KaI600-1772_9

1o

DX

Pa

x

EE

d

a E Be GD ie o ii

—

*

)M..—x

u

*

&

"

a.

B

Bbesk

d

-—

TEURU

d a

m

"TA

"^

pheum CH

:

.

:5

L^

o

g

J5-

"ii

""»

-W"

TU PT

a

i. d

»

W

n Piio

-

3 ii ia

"

*

,

-

M

—

& nl

—

LE

m

3 W.

H D

F

T

-

p

ii «wx,w rf.w?w:: q

u

*

-

n

Is

*

——

""

E

-

s s

y. -

Av

B.l

/'.mr

"

L a

4

*e X

mn ,

-

H

«

-

m

.

-cP

-

"-

t

-

*

M

fm

LE d

r

Pt

-

"

L

-

— —

4

b« ss

r*

M m

-

-

ET

d

—

w

" toos

t

-

m

H »M H..

MA

,W..A

E

d

d- o^

B

*

E

N«

v

$-

-

""« --

^ H.

9

»

-

v.-

»

u.m

m

se

w

J

—

VN

w

— !

L

.. W » ap.»,:

/i

T

a

;

« —

M

,M

d N u

a

V

ab &T

«

m A

Ls

-

a. .

QR

TC

w

-—

*

L

—

4

*

-N

M

*

*,

-,

*

m

a*

l«cfAv

v

**

NI

P*«

$9 d

—

lm

l

.xw;'.

ER

". ut

-

f

M.N.H

--

EM

x

Pa

"—— À

m

t

49

*

Y X

K "X

B

-t g

m

Y^«

at

ha*

-o

C

*

^

Y

;

« s

B

X*

w

FA

r

pic T.

ET

d

-^

UN :

d f.J

*

)b

-

M.!M?

**

tv

"a.

«**

L

.2

"

26

*f

Jwo

VE N N

b

LO

à-

"t

v

L

.Nn

.

.w

u

r r

v«

m

24

»

-

^

W

1

d.

u

N

"m

* "d

-

N

ïa. W

b

-

E

^

^. s

4

lbf

M m

—

p

.

f

WP

a^

».Jul««.. m

NM

Y*

H

s

tu, e

x

—

-

» d

"* , *

W

-*

Á "

399

*

—

--

....

ww

b h

» .y'eïffn«'

-

».

vf

ET

. t

*s

p

"d N at ^s

.W

Pa

wX

..Hu

£

"w

p

. v

ir-

W.

.7-;..:4/,

&

M

W

M. t

at

.w.

u

p d

Secm

/U&,.

w

x

*

x

AX

EL

"ET

9r

..:of

d

-s wv

-5

k

| s

.fïlx.-

..r

s

* i

M

(

*.

.

à

-

rf

»"&w

*

m

"d

a*

w

*

|

» o

La

-

44!!

^

m

um.-l

s

hod

:

* ^v w

-

*

m

^*

".

u€——

47

&

.

Sc

--

.

d

M.bax

**

a

h

L

E

A.

N

*

M

A

lw

w..'

H

ab

"

.Anc-

"

p u

EMN

-

d

»,A

a?

&

w

"*

clf.—

—

-

ho ,

E^

"u

M

w*

:'

"—

m

A

Y* w

L

x i

af..),.

M.«

Mi d

T*

i

'M

w o

/ï

-

yt

—W.HS

)

MNeM UT

«

h.

"E

M

wihd

i T

..M

W. -

E.

- »

NM

*

L«

-r';

A

DO

ha

t»

:

A

;

T

j*

"I^

F*

M

b

Ls

z

»

[

MM

t

&.

4.3-11 4...

R?

—

H?

*

W

^nh

» j

P^

,3i

um

R XA!

-H.

-

w

n

N

LE

ii

$s

[2]

N

"fon- d* f

.

K É x

-A

*

AA

k*

*«

] 2"

ày

j«

h

4*

e-

E

M

I

-

w4, *

H/u.

i

"*

bPec*

ww

Yv

w..

*

at

;'.l

(Wl

$ "^s

E d

LT

er.,

)

-

[*

F.

I

— A sst

p

n .4

"gt ^

a

w«

«*

v* i

"ib d

"

*

-.H.

i*

E

r*

;h u

-

X

'æl

|

ün.

j

£t

w

.

»" - 4

w,.

a. w

WJ

u^ À

;

— À

7X

)

"i. "

ïn

——

u r ^ T

p m

y,-

- v

W N

r

n d

»ir

Nart s.

v f

4

-xxwiA , d

r

stf

-

i

k

awf'

-P J

^

"

T

T

M

l.l.!

Hn

b«

x Á

i

r

n-

2

.

f

"

—

M*i

.9

4

ii r

A

L£

--

| . s

A',..

t a

"A

r

i s

x

p

«.J..).

*

P

»

w.-

—

$*

LT

L

&*

W

,.

!1

[ a

:

m

« i

-

um

-X

;

À

i "

K .

-

^

L

n

X!'.

E

ïfn.

i

Q

-

$-l

:

-

a

H.

m

HM

* M

'k.

| -

i

"

*«

ape a

n s

À

Fogw

'&3&

x

j

w

W -

p

*

2

&

»

WH

-

m

,.

Pt

P

4»:«&&4

x

"

"-

"

H

AU I v*

$* (

"

EX

SE

[

p

.

m

a

LP

H

g

A

hl m

x*

ss

"

at

*

—

P

&

B-

^6

. m ^

^

* $.

——

m D«

-€«4

o P. D

d

pt m

pO

Y

z

n d

s^de

9*

j

.M.(

-X

a

3

a P

s

u^

oA.-

*l

ha

-

-

T

r

&

d

- d

.,H..

T a hd

47

—

at

—

m*l La

—

,

——

$

Jul

* d.

" "

bt

-

—

-

»m

f

&«

-

K ..

,xwl

-

^

iiíon,

h.

"

—

-

—

i.

w.w..

—

N

A

**

t

r

o

EC

2*

& m

(

-

p^

T u m

F.

—

:

,Wæ

QHuæ,

H

IAW.

-

a

a a.

-

Jf

C

--

-

,Mw

s

p

Pt

E

"

P

U

[*a

ia

a od

-*

r

i

RT

"

——

xa

H

g. Ue"

£ R

*eom

.'h

"

——

od

"-

--

—

Á

M« g

M.

p

—

g

À

As

-

A -

&

P

--

-

u-

—

/

qo-—

2

ha

N

:

"

E

;

---

"m

Mp DP

X

aræs.

-

—

T

E oU

-

r

d

—-—

-

6 m

-

"« ,

"

* w

"-

.ru.v

.

"-

Ü

ATT

-

l'f'lu

—

"sl

..W.

^m

s.n

X

atl

.

2

—

,

-

V. v

"

peus

x

k n

p

"

"u

y

T.

*

$BO

M i

» *

p

xfhe

-

m

*

- .HQ

—

ao

H

* *

n

—

M&W

*

re

LE

-

$-

.H

in.

hw

—

*

"ó

H.

hr —*

"

M.

N

4

Wf

Ja

—

sf apeee

*

W

ha

»«

m

-

Á

*a

m

"——

-

A.

-

d

-

^m

o

"

&

a u

m r p

-

*- ÀN

4

"m n

&^.

;

W

"

o

d

A. ,

-

W

.W

Yast

.M

a t

-

afb

--

ha d

w M

.H.ruly

-»W

!

s.

"

—

d

r

P

a

7* -

»

a

E.

m

€ .

**

——

L

M

a

"

W—

L:

*

u

"

Wa

li.w

d *

»

4.

-

a

"

-

-

d.

—

T

—

N

E

"a

D'l.

"É* A

"

—

P-

-

M.

"4

U..Q

[

m:

Ain., b- »

£

-

LW

"-

-

w

m

o *

PC ao a,

s d 0

o

-—— «

-

CX

»

j

b

"L

—

m

-

w*

a*

—

48

u

-T

—l

*

m

"bt

:2

-

e

ao p

p

- O»

" .

A

^ H'

— "

" w N

*

-*

&T

t -

—

La

sa;,i Xxl

m

"9

v o

v

».

EOE

i

» ,Jia

bt

-

M

!

-

L

d-

—

La

—

i X

-

:*

—

*s

AH.

L

—

4

—

x

"

:

—6

E

.W

-

&

-

/

-—

a

"(

z

u r

"

-

-

a

s

Á

f

L

r

"

*s

o

w

s

&

"

^.

hES

w

wU$

—

o.«.

Aw«

&

aF

*

N

!d»hv

-

N

s-,

w

*

"

T

^.

o t

M

b

h.

M

",

1vw

-

"- 25

-

g m

& o

—Àn

—

* .

w

-

-

-« o

*

-M-

A

[

T

-

«

at ..

* u

ao

-

*

—HM

ul

M i

at

*

-

:

—

L

nuidi

m

-

p

M

—

——

E

p

"

—

i

|

Digitalisat

vorhanden

i

Xs.

--

E E

ssl

Hu«ur...c.

^

——

*

x

d-

ls

"

EAL

j

RECTOR

ACADEMIAE VITEBERGENSIS

CHRISTIANVS FRIDERICVS

MATTH AEI

PHILOS. DOCT. GRAEC. LITT. PROFESSOR PVB. ORD COLLEGIOR.

IMPERIAL. ROSS. ASSESSOR ACADEMIAE ELECTOR, MOGVNT

SCIENTIAR, VTILIVM SOCIETATIS LIBERAE ROSS. VNIVERSIT.

MOSQ. ACADEMICAE PRINCIPAL[S HASSIACAE ET. LATT..

NAE IENENSIS SOCIVS VNIVER?ITATISQ'E CAES. .

MOSQ CORRESPONDEN S.

CIVIBVS ACADEMICIS

FESTVM

MICHAELIS

PIE CELEBRANDVM

IND!CIT

m

DESCRIPTIO'*TIS LIBRI FOEDERIS

PARS

FI.

DE CONIV NCTIONE

QVAE CHRISTIANAE CVM NATVRKALIE

INTERCEDIT RELIGIONE

-

li

n

61/

li

li

*

TU

—

U

f

ï.h

hi

Q

(

1

E

(

W

b

f

]

q

E

W

Y

m

ee

W

&

U quo,coeptun; inter'ChriHianos eft, paullo di!igäh;ius

reuocare ad animum: per ipfa religionis chriflianae decreta,

naturae feges mon minus, quam. quae fecum ferat chrifliana re-

ligio, Deum autiorem hubere, tantumque ideo abeffe , vt haec cum illis

pugnent, vt ne dubitari 'quidem pof[fit , quin. mutua, vtrisque et ami-

ciffuma intercedat coniun&tio; coeptum fimul eft, philofophiae operam

dare, non veteri illi, quae principiis paffun obfcuris et fiditüs, ductisque

inde [citis plerumque precariis imutteretur ,. fed talfí, quae non. nifi ob-

uias certasque naturae. [eges exploraret, exploratasque fegueretur vnice,

Quo facto mox peruentum eo eft, vt nemo Chriftianorum, ha-

rum rerum non omnino rudium, effet, quin intelligeret: qrat-

cpia religionis fln*ijïianae non confpirare tantummodo cum naturalis

religionis [egibus, et confirmare has, [ed ab his e differre quidem , ficque

ehriftlianam rtligionem oppido hor agere ,. vt refauret religionis natura-

lis leges iuter- hominer , eosdemque. ad obfegutum illis pracffandum non

compellat todo , ;fed . idoneos quoque: reddat , hocque. effe. tam perfpi-

cuum , viin primis praecipuisque chri[lHanae refigionit beneficiis: iure

meritoque rqferendum ft.

Ita autem quum ab illo tempore de

coniunctione religionis chriftianae cum. naturali intelligentio-

res fentirent chrifliani, nec deeffent, .qui a tznto tamque certo

beneficio, quod tali modo chriftiana religio hominibus: prae-

ftet omnibus, hanc ipfam illis quam efficaciffime commendari

poífe crederent, hocque agerent quoque inter fuos fludio per-

quam laudabili; non vmum. tamen hoc, fed varium euentum habuit.

Etenim imulti, qui inter ipfos chriftianos hae de re longe aliter

judicaffent , ipfamque religionem chriftianam, quod- rebus hu-

manis minus apta cenfenda.effet, in contemtum vocare.non

ii ac temerita

n priu-

o

't-e"fe dederi

dubitqfïgnt, g:uamï ?rpitcr tali äzfcit

dentic-

? x

4

- w m

L

dentioribur omuibus, ita quidem perfpexerunt, vt paffim fatertntur , rt-

ligionis chriffianae illo beneficio nec certiur quicquam cogitari po[f?, nec

W

amabilius.

3

Fuerunt tamen eodem fere tempore ex illis a/i, qui

inde colligerent et perfuaderent quoque reliquis: 4uae chriffinna

)

religio communid cum naturali habeat, fola; quoque effe, quibus tribui

pofft, vt vfu inter chrifianos perenni gaudeant; religua mor minime

[

f

attinere, fed. attinuiffe illor tantummodo, inter quor. chrifliana. religio

diuinitur conflituta fuerit. . hinc noflris chriflianis hominibur fola: reli-

h

gionir naturalis praecepta. tradenda, effe s. reliqua, quae Iefu perfonam

üd

eiusque cum Deo et homiuibus contuntionem, quae eius miracuía et pro-

Ju

plhetarum de eodem vaticinia, quae eiusdem a communi hominum per-

fl

nicie redemtionem et huius cum oeconomia vetere confpirationem , quae

Japti/mum et Cornam facram , quae ipfar facras literas harumque vfum

hi

et his fimilia [petient, puntium quidei /dpoflolorum temporibus tuliffe

N

e

emme, et po[fÉ quoque etiamuum vtiliter tractari in ftholir , a fag-

geflu vero facro profcribeuda vffe. peuitus. -

Quod quum intelli-

h

gerent alii, quam aptum fit ad religonem chriftianam,

ler,

quam vi tollere non poflent, honefle faltim fepeliendam;

Vior

nulli dubitarunt, laudare quidem religionem chriftianam | eo

li

nomine, quod. veras religionis naturalis leges hominibus

|

Üin

reddiderit, fed prouocare quoque chrifiiames philofophos omues,

i

vt ad ampletendam philofophiam eam, quae, quam accurate pro-

babifes religionis naturális [egés cum chriflianae. religionir praeceptir

lhis

confentiant ,' prae-écteris. [uculenter: doceat, in vuum veluti- toeant, o

li,

confilio , vi arcefJant tandem aetatem illam aurtam , per guam chriftiana

religio, plane ví Mojfaica illa , omni inter homines vfu exuatur , nec nifi

Tif

naturalis inter eosdem floreat. réfigio.

Vixque dici poteft, quan-

fl

tam vim ad chriflianam religionem, vero dicendam nomine,

hon

veluti cuniculis fubuertendam haec iam habuerit noftris tem-

u

poribus fententia, et adhuc habeat,

lam, quum nuper de-

ii

monftrauimus , "Decalogum in ceterit propterea quoque cum c/zrylz'a-ï

hüöa

pro-

naü re/igäon; ar&iffmo copulatum gj? Virculo, quod omnis verae,ar

Pa

inde

$

o* € Y*

n

inde naturalir äuqu ,'*-re/igrioni: : prdecepta(,' ab ipfo: Deo proMulgat?,

T

tomple&latur ; non abs re erit,. de coniunctione , quae chriflianae cum

j qui

naturali intertedat; religione, in. praefentisdifputare paullo ex-

1

plicatius.

fima

lrbl

Dicemus autem

qprimo,z quid fit refigio, et quare di/längüm-

tinimt

da naturalis a praeternaturali fit; deinde, quid forum ferat naturalis

reigio; tum quem vfum inter homines habere poffit , femperque docente

lrl

! nt]*

hifloria habuerit, quae phatternaturalis. diciturs denique , guid hàt

[oæmm

ad chrifianae religiouis cum naturali coniuntionem . rite. iudicandam

faciat. ..

H

/ [

Quid fit religio, varie quidem a v

a;iisl -de:ün-itur , fed prae-

| p

ftat ceteris illa reZigionis definitio, in quam tandem omnes confentiunt,

: quae

- 4fi

haecque eft, quae a notione ducitur, qua gaudet per conftan-

tem loquendi confuetudinem re/igio fubie&iue fpeGata.

Dicitur

i

Jj

enim haec re&i confiientia, et relum hic id eft,. quod normae. re-

w fug

xtelli-

fpoudet, ad quam regundi funt per hanc vitam homines , vt rite his in

terris verfentur... Eft itaque reZgio, fenfu accepta latiffimo , haec ipfa

norma,quae regat per hanc vitam homines , vt rite fe his in terris ha«

diit;

beant praébeantques quae, fi obiccliue fpectatur, dofrina probabilt,

» 00

ibus

fin fübietfiue lamitur, confcientia- huius normae continetur. — 'Nos

in praefenti de reigione loquimur obiefue confiderata; | quae,

oitie

quid ad normam illam referendum fit, fi ipía rerum, quibus

j pn

his in terris homines adftricti fünt, /oague natura docet, uatura-

Wllfif

lir, f&in aliunde innotefcit, praeternaturalis merito appellatur,

u

lam, quid fecum ferat naturalis religio,. non docent homi-

fiana

num opiniones, fed docet zpfa cum terrarum orbir ,in quo degunt ho-

i nj

mines, íum ip/orum hominum natura, Etenim terrarum orbir, quem

quan-

homines incolunt, tam in fe, quam propter coniun&ctionem

Qs

cum.rerum vniuerfitate, quae nobis ob oculos verfatur, ar-

n

Cliffimam, iía comparatus eff, vt cogat. plane tos, pro explorato

de-

- habere, fupremum ens effe, quod. Deum appellamus, a quo et ipfe terra-

rijhla'

seum ille cohaeret , non oría fmt tan-

rum orbis, et reliqua omnia , quibu

n

A 3

iummodo,

ii

I

6

int

tummodo, fed vnice quoque pendeant. Qdumi ehimvidemus, res

praecipuas, quas terrarum orbis complectitur , quales nos ipfi

[j

fumus, et poft nos animantia reliqua, et plantae omnes, ue

r

cafü, nec a fe eJE, **fed oriri certis legibus, fapz'enter conflitutis, à fui

Qu

milibus; manifeftum eft, ;ta ab aeterno. non . effe potuiffe, fed coe-

Q

giffe haec in tempore, et a caufJa repeteuda effe admodum potente ac in-

fü

telligente. ^ Has vero res fi cogimur ad illas referre, quae dicto

Vüt

€xi

modo ortae fint; reliïua, quae: inulto inferioris perfeBionis, et cum

illis tamen ar&e nexa intelligimus, non po[[unt non fimiliter a nobis pro

[

rebus ortis haberi , et ab eadem . caufa. repeti.

Cauffae vero, quae

füb

ipía orta, ac proinde finitae poteflatis eft, quum tribui a no-

bu

du

bis nullo modo pofhit ; vt res, quae mondum exiflerent, procreare

valeat ; facile ad intelligendum eft, son uifi iufiitam caufJam . effe

h

poþ»', ad quam primas Ihius vniuerfi origines rej??rre nobis liceat, hauc-

0p

que per hoc ipfum, quod infinita fit, pro fuprema quogue rerum con-

il í

ditarum omnium habendam a nobis effe. Ypforum autem Áominum na-

Y

tuüra nos minime dubitare fimit , quin rebus . illi reliquir, quas. terrarum

[

orbir comple&itur , praeftent plurimum , foligue fmt , qui has perfettio-

Wer

aues fuas, etunde eas habeant , intelligere , taligue perfuaftoni conuenien-

fj

ter his in territ verfari poffint.

Si autem volunt, vt par eft, ita

N

verfari in terris homines; neceffe eít, vt Deum, feu ens fupremum,

)

relle colant, vtpote a quo mon funt tantummodo et pendent. omnia,

n

quibus terrarum orbis et ipía rerum vniuerfitas continetur, fed

Qu

cui debent ipft quoque homines perfettiones omnes, quibus his in ter-

f

ris rebus reliquis ipforum praeftat natura.

Re&us autem cultus,

de

quo Deus ab hominibus his in terris profequendus efl, mon poteft effe

fire

alius, quam qui refpondet confiliis, quae fpe&aret Deus, quum homi-

0ij

li

nes conderet, eosdemque tot tantisque ornatos perfectionibus,

lite

hoc in terrarum orbe poneret. — Quae JDei confía non ex fola

th

hominum natura, fed e nexu praefertim colligenda funt, qui fin-

lur,

-gulis hominibus in his terris partim « cum Deo ipfo, partim cum

Un

"eliquis

rebus omnibus , quas pofdeut, partim denique cwrsx hominibus i

p

intgr—

]

7

"wom m

N

intercedit. —Hoe emim ex mexu, cui ipfa hominum natura füb-

1*

iecta eft; et obtemperare debet, /uculenter. appartt, quid Deus ad

m

re&ie verfandum his n terrir praefertim fpettari ab hominibus voluerit.

afu:'

Quod autem /ominum cum Deo coniunftionem attinet5 non poteft

] ttt-

ea non fecum ferre, vt i//i unc, propterea quod Deus íeu ens

D

fupremum eft, cuius poteftati fübiacent omnia, quae ad rerum

diclo

vniuerfitatem pertinent, quodque fuerant beneficia prorfus

2 gli

eximia, quibus hic ornaret illos, noz ament tantum , fed.ita ainent,

D yro

vt nihil habeaut, quod ament. impenfius, quodque illius ámori non

quie

fübiiciant quam lubentiffime.. . Qui amor erga Deum ab homini-

0 no-.

bus ita praeflaudus eft: — vt ipfi cognitaeque ipfius voluntati vnite flu-

otrear

deant; vt hoc fludium mente animique confiis nom. minus , quam di-

n ii

Bis eb fatlis, im omuibus et conflanter, cum ipfi exprimant, tum

m

operam dent, vt hoc fiat quoque ab aliis, nihilgue magis auerfantur,

It (Oii"

et ünpediant apud . alios, quam quod IDeo vílo modo difplicere [ciant ;

jti d*

vt denique /oc ipfo impulfi ftudio , in rerum natura , et in omnibus,

-Tártim

quae fub [ole geruutur , ad nullam rem cupidius mentem aninzumque adz

;-fe&io-

uertant , quam vnde Deum eiusque voluntatem in. dier meliur cognofcere

ii

pojz'nt e accuratius.

Coniunclio autem, quae fingulis homini-

l, ii

bus cum rebus intercedit iis, quae ipforum funt, fiue naturam

TA

ipforum et huius vires, fiue bona reliqua, quibus gaudent aut

cititils

fruuntur in terris, attineant, quum his in r

ebus hoc ipfum,

u fed

uo homo in terris antecellit beftiis, fit pofitum, /aer, inquam,

n tf

fingulorum hominum cum r&bus illis coniun&lio non poteft non iis-

dem praefcribere: vt ? ipfos rite ament, hocque tali modo demon-

cullut

dfirent : vt ff faasque- vires, fiue animi fuerint, fiue corporis, et fua

ul df

! /mmi-

omáia, quantum poffint, perfiiant; wt fe fuamque vitam, quaimdiu

mibus,

licel , conféruent s. vt vires fuas et fua omnia non nif vti/z'tercon/itmant;

, fofa

vtque e contrario dil'eeuter fibi caueant ab omnibus, quae Toforum aa-

turam deprauare aut deprimere , ?pforum vitam praecidere, reitumque

yi li

m ul

virium el relipiorum , quae in füa poteflate habent , bouorum v/um vel

m

plane to(lei'e* vel impedire fa/z?z'm poþn;; vt vero etiam nulli dubitent,

"

i

8

[

* ey

Q

entet i

f

iU ETE , jz'

fe feemque vitam, fuas vires eb bona fua omnia, lul

zi

qu

imaiora hoc officia voluerint ; quum res ipfa doceat, tafi tamque in-

ipl

genua fPutiendi 'agendique ratione Deo nifil magis probari po[fe, hunc-

al

que Dei fauorem [pondere mobis, tantum abeffe, vt tali nos ia&ura,

FU

quautacunque videatur , perdamus quicquam, vt confequamur inde po-

M

tius emolumenta fuo tempore et praemia. longe maxima ac certijima.

l

Ex nofrra denique cum reliquis hiominibus coniun&ione colligendum

k

eft: Deum hos non modo non minoribus , quam nor, naturae perfetlio-

fo

nibus ornaffe ac beneficiis , ficque luculenter declaraffe, eodem fe amort

f

omnes profequi , [ed noffris quoque neceffitatibus tam arBe nobiscum co-

i

gulaffe , vt omnes ac fimguli ad explendas illas conferre po[fnt plurimum.

Quo ipfo confequitur, eodem , quem nobismetipfis debemus , reliquos

h

a nobis homines amore ample&endos et profequendos , huncque amorem a

(

obis ita exercendum effe , vt illis nos in quacunque noffra cum eis. con-

üi

dun&lione idem praeftemus, quod nosmetipf in cauffa fimili ab illis nobis

(«

raeflari voluerimur. — Haec itaque funt, quae proxime naturalis fe-

Q

cum fert religio, f hutur leges non a vagis incertisque hominum

l

opinionibus, fed ab ipfa terrarum orbir; in quo degunt homi-

n

nes, et rerum vniuerfitatis, a qua totus orbis ille pendet, ipforum-

[

que hominum, qui foli, quo in térris fint confilio, cognofcere,

Yi

talique cogniticni confentanee fentire agereque poffunt, natu-

li

ra repeluntur. . Nec dubitari poteft, quin /eges illae ia comparatae

t

fient , vt , ft tenerentur ab oinnibus hominibur ac. [eruarentur , non po[fent. —

flà

non praeftare eis (alutem ac felicitatem, qua maior his in terris con-

tingere nequeat.

Efl euim faus et felicitas, cuius homines in hoc

il

terrarum orbe compotes reddi poffunt, a tribus praefertim cau/fis

fü

deriuamda : primo quidem a ta/i/ animi. tranguilitate, quam certa

(0.

parit de eo, quod Supremuia Numen ipfir faueat , perfuafio ; fecundo

ii

a tali vfu virium bonorumque, quibus gaudent, omnium, qui spfis et

b

ipforum natura dignus eft ; tertio denique a mutua cum reliquir fho-

li

minibus animorum confenfione, qua frui debet. is,-qui de fucceffu. et

)

euenti eorum, quae ipfe agit, bene. [perare velit,

Quid autem eft,

th?d

X«

4 € Y

quod nobis certius. tranguillitatem. illam am'äzz' comparare, poffit,

1 jï

quam L amor, quem fupra defcripfimus; quum nos hic, in

qLi

ipfius vitae iactura, bono effe animo iubeat? | Quid porro nos

hunt-

&mta'

d víum virium: bonorumque, quibus gaudemus, omnium, nobis di-

gnum, maiore vi impellere et concitare poffit, amore moflri;

T

-quum hic nós doceat, quae, et quante a, nobis praeftari non

debeant tantummodo, fed poffint quoque iure meritoque?

idura

Et mutua illa cum reliquis hominibus auimorum confenfio, quid, quae-

Áf«

fo!. fuerit , quo nobis conciliari poffit facilius, et feruari con-

amor?

flantius, quam amor, quo to:.alios profeguimur ,. illi, quo nofinet-

ii (0*

ip/os complesti folemus , fimilis?

.

.

TM

lam, fi de eo conftat, qui

d Íecum. färati Ket',u,xpraeüare poffit

digur

. hominibus naturalis religio quaeritur: guem vfum fabere poffit,

yun d

femperque iuter. homines per hiftortam habuerif, .quae, praeternaturalis

t (0i*

dicitur. Hoc enim tertium eft, de quo in. praefentia difputare

777

conflituimus.

Praeternaturalis . religio ,. obit&tiue fumta, conftat

i J

quidem etiam norma, quam fequi debent homines; fi vecle his

ftquLr

in terris volunt viuere, fed tali, quae monm ex rerum hominumque

hoiti«

natura, fed ex iis, quae praeter naturam hominibus accidunt, rite hau-

o

riendaac difcenda efl.. "V'enendum tamen, normam illam in aliis qui-

,(ccre,

dem plurimum , minime veto in iis, quae naturalis iubet religio, ab

hac differre poffe.

Puguaret enim, illa, fi res aliter effet, cum ipíà

, qattj

yratat

terrarum orbis, rerumque vniuerfitatis ipforumque hominum

p

natura; quod non admitti poteít, fi ea quoque hominibus

datur et praefcribitur in his terris degentibus.

Debet. itaque et

s Con

j hoC

illa in primis praeceptis habere hoc: . vt vnum Deum pro fuprema re-

Cous

rum, quae exiftunt, omniuim cau[fJa habeas , huncque iia colas, vt fert

s (l

coniuntlio , quae tibi his n terrir cum illo, cum tuisque ipfus rebus, et

cum reliquis intercedit hominibus, — lam, fi quaeritur, guem vfum ha-

(li ido

bere po[fit praeternaturatis iuter homines religio, quum in iis, quae

[jh ü

yir lo

naturalis iubeat, nec difcrepet ab hac, nec difcrepare quidem

vfum effe poff duplce ; alium, fi fo-

[ t

pofhit ; irgl,;pxromt,u eft, Auuc :

mines

qth

Io

tat

miues a prima indole, quam a Dro accep?mnt', non -dejz'eerent,- aliufh,

? deficerent. — Etenim fi non deficerent; potuil ip/a iucorrupta in-

p

doles, qua Deus primos ornaret homines, ita fe habere, vt illi, fola na-

d

e

tura duce; e& mifi Deus-ipfe eis t benignus pater adéffet, fuisque eor mo-

IK

nitis, confifiis praeceptisque inffrueret ac regeret , ne po[fent quidem. de

eius exiflentia , quum in fenfus non incurrat, multo minus de natura

l

reliqua et cultu eius, ipfuque iuribus, quibus hominer in fs terris gau-

lu

[;4

derent, certi fatis ac perfuafi reddi.. Nec opus eft, vt demonftre-

mus, ne potuife: quidem homines a. Deo aliter quam ita formari; vt

ji

ad re&le ver[andum in his. terris praeternaturali ipftur auxilio opus ha-

j

berent; fatis eft, fi negari non poffit, potuife Deum in condendis

hi

n

formandigue fiominibus ita agere, '?t voluiffe propterta, quod tali mo-

do multo benigniorem fe praebere. poterat hominibur, quam via altera.

D

Praeftat enim Deus tali modo idem hominibus beneficium,

^

quod pater benignus fuis praeftat liberis; guum eor uon a fe re-

li

ü

mouet, [olique ipforum arbitratui relinguit, [ed conuer/atur pratfens

£um illis, fuisque eos- ita regit confiliis ac praeceptis, vt normam il

l

lam, quam ad bene re&egu

e viuendum ipfa eir. rerum natura. praefcribit;

0

amulto citius certiusque intelligant, quam quidem fteri po[ft, fi fibi ipf

u

in hoc graui/fomo negotio confulere debuiffeut. — Qua quidem in re ac-

cidere potuit, vt Deur cum folir primis hominibus ita ageret, reliquos

(

vero ab his pendere vellet; perfpicuum tamen eft, fi quoque ho-

l

mines a prima fuüa indole non defeciffent, Zanc ipfam re&he his

in territ verjandi normam, quam primi hominer modo praeternatu-

rali a. Deo eo acceperant confilio, vt ad inueniendam illam , quae etiam

natura duce deprehenditur, manu veluti eos duceret, veliguis quoque

hominibus in regunda vita fundamenti lozo, h. e. idem e[fe. oportuiffe,

ï:

quod primis fuerat hominibus, quoque illi aeque ac i per totam vitam

carere non potuiffnt. . Si vero Deus permitteret, v£ primi homine:

:

a prima fua iudole ità defüifrerent, vt ab his, per ipfar, ab ipfo Deo

conditas , nafcendi et generandi feger , non nifi corruptum et in. deterius

tiui-

?-*ro/apfum humanum genus oriri pqæt,' quod ixj-de à prima nà

tate

11l

um,

tate fua procliue ad. d.vefï,e&end—u

m ab ea norma effet, quam ad.

"u

m his in terris ip

i

fa rerum natura ei daret; .v/um

probe viuendu

k

1 -

adeo habere potwuit.pra

ternaturíir v6

lii plane, nece[arium. .. Rebus

r ino»

enim ita conflitutis, 9

if Deum vel dirum vel iuconfultum tibi Jïngal*,

24 3

po[fet Deus, Jolius naturae-ope, ít

n d

neceffe omnino fuit . vf, quum non

üturü

tam communi. totius reueris. humani, miferia , eidem rite con[Mere , prae-

ternaturali hoc praeftaret modo ,.n

H

H

et omnino permittere po[jet , l, homie

gar

flte-

nes-in. fantam ruerent pernicteim, 3

.

uf con[litutum z'cgzm,' apud ipfum fuif-

tularetur , eoque ipfo luculenter demonu]i rartt,.

jj; ll

eL, vt dilo modo illis opi

y lt*

fe nullam aliam ob cau[Jam, quam. vt.noua prorfus et vere paterna. ho-

dmdit

minibus tribueret beneficia, pa[fum e[fe , vt omnes per ápfas leges ab ipfo

[j mo«

couditas ,. ab.illa, qua primi homines ma&i ab ipfo fuerunt , indole, uua

£, vt folius. maturae viribus nequaguam ad eam

1l

cum his ita defleceren

reflaurari.po[[ent.

lta autem fi res fe haberet , manebat quidem

ciunm,

p r

hoc , vt talis quoque prae

ternaturalis religio in grimis haberet confdlis

j5

ac legibus ,

vt reuocarel homines ad ipfius naturae mormam, a qua

raeftf

fed. modus,

quo praeftaret. hoc ,. talis e[fe. potuit., vt nullas

qm

dzfciuemnt ;

Potuit

Cs

omnino lhominum. per

totam fuam uitam faperfeder

e .0 pojet..

ffe, vt.fi. Deus uellet

lij/

enim. communis hominum prauitas tanta €

cos ad naturae normam , feu ad indofem , a qua delapf. fuerant , veuo-

w

iliguo

care , in. nullo id howine aliter, quam tali quaeäïcz' pfzæt,,qui prat-

ternaturalis. e[fet.

; ho

do .ab /zg/lorza £onfirmetur , minïc videbim us Shá-

*g&f hl!

uod guomo

riat facrae Genef, 1— lL. relatum legimus:

-*

mw.tu-

tim [ub initiis Jhifto

Deum recens a. fe con

ditos hominer. non remoui[f: a. fe, vt fuo arbitratu

T

ga[ím cum illis. conuerfatum effe

viuerent, [ed, vt benignum patrem,

quogïlf

T

£0 conþliö, vt-fcirent, quis au&tor. e[fet vniuerf. conditi, ei vade ipfi

e[fent ;

quid agerent dn. territ, e quibus iuribus fruerentur in omnuia,

m

juge ierrar

umi, orbis . racter homines, compleüebaturs . quae. futura

iomint

is contugiorzm ipforum ; quid 'appeterent. denique

e[fet cum fpes tum v

J Dv

ad tuendain .perenntim , . quam .o

btemperaturis ipfi. promiferat , falutem,

jrterit

quid .& coutrario fugerent,

Apparet'ig;»lquc ex his, teffe hifloria,

næMP

nt

gt

12

96 €9oy^

ne pj;im'ö.fï qfu?äïem lflomines , eostletiljue ne tum.qm'zvz'em, quum pári adhuc

his,

lut

':'Vejän't ab ömhir prauitate , e Dei fimibes , 'tali norma, guá praeter: natu-

rain üd retie viuendum his in terris gauderent, caruife, Nec dubitari

erat

poteft, quin ita illa comparata fuerit, vt Aominuer ue carere quidem

dul

ea po[fent , eadem vero adhibita , fatir praeparati effnt ad. omnia, quae

Qu

rerum natura ipfa de Deo Deigue cultu eos doceret.— Quis enim ne-

gt

fcit, nifi harum rerum omnino rüdis; /o/a zatura duce, quam fit

d(f/tl

difficilis hominibus vel intelligintioribus talis de Deo perfuafio," qua ad

lagfz.

rite colendum eum compelli poffint , uiff iam aliunde eis confliterit, Deum

D

effe et ab ipfis colendum e[fe. - De hoc vero fi iam conflitutum fue-

pj

rit inter homines; nemo non intelliget, guam id confentaneum

guli

rerum noftraeque ipforum naturae fit, et quid fecum ferat ad. refe co-

t a

Jendum Deum haec perfuafio. — Quodfi Deus igitur ab liominibus,

6a

quàm primum eránt conditi, coli vellet; curauit procul dubio , vt

Cür

de ipfiur exiffentia et colendi neceffitate certi effént , quia; hac pofita

fs

certitudine, ipfa colendi eius rátio tam incorruptos homines

Q 1

latere nullo modo potuit. — Reigua véro, quae Deus ad probe

tradi

degendum in terrarum orbe primis praeceperat hominibus,

Exod

huius érant indolir, vt quidem quam maxime ad praeflandam tantaii

fl

rem conferrent , nec taimen fola natura duce comperiri potuiffent ab fho-

N

minibu. Vnde enim fcire, aut.colligere potuiffent homines,

p

fubie&ia: ipfis effe, quae .v;f-zz'ue;fu'f terrarum orbis ferat alatue ; quae alem-

prin

dir cum ipfis tum reliquir quoque auimalibus inferuiant et deftinata fint ;

Indo

guaä jo;eïxgzgäegue' Uij rom'ugiormii "fziimq, fit; vbi arbor illa fit, quae

quon

tp/orum vitae profit; vbi altera e contrar?o, quae tidem noteat,. 'Quae

pate

quum ita fint ; fatis liquet, /acram de primir homiuibus hifloriam vl

frit

hant ob cau[fJam pro veriffima habendam, 'et ita, vt 'fonat , intelligés-

qu 1

dain effe, " hancgue certi//mam hifforiam. luculenter. docere, ne primos

H

itfor

quidem! homiuer praeternaturd

"

WUs u ab lia

g i.ft]ue

väluti*ducerem;w, caruiff; ^ ^

d

.7'" Quo prauior autem tam animi quam corporis erat indo-

hm

cum

les, in quam, vt primum par hominum fua culpa, ita et

Gol

his,

153

adhit

his', *pro.fäpienter a Deo conüituti's gene:randil'lyegi'bus, totum

nütt-

humanum genus, proruerat, cuiur quippe vis im eo pratfertim

bitari

erat pofita, vt omnes omnino hominer, natüraliter progeniti , inde a na-

guidem

"tiuitate fua procliues admodum effent ad deflelendum ab illo Dei cultu,

u

quem ipfa rerum natura eis praefcriberet, Gen. VIII, ?15 :anto dili-

n f&

gentiorem Deum tradit eadem hifloria in curandis iir, quae perguam

an ji

'apta erant ad repqmndos homines, fi vellent , ad primam, a qua de-

Jl azl'

lapfi fuerant, intzgritatem. . Quod enim homines attinet, gui ante

| De*um

Diluuium vixerunt; docet illa hiftoria: pa/fim cum fiis quoque Deum

ie-

praefentem egiffe , Genef. II IV.. VI.. interdum coelitus fignificaffe fin-

p

gulir, quis magir quisue minus ipfs fe proba[et, Gen.IV. 3 etc. /zm-

per àutem hoc egiffe ,- vt omnes füo, fi vellent admittere, regeret. fpiritu,

(lt tt*

Qbus,

Gen. VI, 3.

Qua locutione per conftantem víum loquendi fa-

Lbiü; u

crum fignificatur , prophetas, feu homines fuiffe illis temporibur, quos

füis Deus praeceptis imbuerat, et per quos iisdem reéliquos quoque homi-

poüta

jmines

nw*. i?'llbueïft -rgg.grgtguf; nec eü ex i-iS, quae Geü. III. IVc et VL

traduntur , intellectu difficile, ad 4or praefertim Adamim ipfum,

Q'robc

Enochum , e& INoachum pertinuiffe. Q-uumque ii, qui /oc Dei Spi-

(LÍDUS.

Jonti

ritu e regi paterentur, Dei fi/j dicuntut, Gen. VI, 4. nullum

dubium effe poteft, guin haec omnis praeternaturalis. diftiplina o

Üb l-

fpeiaret , vt hominer ad Dei fimifitudinem , h. e. ad primam illam, qua

mintes,

Hancque

j lt

rimi hominer a Deo conditi fuerant, indolem rzuocartt.

indolem in eo conflitifle, vt fimguli vniur Dei , fui ipforum , et reZz'-Q

7 þzt;

quorum homimum fiudio ac amore in. yegunda fua vita ducerentur, inde

? q'ull:

patet, quod Gen. [/T. 1 etc. plerisque eorum , qui adhuc Dei filiis ad-

Qwe

ün W/

firipti fuerant , exprobratur, quod fe promifcuis coniugiis cum reliquir,

qui Dei . piritu ragi nollent , nifcuerint, ficgue. Deum ipfum fuamque

,e]h'g!ü'

yiitt0)

ipforum dignitatem, fpernere coeperint, hacgue via in dies magis ma-

gisque ad exertenda inhuinana quaeque et crudeliffima feelera yrocliues

naub

vedditi fuerint.. Nec aliter fe .res habuit pof Difuuium ad 4bra-

Inuenies enim Ajc quogue Deum eandem ob cauffam

indo-

hamum v[gue.

cotlitus et praetzr naturam. agente

m cum hominibus.Gen. 2X et XI,

t u

LTTS

P3'

fis,

14

€x €» yv

p

"net pi'aeciþientem ^if talia, quibus homines-hinc -ad mutu'umnerga* ft

inuicem Gen. 1X, Y eic.. hine ad. fuorum. ipforum»sommodorum. ibid.

ii

5-.6. hinc denique ad communem-ynius fupremi INuminis amorem in-

N

fm' fi

cenderentur, dbid. 8 etc.

Inde ab brahami temporibur, quum

hg

omnes, per terrarum. orbem difperfi, homines, ne excepta

- todo

quidem ipía Abrahami familia, lof. XXIV, 2. ab illorum qui-

Íila

dem hominum, qui ante Diluuium vixerant, profanitate quam

maxime alieni, in oppofitum tamen vitium, prauiflimum ni-

11 0

mirum Deorum plurium et idolorum cultum prolapfi effent,

quar.

nec Deus vellet poffetque propter promiffa, poft Diluuium

hominibus data et confirmata Gen. VIII, 21. et IX , 7 etc. reos

bri n

oines, vt olim fecerat, denuo de terra tollere, ab his, inquam,

tir d

lt x

temporibus defiit quidem praeternaturalis illa Dei difciplina vuiuerfa-

lis && communis effe omutum hominums — feruabatur tamek, in A brahamt

pit, 1

huiusque filii ac nepotis familiis ita, vt innotefteret quoque per hos oimni-

d pj

illa :

bus, quibuscum illis inter homines.commercium. effet, Gen. XII, etc.

Et, fi horum temporum hiftoria diligenter expenditur; fàtis

éit,

eft perfpicuum, praeternaturalem illam Dei difeiplinam: hoc . voluiffe -

XkT

il

vt omnes, qui fruerentur ea , hominer uon. Dei tantummodo, fed coc-

leflium quoque Dei þtällz'tum ; cognitio'ne at reuerentia imbueret , vt hac

fmen 1

ipfà cognitione non minus, quam promi/5one felicitatis longe maximue

liru

ld

fauftiffimaeque , . quam: totum . tandem genus humanum per ZA brahami

gofleros con[ecuturum e[fet., diuinitus illis iterum iterumque data &t con-

dul

firmata, quam. grauiffime ,a. religuis quarumcunque terraruin ac geu-

ff

tiumi hominibus eosdem diffingueret ,' vt vero etiam per haes-ip[fa benefi-

cia primo quidem vnius Dei O. M. deinde vero fui ipforum, tumque et-

f'ütri

iam reliquorum quorumcunque hominum, amorem illorum animis:im-

lipio,

grimeret longe feruentiffrmum , eisdemque permitteret adeo , vt alios quo-

ts

que quarumcunque gentium fomines ad comzunes huius di/cipfinae v/us

fori

fecum. coniimgerent , ficque hos quoque ad obfequiuim , primis illig natu-

NUp

rác legibur praeflandum, perduceret. — A IMofis temporibus ad Chrtftum

huiug

quu/e gaudebant I/raelitae eadgm quidem , quae-inter maiores corum

QU()q]

grat-

4

v € o*

praeter naturam lþcu'm lzaäzzemt., di/ciplina, ita tamen, vt haec ab illa

t f

i did.

in quatuer praefertim rerum capitibus dirreparet: primo quidem in

orm Me

eo, quod Deus nunc multo apertius e£ fignificantiur non Ifraelitir folir,

fid réliquis quoque, couiunttis cum illis, populir, demonftraret, non uifi

quum —

yepta

fe, quem Mraelitae fupremz' Numinit nomine colant ,. horumque nalores

m qu

eodem foco iam habuerint; potentt//nmum naturae au&orem e[fe, Exod.

IIl etc.. deinde quod Deus , promugato a. fe ipfo Decalogo, qui pri-

" quam

m I«

.ma omnis verae rehgionis praecepta complectebatur, confcriptogue fuo

.edient,

juffa libro illo, qgui practer ,Decalogum legibus quidem. ciuifibus, fid

quae in totum nitebantur praeceptis Decalogi , continebatur , cuiusque fi-

dutiutn

ic, 108

bri mandatis Ifraelitae praefertim adftringendi erant, perquam luculen-

nquarts

ter doceret, fe totum inter Ifraelitas hoc agtre, vt ad colendas et diligen-

pj

Ter exequendas primas naturae leges cos reuocet obligetque, Exod, XIX

e!c. tum, quod religuas Deus leges fuar, eb in his praefertini eas, quae

fÜnalhuni

tpr ia

de cultu ipfius publico exponerent, mec minori cura ac diligentia, quam

yIl, C

illae; ab. [[raefitis feruandae effent, - hinc fepararet ab illis, Exod. XXI/

elc.: hinc ar&le quoque cum tisdem. copularet, Exod, XX, 9 eit. et

XXHFE, 14 etc. ficque planum faceret , has im fe. quidem diuerfas ab

"

| ad (or

illis , et illir quoque inferiores effe ; illas vero memini, qui Dei populo per

haec tempora adferiptus e[fe velit, ad Deum rite colndum fufficere, fed

"n L ii

his veluti fuperflruclas efe ;; denique, quod Deus I/raelitis non permit-

maximit

Alydhumi

leret tantum, [ed iuberet quoque, vt aduer/us duplicis generis geutes fia-

gulari vterentur [pueritate: primo quidea aduerfus Cananaeas omne*,

1a.d D

f nollent faa [ponte terrir fais patrür cedere, quod. inhumanir prorfus

TP

et crudelifumis flagitiis, inde a mufto tempore continuatis , hoc prome-

f imje

ruerint fuppliciwn, nec po[fent ipfi Il/raelitae a fiuilium flagitiorum con-

mqu t

tagione tuti. fatis effe, fi mitius cum illis a&uri effent;/ deinde aduerfur

qini ff*

eiusmodi populos , qui fua fponte, et ab. 1fraelitis non laceffiti , his infe-

aj U*

flari remque eorum publicam turbare aut peffumdare'aufari effent, quod

fiit 0j

quippe non iniuftum: modo, íed, propter fatis manifeftum

if st i

huius reipublicae cum auctorem, tum confilium, fceletum

C

J;um

quoqueerat. Ex quatuor his primis veluti diuinae inter 1frae-

.litas

F; lil

-

16

" w o

litas difciplinae capitibüs, Jolum ultimum per Tefum eiusguex/ïp(y?o-

!

los e medio plane tollebatur , propterea quod Chz"g'/liazaïfgon, vt Hrac-

ft coi

litir, datum erat, certdm. quandam tautumimodo orbis terrarum. regto-

bett

nem occupare, féd vbiuis potius gentium degere, omntsque omnino ho-

alia,

miies , religionis chriflianae beneficio, ad tueliorem primamque illam , a

jh*eï |

qua defciueraut, in his terrir verfandi confuetudinem. reducere, nec iis-

hud

dem , quamdiu nondum fui iuris, fed. aliorum populorum. poteflati fub-

ttdwi

icRi eraut, illatas fibi ab aliis iniurias reprimere aut vindicare licebat,

fiti

fed, vt ferrent potius et condonarent, demandatum erat. — Re-

frnis

liqua autem illa eatenus tantummodo inter. chriftianos nouam

(ut o

induebant formam, quatenus per religionem chriftianam omni-

bus hominibus inculcandum erat: primo quidem, /upremutn

fma

j f

Numen , quod I/raelitae, horumque maiores diuino profecuti cultu fuea

um

eint, patrem Ivu Chriffi e[fe , qui per hunc vhigenitum füum. filium,

W u

omnes quoque homines , qui [e fidei illius addixerint, amore plane pa-

Quan

iäm |

£ultoribus in o elaborandum e[fe , vt praecepta Decalogi, quae amore

quau,'

erga Deum fummo , e amore erga alios quoscuugue homines tali, guo

Wto :

aofmetipfos. profegui /bläimzy, abfoíuentur , & & quibus omuia, quae

1777

AMofes: et Prophetae docuerint, pendeant , multo exaétiur expleant, quam

fin, ]

quidem hoc praefcriptum . praeffitumque fuerit ab ipfis Iudaeorum do-

tibyr

&oribus; Matth. V, 17etc. coll. XXII, 37etc. denique, promifa,

Á Du

Ifracliti olim de futuro communi hominum [ofpitatore diuinitus. fada,

J ,

Íegesque omnes , ïquae publcum illorum diuinum cultum fpe&arent, l-

ia

terain et umbram fuiffe, quarum fpiritus feu vera vis, et veritas.feu tpfa

ü obfg

res, per ea , quae Chrifur ad vindicandos. ab aeterna. peruicie. homines,

lol

pro [anifiena palrir uoluntate, fua morte praeftteril, nunt ita patere

DN

goffit omnibus , vt plaue certum fit, inde repetenida . e[fe omnia , quae fo-

l dnp

miner , peccandi snoriendique neceffitate deprauatos , non probator modo

Do reddant ,. fed impellant. quogue, et idoncos reddant, ad exeguenda

quüm (

f |

in dies melius ,quae Deo eiusque voluutati confentanca intelligant,

,. lo, IV,

(Ctmat

5;3. coll. I, 17 €t Romn. Ill etc.

OCJ 1

| Quibus

J:

(v €oyv

17

ron .

d Quibus rite expenfis, non poteft non intelligi, guae

fjiae-

Ha-

fít coniun&io, quae chriffianae cum naturali intercedat religione,

(t«

bet enim primo illa cum quacunque praeternaturali religione

o l-

alia, quae eam antecefferat, commune hoc , vé argumentis demon-

, ü

C fíj*

Jfirit in fa&lo pofítis non hior tantummodo, Deum effe ei ab hominibus co-

Jendumefe , verum etiam, quis verus . Deus . fit, et quomodo ab ho-

ii

minibus colendus . fit; -demonflret tamen haec cum propter argumento-

hbt

vum perfpicuitatem , multitudinem. ei,grauitatem mullo. planius, certius

R*

firmiusque, tum propter ipfam tantae ei cum communi defideratiffma-

Oudtti

que omnium hominum falute coniun&ionem ad omuium hominum pei]äa-

omüir

fionem multo accommodatius ,quam quidem fa&un fuerat antea, fierique

reuum

per. fapientifima Dei confilia ante Chriffum potuerat. . Haec autem

lu fue-

quantam vim ad praeparandos. cususcunque generis ae indolis homines

Jïlium;

ad ea, quae rerum iam natura de Deo eiusque. cultu. tradit, non ininus,

n pt -

quam ad confirmanda haec et commendanda hominibus , habeant , fapra.

(rii

iam explicuimus.

Habet veto etiam chriftiana religio cum

; üimott

quauis praeternaturali alia, quae eam antecefferat, praefertim

[, 0

vero cum Mofàica, commune hoc, vf Zlare quogue doreat:. quae

30/, ?!//lt'

prima fint verae omais , ac proinde quoque uaturalis, religionis praete-

UL

gía, quam Deo cordi illa fit, quamque hanc ob cauffam neceffe fit homis

n d

nibus omnibus, animum eis aduertere et obtemperare quani diligentif]me,

atb

fí. Deo f& probare velint, falutemque ipfis ab illo deftinatam certo confi-

if fa&ür

gui; hocque iterum multo apertius et jgnifcmatz'm, quam zpþ Mofaiþgr,,.

ntti l-

et ia docet , vt explicet funul, quid iu iali praeceptorum illorum ffudia

' ////P,(a

et obferuatione praefertim fpettandum fit... Ita vero. chriftiana reli-

jomint

gio hoc quoque praeflat, vt ea, quae rerum iam matura docet, homi-.

f pa eïi

nibur omnuibus, mon eruditioribus tautummodo, fad vel rudi/Imis,

et inculcet imulto grauius, et tradat. quoque multo: planius exaBliurque,

quül D.

j 00

quaim quidem fola natura duce vel fatum viquam.fit , vel feri potue-

;!

ynid

ri. Denique habet chriftiana religio cum reliquis illis prae-

lo.

W

ternaturalibus, et iterum praefertim cum Mofaica, commune

hoc, vi declaret quoque: nul!un(z omm'no hominem in ffudio rerum,

meus

quat

18

*X €9 g

quag iam natura docet, vel exa&iffimo fuis viribus meritisque coufdere

po[fe; egere enim omnes gratuita Dei benignitate, quae , per fapientiff;-

ma Dei decreta contingere eis nequeat, mift intercedente, hominum loco

praeflauda et diuinitus praeftripta , peccatorum expiatione ; — hocque tt-

iam ita declarat , vt explanet fimul, expiationem illam, quam Deus ratam

fabeat, folamque propter perfeüliones fuas ratam habere poffit, a Iefu,

tamquam promifo Chriflo, et praeftaudam fuiffe , et reuera. effe praejt-

tam; hunc enim . fpellaffe facrificia et promiffa antiqua ommia , huius-

que crucis mortem praefertim fuifé. qua && gpraeffita fit illa omnitim ho-

suium expiatio, e&. Deus fibi genus humanum tantopere deuinxerit, vi

inde potifFmum appareat , quam bene. Deus eupiat vniuerfo humano ge-

neri, quamque vero etiam nece[fe fit , vt admittant homines diuinum hot

eblatum ipfis beueficium et ample&antur , fi. Deo. probari faluique reddi

velint ab acterna pernicie, Yo. VI, 14— 16. coll. Matth. XX, 28. et

Luc. XXIV, 44 etc. Qua grauiífima declaratione ne cogitari

quidem quicquam potefl, quod poffit e[fr efficacius ad naturalem reli-

gionem cum chrifliana huiusque fcitis ac praeceptis omuibus praeternatu-

valibus, ita copulandam, vt illa fie hac propter fan£iffima Dei decreta

ad rite formandos his im terris e& perficiendos. homines nullam omninuo

vim , nullumque vnquanz'vfum;izabgre pofft.

Cauete igitur Vobis, c1vES CARISSIM

r, ab hac noflrorum tem-

porum prauitate et]

euitate, qua multi, immoderato et inconfulto pror.

fus religionis natura

lis fludio, chriflianae adüerfantur adeo, vt, quod fibi

perfuadent, non nifi hac fublata e medio locum illam inter homines ha-

7

J

|; dubitent, viribus. efficere omnibus, vts nifi vi aperta

bere pofï'e , nul

poffint, clande(linis tamen artibus hanc fubuertant;

non perpendentes,

hac ipfa temeritate tolli omne tale religionis naturalis ftudium , quod ho:

minibus prodeffe poffit. — Seruate itaque potius ac tuemini bona, quae

poflidetis fingu

leri Dei beneficio, ne captandis aliis; quae Vobis non

data funt, et perdatis ea,

quae habetis, et perditis his ne confequi qui-

dem poffitis, quae appetatis.

H j

EO Acade'mia Vitebergenfi die

Miclxgelis., CI2J2 CC XCII.

-

v ER

á

z

(

T

r

»

"

"

$* r

m—m—

pwe

M

,F

r

D

v

""

r

j

—

-

N

wee

F

ii

-

T

H.e

:

;

L

E i a

—

li. eM i . MA

— ——-————— —

d

"

i

m«

cdi

p

a ii u D

IU

-

x

As

N

* rf hi!xdääï

PT

n

UE

Ty^

w

TU

p Y

—

CUT t

VeNT

x

P.

P

$

izu

d

an/

VETTS

adiciis

..

"

I

E

d

w

""

"-

C TE N

^

E

Atl J.ævnwl m

d

*

WT

E? '

TPBRWT

1

i d

dudinis41 14f

-

9.

«

ii

"

V

v

T

»T

"

xæb.oLn

,»

L ld

*

a

z

M.—

z

z

"T

..Dm.r d

—

p

—

*

h

—

—

-

.

"

7p ^

—

ys

*

"v

TT

T

*y"

x

M

x

LA

N

Á

-

p

v

» x

ESN

.

- J

w

:

»

Tu€ g

-

m

»*

AA a

—

L*

——Zts

u

M

7-

m

-

4 Irfwd

f.w.,

4

r

A

—

——

-*

v

(

h.

,*

iM

at.l

.r/»

R

i

"— —

——

-

—

i^ x

-

£

w M. rA

MC

gt t

x.... ^

»HAJ

l,

R

L 2 M

"-

* 5«/..

Ls

——

J.ï

-

^*

".

L

..

-

-

"-

:

n

u

F Ilv-

m "s.

w

t

UV«.P.».WI.,-

-*

U w T

:..I.l!/..

7-

-^L

!Mv

m

X

t

N n d

-*

*-.

*

Y

3

"^

, -

-

" k

N

od

—

j

—

m-—

DX

d-

w

.u—æ

MO

1

C^.

t^

-b..-»læ

*«

—

—

— o

-—

—

5

--

, vt

,l,.»

A*

L

w

-

.

"w s

W

.

n

A.

h.

—

P

H

E

m

Ms 1

as

r

"

l

ik.:xttn

—

^

at

H/»lx'l'i

,.t

A.-

* Q.r. F-A)

-

n

a, m

^ -

V/.

^

W

-

U..

X

Væ//

b

",

as

-—

—

. n

-

9

a s

N

f

-

k

"d

*

"t

i

5 a t

-

-

——

Á

w

s

a

-v.fuh.l?/

d

A -

.'l,hlg

-

— —..haf,

A

E EN

—

p

"o*

.f«fitl» * À

d

"-

)U

* d

e':l

»

.*

J

ii

W

"as !

u

43

EH

L m nl

flilv/

AR

'..o,r

E

-

—

I(t.v.w:

;

£t

-

L

-—

2

N

-—

—

-*

W.l

a

VN -l«h v

a**

—

-

TAE r

Á

- 3 .

—

D

Pa

—

v

Á f

—

^.

m

i*

.

N 46

—* —

W;

o»

n

d

al

o, J*.

À.

"s, 8

»

* —

-

us

AE

p - ij

*

"

N

"d

u

-

L

*

--

-

- u

E

-em,

— d.

$—

h, i

o

CL

:

u

-N

bt

Mo

$.

x

v

4M

re

«

ViX

n

u*

L

W

—

s.

--

-

*

l

—

.-(L'- 2

i«

*

d

1

d

u- C m

b n

"(

;

)

w

F J i o at*

d*

y»

-

M

B

M

"J

f,.(. B

^

Ouf "d.

. w

P.

.!

3 o

l..

"

—

M

-

* uU

l

nl

h

P

y t

7-

ia

Aàc

. *

——

k

H

h

$

EN

LE KE

N

T .

-

ul

!

M

Ü

mw

wl

4

- d

n

E

-

^. w

W

pH

.W

".

* x

-

iif

»e*

d

H;,r.

Ml

-,

^

RT

.w'i

M a

m

F

; dje

4

a.u.

u dl r r

P

-

m

*-

...-n

"A.

-

»" V aa,

o us

ub p o

——

»-— w

-

9

* nl

"u

E

w

"——

PRnggoiPe.

-

—

i.

r* t

-— 2

i

d

i

h—

ptt

7-

wb s i

"

-

"r P

RE A

-

i

o E s

h;.

U.W

4.»3

? M

Ja

DT

"

ml

.

a.

—

2

x, Af at

-

"

"

, N Y

n

r

d

d. M i

-..U..

,

"

N

..W

d.

w

,W

"$

j

-

n

a

e

»

É

— ejf v

—

ex.

-

: ER

"z

:l

d*

**

m

—

e

w

Á

4-

H

u as

b,..o

cw

qH

-—

P

^

,

rd

M, E

* -

QUP

$

-

..;.

*

t

-

—

d

-

z

r

" i

M'w

$.

"

W..:.

^*

th.

r U

.w

M :

a. i

-

*

As

od ais

.

m

"-

,M

s

- i

M

-—

.M

É

*

!41.

m

j

1.

m

r-w

,

*s

l"* *

r a

-

sapitt 78

*&

M

"-

P d

H

P^.

x

m...,

;

Sen d 1.

.W

.f'xl'

.

$À

H.c

* .I..H

W

ag

m

- od

Íx

Ms

*

E

-w) b

F

t

^*

a

- d

—

*

M R

Ü

"E T

E

:

LE

,.,,..

)

9À

-

,nm

E

-

.H

"

d

——

-

x

ES

Mw

w,

«

.

&

1

..M

ïhu

i

M,

!Hw

--

*

.y...

H

*

tG

M

H

H..

W

As

-

i

a d

f

e-

^^

Wuw-

b d

n

N

!

-

"

d

n

m

E«

.w

,

ia

--

^i

*

H

?

0*!

»t

- 9^

Á s

w

J5

* p

Ls

.:rr

;

/a

-

W

í

^

Veded

-

u

W

& s

...y

O.$

-

* 1

25 4

r

p»ï

-

-

*s

.

P

P

..

1

k.

B

LE

j

at i &t

^

-»M

m

C

E

M.v.lu

-

"

»

1

»

a

..ouæ.xr

-

"

..Nw

r

ha,

m

»*

^ n

i

-

7

Y

i

" zi

Mf

s.

La

s RUP

c;*qi

:

ain, n

**

"a

y4

—

4

"

yeem

,.,—

A

tÀAX .

:

iT

-

$w

&..

W.

-*

:

a

-Ó

^

*

22

$

. M;

r

&OR

EE

b

LE a

&

R

.ISJ.A. .. 3 x

W,

£*

s óael

*

j

w: *

[

,:.

UA

P

* $ r

2

"*

s*

&

lw

L

4

2 i.

"d

eóá

e.,vf

(4 & i

J

^|

&

M..w

hd

: fx( *

»f

N

d

"

^ N;h!,.a

Ls

.7».! wl

*

—

f

M

i

W

f*

M H

AX

M

M&,

r*

&

*

u«

-

M

E

" 5

$*

On

i

P

j

p R«

M

*

$

X

.

;

AX

"

w»

E

H

.Mæ;

r.

"4

L

f

u

RT

a

u

.a—..w:.m.

d

X

P

"n

-

&

»

i

Lb

M

i

!

E

El

WI

-

"s

&

.

i

.v.

-

D!

* $

i

RE

*

x

*

M

ER

;

at

P

".

E

*

"N

MM.

"NI

as

v-4

Ea

64

W

L

:

1

A n

-

.tþ;;

-

X

;A

A -X

*b

L

k

»

E

Y

LA d

E

U4

L

m,

i*

Ü

v

th

H

,.

"L

".

«

N

I

"P s

E

W&.a

*

NI

.F

$

--

e&

..!

;

X

3X

y 4

l

*

i

B

:

W

7

Ày

—

h.

...»

"

W

k d

—

E

W

-*,

LA

-

iN

E

«

h

E

Pa ^

-

"

1

aM

d

x

u

*

A& .

H

1*

E

»A/

i s

p4

|

.mt

Ào

W

X

v

N

4

&

-

ki

* ) !m

VP

Li

M

-

E

W &*

..m-

íá

"

* l

i

f

E

W

R

"

:

à

í

*

À.

"

[

"

1

$w

tJ

*

.ww

"

a.,

u d

E

^W

à

W:.b..

W

E

L ET

s

.MW

D

n

.M

M.

kKy*tj

WY

J X J

E

—

$ 093

;

4

LES

j

»- *

M

M

*

/«

W

.,w

"

' * 4

O

p

(

m

k

H

W

3

*

d a

v

-

!

à

E]

!

?

E

1

H

* 4

E

"

w

4

w*

r

X

m

"

,

I»r

.N.

,H.

W

W

L

M

-

"

M

f!

"-

$

æ-

;

æv

té

^

-

pt

F

2

H

&

v

,^

n.Xw

E

L

v*

A

1 d

«ï..x.! od

—ï

RECTOR

1

S

ACA]EMIAE VITE.BERGENSIS

I

R

9

CHRISTIANVS FRIDERICVS

|

eo

VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

s

MATTHAEI

O Baance Q

PHILOS. DOCT. GRAEC. LIT'T. PROFESSOR PVB. ORD. COLLEGIOK.

E

IMPERIAL. ROSS. ASSESSOR ACADEMIAE ELECTOR. MOGVNT

l.(l.ä

SCiENTIAR VTILIVM SOCIETATIS LIBERAE ROSS.

VNIVERSIT.

N

KFA

S

l IGI P

MOSQ. ACADEMICAE PRINCIPALIS HASSIACAE ET LATI.

«

NAE IENENSIS SOCIVS VNIVER?ITATIS(LVE CAES. .

S

MOSQ CORRESPONDENS.

ES

|

CIVIBVS ACADEMICLS

9

FESTVM

MICHAELI

S

PIE CELEBRANDVM

130!011*

P

DESCRIPTIO*IIS LIBRI FOEDERIS

PARS

FI.

DE CONIVYV NCTIONE

l

QVAE CHRISTIANAE CVM NATVRKALI

;

INTERCEDIT RELIGIONE

ä// Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com