KaI600-1772_7

1o

DX

Pa

x

EE

d

a E Be GD ie o ii

—

*

)M..—x

u

*

&

"

a.

B

Bbesk

d

-—

TEURU

d a

m

"TA

"^

pheum CH

:

.

:5

L^

o

g

J5-

"ii

""»

-W"

TU PT

a

i. d

»

W

n Piio

-

3 ii ia

"

*

,

-

M

—

& nl

—

LE

m

3 W.

H D

F

T

-

p

ii «wx,w rf.w?w:: q

u

*

-

n

Is

*

——

""

E

-

s s

y. -

Av

B.l

/'.mr

"

L a

4

*e X

mn ,

-

H

«

-

m

.

-cP

-

"-

t

-

*

M

fm

LE d

r

Pt

-

"

L

-

— —

4

b« ss

r*

M m

-

-

ET

d

—

w

" toos

t

-

m

H »M H..

MA

,W..A

E

d

d- o^

B

*

E

N«

v

$-

-

""« --

^ H.

9

»

-

v.-

»

u.m

m

se

w

J

—

VN

w

— !

L

.. W » ap.»,:

/i

T

a

;

« —

M

,M

d N u

a

V

ab &T

«

m A

Ls

-

a. .

QR

TC

w

-—

*

L

—

4

*

-N

M

*

*,

-,

*

m

a*

l«cfAv

v

**

NI

P*«

$9 d

—

lm

l

.xw;'.

ER

". ut

-

f

M.N.H

--

EM

x

Pa

"—— À

m

t

49

*

Y X

K "X

B

-t g

m

Y^«

at

ha*

-o

C

*

^

Y

;

« s

B

X*

w

FA

r

pic T.

ET

d

-^

UN :

d f.J

*

)b

-

M.!M?

**

tv

"a.

«**

L

.2

"

26

*f

Jwo

VE N N

b

LO

à-

"t

v

L

.Nn

.

.w

u

r r

v«

m

24

»

-

^

W

1

d.

u

N

"m

* "d

-

N

ïa. W

b

-

E

^

^. s

4

lbf

M m

—

p

.

f

WP

a^

».Jul««.. m

NM

Y*

H

s

tu, e

x

—

-

» d

"* , *

W

-*

Á "

399

*

—

--

....

ww

b h

» .y'eïffn«'

-

».

vf

ET

. t

*s

p

"d N at ^s

.W

Pa

wX

..Hu

£

"w

p

. v

ir-

W.

.7-;..:4/,

&

M

W

M. t

at

.w.

u

p d

Secm

/U&,.

w

x

*

x

AX

EL

"ET

9r

..:of

d

-s wv

-5

k

| s

.fïlx.-

..r

s

* i

M

(

*.

.

à

-

rf

»"&w

*

m

"d

a*

w

*

|

» o

La

-

44!!

^

m

um.-l

s

hod

:

* ^v w

-

*

m

^*

".

u€——

47

&

.

Sc

--

.

d

M.bax

**

a

h

L

E

A.

N

*

M

A

lw

w..'

H

ab

"

.Anc-

"

p u

EMN

-

d

»,A

a?

&

w

"*

clf.—

—

-

ho ,

E^

"u

M

w*

:'

"—

m

A

Y* w

L

x i

af..),.

M.«

Mi d

T*

i

'M

w o

/ï

-

yt

—W.HS

)

MNeM UT

«

h.

"E

M

wihd

i T

..M

W. -

E.

- »

NM

*

L«

-r';

A

DO

ha

t»

:

A

;

T

j*

"I^

F*

M

b

Ls

z

»

[

MM

t

&.

4.3-11 4...

R?

—

H?

*

W

^nh

» j

P^

,3i

um

R XA!

-H.

-

w

n

N

LE

ii

$s

[2]

N

"fon- d* f

.

K É x

-A

*

AA

k*

*«

] 2"

ày

j«

h

4*

e-

E

M

I

-

w4, *

H/u.

i

"*

bPec*

ww

Yv

w..

*

at

;'.l

(Wl

$ "^s

E d

LT

er.,

)

-

[*

F.

I

— A sst

p

n .4

"gt ^

a

w«

«*

v* i

"ib d

"

*

-.H.

i*

E

r*

;h u

-

X

'æl

|

ün.

j

£t

w

.

»" - 4

w,.

a. w

WJ

u^ À

;

— À

7X

)

"i. "

ïn

——

u r ^ T

p m

y,-

- v

W N

r

n d

»ir

Nart s.

v f

4

-xxwiA , d

r

stf

-

i

k

awf'

-P J

^

"

T

T

M

l.l.!

Hn

b«

x Á

i

r

n-

2

.

f

"

—

M*i

.9

4

ii r

A

L£

--

| . s

A',..

t a

"A

r

i s

x

p

«.J..).

*

P

»

w.-

—

$*

LT

L

&*

W

,.

!1

[ a

:

m

« i

-

um

-X

;

À

i "

K .

-

^

L

n

X!'.

E

ïfn.

i

Q

-

$-l

:

-

a

H.

m

HM

* M

'k.

| -

i

"

*«

ape a

n s

À

Fogw

'&3&

x

j

w

W -

p

*

2

&

»

WH

-

m

,.

Pt

P

4»:«&&4

x

"

"-

"

H

AU I v*

$* (

"

EX

SE

[

p

.

m

a

LP

H

g

A

hl m

x*

ss

"

at

*

—

P

&

B-

^6

. m ^

^

* $.

——

m D«

-€«4

o P. D

d

pt m

pO

Y

z

n d

s^de

9*

j

.M.(

-X

a

3

a P

s

u^

oA.-

*l

ha

-

-

T

r

&

d

- d

.,H..

T a hd

47

—

at

—

m*l La

—

,

——

$

Jul

* d.

" "

bt

-

—

-

»m

f

&«

-

K ..

,xwl

-

^

iiíon,

h.

"

—

-

—

i.

w.w..

—

N

A

**

t

r

o

EC

2*

& m

(

-

p^

T u m

F.

—

:

,Wæ

QHuæ,

H

IAW.

-

a

a a.

-

Jf

C

--

-

,Mw

s

p

Pt

E

"

P

U

[*a

ia

a od

-*

r

i

RT

"

——

xa

H

g. Ue"

£ R

*eom

.'h

"

——

od

"-

--

—

Á

M« g

M.

p

—

g

À

As

-

A -

&

P

--

-

u-

—

/

qo-—

2

ha

N

:

"

E

;

---

"m

Mp DP

X

aræs.

-

—

T

E oU

-

r

d

—-—

-

6 m

-

"« ,

"

* w

"-

.ru.v

.

"-

Ü

ATT

-

l'f'lu

—

"sl

..W.

^m

s.n

X

atl

.

2

—

,

-

V. v

"

peus

x

k n

p

"

"u

y

T.

*

$BO

M i

» *

p

xfhe

-

m

*

- .HQ

—

ao

H

* *

n

—

M&W

*

re

LE

-

$-

.H

in.

hw

—

*

"ó

H.

hr —*

"

M.

N

4

Wf

Ja

—

sf apeee

*

W

ha

»«

m

-

Á

*a

m

"——

-

A.

-

d

-

^m

o

"

&

a u

m r p

-

*- ÀN

4

"m n

&^.

;

W

"

o

d

A. ,

-

W

.W

Yast

.M

a t

-

afb

--

ha d

w M

.H.ruly

-»W

!

s.

"

—

d

r

P

a

7* -

»

a

E.

m

€ .

**

——

L

M

a

"

W—

L:

*

u

"

Wa

li.w

d *

»

4.

-

a

"

-

-

d.

—

T

—

N

E

"a

D'l.

"É* A

"

—

P-

-

M.

"4

U..Q

[

m:

Ain., b- »

£

-

LW

"-

-

w

m

o *

PC ao a,

s d 0

o

-—— «

-

CX

»

j

b

"L

—

m

-

w*

a*

—

48

u

-T

—l

*

m

"bt

:2

-

e

ao p

p

- O»

" .

A

^ H'

— "

" w N

*

-*

&T

t -

—

La

sa;,i Xxl

m

"9

v o

v

».

EOE

i

» ,Jia

bt

-

M

!

-

L

d-

—

La

—

i X

-

:*

—

*s

AH.

L

—

4

—

x

"

:

—6

E

.W

-

&

-

/

-—

a

"(

z

u r

"

-

-

a

s

Á

f

L

r

"

*s

o

w

s

&

"

^.

hES

w

wU$

—

o.«.

Aw«

&

aF

*

N

!d»hv

-

N

s-,

w

*

"

T

^.

o t

M

b

h.

M

",

1vw

-

"- 25

-

g m

& o

—Àn

—

* .

w

-

-

-« o

*

-M-

A

[

T

-

«

at ..

* u

ao

-

*

—HM

ul

M i

at

*

-

:

—

L

nuidi

m

-

p

M

—

——

E

p

"

—

i

|

Digitalisat

vorhanden

i

Xs.

--

E E

ssl

Hu«ur...c.

^

——

*

x

d-

ls

"

jä* j

RECTOR

modo

ACADEMIAE

.VITE BERGENSIS

H (f

didis

f

CHRISTIANVS FRIDERICVS

rant

menif

MATTHAEI

271

eqatt

PHILOS. DOCT. GRAEC. LITT PROFESSOR PVB ORD COLLEGIOR

A

J

IMPERIAL

ROSS. ASSESSOR ACADEMIAE ELECTOR. MOGVNT

Exod

Deuto

SCIENTIAR. VTILIVM SOCIETATIS LIBERAE ROSS, VNIVERSIT.

[[], 4

N

MOS(L ACADEMICAE PRINCIPALIS- HASSIACAE ET LATI.

ljfaz

NAE IENFNSIS SOCIVS VNIVER?ITATISQ/E CAES.

L

r

pl

MOSQ CORRESPONDENS.

quae

Qu

um J

CIVIBFS ACADEMICIS

,que

SACRA. . PENIECOS5TALIA

faiuf,

T

PIE CELEBRANDA

, V

» r

INDICIT,

of

n n

hu

DESCRIPTIONIS LIBRI FOEDERIS

((08

PA4ARE F.

inge

COMPLECTENS RELIQVA, QVAE DECALOGVM ATTINENT,

PRAESERTIM

DEÉ

J fs

)POB

EIVS CONSILIO ET CVM RELIGIONE CHRISTIANA CONIVNCTIONE,

mml

p P

!

[01)32

[

q0j.

T

den

pof

N

pro

tis f

f

qm

W

pre

t

Ve] (

lul

fjf?zä

&ttit

uili

at

uit

0

exr m

uam fi"d'eïxilu Vobit dedimus,ï") CIVES CARISSIM r,-q'uum*

Decalogi interpretationem abfolueramus: . de re/;uis,

quae eundem attineant, vt , de gfatomm, quae docente WMoje

compleBlatur , numero , de horum per duas tabular diffributione, de con-

fíilio Decalogi , eiusdemque cum. religione chrifliana. coniun&ione, alio

aos tempore , fauente Deo, expofituros e[e; . hac nos nunc libera-

mus eo lubentius, quo minus per ea, quae alibi ) iam de ea-

dem re monuimus Ífuoque loco monebimus denuo, dubitari

poffit, quin diuino beneficio, cuius memoriam nos. hodie re-

colimus, eiusdemque, Z/obir commendandi, commiffae nobis

prouinciae, harum rerum diligentior diícuffio fatis apta fit.

Decem cffata fuiffe, quae Deus ipfe de monte Sinai líraeli-

tis feruanda praeciperet, et deinde duabus quoque tabulis in-

fÍcriberet, Mofes bis clare docet, Deut. IV, 13. etX , 4.

Idem

quoad tabulas Exod. XXXIV, 28. traditur; hocque procul du-

bio in cauffa fuit, cur nullus vnquam, quantum conftat, inter-

pretum, ne Julianus quidem, tette Cyrillo Alexandrino lib.V, con-

tra lulianum p. 154. tom. VI. opp. edit, Ioan. Auberti, de ea re

vel dubitandum iudicatet ; guamuis-ingens effet omni tempore inter

ludaeos non mimus, quam inter Chriflianos, circa ipfam fagulorum

effatorum definitionem . fententiarum, diuerfitar.. — Quod enim Zidago;

attiuet, videti quidem polfet Decalogi in decem praecepta di-

uifio, quam fextur hebraicu: Exod. XX. et Deut. V. etiamnum íer-

nat, omnium antiquiffima; eft enim ipfi codici hebraico anti-

quitus illata;' et ia vtroque Talmude fig

, ab

2

ga ; quibus nititur

"

D) Part. T. p. 15.

8) Part, IV, harum C?mment. p. 20,

-

4

"

ipfo Mofe regetuhtui-. O Sed ipfi Talmudiftae ^) longe --aïiäm de

il

tàti

Decalogi in decem praecepta diuifione fententiam tanta fuis

erfuaferunt vi, vt pauci effent, recentioribus potiffimum tem-

rl

poribus, qui eam deferere:

x. Ab his autem non minus, quam

pna

ab illis, quantopere PAi/o *) et Jofephus f) difcrepent, $) in vul-

qu'x

$us notum eft. -C/zry*liam Aquid'cm' ad definiendum;, quomodo

Qu

Decalogus in décem praccepta difpefcendus fit, per ipam De-

Jud

calogi indolem , ^) nihil noui proferre poterant; confueuerunt ta-

nad

men, inde a primis religionits chri/Hanae temporibus , eodem , quo Tue

du

Nam primam ludaeorum

daei, modo a je imuicem. difcrepare.

,

hunc u-

fcgytenkktia-'m Teg?tulliaïnm j ) jam a.rlnpïez:;us: erat; poít

x

, gufmus

)

'c) -ADe" liae cï-ilnï:iï"c.un'.e?;.-q&,am. ï;x;:fh'e;us* Aqüoq;uä;hvapl,e&ebatiu-, vid»-.r þkärt.'y H, p. ;.

etc. item Biblia Salomunis Nurfienfis hebraica, cum egregio Commenrario

critico Mantuae 1740 et feqq. edità; quo in Commentario ad Ex. XX, et

Deut. V. de vfu quóque exponitur, quem inde ab antiquiffimis temporibus

inter ludaeos habuerit , et adhue: babeat, illa Decalogi diuifio..

: :

) His verfu grirao, Decalogi praeceptum primum, fequentibus quatuor fe-

cundum ; vItimoqué c'lefcimuxï-l( continetur. VLd Buxtorf, Ditfert. de Decalo-

go $6..66. etc.

im. 7;5;1.- edit. Francof, 1691. Qm inde a p. 765,

..&) In libre de Decalogo p.

agit quoque de coniundi

one harum legum cum reliquis legibus Mefai&fis per-

CR — m -- ——2 R RUA

uam fubtiliter.

E

Axcbaeol, libr. HI, eap.

'V. $. 4. ét 5, edit. Hauercamp.

i primus praefationis loco eft, , quatuor

F

feqüente*'sf duo

..£) His veifus Decalog

. priora praecepta habent, vitimus non nifi vno praécepto conftat.

"5 E(t enim Decalogus ita comparatus, vt, quod diuifionem eius per decem

*

praecepta attinety in tribus tantummodo 1locis de eo , quae vera fit fenten*

tia ; dubitari poffit., Primo quaeritar; vtrum yerfus primus praeceptum pri-

z.

mum confíütuat, nec ne$ lecundo: vtrami quatuór verfus fequentes vno

duntaxat, an duobus praeceptis conftent; tertio; vtrüm verfus vlumus du-

| plex an fimplex officium ^praefcribat.

«

V. tom. V. p. m.

186r, edit, Rothom..:564. vbi.

$),In lib. de.Pudicitia cap.

nt, ita habent;

Prima lex Doi — poft interdiffam alie-

quae huc pertine

aorum Deortutm

fuper[Hitionem ipforumque idolorum fabricationem, | poft

commendatam Sabbati venerationem , poft imperatam. in parentes fecun-

-- 9 — 9 a——.9 5 ÜI .a a A w

dam a Deo religionem , uullum aliud in talibus titulis firmandis- monendis-

j*

que fupevfiruxit praecep

tum, quam, Non moechaberis. Quo in loco pro-

um o o Ri a

E. s M

€ul dubio particu—la p*g/ï prior; Decalogi praeceyta diuidit,

L2

^

5

nde

gzg,/lz'nufï'ï*) tanto'eidem cäm-fuccefïu patrocinabatur , vt prinas

[uis

tandem inter Latinos.ferret, nec Lat/erus ) baberet, cur eam

t

refpueret quamquam hic paullo ante ) vim huius diuifionis

um

praecipuam.non curauerat, et intet P"ontitïcios. ") quoque erant,

u-

qui magis propterea, quod.communi vfu recepta effet, quam

3000

quod iure poffet pro omnium veriflima haberi, retinendam eam

De:

iudicarent.

Secunda fententia paucos inter chriftianos fautores

u r

nacia eftj monumenta enim antíqua praeter Zufagum Zpofla-

o [us

tam, *) eiusque.aduerfarium Cyrillum Afexandrinum ; (fi hunc ex

rdine Decal

um

eo, quod in 111-ius -1"ent:e-:ntia de o

ogi nibil vituperat,

u

Cunm

yzmm

| -k)f De Auguftini f'eutentía vid. fiber Epiflol. cap. XY. tom. II p. m. 569, edit.

Bafil. 1556. de Spir. et. Lit. tom. lHI, p.. 816.

Enarrát.in P[alm. tom,

I p5i

entatio

VL p. 209. de.decem Chordis tom, IX. p.925 etc. praelcitim vero Quav/f,

YN, ef

fuper. Exodum xom.1V. p. 147. vbi data opera de hac re ita differit : Quae-

rituv, decem praecepta legis quemadmodum dinidenda fit : vérum quatuor

poribus

fint vfque ad praeceptum . de Sabbato, quae ad ipjum. Deuwm pertinent ; [exc

autem reliqua, quorum primum:. Honora patrem t matrem, quae ad

yor -

hominem pertinent : au potius illa tria fint,, et ifla feptem. Qui enim di-

Jecuo-

cunt. illa.quatuor e[Je, feparant , quod ditfum efh . non erunt tibi düi alii

raeter. me: .vt aliud praeceptum [it: . .Non facies tibi idolum &b céteva,

h 165)

Fnum auiem volunt effe: — Non concu-

(is pe

vbi figmenta colenda prolibentur.

piíces vxorem proximi tui , e£ Non concupi/ces domum. proximi tui et omnid

v/que in /änem.

.Qui vero illa tria e[fe dicunt , et ifía feptam ; vnum volunt

efft

quisquid de vno cole

ndo Deo praecipitur , ue aliquid aliud praeter il-

ey dUi

Haec autem: vítima praecepta. in duo diuidunt, vt

jwmn pro Deo colatur,

aliud [i&.praeceptum z. INon concupi/ces vxorem proximi tuis et aliud z

decettt

Non-concupi/ces domum proximi etc. — Decem tamen effe praecepta , ueu«

(enten*

iri ambigunt , quoniam hoc fcriptura Leflatur. — . Mihi tamen. videntur cou-

m u

es VU

gruentius accipi £ria illa et ifla feptem, quoniam Trinitatem videntur illa,.

Patet ex

quae ad Deum pertineut , infinuave diligentius intuentitus, e£c.

n dr

his:

- Auguftinum non primuni füiffe, qui ita flatueret; ) non prae-

fra&e ita ftatuiffe ;

3) praetuliffe hanc fententiam propter congruentiam.

h

ibl

praeceptorum , quae Deum attineant, eum Trinitate: de quo et;ia-m-in fe-

4 &t*

uentibus et alibi agit explicatius.

, P

D In Catechifmo minori.

« m

Catechifmo maibü. :

fngume

&) De his vid, Buxtorf. Diff $. 48

nondis

!5(:0 iam citato, ffaec fuit? Ó vouog

9) Cuius fententia, traden:e Cyrillo Alex,

xo ]

agïy

dew é a Mecewe Ouvjwussoc , 7 deucAoyog éxent o*u/ uike/«þe?g',äu CPoy;oc

0U

£

6

Cum iuoconfenüfre inea»re, rltclP)

'p.-'o';fïït' '-æ.coiläïgi ) folu m.2)

| n azä

Athanafium oftendunt. — Tertia autem ita fe probauit antiquis

perti

chriftianis doctoribus , vt plerique effent, non e graecis folum-

fuit

inodo, verüum ex Latinis quo

que, qui fuam eam facerent; ad

Gd

Gregorius

erud

;,ix,lo.s ngnaeu I,f).. ";Clcfmen.f äiexq?adrinu;, ')ïOrzgene:, t:

JNazian-

u

E

0 yupfuþi;ae?gi-

rysypæ(þ&w d"s au'-nyuc, p*ïwæ&:yäkæmf quy Byrolov,

Ion

oy vpev

3

lint,

&c UT XUTS8

Qyoi 78

Ses yeypaQQQog. . dyo eita nupiog 0 Oeoc as , ósic xvi-

yayoy c& && yye AryumTe. deuT&px usTX TETO,

Ovx écovroy Goi Jeor éTepot

quali:

av

us, Qu mowjceig cexuTQ &idwkoy' o TV c

mixy TpooTidoiuw, EYyw

Qeoc ca crodidovg Xpuxprixg TarEpwy &i TEMVX" — CeoG

piuj,

yap eiu xupiog Ó

2

Zapuir26. 0

v AqpNpg T0 Ovoux x

vpis T&a Ocs É) norcug. o* mv Zu8-

logo

&y T0Y cx[Berwy.

"Tiu& C& TOV T&TEDUX MOj TOV MijTEQu. OU MOLXSUGERC.

dv QovsUGeig. QU MÀ

Quu

&veic.' óv xþeuödpg;ruþno*ezg. ! QUX äw:&u;quag TO T

DHTIT

TÀ34O100y 08.

p)De eo dubit

ari poteft propterea, quod Cyrillus ibidem ,.'qu.amquam'prae-

quq

ceptis quinto, fe

xto et feptimo alium codicique hebraico conuenientiorem tri-

buit erdinem , Iulianum tamen eo nomine non carp

?

ito ;

rerpr

facrae feripturae tom. . p. m. 64. e

dit, Parif.-. 1627. uïþi ita

In Synopfi

m

| differit:

4

! Comple

&itur Exodus in aliis rxc £v TÀx£i Óexo- évroAos r&uTAC.

o &

TpuTV

,&yu citi uupioc 6 Oeoc

6s* ÓsvTEQNU, ÓV amonpoetg cexuTQ Cl ÀOv,

Qu de vxvTOG Üttonog TQITT]V ,

0U Apwy o 0veua xvgig TR Dca c& &i u-

Dou

TOi TETRQTV » g

?

ddyri Tqv xjuepaty Twy oxB[Bxrey meummIV , TiMA TOV

tetpre

arar&pu C* wO TV &

yTepx c8* ÉwTWV, € Qevsuceig éfdowyv, 8 woryevcerc

NUW

ó*ydo»/ »

8 nA6Nverg évomy,

8 Aysudouaprupycesg uuTx v2 m5uciy c& uxp-

luy j

TUpIOV

Apeudy dexomiv, Su Ti

JujwIceig Ti YUyouuo T8 'FMWW cs, 83 óc«

TU TrÀXCI0V

c8 éslV.

b g[j

) irenaei lib.

ll. adu. Haer. eap. XXIV. $. 4. p. m. 152. edit. Parif. Maffu.

ex antiqua verfione,

quae fola hunc in locam fapereft, baecfunt: — Zmquin-

ue libris Legem popu

lo Mofes tradidit.

Vnaquqeque tabula, quam a;cepit

ii

a Deo, p

vaecepta habebat quinque.

8.

$) Strom. V

L p. m. 687. edit. Colon. 168

r

V VIII. in Exod. de Initio Decalogi - totn. II.

A'p. r $6, edir; Parif.

liti

?) In Homi

Cuius loci fola quidem proffat antiqua latina verfio, dignus ta-

hi

pelarue.

facit, defcribamus." Habet autem itàz : Ego

ten

men eft, quem, quatenus huc

"m Dominus Deus tuus, q

ut

eduxi te ex teyrra Vegupi , de domo ferui-

n

tutis.

Verum khic fermo non

dum fernio mandati ef , fed, quis fit , qui man-

pur

| Primum ergo maudaium eft :

Non eruni tibi diialii prae-

DEU

dat , oftendit.

qer me. . Et poft

lioc fequitur : INon fecies tibi idolum etc. vfque ad verha:

$) In

ui jeruant

praecepta qmea.

Haec omnuia fisul nonuulli putant effe cium

J) n

mandaisum. Q

4od fiita probatur , non complebitur decerm numerus inan-

8)l

datoqrum.

ü) Vi

,ce

ES

*

Dd

7

u)

ANaziansenur, * ) ad hos mero/' jur * ) praef'ertxm, et Hieronymus? )

iquis

pertinent.

Ad horum partes Caluinus*) quoque fe applicuit,

lt

fuitque ex huius affeclis Zoaunes Buxtorfus fiius omnium prae-

t; d

€ipuus, qui fortiter eandem contra aliter fentientes fingulari

g0i ii

qatdil"

erudita difputatione tueri conaretur.

Nec aequus harum re-

rum arbiter hanc fententiarum difcrepantiam mxrabltur, aut

ZA

morofe vxtuperabxt eos, qui füam, quam aliorum, feruare- 1nds

lmt

I w:'q

Habent enim fingulae fat fpecxofa fe tuendi pmeüdla,

éTE0/

u E

qualia funt contextur, au&oritas maiorum , vfu in vulgus iam rece-

OEM

ptus, hocque zpfum quod nulla harum partmm in interpretando. Deca-

d

Áogo adittit quicguam , quod veram eius vim mþmgat aut juüuertat

xwmü

Quum vero Zarum fententiarum non nif vna vera effe pofüit, fitque

g*afü

omnino optablle, vt, reperta illa, in vnum tandem coeant hac

f prze

quoque in re diueríe fennentes reperiri autem illa, in tanta in-

pem ttl-

terpretum difcordia, non nifi exploraudo poffit, quae ceteris

maiorem vim ad. amml perfuafionem habeat; , 2on alienum ab hoc

u ita

TT 6

loco. erit, fi, quae. nolm gprobetur, nos quoque nuuc dicamus, ingenut.

at

Docuimus autem, quum priora quinque Decalogi commata in*

éri u

u 707

terpretabamur, ^) hinc ex fenfu commatis fecunch hinc e nexu

commatum. quarti et quinti cum duobus antecedentlbus qua-

xgvö' (

TR

)

tuor haec commata tam aríte inuitem coniun&la, e[fe , vt rite non uifi pro.

u

Vno q?ato fm praeczpto lzaberz pojänt

Docmmus porro á quum

affü

1!'-1

[ M

j

j ao

datorum. Et vbi iam erit Decalog: veritas ? — Eft ergo primum man-

datum: Non erunt tibi dii alii praeter mes f[ecundum vero: . INon facies,

tibi idolum, neque-v//am [inilitudinem etc.

Quo ex loco, collato cum illo-

t

. Pa

Augu[hm, colligendum videtur: praeter tertiam de Decalogl diuifione fen--

Ig

gt

tentiam , Origenis temporibus, inter Graecos faltem, non primam, fed fe-

4

J

cundam, Auguftini autem aetate, inter. Latinos faltem , non fecundam, fed

primam Hmm e.

) erm'

u mi

if 1

$») In Carminibus.de. rebus fuis p.m. 56, edit, Heruag. 1550.-

j

" ;7)[!6

X) In Comment. in Epift. ad Ephef, tom. IIl. p. m. $15. edit. Parif, 1642,

«e 4v

y) Ia Commenr. in Epift. ad Ephef, tom. IX. p. m. 190. edit. Francof,

]

2) In Inftit. cap. HL. $..14 etc, p. m. 123. ednt. Geneu. 4554.

J (,Wm

(j gt

d) Vid. Part, Ill p.tr! ete,

mrm?h

ATE

8

*Y,

1

- Fal

in eo eramus, ") vt vitimum Decalogi comma Viuterpi'fetändox

reliq

Occuparemus: aullo modo e loguendi vfu, hot vnum comma duo effata

ban

to/mjoieäi, £qgi

po[ , ipfumque Lutherum in eorum numero fuife, qui

$4

foc fentirent. " Quae fi recte fe habent; ipfa docet Decalogi in-

Q

doles; etribus fententiis, quas de modo, quo it deten ille praecepta

cepta

d?]lingumdm fit , protulimus, fo/äm* mediam fotum habere po[fe, quam-

D2

uis haec ipía effet, quae o

omnium- minime.

m—ni teitipore-CHeiianis r

tut

queb

: . Sed Decalogus non decem tahtummodö effatis, feu prae-

tiae |

ceptis, conftitit; eramt quogut daec per duas diflributa tabulasz

fliani

Quaeritur itaqué non immerito: guo£ prima ex Ais, quotque alterá

part

comple&leretur tabula. — Qua quidem in re mira £/] eatenus veterum

Íetlit

interpretum confenfio , quod nullum conftat vel negatfe, vel in du-

tue .

bium vocaffe, quod verbis alii difertis contenderant: pro du-

pu

plici obieo fu

o praecepta illa per duas tabulas ita diftributa fuiffe , vt

quae Deum , altera pofleriora , Quae hominem fpettarent,

terpi

grima priora,

fu

contineret. lta ex ludaeis P/ufo, et afii, laudati a Buxtorfio in

fand

anis Oripenes, Zmbrofius,

dam citata Difputatione $. 38. e Chrifti

fuhil

Auguflinus et Hierompmas * ) iudicarunt ;

eftque ex Matth. XXIT,

quà

37— 40. coll. Rom. XIII, 9. perfpicuüm, ipfius Tefa Chr

ifti Pazfl-

du

do&trínam cum communi illa ludaeorum non minus quan

lique

Qs,

Cbrif

janorum veterem fententia amice confpirare. . De eo

autem, quot fingulis praecepta ta

bulis adfcripta fuerint, multiplex

u

(

inter eosdem obtinuit diffenfio. « Fuerunt enim , qui exiftima-

Ji Wt

fent, fot vnam tabulam, quot allera, praecepta tenuiffe, ac gróinde

Til

praecepta ipj

fa. per duas tabulas uon pro foía. obietli diuerfitate , verum

pl

.

In hac fuerunt

Ordin

etiam pro ipfius numeri aequalitate difpofita fuiffe

ómni tempore Zudari potiffimum fententia. Ita enim P/ilo fta-

buriy

dii.

uerunt

-»tuitl, ? 959 Ig[ep/m non 'videytur diïfgrepa.iïe; ?) ita ftat

TO

v a/mu:

Itl du

b) Vicä Part. W. . '-vx 8 etc,

c,.) Vid, .llgca iam ,Fita??'.

rum

. d) Vid. iterum fup?ribra.

" €y

a

T.

2ndo

Talmzidz/ïae qüoq&e , Gu&lor Schemoth ra.

lfa, ; Sofzæf,; Rabbi Bech

&i;

reliquique recentiores Iudaei, vtpote inter quos de folo Ram«

ia

m

ban conftat, quod. éam improbaret , docente Buxtorfio cit, T.

s

$$.40—43.. E ehriflianis e contrario videtur. folus Zrenaeg;

u

cuni Iudaeis feciffe illis, reliquis autem perfuafüm fuiffe: praz-

t

uatt

cepto: de honorandis parentibus. primam non . frnitam. effe dabulam , ed

ab eodem incepife alteram... Quod an iis quoque Judaeis probares

cetet

tur, qui in diuidendo Decalogo in decem praecepta pránar fe-

quebaritur fententiam, ne diuinare quidem licet propter hifto-

ye

riae filentium.

Quamquam autem, praeter Irenaeum, Chri-

bulais

A UM salbanr sclud n ed. quod altera tabula de honore

altrá

garentibus habendo inceperit, ac proinde plura , quam prima, praccepta

tht

2 Qu«

tenuerit; ex iistamen, quae fupra difputauimus, apparet, pri-

mae a//o; ttia , alteri feptem, a/or illi quatuor, huic fex praece-

") dü-'-

pta tribuiffe, Quum vero, in communi folaque probabili in-

d

lr

terpretum fententia: fai/fe primae tabulae non nift ea, quae Deum

fpetarent, inftripta praecepta, illius de honore, parentibus prae-

fio 1

ftando, cum antecedentibus, Deum attinentibus, coniunctione

Jïofwf;

nihil poffit cogitari coactius, in reliquis autem difcre

(

pantiis,

quid ceteris praeftet, iam demonflratum fit; facile ad c

olligen-

ul

dum eft, quomodocunque Paulli locum Ephef; VI, 2.

intelli-

quam'*

gas,ne dubitari quidem rite poffe, guin quatuor tantummo

do prae-

)e &0

cepta ad primam, fex vero reliqua ad alteram pertinuerint tabulam. .

&

tiplet

Sicque fàtis inflructi fumus ad docendum

*

»qua in re ponendum

gt

"t verum Decalogi confilium,

- Etenimex iis,quae iam excuffimus,

t

planuni eft: praefripfife I/raelitis illum: duglicis generis o jficia tali

ueW

ordine, v$ priora omnia, quid Deo , rtligua vero omnia,

quid alíis gui-

yetut

buscunque, cum ipfis contunüzis , hominib

us , ab lirdem fiagulir pracffan-

jf

dum effet, conflituerent, hancque fol

am veram cauffam effe

potuif-

grunt

fe, curiDeus ipfe duabus eum tabulis infcribere

Y

tj eoque ipfa.

in duas veluti praecipuas partes difpefceret. . 1

am

; quum prio-

'a!nmf

rum officiorum defcriptio doceret:- siji/ prius hii i

yfis officiir an-

| Iguiur-

Ic

-

"o € o

Íoia

tiquiurque haberi ab I/raelitis pofft , jitm'mumqüefquo, Deus ab iisdem

lfi'al

grofequendus effet, fludium amoremque eje oportere, qui eos ád praee

flanda illa compellat; / reliqua. vero, quod illis fübit&fa: erant , nec nifs

qui

lfme

ipforum. faniles attiiebant, non maiorem erga hos amorem [ecum . ferre

go[fet, quam quem. fibimetipfis deberent. finguli, praeffarique fibi ab

du

"n

aliis vellent in loco conflituti fimilis in promtu eft ,. fJummam Decafogi

idem voluiffe , quod Mofes Deut. V, 5. et Leuit. XIX, 18. voluit.

fis.

ti,

Illic enim is veram vim amoris erga Drum his explicuit verbis:

dpp

:TNDTO22» qU237722) 3377 223 q7N mjm m 83

fici

h. e.. nihil infit menti tuae , nifil tuae animae, nihilgue tuarum virium

vid

contentioni, quod amori , quo Toua, Deus tuus , a te profeguendus eff,

ton confécres; hic vero amorem erga alios in eo pofuit: n2

1np

:2 "g h.e. emorem praeftes tuo focio, quali teipfum profegues

rir.

6u

Quod v/timum praeceptum. quomodo intelligenduu effet,

W

propterea, quae iam diximus, non potuit verius planiusque

de

doceri, quam quidem ex Matth. VII, 12. a Iefu fa&tum nouimus,

hii

uum ad explicandum eius fenfüm fuis mandaret ille: savra

f

éca. diy StNne, Va moidiow Upiy ol divdgormon, Bo xo] Uucic qroicrTe divroie:

fülj

quaecunque vobi.

r volutritis graeftari àb aliis , iisdem vos w'cgy;æ prat-

b

Jfat'e eadem.

ln

Quod vero fingula praecepta Kattinöt; þriora qudiuor in hanc

Ya

fe habebant fententiam: 1) Jouam ab l/raeltis. Dei loco colen-

lít

dum effe , propterea quod illos ex dlegypto eduxerit. — Vidimus autem

fit

part. lll p. 10 etc. hoc ipfum beneficium luculenter demon-

ban

firaffe, louam fummum Numen effe. — Quare fenfüs huius

t

praecepti hic erat: Zouam ab l/raelitis fummi. Numinis loco vene-

ah«

randum e[RB. 9) Hunc [olum pro Deo habendum, mec. cum ulla re

li

ex. rebus, fub fenfus cadentibus, comparandum ab Ifraelitis eff£, 1i ve-

fla

lint de.eius in ipfos fauore bene fperare, nec tanti üiminis

Qu

poenas. ei dare louge certiffimas. Videatur de hoc praecepto

luiffe:

tyj

[

iil

ibid. p. 11 etc. . Inde enim cgnü,at, breuius idem hoc vo

Zouam

MO

*

Tt

d

fTouam - vnice, et 'z'pjiu: naturae conuenienter, : pro- fummo Numine ab

prie

I/raelitis habendum effe.

3) Sedulo cauendum effe ab hüc temeritate,

t Hij

quin [emper vim habent , ratumque iudicetur, quod per Touae uomen ab

erti

Ifraelitis confirmatum fuerit.. vid. part. IV. p. 1. — 4). Publito eiur-

fli d)

dem cultui. diem cuiuscunque hebdomadis jeptimum ab I/raelitis confe-

tühgi

crandum e[e, propterea quod Ioua diem hunc in fui, Condito-

oluit.

ris huius vniuerfi, cultum inde a condito mundo iam confecra-

orbis

rit, fitque idem tali modo, quo celebrandus ab Ifraelitis fit,

AN)

apprime aptus ad récolendam quoque memoriam fümmi bene-

Jiæïtaäf

ficii, quo idem Ioua fibi ab

Vid. ib. P. 2. efc-

-

jAegyptiis lfraelixtas' vindicauerit.

d

lllf f/l,

His ex praeceptis perfpic

uum eft ,. Ioualn:völuifïeg, vt fpfe

zM

mente quidem, h. e. recte fentiendo de ipfius natura, Aacgue prat-

) egue'-

cipue, uec tamen fola, fed. di&is quoque fattisque, ab Mraelitis cole-

eflet,

retur. De primo enim duo priora praecepta, de /eeundo tertium,

isque

de tertio quartum exponebant, ita tamen, vf in definitndis fmgu-

imus,

lis non omnium , fed eorum: tantummodo , quae cum i £, tum relata ad

a

fingularem populi. I/raefitici conditionem , prae ceteris. ad vem facerent,

a.

ratio haberetur.

Nam zu primo Ípectabatur praefertim hoc, vt

Pïlll'

ab opinione Deorum plurium , et ab omnir generis idololatria, I/raeli-

iae arcerentur ; quod et in fe primum eft, quod obferuare de-

. haüc

bet is, qui Deum rite colere vult, et plane neceffe fuit, vt

Ifraelitis inculcaretur, quod hac ipía de. Deo fentiendi peraet-

ol

uteti

fitate nihil folemnius erat illis temporibus.

In' ficundo caue-

Jm]ód*

batur, ne quid fine vi euentuque ab T/raefitis per. Touae. conteftationeim

3ou

confirmaretur.

Quid enim tali abufu nominis diuini a cultuDei

Ui*

alienius nocentiusque cogitari poffit; fiue onines fpectes ho-

mines , fiue praefertim Ifraelitas, inter quos huiusmodi conte-

j r

[ v*

flationes, per ipfam religionis, cui addicti erànt, indolem, fre-

quentiflimas fuiffe, in vulgus notum eft.

In fíeriio deniï]ue

ninis

cultus Dei publicus commendabatur , idemque talis, | qui vuerfari deberet

epto

imis beneficiis, tam ouimibus homi

vill:

hint in reuocandis in mempriam fu

B 2

nibus,

[nan

À

*

12

nibur, quam /þecz'atz'm Tfraelitis, a. Joua impertitir , hint im humanitatis

ha

officiis , ii maxime tribuendis , qui feruitutis iugo premerentur , fiue ho-

p

mines e[fent , fiue etiam bruta animantia.

Iam, fi rei exemplo do-

qu

cendum erat, quomodo factis quoque Ioua ab Ifraelitis coli

gil

Q

1or

vellet; zon potuit ab. ipfo déligi, quod magis ad rem acc

-

j minodatq*igz/ |

effet, hoc ipfo cultu fui publico.

$

pri

Reliqua praecepta de officiis erga a

/iot hoc agebant ordi&-e.

",

Incipiebant non a commuui, omuibus hominibus, fed a fimgulari, folis

4ttüt

parentibus praeftando, officio. Quod quam con(ulto fieret, inde

[

poteft perfpici, quod hoc non primum folummodo eft officio-

rum omniuim, quibus natus homo erga alios obftrictus effe

poflit; fed eft quoque ad reliqua officia fingularia, 'éxemplo

u

veluti illuftranda,. longe aptiffimum. — Quid enim quaefo eft,

pro

quod fummis infimi, quod: dominis ferui, quod ciues magi-

d

firatui, quod fuis difcipuli praeceptoribus, quod omnes, qui

Vg

aliorum curae fübfunt, iisdem, quorum fruuntur beneficiis,

Jiin

debent, quod vnum illud , quo quis parentibus deuinctus eft,

Í (

non exprimat. Seguebantur nunc deinceps praecepta quatuor , qui-

hon

bus prüno homicidia I/raelitis, deinde adulteria, tum. furta , denique

Vi

Jfalfa teftimonia interdicebantur. / Quae oppido officia Iraelitis de-

LE

inandabant communia, erga omnes:a fingulis exercenda, eo

fori

quippe factura, vt vitae omnium, quibuscum verfandum Ifrae-

tuer

itis erat; ante omnia , deinde vt coniugiis, tum vt opibus, de-

ffrin

nique vt famae eorundem et exiflimationi, fua praeftaretur fe-

j

«uritas.

Nec exiftimauerim , communium trga aliós oficiorum

i

praecipua cápita. pauci/Jimis verbis &t plenius et conciunius- explicari

t

po[?.. » Docet enim communis experientia, - a/terumy quicunque

«t

demum fuerit, fua-vita, pofl vitam coniuge, pefl coniugem opibus, pofl

opes denique hac felicitate, vt bene audiat ab alüs, nilil habere carius,

qun

füni

nihilque, quod fit. dignius, quo referrá reliqua quoque poffiat, quae

iet,

ipfium attinent..— Animi enim cura, quam alteri debemus, non ad

n

Sed quam vim

commun)if:»,:fed/ ad fingularia pertinet Qfücia.

[fe

habitura

13

Vif

-habitura erant praecepta illa ad emendandos. hömineïs,*c»f ad

u lt

profpiciendum communi aliorum non minus, quam cuiuscun-

0do-

-que priuatae fàluti , £ /6/2 praue fata; mon vero -prauae Jimul. cur-

s Coli

giditates prohiberentur; : quutn inter omnes conftet, nas illorum

n

d.

fontes effe; nec poffe quemquam ab illis rite cauere fibi, nii

prius tutum fe-ab his praefliterit,

" ddebatur itague illis biy at

ditie,

4dmodum exyplitate , ratione habita: eorum ómnium , n uae :uon. folet

! J2

L

Anodo inter homines , ./Z*d fo/elmt' qu

qude

uoque inter Tfraelitas, pmgfärtim järä

L]

fiCi0«

'gu'z'.eni cupzdztm A;fe' concupyl:af, guae fuit cfl;erz'a;,l

-

; ele

Qu-'avek cum ita Fehabent, L1£10n pötefï efïfeli 'La»d.;demoïa-fïlrïarin

mplo

dum difficilez prómd fuiffe omnir verae eligionir praeceptas quae

0 efl

promulgando. Decalogo Deus ipfe I/raelitis ita traderet, vt in colligene

m

dlis iir explicaudisque, et rerum: ordinitque deletfu - admodum: concinno.

qui

vierttur, et vt omium fominum; ita ipfius quoque, cui proxime der

ficiis

JHinata e[Jent , populi rationem haberet guam . fapientiffrme. — Etenim,

; ell

fi quis vellet prima omnis verae religionis praecepta in víum

hominum colligere; ^non poffet non expendere ante omnia:

| 71!/-,

nqu

vnum tantummodo fupremuri Numen effe , st effe poffe, a auo vt reliquae

$ de-

res conditae, ita omues: quoque pendeamt homines , hocque illarum fugus

fos cum reliquis ita copulaffe, vt mifi illi idem his-praeftare fecum confli-

j, €0

tuerínt , quod fibi ab hii ia quouis cafu' lotoque; fimili praeftari vellent,

lfraef

4 de

firma neque fimgulis neque outiibus contingere po[ft facuritar. « Sicque

j

pfima omui verae veligionis práecepta:in umore ponenda fünt; quae

"

Deur, perque Déuin veligui quoque liominer a jfingulit profzpeudi funt.

i(an

Amor autem , guo' Deus à nobis venerandus. efl; fummis fit; necetfe

eft, h, e. ita comparatus, vt ipfius naturae refpondeat; is vero,

wqulf

quem . aliis debamus fingulis hominibus , non mdior. e[fe poteft , quam quo

;

ferri erga nofmetipfor Jolrias.:. Yam;,'fi quis diftinQdte docere vel-

TLUAP

et, quaemam fmt praecipuaofficia, " quibus; amor erga Deum a nobis

qullf

(idd

demonfirandus fit ;; facile apparet, non poffe non in vniuerfum

virii

effe quatuor: primum quidem: non nifi omnipotentem rerum con-

;

T

3

ditorem

It

Ua

*

I4

* € *

fecundum: hzmä vhicta

i

ditorem qro fumimo Numine habendum t[fe 5

nobis , et inuifibili ipfius naturae conuenienter, colendum e[fé ; - tertium;:

oport

s 1

debere vim habere longe maxima

m, fi-quis per Deum, vero ditium n0-

denique: colendum Déum non priua-

ille «

mine, quid affrmet; quartum.

uoque e[fe ac . folemuiter.

.Poffunt enim his

lo

£im folum, d publice q

lÍrae

maiora officia , mente ,

di&is, fallisque - Deo exhibenda, ne cogitari

uidem.

In-officiis autem, quae: amor erga alios mobis imponil,

etit,

Primum eft,

rite defcribendis tria praefertim fpectanda funt.

gontih

mus a communibus, illisque in. exequendo. vim hs

tir n

vt fingularia diftingua

maiorem itribuamus.

Conftat enim inter omnes, quibuscunque

' dtdor

in quauis manifefta pu-

officiis praecipuis , feu fingularibus,

ànimi

unque fuerint

, pofthabenda effe,

etpa

na mutua, communia, quaec

Secundum eft 5 quum fingularia

officia nec definiri poffint omnia,

iudic

forte ac confilio pleraque, nec

bus c

vendent enim a varia hominum

artes magnopere a fe

mutuo diícedunt 5

fum

quoad potiores.fuas p

in conjiituendo oj?cz'm:um fa

mmario non opus eft , vt fingula. illa: exph-

hia

omnium ia expofueris, vt reliquis ex-

ces, füd. fatis fuer

i, Áprimum

Quae

Communia autem

quod tuendas res alterius at-

atf

emplo e[fe poffit.

oteft effe ftatuique pretium ; neceffe eff

tinent, hisque varium p

Iu, f:

habeatur- huius diuerfitatir ratio, ne. vel

COW

vt in definiendis illis diligens

omittatur harum rerum

genus diuerfum. a reliquis, vel loco

tll a

Tertium eft: vt habeant quogue homi-

onatur minus commodo.:

Qu

nocendi

*

dibidine caueant, vipote quae fons [olet

fit, |

fei, quo fibi ab alüs

ium,, Haec enim fi obferuaueris, non com-

e[fe praue fa&or

um ommn

in explicandis primis omnis. verae religionis

h

qmittes, vt quis

raeceptis iure

quid defideret.. Ita autem quum comparatus

( hi

fit Decalogus,

hocque cum veri-fpecie inficiari non poffit, qui

ligioy

in iudicando eo, quae

líraelitas praecipue attinerent; feparare

prim (

teft non intelligi: &abendum eum cfft

a reliquis didicerit;

^

non po

&ni;

io primoru

m praeceptorum omnis verae. religionis ,a Deo

pro fummar

Cpta

Ifraelitarum perq

uam- fapienter- conflitutó, -hocque

ipfum

hrif

a. ipfo in vfum

ndum - fi£.

LI

!] OIite

z'dg[/e , n quo verü

3

t eius.conj!ium pone

Hna'ec

-

.Is

vuttt a

tium:

- Hoc autem fi fuerat Decalogi 'confilii;m;

rec ipfa docet,

oportui/e coniun&ionem e[f,

quae: inter illum et réligionem chriflia-

i 719'

nam intercederet, longe arliffmam.

Primo . enim,

quum prima

jnue

ille omnis verae religionis praecepta complecte

retur, eoque

m his

ipfo, quicquid Mofes vnquam et poft hunc pro

phetae reliqui

ogitái

líraelitas docuerant, fuperftructum i

lli effet5. neceffe omnino

i'flpüflifl

etat, vf is in conflituemda quogue religione chrifliana Jfundamenti foco:

« &l

poneretur , eoque

-

ui

/o omnes. reliquos homines et copularet. cum I/raelie

tis religiouir Vinculo,

t fücris quoque illorum librir quam máxime ada

ynque

di&os redderet. — Deinde, quum idem inter homines, fententiis

la pu

animisque mirum quantum a fe inuicem diftrraCtos, de recta

da enleo

erga Deum feque mutuo agendi ratione fanctiffimum ipfius Dei

ormnit,

iudicium interponeret, hoc

bus conftat nullum. omnin

que ipfas prauas cupiditates,. a qui-

u nec

o naturaliter natum hominem pu-

edunt;

rum effe, aut fe ipfum pur

d,

gare poffe, non mitiori, quam praue

; nl

facta, profcriberet fententi

hocque a iudicio penderent omnia,

ia

quae praeftanda in falutem hominum a promiffo Chrifto effents

rius dte

aptiffimus quoque erat ad compellendos non religuos tantummodo homis

uj

nts, fed Iudacos quogue, nou omni verae religionis Jtnfu: deflitutos , vt

AAE

commune reconciliationis beneficium , quo Deus per Cl

riflum pro pro-

l loco

mifis [uis omnes omnino homines ab ipfo: auer[os bear

e, hacque via. fe-

cum non minur, quam cum ipfir z'nuicem,

W fnt*

cogz'un'ger? vel(et.gztam ariifji-

füt; lubente( amp/ebïerentur;

j cont

| Neque tamen z';.ylz res jö/;cmr.nbdo höc «docetä

| þd f:uz't -quaal

piritus

que haec dottrina in fcitis praecipuis, quae Tefus

eiutque /Apoffoli de r«

»iïlf, qm

figione chriffiana huiusque confilio [uis praeftri

bferant.. Etenim quod

fopartte

priur attinet, conftat ex Matth. V, 18,

lefum ipfum, poftquam

nin tj

animaduerterat, ipfius difcipulos in ha

c opinione effe, vt prae-

m ]u

cepta prorfus noua futura effent,

;

ab illo tamquam promiffo

Chriflo ipfis tradenda

; grauiffimis conteflatum verbis effe:

y pf

aex

Nolite exiflimare, veniffe

þze, vt legem aut prophetay fouam,, non veui

Ht«

vi

þ;

N

16

Quáe conteflatio, fi comparatur cum

de f

Utiþ]ud'm;

fed vt zmpfeam

mox fequentibus.in

de acom.1

85 hoc faltim.voluit:.e' &on.vts

lifu

J

/

Laegiie o rinae addilos.a. fermantlis iis liberan

nifje 0 c.onj—lz'g; vt fibi

phui

ri, quag Mofes ct- propheta

e Tfraelitis praeceperints -veniffe- potius ea.

ipfn

remitti ipfis. ab illis. praeceptis poffa

confilio, vt fuos doceret , nihul.

D]

mamdiu praefens vita duret , cui

regundae illa praefiripta fuerint, ne

(de .

velit multo maiori cura ipfa

poffe qu

empiam ipfi vite addifam effe , nifi

ge

vita exprimere. i

la, et: docere quoque ita. alios;

quam quidem facium

Pal

Iudaeorum do&oribus.

Vtque intelligerent eius,di«

adhuc fuerit a

veli

fcipuli, gua

e lex et. prophetae

Ifraclitis ita praeceperint, vt àb his pet.

hánc vitam-

nihil ipfis remitti poffit ; exp/icabat mox deinceps non

uifi Decalogi praecepta ca', quae minus Te

Ge.a Tudacorum do&oribus ac-

cdin

cepta , obferuata ,'

qopulogue explicata : füerant, docebatque , quomodo

toni;

verius ad mentem primi

au&oris a reguic cotleflis ciuibus y: h. e. ab ipfius

foti 1

da, eb ex

ertenda; et- alüs quogue tradenda . e[fent.

a[faclis, et intelligen

Chvi»

Matth. XIX , 16 etc. eundem ,. interrogatum à

Conflat porro ex.

bus

juodam- dite iuuene: qui

bus poffit benefactis aeternam falu-

qui

tem . confequi, nil prius habuiffe ,

guod ad conþqumdam tántam

. Gonftat deni-

tuf.

yetm j?zru

andum. ei commendaret , .quam ADecalogum..

feue

que ex.

Matth. XXII, 34 ete. - quid idem Pharifaeorum cuidam;

pyes

ui ab initio aftute et fimulanter,

quafi ipfe ignoraret hoc, illius,

illi

legis diuinae praecepto explorare v

ellet fenten-

de praecipuo

hien

tiam, refponder

et, nimirum hoc: praecipuum quidem. praecepto

quod amorem erga Deum grae[cribat talem, cus

f hr

ruim omnium hoc e[fe ,

il fu

cinnid, quat fimt h

ominis , fubiici oporteat ;

neque-tamen obliuifcéndum

fetj)

non minorem vim

hábere alterum , quod mandet. I/raelitis amorem.

ef .

Gen

erga proxz'mum ,

illi þmilem,

quo fe ipfos profegui foleant; Duo enime

a quibus omnia , quae

AMofes et prophetae docuerint,

tént

y

jaéc praecepta effe ;

p

parhquám a* fuis fandament

;

i, pendeant, Quumque ille, docente

approbaffet hanc íententiam, et affir-

dOce

Marco cap. Xll, :32. 33-

jiaffet-tandem. plane ingen

ue, recte fe habere illam propterea;

Qp

lto. praeftent. praeceptis omnibus

ple

de

lu

quod pra?cepta duo ifta mu

ääæ

u

Uf Cunt

de facrificiis; relatum apud eundem Marcum legimus.com. 34.

EU

RHefumn illi, quam prope abfit a-regno Dei, dec/amää; . Ita enim . efus

itlrte

glaniffune veram cau[fam. exylicuit, cur feruari vellet ab dis quoque, qui

potiu& tü

u pl

ipfius difciplinae fe. tradituri efent, Mofis a prophetarum do&rinam

eam , quae Decalogo contineretur.

Ita Paullum quoque et, Zacobum

irint, n

de Decalogo docuiffe, ex Rom, XIII, r8etc. et lac.1l,8 etc. lon-

ara qy

ge eft certiffimum. —Videatur quoque 1 Tim.I, 8—10. vbi

n faiut

eis i«

Paullus modum praefcribit, qui habendus a doctore fit , qui vti

) lis pet

veliþ Decalogo ad formàndos chriftianos hon?i*zläs..

o non

- Pofteriur, quod ad- intelligend—am"D—ecalbgi cum feligioüe

orittt at*

chriftiana coniunctionem fupra diximus rzm zpfam fecum terre:

: zwmüdü

contuliffe nimirum illum plurimum , vt, intellela vera. eius vi, Tudaei

j ab 1])/515

non minur guam reliqui hominer ad ample&énda divina. bencficia, per

yn t]pnt

Chriftum ipfis tribuenda, compellerentur , Yefüs etiam iisdem, qui-

patum d

bus yrius, declarauitlocis. 'In primo enim docuit, monnifi eum,

m Jalt«

qui ita, vt ipfe expofuerat, de Detalogo fentiret, ipfum . vite' ampl&ti

m t

go[r. n fecundo vero iuueni illi, qui perquam confidenter at

(gt dct.

feuerauerat, fe feruaffe per totam vitam omnia, quae práeci-

l cuidamy

peret Decalogus, eoque ipfo perfpicue oftenderat, f& veram

10C, iltius

illius vim non intelligere, roganti denuo: quid ipíi ad perfectio-

at fentells

nem deeffet, hoc dedit confilium: f vellet perfiti , ipfius difciplinde

ag

ft traderet , venditis prius, et in vfum pauperum difiributir , opibus, guas

ta[mh al

in fua poteflate haberet, quasque per iniuriam illorum temporum

jj m

retinere non poterat, Íi lefum aperte profiteri vellet. — In tertío

j amr

denique Pharifaeo illi, propterea quod fuerat in hac fen-

Duo (l

tentia, Decalogi praecepía ür, quae agant de facrificüis , praeflare

! domffintf

plurimum, (quod e

us erat longe veriffimum,. quod res ipía

7

. docete

doceret, illis haec fuperftructa effe, ) affirmauit, prope illum ab

fit«

aupleGtendo ipfo abeffe. — Qaam diligens autem Paul/us fuerit in

, et à

pmgteï?aæ

plerisque, quas fcripfit, epiftolis, vt demonffraret vim, quam ha-

beat [ex. Mofaica, et praefertim Decalogur, ad permouendos quoscunque'

homines

18

"X e yv

homines , vt Chriftum ampliflantur, quod uemo, nifi huius-ope, illius

graeceptis fati:facere po[fit, ita notum eft, vt argumentis confir-

mare ne opus quidem fit. 'Hanc vero Zoannir Zpoftoli quoque

do&trinam fuiffe, ex prioris epiPco-lqae II, 1. 2. luculenter ap-

paret,

Videtis itaque ex his, civeS CARISSIMI, guanti a nobis

CH

quoque. hábendus fit. Decalogur, non. tam propterea, quod folus

fuerat, quem Deus ipfe Ifraelitis quam folemniffime promul-

gauerat , tabulisque ipfe infcripferat, quam, (quod ipforum il-

lorum euentuum princeps cauffa fuerat,) propter argumenti, quo

reliquis, quae Deus. Ifraelitis. praeftribi iufferat, praeftabat , grauita-

PHILOS,

tem, duplexque vinculum, quo totam oecouomiam velerem cum noua co7

gularet. firmiffime.

Hoc vero vt intelligamus, zaf'itutioni nor de-

IMPERT

bemus,. quam ab Apoftolis ; et per hor ab ipfo Iefa Chriflo de hac re ac-

SQXW

epimus. Hanc autem vt acciperemus , repetendum vnice eft. a. be-

Quae

MO

tefício , cuiut memoriam hodiernis nor reflauramus folemnibus.

fi penes 7o;, vt confidimus, conftitutum fuerit, ita celebrare,

1

vt ad rite intelligendam et exercendam chriflianam , quam proftemini,

religionem fru&us inde, in dies maiores capiatis; merito fperamus,

oj ea quoque , quae huius rei cauffa, per horum folemnium opportuni-

latem, F'obit tommendauimus , ferena fronte accepturor et in vfus t«

Jiros . conuerfuros effe quam lubentiffime.

P.P. inA

"

facris APei»xt»ecoP:. A. C, ci219 CC X CH.

cad. Viteb. ipifzä

,VITEBERGAEN

DüRRI

m'r'r:»ms cngiwi.: causwm

-

-

v ER

á

z

(

T

r

»

"

"

$* r

m—m—

pwe

M

,F

r

D

v

""

r

j

—

-

N

wee

F

ii

-

T

H.e

:

;

L

E i a

—

li. eM i . MA

— ——-————— —

d

"

i

m«

cdi

p

a ii u D

IU

-

x

As

N

* rf hi!xdääï

PT

n

UE

Ty^

w

TU

p Y

—

CUT t

VeNT

x

P.

P

$

izu

d

an/

VETTS

adiciis

..

"

I

E

d

w

""

"-

C TE N

^

E

Atl J.ævnwl m

d

*

WT

E? '

TPBRWT

1

i d

dudinis41 14f

-

9.

«

ii

"

V

v

T

»T

"

xæb.oLn

,»

L ld

*

a

z

M.—

z

z

"T

..Dm.r d

—

p

—

*

h

—

—

-

.

"

7p ^

—

ys

*

"v

TT

T

*y"

x

M

x

LA

N

Á

-

p

v

» x

ESN

.

- J

w

:

»

Tu€ g

-

m

»*

AA a

—

L*

——Zts

u

M

7-

m

-

4 Irfwd

f.w.,

4

r

A

—

——

-*

v

(

h.

,*

iM

at.l

.r/»

R

i

"— —

——

-

—

i^ x

-

£

w M. rA

MC

gt t

x.... ^

»HAJ

l,

R

L 2 M

"-

* 5«/..

Ls

——

J.ï

-

^*

".

L

..

-

-

"-

:

n

u

F Ilv-

m "s.

w

t

UV«.P.».WI.,-

-*

U w T

:..I.l!/..

7-

-^L

!Mv

m

X

t

N n d

-*

*-.

*

Y

3

"^

, -

-

" k

N

od

—

j

—

m-—

DX

d-

w

.u—æ

MO

1

C^.

t^

-b..-»læ

*«

—

—

— o

-—

—

5

--

, vt

,l,.»

A*

L

w

-

.

"w s

W

.

n

A.

h.

—

P

H

E

m

Ms 1

as

r

"

l

ik.:xttn

—

^

at

H/»lx'l'i

,.t

A.-

* Q.r. F-A)

-

n

a, m

^ -

V/.

^

W

-

U..

X

Væ//

b

",

as

-—

—

. n

-

9

a s

N

f

-

k

"d

*

"t

i

5 a t

-

-

——

Á

w

s

a

-v.fuh.l?/

d

A -

.'l,hlg

-

— —..haf,

A

E EN

—

p

"o*

.f«fitl» * À

d

"-

)U

* d

e':l

»

.*

J

ii

W

"as !

u

43

EH

L m nl

flilv/

AR

'..o,r

E

-

—

I(t.v.w:

;

£t

-

L

-—

2

N

-—

—

-*

W.l

a

VN -l«h v

a**

—

-

TAE r

Á

- 3 .

—

D

Pa

—

v

Á f

—

^.

m

i*

.

N 46

—* —

W;

o»

n

d

al

o, J*.

À.

"s, 8

»

* —

-

us

AE

p - ij

*

"

N

"d

u

-

L

*

--

-

- u

E

-em,

— d.

$—

h, i

o

CL

:

u

-N

bt

Mo

$.

x

v

4M

re

«

ViX

n

u*

L

W

—

s.

--

-

*

l

—

.-(L'- 2

i«

*

d

1

d

u- C m

b n

"(

;

)

w

F J i o at*

d*

y»

-

M

B

M

"J

f,.(. B

^

Ouf "d.

. w

P.

.!

3 o

l..

"

—

M

-

* uU

l

nl

h

P

y t

7-

ia

Aàc

. *

——

k

H

h

$

EN

LE KE

N

T .

-

ul

!

M

Ü

mw

wl

4

- d

n

E

-

^. w

W

pH

.W

".

* x

-

iif

»e*

d

H;,r.

Ml

-,

^

RT

.w'i

M a

m

F

; dje

4

a.u.

u dl r r

P

-

m

*-

...-n

"A.

-

»" V aa,

o us

ub p o

——

»-— w

-

9

* nl

"u

E

w

"——

PRnggoiPe.

-

—

i.

r* t

-— 2

i

d

i

h—

ptt

7-

wb s i

"

-

"r P

RE A

-

i

o E s

h;.

U.W

4.»3

? M

Ja

DT

"

ml

.

a.

—

2

x, Af at

-

"

"

, N Y

n

r

d

d. M i

-..U..

,

"

N

..W

d.

w

,W

"$

j

-

n

a

e

»

É

— ejf v

—

ex.

-

: ER

"z

:l

d*

**

m

—

e

w

Á

4-

H

u as

b,..o

cw

qH

-—

P

^

,

rd

M, E

* -

QUP

$

-

..;.

*

t

-

—

d

-

z

r

" i

M'w

$.

"

W..:.

^*

th.

r U

.w

M :

a. i

-

*

As

od ais

.

m

"-

,M

s

- i

M

-—

.M

É

*

!41.

m

j

1.

m

r-w

,

*s

l"* *

r a

-

sapitt 78

*&

M

"-

P d

H

P^.

x

m...,

;

Sen d 1.

.W

.f'xl'

.

$À

H.c

* .I..H

W

ag

m

- od

Íx

Ms

*

E

-w) b

F

t

^*

a

- d

—

*

M R

Ü

"E T

E

:

LE

,.,,..

)

9À

-

,nm

E

-

.H

"

d

——

-

x

ES

Mw

w,

«

.

&

1

..M

ïhu

i

M,

!Hw

--

*

.y...

H

*

tG

M

H

H..

W

As

-

i

a d

f

e-

^^

Wuw-

b d

n

N

!

-

"

d

n

m

E«

.w

,

ia

--

^i

*

H

?

0*!

»t

- 9^

Á s

w

J5

* p

Ls

.:rr

;

/a

-

W

í

^

Veded

-

u

W

& s

...y

O.$

-

* 1

25 4

r

p»ï

-

-

*s

.

P

P

..

1

k.

B

LE

j

at i &t

^

-»M

m

C

E

M.v.lu

-

"

»

1

»

a

..ouæ.xr

-

"

..Nw

r

ha,

m

»*

^ n

i

-

7

Y

i

" zi

Mf

s.

La

s RUP

c;*qi

:

ain, n

**

"a

y4

—

4

"

yeem

,.,—

A

tÀAX .

:

iT

-

$w

&..

W.

-*

:

a

-Ó

^

*

22

$

. M;

r

&OR

EE

b

LE a

&

R

.ISJ.A. .. 3 x

W,

£*

s óael

*

j

w: *

[

,:.

UA

P

* $ r

2

"*

s*

&

lw

L

4

2 i.

"d

eóá

e.,vf

(4 & i

J

^|

&

M..w

hd

: fx( *

»f

N

d

"

^ N;h!,.a

Ls

.7».! wl

*

—

f

M

i

W

f*

M H

AX

M

M&,

r*

&

*

u«

-

M

E

" 5

$*

On

i

P

j

p R«

M

*

$

X

.

;

AX

"

w»

E

H

.Mæ;

r.

"4

L

f

u

RT

a

u

.a—..w:.m.

d

X

P

"n

-

&

»

i

Lb

M

i

!

E

El

WI

-

"s

&

.

i

.v.

-

D!

* $

i

RE

*

x

*

M

ER

;

at

P

".

E

*

"N

MM.

"NI

as

v-4

Ea

64

W

L

:

1

A n

-

.tþ;;

-

X

;A

A -X

*b

L

k

»

E

Y

LA d

E

U4

L

m,

i*

Ü

v

th

H

,.

"L

".

«

N

I

"P s

E

W&.a

*

NI

.F

$

--

e&

..!

;

X

3X

y 4

l

*

i

B

:

W

7

Ày

—

h.

...»

"

W

k d

—

E

W

-*,

LA

-

iN

E

«

h

E

Pa ^

-

"

1

aM

d

x

u

*

A& .

H

1*

E

»A/

i s

p4

|

.mt

Ào

W

X

v

N

4

&

-

ki

* ) !m

VP

Li

M

-

E

W &*

..m-

íá

"

* l

i

f

E

W

R

"

:

à

í

*

À.

"

[

"

1

$w

tJ

*

.ww

"

a.,

u d

E

^W

à

W:.b..

W

E

L ET

s

.MW

D

n

.M

M.

kKy*tj

WY

J X J

E

—

$ 093

;

4

LES

j

»- *

M

M

*

/«

W

.,w

"

' * 4

O

p

(

m

k

H

W

3

*

d a

v

-

!

à

E]

!

?

E

1

H

* 4

E

"

w

4

w*

r

X

m

"

,

I»r

.N.

,H.

W

W

L

M

-

"

M

f!

"-

$

æ-

;

æv

té

^

-

pt

F

2

H

&

v

,^

n.Xw

E

L

v*

A

1 d

«ï..x.! od

&

4 m

RECTOR

f

ACADEMIAE

VITEBERGENSIS

[

o

dis

"n

e

CHRISTIANVS FRIDERICVS

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

p

"

hf

um

7,

MATTHAEI.

ä

ä

X

o

ä

p

TM

PHILOS. DOCT. GRAEC. LITT PROFESSOR PVB ORD COLLEGIOR

IMPERIAL. ROSS. ASSESSOR ACADEMIAE ELECTOR. MOGVNT

E

ä

D

od

ut,

SCIENTIAR VTILIVM SOCIETATIS LIBERAE ROSS, VNIVERSIT.

--

Eu

I

n

MOS(L ACADEM[CAE PRINCIPALIS- HASSIACAE ET LATI.

m

[

NAE IENFNSIS SOCIVS VNIVERQITATISOEE CAES.

^if

e

oll

MOS(L CORRESPON DENS.

—2

lo

J/^

E

n

CIVIBVS ACADEMICIS

B

e

uac

SACRA PENTESOSTALIA!

lfs

!

PIE CELEBRANDA

M

n

INDICIT,

il

ne

Bs

7

DESCRIPTIONIS LIBRI FOEDERIS

js

PARS F.

ge

E

n

COMPLECTENS RELIQVA, QVAE DECALOGVM ATTINENT,

PRAESERTIM DE

d

EIVS CONSILIO ET CVM RELIGIONE CHRISTIANA CONIVNCTIONE,

nid

1

Wöj Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com