KaI600-1772_6

1o

DX

Pa

x

EE

d

a E Be GD ie o ii

—

*

)M..—x

u

*

&

"

a.

B

Bbesk

d

-—

TEURU

d a

m

"TA

"^

pheum CH

:

.

:5

L^

o

g

J5-

"ii

""»

-W"

TU PT

a

i. d

»

W

n Piio

-

3 ii ia

"

*

,

-

M

—

& nl

—

LE

m

3 W.

H D

F

T

-

p

ii «wx,w rf.w?w:: q

u

*

-

n

Is

*

——

""

E

-

s s

y. -

Av

B.l

/'.mr

"

L a

4

*e X

mn ,

-

H

«

-

m

.

-cP

-

"-

t

-

*

M

fm

LE d

r

Pt

-

"

L

-

— —

4

b« ss

r*

M m

-

-

ET

d

—

w

" toos

t

-

m

H »M H..

MA

,W..A

E

d

d- o^

B

*

E

N«

v

$-

-

""« --

^ H.

9

»

-

v.-

»

u.m

m

se

w

J

—

VN

w

— !

L

.. W » ap.»,:

/i

T

a

;

« —

M

,M

d N u

a

V

ab &T

«

m A

Ls

-

a. .

QR

TC

w

-—

*

L

—

4

*

-N

M

*

*,

-,

*

m

a*

l«cfAv

v

**

NI

P*«

$9 d

—

lm

l

.xw;'.

ER

". ut

-

f

M.N.H

--

EM

x

Pa

"—— À

m

t

49

*

Y X

K "X

B

-t g

m

Y^«

at

ha*

-o

C

*

^

Y

;

« s

B

X*

w

FA

r

pic T.

ET

d

-^

UN :

d f.J

*

)b

-

M.!M?

**

tv

"a.

«**

L

.2

"

26

*f

Jwo

VE N N

b

LO

à-

"t

v

L

.Nn

.

.w

u

r r

v«

m

24

»

-

^

W

1

d.

u

N

"m

* "d

-

N

ïa. W

b

-

E

^

^. s

4

lbf

M m

—

p

.

f

WP

a^

».Jul««.. m

NM

Y*

H

s

tu, e

x

—

-

» d

"* , *

W

-*

Á "

399

*

—

--

....

ww

b h

» .y'eïffn«'

-

».

vf

ET

. t

*s

p

"d N at ^s

.W

Pa

wX

..Hu

£

"w

p

. v

ir-

W.

.7-;..:4/,

&

M

W

M. t

at

.w.

u

p d

Secm

/U&,.

w

x

*

x

AX

EL

"ET

9r

..:of

d

-s wv

-5

k

| s

.fïlx.-

..r

s

* i

M

(

*.

.

à

-

rf

»"&w

*

m

"d

a*

w

*

|

» o

La

-

44!!

^

m

um.-l

s

hod

:

* ^v w

-

*

m

^*

".

u€——

47

&

.

Sc

--

.

d

M.bax

**

a

h

L

E

A.

N

*

M

A

lw

w..'

H

ab

"

.Anc-

"

p u

EMN

-

d

»,A

a?

&

w

"*

clf.—

—

-

ho ,

E^

"u

M

w*

:'

"—

m

A

Y* w

L

x i

af..),.

M.«

Mi d

T*

i

'M

w o

/ï

-

yt

—W.HS

)

MNeM UT

«

h.

"E

M

wihd

i T

..M

W. -

E.

- »

NM

*

L«

-r';

A

DO

ha

t»

:

A

;

T

j*

"I^

F*

M

b

Ls

z

»

[

MM

t

&.

4.3-11 4...

R?

—

H?

*

W

^nh

» j

P^

,3i

um

R XA!

-H.

-

w

n

N

LE

ii

$s

[2]

N

"fon- d* f

.

K É x

-A

*

AA

k*

*«

] 2"

ày

j«

h

4*

e-

E

M

I

-

w4, *

H/u.

i

"*

bPec*

ww

Yv

w..

*

at

;'.l

(Wl

$ "^s

E d

LT

er.,

)

-

[*

F.

I

— A sst

p

n .4

"gt ^

a

w«

«*

v* i

"ib d

"

*

-.H.

i*

E

r*

;h u

-

X

'æl

|

ün.

j

£t

w

.

»" - 4

w,.

a. w

WJ

u^ À

;

— À

7X

)

"i. "

ïn

——

u r ^ T

p m

y,-

- v

W N

r

n d

»ir

Nart s.

v f

4

-xxwiA , d

r

stf

-

i

k

awf'

-P J

^

"

T

T

M

l.l.!

Hn

b«

x Á

i

r

n-

2

.

f

"

—

M*i

.9

4

ii r

A

L£

--

| . s

A',..

t a

"A

r

i s

x

p

«.J..).

*

P

»

w.-

—

$*

LT

L

&*

W

,.

!1

[ a

:

m

« i

-

um

-X

;

À

i "

K .

-

^

L

n

X!'.

E

ïfn.

i

Q

-

$-l

:

-

a

H.

m

HM

* M

'k.

| -

i

"

*«

ape a

n s

À

Fogw

'&3&

x

j

w

W -

p

*

2

&

»

WH

-

m

,.

Pt

P

4»:«&&4

x

"

"-

"

H

AU I v*

$* (

"

EX

SE

[

p

.

m

a

LP

H

g

A

hl m

x*

ss

"

at

*

—

P

&

B-

^6

. m ^

^

* $.

——

m D«

-€«4

o P. D

d

pt m

pO

Y

z

n d

s^de

9*

j

.M.(

-X

a

3

a P

s

u^

oA.-

*l

ha

-

-

T

r

&

d

- d

.,H..

T a hd

47

—

at

—

m*l La

—

,

——

$

Jul

* d.

" "

bt

-

—

-

»m

f

&«

-

K ..

,xwl

-

^

iiíon,

h.

"

—

-

—

i.

w.w..

—

N

A

**

t

r

o

EC

2*

& m

(

-

p^

T u m

F.

—

:

,Wæ

QHuæ,

H

IAW.

-

a

a a.

-

Jf

C

--

-

,Mw

s

p

Pt

E

"

P

U

[*a

ia

a od

-*

r

i

RT

"

——

xa

H

g. Ue"

£ R

*eom

.'h

"

——

od

"-

--

—

Á

M« g

M.

p

—

g

À

As

-

A -

&

P

--

-

u-

—

/

qo-—

2

ha

N

:

"

E

;

---

"m

Mp DP

X

aræs.

-

—

T

E oU

-

r

d

—-—

-

6 m

-

"« ,

"

* w

"-

.ru.v

.

"-

Ü

ATT

-

l'f'lu

—

"sl

..W.

^m

s.n

X

atl

.

2

—

,

-

V. v

"

peus

x

k n

p

"

"u

y

T.

*

$BO

M i

» *

p

xfhe

-

m

*

- .HQ

—

ao

H

* *

n

—

M&W

*

re

LE

-

$-

.H

in.

hw

—

*

"ó

H.

hr —*

"

M.

N

4

Wf

Ja

—

sf apeee

*

W

ha

»«

m

-

Á

*a

m

"——

-

A.

-

d

-

^m

o

"

&

a u

m r p

-

*- ÀN

4

"m n

&^.

;

W

"

o

d

A. ,

-

W

.W

Yast

.M

a t

-

afb

--

ha d

w M

.H.ruly

-»W

!

s.

"

—

d

r

P

a

7* -

»

a

E.

m

€ .

**

——

L

M

a

"

W—

L:

*

u

"

Wa

li.w

d *

»

4.

-

a

"

-

-

d.

—

T

—

N

E

"a

D'l.

"É* A

"

—

P-

-

M.

"4

U..Q

[

m:

Ain., b- »

£

-

LW

"-

-

w

m

o *

PC ao a,

s d 0

o

-—— «

-

CX

»

j

b

"L

—

m

-

w*

a*

—

48

u

-T

—l

*

m

"bt

:2

-

e

ao p

p

- O»

" .

A

^ H'

— "

" w N

*

-*

&T

t -

—

La

sa;,i Xxl

m

"9

v o

v

».

EOE

i

» ,Jia

bt

-

M

!

-

L

d-

—

La

—

i X

-

:*

—

*s

AH.

L

—

4

—

x

"

:

—6

E

.W

-

&

-

/

-—

a

"(

z

u r

"

-

-

a

s

Á

f

L

r

"

*s

o

w

s

&

"

^.

hES

w

wU$

—

o.«.

Aw«

&

aF

*

N

!d»hv

-

N

s-,

w

*

"

T

^.

o t

M

b

h.

M

",

1vw

-

"- 25

-

g m

& o

—Àn

—

* .

w

-

-

-« o

*

-M-

A

[

T

-

«

at ..

* u

ao

-

*

—HM

ul

M i

at

*

-

:

—

L

nuidi

m

-

p

M

—

——

E

p

"

—

i

|

Digitalisat

vorhanden

i

Xs.

--

E E

ssl

Hu«ur...c.

^

——

*

x

d-

ls

"

N

RECTOR

ACADEMIAE VITEBERGENSIS

CHRISTIANVS GODOFREDVS

ASSMANN

PHILOS. DOCTOR IVR. VTR. BACCAL. OECON

ET DISCIPLINAR. CAMERAL. PROF. PVBL

ORD. POETA. LAVR. CAESAR. SOCIETAT

OECON. LIPS. SODAL. HONORAR

GIVIBVS . ACADEMICIS

SOLEMNIA

MICHAELI ANGELORVM PRINCIPI

UBOGETOUR M

GB L IpB5RAAMMDA

IYINDICIT

DESCRIPTIONIS LIBRI FOEDERIS

PARS IF

PERSEQVENS ET ABSOLVENS INTERPRETATIONEM DECALOGI

£UE C3O

——

-— — $24 ^" " n m d rE ET " a

l

Se

F

——ï

P

n znterpretanda Decalogi; Exod. XX, 2——14 perf)criptigg/?mtmtia

nos nuper ?) ad verfum feptimum fubftitimus. — Eft itaque

nobis propofitum, hac denuo fe offerente fcribendi op-

portunitate, verfum illum vna cum reliquis , qui fequuntur, eodem,

quo priores, modo, interpretando per/equi.

Verfus 7. ita habuit:

Ne proferas nomen Iouae, Dei tui, in

vamum; mon enim Joua impumnem dimitiet, qui eiur. nomen in vanum

proferet..— N YO2 in vanum quid fit, e verfü 13. coll. cum Deut. V,

17. colligi poteft.|. Quod enim illic per ^pvt mendacium expti-

mebatur, hoc commutatur hic cum NYU. — 7s vauum igitur

idem vult, quod iz mendacium, b.e. ita , vt mentiare, vt mendax

euadas. ")

Quo ipfo intelligitur, proxime hic «oz de omni mo-

do, quo l/raelitae louae. nomine abuti poterant, íecimonem fuiffe,

ftd. de tali eius vfu, in quo mendaces euafuri e[fent; quod in votis, pa-

Gir, promiffis , e& cum. his coniun&is iuramentis et affeuerationibus, fte-

quenter locum habere. potuit.

In his enim fi ad confirman-

dam fidem Iouae nomine, vt confueuerant, vtebantur, *) nec

praeftlabant, quae condixerant; manifeftum erat, protuliffe

eos louae nomen ia menudacium, h. e. ita, vt mendacer euaderent,

Ífeu in vanum , h. e. itay vt talis conteflatio nullam vim haberet, Jed

vana e[[ct.

Exempla videantur Num. XXX, 2 etc. coll. Cohel.

V, 1—6. item Iof. IX, 5 etc. et Ezech. XVII, 11 etc.. quae

docent fimul, cur adnexa fit huic praecepto tam grauis com-

jinatio.

Minime tamen negauerim, peffmum illum hominem,

ui Leuit. XXIV, 10 etc. Iouae maledixiffe traditur, «t peccaffe contra

z'nterdää'zmz hoc, ek eius comminationi €

o;zz;enimter, punitum effe. -

2

. Seque-

à) Vid. Defcriptionis libri foederispars IIT, exhibens interpretationem De«

calogi, quoad priores eius particulas ; p. p. Domin. VI. poft

-Feft Tzn, l, 2,

) Loci fimiles funt Exod. XXIII, 1. et Prou, XXX, 8,

c) Siue diferte , fiae te&e hoc facerent, vid. Matth, V, 34 etc,

w

4

"s * oy

Se uebätü—r Värfüï g. JMemento diei Sabbati, vlt—. /Zmäïm? eum

X

M

habeas. — Pro "n2i memento Deut. V. x2.. nbow obferua habetur,

G

in omnibus, vt codicibus hebraicis, ita antiquis quoque verfio-

nibus.

Sola Sumaritana Pentateuchus in Exodo quoque ov

flm

ho

expreffit; fed nemo hoc curabit, qui, gua fide gaudrat illa Pen-

n

toteuchus, fo fola flat, expenderit. 4)

Fis quogue verbi "n2

Deut. V. non prorfur negfigitur.

Sequitur enim com. 16. n^2rj

f

]i

Vil

et memineris, nimirum , vt ferunt fequentia, quae cauffa fit ob-

feruandi huius diei; quad Exodi XX, 11 deeít, videturque

tai

colligendum hinc, $2* in Exodo idem velle, quod obferua

etc

Sub die Sabbati hebdoma-

ita, vt cau[fae memineris , cur obferues.

yi

dis feptimus intelligendus fuit, docente com. ro. conftatque

/ï

ex Gen. Il, 3. cur- ita appellaretur, quamuis eius appellatio iü

Du

t

Pandectis hebraicis prius non, quam Exod. XVI, 22 etc. guae

hiftoria aliquamdiu ante legislationem acciderat, occurrat.

Nec vi-

tii

detur propter com. 29 eiusdem hiftoriae in dubium vocari

&l

poffe, quin Sabbati celebratio I/raelitis ante hanc hiüfteriam non in vfü

r

foerit, quamuis locus Gen. II, 3. et feptimanarum cum prima

Ufua

veftigia Gen. VIII, ic. 12. tum diferta mentio Gen. XXIX, 27.

10

28. fecum ferant,. diem spfum et inflitutum fuife diuinitur iam. ante

W

fapfum primorum hominum, et obferuatum. pofimodum quoque, tam

lii

ante, quam poft diluuium.

Vt fanfum eum habeas, potuiifet

Qi

quoque verti, vf /Zzhäïum eum facias, h. e. vt Deo eum confecres, non

10j

ad vulgares, fed Deo facros, vfar totum diem adhibeas.

In fequenti-

m

bus enim loquens diferte monuit, /uzc diem Sabbatum effe, fibi

Hi

facrum, iuffitque , v£ Z/raelitae per hunc diem et abflinerent a con-

lbl«

füetis Jaboribus omnibus , et me imancipiir quidem et iumentis fuis vteren-

Tul

tur. VWid. ler. XVII, 22 — 27.. vbi omnis huius diei fauitas ab

dni

Áhoc ipþus & religuis. cuiusuzr. feptimanae . diebus d/ferimine repetitur.

hem.

Q

Q*li aliter ageret, is ?5nb ]ürüj;znare eum dicebatury Ne

E

X

XIII,

p

&) Similem in modum fe habet; qudm graeci nonnulli in Ori

di

"P pro "Dw vertunt. in Deuteronormio,

genis Hexaplig

D

b

i

^ 9

um

- XIl; 15' 22. coll.Ief: LVI, 2. er Leu. X, 10.: . Vid. quoque

if

Matth. XII, s. vbi Chriftus eadem locutione de eadem re v[us traditur.

lQ*

Gen. Il, 3.. Deus ipfe dicitur Aunc vítimum. hebdomadis. diem

»"

Jan&um fecife, YYw wpm, h. e. voluif, vt. Jan&us. haberetur ab

(/3

fiominibus, ab ipfo conditis, hocque idem Deus in Decalo-

j

go com. rr. líraelitis quoque ad mentem reuocabat, eo con-

Hoc

21

filio, vt cauffae e[fent memorer, cur. haec ipfis praeftripferit.

b-

vero praefcripto Deus zp/am fibi populum confurare, palamque

tamquam talem. infignire voluit, docente ipfo Exod. XXXI, t2

yue

rud

etc. coll. Ezech, XX, 2o.

Nec potuit facile effe, quod tali

Tid«

. praefcripto luculentius demonftraret, guam additfos fibi Deus

Sic enim illorum erat, /imgulis feptimanis diem

que

[/ïaelz'tas vellet.

B

JDeo integrum confecrares hoc ipfo die non in vno , vt in feflis , loco, fed

7uac

vbique locorum, foli Deo vacare;. publice eundem priuatimque et [ole-

enius folito colere , et multo liberius;: ipfius Dei manfuetudinem non er-

Vt-

car

ga humiles tantum miferosque homines, verum etiam erga animalia ini-

Ut

tari; obliti veluti omnif huius vitae molefliae, non nifi paratis iam ad

n

vfum bonit frui, inter mutua et communia gaudia fuorum omnium ; im-

mo ne habere quidem fuá pro Juis , fed , vt femetipfos , pro Numinis be-

2

n

n

nigniffimi alumnis.

Quae omnia ita comparata erant, vt videren-

tur. vitae beatiffumae imaginem referre, hincque non amirari. licet,

tal

quod Deus per Iefaiam Ifraelitis iniungat, diem Sabbati- ab illis

if

et

fion /fzti! aefima

ri poffe, eiusque praefcriptam celebrationem pro ve ha

.inot

bendaimn effe, qua

fitt*

fan&tus Deus ipfe mirifice dele&etur. * le LVIII, 1.

.His Deut. V, 1 2. addit-l.lfï ví pmecepii Libi Joua, Deus tuus ; quod

[ui

jbid. com. 16. poft verba: Aonora tuum patrem matremque, ite-

(01

rum fit in omnibus, vt alicuius notae codicibus hebraicis, ita

ia

antiquis quoque verfionibus, ipfaque Samaritana Pentateucho.

i

uare non fümi poteft, /pedari com. 2. praecepta de Sabbato,

lür's

Exod. XVT, perftripta, et Ifraelitis prius iam, quam Legislatio contin-

m.

geret, diuimitus propofitas quod quippe non guadraret. ad-praeceptum

Jll

Deus. fraelitis. ante Legisíationem

de /zonorandiïr pareutibus, de quo

A 3

nihi

gapüs

6

", €* ?

qu«

uilil praeteperat. — Sed vtroque loco ipfa fpe&atur Legislatio, vt-

tgi

pote in qua. Deus difertis verbis edixerat audientibus Ifraelitis, quae. de-

u

inde idem duabus tabulis ita infcripfit , vt his ipfis additamentis ad illam,

p

quae antecefferat, Legislationem. prouocare vellet, Subfequebatur,

u

nuncverfibus 9. et ro. — Sex diebus laborer, faciasque -omne opus

di

tuum. — Die autem feptimo ,. quod. Sabbatum eft, Touae , Deo tuo, fa-

Tni

crum , nullum opus facias, negne tu, neque tuus. fifius, aut. filia , neque

del

£uus feruus aut aucilla, aut iumentum tuum, aut aduena, tuis foris ad-

ag

triptus.. Haec omnia infcripta quoque erant duabus tabulis, do-

[l

'cente Deut, V, 13. 14. praeterquam quod poft ancillam habeba-

Qu

tür: aut tuus bor et afinus vllumque iumentum tium etc. quo decla-

W

raretur, iumenti vocabulum latiore fumendum fenfu effe, mon de folis

/

bobus afinisue, fed. de camelis quogue, mulis, dromatibus, eguis delum-

Qi

bati; etc. intelligendum effe. . Pro n2Nom ?2 nvrn w? uullum

[

"

opus facia, qua in lectione in vtraque Decalogi defcriptione

Qu

non omnes folum codices hebraici, fed ex prifcis quoque in-

iif

terpretibus Chaídaeur Arabsgue. confentiunt, Samaritana Penta-

la

teuchus ita habet:

n2w?5D 5232 nurn wO nullum im eo opus

cum his .Syrur quoque et

fii

facias, cui lectioni /exanudrini , et

ed

V'ufgatur interpretes, patrocinantur. Procul dubio haec diuer-

lo

fitas inde nata eft, quod videri poterat ^r*2wn nm, quod an-

Ü

tecefferat, vim nominatiui habere; fed ita non effe, docere

l!(l;

potuit D"2^ DUV , quod etiam antecefferat, et cui conuenien-

ter ^y*2wnm am intelligendum erat.

2vn verf. 9. laborer ver-

tur

timus, quum potuiffet quoque per agrum cofar reddi. — "r

)

el

énim , in fe fpectatum, idem vult, quod Latinorum cofere. - Et-

t

enim, vt &oc dicitur de rebus omnibus, in. quibus. curandis ornandis-

hii

que occupantur homines ponz:ntgue induflríae plurimuns; ita cum illo

Hinc dicitur DNl m2 cofere terram,

Qu

quoque res habet.

ter

thnroN m2 colere Deum , ""['*723 ""h3Z colere regem, TTTY3y mzy

Ro

colere cultum. (nimirum Dei), h.e. curare facra a Deo praefcripta.

ume-

fU

Sed'fa-epigäs hoc verbum, v£ fic, fine cafu patiente ponitur, t

que

7

* 9

u«

une femper r "N ager. fubaudiendus, vetbümque ipfum pet

agrum colere vertendum eft, vid. v. c. Deut. XV, 19. et XXI, 3.

at

Conftat autem, agricultura nihil e[fe. laborioftur, et [atinis ipfis fae-

itut

penumero laborare idem effe, quod agrum colere. . Sed, quum Deus

nollet Ifraelitis die Sabbati agricuturam /olam interdicere; ad-

pus

didit: faciasque omne. opus tuum , ficque paucis verbis, quae inter-

ji

mittenda ab Iífraelitis die feptimo effent, in mox Ícquentibus

u

(üe

definire potuit.

Complectebatur enim haec locutio , practer

agricuturam, Omnia, in quibur peragendis. I/raelitae, pro diuer[a

do

od*

munerum officiorumque indole , vna cum inancipiis et iumentis fuis ipfis-

que aduenis , quotidie verfaturi efent. . Quare loquens fermonem

Jcla

verf. 16. ita continuauit:

Die autem . feptimo, quod Sabbatum eft,

j

u)

u

Pouae, Deo tuo, facrum, nullum opus facias, neque tu, ueque tuus fifius

aui filia, neque tuus feruus. aut ancilla, aut iumentum tuum, aut ad-

ulluit

l

ofie

uena ituis foris ad/criptus; Sub Tw intelligendi Ifraelitae erant,

qui fui iuris futuri effent , fue mares fiue foeminae, fiue iun&li matri-

e n

sonio fiue non, fiue publico praefe&ii muneri fiue minus;: docente

lt

nexu fequentium, in quibus quifuüb 7 intelligendi erant, a

Á

ul

/f

fuis lüberis feruisque diftinguebantur. — Serui et ancillae non fola di-

i &

cebantur mancipia, fed ii quoque , gui, guod nati Ifraclitae erant,

mer

fonge molliore reliquis [eruitute fruebantur; vid. de hoc feruorum dif-

dat-

crimine Exod. XII, 44. coll. XXI, 1 etc.

Pro aduena , tuis foris.

ocert

aoü')'zþtu.r, Hebraeus ad verbum habet: aduena, qui efl in portis

fiet

ius. Sed n portis l/raelitarum fora erant, docente libello Ruth

yete

cap.1V, 1 etc. Áirgue aduenar quoque fubieffos fuiff, communis

Id

eft,et admodum probabilis, Iudaeorum fententia, demonftran-

, Et'

te Seldeno in Iur. Nat. et Gent. vet. Hebr.

Nec potuerunt hic

u

l-

nifi aduenae intelligi, qui J/raelitarum foris adfcripti effent, quuim

n

lo

nullam hi in aduenas alios poteftatem habuiffent, fi vel illi in-

rïanh

ter hos degiffent, docente hiftoria. eorum temporum, quum

27

Romani Iudaeis imperarent.

Qui hic aduena tui; foris ad/cri-

ntilis,

n

ï,ltl!

ptur dicitur, is ludacis profdjtus poitqe audi?, h. €. /omo ge

U

foro

que

w € J

E

on jäcrz's Iudaeortti

n adftritus ; hufic enim pfo/l)--

na

0fO guidäm füdn

[

hytum tuffiti

ae appe

làre folebant. Quod nos admittimus, guam-

ü

tir conftans fit in facris literiss

exl

uir hoc profe

Áytorum d;'/crimm non

Hoc'vero ddmiffo,

nihil quidem

hic difertis verbis de pro/elytis

rit;|

erit, qui ex-

iuflitiae praece

ptum fuiffet;

fed quis hoc miratus fu

ü j

Jfraelitico infertos futffo hos-

"

,

0.

1pcnderet

; P roj.

Itos iufitiae ipft populo

a antecedentia omnia, quae

Deus praeceperat, non

quog

que proptere

Certum quoque eft,

fbl

minus, quani natos

Ifraelitas, attinuiffe.

fuij]e , et inte

rdixiffe Ifraelitis quotidia-

10

wraeceptum hoc. píane vniuer[ale

Sed non minus certum

sà negotia omnia, die feptim

o peragenda.

lr

dum fuiffe, nifi praecepta Dei aíia,

"m

eft, hoc non nifi ita intelligen

atiocinundo,

aliud quid fecum fervent ; qualid

£b

fue dzferiiy verbis, þue y

?

t, et omnia,

quag ad tuendam falutem , fue

/og/l

uegotia facerdotum eran

hominum mon minus, quam animalium , quae

lo

faropriam :

fue afiorum,

Sunt enim

ant , alit]uz'ül conferrent.

N

hominum vfibus inferuire poter

raecepta alicuius praeícripti

s eiusdem rel

iquis femper confen-

]

Matth. XII, 3—5. €t ro—12. et

tanee intelligendas vid. v. c.

D

ef,

Poft haec zu duabus tabü

/

;; Deut. V, 14. addi-

tb

lo. VII, 22- 2'00

illa non minus, quam tu s.

£um erat: quo quie[tant £u

u$ ferum g anc

L

LU

ctauerit e

1

Íc

endum eft. — Propofito

quod quo fpe

fequeutibus d

p

de die Sabbati, fanéto

habendo, Exod.XX, 8. et

enim praecepto

fequendo praecepto

qua

Deut. V, 12. explicato

que ;nodo,

qui in ex

Col

et Deut. V, 13. 14. cauffam

illo feruandus effet, Ex. XX, 9. 16.

*

verf, rt. reddebat hanc:

ff'ü

quens de monte Sinai

Mtey

praefcriptae rei lo

llis infuhit, Ioua

Sux enim dicbus coelum terramque , m

are e£ quaecunque 1

pri

[

er fauftum Zoua diem Sabbati [an-

fetit , quieuitque d.

e þptimo, quapropt

fün

1n tabu/is vero pra

efcripti cauffam ità explicuit:

tib

Ewuique voluit. -

ol

o fuiffe, tegue Touam, Deum

Wemineris, quipp

£, le þruum*m ALeguk

*

df

ge grauif]mi

r amplif/misque goteflatis fuae

tuum , inde eduxiffe non f

i

documentis; quare iufft t

e Ioua, Deus tuus,

peragere diem Subbati.

fun

ferebantur inuicem ab Ifraelitis; appa-

Quae fi, vt par erat, con

qu

cur ipfis ifla praeftriberet. Pei-

m Deum duplicem habuiffe ,

ma

fmi

;txät, cau[Ja

9

" o€ y

TOF'«'

ma fuit, guod, mox poft conditum mundum, fauftum diem.Sabbati ag

Al

tf

Gumque voluerit ; altera fuit quod, mox poft I/raelitarum ex /dcgypto

exitum , voluerit, vt hts eliam , et iuter hos mon herir tantummodo et libz-

elytzs

[2c

ris, fed feruir quoque et manciyiis , talis effot. - Prima ex pofüif, quare

h0s

&i quo tempore Deus diem Sabbati inflituerit; — altera VerOo, guare et

quo tempore eundem. I/raelitzs, hisque ita. praefcripferit, vt feruorum

[iotd

d

quogie rationem habereat. . Primam voluiffe, vt 4aec folemmitas ad

fiha

recolendam mundi conditi: memoriam faceret, e nexu Exod. XX,, 9.

10. fatis.clarum eft; alteram fecum tuliffe, vt eadem Jolemuitas

fLTl

H!iar

[/raelitarum ab deguptiir liberationir. memoriam. feruaret, verbum,

nnon meminerir quippe.apprime docet. — Prima znde ab ipfo imundi

alli

£ouditi die fiptimo repetenda diferte dicitur; alteram vero a Deca-

t

fogi promulgatione ducendam effe , ecodem modo, .quo füpra ad

quae

D

locum fimilem iam vidimus, inde colligitur, guod Deu; de die

i

pirm

(cn-

Sabbati , a feruiy quogue celebrando ; prius .

non quam . Decalogum' qro-

mulgaret , I/raelitis quicquam praeceperat..— Sicque facile intelletu

, 6

eftl, cum, quare tantopere diftrepauerit. Detalogus, vt erat a Deo

N

H

tabulis infcriptur, a modo illo, quo paullo- ante promulgatus fuerat: de

monte Sinaj; tum, quare Deut. V, 44.. cauffae. praefcripti: reddendae

Yiito

graemittebantur haecz : guo guiefcant £uus feruus e ancilla non minus,

jd

quam tu, quippe quae cum mox reddenda cauffa ipía arctiffime

'cpto

cohaerebant; tum denique, guam apte Y2T illud, quo Deus in

([!þlfïi

gproclamando Decalogo vfur fuerat, in tabulir per nn2r o expri-

dne

teretur , haecque verba non coniungerentur, fed poflerius a

/nà

priore, interüallo fatis longo interpofito,, diuelleretur, .. Cete-

f[m-

à

rum expendant quaefo.hic; quibus, noftris potiffimum tempo-

Cult:

ribus, 7/la mundi conditi deforiptio, quae Gen. l, et II habetur,

Jyuf

difplicere folet, Deum ipfam , quum.Decalogum proclamaret, fuo camms

utt

tefTimonio , £t publico, et fouge grauif]imo , ita confirmaffe , vt, J dpfius

bt

fummi :Numinis, et au&oris mundi . fidestantum - valet apud nos,

'quantum merito valere debet, nihil. dubitari poffit, quin illa: de-

y

J

coigditi hi-

fnà

Jcriptio e£ pro hiftoria , et pro Wrg'fgna ce(tWälqzue mzmdz'

T quri"æ

IO

oria a nobis habenda. fit.*) Quare curanaum 'eft, vt hominum

api

fiati

opiniones, fi vel. maximam veri fpeciem prae: f femnt-,, ad illam patiu.f;

X

bró

quam ad has illam iudicemus iuformemusque.

r

(f

Verfum 12. ità vertimus: JZonora tuum pat

&

2;72 ihairemgu L;.;

vt

vt in longum fe

producat actas tua in terra illa, qnam [oua , Deus tuus,

datarus tibi eff.

In £abulis iuxta Deut. V, 16. praecepto huic duo

9t

Deus tuus, poft verba

col

accefferant: prius erat: vt tibi iu/fit Toua,

KHonorá tuum patrem matremque ; alteru

m , vique bene tibi fit, poft:

Cert

De priore: vidimus

D

xerba: - vt in [ougum fe producat. actas. tua.

iam ad verf.8. J/terum veto ad declarandum fecit, guomodo

pni

ántelligenda e[fet illa longaeuae vitae promiffo, nimirum non de fola vi-

»

1a, fid.de faufla quoque et. felici vita ; quae Deut. IV, 40. et XX1l,7.

qu

r

et Pf XXXIV, 13 etc. conflans verae virtutis comes effe, et 1 Petr.

AE , 14. - inter

medias quoque huius. vilae calamitates longe maximas

ill

lff!)ï

locum.habere, perhibetur. -

-Sed, quum vterque locus in eo

confentit,. vt honor , parentibus tribuendus , a longiore

vita, quaz fu-

bih

E

dura þt !

um illo- coniun&ta, commendetur ;. quaeritur , quomodo cum

honorem illum parentibus praeftand

um,

tum longioris vitae cum illo con-

tDf

n

dun&lionem intelligere confentaneum

fit-..Quod quidem videtür mi-

hi non poffe melius perfpici, quam ad

Á

ibito grauiffumo illo Aguris

ht

n hanc legitur fententiam: OQcu-

a&dagio, quod Prou, XXX , 17. i

D

li

dum, qui. patrem. deridzbit, matri

que pratftandum obfequium fpernet,

n

effodieut : corui flnuiales,

pulligue aquifini tomedent. . Appavet enim,

r

dkoc adagio per oppofta deftiiri exempla ,

cum , quid. fit. parentes. hiono-

lo

gare , tum, quare vita.proue

A

&ior cum praeftito honore'llo: cniuncla. fit.

j

Honorantur nimirum pa

rentes reuerentia et obfequio, quo cos ipfo-

b

gum lüberi profequ

untur, et cau

ffa, cur vita prouectior cum ho-

lsl

nore illo coniun

Cla fit, a porna publira , iuxta Deut. XXL, 8 etr.

ab immorigeris liberis fumenda,

repetenda ef,,— Haecque Deum in

W

hinc quoque certum eft,.- 2uia

praecepto illo fpectaffe proxime,

or honor

f

fkuerentia- e .olz/e'qufa, pafent-ibu:, praeftando, nec prior nte mai

cogitari

Ü

£) 'S;id. quoque Exbd. XXXI, 17. vï)ä DeusI£iaelitis idem denuo inculcari iubet,

" € m

II

YU

eogitari foleft ,. quo paremter a. liberir profequendi /th;äocent»& rei

potiuf,

natura, Paulloque Eph. VI, 1 etc. et

quià Deus in ipfo: foederis fi-

7

bro Exod. XXI, 1$.17. coll. Deut. XX.

ll-, [60 et XX[, ï8—""2 F.

Bülgilf;

eruentae mortis poeuam ií; praefcripfit ,

4 dutify

qui in parenter fiue fattis fiue

verbis atroces et obflinati futuri e[fent.

Sed ne fic quidem exliaufta

c duo

omulr vis hutus. praecepti eft..— Conftat enim ex Matth. XV,:r—-6.

ietba

coll, Marc. VII, 1—:3. quam grauiter Chriftus Iudaeorum pro-

pott

jmus

ceribus exprobrauerit : »o ip/o , quod tradant , licere liberis , donare

Deo, quicquid. fit ,. quo. poffint. illi inferuire parentum commodir, Dei

od

ila u-

praeceptum deionore, parentibus tribueudo , ab ipfis tolli ; quod non

potuit, nifi de Jiberis, qui fui iuris effeit , intelligi.

Ita Paullus quo»

AA

que hoc praeceptum interpretatus eft, 1 Tim. V. 3. docuitque

Dett;

Grotíus ad h. ]. exteros. quoque fcriptores vidiffe , //eror paren-

ximár

libus: praefidia. vitae nece[Jaria debere, hosque praefertim tali cura. ab

n eg

illir honorari.

Quam gentilium hominum confuetudinem, et

u fie

iudicandi rationem, idem Pau/lus ibid. com. g. c&

rifianir quoque ad

? (f

animum reuocat. . Sicque planum eft, praeceptum ipfüm:: 4o-

p fott

nora tuum patren matremque, proxime quidem ob/eguium parentibus

tme

praeftandum, Íed reliqua quoque reuerentiae gratigue

animi erga pae

?guri;

rentes officia, liberis commendare, ac proinde pr

oxime quidem

(r

liberis , parentum poteflati adhuc Jubic&is, ed adultis quoque ,

e qui fui

htl

iuris effent,, hoc datum praeceptum fcriptümque fuiffe,

Quod

iil

tanto certius eft, quanto minus alias intelligi poffit, cur

lberig

lia

honoris potiur ; guam-obfeguii officium parentibus praeflandum , a .Deo

if

J/raelitis inculcatum fuerit. . Praeceptum autem, quum ita fe ha--

: 1;7/0'

buerit, cum cauffa mouente,. ei addita, non- afiter- e[fe potuerit.. . Si

; 10-

enim praeceptum non. de folo intelligendum erat liberorum er«

9 d.

ga. parentes obíequio; confíentaneum erat,

cauffam quoque

m ii

mouentem eius gon de fofo eo, quod fiberi , pareni

ibus obtemperaturi,.

qm'a

a-poena , immorigeris liberis iufligenda , tuti futuri. effait, intelligere s.

jf

fed de imodis oimnibus, quibus. Deus uellet. eorum quoque,

-qui füi iurig:

giiari

$ pröþcut

lu?'z' t/fent, vitae ita

iubef.

e[Jent, propter honorcm , quo paræte»r jgo

2

il

«s & o

u

prqjþz'cäre; bi feruar

elur ab inc-zzrf'entfbus gericulis, e& aduerjari & con-

No

effent , eidem ita', vt naturalem eius terminum non

trarío; fi fpreturi illos

lis,

contingerent. . 'Tenen

dum tamen eft, toti populo haec, non fo/rs

fiberi;, dicta fuiffes quare etiam Ezech. XXH, 7.

4n cauffis exili

qui

'(Tenernidum

fed

bàbylonici praecipuis

parentum "contemtus. refertur.

d

alis in locis v. c. Deut. IV, 4c, et VI, 2.

quoque hoc eft:

hii

Xl; 9 XXX,18. XXXII

? 4-74f ) et Ecclef. VIII, 13. vitam longat-

Dei praeftriptir obtemperauerint. Hanc

2l

uam in genere promitti ir,qui

r

igitur promiffionem quu

m Deus Un

i-huic praecepto adiungeret5

tio hoc praeceptum vellet ab. Ifraelitis. ha-

yta

facile apparuit, quanto pre

N

beri. . Vid. quoque Leuit. XIX

37 vbi tinor adeo pmzcï'ztum com-

atione , in primis, quae ab l/i'aelitr'r

lii

mendatut; et, cum facrorum obferu

i

Quod non miftabitur, qui ex-

praeftanda fint , qjïciif refertur.

dam réligionem , diuimitus

lt

enderit, g

iantam viim habeat ad conferumi

iraditaim , liberorum erga. parentes o

b/ägu iunt,

- Simile quid, guod ad

ü

p//

£ommendationem huiur praecepti. faciat ,

Chriftianisquoque Paullus

ft argumenti , a/nobis allati, vir con-

X

infinuat Eph. VIj 2. nec pote

fit

fringi loco alio, Prou. XXVIII,

1 6. quia locus hic reliquis de ea-

i

v

dem re conuenienter intelligendus eft.

las /zohzicidz'u-m.

Verfus 13. complectebatur h

gaec: JVe commit

Ne refpondeas contra: tuum 'fo-

[

Ne adultererir. — .Ne furtum facias.

eium tamquam teftis faffus.

Pro,

n£ coimmittas honicidium, in he-

, in fe fpectatum, non diflert d

Ü

braico legitur izan N

5, quod

ynnn w5, ne occidar , ue interficias,

docente Pf XCIV, 6. vbi 301

u

Ex loquendi autem

gt i coniunguntur vt Synonyma de eadem vt.

yfu conftat, 3an /atiur vocabulum effe, quam

r s.

Hoc eniin;

quamuis frequentiffimu

m, aunguamm iamen

uifi.de hominibus,

minibus; z//ud vero non folum

de omiis

nec aifi de iniufle interfettir ho

genetis caefi hominibus ; - fed de

animalibus quoque dicitur, -Proftat

*

detur vfüm quoque ha-

autem locus, Prou. XXIl, 13. € quo vi

catfií non ab aliis homini-

g;

buiffe hoc vocabulum, vbi de hominibus,

*

bus,

f) Quocum loco cf Leuit. XVIIL, 5. et Ezech, XX 11.

LU

*

" o€ oy»

13

^ [otte

$us, fid ab animalibur, fermo effet. — Quod antiguis illis x!eäibw,

1001

Noachi iam temporibus ad coercenda homicidia diuinitus la-

| þ!i;

tis, et Gen, IX, 4—6. defcriptis, apprime congruit. Quippe

nili

uibus Deus voluit, vt vindi&la homicidiorum non a folis hominibus,

idum

id ab animalibur quoque 'peteretur. — Eft igitur TIz^n N2 non nifi

)u

de homicidiis intelligendum. : .A prophetis autem homicidae zon

If

latrones tantum, fed iniuffi quoque iudicer, dicuntur. . vid, v. c. Ief I,,

Tanc

21. et P. XCIV,6. . Vnde merito colligitur, is guoque, qui fub

enti

reti iuflique fpecie vitam innocentibus ademturi effent, hanc latam . fcri-

: ltt-

ptamque fuiffe fententiam. ' Sed e prophetarum querelis v. c. Hof.

oom

lV, 2. et Ier. VII, 9: difcimus praeterea, quantopere haec et reliqua,

addilt

hoc verfu interdi&a , turpiffima vitia tpforum temporibus inter. I/fraeli-

] C«

tay quoque gra[ata fuerint. — Neque tathen omnes, qui innocentem in-

TO

lerficerent, contra hoc praeceptum peccabant, et pro . homicidis habendi

u d

erant.

Potuit enim cafu fferi, vt quis afium inier ficeret , fine omni

/

lt

inter ficiendi animo . aut fludio. Quare fedulo cauendum fuit ab

(d]iu

Ifraelitis eorumque iudicibus, ne:p/o-fudio huic interditlo fatisfa-

eu

eiendi homicidia committerent; nec fine admiratione legi poffunt

praefcripta diuina, Num. XXXV, item Deut. IV, XV, XIX,et

futt

XXII, expofita, quibus obferuandis Deus woluit, vt a tanto fibi Ifrae-

litae crimine diligenter cauerent.

j j)'

Interdicebantur itaque hic non

he«

nifi homicidia , nec nifi veri nominis talid, ex'his vero, quae talia effent,

)rt a

omnig, vt craffiora, ita quogue fubtiliora.

- Neadultereris. FW2 aduf-

terari fignificare, certum eft, cum ex antiquis interpretibus, tum

3l

em

elocis omnibus, vbi occurrit hoc vocabulum, tum denique e

planiffimis eiusdem deícriptionibus , quales Hof. III, 1. etNum.

j

(»llf j

V, 12. 13. coll. Ezech. XVI, 38. babentur. | Dici tamen non

poteft, vude hit illius vocabuli. fgnificatus repetendur fit, quum in [in-

T

flat

guis veleris |Orientir aliis vfum quidem habeat idem vocabulum, adul-

terandi vero. fignificatione non nifi in hebraica gaudeat.

hi*

Eft itaque

*nN3 vocabulum, quo Hebraeus de iiy vtitur, qui inita violant con-

ii

Orn-

W;

jugia , fiue propría, fiue aliorum , fiue vtriusque

s

gmeriy jmz4l C

3

ftat

14

LX

zpfm

ftat 'quoque*ex Hof. IV, 15.. coll. Deut, XXII , 25 etc, pro adul-

tü"

teris inter. Ifraelitas non. folos eos, qui copulala, verum etiaim. qui de-

Ui

fponfata. violarent coniugia, habitos fuie. .Videtur tamen, iuxta

pti

legem, veri nominis adulterium tum demum locum habuiffe, guum

Ye

de coitu conflaret delinquentium; vid. v. c. Num. V, 13. coll. Matth.

V, 27 etc.

Illic enim .adulterii crimen. à 90 32 . h. e. a coitu

f// Ü

tun

deriuatur; hic vero Chriftus propriam-hanc 78 uoryévev , Íeu F'N2,

uu

goteflatem.non negat, fed confirmat. De /rortis contra nunquam

adhibetur hoc vocabulum. - Scortari enim Hebraeis Tm3r eft,

V. (

x

juod non nifi de iuuenibur aut viduis dicitur, quum rem habent

NU

cum fui fimilibus , faepiusque, v. c. Hof. IV, 13. et Deut. XXII, 23.

le

24. 8 *w2 diftinguitur. -Quare hoc in interdicto son d fcoríis,

N

td de folis fermo eft adulteris, plane vt Matth. V, 27 etc. vbi Chri-

ftus agit de eadem re. Neque /o/ir maribus, vt videtur ex ^N2n

M

k

safculino. colligi poffe, haec lata lex fuit, fed foeminis quoque., hir-

qgue poli//mum — FN2n enim eiusque forma maículina non adu/te-

li

r05, fed vuiuerfum populum , fpectabat , quem..Deus interdicto hoc

ab adulterii crimine arcere voluit.

Videas quoque Leuit. XX,

10. vbi a N02 adultero, et a D2NY3 adultera, eadem luenda poes

na diferte dicitur. . Zura vero adulterarum TYaNY3 "DEVD, quo-

modo Ezech. XVI, 38. et XXIII, 45. /eget, Num. F 11 etc. per-

::ä

f:riptae :

appellantur, e£ frequens populi I/raelitici cum adultera com-

paratio $

v. c. in Ezech. laudatis locis, item Ier. HII, $. 9. et fae-

ius , luculenter docent , Deum volffe, v& hanc fententiam mulieres

yratfertim fibi latam putarent. . Ex Leuit. XX, ro. coll.Deut. XXII,

g

23.34. et Io. VIII, s. recle colligitur, omnir generir manifeflis

adulteris inter Ifraelitas apidationit poenam conftitutam fuiffe diuinitus:

Quam frequens autem inter eosdeim nihifo fecius adulterii crimen fuerity

iam loci. docent, e Zeremia et Hofza fupra excitati, vtpote e qui-

bus conftat, prophetas ipfos illis hoc fcelus crebro exprobraffe. . Sed

multo luculentius hoc.inde poteft perfpici, quod Iudaei veteres

ti]e, cur

paífim teftantur, ipam "lzuim Jceleris fregueg?iam v-z'iz 'cauþ f

ipforwmn

vx, €*

15

ipforum groteres , -temyä[z' T. temporibus, diuinitus praefermptam adalte-

a

Ts

rarum explorationem non amplius obferuarent, curque in prouerbium

uxta

abierit haec fententia :. .. i. fecundum leggem. lapidationis potna adulteris,

T

omnibus irroganda effet , defuturos effe lapides, non. adulteros.

Quod

atth,

bene cum iis congruit, quae iuxta Io. VIII, 7 etc. zp/is Zudaeorum

(o1lil

proteribus Chriftus ad mentem reuocaffe traditur.

Ne fur-

tum facias.. 2323 furari latum vfum apud Hebraeos habet,. Prima

NS

kl

eius vis eft, qua furripere in[cio et inuito alicui aliquid Bignificats vid.

d

v. c, Gen. XXXI, 32. 2 Sam. XIX, 42. et XXI, 12. item Iob.

ht

XXVII, 2c.

Neque femper ;n vitio poni potuit, fi quis hoc

2

committeret , docente 2 Reg. XI,.2. nec fperni ab Mraclitis fo-

rii

lebat, qui nece//itate coa£us futabatur, propterea quod is furtim

.f)

lri«

fublata omnia reddere et compeníare tenebatur , falua vita, fic-

n

que plurimum hoc vitium ab adu/terii differebat crimine; tefte Sa-

lit-

lomone Prou. VI, 5c. 31. coll. XXX,9. quo loco vltimo figni-

il

ficatur quoque, committi furtum facile po[e a pauperibus.

Erat ta-

WM

menet hoc /» /zpudendum vitium fer. I], 26. Solet idem verbum

v. c. Leuit. XIX , 1 1. et lof. VII, t i. cum 9 T)2 omentiri, fallere, co-

N

N*

pulari, et cum furibus coniunclio ziuflis quoque iudicibus tribui

lef. ]; 23. — .Nec vfurpatur verbum hoc de /ofis bonis aíterius, quae

l0

[^ hg

arten maximam Exod. XXI, 37. et XXII, 8. recenfentur;

led de verbis quogue ac fermonibus , quos prophetae falfi prophetis

Itie

d

aliis furripuiffe dicuntur, Ier. XXflL, 40. et de auzmo, ícu fauore

populi ; quem fibi quis clandeftinis artibus-in damrium iufti do-

n

mini conciliare ftudet, « Sam. XV,6.8). et de tota afituiur peiyzz

na, quod , fi plagium effet, morte mulctandum erat, Exod. XXI,

lf

)

16. et Deut. XXIV, z. Hic 2323 de folis bonis alteriur intelligen-

dum erat, quia abfolute ponebatur. . 1ta enim fi ponitur hoc voca-

»

-

bulum, non expreffa re, quam quis furatur, /emiper bona, nun-

quam verba , aut animus , aut per[ona ; intelligenda funt, docente lo-

quendi vfu per vniuerfum codicemhe-braicum..

Ne-rq/g)ondea:

$

conira :

1

$) Sed Genef, xXxF , 20, furarä, animnm idem eü,.quoc.ï fallere animum.

Jl

16

* € yr

&ontra tuum focämz tamquäm teflis falfu. . Ne refpondeas idem

Refpondere enim contra aliquem in

vdl d

voluit, quod, ae tefferis.

locis explicatioribus omnibus , vbi haec occurrit locutio, non

hl

Ita hic fuit, fimilesque loci funt Num. XXXV,

nifi ze/lis dicitur,

fx'gnïf

50. Deut. XIX, 16. 18. et Prou. XXV, :8... Quare haec locu-

tàme

tio in locis reliquis eodem: modo intelligenda eft, quales funt

p

Ruth. I, 21..2 Sam. L, 16. Ief. HI, 9. et LIX, 12. His ex locis

£on1uj

omnibus hoc quoque conílat, 2 praefixum in hac locutione

Quitin

vim aduerbii non pro, fed contra, habere; quod confirmat quo-

quam

que fimilis PC XXVII, 12.1ocutio. Nec aliter acciptendum lo-

tl t

cum effe, qui Gen. XXX, 33. proflat, nexus fequentium docet.

üun t

Hebraeo itaque refpondere contra aliguem. idem eft, quod contra

de át

aliquem tefari , feu i52 y1, quod locum quoque habet in locis

&xï [

non ambiguis , Deut. XXXI, 28. et Pf. L. 7.

Sed cum rarius

ded

hoc fit, tum nunquam fieri folet in locis, vbi de foro fermo

falo

eft, vtpote in quibus nunquam te/lari, fed femper re/poudere quis

pro

contra alium dicitur. . Videtur itaque refpondere contra: afium fo-

Falfu

renfis locutionis vim inter Ifraelitas habuiffe , inde ductae, quod

que

illorum iudices ad dammandum reum , f vel capitis damnandus ejJet, non

W

m commiff deliffi profzfionem , quam teffium fidem regui-

iam propria

d

rere [olebant ;

. vid. v. c. Deut. XIX, 135 etc. et Matth. XXVI, $9.

iX

coll. XVIII, 16. vbi fais Chriftus quoque hanc iudicandi rationem com-

1.et

mendat, "Lalis teftis enim , aduerfus alium in foro conftitutus,

Deus

quum non poffét prius, quam a iudice admonitus et. quaefitus , aduerfus

C()mpel

reum teflari ; facile apparet, quare refpondere contra alium , Hebraeis

OiftQ

idem, quod contra alium teflari, fignificare potuerit, quamuis non

DCU:

liceret, vti his locutionibus promifcue, Quod per /focium ver-

f('nte

timus vocabulum hebraicum, amicum proprie fignificat. . Quo

UT

nomine inter Ifraelitas nunc is dicebatur , qui gente au£ refigione,

eut

putic qui aaimo. quogue coniunctus effet cum alio; ille quidem

lur

propterea, quod fas efft, aliquem propter. taleim coniunttionem pro

Puta

Quam ob rem fi

^

amico &abere , hic vero , quod reuera amicus æ;ü?:t.

N

j.fel

D

Xdet

*u €$ g

-—

17

t 1l

&el,demönürari'pofï*e;t, quod Grotio videtur in. C'o"mmem, ad

, 08

h.l. hic et com. 14. vocabulum Y* non mifi priore ille gaudere

"

locus

fignificatu, quo certum eft Exod. II, 13. fumi; confiderandum

; [unt

tamen foret,. 9 de ageudi ratione erga amicos praecipitur , pofje qui-

lod

-dem hanc proxime [peBlare eor, qui, quod gente aut re/gione nobiscum

contutit funt , amici appellantur , quamuis tales femper uon fint; non

tf

auien excludere po[fe, fed ul completti , et praefertim innuere £05, qui,

0*

ml.

quamuis gente au£ religioue a nobis diftrepent , bene tamen mobis cupiunt,

vel cupere poffunt, propterea quod. fe communi hominum vinculo nobis-

locef,

cum copulatos fentiunt.

contrü

Ita Chriffus Luc. X , 36. etc. praeceptum

e amore proximi,

Leu. XIX, 18. propofitum, interpretatus

locis

fatiUs

eft; et ita /ic quoque /ocii vorabulum intelligendum effe, vel in-

de eft perfpicuum , quia fequeretur alias, licuiffe Ifraelitis, teftari

fermo

falfo contra exteror. — "Veftis falfus ex ore Dei teftis mendax audiit, -

qui

pro quo ;5 fabulit Deut. V, :8. . NYU. "E. teflis vanus ponebatur.

4 10*

Falfus enim teftis is eft, qui, quum teflatur , mentitur , ^) culius-

gyod

que teftimonium, fi mendax deprehenditur, hanc ipfam ob

f 100

cauffam vanum iudicatur.

Potuit tamen teftis falfus h. e, z;eg-

j

dax et.vanus , valde noceus effe , füntque lectu digna, quae Prou.

vla 59

XXV, i18. et VI, 19. de ea re habentur. Hinc talis E

s

XOd. XX"Ii,

j COl*

1. et Deut. XIX, 16.18. ID teffis iniuftus dicitu

r, voluitque

IULUS,

Deus Deut. XIX , 16—21.. vt, qui talis effet, explorato prius et

fuert

comperto eius crimine , talionis iure absque clementia multlaretur, « Sge

ifnitt

lomo'autem, quo fuorum animis penitius imprimeret, quanto

s non

Deus opere teftem falfum auerfetur, 5ir in adagiis pofüit hanc

j ve

fententiam: fa/fum teflem nou impunem futurum,

Jéd. periturum effe,

(uio

Prou, XIX

;9.et XXI, 28. . Quae etiam caufía fuit, cur Deus

(tioilt

Deut. XIX, t5. nollet, vt quis.ad vniur teftis fidem pro reo haberes

yudenn

iw. Ex omnmibus autem., quae adhuc in hoc praeceptum dif-

n p

m

?utäuimus, apparet, aom modo guem fenfwm izabeqt, quidque fft

X

.g»uo

"h) Vid. lPxi'ou. XIV, 5. 'i'bi falfus teítis eode'x'þ inodo dgfïnitur.

-

Q € ?

bi

uam

quo ab to differat, quod verf. 7- aomple&'ebatä;j, verum etiam q

P

graue fit ad. propojitum.

Verfus 14. claufit

Decalogum in hanc fententiam : Ne cu-

h

cil, negue eius feruzmz

qias domum tui [o

£it.

Ne

-cupias vxorem tui fo

[

d fuerit tui focü. Ita

l

aut aucillam , .aut

bouem , aut afiuum , aut quicqui

Deus elocutus erat haec de monte.

In tabu/is

'autem . idem fcri-

[/4

1) Ne cupias vxerem tui focit, pro:

né cupias domumi. 1. f

pferat:

vxorein t. f. 3;

?1

2) Ne concupifca

s domum tui focii , pvO : .me cupias

m ancillamque, prO: meque eius [eruum aut an-

Agrum eius aut feruu

Ó

eillam.

4) Bouem e

ju$ aui aþmmz,

pro: au£ bouem aui afinum.

ante N ne, poft:

hi

Quibus omnibus ac

ceíferat copula Vaàn et,

q14

ne committas homicidium ,

per fequentia omnia, iuxta Deut. V, 18.

i

a non nifi tria funt, quae ad ipfum

Qua in multiplici difcrepanti

Primum eft, quare vocabula

fenfum alicuius videntur ponderis.

fecundum , quare, n2

vxoris et domus in tabulis fuerant transpoftta ;

Ti

cupiar, pofitum erat ;

tertium denique,

contupiftas, pro altero ne

]J(

icidium , pro wudo Ne in fequentibus omni-

.quare, p

oft, ne corumittas hom

*

bur Neque exprime

batur.

Reliqua enim, quod addebatur ag er»

la deerat,. ad fenfum nihil faciebant, hinc-

£l guod ante bouem copu

am fcribentis arbitrio pendebat,

ue a mero tam loquentis , qu

Quod priu; attinet, videtur mi-

fiue addere ea, fiue omittere.

luiffe , obie&ir non differre

hi Deus £ranspofitione illa fignificare vo

Manifeftum enim eft,

obie&ta horum interdi&iorum

interdila haec.

Si igitur ze in As quidem attinuit,

p

praecipua domum ei vxorem : e[[e.

cui inter

dicto apponerentur,

priori an goferiori: non minus li-

An ipfa re, quae interdici-

quet, ip/à inter

di&a obieflis non differre.

difcerepent? hoc iudican-

tur, h. e. an ipft

us cupiditatis diuer fitate.

de quo quaerebatur: guo nimirum permus

dum pendet ab a/fero;

cum altero lYO T cupias, in tabulis

tatio verbi wnn ^) concupifcas ,

certum effe, guod Hebraeus in vtr7

bis

foclauer?t. 'Tenendum itaque,;

1

dices hebraici. Onkelos idem ex-

i)H

oc murt habentomnes alicuius notae ce

Alexandrini &zi9v wjcei, et Sy-

Samar?tanus vero jxnn*,*

YA$

$ preffit per 3n.

*s

v € y9

I

40

bir cuþz'mdz' non habeat , quod maiorein vehementioremque eupiditatem 'exe

primat , quam FYyNDEI:. vide Num. XI, 4. 54. Prou, XXIII, 3.6. 2 Sam.

/.

;

"

XXIIL, 15.

Sicque omnino videtur Deus z fabu!

£

rverbo rmwnn figni-

Ti

ficare voluiffe , quod per. interdi£fum alterum ab alia veluti tupiditatir fne-

n

It

tie, eaque grauiore J[raelitis cauendum effet.. Nec dici potuit, quod Deus

fcri«

hoc difcrimen inter eloquendum Decalogum neglexerit, quum interditfo

qofferiori , quod grauiur priore effet , et princeps omnium, et veliqua omnia

[

ex interditlis obie£lis adiunxerat,

Sed non minus certum eft, verbuns

)

"ID ceupüt in lotis minime ambiguis, v. c. Pf. LX TIL 17.coll. CX X X1I,

; li

13. 14. &t Pf, XLV, 12. coll. Prou. V1, 35.. cum fTNDI]. permutari,

s.

ficque plane fictitium effe, /f quir velit maiorem huic vim, quam illi tri-

buere; quamuis negari non poffit, verbo cupiendi, quod maiorem vim,

poü:

db

quam rrwnr Aabeat , Hebraeum: mon gaudere, — Videtur itaque Deus im

fum

tabulis circa haec interdicta vltima declarare voluife: primo quidem,

obic&lis illa nou differres deinde vero , non leuem folam, quod videri po-

ahula

tuerat ex duplici 11 N2, quod, in fe fpectatum, merum alicuius

A

zei defiderium exprimere poteft, /ed. vehementiorem cupiditatem interdici

V.unJ

Cur autein idem 4ir interdiceretur, in tanto tamque mani-

gotiffmum.

miti"

A

feflo

.g!/'æ

yus ïl, non hic folum ; fed in Exodo quöque habent, Jlexandrini et

yce

Syrus àlibi quoque "»n et munn ita, vt hic, reddid

ere$ vid. v. c. Exod,

XXXIV, 24. et Deut. VII, 25. coll. Num, XI, 4, 34. Sicque nullum poteft

ïebäF)

e(fe dubinm, quin vtrique verba illa hebraica pro Synonymis habuerint, nec

: m

diuerfa a recepta le&io in cauffa fuerit, cur ita bic, vt diximus, vocabula

ferrt

illa verterent, - Samaritanus feruat quidem alias vtrumque vocabulüm, vt

774

docent iidem loci, quos mox laudauimus ; fed, quum videret, mwnn in

Deuteronomio pro T2nn pofitum , nullus dubitauit pro more fuo, quem au-

juM,

no cloloccrxxxiri, in duabus Prolufionibus de vfu Pentareuchi: Sama-

J

ritani , defcripfimus , reuocato verbo wonn, Decalogam hic quoque ita ex-

rimere, vt expreffum cum viderat, et ipfe exprefferat, in Exodo. u-

;1]'/6!'

ato et Zrabi plane, vt Zlexaudrinis et Syro, perfuafum fuiffe, verba

C

hebraica "2n et nMnn2 pro

mifcue poni,ipfa docet libertas, qua in verten-

Fuigatus enim in Exodo concupi/ces, et defide-

u-

dis illis vocabulis vfi funt.

vabis, pro fimpliei "znmh, in Deuteronomio autem pro *znn er minn, fim-

Jc^

;bu/i!

plex*concupifc»es reddidit.

Arabs contra in Exodo :ä.; amabis et

^

z PUR d

] u Iül'

[

4^^4

/*o7

;

J

voles, in Deuteronomio autem ( opialis, et iterum &X voles, po-

ne

fuit. Paullus quoque Rom. V!l, 7. et XIII, 9. it interpr"etatione horutm

interdictorum non nifi de ér;2ugp/a fimpliciter loquitur, nosque paullo poft

ü

pny

dfæl:loxm&rabimus, vfum ?gquexldi hebraicum hoc fecum ferre,

20

* eyx

fcüþ-bräüitztis Gudib,— videtur mihi hanc cauffam habüiffe, v£ fafi deo

anterdichun infolens , fed vtiliffrmm , tauto fiemius Ifraelirarum animis im-

groneretur.

Ceterum magnam habet veri fpeciem,his Deum interdictis

cauere voluiffe, ne /raelitae, quae iure mon po[fent , furtim vero raptimug

Ü

aollent , clandefHinir artibur, et. fub veGli. iuflique [pecie, appeterent. vape-

vontue; quae poft Lutherum Grotii quoque fuit fententia in Comment,.

ad h.l [ta faltim fatis planum eft, JMich. IT, a. interdifa haec iutelligi.

Probari tamen non potefl, /o/um illud vitium hic. fpeGari, quum negari

non pofüt, po[Je interdi&ia haec ampliorem vim habere, et. compleGhi Cupi-

D PHILG

ditatem quamuis , praefertim vehementiorem , qua appetuntur , quae funt

IMPr

alteriurs qualis fuit Zchanis Yof. VIL, 21. et aliorum, quorum Exod.

XXXIV, 24. fit mentio. — Vid. quoque cum Prou. L 22. Ief. I, 29. Deut,

&l

VII, 25. Prou.VI, 25. et P. XIX, 11.. fum Prou. XXI, 26. ct XIII, 4,

ler. XVII, 16. et Hof. V, 19.- de fimili verborum tam *12r, quam mwnmn,

vfu, Eftitaque ad fidem propius, hir interdi&lis voluiffe Deum, vt Ifrae-

litae a quauis alieni cupiditate , vehementiore. potiffmum, fibi cauerent.

"Tertium, de quo quaerebatur, coniuntlionem attinuit, qua interdicta, poft

ae committas homicidium, omnia cum inter fe, tum cum illo ipfo, gaude-

bantzm Zabulir. Quod videtur partim a 5reuitate horum interdiBlorun;

vtpote qua aptiora erant reliquis ad coniunctionem mutuam,

pardm a

auco fcribentis arbitrio, repetendum effe.

Haec fufficiant ad interpretandum. Decalogum. — De . reliquis, quae

eumdem attinent, vt de effatorum, quae, affirmante Dro ipfo, comple&tibatur,

$A

uumero, de horum diffributione per duas tabular , de confilio Decalogi eius-

demque cum religione chrifliana toninn&lione, alio, fi Deus concefferit, vi-

debimus tempore. Tam cohortamur Vos, Civss AcADEMIAE, vt,

quum hodiernum diem pia facrum voluit antiquitas angelorum memoriae,

qui, per ipfam Iefu Chri(ti, et Apoftolorum doctrinam, plurimum ne-

gotii v£ olim habuerunt, quum Decalogus promulgaretur, ia et habebunt

tum, quum Chriftus palam rediturus eft ad iudicandos viuos et mortuos,

haecita hodie J/or ad mentem animumque reuocetis, vt inter laeta Euan ge-

lii praeconia, et inter molliores noflrorum temporum mores, 'g;ïang'[imar

COlb

jimul Paullinas admonitioner, Phil. II, 12. et Hebr. X, 26—29. propofi-

tas, veftris imprimatis animis,.hacque ad rite celebranda haec folemnia

ü

maéli pietate, veflris nos donis frequentes ad aram comitemini,

j

PO P.

in Acad, Viteb. die Michaelis A. C. cIoIaccxc.

Pag. 5. lin. 24. ,poft ucgauerim addatur : propter Proü, XXX, 9.

-

v ER

á

z

(

T

r

»

"

"

$* r

m—m—

pwe

M

,F

r

D

v

""

r

j

—

-

N

wee

F

ii

-

T

H.e

:

;

L

E i a

—

li. eM i . MA

— ——-————— —

d

"

i

m«

cdi

p

a ii u D

IU

-

x

As

N

* rf hi!xdääï

PT

n

UE

Ty^

w

TU

p Y

—

CUT t

VeNT

x

P.

P

$

izu

d

an/

VETTS

adiciis

..

"

I

E

d

w

""

"-

C TE N

^

E

Atl J.ævnwl m

d

*

WT

E? '

TPBRWT

1

i d

dudinis41 14f

-

9.

«

ii

"

V

v

T

»T

"

xæb.oLn

,»

L ld

*

a

z

M.—

z

z

"T

..Dm.r d

—

p

—

*

h

—

—

-

.

"

7p ^

—

ys

*

"v

TT

T

*y"

x

M

x

LA

N

Á

-

p

v

» x

ESN

.

- J

w

:

»

Tu€ g

-

m

»*

AA a

—

L*

——Zts

u

M

7-

m

-

4 Irfwd

f.w.,

4

r

A

—

——

-*

v

(

h.

,*

iM

at.l

.r/»

R

i

"— —

——

-

—

i^ x

-

£

w M. rA

MC

gt t

x.... ^

»HAJ

l,

R

L 2 M

"-

* 5«/..

Ls

——

J.ï

-

^*

".

L

..

-

-

"-

:

n

u

F Ilv-

m "s.

w

t

UV«.P.».WI.,-

-*

U w T

:..I.l!/..

7-

-^L

!Mv

m

X

t

N n d

-*

*-.

*

Y

3

"^

, -

-

" k

N

od

—

j

—

m-—

DX

d-

w

.u—æ

MO

1

C^.

t^

-b..-»læ

*«

—

—

— o

-—

—

5

--

, vt

,l,.»

A*

L

w

-

.

"w s

W

.

n

A.

h.

—

P

H

E

m

Ms 1

as

r

"

l

ik.:xttn

—

^

at

H/»lx'l'i

,.t

A.-

* Q.r. F-A)

-

n

a, m

^ -

V/.

^

W

-

U..

X

Væ//

b

",

as

-—

—

. n

-

9

a s

N

f

-

k

"d

*

"t

i

5 a t

-

-

——

Á

w

s

a

-v.fuh.l?/

d

A -

.'l,hlg

-

— —..haf,

A

E EN

—

p

"o*

.f«fitl» * À

d

"-

)U

* d

e':l

»

.*

J

ii

W

"as !

u

43

EH

L m nl

flilv/

AR

'..o,r

E

-

—

I(t.v.w:

;

£t

-

L

-—

2

N

-—

—

-*

W.l

a

VN -l«h v

a**

—

-

TAE r

Á

- 3 .

—

D

Pa

—

v

Á f

—

^.

m

i*

.

N 46

—* —

W;

o»

n

d

al

o, J*.

À.

"s, 8

»

* —

-

us

AE

p - ij

*

"

N

"d

u

-

L

*

--

-

- u

E

-em,

— d.

$—

h, i

o

CL

:

u

-N

bt

Mo

$.

x

v

4M

re

«

ViX

n

u*

L

W

—

s.

--

-

*

l

—

.-(L'- 2

i«

*

d

1

d

u- C m

b n

"(

;

)

w

F J i o at*

d*

y»

-

M

B

M

"J

f,.(. B

^

Ouf "d.

. w

P.

.!

3 o

l..

"

—

M

-

* uU

l

nl

h

P

y t

7-

ia

Aàc

. *

——

k

H

h

$

EN

LE KE

N

T .

-

ul

!

M

Ü

mw

wl

4

- d

n

E

-

^. w

W

pH

.W

".

* x

-

iif

»e*

d

H;,r.

Ml

-,

^

RT

.w'i

M a

m

F

; dje

4

a.u.

u dl r r

P

-

m

*-

...-n

"A.

-

»" V aa,

o us

ub p o

——

»-— w

-

9

* nl

"u

E

w

"——

PRnggoiPe.

-

—

i.

r* t

-— 2

i

d

i

h—

ptt

7-

wb s i

"

-

"r P

RE A

-

i

o E s

h;.

U.W

4.»3

? M

Ja

DT

"

ml

.

a.

—

2

x, Af at

-

"

"

, N Y

n

r

d

d. M i

-..U..

,

"

N

..W

d.

w

,W

"$

j

-

n

a

e

»

É

— ejf v

—

ex.

-

: ER

"z

:l

d*

**

m

—

e

w

Á

4-

H

u as

b,..o

cw

qH

-—

P

^

,

rd

M, E

* -

QUP

$

-

..;.

*

t

-

—

d

-

z

r

" i

M'w

$.

"

W..:.

^*

th.

r U

.w

M :

a. i

-

*

As

od ais

.

m

"-

,M

s

- i

M

-—

.M

É

*

!41.

m

j

1.

m

r-w

,

*s

l"* *

r a

-

sapitt 78

*&

M

"-

P d

H

P^.

x

m...,

;

Sen d 1.

.W

.f'xl'

.

$À

H.c

* .I..H

W

ag

m

- od

Íx

Ms

*

E

-w) b

F

t

^*

a

- d

—

*

M R

Ü

"E T

E

:

LE

,.,,..

)

9À

-

,nm

E

-

.H

"

d

——

-

x

ES

Mw

w,

«

.

&

1

..M

ïhu

i

M,

!Hw

--

*

.y...

H

*

tG

M

H

H..

W

As

-

i

a d

f

e-

^^

Wuw-

b d

n

N

!

-

"

d

n

m

E«

.w

,

ia

--

^i

*

H

?

0*!

»t

- 9^

Á s

w

J5

* p

Ls

.:rr

;

/a

-

W

í

^

Veded

-

u

W

& s

...y

O.$

-

* 1

25 4

r

p»ï

-

-

*s

.

P

P

..

1

k.

B

LE

j

at i &t

^

-»M

m

C

E

M.v.lu

-

"

»

1

»

a

..ouæ.xr

-

"

..Nw

r

ha,

m

»*

^ n

i

-

7

Y

i

" zi

Mf

s.

La

s RUP

c;*qi

:

ain, n

**

"a

y4

—

4

"

yeem

,.,—

A

tÀAX .

:

iT

-

$w

&..

W.

-*

:

a

-Ó

^

*

22

$

. M;

r

&OR

EE

b

LE a

&

R

.ISJ.A. .. 3 x

W,

£*

s óael

*

j

w: *

[

,:.

UA

P

* $ r

2

"*

s*

&

lw

L

4

2 i.

"d

eóá

e.,vf

(4 & i

J

^|

&

M..w

hd

: fx( *

»f

N

d

"

^ N;h!,.a

Ls

.7».! wl

*

—

f

M

i

W

f*

M H

AX

M

M&,

r*

&

*

u«

-

M

E

" 5

$*

On

i

P

j

p R«

M

*

$

X

.

;

AX

"

w»

E

H

.Mæ;

r.

"4

L

f

u

RT

a

u

.a—..w:.m.

d

X

P

"n

-

&

»

i

Lb

M

i

!

E

El

WI

-

"s

&

.

i

.v.

-

D!

* $

i

RE

*

x

*

M

ER

;

at

P

".

E

*

"N

MM.

"NI

as

v-4

Ea

64

W

L

:

1

A n

-

.tþ;;

-

X

;A

A -X

*b

L

k

»

E

Y

LA d

E

U4

L

m,

i*

Ü

v

th

H

,.

"L

".

«

N

I

"P s

E

W&.a

*

NI

.F

$

--

e&

..!

;

X

3X

y 4

l

*

i

B

:

W

7

Ày

—

h.

...»

"

W

k d

—

E

W

-*,

LA

-

iN

E

«

h

E

Pa ^

-

"

1

aM

d

x

u

*

A& .

H

1*

E

»A/

i s

p4

|

.mt

Ào

W

X

v

N

4

&

-

ki

* ) !m

VP

Li

M

-

E

W &*

..m-

íá

"

* l

i

f

E

W

R

"

:

à

í

*

À.

"

[

"

1

$w

tJ

*

.ww

"

a.,

u d

E

^W

à

W:.b..

W

E

L ET

s

.MW

D

n

.M

M.

kKy*tj

WY

J X J

E

—

$ 093

;

4

LES

j

»- *

M

M

*

/«

W

.,w

"

' * 4

O

p

(

m

k

H

W

3

*

d a

v

-

!

à

E]

!

?

E

1

H

* 4

E

"

w

4

w*

r

X

m

"

,

I»r

.N.

,H.

W

W

L

M

-

"

M

f!

"-

$

æ-

;

æv

té

^

-

pt

F

2

H

&

v

,^

n.Xw

E

L

v*

A

1 d

«ï..x.! od

q

RECTOR

W

ACADEMIAE

VITE,BERGENSIS

9

CHRISTIAN VS GODOFREDVS

EL

VierFarbSelector Standard* - E kala Offset

ASSMANN

r

PHILOS. DOCTOR IVR. VTR. BACCAL. OECON:

e

ä

ET DISCIPLINAR. CAMERAL. PROF. PVBL.

ORD. POETA. LAVR. CAEbAR SOCIETAT.

.OECON. LIPS. SODAL. HONORAR

C'IVIBVS ACADEMICIS

e

SOLE

M

Nol A

*-

—

MICHAELI

ANGELORVM PRIN CIP]]

UsS AUCÓUR X

8

Q&ELIESRMASND.A

7

INDICIT

6

DESCRIPTIONIS LIBRI FOEDERIS

5

PARS IFE

ä

4

PERSEQVENS ET ABSOLVENS INTERPRETATIONEM DECALOGI

3

2

1

d. Copyright 4/1999. YxyMaster GmbH. www.yxymaster.com