KaI600-1772_5

1o

DX

Pa

x

EE

d

a E Be GD ie o ii

—

*

)M..—x

u

*

&

"

a.

B

Bbesk

d

-—

TEURU

d a

m

"TA

"^

pheum CH

:

.

:5

L^

o

g

J5-

"ii

""»

-W"

TU PT

a

i. d

»

W

n Piio

-

3 ii ia

"

*

,

-

M

—

& nl

—

LE

m

3 W.

H D

F

T

-

p

ii «wx,w rf.w?w:: q

u

*

-

n

Is

*

——

""

E

-

s s

y. -

Av

B.l

/'.mr

"

L a

4

*e X

mn ,

-

H

«

-

m

.

-cP

-

"-

t

-

*

M

fm

LE d

r

Pt

-

"

L

-

— —

4

b« ss

r*

M m

-

-

ET

d

—

w

" toos

t

-

m

H »M H..

MA

,W..A

E

d

d- o^

B

*

E

N«

v

$-

-

""« --

^ H.

9

»

-

v.-

»

u.m

m

se

w

J

—

VN

w

— !

L

.. W » ap.»,:

/i

T

a

;

« —

M

,M

d N u

a

V

ab &T

«

m A

Ls

-

a. .

QR

TC

w

-—

*

L

—

4

*

-N

M

*

*,

-,

*

m

a*

l«cfAv

v

**

NI

P*«

$9 d

—

lm

l

.xw;'.

ER

". ut

-

f

M.N.H

--

EM

x

Pa

"—— À

m

t

49

*

Y X

K "X

B

-t g

m

Y^«

at

ha*

-o

C

*

^

Y

;

« s

B

X*

w

FA

r

pic T.

ET

d

-^

UN :

d f.J

*

)b

-

M.!M?

**

tv

"a.

«**

L

.2

"

26

*f

Jwo

VE N N

b

LO

à-

"t

v

L

.Nn

.

.w

u

r r

v«

m

24

»

-

^

W

1

d.

u

N

"m

* "d

-

N

ïa. W

b

-

E

^

^. s

4

lbf

M m

—

p

.

f

WP

a^

».Jul««.. m

NM

Y*

H

s

tu, e

x

—

-

» d

"* , *

W

-*

Á "

399

*

—

--

....

ww

b h

» .y'eïffn«'

-

».

vf

ET

. t

*s

p

"d N at ^s

.W

Pa

wX

..Hu

£

"w

p

. v

ir-

W.

.7-;..:4/,

&

M

W

M. t

at

.w.

u

p d

Secm

/U&,.

w

x

*

x

AX

EL

"ET

9r

..:of

d

-s wv

-5

k

| s

.fïlx.-

..r

s

* i

M

(

*.

.

à

-

rf

»"&w

*

m

"d

a*

w

*

|

» o

La

-

44!!

^

m

um.-l

s

hod

:

* ^v w

-

*

m

^*

".

u€——

47

&

.

Sc

--

.

d

M.bax

**

a

h

L

E

A.

N

*

M

A

lw

w..'

H

ab

"

.Anc-

"

p u

EMN

-

d

»,A

a?

&

w

"*

clf.—

—

-

ho ,

E^

"u

M

w*

:'

"—

m

A

Y* w

L

x i

af..),.

M.«

Mi d

T*

i

'M

w o

/ï

-

yt

—W.HS

)

MNeM UT

«

h.

"E

M

wihd

i T

..M

W. -

E.

- »

NM

*

L«

-r';

A

DO

ha

t»

:

A

;

T

j*

"I^

F*

M

b

Ls

z

»

[

MM

t

&.

4.3-11 4...

R?

—

H?

*

W

^nh

» j

P^

,3i

um

R XA!

-H.

-

w

n

N

LE

ii

$s

[2]

N

"fon- d* f

.

K É x

-A

*

AA

k*

*«

] 2"

ày

j«

h

4*

e-

E

M

I

-

w4, *

H/u.

i

"*

bPec*

ww

Yv

w..

*

at

;'.l

(Wl

$ "^s

E d

LT

er.,

)

-

[*

F.

I

— A sst

p

n .4

"gt ^

a

w«

«*

v* i

"ib d

"

*

-.H.

i*

E

r*

;h u

-

X

'æl

|

ün.

j

£t

w

.

»" - 4

w,.

a. w

WJ

u^ À

;

— À

7X

)

"i. "

ïn

——

u r ^ T

p m

y,-

- v

W N

r

n d

»ir

Nart s.

v f

4

-xxwiA , d

r

stf

-

i

k

awf'

-P J

^

"

T

T

M

l.l.!

Hn

b«

x Á

i

r

n-

2

.

f

"

—

M*i

.9

4

ii r

A

L£

--

| . s

A',..

t a

"A

r

i s

x

p

«.J..).

*

P

»

w.-

—

$*

LT

L

&*

W

,.

!1

[ a

:

m

« i

-

um

-X

;

À

i "

K .

-

^

L

n

X!'.

E

ïfn.

i

Q

-

$-l

:

-

a

H.

m

HM

* M

'k.

| -

i

"

*«

ape a

n s

À

Fogw

'&3&

x

j

w

W -

p

*

2

&

»

WH

-

m

,.

Pt

P

4»:«&&4

x

"

"-

"

H

AU I v*

$* (

"

EX

SE

[

p

.

m

a

LP

H

g

A

hl m

x*

ss

"

at

*

—

P

&

B-

^6

. m ^

^

* $.

——

m D«

-€«4

o P. D

d

pt m

pO

Y

z

n d

s^de

9*

j

.M.(

-X

a

3

a P

s

u^

oA.-

*l

ha

-

-

T

r

&

d

- d

.,H..

T a hd

47

—

at

—

m*l La

—

,

——

$

Jul

* d.

" "

bt

-

—

-

»m

f

&«

-

K ..

,xwl

-

^

iiíon,

h.

"

—

-

—

i.

w.w..

—

N

A

**

t

r

o

EC

2*

& m

(

-

p^

T u m

F.

—

:

,Wæ

QHuæ,

H

IAW.

-

a

a a.

-

Jf

C

--

-

,Mw

s

p

Pt

E

"

P

U

[*a

ia

a od

-*

r

i

RT

"

——

xa

H

g. Ue"

£ R

*eom

.'h

"

——

od

"-

--

—

Á

M« g

M.

p

—

g

À

As

-

A -

&

P

--

-

u-

—

/

qo-—

2

ha

N

:

"

E

;

---

"m

Mp DP

X

aræs.

-

—

T

E oU

-

r

d

—-—

-

6 m

-

"« ,

"

* w

"-

.ru.v

.

"-

Ü

ATT

-

l'f'lu

—

"sl

..W.

^m

s.n

X

atl

.

2

—

,

-

V. v

"

peus

x

k n

p

"

"u

y

T.

*

$BO

M i

» *

p

xfhe

-

m

*

- .HQ

—

ao

H

* *

n

—

M&W

*

re

LE

-

$-

.H

in.

hw

—

*

"ó

H.

hr —*

"

M.

N

4

Wf

Ja

—

sf apeee

*

W

ha

»«

m

-

Á

*a

m

"——

-

A.

-

d

-

^m

o

"

&

a u

m r p

-

*- ÀN

4

"m n

&^.

;

W

"

o

d

A. ,

-

W

.W

Yast

.M

a t

-

afb

--

ha d

w M

.H.ruly

-»W

!

s.

"

—

d

r

P

a

7* -

»

a

E.

m

€ .

**

——

L

M

a

"

W—

L:

*

u

"

Wa

li.w

d *

»

4.

-

a

"

-

-

d.

—

T

—

N

E

"a

D'l.

"É* A

"

—

P-

-

M.

"4

U..Q

[

m:

Ain., b- »

£

-

LW

"-

-

w

m

o *

PC ao a,

s d 0

o

-—— «

-

CX

»

j

b

"L

—

m

-

w*

a*

—

48

u

-T

—l

*

m

"bt

:2

-

e

ao p

p

- O»

" .

A

^ H'

— "

" w N

*

-*

&T

t -

—

La

sa;,i Xxl

m

"9

v o

v

».

EOE

i

» ,Jia

bt

-

M

!

-

L

d-

—

La

—

i X

-

:*

—

*s

AH.

L

—

4

—

x

"

:

—6

E

.W

-

&

-

/

-—

a

"(

z

u r

"

-

-

a

s

Á

f

L

r

"

*s

o

w

s

&

"

^.

hES

w

wU$

—

o.«.

Aw«

&

aF

*

N

!d»hv

-

N

s-,

w

*

"

T

^.

o t

M

b

h.

M

",

1vw

-

"- 25

-

g m

& o

—Àn

—

* .

w

-

-

-« o

*

-M-

A

[

T

-

«

at ..

* u

ao

-

*

—HM

ul

M i

at

*

-

:

—

L

nuidi

m

-

p

M

—

——

E

p

"

—

i

|

Digitalisat

vorhanden

i

Xs.

--

E E

ssl

Hu«ur...c.

^

——

*

x

d-

ls

"

C,.f"

-ORDINIS THEOLOGORVM

1N ACADEMIA VITEBRERGENSI

DECANVS

UJ"N Qg*"*(

VE YOMT

FR

l9

[

n

[

f

GV

DL ALULA

LMVS

wgg;wm

u

UNP

T 44

!XVQ

S. THEOL. PROF. PVBL. ORDIN, zivspzM. FACVLT.. SENIOR, ET

ALVM. ELECTOR. EPHORVS

AD

,

ORATIONEM SOLEMNEM

h

L

«*'*?K&

"

:r-hþl' H

Uejä J 3«

c.3 Uäy 27 M

SVMMORV'VI IN THEOLOGIA HONORVM

p. NTILE ivrzir cloloccxe

IX o APDIITORIO d IGUAI

HOR

IX, HABENDAM

INVITAT

DESCRIPTIONIS LIBRI

FOEDERIS

PARS IIT.

EXT*IIBEWS IWTERPRETATEO'*J M D'*"CALOGï

QVOAD PRIORES EIVS PARTICVLAS,

À

"

*

Es

"

as

:

x

i

—

X

:

R

v52

|

ä*

u

p-

e

N

-

)

X x

E:dzzH

(

27

fls

:

* x* 4

ä

Vsb

|Éxsc

3-

$

n

12 :

— p o N TE

——

IT

x

p at

mmi

A

EmP HH

R n — À

A w

a BAabo

x

ecalogi fententiam nos nuper *) ex Exod. XX , 2.- !4

3

ita deicripfimus, v£i ea olim ab ipfo Deo de monte

Sinai, praefentibus audientibusque Kraelitis, non fine maxi-

mo, ad demonftrandam loquentis maieftatem eorum animis

incuffo, terrore, pronuntiata fuerat.

Hunc grauiffimum

ipfius Dei fermonem, vnicum in fuo gene

re, 0s ifa Tttitc da-

terpretari conabimur, vt, quid cum 1

n [e, um compara-

",

zus cuu Deut. V,6-1$. quoad fiugula veli, ordine quidem,

iamen, eodemque verum . potius, quam vocum

gro diuerfo

f

ngularuin, poudere, modo fufus, modo breuius, expli-

£enmis.

Quare inter commentandum neque contextum hebrai-

cum,neque Alexandrinam illius conuerfionem, fed eam ipfam

Decalogi fententiam, quam nuper ex laudato Exodi loco

expreffimus, fundawienti loro ponemus, nec in praefenti

a 2

omnia,

&) In Prolufio

ne Il. de Libro Foederis, ad indicendam Orátionem fo-

lemnem, in memoriam Beneficii Marpergeriani recitandam, , dic

XXX Maii a. c. publice propofita.

4

UE

A

omnia, fed pa"iaafes;tahtummbdo» eiusdem particulas inter-

pretabimur. Quod quam aptum fit a rem et praefens fcri-

bendi confilium, ita apparet, vt minime veredmur, ne futu-

rus fit, qui fua fponte non intelligat. — Praemiffis itaque his,

áp[au mtnc Decalogi intekpremtiouem aufvicabimur.

Jouae vocabulum vers. 2. ita intälligändum eft, vt

Ibi enim traditur, quomodo is,

Cap. III, 15-15. exponitur.

qui haec loquebatur, de i/fius vera vi et vf/u, populo traden-

dis commendandisque, Mofen olim iam fufius inftrui curaue-

rt

Hanc vzice veri Dei appellationem Zudaeos inde ab an-

tiquiffimis temporibus z2 promuntiaf[e, fed eius loco nunc

»*w, Íeu Domini, nunc oW , feu Dei, legiffe vocabula,

non conftat modo ex p/is vocalibus, quibus folent in codice

hebraico illius nominis literae indui, et ex 7o/zp/ri teftimonio

Archaeol. lib. X. cap. XII. $. 5. edit. Hauerc. fed docet quoque

Alexaudrina verfo , ductaque ex hac cum Zérorum 1?200-

criphorum, tum JV. T. loquendi confüetudo, quae quippe

de Deo nunquam Iouae, fed femper , illius loco, nunc Do-

mini, nunc Dei vtitur vocabulis. " Quum vero per ea, quae

nosalibi ") iam obfíeruauimus, nullum dubium effe poffit,

quin quatuor illae literae nym uomen Deo proprium conft-

duant, nectamen certo conflet,

uibus propris legendum

jt vocalibus, quum in codice hebraico non nifi aduen/tits

gaudeat, nec a ludaeis cuiuscunque aetatis aut regionis, quo-

rum monumenta ad nos venerunt, aliter viquam, quam pro

illis lectum fit vocalibus; videntur mihi in rite legendo eo

non fcriptae vocales tantummodo , fed literae quoque expri-

men-

'Z,) In Proiixff l. dc;?eaääm re, ipfis facris fente,coüalib&s a. €, pübl, propo-

fita pag. IVo

*e o

3

gmiendae. "Turc vero non Je/roua aut. Jebouz, vt multis vide-

tür, fed Joua et Joui pronuntiandum effet; propterea quod

néino hebraice doctus ferret eum, qui Je/mda pro Juda', aut

Tehonathan pro Ionathan, pronuntiaret. .. Sed vt melius intel-

ligi poffit, quam fit probabilis haec fententia, non abs re erit,

de ea paullo diligentius differere. Per ea, quae iuxta Exod.

III, 14. de hoc nomine Deus ipfi Mofi expofuit, planum vidc-

.tur, guatuor eius literas, àn fe [pettatas, idem quod m*

velle; quod in fyriaco, vulgari olim, vt Judaeorum Chrifü

temporibus, ita procul dubio vezerum quoque J/raelita-

qum, fermone, futurus eft fignificat. Futurus autem hic in-

telligendus eft, qui futuras fit, qualis fit futurus, h. e. non

.

;

iudicandus homininn opinionibus, fed fuis ipfius confilüs,

aon mifi fuo tempore ipfoque euentu per[picuis. reddendis.

Ita enim iuxta Exod.1llI, 14. Deus zp/e veram vimilliusnominis

explicuit, conferendam cum cap. XXXIII, 19. et XXXIV, 6. 7.

Videatur quoque Ief. LV, 8. 9. item Rom. IX -XI. et Matth.

XI,27. Vtvero hoc nomine //mu exprimeretur , guis £alis

uturus fit, nimirum vaice verus Deus, qui folus ab Hebraeis,

;2:

propter fummum, quo' gaudet, in conditas res omnes impe-

rium, non zudo tantum Domini vocabulo yiiw. appellari con-

t

[-

fueuit, fed audfo a fie * N, quod Domini nomen, /o/i vero

Deo proprium, non nifi eum, qui emimeuzer, feu fupremus,

i

$

Doininus dicendus fit, fignificat; videtur mihi Deus ?p/e vo-

tuiffe, v? quatuor illae literae, non illis quae apfis effent pro-

je

priae, fe

d Domini Deique, vocalibus pronuntiandae, con-

flatum vmnu

m ex duobus vocabelis nomen conftituerent, hac-

que lege nir^ idem,

quod m ^y*ws Dominus fupremus fu-

quod mn» ambw Deus futurus

durus eft, et mm idem,

efl, exprimerent.

Nee nece

ffe eft, vt fumatur, Deum £m

14. 15. de hac re Mofi. praeci-

demum, quum iuxtà Exod. III,

a 3

petet,

6

W od uf

nomen iflud ita infruxiffe, — Potuit quippe, ita iam in-

peret;

ftructum ,

cum aliis Dei nominibus, quae primi homines ab

ipfo Deo acc

eperant, inde a prima hominum origine in vfü

effe, etiuxta

Genef. IV, 1. ab ipfa Eua, quum primum par-

tum ederet, adhiberi. Videtur enim Deus Exod,. IIL, 14, 15.

non tam hoc voluiffe, vt zommm f t010&! conderet, quam vt

doceret tantummodo , quo vellet ab hinc nomine praectipue

ab Ifraelitis appellari, quaeque v5 a qoteflas eidem tribuenda

eífet nominis de hacenim vi mazoram temporibus nihil confti-

ftoria docet, et Deus ipfe Exod. VI,

tiffe, ettemporumillorum hi

3. Mofi nonobfcuread animu

mreuocaffetraditur. Quae fi ita ha-

bent, genuina huits nominis pronuntiatio omnitempore nunc

Toua, nunc Zoui, h.'e. eadem, quam punctatus codex hebraicus

praefcribit,

L

fuiffe cenfendaeft. Exquo autem Judaeorttm proce-

41

luerteraut, Romanos praeciguo Deorum,quos cole-

T6S il

geni, a

dimodum nefaudo, idem tribuiffe nomen; poterant

iidem fuo iure

decernere, vt zþfowzm googmlm*es,' extra cul-

tum. [acrum, a qlena illa dllius nominis pronuntiatione. ab-

inerent, eiusque loco alii adfue[cerent, quam olae eius vo-

cales prae fe ferrent.

.

Quo femel pie et iuftiffimis de cauffis

e

ab illis conf

ituto, communi

que omnium confenfu et víu in

vulgus recepto, proc

ul dubio Zexandrini iuterpretes , .et

lefusque ipfe et huius

au&loves librorinm. Apocruphorum,

non minus probe egerunt, quod 41 frequentando illo

difcipult,

40mine, Q

communi ifla. Iudaeorum loquenda confuetudane

Eft igitur Zoua vuice verus Deus, futurus

noti difcederent.

is, qui futurus

fit, mon indicandus homimm opiniombus,

ved fuis ipfius co

nfiliis, fito tempore explicandis et in clara

fuce ponendis.

Ídem eít, qui in doctrina lefu et Apoftolo-

rum Pafer audit; vid. Io. XVII, 3. et Matth. XXVIII, 19. it.

"ts

' Corf sz 6. 1 Petr.. L 1. 2 et Iud, 1. quae ais v

Dei

7

þei 4 ellatio; Ioanne tefte Eu. I, 14. i7. luculenter docuit,

futurus effet, et per Iefum Chriftum ipfius filium

qualis 4lle

vnicum reuera factus fit,

qropitius nimirum eiferis, propter

geccatum fiominibus ,.

goft praeftita a lefu Chrifto omnia,

quae ipfe, vt Jalua lege,

a fe wfo fapienter. lata, fauere

iterum qo[fet. hominibus,

ger AMMofen olim praeferipferat *).

qui-

Eodem "x lo(co'l Exod H 14. 15. col. 2

Y

- 6. vidctur

der

TA d A Pwis EY R

]

€) Ioua autem noz

is todo az;olitf, qui Däcalogum gronuniauit , fed alius

quoque, 4

ui pa[fim illius angelus

.

feu legatus appellatur, vid. v. c. Exod.

II 2-4. 1

tem Gen. XVI, 10-13.,et XXVIIL 13. coll. XXXL. 11 - 13.

Quo ipfo idem

vt ab eo, qui eminenter loua. dicirur , ita a veliquis

Vt enim is, qui mirtitur ab

quoque meris angelis clare diftinguitur.

ita nequit quoque is,

alio, non poteft idem prorfus, qui ille, effe ,

fed vz hoc

qui loua,

h. e. verus Deus dicitur, merus angelus effe ;

fecum fert, vt quis marura [ua exe

mtus ommifit rerum condizarum

indole, ira illud procul dubio vulr,

vt idem a fe folo non fiz.

Quae

eadem prorfus funt,

quae foennes Q Aóyw tribuit Euang. L, I - 3.

Docet enim, fuife i

llum. Deum apud. Deum, qriusquam conderezuv

eum omnia, quae condita fint, neque

icquam, et effe condiza per

d condirum fiz.

Qua do&rina fa-

5

L

e eo conditum quicquam effe, quo

tis perípicue declaratur, Aoyov

ipfum non effe condirum , fed fuitfe

eum, per quem Deus, qui com. I8. Parer dicitur,

conderet, quae-

éunque vnquam ab ipfo condita fuerint.

Si quis vero conditus non

eft, fed potius is eft, per qu

em omnia funt condita; vsde idem e[ffe

ab aeteruo? quum, quicquid ab aeter-

ï

goreft,

quam , vt ipfe Deus ,

conditum effe oporteat.

Sique idem Deu: dicitur,

3no non fuertt,

*

ne? Dicis quidem:

poteftne dubitari, quim vero 78 ap

pellerzur nomi

eapi non po[fe, quomodo i5 ,

"

*

qui a Je

folo nos fit , ab aerermo effe pof-

fs.

Sed quis capiat, quomo

do id :pfum, quod a fe folo eft , ab ae-

jerno effe po[Ji?, quamuis hoc propter

argumenta, iis, quibus illud

«onftat, minime firmiora pro plane certo habeatur,

Primam enin

eerum omnium cauffam a. [e fola, ac groinde quoque ab aezerno effe,

certum eít propterea, quod id, quod mou efl, mullo vnquam tempore,

neque. femetip]um ,

neque aliud quid. extva fe proferre potefl , hane-

que Philofophi

recte Deum appellant,

Sed Aauc primam rerum

emnium cau[Jam x

llo unquamn zempore folam , nee coniuntiam cum alie

vt haberet quidem ab illa omnie,

fuiffe, qui ad sp[am ia pertineret ,

geque gamen , Jalua . illius na-

ac proindeguoqw ab eadem peuderes ;

Tiv &

8

dem colligi poffe , illum; qui becalogum de monte Sinaïïprä-

que,

nungiaret, eundegx fuiffe, gui loua quidem iäidem Deus

fed

zura, diuelli vnquam ab illa goffet, Epc qþuidem, vt multa alta, quäc

exiftunt, quamuis ex ipfa rerum natura demonflrari nequear, nemo

tamen , fi aliunde conffer, rite negauerit. Inde enim mhil aliud fe-

quitur, quam diflinguendum effe inter eum , qui fimplicizer ,. f[eu emi-

senter, et eum, qui mon mifi comparate ad. illum propter eandem,

quam ab illo haber , aetern

am maturam, arGiffimamque inde fluentem

Videatur idem Zipoffo-

cum illo coniunClionem, Deus dicendus fit.

lus , 1 Ep. V. 20. vbi is, qui vira aezerza fit, à aAxguog Seds verus

Deus appellatur. — Quo 4zis fpe&etur, ex cop. T, 2. eiusdem epiftolae

inrelligitur ; ibi enim idem. Ioammes docuerat 1am, vitam aeternam

Aéyoy illum effe, nec vllus locus proftat, vbi Pazrem ita appeller.

Videatur Pasllu: quoque, qui Hebr. L-1-14. :Dei filionon eadem

tantummodo tribuit, com. 2. et 3. quae Toannes in Euangelio faudazo

Aóya tribuerat; fed addit quoque com. 6 12. angelos adeo eidem,

zanquam Deo , qui ipfe quidem Deum habeatz, Deus tamen fi , aeter-

nus rex , et de quo infigmis illa Iouae , zauquam fupremi Numinis, de-

feriprio, quae Pf. CII, 26. ig'c. contiuetur , intelligenda fit, fubiettos

effe. . Ab eodem Colof. z. 16. idem Dei filius iterum vt is defcribitur,

er quem fint condita omnia.

Et nequis haec de folo vziger/o vifibili

interpretetur, addit: lls ommibus inuifibilia quoque omnia contineri,

quum ille Dei filius ez omnibus (xebus conditis) au£zeceda£, et omaium

veluti, in quo confiftant , centrum fiz. . Quare idem com, I5. zegoró-

qoxoc 7rdewe xrícswe appellatur; quod, quia, quicquid fit cozdirum

(maca wrísig), per illum condizum (éwvíoow) dicitur ab .codem. Apo-

flolo, non principem creaturam, fed eum denotet necefle eff, qui

genitus, feu Dei filius, .fueriz ante condita omnuia, adeo vt Deu:s

Pazer nullo onquam zempore folus fueriz, fed ab aeterno [ecum habue-

rit fui finilem. | Péndet enim Geuiriuus Tràeye xríasug t10n ab integro

vocabulo mQwréToxos, fed a prima zantummodo duarum , quibus con-

flat , vocum , vtpote quae To. I, 15. 30. et faepius, eodem fenfu cum

Genitiuo conftruitar. Idem Apoffolus Rom. IX, 5. Chriftum quoad

id, quod non habuerita maioribus, vtpote.a quibus non nifi quoad

carnem, h. e. quazegus mortalis homo effer, originem duxerit, eum

appellat, qui fit:fumper omnia Deus laudatus in aeteruum ; quo excel-

lentius praedicatum ne habet quidem ;dem Paullus, quod Deo Pa-

——

zi tribuat, vid. Rom. L 25.et XI, 36. et.2.Cor. XI, 3*.

Cár iflu:

autem quoad id, quod. non habuiz a maioribus , per clariffimam Ioan-

lq-

r:is,do&riqam-Eu»ang. I;.14..et per.ea ipfa, quae I?azgl?y; "pfe in

C1is

ä

À

*

9

ed I;)W? quoque Deique angelus, appellatur, 'pläcuïtx ue

multis hanc fententiam ex Act. VII, 38. et 53. et Gal. IIT, 19.

et Hebr. IL, 2. 5. confirmare; fed rem longe aliter habere, De-

calogumque de monte Sinai non nifi eum pronuntiaffe et edi-

t

0

xille, qui Ioua atias Deusque fimpliciter. dicitur, ex Exod.

j

XXIIL 20. 21. plane certum eft. — Videantur quoque cum

Hzwrrrn, Lipfienfis nunc "Theologi, Dia£ribe de eo: cui-

j

n

gro-

D7 277) SS Trinitatis perfouae, Plzfz'maze; an Secundae,

H

mul—

:

il

cis fuperius äi&citatïs de eadem re expofuit, son þötejl nifi Ao*yog ille

?

effe Deique filius fupra defcriprus. Videatur denique To, XVII, s.

vbi Iefus Patrem rogat: veliz zpfum eadem ornare maieffate, 4ua ga-

H

uifus fit apud. eum anze znundum conditum. — Quae inaieftas ; iuxta ea,

f

quae iam habutmmus, nulla poteft efle alia, quam qua ornatus idem

!

a Patre fuerat, quum hic uon nifi per illum fuum filium condere veller,.

,

conderetque omnia.

Hae enim maieftate. voluiffe Deum, vz idem

0

eius filius, abf

oluto. Redemtionis megotio, denuo ormarezur, et ipfe

lefus clare docuit, Io. V. 21. 22. et Matth. XXVIII, 18. et Paullus

n

;

quoque paffim confirmat, v. c. Eph. L; 1o. Colof. I, t9. Philip. 1II.

h

75-11. et Hebr. l, 1-3. Quam fententiam 772 quoque Symbola. oe-

n

cumenica Ííuam fecerunt. Appellant enim po/folicum et' Nicaenum

vnum Deum Parrein, Tefumque Chriftum zllius Filium vnicum , ad-

(

^ ditque Nicaenum ad explicandam hanc vltimam notioriem : ex Parre

H

90

"—"pium ante ommia fecula; .deum de deo, lumen de lumine , Deum

verum de Deo. vero: genitum, non fa&wm, con[ubflantialem Patri,

j

ger quem oinia facta f[uut. . Athanafianum autem . idem . his exprimit

4

verbis: Parer a& mullo eff factus, mec creattir, mec genitus, — Filius a

J

fü

Patre folo eft, non creatus , fed. genizur.

Quae cum ita fint, re&e

t

ab antiquiffimis interpretibus Joangis Aóyos Deique Filius pro codem

illo habetur augelo, de quo fupra vidimus.

Hac autem pofita fen-

ii

tentia," nihil difficaltatis habere poteft ad iudicandum, cum quid

u

jd

Mof[aica illa de primis huius vniuerfi originibus hiftoria Gen. L. velit,

tum qui loua, vt Gen. XI, 6. 7. et XIX, 24. et XXII, 15. 16. coll, II.

12. ita praefértim Gen. IV, t. intelligendus fit. Videatur tamen ad lo-

|

cum vltimum Frid. Gor:ilob Bucheri Dilfertatiuncula , Vitebergae

d

1774. noítris fub aufpiciis edita, vtpote in qua fatisfattum eft uduer-

uf

n

fis argumentis omnium, non Drufii moedo, fed eorum quoque,

qui pafüml Drufii fententiae de hac re patrocinati funt,

lo

d

eat

1O

*yodM u

autlratio L&g"z's pngcz'puä triäuenda/zft, Lipfiae 1771. tum

Lozsuzn1 O//eruationes ad N. T. e Phulone p. 193.. Deus

Zuus ibidem 1dem voluit, quod /upremum Numen, tecum

fgularem in modum coniuntlum, hocque nomine a te colen-

dum. — Vim enim haec locutio eazdeiz hic habuit, quam ha-

buerat, quum iuxta Exod. III, 15. eiusdem, qui hic loqueba-

tur, angelus ille eximius de J/raelitarum maioribus ea vtere-

tur. Docuit quippe, J/raelitas, illorum pofteros, «n eorun-

dem locum fucce[fffe, plane vt Deus Zférahamo iam promi-

ferat Gen. XVIL 7. *) Verba mox fequentia: qui £e eduxit

ex Zlegupto, non vnius rei Ifraelitass commonuerunt: primo

quidem 2p/rus béneficii, quod, qui loquebatur, Deus perhanc

eductionem in illos contulerat, quodque, comparatum cum

dura forte illa, qua per longum tempus iidem in Aegypto la-

borauerant, longe maximum fuit, et benigniffimum; deinde

vero promiffionum , quibus idem Deus tanti beneficii euen-

mum Ifraelitarum maioribus, quadringgntis ante annis, clare

prae-

d) Erat quidem idem Numen iam tum reliquorum quoque populorum

Deus, nec vllo vnquam tempore falutem illorum, zn rize cognofcendo

fruendoque 2pfo ponendam potiffimum, neglexerat, docente ipfo pa-

€&o, quod cum Noacho eiusque pofteris inierat, et inde ab illo teim-

pore fancte feruauerat, Gen. IX, 8. &c. coll. AG. XIV, 15. &c. et

XVII, 24. &c. et Rom. Hl, 29. Cum iisdem tamen, 4zuod ipforum

erat vitium, non ita copulatum manfit , vz voluiz, inde ab Abrahami

2emporibus , cum hoc huiusque, ex nepore eius nafcendis, vofferir,

jinirto nouo cum iisdem paCo multo artiore, copulazum effe, vtpote

per quos ab illo conftitutum erat, parare viam commodam ad reuo-

«andos omnes, qui & fano vníus

3

'Dei cultu mirum quantum deflexerant,

homines ad communem ipfius , zanquam vnius veri Dei , venerationem,

gofitir inter. Ifraelizas omnis verae veligionis fundamentis , legibusque

aliis ez promiffionibus, per quas nafceudus fuo zempore ex iisdem eraz,

qui communis generis humani doctor, faluator, [upremusque vex $ u-

dex futurus e[fer , A&f XVIL, 30-35. €oll, Gal. -III. I 5 '-

, 4 o

II

ptaedixerat; tum denique eiraculorum , agentem ipfum na-

turae auctorem publicis longeque certiffimis demonftrantium

fpeciminibus, quibus praeftitis effectum. demum fuerat, vt

tantum illud beneficium ita, vt promiffum fuerat, et multo

luculentius, Ifraelitis quoque contingeret. 7aec :2 ef/e, nec

maiorem, quam par fit, vim illi a nobis tribui locutioni, /oci

equentes Exod. XIX, 4. et IIL, 6 &c. col. Gen. XV, 13. &c. et

Deut. V, 15. Zeftantur. .. Quare nullum habet dubium, guis

addita haec praecedentibus fuerint. eo potiffunum. confilio,

vt haberent Ifraelitaende perfpicerent, logueutem Iouam

verum Deum.effe; quod. quippe qwlla ve clarius apparutt,

quam beneficio, quo liberati tlli fuerant ab Areuptiis, ab

ouni parte vere diuino.

Seruorum. domicilium . ibid.

Zeguptus non in fe fpectata dicebatur, fed pro eo, quod illa

Ifraelitis, ibi commoratis, inde a mu!to fuerat tempore, feu

pro dura forte illa, quam iidem in Aegypto paullo poft 7o/e-

gl obitum experti fuerant. Quod plurimum babuiffe fimili-

tudinis vt cum Z/rahami, ita cum ipfa illa forte longe fu-

neftiffima, cui zotum genus humammn aute Chriftum fubia-

cuerat, hinc ex Gen. XV, 7. coll. Iof. XXIV, 2. hinc ex Matth.

XII, 28. 29. Io. VIII, 51- 36. etXII, 31 - 33. tutg colligitur.

IVe fin£ tibi dii al Verf. 3. hunc fenfum habuit:: He

habeas fouzasque deos-alios, feu eiusmodi quid, quod alii

j

ger errorem pro Deo habent. — Nam dii alii mon dicuntur,

]

qui dii funt, fed quicquid ab errantibus hominibus Dei foco

colitur. Vid. Pf. XCVI, 5. et 1 Cor. VIII, 4. coll. Deut. XXVIII,

36. et 64. vbi zidem dii alii yamY Xv Jigmum lapisque appel-

lantur, quorum vagiffima indoles P. CXV, 4 &c. paffimque

alibi graphice depingitur. Nec effe id, quod Deut. XXIX;

E,

gti-

25. coll. IV, 19. de diis affirmatur, guos Io;m reliquis

2

dens

A

^

12

Üe dR f

deun gopulis, minime vero Ifraelitis diftribuerit, *) intelli-

gendum aliter, zom de ?is, qui tales eraut, fed de dis, qui,

permittente Deo, a6 howinibus, qui ipfum ipfiusque cultum

Janum deferuerant, tales iudicabantur, cum per fe, tum

ex eiusdem Pau/li doctrina- A. XIV, 16. conftat f, Prae

con/pettu meo ibid. hebraeo *3p —— refpondet, . quod non .5y-

rus tantüm, fed Chaldaeus quoque et Zrabs, in vtroque De-

calogi loco praeter «e vertunt. Idem exprimit X X. Zn-

zerpretum verfio in Alexandrino codice, Exodi et Deutero-

nomii; J/aficamus autem in Exodo tantum mAxv £u&, inDeu-

teronomio autem T0 TgogGma [4& habet.

Quod vltimum

Ez-gato qquue arrifit; vertit enim in Exodo coram ime, et

1

L

e) h. e. fi quid video, pro

parte, quam velIEnxt, concefferit , vid. A&,

*

AIV, I6. —

*

f) Quo etiam refl;re*ndum Qïdetur, quum Joza Deus Deorum er Domi-

nzus Dominorum dicitur, Deut. X, 17. et. P CXXXVI, 2. 3. Paullus

enim I Cor. VIIL, 5. 6. has fpe&tens locutiones, poftquam affirma-

uerat: effe quidem, qui dicamtur dii, tam im coelo, quam in terra,

deosque multos effe iuxta ac mulzos dominos, mox addit: mobis vero

non nifjvmum Deum Parrem, uec nifi vnum Dominum lefum Chrs-

flum . effe.

Qua fententia procul dubio chriffianos, quorum fit ex rei

veritate de illis iudicare locutionibus , erranzibus opponmit geutibur.

Docet quidem idem Apoffolus y Cor. X, 20. — Daemones. col à genti-

bur, hisque malis Spiritibus Eph. V, ro- 12. et II, 2. et Colof, I, 15.

aagnam, qua, moderante ipforum principe, in erranres gaudeant ho-

mines, poreflatem tribuit; quod cum ipfa Iefu ChrifHi do&xina, Lue.

XI, 20-26. et Io. XIL, 31. paffimque alibi propofita, apprime con-

gruit. Sedeoipfoidem perfpieue declarat, fibi 1 Cor. IIL s. 6. noz

1am de iis [ermonem effe, qui, quod Dei»vicem geranz inter homines,

j

P "—ARB £ ex

dii appellentur , quam de aliis, quibus per errorem id, quod. foli Deo

competat, ab hominibus zribuatur. Suntigitur dii alii, mon qui d

funt, fed, per errorem ab hominibus Dei loco. habentur , quod, do-

cente Paullo, zauzo magis ab Tfraelirzs cauendum f'uit, quod zam praua

epiuione et confi

uetudine Yofz Daemo-nef,: mliuæ errorum aiffforer, Deä

chq colebausur.

T

", 4e

". DCUterb'nom io in confpetfü qeo, huricque Lutherus feca-

tus videtur..

Nec dubitari poteft, quin hebraica 7/a, .vf

Vulgatus eam veddidit, intelligenda fit locutio... Primno

enim Deus procul dubio illis verbis idem voluit, quod paullo

poft com. 20. de éadem re per N , smecum, penes me F), ex-

preffit. ^ Deinde nullus locus proftat, vbi va-by aliud quid

fecum ferat, quam corami, im praefentia, prae conjpettu,

vid. v. c. Gen. XI, 28. et XXV, 18. Leuit. X, 3. Num. Ill, 4.

et Deut. XXI, 16 Quater. denique in vniuerfum vog77 * in

codice hebraico legitur, 6s iu Decalogo, vbi propter nexum

et diffenfum interpretum dubium videtur, quem fenfum ha-

beat; óis vero Ief. LXV , 3. et Ier. /I, z. vbi certum eft,

grae coufpettiu «neo fignificare.

Quid vero fit prae con[pettu

«£0, repeti ex iis poteft, quae nos alibi ") iam ad Exod.

XIX, 9. excuffimus.

Ibi enim demon

ftranimus ,- enodum

hac locutione fingulavem indicari , quo Deus vellet iutev

Ifraelitas praefeus effe, qro talique ab disdem quülice coli.

Proxime igitur Jouae confpettus dbi erat, vii eius arca et

altare locun habuerunt; haecque vis eft, qua locutio »5—^»

i)

Ie LXV, 3. et ler. VL 7. accipitur. Sede verbis vltimis, qui-

bus Liber Foederis, qui ipfum complectebatur Decalogum,

clauditur, Exod. XXIII, 32. 33. difcimus, Deum voluiffe, v2

Ifraelitae latiori hanc locutionem [enfu acciperent, quippe

ua disdem inculcaret, vt nullum omtino. locum diis aliis

in ipforum terra. concederent..— Quo ipfo efficitur, fub dits

erum , quae Dei loco cole-

alz'i; nil nift z'w/agz'nes earum v

ban-

7

3

.g) -intggm fententia haec eft: Ne faciatis

genes m« Deos argenteo Deosue

Sureos; ne (inqugm) faciatis vobis,

.&) In iam citatà Prol. -I-. psg. V..

14

EE

ätmtm", A/äiz', id;o!zz,x inte!/zgi ; quod quomodo cum fequenti-

bus conciliandum fit, nunc deinceps videbimus,

Verfus 4 ita habuit: JVe facias tibi Jculptile, aut

vllam imaginem , (eorum) quae fuperius in coelo, aut in-

ferius in terra, aut in aqua infra terram (degunt).

In

plerisque Deuferonomii codicibus hebraicis au£ ante vllam

imaginem non exprimitur. Hanclectionem C/a/daerus quo-

que interpres feruauit; Samaritanus autem , Alexandrini,

rus, lulgatus, et Zrabs, verterunt illic vt in Exodo.

P

1

3

aeferendam. effe receptaim. leflionem hebraicam, e duo-

bus locis aliis Deut. IV, 16. et 23. intelligitur.

Ibi enim

tdem 'Mofes verba eadem eodem. modo bis vepetiit, nec vl-

lus fie codex hebraicus, fiue vetus interpres reperitur,

quem conftet hic aliter legiffe. ^ "Tantumque abeft, v£ foc

afyndeto ip[a. praecepti [ententia mutetur , vt doccatur go.

Wus, quomodo e loqueutis aente intelligenda fit, nimirum,

aut illud Exodi non noun idololatriae genus inferre, quod,

docente Grofio ad Exod. XX, 4. multi interpretes extricare

inde fluduerunt, fed explicare tantummodo, quanta. id,

quod f[culptile in proxime praecedentibus dicebatur, latitu-

dine et amplitudine accipiendam fit. Hoc enim, vt ex com-

paratione vtriusque Decalogi, ita praefertim ex laudato illo

Deut. IV, 16. loco adeo certum eft, vt nemo facile futurus

fit, qui non concefferit.

Idem vero locus docet quoque,

quid Deus [equentibus voluerit.

Eft enim éuegra eius

ä

fententia haec: lVolite adeo turpiter agere, vt volis Jcar-

ptile faciatis, dmaginem. (inquam) vllius vei, quae tali

l

snodo exprimitii ; formam (inquam) maris aut foeminae.

t

Formam- vilius ammalis terreftris; formam vlhus alatae

volucris, quae per coelu volat... Formaimn vllius (verinis, )

f

I

gm'

15

Eu

Quz' u fhumo þafpit ; formam vilius qifcis, qui in aqua de-

git infra terram.

ANeque, quumtu,

ublatis in coelum

oculis, folem, aut lunam, aut flellas, quascunque fuuus

/

coeli copias, confpexeris, eo compellaris infaniae, vt ado-

|s

yes ea colasue; quae Iouz, Deus tuus, omnibus, qui fub

ompi coelo funt, populis diftribuit. Qua ex veteris 1dolola-

::

1riae defcriptione facile ad intelligendum eft, quarum rerum

fculptas imagines Ifraelitis Deus noffro loco. imterdixerit,

h

funtque lecu digna, quae Gaorivs ad illuftrandam prauam

)

hanc veterum populorum confuetudinem in faepius laudato in

je

Decalogum commentario congeffit. Quum autem Deus di-

ceret, ne facias tibi fculptile €&c. minime quidem fs idem

.

prorfus voluit, quod auecedentibus v. 3. — /lis enim, quo-

[

minus Ifraelitae idola ab aliis condita admitterent permitte-

4

rentue, fs vero, quomintts ipfi talia conderent , prohibuit.

OM

De idolis tamen i vtroque loco fermo fuit, quae a potiorz

)

tantummodo, pro illorum temporum confuetudine , /cu/pti-

;

fia dicebantur. — Sicque apparet; J/raefitis hoc praecepto

'

zon omnem fiue. [culptarum fiue piciarum imaginum, fe

;

earum tantummodo, quae cum idololatria coniunttae erant,

l

vfiim interdictum fuiffe. — Quare hac cum lege segue füforum

l.

cheruborum qn avca, neque acu piétorum cheruborum in au-

lo

faeis tentorià, ueque praecipuorum fub hoc coelo animan-

H

dium in quatuor, & fabula vera eft,. J/raelitarum vexillis,

neque. fimiles quam plurimae in templo, ad normam ,. in

v

Jj

omnibus à Dauide praefcriptam, a Sa/omone ftrutto, imagi-

,

nes vllo modo pugnarunt, quum nihil gmnino cum idolola-

"

ttia commune haberent.

Continuauit itaque

fermonem ldquäns verf. 5. in hanc

7

,

fententiam : JVe £e incuraes eis, ateque colasea; idola nimi-

uit enim

,

rum, fiueab aliis, fiue a temetipfq ftructa, — Specta

ii

-xloquens

*

t6

6&,*»& ym

loquens his zion, qmzäe Jolo quwto , féd, quae tertio quogue

verfu Ifraelitis: anterdixerat.

Voluit quippe his cauffam

;

l

explicare, quare eis il

a interdixerit: z02,. quod idola in fe,

quatenus Jiut rerum conditarum dmagines, neque fereuda

effent ab Ifraclitis, neque facienda, fed

quo auocaret eos

a fiimio crimine, a veneratione et cultu,*) quibus vitibus

Dei foco illa profequi inter gentes confueuerat, cuius con-

fuüetudinis imitatione nihil turpius ab lfraelitis nocentiusque

patrari potuit.. Quare addidit: Ego enim Ious, Deus tuus,

JDei

Deus fmn , pevfidiae in ipfutn commilJae impatiens.

vocabulum in Hebraeo non vnum hic, fed dup/ex, adhibe-

tur. . Prius vzmmhw poflerius $w eft..— Illud p/uralis, hoc

ingularis numeri forma gaudet. Illius ffggularis 1N non

uidem omni caret vfu, frequéntior tamen p/uralis eft de

vno etimm Deo; quod hie quoqtie locum habet, quamuis

nondum certo conftet; quaenam . vera huius rei caufía fit *).

Hoc e contrario de Deo vero non nili in /mguíeri frequen-

tatur. llud ab moN, hoc ab m^w defcendit, m^w Zleóraeis,

Suris, et Chaldaeis non in viüTePr, ZArabibus autem, co-

hiit et veneratus eft, fignificat; n?w vero valde frequens eft

in fermone hebraico /grandi fignificatu.

Videtur itaque

tz*5N, devno Deo, vti hicj adhibitum, venerandaum

colendumque INiinen , * autem. IVumen, per. quod iurare

licet , indicare.

Quum vero vtroque vocabulo /ugunum

IVwmen declaretur, quod Deuws dicitur;. folet quoque ab

Alexandrinis, et his fimilibus, interpretibus vzo Dei vo-

?/-

cabulo vtrumque verti. — Verba: pez]?dme n z']g/zmz cow;ch?a/

e

2) De his terminis ebrumque difcrimine vid. Grorius ad h. 1

k) E folo enim fimili vocabuli hWN víà nihil tuto fequitur, quum et hu-

ius vfus vera caufa adhuc in quaeftione fit.

/—

& t

17

fae impatiens , . vni in Hebraeo vocäbulo refpondent, N2p

nimirum;.quod, quamuis raro, nec nifi de folo Deo dicatur,

conflat tamen e vocum affinium víü, et potiffimum ex Num.

V, 11. &c. eum proprie indigitare, qui Zante flagret in

alium. inuidia, quanta marito iuter I/raelitas eum, qui

ipfius vxorém epyeteret, grofequi licuit. — Potuit enim ma-

ritus talis, per /eges ab ipfo Deo citato loco praefcriptas,

vxorem, ab illo vfurpatam, adeo inuidere ei,vt non quiefceret,

donec perfidiam, ab vxore in ipfum couni]fam, detegeret,

deteftamque puniret publice ac feueriffime.. — Quibus iuribus

legibusque quum Deus depinxiffet veluti, quomodo épfe cum

J

futo, fixadliter

perft

do, populo atfurus effzt; non mirum effe

:

poteft, quod fibinetipft illud nomen qmpertinerit.

Poffent

|

quidem huius commatis verba hebraica, adhuc excuffa, ita

3

quoque verti: £eo enim f Ioua, Deustuus, Deus per-

fidiae in ipfitm commiffae mpatiens; | ficque Deus £riphi-

em veluti cauffam allegaffet, cur'vellet, vt caueret fibi po-

)

pulus ab idololatriae crimine. —PrZma fuiffet, quod loua

ht, h.e. vatice verus Deus; - feeunda, quod Deus Ifraelita:

)*

vum fit, h. e.artius cum ITfraelitis quam cum veliquis con-

(

€

iuntlus populis; fertia denique, quod Deus fit, perfidiae

2n ipfum commuffae-impatiens, h. e. artiffrmo cum visdem

/n

zalique copulatus vinculo, quale inter maritum eimsque

1

coniugem dntercedat.

Nec videntur plerique veteres inter-

pretes,. Zllexaudrini, Chaldaeus, Suyrus, Fulgatus, et

b

ZArabs, aliter intellexiffe propofitam fententiam.

Sed verior

f*

eft, quam nos cum Lu£hbero dedimus, eiusdem interpreta-

/.

tio, propterea quod. Exod. XXXIP, 14. — Deus ipfe eam

L

ita. explicuit, — Videatur quoque Deut. IV, 23. et VI, 15. vbi

ÁMoles bis idem fecit.

Quo vero haberent Iífraelitae,: vnde

-

difcerent, quam vimi dlla fiunmd. INuminis indoles iu dpfos

v

ipfo-

18

w-æ—.w

ipamäque ves ommes habitura effet; fubiunxit 10(juens

eodem verfu illis haec: v/turus delitlum maiormm in filüis,

in tertiam. vfque quartamque aetetem, fi odio me profe-

quentum.

Quod per v//urus vertimus vocabulum hebrai-

cum, eusmodi vindiclam denotat, quae in aninime vecen-

zem, fed inueteratam, diuque teiiam ac diffiulatam, pra-

aitatem. animaduertit, eo confilio, vt in lucem taudem

prodeat, eiusque mefanda facies et pudorem dis, qui eam

patrarent, et terrorem omnibus, qui coufpiciunt, incu-

Ziai; plene vt vindicta erat, -gua. inzer Tfraelitas anarito

fücuit n vxorem animaduertere, quae fuam erga illum

gerfidiam diu celauerat.

Delittum. vindicandum, | cuius

loquens mentionem facit, um guidem, nec tamen leue,

fed grauiffinm , intelligendum eft, crimen nimirum wio-

lati per idololatriam. patti, quod fapremum INumen cum

l/raelitis , vt ab omni fibi idololatria. fedulo. cauerent,

anierat.

.Eodem hebraico vocabulo vexoris m aumitum

erfidae crimen Num. V, 15. exprimitur, foletque idem 4e

culpa inorte digna dici, v. c. Exod. XXVIII, 43. — 7n ter-

diam vsque quavtamque aetatem pro hebraico tzawu ui—-hy

zcmy21— 5v pofuimus, quod quam cauffam habeat, paullo

curatius explicandum efl.. ttow5 et y2* adieclina funt, quo-

rum illud a tj59*, quod zres, et hoc ab Y23*?M, quod qua-

2uor fignificat , defcendere conflat.

Neque tamen idem pror-

füs valent, quod Zerzius et quartus, quippe quod Hebraeus

conflanter adietfiuis aliis, wb et *yv33, eloquitur. For-

matur autem ab adíectiuo «i t verbum, quod in coniuga-

tionibus Piel et Püal frequentem víüm habet, et zriplicare

fignificat, vid. Deut. XIX, 3. 1 Sam. XX, 19. et 1. Reg.

XVHI, 34. iterm Gen. XV, 9. Ezech. XLII, 6. et Eccl. IV, 12.

Hinc apparet, edie(limum W G non ferfium, fed trgþ[ex,

et

1:

m

L

I9

ét po non qwzfmn,— fed quazalmplex, effe. .. Solent au-

tem adieffia haec mon mifi de anaiorum gprogemie, mec

*f im forma pluralis mafculini, mec mift elliptice,

fippreffo fubftautiuo, quod [petlant, frequentari.

Qua-

re quaeritur , quafe ad ea fubaudiendum. fubflantinum fit,

Emil quo f///j, an tz9)*13, quo «eates liominum , pec

quas alii ab aliis defcendunt, denotantur. Po/ferius aptius

priore efle, e Gez. L, 23. col/icendum videtur.

Ibi enim

Jofeplus.Ephraimi, iunioris ipfius filii, t*b *223 vidiffe

traditur; quod ad. verbtm procul dubio per filtos tripdiciuat,

non filiorum, quod fenfum nimis impeditum haberet, [ed

aetatum, triplici ordine fe inuicem excipientium , verten-

dum eft; neque vezerum. eff interpretum, qui huuc et no-

Jfirum. fimilesque noftro locos, v..c. Exod. XXXIPF, z. et

Triplex autem

INum. XIV , 13. aliter ititerpretatus. fit.

et quadruplex in tali nexu 2dem, quod derinm e£ quartum,

efl, immo idem, quod tres e£ quatuor.

Potuiffet itaque

verti quoque faluo fenfu ita: ?z Zerfias v[gue quartasque,

aut /z £res quatuorque aetates; quod nihil aliud foret, quam

in lertiam v[que quartamque aetatem; quomodo Zlexan-

drinis placuit, hebraicam locutionem hic et alibi conftanter

reddere.

Zletates autem, de quibus-hic fermo eft, viden-

tur eodem modo definiendae, guo Gen. XP, 13- 16. ab ipfo

Deo definiuntur , Quippe cui menfürae et Z/raelifarum exi-

lum, quod ZerZio, et Judaeoruwm, quod guarío demum,

poft inductam a Salomone idololatriam, /zcu/o accidit, ac-

curate refpondet.

o» vero, adietliuis 1lis praefixum, in

!-

fe quidem nihil aliud vult, quam quod ante EZm23 voluit

/

eodem verfu, vbia *-pa pendebat; hic autem zon folam. il-

lam vim habet, fed facit. funul ad definiendum vinditiae

erti-

progreffiin, hincque apte ab A/exafzdï'zfm'; per &g conu

9

c 2

tur.

20

tur. *N3w^ denique additüm a loquente fuit ad exgolz'an

dam prauam indolem , nonauaiorum duntaxat, fed horum

gpofterorum quoque, docente commate fequente, vbi '.:3'-1:.8'?-9

quod zudolem illi oppofitam commendat, ne poteft quidem

aliter intelligi.

Sicque unae i/a2e valde temperatae erant,

contunctae quippe cum. demonfirandae patientiae prorfus

eximiae promiffone, nec veuera àn eos euenturae, qui du

qprauoruin maijorum focietatem nonventuri effeut, quamquam

hi, fi pauciores effent, et cum prauis coniuncti, a perferen-

.dis externis malis fimilibus non immunes prorfus effe poterant.

lpfae autem locütiones, /f£ w odio profequentur, et, qué

nabunt ae, fpectabant iterum patfum , ^). quo Deus Ifraeli-

-tas arctiffimo velutr fecum copulauerat vinculo.

Veríüs 6. haec habuit: JBene e coufrario fat&turus in

siillia (aetatum) dis, qui ee amabunt, et praecepta ea

ferttaóunt. — Locutio benefacere in Hebraeo z2 hoc zamtum

fert, vt cui beue fiat, verum etiani, vt| cui praeter meri-

Zum: benue Jïa,.t.

Habet enim c/emenziae notionem. adiunu-

mn, qua fuperior anferiorum imbecillitatis rationem ha-

cCvB5w5 non ine i,

bet, . et gro hac ciin iflis agit.

fed in qmillia , h. e. recte obferuante Grotio, 22 suulta millia,

fignificat. Docet enim hoc loquendi vfüs, de quo e. g. d4o

graefertim foci x Sam. XXIX, 2. et 2 Sam. Xl 11I, 4.

cum noftro conferri merentur, vt nihil de plerisque dicam

m tri-

mztägzzz's interpretibus , qui huic vocabulo eandem vi

buunt.

" — o

P) Habuit enim hoc pa&um non folam vim foederis ;uïüscunque fo-

lemnioris, et praefertim Teftamenti, vt nuper vidimus in Proluf. I.

pag. XIL. fed initi quoque matrimonii, quae in Chriíti quoque cum

3is, quorum caput eft, coniunctione [pe&tatur, .vid. Io. III, 29.

Matth. IX,'Is. et XXV, 1. 2 Cor, XI, a. et Eph. V, 25 &«.

21

buunt.

$unt ;auteni propter nexum .cum antecedente -æ;erih

3

aetatum millia intelligenda;. quare n

ullus. dubitaui, in red-

dendo laudato vocabulo hoc fimul exprimere. —.Bene autem,

fummum fuit,

feu cleienter agere velle in aetatum millia,

quod Deus Ifraelitis promittere potuit; quum ex Chrifü Ge-

nealogim, apud Matihaeum Lucamque reperiunda, con-

N

ftat, quum Chriftus nafceretur, zondum centuin aetates prae-

terlapfas fuiffe, per quas homines, inde a primo bomine,

alii ab aliis defcenderant. Fuit igitur haec promiffio. ex ea-

rum numero, z quibus non iam id, quod reuera, quam

euenturum fit, affirmatur. . Quid vo-

quod, fi fieri poffit ,

luerit, quz me amua

buni, ad praecedentem verfüm iam oc-

cupauimus.

Addebatur autem his: e£ praecepta. qnea fer-

uabunt, ad docendum, quomodo amor ille ab Ifraelitis de-

ex quo de odio in Io-

suonftrandus effet; quod fuit etiam,

uagn., paullo ante interdicto, rite iudicari potuit.

Prae-

cepta autem hic non fola ea intelligenda funt, quae idolo-

latriam Ifraelitis interdicerent, [ed veliqua etiam, quae

Deus iisdem, tanquam fui cultoribus praefcribi. veltet,

coniun&a cum illis, docente pacto, quo Deus Tfraelitas

oumanibus, quae disdem praecepturus effet, aftrittos voluit.

Ex his prima et praecipua fuerunt, quae totus. complette-

batur Decalogus.

Quare .Lutherus laudandus potius, quam

vituperandus, videtur, quod doceret, suimas e£ promiffa,

ä

his interdi&lis annexa, mon fola haec, fed veliqua quoque

le

in Decalogo gropofiíta, atimere; nec vllus dubito, quin

Paullus ad Ephef. VI, 2. in eadem"fuerit fententia.

b

Nunc abrumpenda nobis eft interpretatio Decalogi,

et indicenda. /o/emmitas, cui rite profequendae, pro more

fimus fcriptiuncula.

Contigit

g

intq nos recepto, hac prolu

e

enim,

22

", . uf

enin*i,- pro propeüfiffidà SERENISSIMI NOSTRI PRINCI-

PIS erga nos voluntate, vt in locum 'TrrTMANNI, olim no-

ftri, et de rebus fàcris inter nos non minus, quam de hac

literarum Vniuerfitate, longe meritiffimi, daretur nobis Vir,

quem mira omnes animorum ;onfenfign,e optaugramus. Is eft

/

MAXIME REVERENDVS, þAMfLJfSXSIMVS : bom::ssmvsqv;:

j

—

Ü

.DOMINVS

f

-CAROLVS - LVDOVICVS — NITZSCHIVS

q

á

PHILÓS. DOCTOR, S. THEOL. BACCALAVREVS, PASTOR NOSTRO-

Ü

RVM CIVIVM AD AEDEM S. MAR.IAE, ET CIRCVLI ELECT. SA—XON.

SVPERINTENDENS GENERALISj NEC NON CONSISTORII ELECT. QVOD

i

HACIN VRBE FLORET, ASSESSOR, ET S. THEOLOGIAE PROFESSOR :

D/

2

PVBLICVS ORDINARIVS Q.DE»S-IGNA'TVS,

gi

qui, vt publicum et öfszplz'nm"z'-zwk docendae Theologiae tma-

i

7/1$, clementer ipfi nuper demandatum, in hac rite obiret

Academia, futurisque collegis, qui primi ipfum PRINCIPI

l

Ü

commendaffent, mature fignificaret , quam bene eis cupiat,

hj

ab Ordine noftro perhumaniter petiit, vt Doczor T, heologiae

inter nos folemni ritu formulaque crearetur.

Quo de Can-

,

didato quo magis nobis gratulandum erat, eo lubentius tam

[

"iuftis humanisque eius votis locum dedimus,

t

Quare nunc in

eo eft, vt, quam vocant, JLécenfiam, fümmos in "Theolo-

f

gia honores capeffendi,. more maiorum a nobis impetret, . Vt

fin

autem omnes, haec lecturi, habeant, ex quo de vifa, a

!

li

Candidato adhuc transacia, rite iudicare poffirt, dabimus

ino

: nun*c-defcriptionem' eius, vt ab ipfo accepimus.

n

*o

—

Natw

V sR o

25

tur fum. F'itebergae , anno huims faeuli quinguagefmo . primo

Na

ad

die VI. dugufi,

gaire GvitrigtMo Lvpovico Nrzzscu,

,

Aea'em Oppidanom. Diacono, matre, CATHARINA ELISABETHA, gen-

fir RicnvERIAE, adhuc fuperflite.

Nondum feptimum aetatis amnum

exegerau, cum paierv

deceffit , matremque cum quinque liberis in ve ad-

odum fenu) veliquit.

Sed gratia, qua apud omner , fummos infimos,

jloruerat

pnmmomz

mihi loco fuit non coutemnendi.

AVulti enim,

qui pairi memoriam

honeftare . vellent, fümm rura et beneuolentia

amplexi funt

INetc

quidquam mihi magis profuit apud benefítos,

quam gatermi mominis commendatio; cui paeue foli acceptum referre

debeo, quod per omnam pueritiam et adoleftentiam

ad vitam ftudia-

s

que mihi munquam- carendum fuit. vebus meceffariüis.

Sed mortuo pa-

Y

ire, qui iam veligionis et litterarum initüs me inflitui curauerat , pia

!

suaier curam educationis meae iía fuftepit, vt coufiliüs vteretur tuto-

sir mihi conflituti, qui fuit b. ERN. Fuip. WEnNsponrivs, Theolo-

giae i, academia V'itebergenfi dottor. et proftfJor,' tognatione mecum,

|

ïd

gof/modum affmitate quoque. coniun&ius.

Huius arbitratu litterarum

fiudiüs deflinatus, primum in Orphanotropheum, quod tum V'itebergae

erat , deinde a mono aetatis auno in fcholam oppidanam, diftendi cauffa

"

mi/[us; duodecim autem aunos natur, a matre Mifuam dedu&lus fum iu

u

ftholam prouincialem, quam eo tempore regebat Flognivs, vir prifcae ff

lü-

deiet antiqui moris ; qui vi ipfe feuera lege didicevat, ita veteris et feuerio-

m

ris difciplinat vetinentiffmus evat. . Sed explitata ffronte me excepit quem

If

filiolum veteris. amici. academici agnoftere

nec folum commendatione

(s

fua flatim perfecit, -

vt Elktorali munifientia. gratuitum mihi in illa

Yt

fthola hofpitium comedwetur ftd poffea. quoqua per totum jkxenmum,

quod ibi confumfi, me carum. habuit in paucis , multirque sodis adiu-

us

uit. Heliqui huius.fcholae magifiri, quorum de me merita grato ani-

mo recordor , fuerunt , praeter Kuyuiva Mathematieum, Wsssivs,

CLEE-

jl

w

UASode f*

24

7

(nt

CrregMANNvVs, E£, quo adhuc fautore vtor, ScanEEGERvs V. Clat,

qui

vuur de omnibus. füperfies.

Jam iwm, cum im fithola hac verfabar,

yin

praefertin. per. CueEMANNI. difriplinam, praetipua quadam b. ERNE-

Tt Ul

svir venevatione imbuebar; quod propterea commemoro

guonum en

ver ad vniuerfa fludia uea regunda nonuihil momenti attulit.

Nec

" n

fit g

facifus praeterire pofum liberalitatem , quam eo tempore infgnem exe

Say

pertus fum, Krücrsru, Syhdic ciu tatzr V itebergenfis meritifimi, V'e-

nerandi Senis, qui propter awncitiam

quam olim tum parente meo

izmq

nülla

coíuerat

cum faepe alias beueficum fe mihi praebuit

&um per extrt-

Di-

mos curriculi fcholaffiri aunos paene folus neceffaria. fuppeditauit.

Jog

mrj"m ex hat diftiplina am. i770. V'itebergam vedü, et wwmero d-

p

MO Og Y

uium academicorum ad[triptus fum, .Reffore HirrERo, Viro Excell.

de $

HuWuwus. et

W

2

de me Wlimque meir et fludiis omnibus optime promerito.

fili

Jtholas Jflatim frequentare aíque ifa amare coepi, vt eum in omni Phi-

Praeterea : ad

lofophia at Theologia vmum magifirum — feGiaver.

J

0j

ScHRoECKHIVM, Virum Excell. me applicui ,

cuius 1e difciplinae cu-

deþgimzmz iam vetddiderat ef nomiünis fama ef j?:wptomm eins , quae

tum iem proffabant , Ie£io.

Huit per omnem vitam aeudemicam ita

m

L

adhaefi, vt non fofum ,. quaecunque traderet, fiue ad hifloriam. perti-

uerent, fiue ad litteras .Latinas et Hebraicar,

a[fdue. audirem,

fid

(

uullam quoque tolloguendi eum eo ,- ewnque de litteris confalendi, oc-

li,

cafionem praetermitterem.

Ner poffea, velia iam atademia , renm

ül

grauiorir momenti Jufcepi vllam, mjz' eius confilio explorato ; culus et

D/J

Std. aliorum quoque do-

femper copiam mühi fecit quam liberaliffme.

filü

Gorum diftiplina ufur. fum, vt "Yvru, Viii Exc. in. Phyficir; RavE-

n

xtin Hifforia antiqua; N'ERNSDORFEIL, ÍH ectleflaffita; Scuwapm et

tf

Bopnrwr im Graecis ; Wirkir ef Scuüvzn V. Cel. iem Gymnafi Ge-

al

rani DireGloris , in interpretatione Satrarum . litterarum.

Pofiremo

?0t

eun DarspiO v. s. v. profe[jio linguarum orientalium demandata effet

il

[4 4 A

UC owdR J

25

Jat,

eins non folum fcholar, vt Chaldaitar, Syriatar, et aliar, affidue fres

,

quentaui, fed humanitatem quoque et. beneuolentiam erga mo fíngula-

NEs

um ita expertus fumn, vt ille mihi in doGloribus optime de me meritis iu-

N

Haec autem ffudia atademica ne inchoa-

re cenfendus e£ venerandus fit

Nw

ve quidem , multo minus abfoluere, potuiffem, mifi tenuitatem fortuna-

D

vum publica beneficia fubleva[fent ; quae mihi bene multa contigerunt, tum

J

Sereniff. Eleloriz gmumificentia, tum Academiae et Senatus Vztebwgg;?/';,

0

itemque V'irorum Generofiff. a IFA olframsdorf. et a Bodeuhaufen. libe-

ralitate.

i

Hir jitbf (dis prouetjus an. 17773. Philofophiae et LL. 44,

[

Magiffri houores ScugoEckmro auffore et brabeuta. confecutus fum;

(l

primum autem ffudia mea in publicum protuli ftribenda di ilfertatione

*el

de Synodo Palmari, quam praefide b. WERNsponrIO publice defendi

r d

an. 1775. deflinatam eam . vindicandis Baccalaureatus T heologici hono-

Jj

ribus,

quos auGioritaie P^em. T'heoloporum Orvdinis , profe&uu gx-

[

ploratione fa&la, adeptus eJem.

i

(1i

Tum vero vfus facultate, quam Baccalaurzi honor. dabat, agi-

i

mum iam ad. docendwm . applicare, emsque vei periculum fa&urus, con-

il

uotatis priwatim nonmwlis

qui ZHthHtZO':'ZZ mea vti vellent

Hoebrai-

r

ca praefertim , interpretari coepi. — Quod cum iam faterem, atque in.

ji

£er haec ea quoque pararem, per quae aditus ad philofophiram cathedram

0r

££ locum inter. Ordinis Philofophici AdiunGos quaerendus. eff : attidit,

(

ii

vt lautis conditionibus inuitarer ad fuftipiendam inffitutionem domeffitam

jo

filiorum. domini a. Bodenhau[en, Cubicularii Elc&oralir, qui Brandif i

grope Lipfíam habitabat.

KEtfi videbatur conditio non fatis confentanea

u

inflitutir et confiliis meis: tameu, cum non aliena e[fet ab ve jl'ho!q/hm

(2

ci ingenium deffinaffem, facile adduEur fimm, vt arciperem , quae offer-

sentur, actedentibus praefertim vationibur alis, quar non attinet com-

1

semorart, Sed vi bonis quafi ominibus. academiam velinquerem , e£,

l,

q ais

/f

26

*M*ä-oä

quasti f?:cgyäm di jl'gplmam ScuRorEckmm, publico quadam dommemq

offenderem : ante difte[Jum difputationem, fub . Eius praefidio difteptan-

dan, elæbamm, qua difquiritur: Hiftoria prouidentiam diuinam quan-

do e£ quam clare loquatur? Eanc difputationem cum die 4. Octobr, an.

1776. publice defendiffem, infequente flatim die Vitebergom veliqui; ftd

&x £o tempore dotumenta prouidentiae diuinae, quibus ex hifforia eruene

dis antt dzjl'ejum operam dedil]em , in ipfo vitae meae curfu plurzma £t

elæwf La vidi. 4b initio infra fpes meas mihi euenerunt omnia.

Sed

haec ipfa paullatim eo me deduxerunt, quo munquam aufus eram adfpi-

rart. — Brandifü iam mtae difcendum erat, cum antea [tholae magis di-

dsz]äm. b omni autem cum litterir commercio exclufus, cum feuemae

ra ffudia plane frigeftere. [eutirem, mutato confilio priffino , cui nec

eventum annueret. Prouidentia ,

ecclefiaflicum munus. petere inflitui.

szd cum femel iterumque , hortantibus et invitautibus amicis , fed fru-

ffra, j?:cwj?;m. jam propior íricefimo aetatir anmo ,. ab fummo Smam

Ecclefiaffico petii, vt ad examtn pro Candidatura miniflerii admitzerer ;

eni etiam, venia impetrata, me fubieci Dresdae anno 17$0.

Sed hoc ipfo

anno Dn, a BonENBAvsEN, cuiur genti Deus faueat , vítro mihi obtu-

fit Pafforatum Beuchae et- Zweenfurthi, Dioecefeos Grinmenfis. Quod

munus cum an. 1781. adilJem, vedire iterum ad litterarum Jffudia , ürque.

sonfecrare otium vedditum coepi.

Sed non vítra quatuor. annos e£ dimi-

siumn mihi licuit vtt otio illo, ac fenere vitae curfum, quo tranguilliorem

aon habiturus eram.

lam auno1784. b. REBkorr1vs, ctius im me be-

neuolentiam gratif/ma 1eneo memoria, extitauerat ie, vt ad maiora

munera ecclefiaffica ad/pirarem, cum anno infequente Ephorus meurs B.

Faciigs, Superintendenr Grimmenfis, qui et ipfe me diligeret et Jfo-.

rentem cuperet , fuofü hortatuque fuo ;ue ad. fpem impetrandi Paffora-

iur, qui tum vatabat, Bornenfir, excitauit, ipfeque commendatione e£

autforitate Jïaa e[fecit, vt a'emcep: auditus e£ probatus a Seuatu illius op-

pidi,

Ó.

m

UAe R Jf

27

pidi, in quo ne nomine quidem motus vll ciui effem,, opinione citius Pa-

flor eius ecciefrae eligerer-et vocarer.

l

Commendatus igitur de more Summo Senatui Eccl. poffquam,

editis fpeciminibur, Paflor et Superintendens Bornenfir conffitutus eram,

ingre[fus fum haec muuera exeunte.anno 1785..— INondum. autem per vifí-

tanalz octaftones totam dioecefin obire potueram , ctun iterum iam, /ätbla-

Duobus enim annis exatlir , commen-

tis vebus, alio migrandum fait.

datione. S. R, Cariae. Exclefiafl. Epifcopatus Numburgenfis faffum eff,

vt ab Sanfliori EleBlorir Sereniffmi Confilio infpeGio dioecefis Numbur-

n

go- - Cixenfis vna. cum munere. Affe Jom in Curia Ecclef. mihi demanda-

!

retur , adiuntio Pafforatu ad. aedem S. Michaelis in vrbe Cigenfí: quae

^

munera men[e Ianuario an. 1788. aufpicatus fu.

ed hanc quoque Ci-

senfem commorationem , quae mihi non vnam ob cau[fJam gratiffima fuit,

)

diuturnam e[fe noluit Prouidentia diuma. .. INam fub finem anni fuperio-

gis fuffragis Academiae , Senatur c£ Ciuitatis F ebergenfts eletfus fum

Paflor eiusdem ecclefiae , de qua et pater meur, et vxorir auus, GoTT-

iiEB WEnNsponrivs, praeclare quoudam: promeriti funt. Nac defmt

!M.

au&toritas Summi Senatus Exclefiafliti , quo probaute e£ fuffragante. fa-

&umn cfl , vt sERENISSIMVS PRINCEPS ELECTOR , vocato mihi Pajlori ec-

It

elefiae , non folum. V'utebergenfir. Dioscefeos Ephoriam, vna cum gene-

l"

rali Ele&oralis Cirtuli Iufpetlione ,. Mf]efTorirque im Conflfforio cche-

Jj

ffaflico munere , ftd etiam, de commendatione Academiae VA iteber genfir,

[*

Proftffiouem Theologiae ordinariam , quam rlementiffane demandaret.

'ü

Y

Á

Sic, Deo duce, non folum ipfz im patriam ad. cape[fenda. gra-

70

miffma munera redü, fed ef vxorem cariffmam LvpovicAM Exrono-

je

xkAM GorTLmiAM, Pirillluftr. Yo. Cusis'r1an1 WERNspORzED, Sere-

ngü' Duci Bywnfv. e£. Luncb. a. conf. aul. et Profefforis in adsndemia

F»

2

Helm-

l,

T

EEX

28

, ROf

Helmþadienji qpublici, filiam vnicam, cum quatuor liberir, in fedem auo-

Reliqua omnia mea vt bene fuccedant , et in

rum et proauorum deduxi.

vtilitatem ecclefiae vertant, ardentibus votir a jäommp Numine precor.

Ex his ad iudicandum non eft difficile, quam mature

fe Candidatus nofter ad ampliffima facra munia, aliquando

inter fuos obeunda, praeparauerit, quam bene iam de Ecclefia

chriftiana promeruerit, quamque eximie nobis de rebus, ab

PH

Quo autem confueta

eodem inter nos gerendis, fperare liceat.

doctrinae theologicae fpecimina die Lunae d. X T. Ju/ii rite au-

fpicetur, antequam ad lectiones, pro Licentia habendas, acce-

dat, Orationem, de commodis, e fludio retinendi autigna et

vfitata ad T/zeologizïm redundantióus, habebit.

Quam.Paneg&rin, vt RECTOR ACADEMIAE MA-

r r Rn

GNIFICVS,- vTRIVSQVE REIPVBLICAE PROCERES, VIRI DIVI-

NARVM HVMANARVMQVE RERVM CONSVLTISSIMI, OMNESQVE

BONARVM LITERARVM FAVTORES AC PATRONI, PERILLVSTRLS

denique ILLVSTRES, GENEROSISSIMI, NOBILISSIMI DOCTISSIMI-

VE ACADEMIAE CIVES, Írequentia füa ornare et longe fplen-

didiffimani reddere velint, humaniter et officiofé rogamus.

?. P.in Vniuerfitate literarum Vitebergenfi, Dom. VI. p. Trinit.

A. G. cloloecxc.

^

s getaa

RRR

—VITEBERGAE,

uxgüpr ADAMVS. CHRISTIANVS CHA'RI-S.IVVS.

-

v ER

á

z

(

T

r

»

"

"

$* r

m—m—

pwe

M

,F

r

D

v

""

r

j

—

-

N

wee

F

ii

-

T

H.e

:

;

L

E i a

—

li. eM i . MA

— ——-————— —

d

"

i

m«

cdi

p

a ii u D

IU

-

x

As

N

* rf hi!xdääï

PT

n

UE

Ty^

w

TU

p Y

—

CUT t

VeNT

x

P.

P

$

izu

d

an/

VETTS

adiciis

..

"

I

E

d

w

""

"-

C TE N

^

E

Atl J.ævnwl m

d

*

WT

E? '

TPBRWT

1

i d

dudinis41 14f

-

9.

«

ii

"

V

v

T

»T

"

xæb.oLn

,»

L ld

*

a

z

M.—

z

z

"T

..Dm.r d

—

p

—

*

h

—

—

-

.

"

7p ^

—

ys

*

"v

TT

T

*y"

x

M

x

LA

N

Á

-

p

v

» x

ESN

.

- J

w

:

»

Tu€ g

-

m

»*

AA a

—

L*

——Zts

u

M

7-

m

-

4 Irfwd

f.w.,

4

r

A

—

——

-*

v

(

h.

,*

iM

at.l

.r/»

R

i

"— —

——

-

—

i^ x

-

£

w M. rA

MC

gt t

x.... ^

»HAJ

l,

R

L 2 M

"-

* 5«/..

Ls

——

J.ï

-

^*

".

L

..

-

-

"-

:

n

u

F Ilv-

m "s.

w

t

UV«.P.».WI.,-

-*

U w T

:..I.l!/..

7-

-^L

!Mv

m

X

t

N n d

-*

*-.

*

Y

3

"^

, -

-

" k

N

od

—

j

—

m-—

DX

d-

w

.u—æ

MO

1

C^.

t^

-b..-»læ

*«

—

—

— o

-—

—

5

--

, vt

,l,.»

A*

L

w

-

.

"w s

W

.

n

A.

h.

—

P

H

E

m

Ms 1

as

r

"

l

ik.:xttn

—

^

at

H/»lx'l'i

,.t

A.-

* Q.r. F-A)

-

n

a, m

^ -

V/.

^

W

-

U..

X

Væ//

b

",

as

-—

—

. n

-

9

a s

N

f

-

k

"d

*

"t

i

5 a t

-

-

——

Á

w

s

a

-v.fuh.l?/

d

A -

.'l,hlg

-

— —..haf,

A

E EN

—

p

"o*

.f«fitl» * À

d

"-

)U

* d

e':l

»

.*

J

ii

W

"as !

u

43

EH

L m nl

flilv/

AR

'..o,r

E

-

—

I(t.v.w:

;

£t

-

L

-—

2

N

-—

—

-*

W.l

a

VN -l«h v

a**

—

-

TAE r

Á

- 3 .

—

D

Pa

—

v

Á f

—

^.

m

i*

.

N 46

—* —

W;

o»

n

d

al

o, J*.

À.

"s, 8

»

* —

-

us

AE

p - ij

*

"

N

"d

u

-

L

*

--

-

- u

E

-em,

— d.

$—

h, i

o

CL

:

u

-N

bt

Mo

$.

x

v

4M

re

«

ViX

n

u*

L

W

—

s.

--

-

*

l

—

.-(L'- 2

i«

*

d

1

d

u- C m

b n

"(

;

)

w

F J i o at*

d*

y»

-

M

B

M

"J

f,.(. B

^

Ouf "d.

. w

P.

.!

3 o

l..

"

—

M

-

* uU

l

nl

h

P

y t

7-

ia

Aàc

. *

——

k

H

h

$

EN

LE KE

N

T .

-

ul

!

M

Ü

mw

wl

4

- d

n

E

-

^. w

W

pH

.W

".

* x

-

iif

»e*

d

H;,r.

Ml

-,

^

RT

.w'i

M a

m

F

; dje

4

a.u.

u dl r r

P

-

m

*-

...-n

"A.

-

»" V aa,

o us

ub p o

——

»-— w

-

9

* nl

"u

E

w

"——

PRnggoiPe.

-

—

i.

r* t

-— 2

i

d

i

h—

ptt

7-

wb s i

"

-

"r P

RE A

-

i

o E s

h;.

U.W

4.»3

? M

Ja

DT

"

ml

.

a.

—

2

x, Af at

-

"

"

, N Y

n

r

d

d. M i

-..U..

,

"

N

..W

d.

w

,W

"$

j

-

n

a

e

»

É

— ejf v

—

ex.

-

: ER

"z

:l

d*

**

m

—

e

w

Á

4-

H

u as

b,..o

cw

qH

-—

P

^

,

rd

M, E

* -

QUP

$

-

..;.

*

t

-

—

d

-

z

r

" i

M'w

$.

"

W..:.

^*

th.

r U

.w

M :

a. i

-

*

As

od ais

.

m

"-

,M

s

- i

M

-—

.M

É

*

!41.

m

j

1.

m

r-w

,

*s

l"* *

r a

-

sapitt 78

*&

M

"-

P d

H

P^.

x

m...,

;

Sen d 1.

.W

.f'xl'

.

$À

H.c

* .I..H

W

ag

m

- od

Íx

Ms

*

E

-w) b

F

t

^*

a

- d

—

*

M R

Ü

"E T

E

:

LE

,.,,..

)

9À

-

,nm

E

-

.H

"

d

——

-

x

ES

Mw

w,

«

.

&

1

..M

ïhu

i

M,

!Hw

--

*

.y...

H

*

tG

M

H

H..

W

As

-

i

a d

f

e-

^^

Wuw-

b d

n

N

!

-

"

d

n

m

E«

.w

,

ia

--

^i

*

H

?

0*!

»t

- 9^

Á s

w

J5

* p

Ls

.:rr

;

/a

-

W

í

^

Veded

-

u

W

& s

...y

O.$

-

* 1

25 4

r

p»ï

-

-

*s

.

P

P

..

1

k.

B

LE

j

at i &t

^

-»M

m

C

E

M.v.lu

-

"

»

1

»

a

..ouæ.xr

-

"

..Nw

r

ha,

m

»*

^ n

i

-

7

Y

i

" zi

Mf

s.

La

s RUP

c;*qi

:

ain, n

**

"a

y4

—

4

"

yeem

,.,—

A

tÀAX .

:

iT

-

$w

&..

W.

-*

:

a

-Ó

^

*

22

$

. M;

r

&OR

EE

b

LE a

&

R

.ISJ.A. .. 3 x

W,

£*

s óael

*

j

w: *

[

,:.

UA

P

* $ r

2

"*

s*

&

lw

L

4

2 i.

"d

eóá

e.,vf

(4 & i

J

^|

&

M..w

hd

: fx( *

»f

N

d

"

^ N;h!,.a

Ls

.7».! wl

*

—

f

M

i

W

f*

M H

AX

M

M&,

r*

&

*

u«

-

M

E

" 5

$*

On

i

P

j

p R«

M

*

$

X

.

;

AX

"

w»

E

H

.Mæ;

r.

"4

L

f

u

RT

a

u

.a—..w:.m.

d

X

P

"n

-

&

»

i

Lb

M

i

!

E

El

WI

-

"s

&

.

i

.v.

-

D!

* $

i

RE

*

x

*

M

ER

;

at

P

".

E

*

"N

MM.

"NI

as

v-4

Ea

64

W

L

:

1

A n

-

.tþ;;

-

X

;A

A -X

*b

L

k

»

E

Y

LA d

E

U4

L

m,

i*

Ü

v

th

H

,.

"L

".

«

N

I

"P s

E

W&.a

*

NI

.F

$

--

e&

..!

;

X

3X

y 4

l

*

i

B

:

W

7

Ày

—

h.

...»

"

W

k d

—

E

W

-*,

LA

-

iN

E

«

h

E

Pa ^

-

"

1

aM

d

x

u

*

A& .

H

1*

E

»A/

i s

p4

|

.mt

Ào

W

X

v

N

4

&

-

ki

* ) !m

VP

Li

M

-

E

W &*

..m-

íá

"

* l

i

f

E

W

R

"

:

à

í

*

À.

"

[

"

1

$w

tJ

*

.ww

"

a.,

u d

E

^W

à

W:.b..

W

E

L ET

s

.MW

D

n

.M

M.

kKy*tj

WY

J X J

E

—

$ 093

;

4

LES

j

»- *

M

M

*

/«

W

.,w

"

' * 4

O

p

(

m

k

H

W

3

*

d a

v

-

!

à

E]

!

?

E

1

H

* 4

E

"

w

4

w*

r

X

m

"

,

I»r

.N.

,H.

W

W

L

M

-

"

M

f!

"-

$

æ-

;

æv

té

^

-

pt

F

2

H

&

v

,^

n.Xw

E

L

v*

A

1 d

«ï..x.! od

—ï

Bs

U.

ORDINIS THEOLOGORVM

IN ACADEMIA VITEBERGENSI

o

DECANVS

aT

Q ['W"G yY WUVT

eo

FRIDE

T

[u

JLL

ÉU E

LMVO

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

x

r

JU

LOM

LI:Q'U'NQ'

V

ä

S. THEOL. PROF. PVBL. ORDIN, zivspEM FACVLT SENIOR , ET

o

ALVM ELECTOR. EPHORVS

E

2

ä

AD

ORATEONEM SOLEMNEM

þ))

d

äf Xg&äþf J? ?Uä tj

—e

Q

SVMMORVM 1

IN THEOLOGIA HONORVM

H

D. XJTIL ivrnLzrri cloloccxe

—

IN AVFDITORIO ]lIAIORI

HOR.

IX. HABENDAM -

INVITAT

DESCRIPTIONIS LIBRI

FOEDERIS

6

PARS III.

5

EXHIBENS INTERPRETATIONEM D*?CALOG[

QVOAD PRIORES EIVS PARTICVLAS,

ä

4

3

2

1

W Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com