KaI600-1767_26 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Regiae Academiae Christiano-Albertinae Prorector Cvm Procancellario Et Senatv Diem Domini Ac Servatoris Nostri Iesv Christi Natalem Civibvs Academicis Rite Celebrandvm Indicit, Praemissa Observatione De Optica Rervm Fvtvrarvm Descriptione. Ad Illvstrandvm Locvm Iesai. LXIII, 1-6 M PA y W ,. hn p o a H - 4 - - ^ " A - " - » — ts . - - M * N ,F » - "A * v | ^ * EY A " 5 uY - * *f £7 - w ^ - * B ""« "- - Y $- à n Ü a p "t H d. w, d- E t ^. - .x-» - * - tX l - LN ^ &^ e "À ,.. "- à M E hwm ? » &X ts z M. H " — ; «,.... M/ » V BH ^ "* " ET - e* "- E j 4 . H À A t r LE d* - &« — TYN — E Yi .Mv , R& W . 44 js : - "P Vk j H' a ,.H C -— — t - " E ..A. E N 1 m [ « w Lj ) .^5s "h "— —— Á L J " " y^ - - , tmxi — T L m 1 F. B d W. pv Ts L. " &t X v v -t - - b m N n - à — 74 1 - Y «., t — - » - À 2 p - P a v* . nw É * " ^ i — d " - P —— 4 L d n * & i - m w je u- p 'x ) v i - d- 4 o -- v ..w - n : $ st p - $ ..h. - £ " »a - £ x ,.au w R — ——2 — - - E -— F p - K^2 w — ^uf vt m — — hC i — a : Ü — - * — —-— - - - t As ^ m pa " - *v A Pen ! A« «O. - ;* - $ d m K- " 1L€-x A - Y« T- Ls E " " M xX "« ". - " - À* u n - t TC * -.4 M P i — -— ATU m M EE n ..uw W — — » E — P d E uT E x r m ^2 : ! d As Ed vese h d M d- T u TOE o d n d. £ PA A 211 a À i ses : P x 7 s i - R - Po &F "m d P — — Digitalisat :ïl vorhanden PEEPMETO r - [j 4 - "j TRE m x 9 E À u a!pg 5(:- ET i x l »» ia —— fa. Tiano REGIAE ACADEMIAE Qu DI TM CHRISTIANO-ALBERTINAE u r ifri, PRORECTOR itdh iil CVM lüribus y'eftut PROCANCELLARIO ET SENATV format m elt Ilp.t0 DIEM DOMINI AC SERVATO- ditum Qstfatie - RIS NOSTRI IESV CHRISTI EOTV » x NA'TALEM j (en j del rospill CIVIBVS ACADEMICIS [atictta. i ht RITE CELEERANDVM ormés INDICIT, qu PRAEMISSA OBSERVATIONE DE OPTICA RERVM FVTVRARVM DES$CRIPTIONE AD ILLVSTRANDYM LOCVM IESAIL rxinm,r1-—6 KILONII LITTERIS MICHAELIS FRIDERICI- BARTSCHII ACAD. TYPOGR A /ä/ VN Dd AL UR 70 D7 PA &o fefe j fuir l$. fáer €on Ície ) ate eri / CL?[[ ti0f p ptox tes ( P)äotp (änOS h A Vil V i Tat Vàtt UO']; mel 3 x a 3 Dd ofEüNEM DOMINI NOSTRI IESV CHRISTI DIEM NATALEM pie fancteque celebrandum moré confueto indicturis, vifum' nobis eft, CIVES SVAYTSSIMI, nounulla de optiea rerum futurar. um defcriptione praefari, & oracul um, quo Meffias ex fpectanti ecclefiae confpiciendum fefe praebuit, il luftrationis loco adjicere ; ut noftro etiam exem- plo ad fovendas animo meditationes noi nine chriftiano fefto- rumque dierum gravitate dignas v o $; quorum nobis non ma- gis eruditio quam pietas curae cordique eft, excitaremus. Quum igitur vEsTRA omniu m interfit, crvzs, codicis acri, quem non theologis, fed g eneri humano fcriptuni effe confiat, tantam Vobis, quantam permittit cü fcienti jusvis conditio, am comparare, Legem placuit hac tem poris opportuni- tate oblata exponere, ad cujus normam vatici nia haud pauca; ex his, quae moram afferre ledum iri confidimus. folent legenti ? facilius abhinc intel- Atque dudum quidem ab his, tionem fufcepere, bene obfe qui probi interpretis inflitu- rvatum eft atque accurate, pro- phetarum fermones, etfi irter dum-ad f. olutam orationem quam proxime accedunt, (in primis ubi res futurae tanquam praefen- tes & quafr jam peractae fiftuntur ;). Pleramque tamen carmina PHotius, quam profam, nec raro numeris fuis adftrictos' effe ; quos igitur ingenio divinitus incita to compofito s fl quis animo frigidiori nulla que poetarum confuetudine exerc videatur itato affequi fibi , mire eum fiducia fua filli. .Notari etiam hoc pote- rat, quod varia haud raro poematum g enera in uno codemque vatum facrorum carmine occurrant. Ita, verbi gratia, elocu- tionis fublimitatem & ly ricam audaciam, quae in toto Jefaiae fermone elucet, hymni fubindc'ixlterthti, adeo fuperant, ut ex increfcente pgullatinl orationis elatione fr equenter de argu- - 74 2 : mmti, 4 x 4 Dd D DO fot mehti, quod defcribitur , gravitate haud lubricum ferre liceat ch judicium. Cui difcrimini quisquis poetarum fcripta legens Qu haud attenderit, faepe ille ea; quae nonnifi Zerei carzmizis con- Vi veniunt, ad alios plane & tanta perfona indignos referet. Qua ti in re'circa vaticinia, Meffiam fperantibus cxhibcptia , Írequen- tiffime peccatum elfe apparet. Pïl? * Ifla autem- obfe rvatio , .caeteroqui n veriffima, ad 'pärfpi- H pre ciendam omnem propheticae dictionis vim & naturam minime 1 fuffecerit, nifi & illam alteram regulam. fubjungamus, nempe, non folum ex legibus poetices, fed etiam ex ep£ica rerum procul BFO [ diftantium /fecie haud raro füturorum eventuum fepracfentatio- dlic nem dijudicandam ;. & eatenus prophetarum imagines non tam f poemati, (quatenus ars pingendi a poefi in tanta utriusque con- ífenfione diftingui folet,) effe fimiles, quam picfurae potius, t quae objectorum variis intervallis disjunctorum multitudinem f Y fub unum quafi oculorum obtutum colligit. f« Cujus quidem fententiae jam ex eo capi poterat conjectu- rà haud levis, quod ab antiquiffimis inde temporibus ufu venit, II ut non lolum, quibus rerum futurarum nutitià contingeret, hi ulatores; (a) (1Sam. 9,9. 2 Sam. ingg proprio nomine Speczatores & $pec ük 17.) fed ipfa eti àm vaticinia, rerum futurarum 24, 1 1. Ezech. 3, tate Prq[afä?m (b) vocarer ur. (Jef. 1, 1. Obad. 1, 1. Habac. 2, 3. rell) Js ; ophetas, qua profiten- Hinc frequens illa loquendi forma apud pr " L emigus proffetfarec) tur, fe res oculis fuis obverfantes eerzere, ve Vgl In primis autem huc referenda funt exempla vatum, in Jece Qs emiuentisri conflitutorum, ut rerum procul fitarum ambitum r totum Vit - Qui vocabuli ambig.uïtate implicaremus, hior (;1) Seber nï*fï, hïh, npx. Vernacula lingua diceremus , : Aus- * (b) Gdicht ; ïSTQ Maluimus proe- ftc bteu in die Zukunft, (c) Ezech. I, 4.. Ecce autem viar Jp tum, quam vifim vel vfienem ver- . tere, nec vcram rei notionem gallica turbinem a feptentrione orientem, caez, - " Bd 2 Dd cet tótuni uno quàfi oculorum obtuiu complecterentur. - Ita Eze- gels -chiel, (d) urbe & templo deftructis, in exfilio vitam degens, COl* quum de novo templo urbis fanctae certior faciendus effet: D;- Qui vigitus extra mevaptus, ait, videbar mibi iu Palaeffinam transfirri üen- etdn monte altiori. conflitutus urbem .e vegione. anflrali e . x]lru:f?gm Pra//äc*c?zzrf. r'fpi- Pariter Johannes, (e) cujus Apocalypfis ad i xiteïligendas yle propheticas imagines multiplicem praebet ufum, quum arcana ipe, regionum ultra folem fitarum fummamque beatorum gloriam ycul procul fpectaturus effet, Voce awadam , inquit, exeitabar , dicen: Et lo« tis : " Hue adfeende, ut tibioflendamy, quae abbine futura 927 tm alio loco: Zzge/us, ait, qui me. accedere jufferat , wut mili eccle- fíam Conciliatari defhonfam offenderet, perduxis me, divinitus extra ( jU$, me raptum, in montem excelfums, mibique offendit uvbem magnam, nan R/'Zf?d Hla Hierofolymas quae cacleffem a Deo babent originem. Quanquam ea , quae hactenus in medium protulimus, fuf- du ficere poterant ad firmandam illam Legem de vprica vaticiniorum onit, s4!HrA, tamen & aliud fuggeramus teflimonium poetae, tum ; li ingenio praeflantiffimi, tum doéctrina excultiffimi , qui fuam $at quid&m in recte fentiendo circa id, quod pulcrum eft,. fubtili- n tatem atque acumen feculis adeo & gemibm probavit ; ad cu- d) jus igitur normam fi praecepta, ex quibus carmina (int interpre- ittt tanda, diriguntur, metuendum non erit, ne vifionibus aut fri- «t) volis ingenii inventis haec inniti dicatur interpretandi. ratio. Quam itáque is, quem jam fümus laudaturi, regulam obferva- i lt ittm vit, hanc in carminibus facris effe obfervatam ne miremur: & otulll quidquid ille ab elegantia füua, cui in primis ftuduit, non ab- horrere p.»iztar&tï, idfi quis eft, qui in poemate facro vituperan- ? mus. 3 dum , Àif - ) c.46. v.k 2. ji Uldi - («) Apocal. 4, 1. & 21, 16 , ( ^ Do 6 & - ^ z Ro dum effe cenf'/eatä, liberum nobis interea efto, in dijudicanda de poematum natura atque elegantia a Marone potius ftare!- ge l Virgilii autem auctoritas fiquid in hac quaeftione valet, iij opticam rerum futurarum eminus oculis objectarum defcriptio- - adi nem poematis pulcritudini cumprimis convenire, fatendum no- bis erit. , Ita enim ille, Libro fexto Aeneidos, quum fingit Aeneam, ad inferos delatum, duce patre fuo i«Anchi['e, fata rorum praevidendo cognofcere : : pOGQ Dixerat Anchifes, natumque unaque Sib'yllam/ Copventus trabit ia medios (£) turbamque fonantem, Et tumulum capit, undé omues longo ordine poffit Adverfos legere & venientum difcere vultus. Atg Nunc age, Dardaniam prolem quae deinde fequatur li Gloria, qui maneant Itala de gente nepotes, "du Illuftres animas noftrumque in nomen ituras, h Expediam dictis, & ze £u4 fat4 decebo. €0. lle —. vidés? — pura juvenis qui nititur hafta,. catt. ï!Prl Poftquam ita ex uml profp.éfatos reges Albanos filio fuo de- fcriplit fenex, reges enarrat Romanos. Etfi autem Romulum (e oftendit primum, lam [ — — widez , ut geminae - flant vertice cfi?raeä 1777 inig - tamen, antequam ad Numam Pompilium tranfeat, qui, fi Li- tjus flaricusa vel ebronologicum ordinem fibi fequendum effe cenfuif- Tionj fet poeta, flatim poft Romulum nominandus erat, fuavi qua- Vifän alterius Mul dam & venufta eva£fs non folum Julii Caefaris, quafi o byj, * Ro :'n dz Non fecus ac notas, auditörem Is (£f) Ergo & hoc quidem *inäenio H [7/ poetaru m proprium,, obífervante Tapirt. 2 Glj etiam Horatio : Quare miramur, fi ad J efat XU XLo tione vell, &imilem audaciam non fentiunt Semper ad eventum feftinat, & Dtim À in miedias ves, ; interpretes Fr igidrores , Caeteroquia t fe] do&ärmmi D IP! - UM Dd X d Romani imþeriix conditöriä, mentionem praeocc upat, fed ea- dem zeexpa fufius etiam atque uberius de reb us ab Auguflo et gerendis in ipfa furgentis urbis defcriptione exponit; &, ;zera- n tis adeo ac reperitis vicibus , "variisque et temporibus et locis , hujus 1« adventum praedictum effe ac praedictum adhuc iri, affirmat. (g) Hie vir, bie eft, tibi quem promitti faepius audis, l.git a Auguítus Caefar, divum genus ; awrea condet Seeula qui rurfus (h) Latio, regnata per atva;- Saturno quondam «zer. Hujus in adventu jam nunc & Caf'þia regna Refponíis horrent divüm, caer. kA'tque tum demum ,. finitis Augufii laudibus , Numam Pompi- lium, & reliquos, quorum -fata: praedicere fingitur, circum- * fpicienti monftrat. Quoniam autem reges antiquiores, 9277 Verois remotioris 4d/]eifu , hactenus ex oculis amiferat, mirum in eo fe proditartificium poetae, opticam rerum emimus 4pparentium rimum regrxefentationem imitati, quod, Numa vifo, Anchifes p incer- de: lum (g) þgobe hotezmus, ievatam . d. tijz'mum, quippe eo regnante, quem Jam ac vepetitam unius. ejusdenque Herois taret, carminim antiquiffimorum Zeroem pu- mentionem, quam in veris prophetis Videent igitur alii, qui fimi» infigendae tanto altius animis verae les Prophetarum picturas (e. g. Ief. li , ejus imagini aptam agnofcere nolunt XI. LXV. LXVI, loel, [V. re2) de in- nonnulli, Maroni adeo neceífariam figni aliquo carminum facrorum He- (uil- vifam elffe. Nam quod ille Octavio roe, quo regnante fecula vere aurea q. adulaturus fitis utitur. vaticiniis, orbi terrarum illuxere, interpretari et]US non obítat, quo minus ab iftis fa- nolunt, fed ad .reges five duces re- bulis principia abftrahendo clicia- torquere conantur , 'quorum/'aetas yma- mus, quae doceant, quid ex fesfu ingenii poetici pulcrum fit & venufium, nihil tulit, quod cum beata primaevae nnocentiae conditione comparari que- wfem (h) Ergo ex ipfius Virgilii declara- at; videant ipfi, quomodo interpre- tione Ecloga 4tá füb imaginibus a tationes fuas, quibus monftrofam i.Xb primaeva, generis humani innocen- tis felicitate petitis defcribir ftatum facris vatibus hyperbolen affingunt, quii probis confirmaturi fint exemplis, / " X ex ipfius auctoris fententia Iangf fforen- ab 8 em» CA5 incertus, quis ille fit,. dubius haeret, mox quafi attentius con- tul [ tuitus legislatorem agaofcit: äTc «Quis procul ille autem ramis infignis olivae Sacra ferens? nofco crines incanaque menta 0« fti Regis Romani, primus qui legibus urbem Fundabit , ««e. - [ gi Similem plane huie Virgilianae dubitationi qüäe&ioncm illam p effe, qua utitur Jefaias LXIII, r. Grotius.aliquatenus animad- vertit; nobis interea fufficiat, monuiffe hoc loco, quod & iftud Id artificii genus epricae rerum procul fitarum. deferiptiesi ttibuen- ne] dum, & ipfa piZzra utriusque loci profpectiva (1) fit. Quibus ita obfervatis, jam. coníectaria noanulla ex ha- ü &enus dictis eliciemus. Exempla pauca, verbo plerumque a illu nobis indicanda tantum, ipfi his regulis nullo negotio accom- ïg.e' modabitis, civ&s SvAVISSIMI A x i lic 1 Mf - Cenfeci arta. CO?X L. Rerum futurarum. fpectator, quoties imagines oculis T$ ipfius objectae eodem , quo illas cernit, módo pingéndae funt, al loci temporisque jztervallarum, non. ebronelegicams, vel biffori- Càe] cam, aut phyficam, fed apticam potius rationem hubebit.: Eta Je-^ anty faias c. Xl. ebjecfa maximi momenti, id vero eft, fecula aurea Meífiae eminus inter nubes quali corufcantia primam cernit ; 'ïn j quorum defcriptione abfoluta demum, ariss pawllatim fe cen- il N trabente profeciu, e regionibus remotioribus ad fua fenfim tem- Hil'i pora, izver/o plame erdine , propius recedit; victorias Macca- bjungit;. & redi- baeorum, feculo illiauteo eptice proxinias ^ fu MÉ R v. tum E Ptoy; (1) vel perfpe&i? Proy v:; potiu»s,' fi artis vocabulo üti liget, CPCW?«*Ziz!ijF"be Vär. Ocul. - [?ellmïtg'en,) zi &t LI u - DÀ D [ fum' Xe::c Babylonia, ag/iüi's radiis longifüme kd!if'tan.tem » poftre- mo denique loco defcribit. Sic videas in ipfa hac apparente araLiu ordinem epticum ftrictiffüime obfervatum, & fingulas res oculis objectas pro-fua quamque digrlitate 4iverfis lemizibas di- ftinctaseffe. Illadautem nifranimadverteris, non folum horridam quandam oriri, fateberis, dictionis difcrepantiam , (quafi ima- ll d ginibus plane iisdem mox in uínbra, mox iterum in luce ful- T gentiffima pictis,) fed etiam more admodum incongruo tempo- ud ra Maccabaeorum reditui ab exfilio, in cujus tamen defcriptio- li ne proípectus ifte terminatur, antevertere videbuntur.. II. Speculator,in tumulo quafi conftitutus, interdum momenta hi quam nmaxime diftant ia fubito quodam abtutu videbit ;; & Heroem "m illum carminis in primis eo quidem ordine oculis obverfantem M fpectabit, quo, fi. phyfica rerum intervalla permeanda effent, diftingui nequaquam poterat. (k) lta Caéfar & Auguftus inter Romulum & Numam medii collocantur. - Perqhaan fimilem etiam. 730')&34/:1' Joel. HI. obtinere putamus, fi cum capite IV. comparatur, quamquam, fi cum fermone praecedenti confe- Y ul"s ras, facilior idearum combinatio oritur inter largam 'poft annos. W calamitatibus variis laborantes pluviam, &largam miraculorum caelo demifforum effufionem ; nec non inter annum fertilem & hiti- : annum illum Jubilaeum , qui eft feculi aurei imago. (1) k l u HI.: Obfervator eminus profpectans, fi quod momentum 1l in primis. contemplatione & cognitione dignum deprehenderit, illud repetitis forte- vicibus in (f« fpiciet; mutata etiam paullatim tef ftatione (m) eo, )ubi maxime fi gebantur , fubinde rejiciet ocu- icet B. L lqsï; edi- (—k) i. e. obje&a remotiora ex im- (1) e. g. 'Je;f 613 I. 2. ubi perinde, tün provifo interdum confpiciet, resque utin Jfoele, diem vindicae huic anmmo propiores & longius diftantes una perfectiffimae Libertatis ad oculorum comprehenfione comple- vYidemus. iun&um "2,0 &etur, (m) .Startdpfzf;fï. : - Xo o $9 los; atque ita rem prae'&i'pue attendendam e variis regionibus (n) & fub diverfo variorum momentorum nexu collocatam , confi- dcrabits partesque ejus complures animo obverfantes defcribet. ll Ita.non folum variae ac diverfis temporibus & a variis fpe- | dlatoribus repetitae Herois cujusdam primarii defcriptiones ab illo puleri fenfu, quo Virgilianum ingenium viguiffe fatebimur, non abhorrent; fed ne in uno quidem eodemque carmine com- E pluribus locis intertextas ac repetitas ejus dclineationes varias 4l faftidiet ars illa póetarum vel pictorum, quae in imitatione natu- rae verfatur: eoque minus iteratas iflas objecti ejusdem reprae- fentationes disiectis unius corporis membris comparare fas erit, 2 quo magis neceffaria animisque altius infigenda erat cognitio di- Ir vinitus prgemönf*randa ; ea praefertim cognitio, cujus in primis K cauffa rerum futurarum adfpe&us antiquitus nonnullis con- p2 ceffa eft. - ï 3. VHl 14. D Conferantur loci Jefai. VI, 3. VH', T í IV. Res futurae, quantumvis longo témporis locive in- ä tervallo diflantes, fi ex providentis numinis confilio tanquam ll cauffae & effectus inter fe cohaerent;forte (üb unumi oculorum ob- tutüm colligentur; & quae certo refpectu alterum ab altero ) quam remotiffima funt momenta, evanefcentibus interea e con- In Ípecta rebus interjectis, quafi proxima inter fe videbuntur; id d vero eft: "Quaecunque objecta zwr4 quodam exw «emjumida 1 N "[funt, ea quafi phyfice fibi propimqua apparebunt. dictionem prelis Ddeic)ide Hine putamus, non folum prae aeternum regnaturae 2 Sam. 7. (cujus authenticam interpretatio- nem exhibet Pf. g9.) illuftrari, (nempe Semen feu Pofteritas co- li Qt leitive (o) Familiam regiam uno confpectu comprehenfam figni- I . ficat, W (ny aus verfcbiedenem Gefichtspuntfen. num vel Imperii Afiatici dominum ficem Roma- dclicripmris,'hcebxt, ex vitis com- C0) l)x:a poetis, Ponti D il Ed ]X . ficat, ubi, quae praedicata fingulis conveniant, quid autem de Á uno ex hac gente tantum intelligendum fit, quidve de eodem e. intelligi nequeat, ex hiftoria fingulorum d:)udicari debet,) fed etiam . vaticinium illud infigne Servatoris noftri Matth. XXIV. b Lüc. XXI. Marc. XIIL ex hac obfervatione effe explicandum. Li- lf ll* cet enim ea c0ncedamus ;maxunam certe partem, quae-scHLE- as GziIvs, (cujuslibrum (p) vozis, czvgs cARISSIMI, etiam atque etiam.commendatum volumus,) de genere dicendx, (q) ll* quo. Chriftum .effe ufum apparet, acuté, ut folet, atque egre- gie monuit; & quanquam ipfi credimus, Jefum, quum cafus t, l- futuros longe profpiceret, eos tamen haudquaquam fpeculatoris more eminus profpedtaffe, fed amime: praefentes intuitum effe lfs res remotiffimas tamen illi, quibus futura praemonftraturus ]* erat, fimili quodammodo ratione , qua obfervatores ifti antíqui, ad difcernenda imaginum procul diftantium vera intervalla haud- * quaquam valebant. Neque ratio apparet , quandoquidem , quo l« cautiores vitam infütuamus, temporis futuri exitus caliginofa m nocte premi folet; cur earum rerum longinquitas ab xïhs cerni b debuerit, quarüm praefentia meditationi mortalium non fatis f0 propinqua afferri poteft. Sufficiebat, eventuum proxxmorum u ingruentem propinquitatem dxftmä'us defcripfiffe; & hanc qm- id dem diflinctiffme defcriptam legimus. Interea quae de vitis "] in fide perfeverantzum fervandis, (quod etiam his ;- qui religio- Bz * nis 7 J 4t plurium azam coraponere pezfonam, fiones fub imagine Solis fiderumve 10* ut momenta fücceffiva appropin- cbfcuratorum defcribuntmodo phy- 7 quando comprehcndan;ar, a qua ficae, modo hiftoricae apparent ra- lu ratione ne hilloriam quidem prag- tiones, quibus indud&i, quum poe- maàticanm obnorrerc videmus, tico ftilo fcriberent, hac imagire ufi il (p).Weiffagungen Jefa von. der fint; Jefus autem di&ione ad hifto- Zer&oxung Jerufalems, riam quam proxime accedente per 1'»m (q)- Seilicet in plurimis locis, ubi totum 1llum fermonem utitur, um- prophetae magnas regnorum ever- * E & $5 95 IIZ( nis cauäa vi-tamxzïimifi"uri erant, folatio dictum fuit;) : de —cau.'te inftituenda vivendi ratione, (quod generaliorem quandam, va- u 1iii im ( riisque- parabolis repetitam , continet hortationem,) de pro- vifo tempore judicii, (cujus certum adventum etiam his, qui excidio Hierofolymorum non implicarentur, praenuntiat,) in fr hoc vaticinio monuit; ea ita funt'expreffa, ut ab ifto judicio Im jamjam ingruente animos auditorum furfum traheret, iisque lo d remotiora, quae tum fingulis, tum univerfis aeque certe immi- a ic monflraret. Quae obfervatio fi hoc neant, judicia eminus pr J loco obtinet, perfpicietis, c1vzs, quid in illo Servatoris opti- fi fP mi fermone fuüperfit, quo etiam noftrum unumquemque com- Ya TR monefactum voluerit, ut, ex quo propinquiorum momento- rum, quae praedixit, fübitum exitum cognoviffenius, de re- motioris fcenae, quam nobis ante oculos pinxi W k 't : gravitatcf: eo certius nobis perfuaderemus. x p V.-In delineatione profpectus, ex 5bf'burit8te feu umbra, in qua conftitutae funt imagines, aliquatenus de remotiori illa- rum diftantia judicium ferri poteft. Id quod ex comparatione loci Dan. IX. cum vaticinio Chrifti modo laudato appatcet. Conf. Je£ VI, 13. VIII, 16. 21. Habac.ll, 3. reZ. — Etiam hac obferva- j« tione illuftratur quaeftio illa Hierofolymitanorum , quum procul bo ten adhuc diftantem, quanquam approperantem , Meffiam eminus nondum diftincte agnofcerent, & facili errorej antequam pro- i $u ius acceffiffet, cum Victore gentis Idumaeae pf*inzum confur- In derent. Jef. LXIII, 1. U VI. Interer momentum aliquod. remotifiimum , eminus tis radians;.vel mnajori luce colluftratum, tam praefens nonnun- latori ante oculos obverfatur, ut, neglectis quam contemp B US $. x65.1 la Zezgisfme diflams hactenus ei fiat li interjacentib 2 il- proxima. Quo facto naturae confentaneum eft, imagixþlcn lam H $2 13 $5 te Iterum ad lam remotam pleno lumine depictam rep raef'entare. comprobandaim banc fente u?ïam exeni þïo utamur Anchifae, cui, confiderato ! Augufto, . nnago bh]a(? licet propioris , initio ut obícura erat. Sicut autem chnuxn 11L1d lumen, in-quo Augu- ftüm videmus collocatuim, carminis Dorw L lil 'roem prodit, ita non fo- 10 lumJefai LIII. & LXHL, 1 — 6. vaticiziorum Heroem deícribi, co- lores, quibus pingitor, produnt; fed etiam in pofteriori boc ii carmine is, qui picturae naturam perpendit, animadvertet, - X jeris quidem momentijideam fuiffe viforiem a tarba triumphante l- ïfPü'-fdem, PRIMARIVM autem MOMBNTVM, quan.um ex effe SANGVINEM " varia radiorum adumbratione colligere licet, 0* TRIVMPHANTE ADHVC ISTA TVRBA EFFVSVM. (f) i VIL.. Ia dijudicandis demque piduris, quae profpectum RU fiftunt, eandem capiamus, oportet, ftationem, ex qua cam- pum fuum circumípexerat obfervator. [dy AX T A M* ILLVSTRATIO ORACVLI IES. LXIII, I — Ó. J Quo igitur certius de oraculo, quod illuftratiohis loco ad- 1. okfu'vemus jecturi fumus , ]udicarl poífit ,. Jefaiam Zioni vel s r* ICU[ populo Dei y»ysía promittere crefcentem padnatun inde a Cyn tempore felicitatem. Sub uno oculorum obtutu coüfiderat fla [us tum integrum a finito exfilio & huic annexum regnum Maf*iac. 0* Summum Splendorem pollicitus erat Zioni cap.LXI, 10— LXH, 5 u- In primis capite modo citato frequentiam urbis praedicat. v. 4. Urbem defcribit miïauratam, moenibus denuo cinctam & por- » nus tis munitam. v. 6. I9. jf Haéctenus coHoc:a OS nos vzäemus in'eo loco, ubi, prae- (lis tento exfilio, ad novum fplendorem renata confpxczmus Hiero- fat B. 3 foly- [111 (r) Hiftoria demum docuit, (quod jam €, 53. Pr:edxxerat Jefaias,) fam- - Jam gummf fmffe Vi&leris ipfius, Es D 14 æ z folyma ; urbs tamen ante oculos, vcffatur, nondum ad illud di- »' Sed guitatis fafgium , quod exfpectare jubebatur, evecta. » he quid praejudicati afferamus, integrum jam locum tranfcribe- » mus:c. LXI/, 4 — LXIH, 6. (S) » »Per J y (s) Vaticinii iaä m'mt;- exponendi tür fortuna, Verfantur mihi jam hunc effe fznfum credimus, — ,,Sci- »nunc ante oculos moenia urbis re- »f »tote, ludaei, & quisquis veftrum di- »ftitut&e, $peculatore$ cerno, qui entiunr adventantiumg tumultum » ,vinis oraculis fidem habet, — fore, »E ,ut,finitoexíilio,quod vobis commi- »procul flu&tiiantem annuntiant. Ex- ,,h »natusfüm,aevum Melliae Salusque »fpe&tant incolae agmen, non ho- »ftium, fed fociorum, fed civium »dudum promiffa approperet, Quip- ,adventitiorum, quorum cauffa yi- »t »pe his, quos futurorum praenuntios »in fpecula qua(ï Zionis conftituit »im jubent feftinato opere fterni, eéto & yf ,Dsus, prophetis veítris , quorum hofpitibusque novis figno er »vaticinia.in Babyloniam vobiscum »fegionem, quo contendant, & des »iranfibunt; (quorum igitur praedi- »fiderium Zionidarum praemonftra- pth Audio. vocem caelo demiffam, » ; &ionibus freti hdelesin tpfo Jam re- G »cuperandae patriae defi d ac r10 limul »quas me docet, Redemtorem effe ,adventüumMef[ * iae ardentiffimis pre- »illum, quem e longinquo apprope- »rantem confpexerint ifti ; nec lu- »cibus exoptahunt, c. 63, I9. & 645 pl sL)his, inquam, pro p* jetis. veltris »daeos folum, fed, confiuente un- »tl ii Cs i pVaria f& forma con lendum prae- »dique multtudine, peregrinos eti- ,am, Zionidarum civitate donatos, t »buitServator, interea vos, hüve fa- »cerdotes, five cujuscunque generis »adventantem comitarj; & portas yl »pii, quorum conílantes preces fuo j»urbis regiae, quae praefenti gaude- » »tempore Deu$ certiffime exaudiru- »at Numine , populis fine difcrimine »rus eft, pergite clémens Numen im- »cunétis abhinc patere," — — Vix eft »«quod moneamus, ima- ,plorare, nec orando defiftite, do- l ( »néc voti compotes facti fueritis, ginibus ao tiero o iymorum ftatu 2e nrem veri Numinis 3,NeiI 5$ novar P n illam, quam ex Hie- petitis defcribi - cultricem, "Quare fi religioioribus [/, »rofolymis inftauratis orrundam & »per totum- orbera terrarum cele- exfpectandus erat Servator, per quem Jf ,brandam fibi conditurus elt Zio- fe totamque ecclefiam ab omni malo liberatam iri fperarent, eleganti fi- ,nem, Meffias, idem & lehova, ,fÍümima potenta ac virtute prae- &ione pingitur urbs, fpeculatoribus ab »ditus , ab omni periculo , per moenia difpofitis, de appropin- omni tüebítur, quante Zianis Defenfore ac Propu- quà »hoftilt impetu qlluh »Rebiis laetis abundabunt cives hu- gnatore certior facta; Neque igitur llae ,jus'regni, &, au&oris. beneficio- 'anquiramus aínplius, quinam in hac es? PO fubef »rüm memores , profperrima fruen- tabula fint fpeculator þEx libris $8 15 $8 / ,Per tuaà moenia difpofui, Hlerofolvma excubms quae [* ' cofitinuo te clamore die no&uque praemoneant. Vos, quo- d Q« »rum eft, fidem implorare Jehovae, nolite vobis, nolite mo- ,ram dare illi, donec firmaverit, donec per orbem terrarum il- »luftria reddiderit I—Izerofol)ma. Per hanc Jehova dextram, z ,,per hoc praepotens jurat brachium: bbize fruges, ait, deverare m »ttas non amplius boffibus , mec ab[orbere gufha labore parta tuo per- t ,mtttam barbariss fed, qui in m/llgmd/t a'fþm'/:ämt, meffe fmmt;/r, g [ bymms datarcm celebrantes , vinumque bibent im. aede men ipff qui ,,Mrpj ferant ,Portis erumpitfa vos foras, erumpltc' Populo adventanti yl »tramites everrite! Munite,- munite viam, Rmtamque elap da- If »te obvium gentibus fanum erigite advcnta itibus." & Aeo »Linguis favetc' .ultimis terrarum finibus fententxa pxo- 1« ,mulgatur ïchovae il ff »Aftrte nuntium. Zionidi o ,,STRVAFOR EC('L TVVvS IAMIAM ADVENTATS M D a »€n gerit fecum. muntras pr aefevuntur eiy quae difiribuat praemia. E ed »Gentes , c]mäw comitatus accedn*, palmlm abbimc votabuntur fsa- t05, »us , redemti Sebovaes. tuque ipja boc uuscupaberis nomiat, y&x- ta$ V ,,QVE'*JTATA ILLA, V&BS INCOLIS ABVNDANS. - une x N nm ia lle quis eft ? — Candens vicferezm ].Woalzt umibtus. umü Viclor Idumaeae vcdit. bic? an Bosra [ulatfa eflf — jb us gett 1/76, grad du plemo properaus, trabeaque decorus ! n * E^ jl jbus qm&em Prophetarum tunc temporxs, prophetis éminus Meffiam profpe. yplil quum ]2111"] am approperaret genns &antibus 1dea: opil fed in ifthoc figura- yut Íuae Vindex, fpes illa alebatur; & rum nexu imagis etiam ad ornatum fubeft omnino occulta quaedam de pertinet haec defcriptio, ha ibris 16 E A (q Tio) - En ego, qui juflo. populos. examine cuntios 4$ mix féppetit. ingens. M Pwdera, Serwtqr, virté A * quà Unde mäar tmen z/le ? madentem. [anguime amitium .. füb rejþtrgæmt; Ceruo , velut 'mg;(io quam fervida prela pot Á T W - h'oc Ipimo ego eaede viruüm: [bumantia prela f!äcgi $ pitg Convulcata. jacet gens tota : - comtes mibi zulluss. Wuti " Solus ego in[ilii populos, fervente. fubactos : lum Presfi calce mea : multo tameti iffa triumphaus Tent Jurba mibi veflem. f[qualore et. fangnine fparfit. Cog Sed jem ferte dies, poenas quo fumere dudum dC [ Conflitui , fubirat; : redimendis fauffla redibant : tanq SecHla: mec vindex , (mirum!) nedum exflitit ultor. m luterea: mibi. Dextra fuit. vindex , mee. defuit. ultar Fervidus. bic ABbismus proffrata. caterua. trismpbans Vent Hec p:d:y(triml nkteo jgc'e:t , € calcata jncgäiz / collc Is Quodfi jam //zre, in qua cAo-Ho"catusx propheta Vidorem &;n confpexerit, definienda eft, videmur nobis adid temporis per- Hhpice dudi éffe,- quum Hierofolymitani nuntium acciperent de Idu- Yoca maeis debellatis; quod accidit anno circiter 125 ante Chriftum iï': - natum. (ex computatione Uffer.) — Nec vero vel perfonae gravi- M& tas, vel pictae tabulae ratio patitur, de Hyrcano ipfo, Idumaeo- rum debellatore, cogitare ; etfi non concedimus fo'um, fed* IIS Ti perfuafum etia/*m habemus, vicdferiam .ab;hac gente reportatam, (t) (quafi lOTCm [ tribij Qs i Memas , aeternus Dei Filixxä, cam Steþhanilimärpretztion.cm. cont- firwr quem Legati caeleftis munerejam an- pluribus veteris tetamenti.locis cre- - Vtüm t'quitus funöþum effe, poft authenti- dimus, idem ille eft , qufm Michac- M fj Prel z LA N s & t - NT $5 (quafi tran'slu&&ritem ) Q) & triumpbum p,:u//a diþgntiorem', (Cïa- I riori tamen luce radiantei 2 n,) fub uno oclorum ObIMIM 'ftn'fïe cop- Pr:be?afem. Priori autem ifli victoriae ab Idumaeis reportatae propin- quam fcenam ex hiftoria Iudacorum, Romanae abhinc ditioni fubjectorum , cognofcimus nullam, quae Ais celoribus.- depingi potuerit, nifi maximum illum cuBzaisr: triumphum fateamur hoc loco intelligendum effe. In £472 ?emoto támen Szezae ; quae pingitur, //zw, tum tempus, ad quod pervenerat futurorum prae- muntius, tum Jecss, unde profpectabat, poftulaffe videntur il- lum errorem opticum, quo hi, qui ea, quae ad Zionem pertire- rent,. circumfpiciebant, primum de Victore ab Zuaeis reduce cogitaffe finguntur. Defcribendus fcilicet erat Heros, quem in- h3 de zb Hyrcani tempore, id vero eft, fee/e proxizze prarcedezte, tanquam Ipraefentem quidem. nondum N 7 , fed Jjanjam à Ppïo//cäran- tez exípectari oportuit. Neque adeo putamus, exftiturum jam effe ,/v 'qui quaerät,» Veneritne ex /dumaca Meffias; aut; Quisnam ille fit, quocum colloquatur ;; vel, Annon /dumaei , pro fymbolica loquendi ratio- ne, (quam confuetudisem aliis quidem locis haud negamus, « . &in nominibus Zionis, líraelis, Iudae, czez. ipfi concedimus,) ii typice fignificent ecclefiae adverfarios; fpirituales forte, quos du vocant, hoftes; five populum judaicum; aut etiamr romanos u imperatores? Etfi enim, quantum ad rem ipían-, agmen ho- yi- — füile quaevis mala a cuR1sTO regulfa complecti credimus pE |e0" 4 ea -— f* Tu- - lis nomihe Daniel popuü judaici rum pofterioris adumbrationem ; " () torem praedicat, (conf. Jof. 5, 15 — plena autem defcriptio & totus ora- udi 6, 2.) 1pfi haec quoque aliquatenus tionis nexus graviorem innuit fce- tribui porerat-victorta,omihofa illu- nam, cujus iftud judicium nonnifi ;ont flrioris pro vindicanda gente fua entt quodammodo praebuit, vid. ex u triumphi praenuntia. regulis fu (0) !ta lef66, 24. trauslucentem d 8 praeced, , pra/e/xpoiiitis IV. & gþferg. hat nrehcrsz»inms cxciaiii-Hicnofc)l)'mo- * | 9 18 a& €a quidem in primis, quae fne E1v0s moleffia fuperari 'n'c'n« po« tüerunt 5. iftiusmodi tamen quacfïionibus optica figurarum zzter- ií pretatio nequaquam indiget : quippe quae potiffimum de /isea- Bu mentorum corufcantium fignificatione folicita eft. — Quare fimulac, portis ut fefe foras erumperent, juffi erant Zionis incolae, mul- titudinem cogitemus frequentem, oportet, quae, muris turti- fi busque confcenfis, alter alteri procul adventantem cum agmine q innumero Heroem oflenderent; necdum de Meffia cogitantes fi difcernerent unum trabea fulgentiori clavis diftincta infignem ; ne H hiquuc, qui non vidiffent, monftrarent;. quum ipfe feftinato interea itinere jáàm propinquus fanguini*s»fparü/ve(ïigiis'-nov-g « Ti fupori quaeftionibusque novis anfam: praeberet. (v) cumisTUuM igitur intelligamus, crvxs CARISSIMI, a qualem femet ipfe, quum appropinquaffet, defcripfit, atque j agaofcamus in elegantiffima bac imagine eum, . qui graviffimis $i malis aliquamdiu füccubuit, &, /we adeo famguime confper[fuss ts mortem: nobis debitam fponte ac deliberato confilio oppetiit. d 'Tantae autem rei tantique operis cogitationi quum immoramutr, horrore nos perfundat vis ingens malorum , quibuscum lucta- fol tum effe novimus generis humani Vindicem. Horreamus itaque. catervam hoftilem , cui vel contra Servatorem exfurgere & de Vi di; alma etiam ei erepta ad tempus gloriari licuit. Abhorreamus füc & toto péctore averfemur agmen averni peftiferum, cujus olim A infidiis gens pzimitus innocens ac beata in focietatem delicti tx. fuppliciique implicita fuit, & adhuc impliciti tenentur haud Yl pauci. Deteftemur in prinüis crimen ipfum, tantorum malorum, [o quibus vitam mortglium quotidie -di-fi—urbari querimur, f ntem g . Sed Hd( ac materiam. hS ( (x) Rati. ones philologicas, quibus ponere pagellarum fpatium non per- lu 3ndu&i fenfu m, quem fupra exprefite mittit, alio quamprimum ;oco indi- i huic fubeffe arbitra- «abimus, imus, carmin ;mur, quoniam as in praefentia ex- 3 ?s 35 T9. 5 X » Sed fe]ici'tagis noftrae confeii gr—atule:mur' fimul generi hu- IHf« mano de illufiri illo triumpho, quo tandem, proculcatis malis It4- iftis, quae cunctos vexabant, confanguineos abhinc fuos affe- ltt, ruit & inlibertatem vindicavit poMINUS NOSTER AC SER- i« IESUS CHRISTUS. VATOR Quippe qui non folum a Itj* Íatanae poteflate , . peccatis fupplicioque -aeterno unum- une quemque noftrum moriens . redemit ; (cujus quidém of- ts ficii cruenti fponfionem jam in prima illa vitalis liquoris effufio- 115 ne factam videmus:) fed etiam Ecclefiae fuae hoftes debellavit ; dQ Hierofolyma ifta profanata, in quorum locum Zion illa dein fuc- QVO ceffit per orbem terrarum illuftris, folo aequavit; tum Roma- norum quoque faevitiam perdomuit; & ad hunc usque diem tot lil ac tantis documentis Ecclefiae fe praeftitit Protedtorem, cui in- qW gens fuppetat virtus, cujusque arbitrio fata populorum eo diri- jmis gantur, ut in univerfa regnorum ac gentium hiftoria providen- !Tf tis Numinis fapientiffimum de fundanda ac tit pro.,pa,ganfla religione a chriftiana confilium admirabil,iter eluceat. WW .In iririrvs itaque ;hötlorem, svaAvissrur, laeta haec r folennia pie fancteque celebremus; hymnis canamus mirandos ue Victoris caelo demiffi natales; meditationibus tanto beneficio Lde dignis aurem praebeamus animumque patentem;- & novum, his RUs facris rite obeundis, virtuti noftrae fuppleamus ardorem. Sic ylin enim, quo omnia demum tendunt, una cum £o, quem na- jict tum effe laetamur, poftquam nro facri honeflam egerimus yud vitam, triumphorum participes nos fore ipfos, ILLUMQUE, um quem jam nunc, licet remotum e confpectu mortalium, Eccle- l;em fiae tamen fuaepraefentiffimum , amore complexi fümus, ocu- Sed lis etiam noftris comprehenfuros, & vita perenni in beatiffima g x1Us focictate cffe fruituros, fancte confidimus. i P. S. i ; aä E 20 IN AC ÁX Á* E « " $. t Indicanädm adhuc fapereft, unüm ex CiviEus noflris, Virum Prae- H nobil(üïmum & Doclifimum ,NICOLAUM OUTZEN, Tonderanum , S. LL. C. more inter nos recepto orationem latinam elle babiturum in Audito- TR rio academico minori 4. XXIV. Dec. hor. Xl. Je religionis circa tempus Cui a&ui publico ut frequenres . in- incaynationis Chrifli depravatione. ÀD ] terefe. velint Famtores Academiae & Conmilitoner,: Juvenis modeltiflimi nomine reverentcr. atque amife rogamus. . VIRY) p.P. (il?ilonii—,'fub figillo 'Acad'emiae-, d. XXI. Decembr. l cIolocerxxvi. N AM -SkSH L Av : - Prael J K(/ VX ä - ä, P M 4l C N& z ä w d ZA Gs , s C AO OIN " LI st p - D. LA * 2 E zuo. x — C^ L A^DN E Cd * LA DN Z s - us N xcns k 25 "« m à s & t N . $ "^ N U n A E EEE od & — PP!€Ó RC -f a z. ; : TC T CUU 2 iav d x m wl La z* $ p T Ws : : CU » v J as a F * — T La - . o d od "u t E CO RB PA E RPE PUPNDEN » t — — . N 14- T i Ms * n FR 1 hw, . * ^ - N v ,V. !,»...u $v iT« C " - dv j « Y .. A s -41 * | s at À K N ;1 vl dT »» * ».. l — L d :... T — * a m EM UC /.. [ 2 r * A^ « - w s tx M-/. NSvi - ..H »«- i -- wtoc k í "4 -* x C MTNE A R " U i c8 0 s Y ia - - nw Q* . E NVE Y ,,ï.w 1 — s À - A DNCNN - M z m | DN N «* um - a^ PSSOI - N — hd N aR .»// L LO . a - *« a at — Y« - m ( - x j u. « LT. P N *4 b N v* ^ - * w T4 - * d v s r - NET RT i - Y k .AJ 1 r- W; Zw - R A N 4 11 E ?("^ NOUN — Y xX * * d X . v - U * W l- - ^ as ;ï.v z/r Ü x a » IM D ! a A RUT M ] h - M- M ^ ^* ^ * s N , . d - A95 x!.. at N s * b « w -.n » - - u. rl m -- " - g 7 - WR BA ". u r I -—: c p J ^ -— " " t P Lj ^^. - 9« Aw * d *« »* t H » B * * £ p ; t crea — Y fa. ln REGIAE ACADEMIAE Qui gt CHRISTIANO ALBERTINAE /d dn æg»lw , PRORFCTOR 19 | js/r TA CVM luribus f VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset yetüt PROCAN 17 Otffet LLARIO ET SENATV n elt O Baancee Q 16 10 E i. . DIEM DOMINI AC SERVATO« Jitüm Focus 9stran RIS NOSTRI IESV CHRISTI Toratm N exiti j deTs NATALEM e w fen. oapjl CIVIBVS ACADEMICIS Cs atf CH iE j i, RITE CELEBRANDVM z mines INDICIT, 1 qu c PRAEMISSA OBSERVATIONE DE x OPTICA RERVM FVTVRARVM DESCRIPTIONE, 7 AD ILLVSTRANDYM LOCYM ä IESAI 6 LXIII, I —Ó6, 5 KILONII LITTERIS MICHAELIS 4 FRIDERICI- BARTSCHII ACAD. TYPOGR 3 2 E 1 *æ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com CM I u a A