KaI600-1764_39

u

]

*

*

ia

fe—

k

EE

-

" dibl du a —

a

u m m

C

——

T

71

s

i2

r

tiuteginsipms

—

p

FWS

i -

—

ERE

"

m

T a

pipuies

-

m

—

-

T

"E

-

-

-*

-

H

-

—

.

PA

—l 7N

i

—

RR Y

——

M

m

—

p2 TE

-

"

2«

r

v

*

—

OR

——

-W

"A o H

—

M

L

W

. a

ET

j

w

s

* a as

)

—

p

m

.i(/

"-

—— Q

RA

-

M

-

——

*

-—

—

»-

— 9

x

d .

Wthl

»

^

-

». i

A

*«*

i.

yeeny N

7

--

-

-

"

v

-

08 s

d *

..IJ

-—

lH

-l

Ms

»*

-

-

-

s ]

r

—

:

".

d

—-

v m

—

—

r

"A

A«

CM

m .

f^.

»

a.

,J »

uM

i

-

a

479

W

-

mb

-

d.

»

—

-

É

—

;

s

-

.m

À

Nb

.W

—

z

,

-

P ——

W

-

ey

»

—

t

(s

—

w

$-

-

"-

-t

: MW

^

—

-

À

-

A

1-

»

g.

-

—

51

p

-—

.

* -t

ck

*

.

r

i

u,w

!,.M

"

i

— "|

-

P

ha,

-

W

"

E

-

--

Pl

às *

-

——

i.

X

.

CS

^

—

*

-

"

»

i

p

- E

-

r

m

—

-

hs.

t

i

-

2$

-

l5

-

J -s

b

x:,

^

04

|i

"4

e

-

"h

-

*

^

"

2 À

J

.

,vw.

E

"*

*

^

*e

.vx.

A

»-

»

a

E

W»

2j

»1

i

L3 d

* ...

*

;.M

-

*

^

L

—

w

$l.

"

-

y*

M

o

A y*

*

*4

-,—

U x

N

m

»

44

A d

à

..Mu

Q

-

1

M.

M-

-

-

—

-

A

E

"-

N

uw

E

u

$

m i

-—

as

-

u A

N

»

-

"

-

Á

[

*

"

—

—

E

——

—

5 tar

WW

f«

"

m

WWW

-

M.

"^

4

[4

—

A

r« &

At

W

-

A

-

m

d W..«.

N

(oe

-

r

Ea

Ed D

um

Mil a

a. u

-

—

--

-

—

d

3.

DISSERTATIO

SISTENS EXPLICATIONEM.

EVANG. IOHANNIS. CAP. VHE

COMM

$6

Q'g x W

ep 807 J XA)

- ACASEJIUAS

JGACANJE JCENS defef 40

e CC g vv 360 DASWCSgSE

AC

2 0633v 0

o Q MOX NO0

EUPRUAO w OCUA us

CTOA NTULC N 9 OT CS

29c6

C249 9 g,A

J 09v .* J'9 46

AW NCURAOS

ET i coQg 8 CO E o gqrA u us

CONSENTIENTE AMPLISSIMO PHILOSOPHORVM ORDINE

2!

BRO - FACVETATE DOCENDIT

A. R

S

DIE VI MAII

CIO I9 CCLXXVIIII,

PVBLICE

DEFENDET

e»

Jo

[ AV

(

&

Go d

of

M. CAROLVS ADOLPHVS VOELKER

AD HABENDOS SERMONES $. POMERIDIANOS INS$TITVTVS ET COL-

LABORATOR AD AEDEM S

IOHANNIS

RESPO ND EN .E

OHANNE KVSZMANY

ä

HV NGA'R O,

] EuM AE

LITTERIS

HELLERISTANIS

H

s.

H

Ea

h-

Ji

E

A

OU

AT.

NI

L

-

E

7

NC

/'fA

A

14

C

-

—

«

)

f(',

r

25

z

$i

À

E

—*

O&ä

EL

2

173

)

E

3

sE

9

53

i

j « )

NX

b

g

0a

VA V

uvl

4

ï&; A

v

ROU.

—ANS

:i

Z

u

f 24

z

N

A

A

s

X)x:d

E

M

j

ff P )

NB

dU

7

d

j

»

(

t

$

$ L

COW

«

»)

| I'nter eos, quorum D, iohannes mentionem Propofi-

". facit, lefu Chrifti fermones, ille (ane eft*»m genee

L

raliter ine

"

notatu digniffimus, fed non parum SS.üicatur,

m—A

—R

N

EM

LL. interpretes fatigauit, quem in ipfius

Euangelio Cap. VIII. fegm. $1.fqq. legimus. Neminem fugit,

Judaeos praecellentiam füo populo eam ob cauffam tribuif-

fe, quod ab Abrahamo effet profe&tus , multosque inter

ipfos morum fíanétitatem, verumque Dei cultum non cu-

rTantes , omnia in fuo ex Abrahamo ortu pofüiffe. Qualem

praecellentiam in hocce colloquio iterum iactantibus Ser-

A

uator

Yl

X55 24

A m ml -

NY

ss

weneÀ TU

uator O. M,, fruftra ftatui, aliquid cormmodi exinde ipfis

deriuari poffe, inculcat , nifi et inftitutioni fuae aures prae-

beant et praeceptis fuis obediant, eumque folum , quj

vtrumque faciat, in aeternum praedicat felicem et nun-

quam periturum.

Quibus effatis, Abrahamum inter pios

principem et eorum ex opinione lefüm Chriftum longe fa-

perantem , tamen effe mortuum, iure meritoque opponere

Íe poffe Judaei arbitrabantur. Ad quam obiectionem ferua-

tor ipfis, Abrahamum ipfius pietate erga leges diuinas, quas

et ip(e profertet, fuiffe felicem, non folum exinde demon-

ftrari poffe, re(pondet, quod Abrahamus, praeceptis diui-

nis obediens, non fit mortuus ( in eo fenfü, quo lefus h.

l. hancce deacw fumferat), fed etiam ipío effe excellen-

tiorem, ex eo colligit, quod illi fit aetate aequalis, immo

prior. Ad hancI. C. refponfionem praempue verba perti-

nent a nobis nunc .explicanda :

'"Afleaclp 6 vratig. Jjv dyaAudaaro f ;än i npsgæv

$À

TU Éwny s ;eaq eis Kaj sxagn.

$

iL

Duabus praecipue incedunt viis, quí hocce fegmen-

Alae ex-

plicandi

tum interpretantur, fed vtramque ipforum explicationem

xationese

difficultatibus laborare admodum grauibus, vnusquisque a

vna

pamum ftudio alignus concedet. Sunt, qui ita interpre-

£entur»

Ed

i A

wü

LC

cuy

i

Fa

d

IIl

fentur, vt, Seruatorem de promiffione, a fe Abrahamo de

lMáaco filio nafcituro data, atque huius promilionis adim-

pletione loqui, ftatuant. Cui fententiae inter alios quoque

do&tiflimae differtationis fauet auctor, quam in celebrato

libro: der Bibelfreund appellato Part. 1I. Diff. LXII. p. 77

Íqq.inuenimus. *) Verba eius haec fünt : ,, So//e zicht

» en»a die au[fevordentliche und vorxügliche Gnade ( cuius

» hoc in loco fcil. fit mentio ) darizze befteuden haben ,

» dafi S'efus , als der.Sohn Gottes fehon Abraham evfchie-

» "n foy, und ihm die Perheiffung von der Geburt Hfaacs

» zu feiner groffen Freude nicht uur gegelen, Jouderm auch

»» diefelbe pürklich erfüllt habe ?. ,,

Sed iam $. veg. Sem-

lerus, lefum ad haec refpicere , iure meritoque dubitat,

nec poffumus ipfi non affentiri, quum non folum viri f. r,

auctoritas in re exegetica, verum etiam dubitationes , quae

nobis ipfis venerunt in mentem, ne illam fequamur fen-

tentiam , nos impediant.

Studuit quidem do&iff. illius

diatribae suctor, Genef. XVIII.. de fecunda diuinitatis per-

Íona eífe fermonem, demonftrare.

Ad quod demonftran-

dum prouocat ad aliam differtationem , quae Tom. I. di&i

libri p* 337- Íqq. continetur.

Ac fufficienter quidem. de-

monflraffe videtur, et Sodomi et Gomorrae interitis aue

.A2az

&orem

*) Eadem proponitur fententia in libro illo, cui rubrum : Erhi-

zende . Umfcbrei&uffg des Euangelzi jobanni.r.— Halae Magdeb, 1771,

IIII

r

étorem et illum, qui Abrahamo in nemore Mamre appa-

ruit, fuiffe verum Deum , fed nos quidem diffiteri non

poffumus, perfuafos nos non effe differtatione ifta caete-

rum doctiffima , fuiffe (olam fecundam diuinitatis perío-

nam; refident enim. multae et grauiífimae in mente dubi-

tationes. Omne illius opinioais momentum eo fere nititur,

quod Meíliam, quoniam humanae naturae fe participem

fore, iam praeuiderit, multisque occáfionibus iam veteris

oeconomiae temporibus, affumta forma humana, apparue-

Sed noftro

nt, hoc etiam loco apparmfï'e, neceffe fit.

qmdcm iudicio nil, nifi quod ita fieri potuerit, exinde colli-

gi poteft, et nimium ex ifta affertione flueret, fi affumere

velimus, omnibus in locis, vbi de eiusmodi Jehouae pate-

factione fit fermo, de apparitione fecundae diuinitatis per-

fonae (ermonem effe; quod afferere nemo facile audebit.

Ponamus vero Genef, XVÍIlI. de fecunda perfona díuinita-

tis fola fermonem effe, res tamen extra omnem dubitatio-

nem nondum eft pofita. Expreífionem quippe zuega "o

adillam Dei apparitionem non omnino quadrare, omnes con-

cedent horüm vocabulorum víüm rite perpendentes. . Cor-

roborare quidem ftudet do&t. illius differtationis au&tor fen-

tentiam fuam per id, quod 5 cjisga vov ess et 71 B non

folum diem extremum , fed etiam vnumquemque euentum:

denotet , quo Deus gloriam fuam praecipue manifeftauit-

ce

Aft

—6

o

m

Aft etfi in illa apparitione Dei coram Abrehemo ploriatii

fuam manifeftaffe, ftridio quodam fenfu diíci poteft ; tameri

eiusmodi euentus appellari tiequit, qualis per Zu£gay 6s&

exprimi commode poílit ; quüm plara doceant exempla,

non nifi euentüs folenniffirnos , clades, euerfiories vrbium

atque populorum , iudicíorumi dies, aliosque tales euentuss

quorum magnus faepe homínum numerus erat teftis , ità

dici. Quarmuis vero illa Ifaaci promiífio atque huius vati*

cinationis ádimpletio res effet magni mornenti , tarner illa

nomen: jpsea "As fecundum praedictum ioquendl vfuni

fou meretur, quum, teftantibüs facris paginis; tales reue-

lationes illis temporibus fipgalis hominibus hatid raroace

ciderent,

Áccedit, quod nullibi, vbi de eiustnodi reuela«

tione eft (ermo; hanc loquendi rationetti inuenimus, — Ne»

que de Ádamo , heque de Ábrabhamo álibi dicitar , Deí

diem ip(os vídiffe, quatenus Deus iis appatebat aliquo mo-

do fingulis, Saepius quidemi vates, quándo clades, exci-

dia, follemre indicíum caet, augurantur, Domini diem

effe venturum, affirnant, nullo vero loco, íe vidiffe zsy zje-

pay vou Gex , referunt , quando Deus fe ipfis firigulis reuela-

uerat. Cur igitüf Seruator nofter, vel D. lohanres in re, ve-

terístempore foederis tam confueta, infolita atque inufitátd

loquendi ratiorie foiffet vfus? Neque prsetermittendum cft,

quod Seruator 0. fn. non folum, fe effe Abrahámo excel.

Á 3

len-

P

Vi

lentior&m; fed etiavm'., eum , qui praeceptis füis viuat con-

uenienter, nunquam effe periturum, demonftrare fibi pro-

pofuerat, id quqd deinceþs Vberius oftendendum. Abra-

hamum vero poft illam Mefífiae apparitionem effe mortuum,

negari haud poterat , ideoque ex illa affertione penitus non

probari, quod L. C. fibi probandum íümferat, a ]udnei&

iure meritoquc obiici potuiffet,

P

$. IIL

altera ïni

terpreta-

Alii magni hominis interpretes vt ZLampíur in Com-

tio,

mentario, Clavke in. Paraphr. Euaugeliorum et S. v. Sem-

lerus multique alii, vocabula : £uepa. "mcs ita effe interpre-

tanda, contendunt, vt illud denotent tempus, quo 1. C. in-

ter homines verfabatur.

$. v. Semlerus ita haec verba red-

dit: ,,'Quod autem ad JAbrahamusm attinet , cui foleiir fum-

» mam tribuere laudem, is. faue et ipfe ssaximopere gauifus

» 6[fét , fi ei contigevat, videre quafi oculis hoc meum tem-

» pusr, quod mihi Deus et vebus a qme. gerendis. deflinauit.

» Jmrio vero vidit ipfum atque gauifus efl , caet. *) — Clav,

kius fequenti modo exprimit mentem fuam : ,, 4zd that

» mhich I am to accomplifh in the Wovld is. fo much for

» ihe honour of God «and the Beuefit of Mankiud , that

$3 .:315'7.'-'?

*) Vid.eius Parapbr. Euamg. Jobaumis cum uotis et Cantabv, cod.

texsa Hala Magdeb. 177I,kp- 31$»

Z

Vil

» Syour Father AAbraham, to »hom God . vevealed fomething

» 0f it,-xa$ fo trausported. mith joy , that he defmwed

» Rothimg uore y than to have jfeen me as you fie me-

» But as favas he did [ee ge , he was/ delighted. mith

» that, which you have i. great Jdbhorvence.

$o great

» 4 differencei theve i, betzmeen. dbraham. aud — you that

» glory in beimg his Childven.* ) , li, qui hanc fequun-

tur interpretationem , duplex affumere folent tempus, quo

filius Dei, fe effe venturum in hunc mundum; Abrahamo

reuelauerit, 22/7 nempc adhuc in hac terra veríanti , a/i

ad coelites iam translato patefeciffe cenfent.

Illi partim

in ea reuclatione, quam Genef. XVIII.. defcriptam inueni-

inus, Deum Abrahamo Mefíliam ; ventürum annunciaffe;

arbitrantur; partim, vti wx. vem. Semlerur in annotatio-

ne ad paraphrafin huius commatis, ,, cartina illa: beuedi-

», centur omtnes gentes ia femine tuo, ab Abvahamo longe au-

» guftius intellecta , quam Judaet folebant intelligere ,, , illuc

fpectare autumant ( vid. lib. cit. p. 315 ).

Sed contra han'g:

explicationem id monendum effe mihi videtar, quod lefus

Chriftus, fi illam verbis eius fignificationem tribuere voliü-

mus, Judaeos, quibuscum ipíi tum erat difceptatio, non

R fat;s valide refelliffe, ^ Nimirum, fe Abrahamo effe excel-

Ien-,

X) Conf, Paraphr. of tbe Gofpel of $p qj'oän by Sam, Clerke,

Londimi 1703.. p. m. 112, fqs

Vil

Y

i cxd

lentiorem, demon(trat: fac vcrg, Deum varaEämo,, non

folum filium fuum effe venturum in hunc mundum, fed

etiam , qualis fit futurus, omnemque eius dignitatem at-

que conditionem praedixiffe.

At inter Judaeos, quibus.

cum tum loquebatur Chriftus, de hac eius dignitate non-

dum conftabat , immo a multis dubitabatur,

Si igitur vel

maxime verum dixiffet, tamen hiíce verbis generalioribus

judaeis, (e effe Abrahamo excellentiorem , haud fuiffet

perfuafum. |Ex fola vero annunciatione Meffiae ne id qui-

dem Judaeis fatis demonftraffet, fibi omnino. quandam emi.

nentiam. competere.

Potuiffent.enim obiicere; Deum 'et-

iam aliorum hominum aduentum pbacdixi[!'c, nec tamen

per id ipfos Abrahamo effici. praecellentiores. . Quum ve-

ro ,. fapientiffimum GeavSgomov , non fatis validis v(um effe

contra fuos aduerfíarios argumentis, affirmmare nullo modo

liceat ; non poffumus , ; modo praedictam exp!icationcm

extra omnem dubitationem effe, nobis perfuadere.

Ac-

cedit, quod fupra iam memorauimus, fecundum hancce

explicationem fequi , lefüm in refponfione fua ad praeci-

puam, quam in antecedenti fermone protulerat, enuncia-

tionem, vbi nempe, eum mortem non effe experturum,

affeuerauerat, qui pr&eceptis obediret fuis, plane non re-

fpexiffe.

EX eo enim , quod Deus, filium füum miffum

E

iri inhunc mundum, Abrahamo, dum adhuc viueret, re-

uela-

"NIIFE

uelauit, Abrahamum adhuc fupereffe, coliigi non poteft,

Sin vero, inter coelites quum Abrahamus veríaretur, hoc

factum effe ftatuimus, eum non effe mortuum, fequeretur

quidem; fed expreífis tamen verbis in commate noftro

hanc affertionem non inuenimus, quod propter huius col-

^

loquii fcopum Seruatori propofitum neceffe erat. Poterant

enim Judaei ita quoque explicare hancce enunciationem,

vt hsec reuelatio Abrahamo, dum adhuc viueret in terra,

effet fa&ta, neque tunc Abrahami immiortalitas fuiffet de-

monftrata, quam demonftrare tamen l.

.C. fibi prf)po-

fuerat.

$.

IIIT.

Ác me quidem. haud fugit, facile effe , dubitationes Tranfitus

ad noftram

contra fententiam aliquam mouere,, nihiloque tamen mi-

explicatio»

nus illam firmam atqne folidam manere poffe, quum nihil nem..

fere fit ab omni dubitatione remotum.

Ego vero folum- !

modo eam ob cauífati recenfenda duxi tantorum virorum

de hac re iudicia, vt eo commodius a viris eruditis , ipfis-

que noftrae fententize aduerfariis, iudicari poífit, num ea,

quam nos ipforum difquilitioni tradimus, interpretatio mi-

noribus, quam eorum explicatio, laboret.difficultatibus et

&ttentionem prae il!g* mereatur?

B

$. V.

1

$. V.

quae pro*

Equidem feilicet hac de re fic fentio , Seruatorem

ponitur

hoc loco de eo tempore loqui, quo Abrahamus poft moi-

tem, in altera vita percipiens maieftatem atque gloriam

Dei, ideoque etiam filii Dei , fummo adfectus fuit. gaudio.

Abrahamum , virtutis atque fiduciae eminentiffimum exem.

plum in percipienda diuiua gloria fummum inueniífe gau-

dium, et eiusmodi felicitatis prae aliis multis fuiffe parti-

cipem, vnusquisque affirmabit. — Chriftum vero ipío effe

longe excellentiorem , ex eo coliigi debet, quod hic gaudii

fons atque auctor , ille vero ex eo fonte gaudium hauriebat-

Ex eo fimul facile apparet, quomodo fecundum noftram

hanc interpretationem a Seruatore obuiam eatur obiectio-

ni Judaeorum , obiicientium nempe : Abrahamum mor-

tuum eífe ante ingens tempus.

Quod vt remoueret, re-

fpondit Judaeis : vidiffe illum diem fuam, esque ratione

poft mortem corporis nouam quafi vitam, antecedenti mul-

to beatiorem, viuere.

Quam explicationem, non folum

loquendi vfui, verum etiam feriei orationis , reliquisque

rebus circumítantibus eífe confentaneam , nobis demon-

ftrare incumbit, ld quod pro virili a nobis iam füfcipietur.

$. VL

vfus lo«

Inter omnes conftat, ingentique exemplorum nume.

quendi ex«

m

ponitute

ro poteít demonítrari, QY et suspa non folum denotare

fynec-

x1

fyn&cdochice tempüs*); quod praecipue ex Pf. L, !s.Epïsx.

VI, 13. appáret; verum etiam tempus quoddam follemne,

magno hominum numero notatu dignum fignificare , -vti

Jo8l, IT, 11: occurrit. Fac, nullam aliam haec vocabula prae-

gnäïiorem habere fignificationem , ad ftabiliendam noftram

explicationem tamen aliquid faceret. Quum enim 5 dpsen

78 G:9 vnumquemque diem follemnem vel tempus follemne

et notatu dignum fignificet, ex contexta oratione fupple-

re nobis licet, qu'ödnam fit illud tempus follemne, quod in

noftro loco intelligatur.

Nullum vero orationis conteXtui

videtur eíffe conuenientius, quam hoc , quo .Abrahamus

poft mortem beatitudinis fuit particeps, et filium Dei tam-

quam iudicem atque moderatorem beatorum vidit. ö&r.

te codem iure, quo ab aliis interpretibus fub verbis pro-

pofitis implementum promilhonis de líaaco nafcituro,

Abrahamo diuinitus factae , vel de Meffia naícituro vati-

cinatio intellipitur, nobis, ea de felici Abrahami poft mor-

tem (latu explicare, licebit, idque o magis, quia infinita

illa et immenía felicitas tam infigne nomen maiori iure,

quam omnis aliakprofpcritatis promiffio, meretur.

$. VII.

Omnibus literas facras àttentius legentibus notum elfe

continuas

debet, quod s sjuega T& "Yjos £. quod fecundum eam, quam in

tio.

B2

N.

:5) Vid. Simon, Lex. füb voc, Q'V et. Schürsgeu. füb voc. usgoe

AIl

r

N. F. libris inuenimus, loquendi rationem idem eft, 5 jussa

72 Kugis , fignificet non folum excidium Hierofolymitanum,

v. c. ad Hebr. X, 25., fed etiam extremum, quod vocanb

judicium, vti r'Theff. V, 2. 2 Theff. ll , 2.

Cuius deno-

minationis fundamentum, vnde alibi quaerendum , quam

in iis, quas Judaei cum vtroqne coniuagere folebant, notio-

nibus, quandoquidem ad conuertendos Hierofolymitanos;

nec non &d iudicium de hominibus die extremo ferendum,

cum magna pompa, in nubibus , angelisque comitibus

Chriftum effe venturum , arbitrabantur

Eadem enim ra-

tione Matth. XXIIiI. Hierofolymarum deftructionem ac Cá-

pite XXV. diem iudicii extremi deftriptum animaduerti-

mus, filium-hominis ícilicet venturum efífe in nubibus,

magno cum fplendore atque magnificentia.

Ex quibus

exemplis luculentum fit etab omni dubitatione remotum, ex-

preffionem: j /psgo v2 ^"1c2 generalem aliquam habuiffe fi igni-

ficationem tempori$, in quo gloria I. C., eiusque potentia

manifeítetur mfigmus.

Judaeos vero , ftatim poft mor-

. tem felicitatem piorum initium .capere et gloriam Dei cum

ipfis communicari, ftatuiffe, demceps demonítrabitur. Pot.

eránt itaque Tudaei etiam illud tempus generali ifto nomi-

ne juspz mes appellare, in quo vnusquisque poft exitum

ad gloriam 1. C, , eiusque maieftatem , quafi oculis intuen-

dam, euehatur.

56 VIII—

E

AL

zM

u

E

XII

$. VIif.

«

Si porro a&d'eam, quae Judaeis erat, de ftatu hominis de Judaeoe

rüi lo«

poft mortem fententiam , eorumque loquendi vfum , cui

quefhdi rds

Chriftum, eiusque hiftoricgraphum lehennem faepius fefe tiche, eo

rüfnqueé

áccommodaffe nouimus, et qui adeo in explicatiorie nori eft

de flatü

negligendus, refpicere velimus; noftráe phrafeo

$ : jduy 45 bominis

of tmof«

$pusgay T& "Ws interpretatio optíme fane àd illum qua: «

efu feris

drat. , Tría (cilicet,iuxta (ententíam Ramban, effe cetifebant. 6959

,5 iudiciorum, quse Deus exerceat in hoc tnündo, generá

,f w5 nv5 primum quod vniuscuiusque anni

,, die prímo perágebat.

Secundum effe , cutn auima & cov-

» port migrat , tunc euitti de quouis. homine fecundum opera

» ipfus flatui , bonos in Gan Edett admiti f. Pavadifutn. -

, Tertium vero futurum poft refurrectionetn mortuorutu.

» Paradifuti vero cenfelant effe f'atum f. locum, ín quo gaue

», dio frueveztuv jufforum animae, gofiquom e viuis exceffes

» Yitt *).

Quum ipitur, Judceos rot folut diem iu«

dicii &Y* xav'IZoysy, vti Ezech, XXI, 34. 35. , verüfn. et-

iam follemne hominum extremum iudicium átque generd-

le appellaffe. nyt: mw, inter omnes conftet, ex loco rab-

binico modo allegsto autem, flatím poft mortem habi-

tum iri iudicium, flatuiffe, apertum fits Seruatorem «v

B3

m

9) Vid. Pocock, in Porre : Mofís et quidem appetuiee morarum mufeele

louea« Cap. VI, Rad, 12,

XIII

;;,;;gav v "m* pro eo, quod Theologi noftri iudicium fpe-

ciale nominauerunt, víürpare percommode potuiffe fecun-

dum Judaeorum de illo fententiam et loquendi v(um, vnus-

quisque largietur.

Ac hoc quidem non vnicum eft argu-

mentum. S'udah Zabara ,, Gan Eden defcribit locum ef-

» Íe in eum finem paratum, vt ibi delitientur ( delecten-

» tur) piorum animae, eo quod affequentur de fplendore

,, maieftatis diuinae, quem ftatum diuerfis nominibus expri-

» munt, — quibus nihil aliud innuunt, quam confequi

» ipíos voluptatem e perceptione gloriae diuinae eiusque

» maieftatis * ).

Cum ergo per fupra demonítratz, exem-

plisque illuftrata, generaliter rhrn mm denotet diem , fol-

lemni quodam euentu diftintum, nihil vero polfit cogi-

tari folemnius, quam ille beatorum ftatus, quo pie defun-

€torum animae ftatim poft corporis obitum, íecundum

Judaicam opinionem, in horto Eden perfruentur; vero*

fimiliima inde perfpicitur ratio , cur eum ftatum piorum

r D* appellauerint, quippe quo eorum animi fpleu-

'dore diuinae maieftatis delecentur et quafi ipfi de eo ali-

: quid decerpant, inque fefe deriuent.

Quod non obfcure

fit, quando l. all. Pocockii p. v74. dicitur: , Judicio extre,

» mo praeuiuüm eít illud, quod de vnoquoque hora imor.

t ipfe

» tis ftatuitur, quo perfedte iufti in Gan Eden (qui c

» eft

* ) Vid, Pocock, l;br. all, eod, Cap. eademque rad« p ä. 176,

XV

»,eft N2* mowm "mb mmn vilt; quaedam. feculi futuri

35

reputandus ) ftatim admittuntur. Quod fi vero hominis

pie defun&ti poft mortem ftatus tamquam fÍaeculi futuri

pars defcribitur, et vita quaedam faeculi futuri appellatur,

hanc loquendi rationem illi, quam nos verbis riy &v tri-

buimus, fignificationi non folum eífe confentaneam, fed

etiam fimillimam,, vnusqpisque -concedet aequus huius rei

-N

arbiter.

$. VIlI.

Erant porrointer Judaeos multi, qui beatorum felicità- (ontinug;

tem poft mortem in eo ponebant, quod dies Meffiae attinge. "F

rent, et cum illo in ipfius regno verfarentur et regerent,

Rabh. Mofes Maimonis filius, quando in explicando Cap.

X. Tra&atus Sazhedrin diuerfas Judaeorum fententias re-

cenfet, de ipforum in futuro faeculo forte: alii, inquit, pro-

fitentur et putant beatitudinem , quae fperatur, effe Dies

Meffiae [ qui cito manifeftetur ] atqui eo tempore futuros

homines re

ges perpetuo viéturos, 'procera corporis ftatu.

fa;

qui terram totam víque in aeternum obtineant. EX

ipfo vero Maimonidis teftimonio, haec de hominum poft

inortem felicitate fententia, cum iis maxime conuenit, quae

apud fapientes occurrunt, eique prima fronte in parte fal-

tim S. S. textus fauere videtur.

Quum vero Chrif'us ad

Judaeos loquitur, felicitatem Abrahami ex eorum fentefx-

tià

L

XYI

d u

tia defícribit, et ipforum loquendi vífüi , vt in inultis aliig

locis, conuenienter, Nempe huius patriarchae felicitatem

in eo ponit, quod Meffiae tempus attigerit et maxima pro-

pter id voluptate animi fuerit adfe&tus.

Judaei quidem id

omnino de temporali Abrahami cum Mefília coniunctione

interpretabantur , erant enim ipfis de hac re admodum

confuíae notiones.

Seruator vero fenfu excellentiori haec

profert, et intelligi vult de fe, tanquam vero Deo, quem

Abrahamus, iam ante ipfius exinanitionem, futurum generis

humam redemtorem inter coehtes adorauit.

Ad' corrobo-

randam noftram explicationem conícripta haec videntur;

quum in fequentibus vo videre eodem fenfu, quo noítro

loco, vfurpatum deprehendamus,

Mifer nempe improbo-

rum ftatus in eo ponitur, quod non fit homo iftis tempo-

ribus victurus, neque dignus babiturus, qui ea videat,

$. X

Litt. ff cf-

Iam vero ex LL, SS. proferenda fünt effata, in quibus

fata adf- $ $usea v8 Iyc's eandem ferefignificationem habet. Emsnudl

runtur,

vero effata adeffe, non exigua cum fpecie veritatis afferi pof-

fe cen(eo.

D, Paullus in t Ep. ad Corinth, Cap, V , $, hac-

ce formula hoc in fenfu víus effe videtur.

Poenam

liauam

Á

H

Zus

inflixerat ei, qui apud Corinthios, inceftus criminis

erat, id quod illis temporibus inter Chriftianos erat. v(ü

;u l!'. D

receptuin, multisque exemplis poteit illuftrari.

Apo-

Xvyil

Apoüolvs rationem , cur hoc fecerit, íc. j« vo avevw

€uw95 i Tij Hiuéeer TO Kopiou "Inc'8.

Atqui e

Judaeorum , D.

Paulii i et plu "imorum inter Chriflianos, tum viuentes, f«

tentia ftatus retril

buti U'us erat ante 1udiciu

n foll fmn

POR qui.

dem mortem hominis

ul ((

. $. VH

) Pt L-l'

tatim fequeba

:

1

a

1

l

ä.m, ouod illico

lus igitur non diem szlLil extre 15, í

) 6

(

PCCC&LO ris mortem fecuturum er

L-

in

1

-

uifl

ie

ictu

Non

enim folum fe«

cuhdum n '*Si"an

vet

"um etiam ]udaeorum

Ms

mortem hominis confe

fententiam ftat

WO.

jens, eft. vita

Y

le h rto Eden

quaedam Íàeculi futuri ; id quod

j"'hlïi

Ui ant emnata

d änna,

ftatuere folebant. | Sed ália quc /(;uï;

in quibus 4 nlus "ii huagg

dá

no

D

x? In emum pï(hdtam

i;, n

onec

5dur

n

i

"aeferrim

]. Cap.

« Ep

t

[v

321

gremo -9&;; &UTO TOU-

L

c

7405 mmm,

07[

& évagl

$6

g 8y

"»

UAV

yov d'ya-Doy , émiTs-

47

Asce d Ygis

Xgeie?

M

A.,-,da , i iudicii ex-

tremi «

x??,wäf« fc Tq4069

Veiicinus

;

)

re, aCertum Paullinum

cum rei veritate

ote

2

)

At

it erim feque ectur,

P

v u

Cm*vhmn 08,

(

ac

uos AUi

:

C

H

i&

!

Ítoi

?'5-

[

n, iudicio fu-

premo fuper ftites fore

3 GA

t

u

ï

i1

ndum e

, etiam .poft h

minum mortem bont

Hn OI

[0]

!

(€. ftatum prae-«

1

1

(L(Jl

lhm*

pa arationis

aG Vl

itam fsm*-* am vf

3

extiremum

continuari.

maue

E

€

et..

COCGICIS

Quod v

non eft

ens

AY

i

a x(*ï' mo (HUS

2

QPIU nex

ï

Oontut

T

41«

nfius, di

H

1

?

v LEpe. T

If&x hä iC

;:

::

u

—

115 ,

1f

uo C

ii

at

nmortem

g!onaæ diuinae teftes et coele(tium p

nio

Icipes,

((Hi((y

ehls

lefüm qu di

"Eei

t

unt fuis, fumma

g C

ic no-

nv

A

H g(*? ï;

(f?'ïl

dfeé

uam reuela

X( 'juæ ininus (C'

ieiudicil extreml 'ac-

queretur, i: verba 5 r usga «8'Igc8 de «

rept

li

a

ia

inter f'e'" Ap. Paull

lm in

eo-

cipere vellemus

dem hoc ca api ite fegn

Io

(j

*ïl

e

Pr

atum fe effe Deu n

rtefert , iva. doi [amvcz Phili

enies

j«

ciAuxgués xdj cmpone

AX 971 04

XviiI

UEXTWARAS —

AU.

N

xx:

XoTti &ic rf,us(;:zv '"Hr& Xe. Quod fih.l. per.4

,usgm; "n Xg.

diem, quem vocant, extremum denotaret í

Paullus pofta-

laffet, quod , etiamfi non poftulaffet

?

tamen ipfis facien-

dum erat. Si enim Philippenfes vfque

ad mortem integri-

tatem atque fiduciam in I. C. coll

Ocatam, feruauerant, fi-

mul redire ad vitae g

2

enus corruptum non poterant, docen-

d

ial

tibus expreffe f; paci

is, arborem, vti ceciderit ,.ira iacere;

Ad ftabiliendam d

enique noftram explicationem facit fimil.

lima huic lo

quendi ratio, quam c. 23. inueni

mus, vbi Apo-

ftolus, vt ditfoluatur, et apud le(um fit

» Optat.

Quis maxi-

mam.fimilitudinem inter has duas e

Xpre(fiones : :idewv p

"Htpay 8 Kvpir. Ct cUv Xeico. bv non

animaduertit ,'in vno

eodemque capi

bus, D. Paullus

te occurrentes?. Omnibus vero concedenti-

in hoc 23. feg

mento non de extremo die;

fed multo magis de morte.

et mortem íuam fecuturo

tempore loquitur; ex quo colligere licet,.in antecedenti

€

quoque fermone, ex Paulli fententia, per

7

usgav Tze a illud

tempus denotatum effe, quod mortem

hominis-proxime

fubfequitur, praecipue quum ex aliis N

appareat,

sE locisi !uculcnten

[

- x

Con t;:xtu &

e;

Reliquum eft, vt, hancce noffram explicationetm feri-

orctionis

er orationis effe confentaneam , demonítremu

$, quod fiét,

exponitur. quando, eas, quarum in difTertat

ionis. huius initio fecimus

mentionem , explicationes contex

tui non.cffe contenientes,

Íed contextam orationem potius

noftram interpretationem

requirere, oftenderimus. Refpiciamus ante omnia ad id,,

quod:Judaei ad: hoc 1. C. effatum . refpondebant ,. intellexif:

Ífe enim verbalem ipfius fenfum ,

partim ex fcopo loquen-

tis, partim ex linguae notitia, qua

€ ipfis omnino eft conce»

denda, colligendum eft, quamuis

falfo intcrpr*etarentur illa

*

Ver-

XViiif

verba;

S

er"

V t

ator o. m. dixérat, Abrahatufn effe

gäulfl ffï;

quod diem füum viderit. Judaei ad id : quinquaginta, in-

quiunt, ennos nondum attipifti et Abraheinum vidiffe te;

jactas, quanti te ipfüm facis? Qüomodo conciliatdà foret

cum hac refponfione illa borum vérberiin interpretatios

fecunduin quam tempus, ih quo lefus in bac terra ver(aba-

üP, fiue premiffionem de MefIia náfcitüro innvi putent ?

Quornodo obiici commode potuiffet, léfuim Abrchamurm

vidiffe ?* Nonne Deus Abrabethuth de Meffis venturo, etfi

notdüm erat in rnündo; certiorem facere poterat? Nobne Ju-

daeos hoc ftatuife, neccffe eft ?. Sed orationis contextus

noftram pótius explicatichein. rccüirit.

EX refporfione

efïi—rü;?udaem'mm verbip quideni hiíce ver

bis fuübiacentefn

fenfum nón ofühnihó intel

3

lexiffe ; tairen generaletn horumi

verborüm: eós hóriebem Labüiffe; quae ex l. C. fcopo ipfis

erát, concludere licet, I.ofnentifn vero verborüin iey 44

5»atéa? ""cs minime in annünciatione fütüri Meflise vel

:

H

$ila In TE;

fed in vifu illius diei ipfo ponebant, quafnuis;

quando et qua ratione id fedvm cfct, nondum 'apud illos

copfiebat, Idque eo tnagis cft «fbrinandüm , quià fi plane

non re&e eum intellexitlent; Chiriftüs eos refütaturüs füiffe£

aliquo inodo, faltemn toteim reim filettio praetertniffurüs

fuiffet; aut colloquium hocce non cohtinüaturüs. ld vera

éontinüat, neque refütàt; quod proferunt Jüdaei.

.&. XIL

Chriftu$ cómmi. $i. euti, qui fegiïsüs f'i;i's oEtempei*äa cósitinus?

üerit, mortem expertürüm hom ellc, effirfnáüerat ; quod,

£ürs,

etíi Judaei fáifo de tnorte natür

sli atque folita intelligebánts

de àánimi

perduratione effe explicandüm; vhüsqüisque lar-

gietur.

Haec erat genéralis, quain Serüatór

.

propofueftat

enunciatio et coníequentis collequis fübdamentum. — ju-

$

: dáes

£

xX

quommm

EL

Á

2

daei de obitu naturali eam int ,ääägentes; Abrahat

ivl

m ipfius

Dei teítimonio probum atque fidelem praeceptorum fuo-

rum obferuatorem , tamen effe mortuum , perpendentes,

falfa lefum proponere, 'partim ob praeclaram ipforum de

Abrahamo fententiam , partim propter id, quod de morte,

omnibus hominibus fübeunda , fítatuebant , arbitrabantur.

Hae dubitationes, quas ijudaei contra enuneiationem illam

generalem mouebant, vt euellerentur , neceífe erat, vt

Chriftus primo, Abrahamum mortem non fuiffe exper-

tum , fecundo fe non.folum Abrahami temporibus aequa-

lem, fed etiam ante ip(um fuiffe, demonftraret,

Quod

vtrumque fecundum noftram interpretationém Seruator ef-

ao

fYz

T

lr

ficit.

Ante omnia, Abrahamum non plàne d

i

de,

ed

um

» &id

p-

tius fummam poft mortem felicitatem fuiffe ade

rat, et, quum ipíe caput atque praeíes- beato

um fit in

altero mundo, illam Abrahaini felicitatem ita deícribit, vt

laetitia fuerit adfe&us maxima ,. quum diem Chrifti vi-

fToe

diffet (; gloriae atque maiefítatis. fuae. fuif

1et

t:xhï

j t

AUO

&fferto fimul fiam cum Abrahamo coéxiíten

tiam iad

19

tà-

uerabda

m

bat, prae&xiítentiam vero fegm. 58. expreffe af

$. XHI.

LE

at expref:

MN(-

judaeo-

Ác eo quidem facilius Seruator his vti pote

ï

rum de Pa- fionibus , quum Jadaei infignem, de P

£

at

charu

m, et

LJL

ae-

triarcha-

icitate fouerent,

fertim. Abrahami perennitate atque

ryum Íítatu tentiam.

Requie gaudere Patriarchas ftatim poft e

fententiae

et aeter-

mortem, et abire in locos ipfis deftinatos, autumabant

Les. p

nam feli-

ternam felicitatem cum epulo follemni compa

citatem no. puum in eo tribuebant Abrahamo loaum. Vid. ;

&

tth

H

*5

minandi

;;:

&

"

ap et Luc, XVI, 22. *).

Porro eum, quem ob virtut

yatione,

et

9;) Vid, Bib?ia 4 Theologis quibusdam auglicanis illufivata ad bb. W.

AOT

r i AT TP,

FY

T

29 a m

XX

ét fiducíam in Deo collocatam rnagnum felicitatis gradum

affecutum eífe, credebant, jacere ad finum Abrahami, fta-

tuebant.

Immo fummae felicitatis faftigium per Qeaew:

veniread Abrahamum, ab iisexprimitur. Haec omniaaeternae

beatitudinis genera faepius quoque per verba : videre Deurm

innuntur, quae loquendi ratio cum illa : videre diem Mef-

fíae maximopere conuenit.

Si vero res ita fe habet, quo-

modo l. C. ad Judaeos verba faciens, quando de prae.

exiftentia fua ante Abrehamur, buiusque fumma felicitate

volebat loqui , vtrumque coniunctim , [íecundum illam

ï

Judaeorum de his rebus fententiam, vnica phrafi commo-

dius declarare potuiffet?

€. XIliL

r2

Nec praetermittendum cít, quod haec ekplicatio reli- expficatios

quis, quae in. hoc capite invenimus , cfiatis eft admodum nem reli-

conueniens.

lefum h. l. ceto. Jucaeis ex receptis eorum GUis, quae

in hoc C;

opinionibus difputantem anifrzduertimus, conf. c, 33. fqq.

VII. oces

Ideo illa l, C. verba, fi ex noftra fententia explicentur, non

curzunt;

funt, nifi illius difputationis cortinuatio. Ín antecedenptibu

S cffe

COfl«

Chriftus fublimioris ftae conditionis quàedam teftimonia, üenientem,

quamuis non femper verbis expreffis, tzmen remoticribus demon-

C.

coimnmernorauerat.

14.

19. 23.

En quoque noftro in "ratur,

loco eiusdem teftimonium, quum, iudicem fe orbis terráru

m

atgue caput beatorum in a?ze.ra vita effe, contendit,

$. XV,

Quibus praelhïfïïs ita a nobis corftituitar verborut à u

erba fé«

com. 31 — $8. obuenientium fenfus: . Chriftus : pro

feccto; cundüiri

inquit, vobis dico: qui praeceptis meis eft obtemp

erans, nofircin

t

nullo omnino tempore peribit, -Ad quae Judaei : nufc

! intg*gre:æ

bi,

[tos-

EE

XXIJ

-

E

m

TX

-

z

WL

m«

1

H

i, refpon

lent, fpiritum ine(fe malignum, ani

iictd

ue z'.t'ïxmus,.

""* Abrahamus pater nofter, qui tamen ex vnanimi omnium

teftimonio legibus diuinis erat obediens, quas tu, proferre

atque promulgare te, iadas , nihilominus eft mortuus.

m

Omnes vates atque viri do&trina, vitaeque integritate infignes

mortui funt.-

Quomodo igitur affertum tuum conciliari

poterit cum hac experientia? Num tu Abrahamo patre no-

"

ftro es excellentior? Chriftus refpondens: quod ad meam,

inquit, prae Abrahamo excellentiam attinet; tempus iam

non eft, vobis eam demonítrandi.

Sed pater meus eft, qui

me honorat, quem veítrum Deum profitemini; eum vos

?

non noftis, equidem vero noui, et (1, non noffe, dicerem,

fierem mendax, perinde ac vos eftis.

Sed ezo illam nout,

et fequor eius praecepta.

Quod vero ad Jdbrahami snovtem

Jpellat , quam ii obieciflis , coutra. affirmo, fumma animi

Jaetitin, eam , quam ego pofl mortem tribuo, felicitateim

perabat , immo mom folum fperabat, fed ipfa etiam feueba-

tur et permaguo exiude gaudio fuit adfeHlur.

Ad quae

Judaei refpondentes: nondum, inquiunt , quinquaginta an-

nos natus, Abrahamum te vidiffe , perhibes.

Jefus vero:

amen, inrquit, vobis affeuero, non folum Abrahami tem-

poribus fum aequalis, verum etiam ante ipfum fai. -

$. *

Finise

En igitur, Le£for Deneuole , noftram horum verborum

eXplicationem. Quae fi forte Tibi non omnino fitisfecerit,

magis in proponendi ratione, quam in fententia ipía eíe

erratum , nobis per(uademus. Noftri laboris erit praemium

fufficientifimum, quando viri eruditi, explicandi arte pe-

in hanc materiam in

,ritiöores, ftudiofius

fionem fument.

quirendi .occa-

SaLic R

-—

—

ao ts um

:

LL

V

E

AA

A

À

*

i

;

L

a

d

AUE

N Ul

.WW

H

;

: w

E

RENA

-

p

T.

p

z

i RE

E.

E

-

—

—

—

—

-

A

-

L

«

-

f

*

-

»

-

*

-

—

-

"

d

-

"

».

-

^.

-

5

A T

hs

*

*

"

-

»

»-

»

-

"

— À

EM

àecy Y

»

)

^

T^*

P.

F

H

4..«

E

^

,

1

I

" 4j

^

«

—

R^

-

"

*

Ab

»

"

"

—

—

&

$

B;

1

N

s.

o

RU

x

d

y

—

*

ïd

aT :

H

A

Po4

-

$«

aL

*

?

-

««

&

w Mi

^

"-

M

»

»

M

ys

*

vÀ

-

d

Hf

"——

--

— -

n

»»

T

—

.JU

""

E

TA

s

E

3

1

-

E um

al

r^,

25*

l

l

o

LE

-

b*

y --

-

i,

V

-

x

i

— jesine.

9

NS-4 *5

R

N

X &

h p m

$

i.

" L

..H-.

»w

-

...«x;fxl. --

L.

u

i

—

.h N

J

-

Q r

LE

us

I

"

-

N

bcA AT

N

"

M

^

,

7.

*

X

x ( 7

N

5 A

(W

.w.,

M

w«

"a

as d

s

»-

d

;

w^

jSP a*

A

r-

-

1

-

"

A

EM

n

.M, 1

4...

a

1

.

-«

:

M

"

aL

-u

-

p

""

m

A .

M.P

x

yv*

h. ;

MC

"

M

1

XXYN

hb

24

.;il

Iw

X

:

—

m

-

—

w

-

b ;

:

vA

t

-

buw

-

W

/M

»

-

s

/W

-

-

"

v-

--X Y

1

r

4

d

"d d

—

p

dÀ

! o

U.w

u;-

M

i*

f*

»*

Nb -

"

:

——

À

"^

E

-

Y

",

x o u d tmua

a

r

rw

.

g

2

,

-

*

t -

:

?

- (A-w vl

$

j

X

MA

RUE

"a J

T

w..

3

"

"

p

a

*

"

M

ml

-

d E

"" i

—

»

»

-«c

-

Dd

-

m

»

n

—

À

«

a DC

E

m

1

» -

p

A

& w

d

fA .

-u

N-

vl

sls *

m

N-

:

A d

-^

:

-

M

,w

—

r

t d

p*

w

hu^ .

-

M N

iT

p

-

——

p..

i

uþ

DN

l.

-

*2

LK

p

TT

"

X upta 7 r N r

UT

-

D t a. La

TE

T

-

E

3

U

Y

DISSERTATIO

T

SISTENS EXPLICATIONEM

EVANG. IOHANNIS CAP. V Hï

R

g

COMM.

s0.

d

Q

Qw ss

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

l

5

*RSGTOU od

VA CL CO W6

JUACATS TCC Jefef A0

"

eCOIN g v o^ R3£0. DPDAOAJWCSSC

« .

2043v 0

ä

KO

IJ-oD. MES X NX

IUIII

s|

r.*-i

BHEHEHEHE

ä

QUUPOvo 4rowwc

ä

D9'C6

e U x0NJgAC

g?2054C3

C5049 9 g.

J 0 7 3936

W NCCUALRUES

a

qvee7? JL UI 68 OY

CONSENTIENTE AMPLISSIMO PHILOSOPHORVM ORDINE

BRO PFACVETATE DOCENDI

E3

DIE VI MAII

A. R

S

CIO I9 CCLXXVIIII,

l10

PVBLICE

DEFSNDET

z

V

VWv

A. 6

s

[

e

o

2

M. CAROLVS ADOLPHVS VOELKER

AD HABENDOS SERMONES S. POMERIDIANOS INS$TITVTVS ET COL-

LABORATOR AD AEDEM S

IOHANNIS

RESPO NDEN-IE

ÓO H.A.N NE K V5 ZM- AN Y

HV NGA'IR O,

l5

I EM A-E

ä

LITTERIS

HELLERIZIANIS,.

3

1

ïä/ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com