KaI600-1764_39 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Dissertatio Sistens Explicationem Evang. Iohannis Cap. VIII. Comm. 56. u ] * * ia fe— k EE - " dibl du a — a u m m C —— T 71 s i2 r tiuteginsipms — p FWS i - — ERE " m T a pipuies - m — - T "E - - -* - H - — . PA —l 7N i — RR Y —— M m — p2 TE - " 2« r v * — OR —— -W "A o H — M L W . a ET j w s * a as ) — p m .i(/ "- —— Q RA - M - —— * -— — »- — 9 x d . Wthl » ^ - ». i A *«* i. yeeny N 7 -- - - " v - 08 s d * ..IJ -— lH -l Ms »* - - - s ] r — : ". d —- v m — — r "A A« CM m . f^. » a. ,J » uM i - a 479 W - mb - d. » — - É — ; s - .m À Nb .W — z , - P —— W - ey » — t (s — w $- - "- -t : MW ^ — - À - A 1- » g. - — 51 p -— . * -t ck * . r i u,w !,.M " i — "| - P ha, - W " E - -- Pl às * - —— i. X . CS ^ — * - " » i p - E - r m — - hs. t i - 2$ - l5 - J -s b x:, ^ 04 |i "4 e - "h - * ^ " 2 À J . ,vw. E "* * ^ *e .vx. A »- » a E W» 2j »1 i L3 d * ... * ;.M - * ^ L — w $l. " - y* M o A y* * *4 -,— U x N m » 44 A d à ..Mu Q - 1 M. M- - - — - A E "- N uw E u $ m i -— as - u A N » - " - Á [ * " — — E —— — 5 tar WW f« " m WWW - M. "^ 4 [4 — A r« & At W - A - m d W..«. N (oe - r Ea Ed D um Mil a a. u - — -- - — d 3. DISSERTATIO SISTENS EXPLICATIONEM. EVANG. IOHANNIS. CAP. VHE COMM $6 Q'g x W ep 807 J XA) - ACASEJIUAS JGACANJE JCENS defef 40 e CC g vv 360 DASWCSgSE AC 2 0633v 0 o Q MOX NO0 EUPRUAO w OCUA us CTOA NTULC N 9 OT CS 29c6 C249 9 g,A J 09v .* J'9 46 AW NCURAOS ET i coQg 8 CO E o gqrA u us CONSENTIENTE AMPLISSIMO PHILOSOPHORVM ORDINE 2! BRO - FACVETATE DOCENDIT A. R S DIE VI MAII CIO I9 CCLXXVIIII, PVBLICE DEFENDET e» Jo [ AV ( & Go d of M. CAROLVS ADOLPHVS VOELKER AD HABENDOS SERMONES $. POMERIDIANOS INS$TITVTVS ET COL- LABORATOR AD AEDEM S IOHANNIS RESPO ND EN .E OHANNE KVSZMANY ä HV NGA'R O, ] EuM AE LITTERIS HELLERISTANIS H s. H Ea h- Ji E A OU AT. NI L - E 7 NC /'fA A 14 C - — « ) f(', r 25 z $i À E —* O&ä EL 2 173 ) E 3 sE 9 53 i j « ) NX b g 0a VA V uvl 4 ï&; A v ROU. —ANS :i Z u f 24 z N A A s X)x:d E M j ff P ) NB dU 7 d j » ( t $ $ L COW « ») | I'nter eos, quorum D, iohannes mentionem Propofi- ". facit, lefu Chrifti fermones, ille (ane eft*»m genee L raliter ine " notatu digniffimus, fed non parum SS.üicatur, m—A —R N EM LL. interpretes fatigauit, quem in ipfius Euangelio Cap. VIII. fegm. $1.fqq. legimus. Neminem fugit, Judaeos praecellentiam füo populo eam ob cauffam tribuif- fe, quod ab Abrahamo effet profe&tus , multosque inter ipfos morum fíanétitatem, verumque Dei cultum non cu- rTantes , omnia in fuo ex Abrahamo ortu pofüiffe. Qualem praecellentiam in hocce colloquio iterum iactantibus Ser- A uator Yl X55 24 A m ml - NY ss weneÀ TU uator O. M,, fruftra ftatui, aliquid cormmodi exinde ipfis deriuari poffe, inculcat , nifi et inftitutioni fuae aures prae- beant et praeceptis fuis obediant, eumque folum , quj vtrumque faciat, in aeternum praedicat felicem et nun- quam periturum. Quibus effatis, Abrahamum inter pios principem et eorum ex opinione lefüm Chriftum longe fa- perantem , tamen effe mortuum, iure meritoque opponere Íe poffe Judaei arbitrabantur. Ad quam obiectionem ferua- tor ipfis, Abrahamum ipfius pietate erga leges diuinas, quas et ip(e profertet, fuiffe felicem, non folum exinde demon- ftrari poffe, re(pondet, quod Abrahamus, praeceptis diui- nis obediens, non fit mortuus ( in eo fenfü, quo lefus h. l. hancce deacw fumferat), fed etiam ipío effe excellen- tiorem, ex eo colligit, quod illi fit aetate aequalis, immo prior. Ad hancI. C. refponfionem praempue verba perti- nent a nobis nunc .explicanda : '"Afleaclp 6 vratig. Jjv dyaAudaaro f ;än i npsgæv $À TU Éwny s ;eaq eis Kaj sxagn. $ iL Duabus praecipue incedunt viis, quí hocce fegmen- Alae ex- plicandi tum interpretantur, fed vtramque ipforum explicationem xationese difficultatibus laborare admodum grauibus, vnusquisque a vna pamum ftudio alignus concedet. Sunt, qui ita interpre- £entur» Ed i A wü LC cuy i Fa d IIl fentur, vt, Seruatorem de promiffione, a fe Abrahamo de lMáaco filio nafcituro data, atque huius promilionis adim- pletione loqui, ftatuant. Cui fententiae inter alios quoque do&tiflimae differtationis fauet auctor, quam in celebrato libro: der Bibelfreund appellato Part. 1I. Diff. LXII. p. 77 Íqq.inuenimus. *) Verba eius haec fünt : ,, So//e zicht » en»a die au[fevordentliche und vorxügliche Gnade ( cuius » hoc in loco fcil. fit mentio ) darizze befteuden haben , » dafi S'efus , als der.Sohn Gottes fehon Abraham evfchie- » "n foy, und ihm die Perheiffung von der Geburt Hfaacs » zu feiner groffen Freude nicht uur gegelen, Jouderm auch »» diefelbe pürklich erfüllt habe ?. ,, Sed iam $. veg. Sem- lerus, lefum ad haec refpicere , iure meritoque dubitat, nec poffumus ipfi non affentiri, quum non folum viri f. r, auctoritas in re exegetica, verum etiam dubitationes , quae nobis ipfis venerunt in mentem, ne illam fequamur fen- tentiam , nos impediant. Studuit quidem do&iff. illius diatribae suctor, Genef. XVIII.. de fecunda diuinitatis per- Íona eífe fermonem, demonftrare. Ad quod demonftran- dum prouocat ad aliam differtationem , quae Tom. I. di&i libri p* 337- Íqq. continetur. Ac fufficienter quidem. de- monflraffe videtur, et Sodomi et Gomorrae interitis aue .A2az &orem *) Eadem proponitur fententia in libro illo, cui rubrum : Erhi- zende . Umfcbrei&uffg des Euangelzi jobanni.r.— Halae Magdeb, 1771, IIII r étorem et illum, qui Abrahamo in nemore Mamre appa- ruit, fuiffe verum Deum , fed nos quidem diffiteri non poffumus, perfuafos nos non effe differtatione ifta caete- rum doctiffima , fuiffe (olam fecundam diuinitatis perío- nam; refident enim. multae et grauiífimae in mente dubi- tationes. Omne illius opinioais momentum eo fere nititur, quod Meíliam, quoniam humanae naturae fe participem fore, iam praeuiderit, multisque occáfionibus iam veteris oeconomiae temporibus, affumta forma humana, apparue- Sed noftro nt, hoc etiam loco apparmfï'e, neceffe fit. qmdcm iudicio nil, nifi quod ita fieri potuerit, exinde colli- gi poteft, et nimium ex ifta affertione flueret, fi affumere velimus, omnibus in locis, vbi de eiusmodi Jehouae pate- factione fit fermo, de apparitione fecundae diuinitatis per- fonae (ermonem effe; quod afferere nemo facile audebit. Ponamus vero Genef, XVÍIlI. de fecunda perfona díuinita- tis fola fermonem effe, res tamen extra omnem dubitatio- nem nondum eft pofita. Expreífionem quippe zuega "o adillam Dei apparitionem non omnino quadrare, omnes con- cedent horüm vocabulorum víüm rite perpendentes. . Cor- roborare quidem ftudet do&t. illius differtationis au&tor fen- tentiam fuam per id, quod 5 cjisga vov ess et 71 B non folum diem extremum , fed etiam vnumquemque euentum: denotet , quo Deus gloriam fuam praecipue manifeftauit- ce Aft —6 o m Aft etfi in illa apparitione Dei coram Abrehemo ploriatii fuam manifeftaffe, ftridio quodam fenfu diíci poteft ; tameri eiusmodi euentus appellari tiequit, qualis per Zu£gay 6s& exprimi commode poílit ; quüm plara doceant exempla, non nifi euentüs folenniffirnos , clades, euerfiories vrbium atque populorum , iudicíorumi dies, aliosque tales euentuss quorum magnus faepe homínum numerus erat teftis , ità dici. Quarmuis vero illa Ifaaci promiífio atque huius vati* cinationis ádimpletio res effet magni mornenti , tarner illa nomen: jpsea "As fecundum praedictum ioquendl vfuni fou meretur, quum, teftantibüs facris paginis; tales reue- lationes illis temporibus fipgalis hominibus hatid raroace ciderent, Áccedit, quod nullibi, vbi de eiustnodi reuela« tione eft (ermo; hanc loquendi rationetti inuenimus, — Ne» que de Ádamo , heque de Ábrabhamo álibi dicitar , Deí diem ip(os vídiffe, quatenus Deus iis appatebat aliquo mo- do fingulis, Saepius quidemi vates, quándo clades, exci- dia, follemre indicíum caet, augurantur, Domini diem effe venturum, affirnant, nullo vero loco, íe vidiffe zsy zje- pay vou Gex , referunt , quando Deus fe ipfis firigulis reuela- uerat. Cur igitüf Seruator nofter, vel D. lohanres in re, ve- terístempore foederis tam confueta, infolita atque inufitátd loquendi ratiorie foiffet vfus? Neque prsetermittendum cft, quod Seruator 0. fn. non folum, fe effe Abrahámo excel. Á 3 len- P Vi lentior&m; fed etiavm'., eum , qui praeceptis füis viuat con- uenienter, nunquam effe periturum, demonftrare fibi pro- pofuerat, id quqd deinceþs Vberius oftendendum. Abra- hamum vero poft illam Mefífiae apparitionem effe mortuum, negari haud poterat , ideoque ex illa affertione penitus non probari, quod L. C. fibi probandum íümferat, a ]udnei& iure meritoquc obiici potuiffet, P $. IIL altera ïni terpreta- Alii magni hominis interpretes vt ZLampíur in Com- tio, mentario, Clavke in. Paraphr. Euaugeliorum et S. v. Sem- lerus multique alii, vocabula : £uepa. "mcs ita effe interpre- tanda, contendunt, vt illud denotent tempus, quo 1. C. in- ter homines verfabatur. $. v. Semlerus ita haec verba red- dit: ,,'Quod autem ad JAbrahamusm attinet , cui foleiir fum- » mam tribuere laudem, is. faue et ipfe ssaximopere gauifus » 6[fét , fi ei contigevat, videre quafi oculis hoc meum tem- » pusr, quod mihi Deus et vebus a qme. gerendis. deflinauit. » Jmrio vero vidit ipfum atque gauifus efl , caet. *) — Clav, kius fequenti modo exprimit mentem fuam : ,, 4zd that » mhich I am to accomplifh in the Wovld is. fo much for » ihe honour of God «and the Beuefit of Mankiud , that $3 .:315'7.'-'? *) Vid.eius Parapbr. Euamg. Jobaumis cum uotis et Cantabv, cod. texsa Hala Magdeb. 177I,kp- 31$» Z Vil » Syour Father AAbraham, to »hom God . vevealed fomething » 0f it,-xa$ fo trausported. mith joy , that he defmwed » Rothimg uore y than to have jfeen me as you fie me- » But as favas he did [ee ge , he was/ delighted. mith » that, which you have i. great Jdbhorvence. $o great » 4 differencei theve i, betzmeen. dbraham. aud — you that » glory in beimg his Childven.* ) , li, qui hanc fequun- tur interpretationem , duplex affumere folent tempus, quo filius Dei, fe effe venturum in hunc mundum; Abrahamo reuelauerit, 22/7 nempc adhuc in hac terra veríanti , a/i ad coelites iam translato patefeciffe cenfent. Illi partim in ea reuclatione, quam Genef. XVIII.. defcriptam inueni- inus, Deum Abrahamo Mefíliam ; ventürum annunciaffe; arbitrantur; partim, vti wx. vem. Semlerur in annotatio- ne ad paraphrafin huius commatis, ,, cartina illa: beuedi- », centur omtnes gentes ia femine tuo, ab Abvahamo longe au- » guftius intellecta , quam Judaet folebant intelligere ,, , illuc fpectare autumant ( vid. lib. cit. p. 315 ). Sed contra han'g: explicationem id monendum effe mihi videtar, quod lefus Chriftus, fi illam verbis eius fignificationem tribuere voliü- mus, Judaeos, quibuscum ipíi tum erat difceptatio, non R fat;s valide refelliffe, ^ Nimirum, fe Abrahamo effe excel- Ien-, X) Conf, Paraphr. of tbe Gofpel of $p qj'oän by Sam, Clerke, Londimi 1703.. p. m. 112, fqs Vil Y i cxd lentiorem, demon(trat: fac vcrg, Deum varaEämo,, non folum filium fuum effe venturum in hunc mundum, fed etiam , qualis fit futurus, omnemque eius dignitatem at- que conditionem praedixiffe. At inter Judaeos, quibus. cum tum loquebatur Chriftus, de hac eius dignitate non- dum conftabat , immo a multis dubitabatur, Si igitur vel maxime verum dixiffet, tamen hiíce verbis generalioribus judaeis, (e effe Abrahamo excellentiorem , haud fuiffet perfuafum. |Ex fola vero annunciatione Meffiae ne id qui- dem Judaeis fatis demonftraffet, fibi omnino. quandam emi. nentiam. competere. Potuiffent.enim obiicere; Deum 'et- iam aliorum hominum aduentum pbacdixi[!'c, nec tamen per id ipfos Abrahamo effici. praecellentiores. . Quum ve- ro ,. fapientiffimum GeavSgomov , non fatis validis v(um effe contra fuos aduerfíarios argumentis, affirmmare nullo modo liceat ; non poffumus , ; modo praedictam exp!icationcm extra omnem dubitationem effe, nobis perfuadere. Ac- cedit, quod fupra iam memorauimus, fecundum hancce explicationem fequi , lefüm in refponfione fua ad praeci- puam, quam in antecedenti fermone protulerat, enuncia- tionem, vbi nempe, eum mortem non effe experturum, affeuerauerat, qui pr&eceptis obediret fuis, plane non re- fpexiffe. EX eo enim , quod Deus, filium füum miffum E iri inhunc mundum, Abrahamo, dum adhuc viueret, re- uela- "NIIFE uelauit, Abrahamum adhuc fupereffe, coliigi non poteft, Sin vero, inter coelites quum Abrahamus veríaretur, hoc factum effe ftatuimus, eum non effe mortuum, fequeretur quidem; fed expreífis tamen verbis in commate noftro hanc affertionem non inuenimus, quod propter huius col- ^ loquii fcopum Seruatori propofitum neceffe erat. Poterant enim Judaei ita quoque explicare hancce enunciationem, vt hsec reuelatio Abrahamo, dum adhuc viueret in terra, effet fa&ta, neque tunc Abrahami immiortalitas fuiffet de- monftrata, quam demonftrare tamen l. .C. fibi prf)po- fuerat. $. IIIT. Ác me quidem. haud fugit, facile effe , dubitationes Tranfitus ad noftram contra fententiam aliquam mouere,, nihiloque tamen mi- explicatio» nus illam firmam atqne folidam manere poffe, quum nihil nem.. fere fit ab omni dubitatione remotum. Ego vero folum- ! modo eam ob cauífati recenfenda duxi tantorum virorum de hac re iudicia, vt eo commodius a viris eruditis , ipfis- que noftrae fententize aduerfariis, iudicari poífit, num ea, quam nos ipforum difquilitioni tradimus, interpretatio mi- noribus, quam eorum explicatio, laboret.difficultatibus et &ttentionem prae il!g* mereatur? B $. V. 1 $. V. quae pro* Equidem feilicet hac de re fic fentio , Seruatorem ponitur hoc loco de eo tempore loqui, quo Abrahamus poft moi- tem, in altera vita percipiens maieftatem atque gloriam Dei, ideoque etiam filii Dei , fummo adfectus fuit. gaudio. Abrahamum , virtutis atque fiduciae eminentiffimum exem. plum in percipienda diuiua gloria fummum inueniífe gau- dium, et eiusmodi felicitatis prae aliis multis fuiffe parti- cipem, vnusquisque affirmabit. — Chriftum vero ipío effe longe excellentiorem , ex eo coliigi debet, quod hic gaudii fons atque auctor , ille vero ex eo fonte gaudium hauriebat- Ex eo fimul facile apparet, quomodo fecundum noftram hanc interpretationem a Seruatore obuiam eatur obiectio- ni Judaeorum , obiicientium nempe : Abrahamum mor- tuum eífe ante ingens tempus. Quod vt remoueret, re- fpondit Judaeis : vidiffe illum diem fuam, esque ratione poft mortem corporis nouam quafi vitam, antecedenti mul- to beatiorem, viuere. Quam explicationem, non folum loquendi vfui, verum etiam feriei orationis , reliquisque rebus circumítantibus eífe confentaneam , nobis demon- ftrare incumbit, ld quod pro virili a nobis iam füfcipietur. $. VL vfus lo« Inter omnes conftat, ingentique exemplorum nume. quendi ex« m ponitute ro poteít demonítrari, QY et suspa non folum denotare fynec- x1 fyn&cdochice tempüs*); quod praecipue ex Pf. L, !s.Epïsx. VI, 13. appáret; verum etiam tempus quoddam follemne, magno hominum numero notatu dignum fignificare , -vti Jo8l, IT, 11: occurrit. Fac, nullam aliam haec vocabula prae- gnäïiorem habere fignificationem , ad ftabiliendam noftram explicationem tamen aliquid faceret. Quum enim 5 dpsen 78 G:9 vnumquemque diem follemnem vel tempus follemne et notatu dignum fignificet, ex contexta oratione fupple- re nobis licet, qu'ödnam fit illud tempus follemne, quod in noftro loco intelligatur. Nullum vero orationis conteXtui videtur eíffe conuenientius, quam hoc , quo .Abrahamus poft mortem beatitudinis fuit particeps, et filium Dei tam- quam iudicem atque moderatorem beatorum vidit. ö&r. te codem iure, quo ab aliis interpretibus fub verbis pro- pofitis implementum promilhonis de líaaco nafcituro, Abrahamo diuinitus factae , vel de Meffia naícituro vati- cinatio intellipitur, nobis, ea de felici Abrahami poft mor- tem (latu explicare, licebit, idque o magis, quia infinita illa et immenía felicitas tam infigne nomen maiori iure, quam omnis aliakprofpcritatis promiffio, meretur. $. VII. Omnibus literas facras àttentius legentibus notum elfe continuas debet, quod s sjuega T& "Yjos £. quod fecundum eam, quam in tio. B2 N. :5) Vid. Simon, Lex. füb voc, Q'V et. Schürsgeu. füb voc. usgoe AIl r N. F. libris inuenimus, loquendi rationem idem eft, 5 jussa 72 Kugis , fignificet non folum excidium Hierofolymitanum, v. c. ad Hebr. X, 25., fed etiam extremum, quod vocanb judicium, vti r'Theff. V, 2. 2 Theff. ll , 2. Cuius deno- minationis fundamentum, vnde alibi quaerendum , quam in iis, quas Judaei cum vtroqne coniuagere folebant, notio- nibus, quandoquidem ad conuertendos Hierofolymitanos; nec non &d iudicium de hominibus die extremo ferendum, cum magna pompa, in nubibus , angelisque comitibus Chriftum effe venturum , arbitrabantur Eadem enim ra- tione Matth. XXIIiI. Hierofolymarum deftructionem ac Cá- pite XXV. diem iudicii extremi deftriptum animaduerti- mus, filium-hominis ícilicet venturum efífe in nubibus, magno cum fplendore atque magnificentia. Ex quibus exemplis luculentum fit etab omni dubitatione remotum, ex- preffionem: j /psgo v2 ^"1c2 generalem aliquam habuiffe fi igni- ficationem tempori$, in quo gloria I. C., eiusque potentia manifeítetur mfigmus. Judaeos vero , ftatim poft mor- . tem felicitatem piorum initium .capere et gloriam Dei cum ipfis communicari, ftatuiffe, demceps demonítrabitur. Pot. eránt itaque Tudaei etiam illud tempus generali ifto nomi- ne juspz mes appellare, in quo vnusquisque poft exitum ad gloriam 1. C, , eiusque maieftatem , quafi oculis intuen- dam, euehatur. 56 VIII— E AL zM u E XII $. VIif. « Si porro a&d'eam, quae Judaeis erat, de ftatu hominis de Judaeoe rüi lo« poft mortem fententiam , eorumque loquendi vfum , cui quefhdi rds Chriftum, eiusque hiftoricgraphum lehennem faepius fefe tiche, eo rüfnqueé áccommodaffe nouimus, et qui adeo in explicatiorie nori eft de flatü negligendus, refpicere velimus; noftráe phrafeo $ : jduy 45 bominis of tmof« $pusgay T& "Ws interpretatio optíme fane àd illum qua: « efu feris drat. , Tría (cilicet,iuxta (ententíam Ramban, effe cetifebant. 6959 ,5 iudiciorum, quse Deus exerceat in hoc tnündo, generá ,f w5 nv5 primum quod vniuscuiusque anni ,, die prímo perágebat. Secundum effe , cutn auima & cov- » port migrat , tunc euitti de quouis. homine fecundum opera » ipfus flatui , bonos in Gan Edett admiti f. Pavadifutn. - , Tertium vero futurum poft refurrectionetn mortuorutu. » Paradifuti vero cenfelant effe f'atum f. locum, ín quo gaue », dio frueveztuv jufforum animae, gofiquom e viuis exceffes » Yitt *). Quum ipitur, Judceos rot folut diem iu« dicii &Y* xav'IZoysy, vti Ezech, XXI, 34. 35. , verüfn. et- iam follemne hominum extremum iudicium átque generd- le appellaffe. nyt: mw, inter omnes conftet, ex loco rab- binico modo allegsto autem, flatím poft mortem habi- tum iri iudicium, flatuiffe, apertum fits Seruatorem «v B3 m 9) Vid. Pocock, in Porre : Mofís et quidem appetuiee morarum mufeele louea« Cap. VI, Rad, 12, XIII ;;,;;gav v "m* pro eo, quod Theologi noftri iudicium fpe- ciale nominauerunt, víürpare percommode potuiffe fecun- dum Judaeorum de illo fententiam et loquendi v(um, vnus- quisque largietur. Ac hoc quidem non vnicum eft argu- mentum. S'udah Zabara ,, Gan Eden defcribit locum ef- » Íe in eum finem paratum, vt ibi delitientur ( delecten- » tur) piorum animae, eo quod affequentur de fplendore ,, maieftatis diuinae, quem ftatum diuerfis nominibus expri- » munt, — quibus nihil aliud innuunt, quam confequi » ipíos voluptatem e perceptione gloriae diuinae eiusque » maieftatis * ). Cum ergo per fupra demonítratz, exem- plisque illuftrata, generaliter rhrn mm denotet diem , fol- lemni quodam euentu diftintum, nihil vero polfit cogi- tari folemnius, quam ille beatorum ftatus, quo pie defun- €torum animae ftatim poft corporis obitum, íecundum Judaicam opinionem, in horto Eden perfruentur; vero* fimiliima inde perfpicitur ratio , cur eum ftatum piorum r D* appellauerint, quippe quo eorum animi fpleu- 'dore diuinae maieftatis delecentur et quafi ipfi de eo ali- : quid decerpant, inque fefe deriuent. Quod non obfcure fit, quando l. all. Pocockii p. v74. dicitur: , Judicio extre, » mo praeuiuüm eít illud, quod de vnoquoque hora imor. t ipfe » tis ftatuitur, quo perfedte iufti in Gan Eden (qui c » eft * ) Vid, Pocock, l;br. all, eod, Cap. eademque rad« p ä. 176, XV »,eft N2* mowm "mb mmn vilt; quaedam. feculi futuri 35 reputandus ) ftatim admittuntur. Quod fi vero hominis pie defun&ti poft mortem ftatus tamquam fÍaeculi futuri pars defcribitur, et vita quaedam faeculi futuri appellatur, hanc loquendi rationem illi, quam nos verbis riy &v tri- buimus, fignificationi non folum eífe confentaneam, fed etiam fimillimam,, vnusqpisque -concedet aequus huius rei -N arbiter. $. VIlI. Erant porrointer Judaeos multi, qui beatorum felicità- (ontinug; tem poft mortem in eo ponebant, quod dies Meffiae attinge. "F rent, et cum illo in ipfius regno verfarentur et regerent, Rabh. Mofes Maimonis filius, quando in explicando Cap. X. Tra&atus Sazhedrin diuerfas Judaeorum fententias re- cenfet, de ipforum in futuro faeculo forte: alii, inquit, pro- fitentur et putant beatitudinem , quae fperatur, effe Dies Meffiae [ qui cito manifeftetur ] atqui eo tempore futuros homines re ges perpetuo viéturos, 'procera corporis ftatu. fa; qui terram totam víque in aeternum obtineant. EX ipfo vero Maimonidis teftimonio, haec de hominum poft inortem felicitate fententia, cum iis maxime conuenit, quae apud fapientes occurrunt, eique prima fronte in parte fal- tim S. S. textus fauere videtur. Quum vero Chrif'us ad Judaeos loquitur, felicitatem Abrahami ex eorum fentefx- tià L XYI d u tia defícribit, et ipforum loquendi vífüi , vt in inultis aliig locis, conuenienter, Nempe huius patriarchae felicitatem in eo ponit, quod Meffiae tempus attigerit et maxima pro- pter id voluptate animi fuerit adfe&tus. Judaei quidem id omnino de temporali Abrahami cum Mefília coniunctione interpretabantur , erant enim ipfis de hac re admodum confuíae notiones. Seruator vero fenfu excellentiori haec profert, et intelligi vult de fe, tanquam vero Deo, quem Abrahamus, iam ante ipfius exinanitionem, futurum generis humam redemtorem inter coehtes adorauit. Ad' corrobo- randam noftram explicationem conícripta haec videntur; quum in fequentibus vo videre eodem fenfu, quo noítro loco, vfurpatum deprehendamus, Mifer nempe improbo- rum ftatus in eo ponitur, quod non fit homo iftis tempo- ribus victurus, neque dignus babiturus, qui ea videat, $. X Litt. ff cf- Iam vero ex LL, SS. proferenda fünt effata, in quibus fata adf- $ $usea v8 Iyc's eandem ferefignificationem habet. Emsnudl runtur, vero effata adeffe, non exigua cum fpecie veritatis afferi pof- fe cen(eo. D, Paullus in t Ep. ad Corinth, Cap, V , $, hac- ce formula hoc in fenfu víus effe videtur. Poenam liauam Á H Zus inflixerat ei, qui apud Corinthios, inceftus criminis erat, id quod illis temporibus inter Chriftianos erat. v(ü ;u l!'. D receptuin, multisque exemplis poteit illuftrari. Apo- Xvyil Apoüolvs rationem , cur hoc fecerit, íc. j« vo avevw €uw95 i Tij Hiuéeer TO Kopiou "Inc'8. Atqui e Judaeorum , D. Paulii i et plu "imorum inter Chriflianos, tum viuentes, f« tentia ftatus retril buti U'us erat ante 1udiciu n foll fmn POR qui. dem mortem hominis ul (( . $. VH ) Pt L-l' tatim fequeba : 1 a 1 l ä.m, ouod illico lus igitur non diem szlLil extre 15, í ) 6 ( PCCC&LO ris mortem fecuturum er L- in 1 - uifl ie ictu Non enim folum fe« cuhdum n '*Si"an vet "um etiam ]udaeorum Ms mortem hominis confe fententiam ftat WO. jens, eft. vita Y le h rto Eden quaedam Íàeculi futuri ; id quod j"'hlïi Ui ant emnata d änna, ftatuere folebant. | Sed ália quc /(;uï; in quibus 4 nlus "ii huagg dá no D x? In emum pï(hdtam i;, n onec 5dur n i "aeferrim ]. Cap. « Ep t [v 321 gremo -9&;; &UTO TOU- L c 7405 mmm, 07[ & évagl $6 g 8y "» UAV yov d'ya-Doy , émiTs- 47 Asce d Ygis Xgeie? M A.,-,da , i iudicii ex- tremi « x??,wäf« fc Tq4069 Veiicinus ; ) re, aCertum Paullinum cum rei veritate ote 2 ) At it erim feque ectur, P v u Cm*vhmn 08, ( ac uos AUi : C H i& ! Ítoi ?'5- [ n, iudicio fu- premo fuper ftites fore 3 GA t u ï i1 ndum e , etiam .poft h minum mortem bont Hn OI [0] ! (€. ftatum prae-« 1 1 (L(Jl lhm* pa arationis aG Vl itam fsm*-* am vf 3 extiremum continuari. maue E € et.. COCGICIS Quod v non eft ens AY i a x(*ï' mo (HUS 2 QPIU nex ï Oontut T 41« nfius, di H 1 ? v LEpe. T If&x hä iC ;: :: u — 115 , 1f uo C ii at nmortem g!onaæ diuinae teftes et coele(tium p nio Icipes, ((Hi((y ehls lefüm qu di "Eei t unt fuis, fumma g C ic no- nv A H g(*? ï; (f?'ïl dfeé uam reuela X( 'juæ ininus (C' ieiudicil extreml 'ac- queretur, i: verba 5 r usga «8'Igc8 de « rept li a ia inter f'e'" Ap. Paull lm in eo- cipere vellemus dem hoc ca api ite fegn Io (j *ïl e Pr atum fe effe Deu n rtefert , iva. doi [amvcz Phili enies j« ciAuxgués xdj cmpone AX 971 04 XviiI UEXTWARAS — AU. N xx: XoTti &ic rf,us(;:zv '"Hr& Xe. Quod fih.l. per.4 ,usgm; "n Xg. diem, quem vocant, extremum denotaret í Paullus pofta- laffet, quod , etiamfi non poftulaffet ? tamen ipfis facien- dum erat. Si enim Philippenfes vfque ad mortem integri- tatem atque fiduciam in I. C. coll Ocatam, feruauerant, fi- mul redire ad vitae g 2 enus corruptum non poterant, docen- d ial tibus expreffe f; paci is, arborem, vti ceciderit ,.ira iacere; Ad ftabiliendam d enique noftram explicationem facit fimil. lima huic lo quendi ratio, quam c. 23. inueni mus, vbi Apo- ftolus, vt ditfoluatur, et apud le(um fit » Optat. Quis maxi- mam.fimilitudinem inter has duas e Xpre(fiones : :idewv p "Htpay 8 Kvpir. Ct cUv Xeico. bv non animaduertit ,'in vno eodemque capi bus, D. Paullus te occurrentes?. Omnibus vero concedenti- in hoc 23. feg mento non de extremo die; fed multo magis de morte. et mortem íuam fecuturo tempore loquitur; ex quo colligere licet,.in antecedenti € quoque fermone, ex Paulli fententia, per 7 usgav Tze a illud tempus denotatum effe, quod mortem hominis-proxime fubfequitur, praecipue quum ex aliis N appareat, sE locisi !uculcnten [ - x Con t;:xtu & e; Reliquum eft, vt, hancce noffram explicationetm feri- orctionis er orationis effe confentaneam , demonítremu $, quod fiét, exponitur. quando, eas, quarum in difTertat ionis. huius initio fecimus mentionem , explicationes contex tui non.cffe contenientes, Íed contextam orationem potius noftram interpretationem requirere, oftenderimus. Refpiciamus ante omnia ad id,, quod:Judaei ad: hoc 1. C. effatum . refpondebant ,. intellexif: Ífe enim verbalem ipfius fenfum , partim ex fcopo loquen- tis, partim ex linguae notitia, qua € ipfis omnino eft conce» denda, colligendum eft, quamuis falfo intcrpr*etarentur illa * Ver- XViiif verba; S er" V t ator o. m. dixérat, Abrahatufn effe gäulfl ffï; quod diem füum viderit. Judaei ad id : quinquaginta, in- quiunt, ennos nondum attipifti et Abraheinum vidiffe te; jactas, quanti te ipfüm facis? Qüomodo conciliatdà foret cum hac refponfione illa borum vérberiin interpretatios fecunduin quam tempus, ih quo lefus in bac terra ver(aba- üP, fiue premiffionem de MefIia náfcitüro innvi putent ? Quornodo obiici commode potuiffet, léfuim Abrchamurm vidiffe ?* Nonne Deus Abrabethuth de Meffis venturo, etfi notdüm erat in rnündo; certiorem facere poterat? Nobne Ju- daeos hoc ftatuife, neccffe eft ?. Sed orationis contextus noftram pótius explicatichein. rccüirit. EX refporfione efïi—rü;?udaem'mm verbip quideni hiíce ver bis fuübiacentefn fenfum nón ofühnihó intel 3 lexiffe ; tairen generaletn horumi verborüm: eós hóriebem Labüiffe; quae ex l. C. fcopo ipfis erát, concludere licet, I.ofnentifn vero verborüin iey 44 5»atéa? ""cs minime in annünciatione fütüri Meflise vel : H $ila In TE; fed in vifu illius diei ipfo ponebant, quafnuis; quando et qua ratione id fedvm cfct, nondum 'apud illos copfiebat, Idque eo tnagis cft «fbrinandüm , quià fi plane non re&e eum intellexitlent; Chiriftüs eos refütaturüs füiffe£ aliquo inodo, faltemn toteim reim filettio praetertniffurüs fuiffet; aut colloquium hocce non cohtinüaturüs. ld vera éontinüat, neque refütàt; quod proferunt Jüdaei. .&. XIL Chriftu$ cómmi. $i. euti, qui fegiïsüs f'i;i's oEtempei*äa cósitinus? üerit, mortem expertürüm hom ellc, effirfnáüerat ; quod, £ürs, etíi Judaei fáifo de tnorte natür sli atque folita intelligebánts de àánimi perduratione effe explicandüm; vhüsqüisque lar- gietur. Haec erat genéralis, quain Serüatór . propofueftat enunciatio et coníequentis collequis fübdamentum. — ju- $ : dáes £ xX quommm EL Á 2 daei de obitu naturali eam int ,ääägentes; Abrahat ivl m ipfius Dei teítimonio probum atque fidelem praeceptorum fuo- rum obferuatorem , tamen effe mortuum , perpendentes, falfa lefum proponere, 'partim ob praeclaram ipforum de Abrahamo fententiam , partim propter id, quod de morte, omnibus hominibus fübeunda , fítatuebant , arbitrabantur. Hae dubitationes, quas ijudaei contra enuneiationem illam generalem mouebant, vt euellerentur , neceífe erat, vt Chriftus primo, Abrahamum mortem non fuiffe exper- tum , fecundo fe non.folum Abrahami temporibus aequa- lem, fed etiam ante ip(um fuiffe, demonftraret, Quod vtrumque fecundum noftram interpretationém Seruator ef- ao fYz T lr ficit. Ante omnia, Abrahamum non plàne d i de, ed um » &id p- tius fummam poft mortem felicitatem fuiffe ade rat, et, quum ipíe caput atque praeíes- beato um fit in altero mundo, illam Abrahaini felicitatem ita deícribit, vt laetitia fuerit adfe&us maxima ,. quum diem Chrifti vi- fToe diffet (; gloriae atque maiefítatis. fuae. fuif 1et t:xhï j t AUO &fferto fimul fiam cum Abrahamo coéxiíten tiam iad 19 tà- uerabda m bat, prae&xiítentiam vero fegm. 58. expreffe af $. XHI. LE at expref: MN(- judaeo- Ác eo quidem facilius Seruator his vti pote ï rum de Pa- fionibus , quum Jadaei infignem, de P £ at charu m, et LJL ae- triarcha- icitate fouerent, fertim. Abrahami perennitate atque ryum Íítatu tentiam. Requie gaudere Patriarchas ftatim poft e fententiae et aeter- mortem, et abire in locos ipfis deftinatos, autumabant Les. p nam feli- ternam felicitatem cum epulo follemni compa citatem no. puum in eo tribuebant Abrahamo loaum. Vid. ; & tth H *5 minandi ;;: & " ap et Luc, XVI, 22. *). Porro eum, quem ob virtut yatione, et 9;) Vid, Bib?ia 4 Theologis quibusdam auglicanis illufivata ad bb. W. AOT r i AT TP, FY T 29 a m XX ét fiducíam in Deo collocatam rnagnum felicitatis gradum affecutum eífe, credebant, jacere ad finum Abrahami, fta- tuebant. Immo fummae felicitatis faftigium per Qeaew: veniread Abrahamum, ab iisexprimitur. Haec omniaaeternae beatitudinis genera faepius quoque per verba : videre Deurm innuntur, quae loquendi ratio cum illa : videre diem Mef- fíae maximopere conuenit. Si vero res ita fe habet, quo- modo l. C. ad Judaeos verba faciens, quando de prae. exiftentia fua ante Abrehamur, buiusque fumma felicitate volebat loqui , vtrumque coniunctim , [íecundum illam ï Judaeorum de his rebus fententiam, vnica phrafi commo- dius declarare potuiffet? €. XIliL r2 Nec praetermittendum cít, quod haec ekplicatio reli- expficatios quis, quae in. hoc capite invenimus , cfiatis eft admodum nem reli- conueniens. lefum h. l. ceto. Jucaeis ex receptis eorum GUis, quae in hoc C; opinionibus difputantem anifrzduertimus, conf. c, 33. fqq. VII. oces Ideo illa l, C. verba, fi ex noftra fententia explicentur, non curzunt; funt, nifi illius difputationis cortinuatio. Ín antecedenptibu S cffe COfl« Chriftus fublimioris ftae conditionis quàedam teftimonia, üenientem, quamuis non femper verbis expreffis, tzmen remoticribus demon- C. coimnmernorauerat. 14. 19. 23. En quoque noftro in "ratur, loco eiusdem teftimonium, quum, iudicem fe orbis terráru m atgue caput beatorum in a?ze.ra vita effe, contendit, $. XV, Quibus praelhïfïïs ita a nobis corftituitar verborut à u erba fé« com. 31 — $8. obuenientium fenfus: . Chriftus : pro feccto; cundüiri inquit, vobis dico: qui praeceptis meis eft obtemp erans, nofircin t nullo omnino tempore peribit, -Ad quae Judaei : nufc ! intg*gre:æ bi, [tos- EE XXIJ - E m TX - z WL m« 1 H i, refpon lent, fpiritum ine(fe malignum, ani iictd ue z'.t'ïxmus,. ""* Abrahamus pater nofter, qui tamen ex vnanimi omnium teftimonio legibus diuinis erat obediens, quas tu, proferre atque promulgare te, iadas , nihilominus eft mortuus. m Omnes vates atque viri do&trina, vitaeque integritate infignes mortui funt.- Quomodo igitur affertum tuum conciliari poterit cum hac experientia? Num tu Abrahamo patre no- " ftro es excellentior? Chriftus refpondens: quod ad meam, inquit, prae Abrahamo excellentiam attinet; tempus iam non eft, vobis eam demonítrandi. Sed pater meus eft, qui me honorat, quem veítrum Deum profitemini; eum vos ? non noftis, equidem vero noui, et (1, non noffe, dicerem, fierem mendax, perinde ac vos eftis. Sed ezo illam nout, et fequor eius praecepta. Quod vero ad Jdbrahami snovtem Jpellat , quam ii obieciflis , coutra. affirmo, fumma animi Jaetitin, eam , quam ego pofl mortem tribuo, felicitateim perabat , immo mom folum fperabat, fed ipfa etiam feueba- tur et permaguo exiude gaudio fuit adfeHlur. Ad quae Judaei refpondentes: nondum, inquiunt , quinquaginta an- nos natus, Abrahamum te vidiffe , perhibes. Jefus vero: amen, inrquit, vobis affeuero, non folum Abrahami tem- poribus fum aequalis, verum etiam ante ipfum fai. - $. * Finise En igitur, Le£for Deneuole , noftram horum verborum eXplicationem. Quae fi forte Tibi non omnino fitisfecerit, magis in proponendi ratione, quam in fententia ipía eíe erratum , nobis per(uademus. Noftri laboris erit praemium fufficientifimum, quando viri eruditi, explicandi arte pe- in hanc materiam in ,ritiöores, ftudiofius fionem fument. quirendi .occa- SaLic R -— — ao ts um : LL V E AA A À * i ; L a d AUE N Ul .WW H ; : w E RENA - p T. p z i RE E. E - — — — — - A - L « - f * - » - * - — - " d - " ». - ^. - 5 A T hs * * " - » »- » - " — À EM àecy Y » ) ^ T^* P. F H 4..« E ^ , 1 I " 4j ^ « — R^ - " * Ab » " " — — & $ B; 1 N s. o RU x d y — * ïd aT : H A Po4 - $« aL * ? - «« & w Mi ^ "- M » » M ys * vÀ - d Hf "—— -- — - n »» T — .JU "" E TA s E 3 1 - E um al r^, 25* l l o LE - b* y -- - i, V - x i — jesine. 9 NS-4 *5 R N X & h p m $ i. " L ..H-. »w - ...«x;fxl. -- L. u i — .h N J - Q r LE us I " - N bcA AT N " M ^ , 7. * X x ( 7 N 5 A (W .w., M w« "a as d s »- d ; w^ jSP a* A r- - 1 - " A EM n .M, 1 4... a 1 . -« : M " aL -u - p "" m A . M.P x yv* h. ; MC " M 1 XXYN hb 24 .;il Iw X : — m - — w - b ; : vA t - buw - W /M » - s /W - - " v- --X Y 1 r 4 d "d d — p dÀ ! o U.w u;- M i* f* »* Nb - " : —— À "^ E - Y ", x o u d tmua a r rw . g 2 , - * t - : ? - (A-w vl $ j X MA RUE "a J T w.. 3 " " p a * " M ml - d E "" i — » » -«c - Dd - m » n — À « a DC E m 1 » - p A & w d fA . -u N- vl sls * m N- : A d -^ : - M ,w — r t d p* w hu^ . - M N iT p - —— p.. i uþ DN l. - *2 LK p TT " X upta 7 r N r UT - D t a. La TE T - E 3 U Y DISSERTATIO T SISTENS EXPLICATIONEM EVANG. IOHANNIS CAP. V Hï R g COMM. s0. d Q Qw ss VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset l 5 *RSGTOU od VA CL CO W6 JUACATS TCC Jefef A0 " eCOIN g v o^ R3£0. DPDAOAJWCSSC « . 2043v 0 ä KO IJ-oD. MES X NX IUIII s| r.*-i BHEHEHEHE ä QUUPOvo 4rowwc ä D9'C6 e U x0NJgAC g?2054C3 C5049 9 g. J 0 7 3936 W NCCUALRUES a qvee7? JL UI 68 OY CONSENTIENTE AMPLISSIMO PHILOSOPHORVM ORDINE BRO PFACVETATE DOCENDI E3 DIE VI MAII A. R S CIO I9 CCLXXVIIII, l10 PVBLICE DEFSNDET z V VWv A. 6 s [ e o 2 M. CAROLVS ADOLPHVS VOELKER AD HABENDOS SERMONES S. POMERIDIANOS INS$TITVTVS ET COL- LABORATOR AD AEDEM S IOHANNIS RESPO NDEN-IE ÓO H.A.N NE K V5 ZM- AN Y HV NGA'IR O, l5 I EM A-E ä LITTERIS HELLERIZIANIS,. 3 1 ïä/ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com