KaI600-1746_5

$—

m

-

"I

t

——

i

-

a

L E

*

vH

d. a

..

——

*

-

—

—

—

«xd

r

ab m

Em

z

l ïelk

—

Hu.v.

W

R

EM

m

-

LE

-—

d*

—

k

&.

ES

"

,

-

V AA

7

p^

UE

"-

Fsv

sJ

—

-

"

4 « 4

-

—

h-

"

—

AH..

^m

-

1

)

:x

n

«

»e

a

—

P as

-

^m

ïn.

a

. m

WA

^

o

wv

—

"-

G

d- n

—

» g.

"

h MP

;

d.

"

"-

«l

-r

—

LE

—

d

-

»

&

.WW

-

EuE

o ZON

p

—

Wa

w».

Wtï

-

-

Ll 4

ia

-

.M

ET

-

-

-

W

4

;

y

4 i

—

v*€-—

——

y..r

Hc

ts

W "

Mu

-

m

-

*

vr

—

M

l

!..

-

—

a

o

a

w

- l

*

s

r

..

»tX

.M

j

d

bv f

Weua st

Cf*

L

-

W

- u

s

* d

—

"h.

^s

--

L

-

——5

,

2*

st

A d

b ss

j m t

-t

e*

4 w

1j

-

*

A.*

.'« »

-

(H

E!

xþþ-zr

A m

d

-t

al

;

-

gt

^

Pl

p

—

w s

*

p

".

Va p J

/&..»

^.

ntÀ

*

—

J

-

W

P AT

* -WW

€—

"

H

)M.-

—

E

a.

-

^

$

""

!

—

n

w^

DI

—

a

d

-

If-

ha.

d

"*

,.-'

r

--

E

t d

»

AR

?

-75

d

m d

"

Wa

w

-9

»

E

ub

p

TA

A -

"

*

Ox

L UR

*s

W

"

(4

P TMf i

— ÀÓ

-

A

"*

"-

h

-

»

P s

d

Ws

—

*

MH

"

W

-

?

v

E

A

» d

b

;

*

——2

b-M.

db

-—

*

—X

I

"

" s

a

a.

*

4

M

-

.

w

PU

w

t.n

o

*

Es

od

»*ec- W o

-

&

o

A

VP

odl

m

i

-X

w

LM ,

59

A m

Seow

z

— —

i

N

* at

m

p Éu

y^?

2

"

d It

L

"

MP y

d *

xÀ x

& «

LA

d

»1

*

* *

p

d o

&

p ss

t4-

*

t

.

—

lh. -

um d

. MO

"

a

..w

l

E

.

"L

E

s

*

I»u

3

m

d

"-

Ms

—

ia i

T urp

".

3

at

H

AL*

"^A—3-

x

s d

— 9

xj

M

p

A

*

UX u

.v.,nw

ul

*

-

4 L r

*

-

d d

hl -

?

M od

s d

- A^

yose

W

X

o m

f..qum

— d

d

L s

-

ü..

3

» .

v

hod

.u

d d

N

iF

--

—

2T5

M

r

W.

n,..w

-

-—

ao .

1

.

.«-W

»

"A

E.

-X .

v-.«

X

"

t r AL

9

À

Y

od

Bd

m

p-ll. La

w

w

"

-

m wh

a ?

.

M

P*

1

-C *

e

,.;..H.

- *

AC

.-v

!äw

p

UP i

E

*

.w-

—

d

TR

2

.l,'ri m

»

P

*

Kïlftlrf

—

-

Ó^ .

;

—

E

a

f

*

f

* /:px.. ..Hlx

;

M -

-t ,

!M

-

rhw

yL-

-

"

o

Wa

.!(H'-

l

t

z

h

o MR

i

:

IVAAAP

a

l

?

—

"n

N

r*

3

w.

-

4

»

" J

av

"-s

v ECA

"

"

p*

m

a

C r

s *

M

n

» a

*

- o

"" s

uf

d

*

"

17

w ^

£

—

Y

"

A

x

h. g

)l(

r

j

M

Wlo-'

. 5l t

-

— -

rE

*

»

:

N

.. -

À

w

À

P

s

d.

M

M

^

«H(ll/»«

L

-

C 9H

m2

"u w

9 wlb

y««i

f

-

F£

W.

-5

r us al

—

Ls

p

D:f

xX

*

b Y

-

H.

N

u d

-

* J

* T*

A

—

"r -a

um

»)

p

s

3

Vi ais

de PO N

—

Wu-l

-

"j

-

w,x

*

*«

» mu'tq

—

—

wt ts

-

i*

73^

j

-

&»t.

"

m

E

u.

^.

C t

"

»

^14

—

st

s

W.

E

lu

w

n'v.v

P d

t

z

J*

tl

;

&

—

.ui

, «-s

34

de

*.

w v ow

x

Á

.er

d-

a

N

^ xxu p

w-

i

H

»» t

-

..m w

m

$5

"

s

r

F

£

eogPm

.M

..01«.

,^v

W-

lh

i

HA

-m

a

o

«N s

H

u

ha

&

L

É

Y

)

vr -

M

N&

W

-

ex

--

£ u

|

L

-,

m

^. at

&

Y

W

at

T

/u,.

N

À.

AT

Vi

s

a x

Lb

t

-

Ms t

ha,

ej

AM

t

LIM

Wf

wos t

.

W-:

:Wf/.w

LE

$

. d

( -

ve

n-

Y

La

.'IH

* 9

A t

4/

"s

--

r

À

U MV

-

—

*2 4

x

—(

&

E

i

ï-mx,h

^

l

AA U

iV

N

A w

* .

^

Vr

CM

-

M

X

d-

m

M)

M

w

*

H

li

-

v *

vom

ha

Wi

l

i

l

—2

ln

ENS

w

——

m

'fxm

"(

A

—.,rsWZ AE

M

&

-

-

$41

- J

$N

—

*

n

M

x

o*

H

i . a.

.

*

"

W^

(

at

EX

——

b df Y

P.

A

r

AL

À

-

tl

»^

; -É

m

*b

-

— d

d

V

V.

l

2

*

Pa "78

at

EVA

x

-

«f

E

H

N

m .

w*

»*

n d

*

w d

T

m

&A

&^

TU Va

h à m

*s

RV

LU.

M T

VCR NNEE

* n

E

-

-

CA

*

*1

LR

hd

A

4

a

*

"

XX

——

:

wb

a ld

-R

-

l».v

3

d

n

1^.

hs

Y

x*

g

E A

—

d

h w

»

-

A

»t

X*

-

D

& t*

M^ P ht

—

D

TA u

I

-

* d

u D

a*

u3

TT

- -

N

W

*

Tb

-

À. sl

--

Y

A

j

"A at

R.

-

--

k i

v *94.

H

^

g s

X

Es

M

33

*s

b w

W

p

«X

vX

X

hi

um i

TM

X

*

&

T

3 VE

Vl

Mw

7

a

Pl

u W.

T

hERE

L

W-

E

*

, R

1

'KA .

k

B ls.

f

h-

^

a

B

X« VU N

M N

n

*

p*

d

M

4*

3

m

»

/oH.

H

a

Y*

" .

v

d

. t

j

IT

.H

--

-

YX C

ol 7

EW

j

x C

Y *

TA

HH

sw

P.

A

Afv

4

Mu sl*

-./&,.»

U. o

W

—

Es

.Vvv

"UR

Y

u

WE

ESXDIN

lod

nl

L 9

.rH

,m4.

.MH

ha

—

"4

b d

wl iW a

LE

o NI d

m.

&x*

"i.

$t

*

x)

-

j

3W

N i,

À

al m

It

-./

j*

;-.waq

À

-

;

b

R

- u

»"

* ij ol

",

y

a d

b

"

OA

X

[

^

^i

"EE T

- VP

w*

p.s

A

*y

APV

-

z

N A

N

W

w

C ES

.

-

":

;

w.

N

fs.

N

h

**

Bll

o

r2

m s

N.u

k

Á

]u

v

g.

a

hl 1

kuvä

d o^

|

.

u MY

*oy

»A.

.v./?

x

.6!1

E

d

a

.A

s ptm

W

Vr du

x .

j

n

u M w

hao

"

-s

*

-

as

E

Raf

.

[ o

—

V d

-

"i

y-

w

Es

*

W..

AE UE

» $.

N

«H.W

^

x

a,

x

TC hd.

44

i s. d

—E

m t

s

x&. i

-

^. W

3^*

-

V LA F

R P i

- o D m

m/l

7

hat

Y

44

-—

m -

pb

-

M R

t

AA

* P

w -

—

iE a a

—

i ,

L

P ami &ï-/

* w

7-

pl

E

M

"as

"

-

d

P

v

T

t

B.a ^

-

m PNSSPS

.

Á

m as

n p N

a

—

WA

M

1

-

T

.Liv.huiï. -

anbdbeedten

: s

d

u a.

r—

asl

"-

r

ES

i^

.Hr

wper

-

ILirt

P —

tceretgenit

——

——

: d

h

P

z

r

ia z

—

—

a h

Ro

i

bt

ais

N

d

k x

——

——

—

Dc o r o RÉ o hi

r d

n-r

— m

weriem

E

-

B2

M

-—

"

E

W

L'

«

E

-

—

l«

^;

pm

——

R.

-

*

*

d

TUb

RA

E

EY

$*

e.

DISSERTATIO

TIHEOLOGICO - PHILOLOGICA

EXHIBENS

SECTIONEM V

CONSPECTUS

ILOLOGLE SAC

/F.

QUAM

DEO VOLE

p N OE

ORDINIS VENERAND. THEOL. AUSPICIIS,

EX INSTITUTO

FREYIO-GRYN/ELANO

SUIS AUDITORIBUS PUBLICE

TRADLL

- JAC. CHRISTOPH. BECKIUS,

S. Th. D. & P. P. ejufque

INSTITUTI LECTOR,

DEPFENDEI

WILHELMUS FRID. WUCHERER, DURLAC.

Pr. VIC. PJEDAGOGII LOERACENS. SOC,; LITT. BASIL. Adícript

IN AUDITORIO THEOLOGORUM

AESTIVO

d. 22, Sept. bora LX. aunuo 1768

DASLEERB E

Typis Jou. Ropn. Iu-Hor & Firrir

?

w

*

*

LECTORI BENEVOLO $.

Uartus jam annus abiit, ex quo Sectionem IV.

Mora

Phil S. examinandam propofuimus.

diuturnior non ex alia cauffa fuit, quam ob labores

uosdam alios interea ad finem perductos.

Nunc

autem ad Philologiam facram redimus , . cum folemnis

ifle dies Sociezatis noftree Lirzerarie , qux me Tuum

Protectorem defideravit, prater alia publica Exercitia,

& aliquam a me Differtationem poftularet.. Quod

autem Doctiffimus ille Vir, olim Auditor meus, nunc

Amicus & Socius clariffimus , cujus notmen fronti

adfcriptum vides , rogatus prompte in íe Munus

Defendentis fufcepit, de eo non dubito, quinid, quod

mihi gratiffimum eft; etiam illuftri Auditorum choro

perjucundum fit futurum, audire Virum vere erudi-

tum, de rebus graviflimis folide & facunde difleren-

tem. Quod DEVS be.nþ vertat! Vale.

PHILO-

RNN

.

7,

,

m ]

tv*3

5

"n

7/

JJ

S WU

ii

N

9

;

i

ï

í

7

MA ,

äx

"

W

f

D

nl

7

7

s

)

d

i

N

b

2

N

(

£5 267

Y

ARENSN

Va

N

g?

?

N

7

—

$

í

dN

/

TA

P«

ILOLOGLE SACRJE

SECTIO V.

PROLEGOMEN A.

-

f&

I.

N noftro Syftemate Pbilolozie S. qua.

j

W

) A

li

tuor continentur partes : I.' Granafica.

Q

"ünm

)II

m

[Om

2. Critica.,

3. ntiquaria.

4. Herme-

E

»iz.

—

VN

neutica.

(Sed. 1. $. x1.)

Cum ita-

PA

que in prioribus Sectionibus mentem

noftram de variis difficilioribus Qusftionibus. Grammatice

Linguarum originalium S. Scripture expofuimus: Nunc ad

fecundam Partem tranfibimus , qua eít Critica Sacra.

2. Critica S. dicitur , quoniam circa Libros Sacros verfatur.

Eftque Ars, deScriptis Sacris vel integris, vel de eorum parti-

bus judicandi, .Judicandum vero eft r. de Au&oribus Libro-

rum Sacrorum & de Libris ipfis. 2. de Integritate Collectionis

2

1VC

4

*5 ) o ( $8

five Canonis Librorum facrörum. 3. de Pauritate fontium,

feu Textus origina/is. 4. de Partibus, feu partitione Libro-

rum Sacrorum. $. de Mafora, feu Hebreorum Critica S,

6. de Varietatibus Lectionis. 7. de Codicibus Mfctis. 8. de

Edirionibus praftantioribus Librorum S. 9. de Legibus &

Cautelis criticis, ad quas de Varietate Lectionis, ac prz-

cipue de recentiorum quorundam Criticorum laboribus vi-

deatur judicandum efífe.

5. Hzc continentur velut primo Capite Criticee Sacrz,

quod confiderat ipfum Texzum originalem S. Scripture. Se-

cundum Caput judicat de erfonibw illius, quarum alie

funt veteres, alie recentiores.

Ex veteribus antiquiffina

effe exiftimatur Samaritana Pentateuchi; proxima Greca LX X,

Interpr. Hanc fequuntur. Chaldaice , qu& dicuntur Targumiu,

He ad V. T. folum pertinent.

Sunt alix utriusque Foede-

ris Librorum Otrientales; Syriaca, 4rabiea, Per[ica, ZEtbiopica,

4rimenica & N, T. . Coptica , . Gorbica.

Exftiterunt & V. T.

grece alie, 4quile, Symmachi, Theodotionis , relique , non-

nifi fragmentis & Veterum commeimnoratione innotefcentes,

Eft tandem in veteribus Verfionibus haud contemnenda La-

tina Vulgata V. & N. T.

4. Fortaffis & de recentioribus nonnullis ac precipue

celebrioribus Verfionibus S. S, aliquid dicetur ; quales funt

Germanice & Latine quedam ; nifi aptius videatur, de his

iu parte Hermeneutica agere. — Non enim tam ad Artem Cri-

ticam, quam ad S. Scripturz interpretationem pertinent ;

ad quam & relique Verfiones haud parum fubfidii adferunt,

Referuntur igitur ad Criticam S. que de Antiquitate, Zv-

Oe]ü« , variis editionibus harum verfionum , non quz de

conformitate cum Textu originali dicuntur.

10 'rer-

$s ) 0o0€

d

j

.. Tertium Caput Critiez S. Libros ipfos S. Scripturze

inter fe confert.

Huc pertinent Loca , qua fünt & dicun-

tur. Pavallela

porro Z//ezatiozes V. T. in Novo, & utrius-

que Teít. in aliis Scriptoribus antiquis, five Judei five Chri-

ftiani fint. Nunc z. e primi Capitis Sectionem 1. propo-

pemus :

De Au&lovibus Librorum Sacrovum €2. de Libris. ipfis,

I

Sequemur in hac recenfione ordinem Librorum,

qui in Linguis Originalibus ufitatus eft, non quod illum cre-

damus authenticum, ita ut ab eo recedere haud liceat ; fed

quod Textui originali potifimum fit ftadendum , atque adeo

ejus ratio diligentius coguofcenda , quam Verfionum.

2. Quatuor funt Claffes, in quas Hebrei Libros V. T.

dividunt : Prima eft n Lex, Graecis Nógoc Moctog, leu

zevraTeuxos, Pentateuchus a V. ejus Libris f. Partibus , quas

Hebrei c»von vnn quinque quintas, appellant. Secunda

Cr3VmN" CUNO3, Propbetarum priorum.

Tertia tz7823J

ConavnNw, Prophetarum. pofferiorum. Quarta £2*3n2 Scriptorum

Íc. Sacrorum, quos Graci 'AyaoypeQovs dicunt.

3. Mofis V. Libri Lezis nomine appellantur, quamvis

plurima Hiftorica contineant, quoniam in illis Leges a Deo

Ifraélitis przfcriptze traduntur.

Auctorem eífe Mo/ez idoneis

omnino argumentis conítat.

Fuit autem ille filius A4mrami

ex Levitarum Stirpe, vixitque tempore Servitutis /Egyptia-

C& , a qua Populum I[fraélis divinis aufpiciis liberavit, À. M.

2513. ante C. N. 1487. fec. UssEn.

4. Summa argumentorum, quibus conftat, Mofez effe

Penutateuchi autorem , ad duo Capita referri poteft, 1. Petitur

3

ex

6

$? o € g

ex Teftimonio & Confenfu omnis antiquitatis cum Tudaicae

tum Chriftiane ; quod argumentum tale eft, ut nullius Li-

bri veteris A9évraa probari certiís queat. Aut igitur de

omaüious, qua ante nos funt fcripta, dubitandum, aut de

Pentateucho , quod traditur , credendum eft.

II In iptis

Libris S. refertur tum Mandatum Dei, quo Mofes fcribere

juffus eft Exod. XVII. 14.

AXAXLIVW T. AXNIV. Av

Deut. XXXIl. 24. tum & teftimonium , Mofen revera fcri-

fife, 2 Chron. X XXIV. r4. Jof. I. 7. 8. 2 Chron. XXIII.

18. Esdr. VI. 18. Nehem. I. 8 9. Joh. V. 46. 47. Luc. XXIV.

27. 44. Marc. XII. 19. Ad. XV. 21. ut alia loca taceamus.

$. Non negamus quidem, pauca quzdam paffim poft

obitum Mofis a Prophetis addita fuiffe, in iisque potiffi-

mum Cap. ult. Deuteron.

Nifi quis cum PuiroNt [udeo

malit credere , narrationem de fua morte ipfi Mofi divinitus

infpiratam, ab eoque conícriptam. Sint itaque ab aliis Pro-

phetisaddita quadam, haud efficiunt, ut Pentateuchus mi-

nus debeat Moíi auctori attribui.

Nam pauca cum fint illa

additamenta, non poffunt ipforum Librorum fidem ac a29éy-

Tu&y imminuete.

6. Ex V. Libris illis I. Hebrais dicitur nv/w?3, que

Graci ac

eít prima ejus Libri vox, notans , I principio.

Latini Geuefm vocant, quia Mundi & Generis hamani ori-

ginem pandit.

Hunc Librum exiftimant nonnulli a Mofe

compofitum , cum privatus adhuc eflet, viveretque in terra

Midian.

Verofimilius eft, illum cum ceteris tempore com-

morationis in deferto in ufüm Populi, quem ducebat, fcri-

ptum fuille. Cumque res ante Mofem natum , ab ipfo Mun-

di principio geítas contineat, quaritur, qua via illas ipfe

cognoverit ? Alii itaque ad Traditionem Majorum , qua in

Hittoricis haud fpernenda eft ; alii ad Revelationem f. Infpi-

rationen

as ) o ( $5

7

rationem id referunt.

Sed nos haud dubitamus, Mofen in

traditione Majorum fcribenda a Spiritu S. directum , & for-

taffe Scripta quzedam antiquiora in promtu habui(fe: fic enim

Sapientiz divine conveniens erat, eum in rebus graviffimis

conícribendis, qua hiftoriam originis totius generis humani

fpectant, quin zpwreveyyé^uoy exhibent, contra quosvis er-

rores, prono alveo ex traditionibus humanis fluentes munire

nihilo minus tamen, ne miracula prater neceffitatem multipli-

centur , liberum traditionum tam fcriptarum , fi fuere ; quam

non fcriptarum ufum relinquere.

7. Librum Il. Mofis appellant Hebrzi nyov now;

E? ifla funt nomina ; qud fünt prime duz illius voces. Gra-

ci & Latini Exodum dicunt. 'Efedeg autem eft Exizus : quod

in eo Libro Hiftoria exitus líraélitarum ex /Egypto deicri-

bitur; quorum deinde-fata, nec non Leges Dei usque ad

Tabernaculum Foederis erectum , referuntur.

$. Ab eo tempore incipit Leviticus , quem Greci & La-

tini dicunt, quia univerfam Dei Legem de Sacerdotibus ac

Levitis, nec non de Cultu & Sacrificiis continet.

Hebrzi

illum a prima voce N*p^; Ez vocavit , appellant. Is eft ergo

IIl Mofis Liber. Ne quis vero putet, parum ad Chriftia-

nos eum Librum pertinere, cogitandum eft, univerfum il-

lum Cultum caeremonialem Chriftum & Ecclefie Chrifiianze

Cultum adumbrare, (conferatur integra ad Hebr. Epiítola)

nec fine ejus cognitione Scripta Evangeliftarum & Apofto-

lorum intelligi poffe.

9. Mofis Liber IV. Hebrais 4393 ; In Deferto , dici-

turl

Nam illa eft vox notabilior ex illis, quibus primus ver-

fus incipit. Graci.eum 'Ao/9poc, Latini Nueeros appellant,

quoniam in eo continetur diligentior enumeratio Populi Ifraé-

litici ,

U dus

8

$o

o € $8

É

litici, una cum ejus variis profedtionibus & Stationibus.

Non defunt tamen & alia in eo Libro enarrata ; qualis eít

Hiftoria & Prophetia Bieami.

Referuntur & nonnulla Dei

IO. Liber denique V. Mofis Hebrzis infctibitu

lidem

pO 33 now; Ifa funt verba ; quibus Liber incipit.

ultimam Libri partem , que inde a Cap. XXVIII. progre-

ditur , ac graves peccatorum increpationes continet "50

mmown, Librum increpationum ,' appellant.

Allescatut. non-

nunquam nomine nJUD, irerationi , quia continet Legis

totius repetitionem, ac ulteriorem continuationem.

Unde

& Grzci illum ósu]eooyójseov , qua(i deuréommw 29 youou , itevae

Lionem Lesis ; Latini Deuteronomium dixere.

Hiftoria líraelis

ad mortem ufque Mofis perducitur, A. M. 2;$3. Ante

Co Nn 14470

YI.

Dividunt Hebraei illos V. Libros Mofis in LIV.

nvU^"a Parafchas f. Sediones , quas ita diítribuunt , ut

fingulis Sabbatis una, atque ita per annum omnes legan-

tur.

Chrifliani in his pariter & ceteris adhibent diítinctio-

nem in Capiza ac Verficulos , quibus allegatio facilior ac di-

ftinctior reddatur.

Itaque memini(fe oportet, has ac cete-

ras Librorum Sacrorum divifiones non divina, fed huma-

na auctoritate factas, adeoque ubi res requirit, mutandas

e(fe, excepta verfuum in V. T. divifione, quz fane majioris

auctoritatis vim: habere videtur

d

alibi.

; quam m N. . sedue hiä

I2. Legem fequuntur Propbeze Priores, quo nomine ve-

niunt Hebreis Libri Hiftorici, Jofue, Judicum, Samuelis &

Regumn.

Liber Jofue, Hebr. ywm ; gracis Iyeoos Nawu£ , Je-

Fuit ille poft Mo-

fus Nave, feu Jofua f Nun dicitur.

fen

!

Ed

-

9

«49i9

) o'(

fen Populi Ífraelitici Dux , cujus opera Deus eum in ter-

ra promiífa collocavit.

Itaque in eo Libro recenfetur introi-

tus in eam terram , ejus occupatio ac inter Tribus divi-

fio , aliaque nonnulla ad mortem ufque Jofuz ( A. M. 2561.

fec. Uffer.) gefta. Auctorem Libri Jofaam & EHlebrai veteres

tradiderunt, & complures rationes, ut credamus , fuadent.

Vid. Jot. XXIV. 26.

Pauca tamen nonnulla excipienda

effe, [ofuze Commentariis a Prophetis fequentium atatum

addita, diffiteri non debemus.

I3. Poít Jofuam in Ifraele JuZices füccefferunt , quos

Deus extra ordinem Populo fuo oppreílo dedit.

Hi cum

eum ab jugo hoítium liberaffent, quod reliquum vitze erat,

íumma auctoritate muniti ,

jus dicebant.

Primus Ozboziel,

poftremus Samuel fuit

De Scriptore Libri ambigitur. Ple-

rique Samueli attribuunt Librum illum, qui Judicum, hebr.

CO'Db

dicitur.

Videtur ex Commentariis uberioribus

eXcerptus, & in compendium redactus.

Scriptum fane

ante Davidis tempora ex C. I. 21. patet.

14. Samueli nomine IL. Libri infcribuntur fecundum

Hebreos, qui a Grecis I. & II. Rezum dicuntur, quam ap-

pellationem Vulg. Lat. Interpres fequitur.

Quis ille fue-

rit, & quid egerit, refertur in Princ. L. r.

Scriptor totius

Operis non poteft haberi Samuel, quoniam I. Libri C. X XIV.

ipfius refertur mors.

Itaque ea qu& precefferunt a. Samuele,

que vero fequuntur , ab aliis prophetis confi

1

$

gv

5

H

1a:a eíle vi-

dentur; imprimis a Nazbaze & Gade, qui cum illo dicuntur

res geítas Davidis Regis fcripfiffe 1 Chron. XXIX. 29.

Hiftoria perducitur ufque ad extrema Davidis tempora.

A. M. 2990. ante C. N. 1oro.

15. Libri Il Reews , Hebrxis t2"392, gracis ac Lat

Vulg.

fo

$e 20 ( $88

Vulg. dicuntur tertius ac quartus Regum.

Deducunt. fa.

cram Hiftoriam ad Captivitatem Babylonicam afque A. M.

3398. ante C. N. 602. De auctore non certius conítat, quam

de prioribus.

Videntur omnino ex ubetioribus Propheta-

rum ac Sacerdotum Commentaríis excerpti, & in formam,

quam habemus,redadi; íive id ab Jeremis ut Hebrzi, five

ab E/dra ut Huetius & veteres nonnulli cenfebant , fa&um fit.

16. Pofthos tv towe2m); Prophete poffeviores,

fequuntur , quos ftride ac proprie Prophezas appellamüs. . Hi

funt: Efajas, Jevemias, Exechiel, quos cum Danmiele Majores

Prophetas appellare folemus.

Sed Danielem Hebrai'ad Ha.

giographos referunt.

Adduntur dein *ty *^n, feu duode-

cim, quos Minores Prophetas dicimus.

Horum Libri quin

ab ipfis fint fcripti dubium non eft.

Antiquitatem teftan-

tur quicunque poftea inter Judeos vixerunt & fcripferunt.

17. Efzjas, Propheta, Amozi filius, vixit ac vaticinia

fua edidit tempore Ufze, Jotbam , Achazi & Ezechis, Regum

Jude, apud quos in honore habitus fuit; Szj

jius quoque in

N. T. allegatur.

Stilus eft ceteris fublimior.

Jeremias, fub

ultimis Regibus Judz vaticinatus eft, atque adeo ipfüm Ex-

cidium Hierofolymorum a Babyloniis illatum vidit.

A [u-

dais fui temporis horrendum in modüm

vexatus eít,

quoniam eorum vitia tam acriter reprehendit.

Ultimum

Caput, non ab Jeremia, cujus Sermones Cap. LI. v. ult.

clauduntur, additum a quibusdam putatur.

Convenit enim

pauciffimis exceptis cum iis, que 2 Reg. XXIV. 198. fn.

ac C. XXV. tot. leguntur. Quod fi, ut quibusdam placet,

ifti Libri ab Jeremia quoque fcripti cenfeantur , quazritur,

quauam fit hujus repetitionis ratio? Cum autem verofimile

fit, Libros Regum poft Jeremie Prophetiam Ícriptam abfo-

lutos; hinc mihi colligendum videtur, Jeremiam fnitis illis

fuis

II

$6 ) 0 C 88

fuis Prophetiis illud ultimum Caput hiftoricum addiditfe,

ut res circa Excidium Hierofolymorum geíta certius cogno-

Íceretur.

Deinde vero Efdram aut ex Viris propheticis alium,

hoc inde caput excerpfiffe ac Libris Regum , ut partem Hi-

ftori: neceffariam , addidiffe.

Idem, ut obiter iftud adda-

mus, & de Eíaj XXXVil. cum fequentis initio; item de

Cap. XXXIX. fadum exiftimo, que 2 Reg. XIX. & XX.

ne verbo quidem mutato inferta funt.

Nam & 2 Chron.

XXXIl. 32. commemoratur Z/zjas Ezechie Regis res ge-

[tas confcripfifle.

18. Ezechie], facetdos, Jeremis coxvus, cum Jechonia

Rege in Babyloniam deportatus fuit ; ibique vaticinatus pet

XX. annos, Sublimia continetac abftrufa multa, qua!is eft

imprimis myftici Templi defcriptio, qua& Cap. XL- XLIII.

continetur. Sirac. XLIX. 10. eum allegat.

sunt qui pu-

tent, duos ab Ezechiele fcriptos Libros, Fl. Jofephi auctori-

tate permoti.

Sed recte Huezius conjectat , Librum unum

in duo olim Volumina divifüm fuiífe,

Demonfítr. Evang.

Prop. IV. de Ezech. $. 4.

I9. Liber Prophetavum XII. a Judeis pro uno habetur.

Illorum Vl. priores fere cozvi fuerunt,

Ceteri diverlis vi-

xerunt temporibus, quas plerunque in principio cujufque

Prophetie indicantur.

Alii eorum apud Judam , alii apud

líraelem , Jouas apud Ninivitas , Prophete munere fundli

funt.

Tres ultimi 4ggeus, Zacharias & Malachias pott redi-

tum ex Capt. Babyl. Populo Dei adfuerunt , atque magis

magifque inftantem Mefliam denuntiarunt.

20. Inter Evai2, f AyieypoaDous , Scriptos a. Sandlis

Viris , primus ponitur tCa'9nn ^»so P[falmorum Nolumen,

V. Libros divifi.

Horum

qqorum funt CL. ab Hebrais in

2

CX

12

I

)0 ( $8

ex majore parte audior David, Rex & Propheta, cujus &

nomen multis eft infcriptum.

Sed & illi , quibus nullum

eft nomen prafixum , communi veterum confenfu Davidi

tribuuntur. Vid. 2 Chr. X XIX. 30o. Sunt alii item ab aliis Viris

Sandis compofiti, ac ab E/Zra, ut videtur, in unum Syn-

tagma collecti, ac nonnulli fortaífe additi, ut P. CX X X VII.

Sicut autem non in privatum , fed publicum przcipue Tem-

pli ufum ab initio compofiti , ita & deinceps ab Ecclefia

adhibiti fuerunt,

Ámplam enim continent materiam Lau-

dum divinarum & íolatii piorum; nec non de Chrifto va-

ticinia : Quapropter & inter eos Libros, quibus de eo pre-

dictum erat, feotfim P[absi allegantur , Luc. XXIV, 44.

Notanda quoque eít diverfitas diftin&dionis Pfalmorum, que

obfervatur in Gracis Codd. quos fequitur Lat. Vulg. dum

ifti Pfalmum IX. cum X. conjungunt, item CXIV. ac CXV.

dein vero CXVI. ia duos difcerpunt, quod & in CXLVI.

faciunt.

Porro Vulg. Lat. Pfalmum CXI. f. Hebr. CXiI.

infcribit 4Jeluja, reverfiouis Asrei C9 Zacharie; quz inícti-

ptio fufpicionem moveret, hunc Pfíalmum poltt reverfio-

nem a Capt. Babyl. fcriptum effe,

n;ü eam & hebrei &

graci Codd. penitus ignorarent.

21. Sequuntur Proverbia Salomons , hebr. moot *ouu,

grzcis IIaoonuías XoAcMdy]os.

Sunt Sententie f. y»2ue , de

motibus, fapientia Salomonis digniífimz , quem & earum

auctorem eíle ex initio Libri & Capitis X XV. conftat, Ca-

ut XXX. vero aliam continet ejusmodi Sententiarum col-

lectionem , prioris veluti mantiffam , cujus auctor A4gur, f.

Jale , fapiens quidam , & in audtoritate conftitutus Vir. Me-

rito itaque notatur Lat. Vulg. qui ea non propria, fed appel-

lativa nomina eífe credidit.

Sunt qui exiftiment, hzec ab

ipfo Sal. Ithieli atque Uchal di&tata, ab Agur litteris mandata

effe. Alia videtur mantiíTa effe Capite XXXI. qua dicuntur

Verba

&E ) o C 3

13

je&ant eruditi.

Verba Lenmelis Rer , quo de Lemuele varia con

fic-

Verofimillimum, fub hoc nomine ipfum latere regem ,

p

i vi

ro apud Hebraos

que & hujus Cap. audorem effe. Un

ÍIape

lura füere nomina.

De univerfo autem Libro non

bilitate fententia Huet; ; cum 2 Reg. IV. 32. me-

caret proba

morentur llI. M. Sententiarum Salomonis,

complures illa-

rum fuiffe a variis colle&tas , atque inde Librum iftum com-

pofitum.

22. Poft Proverbia Salomonis in Codd. Hebr. colloca-

tur 3YN ; Jobus , qui Liber primum narrationem aliquam

exhibet, de Viro illo fan&o & pigo; deinde Sermones cum

Jobi, tum Zmicorum , ipfiusque Dei,

quibus egregia multa

&

de Majeftate

Dei ejusque potentia , Sapientia ac Juftitia,

Mundi adminiftratione traduntur. Non facil

e quidquam fub-

Nec rerum tantum fublimitas, fed etiam

limius invenietur.

Stili poética ratio; qua & in

Pfalmis obtinet , difficultatem

Multa fünt tam de

interpretationis haud mediocriter auget.

Aud&ore Libri, quam de Argumento quzftiones. Audorem

pleriq

ue AMofen p

utant, quorum argumenta apud Hwer in

Demon

(t. Evang. Prop. 1V. inveniuntur,

Alii Jobum ipfum

& 4Amicos Àtab

ice, que patria ipforum Lingua erat, fcripfi-

reum Librum confectum efle fta-

fe, atque ex iis deinde heb

tuunt; eamque fententiam

Frid. Spanbemius in Hift. Jobi ad-

Ítrüxit.

Schultenfíus vero Pref. Comment. in Jobum , negat

majeftatem & £y

epyuay Stil

i permittere, ut credamus , Verfio-

nem eífe, fed hunc ip

füm habendum pro genuino Atrabifmo

hael tendit , in Praefat.

obi etate ufitato.

Huc & J. H. Mic

De argumento alii fic fentiunt , ut

ad Lib. Tobi $. VIII.

putent, non Hiftor

iam, fed Parabolam narrari, adeoque nonu

fed utilem doctrinam tradendam a pio Vi-

vere geftam rem,

ro excogitatam efle : alii vere geftum ,. quod narratur, cen-

fent ,

ita tamen , ut figurate quedam fint enuntiata, quz

adeo

2

p

Í

WE o g

adeo proprie accipi non debeant.

Confer. Jac. V. 11. &

Ezech. XIV.

14. 20. quz& allegationes rem vere geítam in-

dicant. Scsiptorem veto illius res geftas atque Sermones ha-

bitosin poéticum dicendi genus tranttuliffe credo. Claufülam il-

lam, quz grecis Codd. adjedta reperitur, utpote ab hebrzis

alienam, merito rejicimus.

23. Hunc fequitur Libellus,quem Hebrzi tavvenm "v ;

Cauticum Canticorum , i. e. Canticum przttantillim

um, appel-

lant. Audorem Sa/omonem e(fe ex infcriptione i

atelligitur,

quem & alibi Scriptura dicit,

complura. Cantica compofuilf-

1e , 2 Reg. 1V. 532.

sunt igitur Carmina facra , quibus füb

figura cafti amoris inter Sponfum & Sponfam , amor Chrifti

in Eccleliam fnam defcribitur.

Minime igitur probandum

eft eorum inítitutum, qui locuti

ones hujus Cantici S. cum

Carminibus amatoriis Grzcorum Latinorumque contendunt ;

id quod fine injuria S. Scriptori illata, ac fine turpis animi

indicio , fieri non poteft. . Ceterum quod Chriftum fub ima-

gine Sponfi, Ecclefiam fub Sponfze habitu latere exiftime-

imnus, non tantum ex unanimi Veterum fententia eft, fed &

ex eo potillimum, quod fimilia occurrunt in N. T. ut Matth.

XXV. init. 2 Cor. XI. 3. Eph. V. 32.

Cum itaque Myfti-

cus hic fit veluti Dialogus, qui mutuis

Sponfi acSponfz fer-

monibus conítat, Lectoris attenti eft, perfonas loquentes

diftinguere, ac de Chrifto & Ecclefi

a, aut hujus loco de qua-

vis anima fidel

i, perpetuo inter legendum cogitare.

24. Rutbe Hiftotia a

pud Grzcos & Latinos Libro Ju-

dicum fubjungitur,

Idem fecife olim Hebraos teítantur

Veteres; quomam ea res, qua ibi traditur, Judicum tem-

ore accidit, prout Libelli Exordium , ac ipla quoque res,

docet.

Utilis eft, cum ad aliam falutarem doctrinam ,tum

ad connexionem Genealogie Davidis R. atque adeo ipfius

Mefliz

$s 2 c ( $8

15

Meffie inde oriundi.

Quapropter & Rurbe inter Majores

Chrifti mentio eft Matth. I. ,.

Eum Libellum Judai inter

m*?328 van, cum Cantico, Tbrenis, Ecclefiafe & Eflhere refe-

runt, & peculiare inde-Volumen componunt , quod in Fe-

Samueleg una cum

ftis legi folet.

Scriptor non indicatur.

Libro Judicum compofuitfe probabile eft. Veteres pro Ap-

pendice Libri Judic. habuere. Vid. Eufeb. H. E. VI. 25.

25. Threni Í. Lamentationes , hebr. 2^R; quomodo? qua

prima vox eft, inlcribuntur.

Jereiie omnium confeníu at«

tributum , ac ipfius Prophetiz in Grzc. latinisque Codicibus

fubjundium Opufculum ett.

Sunt qui eo refpicere putant ,

que 2 Chron. XXXV. 25. de Lamentis Jeremiz ob Jofiam

referuntur.

Non tameh ob hujus modo obitum, fed ipfius

Populi Judaici calamitatem a Babyloniis illatam trifte compo-

fitum Carmen eft, aliquot Hymnis conftans, qui a piis olim

decantati fuiffe videntur. Commata pleraque alphabetico, or-

dine pofita.

Ceterum LXX. Interpr. ac ex iis Vulg. Lat.

pramittuat Libello przefatiunculam brevem introductionis lo-

CO , que nec apud Hebr. nec alios Vett. exítat.

26. Ecclefisfles , qui Gracis dicitur, Hebrzis eft. nonp.

Nomen hoc fibi tribuit Sa/omon , ut ex infcriptione Libri pa-

tet, quoniam Populum fuum ad concionem vocare, ac fer-

mones hoc Libro defcriptos aliosve recitare folebat. Id enim

& Grecum & Hebraicum nomen fignificat.

Enuntiatur-au-

tem iu genere foeminino, quoniam , ut Hebr. aiunt, fub-

intelligitur nomen ?123m Sapieuzia, aut fimile.

Quid mo-

verit Grotium, ut Librum Zorobabeli ; aut 'Talmudiftas, ut

Ezechie attribuerent, nefcio.

Nam quz ille tum in Prooem.

Aunot. tum ad C. XII. r:. I2. adfert, vim nullam habent,

Id certum eft, ex ipfo Libro haud obfcure intelligi, nemi-

nem , nifi Sa/onmnem auctorem effe.

Qu vero in eo aut re-

pugnane«

I6

" Coc s

pugnantia, aut impia leguntur, illa ut fltuantís círca hu-

jus mundi res, ac ultro citroque difputantis animi dicta ha-

beri debent. Modo enim objedio, modo ad objectionem

refponfio , in fine tandem veriflima ac pietatis pleniflima

conclufio, refertur.

*

27. Eflbers Liber quam hiftoriam comprehendat, ex

ipfo notum eít. A Judzis vocatur :'31'773;:

; aut 1DDN D?'20 5

Voluimen, Ejfiber ,

quia convolutum in Synagogis haberi folet.

Scriptor latet, nifi quod Mar4ocheum effe, illius Reginz Pa-

truum, probabile fit, qui & Cap. IX. 20. fcripfiffe nonnulla

commemoratur. Confer. C. ejusd. y. ult.

Ceterum Libri

antiquitatem demon(trat feftum Prrin , quod in o inítitu-

tum commemoratur,

Id enim ab eo tempore Judsi con-

ftanter obfervarunt, Trauslatio greca, qua exíitat, multa

textui addidit. .

que apud Hebr, non leguntur, nec genuina

funt. Vulgata Lat. VI. Capita in calce adjecit , quae nec in

hebrzo, nec apud ullum Inter

pretem antiquiorem leguntur.

Itaque nec ifta recipi debent. :

38. Danielem Judei Prophetarum numero 6xemtum in

Claffem Hagiographorum retulerunt.

Rationem dicunt ,

quod vifiones ei tantum in fomnio, no

n vigilanti, oblatze

[int, & quod non Prophetae , fed Satr

ape more in Regia vi-

xerit, atque Pro

phetias extra terram fanctam

fcripferit : fed

nullius'ponderis hzc effe patet.

Conítat enim nihil ad rem

facere , quo revelationis genere a

pud hominem Deus utatur,

aut ubi vivat ac fcribat Propheta.

Ille eft Propheta, qui vo-

luntatem divinam immediate fibi

revelatam hominibus tra-

dit, ac futura pradicit: quod infigniter a Dauiele fa&tum vi-

demus. Quare & F. Jofephus eum absque dubitatione suum

ex maximi Propheta appellat, 24uz. IX.. ult.

Omni vero ex-

ceptione majus eft teftimonium ipfius Servatoris noftri Matth,

XXIV.

B6 0 0C $&

17

XXIV. r15. qui Daniälemfrop?yetam dicit. Vixit is in Baby-

lonia per ipfos LX X. annos, quibus Exilium Populi Jud.

duravit.

Nam ab a. 1. Nebucadpezaris ad initia Cyti pet-

venit. .Hujus quoque Libro in Grecis & Latinis Codd. la-

cinie quadam attexte reperiuntur, quas temere fane defen-

dunt Pontificii, cum a Textu originali abfint, quem tamen

integrum efle certi(ime conítat ; ut cetera taceam, quz Frag-

mentis illis, ut & ceteris Z4pocryflvzs juftiffime objiciuntur.

Notari etiam debet, partem Libri Danielis a C. Il. v. 4. ad

C. VIIL. chaldaice fcriptam effe, qux Lingua Babyloniorum

fuit, inter quos tum Judzi habitabant: Sic ipfis Babylonio-

rum verbis ea, qu& apud eos pronuntiata funt, exarata.

29. Esdram Danieli fübjungunt Hebrei ; r-my. * Ejus no-

mine apud Gracos [nterpr. dno exftant Libri, apud Lat.

Vulg. quatuor.

Qui apud Grzcos primus £sZrz eft, in Cod.

Alex. ó "Ieeeog infcribitur, eftque Apocryphus; idem in Lat.

Vulg. tertio loco ponitur.

Secundus £sdre apud Gracos,

Íeu.o "Isosuc B. eft verus ille & genuinus, de quo nunc agen-

dum, idemque apud Vulg. Lat. primus.

Qui enim apud

hunc fecundo, apud Grzcos tertio loco in Cod. Alex. poni-

tur, ac Ecdoas [2. vocatur, Nebemie eft. — Quartum nec Hebr.

nec Grazc. agnofcunt.

Fuit Esdras Sacerdos & Legis peritus

f. *»»D, quem fuo merito in fummo honore babent Judzi.

Ille poft reditum ]udaeorum ab Exilio Bab. Remp.atque Ec-

clefiam illorum reftauravit, ejusque rei hiftoriam fcripto con-

t

fignavit.

30. Nebemiasm, mon3, Hebrei nonnunquam cum Es.

drà folent conjungere.

Fuerat ille ex regia Judeorum ftir-

pe. Minifter Zrzbacbfafle , Regis Perfarum, quem pro Ztrza-

Hujus ille a. X X. im-

xerxe Longimano habendum putamus.

ymam

pþtrata venia & commeatu , aliisque fubfidiis , Hierofol

abiit ,

18

ES ) o ( 34

abiit, Urbem reftauratàm moenibus cinxit, junctisque cum

Esdra ftudiis omnia pie ac fapienter ordinavit.

Principatum

inter Judzos geffit, eosque ab hoftibus vicinis fedulo defen-

dit.

Liber eít absque ullo dubio Canonicus & genuinus, ta-

lisque omni tempore habitus.

Caput ult. tamen a Nchemia

fcribi non potuit, quia in eo feries Pontif. ad Jaddum ufque

producitur.

[s autem tempore Alex. M. vixit, quo Nebe-

y

mias jam mortuus videtur fuiffe.

31. Poftrremum in ferie S. Librorüm V. T. eft Volumen

duplex, quod Hebrai go»nm'n *»3*3 Verba dierum, id eft,

Diarium ; Grzci IHaoaAuzouere (AaciAéey Youdo, i. e. Supple-

menta Hiftorig Regum ]udz ; nec non xeowxe , Cbromica , f.

Annales , appellant.

Continent enim illi duo Libri, praeter

brevem variarum Genealogiarum & Hiftoriarum repetitio-

nem, nonnulla in aliis Libris praetermiffa, qux tamen fcitu

utilia funt.

Scriptor vulgo EsZras habetüir , nullo tamen cer-

to, prater antiquam opinionem , argumento.

Nam Hebrzi

tantum Genealogias ei tribuunt.

Nonnulli Jeremiam aucto-

rem credunt, qui tamen ultima non potuit addere , quia poft

eum gefta.

Producitur Hiftoria ad f&inem usque Capt. DBa.

byl., unde liquet haud finitos fuiffe Libros ante EsZre tem-

pora

Sunt & , que poft Esdram addita fint, ut Genealo-

gia Davidis ad tempora Maccab. 1 Chron. lII. falva tamen

eozyeusiz. 'Tandem & hoc moneudum ; eos , qui in Libris

Regum paffim allegantur , 4uuales Regum Jude € Ifraélis, cum

Nam cum tales

his, qui exítant, non eífe confundendos.

& in ipfis Chron. Libris citentur, patet intelligi uberiores

Commentarios, quibus ille res plutibus adnotate fuerant.

Eos autem Ecclefis confervare Deo non eít neceífarium

vifum.

Cä-

32. Pfæter hos, qui hactenus funt expofiti , nulli in

2046

Wes50 ( $8

r9

uone Hebreorum alii funt. Libri. Qui ergo cum in Grxcis

tum Latinis

aliisque Interpretationihus adduntur , omnes

Apocrypbi funt ; de quibus Fund. Theol. Cap. XXIIL $. 30.

f. & Synopf. Sed. L. & 256, 257. a&tum ett.

33. Ordo Librorum N. T. prout in editionibus colloca-

rifolent, talis eít, ut primo loco ponantur E£vanelia.lV.

Mattbei, Marci , Luce & Jobauns ; tum fequuntur Aa Zpo-

Jiolorun ;; dein Epiflole Pauli X1V. nimirum ad Romauos, Co-

viutbios dud, Galatas , Epbefios, Philippen[es , Coloffenfes , Tbef-

Jalonicenfes du ,

Tinotheun dua,.Tium, Pbiesonem & . He-

br«os.

Poft has collocatur Epiftola Jacob;, duz Peri, tres

Jobanns , una Jude , & Apocalypfis Jobaunz.

Qai in his ob-

fervatur ordo non temporis eít, quo (cripti funt, fed alius,

cujus rationes Fund. Theol. Cap. X XIIL. S. 19. indicavimus.

34. Cur vero ab illo recepto ordine Läbrorm;a N. T.

recedamus, nulla eít folida ratio ; fed omnia potius fuadent,

ut ei inhereamus , utpote qui omnium in ufu eft. Codd.

MSCti non uno omnes modo ac ordine Libros N. T. exhi-

bent.

Sunt qui ab Epiítolis, ut vocantur Catholicis; alii ab

Actis Apoftolorum , alii aliunde incipiunt; nec ulla dici cauf-

Rece-

fa poteít, cur hic aut ille ordo aliis (it praferendus.

ptus autem ordo id habet etiam commodi , quod apti(fimus

eft, ac omnium fere memoriz impreffus.

Premittit Libros

biflovicos, quos fequuntur. Jogmatici , quibus tandem additur

Propbeticus.

35. Lingua N. T. originalis greca eft. — Quod quidem

tam certum, ut Helleboro opus habuerit Job. Harduinus , fi

credidit, quod editis fcriptis prz fe tulit; Vulg. Lat. Editio-

nem continere originalem Textum, graecum vero ex latino

translatum. Nam iftud quidem refutatione dignum non eft.

C2

Vid.

20

Be 20 C€ $X

Vid. Confp. Phil. S. Se&. I. S. 12.

Non tamen ita grecum

effe ftilum N. T. contendimus, ut non Hebraifmis fcateat,

uicquid nonnulli eruditi in contrarium adferant. Vid. Confp.

Phil. S. Se& III. $. 25.

Uti autem Deus voluit S. Scriptores

Lingua grzca, quod Evangelii propagationem apud omnes

futuram gentes ftatuerat. Itaque conveniebat huic fcopo , ut

ea Lingua facri Libri exaratentur, qu& ex majori parte , fal.

tem ipter illas , quz Imperio Rom. fubjecte vivebant, ufitata

ac nota erat; qua & Judzi per varias orbis terrarum partes

difperfi utebantur ; quatandem V. T. jam ab aliquot Szcu-

lis translatum exftabat, & in communi Judeorum ufu ver-

fabatur.

36. Monuit Clar. nofter Defendens, Helenificam Lin-

guam a Slevogtio in Diff. quam Hellenifticam vocat , in faf-

ciculo Di(fert. Academicarum p. 933. appellari eam, qux non

pure (ad modum Scriptorum gracor. profanorum) fluit, fed

variis idiotifmis Linguarum Orient. eít refperfa. Exemplis

brevitatis gratia abftinemus. Ipfam vero Lingua Hellenifticae

Definitionem admittimus.

37. Qui inter Scriptores N. T. primo loco pc;nuntur, funt

IV. Evangelife , quorum Libri Evangelis nominantur.

Eft au-

tem Evangelium hoc loco hiftorica narratio de Vita, rebus

geftis ac paffionibus, nec non de univerfa doctrina ac redem-

üone ]. C. — Cur ea ficappelletur, ratio manifefta eft. Nam

gratillimam homini peccatori, & peccati miferiam fentienti

eam docdtrinam effe experientia conftat.

Multos fuiffe , qui

olim Hiftoriam Chrifti confcripferunt , etiam Lzcas in. princ.

Evang. teftatur.

Quatuor vero tantum, utpote a Viris G2

zy«Usois Ícripta , recepit primo ftatim tempore, quo compa-

ruerunt, chriftiana Ecclefia.

38. Pri*

$950 C33

2I

38. Primum ex illis eft Evangelium Maztbai , qgï fuit

unus e XII, Apoftolis Domini noftri.

De fua ad apoftoli-

cum Munus vocatione agit ipfe Cap. 1X. 9.

Evangelium

primus omnium fcripfiffe traditur IX. annis poft Afcenfionem

Chrifti ; atque apoftolica auctoritate, ac ipfa eorum , qua fcri.

bit, eoreía , fic munitus , ut nullum unquam de ejus Evan-

gelio dubium fuerit. Quaxritur, utrum grece primum fcrip-

ferit, an bebraice ?

Multis Veterum vifus eft hebraice fcrip-

fifle Maztbeus.

Nulla tamen ejus rei folida ratio allegari po-

teít, nec etiam exítat hebraicus ille textus, ut adeo ftatuen-

dum eífet, N. T. non integrum in Lingua originali nobis

confervatum eíle, id quod divinz cure ac Providentiz circa

Libros S. non conveniret.

39. Alterum eft Marci Evangelium.

Hebrazus ifte fuit;

non Apoftolus, fed Apottolorum Difcipulus , qui nomini fuo;

quod Jobannes erat, addidit Romanum cognomen, prout in-

dicatur Act. XIl. 12. XV. 37.

Petrus illum appellat. Fium:

faum , £. Difcipulum 1 Petr. V. 13.

Ejusdem mentionem fa-

cere videtur Paulus Col. V. 1o. ubi exeuc Bapia Go , Confo-

brinus Barnabe , dicitur.

Hec ideo notari convenit , quod

inde appareat , Marcum familiariter cum Apoltolis verfatum

eíle , ipfumque Evangelium ejus auctoritatem apoftolicam ha-

bere , quod & diferte a Pezro approbatum fcribunt Veteres.

Sunt

Difceptatur quoque de Lingua originali hujus Libri,

enim qui /zzize Ícriptum contendunt. Sed opinio absque ulla

ratione ex eo tantum orta eft, quod traditum fit, AMarcum

apud Romanos , & Romanorum rogatu fcripfiffe, Atqui hoc

nihil probat , quia greca Linguna apud Romanos notiílima

erat, eaque propter & Paulus ad Romanos grace Epiftolam

Ícripfit. Addenda ratio $. precedenti de Ev. Matth. allata.

40. Tertius Evangeliftarum Lacas eft, Patria Antioche-

3

nus

2

2

8s o $8

nüs ex Syria, profeffione Medicus, Coloff. IV. 14 Addunt

alii fuiffe pidtorem , nonnullaque etiam de imagitiibus Chri-

fti & Mariz ab eo depictis narrant; qu& fabu'z, quam ve-

ro, funt (imiliora. | Fuit Pauli Ap. affiduus Sectator & Co-

mes, prout in ÁQis App. indicatur.

Adde 5 Tim. IV. rr.

Quid eum ad fcribendum impulerit, ipfe indicat in. princi-

pio.

Errant vero, qui inde colligunt, id non divino inítin-

&u facdtum.

Nec enim divinus iíte inftinctus Enthufiafmum;

aut coecum impetum adferebat , fed rationabili modo , falvis

facultatibus animi, homines fanctos movit, ac..cum animi

deliberatione optime confiftebat,

Notari quoque heic de-

bet, Lucamn elegantiore Stilo ufüm e(fe , quam ceteri Evan-

gelitte , propterea quod inter Grecos natus, Linguz.illi ma-

gis adfueverat.

Idem etiam nonnulla refert, de quibus non

agunt ceteri Evangelifte, ut adeo fingulare fit Dei bencfi-

cium , quod iítud nobis quoque Evangelium fit

vatum.

| yconfer—

- A4t.» Quartus eft Jobazzes , qui ex XII. A'po&olis unus,

Domino precipue diledus , & cum Petro ac Jacobo inti-

ma admiflionis difcipulus fuit. Evangelium fcripfit fub finem

vite, cum a Chriítianis in Afia rogatus effet , in eum prz-

cipue finem , ut hzreticis de Perfona Chri(ti male fentienti-

bus occurreret.

Quapropter nullus eft Evangeliftarum , qui

Divinitatem ejus in tam clara luce collocaret, ac Jobauses

fecit. Vid. imprimis C. l. V. X. &c.

42. Sequuntur &i zeafes vÀw dyle» AmosoAwv , Aa

Apoflolorum , in quibus refertur tum ipfa adfcenfio D. N.

]. €. tum vero prima Ecclefiz Chriftiane Hierofolymis col-

ledio, ac dein per reliquas Paleítine partes , nec non ia

Sytia, Afia & Grecia, propagatio , imprimis vero Pauli

alfiones,

Apoüoli labores ac itinera, calamitates quoque & p

tandem-

I

i5

G

)o€ $8

23

tandemqüe vincula ac abducdiio, ufque dum Romam per-

veniffet, ac per aliquod tempus ibi commoratus effet. Hac

autem tanto diligentius expofita funt, quod ipfe Eucas, AGto-

ruüm Scriptor, Pauli adfiduus fere comes fuit.

Atque hac

quidem 4&a cufn IV. Evangeliis funt Libri hiftorici N. T.

43. Sequuntur XIV. Epifole Pauli Apoftoli, ex qui-

bus prima ponitur, quz fcripta eft ad Romanam Ecclefiam,

manu Terzi , cujus mentio fit Rom. XVI. 22. Subfícriptio

Epiftole indicat, illam Corinthi datam ; cui quidem heic

nihil eft, quod opponatur, quamvis alias fübfcriptiones ille

Epittolarum , quippe non ab ipfo Epiftolarum audore pro-

fedx, auctoritatem non habeant.

Cum autem Paulus antea

Romz non fuiífet,

voluit tamen ad illius Ecclefize edifica-

tionem aliquid per Epiítolam conferre.

44. Poíthanc ponuntur dusz Epiftole ad Coriwtbios.

Fuerat olim Corinthus ampliffima & florentiffima Grecia

Civitas, in ipfis Peloponnefi faucibus pofita.

Romani qui-

dem eam aliquando funditus deleverant

Fuit tamen dein-

ceps ob commoditatem loci reftaurata. Paulus ibi per aliquod

tempus cum frucu docuerat, Ad&. XVIII. ir. Poft ejus

abitum coepit illa Ecclefia variis modis turbari per diílidia

inteítina, quibus, ut & nonnullis fcandalis, per has Epiíto-

las remedium adferre Apottolus ftuduit.

Ipfa quoque. Ec-

clefia de nonnullis eum confuluerat , de quibus accurate re-

fpondit, 1 Cor. VII. z. Subfcriptio indicat Phippis fcriptam

priorem Epiftolam.

Sed ex C. XVI. 8. colligendum vide-

tur, id Fpbef; fadtum effe.

Alteram itidem Pbilippis fcriptatm

afleritur, cui quod opponatur nihil occurrit certius.

4s. Galate, ad quos Pauli Epiftola exftat, incole erant

,

reg?onis alicujus in Afia minore, quam Veteres Ga/aria

&

24

BS$)50 t 38

& Gallogreciam - dixerunt,

Apud hos bis fuit Apoftolus ille;

primum cum non predicaret , Act. XVI. 6. iterum cum

Ecclefiam infignem colligeret, A&. XVIII. 23. Videtut

autem Ecclefia-illa Chriftianis conftitiffe , qui ex ]Judais

converfi fuerant ; unde tam facile contigit, ut poft diícef-

fum Pauli a doctoribus fallacibus in errorem abducerentur,

ut crederent, Circumcifionem & alios ritus Mofaice Legis

cum fide in Chriftum conjungendos effe.

Hunc itaque

errorem gravifílime refellit Paulus.

Subfcriptio Roma mil-

fam notat.

46. Ephefii utbem habitabant celeberrimam Jonix, ma.

ritimam, opibus & mercatura florentem.

In ea pracipue

colebatur Diane Numen , cujus olim ibi fplendidiffimum

Templum fuerat. Vid. AG. XIX. 24. Per triennium in ea

commoratus efít Paulus, atque amplam collegerat Eccle-

fiam; ad quam abfens Romz paulo ante finem vitz fcripfit,

ut in fide confirmaretur, atque ab erroribus averteretur.

47, Epiftola ad Phiüppeufes Roma quoque miífa eft.

Pbilippi intelliguntur Urbs primaria Macedoniz ,

cujus

multa fit in Adis Apoft. mentio : Vid. Ad. XVI. 12. Ipfa

Ecclefia in periculo verfabatur ob domeftica diffidia, & alias

calamitates, quibus expofitaerat. His itaque diílidiis occut-

rit Apoftolus, & in calamitatibus conítitutos confolatur.

48. Coloffarum minus nobilis apud Hiftoricos erat Phry-

gix Pacatiang Civitas, in qua nunquam fuerat Paulus. Sed

cum Ecclefia ab ejus Difcipulis & Comitibus plantata effet,

ac Apoftolus intelligeret, illam in periculo verfari , ne per

Judaifmi & falfz Philofophie Doctores a puritate Evangelii

deficeret, hanc ad illos Roma quoque mifit Epiftolam.

49. Duæ

8250 C 28

2

,

)

49. Duz exftant Epiftolae Pauli ad Theffalonicenfes,. Erat

Theffalonica Urbs infignis Macedoniz, in qua ipfe Paulus

Ecclefiam. plantaverat; fitque ejus mentio Act. XVII. Ut

illa in ide recepta confirmaretur, miferat Paulus Timotheum,

qui cum reverfus de ftatu illius retuliffet, Apoftolus Epiíto-

las hafce fcripfit , ut quoniam ipíe eam adire non poterat,

Ecclefiam confolaretur & confirmaret.

Utraque Ztbenis (cri-

Alii tamen

pta dicitur, qui locus in fine eft adícriptus.

Coriuzbo datas efle cogtendunt,

$o. Sequuntur duz Epiftole ad Timorbeun , qui fuit

Pauli difcipulus, & in multis itineribus & laboribus comes,

De eo cum alibi, tam Act. XVI, agitur.

Ejus quoque no-

men foepius vel in principio , vel in aliis Epi(tolarum Pau-

li reliquarum locis ponitur.

Ejus opera perutili cum Pau-

lus paíffim uteretur, voluit ei in his Epiftolis varia pracepta

fuggerere, quibus ad gerendum Ecclefie Minifterium cum

fru&u uteretur.

Prior Laodicez in Phrygia dicitur fcripta,

quod tamen verum non videtur eífe, cum Col. l. 2. dicat

ipfe, Laodicenos fuam faciem non vidilfe.

Altera Romz

ex vinculis data eíl.

$1. Titu:, ad quem fequens eft Epiftola, fuit origine

Grecus, a Paulo ad fidem perdu&dus, ac Minifterio Eccle-

fie adhibitus.

Cumque ille in. multis itineribus eam comi-

tatus effet, tandem in Creta eft relictus, ut Ecclefiam ordi-

naret , ac de idoneis Pa(toribus ei profpiceret.

Epittolam

Nicopoli, Utbe Macedoniz, fcriptam, -fubfcriptio indicat, quae

ex Cap. Ill. 12. forte hauíta eft.

Sed ifte locus non fat

clare indicat , fuerit ne jam tum ibi Apoftolus, an po-

íftea demum Nicopolin iturus eífet.

$2. Epiítola brevis ad Philemoue: privata potius, quam

publi-

26

Ws5 o ( $8

publica eft, licet argumentum toti Chriftianorum Ecclefiee

poflit prodeffe.

Philenon enim ille, Vir, ut videtur, nobi.

lis ac dives Coloffenfis erat, cuj!

V

M

3

fervus Orefimus cum fuga

fe fabduxilfet , poftea vero a Paulo ad Religionem Chri-

(tianam converfas effet , remiífas eft ad Dominum cum

Epiftola commendatitia, quz Roma fcripta fuit.

: Supefe?t Epiftola ad Hebraos infcripta, de

qua corme

Primo notandum Hebrazos illos fuiffe Ju-

plura quaruntur,

daos partim ia Chriftum credentes, partim adhuc incredu-

los, quos Au

&or ejus Epiftole de neceílitate Fidei in Chri-

ftum erudire volebat.

Porro de canonica hujus Epiftole

auctoritate fuit olim aliquandiu, imprimis in Ecclefia Rom.

dubitatum.

Sed cum omnia divinz Inípirationis indicia in

ea deprehenderentur, omnis dubitatio ceffavit. Sunt &, qui

putent,

illam Epiftolam hebraice fcriptam, poftea vel a Lu-

ca, vel a Clement:e Rom.

in gracum Sermonem translatam.

Sed nullum eít ejus rei idoneum argumentum. — De Scri-

Ex iis, qui negant a

ptore vero gravillime difceptasur.

Paulo feriptam , funt qui Barzabe, reliqui uni ex ceteris

Paulo veto

ÁApo

ftolorum Comitibus ac Difcipulis tribuunt.

confenfus plurimorum & Veterum &

Recentiorum vindi-

cat. ldque confirmatur ex 2 Petr. HE. 15. ubi innuit. Perrus,

Paulum ad eosdem fcripfiffe, ad quos ipfe fcribebat; erant

autem ifti Hebrai , 1 Petr. L, 1. Paulum Epiftole auctorem in-

dicat etiam Cap. XIlI. 23. ubi Timothei fit mentio , quem

conftat Pauli przcipue affeclam fuiffe ; nec ab alio, nifi ab

Apoftolo Timotheus commendari de

buiffe videtur.

Objici-

tur, quod nomen non adfcriptum fit,

quod tamen in omni-

bus aliis fuis Epiftolis Pau/us facere folet.

Ad id varia re-

fpondentur.

Pracipaum hoc eft, quod nulla fit conclufio

ex nomine non appo

fito ad auctorem. . Potuit enim habere

cauflam ,

cur id omitteret, quam. inveftigari non opus fit.

Diver-

$9$5»o0o.t€ 24

27

Diverfitas ftili nihil ad rem facit.

Ille enim pro diverfitate

orum , quibus fcribitur ,

poteft

temporis, argumenti, & ill

varius eífe.

Quin potius alii ex (tili fi

nilitudine Paulo vin-

Subícriptio ex I

talia per Ti-

dicandam Epiftolam cenfent.

motheum miífam adfirmat; quod utrum c

um C. XIll. 23.

conveniat, nonnulli dubitant.

VII. Epifiole, qua Ca:bolice

€4. Poft hec ponuntur

nominantur, ejufque nominis ratio dicitur ,

quod non ad

Olim etiam vo-

certas Ecclefias, fed ad omnes fcripte fint.

catas Canonicas ex Codd. Mfctis patet.

Earum prima eft Ja-

eít, fuitque filius

cobi Apoftoli, qui Veteribus Miaor dictus

Eam

Alphzi, ac Judz frater.

D

Idem cognomen J/i habuit.

nerea pluribus probatum eft ; qui

ad Canonem N. T. petti

& refponderunt ad obje&ionem, qu& ex Cap. ]I. petitur,

ubi vifas eft-in dodtrina de Juftificatione Paulo contradicere.

Infcripta eft Xl1l. Tri?

ubus, que funt in difperfione ; f. Chri-

verfi erant.

ftianis paffim habitantibus, qui ex Judxis con

s. Petri Epiftole duz fünt, cujus & nomen fiogulis pre-

fixum legitur,

& ubique fat aperta Auctoris illius inveniun-

tur indicia.

Nec de priore unquam dubitatum eft. Ma

gis

vero difceptatur de loco, unde fit fcripta.

Is enim Cap. V.

Babylonem enim alii veram , alii im-

I3. indicari videtur.

Nec tamea folida

roprie dictam, f. Romam, innui putant.

videtur ratio , cur hanc potius, quam illam intelligamus.

Probabilior certe videtur eorüm fententia, qui Babylonem

Marcus , cujus ibidem facit

Aegypti intelligunt, eo quod

Petrus mentionem, in ea regione plurimum verfatus fuerit ;

iduus fuerit Petri comes , hunc quoque aliquo

camque adí

De altera vero Pezri Epi-

tempore ibidem fuiífe c

olligimus.

[tola diutius hafitarunt

Veteres. Receptam vero jam Szc. IV.

ineunte Ezfebius teítatur , nec obfcura in fe ipfa continet ar-

2

gumen-

28

$s ) o ( 88

gumenta Apoftclice originis; immo vero ipfius: Perri au&o.

ris; Hincque factum elt, ut etiam primis a C. N. Saculis

non deeffent, qui eam , ut genuinam, reciperent. Taceo,

quod Judas Apoftolus pleraque ex hac in fu

am Epiftolam

tranítulerit,

eique fic teftimonium addiderit fuum.

$6. De prima Jobaunis Epiftola nulla unquam ctas du.

bitavit; adeo perfuafüm omnibus, inde ab initio Ecclefiz,

Chiiftianis erat, hanc ab eodema A

poftolo profecdtam , qui

Evangelium fcripferit.

Ubi fcripta fuerit, non indicatur. Du-

bitatur etiam de tempore.

Probabile tamen eít in extrema

id factum efle ejus fenectute, quo tempore jam turbas in. Ec-

clefia excitare coeperant Hzretici, veram ac xternam Filii

Divinitatem impugnantes.

Unde & nonnulla luculenta de ea

tefítimonia inferuit. Imprimis vero follicitant Critici 1 Joh V£9.

de quo loco quamvis temere aut afferendum aut negandum

noníit, cum haud levia fint, que contra eum , aut pro eo

dicuntur; non video tamen, quid luccentur Haretici fi eum

expungant; aut quid amittant Orthodoxi, fi eo fpolientur.

Multis enim aliis Teftimoniis divinis SS. Trinitatis Myfterium

confirmatum eft.. Nobis interim cavendum pracipue videtur,

ne quid heic temere & pravo ftudio definiatur.

ftat

$7. Secunda Jobaunis quoque Epiftola, itemque zerzia ex-

]lla Ele&e Domine £. Matronz infcribitur, haec Gaio E

qua& videntur fuiffe Perfonz in Ecclefia ejus temporis nota.

biles. Ipíe vero fcriptor Epiftolarum fe Presbyzerum appel-

lat, quod inde fieri videtur, quia Jobazzes Ap. omnibus ce.

teris Apoftolis fuperftes, ac ztate Sezior exítiterit.

Jobauuens

illum cffe Apoftolum Veteres

uno animo crediderunt , er.

rantque ex recentioribus illi, qui alium Johazuem ,

Presby-

terum Ephefinum ,

harum Epiítolarum autorem fuiffe exifti-

mant. Quod autem aliquandiu de illarum auctoritate cano-

nica

Bs ) 9 ( 8

29

nica dubitatum fuerit, dubio procul inde faCtum eft, quod

ad privatos ha breves Epiftole fcripte fuerint , nec conti-

nuo in ceterorum Chriftianorum notitiam pervenerint.

$8. Jude Epiftola itidem brevis eft , illius fcilicet, qui

cognomento Thaddeus ac Lebbeus dictus eít, fuitque frater

Jacobi Apoftoli, ipfe quoque ex numero XIl. Apoítolorum.

Sunt qui alium Judam auctorem effe crediderunt, dubitarunt-

que, an Epiítola Canonica effet , propter allegatum vatici-

nium Enochbi, quod ex Libro Apocrypho defumtum putabant,

cum potius Ápocryphi auctor id ex Jude Epiftola defum(lle

videatur ; Judas autem ex traditione certa.

$9. Ultimus N. T. Liber eft propheticus, fcilicet 4po-

calypfis. Jobaunis Tbeolosi, quo. nomine Jobauzem Apoftolum

delignari Fund. Tbeol, C. 1. S. r. indicatum eft. De eo Libro

multa difceptantur.

sunt qui alium Jobazzem ejus auctorem

opinentur.

Sed ipfe Liber indicat, Jobaunmis Apoltoli eíle.

Quod vero nonnulli de Canonica Libri auctoritate dubitarunt,

id partim ex Libri ipfius difficultate , partim ex raritate

Sunt ifta & hodie rarif-

exemplorum , factum effe videtur.

fima, adeo ut pleraque N. T. exempla Mícta, quz cetera

omnia habent S. Scripta, hac tamen deftituantur.

De ar-

gumento diífentiunt eruditi.

Alii ad Romam paganam , ab-

furdiffimis ufi hypothefibus; alii rectius ad Romam papa-

lem referunt, qua eft communis Proteftantium fententia ;

creduntque, fub variis figuris Ecclefim Chriftiane fata ad

finem ufque Mundi defcripta efle.

"T hefes

30

d

2 Ht

'Thefes Pfychologicx Defendentis, .'

de.Origine & Propagatione Animz , pro Gradu

E

*

CCI1

Fv'ïagif

i confequendo.

S.

I.

Nimam humanam zque ac cuncda reliqua finita fümmo

omnium moderatori originem debere, nemo fanz men-

tis inficias ibit.

Animarum porro, orbis noftri fublunaris in-

colarum , five praterita, five prafentia, five futura fpectemus

tempora , certum efle numerum, pariter omnes , quibus om-

nifcii, fapientiffimi omnipotentifque Numinis exiftentia dubia

haud videtur, largientur. Quod fi vero fcifcitaveris: omnes hz

anima quando produ&tz fint? mirum in modum refponfa eru-

ditorum diíTentientia reperies.

Sunt enim

A.) Quibos videtur quzlibet anima eo ipfo demum mo-

mento immediate à Deo creari, quo cum embryone eft

unienda, hique fub creatianorum nomine inter eruditos

innotuere.

B.) Sunt qui putant: animam infantis parentibus ortum

debere.

Horum alii

4.) Eam excorpore parentum mediante quadám divi-

fione per generationem oriri afferunt, ita ut vel

&.) Ex corpore patris folius vel

(4.) Ex corpore matris folius vel

y.) Ex corpore patris matrifque fimul ad exiftentiam

perducatur.

b.) Alii, foetum mentem rationalem ex anima generan-

tium accipere, perhibent, ita ut generatum eandem

&.) Velex folius patris, vel

(3.) Ex folius matris, vel

y.) Utrorumque anima accipiat, hofque traducianos

appellare eruditorum refpublica folet.

C.) Sunt

$650 € $3

31

C.) Sunt autem & Theologi & Philofophi, ftatuentes :

Deum, decreto mentium humanarum numeto in hoc

mundo fublunari cum corporibus uniendarum, omnes

uria creaffe animas, eafque quoties homo generatur cum

embryone uniti. Hanc vero unionem cum viderent di-

verfis explicari pofle modis

a.) Alii docuerunt: omnes mentes fimul creatas in zs

quodam extitiffe, neque puras neque impuras, ut lo-

quuntur, eoque momento, quo corporis humani ge-

nerantur ftamina, quamlibet per immediatam Dei

operationem in utero cum iisdem uniri ftaminibus.

Hacque fententia Preexiftentianorum ftridee fic dic-

torum. Quam cum innumeris nulla ratione folven-

"d

dis premi viderent difficultatibus

b.)

Ali, qui exinde nomine Preexiftentianorum late fic

dictorum venerunt , hocce precxiítentiz ftricte fic

didz [y(tema cum traducianorum dogmatibus jun-

xere, abfürda & prioris & pofterioris fyftematis reje-

cerunt, ficque novam quandam rationem inveftiga-

runt, originem pariter ac propagationem mentis hu-

manz explicandi, in qua nil effet vel cum domefticis,

vel cum aliis & naturalibus & revelatis veritatibus pu-

gaans. Sicautem totum fibi reprafentant negotium.

1.) Deus omnes unico actu in creatione univerfi produxit

mentes.

2.) Has ratione in actu primo confiderata ornatas minutiíTi-

mis reprzfentationum fchematibus univit.

3.) Omnes in mare protoplaíto praextiterunt, atque me-

diante generatione, cuilibet hominum tot communi-

cate funt, immo adhuc hodie communicanrur , quot

liberos procreare debuit aut debet.

2.

$.

4

Jam quzritur quodnam horum fyítematum verítati fit

confen-

32

"o 0 C Sg

confentaneum ? Unum quodque examinando falfaque refutan-

do, non poteft non fieri, ut verum tandem fuperfit. Agedum

Creatianorum fyftema fcrutabimur. Hocabíurdum effe immo

impium facile poterit evinei. Ex illorum enim mente, toties

quoties homo generatur, immediata Dei operatione, anima

cum corpore organico generato unienda creanda eft, id quod

innumera fere involvit miracula, fapientia divina nunquam nou

indigna, fi via naturali idem fcopus obtineri poteft.. Eodem

dein fyftemate mentis humanz immortalitas quoad eternam ex

parte poft durationem negatur. /Eternitas quippe entium fini-

torum tanta duratione, qua major non datur, in entibus finitis,

abfolvitur. /Eternitatem igitur talem fingens, qua alia ejufdem

generis major concipi poffet, contradictoria profert. Creatia-

norum vero pofito fy(temate, non poteft non admitti, eternam

ex parte poft durationem animz protoplafti mentem Caji ho-

die c. gr. creatam, ad minimum V. annorum millibus füpera-

re. Si hoc, eo ipfo negant, morte animas in zternum carere;

fieri enim nequit, ut una zternitas entis finiti altera major mi-

norve fit.

$

3.

Traducianorum fententia non modo iisdewm premitur

difficultatibus, fed & majores adhuc involvit. Animam f(cil.

parentibus ortum debere putant $. 1. . Jam vero five ex

mente generantium five ex corpore eandem oriri aíferant ,

utrumque manifefto implicat.

subítantiam fimplicem effe

animam ex pfychologia jam fuppono.

Fac igitar mentem

fobolis ex generantium mente gigni, & , aut animas paren-

tum compofita eTs entia fatearis , aut ens fimplex divifibile

defendas neceffe e(l.— Onicquid horum elegeris , pugnam

cum principiis evidentiffimis haud evitabis, multo minus vi-

Cor abibis. Regeris, ex corpore generantium generati mens

oritur.. Pulchre fane! quafi vero ens fimplex ex compofito

oriri poffet. — Hoc fi poflibile foret , oriretur aut per additio-

ne;n,

$$5»0C€ $8

1093

nem , aut per divifionem & fubtra&ionem, aut per transpo-

fitionem partium.

Enimvero per additionem partium majus

prodit compofitum , adeoque nullum ens fimplex , ergo nec

anima.

Per transpofitionem aliud quidem compofitum, fed

iterum aullum ens fimplex emerget. Inítas, per fubtractio-

nem aut divifionem illud oriri;nego. Prodit quidem hac ra-

tione ex compofito ens fimplex , fed non oritur, jam enim ad-

fuit.

Traducianorum igitur fyftema etfi iftis vitiis, quibus

creatianorum dogimata íÍcatent, careret , quod tamen non ita

fe habere S. pracedentis collatio docet: nihilomiuus tamen

illud a veritate alienum effe, modo dicta fatis fatisque often-

derent, unde & veterum quidam aliis licet moti rationibus ,

tefte PRuDEN T10, illud rejecerur;t.

$. 4

Prater tria enarrata fy(temata , originem v& propagatio-

nem anima explicantia , cum nullum detur , & falfitas duo-

rum priorum. fit evicta, animas przexi(tere neceffe e(t. Jam

vero eX fententia Praexiftentianorum ílride fic dictorum ,

eadem fere, licet non ad unum omnia, quas ex Creatiano-

rum, prono alveo flaunt abfurda, quod collato $. 1. & 2.

mutatis paulifper mutandis, cuilibet periculum facienti pate-

bit.

Ut igitur reliquas eandem prementes in foro theologi-

co potius difcutiendas difficultates taceam , facile (ine dubio,

evicta accurata mentís laace ponderans, in meam, ut fpero

defcenfurus fententiam : Ünicum prazexiftentianorum late fic

dictorum fyftema fub finem S. 1. delineatum veritati confen-

je

tite.

e

$

$.

Vl.

Quo vero apogogica hec demonítratio eo clarior red.

datur , nonnulias inclytorum Phyficorum atque Medicorum

i

0

obíervationes addere licebit, ne ea, qui de fchemate percep-

tionum unicuique anime praexiftenti juncto dicta funt,teme-

re

1

34

Bs o C $88

re afferta videantu1, fimulac oftendero hancce doctrinam ex

ipfa rerum natura defumtis gaudere rationibus. Stamen cor-

poris humani dico delineationem corporis humani, quáà par-

tes fuas effentiales fabtiliffimam. Jam vero corpus humanum

in generatione oriundum vel motu confufo, motui atomo-

rum Epicureorum fimili oritur, vel compofitio ejus in utero

ab ente intelligente fieri debet, vel ftamen illius praexi(t t.

Prius recenfuiíle eft refutatfe. Pofterius fi affumas, lianc com-

pofitionem aut anim patris, aut matris, aut infantis ipfius,

aut denique immediate Deo tribuas opus eft. Tria priora

membra fibi non conítare quilibet facile perfpicit, Quàrtum

ne affumas obeít, quod, illo pofito, cujusvis hominis con-

ceptionem & formationem per miraculum fieri affirmandum

tibi foret, id quod tamen ex eadem ratione, qua Creatiapo-

rum fententiam S. 2. rejecimus, implicat. Nil igitur nifi fta-

men corporis humani praexiftere dicamus , refítat.

S. : 6

His evidiis, nec fine jure queritur, utrum in mare aut

in foemina ftamina hzc corporum humanorum przexiltentia,

lateant.

Duplicem quidem recentiorum Phyficorum de hu-

jus ftaminis domicilio theoriam haud ignoro , quatum una

ovulum matris illud continere affirmat, & quam HBerger de

nat. hum. 1. 2. C. r.. Hoffianni. in Med. rat. Syftem. Tom. L.

Sed. 2. C. XII. S 13. . 77. Genevz 1740.

Verbeyn Supple-

ment. Ánatom. Tr. V. C. V. pag. 319. feqq.. imprimis autem

Brendelius in Differtat. de embryone in ovulo ante conceptio-

nem praexiftente Wizteberg. 1703. habita , tuentur.

Altera

vero corpufcula animalculorum fpermaticorum in femine vi-

rili conteatorum ftamina humanorum effe corporum ftatuit,

cui fententiz Perilluftr. Boerbave in Inftitut. Med. $. 651. Burg-

grave im Sebenfen vom Gefdft ber Crseugumg $. 22. & 23. fegq.

atque Wolfius in benen vernünftigen Gebanten von ben 28ürfungen

b« 9tatur $. 444. feqq. füum adjecére calculum. Hanc polte-

riorem

E

$

$$ ) o C 8X

35

riorem , priori multis parafangis elfe ptæfere*'nd-an'»:, & obfer-

vationes exiftentiam hujusmodi animalculorum fole meridia-

no clarius demonítrantes docent, & facillima omnium phz-

nomenorum hac referendorum ex eadem fluens folutio, quo

Nolo jam pluribus iítas

magis eandem adoptemus, fuadet

recenfere obfervationes.

Unicum moneo, neminem, nifi de-

bitis Mufchenbroeckianis inftrudtum microfcopiis, hac de re

folidum ferre polfe judicium, fi ipfi praterea habitus tam dit-

ficilia inftituendi experimenta fuerit. Legat cui cordi eft Leen-

wenboeckium in continuatione Árcan. natura Epitt. 113. $. 59.

primum inventorem , Hartsoecherum in Snites des Conjectures

phyfiques l. 1. Difc. 7. Art. 1. feqq.. 4pdry in Tr. de la Géné-

ration des vers dans le corps de l'homme p.164. Amítel. 1701.

atque IWolfum it benen nüstien SSerfuden. Tom. 3. $. 99. Pa-

gellarum anguftia pariter, quo minus indubia phenomena

monítrorum bicorporeorum recenfeam, atque ex fuppeditata

theoria explicem prohibet. Phanomenorum exittentiam Zz-

gujflin. in libr. de Civit. Dei l. 16. C. 8&. & celeberr. De Haller

in defcriptione foetus bicipitis ad pectora connati, Hannov.

t739. teltantur.

Solutionem peculiari forfan Diflertatione

alio tempore, Deo vires vitamque largiente, ex theoria ftabi-

lita derivatam exhibebo.

$ R

Hac omnia inter fe collata, fi non demonítrationem

omnium fuis numeris abfolutam thefeos $. 1. N*. 2. & 3. pro-

late fuppeditant, illam tamen in tantum probabilitatis gra-

dum evehunt, qui a plenaria certitudine parum differt. Cor-

porum enim humanorum ftamina $. $. cum zque ac mentes

praexiftant $. 1. immo priora in maribus lateant, $. 6. nulla

fane adeffe videtur ratio, quare anima pracxiítens (cum nul-

lus fpiritus finitus perceptionum fchemate carere queat) non

potius cum ftamine jam przexiftente, quam cum quovis alio

uniri debeat, ut fic mediante generatione corpuículum ftu-

penda

",

F

36

"o ) 0

s

e2»

pendz exiguitatis, ut Hoffizaunus loc. cit. Cap. XI. $. 4. loqui-

tur, unitum menti in potentia rationali in uterum defecatur,

ibique nutritione evolvatur atque producatur , ita ut fimul

£

mentis immortalis facultates eadem ratione, qua corporis p

s d

fectiores reddantur.

sic mihi -quidem errores & Creatiano-

rum & Traducianorum , & Prxexi(tentianorum (ítri&e fic di-

&orum evitari pofle videotur, nec opus eft ad fomnia Angli

Capelii Berrowii in hac. materia confugere, qui libro Londini

1766. 189 pag. 8". fub rubro 4 lapfe of buman fouls in a flate

of preexiflence tbe only oviginal fín aud. the ground worck. of the

gofpel difpen[ation by Capel Derrow 4. M. Re&or of Roffiuston

Nottinghaumsbire edito afferit: Animas humanas ante creatio-

nem univerfi a Mofe defcriptam in coelo prxextit.(Te , ibi una

cum Angelis malis a Deo defeciffe, ideoque ex f»de beata in

terram noftram detrufas poenz loco cum corporibus humanpis

unitas effe, quo fic in ftatu exploratorio ordini falutis divini-

tus conítituto convenienter viventes per Chriftum cum Deo

iterum uniantur. Suis dubio procul & hzc a me in medium

prolata theoria originis & propagationis anima gaudet diffi-

cultatibus, pofterorum forlan (tadio quoad fingula momenta

i

enodandis. Quem vero fugit, Romam, ut ajunt, pluribus uni-

co die conditam, non femper unica difquifitione veritatibus

lucemm. affundi meridianam.

Dogmata ftabilita , minimis

omnium premi contradictionibus fufficit.

TANTUM.

-

La

^

LA

A

DT

D

E

PT

E.

L

&

p

e

o

hd

Mu u

—

25

-

RE

us

——

i

—— ——

—

TU cevwor

i m ieim,

TA C

*

3

p

EU

-—

MAm

á

p

z

——

——

cowietea

—

f

at

s

- ,iumw uïü:ü

M

——

XI

— ..'12,13 —E€

lcl.x. ii g t n o

E

w

*

H

!

i tl

" QLI.&

w

" d

has d

d. p

-X

hr

"m

w o

n

W La s

P r a

?

/.&.t

"

1£ . X.

w x

*s

*

m

"hs

v

h

o

—

b*

d

-

Glh»

d

^

4

**

"w

M .-r.p

X w t

RI

v*

"

(&»"(l

; a.

MR

- ia

ï*&»

* »

d

v-

&t

Pa

x

" u s

um .

"EV

1

t

— 4 208 2

1(0-.&—

y*.

——

L

w "d

d

i i

"

W

Y

i,

*- o*

;*

x».

pe n

rjet m ag —

T$

Xf o

ET

Pj

vt

o

F

D u

*

m od

um J

afb um

-

R..D

^. iC i

"m

- V

H

**

v

wt.

w

-

3)

ib

H..

m t

.

-

l*

od

M

a

d

"ais

m

st

.w'

À.

s

fu.

W

,

$.

E

-

^

-

V

vXX

d- m

t

- w CC

-

3

-

47

s a

-*

W

N

!

i

Y^

-

t

t

—

"- hua.

Á-——

-

t

d

p y

"

d

o ) *

v.x,

u

T

'V»

p

m u Vs

$-

c uurt»

R est? atl

wlb

d

Wx

VN

i

LA f * H'r:lb'

*

M o

H.l

259*

o r

-t E

d r

4 -

uNhM, f

p

Re

h-

dÀ

-

x

d-

—

"

,,/æ

«

MA

W« $

:

"

Ls

--

as C

d

»ws.

.H

M

N

mb t

$À

N

A

9 n i

À

w J

.,

"m d

——

st

TC Ug

m a

E

A r

j*

RR

C st

Ls

p .

Pa

—

d um À

—

—ÜÀ

t m s

-

*s

Mde

EN

M

4

—

Á

A —

m

",

pn

—

Er1ti

s

——

fïwï

-

(

n

d

-—

E

L2

L u

l J. Y

A^

3

í

p

A. M

y?*

Cs ii b

:

.H-H

-

.

x

"PL

P.

—

u

k

ia

w X

"s

h-

a *

m

b

j

3

7

——

«v

Fa

-

H.a

v

j

.WW

d

sov

—f

J T*

—

Y —^

—

d

-

b us

^C

L

Al

N WE

*

Q2 o

«

-

o-.f

É^

^

j

,

r

H,«

et

h*

n

——

h

P

-

.J—

vt

o m

FO

,

.^

—

kP«

-- d s

I-

»i

ü

A

t

Z

"

d-

IwLy

M

X t

o nl

—

4

p.1

EM

" W.,&

!

m

Y

x

oul«ä.

*

M CTA

$

L R

.

b o

i

n

um

k

pOUX

Ys

z

-

H

1

bná j

p

AA

* y

*

E

—

LP

*-

I

X

u

,

"w m

-

r

"

a

:WM

W

z

.

o V*

*

H

L ES

wl,

j

uw

4

*

—

La

m

o WE

———(

Pa

PF-

RY

r

n

H.w

CX

i

^

t

sJ

3 *

.H-

À

"r

æ»

É*

um R

(

AH

æ,M

v..w

LE

T^v

i

X

.H

(

X

p

1

hp

J?n

mes,

leHvafu

a

"

*

UR

»

»

AT

..

w t

w V

-

d

X

H.N.q.

*

4

Y^

ln d

p

"d

,F

t

V

..Ww.æ

N

-

2

"

w,

-

M

Vi u

—

Q2EUUA

EC

94

^. p

X

H

«'.

^

$

r

-*

Y 4

Á ON * OMN

F*

*

x d

xif»

UMNHMEN

L

:

ii

Q

z

FY

-H,

i

M lr

-X

"

—

i,

4 4 ^A

NU

w

—* 23 N

T

» t

j

-

m d d

E

"

)

-

P n

d

y N.A&a *

uN a

ha d

W w

Pa r

A

EY

yweH

»

l

P

Z REN

hus

E

d

ea

h

gich

^

^

uw

» C en

:

!

:w

T

M.u

m i

W

a d

H

——

1

T«*

-

M/,

ia r

24

V

M-

d

)

-

-

w

-

EM

-

a

*

'.

!*

» 0

o

& s

1

?

4

E.

aA

i

u»w

m n

-

& *

);L«A.

d.

-.V

i

-

X

^

;wd;

^WW

T

-.»»

x,,,u

m

a

X w

1

Av

1164«..3! -

5

p

w

n

P

N-

.wu

A

v

M.

i

JKL,.&

R

YX

*

&*

1

RAT

^W

NY L À

F d

n 5

*«*

"w

»

o

*

w ^

...../Anw

j

"-

.H

",

P

Mul ^ h

*

A

2

. ^

E

Y

* K

d

[

"A CC

x

Ww

- ^

M

-

"g

i

4»

AC

- n

x

v

W

* d

e-

i3e—4

; M

LU

E

X

rï.a *

W

&.w

W.

i i

V

E

—

.Aa.r-

^

Á LX

*

" l

M

—

k N NI

&

W.&

]

a

r

p

*

-- i

^

»

d

j

?

LA

-..

,.v

As

XX r«

-

"T

*«*

N a

--

P

&»

04

i

M *

--

;

/Jl

a

-5

W

o

2

-

LE.

- —

9^

a

H

— n

«M)

WO t n

l-..æ.

* i.

»U

..m

-

*v

-

w n

Y

EM

d

l,

RTW

€1

:&. *

..

w a

w

[*

r P

$

64.&:.

- "-

i N

o

"

"s.

^*

ol "i.

-

À

u

hn

rl.

ES

.U

aA

s

e.—

)7

* t

2"

. s

* iM

X N

N

n

d.

j o5

-

w

aM

b

m

ba

uN

X

N

*l

L

1 *

-

"—

^

hs.

z.

.

€x

"of

"

M

*

N

H

L

73

*4

—

hu

"u *

A «

at

;Arl

" h z

s

-

L

"

4

m

-*

-

a

&

E

w*

"d

z

-

-

-

—

P

"t

m

Y

s

f.ysb. *

g.

P ESAR

p

———À

a

-

"

u

À

at

. d

»

& d

wf

N

$

&

—

r l

*

m

M m

.W

,h

"4 X

-

.*

—

r

b

w 2

d-

.

À

w,/,f

./m

N

"r

*

-

hi

ww

,

:

UX

E

F X

—

:

-.H

-—

j

M

at

—

s

p

4 o5

i^

.H.

9

s

-^

..

.W

N

fk.»v

u-

x

x

*

7s

m

n i

—

-

f

Y

W

-

a

&

1

a ERE E.

L

4

",

*

-

Ip«

I

d

as

—

d

»

db ;f..;xæf«vh!'

—

-

-

E i

"-

t

U

E

ET

u

".

-

M,

^«

L

at

i. P

-

o

^

i

À

i

ss m

:

——

4

Nr. &

"

-

.

d.

m T

-

d

Wï

--

EM

*

Y5

b*

A^.

—

x

*

w

—

— À (

"

—

*

—

Á

E

—— &

^

m

-

i

ETA

.My

y

. d

M

.^

-

-

*

-

...«H«

^.

E

Hsj

A

v

-

*

$-

"-

"

v

-»

-

s

*

n:DU

El

-

LY

3

E

:

a

-

—

-

i —

n

«

à

dH.

-

g

-

M

——

m

WM

m

-

r

E

d-

*

hs.

-

v

*

s

s.»ici

...

L

& d

——

h. m

I

C

"

U

m

v

*«

pl

M»

P

—

*

.M

a

-

-

m

E i

at

-

Á

"r

U

-

p

i a*

-

À

a

—

a

n

-

W

*

--

b

a

^

-

a

"

a

n

H.

»

p

E

h

—

N

À

—

Ms

-

W.

r

b

-

-

—

^

-

d n

a

SUngP»

"À

—

-

d

"

o

—

g

-

$.

-

N

*

v

y-

.

/J.

nl

r

$4

.

-

hd

"

*

— —

-

"

as

d od

»

p

a

-m

-

Y

lts

-

y»

-—.

p

—ï

e.

DISSERTATIO

THEOLOGICO - PHILOLOGICA,

o

EXHIBENS

SECTIONEM V. CONSPECTUS

-

9

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

PHILI

LOGUESAC

/E,

r

QUAM

g

Q

DEO

VOIENI

ä

E-EEHHHEHHHHH

-

ORDINIS VENERAND. THEOL. AUSPICIIS,

E

ä

EX INSTITUTO

FREYIO-GRYN/£ANO

SUIS AUDITORIBUS PUBLICE

TRADIT

N

J JAC. CHRISTOPH, BECKIUS,

x

FS. Th. D. & P. P; ejutque

INSTITUTI LECTOR,

2

DEFENDET

WILHELMUS FRID. WUCHERER, DURLAC.

Pr. VIC. PIEDAGOGII LOERACENS. SOC. LITT. BASIL. Adfcript.

IN AUDITORIO THEOLOGORUM.

AESTIVO

' d. 22. Sept. bora LX. anno i'*768.

BASIL E E

ä

Typis Jou. Rop. Iu-Hor & Firix

M Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com