KaI600-1734_6 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Conradi Friderici Feuerlein Philosoph. D. Aedis B. Mariae Virginis Pastoris, Et Linguae Sanctae In Auditorio Gymnasii Aegidiani Noribergensis Prof. Publ. Oratione Inauguralis De Noriberga Orientali Sive De Meritis Noribergensium In Philologiam Orientalem Et Linguam Cumprimis Hebraeam Ex Mscpto B. Parentis Edita Et Programmate Invitatorio Adaucta A Filio Johanne Conrado Feuerlein J. V. D. Et Reip. Norib. Consiliario Feuerlein, Conrad FriedrichandFeuerlein, Johann Konrad o m - —— - - — - - lo E «* . - » rA . .m " - À Hx À M— r - — -- * - - " .u k M - — 3 2 - . sa- » d m r - c.h d » m E " "3 m - Y : vel M 5 1 - - ^ — ^* .W.. x - Á P d v - -T ( bus ! - * od * M - - At - T - $ - —— - t j Mr — K - - a M - "^ — T i "od W.,. P b 2 w - o iL — n dN r st , -t — ^ À -im V ^ 22 - pb i. "s - o - * — w $ : xio ^ — W vw- s E « n a , ». — — - - i a p -- - hais ! " - - a - *v x .H ha - I r x* — — Lel J : - A: . xö..n - T H. M - N - .uM — -—Jj " ** - » - - t P^ r - R , *s — » € r -- . M »- c i MA EM 1 À - F-4 "4 n r - , - * - — "- - -f " U« m - - s. "h« 2 » xu, » .ow( É ,m - »X A Y —— » .-: -^ F* ^ — z a ^ — * - À E E - h. WH - t / 4 * Y^ s 4H r H. .hw «.w xï/-(.l - J - -— » ^ p " — ET JH. v.- - -- « E ^y LN VN À r " "4 H - - Á 1* À - d. du (* » » P "d * j t 4 N ..,- - * " .M h- Í FX w z 3 AE ux . ": - .x..x,möx » L — ", - v w WWS * O k W' E F. i. x E t d " * 7 m* " &^ * X -C,H i ,* a ^i VNS À canat- e Y $4* t - b* n — kl lt p d — x X N al s Oa " Wa ) a. MC .M "n A (X E A CS À M n * i À E d. m d M " T*. ll »- 2 m b - 2 w..x w .m v . *a L E y- "À — m A M - s t m w a "o E* d —— . - ll Pa d N , ..,I. .M 9X a 9 - "A à - st :.»p- - . - E ha r - -r »N »- Y* ( Wi« » A. * o* hs r P — — j * Ti "N UR, . — " "a A L ii N o nE o n n ^ x * x - ER - ; .* » as m - — iv r . s TX i d d .^. — —— Afm £ A^ V LE w v & M x A ..U - -—4. wX .r-/v - X AX 4v ^ - "R. M As - A - - ./u 2 s À - s u i - $i . *s N^ . du i d W J xv í [4 - m : m ETE d v* d um - - I* T* ao M us w P x P "a - .,/.4 , : »- T P P« x — s E as * À V " Y MA " EY W C x* R nE m N "E v d- Hn — a w W E L uIl.M . d A 1 A u W. n - À. A s Y T u w p - T . N " M; N 3 a. EM m T 4 w nf gt . * . Pa N M - . La x W X « E r $ L A r at [ 2 » T s :— » - *à 2 m f^. a m EM ..W - ER h. - 47 . diiosnidn as Pa N - W. V . m d — » LE EM E gt * A —ÀÀ ÉÍ- E — — R RUE - - - —— EU TE d T * s — m um - — EAC M IU L " I Y— DN as : " - - ä L sss ] sss j " e ^ | ; w iz ;ä li - — T TM E £m - s. CONRADI FRIDERICI FEUERLEIN PHILOSOPH D. AEDIS B. MARIAE VIRGINIS PASTORIS, ET LINGUAE SANCTAE IN AUDITORIO GXMNASII AEGIDIANI NOR!BERGENS!S PROF, PUBL, ORATiO INAUGLRALIS NORIBERGA . ORIENI ALI SIVE DE MERITIS NORIBERGENSIUM IN PHILOLO.. GIAM ORIENTALEM ET LINGUAM CUMPRIMIS HEBR AE AM. A AE z P Quj EX MSCPTO B. PARENTIS EDITA ROGR AMMATE IN VIT ADA g&TORI A FILIO ]OHANNE CONRADO FEUERLEIN ] V D ET REIP NOR!B CONSILIARIO SUOBAC[ IMPxNsis,JoH. JACos1 ENDERES À R, $, cío I2 cc LXe iC $A Dr VIRO ILLUSTRI | CONSULTISSIMO EXCELLENTISSIMOQUE. DOMINO. PAULO JACOBO MARPERGER DESCHÜBELSBERG &c. ICTO, SACRAE CAESAREAE MAJESTATIS, UT ET ALIQUOT SACRI ROM. IMPERII ORDINUM INCLUTI CIRCULI FRANCONICI, AC INPRIMIS LIBERAE REIPUBLICAE NORIBERGENSIS A CONSILIIS, ET. PER TRES ET TRIGINTA ANNOS AD SOLENNES EOSQUE JAM NORI- BERGAE [o ONGREGATOS LAUDATISSIMI ClRCULI) CONVENTUS ABLEGATO VIRO DE GRAVISSIMIS, QUAE ORNAT, MUNERIBUS, ET DE RE NORIBERGENSIUM PUBLICA ET LITTERARIA JAM DUDUM MERITISSIMO INQUE SINGULOS. DIES BENE ADHUC. MERENTI rE CENATI PATRONO AC ^ COMPATRI Suo DEVOTA MENTE NUNQUAM NON COLENDO ET PROSEQUENDO DEUM T.O.M ENIXE IMPLORANS , UT VIRUM ILLUSTREM IN REI PUBLICAE NOR!BERGENS S, ACLITTERARIAE . INCREMENTUM FAMILIAF SPLENDOREM CLIENTUM(LUE DEVOTORUM SOLATIUM AC PRAESIDIUM DIU ADHUC SALVUM SOSPITEMQOUE CONSERVARE NKESTOREISQUE ANNIS BEARE DIGNETUR HANC D PDPAEKLMEATIS ORATIONEM INAUGURALEM NUNC PRIMUM É MSCPTO EDITAM IN PIAE MENTIS, GRATIANIMI ATQUE PERPETUAE OBSERVANTIAE TÉSSERAM svxoyx«: ULTERIOREM COMMEN DATIONEM VETERUM FORMULA DAT, DIGAT, DEDICAT CULTOR OBSERVANTISSIMUS EDIIOR, d SS N Em /// . A XX r —— * 2 C N P. st L—S AT :» esv *ï& QUP N VN T 2 U ,-..,& Y N 27 a — IN VIT A- PROGRAMMA ORIUM Non' ornriem ferre omnia t"efïufem, experientia fatis eft comprobDaturi. ipfa tefte Sua fibi vindicat Oriens ; füa fibi Occidens. s orbis litterat 1 i provincia Nec quaevi capit ominia. A Florent in aliis alíae fcientiarum partes. iil Velut támetr cornmmerciorum o pe na regione in alteram trans feruntut: mul;a ex u fic & litterarum ftudia; mutuis gentium inter fe commerciis, ex uno faepius in alium translata locum. Veteres nonnunquam migrarunt coloni , novis fübinde locum daturi. Ali, loco nunquam mutato; dolem. mutarunt tamen mentem ftudiorumque in Eadem & lingu arum ratio eft. L] Atticam Grajorum puritatem atque eleganti :—uh quis temere extra Graeciam expe &atfet ? Exteri tamen, bar bari olim Graecis exiftimati , Atticorum more & fcribere & loqui confvevere; let. T ica ip fa iamdudu m qu cum interim Attícifmus in Att O» 3 ,Römanöa läiïna qüondam vertiacula loqui defiffe,. latinum vero fermonem inter alias q uoque nation.e,sq effe intro- , ductum, imo adhuc introduci , quenaslatet? .Quin Orientem ipfum in Occidente quis paucis retro feculis quaef(iviffet?. Et tamen linguarum Orientis cultura, fi qua terrarum parte, in ipfa certe Europa noftra efflorefcit, Loquuntur id tot Bibliothecae orientales l ab Europaeis concinnatae. Teftantur Hottingerus, Bartoloccius, Herbelotius, W olfus, alii, Gaudemus, Colomefio interprete, cum Gallis Gallia Orientali: Gaudemus cum ltalis & Hifpanis * Orientali ejusdem Colomefii Ialia atque Hifpania; ? At Germaniam Orientalem, aeque ac promiffum laudati Colomefii fcriptum hoc nomine infignitum, praeter exiguum nonnullius prodromum; nos Germano nati fanguine adhuc defideramus. Neque tamen linguarum Orientis ftudium inter nos. && plane néglectum jacet: integram quippe Bibliothecam Hebraeam, celeberrimo auctore Germano, quotidie fere. volvimus, reyolvimus, Provinciarum Germaniae fingularum;, - interque eas. Franconiae noftrae conatus orientales recenfuiffe, aud. vanum effet operae pretium: €ujusmodi adhuc tentamen fruftra. o utinam liceret fperare! ptavimuS,I Quid. autem obftat, quo minus partem : pro. toto, dum. alii. perfe&iora, moliantur, fpeciming. ququm exiguo,. non non tamen pïaöc nullo, -€ tenui noftra penu depromamus, .enarraturi hoc confilio — Noribergam Orientalem.. Cum enim ublicae noftrae Proceru Perilluftris Reip Aufpiciis , lllu&riqmqüe Rei tam Ecclefiafticae q uam Liftcrariäc — — Prafidis & Curatorum |ii Decreto, Linguae Hebraicae in Auditorio, quod Aegidianum vocant, publice docendae munus . 'gratiofe mihi fuerit demandatum ; primordii Majorum more capiendi ergo, Lt orationem inauguralem habituro ^ cotíftitutum eft, hoc ipfüm argumentum qualicunque induftria perfcrutari, adceoque Merita. Noriberoenfitum in. Pbilologiam Orientalem, éy Linguam cumprimis Hebraeam , ceterarum matrem ac fundamentum, À fi non ex merito, | quantum enim eít virium quod nobis deeft! pro virili tamen praedicare. n magnis quippe voluiffe fat eft, utque de(int vires, ingenuam tamen voluntatem fi non femper laudandam, faltem haud plane improbandam effe; benigna rei Arbitrorum aequitate nixu$ jpero non minus qvam confido. 90 Vos autem; PERIL- PERILLVSTRIS . REIPVBLIC/E NORLBERGEWSIS - PATRES CONSCRIPTI, DOMINI DOMINI DVVMViRI TRIVMVIRI, SEPTEMVIRI, Eccleüarum praefertim Retquc litterariae - CVRATORES PERQVAM GRATIOSI, Ó CETERIQVE PATRLE PATRES PRVDEN TlSSlMl Maecenates indulgentiffimi ; Vos, Maghifici chp Conüharn, Ecclefiarum Antiftites Summe Reverendi, Themidos Sacerdotes Coníulti(limi, Hygieae Cuftodes Expcmcnmfizml ; Vos, quotquot : Munerum Sacrorum reverentia , D Sæudiorumquc omnis generis doCtrina atque cultu maxime confpicui ; fua quisque officii honorumque dignitate, Mufarum intereffe caftris. haud dedignaminis Tu quoque fvavdï ma ftudiofae juventutis corona, fpes Patriae perdilecta; ^ut qualemcunque orationem d. XVIH AMart. bora X.. antemeridiana habendam ptaefentia Veftra condecoretis, benevolasque mihi aures praebeatis, ea qua par eft fübmiffione, obfervantia, humanitate , etiam atque etiam peto CONRADUS FRIDFRiCUS FEUERLEIN, N Aedu a4 D. AMariae. Paftor, &5' Ling. Ebr. Prof. Publ. p P. P. Nonbergac A. R, S, cIo D5 cc XXXIX. - Oratio Inauguralis. J Antxqua gcncrls profapia, meritorum gïom, virtuturhque laude Illustres Perillusttes R.eipüblice Norib e rg ensis MI, Procetes atque Domini Domini Duume, TriumViri, Septcme Splcndxdxsüml' Domlm Scholarche rerumque cum aca- demicarum tum litteranarum Curatores generosisfimi! ceterique Patrie Patres amplisfimi Domini ac Mazcenates debxto fubmisfionis obfequio füspiciendi! VIRI Magmücx Reipubl. noftra: a Con(iliis fandtioribus, ! dexteritate prudem'laquc excellentisfimi! FIRI "WIRU, Summe Vencrand1 Confultlsfïml Expcmcntxsf imi Maxime Plurimumque Rcvcrcndl Clamsfimx, Do&xsfimt : Ecclefiarum ; Thcmxdos, Hygiez, aliorumque munes rum quorumcunquc Sacerdotes, Custodces, Prafedti, Magnftm, Candidati, merltorum, nobxlxtatls, induftria ac do&rina laude Spc&ausüml ! Vosque f Mufarum Fautores : Amm A Cultores X decenti obfervantize benievolenticeque affe&tu prof'cqucndl' [r Auditores omnium ordinum honoratisfimi! ft Íe K f lü u lir & a t Di Iel Q lu bir W $i- vt A d N , a DA N L p d QT Q,&ï"f * z I*« A ll E^ ( Y ï""!r ? AT L u- — j :N d X C w P 4 » st n 7 d) t perii Romano - Get manici civitas fum- i qua unquam libera 1m elluit, noftrafane . ma nominis celebritate plerasque alias antec ei gratiam INoriberga. Sive enim cunctis fuit, eftque adhuc per D e ordinem Regimi- admirandum Perilluftris Reip. fplendorem, fiv five av itam propriam que Magnatum nobilt- nis fapientisfimum;, five Urbis magnitu dinem adificiorumque Á tatem atque virtutem , ftru&uram, qu in & terrarum domin io fubd itarum amplitudinem ; ftoditge puritatem ; feu commerciorum 11o- feu religi onis in ea cu rte folertiaque füf- rem rerumque gceren darum varietatem mira a us, attenta mente confidere mus: ocel- fultam, ut reliqua taccam dictas modo ciyitates tantum , quati- Tum iftum Germanie inter tum inter ftellas luna minores, eminere, easdemque longis poft fere- df vero AMufarum Noribet- linquere parafangis, q uisignófat! Quo m, cumprimis à Reformationis tempo re, habeamus ratio- genfiu nde c ivitati noftrae, alteri nem, dici non poteft, quam egregium 1 tanquam He liconi, decus accesferit atque ornamentum. Noribergam loquimur, dulcisfimam patriam, alma tamen Palecotme noftra, pia illa ftudiorum matr e, connotata; licet ipfa flie inftar fefe habeat. refpe&u | Noriberge, c eu matris fuae, gere, & natura rerum & morihomi- Quodí alias filiam matri jun m matrecomes num haud eft inconveniens, hanc quoque filiam cu binari, dum de. noftra no bis Noriberga fermo eft; i n limine fta- GlO: tin p;æmonemus, * B2 f« Glorientur afii de patrice fuze eruditis, integros eorurm pertexant indices , frequentes inftruant bibliothec [s.] ct $, nohihifi civium fuorum Qu nomine infignitas; nobis in prafenti fufficiat, intra pomoeria pïc inclutze Noriber ga ejusque ditione permanere, eos hi fije5 , que jam prae- fari JVoriberge qui non tam Noriberga oriundi » quam officio " apud nos defun&i, do&trinae haud vulgaris los aude meritorumque [in- gulari preflantia patriam noftram pr ae altis colluftrarunt. für Quam p romtum enim effat, fi praeter multos Reip. noftrae illu- £ ftres quon m Procere;, aliosqu € ex generofis ac gentisantiquitate E iÁnobilioribus Patritiorum Familii $, in ipfa Republica literaria, uti l nunc, fic & olim, & doctrina & B/lh hominis celebritate prae ceteris in- fignes, v. gr. Pirkbeimeros , Pfinzingios, Ebneros , Paumgartnero:, The Geuderos , Volkameros, Fureros , opt Kresfios , Wlfevos , Harsdoerferos, Ambojios , Scheurlios , Oelbafios , ( aliis non dictis codem inter Mu- fent Tarum ornamenta jure celebrandis) quorum nonnulli , etfi forte nil fcripférint, quod tamen alii fcriberent, plene & abund e fuppe- Qua ditarunt, quibus pro meritorum menfüra digne recenfz ndis vel N intcgridiei fpatium non (ufficeret; fi, inquam, prater hac Mu- lx farufm Noribergenfium quondam luminà & columina, ordinem - L quatuor, quod ajunt, Facultatum fe queremur, quam promtum effet, virorum de re litteraria o ftrj, ptime meritorum, nomina atque ( virtütes larga manu füppeditare . €hin .. Quotusquisque enim eft noftrum, quem lateat, ecclefiis lia Noribergz, adnormam verbi diviniducibus Luthero & Melanch- Tutm thohne reforrmatis, Theologos praefuigfe quaq uaverfuüm celeberrimos, ttfpo 'Salttem Ienceslaum Linkium, "Andrtam Ofiandrum atque Ttum Die- sdericum , fidos illos Lutheri n oftri paraftatas nominasfe , eft Trium- ürmqt N virós horurn teinporum dixisfe , multis aliis anteferendos, ul1S Botía porro ignorat Culmannorum , "Hielingiorum, Diürnboferorum merita; Tegri etiam labis cujusdam heterodoxz nubeculis vix-obfeuranda, Sij CDtes praterea Befoldos , Besleros , Venatorios , Kaufmannos , Fabricios ,uno plures, Schbraderos; Si denique Saubertos, Dilberros, pecin /HMarcios , Vil Wulferos ,. l7tglenkios , Beerios, W'nclevos , pluresque eorum fimi- les ( a quorum mentiorie vel cognationis j ura me prohibent ) ad- torhno tel'gcm vocemus, pra multis aliis praeftantiores allegavimus, quos infinu ij 7/2? " Quing (fovisfe füo Noriberge nofirae þus erit haud planeinfima. l & Aca- » N & Academia noftra Alforfitta fuos fubinde aluit Dottores Tbrologos, Íq ue oras percrebuit, quorumque n uorum fama ad exterorum u luiffe faseft: Jobannem puto Tà prz aliiscelebriorum , memo L riam reco elium , J ac. Schoppe rum , Ge. Kemigium , Ge. Ritfe- & Picardum, Gt. - L 4 h. icio yum , Cbriftianum "Mattbie , Chrifto p Aitboferum , & prater nonaul- . Noribergam vocati funt, quorumque j los eorum, qui Altorfio annum , Ltic, fupra jat » n fa&ta mentio, Jobannem cumprimis IFeinm nbartum., Job. Conr. Durrium, Job. Saubertum &tium , Job. lu- Frid. R& Chriflopb. Sontapium , Cbr. Fabricium filium , tan demque Abbat a Joh. Aich. Langiu m, Guji. Ge, Zelinerum, Job. Guil. Ut Megleiterum , t yh*ss esfe novimus, Alios enim Baierum, quos omnes n unc év 4 Altorfii Xv Noriberga non minus quam f Theologos adhuc vivos ; optime merentes, nomin asíe, ipfa eorum modeftia, imo & pree- YOs, Mi* fentia, interdicurit, uanta vero etiam Jcforum, Noribergenfium non minus - nil odíi enim magnificum eorum «uam Altorfinor um celebritas! Qu pe ordinem perluftremus , qui perillutri R * eip. noftra a confiliis cum vd majores proftant Scheurlii, Mu Jaude fuerunt, teftes omni exceptione KHerdefiati , Camerarii, Remi., Oelbafii., Würfbainii, Heberi, Ricb- nem Nec minus J&orum Altor£i tum deri, Fezeri, Pelieri, W^wlkeri, alii. bem permeavit. Quem :docentium fama univerfut p terrarum or que Hugonis Donelli, Scip. Gentilis, Conr. e nim unquam celeberrima Rittersbufii, Andr. Dinneri, Gu l.Ludwelli, aliorumque recentio- efii innumera undique -confilia atque x3um nomina latuerunt? Quam Ydv refponfa ab inclt l ta ifla Facultat e Altorfina fuerunt expetita, omni- mos aedicata? mqu e fere app laufu .pasfim depr ll» Neque minor Aefculapioru m N oribergenlium & Altorhinoruim u Qui senim eftin orbe litterato.tam pe- 'gloriaundiquaque perfonat. m pol- lulS regrinus,quem fugiantinterNor ibergenfes,& gratia principu tity ut explurimis paucostantuna lentes, & meritorum gloriainfignes, , 5 fpeciminis loco attinga mus. Camerarii , Befleri, Freberi., Fabricii, ano Volkameri , /Merklini , Locb neri , Gakelii, beate jam defuncti; inter Al- (055 tor&nos autem Taurelli , Scherbii, Soneri, Jungermanni, Brunones , (l "Ut vivos adhuc, quendam noftros,, tergemini Hofmanni , Baieri. nta nomina! 1n praefenti.taceamus, al Heifferum & Scbulzium, at qua yfind 'kameri adhuc noftri ,:neque.fummi Qua ctiam de caufa neque Po : oäy—. Q'ü B3 M r Polyhiftoris Godofr. Tbomafii , ubique terrarum celeberrimi neque aliorum indies magis inclarefcentium , uberior fieri poteft mentio, Q 4 Denique Philofopborum, ZMathematicorum, Hifloricorum atque Pbi- fl lologorum ordo fua quoque fidera, eademque primae quod ajunt en magnitudinis, ex merito peculiari fibi vindicat. Ut ab alma P. lag lecome faciamus initium , quis noftratium ignorat celeberrimam il- fhti lam Altor&norum Philofophorum Trigam, P/il. Scherbium , Ern. ff Sonerum & /Mich. Piccartum , quorum fcripta philofophica potiora Philofophie Altorfinm nomine in orbe litterato adhuc fuper- biunt. Ecquis, fiad recentiora delabamur tempora, non miretur lit& L Felvingeri fenioris folertiam & fcriptorum ejusdem copia & varie- tate elucentem, Abdia praterca Trev lucubrationes Sturmiique hl» I labores phyfico - mathematicos lucernam egregie olentes, quos vix dep unius viri credidisfes? Quis non capiatur Reetenbeccii acumine lo- Uor gico? Quis non dele&tetur Omeifii nitore & elegantia, cum judi- cio ejusdem philofophico fociata? Quis unquam in Mulleri fide teml atque dexteritate quippiam defideravit? Toyt Quis porro ad huncufque diem nonagnofcit Hiftoricorum me- rita Altorfirorum, v. gr. Clapmarii, Ruperti, Aolleri, imo &noftri verf quondam Koleri; ut ceteros adhuc optime merentes Schwarzium preefertim, & cui non dictus Hylas? praetermittamus. Quinimo giar quo fi reliquorum, de elegantioribus quas vocant literis praeclare Ti meritorum, v. gr. Palentini Erytbrei , primi Altorfenfium Re&toris, pia imo& recentiorum , Z/icb. Virdunyi , Ge. /Matíb. Kanigii , laudati Ciefet jam ZZagni Dan. Omeifii, peculiarem faceremus mentionem, quis ign unquam dicendi finis effet? Quodfi autem Altorfio JVoribergam frad ipfum revertamur, neque heic plane filuere Philofophorum, Hi- ftoricorum & Philologorum Mufee, quin & Mathematicorum. 4udg ütt Praterquam enim quod plerique Seculi decimi fexti & fequentis Polyhiftores, qui pluriesunavice allegari merentur, huc quoque « aQ Excit esfent referendi; non posfumus, quin ex praclarisfimis quon- dam Gymnafii bujus Profesforibus , iisque antiquioribus, Joacb. Came- Dorro varium, patrem, Eobanum Flesfum, /Micb. Rofingum , Job. Schoenerum COmp. 65c.; ex recentioribus, prater Dilberrumaliosque , & fupra jam me- Ü moratos, & infra pluribus commemorandos , utrumque cumpri- E mis 44rnoldum, Bornmeiflerum, Efcbenbacbium , Sonmíagium janio- rem, o intercoelites receptos, huc referamus. que rem , .Apinum, jatm ver [v 'sforum adhuc ntio, Quantum por ro esfct, quod diceremus, fi Prof vivorüm atque bene optimeque rem gerentium me rita enumerare pli noftrum foret; verum e nimvero fuperítitum , imo & ex parte pra- junt fentium, tnodeftia me heictacere omnino jubet. Dignos tamen LPj unde immortalia eorum no- laude viros Mufa ipfa vetat mori : mil- mina plane non attingere; quam imperfe &e nimis, cum ipía Er, deprzedicare malo. 1nodeftiae eorum offenfione , tiofa cileque foret hiftoria , quam vocant, - Quam pronum ergo fa litteràriae cultori, AVoriberg am defcribere litíeralam, omni fcien- (2 atam: quam pronum inquam, ex facratiore atit tiarum genere illuftr hic atque illic latitant e Macenatum aliorumqueeruditorum penu i(que fuperque facerentad argumentum iftud, al- osvix depromere, qua fatis tiore dignum meditatione , ulterius perfequendum. [ lq- ' [ Mihi tamen aliud agenti iftud in praefenti non licet, qui ifdt temporis brevitate , & fcopi femel praefixi limitibus, in amplisfi- mur iftum campum diutius exfpatiari prohibeor. nfte Promiá me nunc di&urum de JVoriberga non litterata in uni- aoftti verfum, fed OrienfAli tantum, feu de Noribergenfium in Philolo- * vrium t meri tis. Solushic fat fpatiofus erit campus, in giam Orientale nimo quo mihi deam bulare ad defatigationem ufque liceret; imo rem vclare nimis arduam, meisque humeris, at quam tenuibus, longe im- dulo metiri jamdudum didi- toris, parem füfcepisfem, nifi meo me mo ydati cisfem. Si non perficiam argumentum iftud, viro exercitatiore conatus tamen omni,fi non laude,(altem venia haud erit de- quis dignum, fraudandus. Ignofcite ergo, Domini & Auditores, oratori fat p l fü quippe Superiorum P], audaci, non tamen prorfus temerario, jus 5rum- huc evocato: ignofcite balbutienti, rebusque, de quibus dicere prout dignitas earundem poftularet. yentis eft aggresfus, haud ita pati , jqu Excitabunt tamen Auditores ftu dium , cum benignas mihi aures of orro concesferint. Veftra igitur, Auditores, benevolentia meos (unt- compenfet d efectus , quaeque finiftre forfan propofuero , Vefter ut dexterius interpretetur favor, eft quod enixe rogo. n mee,' "Enarraturo tmihi ZVoribergenfes de Pbilologia Orientali bene meri- triae & p f05, ante omania & heic pramonere opus eít non tam pa Dativi- Aunlo. re fio nativitatis. quam officii rationem a nobts habert, eosqueadeo RBiue- referri, qui five in ipfa Vrbe noftra, five in ditione Reipublicae, UI ii cumprimis in Ácademia Altorfina, fixam fibi fédem, ad tempus faleem;, quaefiverunt.. Neque tamen animus mihi eft, ultra Re- et formationis feculum, quod vocant, multum adícendere, et [u- fit deorium quondam, fuas fibi res Noriberga habentium, fata ube- di rius recenfere: amplior enim tunc campus nobis pateret, quanm fi1 ut horula eidem perluftrando fufficeret. Duobus faltem, quod ln ajunt, verbis attigisfe juvet, tantam olim Hebraeorum Noriber- s fis gs& degentium fuiffe celebritatem, ut difficiliora Gemara loca vul- go Noribergenfium nomine infignirentur, haud alia de caufa, I(tu quam quod digna eadem cenfuerunt, qua ab ipíis. Judais Nori- m bergenübus, quippe alios do&trina longe praecellentibus, expli- fun al carentur: ut, qua de methodo difputandi Judaeorum quondam Noribergenfium , &que ac Ratisbonenfium , hoc loco dici poffent , r quippe a Collega S. Reverendo nt er jam celebrata, quin & à t [6) CI. Nagelio, Infpe&tore Altorfino l &isfime, ulterius dedu&ta , teg in prafenti taceamus, Vnde non tantum, ipfo jam Wapenfeilio Ipfi judice, ífümma nominis eorum fama, verum etiam praeclaraingenit a perfpicacia do&trinaque praeftantia eft colligenda. Aft quid opus quo eft, peífimorum Chriftiani nominis hoftium mentioni diutius el immorari, quandoquidem poft fuam ex urbe noftra expulfionem, Pü quod Maximiliano I. imperante fa&tum novimus, jamdudum effe ufi Noribergenfes defierunt. Sufficiant paucisfima hinc inde fparfa Qut. reliquiarum monumenta, v.gr. in platea, quam Iudaeorum adhuc tio ; vocant, nec non in aedibus parochia Sebaldinz, alibique forfan dicat reperiunda, unde hoc quoque fenfu patefcit, Noribergam quon- tur, dam fuisfe Orientalem. Nonigitur mihi nunc mens eft huc delabi, vt eoque minus, quo pauciora adhuc prafto funt rerum iftarum, Lfgk ab zetate noftra tam longe remotarum, documenta; potius intra ij Reformationis, & qua fequuntur, temporum limites mea fe con- Uyat tinebit oratio, atque Noribergenfes, nonnifi Chriffiatc rum facra in hg amplexos, eorumque in linguas Orientis meríta, perluftrabit. Neque celeberrimae noftrae Bibliofbece publice fcrinia pervolvere j meum jam inftitutum poftulat: id enim partim alii jam cceperurit, d'äa:zl; partim aliis adhuc perficiendum füpereft. . Nec reliquarum urbis noftrae t noftra bibliothecarum, v. gt. celeberrimae illuisEbneriatie, it. Dil- futnc RAALAAIA, Sebaldine, Petizeviane feu Laurentiane, dboma- '$ Lérriaue l$ fiang aliarumque, cimelia orientem fapie ntia perfícrutari , nobis d. eft conftitutum: quam varia enim liceret, fi temporis atque in- [[« ftituti ratio permitteret, curiofa memoratuque cum maxime Posfemus quoque,; e. digna, rerum iftarum cupidis apponere. fi res tanti nonnullis momenti videretur, aliqucrum JVoriberge x $4 . quo pra multis aliis refe- X Éypi P resforum facere mentienem, I ryen da esfent vafta illa Biblia Polyelotta , Elia Fluttero curante, fpis- fis admodum voluminibus edita. At praeterquam quod opus j ! iftud nunquam fuit abfolutum, urceusq ue videtur exiisfe, cum tanto omnium applaufu opu s illud t amphora vix coepisfet inftitui; Ji« fumtuofisfimum haud fuit exceptum ; quantum forte Auctor Et quamvis eodem auctore , prae- aliis ibique ipfi pollicebatur. um ter Jefaiam & Malachiam Prophetas, eadem fere methodo feorfim excufos, Novi Foederis libri non modo v ariis linguis ex Occiden- t te petitis, verum etianr orientalibus, & Syriaca & Ebraica, ex m bfoluta; nec non lectiones j ilió ipfius Hutteri verfione annuo fpacio a niverfariae hebraea nil evangeliorum & epiftolarum , quas vocant, an tantum plerisque vifum quoque lingua ederentur; non tamen 1US eft opera hujus pretiu m , ut de eo magnopere pos femus gloriari. Pii fuerint conatus,; fuaque laude haud penitus*Wlefraudandi ; ff ufüstamen impenfis in.eo s fattis longe eft inferior. Effet quo- eff me, anno feculi a C. N. decimi fexti ter- af que Corani 4"rabici Epifo tio & quadragefimo Nori b. typis impresfa & Ludovico Palatino hu dicata, cui literee celeberrim i illius Widmanfladii praefixee legun- at tur,' in praefenti alleganda, multaque forte alia, rem orientis o hilologicam nonparum illuftratura ; fcopus tamen nofter , Nori- ab b ergenfium meritis in philologiam orientalem quam maxime de- yt ftinatus, eo nobis progredi liaud permittit. Quapropter dun- nt It taxat viris ipfis, & Noriberga & Altorfii celebrioribus , eorumque o* AC in hec ftudia meritis inhareamus. bit, Inter magnificos Reip. noftrze Cotfiliarios , Chriftopberus Her- i defianus ips quoque exteris innotuit ob orthodoxum, quem yoca- yib jb5 "t Votavit, Sl. Scri pturze &önfänfum, in quö ; Th&lbro Eberto ïüdï Ce$ non pauta, qua Hebraifmum fapiunt, continentur, Addimus Í Ge. Remum, doctisfimum illum Academiae Altorfinae Procancel- laríum & Jétum. Noribergeníem ob duoSpicilegia facra, Theologo- g ü rum J&orum &Philologorum monitis referta, qua in Salomonis Proverbia & Ecclefiaften legit atque collegit, in quibus varia ad- duxisfe perhibetur, qua fan&telingua cognitionem fepiufcule M u iluftrant, frequentiusque ibi allegasfe Tremellium, Junium, Drufium, aliosque orientalium linguarum doctores eo tempore K celeberrimos; optans fimul, ut non modoaliorum lucubratio- K nes cum fuis conferantur, verum etiun ad hebraice veritatis Im trutinam. adpendantur. Quodá hifce jungamus Jitos Alforfi- lat $2105, de philologia Orientali praeclare meritos, huc revocandus fii erit praeftantisfimus ille FIugo Donellus, cui ipfe Janus Drufius ler (at quantus vir!) Alphabetum fuum hebraicum dedicavit, eum- que ut linguarum rientalium fautorem fingularem ibi com- hi at inendavit, Nec plane reticere posfum ex eodem J&orum ordine d Cour. Rittersbufium , decus Mufarum Altorfinarum immortale, If qui, ficut ubivis gentium de quolibet fere bonatum litterarum enere bene meritus celebratur, ita & in fuis ad Ifidorum Pelu- lite tef Ü - otam & Salyjanum annotationibus varia immiftuit, quae lin- uam hebraeari apprime illuftrant, Id quod etiam in paraphrafi qu ln Plmorum comprobatum dedit, quippe qua miro felicisfimi ii ingenii acumine fontis potisfimuum hebrai fcopum asfecutus; ideoque ab ipfo etiam Adami, in Jétorum Vitis, lingue hebraeze fanf CR neutiquam hofþes fuisfe judicatur. Cula - Quodf táhtà in linguam hebraam merita inter hos eïuceht; ünr tüm qui linguarum orientis ftudia non ex inftituto, quod ajunt, per- lag tractare confueverunt ; quid de iis dernum expectandum, qui plu- rimum vicee temporis, fi non foli Philologiae, faltem Theologiee, in T a qua linguarum ftudium feparari plane nequit, impenderunt. CXpr( patit Teítabuntur id. bunt Altorfini, Tbeologi . permulti —Noriþbergenfes, confir»maf pir E Theo- cro funétis, mitto jamexve- E Theologis, JVoriberge officio fa "v) nerando Antiftitum numero antiqui ores, J/itum e.gr. Diebericutm s 1US & patria & officio Noriber- feu Theodortim ab aliis quncupatum , d geníem, Antiftitis nimirum Sebaldini qu ondam munere macta- 20 fiu$ Lutheri noftri in Libri Genefeos & Prophetse tum, qui ip fii$ Michai explicatione . adjutor fuisfe dicitur, quod fane citra fuffi- al m , faltem pro feculi captu, ne cientem lingua fán&ba notitia u lt concipi quidem poteít. Neq u e diutius immorari licet. Zdndr. "p imanto , "Maur. Helingo, aliisque eorum ote Ofiandro, Leonb, Cul costaneis, qui, etfi n on omnes fcriptis huc facientibus emer- (0 1 dubio tamen litteris hifce haud levitgr ttS gere allaborarunt, procu imbutos fuisfe, ex ipfa officiorum , quibus ornati erant , gravi- if fi tate omnino conjiciendum. Id vero nobis in praefenti e ft con- us & recenriorum quidem ftitutum, € x venerando ifthoc ordine,; J f remporum, Bigam quandam, nimirum Job. Aich. Dilberrum & um audare, Tametfi enim intet; Job. Wüulferum, pre cateris coll of antiquiores ipfe quoque laudatus Andr, Ofiander , Pattor quon- N Laurenianus, antea quam hoc ofhicio infignitus erat; dam Ebraeas tile, in coenobio D. Auguftini feq uacibus olim inhabitato, um literas non fine fructu publice decuisfe perhibeatur , fueritque, belu teíte ipfius filio Luca Ofiandro ; linguarum Chaldaice non minus E » [if raeae peritisfimus , u lla tamen meritorum ejusin hanc quam Heb Sic etiam Wäü linguam peculiarium p ublica proftant monumenta2, idfim Salomon Schbvveiggeru j, Paftor quon dam Marianus, ex ipfa terra firata fatis celebris, linguae praefertim Ara- ub fan&ta a fe olim perlu r bicae cognitionem, declarasfe videri posfet, Corano in verna- culam aife translato, cui fimul nervos incidere falutare duxit; dummodo, quo coeptum erat conatu, eodem quoque abfolu- xet tum fuisfet opus, neque aliis jam esfet obfervatum, verfionem d illam non tam ex fonte textus arabici, quam potius rivulis vel in Theodori Bibliandri Corano, vel in verfione Italica obviis, qp ü [pgjæa expreffam fuiífe. Id quod (ut obiter hac occafione moneam ariter de Dav. Nerreteri , Paftoris quondam W'ehrdenfis & Su- e runt ia perintendentis tandem Stargardenfium generalis, verfione ger- inds C2 The? /; mänï'ca, qua Coranum iftur donate placuit , qüonï'a'm ex latina u translationeMaracciaratantum fuit dedu&a, eft judicandum. Ad- n C dere majori jure posfem Jobatinem Fabricium, patrem , Paftorem apud nos Marianum, ob egregiam ejus de Cecozelia gentium o Ini Differtationem eruditionis orientalis plenisfimam, qua Dilher- rianis quidem inferta legitur, at Fabricium iftum auttorem qu omnino agnofcit , quippe nomine ejus praefixo deinceps feorfim tit evulgata. Verum enim vero ad laudatam potius infignium Qu quorundam Duum Virorum Bigam properandum mihi eft, (0 fon fcil. Job. JMich. Dilberrum , àc Job. Wülferum, Tür Quod igitur ad mágnum noftrum Dilberrum, venerandi fninifterii Noribergenfis aedisque Sebaldinzge quondam Antitti- 6u ffq; tem, attinct, eo magis illius jam facienda mentio, quoaequius fior éft, eundem hoc ipfo. commemorare lóco, ubi frequentes olim Qu léctiones habuit püblicas, qui& PerilluftriSenatui Noribergen(i, Ard fplendidisfimoque cumprimis Dominorum Scholarcharum Col- lica: legio tüm temporis auctor fuit, ur le&ionuminhocceauditorio jté denuo publice habendarum initium fieret; ipfeque Dilberrus, Tfr prouti jara. Gymnafii fuerat Dire&tor atque Beneficiariorum, dl, : quos vocant, Infpettot, ita &, anno fuperioris feculi fecundo aL0 & quadragefimo, primus in acroaterio hoc inftaurato profesfor tur publicus denominaretur , téfte hoc ipfo, quod prze oculis noftris m appenfum eft, monumento, Et quid mirum , infignem iftum polyhiftorem, hocce tunc munere primuni, eumque folum [/ouu] Que 1 fuisfe ornatumi, cum jam ante, quam huc venerat, in cele- (ce berrima Salana, pr&ter Eloquentiam, Hiftoriani, Poeticamque DO ártem, ipfam non modo Theologiam publice fuerit profesfus, Quial verüm & linguarum orientis, quibus ateneris exinie innutritus Aüjt erat, docendarum facultatem ibidem impetrarit, lectionibus- & [« que pratet álias hebraicis, chaldaicis, fyriacis, fümmo cum auditorum ffequentisfimorum applaufu habitis, maximam fa- Adia: Cfedi 1nam fit confecütu$, Frat ergo dignisfimus, cui praeter Theo- logiam atque Philofóphiam, Linguas etiam orientales docendi 1j fu munus hoc quoque loco comumitteretur; quam proinde Spar- tm d tam tam dextre, tamque folide & fedulo exornavit, ut celebe " rata ejus memoria ad hunc ufque diem inter noftros haud defi- ciat, neque unquam fit intermoritura. Sic & fama ejus apud exteros quoscunque jamdudum percrebuerat, & quidem ex [« merito, Tanta enim pollebat, ut in reliquis divine lhumana- n que fapientize partibus, ita & linguis praecipue orientalibus no- titia, ut unus fere, faltem princeps haberetur in oris noftris, m quem difcendi cupiditate ardentes prae ceteris oraculi inftar l confuülerent. Quoad Icarus ejus Academicus, Atrium lingua fanctae , Ápparatus ejusdem philologicus, Dialogi, porro Electo- ium libri, itemique Grammatica ejus Syriaca, imo & Eclogee i ejus Syriac ex N. T. depromtee, cum utroque Difputationum hi fnaximie philologicarum Tomo, noftrorum teruntur manibus, 1US fiomen Dilberriannum voinime omnium oblitterabitut. Ipfe jm quoque divus Leopoldus, gloriofe memoriae, cum Serenisfimo wft, Archiduce Leopoldo Guilielmo, bibliothecam Reip. noftrae pub- IO b lícam augufta fua prafentia dignatus, hujus Dilberri (cujus xt;:) prafentia famámi neutiquam — minuebat, quin haudfparum h firmabat) eraditione, promtitudine ad qué&fita refponden- Iffly di, dicendique facultate, adeo depaftebatur, ut, cum a lau- ndo dato viro Codices hebraei & rabbinici manu exarati produceren- sf of tur, variaque hinc inde obviae veftigio explicarentur, clementis- itt$ AL fimus C« (ir prout nonnullismemoris fuit proditum ad Archidu- tum cem converfíus diceret: Quidfi & nostalia edoceremur! Cum- lat que idem ille Dilberrus, coram Augufto hocvere Magno, exco- de dice quódam ebrazo & prornte legeret, & lecta (ibi probe intelle&ta que ipfo fa&o demonftraret, lmperatoer ad füos: Ecquid vos, in- J U$y juiebat , feitis? Quo fa&to nofter fübmisfe, fat tameningenue as- eruit: Haec non esfe difficilia, fe etenim fex horarum fpacio, 1tus QUs* & le&iónem hujus linguae exattam & fcriptionem poffe edocere. cui Adttantibus ifta miratis denuo regéBfit: Sibi id fxpius experto j l* credi omnino posíe. Tantum valuit! Dilherrus in refocillan- Quin imo tan- heo* dis füummorum Auguüorum mentibus. gendl topere in orbe literato Dilherrus nofter eminuit, ut Geor- ptt* C 3 gius n gius Richterus, jetus ille celeberrimus optimusque ingenio- rum perfcrutator, haud immerito fcripfisfe videatur: Superbit Gallia füo Salmafio, Italia Thomafino , Belgium Heinfio; quidni ä Germania, & in hac Ger manis ocellus ( noftra :aimi-rum Nori- berga) Dilherro: £ Alterum a Dilherro de iteris.orientalibus prseclare merirum. i advocamus Job. Wülferum, virum;fi quis alius, in hoc ftudio- ) & rum genere prafiantisfmmum ; 4magni parentis filium ad- huc raajorem. Depradicent alii itinera ejus, pancis Iheo- [1 [ ogorum & Philologorum frequentata, extollant mirum ejus penes eruditorum principes accesfum, obítupefcant ad curias Epifcoporum, Archiepifcoporum, Patriarcharum, Ecclefiae li üt Romana Purpuratorum ipfiusque Summi Pontificis .a Wulfero noftro cum fru&u vifitatas; habebunt nos fibi quidem adfti- Hs hi pulantes, nunc autem ad hoc tantum attentos, quod in cultis- fima rerum orientalium cognitione pauci fuerint cum ipfo com- tis dth parandi — Et ipfe fuir Gymnafii hujus Profesfor; at, quod do- 7 lendum fere, non tam linguarum orientalium , quibus prae ce- teris a prima ftatim juventute imbutus fuerat, quam aliarum (Jdo Qun fatisque egregiarum artium ac fcientiarum, Haec tamen in pra- fenti non agens, in meritis ejus circa Orientem litteratum !uj fy commemorandis tantum fuübfifto. Quemadmodumenim adhuc juvenis in Athenao Altorfino orationem fermone hebraeo ipfe ptor auGor recitavit, de caufis Judaorum exilii inftriptam, unde proy jam ex ungue leonem ominati licuit; quin & duce Chriftiano 0ne de Pomis, Judao quondam Lufitano, tunc vero, ut videbatur, Ut lor Chrifti facris addicto, ad Gemaram ufque interpretandam eft rogresfus: ita gemino in lucem edito Tra&atu ( altero Scheka- tetu lum im di&o verfionemque partis cujusdam Talmudice complexo, altero vero Theriaca Judaiga infignito, ftriptaque amoebea Ju- at dai cujusdam R. Salomonis Zevi, & alius ex Judaifmo converfi, di&i Brenzii, continente) tantam fibi apud exteros famam con- &iliavit, ut omnibus fere, cumprimis Jenenfibus atque Helm- Dily isfi- (5 q] ftadienfibus admirationi :csfft,- dignusque Frifcbmufbo , clar 100 mmn o mo ifit fenenffum Philologo; deripta.ad Iagenfellium..mofteuim bit epiftola, cenferetur, qui in juventute publice docenda ipfüm i quoque Danzium, tunc temporis dignitatem Adjun&ti ambien- N tem, at quantum virum? posíet antevertere, dummodo grae- cis juxta & hebraicis collegiis, ut loqui amant, juventutis fibi applaufüm compararet, eoque fini Jenam fe conferre volupe n Ào« ipfiforez, Imo & Ffermanro Conringio , celeberrimo illi Helm- ftadienfium polyhiftori adeo ad. palatum erat JPulferi noftri a Theriaca, quam vocarat, Judaica ad examen revocata, ut Sau- £0 berto genero fuo refcriberet: Ea fe delectari, praefertim quia juve- 2 nis ille, fe judice, fupra zetatem fapiat, merito igitur in maxima rías habendus expectatione. In alia ad Heldium noftrum epiftola, elig eidem. Conritipio Jobannes nofter audit Senioris JFulferi filius ra- fero illi risfimi exempli : neque enim fe nosfe, inquit, quenquam juye- nem paris ebraicarum rerum peritiz, induftriae, & aequi conftan- JIts- o tisqe judicii. Simul ac nactus fuerit librum ejus, non fine fümma delectatione habuisfe illum fe fubinde jam lectorem. Hac de ]do JFülfero noftro Conringius. Quid ergo mirum, inter remotiores T. quoque exteros famam ejus emanasfe, ünde & ipfe Dartolocius , arum cum eo quondam collocutus, in Bibliotheca fiia Rabinica, co- 1præ' rupto licet Iu/feri nomine more exteris perfrequente, expres- atumi fam ejus mentioncm facere non dubitavit. Vtplures ejuslibros dhuc promisfos atque latentes, v, gr. Commentarium Abarbanelis de oipe prophetiis redemtionem futuram attinentibus, latinitateanoftro u eill donatum ; it, Codicem talmudicum Me &S)AA a, pariter latine ver- (ario fum notisque illuffratum; porro Abbreviaturas Buxtorfii au- patub €iores, nec non Tr. talmudicum Sanhedrin, & Bavze Kamae n e textum Gemaricum ab ipfo, cum nondum vigefimum atatis an- hekt num egiffet, translatum, aliaque plura, filentio przetereamus. 3?]6!0) Tantum valuit unius W'ulferi nofirisin orientalibus eruditio. j u Accedat .utri (111 M e jam landato totius miniftrerii Antiftiti, pveti m con. Dilberro nimirum atque W'ulfero, Ge. Jerem. Flofmantus , Anti- ftes quondam Laurentianus, fimulque Ebraez Linguae & affi- 1&0101' dafïsü nium Profesfor in hoc Gymnafo mritisfimus, Auteces- for fti fneus in lhac ipía Profesfione etiam poft fata' deveneran- dus. Quis enim eft noftrum, qui nefCiat infignemejus operam, f Tiai accuratae rerum orientalium notitiae a prima ftatim juventute navatam? quem lateant fcripta ejus edecumata, huc apprime fa- lud (2 cientia: videlicet, de Proces(u criminali Synedrii Magni adver- fus Salvatorem noftrum , ad ipfas Judaeorum leges examinato ; it. 0b fple Disfertatio de quaftione an Chriftusultimum pafcha fuum antici- Ttern paric; nec non Oratio ejusinauguralis, cum fcilicetmunusProfes- fs foris linguarum aufpicaretur , de Judaeorum adverfus praecipuos Tius. ctiam V. T. fan&tos injuriis. Omnia in iis clegantia, perfpicua; folida, quinle&tu relectuque dignisfima. Cujus fummaindocen- T108 fecul do fidei non tantum Altorfii, cum privatas intra fores ebraica doceret, fed & in publico hocce auditorio fatis probatae, olim Catu I]Obi: meminisfe, plurimos juvat beati viriauditorcs, maxi mam partema adhuc füuperflites, aliis iaftit Sufficiant ex venerando Antiftitum ordine Viri ifti fatis celeb- rati; quibustamen folis in praefenti adductis, cuivisreliquorum , fofiq Detq caeteroquin haud minus p raclare mctiporum » hil omnino .dc-- tlor; tractum efto, ïianu Antiftites ecclefiarum, in phïïologïam'or'ïentaïcm prae cete- enti ris bene meritos, excipiant nonnulli Gymnafii noftri Profesfores, tia, | qui pariter Noribergae orientalis cives prae multis aliis posfunt nti exiftimari. Jobasnem primo Poden[leinium hucrefero; quem non- diaf nulli, at :mera forfan conje&tura dut&ti, ipfimm illum notisfi- Btnfej mum ebraeae lingua in Germania poft Reucblinum reftauratorem tefcit fuisfe exiftimant; quamtamen controverfiam in praefenti meam It r non facio. Podenfleinius inquamille, ad linguam ebraicampub- lice in Gymnafio docendam a primo ftatim ejus fundati tem- pore vocatus, isque ab 4ndr. Ofiandro, commilitone quondam ] ob.Mn; Ujus. amicisfimo commendatus, fpartam iftam fibi creditam tanta dexteritate tantoque auditorum applaufu ornavit ut deeo me- r ( moriae -proditum eft , acroaterium hujus temporis Aegidia- num commode non cepisfe illius auditores, idque fuisfe ümo, ! in caufa, ut docendi locus ipfi in coenobio, quod Augu- Viïiaql ftinianorum vocabatur, affignaretur. |Quin idem ilchPo/len- n fleinius , juxta cum aliis contemporancis ; iis Gymnafii hujus or- namentis fuit annumeratus, quorum auctoritate fummam il- u d* lud nominis famam confequebatur , ita ut ipfe b. Lutherus nofter ea de caufa affirmare non dubitaret, Noribergam noftram, vel d. It ob fcholam iftam bene conftitutam, tanto fulgere in Germania fplendore, quanto Sol pra luna ftellisque reliquis, At mature d. N iterum exceffisfe hic sive Boden[leinius sive Boyfchenfleinius nonnul- lis dicitur. Referri.huc quoque meretur Georgius Faber , Diaco- Jo$ ]ds nus quondam Laurentianus tandemque Difpoiitor, & ipfe apud nos Profesfor ebraez Linguse publicus, quem anno füperioris Jl Ka feculi fexto & vigefimo inftitutionum hujus Lingua grammati- carumLibros quatuor in auditorum gratiamNoribergze evulgaffe, Wl en nobis compertum eft, &, fi quibusdam fidem habemus, quodab aliis tamen in. dubium vocatum, lectionis pra:terea hebraicae inftitutionem Onolsbaci prius emiferat, anoftris tamen oculis d. nondum ufürpatam, Sed ad recentiora potius tempora pro- n perandum, atque inter Gymnafii hujus Profesfores comme- de morandus Cbriflopborus ile 4rnoldus, Diaconus fimul Ma- rianus, & Polyhiftor füi temporis plane eximius, ficut excel- ete- lenti varize eruditionis appatatu, patrum noftrorum, memo- 0s ria, nulli fecundus, ita orientalium quoque linguarum cal- funt lentisfimus, quod, prater epiftolam , Conr. Fronmulleri Sche- diafinati infra dicendo praemisfam , exalia ejus do&tisfima ad a* notte j f genfeilitim epiftola, tra&tatui ejus Sota di&to inferta, abunde fatis pa- teícit. Hanc enim epiftolam bonz frugis plenisfimam legisfe, rem & yeam imo relegisfe, poenitebit neminem. m Magno huic Arnoldo fuccedat aliud Profesforum par nobile , m Job. nimirum £ieldius & Job. Georg. Fuchfius , uterque Gymnafü ) dam hujus quondam & Re&or, & Ebraice Lingua in eodem Profes- mtü for. Quod enim ad /oh. Heldium attinet, ipío commemorante, , me- linguae hujus profeffio, jamanno priorisfeculiquarto & fexage- idite fimo, vivo adhuc Dilherro , ei fuit decreta; hoc autem defundto, yife variaque Profesfionum, quas vocant; mutatione fatta; Syriacae yg" quo: fin* * quoque lingue docendz munus as fignatum. Tnclaruit ille, I prater hiftoricam, de Gymnafii hujus Aegidiani origine, in- fi cremento, decremento, translatione duplici pariter ac propaga- ti tione, enarrationem ; Oratione fua aufpicali de Judaorum tc Synagogis atque Scholis, Paucis multa fünt di&ta publico cujus- fii dam elogio, quo de Heldio noftro pradicantur: « Ri Sedulitas, Virtus, Pietas, Do&rina Fidesque, b Gymnafii Splendor, Pieridumque decus. Ti h Excepit Heldium, at longo poft intervallo, in linguze facrae non minus profesfione, quam Re&oris officio, Job. Ge. Fucb[ius , & In znultorum noftratium & meus olim praceptor in haclingua me- ritisfimus, quieodem fere, quo Reétoris hujusgymnafii munus k cum Laurentiano permutaret, tempore, dignitate Profesforis dà mactatus, füam in docendo fidem atque induítriam neutiquam I pasfüs eft defiderari. Quin & habita oratione inaugurali de eo, QU quod beati etiam coeli cives ebraica lingua in futuro avo fint p collocuturi, fuam th declaravit. m hoc argum;nto peritiam haud vulgarem Q fàn Alius adhuc Philologorum celebriorum campus ex reliquo K Theologorum Noribergenfium ordine nobis fefe aperiret, nifi imox ad Altorfinos iter esfetmaturandum. Vt alios enim tacea- 4 K mus, ex plurimum reverendo Diaconorum ordine mentionem facere. posfemus Jufli Refnevi , Diaconi quondam Senioris Se- 110 lib baldini, de cujus folida in litteris. orientalibus notitia, folia uadam MsSta, in fthedis reverendi Nepotis Collegae mei di- Caf lectiffimi obvia, fatis fuperque teftantur; unde etiam conftat, hU Co preter alios, celeberrimum quoque Jagenfeilium noftrum Rocf- neri hujus quondam in hebraicis fuisfe auditorem. . Nec non Qu tib huc referri deberet Paulus Barthius, Diaconus itidem Sebaldinus; in literis. cumprimis orientalibus, prze multis füo tempore, phi & quam maxime verfatus, cujus operam, linguae praefertim Ara- bicee datam, teftantur nonnulla haud exigui momenti monu- ? Qui menta, qua in Bibliotheca noítra publica adhuc asferyantur, Ipfius ten ieur Verfo Evangeliorum Acto- Z Ipfiu s enim manu defriptaibileg ;! i m latina ejusdem transla- n rumque Apo ftolicorum Arabica, ct Addimus ] : jifce, ex pecu liari ejus meri- d. tione j unctim appofita. i to, Job. AMartinum Schmidium , Diaconum nuper demum Maria- virum certe « vyMizlubv, qui , fi quisalius , re- " num , »v»sv dyiois , nu fovebat, fed conditos linguarum thefaur os non modo in fi e fuis inftillare probe norat. . Forte etiam iníra findonem hinc ind rodiret, beati faltem modeftia prohib uit, ne palam in apricump binde lucem affunderet. Referre nominique fuo clariorem fu huc quoque 1 iceret Job. Car, Beleimium, Diaconum quondam 1X brevi abhinese vivorum numero exemtum, à tque lf Sebaldinum, in linguarum Orienti s ftudio haud mediocriter exercitatum. né- Disf. quadam Altorfina, de divortio Ju- QUS Id quod non modo ex ermisío; dais à Deo nuünquam praecept o, neque etiam legaliterp yri dhuc juvaret, fi promisfis, jam- m juv at cognofcere; fed magis a A&Gis Franconia recenfitis , ejus Literatori atque Inter- 80, que in Perfico atque Turcico, me- (iat preti, Arabico non minus, quam thodo Danziana accommodatis D 3 in lucem exire contigisfet. m d eveniat,a d Bibliothecam illam promis- Quare antea, quam i &fio. fam & latentem nova datur ex hac quoque parte acce Hersbruccenfibus Paulus /Martinus quo Addi hifce meretur ex Diaconis j f Alberti, ob Lexicon ejus heb raicum , f. Portam Linguse fancdtae fatis celebris, Quanquam enim ( Noribergae . Lipf. editam, nem nonhifi col le&anea ex aliorum fcrip tis continet, varius tamen ter multa ad grammati- ! SC' libri hujus esfe poteft ufüs, cum, pr& liA cam artem fpe&tantia, plurima etia mf ealia ex optimis philolo- antiquitates ipfiusque facri j di« gorum conge fta, quibus Judeorum Antea veros (at Cod icis explicatio illuftrari q ueufit, C omplecatur. liceat hifce duos, in vicinia No- tf* uam Altorfium petamus,; aftica clarisfimos, addere f0 ditione ecclefi ribergae noftree ejusque liis commemoratu longe dignisfimos; iUS philologos; pr a multis a Conradum Fronmullerüm , paftorem. quondam ott» & quidem primo . rito heic facienda mentio; Atà Poppenreutenfe m, cujus pro me duabus epiftolis, de diverfis Rabbinorum fen- onu- qui ppe editis a fe dicunt; jisque bebraico )ntufn tent üs, in quibus fibi invicem contra CI- u fermone fcriptis, una exploratoria, alters refponforia ad R, Henoch ben Levi exaratis, rantum f ibi applaufum comparavit, ut a füpra laudato Chrifloph. . ,Ay; 10140 , íagacisfimo ingeniorum | judice, in epiftola commendatiti a opufculo ip fi praemisfà, haud ( immerito Kimchii noftri encomio ma& rum proinde Rabbinorum aretur, dottisfimo- i) &mulus in hoc ftudiorum genere exitimatus, Alter eft, quem e vicinia n ? venit, vir quidam de Orientis litteratura oftra appellare con- long € meritisfimus, b nulli certe poftponendus, videlicet Adamus n dreas. Cnolleus, n non quidem patria, quippe Bremenfis, officio tamen Noriber- d genfis, ecclefieque Furthenfis olim i:Biaconus, defideratiffimus fane, & ob praematuram, eheu! morte a dus. m nunquam fatis lugen- n Vir ifte plane egregius, fi quis alius, diuturniore frui 9« luce dignus fuisfet, non ob alia mod &^ O0, qu ibus abundabat, fit ingenii folertieeque dona, fed inprimis ob preclaras litera- rum Oorientis dapes, quas rerum iftarum cu C0! pidis apparare partim coeperat, partim ulterius continuare ni tebatur, Pra. ter enim recenfiones libr orum rabbinicorum plen l]i lores, quos, titulo fru&tuum arboris fcienti& boni & mali, Relationibus Xl quas vocant innocuis, inde ab anno hu Vo jus feculi duodecimo inferuit; (unde, JPolfo Hamburgenü judice, non folum que adaquata argumenti, fingulis libris traCtati, idea eCori na- alii fcitur, fed alia prater €a, ad hodiernam rei litterar iae Judao- que rum conditionem fpeCtantia, hinc inde adferuntu r reter tuoy hafce, inquam, recenfiones bon & frugis plenisfimas, plura Datt in MStis reliquit, obftetrice . cu jusdam editoris ope d filitr fima, v. c. Schedia(fmata bina de ignis. Samaritanifino bifront esidt El 1l de mari eneo libr um Philologico-Mathematico-Theoloo; tem cum; porro Tra&atum de menfüris hebraeorum; nec non de Geo- um metria Talmudica, praterea de Algebra Hebreorum & C. ut Jam plures tractatuum hebraorum in verna latorum taceamus. cqlam ab ipfo trans. tata, atabi Pronumsiam" esfet, e Furthenfï vico, cuivl UT audatum Cnol. leum ceu eccelefie miniftrum inferviisfe perce Vici- iCer pimus? in Tj i num [ debitaque ve- Ü num Poppenreutz pagum denuo me conferre, nerando quondam Zeltaero noftro, jam inter coelites verfanti, quem & noftri quondam l jufta hoc quoque loco perfokerc, Gymnafii Profesforem, & Ecclefie. tandem Poppenreutenfis e Paftorem fuisfe, Philologum vero noftrorum temporum nulli i pane inferiorem, omnes novimus. Quoniam vero plurima m líorfnam qmerita . cele- 1 illius, eaque potiora in J4rademia brantur, non posfumus, quin data hac occatione , e Noribergae $j p nofirie yicinia, Áltorfium, elegantisfimam ilam Mufarum fe- idemque via non quidem philofophica, i dem, exípatiemur, ib us attamen philologica, fi ita loqui fas fit, quarta faltem horulae Quid enim obftat, quo minus Noriber- ! parte deambulare. i gee orientali ipfa quoqu e Palzcome orientalis annectatur, me- at ritaque philologorum i bi quondam celeberrimorum | paucis fd« conQdercntug. C Non igitur animus nobis eft, ulterius fermocinari de Bi- & bli: tbeca LAcademica , opibus quondam munificentisfimi J'oh. Jodoci 105, Schmidtmaieri , it. Bibliotheca W'agenfeilii orientali, aliquot centum bus Voluminibus conftante atque ab heredibus jufto pretio, magnam- jmo que, parte m munifico DNN. Curatorum adjumento cóemta, u aliisque acce ffionibus in immenfum aucta, quin Orientis quo- fl* que cimeliis q uam maxime conípicua, v. gr. evangeliis qua- lo tuor, antiqua Syriaca lingua & litera in Codice maximam ao partem membranace o confcriptis;. it. libello antiquo Oratio- lura it. Codice R. Lippmannmi "MWizzachon, num lingua Abysfinia; gn'x's- alisque &c, altioris eni m haec esíent indaginis, quam ut , Itl lli fpacio comprehendi poffent. Nec conftitu- temporis tanti um; tum mihi eft, de £ypograpbi 4 hujus Academie orientali , impenfis bmidtmaieri , tempore Hackfpanii exci- Ge0* ja m laudati Generoüffimi $: , Ut tata ; faleem quoad typos rabbinicos, itemque fyriacos atque in imodum locupletata, cujus fpe imina e va- fafts* arabicos infignem rüis fcriptis FJackfpanianis eeq ue ac Wagenfeilianis elucent , copiofe ut in univerfüm omnes ab Acade- dicere. Neque id jam ago; ^üol- fque tempus Philologi, & officio mia ifta condita ad prafens H - & l Vid' num " & hïerïtïs praeftantes, proliäïus cnumerentür: quantum enïfn « cem p oris etiam huc requireretur? In potioribus tantum horum ll liccat -fubü&cre. Miffo igitur, ex Profefforum l ingue fatithe ordiinc » Ge. Pfalero, di cujus fides ac diligentia monumento, in facra Altorfinorum xde ipfi pofito, palam depraedicantur; miffo praterea Edone Filde- Iu rico 4 Varel , nobili quidem Frifio, Altorfii tamen cum Theologia f Orientis quoque litteras publice profeffo, cujus officium tam IX fedulo tantaque affiduitate adminiftratum dicitur, ut nil in ipfo fuerit unquam defideratum: miffis in u iam hifce, optandum Vit 1 dit eífet, ut hic pofterior füccefforem non. abuiffet hominem, a cujus commemoratione potius abftinendum videtur , quam men- a tio ejus, faltem honorifica, h. l. facienda. fic Julium puto. Conra- do dum Otfonem , patria quidem Viennenfem, at cum, Judaus an- tea, Chrifto nomen fe dediffe ftrenue . mentiretur, Deique füt: non minus, quam hominum fidem turpiter fefelliffet, ali- gen quandiu inter Linguae Ebraee Profeffores receptum, donec an- Vén bl no feculi füperioris tertio, cum vix per quadriennium ftipendia meruiffet, turpis hypocrita turpiorque apoftata ad vomitum, £s VoC quod ajunt, rediit. Au&tor quidem fuit fcripti cujusdam, Ju- dais, ut videbatur, oppofiti, rubroque inícripti; Gali Rafia itg fen (feu, quod alii ex Danielis loco- Chaldaico defümtum, potius A Nbä .h. e. Revclatorem arcanorum, pronunciari malunt;) tend ftofq at mendaci ifto fcripto homo verfipellis Ecclefiae non minus t Chriftto addictze, quam fus ipfius famse, peílime confuluit: thec quippe delufis mira arte Chriftianis id potius demeruit, uta N b. Iagenfeilio noftro, in Tr. Sota, furis, trifuris, imo furciferi Hf (/) elogio afficeretur. Tàlem, ceteroquinebraice haudindoctum, fiofir hominem inter reliqua Palaecomes noftre fidera removeamus. Inera Hic niger eft, ut vel ex imagine ejus ari incifa apparet, hunc tu ftudiofe caveto! Effet alias, uod de grammatica ejus he- l0 Q ; f Tet braica, methodice digefta, Altor i ab ipfo edita; it. de dictiona. er- iendi rio ejus radicali, ediquidem gæpfto ; atncutiquam adfinem p C0f ( u- du&o, dicere poffemus; at ob turpem au&oris fugam ',.patr*cs. infalutatis datam , indigna nis atque ipfis quoque Nutritoribus 3 funt omnia, qua ulterius commemorentur. - Alios habemus, Domini & Auditores, digniores longe; im J, le digni sfimos Altorfina cathedra philologos. Apoftate illi proxi- me ft iccesfit. DanielsSchvventerus , vir non magis mathematica- - a rum fcientiarum cultura, quam linguarum orientalium peritia, fuo tempore c bratus, cujus etiam principibus placuisfe viris m non ultimalaus erat.. Quemadmodum enim alacris valde ingenii o vir fuiffe dicitur, ad facetias ufque, fale tamen fapientum con- ul ditus: ita, cum in locum fugitivi Ottonis linguas ebraicam, chald. atque fyriacam publice docere juberetu r,miracumprimis [ Neque in fcriben- facundia Mufaárum Otrientis filios erudic^at. Id do jufta deftitutus erat dexteritate, cujus fert eftes adhibemus Afl« arum pr imam de vera & fat idoneos , Difputationum ejus hebraic jut onunciatione ; nec non jl í- genuina confonantium hebraicorum pr alteram de pronuncia- ventilationem grammaticam geminam, at tione vocalis fyriace , Sekopho di&tze , alt eram, anSyri diphthon- ydia onunciatio quarundam gos agnofcan t? cui accesfit genuina pr Jf votalium penes Hebraos. Neque non huc fp ectat Manipulus Hifce addi me- J lingue fancte, f. Lexicon hebrao -latinum. afía rentur ineditorum ejus celebri ora, quo inftar omnium refe- de quibus prolixa auctoris epi- Itjus renda Colloquia ejus hebraica; ftola, ad J'ob. AMeelfi ibrerum, Abbatem quo ndam Heilsbronnen- E ht acceffi fem perfcripta, onibus abnepotis ad Almelovenii biblio- U5 m & latentem inferta legitur. wit: thecam promisfa Schvventero fatis celebri jungatur multo adhué celebrior yt4 Vinarienfis, at officii ratione, stl Theodoricus Hackfpanius, patria noftris quoque Altorfinis, adeoqu e & Noribergenfibus, annu- urthy ptisque undiquaque celeberrimus, mus merandus, vir do&trina fcri fuoque tempore nu lli fecundus. Inter fingularia ejus fata re- hye s Judaert H m eliciendis, imo & excu- ferenda eft mira in arcani ; n tiendis , fclicitas, cujus egregium in Tractatu R. Lipmanni, Nizza- 1ofie mirum eundem librum, cbon dicto, ediderat fpecimen, cqm'ni i pcr- pia d ipa qüadam fraude, faltem innoxia, nobïsque'Chrifcuvm coleh,- p tibus quam maxime fàlutari, Juda&o cuidam Schnattachienfi, d quem cum fociis nonnullis Altorfinis inviferat, clam furripuis- 0 íct, nactusque interim ejus defcribendi copiam, bona iterum, [" quin optima, reítituisfct fide, Hic ipfe enim Trattatus Lipman- niauus ab Ffack[panio editus, doGiflimeque fimul refutatus, nunc d tanto majus Chriftianorum rebus incrementum affert, quanto peftilentiusantea venenum, inter Judaosclam oceultatum , füb- ipf inde evomuerat. fid Neque tamen hoc folo opefte ( cui & alium tüi Tr. de Vía libroram Rabbinicorum acceffisfe conftat) ingen- 2 tem nominis famam fibi acquifivit: funt:enim longe plura, ea- Cof que plane exafciata, quae ad hunc ufque diem manu triviffe ftà induftria, atque in. fuccum fanguinemque convertiffe, e re eft Philologoruim. Ecquis-enim de le&ione Notarum ejus philolo- tus folo gicarum, terno volumine conftantium, fàacrorum praeterea Mifcellaneorum, Sylloges item Difputationum philologicarum & theologicarum, cum Theologiae talmudicae fpecimine (ut f ceterorum ej. librorum phalangem fàtis copiofam nunc prae- ità8 tereamus) nou doctior unquam recesfit? Quem füz operae, tton le&ioni - £Zackfpaniorum impeníae, unquam poenituit? uis ver(i etiam, quamvis nonnullarum au&oris hypothefton fingulari- &« tate, Calixti paene aemula, impeditus, ab ipforum HackJpanii Íctut Operum le&ione, cum fru&tu profequenda, fe plane abfterreri pateretur? Vixit ergo, vivitque adhuc Zackfpanius in libris 3 d ] fuis; magis fane, quam in liberis, quanquam fi/ium reliquerat caeteroquin. haud incelebrem, quippe variis non modo fatis, bcrga Iem verum etiam hebraicarum litterarum do&rina fat innotuit, imo & manufctriptos quosdam 'in Libros facros commentarios ttten t]a, [ haud fpernendos, preloque jam paratos ab heredibus asfer- vari, faltem asfervatos olim fuiffe, ex beati Zeltneri relatione Ug ( Quads edoéti fümus. Quin plurima etiam ackfpanüi fenioris MSta, partim apud venerandum JFulferum fuo tempore cuftodita, 0 Ta Ott partim ab FJackfpanio filio asfervata, una cum nonnullis Rab- binicis quantivis precii, incendio quodam ferali periisfe , Zeel- Otjs Nec txercit fübrero in accesfionibus ad Almelovenium. perhibentur, pos- rj & posfum, quin eadem occafione digniffimum quendam Fackfpanii difcipulum fubjiciam , Sebaldum Snellium , Alumnorum deinde & p Oeconomiz , quam vocant, Infpectorem, ipfiusque magni J/a- genfeilii, cum adhuc inter Alumnos csfet , praeceptorem, qui cor- C ore quidem infirmus, robore tamen:linguarum hoc magis vale- at, quo plura folidioris do&ringe fpecimina paffim exhibuit: ipfi quoque jam 4iclo Wagenfeilio, in Praefatione ad Corre&io- n nes, Iractatui Sota additas, quam maxime laudatus. Loquun- j tur difcipuli:hujus Hackfpaniani merita , patticulae quaedam A/iz- l4 zacbon Lipmatmisni, latine ab eo translatae ; cumprimis doctisfimus contra Zibarbanelem tràftatus, quo argumenta ejus fidei Chri- Je i ftiánae oppofita, erudite examinantur folideque refutantur. Quan- tus nofter fuerit FJackfpanius, & non alivnde conftaret, ex hoe, (* r (d folo ejus difcipulo liceret cognofcere. he datus eft Cbri-: n Hia-kfpanio fuccesfor in linguarum ptofesfio t flophorus /Molitor ,'vir, uti eloquentize, quam fimul prefitebatur, lia, per expofi-- [r ita & linguarum Orient. peritisimus. Praeterenima P tionem literalem in Canticum Salomonis, exlibro Michlal Jophi l$ verfione donatam, itemque fciagraphiam minifterii fenfuum im i Sacra Scriptura Veteris Teftamenti e confecutiohis accentuum 3 f fcrutinio, fatis fuperque inclaruit. 2u Prodeat nuncilluftre illud cceli Altorfini, ejusque orientalis, fi- [1s dus Joh. Chriflophorüs W'zgenfeilitis, ummum & Palaecomes & Nori- at berga noftrae, quae & patria ipfi fuit, ornamentum. Eo májo- [5, rém aliorum admirationem in fe convertit, quo ratiore in- u ter eruditos exemplo , cüm jurisutriusque, imo & publici pruden- 108 tia, etíam linguarum Orientis ftudium plane eximium in fefe. (* uno combinavit. Praterquam enim, quod integra fere Europa . ne quadamque ipfius Africe parte peragrata, (ocietatibus non mo- d do Taurinenfium, quos vocant; Inculcorum , fed &, qui Patavii e florent, Recuperatorum , adfcriptus erat; tantam fane polyhi- ) ftoris fine pari, & philologi cumprimis, in facris fummopere jl- exercitati , laudem impetravit, utdici non poffit, quanta eum ex- Vet téri &ftimatione, quantaque veneratione fint profecuti. Quam - s ï&&ru&imxätxm enim antiquitatum hebraicarum promtuarium; in Tractatu ejus Sotadi&to, feu Libro mifchnico de Vxore adulterii fufpe&ta, experientiffimus ifte' promus condus fuppeditavit. Quanta fide & dexteritate Tela ignea Satanaz, alio fcripto hujus nominis celebratiffimo , conquifivit, magnamque eorum partem fimul refutando. extinxit. Huic enim debemus,. quod tela R. Jfaaci Abramide in Chiffük Emuna, it, auctoris . Nizzachon ve- teris, paffim antehac evibrata ,.nnc facilius nobis innoteftcunt, adeoque pravifa minus nocent: huic , quod tela, tum carminis Lipmanniani, quam peffimi libri, Toldos Jefchu nuncupati ; foli- dà ejusdem repreffione, obtufa jacent; adeoque; etiamfíi iterum iterumque evibranda; tanto facilius a nobis eludiqueunt. "Vt alia complura ingenii ejusmonumenta; y. gr. fchediafina de LXX. hebdomatibus Danielis, multasque Differtationes Orientem fpectantes, preetereamus. Dignus ergo erat, ut qui maxime, quem ipfe Magnus Galliarum Ludovicus ter repetita vice amplit- fimo maé&taret congiario. Quoad igitur Noriberga dignoícere :f valebit, quantumra diftent lupinis, nunquam oblivioni tradet, maágnum literarum orientalium ftatorem , Iagenfeiliam. Effet nunc, quod digniffimum ejusdem fücce(forem: Guff. 2 Georg. Zelinerim , cheu quondam noftrum; ftatim fübjiceremus ; nifi prius, quam id ágamus, alii nonnulli Altorfinorum Theolo- gi, fimulque Philologi pra ceterisinfigniores, etfilínguas orien- tis non ex inftituto, quod ajunt, profeffi , paucis faltem attin- endi nobis effent. Chriflopborum puto Crinefium, Theologum, alia poft officia alibi cum laude adminifirata, tapdem AI- torfinum , qui variis fuo tempore fcriptis in lucem editis infi- gnem nominis famam na&us eft. Non enim modo, prater alias Orientis linguas, Syriacam, duce AMartino Troffio, apprime edo- &us erat ; fed & multa ad eam ulteríius excolendam fcripta eyul- gavit, v. gr. Gymnafium Syriacum, feuGrammaticam, inter primas Syriacas numerandam; nec non Lexicon Syriacum, charactere licet hebraco, e Novo Teftamento & Rituali cujusdam Severi dicti , Patriatchae quondam Alexandrini, $yro colle&tum , jamque olim, priusquam Altorfium vocatus erat; Wittebergae cditum. — E4- "Em o L M L o T n EEE T N em m !y detm fer e methodo Gymnafium quoque Chaldaicum , exhibe il Chaldaifmi hagiographici Grammaticam & Lexicon, imo & t, perfectas, ex fragmentis Chaldai- ltb - KConcordantias, quas vocan J$ cis Efrae & Danielis , aliisque D Scripturee Veteris Testamenti locis , rgai nlucem edi cvravit. Vtejusdem Crinefii f confcriptas, Noribe Difputationes de C . onfu * fione linguarum , nec non Exetcitationes unctas volumine, it. varia adhuc in MSto ejus hebraicas uno lt telicta, v. gr. L exicon ejusdem Syriacum & Syro quidem chàa- 8 ractere fcriptum , idque in Bibliotheca noftra pu blicaaffervatum; Zelinero tefte, omnino referens, imo & li manumque Crinefii , If Translationem Aug. Confesfionis i t iftam lingaam, eodem irn- Wt terprete, concinnatam, aliaque plura taceamus. h Saubertus, magni parentis filius Crinefium excipiat D. Joh. gt haud longe minor, imo; q . uoa d linguarum orientis ftudium, , Potiora qui dem ejus in Orientem merita in al- omnino major. i $a praecipue Julia inno tuerunt, u bi, jam anno aetatis tertio ac at vicefimo nondum impleto, linguarum iftarum publice docen- lely darum officio , eoqu eordinar io mactatus, praeter varia, ut cum ip» a, Serenisfimi Ducis zd4ugufli aufpiciis, fo loquar, philologemat i Sacrae Veteris Teftamenti Scriptura partem fatis amplam , ex eb- $; txo idiomate in germani cum denuo translatam; typis imprimi Principis do&tisfimi analyfin, opushoc Jo curavit ; etfi, poft beatam d in celeberrima Bibliothec a Guelferbytana mancipatum quafi la- tamen. me ipfu m olim infpexisfe, variorumque in i teat; quod Nec non varia 10 fl s .eo perlu&ratoru m adhuc meminisfe, juvat. M hac Academia Jud aorum fcripta, a fe latinitate donata; item- nf que Disfertationem de ftudii lingua hebraeee in Theologo utili- llms tate atque necesfitate , quin plura alia, ibidem emifit, Nonpos- ceu dignisfimum Noriberga orien- 00 füm tamen, quin & ipfum, u- talis civem, ex merito hei € commemorem, cum non modGo fis; fed & poftremis vitze annis Palaéco- Es atria. fuerit Noribergen tre men noftram, tanquam Theologus ejusdem primarius, ornavit. ] inguarum ftudiis etiam hoc in loco na- n Operam ejus infignem a- lii gico-philologica; f. difquifitionum ac B yatam,. Paleftra theolo es detm N demicarum Tomus fin gularis, tiec noti Opera ejusdem pofthu- ma, Obftetricante Job. Fabricio in ] : ucem edita, íatis füper- que comprobant, Vnde quam fctite ex Otientis fpoliis divi- num fanétuarium decorare noverit, fole clarius patecit. Prater modo di&um Job. Fabricium, Jobannis filium, & Theolo u m primo Altorfinum, poft Helmftadieníem, tandem- b que Ab atem, vel ex fola Operum Sauberti pofthumorum edi- tione non exiguam nominis famam confecutum ; itemque C/ri- fioph. W'egleiterum, vcl ex do&tisimo fchediafinate de Serpente &entatore Ífatis cognitum, huc inprimis referendus Cbriffo- ä fà phorus Soníagius, vir, fi quis alius, in Orientalium linguarum cultura quam maxime verfatus , prouti , praeter complturces eías fi [ Difertationes academicas, quibus, ex linguarum modo dit&ta- rum ufu, lucem fübinde foneratus eft, notisfimo de titulis Q fin Píalmorum commentario teftatum fecit, Neque heic plane re- ticendus ob. /Michbael Langius , uti aliarum, ita hebraeze cumpri- pl mis lingua, imo & arabice peritisfimus. Praeter enim defen- Q fam, Wagenfeilio praefide, at fe ipfo au&tore elaboratam; de cha- We ractere primavo Bibliorum hebraicorum , lucubrationem, plu- qu resque disfertationes, peculiaria ejus fcripta de Tabulis Moham- Qui tnedicis, it. de Alcorano, aliaque, quanta fuerit in Viro- hoc bt praclare. merito linguarum notitia, vel me tacente, abunde r profitentur. & th At hifce mísfis, ís nunc, quetm pra reliquis commemorare jam füpra oportuisfet, prodeat, meaque orationi colophonem Irtig Tnet imponat celeberrimus nofter Gufl. Georgius Zelinerus , Yheclogiae non tantum, fed & Linguarum OO. Profesfor quondam in Al- libo Data torfinis longe meritisfimus, &, quod de Z/elanchthene olim di- xerunt refpectu Germanorum, communis fere Noribergenfium, Itl ipfe 1 meusque etiam in hifte prafertim fàcris Praceptor, in ipfis adhuc cineribus devenerandus. O quam vellem, ut dighior fion ine atque eloquentior tanti viri praclara in Palacomen non mo- Ono COf do, fed Noribergam quoque noftram meríita, ex merito deprz- &on dicaret. — Exteri Gerte;' imo lapides clamarent, fi noftratium he- ]« nemo; data praefertim occafione, enumerare vellet, qua fae- [« fint atque adhuc fint tanti viri/laudes omnino immortales. 1- Quanta enim ejus eruditio in omni fere litterarum, a Fheologo & Philologounquamrequifitarum . genere: quantacjus non vano verborum fttepitu, fed ipíis probata fpeciminibus polyhiftoria: quanta hujus doétoris nunquam defesía, neque unquam defati- la l- ganda induftria, qui inter ipfos quoque morborum dolores, vel cubando, fuos quondam docere haud recufavit. Quam []e te copiofa fcriptorum ejus, omnigenam do£trinam fpirantium, moles, orbem tamen eruditum neutiquam onerans (quod ab aliis 10, im fzepe factum conftat) fed quam maxime exornans. . Quoad enim ftudiis, iisque orientalibus, operam dabunt litterati viri, do- 0s h. ctarum ex Ebraa gente feminarum hiftoria nunquam evilefcet, Jis Quanta disfertationum ejus, ut aliarum bone frugis plenis- fimarum , ita cumprimis philologiam orientis illuftrantium co- i2 pia, quantumque ex iis. Altorfio orientali accedit ornamentum. tj "! Quantum nomen ejus jamdudum celebratisfimum cepit incre- mentum , per operam ipfi quoque facro Codiciimpenfam. Lo- " quuntur:hoc Altorfina non modo Bibliorum, germanicorum lt quidem, at ex fonte facro egregie illu(tratorum, editio; fed ffl» Ípfa quoque Biblia Vinarienfia feu Erneftina, quae olim diceban- j tur, quamvis ab impresfionis loco Noribergenfia nuncupanda, nde ex nova. b.. Zeltneri noftri accesfione fa&ta nunc. quodammodo Z«ltneriana dici nieruere. Cumque finis opus quodcunque; 4ft imo & plurimaunius ejusdemque auctoris opera, coronare exifti« vem metur, Zeltríeri quoque opera fine füo, nimirum novisfimo ejus g?æ labore biblico, füo tempore prodituro, omnino fuisfe coro- | Al' pata, nemo forte in dubrum vocare, nedum inficiari, fuftine- 'di« bit. Sit tibi igitur, beate Zelfnere, hoc quoque loco; quem ufty ipfe tua olim induftria egregie orniafti, gratia jure tuo perfoluta, ('pfïS non modo ab auditore, qui ad tuos quoque pedes confedifTe honorihaud poftremo fibi ducit, fedab unoquoquenoftrum, quos nior n0- coram quondam inftituifti, fcriptisque aetatem ferentibus do- TE etiores reddidifti, quibus non profuifti tantum;, fed quos infigni fuftt E $ étiam fie ctiam voluptate perfudifti, quotiescunque ipfis contigit, & ab 1 ore tuo pendere, & calamo tuo, gratiflima rerum copia exube- rante, üuberius iníftitui, Semper. honos, nomenque tuum, Á laudesque manebunt. . Mancbunt fructus folertie tuae, mane- bit grata difcipulorum & mea, quantum potero & quoad fpira- P 0, tui recordatio, Dignisfimum hunc, & quacunque noftra g laude. digniorem, virum Mufà jamdudum vetuit mori, . Cele- ü brent alii candorem ejus theologicum , fidem paftoralem , dexte- ti ritatem in docendo, acumen in philofophando, memoriam in It hiftoriarum evolutione plane ftupendam; fi paucis multa come & fi ple&i licet, non fuco quodam oratorio, a me quam longitfime remoto, fed rei veritate permotus, asfeverare aufim, mecumque x fatebuntur omnes, fuiffe Zelfnerum noftrum , du k 4 m viveret, Bi- liothecam vivam, Mufeum ambulans. te: Ignotcite, Domini & Auditores, jufto forte prolixiori in com- gt memoranda hatctenus Noriberga orientali; neque enim breviori tif e effe mihi licuit, ob ingentia tot tantorumque virorum meri- ta Hinc eo major nunc mihi injungitur neceffitas; vela con- hj if trahendi, quo magis ipía aliorum per Dei gratiam adhuc vivo- rum, neque tamen minus de re orientali optime meritorum, Qüi gti praefertim etiam. Re&oris hodie Laurentiani praeftantiffimi , pri- mi quondam mei in facris hifce praceptoris, nulla unquam Uf oblivione ftpeliendi, modeftia, me expreffa eorum men- tione prohibet, uin potius ad Vos jam mea fe convertit oratio, quibus id fiit debeo, cujus caufa hunc confcendere locum & ego jusfus füm; dul ad Vos, inquam , Illuftres Patrize Patres, Maecenates optimi ; ad lis, Vos cumprimis, Ecclefiarum rerumque litterariarum . DN. (em Ephore fplendidi(fime, ceterique DNN. Curatores benigniffimi. firo Vobis, quas poffunt ingenui mufarum cultores, maximas debe- mus gratias, quod philologia orientalis mufas intra pomoeria Glil Veftra, Veftramque ditionem,; filere. nondum permififtis; fed fer induftrios carum alumnos benevolentiffimi adhuc nutritis , pro- rum flit movetis,ornatis, Vobis & ego debeo; uti ftudiorum meo Un qua- 1 db qualiumcunque- in Gymnaüo,Acgidiaää quondam initium & X incrementum, nec non ulteriorem in Academiis progreffum, Il ubi me fümmo favore Veftro; imo & munificentia , fuiftis pro- d fecuti: ita' & illud ipfum, quod me huc evocavit, officium, fd« Profefíoris nimirum in auditorio hocce publici, quo me, indi- a gnum fane, ornare; mihique Linguam;ab ipío Spiritu S. in an- de tiquiore verbi divini codice fan&tificatam, docendi munus gra- JUM tiofe conferre , haud gravati eftis. Sitvobis, grataprecor mente, i regimen . ex omni parte felix fauftumque:. finc nunquam nom r fortunati confiliorum fucceffus : fint Veftris Aufpiciis Respublica Mme noftra fübinde. florens, pacata, omnique profperitatis genere beata. Sit maneatque Romanorum in fecundis eemulus Senatus iQUF :Bþ Populusque Noribergen(is. Confervet vos, Domini & Maecena- tes, Deus T. O. M.certiífimos mufarum noftrarum Atlantes. Per- ome ire modo, quod cum laude facitis ; ulterius , ut velipfius erudi- tifimt DN. Ephori- noítri exemplo, fole hoc meridiano clarius TM Qeti« elucet, iisdem praeffe, inftar divi illius, quem poeta finxerunt, Apollinis, cujus viva jam exemplariauno plurain fplendidisfimo cotte vivo iftoConfesfü deprehendimus,füfpicimus, veneramur, Sitis porro cum Apolline ifto, nonfi&i, fed verisfimi mufarum Noriber- rurfl genfium .praefides ac ornamenta, ut. porro cuilibet Veftrum p unusquisque noftrum acclamare posfit : uam m O & prafidium ,& dulce decus meum! : 'Vobis praeterea, Dominí & Auditores, gratias ago, quas pos- fum , maximas; :quod tam benevolas mihi aures concedere non D W dubitaftis, Pergite ulterius in amplisfimo , quo adhue decurri- ] fpm j tís, ftadio aliam poftaliam referre palmam: favete mufis , orien- 51* b tem verfus nonnihil languefcentibus, hinc & favore & amore Ve- ftro haud parum fovendis atque excitandis, if gdSbC' Denique ad te, humaniffima juvenum, ftudiis etiam orien- talibus deditorum, coronà me converto. Quemadmodum, o xodria jjsr i mei, mihi ifta recitanti attente.aufcultafiís : 1ta nec porro defi- ftite, veftris inliac mufarum fede preceptoribus, proutinuniver- $ apm' ef- fum omnibus, fic & mihi in po&'ïum, frequentes fedulique ad fe. qua- Ü r p d fs Habebis me ebr aica Vos publice docentem, diebus Yovis atque Veneris, quos vocant, horanona. Initiumeritle&tionum, inlibrum quendam Biblicum ex voto plurimorum ipforum com- militonum eligendum, fcriis pafchalibus , quas Deus felices fau- fiasque effe jubcát, pie celebratis. Spondeo fidem atque indu- ftriam pro virili; cumque docentium ftudia ab auditoribus quam maxime foleant excitari,fore ut non temere prafentiamihi ve- (ira defitis, fpero. Pergite interea, quo jam coepiftis, doctrinae folertiaeque tramite , progredi ulterius: pergite, inquam, impe- ratorium illud, Plus ultra, eref;bus licet baud parum inferio- ribus, pro-fuo tamen quisque ingeniiimcdulo, amulari, Ne- ]1D que unquam vobis deerunt Macenates, firmiffimi poftt Deum ftudiorum veftrorum fuftentatores. Vovete modo & precami- ni, ut Supremus Linguarum Auétor, etiam inter vos, lingua- IX rum ftudia fanctificet, frequentesque. earum cultores excitan- do;, nunquam permittat Noribergam definere effe orientalem. : Tu vero, o Alpha atque Omega noftrum, Summe rerum emnium noftrarum Arbiter, cujus in manu & conatus & ccepta noftra yerfantur, qui mea puerís duxifti, meque plane indigngm per varias officiorum femitas ad hunc ufque locum, etiam non cogitantem deduxifti; tu, inquam, propitius efto laboribus no- ftris, ut-ftudiofze juventuti fint profuturi. Qui pronam aliisinfér- viendi mentem dedifti, da quoque promtam perficiendi faculta- tem , ut ftudia noftra qualiacunque foli-Tuo honoti facra, per- maneant, donec novis aliquando linguis Tua, cum ipfis angelo- rum lingamis, elo gia melius d m prafenti ; præftamipsque eloquemur, , Di.xi.. «9^ (0) 98 " $ -- s I METEPERTTA Es B E - *v [ W i E E * E "W — À r m T z T - À — — - s — r m d EE EEE peaerir r ciicua TT V $— — —— P R— — — — — — — — n — N —— : Em BI Vr ÁÁ n ER p " —— Ea - -— " o .WIA."I a » - xJ * " * - À Yv TX — D * À * — - ET "P xf M — »* uricn. ^ - 1.. LAMUE X - ) d * ^ "desr r A ) N -l v Ws i T 4 VWEN 3 T k- l ZA *- ] ] - P tr- ye i aol i "4 b M - i X - T .w A - f M j*l E E b«. « r MC À h 6 m - - " — w— v ..w X .,.1 1 N A X / " M X (W. ) .W H» * m .u. .H FW .W.H. — r E -— " " Éu W o M e W x—w " — - X $ a Mp m * AH .u W^ - y ) " f W u.,- m - i. N L m « u n P Y S s k N u ^ w *s Pers - — « . MIH. x A.! lh NY N A - : m &* t E -- À d ". E. - H * » i r u n - p WE a Y Y M 44* at M ,,J.l .* x o Y ,.w.v H AX À « N Ed K a i 1 dR » — : /w.) " - P N A -- - g — »^ - 4 w y* w m à wz). -- COR x y COW H * - W - a «t ..T:A.ar/ ; . « « LE ES R x aw H "" - E ": W Ax x m T5 L1S d d. W W » - j1 I.n-- ^ í w* x h ke wnx hu- * rE PU XX x : w, 2 ] j - RY N- Ri E. M. i w YX i J* A ^. ER IX y- * x A Y * MAX N DÓ - X SON * —« Á — : - - - AE L N ; *X £ N LL -- AT AO M 2 M » "d UW d- " w *« E 4»" ^^ - : - P A cu i &w4 M t.xr. MA — t v - Á -- — h . A w E ^T * x ", - " " a " A t : ?F i Mw d AUA .^ Y n A hs "v 44 .;, x M, w k e M - - - ^A - A w p ^« : E. CT * X uN v* r r IN T iC m .þ t Y * - y 1* .4 M V £X EU mi. Y ,/,. d E p v Y "— W - Y MVK L — — ( — Á AU. f "— M À v EN m ,N p* "Y - . T ^£ $ u : A - r 7 i ib A s - - , Y E — X u DÀ W » d m - W h, - E J -- , 2urtE v Y — -T MRee "iL m/ nl x - »» - a ,Mv g t E L . n o p - .w " x " - Pt — — N« T T p -- " v - À. tm M t À t - -5 ^ "D — w — M^ — ". m a m d. "" — . M - * - - T- S 2 - H E w ; - » "X »- " $ à M N As ) 4 M - x as 1 b Ls - A - —— P - " — "t " »- — - r * P . .H) —— us - ^ -- - ..1 WR at - — P Y W - " * z - . - 1 * R - " * - * j » * . U« ; CONRADI FRIDERICI FEUERLEIN PHILOSOPH. D. AEDiS B. MARIAE VIRGINIS PASTORIS, ET LINGUAE SANCTAE IN AUDITORIO GYMNASII 18 VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset AEGIDIANI NORIBERGENSIS PROF, PUBL, l 5 17 ORATiIO INAUGURALIS [ 16 " Focous O Balancee Q E NORIBERGA [ N .ORIENITALI l M SIVE DE [ 0 es MERITIS NORIBERGENSIUM IN PHILOLO- GIAM ORIENTALEM ET LINGUAM CUMPRIMIS HEBR AE AM. [ Q 2 - Ls Va W W5 AS [ EX MSCPTO l B. PARENT!S EDITA E W ROGRAMMATE Es 6 INVITATORIO ADAUC'I À 5 A FILIO [ 4 .JOHAN NE CONRADO FEUERLEIN 3 ]. V. D ET REIP NOR!B CONSILIARIO pau ECC DXX As 2 SUOBAC[ 4di» ^ Conyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com IMPxNsisS,JoH. JACoB1 ENDERES 1 À R, $, cío I2 cc LXe