KaI600-1718_29 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Vaticinium Hoseæ Nove Versum Paraphrasi Notisque Illustratum, 1 E - z. idxwæ&XI p 4 i ET — — TARCTEN "S i — CU ao — 3 4 - — L^ — N "x ES u x D. ? . " a P A5 ; i z " y2 J | i " $| z 2 :*I ? L Z n E P «] i1 Digitalisat ï d vorhandgn : "s l- 2 - C EEE f (s x i LAN am 3 UI TT NUs; - i v o m 5 m VAIXICI IUM HO S E /E NOVE VERSUM PARAPHRASI NOTISQUE ILLUSTRATUM Quod POR EE JOHANNECHRISTIANO - KLEMMIDO, - SS. Theol. Doc&tore , Profeffore Ordinario ac Supermtendente, "d Dies Decemärts, DCCXLV Defendent M. ]OHANNES DAVIDES SCHRAMM, Sondelfingenfis. M. JOHANNES GEORGIUS SCHuüZ, Leonbergcnüs SS. Theol, Studiofi, &Seremfïimx Stipendiarii, 393 €0t qUBING £ Literis CHRISTIANI GODOFREDI COTT/E 82035 m n z j j CC ER E E —— SPL QV i NCR R— E Qy — 7 3 0 H z . öxx $ BN ER : " I I N d d A z Y Z 7 J fT ( N ! —— j/(/ T RV Av H x M N ? "24 u d HEN G2 il l V Vs m p é( E » 7 Q,h i t ] d »-.i —2 s »:—hcf* uïä/ NS N E ( — QNUM ; TL N w3 z E £2 fs ) Á R TA Ed t ——Po€ Q D B v. Um, qua in Capitibus Hofeze ulterioribus Cap. * VIII. fequentibus usque ad finem habentur , non minus difficultatibus laborent, quam ante- riora, imo difficiliora etiam fint magisque im- pedita, telam, quam fuperiori anno exorfi fü- Inus, pertexentes, ea ctiam pro viribus breviffime in- terpretari apud animum conftituimus, eamque ob cau- fam Deum precamur, ut füa nos luce dignetur collu- ftrare , quo non ie isvev exhib eamus, fed prophetee di£- ciliorem mentem fenfiumque affcquamur. Caput au- tem octavum, ad quod pervenimus, duas complectitur partes , nimirum ftelerum populiaccufationem & repre- henfionem atque poenarum five judiciorum divinorum graviffimam commination - r em , que ftylo Prophete no- Itro freq uentato inter fe permifcentur. Nempe r.accu- fàt fcederis divini migrationem , legisque praevaricatio- nem, & minatur hoftis cum excitatíionem, tum celerem adventum, 2do exprobrat turpiffimam hypocrifin, aper- ta hoftis perfecutione luendam , stio invehitur in Regis & e 2 *)oCRE &] rincipum fine Deo conftitutionem, cum abominan- do cultus idololatrici inftituto conjunctam atque ea pro- pter irae, divinze exarfionem & vituli idololatrici deftru- & ven- &ionem praedicit , 4to juftitiee incufat neglectum ti fationem procella & meffe graviffimorum malorum ipfaqueinter populos difperfione punienda, sto conit- dentiam in exteris & auxiliorum ab iis expetitionem ta- xat atque fruftranea ea fore imo noxia praemonftrat, 6to multiplicationem altarium & facrificiorum hypocriticam oblationem in vitio ponit, atque difplicentiam divinam ommmotrti- & rejectionem cum indignatione. & pcenis c ftrat, ?mo Legis Divinze. contemtum exponit & vifita- tionem Dei iratam minatur , denique 8vo oblivionem Dei in Ifracle & confidentiam Juda in füis munitionibus deploràt atq ueiratam unius per alterum punitionem & excifionem indicit. CAPUT VIll. ertimus & circumfcribi- Pfüm autem Caput VIII. ita v mus.y.1. 4) Ad palatum ?) tuu mofit buccina: 4 ) velut aqui- etíaagatur? primo quaritur, an de líra- y.1. 4) Dequoin hac proph ele, an de Juda, an de utroque? Prius ex ipfo textu videtur e(fe manifeftiffimum , cum Ifraelis toties exerta fiat mentio, ejusque facta dilucide recenfeantur, unde & de líraele accipiunt. Mzis- XrRus, l'ARNovius, GrpHARD! pluresque alii, fed ABARBANEL bus actum fit ; contra Ifraelem , opinatu r,poftquam in pracedenti tiant nunc agi contra Judam & Domum Dei , atque KiMCHtus e intelligit totam terram lírael, & ipíum etiam in ea templum Dei, qu ibus accedunt.Co C c Ej u $, exiftimans, denunciari deftructionem regni & fanduarii in tribu Juda, atque vAN fata.- Occafio "EEE , - cut Prophcta pergere videtur ad Judeorum: autem , inquit, tranitionis eft Judeorum exaltatio ex regnilírae- , liticá . $B3oQm 3 aquila füper.domum e)Jehova ( fis: ) eo quod f )wans- iverun: foedus meum z* & adverfüsledem meam praeva- . ricati A:z I litici oppreffione, gloriando, fe habere verum Deum & eff po- pulum Dei ele&um. — Plures autem conjungunt & de utroque ifraele & juda exponunt, quanquam de illo primario, ita MER- CERUS, ita GE$NERUS , ita TARNovIus, ita MancKlus , ita Scuwtpit, digna fünt legi verba SEBASTIANL eventum prophe- tiz fimul etiam edocentia: Precipuam , inquit, Samariz in,hoc capite mentionem fieri , certum eft ex pcrïe&iox 1e * dN nifi quod in fine de Juda aliquid expreffe additur. Quare dicimus, prophe- tiam proprie adveríu 5 Hfraelem editam ; obiter tamen aliquid de Juda annedi. Hic namque fijlus noftri prophetz eft , ut pra- cipue contra regnum Iíraelis vaticinetur ; Judz autem ha&tenus meminerit, quatenus tum de culpa tum de pona Iíraelis par- Et hiftoria facra teftatur ticipavit. quod Reges Syriz & AÍ- fyriz !fraelen inprimis invaferint Hafacl, Tiglath.Dill efer, Phul, Salmanafler, nifi quod pofteafortuna elati in regnum Tüdz excure rerunt & tributartum aliquandiu fecerunc, donec Hiskia jugum excuffit & Sancheribus interiit. Juda itaque malum eft ex vici- 10 malo; 'jufto tamen Dei judicio, Hinc itaque eft, quod in fine hujus capitis Judz etiam fit mentio, quia nimirum cüm ven. turi erant Aflyrii , excurfuri erant fimul in regnum jude, civi- tates ejus munitas, non ipfum regnum everfuri. ) Apoftro- phe hec ad quemnam eft directa & à quonam? procul dubio à filio Dei, qui verbum & os Patris etiam etat in Veteri Tefta- mento, ipfam autem excitationem alii ad Prophetam referunt , aliiad populum, alii ad hoftem, Pone o! Propheta ad pala- tum tuum buccinam, ita' Chaldzus , queþm fequuntur VATAB- Lus, GRoTIus, LivELEuS , GEBHARDI, Jon. Scuutpius, CAL- ViNus , Riverus, TagNovius &c. alij ad populum dici opi- nantur, uti MsSRcKIUS, uti CoCcEJus, rectius vero pro allo- cutione & excitatione heftis habent Lup. bz Dik&u » Z£LLERUS, Strp. Scuipius, cui expofitioni contextus favet, €) . Abru- ptam effs orationem , affectu plenam, irzdivine ve hementiam monítrantem, res ipfa loquitur, Quare fupplent varie: pone, adhi- 4 g o ficati fünt, O! inimice(cüjus X.3. fit mentio) admoäe buccinam ori tuo, ad bellum apparandum, advola ficut aquila folet, contra eos, qui gloríantur , quod ad famili- am Jehova pertineant. Nam foedus, quod inter me & ipfos intercefferat, idololatria füa ruperunt, & legem meam adhibe , applica , clama fonore &c. quoad fenfum rece, non item quoad. ftylum hebraicum, qui non nifi ellipfes idiotifticas admittit, Et cum buccina non proxime ad palatum ,. fed ad os adhibeatur, quidam fynecdochice dici volunt. Sed & hic no- bis non difplicet S, ScuMiDius, inquiens: malumus dicere, quod buccinam ad palatum ponere, Íit ita applicare ad os, ut palato & flatui ex eo emittendo fatis aptata (it, h, e. ut. plenus Ípiritus in eam ex palato intrare & fonum ingentem edere poffit. conf, de buccina fupra. W/ockzwrus tubam hanc de concione Prophetz magna cum z«jísye/z probata accipit vertitque: Tuba tua ori admota( h. e. concio tua pocnalis) eft uti aquila contra domum lfrael, h.e. cito & robufte veniet. de ellipf. p. 208. feq. d) Etiam hic varia fupplent v. gr. & dic, jam venit: snd fage, er kommt fchon , uti noftra vernacula, vel in imperativo invola, veni, velin prefenti involat, vel in futuro veniet, íed redit prior obfervatio, non convenire has ellipfesftylo hebraico. Con- fertur autem hoftis cum Aquila ob pernicitatem , celerem prz- fentiam & robur, atque pötiiïimum iNebucadnezar intelligitur, qui etiam Ezech, XVIH.3. 15. aquila audit. conf. Deut, XX VIII. 49. Jer. IV. 13, Thren.IV. 19.. €) Qua hac fit domus Je- hovz ? ambiguum eft, Sunt , qui templum Hierofolymitanum intelligunt, hincque de Juda hzc accipiunt ; quos recenfet Rr- vETUS , reQuus autem capitur de lífraele feu decem tribubus, quá licet à Deo defciverint , tamen fe pro domo ]ehoväg ejusque Ecclefia hypocritice licet & falfo habebant, . f) Prima hzc eft ratio hofti quafi reddita transgreffio feederis ; feedifragium hoc in- telligimus late tum de eo, quod commiffum eft in Adamo conf, C, VI. 7. tum de initis federibus e&m Patribus, uti etiam in altera ratione legis migratz nomine tota venit dodtrina 1e. velata, z. $5ot€«W j meam inn'umeris peccatis violarunt. con£ Cap. VI. 7. Y. 2. Meinvocabant 4): Deus meus! zos Ifrael te cogn Qo- vimus. Equidem prafertim tempore affli&ionis me fo- lent invocarc atque clamare: Deus meus, nofter es ,in te confidimus , nos Ifrael tuus fümus, qui veratui coghi- tionc cultuque fümus praediti. : y.3. z ) AbjecitIfraelbo- x num: hoftis perfequetur eum. At fruftra. eft füo cla- more,quia verum bonum fpirituale abjecit, Deumfüum, bonamque ejus cognitionem & cultum, vid. y.:2. [ta- » 3 que y.2.4) Occupat ita Filius Dei obje&ionem, quod, cum in adver- fis Jehovam invocent ejusque opem implorent líraelite, tanta mala iis non poffint obtingere, atque verfu fequente refpondet, Sunt, quibus ordo verborum videtur efle inverfus, ut quod ul- timo loco ponitur, líraelfit ordine primum ; lírael me invo- cant, Deus mi , cognovimus te, fed cum atnach obftet, malim, inquit Lup. p Dizu, fitum. verborum retinere & vertere, ad me clamant: Deusmi novimuste nos lfrael ; ficutin 2N'YYU^ in. -fluat vis nominativi pluralis przcedentis 7]13 1 : (ic fimul in eo ratiolatet , qua períuadere falfo conantur Deo fe ipfum noffe, quoniam nempe íunt lírael. Fateor , inquit W/ockENxius, fumpliciffimum mihi ha&enus videtur, afferere , quod hoc fuüb- fit: Deum meum, (h. e. fingulorum Deum gratiofum ob feedus) nos omnes te cognofcimus , nos Ifrael feulíraelite, |Faventhuic non tantum Dn. Magus in Difp. de Accent. Necelf, & cum eo Dn. À. H. FaANckrUsS in den Diblifeben Anmerchungen p. 341. qui vertunt: Sie vverden zi mir. fchreyen: du 16in GOtt , voir kennen dich, vvir Ifrael! Sed & quoad ultimum , quod Ifraelfit defigna- tioloquentiüm , quafi effet, mos Jfrael, mecum agit Targum. vertendo hoc ultimum NU 139 N2PTON 7-)N,quia nos fumus populus tuus Mrael. In Piet. Crit. contra Synchyfes p. 92.feq. Y.3. 4) Hacad clamorem Iíraelis eft refponfio, quod, quia fit hypocriticus, formidine paene extortus , cum rejectione veri bo- ni conjunctus , fruftra & nullus fit. Nota hic , inquit RivgTUs, antithefin3 Repellunt bonum , malum eos confequetur; fimilis eft expofitio Ps, 109. 17. 6 8 )oC5B ue hoftis , abs me excitatus , eos folet perfequi, afflige- re, interimere. 7.4. 2) Ipfi regnarefecerunt necà me; Principes conftituere, neque.noveram: argentum füum & aurum füum fecerunt fibi idola; propterea excidetur (quisque:)) Criminaeorum funt conftitutio Regum & Prin- Ccipum P Jeroboamiticorum fine precibus, fine recordatione mei,me Rege eorum non tantum non interrogato,non mandante , fed contranitente &reprobante. conf.rSam, VIIL s. 1. Reg. XIl.20. infr. c.X.3. XIlll1o. Pratereaido- jolatria crafía, qua ex argento & auro füo Deaftros fibi conftituunt, non nifi doloriiis futuros. vid. infr. c.XIII.2. tiam Quare. novn merentur tantum excifionem , fed e cer- Y.4, 4) Duplex hic apoftafia à Deo taxatar Civilis & Ecclefiafti- ca, Surit quidem interpretes ; quietiam cogitant de antiqua re- gni conítitutione in Saule r Sam. VIII. Deo i;nprobantc faca; ut de Regibus gcntihbus vicinis , quorum opem implorabant & de tyrannis , qui vi & proditione regnum occuparunt, ut Amri, Sallum, Menahem &c. nihil dicamus , fed.cum prophete res cv- eco fit cam d m tribubus, quz à domo Davidica defecerunt, ha- ram apoftafiam Civilem perftringi , palam eft. Etfi enim hzc fciffio jufto Dei judicio & przdicente propheta Ahia fit fadta: tamen variis modis non erat à Deo, fed plane contra Deum. Nam Deus quidem defignaverat perfonam , non autem regnan- di modum. Ex ipfius intentione regimen hoc debebat effe tem- ïmrariüfm. Ex adveríüm perveri Hfraelite regnandi modum per- petuum, ad fucceffores quoque tranfitarum & ad. domum Da- vidicam nunquam reverfurum ; atque Principes Principibus do- In hac O eoxpot eix nihil de- mus Davidice oppofitos conftituerunt. bebatt facere,Deo, ejus verbo & prophetis inconíultis; ii vero rem banc non Dei, fed fuam efle reputabant , nón juxea, fed con. tra os & verbum Deiagentes. Deus hic fua exercebat judicia, contra vero hi homines G folam ftatus ,^quam.vocant , 'rationem ha« bebant, Deo negle&to, uti obfervarunt V 4vABLUS , Dnusius, S. ScaMiDIUus, RiVerus aliique, EE EM l — i od certiüïrhe adibunt. y.$.4) Semovit fe vitulus tuus Sa- maria, excandefcit ira mea in eos: 7) quousque non capa- ces fa&ti erunt emundationis. Equidem O ! Vos infide- lés Samaritee fiduciam veftram in Vitulum veftrum,quém Dei loco colitis, collocatis, conf. 1. Reg. XII. 28. fed adeo nihil auxilii vobis praebebit, utipfe.potius fit extirpan- dus: nam ira mea in Samaritanos eft accenía, ad eos per- dendos,quamdiu propter fiiam idololatriam non poterunt emundart . y.6. Quia & ipfe 4) ex Ifracle eft; faber fecit eum; non Dezs divinorum ille ? . ideo fruftra fiet vitulus Samarie. Nam vitulus auxilio effe nequit, cum non Dei; fed ipfius Ifraelis fit opus, inventio & facinus, cum fa- ber,nonaliqua diyinarum perfonarum eum effecerit , vid. infr.' C.XIIL ». €S. XL. 19- feqq- X];I- 70 XI..IV- I?; feqq. PCXCVI.4. CVI.28. CXV.8. Jer.X. 8. feqq. Zach. X. 2. Hab.1f. 18. itaque & meretur , ut.in frufta con- frin- E. Y.$. 4) Verbum l2$ varie vertunt , fed quod fignificet, abje. cit, removit fe , oftenfim in Critica noftra P, II. p.103. D) pp3 1225 N5 $35 9V quousque non capaces erunt emundatios Difh- nis; fo langz die graiffere Reinigbeit nicbt, vvird feyn heunen. cilior hzc phrafis,' hincque diverfimode expofita. Mult intet- rogativereddunt: quousque non poterunt émundari? ita Jon., ScHMiDIUus , Dnusius, ferre innocentiam idemi & LivrrLrus; amare innocentiam GRoT1Uus ; quousque non poterunt colere in« &x nocentiam? JuNIuS e TRÉMrLLIUS; quousque non fuflinent munditiem ? S DLV So6 HMIDius, quousqué non.poteruht inriocentiam fibi comparare: VaTABLUs ; vernacula noftra: Es ban nicbt lange fleben , fie snüffen & ej j r rafft vverdens zttNERUS: Wie lange ( folles 2 q nocb vvehren, ) N enuen nicbt (langer ) ungeftrafft loiben. Hí o- mnes textui varias ellipfes alienas addunt, nomen in verbum con- ati vertunt, interrog au onem fupponunt, ut alia taceamus, Y.6. 4) Quo fenfu Vitlus dicatur effe ex líraele, videre eftapud valc o Criticos, cam in Colledti Anglica tum apud Poruw $ con- erri etiam. merentur $. Swnzzmäs & Jon. ScnMipius, i8 tïfää»)'o i fringatur mifer hic Deafter, & nullam fubibit fortem a. iam. -y.7. Quia ventum feminabunt, 2) ideo tempe- íftatem metent: feges ei nulla, germen non faciet fari- nams fi forte fecerit; alieni deglutient eam. . Cum rem vanam facere foleant, ut fi quis ventum feminaret, con£ Jer. XII. 15. Mich. Vl. 15. idcirco tals etiam erit meffis, qualis fementis, nempetempeftas magna, difperfio, fum- maque calamitas. Nullam iners vitulus producere pot- eít benedictionis fegetem, atque fi etiam proferret, non tamen evalefceret ad nutrimentum , & fi hoc etiam affe- queretur, non tamen vobis cederet, fed deglutiretur ab alienis , extraneis, ad quos confugitis. . y. g. Deglu- titur Hfrael: nunc fiunt in gentibus uti vas, in quo non ef complacentia 2). ACum eft de Iíaele, isque pe- nitus quoad remipublicam & Ecclefiam eft perditus: nunc in eo eft, ut in captivitatem abducatur atque inter gen. tes difpergatur, tanta ignominia , ut majorisnon fitfu- turus, quam vas contemtum, confractum & projectum, cujus nemo curam & rationem habet, conf. Cap. IX. 3. 3-9. 4) ager uia ipfi afcenderLlnt in Affyriam: uti on: foli- Y.7. 4) Ventum feminare, proverbii forma dicitur de iis, qui cir- ca res vanas occupati nihil; preter damnum, inde reportant, five qui ex vano & inutili labore nihil coníequuntur aliud quam dam- num, inquit Dgusius & cum eo interpretum plerique omnes. Y.8. 4) Verborum: nunc inter gentes funt, uti vas, in quonon eft complacentia , fenfüm, non literam exprimit vernacula: die Hoeyden geben mit ibuen um , vvie mit einem unvvertben Gefafs. Y.9. 4) Etiamin hoc veríu valde variant verfiones: S, ScHMi- D1us reddit; quando illi afcenderint in Aífyriam; erunt ficut onager folitarius fibi: Ephraim mercede meretricia conciliat amores. TREMELLIus & Jumwtus: Quia ifti afcenderunt ad A(-- fyrium , onagrum ; folummodo ftadentem fibi, EPhraimitæ mer- gede À X ? 8 )ot€ tl LOU AENMN 9 folus: Ephraimite nonne conduxerunt amaíios? Hoc. que eo fünt commeriti, quia afcenderunt füis cogitationi- 2 bus & legatis in Affyriam, auxilium & opem inde rep Y ti- turi , uti onager folus & fecurus incedit, ZZe eiz. 2775/4. efel für fich bingebe: : Equidem nonne, inquis. familiare- gia fibi fatis videtur profpexiffe, dum ma -. cn a pecuniae CEQ £ AL c» duscum íumma veluti mercede pacem & 7rlis COnci- liavit, eosque fibi conduxit? y.10.Ideo etiam conducent z) B imner- E EE cede conduxerunt. amores; VATABLus: Quia ipfi afcenderunt cede amatores, ad Affur, ut onager folitarius fibi: Ephraim conduxerunt mere Vernacula noftta : Darum . daff fíe binauf um A flur latfen, vvie ein Wild in der Irve. Ephraim fcbencket den Bu- lera und. giebet den Fleyden Tribut. ZELTNFRI veríio & paraphrafis hac eft: ob fie gleich binauf in IA]fyrien zieben ; f vvird es (erf- ge- dacbtes Affyrien und. deffen Kanio) doch vvie ein graufamer Waldefel (der mur für fich felbfl ifl. Verol, 1. Mof- 16. 12.) für fich bleiben, und fich irer nicbt annebineu , ja vielmebr felbfl auf fie feindlitb loosgeben. Hier folgt ein Einvvurff : Ephraim (aber) har (doch ein groffés an Geld) verfprocben, die ibnen ervoiefene FIzlffe und Dien[l der "Afyrier 6.2. 5. jägq. zi erlangen ?. Dabey vocil fte fo viel Geld eingedrungen. (foxte civgedungen). vird es ja mibt an feuer VIilligkeit maugeln. In q.ui- bus prater reliqua, quz defiderari poffunt, textus ellipfibus in- doli linguz non congruis, fzpe eftinterpolatus. Y« 10..4) Par eft diverficas etiam hujus verfus, quém vernacula red- didit : Diefelbigen Heyden vvill ich nun &ber fie fatumlen $. fíe. follen S. ScHwr- der Laft des Keniges und'der. Foirflen bald müde sverden. Dius; Etiam quando mercede conciliaverint inter géntes ; hunc congregabo eos, & remanébunt parüm, prz onere Regis Prin- cipur. TREMELLIUS & JuNius : Etiam quia mercede condu- xerunt alios in gentibus , mox congregaturus füm eos ; cospe- runtenim paululum , propter onus Regis Principam. VATA- DLus: Etiam quód conduxerint mercede Gentes, non proderit , nuncenim congregabo eas & dolebunt paululum propter onus Regis IoO BOSCE . (mercede) inter gentes, nunc collizam eos: & permane- bunt parum; füb onere Regis Principum. Refpondeo» eam ipfam etiam ob caufam , quia mercede conducere folent auxilium gentium, nunc eos colligam ad difper- b onere Regis Principum, Re- gendum inter gentes , utfü uem pro fümmo Regum habent, paulum gis Affyrie , q ia multiplicavitEphraim altaria permaneant. i. 4)Qu ad -- —Z.ïzï:r?»ïrngz? (Nun folgt die Antovort :) Regis & Principum. telo pI Ob fie gleich ein. anfcbuliche s Veyfprechen €c. 9. .) ter den Hoyden «'vill icb diefe Cdocb) ietzxt vvider fie ver- ( Hülffe x bekommen) : fo dens amu ? F tngen vveniger zu vverden (sufammen fammlen 5 -da follen fie zu fcbmelzen) durch die Laf Cund Gevvalt)) des Kenigs der Fürffen bigfle Kauig und (durcb den Kanig von /-'J/jj'rien,) der ietzt der smec vergl. Füft,. o [2 de vlib im Adorgenland , unter. den übrigen allen iff. Uksd vveil [ie die Volcker um Lobn Ex.26,7. DIETENBERGERUS : H J! £ iezt. xufammen bringen : und fie vverden gedim get baben, vvill ich ? baben. Qu 1 L d& quouf— voii Lefl des Kanigs und der Fürflen ein « venie R is vel conveniant velab iis diffe rant,collatio edocet. quecum noftr di [43 hculatis habet hic verfus , non y.11. 4) Quoad verba parum ii ] reddidir: Demm» Ephraun autem quoad fenfum , qucm vernacuia bat der 4Alteve viel gemac bt zu fundigen $. fo [ollem aucb. die .A Coníentit DIETENBERGE- terecibn xur Sünde geratben. RUS. Dnusius autem at Hunc verfum varie interpretantur. us ei reli&a effent tot altaria , cur Qu idam fic : cum à Patrib ? quid ita libuit ea multiplicare ? À lii auxit numerum eorum C . erius membrum enarrant, tue runt ei altaria in fcandalum po& hoc ei malo fuit. q. d. Quod tam multa altaria exftruxerit , P. Nam inde Pernäciem &e X itium fibi conflavit. Interpretes é Gallia : erunt ei altaria ad r peccandum , nempe cum inter gene tes exfülabit. — Quia tam cupide multip licavit altaria, brevi ab- erit, ducetur in captivitatem , übi copia altarium nunquam ei de fed, Nec diffeniit GaoT1us : in Hebrxo, inquit,; bis eft No(r72, fenfu diverío, Quia multa fibi altaria fece runt, in quibus con- tra gee g II d — N 1 [ um. Hac- ad peccandum: fünt illi altaria, ad psccaäa j :;'3: que iis obvenient ob multiplicationem altarium , quae ab Aula Regia inftituuntur, ad cultum idololatricum pro- pagandum atque adeo ad peccare faciendum populum. Quare etiam heec multiplicatio altarium, fed non ad me B a coïcn-- iv (ri tra Deum peccarent, ideo altaria Alfyriorum licet ipfis . in ponam erunt , cum ligna, aquam , victimas eo ferre cogen- tur. ZELTNERUS hzc ita circumfícribit : ZVacbdem Ephraim wmebr "ltere ( auffer dem z.u feru[alem durch Terobeams zAnflalten) qmit Sün- den (eigentlicb fo , daff fie damit ge[undiget) aüfgevichtet; fo fmmd ih- nen die ( viele ) Altare xur Stinde (d,i. eine Veranlaffung immer tnehr RH JÁ " ndigen und endlich gar dem Baal z.u dieuem) vvorden. NB« Noch beffer alfo vvird es von den Heydni[chen ;Aitaren , die fie nacbgemacht auf den. Hóben, verflanden. S. ScuMt!Drus hic, ut folet, finga- laris eft, — Nos, inquit, divería membra de diverfis peccantium períonis accipimus h. m. Quia Ephrajim muki.plicaviïaltdria, ut ipfe peccaret : & fuerunt illi altaria infüper aliqua , ut pec- carent in illis alii, Judzi fcilicet. Nam in noftro propheta pri- dem habuimus, quod Ifraelite idololatre non tantum ipfi pecca- verint, íed ad peccandum etiam feduxerint Judaos. Unde C. IV. dixit ; fi fcortaris tu Ifrael , ne reus fiat Judah. Duplex igitur in hoc veríu peccatum indicatur : unum, quod Ifracl ipíe altaria fibi multiplicaverit & in illis idololatriam exercuerit: alterum, quod altária etiam pofuerit ad feducendum Judzos fra- tres fuos, cujusmodi fuit inprimis altare & Vitulus in Bethel cum aliis in vicinia Judze. Atque fic jam hic incipit Juda in cemmunionem peccati feu Idololatriz Ifraelis venire: . unde & verfu ultimo in communionem etiám ponz veniet.. Malumus tamen in expofitione communiore fubfiftere , nimirum quod líraelitz multiplicando altaria ad peccandum, ipías etiam pecca- torum culpas multiplicaverint, Nam wen fignificare. luere, ex Gen. XXXI, 39. patet. conf. i, Reg. XIL. 30. & XIII. 34. ïïlegdns z&pnxucs , lt PISCATOR, G cvzayaxAaucis qua repetki;ur vox eadem (wonb ) in divería fïgniäcationm 13 2elofs colendum , verum ad peccandum , multiplicabit reatus; culpas & poenas peccatorum. Y.12. 4) Infcribam ( li- cet) ci; multitudines legis meae: (tamen) quafi alienum reputata füunt. Quanquam enim foleam ei infcribere & preefcribere , quae fint agenida & omittenda, etfi multae 415 d t) ud eos frequentes: atta- legis meae explicationes funt men tanquam res aliena, adeos non pertinens, rejecta- y. 13. 4) Sacriücia donorum nea & fruftranea reputatur., ,meorum ;(f. ].2. 4) Non adeo hic difcrepant interpretes, — VATABLUS vertitz Scripfi ei honorabilia legis mez : fed tanquam aliena reputata Ííunt. TRsMELLIUS & Juwius : Qua preícribo ei documentis . ampliffimis le gis mez; taniquam res extera reputantur. S, Scuvr- pius : Scripfi illi maulcitudines fegis mez : quafi alienum repu- tatzíunt. Vernacula: JZemm ich ibm gleich viel von meinem Gefetzz fihreibe ,. fo virds geacbtet vvie eine framde Lebre. ZE£LTNERUS 2 Venn ich. ibuen. gleicb bundert. taufenderley (gute Verordnungen) von meiem: Ge[etz, vor[ibriebe , fo voürden fíe docb (bey eingeriffener Ge- vuohubeit des Bófen) ls eine. fremde. Sache angefeben vverden. ( und vvenig frucbten.) — Solum nomen *25-habet aliquid differentiz, fed nihil obftat, quo minus fignificatus poffint conjungi. 7 E 12. 4&) Hic iterum non una eft varietas & verfionis & interpre- tationis, "TREMELLIUS & Juxrus vertunt : Sacrificia ipfa dona- rlorum meorum , facrificantes carnem comedentesque Jehova non accipit ; nunc recordatur iniquitatis eorum & animadver- tit peccata eorum , ipfos in Zgyptum reverti, VaTABLUS 2 Sacrificia donorum meorum facrificaverunt carnem & comede- runt , at Jehova non vult ea ; nunc igitur recordabitur iniqui- tatis eorum & vifitabit peccatur eorum, ipfi autem in Mizraim revertentur. S. ScHMiIDIus : Quantum ad facrificia donorum meoram ; facrificant carnem & comedunt ; Jehova non acceptat ea : Dunc recordatur iniquitatis eorum & vifitabit peccata eo« rum ; illi in ZEgyptum reyertuntur, ^ Vernacula Da fie uun Herr kein viel opfern und F/ei/fh herbringen und effeus , fo hat doch. der Gefnl!m 4850o0C8 13 meorum facrificabunt carne & comedent ; Jehóvae non placet: nunc recordabitur iniquitatis eorum & vifitabit peccatum eorum; ipfi in /E£eyptum revertentur. p« Equi- dem in externo cultu funt feduli, facrificia & donatia mi- hi deftinata frequenter folent offerre, carnemque coram me comedere ; at nihil horum, utpote fide & peeniten- tia deftitutum, Jehovae placet, potius improbat, atque nunc é contrario peccatorum & iniquitatis populi recor- dari folet, ad ea punienda, atque iratus vifitare inftituit fcelera eorum, utipfisin /Egyptum miferiae reverti, fit deftinatum. Y.14, Quippe oblivifcetur Ifrael factoris füi, & eedificabit palatia; atque Juda multiplicavit urbes munitas; itaque; mitto ignem in urbes htjus; ut com- edatpalatiailius. ProptereaJehovameminit judiciorum ad puniendum , quia Ifrael oblivifci folet füi fa&tóris, creatotis & cohfervatoris, atque interea templa idolola- trica extruere affolet. Atque ipfe etiam Juda fiduciam fuam in me non collocat , fed in multitudine arciumat- que urbium fuarum munitarum; propterea ego Jehova judiciis meis unum altero perdam praefertim füb Nebu- cadnezare, id quod com probavit hiftorïa in Libris Regum & Chronicqrum data, B 5 CA- Gefallen daran.s /önd?m er vvill ibrer Miffethat. gedencken þna.' ibre Sünden . beimfücben ,. die ficb. u 2£gypten. kebren. ZELTNERUS : VVenn fie Opfer (iblacbten, die mir follen dargebracht vverden, fo if &5 eben [o viel (bey ibmen) . als vvenn fte (gemeim) Flafch fihlachtetets und áffem : Es bat auch. der Herr. heinen Gefallen. daran : INun aber vvird er ilrer Sünden gedencken und ibre AMifethat: beimfucben : .Sie vverden-vvieder in ZEgypten (nicbt elen. in dasjenige Kanigreicb und Land felbfe , fondern in' gleiche Gefangenfcbafft. und Dienflbarket) zu- vück kebren müffn. . Qua ut nunc examinxemus, inüïtuti noftri brevitas non l?atitur. 14 gt 2)oC&8 / CAPUT IX. Aput Nonum complectitur Apoftrophen Prophetze ad lítaelem graviffima ei fcelera exprobrantis atque ea- propter poenas & judicia divina maxima ei mixtim com- minantis & denunciantis. Primuim crimen y. 1. lzeti- tia gentilis ejusque poena, gaudii ablatio & in triftitiam converfio. 2dum crimen ibid. fcortatio idololatrica & temporalium cura & poena , maledictio areze. & torcu- laris. y. 2. atque € terra Jehovae in .Affyriam & JEgy- ptum ejectio y.5.5tium crimen, falfus facrificiorum cultus ejusque poenalis rejettio & abominatio Y.4. 4tumcrimen hypocritica folennitatum & feftorum celébratio eorum- que ceffatio in poenam y. s. exilium & fepultura infamis y.6, devaftatio ibid. dies vifitationis & retributionis feve- rus, Y.7. stumcrimen pfeudoprophetarum ftultitia,fedu- &io,auleque affentatioib.6tum crimen corruptio profun- diffima utiGibeae &Gilgalis v.9.15.Deique judicium. zmum crimen à piis Patribus degeneratio & beneficiorum di- vinorum oblivio y.1o. contra vero in turpiffimam ido- lolatriam prolapfus, Deique amori priftino commenfüra- tumodium poenale decretorium.ib, Sterilitas v. 11 14. Re- ceffio Jehovaey.12. Eje&tio é domo & amore y. 13.. Eradi- catio y. 16. Divagatio inter gentes. y. 17. y. r. Ne leteris Ifrael exultatione ficut gentes; quod fornicatus es contra (Deum) tuum divinorum : di'k—a: y.r. Novam hic plures inchoari pafant concionem , cum Px;o- pheta antecedens caput edita contra líraelem & Judam fimul comminatione clauferit ; alii vero Apoftrophen in priori capite * ad Ifraelem factam , denuo continuari, opinantur, quod cum verum fit , perinde fere eft, quicquid ex utroque eligatur. Circa dcocd 1y dilexifti mercedem (meretriciam) ; füper omnibus areís tritici. Non eft, cur vos o! excecatiTfraelitee multum laetemini atque gentes idololatricas in gaudio;exultatione; choreisimitemini,eo quod & ipfi fornicationem fpiritua- lem committitis contra Deum veftrum triunum, eo quod mercedem meretriciam ex fornicatione veftra corporali & fpirituali in vos redeuntem adeo ha&tenus dilexiftis, avide arripuiftis & arripitis , idque füper omnibus areis tritici, ubicunque aliquid commodi temporalis eft me- tendum. y.2. Àrea & torcular non alet eos, & muftum mentietur. ei. Hujus enim tua idololatria feu fornica- tionis corporalis & fpiritualis , fecuritatis, avaritiae fru- &us non erit alius, quam ut beneficia temporalia omnia five ex area five ex torculari proficifcentia, triticum, vi- num , oleum &c. tibià me Jehova fübtrahantur, atque fpes, quam in opimas vindemias collocafti , te fallat. y.;. Non babitabunt in terra Jehovae : & revertitur Ephraim Circa verfionem vernaculam co-nf. RaAiTZHIius in Vindiciis P. 282. feq, y. 2. Vix eft , ut obfervemus , aream & torcu lar , cujus ablatio- nem propter ifraelitarum fecuritestem & idololatriam hic com- minatur Deus, omnis generis beneficia fignificare temporalia. Nam ex ufü Scripturz, nominatis quibu ;dam fBeciebus, reliquas .omnes eífe includendas, notum eft. Y'. 3. Cum non legatur, Iíraelitas in captivitatem etiam ZEgyptiacam oft detentionem illam magnam olim fa&tam abductos fuiffe; in- terpretes, quod hic de ZEgyptod icitur, vel de miferia illi priftinz JEgyptiacz fimili, vel de reditu per fpontaneum exilium ad evi- tandum exilium Affyriacum; vel de reditu ad exquirendum au- xilium interpretantur. Quod utrumque pofterius hiftoria con- firmat vid. 2. Reg. XXV. 26. Nempe quia mulii de decem tri- bubus ad primum adventum Salmanafari in Fgyptum fe rece- pere. V;de fimile Efa, XI 11. inquit GRoTIus. 4. MC 16 LUE H)O(x 211 x* X7 Ephraim in g yptum, & in Atfyria pollutum comedent. Non autem inopia tantum & egeftas tantórum fcelerum tuorum poena erit, fed ipfa reipublicee & Ecclefiae exci- fio, ejectio ex quieta habitatione & abdu&tio in captivi- tatem.. Certo revertuntur Ephraimitee in captivitatem fümmamque miferiam, partim in /Egypto füftinendam, partim quando captivi abducentur in Affyriam, ubi cef- fante cultus fanctitate pollutum & quod abominationi eis cft, comedere tenebuntur. y.4. Non libabunt Je- ovae Y.4. Non negligenda hic eft verfionum varietas, que quoufque cum noftris conveniat, collatio edocet. VATABLUS ita vertit : Non libabunt Jehovz vinum, neque grata erunt ei facrificia ega rum, tanquam panis lugentium reputabuntur eis, quem qui- . cunque comedunt ; contaminant feíe . quia panis eorum pre anima eorum non intrabit in domum Jehovaz. Juxius & Tag- MrLLIuS : Non libabunt Jehovze vinum , neque fuavia eraünt ipfi libamina ; Sacrificia eorum ut cibus lugentium futura effent €is, quicunque comederent ipfum, polluerent íe; nam cibus eorum pro mortuo ipforum non venit in domum Jehova: S e Scuwipius : Non libabunt Jehovz vinum & non grata erünt, ipfi facrificia eorum ; ficut panis lugentium ipfis, omnes co- medentes eum, contaminantur : quia panis eorum anima co- rum, non veniet domum Jehovae. Vernacula noftra: Dafübfé Jie dem Herrn bein "Tranckopffer vom Viein nocb etvvas zu &efallen zbun bonnen. lbr Opffer foll feyn vvie der betrübren Brod , an vvel- chem. unrein. vverden alle, die davon effon : Detn ibr Brod müffn ffe r frcb felbfe effem. und. foll nicht in des Herrn. Flaus gebracht vverden. DiETENBERGERUS : ie vverden dem Herrn keinen Vein opffern, noch ibm vvollsefallen , ibre Opffer vverden Jfeyh vvie das Brod der Trau- vigeu : alle die es effem , follen. unrein vverden. Danun ibr Brod if fur ibre Seel , es vvird in das Haus des Herrus uicbt kommen : Nos ita germanice vertimus . &ie follen dem 7ehova keinen VPein opffern , € das geun df'e Opffer vverden ibim nfcbt angeuelin feyn, ibnen féyn vvi Brod LE r* hova Virium ; hec accepta ei erunt facrificia eorum, fi- cut panis lugentium ei ( erit) : omnes comedentes eum polluentur: quia panis illorum pro vita eorum (eft) ; non veniet in domum Jehovae. In exilio defiftent Je- hova vinum libare , & fi etiam in facrificiis ei'offereridis perrexerint, tamen adeo non accepta erunt Domino, ut etiam in oculis ejus futura fint, ut panis lugentium , ut cibus, quem lugentes attingunt, qui & ipíos polluit & quicquid ipfi attin unt, fic omnes de oblatis & facrifi- ciis comedentes, h abebuntur pro impuris & pollutis; quia panis eorum & quicquid offerre folent , nonni(i ad fuftentandam vitam eorum debet facere, non autem ut facrificium in domum & templum Jehovz poteritinferri à in quo fola füa facrificia ei placent, . y. ;. uid facietis diei conftituto: & diei fefto Jehova? Defiftit e a tempo- h ribus conftitutis, & Jehovze alias cele brari confüetis fe- ftis , nihil ea amplius habent utilitatis & ufüs. y.6. Quia C ecce — Brod der Leydtragenden ,. alle davon: effende. follen verunrethiget vuer- den , vvtil ibr Brod voer ffe felbft. feyn wvird, es kan nicht-kommen iu das Haus des ?ehova, Patet ex hisce, quod Ifraelite preter cul- tum idololatricum etiam facrificia Mofaica in Zigypto & Allyria Deo offerre conati fint; tionem, fed prater ejus xïuent?m & approba- Y. 6. Circa hunc etiam verfum operz pretium erit, conferre ver- fiones: VATAELUS ita habet: Quia ecce abituri funt propter vaftitatem, Mizraim congregabit eos , Moph fepeliet eos: do- mos defiderabiles argenu íui urtica hzreditario jure accipiet, lappa intabernaculis eorum. — JuNius & TREMELLIus: Nam ecce interituri funt à vaftatione, Zgyptus congregabit eos; Moph fepeliet eos, defideratiffima tentoria ad argentum eorum cha- mzleon hzreditario jure poflidebit , fpina in tentoriis ipforum €5 Zi- erit, S, SCHMIDiUs; Quia ecce abiyerunt pra vaftation Á g/yptus 18 S&ooCu ecce adeunt vaftationem; /Egyptus congregabit eos, Moph fepeliet eos: defiderium in argenti « quodque) eo- rum urtica haereditabit ea ; in tentoriis eorum carduus Cérit Namque necefle habent adire vaftationem , ex- itium, captiyitatem , excidium, terra /Ezypti, in quam fiduciam ponunt atque refugiunt, eos congregabit ad in- teritum atque in ejus metropoli mortem & fepulchrum confequentur. Denique loco defideratiffimorum the- faurorum argenti aurique hareditario quafi jure erit ur- tica & loco fplendidiffimarum aedium carduus erit , inlo- cis defolatis & deftruétis nafci folitus, verbo extrema erit defolatio. Y.7. Veniunt dies vifitationis , veniunt dies retributionis; (quique ) H"raclit;æ intelligunt; ( quod) ftul- i tus gyptus congregabit eos, Moph fepelietþeos: Cquod attinet ) de- fiderabile (quod eft) argento eorum ; fpina poffidebit ea; car- duus in tentoriis eorum erit. LurHrRus: Siehe fie wüffen vveg vor dem Verffehrer : gypten vvird ffe fammlen, und. AMoph vvird Jfíe begralen, Neffeln vverden vvacb[en ; da. jext ibr liebes Gatzen- Silber flebet und Dornen in ibren Fiütten. Ex quibus $. Scuuipit verfionem proxime ad fontem accedere, apparet. Caterum omnimoda defolatio etiam ab Jefaia ita defcribitur Cap. XXXII. 13. X XXIV. 13. . $. 7. Pofteriora hujus verfus fic vertit ScuvipDrus : - Stultus p;'o- pheta , infanus vir fpiritus propter multitudinem iniquitatis tue & magnum odium. . Juxius & TREMELLIUS verfum reddunt: Ad- veniffe dies animadverfionis, adveniffe dies retributionis agno. Ícent lfraelitz ; ftultos Prophetas iftos, dementes, Viros ven- tofos effe propter amplitudinem iniquitatis tuz & amplum inte- fünumodium. Queverfio & tempora & perfonas permutat & in accentus offendit, Reliquas verfionesnon moramur, 1371 VN rede nonnulli vertunt Virum ventofum , quem germanice ef- feras einen Vrindmacher , hominem fanaticum, ut adeo de falío hzc dicantur propheta. od ,-13 tus propheta,errans Vir fpiritus; pro multitudine iniqui- tatis tuze & magnitudine odii. Tempus judicii & vifita- tionis irata advenit, certe praíto eít tempus ultionis &talionis. Quique Ifraelite tam nobiles quam ignobi- les cognofcunt & manibus quafi palpant , quod quieos docent, (int pfeudopropheta & qui enthufiafinos prae- 3endunt, fint pfeudofpirituales virique ventofi, ZZizdma- cber,idque jufto Dei judicio propter ingentia tuapeccata o! Ifrael, & propter maximum illud odium,quo verum Dei cultum ejusque cultores profequeris. y.8. Speculator (65) Ephraimin Deum meum: propheta Iaqueus au- C2 ceps Es Y. 8. Difficilior hic eft veríus, quem reddidit VATAsLus: Spe:- culatorem Ephraim pofuit fibi cum Deo meo , prophetam, qui eft illi tanquam laqueus aucupis in omnibus viis ejus, odium in domo Dei ejus. Cui verfioni intruía efle haud pauca, in textu non obvia, palam eft. Juxius & TREMELLIUs vertunt: Specu- culatur Ephraimum conjunctum Deo meo ; ut láqueus aucupisin omnibus viis prophetz ipfius eft , inteftinum odium in domo Dei ipfius. Qua nec verbisnec feníui fatis videntur convenire, Tex- tui propiores videntur oió vertentes: X»omis RQpelm merd OE, mpuuus muyis aunoMux im) mucus vos ódas murE' avlv E ol Cs uv io &UÉuye LurnrRus vertit: Die VFecbter in Epbraim bielten fich etvva an meinen GOtt : aber nun find die Propbeten , die Strickelegen auf al- lenibren V Vegen, durch die feindféelige ZAbgotterey im Haufe ibres GOf- t5. Quz feníui magis quam verbis intenta, ita emendare co- natur ZELTNERUs: Epbraim fibet genau ( lauret ) auf diejenige , vvel.be es mit meinem GOtt. balten , ( die nacb Terufalem, dafellfd. den Gottesdienf! z-u balten, gehen?). AAuf allen ibren VVegen find falfibe Pro- pheten , die vvie mit. Stricken auf einem Vogel- Heerd ( folche ausz.u- kund[ibafften ) lauféhen oder lauren ). Sie baben ( feit dem Abfall unter2c- robeam und Rehabeam ) einen unver[ebnlichen Hafs gegen das Haufs des HErrn ibreé GOttes ( den Tempelzu Terufalem 1. Ken. 12, 18. €$c. Simplicius vertit $, Scriviprus; Speculator Ephraim cum Deo Ineo 2 230 à&)oCdg ceps in otnnibus viis fuis; odiumin domo deorum ejus (eft). Tu domus regia Ephraimitica fpecularis coram & contra Deum meum, ut eum offeridas,& quisque píeu- doprophetarum tuorum eft veluti laqueus auceps , nil nifi deceptionem quaerunt in omnibus füis.rationibusa- gendi; Vatinianum erga veram Ecclefiam ejusque affe- clas praefertim in templis Deaftrorum eft odium ejus. y'.9: Profundarunt C profunde ) corruperunt ficuti diebus Gi- beï: , meo: Propheta laqueus aucupis in omnibus viis ejus; odium in domo Dei ipfius. Que fere cum noftris conveniunt, nifi quod nos "]'I2N , ati pluralis eft , ita de Deaftris à populo Ifraelitico affumtis interpretemur, Caterum diverfiffimas expofitiones fen- fus loci hujus obfcurioris lege fis apud Criticos Anglicanos, Po- LuM; S. ScuMIDIUM , TARNOVIUM, MARCKIUM &c. quos non exícribemus, Eo potiffimum difficultas redit: an verba initialia in fenfüum bonum ; quod plures faciunt , an in malum fint capi- enda? Sed prius contextüs non videtur admittere. Non male HirRONYMUs rem omnem de Jerobeamo exponit, qui ex ejus mente quafi fpeculator datus in populo, feníu principis & quafi propheta cum Deo, qui hzc Ofex loquitur, fa&us eft laqueus, €o quod omnes in laqueo ejus corruant, maxime cum iníaniam in domo Dei pofuerit i. e, in Bethel vitulum aureum fecerit, hoc enim interpretatur Domus Dei. Comparatio autem laquei, re- tis &c. fupra jam adfait Cap. V. r, períe claret &, ut in- terpretes taceamus , exponiturà GLAssio in Rhetor. S. p. 1772. *.9. MVO WoDVn Rede verti profunde corruperunt, regula do- cet: in tali verborum conjunctione fxpeprius fumi adverbialiter, ut Hos. V. r1. conf. y. 2. & metaphora deduci poteft ,. vel ab arboribus altas & profundas radices habentibus , vel à morbis intimis medullis inherentibus, vel à foveis, quz quo funt pro- fundiores, eo minus ex iis licet emergere, velab intimis cordis, penitus corruptis , vel aucupibus & venatoribus;fe profunde ab- dentibus, ad alios fallendos, utadeo populum Ifraeliticum adeo profunde demeríüm & defixum effe in fuis fceleribus, üt fitine , Iapabilis, indicetur, " SECoCS 3t bea: recordabitur iniquitatis eorum ; requiret peccata eorum. Ad tantam profunditatem pervenit eorum cor- 1uptio, quanta olim erat Gibeonitarum Jud. XIX. & XX. Itaque mirum non eft, quod judicia fuper iniquitatibus & peccatis eorum prafto fint. conf.Cap.VIII 13, y.xo. Sic- utuvasin deferto inveni Ifraelem,ficut primitivum in ficu ab initio ejus vidi Patres eorum: ( at) ipfi venerunt adBaal Peorem & feparabantfe ad probrum & fuerunt abomina- tiones fecundum amorem eorum. Equidem ego Meffias olim vineam h.e.Ecclefiam mihi plantaturus,Patres eorum in deferto inveni & elegi;uti fi quis uvam invenit in defer- to,ita gratiofe vidi &afpexi Patreseorum,uti fi quis ficum rimitivam maturam, qua potiffimum in amoribus effe folent, pervidet, verbo omnibus beneficiis,fpiritualibus maxime, eos affeci. ^ At illi meis beneficiis male refpon- derunt, fed ingreffi (unt ad idola Baal Peoris Deaftri Moa-^ liter füntfor- bitarum, atque adeo fpiriumlitcf & corpora 3 fiica- y.10. Crebra eft-comparatio Ecclefie cum vinea & quc ad eam Pertinent cumq ue ea conjun&a funt v. gr. Cant. VIIT, 1r. 12. Jes, V. 1. feqq.. XXVIL 2. feqq. Jer. Il. 2. 3. 21. Ps. E XLIV.3. LXXX. 9. Matth, XX. r.feqq. XXI.3 3. feqq. Marc. " XII. r. Luc. XX. 9. &c. de qua iterum prater interpretes con- ferri poteft GLAsstus in Rhet. S. p. 1745.feqq. .. BaalPeorerat Deafter Moabitarum À monte dictus , uti Jupiter Olympius, A- pollo Clarius, Mercurius Cyllenius &c. Priapum plerumque intelligunt , qui referebat viri pudendi fpeciem & à nuditate di- cebatur, fed dubitat tamen Mancktus, credens Moabitarum & Midianitarum veterum idola nec eadem fuilfe cum recentioribus ;ï Gracis & Latinis, nec eadem nobis certo aliunde, quam ex fcripturis,conftare. Conferri tamen merentur de hoc idolo DRau- sius , SELDENU: de Diis Syris aliique apud Criticos Anglicanos & DPoruM ad Num. XXV.3.íeqq. Caterum vernaculam hic werfionem utcunque defendit RA1Täxug in Vindiciis p. 282, 22 Bo nicati; Num. XXV. 3. Ps. CVI. »g. f'eparäbïant feà m$ ve- roque meo cultu & contra accefferunt ad probrofum Priapum atque tam mihi fuerunt. abominationi, fecun- um menfüram hujus propudiofze libidinis ; quam mihi prius fuerant in. amoribus. Y. 1r1, Ephraim ficut volu- cris ( eft), avolabit gloria eorum: à partu & ab utero & àconceptu. Eadem conditio eft domus regiae uti volu- cris , ut hac avolat & e regione in regionem abit: fic etiam ejus gloria , quicquid habet fplendidi honoris, o- pum, famz, fobolis, avolabit, in captivitatem celeriter perveniet, manebit eam exilium, excidiumque , peribit foboles eorum , five quando in partu lucem videbit, fi- ve etiam adhuc in utero, five in ipfà jam' conceptione. Y.12. Quin etiamfi educent filios f0s; tamen orbo eosà virilitate: quia ve etiam ipfis in recedereme abipfis. Imo fi vel maxime quosdam filiorum füorum ut adolefcen- tes educare ipfis dabitur:: attamen ad atatem virilem €os pervenire non patior, fed orbabo eos liberis füis, gladio perituris. Namque non poterit non omne mali genus in €os irruere, ex quo fpiritu meo, gratia, auxilio ab ipfis recgiïero , eosque fibi reliquero. y. r3. Ephra- im Y,.I1.12. Verfíus hic bene äxponuntur à Criticis prafertim apud PoruM, ut nihil opus fit addere, X. 13. Hic iterum ípe&tanda eft verfionum varietas. $,Scuwte Dius vertit; Ephrajm quando vidi ufque ad Tyrum, (tota ) plantata eft in pulchro & Ephrajim ad educendum ad occiíorem filios ejus. Que & textui addunt & difhcilem habent fenfum, Juxius & TReMrLLIus , Ephrajim ? quemadmodum video Ty- rus eft ad interfe&tores filios fuos. rum, plantata eft in amoeno habitaculo, fed Ephrajim productu- Qua verfio & addit & omit- tit & cohzrentem fenfuüm non habet. VATABLUS vertit: Ephra- im vidi ut vidi Sor plantatam in habitaculo & tamen Ephraim edu- e3*)0(0?9 23 im (licet ) uti video , petrae implantata in pulchritudine C Ht): tfamen Ephraim edu&gr fil iorum fuüorum ad oc- cifo- educturus eft ad interfe&orem filios fuos, ngä poü&riora qui- dem recte fe habent, non vero priora; vidi ut vidi & contra textum & fine fenfu dicitur, Vulgatus reddidit:. Ephraim ut vidit Tyrus erat fundata in pulchritudine & Ephraim educet ad interfectorem filios fuos, In quibus & fenfus deficit & *'N* prima períona convertiturin tertiam, Lurusnus nofter habet: £phraim , als icb es anfche , ife gepflanzet und bibfihvuie Tyrus, mufs aber nun ibre Kinder bevauslaffen dem: Todfchleger. Quorum priora textul non conveniunt: ZELTNERus ita vertit & circumícribit: Vyenn ib Ephraim(/ das Kenigreich der zehen. Stemme ) betrachte bis « die Sradt Tyrus (| von dem Stamm Ephraim felfh an, wvelches der «ufferfte vvar gegen. Benjamin und Juda. unter. den 10. fLommen , auf der anderm Seiten aler , bis an . die Grenze Tyrus und Sidon reichete , "a fer der lezte Stamm voar, vergl, 9os, 19,28.). $o ift er auf ci. "er luffigen und fruchtbaren 24ue gepflanxet — ber eben das( fibame) Ephraim , ( das auch von der Fruchtharkeit féinen. Namen bat , ) if (nun us gattlichem. Gericht ) verorduet , dafs es feine Kinder , (an- geharige Landes - Kinder ) dem. Vrger , ( den. Feinden ,. die fe er- vviirgen vvverden, ) herausfülre (und tibergebe, und die Frucbtbarkeit ibres Landes nicbt lenger genieffe. Quz & communi interpretum errore , quod *v hic fit Tyrus, nituntur & voces textus non recte exprimunt & Textuiaddunt. Diodatus vertit: Ephraim. dum ipíum intuitus fum, fuit ut Tyrus, plantatus in loco amoe- no, fed Ephraim educet filios fuos occifori, Inqua verfione fe- ptem vitia obfervavit Coccejus, qui & ipfe melius non reddi- dit: Ephrajim ! quando vidi Tyro plantatam in ovili, Ephrajim, inquam, eft ad educendum occifori filios fuos. In quem meri. to animadvertit MaRcKrus , eujus tarnen ipfiüs verfioitidem fen- fum non habet, Ephrajim, inquit, ficut vidi Tyrum planta.. tam in habitaculo amoeno , imo Ephrajim eft ad educendum ad interfectorem filios fuos. LXX,. hzc habent:'Ea(þgm,u jy Tpomoy eidoy eis Dnpuy atpsguruy a TEXY& & uT y u) E'Qoue 72 uyuyay dsoimo- say]yoiw T& vexyo divra, Quz quidem cum textu non conveniunt, at 24 850(€0ÓÀ cilorem (eft). Etiam(i urbs regia Ephraimitica fe pul- chre plantatam , munitam fortemque utpote petra in- nixam arbitretur, attamen illa ipfa urbs regia filios füos , incolas, milites educet, ut ab hoftibus occidantur. y.14. Da ipfis Jehova, quod dabis, da iis vulvam ab- ortientem & ubera arentia. Comminatus es o! Jehova, quod Ephraimum orbaturus fis inde à partu & ab utero & à conceptu y.11. 12. itaque fac fecundum tuum decre- tum, & da, id quod daturus es, nimirum vulvam abor- tientem & ubera arentia, omnimodam orbitatem & per- niciem. y.15. Omnis malitiaeorum (eft) in Gilgale,quia ibi odi eos;] propter malitiam operum füorum ; domo 1nea expellam eos: non addam amare eos ; omnes Prin- cipes eorum(fünt ) refrattarii. Omnino ita eft, refpon- det Jehova, omnis eorum malitiain Gilgale eft comple- ta, ubi idololatriam erexerunt publicam & loco arcae uare mez repofüerunt idola C.IV.1;. XIL. 12. Am.IV. 4. nfüum- hoc potiüimum m loco & propter hunc locum co matmo at recte tamen'my Tyrum non exponunt. Naim haud paucz ra- tiones Tyrum fic refpuunt. Primo, quia ita textus fit inyolu- tus & difficilis, uti ex verfionum diverfitate apparet, contrave- ro noftra admiífa verfione fit planus & fibi conftans, quia 2do ")X etiam alias petram denotat v. g. Ezech.IIL9. & filicem quia 3tio AquiLA , & SvuMACHus & THroDoriO interpretati funt peiram duriffimam , i.e. filicem, obfervante HIERONYMO, j. 14. Quz circa hunc & fequentes veríus usque ad Capitis finem funt obíervanda , ita exhaufta funt ab interpretibus apud Criti- cos Anglicanos, Potuw , ScHMIDIOS, RivgETUM, MARCKIUM, (TARNOVIUM &c, utnovi, quod addamus , non habeamus , il- lud folum adhuc adfpergentes , quod prophetia hacc defraelita- rum rejectione , difperüone & vagatione inter gentes , ipfo even- tuitafit comprobata , ut hodieque Dei juftitiam, veracitatem & Religionis reyclatx veritatem inde queamus admirari. , - EE —— 2f ——ÀM — —— mato eos profequor odio, pellamque eos do 1no, familia, potieflione, templo; Eccle(ia, hareditate : neque defi- ítam ab hoc odio,ad amorem rediturus, fe d erit perpe- tuum & decretorium, idque eam etiam maxime ob cau- fam, quiain Gilgale ipfi Principes, primores populi, quorum erat bonum eipraeire exemplum,rebellionis ad- verfüs me fuerunt autores Duno oma , incentores, promotores. V clegantiparanomafia. y.16. Percuffus (eft) Ephraim ; radix eorum exaruit, fru&um non facient: icct etiam generaverint; tamen occido defideria ventris corum. Attum eft de regno Ephraimitico decem tri- Uum 5 certo, cito & penitus percuffüm. del etumque erit, uti arbor, que radicitus exaruit, ita utnihil fructus amplius fint produ&uri & 1 icet generando propagare fe ftudeant: attámen velde fideratiffimos eorum fcetus una cum matribus occid am, perimam, perdam. y.17. Re- fpuet cos Deus met 155 quia non obedientes ei fuerunt: atque erunt vagi in ter gentes. Hoc epiphonemate ego prophetaiis comminari & preedicere debeo, quod Deus meus, cujus prophetam ago, cui que fervio, eos aeque penitus fit reje&urus, ut ne amp j* ; ius futuri fint Respu- blica & Ecclefia , fed ut vagi,extorres & erratici fint fu- turi inter gentes tam ethnicas, quam chriítianas, id quod hodierna adhuc fatis edocet hiiïoria. CAPUT X. , Eigïï Hofeas in Capite decimo & graviflima Populi Itraelitici fcelera enarrare & poenas atque judicia di. vina mixtim comminari. Praecipua fünt, abominanda idololatria, beneficiorum divinórum abufüs , & in pec- catis complacentia , poena autem altarium everfio. y.1. & timoris . Regiminis pravi conftitutio maïe cedens, - Jeho- 06 $5oCÉ y.3. perfida fcedera pravaque judi- Jehovae negle&tus. cia. y. 4. Poenae, vitulorum in Affyri am abdu&tio inde- peccatis Gibeze que oriunda deífperatio v.7.8. Cum communio y.9. Erga divina béneficia, caftigationem , congregationem , unionem ingratitudo y.1o. Recalci- * tratio aticctatumque 1 n Judaam dominium y.r. impoe- nitentia adverfus doctrinam prophetarum optimam, & in fe ipfis confidentiav. 12. 13. índeque omnimoda cum Pekahia excifio y.r4. eaque ob obftinatam Bethelicam malitiam feftinata, maturata, extrema. y. 1. Vitis vacua Ifrael (eft), fructum fimilem fecit fibi? fecundum multiplicationem fructus fui multiplica- vit altaria; fecundum bonitatem terrz fiize; bonas fe- cerunt ftatuas Populus Ifraeliticus fimilis eft vitibono fücco carenti & malo repletee, quodfi etiam fruttus fe- rat, fimiliter funt mali , ita.enim abutitur bonis tempo- ralibus, ut quo magisiis abundat, eo plura conficiat alta- riaidololatrica,& quo pulchrior terra eft feges,eo pulchri- ores I. Erfi llïon adeo difficilis fit hic verfus: attamen haud abs re Ó* erit, verfionum annotare diverfitatem. Vitis vacua eft Ifrael, ita.Juxius & TReMELLIUs, fru&um reponit fibi: fecundum mul- titudinem fructus fui. multiplicat altaria, fecindum bonum ter- rz Íux benefaciunt ftatuis, S. ScHMIDIUS vertit: vitis evacuans lifrazl, fru&um facit fimilem fibi: fecundum multiplicari fru- &um , ipfi üs,- multiplicavit altaria: fecundum bene effe terre ipfius, bonas fecerunt ftatuas. VurcaTus Vitis frondofa If- rael fructus adzquatus eftei; fecundum multitudinem . fru&us fui multiplicavit altaria, juxta ubertatem terro fuz exuberavit fimulacris. VATABLus: Vitis vacua lfrael, fru&um ponet fibiz fecandum multitudinem fru&us fui multiplicavit altaria: fecun- dum bonitatem terra fag pulchras fecerunt ftatuas, Rationes prz- CIP'LIR- $ eoCk 27 ores conftituat ftatuas. y.z. Blanditur cor eorum,nunc rei ( erunt): ipfe decervicabitaltaria eorum ; devaftabit ftatuas eorum. Atque vero inhac multiplicatione altari- um & erectione ftatuarum pulchrarum idololatricarum fibi tanquam re bene gefta valde placent, iisque tan- quam blanditiis & delitiis cordis fui utuntur & gaudent, conf, Cap. VIl. 2. eoqueipfo indurationem füaim & rea- tus aggravant feque maturos poenis reddunt. Nam ille Deus meus iratus hac altaria idololatrica decervicabit , omni ornatu privabit, prorfus deftruet & ingloria fa- ciet, atque ftatuas eorum pulchras penitus devaftabit, comminuet & perdet. y.3. Nara nunc dicent: non eft Rex nobis? quia non timuimus Jehovam ; & Rex quid faciet nobis? Namquehac panolethria id efficiet, ut ad fe redituri fint Ifraelitae , unusque ad alterum di&turus: non eft Rex nobis? actum ett de rege & regno noftro, quia non timuimus Jehovam, quia fine €o, imo contra eum regnum;peculiare ereximus, atque adeo ejus ti- morem & G«parow fprevimus ; eoque ipfo ejusindigna- tionem & hac, qua nos premunt, ejus judicia merito incurrimus & Rex hic, à nobis ele&tus & cum füisinfti- tutis peffimis probatus, quid faciet nobis? nihil! nos omnino juvare, atque ex miferia eripere non poterit. y.4. Loquuntur verba; ex ecrationes vanitatis, pangen- D»o do ciþunrüm differentiarum fünt, quia 1mo alii v&:bum pp3 paf- ive, alii a&ive fumunt; fed cum fit ex genere mediorum, res eodem recidit, quin 2do verbo rv diveríos tribuunt fignifieatus, quos nec habet , nec loco huic conveniunt, conf. Critica noftra S. P. II. p. 413* Quod bonitas, que ftatuis tribuitur , fit phy- fica non moralis, vix meretur obfervationem, de reliquis fe« cundum rem non admodum diverfis, vide fis interpretes. us 28 GE)oC do foedus: ut efflorefcat ficut venenum judiciüm; fü- per fülcis agrorum. Verba fibiinvicem dant, vane pe- jerant & foedera cum T gentilibus pangunt, ut quemad- modum in fülcis agro rum crefcit venecum, ita & inre- gimine &in Judiciis forenfibus per totam regionem in- valuit venen ata injuftitia , judicium perverfüm , bono- rum opprefiio , fraudes , perjuria, perfidia. y.s. Propter Vitulos Beth Aven peregrinabuntur (quisque) incola Sa- marize : Nam luget füper eo populus ejus , & facrificuli ejus fuper eo exultabunt; füper gloría ejus , quia migta- vitab eo. Maxime propter cultum vitulinum Beth-A- vitarum omnes incolae Samarize & totius regni in capti- vitatem peregrinam pervenient. Nam propter vitulum abduttum populus ejus ei adhaer ens in magnum con- jicitur lu&um, contra vero facrificuli gentiles conf. Zeph. l. 4. in quorum poteftatem perveniet,valde füper eo lze- tabuntur, fuper gloria ejus , ci perperam attributa, quia nunc migrabit ab eo ceffabitque. |y.6, Etiam ille in Af- fyriam ducetur; donum Regi Jarebum : pudor Ephrai- mum capiet; & pudefiet Ifrael é confilio füo: Profe- Go in Aífyriam ignominiofe is abducetur donoque da- bitur Regi Affyrie Jarebi commoranti; Tum fiet, ut domus regiaEphraimitica ex pudenda hacidololatria pu- dore afficiatur, utque decem tribus a gniturz fint, quam confili hujus fui idololatrici eas d ebeat pudere. y.7. Ceffare facta eft Samaria( cum ) Rege füo: ficuti fpuma fuper faciebus aqua. . Adeo actum eft cum Samaria, cum Rege & regno füo, ut tam brevi tam penitus defi- tura fint, quam fpuma füper faciebus aque perit. y.8. Et exfcindentur excelfà Aven, peccatum Ifraelis; fpina & fentis exurget füper aras eorum: dicentque ad mon- tes, tegite nos: & ad altitudines, cadite füper nos. Non Vitu-g 9$»5o0CÓ 29 vitulus tantum, fed e.tiam ejus caudee excelía & aïtaria Aviica in toto regno exfcindentur, penitusque deftru- entur, nimirum peccatum hoc idololatricum tam in- ens, tam horrendum, tam fingulare, utloco altarium j orum fpincta & fenticeta fint futura & vbique excretu- ia, eritque tribulatio tanta, judicium divinum tamter- ribile & extremum , ut quod proverbio dici folet, mon- tibus dicturi fint hi puniti & defperabundi homines, tegite nos & altitudinibus,cadite füper nos, cum tantam iram nequcamus perferre conf. Luc. XXIIL 3o. Apoc VE 16. y.9. Pre diebus Gibee; peccafti Ifracl; ibi per- ftiterunt ; non attingebat eos in Gibea bellum adverfüs filios iniquitatis. .Equidem peccata tua o! Hrael lohge graviora & atrociora funt,quam il'udGibeonitarum conf. Cap. IX. 9. quod tamen erat maximum, fed ibidem ni- hilominus pe:ftiterunt incolumes, neque bellum adver- fus impüflimos Gibeonitas geftum attingebat Ifraeli- tas ad eos perdendos. y.:o. In voluntate mca ( eft), ut conítringam eos: nam congregantur adverfüs eos popu- li5 in lizando eos duabus habitationibus eorum. Nunc fHtr id apud me eft con iiit utum , ut eos quafi in fafciculum . IRITAZI 1 4* conítringam ligemque d æ/i"ya gendos: nam gentes ex meo infünétu congregantur adverfus eos ad eos per- dendos, dum eos quoad utramque fuam habitationem tat ^ i a [fraeliticam , quam Judaicam ad difpcifionem col- ligare & in captivitatem abducere inftituent, y.z. At Yav Ephraim vitula edo&ta trit Lià db i 4 atque ego tranfivi fii- per pulchrum col ] H um ejus : equitare faciam Ephraimum, Namque conditio tricurabit juda; occabit ei ]acoþtlg. ? Y — ,Domus Y-9. Qme in his & fequentibus funt difficilia, videri poffunt ex 'verlïonum, collatione , & apud Interpretes- * 30 SRo(S Domus Regie &decem tribuum eft nota, eft ea vitula idololatrica édocta peccare contraDominum , amans tri- turare, pedibus alios conculcare, ex abundantia lafcivi- re & pinguis fatta dominari; fed ego conculcabo pin- gue & fpeciofum collum ejus , quicquid habet externae praftantize & fpeciei, minime vero permittam, ut quod intendit, equitet , füperbiat, imperet,utque ei fubiecta tribus Juda cum füis triturare &, quod reliquum eft veri feminis Jacobi, occare ei debeat h. e. fervire. y.12. Se- minate Vobis juftitiam in confpectu gratiee ; novate Vo- bis novale: nam tempus ( eft) ad querendum Jehovam; donec veniet & vos juftitiam docebit. Itaque vos reli- quise Judaicee, quicunque ad Judam pertinetis fpiritua- lem, id agite, quod agricole folent, feminate bonum emen verbi verae doctrinze & cultusdivini , utinde vo- bis confequamini juftitiam, vitam piam, fanttam, juftam, idque non ex Vobis, fed in confpe&u per os quafi gra- ti:e ex divino auxilio & indulgentia ; deponite quicquid eít veteris hominis &induite novum h. e. convertimini, fanétificamini. Nam oppoitunum adeft tempus , qua- rendi jehovam, eum agnofcendi , timendi, amandi , invocandi, uno verbo colendi, donec aliquando in car- nem veniet & vos juftitiam fidei atque evangelii edoce- bit, imo eam vobis conferet ad veítram falutem. Y.15. Aratis imprcbitatem, iniquitatem meffüuiftis, comediftis fru&um .mendacii: quia confifus es in via tua, in mul- tituditie fortium tuorum. Atvero vos quidagitis o! de- generes Iíraelitae & Judei, non novatis novale,.non a- gitis poenitentiam , non creditis , fed aratis improbita- tem, omne genus vitiis vos involvitis, idque, ut arato- res folent, magno ftudio, hincque etiam condigna ve- ftris malis operibus hatenus confecuti eftis praemia, at- que $)oCÓPÀ 3 que pravas cultus veftri falfi idololatrici fequeïas huc- dum perfenüüis, quia non in me Deo tuo, meo auxilio fed in prava tua agendi ratione atque numerofo tuo fortique exercitu confifus es ol Ifrael & confidis. g. r4. ulares tuos, & munitionum Ideo furgit va&atio in pop * tua. (y.r4. Int er Jvrvorra Hofeana haud poftremum locum obtinet hic verfus ,. cuj us primo dabimus verfiones, quousque differunt: LXX.ita Vertunt: »e if«vasuetroa cmaAee Py v AwO GX X04 TTAYTO TO. mspillagcia atv as OPX TT 0a* us ap xu» EaAejuuy Pa vh Ouxs l'epofuaA Ép VurcATus: Confurget Pj gespous moX ejun Mailegoe, £a essyous iaquray. tumultus in populo tuo , & omnes munitiones tuz vaftabuntur , ficut vaftatus eít Salmana À domo ejus, qui judicavit Baal in die ralü matrefaper filiis allifa, — VATABLus: Propterea confur- et tumultus in populis tuis & omnes munitiones tuz vaftabun- (cut vaftavit Salman Beth Arbel in dic belli, mater cum fi- tut ; Jiis allidetur. S. Scimipius: Et ftabit devaftatio in populis cuis & omnes munitionestuz, ( queque ) vaftabitur, juxta vaftare Salmanem Beth- Arbelem in die belli , mater cum filiis allifa eft Luruzus: 7Zl du dich denn verleffeff auf dein Vefen (terra ). fo fall fich ein Getmmel. erbeben in uud auf die 7Menge deiner FIelen, deinem Volch , daft alle deine Veflen verfteret vverdens gleichovie Sal- man verfferte das Flaus. Avbeel zur. Zicit des Sireits , dadie AMutter Aüber den. Kindern zi triimmern gieug. — Qu ZELTNERUS ita cona- tur emendare : ZAler aun vvird ein groft Getimmel um volligen Un- gergaug u nter deinen Vlckern ( den zehen. Stamnen?) entftchen: Deun alle deine Veftungen follen vervvüftet vverden, vvie vor kurzer. Zeir, z ( gerechren ) Vergeltung das Flaus "Arbeel ( 'àin. Stamm lfaftbar dem Gefiblecbt Baefa. zugebavig 1. Ka. 16, 1 fq. ) xur. Zeit des Kriegs, ( da ifraelvor Gibbethon [ag, von Spnri ) vervouflet vvordem, vvo man Mutter und. Kinder zugleich miteinauder andie Y/and fihmizzte. Jnsgemein wvvird es von eimer dergleicben. graufamen That Salmanaf- fer er&leret. Als vvenn das Vort Salman , vvelcbes vvtr z Yer» geliung gegeben , €in atgelrocbener INaine. diefes Komigs wvvare. Es duuckel, und komimt. alles auf 7Murlma[jungen an. JDahber ift aber Beydgs fehr & 32 ä)ö('&ä tuarum (quæqüe) vaftabitur juxta vaftationis retribu- tionem domus Arbelis in die belli: matre füper filiis allifa. Itaque horum peccatorum tuorum ea erit poena, - ut Daber bleibt zi:'e erfte Meinung , die ein beribinter ZManu erf! vor kur- xem vvabrgeuommen , vvabr fcbeinlicber. . "E& isHiILUERuS noftras: cujüs hec eft verfio: propterea orietur propediem tumultus füb- irus in popularibus tuis, & quicquid eft altiffimarum munitio- num tuarum vaftabitur vaftatione non diflimili ei , qua in fce- lerum ultionem vaftata domus Arbelitica cempore, quo bellum € F2) erebatur, matre cum filiis allifa. Expofuit hanc fententiam & in Onomaftico S. p. o2 1. fq. & in peculiari Differtatione, quz in Syatagmate eft Vlllva p. 2$7. Íegq. quamque eo Praíide olim defendit Reverendifs, Academiz noftrz Cancellarius, Dn. D. Prarrius, qui ejus etiam mentionem injficit in Notis fuis Biblicis ad b.l. quam quidem LeoN, OPrreRHAUSIUM 'nSpi- cilegiis Hiftor, Chronol. p.126. feq, impugnalle alicübi lego, fed hujus libri non eft nobis copía. ltaque expofitioni huic ceu probabili , donec meliora nos quis'edoceat, fubfcribimus, nihil morantes antiquas hypotheíes, imo' eorim , qui nullam hic hiftoriam, nulla nomina propria agnofcunt, fed per Sal- nan populum. fedentem in pace, & per BethArbel domum z 6 ted d E infdiarum Ííea in dias appellative in ligi contendunt ; quo- rum antefignanus Chaldeus paraphraftes eft, reddens: 3223 523 d«mt ! NA3TnCUTIN lus | o 83522 ND7U DW232 U2 omnes munitione tuz deprzdabuntur deprzdatione pacis, per infidias tempore belli, quem fequuntur Rascur, LygANt I$, &c. Etquanquam Chaldzus, non plane de nihilo fit,' quod de infidiis bic .ponit erat enim Domus Arbelitica lyftrica: attamen paraphrafis per- peram brevior efttextu,atque circumftantias, quas habet hiftori- cas,male omittit, 2do eorum, qui utrumque & Salman & Arbel pro nominibus propriis habent, & de nominibus Virorum vel pofterius deaftri ut $. SCHMiptus exponunt, quod ucrumque er- roneum eft. jtio falluntur, qui nomen Salmon, vel de hofte aliquo ignoto, ut haud pauci ex jadéis, vel de Solmune Prin- e,ut cipe quodam Midianitico ut GaoT1us, : velde Salmanatfer alii —— Is &)oC(d4 33 ut plehariam vaftationem & excifionem excitaturus fim in populares & fubditos tuos eamque tantam, ut mu- nitiones tuae, quibus confidis, & fortiflimae & omnes fint demolienda fimili devaftatione, qualis fuit, cum do- mui Arbeliticee [yftricee tempore belli fuit retributum, matre, ut dici folet, fuper filiis allifa i. e. maximis & mi- nimis fimul excifis. vid. Gen. XXXIL x:. Deut. XXII. 7. * Y-5. alii interpretes Judaici ABARBANgL, ABENESRA, Jossen & Davip KiwcH:t &c. exponunt, quos ut grus gruem fecuti funt ex chriftianis interpretibus plurimi, uti dubitanter quidem MzR- CERUS , VATABLUS affeveranter, LiveLEus, Lupovicus CA- PrLLus, qui Salmanaífarem ex urbe Perfidis Arbela oriundum fuiffe, neício ex qua hariolatione, affirmat; RivETus, MARCKI« us, CoccseJus &c. ex noftris GresNERUus ,. SCHMIDII, Asn. Carovius, qui tribus Differtationibus de hoc loco erudite egit , quz extant in Theíauro Philologico-Theo- logico P.1. fol. 947. feqq. GrnHARDI, alii, omnes eo nixi fun- damento, valde lubrico, quod nomina propria aliquando de- curtentur, quod plurimi obfervarunt, excitati à Cel. Dn. Sr- MONIs inOnomaft, S. p. 12. fed hypothefin hanc merito hic configit HiLLERuS , quia non extat exemplum nominis barbari, quod partibus fuis fit mutilatum , neque etiam circumftantiz hiftoricz conveniunt; uti etíam obíervavit GRoTI1UsS ex notatio« Sed nec tacenda nobis eftex- ne temporis initio libri fcripti. pofitio olim communior & receptior, quz fuum prafidium ha- bet in Verfionibus LX Xali & Vulgata, quzque plerorumque Ve- terum eft Patrum Grecorum & Latinorum atque Interpretum Romanenfium, qui quidem & ipfi in duas abeunt partes, qua- rum altera fübje&um vaftationis ftatuit etfe Zalmuna Ducem Mi- dianitarum , quem debellaverit Gideon Dux Ifraelitarum , re- fpicique ad hiftoriam Judic. VIII. defcriptam , altera fübje&um vaftationis facit Ifraelitas , quafi domum Gideonis five Jerubaa- lis, qui fint. crudeliffime interfecti à Zalmuna. Et fane ver- fiones citatas ad hanc refpicere hiftoriam , hincque hanc hypo- thefin reddere verifimilem, vix eft dubium , eam vero catero- quin fuis laborare nodis, non opus habet indicationg 5 quan- 'quam 34 $ )oCÀ» . i. Similiter facit vobis Bethel;in faciebus maximae ma- litiae veftree: mane penitus ceffabit Rex Hraelis. Similis cafüs vobis o! Cives Bethelis eft expectandus, idque in confpe&tibus idolorum ; veftrorum tanquam primariae veftrae malitiae. Nam cito & feftinanter & in aurorafe- licitatisomnimoda ceffatione delebitur Rex Ifraelis, ut nec respublica Ifraelitica nec Ecclefïa fit füperfutura. UT quam & & noftris eam probaverit FRI!EDLIEBIUS. conf, CritiC-i Anglicani , Porus & interpretes reliqui. y.1j. Intelligit hzc conformiter expofitioni verfus priorisde ex- cidio Pekahie HiLLERus: conftat quippe, inquít, non ad omnes 11 Reges cladem hanc pertinere, que tam Ààa ultis tamque inft- gnibus notis diftinguitar. Quum enim & Baefana calamitas hunc manebat & propter violatum Bethele Numinis cultum in ipía aurora i.e. fub initia imperii exícindendus à popularibus erat ! quzrendus omnino in Iíraelitarum Regibys ille eft; in quem omnia hzc vehementercongruant, Congruent autem, ü. qua de Regib us in facris monumentis fcripta; folertius inter fe Pekahiz filio. Menachemi , qui Ifraeliticz rei ar- comparemus, bitrium biennio obtinuit. Is, inquam, 1. à popularibus fuis in fubito tumultu, quod primum vates predixerat, interemtus filius Remalia, per- fuit. Nam confpirans contra eum Pekah , cuffit eum Samariz in palatio domus regiz 2 Reg. XV. 25. Idem Nam utSamariz Menachem 2«p er talionem occidioni datus. Pater ejus percu fferat. Jabefi filium Schallum: ita eodem loco tribunus Pe kachie Pekachus , Remaliz filius eundem interemit. 2 Reg. XV. 14.25. 3. Porro, quemadmodum Pekahi Pater Menac hemus Thipfacenfis, qui Schallumo infenfi urbe eum ex- cluferant, ulturus , pregnantes eorum difcerpíerat omnes: fic Remaliz filius cum omnibus fuis eft extin&tus. Confer reliqua loc.laud. p. 268. Caterum phantaímata Coccrp & affecla- , qui utiin toto hoc capite hiftoriam rum v. gt. SAL. VAN TiLL N. T. quetunt ; ita etiam hec p ofteriora ad hiftorias Patrum Mundaz & Magdeburgi, noftrorum ztate V. gr. e:xpugnationem cafum Regis cujusdam in Écclefia Evangelica, & quidem unici in T €a parte, qua reformationem profitetur A.- MCXLIX. 0. Jan Yki -:»zääocä»gc::" 3$ CAPUT Xl ;,; Um puer ( effet) I(rael, tum diligebam eum; & ex 4Egypto vo- co filium meum. .. Cum populus meus Ifraeliticus effet in pue- ritia; inquit Deus Pater, cum adhuc effet docilis, obediens, fidelis, tum mihi erat acceptus, in filium receptus & beneficiis temporali- bus & fpiritualibus affectus, fpeciatim ex fervitute Z eyptiaca fuit X me liberatus & per filium meum potenter educdtus, & hunc ipfüm filium meum incarnatum olim ex JEgypto fum evoceturus , ut filios Dci difperfos inunum colligat atque à tyrannide diaboli liberet, y.2, Ut vocarunt eos: fic iverunt in faciebus fuis; Baalim facrificabant , & fculptilibus adolebant. At vero alia nunc eft ratio líraelis de- E.2 ge- rii fa&dum, & id genus alia partim impleta, partim adhuc im- plenda- extendunt , merito explodit horum íocius Jon. Man- CKius. ^s D I. In hoc verfi veiba : & ex J£g t ypto voco filium meum, aliquid habent diffi- cultatis. - Alii enim per hunc filium tantum Iftaclem , alii tantum Chriftum, alii lfraelem typice , Chriftum antitypice, alii iftum literaliter, hunc per accommodationem intellisi, opinantur, Príma expofitio , quz eft Judzo- rum & poftrema funt plane falíz & fpitiz, tertia. efttolerabilis & fecunda ve- ra atque genuipa. Nam filius hic manifefto Ifracli contradiftinguitur, Ne- que enim . dicit Pater, qui hic loquitur:- cum Ifrael pucr cflet, dilexi eum & vocavi eum filium meum ex ZEgypto ; fed cum Ifrael puer cífet, tum di- lex: eum & ad fümmum meum erga eum amoremteftandum voco h, e, cer- tiffime vocaturus füum filium meum unicum & unigenitum ex Zgypto, ut adeo literaliter hc de filio Dei dicantur, Confetri poffunt, fi placet, quee dudum ad Mattb. 1l. 15. fcripfimus- Y. 3. Cum corfiru&tio in hoc verfu fíit impeditior, potiores dabimus verfiones; Vulgata habet: Et cgo quafi nutritius Ephraim, portabam eos . in brachiis meis 3 ncíciverunt , quod curarem eos, $. ScHMiprUs : Et cgo affüefeci ite meum Epbr;jimo, accepit eos fuper brachia fua: & nonagnofcunt, quod fanaverim cos. JumiUs & TRrMELLIUS : - Cum ego cffuefacio Ephrajimum , accipit 1 1 1l H ain brachiis fuis; ac non agrofcunt, me curare il i08$, Coccsjus: Ht ego pcdem conruli Ephraimo , accipiens illos in brachia fua & non cognoverunt, quod fanavetim ipfos. Mamcxius: Et ego ire feci Ephrajim, tulit eos fu- - per brachiis fuie, & ncn zgroverunt , quod fanaverim cos. Vulgata tece- dit à fonte , penendo meis- pro füis. ScBMrDIL, TRrurLLH , Cocesu, MaRcki fenfüm vel nullpm vel impeditum habent verfiones, by Ízpe de- : notare 42, probatione non cget, vid. Norpius, n 15 * Ed y 36 X »oC gevcris, Nam uti eum Aulici & pfeudoprophete ad. cultum novum m a aíla mea vocatione promie & alacri- & idololarzricum vocarunt, haF iverunt & ter ambulant, non qua eundum eíft, fed quaitur. Sa- cïl. icia enim offerunt idolis Baalidicis, atque fculptilibus manuum füunt culumque praftant religiofum. y.3. At Íuarum operibus fu um ; fumendo eos in brachiüs fuis; nec(ta- e20 pedaveram Ephrain: Licetego pralertim tribum men ) agnofcunt, quod (anaverim eos. us nutritius pucritia Íua & juventute ceu verus ej Eth-imizicam iu TY . & pater ita dt d9 eri m & Texerim, uüt -qrz.emadmodum nutrix Puel'um uidun f2 ct £t ducit, ingredi docet, laban:em fi apfum erigit; fic Sc ego lar i nmeum t credi in viis mels docuerim, imbecillita- Le: g imza ])OP!L i i £ l154 m , cefpit: m tenuerim , f prolaben- 3 A a. ectus.ejas fuftinu - i Í n quafi in brachia fuftu- tem erexerim , ut Pcrïcuiis ingruentibus eu lerim., à malis præfervavetimf& ex iiseos liberaverim. — At vero illi € c erunt gratiam? non agnoverunt, non crediderunt , quam mibi retul non obedientia mil hi relponderunt, quafi nihil ipfis medicina, gra- tiz, auxilii praftiü ffem. y. 4. In fünibus Adami traxeram eos, in denfis funibus amoris ; eramque iis ficut tollentes jugum fuper ma- xillas eorum : & inclinábam ad eum cibum. Uti Adamum Patrem ipforum in peccatum licet prola píam , fed peenitentem funibus quafi xtraxi atque fpiritualiter liberavi à é peccati & Perditionis amiferia .e fnorte & exitio eterno:ta etiam hancpopulum denás funibus amo- eficiis affeci , & totidem malis eripui, libera- ris traxi , ingentibus ben cum- s geffi , uti folent, qui jugum bobus in vi, atque ita n erga eo bens; PAUr U u- eüonum, VULGATUS: in faniculis Adam traham Y, ;ä.ïäcïaxxx'hic varietas eft v cos in vinculis charitatis: & ero eis qu a(i exaltans jugum.fuper maxillas eo» iun? & decdinavi ad cum ,. ut veíceretur. . n VarAsLUs: Funibus hominum ^ lantes jugum in ma- waxi eos, funibus chariratis; & ful cis tanquam exa xilis eorum & declinare feci ad eum c Ho ib um. $.. SCHMIDIUS: Funibus homi- nis traxi eos , denlis foni bus amoris: & fai iis ficut atzollentes jugum fupet v n( &) fa(tinebo? Juxrus & TR&- ma Xl laseorum: & inclinabo me ad eur MzLLIUS; Funiculis humanis traho eos; denüs fanibus amoris & fum iis, ut ut admoveam ei cibum. Lu- quileyanr jagum impofitum maxillis eorum : 'THERUS : Jeb. [iefs fre eim inenftblich qoch tragen und i n Seilen der Liebe gehen, tragen , und gab ibuen Futter. Hzc sund balf ibnen das Qocb an. ibrem Halfe LINERUS: $0 vvill ich denn. den Freffer , d. i. Fein- pofteriora fic exponit Zs Qua quo- de; die alles aufxebren, ub er ib berlenckem und. bommen la[fen. noíiris conveniant, infpe&tio docct, . De (enfu videantur intem- usque cum pretes, prafertim Po& PoruM $. ScHMiDIUS, 9^ Lo z Y E RU 23 o 37 —— bcns ab iis auferunt , cos molettia levant & faciunt: Sic etiam e M m ut cibum poflint capere (ï)* 4 2: n meum ipfis faciebam leve, eos juvabat, a acs i í 5 o tutabar, pafceban i n, benefcia corporalia & Ípiritualia i. Y. $: dNon H ipfis prabeb: juidem ) revertetur in 4Egyptum ; fed Atlyrius ipfe ( erit) ! s Es en H c5 7 :,— nam renuunt CGDVQïtï. Commeriti quidem ellent peccatis fi E IU eriam priftinam zEgy 2 B i '. acam , fed fi- milem adibunt, dum füb p i&c ^ i gentur. Nanm tem Regis Alfyriz ;- vera ad me peenitentia hacc mea judicia anteverte 4 -- C« avertere re- z fugiunt. Y. 6. Idcirco dolore afücit gladius urbes e "EE )u5 3 € & confues J mitartus ejus, devoratque propter coníilia eorum., Quare hzc eós omDa posna manet, ut bello omnes ejus urbes cum.| incolis finz af ; 1 1G2 , T £ fia deftruendz, &, qua politiam & Eccl m, magnates etiam & primo- r R, d tc e 1:cs,' exícinden z . ita propter peffima fua confilia idolclatriam fo V entia & ah &il VCuod p29ona aU;x üita| expetentia delendz, Y . At populus nreus s fufpenfi fan t averfione ime; quamvis ad excelí um revocent eum; junétim non extollet fe Nam uterque populós meus Judaicus & líracliticus fufpendunt vera fide & peenitentia ad me reverti & con- * 35 verti, g uamvis me ade xCCïHHD revocent & continüo vocarc fOlCD-Dï f;xï- ? perftites veri prophet V, at früftra fünt, nam uterque hic populus jancum non extellet fe ad veram rificandum, fed in fua penitentiam & ad altiffimum glo« obftinatione & impernitentia perfeverabit y.g. h Qui .dabo te Ep hraim , dedam te lírael ; nunquid darem te ut A- damam? ponerem te ut Zeboim? Converfum . cor meum adverfus ) me: juné&im incendontur penitudines. vel vifcera mea, St ex meri- to tecum vellem agere, tibique dare fecundum opera tua, nihil tibi L poíiem dare o! domtus reoia quam, p la erniciem , nihil vobis dare pof* Ííem ol d egeneres lrae i pr .CCCl'Cl".*; a [5 m excidium. Non aliud te V manere po/ et exitium , quam quod olim infli&um eft Adamz, in i I I E) quod pofitumi e t ZieDoi nt, Civitates iftz Sodomitice, qua ob fce- lera füa enormia ioue fulphureo celitus funt deletm, —^ Sed miferi- — À COI- r A EE y.$. Cum etiam hic Iv-:rfus fit involutior;- diverfirate: n id & verfionum & int&r- Ü pretationum peperit; cui, cum noftram fatis ( non immorabimur. perípicue dederimus fententiam, Sufic iant hec Zeltneriana: Sje follem. z^vvar nicht in das " £c£ ic£ DADDIG K Land Egypten (davaus efbret, uad. alfonickt in daffélbe eigentlich [o ge- 1greicb) qrvied. 7 men (S1Ca P* 936. VW'oesaucbnur Gleicbnifsoveifs xAaverfiebeng. Aber ff foll £br Kazig veerden (4n deffen Land follen [je vie in. der Egyptifcben Dienfibark eit Ieben und kaumelas Leben baben) ; Denn fre vvollea Jich. durchats wicht ( 244 ibrena Gotz smit voabrer Buffe ) bekebren. d$)oCÓ 38 cordia mea eft major, quam vindex juítitia, pugnat quafi gratia mea cum ira mea atque ea vincit, ut potius intenfiflimo amore ad vos miferos peccatores 6 barathro peccatorum, & miferiarum extrahen- Y.9. Non faciam excandeícentiam dos falvandosque propendeam. ire merz; non convertar ad vaftandum Ephraimum : quia Deus ego Non irro- nec homo ; in medio tuo fan&tus; nec adveniam iratus. gabo poenas fpirituales & exitium eternum, que quidem populus hic 24 meus i dolelatricus effet commeritus , neque adeo continuabo judicia mea.in perpetaum: fed gratiofus ero & per filium meum placatus ; ut Ephraimum fpiritualem , five quicunque vera penitentia & fide in JEfam Chriftum erant przditi, perditurus non fim, fed potius e- ternam falvaturus. Sum enim Deus mifericors nullis imperfe&io- nibus, nullis viciffitudinibus obnoxius, non homo, qui nihil à fe alie- num reputant , f/ed in Ecclefia mea fum. f2n&us, imo fan&iffimus, ni- hil prater fan&itatemquarens, efficiens, remuneráns; neque adeo, vi- fitaturus olim gratiofe in filio meo populum meum, adveniam iratus, fed falutem zternam omnibus offerens, & fidelibus conferens, y. 10. Poft jehovam ambulabunt, ficut leo rugiet: imo ille rugiet ; & contre- mifcent filii à mari ( occidente). Gratiefo illo tempore Evangelii xeliquiz Ephraimi femen electum verum & unum Deum miffis idolis in filio füo per. Spiritum Sanctum fequentur colentque , excitati ejus voce Evangelica tanquam leonis rugientis, imoille vere rügiet & vo- cem füam in totum terrarum orbem emittet , atque fic tremore fpi- ricuali contremifcent, poenitentiam agent credentque in filium faum ; quotquot prafertim in occidentalibus degent terris, in filios adopta- re dignabitur. Y 11. Contremifcent ut volucris ex /Egypto atque ut columbá ex terra. Aifyriaca: & habitare eos faciam in domibus Non in rcgionibus tantiüm Occi- fuis , di&um veriffimum Jehovz. dentalibus fed etiam orientalibus-toto adeoque orbe cum timore & tremore fuam, quarent falutem advolantes ad veram Ecclefiam ut vo- lucris & ut columba; fpeciatim Zigyptii & Affyrii ; atque uti aves ha nidum quarunt , in quo queant commorari & requiefcere: fic ego Meílias parabo eis habitacala, regnum meum & gratiz & gloriz, ubi zternum beati Permanebunt; effatum hoc propheticum veriffimum & firmiffimum ipfius Jehovz , qui non poteft falli & fallere. Argu- mentum prophetiz patet ex paraphrafi noftra, impletio vero in N. T. —e& manifeftiffima, & «t gew— UE Ea - AUR Es o n TYipuema iF N r nE x - T z - m OY — p - x i i MT 3- s s : PT r uN 5 E D d 2 2) 22 : 2 | 4 | i p 2 4 ; A : Z E z .W L W 7 W z ( zl z| E *d , TEX E^ d --« d z u ER CSANEA a. a g MT — — -u RR — d TT EE W m i efy* N — Ó — d —— —— —— — aE e T Xmüa m ICc»-- — —— —— — — IOR w W o VATQI CI IUM E HOSE £ VierFarbSelector Standard" - Euroskala Offset s g e NOVE VERSUM PARAPHRASI NOTISF(UE ILLUSTRATUM, ä Quod PRGESTPDE NNE CHRISTIANO E | JOHA KLEMMIDO, octore , Profeffore Ordinario i SS. Theol. D ac Superintendente, "Ad Dies Decembris, MDCCXLF. 8 D e?gn dent 7 M. ]OHANNES DAVIDES SCHRAMM, 5o ndelfingenfis. M. JOHAN NES GEORGIUS SCHüZ, Leon bergenfis. 6 SS. Theol. Studiofi, & Se?enifünui Stipendiarii. 3 5 ä TUBING £, 4 3 Literis CHRISTIANI GODOFREDI coiTä. 2 1 Wöj Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com