KaI600-1715_8 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Orationis Maiestas Et Divina Pvlchritvdo Sev Specimina Aesthetica - T - - m x - E - i - - Es VSPOS- : z z ss W T m E z z f 3 E 2 d D L a $3 j ü ! , - d P 2 ie w ner " * Z d À o u N E. rA 7 ; IN 2 p s $ - Y T r A z $2 X , n zM $21 zf a A ( m / N M. 4 n 2 £ J x 4 2 . u . d j A —— ET. od h T z) v iA iil t as as ln ii — x . $ X E RE TTE 2 o i n z. s; EL E A p d n La r —— di T0 : u E AUE d - az i u g 13 d " " ts d L5 E X u - o s , o 7 - - od T A i m s E 2s , N- z - d g a T z x o - ss 23 d z E : — gl .ru : as m r T d - us at infee -- atl at L 5008 - : 2 ais EE C RHt —— — — ( —— um — z5 — H E - e N 1 » » m Val m : * j * i N- ses j j b É " fa. » v RY 38 et ;* ..m As M — nu,w ! x-eän.nïæ st n r L. E L: E " 3x A L. - Ed : $ u TORURS "- — — s x d D x L. & N WE (s - EY MP - W -s Á o NI E t T. i s i Cdriapir t ao d — UE ! ORATIONIS MAIESTAS DIVINA . PVLC MVE JO SEV SPECIMINA AESTHETICA EX GäALMO XIX, DEO DVCGE- PRAESIDE ALBERTO FRIDERICO THILONE SCHOLAE NORDLINGENSIS RECTORE D, MARTII MDCCLII. IN PVBLICO VIRORVM AMPLISSIMORVM CONGRESSV DEFENDET SIMVLQVE MVSIS PATRIIS GERMANICO CARMINE VALEDICET ABITVRVS IN ACADEMIAM CHRISTIANVS GODOFREDVS BOECKHIVS NORDLINGENSIS &$— o NORDLINGAE, litteris MvNDBACHIANIS, VIRIS i MAGNIFICIS ILLVSTRIBVS EXCELLENTISSIMIS LIBERAE S. R. I. REIPVBLICAE NORDLINGENSIS CONS r C VS SENATIORIBVS SAPIENTIAE, VIRTVTIS, ET MERITORVM IN PATRIAM GLORIA PRAESTANTIBVS EXERCITATIONEM HANC SCHOLASIICAM DEVOTA MENTE CONSECRATAM EAN!DEMQ/E AETERNAE PIETATIS, QVALEM POSTV- LAT ACCEPTORVM A SE BENEFICIORVM MAGNITVDO PERPETVVM PIGNVS ESSE VULT CHRïSTIANVS GODOFREDVS BOELRHWS NORDLINGENSIS C« o o Il " | * 2 $ : " g f 4 "P 7! * * d * é b s án MWW. i bww.« L & s ^ d $ PA * *s [ * E « VC ddp ]U Q u É WAX TT j 3**6 jod «v Ib $o 977 3&9&( xvä ud * :s»xg 65 äï.d.. oj äa k vt Ava L'UUY äa äää 2 lts ) ï)-ä 3 " y Tv 2U 'W ïJvaxb »923- w enf, p c*x» eRgop oovefhyo *2 wäxa:x.LD Vr zä U D .E.ä ää 'e 3uad I2ui ph y )-NS)-E ; ..«N—.v.u..hww xï - — pbom meuxoy mvf 3&:»3&*6 engy "Y z hgt ln Vves A d :*ü. sd.w& ocuw-u n M " U ? Ls Y£ ( m S o uÀ s äg 5 « 5 : AL AM ER M m : eA E L 'ej E C COU O CR URBCASUCA LE d 2- A L . eY3 x ; ;f; ? PVR RLCX p ^l [ .-,:F - s A Y :', x x Wwonceoe tv COCOOD OO O0 GD CD OOO GD Go C C x n E c i$ ) I s 3- (ï [2 ) G D*; 31 89208506 .'A &ï 321 n & ä s i A $.L acrae fcripturae diuinitatem , quam praeter alia eui- dentibus argumentis vindicat doGrinarum digniffima DEo $ í fublimitas , vel in ipfis verbis quaerere, non permittit tantum ; Vis atgil;c etiam iubet idem , quirerum eft, verborum au&or Spiritus , iubet eadem fententiarum maicítas, quam non potefít non aequata rcrum argus mentis oratio participare, Quum enim non fcientiae modo, verum & ex- perientiae , non meditationi folum , (ed etiam affeétui, non do&tioribus ma- gis, quam fimplicioribus inferuire fuas veritates voluerit aeterna fapientia: hinc fenfibus humanis accommodata oratio diuina earn fibi formam aptari fuftinuit, quae fua claritate rerum fpecies in omniumqagi 5 transferret quam commodiflime, Inde in dicendo colores & lumina$ inde fermo- nis venuítas, adeo noítris commendata fenfibus, Itaque in his fcriptis perfedtiffimae , vt ficloquar, ae/l;batime pulchritudinis cxempla non fruftra ífcrutabitur candidus & prudens aeftimator, quisquis agitatam pio quo- d dam adfectu nientem ad infpicienda haec facra impuleric, Sed multum n fane intereffe meritó exiftimandum e& , Deusne s$quatur, an homo? Quanquam enirm à vul&arivfu & confuetudine non abhorret facrarum di&tio litterarumi: feruattit camen illa fimul expreffa-originis fuae Vc&igia;, a vnde ab hufhiáno genere dicendi internofceretur, Quarm in dicendo pro. i prietatem , fuis generibus diftindam variorum doóiffima fcripta iam'ex- pofuerunt. à) Pfae COeteris düter commemorafsidum illud eft, in quo longi(lime excedit fcriptura humanae cloquentiae modum , quod fcilicet maieítatem fuam fimplicitati vnitam, quodque fine ambitiofo verborum apparatu non lucide minus, quamadhibitis quibuscunque colorandi fer- A 3 monis Lonsncse a) Notiffima funt, quae praeter alios B. GLASSIUä ï;hil. facïï.. 1. Tr. ILL fe &, 1 t. & feq, in hoc argumentum commentatus eít, $93)o(88 redaiei monis artibus illuminare fententias fuas humanum poteft ingeni um , aldif- fimorum fenfuum fublimitatem & magnificentiam obuio facilique fermone intuendam fiftit admirandamque. Quam quidem diuini'fermonis virtu- tem, quum perfpicuitati non minus, quam rerum magaitudini, omni- bus humanae cloquentiae ornamentis maiori inferuiat, etiamíi probet fapientia , non tamen percipiunt illi ,. quos inani mentis fafítu turgidos orationis lenocinia, grandiumque verborum & figurarum fplendor vnice delectant, At cum non eandem vbique in dicendo fimplicitatem fcri. ptura fequatur ; quandoque enim , praefertim in Prophetarum fcripris foruffifiio animorum impetu effertur oratio, & adincom parabilem, quam vix cogitatione complecti mens humana poteft, affurgic rffffenificentiam: ( mirandum profecto eft, multis elegantis ingenii hominibus, quos in alio- rum fcriptis non fugit re&ti pulchrique fenfus , agrestem plane languidam- ue videri diuini fpiritus orationem. Cuius rei caufas fummatim com- prehendere qui voluerit, illas fortaffe partim in fontium ignorantiam, - — CA — artim in compofitionis & elocutionis proprietatem, priícorum orientis populorum , ig nonnunquam accommodatam , partimm . vel maxi- me in humaiX ntis, facrarum veritatum vim & confpedtum fugientis; uin fan&is animi motibus, quibus impulfi loquebantur diuini homines, rcluctantis deprauatam indolem coniecerit. Hinc iilis prae aliorum pracfertim gentilium poetarum & oratorum flofculis frigere ; immo for- dere'prophetarum & Apoftolorum fermones, & vt defe olim Manichaco fatevur AUGUSTINUS, a) sdigni, quicum Tulliaua dignitate comparens zur, cílc exiftimantur. Horum quidem calumnias à ítylo facre depel- lendas, vindicandam'quc diuinae orationis dignitatem quarnuis $am multi non fineingenii & eruditionis laude fufceperiat: non cameri inanem pror- fs operam fnfumfiffe cenfendus eft, qui ex ipfis pslchbrae , quam vocanr, ;agrm:t:'wis!cgibu,s ,b) iuftituta, quantum fieri potéft; ex profanis fcripto- * ribus excellentium locorum comparatijone, eminentem fcripturae S, & in in iu- fententiis maic&acem , &in verborüm delce&u fapientiam adftru&u Cfitv —Ó——Á9 - — b) quas infigni politioris fcientiae bono luculenter- 2 Libr. II Confeff,- Cap. V. . demonítratas, & exafciato fyflemate integre comprehenías nuper dedit Celeberris mus GEORGIUS FRIDERICUS MEYERUS in fcripto germanico q. d. 2 fen9$« G'einbe ader. (ibónen oifenfobefiten, um Bepercsen J onec Itl m« YLem ?MIP; 'obet wäu ofvmue.,—jg—&,, ce(ce Ls t m ef EL A jidos l/*l J m wst—r mice va W) Q-(! ä»?fn*(ü(u.g /) fcti. i. Jj Go E riptis c;,u-o[w-'f CJEZZZW ÉR cy AC m C[ AC t a C e-». o am: W&W(*'*Wp ] , E AC eax Xcp Yio- crebte dame cfu.bït-æ &. MC C-co- TE -gtch o WWW ,sz?w /'- , u- « VC a. Atv L u Iv r A& XIy.^ U » : WL& 7Lu iam, F QaQ9L400. X« 67* . enti$ wv»*? m UP uxi- Wm;) þ(";') j a n Ya æMWW AC GGX G Ro ^ntis 9,2/)1. -vïh ines, p « ce LOMERUS ob t joow e * )rürm Wd C'/;JMW Y* v MS jfot« EZ f UI NLATR haeo ATC cgcl— mult jmr- at .ipw- &i j iU* n [ente't' btfi* j n i ei € mon iuc 177 frac C0 Conau Tat T foecui abrupi Conuc! refpon QUit p Huius tionis breuiif &üend fewen tifm N Yi praefi dam t A retur; &eui üffim ) h;c! Q Ády iic; $ Gusems d h. b ,2 )»—o,k(»» e erit; - .ö'uius op&ris, quod aB humaniorum litterarüm profeffione alienum non iudicauimus, : fpg;jmcn ex Pfalimis dare ,iam conüiturum eít, 531 Pfalmos effe quoddam genus carminum , & adoarum claffem reuocari prae coeteris pofle, dubium non eft, Erenim ipfe orationis modus paulo concitatior, verborum & figurarum luminibus frequens a) poeticam fpi- rat magnitudinem, Sed & feruentior affectus, qui in Pfalmis regnat, foecunda fententiis vbertas, & orationis copiofa breuitas; nobilis ille in abrupta & praecipitia decurfus, mirabilis in fententiarum & verborum conuerfione varietas & collocationis oórdo fuccedentibus animi motibus refpondens Odarum proprietatem demonftrant. Talia cum multis aliis, quae paucis complecti non licet, etiam in Pfalmo XIX, inuenire dabitur, Huius & fenfum & verbaeo fine perluftrabimus, vt quam contineant ora. tionis dignitatem & gratiam, ex ipfis pulchre dicendorum legibus quam breuiffime oftendamus, Iítum veró fcopum quaerenribus 5on licec in eruendo & ftabiliendo verborum fignificatu, excutiendisqueinterpretum fententiis operofius occupari, Sequemur vt plurimum receptam proba- tiffimis doctoribus interpretationem, nec facile, nifi fuadeat inftituti ra- tio , de noftrisaliqua ad confirmandam cxpofitionis veritatem adiiciemus. 90 I[Io Virtutes orationis & lumina ex primo ftatim totius operis confpedu praefulgent, . Ea dum quafi é longinquo nunc intuemur, generali qua- dam tabula ante defcripta dabimus. Dignifhimum fumfic argzumenrum diuinus Vates, quod tanto verborum & fententiarum fplendore illuflra- retur; in quo quidem exponendo fümmam vbertatem , magnicudinem & cuidentiam, quae cum conuincit clariffime, tum raouet acincendit poten- tiffime, vna cumadmirabilirerum & imaginum concentu feu vnitate often- dit, A"3 d E b &) Luculentius illudr ex hiftoricorum collatione patebit. . Quae enim j Hi de operibus diuinis fimpliciter enarrant, illa in Prophctis & Pfalmis ad excitandam rerum admirationem magnifice cantantur atque pinguntur, Sic hiftoriam creationis Mo- faicam pocticis coloribus iil"uftrat Píalmus CiV., 92)o(28 : p di. 5 cilicet fupremi Numinis laudes decantaturus Dguidcstnon: fibi foii: rtes per Vni-. diuinae gloriae depofcit praeconium $ fed eiusdem opetis pa [I] uerfam rerum naturam, perque ipfum diftribui ) ; Sic Tel, rerum difpo- b quam pracfiguraturu s eft, aequata fere immenfita Quanta enim eft rerum multitu- fiionem animo vt fefe aperiat, efficit. e DEus & Natura occupantur ? b) Ea-. do, quibus enunciandis cum homin dem opera quantam in dicendo no bilitatem poeta affequitur! Sublatus: in altum fpiritus pr opheticus fpernit bumum fugiente penua , feque cocle- D ftibus choreis permi xtumm videt, c) Erigunt haec auferuntque fecum le- 'à terram affurgens, audire fibi voces videatur, &oris animum, vt fupr nibil mortale fonantes, Ita quidem affimilatarerum magnitudini maieftas carminis exurgit, T4os enim feu magnitudo re&e quidem inefle illi cre-- magnis & praeítantibus caufis profectum, vel iisdem ditur, quod vel à affociatum ponitur, d) Sic poetae, vbi grande quidquam & excelfum &ores in fcenam producunt.. Dicturi volunt exiftimari, DEos operum au linis vocesrequirunt, e) carmen egregium & admirabile, Mufarum & Apol Herocs, qutrum potentiam laudabunt & virtute m, Diis adiungunt. f) deductum Viramque magnitudinis fpeciem in pfalmo nofïro eminere , illud [ nid — tefs verEis prae-fe ferat Pfalnius, (ententiarum tàmen argumen- a) Ha ec, licet non expre tum, nexus & d ifpofitio haud obfcure (ignificant. magnifxcentio r modus argumenti vbertatem oftentandi, quam illud b) Multo fane CICERONIS Owrat. pro M.,MARCELLO Cap. 1J, INullius eftl tantum flumen in- eniig'c, aut VIRGILII L, VL L.4neid. v. 6254 INon mibi fi centum lingnae fint Q'c, bilem illum emotae mentis afcenfüm fiue /Dscigegui, c) Sic ping ere folent poetae no : AMe dotlarum bederae praemia frontium fif. HOR ATIUS L, I. Od. L. Dis mi[cent fupe Quanto aliis nobilius idem fibi fumit Pfalmifltes, quem coelum & fidera petiturum, vérborum commendatio praenunciat, fed inter coeleftia non praemiffa quaedam ftru&ura & enarratio, quin prima vox oftendit. Confer, - translatum, ipfa carminis HORATII Car», L. 114. Od. IF. MEIERI !)n I. Se&. 111- 5- 6f0 d) Conf. .4efibet. dic age tiln'k ee, D. e) Illufire eft illud HORATII Caras. L. IV Od. «, Defcende coelo, anc caufam inter magnifice di&ta iure quide m refertur illud HORATII de f) Propter h pater atque cuftos Caeíare votum Car?n. L. 1. Od, XH, gentis bumanae - tu. (ccundo Cae[are regm'./f foli (Di-. JZJWWM* M-Vg«/ eLuceve A — ooooe o W 4) , W 2ta Y lp d. c—£w æLv-lJ PWW* . d en* h AtUS MWW WWW )Zpu) ,Z..,-ou-ïv MW 1 e xle i £^ CJZJ'W/ & Q&L—VWC M u (las p gt þ*) '/r ALo3 Ü E te :üb" jfv) ag ?-&gwqu Wa « nf ia MVZ&DM af?ä-/ lem u w o POTAMen P g turi E lg m WWN e uf f lud n lud j In , m gil tf, lt — d ul à to &fodt Qontot attribult Nec pro minuicu: idone Mdeoqu tum& dem ar fpicuum euxdom. v quodar laudum &ampl N | Y &me prima mittun Tiatis dime -Quip ibco Douk ] ( b) Pn T W f t) lg TE T - PEIC. 2 uusocsuaadi illud þä toti Llläs;.'xifniuc.rnücöc ipfius DEi voce diuina e maieftatis prae-conium, & affociatum coeleftibus harmoniis Dauidicum carmen oftendit. a) Sed trus quantum fibi nobilitatis concitatus argumenti pracftantia auctoris ani attribuit ; tahtundem & derogatum fibi eodem orationis habitu voluit. | Nec propterea tàmen ipfarum rerum, quas celebraturus eft, au&oritas minuitür; fed potius refplendefcit illuftrior, ^"Non fe dignum fatis, nec idoneum diuinis laudibus pro merito efferendis agnofcit fanctus homo; ideoque fuam vocem cocleftibus fubiun&am praeconiis, refonare tan- rum & reddere, quaetradita & audita fibi fuerunt, voluit. Entibi in eo- dem animo & maieftatis & burnilitatis confcientiam , & ex vtroque con- fpicuam diuinae gloride magnitudinem ! b) At quanta haec funt ad lau- dandum Iehouam incitamenta! Longum foret, enarrare huius orationis vires & argumenta mouentia , quae multiplicato quafi impetu & coclefti quodam impulfu voluntatem petunt ,. eamque ardentiffimo diuinarum H 3 Itáque in hàc fententiarum grauitate laudum amore inflammare poflunt, ' & amplitüdine fimul principem nobilium: dictorum virtutem, vitam fcili- cet & porentiam oratio coníequitur, -vqüa'cföx vniuerfo Píalmi contextu maior adhuc & eminentior! apparebit. Iam vide,quae fit in partium ficu & membroruim collo caticne'fäfpicätia ! Praemittitur naturae praeconium : primas enim voces in laudem ofificis fui attollunc quafi & ad nos trans- mitcuntc immenfa haec, quibus vndique circamuoluimur, fapientiae & bo- nitatis opera., Quin ante cotditum hominem, quum pofita effent fun- damenta terrae , adcó niarure creatorem fuum cantaffe dicuntur ftellae, c) . Quapropter & priazeipium vocantur viarum Domiui d) quibus fcilicet ex abícondito progre(fa raicftas confpiciendam fe praebuit, Hinc ctiam leudore indutum | D guidcs conditorem zcehun omnium Ichouam gloria ac /? pingit. a ol aägonfcr. LONGïNUS W?gli-äæäg 62[), V. | '39- LA B) Proprium eft fcriptoribus facris, vbi in fummo quafi loco confiftur fuam expe- riri humilitatem , ac vbi viribus humana contentione maioribus agitantur, fuam profiteri infrmitatem, — Sic Iobus poft magnifice praedicatam INuminis potentiam - fübiungit tandem: Sed quaztulum efl , quod de illo audiuimnus fíap, KX VI, . V,l iusdem rei exempla etiam Pfalmus noíter fubminiftrabit €) Iobi XXXVIII, v, 7. * d) Prov, Vill.' 1. 224 - — $350oC86 pingi'c(. wa*)- At cufn circumfonantibus vndique naturae vociEus reuocari ad fufpiciendam creatoris fui maieftatem nollet fübmerfus in peccatis cor- pensque hominis animus : fucceffitipfiusDei verbum,tanquam fublimius ali- quod&longé porentiusgloriae diuinae praeconium, Et his tandemconcen- ïï; tibus trangitur ac in eiusdem operis beatam focictatem pertrahitur homio; Quae myfteriorum magnitudo iíta refpondentium fibi membrorum füuc- ceffione comprehenía latet! gloria diuina ex operibus naturae praefat- ez5, coeleftis verbi lumine in hominum animis refplendens , ab iis can- dem redditur Iehouae fuo, & fic ad originem fuam, vnde digreffa vel. ut eft reuertitur, En tibi elegantem circulum, quo verba PAULLtilluftrantur: E a, t DO aE , xdi Fie uTlv r morra! b) Vnde,quam pulcherrime fingula huius Pfalmi membra inter fe confentiant $. cum Parmogiae rerum vatiuer- falis imaginem exhibeant, non obícuré liquet, GUIV.. Has autem virtutes orationis generales, quis verborum & figurarum fplendor illuminauerit, ex fpeciali partium fingularum confideratione difpiciendum nunc eft, Pro triplici fübie&orum ordine in tria etiam membra difpefcere ptalmum licebit. - : Primüum diuinae gloriae manifefta- tionem ex regno naturae exponit V, L - 8 in mcedias weg 1 Ec hIC quidem finemora Noz fecus ac notas auditorem r»apit, :; ! í qüam Odis feruentioribus propriam virtutem , quum dcccac» t-c'þ:c;ncï fä;tiga-« rem fpiritum , plerisque Pfalmorum expreffam videmus, Iam eleganti profopopoeia, cuius forma S, Scripturae non infrequens eft; c) coclis vocem affingit & linguam. Itaque ab initio ftatim magno fonatore vates; uod cum in epico carmine euitari foleat, in breuioribus hifce deftinatis &ffedui carminibus laudem habet & admirationetn. Nec tamen ex ful. gore datfumum, quod dicitur: quantumuis enim magnifica priorum ver- borum fublimitas non excludit creícentem fequentis orationis lucem && e&di- anaplicudincm. Quae primo fummatim admirabili breuitate compl p tuf, | 1 d) P[alm, i04. v, 2. confer. ARem. 1. v, zp. Pf. LXXXIX. $, 6 Y WW UUCUERUE et W P P P E MMW feicari «wu*yfk erf gecc VatÍS COf« MMW f»u;»aww j ümisalí- E 1COnCeDe dUL CA PEEEPP m j C cJ o Ir horto, rum [üt« : prtfils b iis tatt- teffa vel- [lrantur: e(ingula lUMM« QUraputt leratione 1 etiatm Vanifeltte T)0tà - ntitatic- elegumm ( codlis te vatesy jeftinatis :ncxf . rum vet^ ucem & »mþlcai' tf / tf (6 Cni C du M7 nota prae ad í ver] p Bob E fübiu r €0€ lo füm | IT lon tüe Qu« N 8) $i H Y C)j 9 Í " ( t Y , MESCS DO $25oC(89 — queéspupem tui, ea fcnhth latius deducta maio;i verborum & íententiarum claritá te enitefcunt, V. l. Coeli ezarrant glo:fiam DE:. Centrum hoc eft, quoreliqua huius membri collineant: propofto haec eft /undamentalis, quam coetera dicta amplificant faltim atque exornant, a) Enarrare decoelis, qua voce vniueríam corporum cocleítium compagem notat, multo figaificantius hoc loco dicitur, quam azzuzeisre. Sic enim praeterquam, quod fermonibus fuis edocere hou n bito es videantur, etiam ad fe inuicem voces emittere cogitari faltim poíffünr, b) Praeterca forma verbi incenfionem virium & continuationem indicans, figni£catum au- get. Quae in hoc verfu proxime fequuntur , antecedentia illu(trant atque probant., Et opus manuum eius annunciat expAH flzm. Fox g"o"n gp;;;e T0f T0v fubiungitur, horum imaginem , quatenusá mente concipitur, latioreni & imaginatiori accommodatam pingit: haec enim füb ifta fpecie omnem coclorum ambitum , qui inftar alicuius integumenti fuper vniuer- fum terrarum orbem expanditur, cogitat, c) Hoc expanfum, dum a4»- punciare dicitur 5 prioris praedicati notio adiuncta claritatis fignificatione locupletatur, Innuit enim, luculentiflime declarari, quin ipfis oculis in- cuenda fübiici, quaecunque coelorum vox enarrauerit, d) Fc quum vtra- qüc tam fubiedi, quam pracedicati vox priorem fenfum illaminauerit $ vtriusque fimul connotata pulcherrimo nexu refpondere fibi, & adaptara inui- 8) Similem in ordinandis fententiis rationem obfíervatam vide in Cantico Mofis Exod. XF, v, 1. coll. feqq. Pfalm, XXI X. v, Y; coll. feqq. b) Haec orationis figuratio, qua etiam inanimatorum voces mutuo fi bi refpondentes finguntur, facris litteris inufitata non eft. — Zofzae 17. . zi. 22. Pf. XLIv. & Cocterum idem verbum eodem fere fenfu de pifcibus dicitur Zob, X VOU c) Hoc fenfu adhibitam vocem vide Genef, I.. v. I4 lf 17. d) Hinc vox hebraea vt plurimum per LXX. vertitur a^asyytiAAny QU Deryvtiy, u1 fignificatus etiam ipfius originia voce ^31 conueniems eft, — Cumprimis ex Pf, L, v, 6. & XCVII. v. 6. vbi coeli iuflitiam diuinam annunciare eadem vfurpata voce dicuntur, horrenda coeli fulmina, quae tremit terra, fugiuntque diffoluendi mon- tes, venientem ad iudicium Iehouam, cuius oftentant omnibus maieftatem , antece- dentia, quae fit in hac voce f gnificandi potcítas, a noílro faltim loco non aliena, manifeílant, 26 xgseeceomspRyir EM I BI 9:oocH inuicem fubtili iudicio videntur: alterius enim in fignificando virtus de- riuatur ab altero;, in quo continetur, Nimirum quia vbique nos am- bientibus coelis tanquam pracfenti aliquo fpe&taculo circumfundimur; ideo nobis luculentiffima exiftunt, quaecunque illi de maicítace diuina nos edocuerint, Annunciant vcro opus manttum eius, a) Sic perfe&ta eft prioris fententiae amplifica- tio atque demonítratio, Singulae illius voces fubiun&tas habentfibi, vt fic loquamur, notiones determinatiores, &haec vltima, quae 74 ^*"^23 .fqbfticuitur , enarrationis illius , modum indicat , eandemque probat. Viden- ;) Quod h, l. dicitur opus thanuum DEi, illud pf, VIIL v. 4. opus digitorum eius vocatur, ad defignandam tum facilitatem in perficiendo, quod infinitam arguit potentiam, tum exaCiffimam proportionem, quam feruant immenfa haec opera, uod eft perfe&liffimae fapientiae. Vtrumque diuina maieflate dicendi comple&li- tur locus Zef. .XL, v, 12. quem in tranfitu deliba(fe, iuuabit, — Quis »me»/ns eff, in- quit propheta, pugillo futo aquam, €" coelum fpitbama librauit , & snenfuranit trientali ulserem terrae, ( appendit trutina ruoontes C colles bilance? Profe&to fublimis ille ac decantatus Homeri locus, quem propter fpatium , quod occuparet, transícribere non licet, Zliad. L. 1I1. 1-32. quo alligatam catenae aureae tellurem vna cum Diis omnibus Iouis potentia in altum tolli, & ex Olympo fufpenfam immota manu teneri poffe, fingitur, non aequatam prophetico fenfui diuinae magnitudinis imagi- Vt enim omittam coelorum orbes , non eadem vi comprehenfos, Óem pingit, maiori etiam apparatu ad haec , quantacunque fint, efficienda, Homerico DEo opus eít. Alterum illíd, quod prophetico fermone illuftratur & pfalmi voce continetur, fcientiam nempe minutiffimorum extrema peruadentem, & fingula fuis ordinibus nu- merisque fubtili menfura difltribuentem ex parte quidem tangit, fed non plene affequie tur infignis ilte locus ex PINDARO Pyth, IX. Kyaioyo'e ravrav ÜAor &iOa, xal wvacae xeAcuO E ; £e6a 82 u2v neno QUAX avamiumAU, uaocas iv OaAdccm xci mtrmpuis dYauuaSo xéBac: giacag T oyÉf4u w XACVEOVT U 5. n 0 Ti p-äk)&&:, X c:" 7i 7:'0'9'51" Ícctroa , $v xa o2 Qni praecipuum finem omnium nojHi G* omnes vias, um s de j dfT]e itir; ditina lificae ; Vf "22 Obat, idett- Ól 1 eiü irguit 'ch r ld« a n 7 s ribere cuf Tanu nagi- BfOS; opis tuf, S nu" qm- ww( j tör-u&m Te 4 Ro s d C 9C— OUrze V . 1WWW iqo $r A« — NPAAMX W acirtm P ts thil M*W f24 201. mug.ä,b ib 2((4*&.! J eMey. Mv €e Bu-«./ €r if d gf Coe-^ 07 Qub J*/JM Vide &p pox oite tio! (j in C &] dec ( « ld u df fcn lat que [ Hs (ch E W L t d ^s E g qe Mäf PC X 3 À $325oc80€ iR Vidcn't.:'ur" hiþ 6x manibus Ichouae quafi prodeuntes cöclorum exercitus , & propterea celebrantes DEum ; quia magnitudinem illius & creatricem potentiam vna cum infinita fapientia fuo fplendore fuaque pulchritudine oftentant 5 ficut opus laudat fuum artificem, Quemadmodum verora- tioni perfpe&us & probatiffimus eft, quem ha&denus oftendimus, ordo cogitationum: ita etiam imaginationis facro impetu abreprum au&torem, in cuius mente fucceílio cogitationum perpetuus eft nouorum fenfuum & phaenomenorum exortus, vnde quidem pulcherrimum . orationi poeticae decus enafcitur, in hoc loco & in fequencibus fatis manifefte referc, Ere- &am ad fidera mentem confeftim coelorum voces enarrantes fibi inui- cem gloriam Domini fui ferire videntur. — Hac fibi fpecie iucundiffima de- le&atus animus intendit vires , & per vniuerfos coelorum ordines circum- fertur; fed vndique pares diuinarum laudutn concentus ad audientem deferuntur, Hinc tot fplendidis ceftibus diuinae gloriae circumfufus, prae- fentiori luce iam videt Icehouae maieítatem, | Vnde ad ipfum Iehouam iam fibi propiorem conuerfus, ex ipfius manu nafcentes coclos, ormnem- que fuum ornatum accipientes videt, $. V. At laudum iftarum magnitudini parem decet effe diuturnitatem, Hinc pfalmiftes v. 2, D/es inquit Zei eloguitur férmonem , t* nox uocli indicat fcien. Zias. Obferuandum hic eít, quam eleganti rerum conuer(ione in idem fchema transformetur oratio, Dicere conítitutum erat, nullis tcemporum oriam ex naturae operibus confpicuam; interuallis circum-fcribi diuinam gl sz Vencesm. fcc? EEE C* quot bumnst verna — Jelia producat , && quot in mari C in fiuniis arenae flntlibus & impetu ventorum agitentur, Et quid futurum fit , &* vnde oriatur , benc perfpicis, Haeo,: dicta ; quamuis diuinae fcientiae vim & amplitudinem poetica venuftate de- . pingant: nonm tamen, fi cum prophetae verbis comparentur, eandem prae fe ferunt vel orationis grauitatem, vel Íenfuum profunditgtem. —— ÀáÀ—À— — "— 15 :2 )o0(8989 fed eam perpetuo manifeftari, Hanc fententiam non tantum di&ribütio temporis in dies atque noctes fecit pleniorem; fed &ifta figuratio, quae dicbus & noCtibus fermonis ac fcientiac communicationem tribuit, red- didit ornatiorem. Sic & in eodem habitu, quo femel eft induta, pro- greditur oratio, quod confenfüsfeu vzizazis, vt vocant, gratiam conciliat ; & fimul, quamuis in eodem argumento occupata, recenti tamen aufu in nouas rerum fpecies effunditur, a) Quin multiplicato rerum diuinas laudes illuftrantium numero , furgit magnificentior. Vides hic infinitam Vna dies alteri fuam vo- feriem praeconum fibi inuicem fuccedentium. cem vlterius propagandam committi, Haec quemadmodum cogitatio- ne iam fíunt ampliffima: ita etiam vocibus lectiffimis, vberrimo fenfu raegnantibus efferuntur, Verbum enim y»a» fcaturire , effundere, ebul- lire b) fignificat$ adeoque fimilitudinem infert a fluuiis, feu torrenti- bus defumtam, c) Sicut nimirum aquas vnius fluuii accipit alter, rurfus nouis diuidendas fluminibus: fic vna dies alteri diuinarum laudum ma- teriam tradit copiofiffimam. Trapsmittit enim quaclibet antecedens dies ad confequentem, quaecunque ipfa inlucem extulerat, cumulatiffima di- ninae gloriae teftimonia; dj Sic nunquam minoribus in orbe encomiis concelebratas adeoque per omnes temporum viciíitudines ceodem ma- gnificentiae fplendore induta maieftas Numinis progredi à pracfend in futurum pingitur, . En quanto conatu concitata mens vatis prouehitur! percurrit quafi celerrimo impetu vniuerfam cemporumferiem , & fingulis momentis aequaliter in orbe refonare audit laudes Numinis, Practerea ob- a4) Hac praefertim proprietate carmen ab oratione foluta diftinguitur, quae pendens quodammodo eft, & placido velut gradu per apertas vias circumducit ledtorem: contra infperatus poeta, nec interie&tis verborum copulis fuas iuncluras oftendens, noua femper mentis contentione in aliam ex alia inuchitur imaginum varietatem. b) Hinc & a LXX vertitur iefvysrat, c) Prou, XVIIL v, 4. vnde transfertur ad denotandam fcrmqnum vim & copiam, Pf CXIX, v. t71, Pf LXXVIIL v. 2, d) Reípe&um haec etiam habere poffunt ad homines, in quibus antecedentem cogni- tionem poflerioris diei experientia auget & emendat, — Haecnimirum (ententia fche- matica illa repraefentatione , qualem nos intendi h. l. exiftimamus, comprehenía la- tet, conf, GUSSETIUS comment, hngg, Hebr, p. 5;;;9 EEE * W butio 1wL4LJZJZ'I?JZL c d- CxwWo POT MT quae WWAMWWLVM AX vrudatm vmd—.ä,bvtw Mrw ted du emen r ; po feren s AAE & A as Yiliat; pr w n aufü ^ W/LA?,L CA bt MLAAwo DÉLLt o o D L Jiuinas La RUL [ x daXoo 1niCarmi m YO .iäzïïua:bv«»* 1400 (entu ebul "'entl rürfis ) ffà« s díes m d Qs ] mà ent tf hicur! nvu*ms etereà Qb g endens lorert ndens, fll ÉN A cs414£7 A otklisdcui: E oW /7 A ecá? /7 v opmm * f9'**jbc [^ N MR Q(;/uw« du d E Z;cagexy thi aLl;tcær:iægn —- C0 at H/?tuuj &'m/-nxä' CLLU' Íche cF4ZzLJFæ47«r4lrr- f la Mgud' Y w C'&v-f—mfu— w,m- ^* d Ra n obferuat rum acc fentior? & voce Haecf Pones : sem di tütà vi mgni B f ttlipenc codlefti aferi, Y 4 J n Mwiry fentens ràm qu quepo Tmat; Copiofs imaginu UTR poa W ]Iaqug' dm $ IQuer: &Vi D'edic mre, . T3 !æ)o ( E obferuari meretur, quam piilchrc & con'grucdtcr notionibus fubie&to- rum accommodatafint fuapraedicata, Lux diurna clariora nobis & prae- fentiora fiftit , quaecunque nos circumftant, omnia; hinc animam rebus & vocem infpirare videtur. — No&is autem quiera & filentia tempora fünt, Haec for(an ratio eít, cuf dies in diem claro quodam fonitu effuzdere fer - mones: nox autem nocti commozffrare falvem fuam JGzentiam G meditatio- »em dicatur, No&ibus enim medicari quodammodo & colligere vires na- tura videtur, vt veniente die ad praedicandam creatoris fui gloriam eo magnificentius extollere vocem valeat, $. VI. Sed forfan foli Dauidi, coeterisque hominibus diuinitus illuminatis in- telligenda dabantur haec coelorum verba, Negat illud vates, dumque coeleftis praeconii obuiam quibuscunque perfpicuitatem & euidentiam afferit, imaginem illius, omnibus plane numeris abfolutam exhibet. V.4, $. Nom eff fermo, non funt verba, vbi mom audiatur vox illorum: In omuem terram exiuit liuea eorum , & in extremum orlis eloguia eorum, Admirandum hic eft,quam praecipiti decurfu translatus poeta prioris tamen fententiae ornatum & amplitudinem confummauerit, De coclo in ter- ram quafi defcendens, per omnes terrarum oras circumfertur , omnium- que populorum mentibus ac linguis ad coclorum fermoncs relatis, excla- mat: Non eff feymo, mon funt verba c»e, 'c ex variarum Copiofam fane opportunitatem amplificandi illuftrandiqu imaginum defcriptione argumenti praeteruchitur fessper 2d euentum fefPi- DAWS pocta, Dignum fcilicet erat, eádem celericate, eodem impetu, quo per coelorum atque temporum fpatia, eriam per terrarum fiaes abripi. jtaque velocis.in morem aquilae rapidiífimi curfus non tam fignata quae- dam & lucida veítigia, quam potius immenfíos , quos velut a tergo re- liquerat, viarum tractus oftendit. At non fine caufa diximus, verfus IVti & Vti verba primae illius fententiae , quae generatim coelos incroducit praedicantes gloriam Domini v, 1, , magnitudinem & perfedionem abfol- IICI'C-:. Qitemadmodum enim ipfa, quam menti obiicit ima e o O , rerum , quas conüinet, varietate prioribus licet ampliffiiis latior exfplendefcit; B 3 qu o- 932)0oC86 14 EN " dak "N TM c;oniam chx ilfaru-m vhnione & complexu enafcitur : aJ it: a ctiafn praeces dentibus adieda, fubiedi in propofitione principali, fcilicet 4v ewyavoyt notioni, cui aliqua ineft immenfitas, adaequat praedicati fui, feu aQio- nis attributae magnitudinem. Nam quid efít, quod ad exprimendam huius a&us, qui coclis affingitur , ad fignificandam nimirum coeleftium laudationum magnificentiam, vim & amplitudinem addi vel cogitatione faltem poffit quum concentus illi ex omni, qua patet, coelorum ambi- tu refonare, per omnes dierum atque noctium viciffirudines continuari; cun&cisque omnium terrarum populis, quantumuis lingua & fermone diuerfiflimis inclarefcere, feu euidenter intelligi dicantur ? Itaque. (fi i( barbare quidem , fed technice loqui licet,) coeleftium encomiorum tum extenfiua , cum protezfiua, cum effecfiua quaedam infinitas, feu immen- fitas pracfiguratur. b) Sed praeter hunc incitatiffimi fpiritus feruorem & impetum, praeter hanc fententiarum füblimitatem etiam in elocutione fubriliras atque venuftas confpicitur, quarum vtraque ad confirmandam rei veritatem facit; id quod oftendit diftributio &iun&ura partium. Non fufficiebat pronunciaffe, coclorum voces , haud obítante linguarum & fo- norum diuerfitate$ in qua quidem oppofitione mira vis atque iucunditas eít, oinnibus populis clariflime. percipi: fed ratio quoque afferti fubiici- tur, quoniam fcilicet eadem vbique perfedio, idem ordo , adeoque ca- dem diuinae iapientiac veftigia ex huius vniuerfi confpe&u clucefcunt, Hacc [ ss 4) Non tantum enim fulminis inftar ignea vi mentis permeare cun&larum habitacula entium, & earum luftrare linguas videtur; fed etiam ex omnibus his pun&is qua- 1 fufpiciens coelos, audiensque eorum; quin totius naturae harmoniam, per infi nitas temporum fücceffiones in creatoris fui laudes aequaliter fonoram , tandem priorc s rerum fpecies vnito fplendore collucentes vna, eaque vltima hac cogitatione comple&itur, cuius: vniuerfam magnitudinem mens noftra vix peruidet. Ergo vt vaftiffimum flumen acceptis in alueum noüis amnibus; ita fuarum partium adicclio- ne in immen(íum excrefcere oratio videtur: vt . Monte decurrens velut amnis, imbres uem füuper notas aluere. ripas ; feruens , immen[usque vuat profundo ed, Il fpiritus ore HORATIUS carm, L. IV. b) Habemus hic exemplum notionis completae & adaequatae, aeffetbeticae , i, e, ad fenfuum claritatem cffoxrmiatae vid, MEIERI Adefib, $. 121. & 5 f9. Es EL ieCes UM l0s Ym dium tone mbi« uati, lonc (/i um lVi )« Jne ub - lr 0R (o» [ti$ Id d If, V ul Ua fs d Q« L Qu Taect fpaif ftrum & t proü tantit TA Obiic tribi &Uttl tera fenf ferti aR Ed ht r bory UW IN Qui P C0] xll 3)1 k $) D ) 14 $3jo(£0. OcsesE at us Haec breuiter & pulchre per Jlzeam eorum im ommem terram prodeuntem nti pofiti pro re in- fignificantur. Elegans haec metonymia a) inftrume ftrumento facta,b) feu , fi mauis, adiun&ti, exa&tiffima e fcilicec menfurae funt & ordinati, & proportionis, iuxta quam fiderum orbes conftrudi pro fubie&o, i e pro ipfis corporibus cocleftibus eorumque fpa tiis, non . L tantum imaginationi iucundam fpeciem; verum & praecipuum 1 llud mo- mentum, quod de aítrorum ftru&ura & motibus cogitandum hic erat, obiicit, Ec quidem orationis fchemati, quo rebus inanimatis a&io & vita Haec tribuitur, conuenienter adtiua voce exiz dicitur pro extenía eft. autem imago perfectionis & ordinis conftandífimi, quivbique per omnem terram in coelorum ftru&ura & motibus apparet, & vniuerfae orationis fenfum inuolucris füis nudatum, clare ac fimpliciter oftendit, & ea prac- fertim, cj quae proxime fubfequuntur, fuo ambitu & figniflcandi pote- ftate comple&titur, producit atque declarat, Mirabilis profe&to in decla- rando probandoque feruata venuftate ,rotunditas! Nec minorem in ver- borum dele&u, quae zereminum actionis fignificant , àxef&sia» obleruamus. U fcu orbes coelorum , lineari defcriptione & fübtilitate factos, egredi Z"^M" '7:: ,iein omnem, qua patet, cterram, omnesque regiones , fub quibuscunque plagis iacentes: mm"bw vero, feu eloquia eorum prodire ban ^fv3 Ícuin extremum orbis, fcilicet Pabizabilis , d) dicit, Prace conium enim illud coclefte, quoniam o£iedZinum cít, refpicit femper in. telligentes audientesque homines, vel fubftantias ratione praeditas. $. VII. a) Indubia eft. vocis hebraeae fignificatio, qua regulam & menfuram notat: hinc & Iob. XXXVIIL, v. . de meníura accipitur, fecundum quam conflru&la eft terra. b) Smiliter ferevox U*r1 fumitur pro tra£tu feu regione , fune dimenfa Deuct. IILiv.4« PI XVL v 6. quam acceptionem imitatur graecum xa»o» 2, Cor. X. v. 154 16. coni« GLASSII feqq. philol. facr. L, V. Tr, I, Cap. I, pag. fojo. feqq. & Cap, IV. pag. 1080* c) Hinc & PAULUS per metonymiam effectus pro. caufachebraeum ^p per ?ó 925yyos expofuiffe dici poteft, verionem zv LXX. fequens, vbi, quae hic proprio & lite terali fenfu de coelis dicuntur, accommodatione quadam allegorica praedicationi apoftolicae, per vniuerfum orbem diuulgatae, attemperauit, Rom. X, v. I 8. d) Vertitur hinc a LXX, & a PAULO per cxspény, Luculenter in oftendite : CO—C»I- Cl:.'.lUS in Lexico fub hac voce, — Ó 16 e22oCee $. VIL Iam poft generalem confpe&um vniuerfi coclorum ambitus, & poft perceptos omnium concentus harmonicos, in vnius aftri, quod fplendo- re fuo humanis quidem oculis inter reliqua cunda lucidiffimum eft, pro- piore quafi intuitu defigitur vates, folenni fcilicet pulchre cogitantium more, quo ex pluribus, quae vnius rei magnitudine comprehenfía cenen- tur, partem illius nobiliorem in lucem protrahere amant. Itaque inhoc coelcftium praeconum exercitu folare fidus quomodo fuis minifteriis crea- toris annunciet maieftatem , exponitz; /o// inquit po/fait teztoriumzn illis : v. 6, Et ipfé tapquam /Panþf; egreditur e tbalamo fuo , gaudet vt lberos 44 curzendum qiam. * V, 7, 4b extreto coelorum egreffus eius , C reuolutio yeiw vsque ad extre- ma eorum, & non eff abfconditum quidquam 4 calore eius, Quae fit huius loci in dicendo praeftantia atque diuinitas, generalibus primo, deinde fpecialibus quibusdam obferuationibus explanabitur. 1) Quodfi cum antecedentibus di&dis praefentia haec conferantur: illa quidem grandiori quodam apparatu & magnitudine rerum vim mentis occupant exercentque; haec autem pulchriori imaginum fplendore illu- minant, & faciliori quadam iucunditate permulcent atque reficiunt. Et ita quidem tum obiectorum naturae, tu * m carminis rationi acfcopo con. formata eft orationis indoles, Vi piesura poefis evit , quae ff propius ffes , ongius abffes, Á Te-capiet magis , ä'gufzedam, f d HORXATIUS. A, P, Nimirum longe maxima eít imago praeconii, quod ex coclorum & natu- rae concentu percipitur ; quemadmodum ante di&a demonftrant, Huius vt ita dicam, vniuerfitatem aliquam, quantumuis implicitam & generales tantum notas complexam animo comprcehendere, & le&oribus fuis con- cipiendam priori membro generali tradere voluiffe, eo magis credendus eft auctor, quum & ratio inftituti, quod erat, exhibere compendium aliquod diuinarum laudum ex regno naturae & gratiae, & facra mentis pelle- concitatio , ad füumma omnig primo ftacim conatu enitentis huc im rent, ; &yoft flendo- dl pro- itantium f tenett« je inhoc rlis Creda ? lii : leros 4(! dextrte eralibus bitur. gr: ia fmentis yte illls n E 90 M Y natue Huius nerales i cot* jendis jdíurm nenüt - l CHC' r Rugsooes Töhf. | Q,WWV*Z pre m g ceg 0 C JH r&x/lM* Y5 n ^g / (s ó mu?þn» ^ k o ov heC o*äj)c/u-—?» al 3 tUt o p(&x*äþ&. Cv £al Qs MOR Wj— o E ul cc Diex pror loit; qod lo modo Iitüm Tifle: nom plicat pint Ua [4in R lege I€05 um t IDecje U0 Q Quib, ?X&Qg N 3) Yi t).Sic V it n -Sä)'o(&aä 15 PMSSIISUS Agnchst nq*! rent. Quäproptcr vt in cam immenfa rerum amplitudin&;ra:id: al iqua fpe- cies & magnitudo contineri animo facilius poflet: coar&tari fermonem, ncc praeter illa, quae ex ipfis rebus & diuino mentis impulfu. nafceban- (v YA- tur orationis orngmenta, quacfitis aliunde luminibus illuftrari, aequum erat. Hinc celerrimo curfu praeteruehi , & velut in receffu quodampro- cul commonf(trare inexhauftam rerum, quas fententiarum breuitate com- plexus eft, multitudinem, quam adhibito variarum imaginum adparatu, propius accerfere, & pleniori luci exponere, eo quidem pulchrius ma- luit; quo magis é ram fuüblimi loco, quorfüm abreptus erat vates, £43«e qoddam fiue profunditatem , adeoque vmbram aliquam , oculis quafi e longinquo praciacentem , altioris demum meditationis lumine quodam- modo difpellendam oftendere, & orationis forma effingere, confenta- neum erat, Hanc quidem in dicendo breuitatem adhuc perfequitur pfíal- Tiftes; quum vero ad vnius, ciusque fulgentiffimi fideris contemplatio- nem defcendit: etiam comparationum pulchritudine ac foecunditate ex- plicatior clariorque nitefcit oratio. Ex his omnibus, quam digne & fa- pienter difpenfata fint orationis lumina, manifeftum .eft, a) 11)) Obfer- uari meretur decora haec & elegans vey«ele£a«is ad fenfus humanos, Poe- ta in defcribendis effedibus folis, vnde lux & calor, dierum atque no- &ium viciffitudo exoritur, quemadmodum poftulabant pulchre dicendi leges, b) oculorum fequitur iudicium, — Hinc folis non cantum per aethe- Icos orbes circumuoluendi, & ab ortu ad occafum progredientis; fed etiam ex no&urno quodam domicilio prodeuntis imaginem fifti. — Coe- terum familiare admodum facris litteris eft, rerum potius, vt apparent, fpecies, quam naturas fignificare, c) III.) Videmus adaequatam fcopo É fuo orationis plenitudinem, Quid enim eít, quod inter folis minifteria, quibus creatoris füi mandata exequitur, & propterea illius gloriam ma- E AL . nife if;gt, fenfibus noftris obuiums adcoque pulchre cogitari pofit, prae- ter ;—) Vid. M, Aefthet. $, 122. & 125. b) l. c. $. 43. feqq. -€). Sic procul aduenientes dicuntur venire ab extremitate coclorum , Efaiae XIII, v. g. & Deut. IV. v, 32, montes apellantur fuzdamenta & columnae cocli 2. Sam, XXII, . &, Iobi XXVI. v. 1 :, vid, GLASSIUS philol f, L. V, Tr. L. Cap, IV. p. t090, Mirum hinc ell, exitiffe nonnullos, qui ex hoc loco Copernicanum fyftema im- pugnati poffe, crederent, 38 e35oCeU ter ea, quae hic commemorantur, ortum vfcilicct & o'ccäf'um,hlucis at. que caloris difpenfationem , quorum ffingula ad rem plane oculis fubii 3 ciendam adiectionibus fuis aucta & exornata funt, * $. VIII. At nunc etiam fpeciatim , quam fermonis gratiam & pulchritudinemipía comparatio contineat, difpiciendum eít, Apparet ergo «) confeníus figu- rarum & imaginum cum praecedenrbus iucundiífimus. Eadem enim profopopoeia folem etiam inter reliquos gloriae diuinae adminiftros & 41 innumerabiles Iehouae exercitus permixtum , fuoque tentorio 3) inclu- fum ponit, Sic manente eodem fchemate, non deeft camen ad locuple- tandos fenfus occupandamque imaginationem varietas & copia. 9) Ob- feruamus fublimitatem elegantiffime confpicuam. Ex regno, quod.vo- cant, szoral; translatio petebatur in regnum &aturae. Iam ex rebushuma- nis, quae quidem ad hoc genus pertinent, talia promuntur, quorum alrerum ornatus & fplendoris, alterum dignitatis & magnitudinis fpecie praeftandiffima legentium oculis & mentibus commendatur quam maxi- me. Coniunc&tm cum nuptiali facie & fefto fponfi fplendore heroicum robur & gaüdium, quantum fimul fuauitatis habent & inobilitatis ! ) Nocionum foecunditatem & amplitudinem, Adumbrat haec compara- tio fplendidiffimam folis effigiem. Tunc enim ornariffimis veítibus appa- rebant fponfus & fponía, quum & nuptali thalamo prodirent, Notat perpetuam folis quafi iuuentutem, Eodem recenti fulgore.ac robore, quo prima ortus fui die coelum colluftrauit, nunquam non indutus pro- dit, fuasque vias perfequitur, Connotat terrae omniumque eorum, uae fuünc in in terra, defiderium & laetamn expectationem, in quorum y acin amplexus quafi properat, quae foecundat ille & exhiliarat, 5) Efee "" pulcherrimam, quae vocum difpofitione ac delectu proportionem tuetur ** & ornamentum. Verborum ordinatio crefcentem dat fenfum. És Sponfi decus & gratiam nobilitat Peroica virtus , quam incendit perficit- cur- que gaudium ; a) vnide in operarum fibi demandararum ftrenuos 'de r-. * fus —— — hüm f'oüli dom l- 3) Qua voce rurfus ad fenfüum vulgarem captum defcendens, noctur cilium tribuere videtur, GORERSES 1s ät: las w6 hbüf x qfæ*zd*'eï*"**" H CUx- mipla W;WWWM Sfgue enirr ros X PIERRON qAES Lf,"];?/g'gq/wäw N M/Z*WA&,&W c-s-e/e,am 3 ncle ". E. Kl do /?A—a-ää—& *M) -9 A e m cuples pW*WtW ) ob- Mu e (AJ x l24 d -VO: KL, ais od UQJ;U [ mnnaf bl ? GLco 8 1 r um j orutm Qwü& YLo— €29€ )9 o-g ra-6;1f527*1 7 g ov J i&äïtfkclï-;,x U i E maxi« — b 7965v jicurm Wi Je jénden rtgonet f bt j y) 1para- ape Noit .boïf-a proe WT prum u rujerut räcit:' T us doni« : fs Tum fuffu iutot elt: nilil tefpi Uiot Yan Ciel pix foli (r] patte 110 la gun dum liee effir Teru di n Qotel peni )5 DI la In| ipf la ? qui deg lh li r $350oC86 fþs, ardentibus ftudiis immittitur. b) Haec autcmiucuhdimfmrum fpecie- rum cumulata multitudo, quae copiofiori fermoni diuitias & ornarum. füfficere poruiffec, decora verborum breuitate conditur. Nimirum vehe. rmnentior in animum effunditur, & propterea melico carmine dignior vis eít vnita & quafi contracta luminis. Hinc etiam nihil, quod fic afcirum, nihil, quod non ipfius rei praefiguratae proprieratem, proxime quidem refpiciat, in ifta comparatione deprehenditur, c) At baec, quamuisbre- uioribus verbis exfcripta folis imago , potiora tamen, quae huc pertine- bant, occupauit omnia 5 nec aliquem locum, vnde res oculis erac fübii- cienda, vacuum ornatu & omni prorfus lumine carentetmn reliquit; Nam praeter fplendorem exorientis, praeter vim & rapiditatem progredientis folis, etiam locum, vnde procedic, (3n&rvaà) & quod defcribit ille fpatium, (v, Vilmo) haec Pfalmi verba illuminant, Sic ergo, quacunque demum parte fpectaueris, perfectiffima haec eft defcriptio folis, & omnes, quas a foecundo gentilium Poetarum ingenio traxit formas, dignitate füperat, llli enim, quum in externo fideris fplendore haerentes, quo praeftrin- guntur oculi, ad creatoris maieítarem, quam illud fua pulchritudine a- dumbrar,cuiusque mandata fuo curfu exíequitur,haud affurgerent;exhaufta Iicet omni poeticae artis & pulchritudinis varierate, non aequalem tamen effingere potuerunt folis magnificentiam. Sed quid, fifüblimiorum adhuc rerum imaginem fub litterali fenfu contineri exiftimemus? Non contemnen- da mihi videntur argumenta, quibus huius fententiae probabilitas adítrui poteft, Sed nosiam hic cemporis & fparii anguítia exclufi, confitere ante penitus liberatam fidem iubemur: quae in fequentibus Pfalmi membris C 5 reccone - 8) Sic & fimili figura gaudentes fuam lucem circumferre dicuntur ftellae Bar, III. v. 3. b) Qualem ad res agendas impetum hebraica verborum conítruGio 445 ww haud obfcure defignat ;; quae quidem fignificandi poteítas huic verbo cum aliorum infinitiuis aCionem defignantibus iun&to frequens eft. Sic Deut. XXVIIL v, 65, ipfius Iehouae ad benefaciendum procliuitas hac voce fimiliter conftru&ta exprimitur, e) Latior excurfus comparationum ad ea quoque, quae magis res translatas pingunt, quam fubicClas illuftrant, inprimis heroico poemati, vbimaior folet effe apparatus & elegantiarum oflentátio, proprius eft. Inter plurima rei exempla notamus illuftre illud VIRGILII ZEreid, L, X/, v. 490. fe24, quo pulchré imitatus eltHHOMERUM lliad. V, v. fo6, feqq. d 20 632j)o(86 cs récondita funt, diuinae in dicendo maieftatis & pulchritudinis exempla alio loco demonfítraturi, Coeterum coronidis loco adhuc obferuamus, quod verba VIti verfus modo explicata egregie illuftrentlocu Diligeutes Iebouam fintyvti fol, quum oriturin potentia fa. : 'Thefes, Confenfüus omnium populorum de exiftentia DEi ex y, IV. & V, huius Píalmi non malé clicitur, quem ipfum etiam haud inter poftrema, quae pro hac veritate militant, argumenta referendum effe, puto, Veri Philofophi ingenium eft vniuerfale. Iracunda fulmina, quae Ioui tribuit HORATIUS carm. L. L Od. III. no- : bilius adhuc DEo vindicat MOSES in cantico Exod. XV, y. 7, dicens: Emiffl|furorem. 1uum . conf. Pfalm. XVIIL, y. 9. feqq. llluftre argumentum Odae Horatianae: Zz£eger vitae &c, etiam magnifi- centius effert Pfalmiftes Pfalm, XCI, cumprimis v, 7. & 13. , Cognitio certa nondum eft viua, 25 Demonfítrandi habitus & perfedionem intelletus & teftatur, [ d 1 impcrfc&i»on-eni Elloqucntiam alit Pcräcicquc !ibcrcas. Frigus orationis veré fecundum LONGINU dicendi grandia nafcicur, E M*Fap. IVto ex nimio conatu Hoftem effe licecaliquando, inimicum nunquam licet, Pracfcripcio non eft modus acquirendi Iuris naturalis, . . Prae- E äïï 1plt uU. U D anik ia : &ä us, EU J* A2« df n äz—l € al -t ; Qme ïw— rwaGxï 3 j UE ^ DN y2-0- o« Y«4 FAder - häüï&. A. as fs. ää eP gqoc-udq- «tjb P?X?NFPX( »ä lUrus i cup n as af Z iïïNM..aRKa äg? ;va-hl-eä Nmä. Íleoe—— 0 J p CUU ) La 3 oräxw Yif D5 BN wkc E u M euee ?E ,Xw...n.tkt- MU Ak&ewä æ&&.ï n ^ GCem-ceav*ec U02 g. 29 115 CA u ) kbf&þ& t se r a gt o atb CC 0 E ïï AEf b nif vmrgic Pa .JFD.—NHHL ä*&lv $ 4«) r W&h»h&:x &ï&nä äg Ym N La C j a ) ?ä?»ï f QKC ii - d ää n d jott L; v D.IFM*- : g0. as nati L. NU arisc r M LA F COT u- ATa n , AL n mm ] vx ün.v4 JV.MMF,S bxunowa.uvnä ?. N, ( /w* MWM o Y ï,f.mv ??W UI QOEH EE a.äe(«wb tf;ämu £ fgfw ao (« (JL&& QuLo d ? W CC CA NH CR WWW: 3709 vdun r den €nit vigi dip lo fto: fi f tus Qüc & in Cod Tatn fané mihi fper Copt füer dïfd( a^ 92 joc£9 2I Praefes "E | .Refþo*ndent ifuo S,. P. D, Diuinioribus litteris animum confecraffe, ptofe&o qui- dem arduum eft, fed & fandum opus fuícepiffe. Vt enim omittam, quod multa demum induftria longisque vigiliis facra conftet eruditio , qualis quidem '"Theologo digna eft: grauiores etiam in virtutis & chriftianae perfe- Gionis ftudio labores adire neceffe eft futuros Dei mini- Ítros, à quibus pietatis & innocentiae exemplum petitu- rifunt ali. Hinc iugi precum contentione diuini fpiri- tus pracefidium « cocleftia dona fünt expetenda, quae- ue femel impetraueris, diligentiffima circumfpe&tione & indefeffo fanctitatis exercitio conferuanda, Quod ego coeleíftis gratiae auxilium 'TIBI ex animo precor, quum iam poft exantlatos labores fcholafticos ad perdifcendas fanctiores .difciplinas altiore conatu contendis. uem mihi hacenus probaíti ardorem diícendi, eum fi, quod fpero, conferuaueris: implebis aliquando mea vota & con- ceptam aliorum de TE expe&tationem, — Cocterum mei tnemor viue, defiderabis !—' cuius in TE amorem & ítudium nunquam * * * 60 ruft Syein Sd)icffaï $ld nacb— jentem gaa!atbene, V Syort, to bie CfBeisfeit fid) ben en'gen Gois gebaut. 35 brepntal (e'ger Sreunb ! beglücfte 99tufenfóbne! Qlu,f-bqie am Coaalenftrano nidbté alà C3ergnügen. thaut, Gud) - DOA HEEMAMLUAQUE 42 92 y — quxiressc N seiePumern Cu (b bat ber -:Dimmel bier. eim 9Darabies ber äreube& 2u eurem Sfufentbaft, su euter uft. ge(cbenft, €f8» 9tnmutb, Grótidofeit emb: Codyers meetteifermb: (iveitem , iub reine CiGolluft fid) fanft i bie 9[berm (entt. Cfa8 feblet eurem GNXüdt?. ba mur eud) jum QOergnügett m euren Snufenfis ei éger yrübting fadt: £5 (5oner Soufenfis ! ntatt fiebet Gben fieget Gyott, tvo pid) oie Seatur gum froben Zuffbaus macbt. 50 eie votirbget Sreunb ! bein Syema gu begrüffert, CfGobin eim ebfer Qrieb. Syid) unaufbatt(am reift. Somm ! fe&e SDid) sergnügt qu. jener 2ebrer. Süffet, 9fu$ ocren. gülbnem SXtunb ein Joníg auf SDid) ffeuft, Gyie mtan berounbernb ebrt in ben aelebrten Goobnen, Gyie mande meife Gotabt. duà Sybrem: Joór(aat (cauf. Syie Stadyweft wirb Coie nod) mit fri(dhem forbeer Eróner, CGat Ciie mit grofem 9utb ber. Cotübte GXüc erbaut. Cdon (eb id) Sybren Gleig ii Dir bie rüdten bringett, Gyie mir bein fióner Oeift, bein Cifer Làngft verfpracb: 50 toir(t u beinem Güc Sid) fibon entgegen (dimingem; Q5o fofot ber Furgen. 99tàb aud) bie $5elobnung nad. Cie&t wuf fid) unfer £eib, bod) nidt ba$ Jerge trennemz. Gyer $eib auf furge Qeit; bas Jerg auf emig nidt: Cntfernt tirb e8 mit SOir freunbfobafftlid) reben fónner, ejaenn unfec SYtunb gfeid) nid)t bie CGorte tónenD fpricbt: Gyein 9(b(dieb rübrt mid) svoar, alleim Sid u beffagert, Gyif lie8,als vdr id) Dir unb »einem Giücfe feinb : Gyer Joimmmel gebe mur, bag 3Du bey froben Sagen 9(udy cinem G £o rfinbü, unb einen treuen. Syreunb ! (te feinem geliebteten SSreumb aratulíren / Jianit wo uno fi d) u gencigtem 2Inbenfen empfeblen Gytr Opponens ' emilbelm Srieberid) Ghinaer. à * fs. ] 3 a - * x — - » ia TRUE " — s E—3 d 5 EM ERRATA, quae fic corrigat B, L, In Tit, (i forfan offenderis, lin, 7mae& gtauae interpone QUAE. Pag. 6. Not, c) lin, 7. pro L. III, Od. IVlege L. II, XX, & Not, €) pro L. IV, pone L, III, Pag. 8. Not. a) pro Rom. I, v, 29, lege Rom, I, v 20e &i s RO ATE d hiniinensamer E r 2 " j W - Es UARU HBENT OFK NI RB o BR r " 2 $ W s P. s; : n — * — m La ERY ERE i g - a A . HO PAZARUS 5 al - as 3 E r 2 2 P x z m E O E e d u 25 À. A a E um.r d - L - E . i E E E x - p * A 4 5 as d E " & - - E E " — o E C i« as m [ NY E s ; s d í A Bes L. i " — n d M — —— . s Md M o — M — TT — s uxool ITMM ol " — t X T - - s "ETE E st - "i — ?&.J.nu.l!m . $*s ao "- AR —— M ^ u - 3 s —— — p d. E. . — i Pilprns UTO Ó m 78 ——E-— 2 ho N i« - s - - — 2 € v m- k .H m ä—w.«:ü A i $E d Y H n E- 3 W m m u d 4 3 , É — u A |o :* * Vs " * *5 X É £5 - * 3l a X j b" » É ] .* tj 1 "A M e Á " o i t A E x 4 P - e x H N z Mof ) 22 j - ? -t um M i E $8 . v ais d " X - A o a EM — 73 É n MT -T s N 3 3 NY d E a z T x d At i — i "- en ET - - al 3. r T$ - m 3 p E m S A AU . p Wem EE ' ORATIONIS MAIESTAS ; DIVINA ä PVLCHI MIVLE SEV SPECIMINA AESTHETICA ä EX GäALMO XIX, DEO DVCE PRAESIDE ALBERTO FRIDERICO THILONE SCHOLAE NORDLINGENSIS RECTORE D MARTII MDCCLII. IN PVBLICO VIRORVM AMPLISSIMORVM SIMVLQVE MVSIS PATRIIS GERMANICO CONGRESSV DEFENDET WWW.yXy ter.com CARMINE VALEDICET ABITVRVS IN ACADEMIAM CHRISTIANVS GODOFREDVS BOECKHIVS ä NORDLINGENSIS $$— d NORDLINGAE, litteris MYNDBACHIANIS