KaI600-1715_8

-

T

-

-

m

x

-

E

-

i

-

-

Es

VSPOS-

:

z

z

ss

W

T

m

E

z

z

f

3

E

2

d

D

L

a

$3

j

ü

!

,

-

d

P

2

ie

w

ner

"

*

Z

d

À

o

u

N

E.

rA

7

;

IN

2

p

s

$

-

Y

T

r

A

z

$2

X

,

n

zM

$21

zf

a

A

(

m

/

N

M.

4

n

2

£

J

x

4

2

.

u

. d

j

A

——

ET. od

h

T

z) v

iA

iil

t

as

as

ln

ii

—

x

.

$

X

E

RE

TTE

2

o

i

n

z.

s;

EL

E

A

p

d

n

La

r

——

di

T0

:

u

E

AUE

d

-

az

i

u g

13

d

"

"

ts

d

L5

E

X

u

-

o

s

,

o

7

-

-

od

T

A

i

m s

E

2s

,

N-

z

-

d

g

a

T

z

x

o

-

ss

23

d

z

E

:

—

gl

.ru

:

as

m

r

T

d

-

us

at

infee

--

atl

at

L

5008

-

:

2

ais

EE

C RHt

——

—

— (

——

um

—

z5

—

H

E

-

e

N 1

»

»

m

Val

m

:

*

j

*

i

N-

ses

j

j

b

É

"

fa.

»

v

RY

38

et

;*

..m

As

M

—

nu,w

!

x-eän.nïæ

st

n

r

L.

E

L:

E

"

3x

A

L.

-

Ed

:

$

u

TORURS

"-

—

—

s

x

d

D

x

L.

&

N

WE

(s

-

EY

MP

-

W

-s

Á

o NI

E

t

T.

i

s

i Cdriapir t

ao

d

— UE

! ORATIONIS MAIESTAS

DIVINA .

PVLC

MVE

JO

SEV

SPECIMINA AESTHETICA

EX GäALMO XIX,

DEO DVCGE-

PRAESIDE

ALBERTO FRIDERICO THILONE

SCHOLAE NORDLINGENSIS RECTORE

D,

MARTII MDCCLII.

IN PVBLICO VIRORVM AMPLISSIMORVM

CONGRESSV DEFENDET

SIMVLQVE MVSIS PATRIIS GERMANICO

CARMINE VALEDICET

ABITVRVS IN ACADEMIAM

CHRISTIANVS GODOFREDVS BOECKHIVS

NORDLINGENSIS

&$—

o

NORDLINGAE, litteris MvNDBACHIANIS,

VIRIS

i

MAGNIFICIS

ILLVSTRIBVS EXCELLENTISSIMIS

LIBERAE S. R. I. REIPVBLICAE

NORDLINGENSIS

CONS

r C

VS

SENATIORIBVS

SAPIENTIAE, VIRTVTIS, ET MERITORVM IN

PATRIAM GLORIA PRAESTANTIBVS

EXERCITATIONEM HANC

SCHOLASIICAM

DEVOTA MENTE CONSECRATAM EAN!DEMQ/E

AETERNAE PIETATIS, QVALEM POSTV-

LAT ACCEPTORVM A SE

BENEFICIORVM

MAGNITVDO PERPETVVM PIGNVS ESSE

VULT

CHRïSTIANVS GODOFREDVS BOELRHWS

NORDLINGENSIS

C« o

o

Il

"

|

*

2

$

:

"

g

f

4

"P

7!

*

*

d

*

é

b

s

án

MWW.

i

bww.«

L

&

s

^

d

$

PA

*

*s

[

*

E

«

VC

ddp

]U

Q

u É

WAX TT

j

3**6

jod

«v

Ib $o

977

3&9&(

xvä

ud

*

:s»xg

65

äï.d..

oj

äa k

vt

Ava L'UUY

äa

äää

2 lts

)

ï)-ä 3

"

y Tv

2U

'W

ïJvaxb

»923- w

enf,

p

c*x» eRgop oovefhyo

*2 wäxa:x.LD

Vr

zä

U

D

.E.ä

ää

'e

3uad

I2ui

ph

y

)-NS)-E

;

..«N—.v.u..hww

xï

-

—

pbom

meuxoy mvf

3&:»3&*6 engy "Y

z hgt ln

Vves

A

d :*ü.

sd.w& ocuw-u n M " U

?

Ls

Y£

(

m

S

o

uÀ

s

äg

5

«

5

:

AL AM

ER M

m

:

eA

E

L

'ej

E

C

COU O CR

URBCASUCA

LE

d

2-

A

L

.

eY3 x

;

;f;

?

PVR RLCX

p ^l

[

.-,:F

-

s

A

Y

:',

x

x

Wwonceoe tv

COCOOD OO O0 GD CD OOO GD Go C C

x

n

E

c

i$

)

I

s

3-

(ï

[2

)

G

D*;

31

89208506

.'A

&ï

321

n

&

ä

s

i

A

$.L

acrae fcripturae diuinitatem , quam praeter alia eui-

dentibus argumentis vindicat doGrinarum digniffima DEo

$ í

fublimitas , vel in ipfis verbis quaerere, non permittit tantum ;

Vis atgil;c

etiam iubet idem , quirerum eft, verborum au&or Spiritus , iubet

eadem fententiarum maicítas, quam non potefít non aequata rcrum argus

mentis oratio participare, Quum enim non fcientiae modo, verum & ex-

perientiae , non meditationi folum , (ed etiam affeétui, non do&tioribus ma-

gis, quam fimplicioribus inferuire fuas veritates voluerit aeterna fapientia:

hinc fenfibus humanis accommodata oratio diuina earn fibi formam aptari

fuftinuit, quae fua claritate rerum fpecies in omniumqagi

5 transferret

quam commodiflime, Inde in dicendo colores & lumina$ inde fermo-

nis venuítas, adeo noítris commendata fenfibus,

Itaque in his fcriptis

perfedtiffimae , vt ficloquar, ae/l;batime pulchritudinis cxempla non fruftra

ífcrutabitur candidus & prudens aeftimator, quisquis agitatam pio quo-

d

dam adfectu nientem ad infpicienda haec facra impuleric, Sed multum

n

fane intereffe meritó exiftimandum e& , Deusne s$quatur, an homo?

Quanquam enirm à vul&arivfu & confuetudine non abhorret facrarum

di&tio litterarumi: feruattit camen illa fimul expreffa-originis fuae Vc&igia;,

a

vnde ab hufhiáno genere dicendi internofceretur, Quarm in dicendo pro.

i

prietatem , fuis generibus diftindam variorum doóiffima fcripta iam'ex-

pofuerunt. à) Pfae COeteris düter commemorafsidum illud eft, in quo

longi(lime excedit fcriptura humanae cloquentiae modum , quod fcilicet

maieítatem fuam fimplicitati vnitam, quodque fine ambitiofo verborum

apparatu non lucide minus, quamadhibitis quibuscunque colorandi fer-

A 3

monis

Lonsncse

a) Notiffima funt, quae praeter alios B. GLASSIUä ï;hil. facïï.. 1. Tr. ILL fe

&, 1 t.

& feq, in hoc argumentum commentatus eít,

$93)o(88

redaiei

monis artibus illuminare fententias fuas humanum poteft ingeni

um , aldif-

fimorum fenfuum fublimitatem & magnificentiam obuio facilique fermone

intuendam fiftit admirandamque. Quam quidem diuini'fermonis virtu-

tem, quum perfpicuitati non minus, quam rerum magaitudini, omni-

bus humanae cloquentiae ornamentis maiori inferuiat, etiamíi probet

fapientia , non tamen percipiunt illi ,. quos inani mentis fafítu turgidos

orationis lenocinia, grandiumque verborum & figurarum fplendor vnice

delectant,

At cum non eandem vbique in dicendo fimplicitatem fcri.

ptura fequatur ; quandoque enim , praefertim in Prophetarum fcripris

foruffifiio animorum impetu effertur oratio, & adincom parabilem, quam

vix cogitatione complecti mens humana poteft, affurgic rffffenificentiam:

(

mirandum profecto eft, multis elegantis ingenii hominibus, quos in alio-

rum fcriptis non fugit re&ti pulchrique fenfus , agrestem plane languidam-

ue videri diuini fpiritus orationem.

Cuius rei caufas fummatim com-

prehendere qui voluerit, illas fortaffe partim in fontium ignorantiam,

- — CA —

artim in compofitionis & elocutionis proprietatem, priícorum orientis

populorum ,

ig nonnunquam accommodatam , partimm . vel maxi-

me in humaiX

ntis, facrarum veritatum vim & confpedtum fugientis;

uin fan&is animi motibus, quibus impulfi loquebantur diuini homines,

rcluctantis deprauatam indolem coniecerit.

Hinc iilis prae aliorum

pracfertim gentilium poetarum & oratorum flofculis frigere ; immo for-

dere'prophetarum & Apoftolorum fermones, & vt defe olim Manichaco

fatevur AUGUSTINUS, a) sdigni, quicum Tulliaua dignitate comparens

zur, cílc exiftimantur. Horum quidem calumnias à ítylo facre depel-

lendas, vindicandam'quc diuinae orationis dignitatem quarnuis $am multi

non fineingenii & eruditionis laude fufceperiat: non cameri inanem pror-

fs operam fnfumfiffe cenfendus eft, qui ex ipfis pslchbrae , quam vocanr,

;agrm:t:'wis!cgibu,s ,b) iuftituta, quantum fieri potéft; ex profanis fcripto-

*

ribus excellentium locorum comparatijone, eminentem fcripturae S, & in

in iu-

fententiis maic&acem , &in verborüm delce&u fapientiam adftru&u

Cfitv

—Ó——Á9

-

—

b) quas infigni politioris fcientiae bono luculenter-

2 Libr. II Confeff,- Cap. V.

. demonítratas, & exafciato fyflemate integre comprehenías nuper dedit Celeberris

mus GEORGIUS FRIDERICUS MEYERUS in fcripto germanico q. d.

2

fen9$« G'einbe ader. (ibónen oifenfobefiten,

um

Bepercsen

J

onec

Itl

m«

YLem

?MIP;

'obet

wäu ofvmue.,—jg—&,,

ce(ce

Ls

t m ef EL A

jidos

l/*l

J m

wst—r

mice

va

W) Q-(!

ä»?fn*(ü(u.g

/)

fcti.

i.

Jj Go E

riptis

c;,u-o[w-'f

CJEZZZW

ÉR

cy

AC

m

C[ AC t a C e-».

o

am:

W&W(*'*Wp ] , E

AC

eax

Xcp

Yio-

crebte

dame

cfu.bït-æ &.

MC C-co- TE -gtch

o

WWW

,sz?w

/'- ,

u- « VC a.

Atv L

u Iv r

A& XIy.^ U

» :

WL&

7Lu

iam,

F QaQ9L400. X« 67*

.

enti$

wv»*?

m UP

uxi-

Wm;) þ(";')

j a n

Ya

æMWW

AC GGX

G Ro

^ntis

9,2/)1. -vïh

ines,

p

« ce

LOMERUS

ob t

joow

e *

)rürm

Wd

C'/;JMW

Y*

v MS

jfot«

EZ f UI NLATR

haeo

ATC

cgcl—

mult

jmr-

at

.ipw-

&i

j iU*

n

[ente't'

btfi*

j

n

i

ei €

mon iuc

177

frac C0

Conau

Tat T

foecui

abrupi

Conuc!

refpon

QUit p

Huius

tionis

breuiif

&üend

fewen

tifm

N

Yi

praefi

dam t

A

retur;

&eui

üffim

) h;c!

Q

Ády

iic;

$

Gusems

d

h.

b

,2 )»—o,k(»» e

erit; -

.ö'uius op&ris, quod aB humaniorum litterarüm profeffione alienum

non iudicauimus, : fpg;jmcn ex Pfalimis dare ,iam conüiturum eít,

531

Pfalmos effe quoddam genus carminum , & adoarum claffem reuocari

prae coeteris pofle, dubium non eft, Erenim ipfe orationis modus paulo

concitatior, verborum & figurarum luminibus frequens a) poeticam fpi-

rat magnitudinem,

Sed & feruentior affectus, qui in Pfalmis regnat,

foecunda fententiis vbertas, & orationis copiofa breuitas; nobilis ille in

abrupta & praecipitia decurfus, mirabilis in fententiarum & verborum

conuerfione varietas & collocationis oórdo fuccedentibus animi motibus

refpondens Odarum proprietatem demonftrant.

Talia cum multis aliis,

quae paucis complecti non licet, etiam in Pfalmo XIX, inuenire dabitur,

Huius & fenfum & verbaeo fine perluftrabimus, vt quam contineant ora.

tionis dignitatem & gratiam, ex ipfis pulchre dicendorum legibus quam

breuiffime oftendamus,

Iítum veró fcopum quaerenribus 5on licec in

eruendo & ftabiliendo verborum fignificatu, excutiendisqueinterpretum

fententiis operofius occupari, Sequemur vt plurimum receptam proba-

tiffimis doctoribus interpretationem, nec facile, nifi fuadeat inftituti ra-

tio , de noftrisaliqua ad confirmandam cxpofitionis veritatem adiiciemus.

90 I[Io

Virtutes orationis & lumina ex primo ftatim totius operis confpedu

praefulgent, . Ea dum quafi é longinquo nunc intuemur, generali qua-

dam tabula ante defcripta dabimus.

Dignifhimum fumfic argzumenrum

diuinus Vates, quod tanto verborum & fententiarum fplendore illuflra-

retur; in quo quidem exponendo fümmam vbertatem , magnicudinem

& cuidentiam, quae cum conuincit clariffime, tum raouet acincendit poten-

tiffime, vna cumadmirabilirerum & imaginum concentu feu vnitate often-

dit,

A"3

d

E b

&) Luculentius illudr ex hiftoricorum collatione patebit.

. Quae enim j

Hi de operibus

diuinis fimpliciter enarrant, illa in Prophctis & Pfalmis ad excitandam rerum

admirationem magnifice cantantur atque pinguntur, Sic hiftoriam creationis Mo-

faicam pocticis coloribus iil"uftrat Píalmus CiV.,

92)o(28

:

p

di. 5

cilicet fupremi Numinis laudes decantaturus Dguidcstnon: fibi foii:

rtes per Vni-.

diuinae gloriae depofcit praeconium $ fed eiusdem opetis pa

[I]

uerfam rerum naturam, perque ipfum diftribui

) ; Sic Tel,

rerum difpo-

b

quam pracfiguraturu

s eft, aequata fere immenfita

Quanta enim eft rerum multitu-

fiionem animo vt fefe aperiat, efficit.

e DEus & Natura occupantur ? b) Ea-.

do, quibus enunciandis cum homin

dem opera quantam in dicendo no

bilitatem poeta affequitur! Sublatus:

in altum fpiritus pr

opheticus fpernit bumum fugiente penua , feque cocle-

D

ftibus choreis permi

xtumm videt, c) Erigunt haec auferuntque fecum le-

'à terram affurgens, audire fibi voces videatur,

&oris animum, vt fupr

nibil mortale fonantes,

Ita quidem affimilatarerum magnitudini maieftas

carminis exurgit,

T4os enim

feu magnitudo re&e quidem inefle illi cre--

magnis & praeítantibus caufis profectum, vel iisdem

ditur, quod vel à

affociatum ponitur,

d) Sic poetae, vbi grande quidquam & excelfum

&ores in fcenam producunt.. Dicturi

volunt exiftimari, DEos operum au

linis vocesrequirunt, e)

carmen egregium & admirabile, Mufarum & Apol

Herocs, qutrum potentiam laudabunt & virtute

m, Diis adiungunt. f)

deductum

Viramque magnitudinis fpeciem in pfalmo nofïro eminere ,

illud

[ nid

—

tefs verEis prae-fe ferat Pfalnius, (ententiarum tàmen argumen-

a) Ha

ec, licet non expre

tum, nexus & d

ifpofitio haud obfcure (ignificant.

magnifxcentio

r modus argumenti vbertatem oftentandi, quam illud

b) Multo fane

CICERONIS Owrat. pro

M.,MARCELLO Cap. 1J, INullius eftl tantum flumen in-

eniig'c, aut VIRGILII L,

VL L.4neid. v. 6254 INon mibi fi centum lingnae fint Q'c,

bilem illum emotae mentis afcenfüm fiue /Dscigegui,

c) Sic ping

ere folent poetae no

:

AMe

dotlarum bederae praemia frontium

fif.

HOR

ATIUS L, I. Od. L.

Dis mi[cent fupe

Quanto aliis nobilius

idem fibi fumit Pfalmifltes, quem coelum & fidera petiturum,

vérborum commendatio praenunciat, fed inter coeleftia

non praemiffa quaedam

ftru&ura & enarratio, quin prima vox oftendit. Confer,

- translatum, ipfa carminis

HORATII Car», L. 114. Od. IF.

MEIERI !)n I. Se&. 111- 5- 6f0

d) Conf. .4efibet.

dic age tiln'k ee,

D.

e)

Illufire eft illud HORATII Caras.

L. IV Od. «, Defcende coelo,

anc caufam inter magnifice di&ta iure quide

m refertur illud HORATII de

f) Propter h

pater atque cuftos

Caeíare votum Car?n.

L. 1. Od, XH, gentis bumanae

-

tu. (ccundo

Cae[are regm'./f

foli

(Di-.

JZJWWM* M-Vg«/ eLuceve A — ooooe o W

4)

,

W 2ta Y

lp

d.

c—£w æLv-lJ

PWW*

. d en*

h

AtUS

MWW

WWW )Zpu)

,Z..,-ou-ïv

MW

1 e

xle i

£^

CJZJ'W/ &

Q&L—VWC

M

u

(las

p gt þ*) '/r

ALo3 Ü E

te

:üb"

jfv) ag

?-&gwqu

Wa

« nf ia

MVZ&DM

af?ä-/

lem

u

w o POTAMen

P g

turi

E

lg m

WWN

e

uf

f

lud

n

lud

j

In

,

m

gil

tf,

lt

—

d

ul à to

&fodt

Qontot

attribult

Nec pro

minuicu:

idone

Mdeoqu

tum&

dem ar

fpicuum

euxdom.

v

quodar

laudum

&ampl

N |

Y

&me

prima

mittun

Tiatis

dime

-Quip

ibco

Douk

] (

b) Pn

T

W

f

t) lg

TE

T

-

PEIC. 2

uusocsuaadi

illud þä toti

Llläs;.'xifniuc.rnücöc ipfius DEi voce diuina

e maieftatis prae-conium,

& affociatum coeleftibus harmoniis Dauidicum carmen oftendit. a) Sed

trus

quantum fibi nobilitatis concitatus argumenti pracftantia auctoris ani

attribuit ; tahtundem & derogatum fibi eodem orationis habitu voluit.

| Nec propterea tàmen ipfarum rerum, quas celebraturus eft, au&oritas

minuitür; fed potius refplendefcit illuftrior, ^"Non fe dignum fatis, nec

idoneum diuinis laudibus pro merito efferendis agnofcit fanctus homo;

ideoque fuam vocem cocleftibus fubiun&am praeconiis, refonare tan-

rum & reddere, quaetradita & audita fibi fuerunt, voluit. Entibi in eo-

dem animo & maieftatis & burnilitatis confcientiam , & ex vtroque con-

fpicuam diuinae gloride magnitudinem ! b) At quanta haec funt ad lau-

dandum Iehouam incitamenta! Longum foret, enarrare huius orationis

vires & argumenta mouentia , quae multiplicato quafi impetu & coclefti

quodam impulfu voluntatem petunt ,. eamque ardentiffimo diuinarum

H

3

Itáque in hàc fententiarum grauitate

laudum amore inflammare poflunt, '

& amplitüdine fimul principem nobilium: dictorum virtutem, vitam fcili-

cet & porentiam oratio coníequitur, -vqüa'cföx vniuerfo Píalmi contextu

maior adhuc & eminentior! apparebit. Iam vide,quae fit in partium ficu

& membroruim collo caticne'fäfpicätia ! Praemittitur naturae praeconium :

primas enim voces in laudem ofificis fui attollunc quafi & ad nos trans-

mitcuntc immenfa haec, quibus vndique circamuoluimur, fapientiae & bo-

nitatis opera.,

Quin ante cotditum hominem, quum pofita effent fun-

damenta terrae , adcó niarure creatorem fuum cantaffe dicuntur ftellae, c)

. Quapropter & priazeipium vocantur viarum Domiui d) quibus fcilicet ex

abícondito progre(fa raicftas confpiciendam fe praebuit, Hinc ctiam

leudore indutum

| D guidcs conditorem zcehun omnium Ichouam gloria ac /?

pingit.

a ol

aägonfcr. LONGïNUS W?gli-äæäg 62[), V. |

'39-

LA

B) Proprium eft fcriptoribus facris, vbi in fummo quafi loco confiftur

fuam expe-

riri humilitatem , ac vbi viribus humana contentione maioribus agitantur, fuam

profiteri infrmitatem, — Sic Iobus poft magnifice praedicatam INuminis potentiam

-

fübiungit tandem: Sed quaztulum efl , quod de illo audiuimnus fíap, KX VI, . V,l

iusdem rei exempla etiam Pfalmus noíter fubminiftrabit

€) Iobi XXXVIII, v, 7.

*

d) Prov, Vill.' 1. 224

-

—

$350oC86

pingi'c(. wa*)- At cufn circumfonantibus vndique naturae vociEus reuocari

ad fufpiciendam creatoris fui maieftatem nollet fübmerfus in peccatis cor-

pensque hominis animus : fucceffitipfiusDei verbum,tanquam fublimius ali-

quod&longé porentiusgloriae diuinae praeconium, Et his tandemconcen-

ïï;

tibus trangitur ac in eiusdem operis beatam focictatem pertrahitur homio;

Quae myfteriorum magnitudo iíta refpondentium fibi membrorum füuc-

ceffione comprehenía latet! gloria diuina ex operibus naturae praefat-

ez5, coeleftis verbi lumine in hominum animis refplendens , ab iis can-

dem redditur Iehouae fuo, & fic ad originem fuam, vnde digreffa vel.

ut eft reuertitur, En tibi elegantem circulum, quo verba PAULLtilluftrantur:

E a, t DO aE , xdi Fie uTlv r morra! b) Vnde,quam pulcherrime fingula

huius Pfalmi membra inter fe confentiant $. cum Parmogiae rerum vatiuer-

falis imaginem exhibeant, non obícuré liquet,

GUIV..

Has autem virtutes orationis generales, quis verborum & figurarum

fplendor illuminauerit, ex fpeciali partium fingularum confideratione

difpiciendum nunc eft,

Pro triplici fübie&orum ordine in tria etiam

membra difpefcere ptalmum licebit. - : Primüum diuinae gloriae manifefta-

tionem ex regno naturae exponit V, L - 8

in mcedias weg

1 Ec hIC quidem finemora

Noz fecus ac notas auditorem r»apit, :; !

í

qüam Odis feruentioribus propriam virtutem , quum

dcccac» t-c'þ:c;ncï fä;tiga-«

rem fpiritum , plerisque Pfalmorum expreffam videmus,

Iam eleganti

profopopoeia, cuius forma S, Scripturae non infrequens eft; c) coclis

vocem affingit & linguam. Itaque ab initio ftatim magno fonatore vates;

uod cum in epico carmine euitari foleat, in breuioribus hifce deftinatis

&ffedui carminibus laudem habet & admirationetn.

Nec tamen ex ful.

gore datfumum, quod dicitur: quantumuis enim magnifica priorum ver-

borum fublimitas non excludit creícentem fequentis orationis lucem &&

e&di-

anaplicudincm. Quae primo fummatim admirabili breuitate compl

p

tuf, |

1

d) P[alm, i04. v, 2. confer. ARem. 1. v, zp.

Pf. LXXXIX. $, 6

Y

WW

UUCUERUE et

W

P P P E

MMW

feicari

«wu*yfk erf gecc

VatÍS COf«

MMW

f»u;»aww j

ümisalí-

E

1COnCeDe

dUL CA

PEEEPP m j C

cJ o

Ir horto,

rum [üt«

: prtfils

b iis tatt-

teffa vel-

[lrantur:

e(ingula

lUMM«

QUraputt

leratione

1 etiatm

Vanifeltte

T)0tà

-

ntitatic-

elegumm

( codlis

te vatesy

jeftinatis

:ncxf .

rum vet^

ucem &

»mþlcai'

tf

/

tf

(6 Cni

C

du

M7

nota

prae

ad í

ver]

p

Bob

E

fübiu

r

€0€

lo

füm |

IT

lon

tüe

Qu«

N

8) $i

H

Y

C)j

9

Í

"

(

t

Y

,

MESCS

DO

$25oC(89 —

queéspupem

tui,

ea fcnhth latius deducta maio;i verborum & íententiarum claritá

te enitefcunt,

V.

l.

Coeli ezarrant glo:fiam DE:.

Centrum hoc eft, quoreliqua huius membri collineant: propofto haec

eft /undamentalis, quam coetera dicta amplificant faltim atque exornant, a)

Enarrare decoelis, qua voce vniueríam corporum cocleítium compagem

notat, multo figaificantius hoc loco dicitur, quam azzuzeisre. Sic enim

praeterquam, quod fermonibus fuis edocere hou

n

bito

es videantur, etiam

ad fe inuicem voces emittere cogitari faltim poíffünr, b) Praeterca forma

verbi incenfionem virium & continuationem indicans, figni£catum au-

get. Quae in hoc verfu proxime fequuntur , antecedentia illu(trant atque

probant.,

Et opus manuum eius annunciat expAH

flzm. Fox g"o"n gp;;;e T0f T0v

fubiungitur, horum imaginem , quatenusá mente concipitur, latioreni &

imaginatiori accommodatam pingit: haec enim füb ifta fpecie omnem

coclorum ambitum , qui inftar alicuius integumenti fuper vniuer-

fum terrarum orbem expanditur, cogitat, c) Hoc expanfum, dum a4»-

punciare dicitur 5 prioris praedicati notio adiuncta claritatis fignificatione

locupletatur, Innuit enim, luculentiflime declarari, quin ipfis oculis in-

cuenda fübiici, quaecunque coelorum vox enarrauerit, d) Fc quum vtra-

qüc tam fubiedi, quam pracedicati vox priorem fenfum illaminauerit $

vtriusque fimul connotata pulcherrimo nexu refpondere fibi, & adaptara

inui-

8) Similem in ordinandis fententiis rationem obfíervatam vide in Cantico Mofis Exod.

XF, v, 1. coll. feqq.

Pfalm, XXI X. v, Y; coll. feqq.

b) Haec orationis figuratio, qua etiam inanimatorum voces mutuo fi

bi refpondentes

finguntur, facris litteris inufitata non eft. — Zofzae 17. . zi. 22.

Pf. XLIv. &

Cocterum idem verbum eodem fere fenfu de pifcibus dicitur Zob,

X VOU

c)

Hoc fenfu adhibitam vocem vide Genef, I.. v. I4 lf 17.

d)

Hinc vox hebraea vt plurimum per LXX. vertitur a^asyytiAAny QU Deryvtiy,

u1

fignificatus etiam ipfius originia voce ^31 conueniems eft, — Cumprimis ex Pf, L,

v, 6. & XCVII. v. 6. vbi coeli iuflitiam diuinam annunciare eadem vfurpata voce

dicuntur, horrenda coeli fulmina, quae tremit terra, fugiuntque diffoluendi mon-

tes, venientem ad iudicium Iehouam, cuius oftentant omnibus maieftatem , antece-

dentia, quae fit in hac voce f

gnificandi potcítas, a noílro faltim loco non aliena,

manifeílant,

26

xgseeceomspRyir EM I BI

9:oocH

inuicem fubtili iudicio videntur: alterius enim in fignificando virtus de-

riuatur ab altero;, in quo continetur,

Nimirum quia vbique nos am-

bientibus coelis tanquam pracfenti aliquo fpe&taculo circumfundimur;

ideo nobis luculentiffima exiftunt, quaecunque illi de maicítace diuina

nos edocuerint,

Annunciant vcro

opus manttum eius, a) Sic perfe&ta eft prioris fententiae amplifica-

tio atque demonítratio,

Singulae illius voces fubiun&tas habentfibi, vt

fic loquamur, notiones determinatiores, &haec vltima, quae 74 ^*"^23

.fqbfticuitur , enarrationis illius , modum indicat , eandemque

probat.

Viden-

;) Quod h, l. dicitur opus thanuum DEi, illud pf, VIIL v. 4. opus digitorum eius

vocatur, ad defignandam tum facilitatem in perficiendo, quod infinitam arguit

potentiam, tum exaCiffimam proportionem, quam feruant immenfa haec opera,

uod eft perfe&liffimae fapientiae.

Vtrumque diuina maieflate dicendi comple&li-

tur locus Zef. .XL, v, 12. quem in tranfitu deliba(fe, iuuabit, — Quis »me»/ns eff, in-

quit propheta, pugillo futo aquam, €" coelum fpitbama librauit , & snenfuranit trientali

ulserem terrae, ( appendit trutina ruoontes C colles bilance? Profe&to fublimis ille

ac decantatus Homeri locus, quem propter fpatium , quod occuparet, transícribere

non licet, Zliad. L. 1I1. 1-32. quo alligatam catenae aureae tellurem vna cum

Diis omnibus Iouis potentia in altum tolli, & ex Olympo fufpenfam immota manu

teneri poffe, fingitur, non aequatam prophetico fenfui diuinae magnitudinis imagi-

Vt enim omittam coelorum orbes , non eadem vi comprehenfos,

Óem pingit,

maiori etiam apparatu ad haec , quantacunque fint, efficienda, Homerico DEo opus

eít. Alterum illíd, quod prophetico fermone illuftratur & pfalmi voce continetur,

fcientiam nempe minutiffimorum extrema peruadentem, & fingula fuis ordinibus nu-

merisque fubtili menfura difltribuentem ex parte quidem tangit, fed non plene affequie

tur infignis ilte locus ex PINDARO Pyth, IX.

Kyaioyo'e ravrav ÜAor

&iOa, xal wvacae xeAcuO E ;

£e6a 82 u2v neno

QUAX avamiumAU, uaocas

iv OaAdccm xci mtrmpuis

dYauuaSo xéBac: giacag

T oyÉf4u w XACVEOVT U 5.

n 0 Ti p-äk)&&:, X c:" 7i 7:'0'9'51"

Ícctroa , $v xa o2

Qni praecipuum finem omnium

nojHi G* omnes vias,

um

s de

j dfT]e

itir;

ditina

lificae

; Vf

"22

Obat,

idett-

Ól

1 eiü

irguit

'ch r

ld«

a

n

7

s

ribere

cuf

Tanu

nagi-

BfOS;

opis

tuf,

S nu"

qm-

ww(

j

tör-u&m

Te 4

Ro s d

C

9C— OUrze V .

1WWW

iqo $r

A« — NPAAMX

W acirtm

P

ts thil

M*W f24 201.

mug.ä,b

ib

2((4*&.! J

eMey. Mv €e

Bu-«./

€r if

d gf

Coe-^ 07 Qub

J*/JM

Vide

&p

pox

oite

tio!

(j

in C

&]

dec

(

«

ld

u

df

fcn

lat

que

[

Hs

(ch

E

W

L

t d

^s

E

g

qe

Mäf PC

X

3

À

$325oc80€

iR

Vidcn't.:'ur" hiþ 6x manibus Ichouae quafi prodeuntes cöclorum exercitus ,

& propterea celebrantes DEum ; quia magnitudinem illius & creatricem

potentiam vna cum infinita fapientia fuo fplendore fuaque pulchritudine

oftentant 5 ficut opus laudat fuum artificem, Quemadmodum verora-

tioni perfpe&us & probatiffimus eft, quem ha&denus oftendimus, ordo

cogitationum: ita etiam imaginationis facro impetu abreprum au&torem,

in cuius mente fucceílio cogitationum perpetuus eft nouorum fenfuum

& phaenomenorum exortus, vnde quidem pulcherrimum . orationi poeticae

decus enafcitur, in hoc loco & in fequencibus fatis manifefte referc, Ere-

&am ad fidera mentem confeftim coelorum voces enarrantes fibi inui-

cem gloriam Domini fui ferire videntur. — Hac fibi fpecie iucundiffima de-

le&atus animus intendit vires , & per vniuerfos coelorum ordines circum-

fertur; fed vndique pares diuinarum laudutn concentus ad audientem

deferuntur, Hinc tot fplendidis ceftibus diuinae gloriae circumfufus, prae-

fentiori luce iam videt Icehouae maieítatem, | Vnde ad ipfum Iehouam

iam fibi propiorem conuerfus, ex ipfius manu nafcentes coclos, ormnem-

que fuum ornatum accipientes videt,

$. V.

At laudum iftarum magnitudini parem decet effe diuturnitatem, Hinc

pfalmiftes v. 2, D/es inquit Zei eloguitur férmonem , t* nox uocli indicat fcien.

Zias.

Obferuandum hic eít, quam eleganti rerum conuer(ione in idem

fchema transformetur oratio, Dicere conítitutum erat, nullis tcemporum

oriam ex naturae operibus confpicuam;

interuallis circum-fcribi diuinam gl

sz

Vencesm.

fcc?

EEE

C* quot bumnst verna

— Jelia producat , && quot

in mari C in fiuniis

arenae flntlibus & impetu

ventorum agitentur,

Et quid futurum fit , &* vnde

oriatur , benc perfpicis,

Haeo,: dicta

; quamuis diuinae fcientiae vim & amplitudinem poetica venuftate de-

. pingant: nonm tamen, fi cum

prophetae verbis comparentur, eandem prae fe ferunt

vel orationis grauitatem, vel

Íenfuum profunditgtem.

—— ÀáÀ—À— —

"—

15

:2 )o0(8989

fed eam perpetuo manifeftari, Hanc fententiam non tantum di&ribütio

temporis in dies atque noctes fecit pleniorem; fed &ifta figuratio, quae

dicbus & noCtibus fermonis ac fcientiac communicationem tribuit, red-

didit ornatiorem.

Sic & in eodem habitu, quo femel eft induta, pro-

greditur oratio, quod confenfüsfeu vzizazis, vt vocant, gratiam conciliat ;

& fimul, quamuis in eodem argumento occupata, recenti tamen aufu

in nouas rerum fpecies effunditur, a) Quin multiplicato rerum diuinas

laudes illuftrantium numero , furgit magnificentior.

Vides hic infinitam

Vna dies alteri fuam vo-

feriem praeconum fibi inuicem fuccedentium.

cem vlterius propagandam committi, Haec quemadmodum cogitatio-

ne iam fíunt ampliffima: ita etiam vocibus lectiffimis, vberrimo fenfu

raegnantibus efferuntur, Verbum enim y»a» fcaturire , effundere, ebul-

lire b) fignificat$ adeoque fimilitudinem infert a fluuiis, feu torrenti-

bus defumtam, c) Sicut nimirum aquas vnius fluuii accipit alter, rurfus

nouis diuidendas fluminibus: fic vna dies alteri diuinarum laudum ma-

teriam tradit copiofiffimam.

Trapsmittit enim quaclibet antecedens dies

ad confequentem, quaecunque ipfa inlucem extulerat, cumulatiffima di-

ninae gloriae teftimonia; dj Sic nunquam minoribus in orbe encomiis

concelebratas adeoque per omnes temporum viciíitudines ceodem ma-

gnificentiae fplendore induta maieftas Numinis progredi à pracfend in

futurum pingitur, . En quanto conatu concitata mens vatis prouehitur!

percurrit quafi celerrimo impetu vniuerfam cemporumferiem , & fingulis

momentis aequaliter in orbe refonare audit laudes Numinis, Practerea

ob-

a4) Hac praefertim proprietate carmen ab oratione foluta diftinguitur, quae pendens

quodammodo eft, & placido velut gradu per apertas vias circumducit ledtorem:

contra infperatus poeta, nec interie&tis verborum copulis fuas iuncluras oftendens,

noua femper mentis contentione in aliam ex alia inuchitur imaginum varietatem.

b) Hinc & a LXX vertitur iefvysrat,

c) Prou, XVIIL v, 4. vnde transfertur ad denotandam fcrmqnum vim & copiam,

Pf CXIX, v. t71, Pf LXXVIIL v. 2,

d) Reípe&um haec etiam habere poffunt ad homines, in quibus antecedentem cogni-

tionem poflerioris diei experientia auget & emendat, — Haecnimirum (ententia fche-

matica illa repraefentatione , qualem nos intendi h. l. exiftimamus, comprehenía la-

tet, conf, GUSSETIUS comment, hngg, Hebr, p. 5;;;9

EEE

* W

butio

1wL4LJZJZ'I?JZL c d-

CxwWo

POT MT

quae

WWAMWWLVM

AX vrudatm

vmd—.ä,bvtw

Mrw

ted

du emen r

; po

feren

s AAE

& A as

Yiliat;

pr

w

n aufü

^ W/LA?,L

CA bt

MLAAwo

DÉLLt o o D L

Jiuinas

La RUL

[ x daXoo

1niCarmi

m YO

.iäzïïua:bv«»*

1400

(entu

ebul

"'entl

rürfis

) ffà«

s díes

m d

Qs

] mà

ent tf

hicur!

nvu*ms

etereà

Qb

g

endens

lorert

ndens,

fll

ÉN A cs414£7 A otklisdcui: E oW

/7

A ecá?

/7

v

opmm

* f9'**jbc

[^ N MR

Q(;/uw«

du d E Z;cagexy

thi aLl;tcær:iægn

—-

C0 at

H/?tuuj &'m/-nxä' CLLU'

Íche

cF4ZzLJFæ47«r4lrr-

f la

Mgud' Y

w C'&v-f—mfu— w,m-

^* d

Ra n

obferuat

rum acc

fentior?

& voce

Haecf

Pones :

sem di

tütà vi

mgni

B f

ttlipenc

codlefti

aferi,

Y 4

J n

Mwiry

fentens

ràm qu

quepo

Tmat;

Copiofs

imaginu

UTR poa

W

]Iaqug'

dm $

IQuer:

&Vi

D'edic

mre, .

T3

!æ)o ( E

obferuari meretur, quam piilchrc & con'grucdtcr notionibus fubie&to-

rum accommodatafint fuapraedicata, Lux diurna clariora nobis & prae-

fentiora fiftit , quaecunque nos circumftant, omnia; hinc animam rebus

& vocem infpirare videtur. — No&is autem quiera & filentia tempora fünt,

Haec for(an ratio eít, cuf dies in diem claro quodam fonitu effuzdere fer -

mones: nox autem nocti commozffrare falvem fuam JGzentiam G meditatio-

»em dicatur, No&ibus enim medicari quodammodo & colligere vires na-

tura videtur, vt veniente die ad praedicandam creatoris fui gloriam eo

magnificentius extollere vocem valeat,

$. VI.

Sed forfan foli Dauidi, coeterisque hominibus diuinitus illuminatis in-

telligenda dabantur haec coelorum verba, Negat illud vates, dumque

coeleftis praeconii obuiam quibuscunque perfpicuitatem & euidentiam

afferit, imaginem illius, omnibus plane numeris abfolutam exhibet.

V.4, $. Nom eff fermo, non funt verba, vbi mom audiatur vox illorum:

In omuem terram exiuit liuea eorum , & in extremum orlis eloguia eorum,

Admirandum hic eft,quam praecipiti decurfu translatus poeta prioris tamen

fententiae ornatum & amplitudinem confummauerit,

De coclo in ter-

ram quafi defcendens, per omnes terrarum oras circumfertur , omnium-

que populorum mentibus ac linguis ad coclorum fermoncs relatis, excla-

mat:

Non eff feymo, mon funt verba c»e,

'c ex variarum

Copiofam fane opportunitatem amplificandi illuftrandiqu

imaginum defcriptione argumenti praeteruchitur fessper 2d euentum fefPi-

DAWS pocta,

Dignum fcilicet erat, eádem celericate, eodem impetu, quo

per coelorum atque temporum fpatia, eriam per terrarum fiaes abripi.

jtaque velocis.in morem aquilae rapidiífimi curfus non tam fignata quae-

dam & lucida veítigia, quam potius immenfíos , quos velut a tergo re-

liquerat, viarum tractus oftendit.

At non fine caufa diximus, verfus IVti

& Vti verba primae illius fententiae , quae generatim coelos incroducit

praedicantes gloriam Domini v, 1, , magnitudinem & perfedionem abfol-

IICI'C-:.

Qitemadmodum enim ipfa, quam menti obiicit ima

e

o

O , rerum ,

quas conüinet, varietate prioribus licet ampliffiiis latior exfplendefcit;

B 3

qu o-

932)0oC86

14

EN

"

dak

"N

TM

c;oniam chx ilfaru-m vhnione & complexu enafcitur : aJ it:

a ctiafn praeces

dentibus adieda, fubiedi in propofitione principali, fcilicet 4v ewyavoyt

notioni, cui aliqua ineft immenfitas, adaequat praedicati fui, feu aQio-

nis attributae magnitudinem.

Nam quid efít, quod ad exprimendam

huius a&us, qui coclis affingitur , ad fignificandam nimirum coeleftium

laudationum magnificentiam, vim & amplitudinem addi vel cogitatione

faltem poffit quum concentus illi ex omni, qua patet, coelorum ambi-

tu refonare, per omnes dierum atque noctium viciffirudines continuari;

cun&cisque omnium terrarum populis, quantumuis lingua & fermone

diuerfiflimis inclarefcere, feu euidenter intelligi dicantur ?

Itaque. (fi

i(

barbare quidem , fed technice loqui licet,) coeleftium encomiorum tum

extenfiua , cum protezfiua, cum effecfiua quaedam infinitas, feu immen-

fitas pracfiguratur. b) Sed praeter hunc incitatiffimi fpiritus feruorem &

impetum, praeter hanc fententiarum füblimitatem etiam in elocutione

fubriliras atque venuftas confpicitur, quarum vtraque ad confirmandam

rei veritatem facit; id quod oftendit diftributio &iun&ura partium. Non

fufficiebat pronunciaffe, coclorum voces , haud obítante linguarum & fo-

norum diuerfitate$ in qua quidem oppofitione mira vis atque iucunditas

eít, oinnibus populis clariflime. percipi: fed ratio quoque afferti fubiici-

tur, quoniam fcilicet eadem vbique perfedio, idem ordo , adeoque ca-

dem diuinae iapientiac veftigia ex huius vniuerfi confpe&u clucefcunt,

Hacc

[ ss

4) Non tantum enim fulminis inftar ignea vi mentis permeare cun&larum habitacula

entium, & earum luftrare linguas videtur; fed etiam ex omnibus his pun&is qua-

1 fufpiciens coelos, audiensque eorum; quin totius naturae harmoniam, per infi

nitas temporum fücceffiones in creatoris fui laudes aequaliter fonoram , tandem

priorc

s rerum fpecies vnito fplendore collucentes vna, eaque vltima hac cogitatione

comple&itur, cuius:

vniuerfam magnitudinem mens noftra vix peruidet. Ergo vt

vaftiffimum flumen acceptis in alueum noüis amnibus; ita fuarum partium adicclio-

ne in immen(íum excrefcere oratio videtur: vt

. Monte decurrens velut amnis, imbres

uem füuper notas aluere. ripas

;

feruens , immen[usque vuat profundo

ed, Il

fpiritus ore HORATIUS carm, L. IV.

b) Habemus hic exemplum notionis completae & adaequatae, aeffetbeticae , i, e, ad

fenfuum claritatem cffoxrmiatae vid, MEIERI Adefib, $. 121. & 5 f9.

Es

EL

ieCes

UM

l0s

Ym

dium

tone

mbi«

uati,

lonc

(/i

um

lVi

)«

Jne

ub -

lr

0R

(o»

[ti$

Id

d

If,

V

ul

Ua

fs

d

Q«

L

Qu

Taect

fpaif

ftrum

& t

proü

tantit

TA

Obiic

tribi

&Uttl

tera

fenf

ferti

aR Ed

ht

r

bory

UW

IN

Qui

P

C0]

xll

3)1

k

$)

D

)

14

$3jo(£0.

OcsesE at

us

Haec breuiter & pulchre per Jlzeam eorum im ommem terram prodeuntem

nti pofiti pro re in-

fignificantur.

Elegans haec metonymia a) inftrume

ftrumento facta,b) feu , fi mauis, adiun&ti, exa&tiffima

e fcilicec menfurae

funt & ordinati,

& proportionis, iuxta quam fiderum orbes conftrudi

pro fubie&o, i e pro ipfis corporibus cocleftibus eorumque fpa

tiis, non

.

L

tantum imaginationi iucundam fpeciem; verum & praecipuum 1

llud mo-

mentum, quod de aítrorum ftru&ura & motibus cogitandum hic erat,

obiicit, Ec quidem orationis fchemati, quo rebus inanimatis a&io & vita

Haec

tribuitur, conuenienter adtiua voce exiz dicitur pro extenía eft.

autem imago perfectionis & ordinis conftandífimi, quivbique per omnem

terram in coelorum ftru&ura & motibus apparet, & vniuerfae orationis

fenfum inuolucris füis nudatum, clare ac fimpliciter oftendit, & ea prac-

fertim, cj quae proxime fubfequuntur, fuo ambitu & figniflcandi pote-

ftate comple&titur, producit atque declarat, Mirabilis profe&to in decla-

rando probandoque feruata venuftate ,rotunditas! Nec minorem in ver-

borum dele&u, quae zereminum actionis fignificant , àxef&sia» obleruamus.

U fcu orbes coelorum , lineari defcriptione & fübtilitate factos, egredi

Z"^M" '7:: ,iein omnem, qua patet, cterram, omnesque regiones , fub

quibuscunque plagis iacentes: mm"bw vero, feu eloquia eorum prodire

ban ^fv3 Ícuin extremum orbis, fcilicet Pabizabilis , d) dicit, Prace

conium enim illud coclefte, quoniam o£iedZinum cít, refpicit femper in.

telligentes audientesque homines,

vel fubftantias ratione praeditas.

$. VII.

a) Indubia eft. vocis hebraeae fignificatio, qua regulam & menfuram notat: hinc &

Iob. XXXVIIL, v. . de meníura accipitur, fecundum quam conflru&la eft terra.

b) Smiliter ferevox U*r1 fumitur pro tra£tu feu regione , fune dimenfa Deuct. IILiv.4«

PI XVL v 6. quam acceptionem imitatur graecum xa»o» 2, Cor. X. v. 154 16. coni«

GLASSII

feqq.

philol. facr. L, V. Tr, I, Cap. I, pag. fojo. feqq. & Cap, IV. pag. 1080*

c) Hinc & PAULUS per metonymiam effectus pro. caufachebraeum ^p per ?ó 925yyos

expofuiffe dici poteft, verionem zv LXX. fequens, vbi, quae hic proprio & lite

terali fenfu de coelis dicuntur, accommodatione quadam allegorica praedicationi

apoftolicae, per vniuerfum orbem diuulgatae, attemperauit, Rom. X, v. I

8.

d) Vertitur hinc a LXX, & a PAULO

per cxspény, Luculenter in oftendite

: CO—C»I-

Cl:.'.lUS in Lexico fub hac voce,

— Ó

16

e22oCee

$. VIL

Iam poft generalem confpe&um vniuerfi coclorum ambitus, & poft

perceptos omnium concentus harmonicos, in vnius aftri, quod fplendo-

re fuo humanis quidem oculis inter reliqua cunda lucidiffimum eft, pro-

piore quafi intuitu defigitur vates, folenni fcilicet pulchre cogitantium

more, quo ex pluribus, quae vnius rei magnitudine comprehenfía cenen-

tur, partem illius nobiliorem in lucem protrahere amant.

Itaque inhoc

coelcftium praeconum exercitu folare fidus quomodo fuis minifteriis crea-

toris annunciet maieftatem , exponitz; /o// inquit po/fait teztoriumzn illis :

v. 6, Et ipfé tapquam /Panþf; egreditur e tbalamo fuo , gaudet vt lberos 44

curzendum qiam.

*

V, 7, 4b extreto coelorum

egreffus eius , C reuolutio yeiw vsque ad extre-

ma eorum, & non eff abfconditum quidquam 4 calore eius,

Quae fit huius loci in dicendo praeftantia atque diuinitas, generalibus

primo, deinde fpecialibus quibusdam obferuationibus explanabitur.

1) Quodfi cum antecedentibus di&dis praefentia haec conferantur: illa

quidem grandiori quodam apparatu & magnitudine rerum vim mentis

occupant exercentque; haec autem pulchriori imaginum fplendore illu-

minant, & faciliori quadam iucunditate permulcent atque reficiunt.

Et

ita quidem tum obiectorum naturae, tu

*

m carminis rationi acfcopo con.

formata eft orationis indoles,

Vi piesura poefis evit , quae ff propius ffes ,

ongius abffes,

Á

Te-capiet magis , ä'gufzedam, f d

HORXATIUS. A, P,

Nimirum longe maxima eít imago praeconii, quod ex coclorum & natu-

rae concentu percipitur ; quemadmodum ante di&a demonftrant, Huius

vt ita dicam, vniuerfitatem aliquam, quantumuis implicitam & generales

tantum notas complexam animo comprcehendere, & le&oribus fuis con-

cipiendam priori membro generali tradere voluiffe, eo magis credendus

eft auctor, quum & ratio inftituti, quod erat, exhibere compendium

aliquod diuinarum laudum ex regno naturae & gratiae, & facra mentis

pelle-

concitatio , ad füumma omnig primo ftacim conatu enitentis huc im

rent,

; &yoft

flendo-

dl pro-

itantium

f tenett«

je inhoc

rlis Creda

? lii :

leros 4(!

dextrte

eralibus

bitur.

gr: ia

fmentis

yte illls

n E

90 M

Y natue

Huius

nerales

i cot*

jendis

jdíurm

nenüt

-

l CHC'

r

Rugsooes

Töhf. |

Q,WWV*Z

pre m g

ceg 0 C JH r&x/lM*

Y5

n

^g /

(s ó

mu?þn»

^

k o ov

heC

o*äj)c/u-—?»

al

3

tUt o

p(&x*äþ&.

Cv

£al

Qs MOR

Wj—

o

E

ul cc

Diex

pror

loit;

qod

lo

modo

Iitüm

Tifle:

nom

plicat

pint

Ua

[4in

R

lege

I€05

um

t

IDecje

U0 Q

Quib,

?X&Qg

N

3) Yi

t).Sic

V

it

n

-Sä)'o(&aä

15

PMSSIISUS

Agnchst

nq*!

rent. Quäproptcr vt in cam immenfa rerum amplitudin&;ra:id: al

iqua fpe-

cies & magnitudo contineri animo facilius poflet: coar&tari fermonem,

ncc praeter illa, quae ex ipfis rebus & diuino mentis impulfu. nafceban-

(v

YA-

tur orationis orngmenta, quacfitis aliunde luminibus illuftrari, aequum

erat. Hinc celerrimo curfu praeteruehi , & velut in receffu quodampro-

cul commonf(trare inexhauftam rerum, quas fententiarum breuitate com-

plexus eft, multitudinem, quam adhibito variarum imaginum adparatu,

propius accerfere, & pleniori luci exponere, eo quidem pulchrius ma-

luit; quo magis é ram fuüblimi loco, quorfüm abreptus erat vates, £43«e

qoddam fiue profunditatem , adeoque vmbram aliquam , oculis quafi e

longinquo praciacentem , altioris demum meditationis lumine quodam-

modo difpellendam oftendere, & orationis forma effingere, confenta-

neum erat, Hanc quidem in dicendo breuitatem adhuc perfequitur pfíal-

Tiftes; quum vero ad vnius, ciusque fulgentiffimi fideris contemplatio-

nem defcendit: etiam comparationum pulchritudine ac foecunditate ex-

plicatior clariorque nitefcit oratio. Ex his omnibus, quam digne & fa-

pienter difpenfata fint orationis lumina, manifeftum .eft, a) 11)) Obfer-

uari meretur decora haec & elegans vey«ele£a«is ad fenfus humanos, Poe-

ta in defcribendis effedibus folis, vnde lux & calor, dierum atque no-

&ium viciffitudo exoritur, quemadmodum poftulabant pulchre dicendi

leges, b) oculorum fequitur iudicium, — Hinc folis non cantum per aethe-

Icos orbes circumuoluendi, & ab ortu ad occafum progredientis; fed

etiam ex no&urno quodam domicilio prodeuntis imaginem fifti. — Coe-

terum familiare admodum facris litteris eft, rerum potius, vt apparent,

fpecies, quam naturas fignificare, c) III.) Videmus adaequatam fcopo

É

fuo orationis plenitudinem, Quid enim eít, quod inter folis minifteria,

quibus creatoris füi mandata exequitur, & propterea illius gloriam ma-

E

AL .

nife

if;gt, fenfibus noftris obuiums adcoque pulchre cogitari pofit, prae-

ter

;—) Vid. M, Aefthet. $, 122. & 125. b) l. c. $. 43. feqq.

-€). Sic procul aduenientes dicuntur venire ab extremitate coclorum , Efaiae XIII, v. g.

&

Deut. IV. v, 32, montes apellantur fuzdamenta & columnae cocli 2. Sam, XXII,

. &, Iobi XXVI. v. 1 :, vid, GLASSIUS philol f, L. V, Tr. L. Cap, IV. p. t090,

Mirum hinc ell, exitiffe nonnullos, qui ex hoc loco Copernicanum fyftema im-

pugnati poffe, crederent,

38

e35oCeU

ter ea, quae hic commemorantur, ortum vfcilicct & o'ccäf'um,hlucis at.

que caloris difpenfationem , quorum ffingula ad rem plane oculis fubii

3

ciendam adiectionibus fuis aucta & exornata funt,

*

$. VIII.

At nunc etiam fpeciatim , quam fermonis gratiam & pulchritudinemipía

comparatio contineat, difpiciendum eít, Apparet ergo «) confeníus figu-

rarum & imaginum cum praecedenrbus iucundiífimus.

Eadem enim

profopopoeia folem etiam inter reliquos gloriae diuinae adminiftros &

41

innumerabiles Iehouae exercitus permixtum , fuoque tentorio 3) inclu-

fum ponit, Sic manente eodem fchemate, non deeft camen ad locuple-

tandos fenfus occupandamque imaginationem varietas & copia. 9) Ob-

feruamus fublimitatem elegantiffime confpicuam. Ex regno, quod.vo-

cant, szoral; translatio petebatur in regnum &aturae. Iam ex rebushuma-

nis, quae quidem ad hoc genus pertinent, talia promuntur, quorum

alrerum ornatus & fplendoris, alterum dignitatis & magnitudinis fpecie

praeftandiffima legentium oculis & mentibus commendatur quam maxi-

me.

Coniunc&tm cum nuptiali facie & fefto fponfi fplendore heroicum

robur & gaüdium, quantum fimul fuauitatis habent & inobilitatis ! )

Nocionum foecunditatem & amplitudinem,

Adumbrat haec compara-

tio fplendidiffimam folis effigiem. Tunc enim ornariffimis veítibus appa-

rebant fponfus & fponía, quum & nuptali thalamo prodirent, Notat

perpetuam folis quafi iuuentutem, Eodem recenti fulgore.ac robore,

quo prima ortus fui die coelum colluftrauit, nunquam non indutus pro-

dit, fuasque vias perfequitur,

Connotat terrae omniumque eorum,

uae fuünc in in terra, defiderium & laetamn expectationem, in quorum

y

acin

amplexus quafi properat, quae foecundat ille & exhiliarat, 5) Efee

""

pulcherrimam, quae vocum difpofitione ac delectu proportionem tuetur

**

& ornamentum.

Verborum ordinatio crefcentem dat fenfum.

És

Sponfi decus & gratiam nobilitat Peroica virtus , quam incendit perficit-

cur-

que gaudium ; a) vnide in operarum fibi demandararum ftrenuos 'de

r-.

*

fus

——

—

hüm f'oüli dom

l-

3) Qua voce rurfus ad fenfüum vulgarem captum defcendens, noctur

cilium tribuere videtur,

GORERSES

1s ät:

las w6

hbüf

x qfæ*zd*'eï*"**"

H CUx-

mipla

W;WWWM

Sfgue

enirr

ros X

PIERRON qAES Lf,"];?/g'gq/wäw N

M/Z*WA&,&W

c-s-e/e,am 3

ncle

".

E.

Kl do

/?A—a-ää—& *M)

-9 A e m

cuples

pW*WtW

) ob-

Mu

e

(AJ x

l24

d -VO:

KL,

ais od

UQJ;U [

mnnaf

bl

? GLco 8 1 r um

j

orutm

Qwü&

YLo— €29€ )9 o-g ra-6;1f527*1 7 g ov J i&äïtfkclï-;,x U i

E

maxi«

— b

7965v

jicurm

Wi Je jénden rtgonet f bt

j y)

1para-

ape

Noit

.boïf-a

proe

WT

prum

u

rujerut

räcit:'

T

us

doni« :

fs

Tum

fuffu

iutot

elt:

nilil

tefpi

Uiot

Yan

Ciel

pix

foli

(r]

patte

110

la

gun

dum

liee

effir

Teru

di n

Qotel

peni

)5

DI

la

In|

ipf

la

?

qui

deg

lh

li

r

$350oC86

fþs, ardentibus ftudiis immittitur. b) Haec autcmiucuhdimfmrum fpecie-

rum cumulata multitudo, quae copiofiori fermoni diuitias & ornarum.

füfficere poruiffec, decora verborum breuitate conditur. Nimirum vehe.

rmnentior in animum effunditur, & propterea melico carmine dignior vis

eít vnita & quafi contracta luminis. Hinc etiam nihil, quod fic afcirum,

nihil, quod non ipfius rei praefiguratae proprieratem, proxime quidem

refpiciat, in ifta comparatione deprehenditur, c) At baec, quamuisbre-

uioribus verbis exfcripta folis imago , potiora tamen, quae huc pertine-

bant, occupauit omnia 5 nec aliquem locum, vnde res oculis erac fübii-

cienda, vacuum ornatu & omni prorfus lumine carentetmn reliquit; Nam

praeter fplendorem exorientis, praeter vim & rapiditatem progredientis

folis, etiam locum, vnde procedic, (3n&rvaà) & quod defcribit ille fpatium,

(v, Vilmo) haec Pfalmi verba illuminant, Sic ergo, quacunque demum

parte fpectaueris, perfectiffima haec eft defcriptio folis, & omnes, quas

a foecundo gentilium Poetarum ingenio traxit formas, dignitate füperat,

llli enim, quum in externo fideris fplendore haerentes, quo praeftrin-

guntur oculi, ad creatoris maieítarem, quam illud fua pulchritudine a-

dumbrar,cuiusque mandata fuo curfu exíequitur,haud affurgerent;exhaufta

Iicet omni poeticae artis & pulchritudinis varierate, non aequalem tamen

effingere potuerunt folis magnificentiam. Sed quid, fifüblimiorum adhuc

rerum imaginem fub litterali fenfu contineri exiftimemus? Non contemnen-

da mihi videntur argumenta, quibus huius fententiae probabilitas adítrui

poteft, Sed nosiam hic cemporis & fparii anguítia exclufi, confitere ante

penitus liberatam fidem iubemur: quae in fequentibus Pfalmi membris

C 5

reccone

-

8) Sic & fimili figura gaudentes fuam lucem circumferre dicuntur ftellae Bar, III. v. 3.

b) Qualem ad res agendas impetum hebraica verborum conítruGio 445 ww

haud obfcure defignat ;; quae quidem fignificandi poteítas huic verbo cum aliorum

infinitiuis aCionem defignantibus iun&to frequens eft.

Sic Deut. XXVIIL v, 65,

ipfius Iehouae ad benefaciendum procliuitas hac voce fimiliter conftru&ta exprimitur,

e) Latior excurfus comparationum ad ea quoque, quae magis res translatas pingunt,

quam fubicClas illuftrant, inprimis heroico poemati, vbimaior folet effe apparatus &

elegantiarum oflentátio, proprius eft. Inter plurima rei exempla notamus illuftre

illud VIRGILII ZEreid, L, X/, v. 490. fe24, quo pulchré imitatus eltHHOMERUM

lliad. V, v. fo6, feqq.

d

20

632j)o(86

cs

récondita funt, diuinae in dicendo maieftatis & pulchritudinis exempla

alio loco demonfítraturi, Coeterum coronidis loco adhuc obferuamus,

quod verba VIti verfus modo explicata egregie illuftrentlocu

Diligeutes Iebouam fintyvti fol, quum oriturin potentia fa. :

'Thefes,

Confenfüus omnium populorum de exiftentia DEi ex y, IV. & V, huius

Píalmi non malé clicitur, quem ipfum etiam haud inter

poftrema, quae

pro hac veritate militant, argumenta referendum effe, puto,

Veri Philofophi ingenium eft vniuerfale.

Iracunda fulmina, quae Ioui tribuit HORATIUS carm. L. L Od. III. no-

:

bilius adhuc DEo vindicat MOSES in cantico Exod. XV, y. 7, dicens:

Emiffl|furorem. 1uum . conf. Pfalm. XVIIL, y. 9. feqq.

llluftre argumentum Odae Horatianae: Zz£eger vitae &c, etiam magnifi-

centius effert Pfalmiftes Pfalm, XCI, cumprimis v, 7. & 13.

,

Cognitio certa nondum eft viua,

25

Demonfítrandi habitus & perfedionem intelletus &

teftatur,

[ d

1

impcrfc&i»on-eni

Elloqucntiam alit Pcräcicquc !ibcrcas.

Frigus orationis veré fecundum LONGINU

dicendi grandia nafcicur,

E

M*Fap. IVto ex nimio conatu

Hoftem effe licecaliquando, inimicum nunquam licet,

Pracfcripcio non eft modus acquirendi Iuris naturalis,

. . Prae-

E äïï

1plt

uU. U

D anik ia :

&ä

us,

EU J*

A2« df n

äz—l

€

al -t ; Qme

ïw—

rwaGxï

3

j UE

^ DN

y2-0- o« Y«4 FAder

- häüï&. A.

as fs.

ää

eP gqoc-udq- «tjb

P?X?NFPX( »ä

lUrus

i

cup n as af

Z iïïNM..aRKa

äg?

;va-hl-eä

Nmä.

Íleoe—— 0 J

p

CUU ) La 3

oräxw Yif

D5 BN wkc

E u

M euee

?E

,Xw...n.tkt- MU Ak&ewä

æ&&.ï

n

^

GCem-ceav*ec U02 g.

29

115

CA u )

kbf&þ&

t se r a

gt o

atb CC 0 E

ïï

AEf

b

nif

vmrgic Pa

.JFD.—NHHL ä*&lv

$ 4«) r

W&h»h&:x

&ï&nä

äg

Ym

N La C j a

) ?ä?»ï f QKC ii

-

d

ää

n d jott

L;

v D.IFM*- :

g0. as

nati

L. NU arisc r M LA

F COT u- ATa n

,

AL n

mm ] vx ün.v4 JV.MMF,S bxunowa.uvnä ?. N,

(

/w* MWM

o Y

ï,f.mv

??W UI QOEH EE a.äe(«wb

tf;ämu

£

fgfw ao (« (JL&&

QuLo d ? W CC CA

NH

CR

WWW:

3709 vdun r

den

€nit

vigi

dip

lo

fto:

fi f

tus

Qüc

& in

Cod

Tatn

fané

mihi

fper

Copt

füer

dïfd(

a^

92 joc£9

2I

Praefes

"E

| .Refþo*ndent

ifuo S,. P. D,

Diuinioribus litteris animum confecraffe, ptofe&o qui-

dem arduum eft, fed & fandum opus fuícepiffe.

Vt

enim omittam, quod multa demum induftria longisque

vigiliis facra conftet eruditio , qualis quidem '"Theologo

digna eft: grauiores etiam in virtutis & chriftianae perfe-

Gionis ftudio labores adire neceffe eft futuros Dei mini-

Ítros, à quibus pietatis & innocentiae exemplum petitu-

rifunt ali. Hinc iugi precum contentione diuini fpiri-

tus pracefidium « cocleftia dona fünt expetenda, quae-

ue femel impetraueris, diligentiffima circumfpe&tione

& indefeffo fanctitatis exercitio conferuanda,

Quod ego

coeleíftis gratiae auxilium 'TIBI ex animo precor, quum

iam poft exantlatos labores fcholafticos ad perdifcendas

fanctiores .difciplinas altiore conatu contendis.

uem

mihi hacenus probaíti ardorem diícendi, eum fi, quod

fpero, conferuaueris: implebis aliquando mea vota & con-

ceptam aliorum de TE expe&tationem, — Cocterum mei

tnemor viue,

defiderabis !—'

cuius in TE amorem & ítudium nunquam

*

*

*

60 ruft Syein Sd)icffaï $ld nacb— jentem gaa!atbene,

V Syort, to bie CfBeisfeit fid) ben en'gen Gois gebaut.

35 brepntal (e'ger Sreunb ! beglücfte 99tufenfóbne!

Qlu,f-bqie am Coaalenftrano nidbté alà C3ergnügen. thaut,

Gud)

- DOA

HEEMAMLUAQUE

42

92 y —

quxiressc N seiePumern

Cu

(b bat ber -:Dimmel bier. eim 9Darabies ber äreube&

2u eurem Sfufentbaft, su euter uft. ge(cbenft,

€f8» 9tnmutb, Grótidofeit emb: Codyers meetteifermb: (iveitem ,

iub reine CiGolluft fid) fanft i bie 9[berm (entt.

Cfa8 feblet eurem GNXüdt?. ba mur eud) jum QOergnügett

m euren Snufenfis ei éger yrübting fadt:

£5 (5oner Soufenfis ! ntatt fiebet Gben fieget

Gyott, tvo pid) oie Seatur gum froben Zuffbaus macbt.

50 eie votirbget Sreunb ! bein Syema gu begrüffert,

CfGobin eim ebfer Qrieb. Syid) unaufbatt(am reift.

Somm ! fe&e SDid) sergnügt qu. jener 2ebrer. Süffet,

9fu$ ocren. gülbnem SXtunb ein Joníg auf SDid) ffeuft,

Gyie mtan berounbernb ebrt in ben aelebrten Goobnen,

Gyie mande meife Gotabt. duà Sybrem: Joór(aat (cauf.

Syie Stadyweft wirb Coie nod) mit fri(dhem forbeer Eróner,

CGat Ciie mit grofem 9utb ber. Cotübte GXüc erbaut.

Cdon (eb id) Sybren Gleig ii Dir bie rüdten bringett,

Gyie mir bein fióner Oeift, bein Cifer Làngft verfpracb:

50 toir(t u beinem Güc Sid) fibon entgegen (dimingem;

Q5o fofot ber Furgen. 99tàb aud) bie $5elobnung nad.

Cie&t wuf fid) unfer £eib, bod) nidt ba$ Jerge trennemz.

Gyer $eib auf furge Qeit; bas Jerg auf emig nidt:

Cntfernt tirb e8 mit SOir freunbfobafftlid) reben fónner,

ejaenn unfec SYtunb gfeid) nid)t bie CGorte tónenD fpricbt:

Gyein 9(b(dieb rübrt mid) svoar, alleim Sid u beffagert,

Gyif lie8,als vdr id) Dir unb »einem Giücfe feinb :

Gyer Joimmmel gebe mur, bag 3Du bey froben Sagen

9(udy cinem G £o rfinbü, unb einen treuen. Syreunb !

(te feinem geliebteten SSreumb aratulíren /

Jianit wo

uno fi

d) u gencigtem 2Inbenfen empfeblen

Gytr Opponens

' emilbelm Srieberid) Ghinaer.

à

*

fs.

]

3

a

-

*

x

—

-

»

ia

TRUE

"

—

s

E—3

d

5

EM

ERRATA,

quae fic corrigat B, L,

In Tit, (i forfan offenderis, lin, 7mae& gtauae interpone QUAE.

Pag. 6. Not, c) lin, 7. pro L. III, Od. IVlege L. II, XX, & Not, €)

pro L. IV, pone L, III,

Pag. 8. Not. a) pro Rom. I, v, 29, lege Rom, I, v 20e

&i

s

RO ATE

d

hiniinensamer E

r

2

"

j

W

-

Es

UARU HBENT OFK NI RB o BR

r

"

2

$

W

s

P.

s;

:

n

—

*

—

m

La

ERY

ERE

i

g

-

a

A

.

HO

PAZARUS

5

al

-

as

3

E r

2

2

P

x

z

m

E

O

E

e

d

u

25

À.

A

a

E

um.r

d

-

L

-

E

.

i

E

E

E

x

-

p

*

A

4

5

as

d

E

"

&

-

-

E

E

"

—

o

E

C

i«

as

m

[

NY

E

s

;

s

d

í

A

Bes

L.

i

"

—

n

d

M

—

—— .

s

Md

M o

—

M

—

TT

—

s

uxool

ITMM ol

"

—

t

X

T

-

-

s

"ETE

E

st

-

"i

—

?&.J.nu.l!m .

$*s

ao

"-

AR

——

M ^

u

-

3

s

——

— p

d.

E.

.

—

i

Pilprns

UTO

Ó

m

78

——E-—

2

ho

N

i«

-

s

-

-

—

2

€

v

m-

k

.H

m

ä—w.«:ü

A

i

$E

d

Y

H

n

E-

3

W

m

m

u

d

4

3

,

É

—

u

A

|o

:*

*

Vs

"

*

*5

X

É

£5

-

*

3l

a

X

j

b"

»

É

]

.*

tj

1

"A

M

e

Á

"

o

i

t

A

E

x

4

P

-

e

x

H

N

z

Mof

)

22

j

-

?

-t

um

M

i

E

$8

.

v ais

d

"

X

-

A o

a

EM

—

73 É n MT

-T

s

N

3

3

NY

d

E

a

z

T

x

d

At

i

—

i

"-

en

ET

-

-

al

3.

r

T$

-

m

3

p

E

m

S A

AU .

p

Wem EE

' ORATIONIS MAIESTAS

;

DIVINA

ä

PVLCHI

MIVLE

SEV

SPECIMINA AESTHETICA

ä

EX GäALMO XIX,

DEO DVCE

PRAESIDE

ALBERTO FRIDERICO THILONE

SCHOLAE NORDLINGENSIS RECTORE

D

MARTII MDCCLII.

IN PVBLICO VIRORVM AMPLISSIMORVM

SIMVLQVE MVSIS PATRIIS GERMANICO

CONGRESSV DEFENDET

WWW.yXy ter.com

CARMINE VALEDICET

ABITVRVS IN ACADEMIAM

CHRISTIANVS GODOFREDVS BOECKHIVS

ä

NORDLINGENSIS

$$—

d

NORDLINGAE, litteris MYNDBACHIANIS