KaI600-1664

KaI600-1664_21 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

Exercitatio Philosophica De Natvra Sibi Incassvm Vindicata Sturm, Johann ChristophandHaake, Johann Daniel PA 2 EXERCITATIO PHILOSOPHIC*N'A NATVRA SIBI INCASSVM VINDICATA, Q'va sententia noftra de NATVRE, provi- dentiffimeé ubiqve, & efficaciá Divinz Virtuti contradiftinctà , univerfaliter & particulariter agentis, IDOLO Ab ignorationibus elenchi perpetuis V 1 R1 DocrissiMt, mentem zoftvambaud ajjecuts , ;ä modefle -vindicatur; SvB MkEo IOH C HRISTOPHORI STVRMII Philof. Nat. & Mathem. Prof. Publ. PRJESIDIO l; RESPONDENTE JoHANNE DauriELEÉ HaaAkiO, Nordlingenfi Rhaeto. 4.d. 9. April. A, O. R. M DC XCVIIL ALIDORFI, Literis HENRICI MEvERI, Vniv. Typggr, ; ä ï? l l, f f i [ [ li m "m n n hu 3 $? 3 ? ^. -9 'e 394 — $ -. - e * l. ... D 5l -ä.-:« .- s 9t ..:.. lo i eXo b i COR R OEOEO t : c -r :: * ----- $ äïä ä i äjï ; äc! ? $; y * Li - . n ; . 2 2 $s e HH 3 qq4 . ;. -ä. PRAESES RESPONDENTI SUO s as pR d - xum captum effet à 7Maxime-Recverendo DN. PA- NV U (4 RENTE To confilium , Perescimie ac Preflan- z tifime DN. HAackr1, ut ex noflra bac uni- ID 2 "n 4i «erfitate , quam per integrum quadriennium ea lo V E t frequentafli fum induflriA &v fciendi plurima in- N j: * —— 7s ! i M: 72 a cor "l E Z explebili aviditate , tum amimi "vieg, probitate E——3 65 modeflid , que bominem -vere - fludiofum &5 Philofopbie melioris cultorem decet , abitum tandem parares , imó juflis de caufis maturares , neg, kamen confultum cvideretur , abs [pecimine quodam tuorum profeduum (quos majores e[fe bona fide Éeflavi polfum , quam cverecundia tua 65 nimius forte pudor often- fare tibi permittit ) publicé edendo te binc arvocari, temporis aü- fem disceffui tuo preflituti brecvitas non permittere£ , uf proprio JMaríe argumentum aliquod Pbilofopbicum (quod ufig, preflave facile tibi fuiffet ) elaborares, ab alio cveró elaboratum uf pro tuo «venditares , neque Honoratiffimo DN. PARENTI fuo dignum bomine ingenuo , mibi quog, cum Patronorum 69 ipfius Publici ma- gna injuria conjuntlum , tibimetipfi deniq, turpe ac debonefl amento futurum meritó judicatum effe& ; placuit tandem , prefentem. banc exercitationem pbilofopbicam, ,Apologie loco, ad-verfus imputatio- nes Viri cujusdam Clariffimi , mentem noftram non fatis affecuti , bau£ ifa pridem conceptam , publicé ve[pondendo tueri ; &5 quid bu- qTra 356 Soe $550 A seri tui -valeant , quid ferre vecufent , Academie PAATRIBUS Excellentiffimis (quos omnes ac. fingulos bonorificé de te. fentire, K «vadem me fibi predemq, fifio) &5 Commilitonibus tui amantiffimis j ^ oflendere. : Laudabilem buuc íuwn comatum cim carmine quo- dam , ex more vecepío , £ibi grntulari deberem ( cujusmodi quidem ab inexercitatis mei fimilibus iniquius communiter poflulantur ) malui affetium tibi meum boc epiflolio teflari : mon folirm de pre- enbi negoio , feliciter indubie ceffuro , tofo pelore gratulatus , N ed eiiam ulterioribus tuis [lndiis aufibusg, divinam porró gra- £iam , itinerig, deflinato colitum fodalitium 69 cuftodiam anini- us apprecaíus ; neque . bac- boni feflimonii parte £e defraudatu- vus , quód invius ie dimitíam , qui tofo boc plurium annorum fempore , quo contubernio con-viduque meo ufu4 es , neque me meos"ve ullo modo leferis aut perturbavveris , fed parentum loco me cusi conjuge colueris , liberos autem noflros , ul fratres-ac fo- vores, [emper amacveris, — Abi igitur bonis, quod ajunt , a vibus, auf potius cole(li flipaíus contubernio ! .Age porro vem oimnem fliciter , & exple (quod agis buc usque) Parentum Flonoratiffi- morum gaudia! Para £e (quod batlenus fecifli laudabiliter ) &y prafta fuo tempore (quod ominabundus auguror ) Virum , Patrie Dulciffime emolumento ac ornamento maximo futurum ! Vime. denig, no[lri wnemor , 65 Vales ! Dabam e mu[eo d. 20. AMaríii, ! 3l d. 1698, (lior lufa 10f pf uidt ! At Anti ia m EXER. hn ij "3 r )9e m o j A 2 259 * E £ p N 39 A 28 N t É t.l * "a ^ D n 5 d- - f DNEMYILATU) f- 2535 h— df » ea 3 ^ ( ( N e : 7 É fs $ d dritinp [E:lis a 2 D II & Gs d VN itoj T EXERCTTATIONIS hfu. PHILOSOPHICZ n d T pl p g RA SIäJI INCASSVM dun um NATV VINDICATA, fu. DERUI Carpur l. , T uod rétbut j Prafaminis vvicem fbire posfit. - "m z [, ) BD Kodiit anno fu.pcriore Liber de Natura bipartitus, 0 001 s -. Eu * ?,g Authore GUNTHERO CHRISTOPHORO () od s d 7 L o SCHELHAMMERO inAcademia Kilonienft nunc ilir)d (5 Di Medicina Prof. P. Primario, Viro Do&tffimo; in j 5 quo, colle&tis undique, que de Naturz tum nomi- r i x RS Q* ne, tum fealitate fub illo nomine contenta, ex an- T X t G*S« fk LawZ 1 ! /"f;l', —— tique Grzcis Sophis primüm , dein ex recentium Plïlfophoru m Sctiptis & affertis congeri poterant, multam utique le- &ionem atteítantibus, tandem p. & 6. & feqq. noftram quoque de INa- tura (ententiam , & fingulari quadam differtatione noftra Idoli Nature nomine infcripta & AltdorffI anno 1692. publicé defenfa, refert , & poftmodum in feqq. capp. prafertim V. examinat & confutat; fatis uidem infeliciter, nec fine omni in nos injuria. II. Primó enim p. 56. mihi cum aliis id affingit , quód extrusá naturá , aut quicquid. intermedii fingi poteft , divind virtute moveri omnia flatuere malimm , quàm aliquid admittere nature nomine , cujus ipfiw naturam ipnoremw , ipío folo fcilicet (quod & pag. 9. manife- um eft) eam, pr& omnibus omnium fcculorum Philofophis, plane " pleneq; perípe&am habente. Similiter pag. fequ. ;7. me nominatim ait ipfum etiam Nature nomen impoflerum plane deletum velle Q9c. & alleg. Je z 0884 alïcg: modo p. $9. in fexta & recentiffima eorum fe&ta, me quoque vel gl tto pracipue comprehenfum voluit procul omni dubio , qui exflirpatum jantium omni antiquitati nomen bodie omnibw modis cupiunt. — Quod j idem repetit p. 82. dum eam fententiam fibi expendendam fumit, que ( plané abolitum 89 rejehum cupit Nature nomen: que non mod nulla qui omnino fit €&c. In his omnibus affertis autem , mihi faltem injuriam & d fieri , meramq; elenchi ignorationem ( ut cum Ariftotele loquar) & eicu)A E^0v illationem, à di&o (ecundum quid , ad di&tum fimpliciter, [4 contineri mox patebit. p I1I. imó, cum p. 104, poft affertam operosé ftabilitamq; natutze D exiítentiam , ipíam pleniüs tandem eloquitur , & quantacunq; eft, to- taim dat, quód nimirum (it eterna illa lex , ex voluntate divina, immu- tabili pariter €9 fapientiffima orta, ab eag, promulgata cun&is exiflen- zibus in univerfo , cim primum eadem conderet aiq, conflitueret , quà ï unumquodg, juJum eft agere convenienter ad finem ; hanc ipfam Divi- nz voluntatis legem , atque adeó ipíam Do&tiffimo Autori fic dictam Naturam, me pridem , &, ut credo, ante ipfum, (tametfi non (ub hoc naturz INomine , cujus novam quodammodo hanc effe acceptionem haut diffimulat) tum agaoviffe, tum inculcáffe, pariter ex dicendis con- flabit , adcoq; naturam (ibi & Medicis, mei faltem intuitu, incaffum ab ipfo vindicatam effe , (imul evadet manifeftum; utpote qui reipsá in agno(cenda illa, quam ipfe vocat, natura, penitus confentio. IF. Exquacommuni nobis utrisq; veritate illam porró meam de | virtute Divina fola omnia movente, (exclusá fc. natutá, non fimplici- ter tanquam intermedio , fed tanquam agente, & agente quidem illi Virtuti Divinz contradiftin&to) fententiam ultró & infallibiliter con« feaui, fic demonftratum dabo, ut videre Clariffimus Autor evidentis« fime, fi velit, poffit , alii faltem à partium ftudiis alieni certiffime fint vifuri , me inter ac ipfum nullum effz , quoad rem ipfam, diffenfum, ipfumq; adeó dum me impugnare tanto conatu opereq; laborat , cum umbra fua, aut cum alio quocunque à me diveríum omnino fentiente, pugnáffe. e' V. Quod cüm ipfemet cap. V. num. XII. & feq. five p. 94. & 9 g. fateri tantuüm non coaCtus fuerit, maluit tamen me inconfiderata cu- h jusdam negligentiz & pudend in eadem quaft pagina contradi&tionis U infimulare, quàm apparenter pugnantia penitius confiderare & conci- lo liationis alicujus poffibilitatem (ufpicari; quod facere tamen cerga Vi- rum Profefforem, & perannos quafi triginta in hoc Philofophiz Natu- Qu talis n (»SSC s. )96« ralis ftadio ftrenue, nec fine omni cordatiorum laude , curtentetn , ra- Tf tionalis «quitas omnino poftuláffer. Certé, de tali viro, quem p. j 7. Wl a Experientiffmum longeq, doüiffimum Pbilofopbum , Profefforem item Celeberrimum, & p. 9 1. Clariffimum bujw evi auB&orem, Firumq, alio- w?'(&l J quin eruditiffimum, falutare non dubitátti, SCHELHAMMERE, ha- &enus mihi femper ZEftumatiffime, imó, nifi me omnia fallunt, fummi &A eiiam Viri appellatione, preter ac ultra omne meum mceritum , dignari, Tj eum deinde conceptum , non tantüm mente formare, fed formatum publice quoque profiteri , quüd fua dogmata , qu , ( quod ipfe fateris j Mut p. $7) differtatione quadam fingulari comprebendit, omnig, conatu in- id,t trodutia in Scbolas cupit , per nepligentiam fibi patiatur excidere i intt (quod p. 94. afferis) quodque unà eademq; differtatione , aut eadem FUj ejusdem differtationis paginá, fibimet ipfi in os contradicat &c. quà t t animi moderatione & conftantià, quo tuo in me affectu, quove meo in mb te merito aut potueris aut volueris, ha&tenus ego non capio. icdun V übl V1. Profe&tó,fi erga me in Chrifto fratrem eodem affe&u , aut fi affe&us ille dcfuit, eadem animi zquitate uti voluiffes, quà erga Strato- :ption:m nem & Hippocratem homines Ethnicos ac infideles, contra Lipfium & Vi La&tantium , ufus es Cap. lL. Lib. L. p. 43. multó etiam faciliüs ac ve- ffin d riüs meam de natura DEOq; hypotheíimn cum tua, vel tuam cum mea, t d conciliare potuiffes , nec opus habuiffes, me hominem plusquam fexa« genarium, primus quidem quod fciam, orbi literato, tanquam ineptu- m lum fuarummcet fententiarum ignorantem , ac fibimet ipíi in eodem mplici' Contextu ridiculé contradieentem, proüitucre. ml .FII. Quod fi ergo hzc, que hactenus, ut (ummam deinceps de- T C0« monftrandorum, nunc propof(ui, opere ipfo in fcquentibus demonftra- jutis vero; non poftulabo quidem, ut injuriam mihi fa&tam publicé confi- y ltl tearis, fed (atis habebo, fi tacitus tecum id agnofcas, aut, fi ne hoc qui- ïümmi dem obtinuero , alii tamen , á preconceptis opinionibus liberiores , de , a me meisq; hypothefibus rc&tius &quius; fenferint. uod fi vero, jl prater omnem fpem & expectationem,hac . publica mea & palam fa- &a quercla ( quam inter nos. & privatim effundere maluiffem , (i pet l incufationem tuam publicé priüs factam licuiffet) fottaffe magis exacer- ( batus , ftylum ampliis acuere , acerbiusq; in me flringere motdacem j calamum deftinaveris: aliam mihi prorfus effe mentem fcito , paucu- ll losq; , qvi per Divinam gratiam fupereffe mihi poterunt annos, tran- quillé quicteq; transigere przoptantem, omni ultetioze tefponío fuper- lu z feden- l -^ »386 4 984 [cdcncïL:m tnihi, teliéto le &oribus noftris dc hoc primo congreffu judi« cio, mecum firmiter conftituiffe. pI [ C AP. 1. f Quod Naturai c:nnem , quovis fenfu,nos nun- ; quam negafJe, neg, ^onen ipfum fimpliciter extintlum &5 ex[tirpatusi velle, luculenter offendit. F | Oc utrumq; ex ipfa iliz Diff.rtatione de Natura , quatn Clariffi- mus AuGtor fibi conf. indam ex profeffo (umfit , adeó eviden- H ter elucet, ut mitarifat.. non poffim, oppofitum mihià Vito lau- dato tam auda&ter & illimiz * impuiari. lpfo primo cjus Differta- tionis capite ex Ariftotelis Lib. lV. (aliis V.) Metaph. cap. 4. vatias vocis Naturz figaificationcs enarramus , quas , tantum abeít ut repu- diemus fimpliciter omnes "« in ipfo T. cap. $. iftam , cujus exem- plum cor effe voluerunt inierpretes in animalibus perfe&tis , re&iüs tribui judicemus primazvo illi nafcendozu:n ex ovulis animalium & fe- minibus plantarum rudimento , quod ; |ibusdam ipfe fenfus & avmlía , in Cxteris quoque ratio fatis evidenter hodie deprehendat. 1l. Secundam ctiam vocis Natrz fignificationem , quam Lib. IT, Phyf. cap. 1. t. 3. fufiüs exponit Ariftoteles , nec abhorremus, nec re- probamus, fed expreffis verbis dicimus, ut in artificialibus,e. g. horolo- giis, internum quoddam principium,unde motüs tum interiores rota- rum magis abíconditi tum exteriores indicum in oculos magis incür- rentes proveniant, quod Zrtificium commode appellemus; 5ic in cot- oribus naturalibus intrinfecum quoddam agnoífci principium, à quo non motüs folüm locales , fed quavis aliz mutationes, paffiones & affc&tiones profluant, quod Nafuram appellare , indeq; ipía corpora, Naturalia denominare placuerit. Eftne hoc negare INaturam cffe ali- uod- quid, & ipfum INaturz nomen omni conatu exflirpatum velle? fi contigiffet Viro clariffimo vel videre Phyíicz noftrz Conciliatricis Conamina , vel, que obiter faltem infpicerentur, digna vi(a fuiffent ; reperturus fuiffet integrum cap. IV. Partis Generalis de INatura in quo hujus definitionem Ariftotelicam non folüm admittimus, fä fed & adveríus Sperlingii aliorumq; cavillationes pro virili defen- dimus. Ij Ji1, Ut v r5 38 hd. III. . Ut fequentes vocabuli Natura fignificatüs quos pletosq; ap- probamus potiüs quàm refpuimus, (ut cüm e. c. in $. VIII. cit. cap.I. haud incongtue dicimus, jamdudum aliquos novum inter Naturam univer(alem & Naturam particularem. di(crimen introduxiffe &c. nunc pretermittamus, aliaque multa , quz huc facere peffent ( ut c. g. M uód p. 22. INaturam naturatam five corpoream utique agucícamus lj € füb(equentibus capp. ficco pratereamus pede ; in cap. IV. totius dis« fertationis quafi cardine, fub ipfum principium, eandem Naturz natu- rantis & Naturate differentiam tametfi minus. barbaris & ^:4:.dali uf minus occultantibus terminis expreffam mallemus) verbis expreffis iterum agnofcimus ; deinceps autem à $. V. per feqq. complutes, quo T fenfu & Nature nomen, & tei fub illo intellectz attributas varias IO- Jittl prictates, admitti poffe confitemur , e. g. quód Nature opw fit opw in- Dirtis telligenti , quód generationis negotium omnium aliorum operum Na« 4 W ture admivationem longé (uperare, tanquam re&é di&tum concedimus; Wttt 'Xd. uód Naturz univer(ali fugam & evitationem vacui, fano fenfu patia- 5 O mut attribui, imó particulari quoque natura, five Archeo, caterisque, , qua rem eandem de(ignent, nominibus in humano corpore Medicatri- m cis appellationem & crifin quandam adícribi per nos licere, aperte di- usl cimus ; Naturam porró uibil fruftrà, fed propter finem aliquem femper n agere,ut vere di&tum, certo modo fcilicet, admittimus; Naturam feut- Il per agere id quod eft optimum, ut commodiffime di&um agnofcimus ; f f Naturam tum univer(alem , tum particulavem fui ip(ius confervatricem yortio fano fenfu dici poffe non negamus &c. uibus ita ftantibus & fub 5100 oculorum confpe&u evidenter pofitis, poteftne, rogo cordatos omnes, Araut cordatus aliquis philofophus absque pudore nobis imputate , quod za- jt COl turam omnem extrufam,imió quicquid intermedii fingi poteff, negatum malimw , quàm aliquid nature nomine admittere ? quodq, ipfum etiam i n5 Nature nomen impofierum plané deletum &9 omnibus modis ex, irpa- 0i tum cupiamuw ? j fl J IF. At enimveró, Naturam faltem veré proprieq: agentem, certo u confilio agentem. fapientiffimé agentem omnia, & DEO tamen con- j tradiftinctam, quz tanquam DEI vicarius univeríalis fupetiori & infe- j L !( riori mundo, & fpeciatim 1215.& pufillo corporis humani , omnibusq; in l his paffim. & quotidie obviis effe&tibus materialibus & COrporeis eo T modo prafit regendis & gubernandis , quo Fortuna vulgó rebus & !u a&ionibus prafit &c. Hanc faltem Naturam, inquam , extrufam, hoc nomen cum univería fua fobole, 4nima 7Mundi, puta, Principio H3lar- 43 Ü cbico, "EC 6. 098 thico, Calido omnia non permeante folim, fed intelligente quoq,,vidente; audiente ac fciente omnia tum prefentia tum futura;Spiritu item mundi, Naturá DEO, Naturá vacuum folerter multó anté velut e (becula futu- ä vum pro[piciente , Principlo plaffico, Naturá Numine fublunari , Matre providá €9 fapientiffimá, Naturd morborum cum aliquá Crifi €$ cum ju- | dicio Medicatrice , Arcbeo plená infignito fcäentiä , C&terisque corporis humani Re&oribus DEaftrorum conceptüs in imperitorum animis parientibus, exftirpatum omnibus modis cupimus & radicitus evul- fum & Chtiflianorum mentibus? Fatemur hzc & lubentes. Sed eftne ;: hoc omnem naturam fimpliciter & abíoluté negare , fi talem neges? Eftne hoc ipfum Nature nomen plané pleneque deletum velle, fi, poft- quam fex, feptem , octo ejus figoificatibus admiffis, (tametfi ad evi- tandas ambiguitates fingulis diftin&ta vocabula fubftitui num. X1I, cap. I. exoptaverimus ) unum tandem fcandalofum & in DEUM ( li- cet prater multorum mentem) injurium refpuimus ? Quid aliud eft diystia, 9 $Ayx8 , aut à di&to fecundum quid ad di&um fimpliciter miferé claudicans illatio, fi hoc non eft? Quod utique híctaceri noa potuit, quia cum aliqua illius, quem ferire infontem ac nullo fuo meri- to deflinaverat, injuria conjuncta eft. V. Dubitat equidem hic Adver(arius nofler , an unquam alicui in rnentem venerit Creatorem cum creatura fic committere, ut tanquam caufe fociz allegentur , & annon otiüs fabordinatam intellexerint i omnes, quos cgo tam graviter accu averim, poteflatem? Incautius et- o locutos, rectiüs tamen fenfiffe putat, nec adeó graviter accufandos, uod fi de omnibus, ut ipfe quidem , fortaífis etiam incautius loqui- tur , intelle&um velit , reclamant expreffiffima Seneez verba, Natura nibil ne DEO ff ,nec DEUS fine Natura , fed idem eff uterq, ; recla- mant illa Hippocratis, quibus fuo 9cgu& plenam omnium tam prafen- tium quàm futurorum fcientiam adtribuit ; reclamat ipfum Autoris teftimonium , quo p. 86. Empedoclis anteceffores , INaturam , ait, Deum feciffe, & opus habuiffe pro opifice, h. c. fubordinatum pro ! fummo directore , reclamant denique recentiorum multa , non fane in- f cautiüs elapía, fed ex affe&tu quodam non (atis excufando in ifthzc £, [' Numina, quz vocant, fublunaria ex gentilium f rcquenti lectione non Juz fi vel p advettentibus ingenita fuperftitiofiusq; deinde protrufa. fic maxime mitiüs interpretari velimus (id quod fccimus Differt. noftre N p« 12.) ad cos feparatim progteffi , qui DEUM à Natura, Creatorem Á à Mun« "eC 7 )9a« à Mundo , ferió quidem diftinguunt, tanquam caufam & effe&um ut 'l, coníervatorem & rem confervandam &c. quamdiu fcilicet collatione l dircctá (upremum Dire&torem cum fuübordinato, quo utitur directionis ! fuze medio, uno quafi obtutu fpeGant, & veritatis vi coacti ingens in- l ter utrumque intervallum animadvertunt ; mox tamen ubi de Natuta i fola per occafionem loqui incipiunt, cam vel (üb hoc ipfo, vel (ub aliis Y nominibus , iis exornant elogis , iis przdicatis extollunt , quz foli M l DEO propria, non (olum magnam Sapientiam & folicitam providen- Ude tiam , omni loco ac tempore exercitam, fed aliquid etiam Divinitatis l (quod ideó Numinis etiam appellationem quafi non advertentibus ex- püï rcífit) evidenter involvunt : Ín quo ipío.profc&tó implicitam quan- P| n ! dam idololatriam agnofcere , nos (altem Evangelicos, non minus ne- ! n Y ceffum eft, quàm in Ímaginum San&orumq; cultu Pontificiorum ; qui n 1 [ tamen có ftuporis nequaquam devenerunt, ut immenfum illud difcri- ii d men inter DEUM & San&os mutasq; imagines , ( quod interim in, It praxi magnam partem negligunt) verbis etiam devotiffimis non J MM fLUR agnofcant. VI. Mitari veró fübit laudatum fpe virum etiam hic adverfarium )d mihi effe voluiffz , qui tamen ,quam ego tuli cap. III. mez differtatio- nis, de opinionibus cap. II. recenfitis, juftam , uti credo, fententiam, in iaj Lib. fui I. cap.1V. & alibi fuo calculo omnino confirmat. iNNam De- nquzm mocritum atque illos, qui ad Platonem usque eum funt confecuti at- yatt que fectati, poftea etiam Epicurum, ac tandem Cartefium, animalium üs d quoque generationem per meram particularum figuram , motum, pon- nfof dus &c. explicare aufum, acriter redarguit p. 67, 68, 69. Platonis Ani- w mam & animalitatem Mundi p. 70. convellit : Stoicorum , illam Muns n di animam, quam Plato à DEO diftinxerat , cum ipfo DEO confun- t dentium , imó Mundum Deum facientium, intolerandam opinionem, Mi p. 73.74- graviüs perftringit: Helmontii Archeum tum totius univera Jon fi, tum terte & cun&orum animantium particularem p. 76. explodit : Al Bacbimii lucem creatam pro mundi anima venditatam, & Commenii , Spiritum p.78. & 52. rcjicit, & à DoGiffimo Ernftio Lipfienfi hanc ) fententiam in ipfis incunabulis jugulatam teflatur: Henrici MoriPrin- 1 cipium Hylarchicum, Mundi quafi Prefidem neceffarium fuiffe negat, poftquam Aéris preffura infinitis experimentisab lngeniofiffimo Gue- rickio, Boyleo, aliisque nimis fit evicta ; quo ipfo Sper!ingii aliorumq; Naturam pravifi undecunque vacui fedulam ac ptovidam evitatricem, pra- fimul ut vanam & frufiraneam neceffarió. repudiat: P. 79. & cedd. 'S&C 8. 298 if Cedd. 73. £4. &c. autem hoc ip(um Principium Hylatchicum, & fob. Til Raji Naturam Plafticam , perinde ut à nobis fadum , pluribus argu- mentis exagitat. t VII. ln vulgatiffima etiam Ariftotelis definitione , qua Naturaim qlll ut motüs & quictis priacipium confideravit (quo etiam fentü naturam u nunquam nos negavimus) id eum intelligere principium docet p. 33. pO quo materia movceti apta fit; quod non tantüm vox sudigo4 liquidó n [it oftendat (nec enim 2ex/là $ vuev, fed & suciuy , dicit) (ed in ejus philofophia verfatis etiam aliunde perfpicere in facili fit: fiquidem in f co totus & ubique occupeter, ut oftendat nihil moveri à (eipfo, omnemq; adeó mat&fiam ac z:-.teriatum omne principio motüs a&ivo f t orbatum effe &c. qux omnia, cum laudatis ibidem ab ipfo viris, Ce- falpino, Sonero &c. dudum ex iisdem Philofophi locis docuimus ; id infuper majoris evidentie gratiá fuperaddentes , quód hzc particularis cujusque corporis natura principium fit $ xweidu fimpliciter, ratio- g ne materieg, $ xwadw 73« hoc vel illo modo & non aütct, ratione formzac textura. VIIT. Communiffimum vocis naturz ufum effe dicit pag. 4,'.cüm Univerfum mundi complexum notat ; quo ruríum, naturam me ne- gáffe , aut innoxium hoc verbum penitus abolitum velle, qui diceret, n iniquiffimé id diceret. De hac veró Natuta eadem omnia utrique (en- timus, ea nempe, que $3denbamius in verbis p. 114. citatis, qua ipfe- met verba egregia vocat, quód rem fuam mirificé & explicent & confir- ment: Ego, ( fic habent illa verba ) quoties Naturam nomino , toties caufarum naturalium complexum quendam fignificari volo, que quidem caufe brute licet, otQ, omni confilio deffitute, non tamen fine Jummo con- ä lio reguntur, dum juas queq, operationes. edunt , fuosq, exequuntur ef- feüás. Nimirum fupremumillud Numen, cujw vi produta funt omnia, €9 à cujus nutu pendent , infinitá fuá fapientid fic difponit omnia , ut ad opera deflinata fe certo quodam ordine atq, metbodo accingant , ueq, fruftvà quidquam molita, neg, nifi quod optimum eft, ac toti rerum Fabri- ! c& , fuisq, privatis naturis maxim? accommodum, exequentia : perinde atq, automata non pro (uo, fed artificis con[ilio moventur. 1X. Ignofcet igitur Vir Do&tiffimus , (i denuó inculcem , omni [/ procul equitate ipfüm toties in hoc füo de Natura fcripto mihi impu- pl táffe , quód omnino nullam effz Naturam (entiam, ejusque plané aboli- Til oti tum & rejectum nomen velim,eumq; rogatum hic qua pareft eam mo- dcítiá, ut impofterum aliorum virorum mentem , qui prafertim nullo fcq | ipfum XSeC 9. 298« i ipfum unquam verbulo lzferunt, nec adeó vilia funt in orbe literato rio« 1 mina, penitiüs priüs exquirat , quàm calamum in ipfos etiam nomina- tim ftringat. uid enim prodeftadver(arios fibi fingere , ut habeas in ! uibus confutandis ingenium & cloquentiam oflentes ? Aut , (1 hic Viro DoGiffimo fcopus non fuit , quàm praflaret ,animo conciliandi potiüs quàm refutandi legere, illorum prafertim fcripta , quibuscum in quamplurimis, iisque fundamentalibus, dogmatibus idem plané fen- tias, adeoque juncta operá Veritatis Philofophice incrementa non pa- rum promovere queas. Obfervavi perlegendo hoc ejus eruditum de NNatuta opus, eum e. g. ad mentem Ariftotelis formam agnoviffe non M n novam fübftantiam , fed fubítantiarum modum p. 15. & 35 : Mate- t m tiam & materiata omnia principio motüs activo orbata eíle, p. 31: An« tiquiffimorum Philofophorumlonge alias fuiffe fententias circa res na« t turales, quàm tradidit Ariftoteles p.6o. & (sqq: & Scriptura S. res natu- f Mi rales & controverfias de iflis definire velle, ipfius fini ac intentioni re- pugnare, p. 77 : Effentias rerum in ecculto nequaquam effe, cüm mul- li ta hodic ex fimilitudine rerum mechanicatum optimé explanentur, nec dc reliquis defperandum &c. p. 112 : Longe alias, h. e. artificiofiffimas, 4l Dd quas affequi humanum ingenium condigne nunquam pcterit , effe ma- (ict chinulas omnipotentis & fapientiffimi conditoris, quàm artificum, 3l nec aliud nos agere , dum naturam fcrutamur , quàm illud , ut affequa- ]ug( T mut corporum configurationes & compofitiones intimas, quibus le- con ges naturz. fic exequantur , ut effe&us prodeat. p. 121 & 122. Cor- ff puscularem Philofophiam metitó plerosq; hodie profiteri , at poft fi- guim: guras corpusculorum omnino adhuc aliud requiri quod eas faciat age- fa. re ut agunt &c. p. 125. Pictati non minus quàm vetitati longé magis i confentaneum effe , confilio, h. e. Divinz Sapientie partium mundi particularumqj figuras attribuere, p. 127 : lINaturam quandam effe uni- mll " verfalem que toti mundo fit communis , & cunétis corporibus natu- ralibus propriam effe naturam & füam, p. 15 6: Supremam & immene L lt fam illam fapientiam nobis lumen de lumine füio conceffiffz , atque ita 7 indidiffe , ut etiam poft lapfum hominis fatalem , fecus ac. multis eft hodie perfuafum , fuperftes (it , quo ejus beneficio queamus in dagare l vias fuas, imperfe&te licet , tamen quantum fatis eft nobis ad co ntem- p!ationem eorum , que , ut de íe fuaq; illa immenfa bonitate teftimo- nium perhiberent , nobis ante oculos , tanquam nobiliffimam vitz " . otiof alias vel profanz , occupationem expofucrit. p. 139. Item fcqu. 140: Propriam hominis, quà homo cft, fibi reli&ti, occupatio- nem od !o. )96s nem effe contemplationem natutz , & hinc meditationem de ejusden Au&ore., omnipotenti DEO ; ad quam divertat jure, quisquis ab offi- cio. füo. & neceffariis vite vacare poteít: nec efficacius quicquam ad. pietatem vel generandam , vel excolendam ac con(ervandam , poft (a- crarum literarum & hiftoriz facrz profanzq; ledionem reQé inftitu- tam reperiri: Contra naturam hujus aut illius corpotis naturalis quae- dam contigere re&té putari,at non contra naturamuniver(am; p. 149: Aftrorum ( remotiorum fcil.) influxum ex verz fapientiz limitibus dudum exulare , p. 153. &c. &c. ux omnia cum meis cogitatis ap- rimé confentiunt, & paffim à me publicé privatimq;, voce & fcripto. inculcantur : Ut illa taceam , qua fuperioribus hoc ip(o capite nume- ris me cum eruditiffimo Viro communia habere, paífim ofteudi, & qux porró. in. feqq. ad ipfius omnino. mentem. me dudum docuiffe (üm oflenfurus : illud prafertim palmarium & ad pra(ens precipue fpe- &ans, quód illam ipfam, quam ipfe vocat, & cap. V. nominatim p. 104. nobis defcribit & inculcat , Naturam, lubens promtusq; agnofcam, & in fcriptis meis (licet non fub hoc natura, fed fub alterolegum divina- rum.nomine) dudum profeífus fim ; id quod & fequenti capite plenius elucefcet. quer g Quo id,quod num. III. ca . L afferui ,eam numz- vum naturam, quam. Autbor cap. V. 65 effe probat , 65 quid fií plenius £andem eloquitnr , eq, nepálJe me unquam ,neq, boc fenfu. nature nomen. abolitum "volui[fe , lucu- lenter. ecvincitur. I 35 Mura eft , inquit p; 104, gterma illa lex, ex:voluntate divina 33 N mmautabili pariter & fapientiffima orta; ab caque promulgata. »5 cun&tis exiftentibus in univerío, cüm primürm eadem conderct , atque conftitueret, qua unum quodque juffum cft agere convenien- »ter adfinem. — Agnofco, inquam, hanc legem Divinam; & agnovi pridem , cum omnibus qui de natura cogao(cenda fuere folliciti ; &, uando hanc zternam & immatabilem DEI legem, cum fapientiffimo ] ! Lip(io Lib.1I. Manud. Differt. XVI, Naturam il'am communem appcl- « lare placuit Viro Clariffimo, &, fi in a&ionibus fingulorum fpedtetur, Naítt- 1I. J9e« h Nature legem falutate ; non repudio ne hanc' quidem vocis fignifica- [ tionem, imó rationem quoque dictz legis adjectam admitto : Cüm ** d omnia finis alicujus gratia fint, confequi;ut apta quoque ad eos fines * fabricata fint. Sed fruflra (ane id quoque futurum , nifi fit, quod « impellat, cogatq; agete eo modo quo agere oporteat, contineatq; ex ** * adverfo , ne agant intempeflivé , aut immodceratiüs vchementiusq; ** quàm neceffe fit, aut non flato ratoq; tempore moveantur. [11 II. Hujus univetfalis legis partes aliquas fpecialiotes in Conami- nibus Phyfice Conciliatricis, ante hos annos ttedecim recen(ui, p. g0. & 91. concludens , cüm nihil potuerit nuda & informis materia, nifi pati atque adeó moveri, ac mediante motu in vatias illas hujus univerfi formas disponi ac diftribui, omnem illum motum ipfi primitus im- i n preffum nonaliunde quàm à DEO ipfo immediaté proveniffe & ho- ul dienum confetvari, ita quidem ut verofimiliter tantundem femper mo- tüs in univería natura fit , bac gemina tamen lege ejusdem primi mo- n D n toris arbitrio liberrimo lata ; prout equidem ipforum Phenomenorum dirts Collatio nos cogat judicare : (1) Ut, quoties unum corpus fuo motu in p aliud impingeret,in boc partem fui motíls transfunderet, ipfum interea tantundem amittens ; (2) Ut in corporis no(tri microcosmos retlé fe babentibus omnibs , ad nutum mentis ipfi conjuntie , moverentur, aut verins jam mota determinarentur corpuscula quedam fubtiliora , ut bisce mediautibus mufculi, ab bis partes alie €$ artíls , ac totum denig, corpus, locales mutationes varias fubirent. j III. Alia illius legis univerfalis pottio (3) cenfctur ibid. p. 93. j] ( Ut,quantum motífis unaqueq, pars materie femel recepit (five primitus .gä ab ipfo motore primo, immediato juffu (cilicet, five deinceps per com- municationem ab aliis , aut per alia re&tius , vi memorate legis prim factam) tantundem ea fervet ac inillo fuo flatu maneat,donec aliarum occurfu, ejusdem &terna legis virtute,inde rur(um deturbetur / Ethinc dn reCepti femel impetüs continuationem effe petendam &c. Additur (4) alia p. 95. ut unaqueq, materie pars recepto motu. affcüet femper i ( j 1 viam redam , tanquam breviff/jmam omnium ac naturaliflimam ; quam ex ca obfervatione verofimiliter collegimus , quà violenter in orbem a&ta, poftquam dimiffa fuerint , ut lapis ex funda, (ecundum rc&am li- neam excurrere deprehendimus ; tametfi , rurfum virtute illius aeternae ) ) legis, aliorum corporum occuríu inde defle&tere plerumque cogantur. Ex quo (5) fua fponte fluere oftendimus , tanquam diétarum legum 'l Jfy confectarium, antiquiffimis Philofophis dudum notam , nec in Carte- b5 fiano- j 125. v2 )98* fianorum Scholis demum natatn , z£wow five Circulationem corpos rum ; fiquidem, ubi plena funt omuia, moveri nihil poffe claré concipi- tur , nifi cedentibus fibi invicem pluribus aliis , quorum ultimum de- 13 mum primi locum occupet ; Atiftotele quoque, cum Platone, ejus rei veritatem apertis verbis conteftato. Lib. IV. Phyf. cap. X. t. 62. IV. Pluribus hzc períecuti. (umus in. Phyfica noftra. EleGiva feu Hypothetica, quam videre nondum , credo, contigerat Antagonifla noftro , cüm ifla quz cap. L narravimus adverfum nos ederet , (altem cüm ca fcriberet. Ibi p. 164. primam quam fuprà. num. II. fuppo- :: fuimus legem, pauló pleniüs ita concepimus.. Uf,quoties una materie portio in aliam, aut corpus unum in aliud , recepto à fummo Motore im« petu, impingeret, boc etiam inciperet moveri 9 quidem pro.ratione im- attionis, €9 impingentis mole ,magis aut minu ; ita quidem. ut impa- um tantundem motionis amitteret , quantum . vecepit alterum, — Se- cundam veró Legem univerfalem motuum in hoc univetío ex ipfius beneplacito futurorum, p. 173. in fine hanc alteram tuliffe: Ut volente bominis mente, €$ exoptante bunc vel illum effedum, ope vel interventu corporis (ui expediendum , ii evenirent in. corporeis orgauis motís €9 irituum animalium determinationes, que ad effedum illum producen- dum ex Lege prima fuperins invefligata requiruntur.. P V. Vatet,opinior, ex allegatis, quemadmodum Ariftoteles, Vir , utique non ftupidus fed fapientiffimus, quemque cum cura etiam , legere ideo dignatus fum , quz hodie de primo & folo motore, »itemque divina virtute per cun&ta meante jactantur , docuit ( pona- ,,mus) omnia, naturam tamen nihilominus admifit , & ab ea diftin- , €&am agnovit; ita me faltem hac in parte nihilo ftupidiorem , nec fottaffe penitus infipientem, dum folum & unicum Motorem DEUM ja&to ejusque unius virtute totum regi , cieri, & gubernari mundum affero, naturam tamen, & illam ipfam, quam Author nofter agnofcen- dam propinat & ample&tendam, nec ab ullo vel veterum vel recentio- rum nifi à fc (olo plen& agnitam p. f9. haut obfcuré profitetur , admit- terc & ample&ti ; nec aliam (quod iterum inculcandum eft) & Chrifti- anorum mentibus eradicatam ac nominetenus etiam abolitam velle, nifi eam , qua ut ens providum , fapientiffimum, & veluti Prafes Uni- verfitatis concipitur & indire&té faltem colitur , qualemq; ipfe negan- dam p. 119.lubens concedit. dä FL At veró quemquam tale ens agnoviffe vix poffe oftendi ite- tum iterumque afferit , etfi minus caute locuti fint nonnulli rerum na- ; turas "as 03. )98« :"; * turalium Scriptótes , quod non laudare fe fe d potius.in fuperiori- M TP bus ( p. nempe 48.) improbiffe conftet :: Excufandos igitur non accuíandos effe. Cur igitur alibi. ( nimirum alleg. modo loco ) M | ipíetnet fateris hac in re ipíos minime. excufandos effe, quod nimi- ** rum admirati vim. & praftantiam. Nature in. operationibus na- « turalibus , tanquam aliquid füpra humanas vires ( addis quafi in pa. «« " renthefi , quod.tamen non agnofcebant , quorum verborum fen(um, «« fateor, non fatis Capio) iis ufi (int loquendi modis, quibus & contem- «« tui Philofophorum & teprehenfionibus recentibus, ac fi [doli in «« V. modum eam venerarentur, anfam prabucrint: DEUM & Naturam, &« l] dl T T tanquam concurrentcs effent cau(z, jungentes, hanc matrem fipien. « tiffimam. & providam depredicantes , abhorrere vacuum , nihil fru. *« n flra agere; & qui fint fimiles loquendi modi licentiofiores? Cur, in- « quam, hac in re migimé excufandi funt? Non decet, inquis, 'hilofo- «« T hos Oratorum . phaleris & flofculis inanibus uti, aut verbis ludere, «« [ u fed rem dicere , nec quicquam cfLineptius aut dignius reprehenfio- « är.:m*cg.' ne, quàm in: rebus ex fe difficillimis exponendis obícuro & involuto « Id d tenebris (ermone uti, quo vel magis involvatur vel pravis concepti- ** rML..- bus cortumpatur pronum : fponte ad:lapfum humanum ingenium. *« Et quamvis facile quisque videat, viros eruditos, probos & bene in- ** !C[CS, ! ftru&osnon id voluiffe , quod exinde poffct extorqueri , cautiüs ta- ** €c üri du men loqui pat erat, & vel'cavillandi artem fic prafcindere; ftoi T VII. Sed enim, quoad rem ipíam.faltem, fi non quoad loquendi 1[(" modos dutiores, eos, qui talibus utuntur, excufandos dicet , nec reji- m & ciemus hanc utriusque loci , aliàs in. terminis fibi contradicturorum, "N Jj Conciliationem; Verüm: nusquam accufavimus: Viros. eruditos & pEX probos , quod teipsà & explicite. Naturam fuam Creatori equiparent, Qu aut huic debitam fibi uni gloriam , quam ipfemet alteri (e conceffurum ferió negavit , prefracte ac deflinatá opetà ereptam velint;. diximus M»rv enim expteffis verbis num. VI. cap. II. noflra Differt. (pofteaquam in . antecedd,. Epicuri , Spinofz fimilisqs farinz hominum intolerabiles C plané fententias enarravimus :. Sed- ad eos nunc v eniendum cft , qui DEU.M à Natura , Creatorem à Mundo ferió quide m diftinguunt, tan- quam cau(am €9 effedum; ut confervatorem &5 rem confervandam &Sc. S«din duriores & Chrifliano homine indignas locutiones & inconfi- de:atas expreffiones, quas ineptas ac reprehenfione dignas, quibusque r pravis conceptibus humanum ingenium, alioqui pronum fponte ad I lapfum, corrumpi, non potuit diffiteri Scbelbamergs , qua denique in Jf 3 H VC 1 4.4 )95« 5is ipfis, qui ejusmodi hyperbolicis de Naturz Sapientia , prefcientia, & providentia, totics ac tam emphaticé utuntur, aliquam conceptuum 5 tavitatem arguunt (cur enim enti, quod fapientiá, providentià & pre- ; cientiá. deflitutum finceré crederent , aut faltemi tum cum talia 1o- quuntur cogitarent , ea tribuerent , que foli DEO convenire fcire po- terant ac debebant, & confequenter nulli alii adtribuere unquam tene- bantur? ) in has, inquam, invecti fuimus, utque impofterum ab iis ab- flinerent ij, quibus.hucusque familiares fuerunt , ferió dehortati, nec immeritó,ut credimus; quandoquidem in Ponti&icios haut immeritó j invehimur , quando B. Mariz Virgini ea tribuunt elogia , que Chrifti li glorie derogate haut iniqué judicamus , etiamíi hoc fibi propofitum ffe non ipíi folüm negent , fed .& noftratibus etiam cordatiores haut inviti, credo, concedent, eos hoc prepoftero extollende B. Matris modo honoti glorizq; Filii velificari velle. Et fi maximeé in iflis hy- perbolicis INaturz encomiis quorundam Peripateticorum culpandis imodum ex pio quodam zelo exceffiffemus , annon nos etiam excufa- tionem potiüs quàm accufationem metebamur , & talem quidem ac- cufationem , quá in Le&oris derifionem & .contemtum haut obícuré adducimur, dum toties in hoc Authoris fcripto dicimur INaturam ne- gare ( adducto etiam p. 3. & p.28. ad majorem procul dubio nobis conciliandam invidiam, gemino Ariftotelis loco, ex eod. cap. I. Lib. Íf. PE l t. 6.) quod falvà veritate nec de nobis, nec de ullo alio qui mentis fue compos fit, dici à quoquam poffe ex ba&tenus dictis evidentis- k fimum eft. d F III. [ uod fi ergo Naturam agnofcis , inquies , & illam prafer- i tim Univer(alem Summi Numinis legem, quam antea jam paffim incul- catam p. ro4. pleniüs elocuti fumus, füb Naturz nomine admittis; cut ergo non mcediante INaturá , h. e. mediante hac fuá lege femel latà, po- tius operari DEU M, quàm ipfum folum fuaque fola virtute omnia immediaté operari flatuis? Refpondeo: Utrumq; me dicere, & utrum- que verum effe. — Nimirum , quod fuperiüs ex p. 140. jam laudavi- zmus , cüm propriam effc hominis , quà homo eft , occupationem voluetit naturg contemplationem , fuprema illa & immenfa Sapientia, [ u ideó bxc lNaturz fuz Vifibilia ante oculos nobis pofuit , ut de fe fuaq; immenfa bonitate csterisq; fuis Invifibilibus, vja aidie eurZ duraud Xg4 9m4Ài, teflimonium perhiberent ; non eo modo,quem Vir Opti- lu mus nobis, nequaquam, ut fperamus, ex malitia, fed deproperato quo- ff dam de noftra mente nondum fatis (quod fieri tamen facile potaiífet) | Qj pet- if "BEC 1rp. 2988 j perfpe&ta , judicio per totum fuum tratatum , perpetua quadám: $ sA£yxs ayatia , adtribuit ; id J Clariüs eluceícet. quod & íequenti capite ipfo Sole | Qu CAr. IV. bul M Quod mentem noflram de DEO , Natura utà It folo &5 unico Conditore, fic ReGore quog, &5 /Motore , fua fo- i " lius cvirtute omnia, que N afura agere 65 operari «Uuloo dicifurs t T in ipfa &5per ip[am operante , pleniiis ac dilucidius exponet, Ms Iä n ii ä.g» " NU M Um cap. V. num. VIII. p.9o. hanc ipfam noftram mentem ite-- lj m u C rum prolixe, fed perversé,, uti fuperius dicta demonftrant , ex- pofuiffet, & fub finem illius numeri , expofiturum fe dixiffet illa; !Ul j TM a M qua fe impellant argumenta, ut ab bac prima fhecie pia feutentia mo- tUfat o defte diffentiat, niox veró 05 , addidiffet , irom dubitare omnes qui ali« Bo t ii ter fentiunt , imptetatis reosagere, (quod. equidem ne fpecie quidem [ Ul prima pium forct , nec à nobis , quod fpero, unquam fa&um efl, &, Q m fi fa&um effe , hac quidem mente & verbis,, ita duris probari poffet , j dtnh)l horum precari hic publicé veniam nulli erubefceremus ) fequenti tan- dem num. IX. hoc fc excu(aturus crimine , primzim quidem coufitemur inquit , ac teffamur candide , Omnipotenti DEImanu fatla-nos credere j præ* i femporum fecalorumq, principio omnia, per v2 grrovillud ipfi coevum , i boc eff eternum ; Eog, ipfo confervari etiam univer(am banc rerum Na- turam , utiq, nulli dubitamus : Deinde €9. mundum bune. afpcEabilem l; hii VP/' 1 n omnem, ex. corporibus confluxiffe CS effe conftitutum , que-mibil nifi ma- 'tut cbine [int mere, 9.l quidem brute €$ inertes : Divina porro -PO[CIL. tia casdem motas €6 dircBas. in finem quasg, fuum , uon A TUl inus inficigs, j Hoc autem non modo femel fa&um , fed etiam nunc fieri, 8 quidem ab eodem immediate , &9 eo modo iwfingulis , quo lign aris bipennemiim- Y pellit, aut molitor dirigit molam , €9. vel immittit vel fufpendit: aquas jj Q5 arcet , prout boc clariffimus quidam bujss «vi au&or vult nob is per- fuafum, boc veró admitti plane nou poffe exiftnamm , idq, ipfum non 119do indignum putamus tanta AMajefiate 3 fe l d ipfis.etiam yiis de fan- $) oíenus adver(ari, äisjïmotï(ä' omuipotenti Numine.conceptibus pr 3 Àif. Difpe. "EC 16. )9* TI. Difpeream, fi mihi unquam alia mens quàm hzc ipfa fuit !- & t Y ifi Vir Optimus non cum umbris pugnat, dum me (quem per illum au- &orem clariffimum intelligit) ferire fefe opinatur. — Íd veró,ut in ip(a o folis luce ponatur, legantur , oro, pauló attentiüs & fepofitis tantispet praconceptis de me opinionibus , ea quz p. 92. five num IX. cap. IX. [)! tj Conam. Phyf. Conciliatricis , enarratis num. anteced.iis primi moto- ris legibus , quas num. IV. preced. in prafenti Exercit. cap. III. ver-. n botenus repetivimus , immediaté fubjecimns, Sic cert, inferentes, uti caufam motís de novo producendi aliam quam DEUM ipfum ( vi fc. Y iftarum füarum legum femel latarum , quod mox expreffis vetbis di- n cctur) agnofcere non poffumus ita neceffum baut evit in. quibuslibet It communicatiouibus aut determinationibus motuum &6 aGionibus pecu- liaribu, DEUM ipfum ,tanquam immeAliaté motum quemvis in indivi- duo (NB.) denovo (nuncdemum, & fine omni medio corporeo) pro- ducentem alle gare: €$ caufam tamen babebimus fufficientif/imam ; id omne, quod vel uobis boni ex motu corporis noftri , obtingit ,ipfi DEO äf Summo AMotori ita acceptum referendi , ac fi immediate (ingulos illos motíis (de novo.ac tum demum cüm fiunt) produxiffet , qui (ND.) vi &tern ejus legis funt .confecuti, I1I. Si hzc fatis clara nondum funt (nec enim diffimulabo , dum in hoc compendiolo multa paucis comple&ti ubique annifus fum , l nonnunquam brevitatis ftudio factum effe obícurum ) jungantur his quz in Phy(ica Ele&tiva p. 164. eidem illi zternz legi iterató incul- ( catz fübjecimus , eadem fere verbotenus cum modo allegatis , nifi uod afferti ratio diftin&ius & explicatiüs addita fit in his verbis: uc lex femel lata, quoniam ab infinita voluntate promanavit, infinite quoq, eft, ia omnia loca , corpora&9 tempora efficacie, ut nece(fum baut fit, in uibuslibet communicationibus aut. determinationibus motuum effetli- bwuq, pecaliaribus , ita DEUM, ut motorem. allegare, quafi motum uemvis in individuo de novo produceret €9c. Nimtrum hoc volu- mus: DEUM,, cüm Materiam aliquam exiflere infinita fud voluntate juffiffet , fimul.uno volitionis a&tu eam moveri, atque ita moveri, ge- nerali quadam quafi lege latá, voluiffe , ut hujus virtute omnes dein- ceps rerum formz , fuis queque finibus ab ipío folo preftitutis, aptae & accommode prodirent ,ad eosdem a&u coníequendos, omni loco, & tempore , pofitis ubique requifitis & conditionibus , quibus eadem d liberrima volitio feipfam alligaverat , fic impellerentur , ut non pos« lo fent non conícqui, nec tamen opus effct , ut, quoties hodie talis vel d talis A I^ 9B !t talis effetus in hoc mundo contingit, novo aliquo DEI juffu, novd 4l. i volitione , nedum novo aliquo conatu aut laboriofo quodam negotio , H cüm negotiofi nihil in eo concipiunquam debeat, cujusfolum velle eft omnia poffe & a&u ipfo operari,& unica conditionata volitio ad omnes [ emnium feculorum effe&tüás, mundumq; adeó totum , mediantibus cjus partibus & organis mere paffive fe habentibus, regendum, ad in- numcrabiles fiues dirigendum &c. füfficientiffima. 1 V. Cadent ita tua (ponte, quz mihi imputat Vir clariffimus ir verbis num. I. hujus allegatis; quafi (c. ftatuerem , illas mundi machi- nas , quas ipfc brutas ac inertes confitetur, divina potentià motas ac di- reQas infinem quasq; fuum, non femel & uno juffu,in omnia futura tem- ora valente, fed ctiam nunc,quafi novo actoties iterando juffu,quoties a&tu ipfo in iftos fines aguntur ac moventuragi & moveri: in quo mihi ,OX l "i fieri injutiam ex dictis patet.. Multó magis autem de fa&ta mihi injuria T conqueti poffum,dum mox adjungit eo modo me i2 fingulisDEUM mo- j 1 ventem concipere, quo lignarim bipennem impellit, aut molitor dirigit lr molam, 95 vel immittit vel fufpendit aquas €9 arcet. INam cap. IV. meze N Diffzrt, dc Naturz Idolo, num. IIl. ( ex quo voculas iftas duas eodem modo , captavit , ad egtré faciendum aut invidiam creandam famz o mea) palam eft non alium effe (copum , quàm ut docerem ( 1)) fi (ecu- s[un tim à lignatore elevatam ada&tam, impulíam, in lignum agere (1e&iüs ii & verius agi) lignum findete, fecare diceremus, per nos etiam pracon- ) iüidf ceptis hominum opinionibus , morique loquendi recepto concedi ij quodammodo poffe, agere quoque & efficere quzdam creaturas cor- : poreas , nullà tamen fuá , fed folà illá diviná virtute, vi legis illius uni- verfalis in ipfis & pet ipías ubique operantes quandoquidem hz non eqyag- hin Aff aliter, ac fecuris , aut alia quaedam artificiofior mac ilinui 3, moveti qui- i dem, &, pro diverfitate formarum fuarum diverfimodà moveri aptz, f0l movere veró plane nefciz , effc&tüs fuos nunquam praflarent , nifi iil virtutc illius legis , b.e. voluntatis divinze, atque adeó ipfius DEI, uti jl fecutis virtute lignatoris (quam interim hic fupponimus) ad iftos pro- ducendos adigerentur ; huc unicé tendentibus iftis voculis, eodem , i 5odo, in alium craffiorem fenfum non nifi injuftiffimà detorquendis. / (2) Ut monerem, fi-non nifi duriufculé fecurim findere lignum & molitorem frumenta molere, dicamus, quia fecutis acies, durities, pon- dus & rigiditas multum etiam ad fiffionis effe&um conferunt;à ligna- tore tamen non dependentia ; itemque aquz fluxus , molarium lapi- dum gravitas, ligai , quod rotis materiam prabuit durities ac tenaci- C ! tas &c, "2 18. 98« tas &c. (quz naturtz potiüs aut opificibus aliis, quàm molitori debene tur) magnam effe&üs partem fibi meritó adtribuunt : durius multo [ K videri dcbere , f creaturis corporeis agendi quandam potentiam ad- Ícribamus, qua tamen ad effc&tüs producendos nihil omnino confe- d runt, quod non ab cadem illa lege & voluntate gcnerali in folidum f dcpendeat. P. Fruftrà igitur nobis quidem p. 103. objiciuntur , quod abfur« ql dum fit negare, purgantia movere alvum , incidentia promovere uti- y nam , aperientia femovere incidendo craífiores & concretas fanguinis li partüculas. Quis enim hoc negavetit, co prafertim fenfu , quo ia Ü vulgari loquendi modo profertur & à nobis dudum conceffum cft, Dantur ergo prater DEUM qua movent , fed zquivocé, cüm Deus ;, aCtive moveat , illa autem mota moveant, h.e. nontam moveant, »quàm unà cum alio ab eadem virtute veré-movente moveantur. ; Fatetur equidem iterum Autor , Naturam Ariftoteli effe principium, » fecundum quod omnia moveri apta funt: inditá illà vi non iyeogg- ä; » nxn à priori (fic enim movere non moveri oporterent) & tamen »» &e£214x à pofteriori , fiquidem quod movere aliud aptum eft, ab »$lio motum prius, tali pollere re&e dicitur: re&é, addo ego, dici- tur , vulgari loquendi modo, quem licet ortum ex ignorantia verge motüs caufz, haut temeré mutare debemus, juxta illud tritum, ZLo- uendum eft cum vulgo, fed fapiendum cum Pbilofopbis ; minus te&& in fenfu Philofophico, quem Ariftoteles expreffiffimis verbis nos do« cuit Lib. II. de An. cap. XI. t. 115. ubi negat clypeum percuffiffe eum EUX —BEVeHMS-W qui per clypeum vel ipfo mediante percuffus eft , 4 525 5 ss exnyesm m , inquiens , d2X dj & euste «j h. e. Non enim clypeus perculJus percuffit , (ed accidit ut ambo percuterentur. Et VIII. Phyf. cap. V. füb initium ZuQz 09 »wav aj (nempe & baculum quo movetur lapis, & manum qua baculum & hoc median- telapidem movet) xj v? mAsurazo» (baculum) «j vo' rezivoy Tiey xwsyra»; (nempe manum) (NB.) d/Ad pá2Aoy v? memy* txáye 2e£p XI&i T2 TEMSUTOACV; AUN 8 TETO) T) TEG T. Ka) aisv Ug f men- 78 TÓ THAUTGOy E xwjed. "FuGyo Q' du TTE* cioy jj Dawryp o xivíod , n wnByr(D» & avDosiors. h. e. Interprete Pacio, Virumq, igi- tur movere dicimu , €$ quod eff pofiremum , && quod eff primum inter (Ilmer . P DN moventia : fed magis quod eft primum ; quippe quod movet poftremum, fed ab eo non movetur. — Et fine primo quidem poftremum son move- biig f RC 19. joi4 bit ; iBud autem fime boc movebit : ut baculus non movebit , wifi bomo l ! moUeat, Vidcantur smultó plura hujusmodi loca vetbotenus à nobis adducta in Phy(. Ele&iva feu Hypothetica p. 13 r. usque ad 134. in- cluíivé , & paffim in fequentibus ; & quibus manifeftiffim? elucet , Ari« ftotelem communem quidem loquendi morem , quo corpora aliunde mota movcre dicimus , fervare voluiffz ( Zjo 05 xw&v , Qauer ) (cd quoad rem ipfam non aliam vim &regosilzz in corpotibus motis agno- yiffe, quam ipfam primi moventis virtutem, quá & id quod primo mo- ï u i tum eft , & id quod hoc mediante movetur unà impellantur ( 4 11 euvtos v ) at , fi prius refpe&u pofterioris tanquam movens velimus concipete , (id quod non licité folüm, fed prudenter , fieri ! näï, p. t65. Phy( Elc&. pluribus ac diftin& docuimus ) non alio fenfu id J dicere debeamus, quàm quód moveat virtute moventis primi ( nullà Va fuá huic contradiftin&tà ) qua fc. & ipfum moverit , & fimul fufficiens r fit per ipfum etiam (ecundum & tertium , atque adeó totum reliquum [hus mundum movendi. VI. Ethoc eft illud, quod ubique inculcamus ubi DEUM imme- ncfbä diaté movere dicimus , non eo fenfu ,quafi immediatà ante effectum p lia v quemd; a&u fecuturum omnipotens füum juffum repetere de novo ne- ceffum habeat , neque quód unis corporibus non utatur tanquam me- lm,ü' diis ad movendum alia, neque quod ejusmodi mediorum formis ac us fojt texturis ad fic potiüis quám aliter movendum non utatur illa olim lata & in omnia tempora, loca, operandi modos &c. fcíc exportigens five ift " lex, five voluntas ; fcd quód hujus unius efficacia & virtute , nullá aliá j uspiam interveniente, peragantur omnia: id quod profe&tó ex ipfa na- j tuta illius legis univerfalis & immutabilis fuá (ponte fluit, Etenim ut gtl jam nihil dicam de diftin&ione legis in intelle&tam & infitam p. 12 . »gmpf& & (cqq. que quafita ad thefin defendendam , non oblata in rebus ipfis nü J jute videtur; càm intelligi ab iis quz fenfibus & ratione deftituuntur, ipfo fatente, non poffint, ideoque infitas effz concluditur; velim di- f »H ' guil ftin&é & imaginabiliter explicari mihi modum , quo lex cjusmodi in- 9 fita in corporibus ejus legis penitus ignaris opcrari eaque ad agendum determinare poffit, nifi ipa lex five juffus & volitio gcnetalis infinità ! fuá efficaciá ifta corpora impellat & ad prafixum fcopum ditigat, agat, fs' M cogat , ut, dum fic a&ta, mota & impulía abfolut , & in alia proxi- ma a&a & impulía veré proprieque , deinde refpe&tiv? in hec egiffe &c iil abufivé moviffe dicuntur, nihilominus interim non potucrint non age- Tl C z ts ad [] »Se a. )ou ze ad illam praícriptam (eu infitam legem ( quod iterum confitetur ) D adcoque cífecta omnia vi & virtute illius juísüs Divini potentiffimi uni- cé & immediaté confequantur. f F 1I. uod fi forte vel Antagonifta nofter, vel aliquis alius exifti- [ ( smaret, per infitam illam, quam vocant, legem, aCtivam quandam mo- vendi proprieq; agendi potentiam corporibus communicari ; ex ab- —— fl undanti hic oftendam , ne capacem quidem effe fubftantiam corpo- 1 zcam potentix alicujus activé-motticis recipiende, imó ne in fpiritua- f lem quidem finitam cadere poffe potentiam a&ive movendi ; idque l gemino argumento: quorum alterum à natura ipfius corporis & ma- teriz , alterum abipfa motüs natura defüumptum , in Phy(, Eledtive cap. II. ejusq; Epilogo, & cap. V. Epicrifi num. 111. p.159. & feqq, prolixiüs deducta, híc in compendium cogenda funt. Primó igitut ä fimplicem iftlam feu communem ómnium corporum natutalium ma- teriam fubflantiam effz naturá fuá paffivam, omnes omnium, alioqui circa hanc dis(entientium, hypotheíes egregié confitmant , nec veriüs aut clarius Ariftoteles quicquam unquam dixit, quàm quod LI. de Gen. & corrupt. cap. 9. his legitur verbis : Tz76 2&p UA4e ) quazety isi Xd) T? xweu]* m ? uveiy Kg] 7 m érípsg Ouocusus &c. h. e. AMaterie enim eff pati €9 moveri: Movere autem &$ facere ef alte- DN ERE rius potenti£ ; id quod non folüm de prima, fed etiam dequavis (ecun« da indubium effe , omnes artificum officinz loquuntur. — Jam fi mate- ria fuà naturá paffiva cft (ubftantia, non magis ca capax crit a&tivzc cu- jusdam potentiz , quàm lapis eft capax vitalitatis aut potentie ratio- EL PBL cinandi; quandoquidem DEUS qui lapidem voluit effe lapidem , i. e vità & ratiocinandi facultate deflitutum,nunquam volet ipfum, quam- diu lapis eft, fimul vitalem effe & rationalem , h. e. non-lapidem ; atquc ita fimiliter ; dum materiam voluit effe fubftantiam effentialiter paffivam , nunquam volet illam effe materiam, & tamen fui ipfius mo« tricem aut agendi potentiápreditam. Et cüm portó, paffivam illam materiz potentiam ir1 actum deducendo, h; e. ejus partes & minutias (quas ipfa vel dividendo fuam ipfius continuitatem , vel a&u jam di- vifas procteando, efficere non potuit ) varié transponendo, colligen- do, connctendo, agitando, disponendo &c. ( quod certeab ip(a fieri haut potuit , nec ut poffet juberi , quia hic juffus Divina debuiffet effe volitio , cujus efficaciá materia propius & immediatius ipfa moveri , Mu z dividi &c. quàm per ambages juberi poterat, ut Íeipfam moveret , di- videret &c. quód abfolute impoflibile effe gentilis ctiam Philofophus pridem PSEC r )9« ) pridem agnovit) cüm, inquam , hinc formarum diverfitas neceffarió j exorta fit, iftzque forma nihil aliud quàm materie modi & accidentia fint ; non poterit fané credi, his materiz modificationibus, qux non h eymi , fed éyrov tantüm aliquid funt , Ariftotele rurfum teíte , magis competere virtutem aliquam veré - aCivam & operativam, quàm ea- rum fübítantiali realiq; fubje&to ; fed, uti materia adhuc informis non aliam habet aptitudinem quàm ut abfolute & fimpliciter moveatut, fic formarum & modificationum vatietatem cam ipfi aptitudinem conci- liare , ut variis modis ad edendos varios cffe&tüs moveatur: ut coníe- quenter nec ipfis corporibus naturalibus , ex materia formisque , meré affivé fe habentibus , compofitis ( quicquid reclament praconceptae N & à pueris imbibite opiniones) ullam veram a&ionem aut efficien- DO m tiam, nedum providentiam, attribui rigor philofophicus patiatur. l li VIII. Deinde,fiin Motüs ipíius naturam (cujus explicandz fum- ,in mam difficultatem non folüm recentiorum Phyficorum acutiffimos , d Stairium , Hamelium , P. de Lanis , P. Fabri , Borellum €$c. agno(ce- f5 te , fed Ariflotelem etiam jam olim agnoviffe, p. 160. & fequ. Phyf. " Ele&tivee fufiüs oftendimus ) altius inquiramus , excuffis variis vario- rum fententiis , id tandem ut evidentiffimum , infimulque genuinam j commemoratz difficultatis rationem effe deprehendimus , quód Ao- fji J j tut localis non fit tcs aliqua peculiaris , (ed corporum affe&io tantüm & cxiftendi modus aliquis, nimirum ( ut verbo me expediam ) fucceffi- finit Qimet va quedam rei mote in diver[is locis exiflentia , quze non agnofcat cau- " fam aliquam (ui efficientem veré- phyficam & cx neceffitate agentem " (id quod laudati 'uprà Viri Celeberrimi jam ante nos haut obícure T agnoverunt ) fed exigitivam tantüm , ut ipfi loquuntur, h. e. fi proprié 1 qUL pit J1 moagis, ut intel'igamur, loqui velimus , jubentem , ex inero beneplaci- to volentem ; quam equidem aliam effe non pm'ï'e , quam Voluntatem OM DEL illa eterná & immutabili lege, quam Viro Clariffimo Naturam T 1 ni Il appellare placuit , expreffam , ut abíoluté- liberrimam , ita cum ine finita potentia & poteftate conjunctam, nunc aliquantó preffius often- nl Mf demus, n n IX. Scilicet, ut exifteret aliqua matería , & nullà praexiftente J n aliá exifteret , id Numinis alicujus aut Subftantie incorporez volun- s tati potentiffimz deberi , apud faniores Philofophiz cultores in con- feffo cft, — INec illud etiam dubium effe cuiquam poteft, ut cadem p materia per infinita temporis prateriti momenta Jugiter exifteret , ho- Ti ) dicque , & in futuri quoque temporis innumerabilia momenta exiftere Q 5 per- 4 vaeC 22. TOE« H pergat , id minori faltem potentiz tribui non poffe ? cüm facete ali. quid cxiftere infinitis quafi temporum momentis , fit quiddam infini- j ties majus, quàm facere quiddam femel vel ad unum momentum exi- l fterce. — Quidni igitur agaofcimus , alterum quoque illum exiftentiz b modum , quo materiam aut partes aliquas matetiz, nunc híc, nunc ibi, D! nanc alibi exiflere fingulis momentis, b. e. localiter :znoveri obfetva- mus, cidem ifti fummz & efficaciffime voluntati acceptum effe feren- i dum * quandoquidem hic etiam , facete quicquam híc , ibi, alibi, fpae tiique partibus in quamplurimis fucceffive exiftere, non minus quip- piam eít, fed multo plus, quàm facete id fimpliciterac (emcl uno ia loco exiftere. — Concludamus ergó femel : Efficientem, aut, f mavis, exigentem motüs localis caufam , effe voluntatem DEI liberrimam & infinité potentem , nec eum ullà aliá minore virtute produci poffe; &c ïïï hoc femel conclufo porró intrepidé inferamus , invitiffimis etiam pta- judiciis, p. 162. Phy(. Eclc&. & feqq. pluribus, plene difcuffis : Neque corpus ullum , ut quod voluntate proríus deftituitur , neque mentem finitam ullam , utpote cujus velle non eft fimul poffe aut efficere , fed potiüs (quod citt. ll. oftenditur) iacredibiliter impotens, movere quic- quam aut motum in ullo corpore producere poffc , neque adcó facul- tatis motricis capacia effc. X. Vides igitur iterum, OPTIME SCHELHAMMERE , me nunquam negifle omnem naturam , nec eam ip(am negare, quam tibi hocinfignire nomine collubuit ; imó huic ipfi vim illam & a&ivam poteftatem , quam in cateris fignificatibus plerisque huic nomini de- », nego , lubentiffimum concedere. Át enimvero, zterna illa lex ex » Voluntate divina immutabili patiter & (apientiffima orta, qua uni- » Verfis operam preftat & fingulis ; illud pra(criptum , quod p. rog. » in ipfa creatione primoq; temporis articulo omnibus rebus inditum , €ft, mundoq; impreffum : hec Numinis fummi voluntas in omnia » & praterita & futura fecula efficax , poteftne hanc fuam efficaciam »aliunde quàm à DEO habere, fi non ipfe DEUS cft, fuamque vir- » tem fine virtute divina in quovis cafa exerete, fi non eft ipfa Divina » Virtus unicá füá volitione in longinqua fpatia & tempora &que acin » Vicina & proxima operatio ? Iterum iterumque dico, me non capere quo pa&o divinus ille juffus , femel generaliter fa&us, & nunc in quo- libet cafu particulati vim fuam a&u excrat , quin eo ipfo virtus divina ubique interveniat, & quicquid uspiam fit divino juffu, etiamfi generali 1 nec in fingulis cafibus renovando , virtute diviná in omnibus & per o- mnie LA EC 23. 288 tnnia opetante fieri dicendum (it. Quid enim amabo ( fit licitum in mi. [ tc tanti momenti zeu72Aoy&y ) quid cft ille jaffus, illud FIA'T poten- tiffimum , quàm DEI voluntas & actuilis volitio in futuris etiam qui- t J busque feculis aCtualiter efficax, cóm VELLE & POSSE & AGERE ] in DEO ita connexa imó unum idemq; fint, ut, quicquid voluetit fe- mel in futurum quoque fieri, id non folüm poffit (uo temporc fieri, imó non poffit non-fieri, h. e. a&u ipfo fiat , eo tempore quo id fieri ) voluerat , adcoque virtute & cfficaciá illius folius uniceque volitio- nis fieri omnia? uamobrem fi nondum affequeris, VIR. OPTIMB, quz clariffima puto & propriis tuis affertis coherentiffima , patere me i faltem hoc meo abundare (eníu, quo vel eo nomine non parum de- 3 lc&or , quód facram Scriptutam , (excentis in locis eadem plané lo- quentem, idem quoque fenfiffe non poffum mihi non perfuadere ; de- p " fineque , quafo te ; iis onerare innoxiam fententiam conícquentiis , Ts qua ipfam nullo modo , nullo jure , attingunt. ani XI. Agnofces certé ex di&tis luculentiffime, non fine multa injuriá nobifcum committi p. 93. non (olüm Rajum Chriflianum , fed Velle- | t " jum infidelem, nullam, ut ais , Nutninis cognitionem habentem, eum- | k que Epicurcum , ejusque tela , tanquam in nos quoque efficacia , quag [ ipfe in Stoicos infideles toríerat, à te adver(us me , in Chrifto fratrem, j iniquiffime dirigi » utpote cui id, quod Vellejus,impurus homo, vehe- luamuh menter irridet , nunquam in mentem venit. Agnoíces, Naturze & J niit Majeftati & Omnipotentiz Divinz non, derogari quicquam hac no- fira Sententiá potiüs quam acCedere, ( quod precedd. pag.91 & 92 t IH odiofius urges ) utpote quz craffam ejusmodi DEI cum creatura per- mixtionem & localem quafi nexum unà tecum abhorret , ideoque nec p Animam Mundi Stoicorum in Scholas revocat, dum DEI voluntate m ( quod ipfemet afferis, & p. 113. ézauósumy xg) g uaO can , h. c. ] gmm f aliená voluntate & lege quadam agere naturam ex Hippocratis dicte- tio ratiocinaris) regi moverique mundum & creaturas docet ; cüm j l"j!' motüs & vite principium fit anima corporea potiüs quàm Spiritualis D Cid quod brutorum exempla loquuntur ) ac praterea mundus defti- T tuatur organis vitalibus ac animalibus , quod tamen ad hoc, ut anima- cap(.'f tus dici mundus queat , vel maximé requiri , prz nimio forté fludio i gravandi afferta noflra & in aliorum odium adducendi, voluifti aut jj non potuifti animadvertere : Agnofces nunc,fpero,citra cau(am pag.9 yi & 94. mihi objici quandam in toto mco afferto inconftantiam & am- (d biguis ji VB6C 24. 2SUM biguitatem. Quznam enim magis coharere & unà confiftere teQids. poffunt, quàm ifta? Moveri materie partes unas ab alteris aut per al- teras , adcoque mediate ratione fuppofitorum , eo modo , quo in glo- bulerum plurimorum fe contingentium ferie pulí(o primo pelluntut cateri fucceffive omnes ;; idque ratione virtutis utrobiq; immediaté, quia eadem virtus , nullà alià intetveniente, hic & primum globulum Bo E & fecundum &c. (ficutin loco Ariftotelis fuprà cit. à percutiente cly- peum unà percutitur clypeatus , non à clypeo ) ibi & primam materi partem & fequentes innumeras omnes , totumque adcó mundum mo- vet & gubernat; illa, inquam , Virtus DE I potentiffima , que pofità femel ejus voluntate gencraliffimá fecretis conditionibus arbitrariis in aliquam quafi legis formam circumfcriptá , deinceps in omnia loca & tempora fuam cxerat efficaciam: Ac interim , eadem hujus volun- tatis efficacià Mundi fabricam ita dispofitam effc & conformatam , ut ipía neícia licet ac imprudens , ea omnia faciat ( ejusdem (cil. illius ge- neralis legis & voluntatis , nullá fuá ifti contradiítin&tà , virtute) quz fieri ab ipfía, aut in ipfa potiüs, videmus , absque novo vel IPSIUS ä DEI, vcl alius agentis Juffu , Labore , fpeciali, in ca(u quovis, conatu, aut particulari ac negotiosá directione &c. INeque tam ineptus debc- il li bam credi, quem p. j j. in iis quae circa aéris preffuram objiciuntur di- luendis omnium qui vivunt per univerfam faltim Germaniam exerci- L tatiffimum ( nullo qnidem meo merito ) appellas , ut exiftimaverim, T Y id quod de apté dispofito globulorum ordine, & ex altera parte de partium mundanarum dispo(itione & utrorumq; motu vittute unius ? ejusdemq; moventis procurando dixi , tanquam de uno aliquo tertio in quo conveniant , fimul ad omnia alia extendendum effe , tanquam | » patiter ubique convenientia. Fateot enim ac lubentiffimé , in ma- » china mundana moyenda, nullà re amplius preterquam femel fta- » tutá lege nos indigere , neque opus effe D EU M adhuc operati aut » tnovere vel fingula vel univería, vel aliqua ( novo fcil, juffu, nová » Curá, novo conatu adhibito , ) fed fufficit femel , id fieri olim vo- » luiffe , & tamen virtute illius femel promulgatz quafi voluntatis » (qua ptofe&tó otioía effe nullis unquam fcculis poteft ) etiamnum » Operari & movere: Fateor etiam ex oppofito,illum qui globulorum K Ícriem continué movere cupit , continu& quoque novum conatum 1n fläq movendi & primum globulum impellendi adhibere,nec unquam quie- fcere debere : Et fcio quoque hujus diver(itatis rationem evidentem ; pto quód nimirum divina voluntas (cmel elicita in omnia quoque futura, Tiot qu& »3BeC 2f )9RM lj qua fefpexit, tempora cfficax eft ; voluntas autem humana , utpote valde finitá ac debili pollens potentiá , imo non hac fua, fed fuppofitá DE! volitione, jufsu & lege generaliore alterá , movens (quam le- gem fuperiore cap. III. füb fin. num IV. innuimus, in Phy(. veró Ele- &iva p. 172. & feqq. prolixius expofuimus) fuum fübinde renovare defiderium, legisque divingz conditionate efficacie novam fubinde occafionem prabere neceffum habet. XII. Quó magismitor illam Autoris noflri duriusculam loquer- di rationem , quod remotá ill Divind virtute (nifi novitet ac repeti- tis (ubinde vicibus innumerabilibus applicandam , quam ipfe quoque removi pridem , intelligat) omnes creaturas pulchrá fucceffione & perpetuá ferie, ad normam femel przícriptam , produci , mutari ac interire pag. 98. dicit ; fiquidem , uti fuperiüs num. VI. oftendimus, remotá etiam illá generali legis & voluntatis divinz virtute , impoffi- bile eft ea, qux fiunt in mundo, fieri , quod ipíe non diffitebitur. Nec ego negavero unquam , Omnipotens INumen conftruere poffc ** AV machinam , variam licet, & fua infinità (apientia dignam , ut per ** fecula dutet, & moveat omnia qua continet , (INB.) potentiffimo ** illo verbo FIAT ET MULTIPLICENTUR , cunctis , vc-** lut appenfo pondere, primordium ((ed addendum, €9 continuatio- ** 1£m) largiente motüs, ac delenda illa vocula incautiüs inferta , ut ** moveat fefe. — INam uti per fe impoffibile cft, aliquid feipfum mo- vere , egregié id demonítrante ( quod novit) Ariftotele Lib. VIII. u j u Phyf. cap. IV. ita potentiffimum illud verbum FIAT ET MO- VEANTUR , non folüm primordium largiri motüs, fed cadem u [ ïu fuá infinità potentià , ejus in fecula dare continuationem & potuit & dcbuit. Quo pacto enim , quod motüs primordia fibi largiri L j non otuit , deinceps per plura fecula, (quod multó lus eft) íefe m moveat? Nifi , quod crediderim, ita rem intellcxit, quod illa mirabilis sui d Mundi machina, recepto femel impetu virtute illius potentiffimi verbi m um FIAT , ejusdem quoque non in prafens tantum valente , virtute motüs fuos continuaverit , & in hodiernum diem continuet , nullius YT Hl impulfüs novi & in fingula momenta iterandi indiga quo. fenfu idem plané (quod fzpiüs inculcatum ) fentiremus , non eque rc&té u interim locuti.— Hoc tamen interea monendum adhuc , illam ab Ar- d U tifice horologium concinnante petitam confequentiam prorfus non J procedere, quafi nimirum quia horologium abíente jam artifice , imó l il jf mottuo pridem , fuos exerere motüs ope appenfi ponderis nihilomi- nus qut "BC 26. )98« nus poteft ; ita fimiliter , produ&tam femel hanc tmundi machinam , zecepto tantüm motüs principio , deinde veró remota ctiam Diviná virtute Deoque interim (qui mori non poteft) faltem ut tnortuo vcl otiante confiderato , fuos continuare motüs effet poffibile. — Nul« la eft, inquam , nulla proríus hac confequentia... Cuns enim arti- fex horologio fuo ne materiam quidem , nec preter modos hujus materie quicquam conferat , ac ne hoc quidem nift virtute poten- tiffime veluntatis Divinz , motüs autem ne primordium. quidem quz vis ab eadem pri- largiti potuit , ed hoc à ponderis gravitate maya legis poteatia jugiter hodienum emanat emendicare neces- fum habuit » definamus mirari, etiam mortuo & abfente artifice, hoc ejus , quod vocamus , opus tamen operari , quod nunquam artificis vittute operari coepit, fed virtute Divina , aut fa mavis , virtute illius toties dictz legis primava (que nunquam otiatur, nunquam moe zitut) & coepit & continuat. — Aliter omnino fe res habet cum hac €Mundi machina , quz tota , quanta quanta eft, & quoad materiam, & quoad hujus infinitics-variam habilitatem , & quoad formam ge- neralem , & quoad partium formas partiales innumcrabiles , & quo« ad motus primordia non magis quàm cjus continuationem , plenum DEI opuscíl. Fiage DEUM ab hoc fuo opere vcl momentum abeffe : Remove ejus potentiam & virtutem , vel ad unum oculi nidum ; & flatim non folüm ceffabit omnis ejus motus , fed ipía machina cozruet , imó in nihilum , ex quo prodiit , protinus iterum abibit. XIIL Patethinc quid ad (imilem pror(üs confequentíam, p. 100; iterató propofitam , refpondendum fit, ut nec opus haberemus vel verbulum addere. Moncbimus tamen aliqua adhuc diflin&iüs , (à poffunus , que nimis inculcari non poffunt , quia pletique homi- nes ex cónnato quaí? prajudicio , aut longá faltem aífuefaCtione in- veterato , ( dum.rem altiüs petere & ab- ovo , quod ajunt , arceffere & cxaminare ne cogitant quidem aut animum: iuducunt, ne mo- niti quidem ) non INature folàm D E O' ab ipfis rc&té aliàs fubordi- nate , [ed ctiam fibimet ipfis & artificibus plerisque omnibus mul- 16 plus tribuunt , quàm cis tribui falvo fummo INuminis jure debe- » 5,tet. . Et fatetur quidem Vir fepiffimà laudatus hac eadem. paginá, ,non ullà ratione proprià mundana hxc moveri , fed per meza or- , gana ad prafcriptam conditoris. Sed enim , cum hoc prafcri- ptum tropicé veniat intelligendum (quid enim praícribas iis quae nihil vaeC 27. )9Ex j nihil intelligunt ? ) ptopriiffimé loquendo nihil afiud dicet ; quàm í ipfam D El potentiffimam voluntatem , quà femel voluit ut eff.nt non tantüm & ficrent , fed etiam moverentur , nec inciperent fo- làm moveti & poftea feipfis moverentur , (quo pa&to enim id DE- UM voluiffz ftatuemus , quod in fe eft impoffibile & in creaturam corpoream nullo modo cadete poteft? ) (ed ut , virtute illius fuz in futurum etiam efficaciffime voluntatis , .& 1nciperent movcri , & , ut ipfe loquitur , olim; femel ab eodem perpetuo anoveri juffa , pet- ** petuó etiam , pro ratione conditionum ex eadem illa lege aut volun- tate ( non ut fors tulerit) contingentium , moverentur. Quod fi a ergo virtute illius primzva voluntatis ctiamnum omnia tnoventur, & quomodo ftipfis moveri dici poffunt ? quomodo Divina ifla Vo- l luntas non hodienum efficaciam fuam a&u exerit? Et quomodo hac pI a&u adhuc , licet & longinquo fe exerente , DETIS tamen zon am- CJ Á 71 pliw movere dici poteft? Abfit autem ut Creatori denegemus quic- ** ruri quam , quod creato cuidam & mi(ero homuncioni integrum ag- ** W nofcamus ; dummodo quod mifere homuncioni tribuimus non fit «* A defe&tus aliquis aut imperfe&io ! INam ( homini mifero integrum agnofcimus peccare poffe & a&u peccare , num ideó peccandi po- ! IH tentiam Creatori non denegabimus ? Jam veró , quód ab(ente opifice i & . fabricatore machina textoria munus fuum nihilominus exequatur, id primó intuitu magnam maching perfe&tionem videtur arguere ; N M " & eífet utiqqc magna perfe&tio , fi ex artificis voluntate , non veró ex eadem primeva DEI lege , mediante ícil. ponderis alicujus gra- [M M vitate aut elaterii cujusdam nifu , motus machinz vel inciperet vel » continuaret, Nunc autem , quando voluntati artificis , ne prafen- sm J tis quidem , ea vis eft, ut motum in machina (ua vel (emel vere cffi- Achf* cienter producat ( id quod p. 172. & 173. Phyf. noftrz Ele&. ferió ( fneditantibus abunde demonftravimus ) tantum abeft ut in futurum ( !j f( l etiam illum continuati facere poffit ; hoc utique magnam arguit ip- "n fius impotentiam , ob quam ipfi non tam integrum quàm neceffa- f j uv rium eft aliam potentiorem virtutem fux impotentiz fubordinare vel in fübfidium vocare , quz , quod ipfe non poteft, fuppleat , machinz y que füg (cujus tamen nihil fuum eft , prater materiz figuram alios- rPl' que modos , imó ne hi quidem) motum , ipfo abíente vel etiam non ampliüs fuperftite , conciliet. Talem veró , quam illi credunt , qui r* profundiüs meditari nondum adíueverunt , prarogativam poten- 1,jnfr tifimo Numini, quod praflarc omr uno nutu poteft , vel ut ipfe 14 D lia - P V loqui- »S8( 28, )984 loquitur , uzo verbo , qod aliàs perpetuo labore preftandum effet , ut 4 non denegemus, abíità nobis quàm longiffimé. [/ 0 XIF. Ejusdem commatis eft illud , quod p. 102. dum , Archi- »tetus, ait, poftquam fuperbiffimum extruxit ex folido lapide pa- fi ,,latium , num quid confetvat illud? num perpetuá fuá prafentia opus i »» efL, ne collabatur ac ruat ? Minime? gentium , addit , & ego cum N uid enim confetvaret mifer ho- ET ipfo ; (ed addo etiam rationem : muncio , qui in toto illo fuperbiffimo palatio quod ipfum extruxiffe q dicit , nihil quod res aliqua fit effecit , fed materiam ex DEI thesau- ) ris protraxit , nec pondus ipfi , quo firmiüs flabiliüsque partes unze ti í alteris incumberent , nec tenacitatem nec rigiditatem aut robur ipfi dedit. Id omne quod ipfi , non fatis attendentes , tribuere poffu- f mus , accidens eft , modus aliquis materiz eft , demendo potius híc t & ibi quippiam , quàm efficiendo & producendo ; & n« hoc qui- dem praílitit nifi alienà. virtute , generaliffimze fcilicet illius legis divinz , in hominis illius lacertis , mufculis , fibris &c. cfficacitet Operantis, Quid igitur confervaret homo , ad quem quicquid rerum adeft , non pertinet , & quod ipfi aliqua fpecie attribui pos- ä fet , coníervata materiá ejusque conditionibus , eo ipío confer- Quid mi- vatur , nec aliqua caufà coníervante peculiari opus habet. rum igitur in tanta hominis impotentia , ejus prafentiam ad rerum non fuarum coníervationem minimé requiri ? uia nimitum mul- tó major ac potentior virtus his rebus praeft , que & ex nihilo eas producere primitus & ne in nihilum recidant efficere fola poteft , idque nutu uno , verbo uno , femel di&o , nec ullo pofthac tempore ä iterando. Itane veró putemus tantá potentià magis dignum, fi ta. lem creáffet mundum , qui vel ab eadem confervari non potuiffet , aliená deinceps virtute perftiturus , vel ( quia hoc , manifeflé abfur- dum , ab ipío utique negabitur) ejus confervatione non indigus fu4 firu&urá duraret , fic impoíterum à Creatore fuo independens futu- tus : quam fententiam , ut magis probabilem , ego agnofcere nequa- » quam poffum ; uti nec iftam , cüm addit , interea nihil obflare , » quó minus DEUS impleat omnia , ladíit cun&is fuis opetibus , fed » ( quod ex fequentibus colligo otiofus ; uti nimirum folis lux per » hunc mundum diffufa eft undique , nihil tamen fuftinet aut coníer- — » Vat ; quod ipfüum tamer quo fenífu dici poffit, non intelligo : fatis y expertus quippe , illà folis benignà & cum illo blando calore effen- tialitet connexa luce totum vitalem & animalem mundum ita foveri l! W ac fuften- lo JXBe( 29. 2984 i a€ fuftentari , ut iflà fublatà penitus, non folüm metz tenebra , fed emortualis rigor omnibus plantis ,animalibus , ac ipfi homini foret expe&tandus. XV. Sedenim vetó, facrz literz diferté nos docent , ab ope- « rando poft feptimum diem ceffaffz & quieviffz (acrum Numen , &** complacitum effe in operibus füis. — Quod fi ab illo tempote quie- *f verit , quí poteft.ctiamnum movere fingula vcl univerfa , & tamen ** uiefcere ? Hac per occafionem objicit p. 161. fed refponfionem ** ipfe fuppeditat immediate (cquentibus , quibus , poft iteratum aliquo- il ties ex mero bene-placito , per integrum s£apspoy , potentiffimum (üum FIAT , eodem dcinceps ita fpeciatim uti ampliüs noluiffe , fed MU fancitá gencrali lege ( quam ipfe p. 105. INuminis fummi Volunta- 2 "T. tem apellat) per hanc deinceps , ut ibidem loquitur , creaturas im- pellat , cogatque agere eo modo quo agere oporteat , contineatque ** t ex adverfo ne agant intempeflivé , aut imoderatiüs &c. in quo qui- ** dem cüm coníentire inter nos omnino videamur , in hoc uno tamen u aliquis etianm diffen(us apparet ('upclfcfï"c ; quód Vir laudatiffimus il- il v lam legis aut Voluntatis Divine primava efficaciam in rebus cor- ( J poreis , non ideó DEO ipfi ftatim adí(cribendam putet ; ego veró me [ [ capere non poffe profitear , quo pacto illa lcx , h. e. DEI voluntas, ORUA uno primo actu in omnia futura tempora cílicax , ( quia cft infinita m & omnipotentis voluntas ) etiam hodienum agere , movere &c. di- ci poffit , (vclut omnino dicenda eft) quin hoc ipfo DEUS ipfe age- te, movere &c. dicendus fit... Quod fi veró hoc ipfum quoque ag- h ( nofcere non renueret , & hoc tantüm aver(arctur , fi quis DEUM in ),MA fingulis quorumvis feculorum cafibus & occafionibus , iterató fem- J per ac feorfim applica'à & in partes infinitas quaíi diflractà virtute , Jf Ti agere & movere omnia flatueret ; eam mihi mentem nequaquam fu- 15 M iffe ex ha&tenus di&tis fatis opinor agnoverit , effetque tunc inter. nos , s i fi lenarius confenfus ; id quod omnibus modis exoptaverim. XVI. Acforet quidem tunc fuperfluum ea dubia refolvcre qui- t j ( bus circa generationem animalium & plantarum p. 93. 96, 99 &c. í il & circa generationem monflrorum p. 88. 94, 97 &c. de impedi- $, up endo ita DEO in fuis a&ionibus p. 67 &c. noftram , quam crede- bat, fententiam gravare , alicubi etiam odiofiüs , (uftinuit. Quod fi of li ) (MD veró etiamnum urgeri dubiis iftis meam hypothe(in exiftimaret , in proclivi mihi effet vel ex propriis ejus verbis oftendere , monftro- d Qd rum gencrationem illi Legi diving generali nequaquam adverfari , 3 nec fu. »aeC 30 ')354 nec eo nolente contingere ; ordinariam veró plantarum & animali- um generationem ex aterna illa lege confequi, mihi quoque omni- no períuafam effe ; fuppefitis fcilicet , quos ipfe quoque p. 99. quo- dammodo (upponit, tubulis inafpe&tibilibus ac ceteris: effzntialibus lineamentis ac rudimentis , quz non iftius generalis lcgis , fed prace« dentis cujusdam fpecialis juffüs vittute, per iftud nempe verbum po- tentiffimum , FIA T & MULTIPLICENTUIR , produtta , ter« rgque ac cateris elementis inferta fuppono ; non invito ,ne hoc qui- » dem uti credo, Viro Do&iffimo , quia p. 127. pietati non minus , » dicit ; quàm veritati longe magis confentaneum effe , confilio , hoc » eft Divine fapientiz partium mundi particularumque figuras attri- » buiffe ; quoniam in finem dirigende erant , & unumquodque ge- , nus cum altero coiens , vcl componere vel perficere , & quidem & perpetuo jubebatur : quicquid autem in finem dirigitur , nunquam » €afui permittatur, fed confilio regendum ordinandumquefit. Quo- 1um yerborum fenfu , fi quid judico , & mea ipfius conftanti fenten- tià cüm inorganicee quoque clementarium particularum , aut faltem animari non aptarum , forme & figut DI deflinato confilio tri- bende veniant ; quantó magis id de primavis & organicis vivzn tium rudimentis , intra paryum pun&tum mirabilem aliquem micro- cofmum concludentibus dicendum erit ? Verüm cüm hzc fufiüs de- ducerc chartarum anguítia nunc prohibeat , & argumentum hoc no« bilifimum ante hos annos decem in quadam Z:i2522.ia, (aliàs ube« tiüs diducendum) de Plantarum animaliumq, Generatione, confideran- dum exhibuimus ; ideó filum hic abrumpimus , omnem Cacpti pera&tiq; reddentes. SOLI DEO GLORIAM! Cf fe ( s2 ERRATA. p 4.l. 17. Secuudam, lege Tertam, p. 12./. 2 1. opinior lege opinor, Ad m »SE( sr. )9 MabiZ;'mum' DN. RESPONDENTEM. D Ollfa fortes arma probant Viros, C clamorq, pugna mutuus - ut chalybs feintillulas non ante fpargtt, N NU «ifcera quam [ilices recludant. Et Tu lacertos armaq, commoves j Tui daturus figna: 1neuntium T.mfii certamen enfes obflinato ex cathedra Clypeo retundis. 1ii gt Vfl ójc , quas receffa pectoris intimo ammas recondis , profiiunt frmul, ut publicá depradicanda laude corufcet autta Vsrtur. Quod forte mirum e[f , more DE? di4 plerisq, cultam fede mo'ves füá AN.ATV RA M , adortus , quam bentgnam erederis olim babuiffe, Dioam. Pd Hae j "EC 22 288 jDe, f-Hæc nempe proles eff cerebr compar. AManervva ficbitia. — .Hinc pio n fabulam comverfus aufu indicias D El adis fupremt. ï Sz;be/? perennis gloria. . Pro DEO eapilfe pug nam , eft «otncere protinut. Victoriam nos ergo plaufu f unanimi dibi gratulamur. Sic lztabundi concinunt ; Nolilif/imi DN, REsPoNDENTIS CONTERRANE'I. 3 ( NN [ fs 5 S*g ( SSSS N : , Ü /I&aü VAE ] 'l,lgl d ; A E Ea N ll i 2 N Z SS l ) " I u ZA 22 // Z t i) 2 XNM NEEN W, 37 d NV l], Y N SS s PA) TO ÁÁ N UR D) ! p A i d* s ft L e 22 23 E v IIHIIHWWHIIIIIHIHWHHIH S 19 40 21 9 IVIHHIH-IIHHHW 18 9. A H $ v U $. -5 3 $:3 ------ E| pg: $ t $ 1 . $2 T " ï. Rc 7 d ^C j FROKOE OKROK OE KOKOKOKC R KO . QGA2Q—— — ä 5 $ 2932 * e * $ 3? a EEREERT uo219]SeulÁXÁ'MWM Hqui 49SeWÁXA, 6661/p 1uBuÁdoo (! .:. ] H H H - . - - i. $ 3 ; HH $ 3 ä- ] í 16 IPRAESES 15 S$ 3PONDENTI SUO ES 14 $ sE g 13 5 HIIH(IIIIIIIII'HHWII'IHHHIIIIH m captum e[fet à Maxime-Recverendo DN. E — . RENTE Two confilium , Pereximie ac Preft— z tifime DN. HAAcK1, uf ex noflra bac & — vuerfitate , quam per integrum quadrienniun— snoo4 | frequentafli um induftrid &5 fciendi purima . o q— 1 O 2 explebili a-viditate , íum amimi "viteg, probic— [— —— 65 modeflid , que bominem -vere - fludiofum —— 3 "i cultorem decef , abifum £andem parares , — BH a turares , neq, 5bamen confultum "videretur , a Em tuorum profeduum (quos majores e[fe bona — r 0 eouejeg -àm cverecundia tua G5 nimius forte pudor ofE— - [2 ublic? edendo te binc avocari , temporis — ä ore&f[lituti brecvitas non permitteret , u progc M 4m aliquod Philofopbicum (quod utiq, prefi — [ ^ POR -elaborares, ab alio «ueró elaboratum ut pro — X e Honoratiffimo DN. PARENTI £uo digne— o A -mibi quog, cum Patronorum 69 ipfius Publici JesyO eJexsouna - , pyepuels 10]99|9Sq1e JJelA itbum , tibimetipfi denig, turpe ac deboneflamez —« tdicafum effe$ ; placuit tandem , prefentem. b Z * ilofophicam, /Apologie loco, ad-vevfus imputat — e Claviflimi . mentem noflram non-Íatis-aliecuc— I23H4 !llHHIlIII'IIHHHHWIIIIIWI HHELHWLHHHJHWLHSLHHH 10 11 12 r zM 13 T 14 15 L llIHHHIW