KaI600-1658_10
author: Müller, Johann Peter Andreas andFrisch, Matthias Heinrich

*

„D

7

DISPVYTATI O PHILOSOPHICA

CoNIVNCTI/ONINEx
ANIMI CVYVM CORPORE
PHYSICA

Be E =

CCVAM
AMPl. ISSIMI PHILOSOPHOR. ORDIN. AVCTORIT.
AD D. FEB R. MDCCLXVIII.
ERVDITORVM EXxAMINI
SVBIICIET

IOH. PETR. AND R. MILLERVS

A. M.
CVM

AMICO RES PONDENTE

MATTHIA HENRICO FRISCH

BEROL. MARCHICO TH. C.

HALAE MAGDEBVRGICAE
LITTERIS IOAN NIS CHRISTIANI HENDEL.

VILRIS

L CONSVITISSIMO AMPLISSIMO DOCTISSIMO

CHRISTOPHORO FRIDERICO
BENIAMIN KAVFFMANN.

NBERGENSIS DIRECTOBI

AMPLISSINMI MAGISTRATVS GRV
CELEBERRIMO MERITISSIMOQVE

PATRONO SVO

PILII OBSERVANTIA AD CINERES VSCVE COLENDO,

SVMME VENERABILI AMPLISSIMO
DOCTISSIMO

MARTINO FRIDERICO FRISCHI

ECCLESIAE GRVNBERGENSIS PASTORI PRIMARIO,
FCCLESILARVM SCHOLARVMQVE IN CIRCVLO GRVNBERGENSI
ET SCHWIEBVSSENSI INSPECTORI REGIO MERITISSIMO
PATRVO SVO
DE STVDIIS SVIS IMMORTALITER MEBIIO
FILII PIETATE AETATEM
DEVENERANDO

AMPLTISSIMO PRVDENTISSIMO DOCTISSIMO

G60OTTLOB FERDIN. BREHMER
ANMAPLISSIMAE CIVIFATIS GRV NBERGENSIS SNYNDICO
MERITISSIMO ET HONOBRATISSINMOI
PATRONO SVO
ONNI OESERVYANTIA HONORISGE CVYLTVY PROSEQCVENDO

HANC DISSERTATIONEM.

SACRAM
ATGVE

D I C A T A M

ESSE CVPIT

TANTORVMNOMINVM

O BSERVANTISSIMVS 4
CVYLTOR
MATTHIAS HENRICVS FRISCH-

PRAEFATIO.

N on adeo nobis quidem uidebitur temere ſuſpicari, ſi quis
ut primum inſpexit libelli huius titulum, lites hic agi, con-
trouerſias ſummorum Virorum diſceptari, exiſtimet. Quo-
tus enim quisque eſt, qui de animi cum corpore coniunctio-
ne ſcripſit his temporibus, qui non ita ſcribendum fibi cen-
ſeret, ut plurimus eſſet in refellendis iis, qui contra ſentirent?
Sed enim, ut non ſeruiendum inconſiderate ſententiis aliorum,
ſic ne mores quidem imitandi temere uidentur. Habet pro-
fecto magnam aliquam ſiue uoluptatem ſiue utilitatem etiam,
argumentis ſolidis edoctum ſcire, conſpiratio illa corporis &
animi ſitne phyſica, hoc eſt eiusmodi, ut in utroque uerac
ſint cauſſae, quibus efficiatur mutua haec conformitas, an
nibil ſit minus. Ex iis, qui hanc ſequuntur ſententiam mul-
tos uidemus eam potifſimum ob cauſſam abductos ab iſta,
quod ſit fruſtra tentata ad noſtram uſque memoriam com-
moda eius rei explicatio. Quam quidem ſi quis omnibus
numeris perfectam atque abſolutam deſideret, facile con-
cedimus. Summam autem rei, neſcio, quibus ducti ratio-
nibus, egregie expoſitam eſſe a Vi iro Magnif. & §. Venerab.
Chriſt. Aug. Criſio, negemus. Huius ego iam legens ue-
ſtigia idem perſequar, non, ut doceam (id quod plane ſen-
tio) ueram eſſe hanc ſententiam, quae pbyſicam eſſe uult
A animi

2 SRES⸗

animi cum corpore coniunctionem, ſed qua ratione com-
mode explicari poſſit. Nec ſuperuacua uideri haec opera cui-
quam debet, primum hanc ob cauſſam, quoniam, quae
huc pertinent, non unum in locum collecta a Viro accura-
t/ſſimo, ſed, ſuo quaeque loco, per uolumina eius philo-
ſophica diſſeminata ſunt. Tum uero abunde per id excu-
ſabitur hic labor noſter, quod prorſus ignota ſunt hic, ibi,
quae attulit ad hanc rem Vir acutiſſimus. Quae ſi lecta,
ſi ſiccis pedibus percurſa eſſent, qui, quaeſo, pofſſet ita mi-
ſere diuexari phyſicus, quem uocant, inſtuxus ab iis, qui,
his temporibus, abſurdiſſima quaeuis in eo reperifle ſibi uiſi
ſunt? Hoc unum erat fatis cauſſae, cur ſuſciperetur haec
ſcriptio, uel ſi nihil haberet, quod nouitatis prae ſe ferret
aliquam ſpeciem. Et hoc ipſum, ſi quid eſt, leuioris eſt
momenti, nec eiusmodi, quod aliorum cognitione admodum
dignum uideretur. Nec uero magis mihi debet uitio uerti,
quod, ut hac in re, fic in pluribus, ducem et auctorem
eum ſequor, quem in primis non numerare philoſophis,
iniquitatis eſſe infimae iudico, quam aliis, etiam maximis uiris,
qui Leibnitium et Wolffium malunt. Neque enim ego magis
ullius in uerba magiſtri iuraui, et re ipſa hoc idem ſatis te-
ſtatus ſum, quam ab alis hoc factum ſuſpicor. Ita uelim
de me omnes exiſtimare, qui tantulam legere Iucubratiun-
culam non dedignantur.

§K. L.

Non eſt eadem ſemper rerum omnium conditio, ſiue internam ſingula-
rum indolem ſtatumque ſpectes, ſiue externum omnium inter ſe ſitum or-
dinemque compares. Nec fnie, quoad ſciam, ita mirus quisquam, qui
negatum id quoque uellet. Hoc uidimus, noſtra etiam memoria, acer-
rimis contentionibus diſceptari, gignantne, quum fieri nihil ſine cauſſa
poſſit, ex ſeſe & ſua ſponte ſingulae res mutationes ſüas, quales tandem
cumque ſunt, an uero in aliis ab aliis mutetur aliquid. Qua in contro-
uerſia ſi non eo proceſſiſſent alteri, ut nullo prorſus modo fieri poſſe con-
tenderent, ut ſübſtantia in fubſtantiam quidquam a) ualeret, idque ma-
thematicis demonſtrationibus docuiſie ſibi uiderentur, poteramus, nos qui-
dem, filentio hanc rem praetermittere. Nunc qui poterimus, quum, niſi
hoc concedatur, nequicquam haec omnis opera ſuſcepta uideretur? Nec
placet omnino eorum conſilium, qui fuperbiuscule ſuos de eo diſputare
nolunt, quod ſole clarius atque illuſtrius eſſe ipſi exiſtimant.
6. II.
In eo igitur cum ſimus, ut eiusmodi aliquid, de quo pauciſſimi
dubitant, aſſeramus, ante omnia monendum hoc uidetur, ab iis, qui
aduerfum nobis tenent, dum ſuam de monadum omnium repraeſentati-
& ui ſententiam perſequuntur, ſaepenumero ſiue negligi, ſiue non ſatis
definiri, quod in quaeſtione debebat eſſe. Aclionum in hoc mundo non
A 2 niſi
a) Noluimus ſequi inuentum illud Leibnitii, qui, quum tolleret actiones ſub-
ſtantiarum inter ſe mutuas, uerbum relinquere uoluit, ita quidem, ut du-
plex eſſe genus acionum ſubſtantiarum in ſubſtantias diceret, alterum reale,

alterum ideale. Sic & reliquam huiusmodi uerborum nouitatem negligen.
dam duximus, ne oblcuri lectoribus ſimus.

niſi triplex genus innotuit, eogitandi, b“) unolendi, ) monuendi. Ex
his ſi unum eſt tale, ut ualere ab alia in aliam poſſit, ſi tale, ut, cum
fit in alia, promoueri, dirigi, impediri ab alia poſſit: effectum eſt, quod
volumus. lam cogitatione fieri poſſe, vt in aliena ſubſtantia quidquam
mutetur, qui dixerit, habeo neminem: itemque ſola uoluntate alius ſub-
ſtantiae, cum exemtus hoc ſermone Deus ſit, effici in alia aliquid, non
facile reperietur, qui ſit ſiſpicatus. Quid? quum generatim de ſub-
ſtantiarum mutua inter ſe ui quaeratur „ neque conſtiterit adhuc in-
ter philoſophos de omnium vepraeſentatiua ui: ſatis eſt cauſſae, cur
omittatur ommino in hac controuerſia duplex illud genus, ita quidem, ut
omnis

*) Diuerſas eſſe a cogitando uoluntatis actiones, itemque peculiares requiri ad
uoluntatem uires, ne, ſi intellectus facultatibus uoluntatem etiam effici di-
eamus, plus ſit in effecv»u quam in cauſſa, non eſt hoc loco, quod pluribus
demonſtretur. Vid. Magnif. Cruſti Metaphyf. Pneumatol. S§. 427. Tbele-
matol. quae eſt praemiſſa Practicis §. 6. 7.
. Noluit admittere Leibnitius in motu actionem quamdam, ſed adumbratio-
nem aliquam actionis, propterea quod agere non niſi monades poſſint, mo-
tus autem in monades cadere non poſſe. En eius uerba in dialogo, qui in-
feribitur Nouveaua Eſais ſur l'Entendement humain, in uolumine, cui
titulus eſt: Oeuvres philoſophiques de Feu Mr. de Leibnitz (quum non in-
uenias ibi, niſi quaedam ex poſthumis) à Amſterd. & à Leinzig. 4. 1765.
Quant au mouvement, ce neſt qu'un phenomene reel, parce que la matiére
& la maſſe, à laquelle appartient le mouvement, n eſt pas, à proprement
Parler, une Subſtance. Cependant il y a une image de l'action dans le
mouvement, eomme il y a une image de la Subſtance dans la maſſe; & à
cet égard on peut dire, que le corps agit, quand il y a de la ſpontaneite
dans ſon changement & qu'll patit, quand il eſt pouſſé ou empeché par
un autre &c. p. 170. At uero non corporum tantummodo eſſe proprium
moueri, ſed ſimplicibus etiam fubſtantiis commune, in ſequentibus uidebi
mus. In motione autem actionis eſfe genus, ex his patet: Motus eſt mu-
tatio & en poſitiua quidem, quae ſine caufla fieri nequit. Iam qua ratione
Pproficiſci poterit ab hac cauſſa, miſi eius uiribus efficiatur? Effici autem
qui poterit his uiribus, niſi illae ſint in altione? cf. ibid. p. 85.

1

ommis caufſſa in hoe uertatur, an ad motum alius fubſtantiae alia quid-
quam poſſit. Habes certam definitamque controuerſiae formam, ut ne

generali actionis nomine contentus fubtilioribus quorumdam demonſtra-

tionibus decipiare,
§. III.
Rem igitur eiusmodi, quam uocare in quaeſtionem nemo olim
facile eſt auſus, demonſtratum imus, fieri poſſe in natura rerum, ut ad
motum alius ſubſtantiae alia rationem aliquam habeat. Ac ſunt fortaſſe ex
iis etiam, qui in omnibus fere Leibnitium ſequuntur ducem, qui nihil
dubitent hoc concedere, dum ſit inuentus, qui repugnare id ipfum ſibi
doceat. Sed nec nos ii ſumus, qui ſatis iſti breuitati confidamus, neque
deſinent, hac ſaltem in cauſſa, dubitare aduerſarii, ſi quis uel apertiſſime
oſtenderit, non repugnare ſibi eiusmodi ſententiam. Agendum itaque
ſubtilius, ne pinguis oratio offendat magis, quam alliciat acutiora in-
genia.
§. IV.
Moueri dicitur id, quod, quum jam ſit hoc in loco, alio tem-
pore eſt alio in loco, ita quidem;, ut niſi proxima ſint inter ſe haec loca,
in poſteriore eſſe non poſſit, niſi fuerit etiam primum in eo; qui priori
eſt proximus uerſus certam aliquam plagam, deinde in eo, qui huic pro-
zimus, ideoque demum in eo quoque; cui proximus eſt is, in quem mo-
Ueri dicitur. Mouere itaque idem eſt, ac ſi dicas, efficere, vt alio in
Ioco aliquid ſit, atque antea fuit. Hanc circa uariationem rerum uim in
ipſis mutuam eſſe ex his patebit.
g. V.
Suhſtantia omnis finita moueri 4) poteſt. Finita enim illa di-
citur fubſtantia, quae non per omne ſpatium porrigitur, quum non eſſe

alicubi non poſſit, quoniam, quod nusquam eſt, prorſus ne exiſtit qui-
A 3 . dem-.

4) uid. Cruſ. Metaph. Coſinol. §. 392.

dem. Quod ſi non eſt ubique aliqua ſubſtantia, fieri poteſt, ut alio
tempore ſit alis in locis, id quod eſt moueri. Qnid uero? fübſtantiae,
de quibus loquimur, ſüntne ſimplices, an compoſitae? Simplices pro-

fecto. Quid tum? An ſeorfim ſingulas ſpectamus? Ita ſane. Neque

etiam aliter ii poſſunt, qui aliam ab alia moueri negant. Sed enim mo-
ueri qui *) poteſt, quod figuram F) non habeat, quod careat lateribus,
quae tamen tribuere ſimplicibus nemo ſanus uolet? Bona uerba, quaeſo!
Pertentemus principia, quae uocantur, cognitionis humanae, primumque
celeberrimum illud, quod multo maxima apud omnes, qui ubique ſunt,
auctoritate pollet. Finita fubſtantia ſi qua eſt, ut certiſſime omnes ſunt,
quae praeter Deum exiſtunt, non extenditur per omne ſpatium, ideoque
deſinat uſquam & quidem uerfus omnem plagam, oportet. Habeat ita-
que fines undique ſuos & terminos neceſſe eſt. Qui fſi dicuntur latera 2)
. ut

e) Aliam rationem, cur ſimplices ſubſtantiae moueri non poſſint, affert Wolff.
Metapb. S. 693.
) Ita prorſus exiſtimat Leibnitius in Nouveaux eſſais &c. p. 84. ubi, poſtquam
Philalethes dixerat: les idees ſimples, qui viennent par reflexion, ſont les
idées de l'entendement et de la volonté. Car nous nous en appercevons en
reflechiſſant, ſur nous mèmes: reſpondet Theophilus: On peut douter, ſi tou-
tes ces idees ſont ſimples. Car il eſt clair par exemple, que l' idee de la
volonté renforme celle de l'entendement et que l'idée au mouvement conti-
nent eelle de la Egure.
2) Non debet hoc eam ob cauſſam diſplicere, quoniam lateribus & ſigura inclu-
ſum eſſe non poteſt, niſi quod magnitudinem aliquam habet. Neque enim
in magnitudine quidquam ineſt, cur ſimplex dici ſubſtantia nequeat. Simplex
eſt id, quod noneſt compoſitum epartibus realibus. Nec inde fiunt ullae par-
tes reales, ſi quis in omnem aeternitatis perennitatem pergat diuidere ideali
diuiſione, ut e maioribus minores exque plures, ex his iterum iterumque repe-
titis uicibus minores fiant partes, nimiriun cogitabiles. Et hae tamen ipſae
non poterunt carere neque lateribus, nec figura, nec magnitudine, quoniam,
niſi hoc ita eſſet, ne compolita quidem ex his confici poſſent, quac haberent
magni-

ut dicuntur, tribuenda etiam finitis omnibus ſubſtantis fünt ſatera, &
quoniam ex omnibus undique lateribus figura conflatur, eſt etiam figura

tribuenda omnibus. aec ſi quis uera eſſe neget, uideat, ne finitas eſſe

neget ſubſtantias, quas finitas eſſe dixerat.
§. VI.

Addimus aliud, quod non plus dubitationis habet, quam quae ante
Si quo eſt in loco aliqua ſubſtantia, non patitur humani intel-
ogitare, poſſe eodem in loco, quantum nimirum loci tenet
ec eſt, quod ſine ratione habeatur

poſuimus.
lectus ratio, c.
iſta fübſtantia, etiam aliam eſſe.
uerum, quod cogitari non poteſt, quantumuis ſaluo repugnantiae, ut lo-

qui mos eſt, principio fieri id poſſit. Verum itaque etiam hoc eſt, quod
alias ſic fere enunciant: omnis ſulſtantia eſt impenetrabilis, ideoque
plures ſi ponuntur fubſtantiae, alia alio in loco ſit, neceſſe eſt.
§. VII.
Iam fieri mutariue nihil poteſt ſine cauſſa eiusmodi, quae ſatis ſit in-
ſtructa uiribus, quibus id effici poſſit. Si qua igitur mouenda fübſtantia
eſt, cauſſa, quae efficiat motum, requiritur. Quae quum Poſſit eſſe ſi⸗
ue interna ſiue externa: ut uolunt ii, qui praeftabilita in harmonia om-
nem naturam rerum eſſe dicunt, ſi a Deo diſceſſeris, externa prorſus
nulla eſt, adeoque, ſi qua mouetur fubſtantia, niſi a Deo moueatur, quod
ipfum tamen, niſi admodum imperfectum tibi fingere mundum uelis, ra-
riſſime contingit, ex ſe ipſa, füa ſponte, ſuis iuribus mouetur. Acci-
pio, quod nimis parce dederunt, uelimque fingi ab iis, qui haec ſünt le-
QRuri, ſiue intra hunc mundum, fſi phyſici permiſerint, ſiue extra hanc
rerum compagem, locum aliquem, ubi praeter pauculas aliquas fubſtan-

tias, easque ſingulas ſeparatim poſitas, nihil omnino amplius ienitur.
. lIam

magnitudinem. Haec ſi ſpectes, non eit, quod cum uiro acerrimo Jbach.
Böldiken im abermaligen Berſuch einer Theodieee §⸗ 38 Sc. efſe dicas in hac
caufſa ſalebras einsmodi, unde fe extricare mens humans nequeat, V. id, ommi-
no Crufii Metaph. S. 104 ſeq;

lam quaero ex iis, qui fieri negant poſſe, ut alia ſubſtantia in aliam phy-
ſice quidquam ualeat, an poſſit una ex his, quas poſuimus, recta uerſus
alteram moueri, ſiue ſuis uiribus, ſiue a Deo moueatur. Si poſſit, quod
nemo umquam, quantum ſcio, negauit, tantaque iam ui moueatur, ut
longe ultra illam, niſi obiiciatur impedimentum, ſit peruentura: quaero
iterum, an poſſit haec eadem per illam pertranſire, ut eo perueniat, quo
certe poſſet peruenire, ſi nihil eſſet in hac obſtaculi? Dicat fortaſſe quis,
eſſe praeſtabilitas has inter ſe monades, alteramque ſimul atque ad eam
aduenerit altera, et ipſam ſua ſponte moueri. Et recte quidem, ſi non
poſſint plures exiſtere ſubſtantiae ſimul, niſi quae ſint praeſtalilitae har-
monice. Quod cum contra ſe habeat, concedendum eſt, poſſe alius ſub-
ſtantiae motum b) impediri ab alia, quae nee moueri ab Mta poteſt,
nec penetrari. .
§. VIII.
Pergimus eadem, qua coepimus, uia, et in quaeſtionem id ipſum
nocamus, eadem illa ſubſtantia, quae, niſi moueatur loco, coerceat al-
terius motum, poſſitne ab hac ipſa moueri? Cum moueri ſine cauſſa,
quae efficiat motum, ſubſtantia nulla poſſit, recte tribuitur fubſtantüs om-
nibus inertia aliqua, quae ſi uincatur, moueatur fubſtantia. Duplicem
eſſe dicunt phyſici hanc inertiam, nos ſatis habébimus unum genus, uelu-
ti neceſſarium, adhibere, quod metaphyſicum uocant. Huius fac eſſe in
omnibus ſubſtantiis, ut nihil pugnandum de earum magnitudine ſit, eam-
dem omnino uim idemque robur. Iam moueat ſeſe ex iis, quas ſupra
Poſuimus, aliqua ſua, qua pollet, mouendi facultate & ui quidem (ut
poteſt uel celerius uel tardius moueri: quo autem maior celeritas, eo
maior uis requiritur) multo maiore, quam quae ad lentiſſimum eius mo-
tum ualeret, quem efficere uel decima eius pars poſſet. Haec ſubſtantia
ſi

⁹) Satis eſt hoc loco tantum demonſtraſſe. An ſint elaſtica prima naturae ele-

menta, et quibus conditionibus non nii directio motus mutetur, longum
eſt hic ediſſerere.

SEES⸗ 9

ſi ineurrat hoc praedita motu in aliam eiusque ad latus agpellat, quae-
ro, nihilne interſit alterius, utrum fortiori feriatur Gu, an inzbecil-
liori, quem quae affert uis, uix par eſt ſuae ipſius ſübſtantiae uincendae
inertiae? quaero, an aeque facile haec altera ſua inertia (quam aequalem
in omnibus poſuimus) ſiſtere incurrentis impetum maximum poſſit, atque
ſenſim appropinquantis applicationem pacatiſſimame Tantum abeſt, ut
ſumere hoc liceat, ut nihil fere magis abhorreat cogitare intellectus, cui
Deus indidit ueri falſique notas, quas non confſulere, negligentiae ſupre-
mae, oppugnare autem, arrogantiae inſolentiſſimae eſt. Quid igitur?
Nonne ſtatuendum ſic erit, poſtquam attigit alteram altera, uim motri-
cem, quae uiget in altera, ad utramque mouendam ualere, celeritate im-
minuta, ½) quoniam utriusque non eſt tanta inertia, ut uinci a motrice
ui non poſſit. Poteſt igitur non inhiberi ſolum motus ſubſtantiae a ſub-
Nantia, ſed etiam altera moueri ab altera. Perperam itaque negant
nonnulli, phyſice ſubſtantias finitas in ſubſtantias finitas quidquam ualere.
§. IX.
Non eſt uerendum, ne nimii uideamur fuiſſe in eo, quog prorſus
ad hanc rem requiritur, niſi quis admodum aduerſariorum opiniones, quae
altas hic ibi egerunt radices, contemnere uoluerit. Sed faciendum eſt
Profecto, ut propius accedamus ad id, quod tractare conſtituimus.

Quod

²½) Tacemus hoc loco, qua conditione ceſſet uis motrix, qua excitetur, id quod
experimentis diſeitur, nec eſt, cur pro eo habeatur, quod in omnibus ſub-
ſtantiis ſit prorſus neceſſarium. Calculum addimus ex hac, quam ſumſumus,
hypothefi, ne quis forte in hac ſententia latere contradiktionem exiſtimet,
quae miro tantummodo labore protranhi in lucem queat. Sit inertia ſub-
ſtantiae A= 2. inertia ſubſtantiage B= 2. Celeritas, qua A ſola mouetur,
eſto = 4. Motus itaque unius A habe magnitudinem = 8. Iam, quum
ambae ſimul ab eadem ui motrice mouentur, celeritas erit = 2. Ita inertia
A = 2 + inertia B = 2. X (celeritatis) 2. non erit neque plus neque minus,
quam 3.

B

Quod omnibus commune fſübſtantiis diximus, ut poſſint a ſe inui-
cem moucri, erunt fortaſſe, qui nihil omnino ad animum pertinere arbi⸗
trentur, ſiue quod omnibus ſübſtantiis tribui id nolunt, ſine quia dubi-
tant, ſitne animus ſübſtantia, nec ne ſit. Ac nobis quidem, de animi
cum corpore coniunctione phyſica diſſerentibus, non eſt cum iis diſputa-
tio, qui, nomen a materia nacti, uel nimis arctam docent coniunctionem
corporis cum animo, quem ipſum certo quodam corporis ſtatu contineri
opinantur. De his loquimur, qui, quum, diuerſum eſſe a corpore ani-
mum, dubitare nolint,; certam tamen & ſtabilem de eo notionem nil m-
quam conceperunt. Cauſſa in eo uidetur eſſe, quoniam multo iam ma-
Xima philoſophorum pars ita amant loqui, ut imperitis in errorem facilis
fit lapſus. Hi enim, dum ſeriptum legunt, animum ASſeé repraeſentati-
nam aim, quantumuis, niſi in ſubiecto, uis eſſe non poſſit, idemque illud
ĩpſi interdum optime ſentiant, tantorum tamen uirorum auéstoritatem, quam
intellectus naturam, qui cogitare nequit aliter, malunt ſequi. Hi ſi uolue-
rint conſiderare, quam cupide id fiat, quamque ipfi hi Philofophi *) Ua-
rie loquantur: facile abiecerint eiusmodi conſilium, nec leges neceſſarias
intellectus humani migrandas cenſebunt. Id ipfum reſpondendum etiam
Alis uidetur, qui fübſtantiam quidem eſſe concedunt animum, nec ullo
. 5 Pror-
*½ Nolim equidem hac in cauſſa neque cogitare nec loqui cum Leibnitio. Ad-
liciam ex eius dialogo ſur l'entendement, in quo plurima inuenias metaphy-
fica; locum infignem: — la Force ſeroit ou Entelechie ou Effort. Car
PEnteleclie (quoiqu'Ariſtote la prenne ſi geheralement, qu'elle comprenne
encore toute Action & tout Effort) me paroit plütéêt convenir au Forces agif⸗
ſantes primitives & celui d'Effort aux derivati ives. II y a même encore une
eſpece de puiffance paſſive plus particuliere & plus chargée de realité; c'eſt
celle, qui eſt dans la matiére, ou il n'’y a pas ſeulement la mobilite, qui
eſt l capacité ou receptiuité du mouvement, mais encore la reſiſtence „ qui
comprend limpenetrabilité & lV'inertie. Les Enzelechies, c'eſt a dire, les
tendances primitivues ou ſubſtantieles, Ior gu elles ſontz accompagnées de
Perception, ſont les ames. p. 128-

Prorfüs modo in dubitationem uocari hoc uolunt, ſed ſpiritualem eſie
fübſtantiam, cui tribui illa nequaquam poſſint, quae communia nos omni-
no omnium diximus. Primum enim, quod ſpirituales ſubſtantias animos
dicunt, ipfi profecto neſeiunt, quid ſibi uelint, niſi ſpirituales eas uocent,
quibus & cogitandi & uolendi, ut ita loquamur, ineſt facultas. Quae ſi
ſint finitae, nihilo ſunt minus mobiles, quam quae his carent uiribus.
Sed nec magis penetrabiles dici poterunt, quibus ſit datum, cum aliis
uno eodemque in loco eodem eſſe tempore. Neque enim quidquam eſt
cauſſae, cur merito habeat locum iſta exceptio. Iam transfer huc ea,
quae dicta in ſuperioribus ſunt & coônſentaneum rationibus ſanioribus uel
optime eſſe uidebis, ſi quis dicat, poſſe a materia animum, itemque ab
animo materiam moueri.
J. XK.
Sed haec omnia, dicat fortaſſe quis, ſe neſcire, quid huc pertineant, ubi
non erat generatim docendum, poſſe animi actiones in corpus, corporis in
animum ualere, ſed, qua ratione commodius intelligatur phyficus ille, quem
olim barbara ut uoce traduxerunt, ſic mente deformarunt, influxus, quo
integrius de his rebus, ſi qui uerum quaerunt, iudicare poſſint. Verſan-
tur quidem minus in negotio recte, qui in iis rebus, quae minime Iub ſen-
ſus cadunt, unam hanc ob cauſſam reiiciendum aliquid exiſtimant, quoni-
am non poteſt accuratius, ex omni parte, explicari: ſed eſt hoc dan-
dum bonis caeteroquin hominibus, ut, quoad patiuntur res eiusmodi, ex-
Planatius aliquanto de animi cum corpore commercio diſſeratur. Duplex
autem eſſe potiſſimum eorum genus, quibus hic debetur locus, uix erat
Praedicendum, quum per ſe facile quiuis uideat, partim de ui corporis in
animum, partim de animi in corpus eſſe tractandum uberius.
d. XI. S
Primum hoc eſt, ut, quae mutationesr animi ortum e corpore
trahere ideantur, illarum qua ratione caufſſa aliqua phyſica in corpore
Poni poſit, appareat. Ac ſant eae quidem, ſiue zotiones illae, quas ſen-
B 2 Jatio-

Jationey externas uocant, ſiue interni ſet:ſiis rationes, ſiue noluntotir
quaedam affectioney. Illas, ſi fuerunt, qui a motu quodam corporis ita
effici in animo dicerent, ut non nifi reciperet ahimus impreſſas extrinſe-
cus figuras atque imagines, non debet opinari quisquam, non poſſe ſtatui
his de rebus aliter, multo etiam minus, id quod parum fcienter fit, con-
fidenter pronunciare, ab omnibus, qui phyſice copulatum cum animo
corpus dicunt, etiamnum ita prorſus exiſtimari. Nos quidem certe alie-
niſſimi ſumus ab iſta ſententia, qui plane fieri negemus poſſe, ut motu
materiae, quae circa animum poſita eſt, notiones ipfſae efficiantur exter-
narum rerum. Toto enim genere diſcrepat a motu cogitatio, atque ab-
horrere a rationibus melioribus, uel optime“) ſentimus, ſi quis in motu,
cum penitus fit nobis cognita natura motus, ponat cauſſam, quae ſit ido-
nea ad notiones procreandas.
S§. XlII.
Quid ergo? ſi non poſſunt effici in animo notiones motibus mate-
riae, quorſum hoc tandem;, quod probauimus, poſſe a materia moueri
animum? Fruſtra profecto fuſcepta eſſet haec a nobis opera, fi nihil nu-
merari in cauſſis poſſet, niſi quod ipfum rem iſtam, de qua quaeritur,
ſiis viribus efficit. Sed enim cauſſarum eſt quoddam genus ); quod
habet hanc uim;, ut, ſi oboriatur in ſubietéto, uires quaedam eiusdem Juh-
kecti faciant id „ quod earum eſt proprium facere, quod non erant Perfe-
GRurae, ſi non extaret illud idem Conditionem uulgo uocant) cui illrrum
adſtrictae funt actiones. Sit igitur uerum illud, quod ii, qui Leibnitium
ſequuntur, uel maxime ratum exiſtimant, non poſſe ab externa quadam
i effici in animo ideas, nee uires ad hanc rem, niſi in ipſis mentibus re-
fſidere. Id ipſi tuemur et tuebimur, nec tamen hanc ob cauſfam ſubla-
tam amimi cum corpore phyſicam coniunctionem arbitramur, ut nihil ua-
leant
1) ef. Cruſii Metaph. S. 429⸗
e) cf. Cruſii Logic. S. 150.

leant ad idearnum ortus, quae fiunt in corpore, mutationes, Fieri enim
poteſt, ut, quum moueri ab aliis rebus “9) animus poſſit, motiones animà
quaedam certae ſint conditiones “), quibus excitantur quaſi uires ani
mi ad notiones quasdam certas pr varcanchos. “
5. XIII.
Quales efficiantur in corpore ab externis rebus, quibus feriuntur
inſtrumenta corporis, mutationes, e V) phyſicis requirant, quos hoc iuuat
diſcere accuratius. Sufficit hic, generatim ſumere, quod inter omnes,
nunc quidem, conuenit, alias eſſe, cum aliae oriuntur in animo, ſi niles,
cum fimiles exiſtunt in animo notiones externarum rerum. Continuari
hos motus in cerebrum, non minus eſt peruulgatum , neque etiam in-
congrui in eo quidquam, ſi peruenire ad certum omnes locum exiſtimes.
In quo ſi uerſetur animus nec penetrabilis nec iners admodum: et ipſe
a materia uarie mouebitur. Iam quotcumque tribuas illi uires ad effici-
endas eiusmodi notiones, de quibus eſt nobis ſermo, nonne poſſunt eſſe
ita comparatae, ut animi ipfius motus pro conditionibus ſint, guibits
erumpant in actiones, earqne ſimiles, ſi ſimiles ſint motus, diuerſas,
ſi ſint dinerſi motus. Conſtituamus itaque, id quod conſentientibus fa-
cile omnibus facere poſſumus, fingulorum ſenfuum fſingula eſſe in cere-

bro motuum genera, quae a fingulis, quae dicuntur, ſenſuum inſtru-
B 3 men-

) En uinculum ſat commodum, cnius in cogitation em cum nemo incidiſſet,
potuit Magnus ille in Theocdlic. §. 59. & aliis in locis ſatis ſpecioſe hunc in
modum loqui: — depuis qu'on a bien conſideré, que la penſée & la maſſe
etendu e n'ont aucune liaiſan enſemhle, & que ces ſont des creatures, qui
different toro genere, pluſieurs Modernes ont reconnu, qu il n'y a aucune
communication phyfique entze Vame & le corps &c.
*) ef. Cruſti Logic, §. 79. 80.
„) Si qui nominandi ſunt, uid. Boerhanii Phyfiol. quam germanice uertit &
auétoris, Halleri atque ſius adnotationibus egregie auxit Experientifſ. & Cele-
Berr. HEERHARDVS, Sect. VIII. itemque ducis hac in cauſſa noſtri Phyſic

2 §. 482. —

14 — BeES⸗

mentis ortum ducunt, horun mque generum denuo innumeras N ecies, ut
ſingulorum ſfenſuum innumerae funt ideae. His motibus cum non mo-
ueri animus non poſſit, ſi ſingulis iis motibus animi notiones quaedam
certas reſpondere putes: ſat commodam et facilem, quoad permittunt
res abſtruſae, habebis explicationem originis illarum notionum, quarum
magnam aliquam et eiusmodi rationem in corpore ponimus, ut omnes
carum partes, omnium partium inter ſe colligationes et formae, cauſſam
quaeque ſuam, in eo requirant.

8. XIV.
Alterum genus earum rerum, quae, cum in animo ſint, rationem
aliquam habere in corpore uidentur, ita ſe habet, ut quaedam animi fa-
cultas, cui interni ſenſus ſeu conſeientiae nomen eſt, certo quodam ſta-
tu corporis ſiue ſubleuetur, ſiue impediatur. Non magis profecto con-
ſentaneum rationi foret, exiſtimare, materiae aliquo habitu et indole im-
mediate tam inhiberi quam promoueri mentis actiones quasdam, quam
ſi quis motu materiae effici in animo notiones dicat. Sed tamen non in-
de ſtatim fit, ut nihil prorfus ad hanc rem corporis conditio poſſit.
Quid enim, ſi quis hunc in modum de his ſtatuat eſſe 4) praeſtitutam,
ſine, ut ita loquar;, praeſtahilitam in animo hanc actionum legem, ut
Cum ſui earumque rerum, quae in ipfo geruntur, onſeientia co ogitare non
poſſit niſi certo quodam modo moueatur. lam ſi ea eſt circum Poſitae
materiae indoles, ut animi huic niſui (cum non ſit Penetrabilis animus)
non cedat, ne poterit quidem fibi eſſe conſeius animus. Sic, quo ma-
gis hic animi motus cohibebitur, eo minus conſcientiae relictum erit, quo
minus retardabitur, eo magis erit ſecum. Ex his „ quid eſt in ommi ua-
letudine, quod quidem huc pertineat, cuius non ſit facilis explicatio
Sic ſtupor naturalis, ſice ebriorum ucſania incrementa in pueris intelli-
gen-

7) vid. Cruſii Logic. §. 81.

SeE 15

gentiae, in ſenibus decrementa, ſic alia multa, ſiue a natura accepta, fiue
contracta moribus, optime intelligentur.
§. KV.
Tertium genus eorum, quae ui aliqua corporis fieri in animo ui-
dentur, in eo cernitur, ſi ad certas quasdam corporis mutationes ſiue Jo-
lor in animo ſiue iacunditas oritur. Dolor ipfe quid fit, itemque iucun-
ditas, licet non poſfit iuſta definitione dici, quum quas concepimus de
his notiones, tales ſint, ut diſſolui apte nequeant: ſatis tamen habent lu-
cis, ut ab aliis facillime dignoſcantur. Tecum itaque ſi ſis, quaerasque
his de rebus, non poſſis profecto, quin neges „ materiae motu quodam
uoluptatem doloremue in animis effici poſſe. Neque enim minor eſt 0;=-
Iuptatis doloricue diuerſitas a motu, quam cogitationis, nec ullo prorſus
moôdo impetraueris a recta ratione, motu aliarum fubſtantiarum in alia,
praeter motum, effici quidquam, niſi effectum ponas eiusmodi, cuius ra-
tid in caufſa nulla erat. Eſt quidem uulgaris admodum haec opinatio-
ut pati animum in uoluptate et dolore dicant ab externis rebus, nec
ipfum efſe in actione. Conſiderate autem ſi quis uerſari etiam hac in
cauſſa uelit, nec temere opinionibus uulgi ſeruire, facile uidebit, non
poſſe, ne his quidem corporis motionibus, tribui, niſi conditionem ali-
quam in animo, qua fit, ut uires quaedam animi neceſſario efficiant, quod
uoluptatis et doloris nomine uenditur.
Sed erunt fortaſſe, qui nimis hoc pinguitur exiſtiment dictum, cum
ipſi quidem mallent audire de his accuratius. Ac neſcio, an ii etiam, qui
in reliquis non fint adeo difficiles, de hoc genere uel maxime dubitent.
Tentandum itaque, fſi fübtilior explicatio mitigare poſſit, quae pronun-
ciata duriuscule uideantur. Maximam habent inter ſe ſimilitudinem a0-
Iuptas, quae corporis dicitur, et delectatio in aliis rebus, itemque =
lor, qui originem corpori debet, et aegritudo. Vtrobique enim po-
nitur uoluntatis quaedam affectio, et in aegritudine quidem atque dele-
Ktatione

4 .
1 6 = SES
7

Catione apertum eſt, appetüſſe nos antea, quo delectamur, abhorruiſſe
autem, unde aegritudinem capimus, nec dubitandum propter hanc ipfam
ſimilitudinem, quin habeat hoc idem in noluptate et dolore corporis lo-

cum, quamquam ipſi nobis harum, ut loquuntur, uolitionum conſcii
non fimus. Accedit, quod ſine ratione peculiare omnino rerum genus
ſumere non licet, ubi aνανXαονι quaedam commode poni poteſt. Fieri
autem multa in animo, quorum deſtituaris conſcientia, non in coniun-
ctione tantummodo animi cum corpore phyfica, ſed in praeſtabilita et-
jam harmonia concedatur neceſſe eſt. Iam appetitus cogitari nequit, niſi
idea quaedam adſit, quae repraeſentet illud idem, quod expetitur. Ob-
iecta haec idearum *) huiusmodi ſint ſiue certi quidam corporis 9) ſtatus
moôtusue, ſiue, quod proximum uidetur eſſe, et ex illis neceſſario con-
ſequens, motus quidam certi vel ſitus ipfius animi, qui quidem ipfi cum
exiſtunt, poſſunt conditiones eſſe, quibus fit, ut ſenſum habeat illorum
animus h. e. ut eos cogitet exiſtere. Hoc igitur ſi idem illud ſit, quod
ante appetitum erat, orietur animi is ſtatus, quem uoluptatem dicimus.
Doloris autem erit contraria ratio, de qua non eſt cur ſigillatim expo-
namus.
d. XVII. .
Poſtquam ſatis, niſi ſallimur de iis expoſiimus, quae proficiſci
e corpore in animum uidentur, deinceps de eo etiam agendum eſt,
quod poſſe animum in corpus, creditur: quod quidem genus fortaſſe fa-
cilius etiamnum admittitur. Quamquam enim ſint, qui fimilem et eam-
dem fere monadibus omnibus tribui dignitatem uelint: haud ſane pau-
ciſſimi reperientur, qui, quum pnobilius quoddam et praeſtantius animum
elſſe
7) Eſt hoc idearum genus ex iis, quas innatas dicunt, quae qui ineſſe ſine con-
ſcientia in animo podint, uid. Craſ. Thelem. §. 92. Multus eſt, ut defen-
dat Ideas innatas Leibnit. ſur l'entend. a pag. 31. — Quas Cartelius cum
ſuis dixerit ideas innatas uid. Roellii diſſ. de deis innatis 3. XI V. fedq-
*) Hoc quidem ponit S. Vener. Cruſius Thelem. 9. 149.

D S⸗ 17 .

eſfe arbitrentur, corporis nolint in eum ullam eſſe uim, animum aufem
in corpus poſſe ahiquid, immo plurimum poſſe, rationi vel optime con-
ſentaneum ducant. Nam quid eſt his temporibus, quod ſiue mirifica
deſinitione, ſiue uaga aliqua et inſtabili, füperſtitioſa etiam notione non
conficiatur? Sed quales tandem cumque fuerint ii, qui diuerſum a no-
bis ſentiunt: non poteſt animus quidquam in corpore, niſi motu, et
notu certe poteſt in corpore aliquid eftcene. Quod ut magis ſit aper-
tum et ad rem dictum accommodate, accuratius, age; ratione et uia, bre-
uiter tamen, etiam de his exponamus.
S. XVII.
Vt finitas omnes ſubſtantias, ſie animum moueri poſſe, cum per
ſe clarum, tum ex iis indubitatum eſt, quae fupra diſſeruimus: item-
duc pe oſſe ab animo materiam moueri, docuiſſe ſic uidemur, ut niſi quis
anteceptis opinationibus tribuere plus uelit, quam rectae rationi, non ſit
hnabiturus, cur merito aſſenſum cohibeat. Neceſſarium hoc quidem hanc
ad rem, ſed generalius, quam, ut rem omnem cauſſamque, quae agi-
tur, continere poſſit. Requiritur autem tractio potiſſimum duplex, al-
tera de corporis iis partibus, quae quidem moleri dicuntur ab animo,
earumque mirifica omnino inter ſe compactione, altera de animi ipfius
motibus, quoniam non poteſt ne ab animo quidem, niſi animus ipſe
moueatur, moueri quidquam. MlIud ſi quis uoluerit accuratius et fub-
tilius cognoſcere, phyſici adeundi ſunt. Nos quidem certe pro breuita-
te noſtra, ſatis habebimus „ generatim haec füumſide, ita eſ& mechani-
ee exſt ſrubtum corpus,» ut omnes origines eopimm motnntn, qui deberi
animo uidentur, ex una aliqua oorporis regpione ſint, nimirunz ex lis
locir, ubi uerſatur animus, qui ubi uerſétur;, non erit adeo magna
quaeſtio. .

2

Sequitur, ut de animo iplo ſo uideamus, da ratiône corporis tam
mults;, tam uarios motus poſiit efficere. Et f mO quidenr loco hoc po-

nimus

BE.

7 .

18

nimus, quod facile ab omnibus, niſi forte quis, miris rationibus dece-

LPeus, fallaces eſſe admodum ſenſus, orin⸗ etüur, concedi Cziſtin
animum ſita voluntate ſeſe ipfiun monere. Quid enim, non dicam ii,
qui Leibnitium ſequuntur, ſed illi etiam, , Juon Catteſianos dicunt, quid tan-

dem allatnri funt, ſi defenſionem uere uoluerint. Hoc

ipfum tamen, mea quidem ſententia, fubtiliore Kicua explica

tione indiget,

licet is ego non ſim, qui maximos Uiros reprehend dere hac in re ſiue uchit,
ſiue peſſit. Accipe, quid nobis uideatur. Voluntatis non magis, quam
intellectus uires cauſßſa ſichiciene motuum ipfius animi eſſe nequeunt, niſi
vel plus in effectu eſſe, quam in antſſa, uel ab iisdem facultatibus “) pror-
ſus diuerſa effici exiſtimes, quod utrumque fi recte in diiudicandis cauſſis
et efectibus uerſari uelis, fieri non poteſt. Quid igitur? Peculiaris quae-
dam tribuenda eſt animo x) monendi nis, quae ſi uel ſemper ſit in actione,
non tamen iisdem omnino in actionibus eſſe at r poteſt, ut animus une
eodemque modo ſemper moueatur. Proximum itaque hoc eſt, ut nolunta-
tis ſiue libera decreta ſiue deſideria neceſſäria, quat uolunt motum
aliquenm, conditiones ſint, gi As non agere zon, poſſit uis motrig, et
id quidem ſimilem in modum, ſi ſimilis uoluntas, uarie ſi uaria
voluntas.
Iam motuum corporis duplex eſt genus. Alterum, ſiue non ſentit
fieri animus, ſiue, ſi ſentit, nullius eſt ſibi conſcius appetitus, qui idem il-
lud velit. Alterum ſiue ſentimus ad animi uoluntatem effici, ſiue certe

II=
2) cf. Cruſii Thelematol. §. 32.
) Cruſii Metaph. S. 73.
X) uid. ducis noſtrae Metaphyf. §. 431. qui quidem, ubi hac de re, quae pro-
poſita iam nobis eſt, agit, Thelem. G. 32. nen ita aperte facit mentionem
peculiaris cuiusdam nozricio Fasultatis, fecit tamen ogic. O. 81. Ita pror-

ſus uolemus intelligi diſertat. huius Jö. Eidem autein facultati uos quidem,
omnes omnino aninn motus, quorum origo ex animno ipfo eſt, tribuendos
exiſtimamus.

maiorem in modum, uel nullis rationibus ſubductis probabile iudicamus.
Ac de hoc quidem genere primum uidebimus, quoniam non facile repe-
rietur, qui a noſtris uelit eſſe hac in cauſia partibus, qni id nolit anime
tribuere. Eſt autem horum motuum, motus animales uocant, haec ra-
tio, ut, ſi corpus ſolum ſpectes, Uarie et promiſeue, nullo fere ordine fer-
uato, inter ſeſe ſubſequantur. Quid igitur? fi motum corporis ab animo
deriuare uelis, non poſſis, niſi, moueri ipfum animum, exiſtimes, propterca
quod moueri res alias ab aliis, cogitare non poſſumus, niſi, quae mouent
alias, ipfae ſint in motu. Ex ſeſe autem moueri ſubſtantia nulla poteſt,
niſi peculiari quadam i motrice. Quae dis motrig ſi non eſt in eodem
ſemper actu, neque etiam inchoare actum temere poteſt: quas tandem
qualesque dicemus eſſe conditiones, quae ſi extent, moueatur ab hac fa-
cultate animus, ita quidem ut per id ipſum pro eius uoluntate corpus et-
ljam moueatur? Facillimum, nobis quidem, hoc 9) uidetur, ut uoluntas
haec ipſa animi, quae vorpits uult moneri, pro onditione habeatur,
qua uis motrix animi id agat, At animi is procreetur motus, guè
eum eficiat orporis motui, qui animi reſpondet uoluntati. Sic eam-
dem uoluntatem iidem motus corporis, ſimilem ſimiles, diuerſam diuerſi

ſequentur. ta animus etiam dicetur uoluntate ſua moueri, quamquam
huic uoluntati non id ipfum propoſitum ſit, ut animus moueatur.
C02 §. XXI.

„) Magis eſt compoſita ipſins Magnif. ( ruſii ſententia, quae quidem, ſi omnia
conſideres, quae Thelemat. 8. 32. 33. ſcripta uides, ni fallor haec eſt. Vo-
luntate animi, quae corpus uult moueri, excitari aliam uoluntatem, qua, ſe-
cundum ideas innatas quasdam, ſubſtantia animi, actionum aliqua lege, ita
moueatur, ut hoc animi motu efticiatur is motus corporis, qui iſti uolun-
tati reſpondet. Hanc nos ſententiam non aliam ob cauſſam reliquimus, niſi
quod ſimplicior, pro iudicii- noſtri mediocritate, facilior uidebatur nec mi-
nus apfta ad hanc rem. Etenim, cum uoluntate non ipſum animi motum pu-
temus effici, non magis incredibile uiſum eſt, eam uoluntatem, quae habet
ideaim moruum corporis propolitain, conditionem eſſe, qua ita moueatur
animus ui motrice, ut corporis qui inde fiunt motus, eidem uoluntati re-
ſpondeant, quam uolunfatem eiusnodi, cui illa idea propoſita eſt, quae mo-
tum iphus animi repraeientat.

K. XXI.
Pergimus ad motuum, qui in corpore deprehenduntur, alterum ge-
nus, quod quidem an ſit ab animo deducendum et quatenus, diſeepta-
tum, recentiori memoria 2), acriter, inuenuſte etiam, uideo inter eOs,
qui in re medica ſtudium et operam collocant. Dupliciter hoc ipfum de-
nuo diuidunt “), in motus uitales, qui, quoad uiuimus, perpetuo du-

rant et naturales, qui ad fructum e nutrimentis capiendum pertinent.

IIlos ſi quis exiſtimat ab animo proficiſei, appetitui cuidam perpetuo, qui
uult, etiamſi 6) conſcientiam huius rei non habeas, ut animus repetitis
uicibus certo quodam modo moueatur. Inde fiet, ut ſiue hi motus cor-
poris ipfi producantur, ſiue is tenor cerebri et neruorum c) contentio
ſeruetur, ut ceſſare nequeant. Hos autem quid eſt, cur non effici ab
animo poſſe dicamus ad ſenſum aliquem obſeurum, qui ſit ipſe pro con-
ditione, ſiue qua moueatur animus ratione quadam certa, ſiue qua ex-
citetur quoddam deſiderium;, quod eodent ualeat.
K. KXII.
Haec erant fere, quae requiri potiſſimum ad hanc quaeſtionem uide-
rentur;, quae eſt de phyſicaæ animi cum corpore conianéctione. Motu-
um ipfſius animi, ſi quis eſt, qui tantam, tam ingentem multitudinem a

nobis fingi miretur, uideat, ne uel multo maiorem in praeſzablilita ra-

rum omnium harmonia, in rerum omnium illo nexu, qui tantopere ho-
die defenditur, cogatur concedere. Nec eſt indignum animo, mirabili
celeritate, directione uaria ſemper moueri, ſed perfectienibus eius uel

maxime confſentaneum. Quod relhiquum eſt, ſperamus, non ingratam

fore hanc diſputationenz iis, qui certam firmamque fſolent ſequi in diiu-

dicandis rebus philoſophicis rationem.

2) uid. Petr. Chriſtoph. Burgman ni hypetheſ. Stahlian, examen Cap. II. S. IV. ſeqq.
uid. Cruſii Thelem. S. 30.
uid. Cruſti Thelem. S. 3 5.

c) cf. Boerhavii Phyſiolog. Sect. III. S. 18 5. 199-

2)
„ 1.
7.

— -é³,..0.Y — —.

[20 an

S 1 0 V

R

Balance Q

Focus O

N

1.

K

Kttttittt

2

3 4 5 6 7
„ Copyright 4/1999 VxyMaster Gmbh wwWW.yXymaster. com

2

1

VierfarbSelector Standard*-Euroskala Offset

DNIVNCTIONE
CVM CORPORE
PHYSICA

WNAM
PHILOSOPHOR. ORDIN. AVCTORIT.
AD D. FEB R. MDCCLXVIII.

DITO&i5R V M EXAMIN I

SVBIICIET

TR. AND R. MILLERVS.
A. M.

CVMI

AXMICO RESPONDENTE

HIIA HENRICO FRISCH

BEROL. MARCHICO TH. C.

— —

HALAE MAGDEBVRGICAE
sS IOANNIS CHRISTIANI HENDEL.