KaI600-1630_1_13

:

T

xelres

T

ia

"— 9

b

»

T

2

NY

-

$

-

i

a

d

F.

"

"

ZSMTCS

T*

"-

ETE

"

n iC

EL

AT

-

T

-,,w

z

x

E

-

TA

—— ——

Digitalisat

hao

"

"

y.

p u

]

DllSSfEIiT'A'TI()

DE

L/ESIONIS ENORMIS COMPUTATIONE

CUJUS PARTEM PRIOREM

il

SUB PRESIDIO

l

n

"ogu DANIRLIS BRNXUS

Ij

hoW B INST IMPB PPROO CAP THOM. CAN.

DEFENDET A4UCTOR

L

lil

LUDOVICUS HERRENSCHNEIDER

1l

PHILOSOPHIE MAGISTER.

(

ll

DIE XXIII. SEPT. MDCC.LXXX]V.*

j

H

L

Q.

C

/d

83

4qRGRATORAÁTI

Ex Prello LoRENZII & ScHULE R1, Dired. Nobilit, Typogr.

C

—

JECUNE PL O IO4 $ TE IX

LEDER[&L&T 1?35

SCIHENCKBUZCHERIANZL

ET OTTONIANJE

DISPENSATORIBUS

J d GN X u

DIGNITATUM SPLENDORE ILLUSTRIBUS

DE RE PUBLICA ET: LITTERARIA

IMMORTALITER MERITIS

( MTA

SACRAS ESSE VULT HAS PAGINAS

GR A TISSIM. M Q UE S.ILM :U-,t

M ,'E,.N14T EGOM.

OB DOCUMENTA FAVORIS MAXIMA

T,.ESTATURiI

AU CTOR

C

LUD.. HERRENS'CHNEIDER.

V

al

CQ

ft

fe

b

p

(

— —— ——

"

-

æää

LE

PRIEMONENDA.

Gd

DE LESIONIBUS( IN GENERE

I.

S.

N

In/iituzi ratio datur.

P

rmutatio , quae aliena acquirendi, fuifque

alios adjuvandi gratia, rerum . dominio infti-

tuto, precipue in ufu erat , ob multas cum

ea conjunttas difficultates, ortum. dedit Emzioni

Fenditioni , 4) pecunia potifimum, ut commune

aliquod fit rerum pretium , introducta,

Hoc in

contrattu, qui ob utilitatem humana in vita ufu eft

frequentiffimus, tria conjuncta inveniuntur: merx

feu res tradenda: prezium: atque, qui de his duo-

bus ftatuit , eaque determinat, confenfus. Pretio tri-

plex eft proprietas. Debet enim effe verum, non

À

. dicis

?'ä.?ää*"i

dicis cauffa datum , cerrum & | determinatum , atque

ä

cum rei valore conveniens five juffum.

Ultimum

hoc propius afpiciamus.

Valor rei vel lege deter-

minatur, atque pretium legale dicitur , vel defini-

tur contrahentium conventione, & vocatur pre-

tum conventionale.

In illo omnis /e/fo prohibetur ;

in hoc non quamvis lefionem curant leges, fed

eam tantum, quam ezormem, immodicam feu ultra

dimidium vocamus, cujufque fedes eíft in /ege 17,

Cod. de Refcindenda venditione. — Que conftitutio

repetita eft in Jeee 71/. eod. Lex hec prima fronte

clara eft & perfpicua, fed, quod nemini mirum,

qui legum fcientiam vel a limine faltem falutave-

rit, doCtorum fententiis & interpretationibus a mul-

tis retro feculis mifere vexata & turbata, uti vi.

dere eft,vel ex integris, qui in hanc legem fcripti

funt commentaris, vel ex iis, que alibi aliarum

legum occafione hac de lege di&ta & varia fortu-

na jaCtata funt. ) Ex omnibus, quibus hec lex

!

originem dedit, difputationibus, c). &. celebritate

& difputandi fubtilitate fefe commendat, qve circa

computationem laefonis emtoris movetur contro-

verfia. In ea etenim videbis viros fummos ab utra-

que parte ftantes, accerrime pugnantes, fepiffime

abjicien-

f".—!'&,z&:'&

abJicientes quafi omnem veri fenfum , ficque reCt:m

leges interpretandi viam derelinquentes , preci-

pites, ad falfum quodVis ampleCtendum.

Via, quam in emetiendo hocce fpatio elegi,

hec eít; ut premiffis, que circa lefionum naturam,

legis fecunde hiftoriam, ejus extenfionem, & do-

&orum in lefionum calculo varias fententias , pra-

monenda videbantur; ipfum computandi modum,

principiis mathematicis fuffultum & demoníftratum,

daturus fim; adjeCtis denique quibufdam , qua pra-

g

xin forenfem , ufumque hodiernum concernunt.

Q) Sic & PAULUS 7. r. /f. de contrah. emt. ,, Origo emendi venden.

25

dique a permutationibus cepit, olim enim non ita erat num-

29

mus: neque aliud merx, aliud pretium vocabatur:; fed ünusqui(l

33

que, fecundum neceffitatem temporum ac rerum inutilia per-

35

mutabat, quahdo plerumque evenit, ut, quod alteri fupereft,

3

,

alteri defit.

Sed quia non femper, nec facile concurrebat,

??

ut cum tu haberes, quod ego defiderarem,

invicem haberem,

)

quod tu accipere velles, electa materia eft, cujus publica &

??

perpetua aítimatie difficultatibus permutationum , zqualitate quart-

»II

titatis, fubveniret . . . ,,

Hoc magís illuftravit DE ICKSTATT

im opuftulo de l«fione. enormi , ab initio.

Jurid. Tom. £.

Extat in ej. opt,tfc.-

D) Integris commcntariisx legem hanc illuftrarunt BALDUS DE UBAL-

DIS

in leg. 2. Cod. de Reft, vend. Lugd, 14553. DOM. ARU-

MIEUS , Comment. ad l. 2. Cod. de Refc. vend, Jenz 1604. ARIUS-

PINELUS, Comment. in leg. 2. Cod. de Keft. vend, Antw, ;618-

[

JAC.

SuÉ, 40 .X«

JAC. RUSSINGER /n leg. 2. C. de RHefc. vend. Baül 1608. rom.

BORN ad L & c de Reft. vend. Lipf. 1629. FRID: BRANDIS TAeo.

ria € praxis leg. 2. c, de Refc. vend. Heidelb. 1679. nowELLUS

ad leg. 2. cod. de Reftind. vend. extat in ej. Commient, ad Cod.

Juff, partes quafdam, Lugd. Batav. 1587. alios hic recenfere , non

a:tinet.

€) Carptim has recenfet CHRIST. THOMASIUS in diff. de æqüitat*e

cerebrina leg. 2. Cod, de Hefc. vend. cap. 2. & 13. Hale 1706.

in ej. Differt. A4cad. Tom. III. n. 73. qui plura adhuc noffe cupit,

adeat, preter modo dictos auctores, BARBOSAM , ZOESIUM, ME-

RENDAM, PEREZIUM, FRANTZKIUM , FABRUM, FACHINEUM ,

HUNNIUM., COCCEJUM , WALCHIUM , & alios. quamplurimos , quo-

EE

zum Ícripta inferius citanda veniunt.

IE

$.

Lefionum natura juxta leg. II.

Léfones vario modo confiderari poffunt, unde

de quibus in lege hac fecunda fermo fit , difpicien-

dum. Lafio omnis cernitur vel in re emta ipfa,

velin' pretio. Hla duplici ratione contingit. Qza-

litas enim ;rei emte lefioni locum dat, vel quan-

3

ztas. In qualitate adeft, ( rem emo conditioni-

bus, quam erat conventum , deteriorem.

Quanti-

tatis ratione habita occurrit lefío, ír res menfara

minor emtori datur. Utroque cafu, cum iis, que

clarifime expreffa fuerunt, non fit. fatisfa&um , five

læiig -fuerit immodica, five minimi momenti, ado

emtu

w

j

I

emti venditi locum | habet

L.W o u

ad.

em2z. vend. Etiamíi dolus

COuCUI'I'at. L-

13

$.6. & 28. ff. eod. Preterea acfionibus edilitiis quan-

doque. agi poteít

maxime.fi ob rer vitium ufus ,

ab emtore legitime prTQIUS vel in totum vet in

tantum

impeditur.

E x

1. Jo- . 4 0 06

de aedil. edid. Ex qaxbus *atet, remedium legis no-

ftra? ad hos cafus minime pertinere.

Lafionts

que pretio ineft, quaeque alteram

Huic enim,

Iefionum fpeciem efhcit , alia eff ratio

ut

cujus conditio. ita fefe habet

quamvis ambo

contrahentium promiffis fteterint , alter tamen alteri

injuriam afferat

legis fecunde remedium prodi-

tum eft. Omnis autem fraus hac in lefione abeffe

praefumitur*. nam fi hujus generis: aliquid: fefe con-

tra&tui immifcuiffet , a&tione ordinaria iterum agen-

dum effe, ex ante diCtis elucet.

Et jam hoc re-

fpeGtu /aefíones dittinguende veniunt in enormes aut

ultra dimidium, quas lex noftra corrigit, licet o-

mnis dolus abfuerit, & in minores qua non. corri-

guntur , nifi intercefferit calliditatis aliquid. Docto-

res preterea de enormifftra quadam. /efrone loquun-

tur.

Nihil autem. de hac doCrina proferendum

puto, tam quia ubi lex non diftinguit

nos diftin-

Á 3

*

&ioni-

j

6 Ws

&ionibus abftinere debere , reCte dixeris; quam

quia hanc in rém inquirere , mei non eft inítituti. Z)

a) vid. BARBOSIE colledl. docl. in lib. IV. Cod, de

efc. vend. n

99. /Qq. COVARRUV. var. rcfol. loco

inf. cit. PINELUS Comment.

ad l. 2. c. h. t, P. IIL. c, 2. BRANDIS theor. &2 prax. £, 2.c. lt.t

conclL XPV. & ab eo cit. GEHLER Comm. de laf. emt. ultra dimid

Lipf. v177. $. 6. X1ENAU diff. de nat. & indole adlionis que ob

lef. enorm. conceditur $. 4. fin

b) v. BARBOSA 7. 111. 7'om. II.p. 213. ubi doctorum varias fenten-

tíias affert, 1D. ad 73t. cod. i adv. vend. n. 11

Tom. I. p. 398

BRANDIS tAeor. &2 prax. L. 2. concl. XIII. not. b. & cit.| FABER

error. pragm. dec. ?. err. 10. PINEL. Comm. ad l 2. p. x. €.. 4

n. 26. COCCEJI Jus controv. tit. de Refc.vend. q. $. SCHILTER exerc

ad f. X XX. $ 98. CARPZ. jurifprud, forenf. p. z. confi, 34

def. ?. LIENAU diff. cit. $.. 26

IH

$.

n jure nature Àe leftones obtineant.

His ita definitis, quaeflio, que duplici ratione

confiderari debet, proferri meretur.

DISGUII'I Íci

licet poteft, an, coarCtatis tali modo læfionum ter-

minis, lefio quedam vera, & non cerebrina , ut

cum THOMASIO loquar, poffit inveniri? Quid jus

natura ftatuat, primo videndum: civilia jura dein-

de proponenda.

Libeitas naturalis , quæ homini in zftimandis

fu1s rebus ifque mutandis tribuenda, queque ei

*

potefta-

&7&*

poteftatem dat fuis rebus, uti ei volupe, pretium

10

quodvis conftit

R

ndi, fuadere videtur,

ut omnis

lefio, quam his tub conditionibus contingere poffe

quis putaret, rejicienda fit; ficque legem noftram

fecundam, que limitem lefionum definit, ob eaf-

que contraéctum emtionis venditionis refcindere per-

mittit, nullum prorfus prefidium in hoc jure invenire,

effe concludendum, probabile redditur. Nam quid

clarius hac regula, que ex principiis allatis dedu-

citut , flandum e[[e naturaliter iudicio cujufvis in de-

terminando preuo ejus, quod fuum efl. aà) Sic &

um

m

POMPONII z ZL.

optime explicari poffe puto dictu

16. 6. 4. ff- de minor.

» In pretio ícilicet emtionis

venditionis licere naturaliter contrahentibus fe circum-

venire. b) vid. & L. 22. $. 3. ff- locat. cond.

Q) ACHENWALL in Jur;'r/zat. lib. x. Sect. II. T. VTII, $. 203. Si hoc

in fenfü THOMASIUS cerebrinam hujus legis effe zquitatem con-

clufiffet, non adeo male eum feciífe crediderim , quamvis cum eo

omnem huic legi ufum & zquitatem in foro denegare, durior vi-

deatur fententia, quod poftea proferendum. vid. ej. difJ. de «quitate

H. de coCCEJ AD GROT.

ctrebrina. 1. 2. c. de Rejc. vend. c. 2

l 2. cap. 12, $, 8. XIENAU diff. cit, $.2. in fine. HOEPENER in

Naturrecht $. .92.

b) Alii aliter hec Pomponii verba interpretantur, vid. WIEGERI dijf-

Jertatienes de &ircumventione in contradibus jure civ. nunquam

approbata. Jrgent, COVARRUV. var. rc;föl. L IEcup, 40 m5

Tom

8

ss

st

Tom. 1. op. p. 121. B.A-Räosæ Collesf. ad Cod, 1. €. MOLINIEUS

tr. deuf. n. Yyx. Tom. H op, p. 129

NOODT 'op. T. II p-

410. BRANDIS £eor. & praz. L. 2. c. concl, J. I4. DINNERI Com-

ment. de juflo rer. pretio definiendo, &2 quatenus in €o circum-

venire contrahentes licet, recuf. Stuttg. Y661. MERENDA 1. t. con-

L.]

trov. C. 38. ". 11.fq. SCcACCIAS de Commerc. $. x. quaft.

[Í

D

p

ampl. xo. n. 6. DE ICKSTATT op, de laf. enor. $, 19.

GEHLER

diff. cit. $. 3. & alii

$.

I V.

Juris civilis cum jure nature vï;zcu-l;zm.

Aliud civili jure leges jubent, ideoque contrarii

quid juri nature confirmaffe , vel ut verius loquar,

limites addidiffe & coarctaffe magis hoc jus cer-

tum eít; licet iniquítatis eas poffe argui non di-

*

xerim. Patet enim,ífi in íflatu hocce civili confi

deraveris homines, in quo omnium fere rerum pretia

certa effe deprehendis, ficque, quamvis fint con-

ventionalia, legalium tamen vim hoc communi

omnium confeníu iis quafi effe tributam , ab iis re-

cedere longius non pofle, nifi fimul infinitis jurgiis

ortum dare volueris, & exinde maxima fepiffime

bonorum inequalitas, & , quod nunquam in repu-

blica ferendum , impar eodem temporis pun&o di-

vitiarum ab uno ablatio , & in alium translatio ob-

tineret, Ex his omnibus optime feciffe evincitur

DIOCLE-

SSÉ, 9

és.

DIOCLETIANUS C MAXIMIANUS ,

legis noftre au&o.

.

res , hac fua conflitutione effi

&d

Cïeïï-LO hL neque qU.1S

de nimia libertatis fue naturalis coarCtatione poffit

conqueri,neque , liberrima evagandi in eftimando

rerum pretio voluntate cuique conceffa, unum al-

terum bonis fuis exuere contingat.

ZEquiffimum

ergo & humaniffimím eft fa&m hoc Imperatorum,

hmïtem certum conftituiffe.

Minima enim curare

effet jufto anguftioribus cancellis libertatem natura-

lem circumfcribere , &

mnia negligere,

Crito

dici poffit, focietatis civilis vincula frangere. Hinc

non video, cur alii huic legi nimiam duritiem ob

Jiciant

ejufque latitudinem ut jufto majorem ex-

agitent , a)

alii ejus equitatem ut cerebrinam &

imaginariam confiderent, ficque eam tanquam in-

1';4-13(3

iiv

m rejiciendam effe putent: haud obfervantes

leces naturales civilibus

i

£-

C«. J...;

"ï"'t

ime re&rmg1

hifque

ia effe fubjeCtas: £) quamvis, quod dimidium

dati ut lefionum limitem aenoverint hi imperato-

res , id ex mera eorum voluntate dependiffe, fa-

cile, appareat: cauffam ergo alibi querere | fuper-

fiuum puto, quod tamen multi fecere. c) Illud ad-

huc heic adjicio, & Pontifices Romanos , hujus le-

gis zquitate permotos , conftitutionem hanc fuis de-

cretalibus epiftolis confirmaffe. 4)

$u

IO

DS

& non

d) Hoc fecit MorLINIUUS fr. de uf. n. 172. p. 129. fqq

, mirum adjicit

nam hzc durities exiit:a fanguinariis illis & cru-

, deliffimis chriftiane pietatis hoRibus . . . ;;

n, 174. alium limi-

tem proponit, ejufque fuüpremum terminum & «xwxv beífam pretii ,

exercat

ut equiorem lauda

vid. DOM

ARUMIEUS ,

Juf. XIF.

PINELUS comm,

thef. 8. p. 244

ID.-3d Á:/$. €

difp

1. tháis

I

Gd h $ D. . C

n. 22. füq

LAUTERBACH colleg. ff. h. t.

[.]

s.

í*

FORCATUL. Necyom. dial

QoL U.. 0

Parir 1695. p.

o

t

. concl, II. n. b. DE CRAMER

224.

BRANDIS fheor, €9 prax. 1

Etiam

CONNAN.

in Comm.

CIU,

in opufc.

de lef. enor.:$. 2.

jur

lib

VIL cap. 9. m. xo.

, Audacius feciffe dicit Imperatores in

de&üniendis lefionum limitibus. ,, vid, adhuc PARDULPHI PRATEJI

Jent. lib. IV. cap. 8. extat in EB. OTTONIS £hiefaur. jur. ltom.

Tom, IIl.-p..$18.

Praemiffis fci-

b) H

as in partes tranfit. CHR. THOMASIUS n diff. cit.

licet in cap. l. quibufdam de sequitate cerebrina in genere , in

cap. II. ipfam rem aggreditur, & ftatu controverfie determinato ,

dupliciter id probare ftudet, a pofleriori nimirum & a priori.

Tllud inferius examinandum.

Hoc fic proponit: ,, Pretium & unius

, rei ad alteram collate sítimationem, -non facit rei fubfüantia,

, noh rei preítantia , non rei quantitas, non integritas, fed fola

25

opinio hominunr eorumque arbitrium , quod fzepiífime ftultum

In hoc ergo variantis pretii

25

magis quam fapiens vocari meretur.

?5

précipua cauífa latet; & hinc fequitur, rerum pretia non effe

??

certa, fed màxime variantia, eaque in conventionibus non de-

25

pendere ab arbitrio tertii, fed a folo contrahentium utriufque

confenfu.

[n ftatu 'ergo libertatis non datur ullius rei juftum aut

35

25

humanum pretiüm ante conventionem, fed omne jüftum pretium

25

fit demum ex cónventiofie, id e& ut ihbjuftus audiat

t, qui fidem da-

235

tam fervare nolit, & hinc juftitia poftulat, ut pretium de quo

3

3

conventum , folvatur, etfi promittens imprudens egerit.

Lafus

» etrgo

| æsä, TE

, ergo hic nemo dici poteft in pretio Give t;to, five dimädio, five

P)

quanta vel quacunque alia parte.

Legis ergo 2 equitas cerebri-

)

na eft, & nunquam in focietate civili; que eadem poftulat,

?

, emtio venditio hanc ob cauffam refcindi poteft. ,, Hzc funt ejus

argumenta carptim propofita, explicata ea leges cap. II $. 15- 29.

in feqq. ufque ad $. 56. obje&ionibus refpondet. In cap. III. de

ufu. h. [. practico agit, eumque evertere ftudet.

De hoc autem

inferius.

Thomafii argumenta olim jam aggreffus eft JOH, GOTOFR.

SCHAUMBURGIUS in diff. de «quitate & ufu praciico. L 2. C. de

R. V, Witteb, 1725. vid. WALCHI introd. in controv. jur. civ.

Sed. 1II, cap. IV, memb. IV, Subf. 1. $. 13. alüi aliter contra eum

incedunt, vid.,DE ICKSTATT Op. Cit. DE CRAMER Op. cit, $. 3.

GEHLER dif. cit. $..3.

&) Sic DoM. ARUMJEUS exercit, Juf.. XIV. thof. 8. ideo lwfionis ter-

minum eífe dimidium dicit, ut expellatur incuria, 6 excitetur di-

]dem adfert HARPPRECHT- in Comm. ad Tit, Infl. de

ligentia.

emt. vend. $. ult. n, 41x. vid. LAUTERBACH in Colleg, . h. t.

€.8. BARBOSA ad 7. de Refc, vend. n, 98. p. 215. Jq. rationem

alert,

,quod ideo lais infra dimidium beneficium l, 2. denege-

, tür, quia contractus emtionis venditionis eft valde frequens &

, neceflaius, & ita non de facili refcindi debet . . . Mecum

, confentit BESOLDUS in delib. Jur. ex lib. XVIIL 4f. g. 10,

ECKOLDUS in compend. ff. tract. h. t. $. 2.

d) vid.' Cap. IIL, & VI, X. de Emt. €9 vend.

w

Cín?

L

EEEHED

B2

CAP.II,

I2

Pu,

DN

" W M IDn

EEGIS SECUND/JE HISTORIA.

n

Prima periodus datur.

n hujus partis. doctrina fic progrediendum. — At

I

ferendum primo quid ante hanc legem Jure Ro-

mano fuerit ufitatum: ipfa deinde lex proponenda:

t

quid poftea obtinueri

r

ultimo loco enarrandum.

!

In prima legis noflrae periodo defcribenda mi-

rum in modum diffentiunt Doctores.

Ali novam

prorfus effe ejus conftitutionem veterique juri inco-

enitam affirmant. a) Aliü contrarium ftatuunt: &

hi iterum in plures partes abeunt.

Sunt enim , qui

fimpliciter fe veftigia quedam legis fecunde depee-

hendere dicunt in legibus anterioribus. 5) Qui-

dam porro prater leges anteriores firmari poffe pu-

tant hanc opinionem ex difpofitione Claufule illie

generalis Edi&o pratorio adje&te , ff que alia mihi

Jufía cau[fa videbitur, in integrum reffituam. c) Sibà enim

perfuadent, hanc in integrum reftitutionem . conti-

nere fimul refolutionem venditionis ob aliquam . in

pretio lefionem. 7) . Denique alii eo plane progre-

diuntur ,

1

.

PA

I'ï

e s.

d ag

-

diuntur, ut eumdem lefionis terminum, quem lex

fecunda habet

olim jam adfuiffe opinentur. e)

In hac opinionum . diverfitate, probabilior effe

videtur fententia

quod antiquis quidem tempori-

bus nulla ob talem lefionem apud Romanos obtinue-

rit reflitutio: ex CICERONIS enim fcriptis evincitur,

quod ejus zvo nulla data fuerit contraCtus refciffio ob

lefionem etiam maximam abfque dolo malo factam

f) Poftea vero hoc mutatum effe inde apparet , quod

in quibusdam PandeCtarum & Codicis legibus de

reftitutione fermo fiat, qua iis fuccurrebatur, qui

in pretio injuriam perpeffi funt. e). Minime autem

huc pertinere generalem illam EdicH claufulam , ac-

Nec

curatior ejus confideratio cuilibet monftrat

minus & illud falfum eft quod terminus lefionis

quem lex fecunda ponit, jam ante eam fuerit a le-

gmvs definitus.

N:hil enim. tale. docent leges ab

adverfaris uik-f"*æ qum fonus ex iis appareat,

vagum illum fuifle, ejusque deïe:mmauonem ]ud1-

Cis aab trio relictam.

&) PINELUS L c p. r.

cap.

I

". 3-10.

ZOESIUS comment. ad Cod,

h;f. GOEHAUSEN peric, acad. p. lII per. IV. quafl. acad. a.

G. OBRECHT

Rintel.,Y647. p. 498. fqq:

dm difp. ad. L 2 t

524

in g. diff. n 38

BRANDIS t/teor. &2 prax. £ 2. conct, IV.

Jq.

"WISSENBACHIUS ad L g. c. de liefc, vend.. BOECKELMANNUS

B. 3

Comm;

T

14 OX*

Comm. in dig. h. t, $. 3. q. x. erPHaNIUS ad L 2, c. h. t. P.

3e4- fqq.

THOMASIUS in diff. cit. cap. 2. $.. 3

JOH,.

FRID.

ACHAT. KOCH in diff. de L. 2. c. tle Refc vznd, non extend. $. 6.

D) vid. LAUTERBACH in colleg. ff. tit. de Reft. vend. $. 6. & cit.

auc. HUNNIUS in Var. refol lib. lII. trad. p. L. qu&ft. 10

HARPPRECHT ad $. ult. de Emt.vend. n. $3.fqq. ARUMI&US exercit.

Juft. XIV. thef. 8. CONNAN. Comm, jur. civ. lib. VII. cap. 9. n.

1o0. NOODT Op. T. JI. p. 41t.

VOETIUS Comment. ad 1f. T. de

Refc. vend, $. 4. DE ICKSTATT opufc. cit. $. 21.

C) Lex. 1. &2 26. S. fin. ff.. ex quib. cauff, maj.

E

d) Sic-putant COCCEJI in jur. controv. Tit de Refc vend. qr. CONR,

REINH, ROCH in diff. de l,.2. C. de Reft. vend. ad emtor. extend. $.18.

DE CRAMER opufc. cit. $. 2,

GEHLER di[f, cit. $. 4. LIENAU diff.

cit, $. 2. qui fimul putat, ,,lege noftra fecunda, vetus jus non

25

effe prorfus fublatum, fed eum hodie ad re(titutionem pretoriam

E

, recurrere poífe, qui licet in minori fumma lefus ft, fpecialia

» fundamenta pro fe adducere poteít, qca judicem determinant,

,, ad eam ipíi concedendam.

c) Sic cuJAcIUs in'ej, Obf. lib. XXIIT. cap. 24. €2 cap. 32, vid,

SCHILTER in Éxercit. ad ff. X X X, $. 9t.

En u!tima

f) Offic. lib. III. cap. 4, Ubi fraus illa Pythii enarratur.

verba: ,, Sed quid faceret? nondum enim Aquilius collega & fa-

, miliaris meus, protulerat de dolo malo formulas,

g) Lex t $. fi. &3. Lex 8. ff. depofiti. Lex $4. ff. de contrah. emt.

alieque , quas dant LAUTERBACH, HUNNIUS, HARPPRECHT,

ARUMJEUS l.l. c. c, videatur etiam CONR, REINH, KOCH diff. cit.

$. 19. Jüq.

$. VI.

LX

7

Ipía lex S "tfütur..

Libera hec judicantibus voluntas manfit ufque

ad tempora imperatorum DIOCLETIANI & MAXIMIA-

NL Hi enim refcripto, Zupo cvidam- dato, termi-

num lefionum in pretio primi determinarunt , ficque

poteftatem, judicibus olim conceffam ,. anguítiori-

bus cancellis circumdedere. — Refcriptum hoc fic fe-

fe habet: REM MAJORIS PRETII, SI TU VEL PATER

TUUS MINORIS DISTRAXERIT: HUMANUM EST;,

UT

VEL PRETIUM TE RESTITUENTE EMTORIBUS,

FUN-

DUM VENUNDATUM RECIPIAS, AUCTORITATE JUDI-

VEL SI EMTOR ELEGERIT ,

CIS . INTERCEDENTE:

RECIPIAS.

MINUS

QUOD DEEST JUSTO PRETIO,

AUTEM PRETIUM ESSE VIDETUR , SI NEC DIMIDIA

PARS VERI PRETII SOLUTA sIT. à) Repetita eft ea-

dem confüitutio refcripto alio Ezodie conceffo ab

iisdem Auguftis. ) Quod integrum tranfcribere ,

fuperluum puto; ultima verba , que eundem limi-

tem rponunt, fic exprimuntur: NISI MINUS DIMIDIA

JUSTI PRETII, PQUOD FUERAT TEMPORE VENDITIO-

NIS, DATUM ESSET.

à) Lex II. Cod. de Rcf:ind. vend. Confítans eft le&io verborum, im

quibus lfionis limes invenitur. Reliqua variantia non tango, vid.

PINELVS

-

R,

36M

PINELUS comm. ad h, t. p. x. c.

I, ab initio,

LOCAMERI diff de

Befcif]

contr

EX L 9« 6. .dé

Reft.

vend. Argent, 1627. ab initio,

Hujus legis verba expreffit verfbus; fed invito Apolline, sTEPH

FORCATULUS in Necyom. dialogo 1oo. in ej. op. Paris 1695. p.

L B. 22j

inveniuntur etiam apud ZOoESIUM in ej, Comment

Zut

dan

cod. T. de Hefc. vend. not, d) fed cum qu«

VO

n differentia

fextus

enim. verfus & fequens apud auctorem aliter lesuntur.

b) Lex VIII. Cod, cod

$. VII

Ulima periodus.

Variam forthnam ultima

in periodo fuftinuit Lex

noftra.

RejeCca nimirum eft

1te;umque aHumta ,

tandem, interpretum fententiis huc illucque tra&ta

ad nos pervenit

fed

non ut tranquilla ei pax fit

ut novo immpetu, eoque majori, ab alis ejus pote-

ftas frangatur, deleaturque, ab aliis recepta qui-

£ 11?'

dem multifadis tamen bellis &

-

iil

ibus anfam pra-

Deat.

lpfam autem rem. proponam.

Abolita enim

hec.lex fecunda fuit ab infequentium t

Inporum 1m-

peratoribus. -

Primus CONSTANTINUS Fæäannus, ven-

ditionis & . emtionis fidem ,. nulla cucu;fzjcrzlvzzonzs yLo-

lentia fadam , minime rumpi po[fe , nec fola pretii vilio-

"15 querela , contradum fine ulla| culpa. celebratum , [i-

ugtofo ffrepitu turbandum e[[ edixit. a) Repetierunt

hanc conítitutionem GRATIANU

VÁALENTINIANUS &

THEO-

rx

tf

P 45

THEODOSIUS , ) & tandem idem juffere ARCAD:IQS

& HONORIUS. c) Talis füit huius rei ftatus ad tem-

pora ufque JUSTINIANI.

Cujus juffü abfoluto Pan-

dectarum opere, cum TRIBONIANUS ejusque focii

ad Codicem novum conficiendum manus adjicerent;

factum eít, ut DIOCLETIANI & MAXIMIANI conílitu-

tio, revocaretur ;ficque vis, quam olim ab auctori-

bus fuis lex acceperat, ei a Juftiniano reddere-

tur. 4). Tali modo corpori Juris Juftinianei inferta

lex, etiam polterioribus temporibus a Bafilicorum

auCtoribus retenta eft, e) licet paulifner immutata:

Nam generalior ejus fenfus ibi exprimitur, cum lo-

co fundi habeatur res. 1mo poftea non venditori

folam fed etiam emtori legis hujus beneficium tri-

buendum effe ,

orientis

imperatores

jufferunt.

Sic enim eam mutatam nobis fiflit ATTALIATAE

textus. f/)

Reftaurata Seculo XII in occiden-

te juris Juflinianei auCtoritate, non folum in foro

ecclefie legi noftre vis fua fuit confirmata, infertam

enim eam effe decretalibus pontificum epiftolis , fu-

pra jam monitum: ($. IV) fed etiam in foro civili ea

iterum invaluit: & ab hoc tempore fuit non pauci

quid, quo fefe exercerent varia variorum ingenia.

Qua ex cauffa etiam factum, ut inde infinitus fere

C

J contro-

Tut,

TE

conttoverfíiarum numerus ortum traxetit

quarum

hifforiam contexere, & juíle molis effet opus &

ab inftitito alieniffimum.

Duo: tantum. fefe adhuc

offerunt partraqanda

Extenfio fcilicet legis noftre,

quod brevibusfiet: & que ex hac eadem lege, uti

fupra di&um, petitur lefionis enormis computatio ,

quod ultimum totius difceptationis caput erit.

) Ef Lex. L. Cod. Theodof. de contrah. Emt, vend. . quam legem in

Cod. Jufl. non poffe exftare , quilibet: videt, cum contraria plane

fit legi fecunde, vid, coTHOFREDUS in notirad h.!

D) Ett. Lex IV. Cod. Theodof. eod. hujus legis veftigia comparent in

l. 15. Cod, Jufl. de Rcfc vend, ita tamen, ut prater verba alio

ordine: difpofita ,.

vim: hujus legls IV, mitigatam deprehendas :

ad-

jecta: enim. eft particula paul&" qua diíffenfus hujus legis. cum. lege

noftra. fublatus. eft

"

€) E& Lex VII. Cod. Theodof. eod. neque hac lex ob fupra allegatam

sationem in Cod. Jufl. legitur.

d) Im Bac legis noftre his temporibus varia fortuna fundata eft altera;

quam a priori defumit, probatio, quaque zquitatem cerebrinam

evincere ftudet CHR. THOMASIUS in difJ. cit, cap. 2. $

EUEKI

fic

hic procedit.

» Naturae principia funt eterna

Non mutari poffunt,

Lex autem fecunda ízpius mutata eft, Hinc ejus zquitas omni-

5

, no cerebrina eft, Nam neque lex hec obtinuit ante' Diocletia-

2*

num

neque diu ejus vigor poftea ftetit

Imo ipfe Diocletianus

» ejus iniquitatem fenfit ; mihi euim perfuadeo, ,,

$ic Thomafiug

pergit,

, Ipfum hunc imperatorem cerebrinitatem hujus legis con.

, trario refcripto abrogaífe iterum

Si enim totam l. 8. c.':de Refc.

, vend, excepto verliculo finali, ni/i pretium . ; , confideres, pa-

» tebit,

,

I»

A

99

tebit, eam cum magna cura elfe confcriptam , ut fententiam prio-

rtis refutare videatur

?5

Ultima iila verba Tribonianus adjecit; cum

?5

fimul variis rationibus contingere poterat, ut prius illud refcri-

» ptum Diocletiano fupponeretur.

Error ergo hic debetur igno-

, rantie faculi Juftinianei, quo omnis jufti & equi fcientia ulti-

?^5

mum quaáfi fpiritum ducebat.

Mirum ergo nemini effe potefl,

P

?

quomodo Tribonianus in conficiendo codice ,

cum aliis multis,

?5

ita & hanc legem interpolaverit, mutaverit , .ficque :quitate illa

25

falfa inefcatus effecerit, ut Juítinianus novam huic conftitutiotii

, vim addiderit ,,

Singula hec refutare fuperfluum puto.

Meéras

enim has eífe conje&uras, quilibet videt.

Prius quod attiuet , inde

defumtum, .quod naturz principia fint wterna, & hinc deductam

fi

hei

M

n

lori- ttas

conclufionem, parvi admodum id eíffe momenti,

hatur, manifeftum cuique.

€) Invenitur Lex noftra fecnnda BasILIC. lib XIX. Tit. Il T'om.

II. hujus .colleclionis p. 381. & repetita iifdem verbis /ib. eod. Tit,

ü

X, p. 402. |Lex octava legitur /ib. eod. Tit. eod. p. 403.

J) vid. MICH.

ATTALIATIE Synop/is Bafilicor.

quam

MICHAELIS

DUCE lImperatoris juffü a 1077. confcripüit.

Exítat in LEUNCLAVII

-Jure Gra&co- Romano edito a MARQO. FREHERO, Francof. 1596. Tom,

L p. r.JQq. Tit. nimirum Xll. p. 12. Legis fecunde conftitutio in-

venitur.

En cjus verba: vaa'/m oi O'UVOSRDCT(]OVTE(; MEXQM TS n'.wo'so; T.

», MAAMTOG TrépIypoDely OAHASS MO ngzy,oot(bfogm.

£, 08 ETEXEIVO. yEVATOH 4 TTé-

i iypQn, w To vrAsov orodioron , « oyuveTOU X UrpUIS

Verba o CUyGXA-

Aerlvrss extenfionem hujus legis innuunt.

Idem apparet ex cONsST.

HARMENOPULI /egunr manuali.

Lex enim fecunda, uti in Bafilicis

exftat, legitur iifdem verbis expreffa Zib. III. T. 3. n. 69. adje&to

tamen tempore, quo legis hujus actio prafcribebatur, n. 72. repe-

tita eft legis fecundz conftitutio eo modo, quo Attaliata eam. fiftit,

Ufus fum editione HARMENOPULI noviffima, quam . dedit oTT,

REITZIUS, queque invenitur in Supplem. novi thefauri jur. civ.

€4 Can. MEERMANI, Hag. Com. 1780.

i

2

zu$,

20 . Pei

Cudr I

LEGIS SECUN DAE EXTENSIO.

5 VIII

AVegantium rationes afferantur.

e Extenfione jam dicendum. Si legis verba

D

confideres

nihil in ea de Emtore effe confti-

tutum, apparebit. Oritur hinc quaeítio; fitne be-

Beficium , in lege hac fecunda propofitum vendito-

ri tandum proprium

nunquam emtori conceden-

dum, nec ne? Utrinque flant argumenta, que nunc

afferenda; ut inde, quanam fententia fit ampleGen-

da, quenam rejicienda, eluceat.

Potiores rationes, qu& non effe extendendam

legem, fuadere videntur, has proponunt

Vendi-

tor urgente re familiri & neceffitate coa&tus res

fuas vendit.

Emtor ultro emtionem fubit

& nun-

quam adigitur; nififortaffe hoc contingeret iis in re-

bus, qua raro funt obvie, quarumque exinde fimul

pretlum augetur: cum igitur ratio legis uni tantum

parti hoc in contra&tu propria fit, conílitutio no-

Ílra non ad alteram trahi debet.

Preterea

idem

refcriptorum natura fecum fert, in quorum nume-

rum

PHS, 21

OxS

ram lex hec omnino referenda, — Emtoris etiam fïul;

titiz attribuendum ,. fi veri pretii nefcius, rem majo-

$

ris émit: huic itaque non fuccurendum, quia lex

ftultis non auxiliatur.. Refcriptum porro noftrum ve-

PT

teri juri contrarium xquid- introduxit: nova ergo eft

lex, novum jus idque fingulare, hincque coarGan-

dá. ejus. interpretatio.

Accedit, quod major in le-

gibus venditoris fit favor, quam emtoris; quodque

fi huic reflitutio hoc in cafu competeret, enormiter

fe ladi emtor fæpius gefliret, ut poftea, venditio-

ne ob: beneficir extenfionem refciffa, rem poffidere

poffit jufto pretio. Adjiciunt adhuc hujus fenten-

tie patroni, diverfas effe & ideo emtoris vendito-

rifque perfonas, quia eorum. preftationes diverfz

inveniuntur.

Venditor enim non tenetur rem face-

re emtoris, emtor autem nummos tenetur facere:

venditoris. a)

&) Hanc fententiam fujs rationibus ftipatam primius propofuit CUJA-

e1us in. obf. Hib. XVIL cap. 18. & lib. XXIIL cap. 32. licet:

contrarium ipfe olim docuerit in. Comment. ad. L. 16. $. 4. ff, de.

minorib. quem fequuntur omnes fere Gallie juris Doctores, EDM.

MERILLIUS Variant. ex Cujac. lib. 2, c. s. Paris 1638. p. 225.fq.

MORNACIUS ad 1. 2. c. de Kefc. vend, ALEX. CHASSANEUS paratitl,

in .Gregor. LX. decretales. T'it. de emt. vend.

Idem tradunt AN'T.

FABER de error. pragm. decad. ?. error, . HUG. GROTIUS flor,

Jparj. ad L. 2. cit. JOAN. A SANDE 1. 3. decif. T. 4, d. 17. amqf'.ef

G 3

vidi

des, 22

O

vid. JOH. FRID. ACHAT. KOCH diff. de L. 2. Cod, de Keft. vend.

ad .emtor. non. extend. . Argent. 1747.

$ IX

,

.and'. fít extendenda Lex, lvfo[yarur.

Verior nunc proponenda fententia, fuffulta fuis

argumentis, quibus fimui icontrariorum vis omnis

rumpitur.

Natura Emtionis venditionis nullam in fe habet

ejus momenti inequalitatem ; ut in ea legis coar&ta-

tioni pr.æüdium inveniri queat: .æqualis 'contra in ea

utriusque & emtoris & venditoris conditio effe de-

bet. Hinc ergo hujus beneficii extenfio jam admit-

tenda- videtur.

Preter hec maxime huc faciunt fe-

quentia.

Neceflitas, que tanquam legis fecunde

ratio laudatur, non ita falutanda: alia enim eaque

generalior veriorque adeít, in lege ipfa expreffa.

Ob Aumanitatemrn nimirum venditori lefo auxiliandum

effe imperatores voluerunt, qua humanitas etiam in

éintore locum invenit, imo major adhuc: venditor

enim ipfe in cauffa eft, fi fuum minoris diftraxerit ,

cum fuam rem eum noffe optime requiritur, quod

ab emtore exigi non poteífl. Adde quod ipíi hu-

jus legis auCtores alibi neceffitatem folam non fuffi-

cere

cuS,

25

U

cere dicant, ut venditio refcindatur. Z. 23. Coa'-,vde

Refc. V'end. quodque , fi neceffitas effet ratio. legis,

iis tantum venditoribus hoc beneficium effet adfcri-

bendum , quibus hzc ratio: conveniret: quod autem

adverfarii non faciunt. Lexporro nóftra non eft ju-

ris veteris. correcioria.

Licet enim novi quid cor-

ftituat , determinando lefionum quantitatem, que va-

ga olim erat, & judicum arbitrio permiffa , tamen

jus vetus non corrigit, cum. ejus. difpofitionem jam

olim cognitam fuiffe füpra vidimus. (6. V.) lLmo

etiamfi eam córre&toriam effe fupponeres, peffima'

tamen foret conclufio, non effe eam extendendam.

Ratio enim hujus corre&Ctionis & fundamentum. ge-

nerale eff, generalis ergo legis difpofitio. Quod

autem lex tantum de venditore loquatur, non mira-

beris, cum fit refcriptum, & de venditore agat,

non quia emtori nolebant hoc remedium. tribuere:

Imperatores, fed quia de venditore tantum lefo

confultii, de eo folo refpondebant. Fiec funt po-

tiora, que hanc fententiam fuffulciunt : reliqua ,.

que opponi poffint, non tango.

Legis ergo fecun--

de ad emtorem extenfto admittenda. a)

4) Jam in oriente medio evo hoc obtinui(fe , heic repetere non opus,..

vid.füpra cit. ATTALIATIE & HARMENOPULI locos. ( $. VII. not. £.)

€loffaorum communis erat hec fententia, eorumque. qui fummas.

degler?e'.

PuÉ,

24

g

dedere. AzO in fumma in jus civ. Lugd. 1564. Tit. de Reft. vend.

T. 4« D. 114. ACCURSIUS Zn. d. . verb. judiciis; BARTOLUS Jüup.

:cod. num.

3.

ALBERIQUS n. 4. BALDUS num. 20. & alii . .

. His

eadem zquitate & legis ratione permotus .confeatit magnus Do&orum

numerus lItalorum Hifpanorum

Galorum, Belgarum, :Germano-

rum,

HIERON. CAGNOLA ad Z ?. n

€4. FACHINEUS controv. lib

2. cQp. 16.. MERENDA controv. jur. l. 1. cap. 34. fqq. AVERA-

NIUS interpret, jur. lib. IIÍ. cap. 3. n. 6. & 10. licet hic invitus

mobifcum effe videatur.

»Jure neaan injuria , ,,

fic ille perglt ;

» Imodo non di(puto, ne tam ftabilem. ,tam inveteratam ,tam.omnium

, animis infitam opinionem videar velle convellere. »; BARBOSA

colle&. Dodl. in Cod. , t. n. 3. GUTIERREZ lib. 2. prad.. quæji

$14, n.

b

P

COVARRUVIAS A LEYVA var. refol. lib. 2. c. 3. PINE-

ZUS ad L2. p. t. cap. 2. h. 1. füj. SCACCIAS .dé-Comm. &2 .Caimb,

-

j r q. 7- arte $. ampl. Yo.. a.

x

FRANC. DUARENUS ad l. $46.

Jf. de verb, obl. in ej. op. Lugd. 1538. D. 1425. FR. CONNANUS

Comment, jur. civ. lib. VII. Cap. 9. n. to. fqq.

DONELLUS ad

1 2..c h.t.3. r7. ut & illi in Gállia, qui CUJACII auctoritatem

n

non Ífunt fecuti ,

MOLINIEUS,

.ROB. AURELIA NENSIS.,

DIONYS.

GOTHOFREDUS, quos citat REINH, KOCH in diff mox afferenda,

PEREZ. pral, ad Cod, h. t. $. T. idem in Comment, ad X XV. Jib.

Jf. h. t. Amfl. 1669. p. 305.

MIESTERTIUS fraéf. illuffr. jur. p.

484. Lugd. Bat. 1664. DOM. ARUMIEUS Exercit. juft. 14. tAef. g.

u-*

idem .ad 4, 2. tA.

4

ZOESIUS Comment. ad Cod. h. t. q. 1.

idem

in Comment. in dig. h. t. n, s. VoETIUS Comment. ad d. h. tun. $.

DIOD. TULDEN Comment, ad Cod, h, t. n, 3

JOH. JAC, WISSEN

BACHIUS Comment. in IV., lib, Cod. A, t. BOECKELMANNUS Com.

ment. in dig. h. t. $. 3. q. 12

: p- 631. Lugd, Bat, 1698. woopT

in opp. Lugd. Bat. 1724. Tom. II. p. 410..fd. WESTENRERGIUS

princ. jur. fec, ord, d. Lugd. Bat 1745. h. £ $. 13. MYNSINGE

RUS cent, 4. obf. 73. FRANTZKIUS refol, var. lib.III. refol.3. $. s. faq

BESOL-

x

-

D

BESOLDUS delib. jur, p. IIl, q. 10. LOCAMERUS diff. de emt. vend.

4irg. 1623. $. 48. g. 1D. diff. fup. cit. $. 23, f/. STRUVIUS funtag

jurifprud. Exerc. 23. thef

$» ". 4. GOEHAUSEN peric. acad, p. 3.

per

4. Q. acad, 2$, OBRECHTUS diff. cit

thef. 30. fq. MEVIUS

decif. p. VI. dec. 223

HUNNIUS refol, jur, civ. lib. III. . Tr. VII

P2

I, Q XI, BRUNNEMANNUS ad l. 4. ff. h, t. n, 106, MENCKE-

NIUS difp. de Refc. vend,

(8& 4 in gj diff. jur. Lipf. 1205.- p

117

HARPPRECHT , cit. n. 66

GIPHANIUS ad 4

p- 3oTfq

ECKOLDUS /.cC, A.t. $.2. BRANDIS /. c, concl, VII, BACHOVIUS

l. c, vol. *, difp. 2. th. XI. uanuwN ad JFefénb. h. & n. 6.m, 3

BECHMANNUS commient,. theor. prací. h. t. obf. pradí. ,. COCCE-

Jus ju$ contr, l.. c. q. 4

SCHILTERUS Zxerc. X X X. $. 93. LAU-

TERBACH /.. f. $. 23. [q. DE BERGER oecon. jur. lib. I1I. T

K.

$. 18. r. 4. STRYK uf. mod. ff. h. t. . 4. HUBER pr. ad ff. h.t£

$. 3. CONR. REINH, KOCH diff. de l. 2. c, ad emt. extend, Argent

1759. & ab eo cit. DE ICKSTATT Z. c, $, 22../g. DE CRAMER J, C

$. 7./qd. STRUBE rechtl. Bedenken T'om, 3. n. 119. WALCHIUS con-

"

trov, jur. civ. Secl. III. cap, IV, membr, 4. fübf. 1. $. 16. p. 323 Jq.

DARIES difJ. de interpret. & extenf. l, 2. c. Frf. ad Viad. 1275,

GEHLER diff. cit. $. s. LIENAU Z, c. $. 4.

Sic etiam docuere juris

can, gloflatores. vid. glo[J. ad cap. VI. X. de emt, vend. v. dimidium.

6. X

Qualis ultertor legis extenfto admittenda

Ad Emtorem noftram legem effe extendendam ,

haCenus vidimus; imo ad alios contractus bilate-

rales eam produci poffe, exinde concludere licet,

- quod ratio legis in humanitate contineatur, «) Ex

D

-

qua

TUS,

26 . 8

quo argumento fimul conficitur, extenfionem non

effe tolerandam in ftricti juris contraCtibus, neque

in iis bonz fidei conventionibus, in quibus non de.

prehenditur unius rei pro alia commutatio, uti in

:commodato, mandato, depofito, cet. /) Num in trans-

a&ione illa obtineat. maxime pugnant Do&ores. c)

In eo autem . conveniunt eam exulare in feudo , per-

mutatione beneficiorum ecclefiafticorum, & aliis cafi-

bus, ) quos omnes & fingulos enarrare a meo

inftituto alienum puto,

&) Sunt tamen Doctores, . qui hanc extenfionem nohn admittunt, fic

JOAN. A SANDE l. c. HUBERUS in prel. ad ff. l. c. vid, autém DA.

RIES l. c. Et praxis nobis confentit. vid, DE CRAMER l. c. $. 14.

ab eo cit, addantur allegati not. $. 8

b) MEJER colleg. Arg. h, t.. p. 1o061. BARBOSA 4. c,

€) V. FRANTZKIUS /. c. $. 69. fgq. FORCAT. dial. 102. p, 226. fq

LAUTERBACH l. c, $. 4$. BESOLDUS 4. c. lib. IT. q. 21. lib. 1g q

IO. GOEHAUSEN L. c. qQ. 24. HUNNIUS £. c, q. 13. con£. Doctores

apud BRANDIS di[J. cit. concl. LXVI. & HARPPRECHT 4 c. $. 104.

d) v. MEJER , BARBOSA, & alii eit.

pI - Xa

U. cic: (

CAP.IF.

Dv

27. Xg8

Cur I

DOCTORUM IN COMPUTANDA

LAESIONE DUPLEX SENTENTIA

SUM

Quid de F'enditore ffatuant ?

is premiffis , dicendum nunc eft de ipfa lafio-

nis enormis computanda ratione, & quidem

interpretum in ea fiftenda mira diverfitas prius in

Ícenam producenda

Quod venditorem attinet

in

eo omne bellum, omnis lis reriota eft. Nullum in-

veneris qui a communi & vera legis doCrina re.

cedere in fe fumfat

Verba enim hujüs legis cla-

rifüma funt & ab interpretum infidiis fecura & re-

mota. En eaipfa. , Mznus pretium e[fe videtur , f nec

dimidia pars veri pretüi foluta. fit.

Eodem modo lex

ocCtava.

Venditor ergo fe enormiter lefum effe,

reCte conqueritur, fi quod accipit, ad dimidium dati

valorem non afcendit: vel fi dati pretium exfuperat

accepti duplum.

Sit rei valor v, pretium quod ven-

ditor accipit a: aderit juxta legem lefio enormis,

D 2

fi

$E. 28 — 94

fia civ,velfivP 2a.

Et in cafu fpeciali: Sit

valor 1o, erit.lefio, fi accipit venditor minorem

fummam 5,6.g4;4 enim- 2 *3, & 10 p 4xX2.

$, X

Quid de Em(ore? |

In emtoris autem lefione eflimanda in duas pat-

tes difcedunt DoCores,

Aluü lefionem enormem

tum jam adeffe putant, íi ultra rei valorem ejus-

que dimidiam ab emtore res fit emta; ita ut valor

reL mediam arithmetice proportionalem fiftat inter le-

fionis terminum in venditore a lege defignatum, &

terminum ex parte emtoris.

Sjiv--iv «4«a,ubia

notat, quod emtor dat: & fi habetur proportio arith-

metica continua, cruam fic exprimo, — £ v. v.2v. Etin

exemplo dato, fi pro re valente 10 dat quantitatem 15

majorem. ro enim media arithmetica eft $ inter &

15.

Sententia hec, Gloffatoribus Jam. amica, a

multis ad noftra ufque tempora fuit adoptata & de-

:

fenfa. a)

Alii, magno numero Do&tores 5) aliter proce-

dunt, & viam eligunt rectam illam & veriffimam ,

ut igfra elhucebit.u Hi.enim tum demum lefionem

*

enorf

T

20 .

enormem dicunt, fi quod dat 'emtor, duplum rei

valorem excedit

ita ut rez valor ofterat seometrice

proportionalem , inter limitem utrumque , tam ex par-

te venditoris, quam ex parte emtoris. $1 2y *&a,G

ubi proportio geometrica continua defignanda venit

hoc modo, —

Iy:vi2 v. In exeimplo allato, fi emtor

dat quanutatem 20 fuperantem ; ubi iterum 10 me-

dia eft geometrica 5 inter & 20.

à) Opinionis hujus patronos fequentes profero , AZON. in f/umma in.jus

civ. T. de Refc, vend, n. 4. p. 114. ACCURSIUM ad 1, 2, c. ^. t,

ALBERICUM DE ROSATE Sup. Cod, Lugd. 154$. h. t. n. 6, fol.222. a,

BALDUM PERUSINUM in Cod. Lugd. 1556. h. t, n, 21. fol.. 123. b

PAULUM CASTRENSEM in Cod. Lugd, 1553. h. t. fol. 258. b. BAR-

TOLLM op. Frf. 1615. p. 2. fol, 1008

Gloffatores ad jus canoni-

cum. Gioff. ad.cap. VI. X, de emt vend. v. dimidium. Lugd. 1618

p. 1226

Hos fequuntut HIERONYM. CAGNOLA Zn cod. enarrat, h, t

". $5, €3 137. Vencet.. 1560. p. 103. &2 123

JOH. GUTIERREZ

pradi. quefl. lib. II. quaft, 133. in ej. op.. Frf. 1619.. p. 324. fq»

DID. COVARRUVIAS A LEYVA /ib. II. var. refol. cap. 3-n. g. in:€j.

op. Antv. 1638. Tom. II. p. 124.,fü. AUG BARBOSA co//edl. in Cod

h

t

n. 167. Io8.. Lugd.. 1637

Tom. ll.p. 216. fü. SCACCIAS

de commerciis &5 camb.. $.

I. Q. 7. p. 2. ampl 10. n, 6. Genev

1664. LUD. MOLINA de Jufl, €8 jure difp. 349 $. 1

p o

gunt 1669. Tom. IT. p. 391. /qd.. GOMEZ. T. 2. var. c. 2. n. 22.

VOETIUS comment. ad fF. h, t. n. $, JAC. CURTIUS exaguy jUr. ciu

lib. 1. cap, 1o.. in oTT. £hef. jur. Rom. Tom. V. p. 142

PAUL,

CHRISTIANJAEI pradi, quefl. decifiones, Volum. 1. decif:. 144. n. . 2,

3» 7 æ.qu' Antv, 1636, p. 211./qg, Refponfa JCtor, Holland. p,

D

3./ vol, 1.

$u 30 QX5

3. vol. 1. conf. 14, allegata a voETIO l, c. JOH. SICHARDUS pr«-

leci, in Cod. h, t, n. 3. Frf. 1586. MEVIUS parte VI. decif. 223.

COCCEJUS In jur, contr, L c. q. 1o.

BRANDIS theor, €9 prax.

HAN-

l. 2. concl. XIV. TvriUs ad Lauterbach. obf. s42. p

360.

NESEN de immodica lefione ejufque probatione Goetting, 1747. DE

——

ICKSTATT in fpecim. jur. civ. de lefione enormi. Herbip. 1734

& idem in fchediafmate apologetico de lef, enormi, ib. 1735. lllud

extat z]1 €j. opufc. jurid. var. arg. Tom. L r. 4. p. 233./qq

hoc quo fefe contra CRAMERUM defendit, non legitur hac in col.

lectione. « cauffam aliquam profert SCHUBART in Leben des Freyh

v. I kflatt. Ulm 1226. p.91.n. 8.) ipfo libello uti non licuit

CONR,

REINH. KOCH difJ. cit. $ 23. DARIES in diff. cit. alios, quos non

vidi,dant GUTIERREZ , COVARRUVIAS, BARBOSA , BRANDIS aliique.

b) Jam gloffatorum temporibus multis arrilit hec fententia, quod verba

ACCURSII probant & aliorum l. l. c. c. Idem placuit PETRO, quem

allegat 'CYNUS in Comment, in Cod, T. de Hefc. vend. n, 4. Frf.

157

p. 263- qui & ipfe hanc fententiam fovet. Hos fecuti funt

complures. ANT. FABER de error, pragm. dec. 8

CTT,

. in fine,

ANT. MERENDA controv. jur. civ. lib. 1. €. 36. $. $. AVERANIUS

interpret, jur. lib. 3. cap, 7. PINELUS comment. ad l. 2. D. 14 6,2-

4-9. (hunc DE ICKSTATT L c. $. 47. GEHLER diff. cit. $. 3

aliique contrarie fententim patronis male aifcribunt.) DUARENUS

ad l. 36. ff. de verb. obl. in ej. op. Lugd 1578. p. 1425. (hujus

verba eiiam leguntur ap

SCHILTERUM .exercit, X X X. $. 92. &

ICKSTATT l. c. $. 5o.) cuJacius Zib. XV 1. obf. 118. MOLINJEUS

tr. contradíuum s. ufurar. redituumque' pecunia conflitutor. quaff.,

XIV. n; A375. fqq. in ej. op. Paris x6s8. T. II, f 131. f/qg. nug,

DONELLUS conment. ad Cod. juft. partes quafdam. ad L. 2, c. h. &

n 17. Lugd. Bat. 1587. p. 210.

STEPH, FORCATULUS Necyom.

dialog. Y00. ANT. PEREZ pr&l. in Cod. h, t. $. g. . Idem in Com-

ment, in AX XTV, lib ff h. t. Amfl. 1669. p. 3o5. fq. zoEsIUS in

Comment,

CR

31

JeSC

"Comment. ad Cod. h. t. q. XI, ldem in Comment. ad dig. h. t.

n. 6. DOM. ARUMIEUS exercit. Jufl. XIV. th. g. Jen. 1607. p.244-

idem in Comm. ad l. 2. À t. difp. x.thef. 8. MIESTERTIUS qu4fl.

illuftr. h, tit Q. 1. p. 484. DIOD. TULDEN Comment. in Cod. h; £.

b

n. 3. Lovani 1633. wissENBacHIUS in lib. IV. Cod. Comm. &. t-

Franecq. 1660. BOECKELMANNUS comm, in dig. h. t. $. 3. q. 13.

Lugd. Bat. 16498. p. 631, NWESTENBERGIUS princip, jur..fec. ord-

dig. $ 12. MYNSINGERUS Cent, IV. obf,. 73. FRANTZKIUS refof-

lib, IIT. ref. 3. .n. 11.,fqq. BRUNNEMANNUS Comment. ad ff. :ad

l, 4. ff. h. t, n. 1. BUB, GIPHANIUS explan. diffic. leg. Cod, Colon.

1614. àd L.32. c. p. 302. [q. MEJERUS Coll, Zrg. T. 1. p. 1060*

$. 6. . t. JOH. HARPPRECHT Comment. in tit. jufl. de emt. 3 vend.

$. ult. n. 40. MENCKENIUS in difp. de refc. vend, cit. $. $. AMAD.

ECKOLDUS compend. ff. tracf. h, t. $. x. n. 4. LOCAMERUS diff. cit.

de Refc. vend, $, 23. oBRECH TUS diff. cit. thef: 111. fqq. scHirL-

; *

TERUS exercit. ad ff. XX X. $. 96. LINCKIUS in differtat. tribus

hic Zrgent. habitis 1724, 1731 , 1732. BEVYER delin. jur. civ, ff.

h, t. $. 3. HURERUS przledt. ad ff. h; t. $. 3. DE BERGER oeconom.

Jur. lib. III, Tit. V. $. 18. OLDENB. Claff. 4. adi..1. $. g. n. T.

STRUVIUS fyntagm, jurifprud. . exercit, 23. th. 86.

PET. MULLE-

RUS in not, ad $truv. HAHN ad Jefenbec. h. t. n. 6. m, 2. LAU-

TERBACH Colleg. ffar. h. t. $. 10.. CARPZ. p. 2. cap. 34. def. 8

BACHOVIUS ad Treutl. vol. 2. difp. 2. th. 9. litt. e.. SCHOEPFFE-

RUS in jnop. jur. priv. rom. h. t. $. 3. JOH. ULR. DE CRAMER

in op. de lefione enormi recie computanda. legitur in ej opuft.

AMarb. 15$55.. Tom. IIIL. opufc, XXIT. p. $81-591. JOH. SAM.

TRAUG. GEHLER Conunent, de l&fione emtoris ultra dimid, Lipf,

1777. HERM. JOH. LIENAU diff. de nat. &2 indole adionis, que

ob lef. enorm. conced. Goett. 1782. $. 5. &2 6. LUD. JUL. FRID.

HOEPENER in Zheoretifch- praciifchen Commentar über die Heinec-

mo-

cgfc/m Inflit Frf, 1783. $. 870.. Tom. L. p. 138../q. eodem

do

H

ä*æä,sïiäw

iïo fentiunt mathefeos Juridice fcriptores, JOH. an. POLACK

0j

matkef. forenf. Lipj; 17170. Abth, x. K(ap. 2. Abth. 8. p. 123- 130*

at

CAR. CHASS| DE FLORENCOURT , Zbhandl. aus der. juriffifchen und

politifchen Rechentunfl. Jltenb. 1781. p. 243-246. JOH. ANDR.

[!s

CX

MICHELSEN nleitung zur jurif. polit.. und ockonom: Rechenk.

Halle 1732. 1 Th. p. 437. Multi porro, preter nominatos de l-

of

fione noftra fcripfere, e. g. HENR. HAHN.

de lef. ultra dimid,

fe

Helmft. 1664.. HILCHEN diff. de læf: immod. Gieff. 1612. G. C.

GILLENIUS de benef. lef. ultra dimid. Erf. 1674« ZiGLERI diff.

n

lVitteb. 1634. J. P. STREITH progr. de Iaf. ultr. dimid. Erf. 1732«

fo

joH. PLECH. CRITEN difp. de enorm. l4f. Groening. 1730. M. G,

eí

wERNHER diff. de ief, enorm. Erlang. 1762, HIER. FRID. SCHOR-

Y

CHIUS progr. de comput, lef. ultra dimid. Erf. 1712. aliique quam-

plürimi , quibus uti non licuit.

Varios .adhuc dat LIPENIUS in

e

biblioth, h. v.

p

D

g. XIIL

l£

Audorum deledus datur.

i

Scriptorum, quos allegatos vidimus, deleCtum

fe

facere attinet: plures enim proferre placuit, ut,

Q

pi

(QuiNCTILANI hec funt verba) quod in coenis

;

grandibus fzepe facimus, cum optimis fatiati fimus ,

varietas tamen nobis ex vilioribus grata fit.

i

Ex prioris fententie fautoribus reliquis fere omni-

d

bus pofthabitis, legi merentur AzO & ACCURSIUS;

bus huic

gui proferunt quidquid. virïiumj his tempori

opinioni

r

C

?*"sä, 333?:&

(

30

ópinioni potuit adjici.. Poft hos COVARRUVIASg"ï'qui

argumenta diffentientium laudans, eorum veritatem

und

DR

perfpiciens , tamen transverfum fe rapere finit. Hunc

eih,

l.

excipiunt GUTIERREZ,. BARBOSA, SCACCIAS, qui

omnes in coarCtando & premendo legis fecunde

tid,

fenfu nimii funt , uti Gloffatores.

MEVIUS brevifli-

ij

mus eft, quamvis aliquid addidiffe videatur.

TITIUS

m

fortifimum fe fiftit bellatorem,

,

Mordacior paulo

IOR

eft, adverfarios fuos ridens, iifque id optime. con-

jafft

venire fibi perfuadens , quod Cicero dicit, nihil

E

efle tam abfurdum, quod non aliquando defenderit

philofophus. Omnibus his vere preferendus eft Ill.

DE ICESTATT , quem primas hac in re tuliffe, nemo

negabit. Omnia enim hic congeffit, qua proba-

bilem, imo ut ipfe quidem putat, veriffimam hanc

um

fententiam efficere poflent, adjeCtis- praterea , que-

cunque in mathefi, ut fua flabiliret, fe inveniffe

üt,

iil

putavit, & quibus forfan fucum fecit harum rerum

U

ignaris,

Huic jungi debet DanrES , vir philofophus,

& in mathefi verfauffimus, quem has in partes ab-

iffe, miraberis forfan, nifi &. Homerum aliquando

if«

dormitare, veriffimum fit omni evo dictum.-

U5

E

De

uic

jont

i":?&. -34 DN

-De alterius fentöntiæ ducibus fic ftatuo. cvNvus

DUARENUS,

CUIACIUS , MOLI-

optire refpondet.

Ultimus horum multus eft

NAEUS non negligendi.

in difpellendis tenebris, fed paulo verbofior effe mi-

hi videtur, &, ut cu7acius vere judicat, falebro-

fa & incondita nimis ejus eft oratio. Hic brevis &

quafi per tranfennam veritatem tetigit. Idem de Dua-

RENo dixerim. His jungantur PINELUS, FACHI-

NEUS, MERENDA, FRANTZKIUS, SCHILTERUS, qul

viri fuis in fcriptis adverfariorum argumenta fubti-

liter omnino dijudicarunt, eaque disjecerunt. Illud

autem eos non effeciffe certum eft,ut adhibitis iis;

que quantitatis & men[ure natura fecum fert, omne

dubium abftulerint.

Addendus his rINCKIUS in

duobus fuis prioribus opufculis. [ n tertio enim ulterius

progreffus, magna'differendi fubtilitate, ordineque

1

perfpicuo rem omnem exponit. Quod judicium etiam

i

de AvERANIO valeat. Pati enim greffu cum L1iNCK10

:

noftrate ambulat. Omnes autem fuperat Illuftris pE

CRAMER. Veram hic primus vidit, qua traCtanda

funt omnia, methodum, & quzftionis ingenium la-

xavit.

Non multus quidem eft in proponenda

hac materia fubtiliffima vero, clariffima & veriffi-

ma.

i":-'&,qas DN

ma ejus differendi ratio. Omnia fua luce .radian/r,

His calculi vires addidit GEHLER, lckfílattii fimul

argümentis fe opponens. Ex hoc potiora defumfit

cl DE FLORENCOURT. POLACKIUS litigiofior paulo

efl.. Rem tamen tetigit.

Hec funt, que premittenda duxi. Ipfam com.

mentatiunculam, LecCtor Benevole, proxime ex-

fpectes, velim.

SEN w

a a

l

f M 2

i

,;-

CT

7 i

SEPH

T

7

- -

N

?

/

E u

Ti

j

il

cbuedn

UK

E

-

iil

—

-

Ó

—

pE ,

o

L N

DCR

inm

m

—

Á

——

—

:

X

m

T

m

UI

—— À——ÀLe

—

—

Schlfrï'ï?i!?,"i:(&gï*-fgf, hi x und

l

"

I

94(2043

p

E

3 m

TE

—

P

istide

—

..m

IBATS

,-!w uY

-

TT

N

TT

T

u

RE

ERN

od m

x

E

Ts

——

s

224

u p

T TET

RR

$as

P

w!,.:. RR

(s

d w

ais

ET

—

iM

""

[20 cm

"n

y.

n - w

DISSERTIATIITIS

DE

19

LPESIONIS ENORMIS COMPUTA rloN

18

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

T

CUJUS PARTEM PRIOREM

SUB PRUIESIDIO

O Baancee Q

D E

16

Focus

15

JOH DA NIERIS BRAUD

N

how o INSL

IMP. P.P.O. CAP. THOM. CAN.

DEFENDET A4UCTOR

s

—'c-

LUDOVICUS HERRENSCHNEIDER

xc

ä

:

PHILOSOPHIXE MAGISTER

DIE XXIII SEPT. MDCCLXXXIPVF.

j

H

L

Q.

C

ARGENTORATI

E

Ex Prdo LoRENZII & SCHULERI, Direct. Nobilit Typogt:

w Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com