KaI600-131_3
author: Abel, Jakob Friedrich von

h

-

s

^.

d

:

E

"E

*5 sf*üä

ii

ha

v

-

-

d

&

A a

Á

^

E

*:ï

£

n

3

13

.

w

I

»

*

*

*

E

*s

äï-

E

*

&

!

uX

J

n

E

Q'*df"

*

v

B!

»

um

ho

*

s

^

À

*

x

AX

w

ï

*

a

LT

4

i

*

r

E

Esl

*

'&*'äha

*

^

J

w

h. s.

k us

*

L

i

"*

A

*

yäïi*

"

-

L OA

-

H

v

s

Z

v

4 w

Q:*ïä

wü**-

E

"

*

x

s

E

dees

*

d

*

r2

H

[ 3

d

b s

313&

BR at

*

x

|

hr . M

"

"

i

b*

g

3*

-* AR

*

m ii

E*

——

* ate d

T

e

heinsss qgÜ

*

8

ls

-

*

-

Mdl

.

ER

».

M.

E.

o

"g

,?gä

s.

*

A

-X

4

W

o

üïmä**?r

*s

w

L d

*

*

""

"

".

L

»&3*

T hi

»*

^.

a

d

gg:'*

2 d

Va DP E

$& d

L 4

ib la

"

*

s

*

ob d

&

^

LTW a

3

;

*

"

p

- *

b

f

:M-xü

$

-

*l

d

d u

;

n

d

3

ii

.

g

Dd

-

w ie.

$

.&äw

«

»

—

y.

"

*

E

"—

Á*

"N

i.

äæä

*

E

*

E

WE

hs

** Zs

:

wX

"

LA

m

k«

vll

D u

'?Ww

xï

E

*

*Väw&

;2

A*

*'*Aä

$

E

æ*wüäx

L.

s

p

&

»

u w

E

*

P

ä*ä

'Sfæ

P

has !

*

p«

EX

Y

*

a

E

g

*l

t

t

N

ïïä

h

b i

E

"

ï

à

&

»a M

*

»

3

5

d

*

*

ä

E

s.

$

.&*-j« -

ä

*

:

-

^i

&*

5

i

*

]

ä*k

*

ïü

L

-

*

E

T h

.

Ll

EEl

E

äh.

des

al

X w

E

*

&

&

1

L:

*

-

x

L

*

-

Wi

^

[

^

:

d

&

"

bl

Á

L

.

^g

E

EL

"-

E

*

X

* s

*

$

Bs

Á

-

&

2

L

S x

x

*

3b

À

X

[

R

ï»tæ

ääx.

*

d

1

i

o

d

Ü

1

:

T.

E.

X

N

d

i

i

:

ï*

*

E

.

&

T

ï»ä

L

ä

-

:

:

d.

Wt

A

.

j

L!

E

ä

i

|

*

*

lä;.

E

ä

Zs

*

l

*

«

d

*

*

d

i

*

od

*

—icta

— t RRR .. 55 A0T

M — ÓÀ—M—7 À

——

—

—— G RE

—ÉÓ — — QÓ

Digitalisat

vorhanden

——

l

i

a

re

N

ia

«

&

hi

E

o

L

-

À n us

"24

d^.

DISQUISITIO OMNIUM

TAM PRO IMMORTALITATE QUAM PRO

MORTALITATE ANIMI ARGUMENTANDI

à

GENERUM.

PARS POSTERIOR

1

d

QVAM

DEO JUVANTE

RECTORE VNIVERSITATIS MAGNIFICENTISSIMO

Q

SERENISSIMO 4c POTENTISSIMO DUCE rr DOMINO

DOMINO

Q

h

PCAROLSO

DUCE WIRTEMBERGLE r TECCLE REGNANTE

h

REL. REL

45

)

OP SRSIDE

h

JACOBO FRIDERICO ABEL

Ia

PHILOS. THEORET. ET ELOQ. PROF. P. O.

PRO OBTINENDIS MAGISTERII PHILOSOPHICI HONORIBUS

n

Diebus Sept

MDCCXCIII

hy

PUBLICE DEFENDENT

/

IOANNES GUILIELMUS ANDREAS PFAFF, Sruuitgardienfis

CAROLUS CHRISTOPH. FRIDER. BILFINGER, XJVürtingenfir

7

CHRISTOPHORUS FRIDERICUS KRAUS, Cohlveufir

PHILIPPUS ERNESTUS EHMANN, Phppelavienfir

ALBERTUS GUILIELMUS WERNENR, JFriolrsheimenfis ,

je

SERENISSIMI STIPENDIARII ET MAGISTERII PHILOS, CANDIDATI

TUBINGAE LirTERIS SIGMUNDIANIS

Vm

P

)

let

refond

appela

Pri

li

Áite qui

aCtiones

]l

ft impo

|

it cont

1, /

?!

N

4. ]

I

J

MORALIS PARTES

ARGUMENTI

I

ummum bonum'cum non tantum in perfe&mne morali ,

v

fed etiam in fumma, quz huic jungitur & exa&iflime

refpondet

felicitate confiftat

in unico illo, quod morale

appellavimus, tria continentur argumenta.

Il

Primum ex moralitate fola fumitur.

L Certiffime exiftit lex abfolute neceffaria, quze abfo-

lute quidem, non alius demum fcopi gratia, poftulat, ut

a&iones noflras fecundum praecepta rationis inftituamus.

IL. Ut hanc legem, ratione noftra fundatam, fequi non

fit impoffibile & ut univerfe illa fini fuo ipfique rationt non

fit contraria, certze quzedam requiruntur conditiones

1. Applicatio illius nihil contradi&torii involvere,

2

et nülli alii legi neceffarize, aut, fi quis alius praefixus

effet. fini neceffario revera contradicere, vel

certe nulli poftponi poteft

Haud deeffe debent ,

quae ad explendam legem ani-

mum poffint movere,

Denique etläm quae vel in nobis vel extra nos funt,

Aa3

inpris

I onisdbiisccisaidite Risaciditiedhiidui Ed d

inprimis etiam, quod nobis definitur, tempus, ita

piur

comparata effe oportet ,

ut tam legis expletionem,

Durt

— quam animi ftatum, fine quo illa non poteft expleri,

h!f/f 1

non impediant, fed potius, falva tamen libertate,

ipo à

promoveant

g

6. Hisce fuppofitis lex illa revera a nobis expletur, fta-

Laüm

tusque, quem ejus expletio fupponit, acquiritur, qua-

m fj

tenus certe ipfi, libertate noftra abufi, hoc non im-

(f Gr

pedlmus

Ub

T. Et jam quzeritur, an omnia hzec, etiam pofita mor-

g n

talitate, locum habeant, nec ne;

quum pumam enim evi-

fihm

T !

&um eft, unum alterumve ex lnq quaàe poftulavimus, haud

poffe locum habere, immortalitatis fumus certi,

)

t /V:

IIT.

purimi

Ex lege morali non officia folum, fed & jura noftra

1f 0

poffunt derivari, quae enim lex moralis non vetat, ea non

Thoorgii

iunt illicita, eademque jure noftro agimus, (zu dem haben

Lüdn

wir ein Fecht), Ex hac cauffa contradi&tio, quam pofita mor-

Dl?/gf g

talitate lex moralis involvit, duplex poteft effe: Aut enim,

777

fi animus cum corpore exftingueretur, oficia, ex lege morali

Szilmg j

derivata, inter fe non effent cohzerentia, fed disjun&ta atque

J midi

contraria, aut etiam jura, quae fecundum legem moralem

Fecht qy

nobis funt conceffa, hac ipfa lege tollerentur

Priorem viam

I

7777

inivit JAKoB n dem Beweis für die Unflerblichkeit der Seele aus dem

JE//I&

Begriff der Pflitht; pofteriorem fecutus eft FIcurE indeu Ferfuch

fttlilui

£iner

5

, lla

einer Kritik aller Ofmbarzmg.

Ita enim hic: 2fe4uflage p. 34.

nem,

Durth diefe , die negotive Beffimmung des Triebes aurchs Gefix , er-

pleri

hielt der Trieb vors erfle ein Recht, — Nun aber kónnen Fülle eintreten,

Tlate,

wo das Gefez feime Berechtigung zurük nimmt. /So ff ohme Zweifel

jeder berechtiget zu leben ; deumoch aber haun £s P/ücht werden , /Ez'n

, f-

Leben aizfz;uopfärn.

Diefos Zurüknehmen der Berechtigung -würe

! qua' :

in fürmbcher Widerfpruth - des. Gefezes mit frch. felbft..— . Num fonm

n m-

dar Gefezi fich micht widerjprethen, ohne frimem gefezlithen Charatier

zu verlieren, aufsuhüren, £in Gefes zu foyn, und günzlich aufge-

But

geben werden zu mü[fen — Diefes würde uns mum vors erfle darauf

führen, da/s alle ObjeBle des finnlichen Triebes , laut der /fnforde-

m evi«

rung des Sittengefezes fith micht feljff zu wider/prechem, mur Er-

, Id

fheinungen , nicht Dinge am fich [bym hónntem; dafs mithin. ein fol-

cher Iiderfpruch in den ObjeGen, im fo fern fie Erfcheinungen find »

gegründet, mithin mur ftheinbar fby. — 'euer Saz if alfo eben fo ge-

noftra

wifi eim Poflulat. der pra&ifilen, P'eruunft, als er ein T'heorem der

. Q

"T heoretifchen ift.

Es gübe demmach an fich gar keinem Tod, £fein

Leiden, Reine Aufopferung für die Pflicht, fonderm der Schein diefer

n habru

Diuge grindete fich blos auf das, was die Dinge zu Erfcheinungen

1 fror

qacht,

Et pag. 35. J/Zer für die Pflicht flirbt, dem mummt das

enim,

Sittengefez; eim vorher zugeflandgnes Recht ; das &ann. aber. das Ge-

morali

fem micht ihun, ohme jicli zu widerfprechens folglich if ihm diefes

i atque

^ Recht r , in fofern es Erftheinung if (hier — in der Zeit) ge-

oraletm

, eommen: féim durth das Gefim berechtigter Lebenstrieb. fordert es

m v

u d

als Erfcheimung , mithin in. der Zeit zurük, und wird durcth diefes

rechtliche. Zurükfordern g(fezlicli für die ]Peít der Erfiheimmg.

A 3

IVer

at

6

Ier m Gegzm*/ze;/e auj

f ZAnforderung des Gefezes an ihn fein

Leoben

"icht aufceopfert hat ji des Lebens mwwdþg, und mu/r er, wenn

od

dà; Sittengeféz auch für die IPelt

der arü/.ezvzuizg

gelten foll, der

fpext

Caufaliiàt diefés Gefexer gemáf? , alr D,clvemwzä verlieren.

VIS Y

Sunt tamen quaedam haud exigui momenti, qus con-

Xxiffi

tra hoc argumentum poflent opponi

& quorum ulteriorem

pertu:

dilucidationem plures fine dubio leGores ab ac

tiffimo Au-

liab

tore defideraturi fint.

Certa agendi ratio, q

uza

C

; benþz atim

dition

atque univerfe fumta, (eme gewile Haudlungsweifg &berhaupt)

Tortai

ommy

per fe fummum bonum neque promovet

neque impedit

neque imperaiur,

lege morali neque vetatur,

adeoque eft

Ls

licita; fed eadem, quum primum jam non de tali agendi ra-

f

-

tione in genere, fed de actione fingulari & omnimode deter-

49 Qit]

minata fermo eft, fummum bonum vel impedit vel promo-

]

vet (haud enim dantur a&iones quoad moralitatem plane

fe-

QUam u

indifferentes) primo cafu a&io hxc non amplius licita

cundo non tantum licita

l

fed etiam lege morali praefcripta

eft. Sine dubio lex moralis, vitam meam fervare, generatim

ïxO*hqu

atquf) UHWUET]

permittit

fed in cafu aliquo fingulari tales

poffunt effe eireum/lantie , ut vitze confervatio finem moralem

i) h

M

impediat

adeoque lege morali vetetut

At certiffime lex

tett

moralis hoc cafu non tollit

quod antea permiferat

fed

hi

&qw

tantum id, quod gemeratim atque: uuiver)

permiferat

teríis

70)

fub cireumflantiis. vetat

id quod vero nullam involvit con-

f

Qüx

tradictionem.

K

fe

j

"

M

LÀ

ERE ;iai v

TU

1

IV.

Abet

U

Philofophi, qui arglimento hoc ufi fünt, modo ad 'hahc,

modo ad illam ex conditionibus $. II. & IIT. enumeratis re«

; di

fpexerunt, & ex ea argumentum fuum duxerunt. *) Quam.

vis vero-nulli dubitemus, hunc argumentandi modum ma-

Con.

ximi effe momenti & fini fuo fatisfacere, tamen nobis certe

Vofeff

perfuafum eít, argumentum morale multo majorem vim effe

) At-

habiturum, fiomnes ac fingule, quas enumeravimus, con-

xotim

ditiones.fimul confiderentur, atque illis non niü.poüta inl-

faupt)

mortalitate poffe' fatisfieri, oftendatur , ;adeoque unum ex

pelit,

omnibus formetur argumentgm.

qe et

T

V.

Qdl fa«

Eodem modo ex altera fummi boni parte five ex obje-

Qletet«

&o ultimi finis noftri argumentamur.

rormo»

I. Obje&um finis ultimi nonnifi in felicitate eft pofitum,

. one

quam ut velimus, neceffaria naturze lex nos cogit.

5 fe-

]. Etiam hzec lex effet impoiïibilfs vel certe fini fuo ra-

eferipta

tionique contraria, fi

;eneratim

r tales

I. ejus

V) Ita e. gr. proter Auctores $. 3. citatos ex conditione prima

moralern.

Mendelfohn in Phaédone p. 183. 3te Ausgabe, ex fecunda &

tertia Jakob libro citato, ex quarta fCant n der Kritik der rei-

fime Jex

nen lV ernunft, ex quinta & fexta Kant£ in der Kritik der pra-

pt, l

&ifchen V ernunft p. 222—227. 261. . Schmid in der Kritib der

reinen Vernunft 11.Aufl. p. 1397. & Heydenreich in den Grund-

' ii

füzen der moralfchen Gotteslehre p. 92. argunientum füum

li a

duxere.

Inprimis ex tempore argumentati funt Kant in der

Kritik der practifchen V'ernunft p.223. pluresque, qui eum

fecuti lunt. e. g. Schmmid in dem V'erfuch einer Moral - Phi.

M

lofoplie, .N. A.— p. 260. .Hoydenreich 1. c.

fER

d

—

,

1. ejus applicatio contradi&torii quid: involveret. :

of

2. fi alii légi neceffarize aut fini necelfario revera repu-

quan

gnaret ;

perip

3. et orta pugna cum alio fine aut alia lege huic poft-

imit

poni deberet;

quiDu

ligc

4. fi denique, quae in ncbis & extra nosfunt, felicitá-

tem noftram impedirent, non promoverent,

feq i

UniCo

5. adeoque & felicitas noftra, quamvis ipfi omnes vires

nervosque ad eam obtinendam intenderemus, támen non ob-

amis;

tineretur.

III. Quamobrem, fi omnia hzc pofita mortalitate lo-

Yr

cum non inveniunt, immortalitatis fumus certi. *)

!

VI.

feliitat

Etiam in hoc argumento aut omnes aut finguloe condi-

xplent

tatis ex

tiones fimul confiderantur, aut tantum ad unam alteramve

figillatim refpicitur, & ex illa argumentum ducitur, quam-

2

obrem eadem, quae S.!IV. notavimus, etiam hic volumus

Que&m n

notari.

Yel ceri

VII.

X

tatis u

Argumentum, quod hic propofuimus, a pl'ïori in eo

^

differt, quod in uno ex lege morali, ratione ipfa ftabilita,

j

(

in altero ex lege naturze noftre neceífaria proficifcamur,

non üpp

omnem-

&(lio m

*) vid. e. gr. Jakob l. cit. & quoad quartam & quintam conditio-

nem P/a£nerr Aphorisgmen, neuecfte A

1

u.rgafie p. 643,2.2 Hàfe-

h vid, ;

AMon

ler. .?uliur p.'92. &c.

P j

Md

9

omnemque inde argumenti vim trahamus, quod quidem

Iu«

quanti fit momenti, quantamque gignat differentiam, facile

perfpicitur. 1lla enim imperat, ut certo quodam modo, eo

pott

nimirum, quem lex preefcribit, agamus, adeoque ea, fine

quibus pofitis hoc modo agere non poffemus, fupponamus;

:fxcita-

hzxc vero cogit quidem, ut felicitatem majorem velimus,

fed neque cogit, neque (qua lex naturz) imperat, ut illam

unico tantum modo, id eft. modo convenientiffimo, quara-

s Vifes

mus; hoc enim ratione tantum przefcribitur,

o oD«

-—

VIII.

pte lo«

Frequenti[ümus eft tertius argumentandi modus.

i. Supponitur nimirum ex philofophia morali, homines

felicitate ea tantum menfura, eoque modo, quibus legem

explent, poffe potiri, adeoque gradus perfe&ionis & felici-

: cond-

tatis exa&iffime fibi refpondere.

teramve

2. Deinde probatur, exactam iftam zequalitatem in hoc,

, quam-

quem nunc cognofcimus, mundo fenfibili locum non habere,

VOJTDS

vel certe non ita effe manifeffam, ut certo fperare liceat,

unumquemque pro modo & gradu dignitatis fuze fore felici-

tatis compotem.

ori n e

3. Cum itaque exacta hzec sequalitas in mundo fenfibili

ubl

non appareat, alius exiftit mundus, in quo felicitas & per-

Vclfeamus

onnem-

fe&io morahs exattifime fibi refpondent. *)

B

v

IX.

y conditio

(i]€

*5 vid. JKXonts Critik der. rez;nen Vernunft.II. A. p. g41. Berlin.

1520

Monats([chr. O. 1786. . 315. Fichte lc. p.a7. Hafeler

P. -1 36.

1o

fiof

IX.

hIG

Clsxiffinmss HEevpENREICH de argumento morali diífe-

vens addit: Betrachtungen über die Philos, der natürl. Relig. 1T. "T h.

p.142. deh kaun :die beflimmte Ur[üthe nicht angeben , weshalb. die

IFeltiweifen bey der. ILehre. von der. Unflerblichheit der Seele, woeit

I

wehr uls bei jener vom Dafoyn Gottes, geneigt fimd, vonm morali-

P.

teleol

Jchen. Gründen auszugehn. — -Die beflen Kopfe , feit JZPolf und Baum-

mine

garten , haben fich fafl eiumüthig erklürt, da[s diefe die einzigen vül-

intra

lig befriedigenden feyen, und Jfie n wer[chiedenen IV'endungen VOf gt

iragen.

l

fànte 1

Etiam argumentum morale pro exiftentia Dei nonnulli

cirer

philofophi ante Kawrruw, quamvis haud plane eodem modo,

evolu

üfurparunt. Vid. e. gr. CrARCK1US.

evet

1. Sed lubenter concedo, illos argumento morali pro

tijrs, '

immortalitate animi multo frequentius effe ufos, cujus diver-

4 omn

verfis f

fitatis cauffa -mihi quidem in eo videtur fita, quod argumen-

& circu

tum metaphyficum pro immortalitate animi non modo captui

plurimorum minus accommodatum, fed etiam revera mino-

promana

ris eft pretii, ut itaque plures philofophi, cum hac do&rina

Vimus,

mon potuerint carere, :ad aliud argumentandi genus confu-

Vero Qum

gere coa&i fuerirtt.

] fR&O De

.2. Deinde argumenti hujus vis facilius perfpicitur.

3. Denique, quod -etiam celeberrimus HgyDbENREICH

? Hij

"onet, Philofophi illi, quoad plurimam partem, mediate

4&) y þ

tantum ex.lege morali, immediate autem ex legibus uni-

a&ææ

/

idem

:m) Hä]

verfi & «aiïfe&ionibus Dei, qua vero fine äuþ'iq,'absque lege

M g

: morali

zn

Àj

TX

morali fufficienter non poffunt nofci,

argumentum fuum

duxere.

«

LT

ARGUMENTI TELEOLOGICI PARTES.

b d

tl

X

oral

In plura adhuc argumenta refolvitur argumentum , quod

Bal.nl-

cum enim in ho-

teleologicum ftri&iori fenfu appellavimus

u vol

mine diftinguantur animi indoles

qua inftru&us in terram

intravit

) circumftantizae extern, in quas natura mode-

m

rante pofitus eft, & evolutio, quze hujus indolis harumque

ontuli

circumftantiarum ope illi contigit, '**) cum porro in animo

tnodo,

evoluto confiderari poffint aut vires in majorem gradum

eve&ze aut operationes ex his profeQ?e aut effe&us tam in

li pto

nobis,

) quam extra nos, ex viribus & operationibus na-

9&9'5' R

(Nete

ti, omnisque hominis hiftoria,

*) & cum tandem in di-

Ü mae

verfis hominibus maxima reperiatur diverfitas tam indolis

) Cagtul

& circumftantiarum externarum, quam eorum, qui ex his

^ füIno

promanant'?***); deomnibus acfingulis, quae hic enumeraá-

vimus, fingulatim inquiri poteft, an cum mortalitate, an

dodnma

vero cum immortalitate hominis magis illa conveniant; quo

$ confu-

i fa&o ex fingulis novum emergit argumentum.

—

Iuj

B 3

Qui

*) Héfelers Juliur xxo.

qpeliate

») v. Platners Aphorismen, I. Th. p. 632,

* idem S. 1027.

v Flüfeler l, c. p. 151.

sque lg

* vid, initia philos, de natura divina A. Ulrzch p. 1506

m()ïah

J

d ii r

Qui uüt probent animi immortalitatem, ad certas de-

terminatasque animi reprzefentationes confugiunt, iterum in

multas partes abeunt

Miffis enim iis, qui *) ad ideas no-

t

firas de veritatibus, quas vocant, zeternis, aut &d fcientias &

ve

artes, quas callemus

aut inprimis ad cognitionem noftram

Tun

turze **) provocant, alii maximam fpem capiunt ex ideis

noftris de fine & conformatione univerfi, & de Deo rebus-

que divinis

); Alüvero argumentantur ex notitia, quam

habemus, velde eo, quod futurum eft, ingenere ****) vel de

i, 1

morte noftra,--) vel de alio mundo, iisque, quibus in hoc tan-

tum, non nofiro, quem nunc incolimus, mundo frui licet

WU

Mult in auxilium vocant defiderium illud naturale & infatia-

&2

bile perfeverandi,

majores in dies progreffiones faciendi &

ub

fclicitatis noftrze augendze , ) quibus omnibus nonnulli ad-

duci

dunt cupiditatem, qua omnes flagrant

affe&us quosdam

Vocan

e.gr. amorem , in perpetuum explendi, & defiderium eorum»

exiti

quae in alio tantum mundo poffunt exfpectari, ut & dele&a-

fund

tiones, quas animus ex rebus incorporeis capit. T]-]-)

quate

fentu

XIT.

pergi

*) ut e. gr. Auguflznus.

** Beatties Grundlinien der Pfycholo gie , &c,

& f

p. 289.

deutfche Ueberf,

& h

«ft) Platners neucfte Ausgabe der Aphorismen. p. 631.

inorte

**) v. initia philof. de natura divina A. U/rich p. 149.

1) Hoc argumento utitür cel. Weirha.jpt.

) Ulrich l c. 149.. Háfeler l. c.

y

*

RD Bichard Blackmore in tentaminibus füis Vol. L. Tom. IV.

$

Bisesstflhareseseaeep n

13

(d$ g«

XI.

TU fr]

Ceterum diverfa hzec argumenta eo majus habent pre-

le2$ .

tium, quo certior eft, quae fupponitur, animi determinatio

ntas &

vel relatio & gquo evidentius illa pofita animi mortahtas

doftram

mundo optimo non convenit.

X ide

tepus

ARGUMENTUM ANALOGICUM

XI

qum

) v de

Multis haud displicuit argumentum ex analogia. Quanti

10C fatt«

fit, ita inquit BILFINGERUS, àrgumentum ex analogia iis in

j licet

locis, ubi fola fub Deo natura agit, id aftronomi & phyfici

fatit-

& anatomici & chymici dudum experti fünt, adeo ut non

endi &

dubitent ex analogia decidere tam diu, donec contrarium

nulli ad

luculentiffime demonftretur

) Analogiam autem hic ad-

sdam,

vocamus ex eo, quod in magna, qu: circa generationem

eorumr

exifit, mutatione altius evecta eft anima, non depreffa pro-

felefta-

fundius; Alii ad fomnum & animi deliquium confugiunt,-

:

quatenus alto & gravi fomno fopms tamen multe obver-

fentur imagines, vel certe altiffime dormientes iterum ex-

M.

pergifcamur. **)

Cum vero (nam aliás in circulum incideremus ) non-

lu

dum fupponere liceat

inter mutationem, quze generatione

& ftatu fomni & deliquii nobis obvenit

illamque

qua

morte gignitur, tam quoad gradum, quam quoad fpeciem

B:3.

*

tantam

*) vid. dilucid. philof. p. 416.

».1V

**) vid. Herders Ideen zug Phülof. der G&fchzchte der Menfchhezt

D 3

74

7Z

tantanr intercedere fimilitudinem, ut ab una ad alteram va-

delet

leat conclufio, facile apparet, quam parum momenti habeat

qu.

argumentum analogicum , inprimis cum in illis de tranfitu

que :

ex uno ftatu in alterum in mundo vifibili, hic vero de tranfi-

duiat

tü' ex nmundo vifibili in intelligibilem fit fermo.

curpo

j

Alii itaque, ex his phaeuomenis animi a corpore de-

p

pendentiam derivantes, immortalitatem deftruere funt co-

]

nati, fed jam ex iis, quze pàrte priori p. 2r. difputavimus,

081

eluceícit, analogia multo minus animi perennitatem poffe op-

vel m

pugnari; fi itaque cogerer ex analogia decidere, ego quidem

fos, 2

ex ea potius ad animi durationem, quam ad ejus deftru-

Xnent

Cionem concluderem, quia ab illa parte parum quidem, ab

etian

hac vero plane nihil ftat.

potef

i el

ARGUMENTUM EX' COMPARATIONE CUM ALIIS DUCTUM.

duroti

XIIT.

ompe

Hucusque ex animo ipfo derivavimus immortalitatem ;

ln n

forfan etiam comparatio cum aliis fpiritibus novum przebet

coul

arbumentum. Si ex natura fpiritus finiti derivatar immor-

qUe ey

talitas, adeoque illa nobis attribuitur, quia in fpirituum nu«

dnnt,

merum Ííimus referendi, tum argumentum non eft aliud

*

quam quod parte priori p. 23. dedimus.

Fortaffis autem mera fufficit comparatio cum reliquis na-

F

turis finitis five fpiritibus five brutis, aut adeo- corporum ele-

Tantibi

mentis,ita ut perdurantibus aut non perdurantibus illis etiam

mus, j

nos perduremus, aut non perduremus. Sed certiffime nihií

deter-

li P

EE

rirsgpuas

—

—

15

11 Y

determinare poffumus de duratione aliorum fpirituum, mifi

Qbe

qua ex fine fpiritus finiti jam funt determinata, & qua ita-

nf

que ad argumentum :morale & teleologicum pertinent

De

tranfr-

duratione autem f. non duratione brutorum & elementorum

corporis, feu potius cvrec oyrey , quibus phaenomena.cor-

as

porum fundantur, plane nihil conítat

C0«

Deinde fi etiam certi quid haberemus, tamen ab iis ad

Imus

nos non poteft concludi, nifi antea pateat, nos in eo, a quo

& 0

iüem

vel mortalitas vel immortalitas pendet, ab iis non effe diver-

hn

fos, adeoque eadem gaudere forte, fed hoc partim ad argu-

entum morale & teleologicum ducit, partim falfum eft. Nec

n, ab

etiam hoc cafu a minori ad majus aut a minori ad minus

poteft:.concludi; mnam forfan in ipfa illa gradus diverfitate

fita eft cauffa diverfitatis, quoad perdurationem aut non per-

IM,

durationem, ita ut e. gr. minor perfectionis gradus longiori

compenfetur vita; Inprimis vero Ens, quod finem exiftentize

itettt;

non in fe ipfo habet,

fed tantum aliis infervit,

aliorum

pxæbet

caulfa :poffet perdurare, quamvis ea , quorum cauffa hucus-

mmof«

que exítitit, non perdurent, fed in eorum locum .alia fucce-

dant

1] fiu«

aliud,

XIV.

$ fl«

Forfan ex contrarietate rationis, illis naturis non perdu-

rantibus,:nos perduramus, illis perdurantibus nos non perdura-

mee

mus

Ita e. gr. HERDER :n den Ideen sur Gefthichte der Menfch-

T

» füil

heit p. 509

At & contra hunc argumentandi :modum -ea-

detet«

«dem

16

uf

dem poiï'unt opponi. Quis énim illarum fortem exploravit ?

E

& fi etiam de hac explorati quid haberemus, tamen ex ea

Inus

ad noftram fortem non poffumus concludere, nifi antea per-

fcm

fpexerimus,xnos in. eo, a quo pendet mortalitas f; immorta-

EUH

litas, ab illis adeo effe diverfos, üt, qus illis contingunt,

imm

nobis non poffint contingere. Nonne vero &ihoc modo ad

fioft

argumentum .teleologicum reducimur?

A.

l

)

-Nihilqminus d enumäfatione omnium, qus ex hoc

nulla

fonte vel contra immortalitatem. vel pro illa afferuntur, pa-

indu

tþt, hoc argumentum non quidem fatis fortiter, fed tamen

bus,

magis pro duratione, quam contra illam pugnare.

füppo

,ARGUMENTUM EX LEGIBUS MUNDI.

dem

XVI

elicen

Plurimi: immortglitateim ex legibus mundi derivarunt,

p

"

neque hi a veritate abhorrent. Sine dubio enim leges mun-

wm!-ung

di fecum ferunt, ut omnia in ifto fint convenientiffima, in-

Tod d

primis, ut fummum bonum in eo fit propofitum & convenien-

iif/;m |

tiffima ad illud obtinendum adhibeantur media;

at jam

C

quaritur, an etiam pofita mortalitate hzec mundi harmo-

genem

nia locum habeat nec ne; atque fine dubio hzc quoque

tioner

quaeftio fummo cum jure affirmatur

fed tamen hoc fuf-

entiul

ficenti cum ratione fieri non poteft, nifi antea a nobis

illorun

probatum fit, fpiritaum & inprimis hominum naturam ita

li ng

eífe comparatam, ut illis non perdurantibus fummum bo-

nuni

I7

avit?

num non poffit obtineri, quo autem modo ad argumentum te-

& 00

leologicum revertimur, hoc enim a noftro, quod nunc tracta-

mus, in eo tantum differt, quod hic ex legibus mundi profici-

1 per

norta

fcimur, easque, hominibns non perdurantibus, ob propriam. ho-

gunt

rum naturam lzedi oftendimus

ibi vero fine his praemiffis,

eamque fine im-

lo ad

immediate ex natura noftra profe&i fumus

mortalitate noftra non effe convenientem probavimus

XVII

x hoc

Sed hisce non obítantibus confitemur , exiftere non-

s

pullas legzes

tum a priori demonftratas

tum a pofteriori

indu&ione haud prorfus infufficiente comprobatas, ex qui-

Fatnen

bus, etiam propria hominis natura nondum cognita &

fuppofita, tamen durationem animi poft mortem non qui

dem demonftrare, fed tamen haud fine omni veri fpecie

Ita e. gr. PzATNER lib. cit. pag. 631. Die

elicere poffis

arunt

«dnalogie führt allenthalben auf' den. Begriff einer allgemeinen Ent-

3 u

wiklung und Fortfihreifung aller Füligkeiten und Krüfte.

If der

a, Itl*

Tod das vüllige Ende unfors Seyns ; o bleibt der Plan der menfch-

vene«

lichen Natur. ganz ohue Ausführung.

Cum vero applicatio hujus legis, quamvis. verze atque

at yuti

harmo

generalis, non poffit admitti, nifi antea cognitum fit, dura-

quoie

tionem & ulterius incrementum eorum , de quibus fermo eft,

entium fummo bono non obftare, hoc vero non nifi cognita

yc ff

illorum propria matura exploratum effe queat, certe etiam

2 10b

m j

hic non omnis abeft formido oppofiti.

um J

C

XVIII.

d

18

——————áü:

]

ARGUMENTUM EX VOLUNTATE DEXL

!

neum

XVIII.

todo

Tandem quoque ex Dei voluntate & fïgillatim ex ejus

bono :

fanttitate, bonitate, juftitia, fapientia & omnipotentia im-

evider

mortalitatem animi efficimus, quz argumentandi ratio &

ipfa eft folidiffima.

fedxtya;

Certum enim eft, Dei voluntatem , fan-

Togis

&itatem, juftitiam, bonitatem, fapientiam & omnípotentiam

poftulare, ut omnia in mundo fint convenientiffina, & ut

inprimis fummum bonum obtineatur,

quod quidem pofita

E

Cum autem hoc ex

mortalitate locum non poffet invenire.

titur ,

eo tantum pateat, quodíine immortalitate animorum in na-

Q ,

tura noftra morali nulla effet harmonia, etiam ab argumento

legih

theologico fupponitur teleologicum, & illud ab hoc parum

Álo ia

tantum differt. In priori nimirum fupponimus univerfi hu-

Confer

jus eauffam fupremam , confervatorem & gubernatorem , qui

datut,

perfectiffimam mündi convenientiam & fummum bonum in-

tendat, & cujus finis pofita mortalitate non poffit obtineri;

in pofteriori autem fine hisce przemiífis immediate ex dis-

Ü

convenientia naturze noftroe, quae pofita mortalitate oriretur,

quied

Mnentu

concludimus. vid. REtMAnUS, ]ERUSALEM, Pluresque alii.

XIX.

I

Sed quamvis argumentum the'ologicüm , argumento teleo«

fira u

logico haud fultum, non fit plane evidens atque indubitatum,

2

illi tamen, etiam absque hoc addito fulero, haud omnis deeft

Dun,

vis, nam, etiam natura noftra nondum cognita, certum tamen

nofti,

habemus & exploratum, perfe«&ionibus Dei magis confenta-

tione,

pneum.

—— —

IQ

neum eífe, ut homo perduret, quam ut non perduret, fi

modo illius perduratio & major indies progreífio fummo

- 6jus

bono non obítet; quod vero huic non obftet, id non quidem

à m«

evidenter & fine formidine oppofiti demonftrare poffumus,

tio &

fed.tamen ex omnibus, quae hucusque cognovimus, vero

; t«

magis fimile exiftimamus.

Dtam

XX.

& ut

gofità

Etiam argumentum «osmologicum a theologico fuppo-

l0C €X

D

nitur, quatenus immortalitas ex ea tantum ratione a volun-

il na-

tàte, fan&üitate, bonitate &c. Dei exfpe&atur, quoniam illa

mento

legibus & fini univerfi magis eft conveniens. . Quare hoc ab

parüm

illo in eo tantum differt, quod unum ab univerfi creatore,

f hu-

confervatore & gubernatore , alterum a legibus univerfi or-

., qui

diatur,

Ym ll

XXI.

trrerr;

x d«

Si omnia hzec argumenta inter fe comparamus, facile

riretur,

quaedam inter ea relatio & convenientia detegitur. —Argu-

alii

mentum teleologicum argumentatur

1. aut ex disconvenientia mortalitatis cum natura no«

ftra univerfa,

oteleo«

Vtatutti

2. aut figillatim. ex ejus disconvenientia cum fummo

js deelt

bono, & quidem cum fine noftro morali, cum obje&o finis

(amen

noftri, felicitate, aut cum exa&a inter utramque propor«

tione.

EN

fenta«

C 5

peuto.

Argu«

29

du

Argumentum cosmologicum argumentatur

i o

1. aut ex legibus univerfi generatim , quatenus ille

hi f

funt convenientiffimze & ad obtinendum fummum bonum

ganz

tendunt, aut

D

2. figillatim ex iis legibus, fecundum quas fümma, quse

( L

poteft, moralitas & felicitas & exaciffima inter utramque

fifil,

proportio confervari debet.

u E

Denique argumentum theologicum concludit

gfebrm

1. aut ex voluntate Dei in genere,

]

2. aut ex ejus fan&titate, bonitate, juftitia & omuipo-

peut

tentia in fpecie.

quam

Cum vero, fi effe&us quidam fpiritui' tribuuntur, non

nondi

folum fupponi debeat vis, qua determinante ille aliquid effi-

fenan

cere voluit, fed etiam alia, qua prseditus id, quod voluit,

S

intellexit, & denique alia, qua id, quod intellexit & intel-

nun, :

le&um voluit, efficere etiam potuit; ex fapientia quoque &

tamen

oinnipotentia divina fit argqmentatio..

f

ARGUMENTUM EX CONSENSU GENTIUM.

fed qu

XXII.

qus,

Haud pauci ex communí confenfu hominum immortalita-

das qu

tis fpem ceperunt. HuesELER libr. cit. p. 79. JVie wollte es

ftto jn

fonft zugehen, dofr alle 'olker der Erde, auch die allerumwiffendften,

perata

diefe Lehre angenommen haben? Ihre Religion mag auch moch fo ab-

gumen

gefthmakt und. voll von Unfinn. foyn, die Lehre von der Unflerblich.

panim

. JMMan hat wohl ehemaír,

Reid. der Seelen g/i allezeit darinnen bg]ïæzdlz'c/zt.þ

ehe

*) con

—

ECRGELIUG SE Ed Mu

—À

21

ehe man fich fo genau um die dogmatifthe Glaubenslehr[üze entferue

5 ye-

ter oder wilder Nationen bekiimmerte, hieran. gezupeifelt; allein man

Jonum

hat fie.bei müherer Unterfuchung | alleseit. angetroffen, — Ich. glaube

gans gewifi, dafi fie Herr Cook bei dem elendeflen. und. dummfien

Folhe unter. der Soune , dem Pefiherais, würde gefunden haben , wenn

; Que

mque

er Zeit und. Gelegenheit gehabt hütte , ihre Religion kennen zu ler-

In dem Südfeeinfeln fand er fie allenthalben. —.Da warem. doch

WE?Z.

mie Europüer oder audere V/ülter gewe[en , welehe diefe Lehre dahin

gebracht hütten.

Nonnulli, qui barbararum gentium mores & opiniones

duv

penitius perfcrutati funt, provocant adeo ad gentes, qus,

quamvis earum animus ad Dei exiftentiam cognofcendam

- 10

nondum fit eve&us, tamen animi poft mortem durationem de-

d effi-

fendant. Vid. e. gr. Knarrr Sitfen der. /Vilden, 3te Abtheilung.

voluit ,

Si vero etiam illam omnium gentium non plane bruta-

- atel-

rum, adeoque humani generis confenfionem, concedamus,

que &

tamen ex hac fola nondum poteft duci argumentum fatis

firmum, quia fepius non ab eo, quod multitudini videtur,

fed quod paucioribus, ftat veritas; Eo magis autem Philofo-

phus, hac gentium confpiratione perfpe&tta, ad inveftigan-

ytalitte

das ejus cauffas excitabitur, quibus demum, in animo no-

ftro inventis, judicium ferre pot'erit. At certe is hac via fu-

qpollit t

perata & miffis omnibus , quze non funt fatis firma , aut ad ar-

g[femyim,

j [ d«

gumenta fupra propofita revertetur, *) aut huic argumento

parum tantum pretii tribuet.

yfzrblïch-

3

XXIIL.

du

*) confer, U/rich l. c. p. 27- |

d

g

— « imci—( —

EX REVELATIONE.

etial

cent

XXIUI

Poftremo non negamus immortalitatem aniími etiam re-

L

velatione divina homini poffe patefieri

4

)

tate

(cogi

1.) Virtus fine cognita animi immortalitate non poteft

ettan

conüftere

tan

2. Si itaque repeuuntur gentes, quae, fola ratione du-

tInen

ce, hanc veritatem invenire nondum poffünt, & qui infuper in-

Til

fitutione humana carent, divinz voluntati, quze nihil, quod

tuterr

aü virtutem noftram promovendam facit

negligit

vide-

tur confentaneum, ut genus humanum etiam hac via ad

do&nnam tam neceffanam perducatur. **)

r

XXIV.

futem

Sed quamvis non repugnemus liis

qui. immortalitatem

ilam

etiam revelatione patefieri poffe contendunt, tamen ex al-

Conyer

tera etiam parte perfuafiffimum .nobis eft, hanc gravillfimam

do&rinam . non polfe fofa fundari revelatione

Si enim fola

fendin

niteretur revelatione, ab iis, qui illam accepere, ad nos us«

quam

que propagatam, quot homines, ad quos illa aut non perve-

que

nit, aut qui illi fidem non habent, carerent przefidio virtu-

qin

tis tam neceffario

quot fidem illi modo habentes

modo

bus

denegantes

certe femper in utramque partem vacillarent

explic

adeoque praefidio firmo & conftanti carerent

Et nonne fi

fiduci;

nullum effet hujus doGrin preefidium in noftra ratione,

Eint

etiam

*) Poffibilitas & convenientia tevelationis ín

genere hic fü ppomtur,

**) vid, Kritik der Offenbarung ,

ditere Ausgabe p. 67.

) tof

Ms rsenre RU nper ]

23

etiam multi ex iis, qui jam revelationi, immortalitatem do-

centi, fidem habent, tum illi non habituri effent fidem?

1 fe

Deinde fi nulla relatio inter immortalitatem & morali-

tatem omnemque naturam & vitam noftram elfet cognita,

oteft

(cognita autem ad argumentum immortalitatis duceret) tum

etiam graviffima haec do&rina ad moralitatem omnemque

e di-

vitam noftram non referretur, adeoque nec finis, cujus ob-

t n«

tinendi gratia illa tam eft neceffaria, obtineretur; immo plu-

rimi potius do&rina tam falubri ad doGrinam moralem vir-

quod

vide-

tutemque pervertendam abuterentur, *)

ia ad

XXV

Examinatis jam omnibus argumentandi generibus hzec

:

patent :

i. Experientia neque pro immortalitate neque contra

atet

ex 2*

ilam pugnat; fi vero eventus miraculofi (quorum autem

mam

,convenientiam & exiftentiam /ic neque negamus neque de-

? fola

. fendimus) fupponantur, tamen ex illis nihil poteft evinci,

l0$ u$«

quam exítare quaedam phaenomena, quze fecundum omnia,

quae cognofcimus , ex fuppofitione immortalitatis facilius

pervee

virtü«

poffint explicari, quam ex omnibus reliquis cauffis poffibili«

modo

bus; Sed (quia multa nefcimus, quse forfan aliam fuaderent

larent,

explicationem) hzec ipfa explicatio non poteft firma cum

one 1

fiducia affumi, nifi de hisce phznomenis, eorumque

origine judicium ferre moralitate ipfa fimus coa&i; hoc

afione ,

Vero

etiarm

ponitut.

*) conf. Fieinhold. in. den Briefen über die antg,fche Philbfophie.

—w

25

vero.cafu fine dubio faciliorem difficiliori praeferimus, adeo—

Tini

que ex illis phænomems fummo cum.jure immortalitatem

&i

derivamus.

2. Argumenta metaphyfica ex animo, qua obje&to, fum-

ta, nullius funt momenti, five mortalitatem defendant, five

oppugnent, nam natura anuiml,

qua obje&i f. ovrec ovroc

offet

plane nos latet

tang

3. Argumentum analogicum ex ftatibus anim?e antece-

dentibus, uti & ea, quae ex comparatione cum aliis entibus

finitis deprompfimus, contra immortalitatem animi plane ni-

hil probant, fed etiam, quae pro illa ex hoc fonte hauriuntur,

p

argumenta aut argumentum teleologicum & morale fuppo-

pre

nunt

aut non funt fatis firma, quamvis haud plane con-

Yenit

temnenda.

Ya0 .

4. ldem de argumento cosmologico, theologlco & hi-

atfum

ftorico valet.

Tuppo

Quamobrem nullum relinquitur argumentum certurn,

Ton e.

evidens atque fupra omnem oppofiti formidinem eve&um,

nenta

quam id, quod morale appellavimus

Argumentum teleolo-

tate a

gicum f. ftr. maxima cum verifimilitudine, analogicum vero, ut

ïd i Ime

& ea, quz ex legibus univerfi, ex voluntate Dei & confenífu

!

gentium ducuntur, certe cum aliqua quamvis haud magna

und

veri fpecie, confirmant, quod ex priori elicitur.

Inodo

Denique argumenta metaphyfica & empirica palvz

I

91

funt pretu, & ad hoc tantum inferviunt,

ut propulfatis

?

Bn

j 6

quze ex fpeculationibus metaphyficis & experientia affe-

0)t 103

runtur

25

Adet«

1untu1 rationibus contra immortalitatem, iis, quse i immor-

tfem

talitatem probant, aperiatur via.

füt«

XXV.

"

Percurrentibus

quae hucusque attulimus, plura fefe

T

offerunt haud parum memoranda, ex quibus pauca tanturm

tangemus,

ntece«

ntibus

XXVI

fie nil-

Quwritur a multis

an argumenta pro immortalitate ,

ntur,

animi Dei exiftentia nitantur?

Cum illa nihil fupponant

füppo-

proter finem mundi moralem, & fummam in univerfo con-

£ Cofte

venientiam , analogiam legesque S. XVI. allegatas ,

haec

vero omnia, etiam Dei exiftentia nondum fuppofita, polfint

& hi-

affumi, immo etiam quaedam ex illis ad hanc probandam

fupponantur

certiffime argumenta pro immortalitate animi

ortulm,

hon egent doctrina de exiftentia Dei.

Pari modo argu-

eum,

menta pro exiftentia Dei non egent do&rina de immortali-

tate animorum.

Sed nihileminus una do&trina cum altera

teleol

iuntime eft connexa.

vero ut

onfenti

Primo enim eodem nituntur fundamento, fummo bono

magni

mundique perfe&iffima convenientia, ita tamen, ut una alio

Pwio exinde derivetur ac altera ;

haec enim tantum colh-

j

, quia fummum bonum in hoc mundo locum non inve-

at$5,

niat, alium effe debere mundum intelligibilem, in quo illud

opaneatur ;

1 afe-

illa vero etiam fupponit, mundi talem confti-

yuntut

D

tutio-

26

tutionem fecundum leges rationis noftrae fine mente. divina

al

TAE

non poffe cogitari

/ln;(

Deinde finis moralis

ex quo immortalitas deducitur,

l

exiftentiam Dei fuppo:

qua'ents ile absque mente divina

lal

hon poteft a nobis cogitari

fed idem hic finis, quando ex

eo exiftentia Dei derivatur, animi immortalitatem includit,

Mvi 4

quatenus non in mundo hoc Vlüblh fed in intelligibili & futuro

if

gerii

locum habet.

ngB

Denique etiam fine dubio, Dei exiftentia affectionibus-

que moralibus pofitis, ponitur immortalitas, & adeo ex his

poffet derivari, nifi jam ex eodem fundamento, quo exiften-

tia Dei nititur

effet derivata

Si enim Deus omnia fini

H

morali convenienter facit

fi eft ultima cauffa fyftematis

17

moralis

h. e. legis lator, judex & executor, certiffime is

g!'l!

immortalitatem, fine qua fyftema morale non poteft efífe

D7 f

perfe&um , nobis laxgletur

Hoc modo ratiocinatur cl FrcmmE Critik der Offenb, üit. A

fiaT

pag. 6 So lange endliche IP'efen endlich bleiben , werden f f& — denn

flent

das ifl der Begriff der Eudlichkeit. im der Moral — noch unter . an-

i

dern Ge[ezen flehen, als denen der ernunft; fie werden folglich die

Vititu

vóllig fle Congruenzs der Glükfeligheit mit der. Sittlichkeit. durch . fiech

(um :

felï )f] mie hervorbringen kómmen

Nun aber fordert das AMor algefess

dies ganz mzbedmgt

und ohne Ru/gf acht auf ]'lä'uglzch/lezt oder Un-

gofitu

Áamm

m()glzc/z/»ezz

Daher kannu, diefor Gefez; mie aufhóren , gültig 2u feyn ;

Jun G

da £5 mie erreicht feyn wird; feine Forderung kann mig ein Ende

neh-

-

2

]

[

vin

Es gilt für die Faripheit: —

nehmen, da fie mie er fullt jeun 4pirdz

K thut-diefe Forderung an jenes heilige. Iefin, i in Emigkeit. das

CItUt

hüchfle Gut iu alle vernünftigan,Naturen zu befürderu; in. Ewig-

divina

Reit das. Gleichgewicht. zueifthen. Sittlichkeit. und. Glükfeligkeit herzu-

(10 ex

flellen

jenes. J'efen. mufs. olfo feloft ewig [eun, um eimem ewigeu

udit,

AMoralgefeze , das feine Natur befrimmt ,. z ent/prechen ;; und es mufi

Uturo

diefóm Gefüse pemüfi, allem vernünftigen IF'efin, on die diefes Gefes

die E zgäezt

gerichtet. il ,, und von. welchen es Ewigkeit fordert

bus-

geben.

x h

XVII

fien-

Ex hisce omnibus patet

quousque faciamus cum cel

jia m

HrevpzENnEiCH, qui (vid. die Betrachtungen über die natürl. Relig

ematis

JL Th. p. 34.) exiftimat: r lüfit fich keim moralifcher Glaubens-

If/]g 18

grzmd für die Un jierblzch/»ezt der-Seele , unabhüngig und getremzt UOn

k efie

dem für das Dafoyn Gottes auffiellen.

. Quatenus argumentum pro 1mmortqhtate animi fine po-

N

üta Dei ex1Pcent1a poteft duci,

illud ab argumento pro exi-

-- (

Pcentla D61 non pendet;

fed ex rationibus $. przec. allatis

!tr.ai

mprmus

quatenus utrumque argumentum uno eodemque

Igl ] dit

nititur fundamento, omnino unüm cum altero intime eft jun-

7) f "

&um atque connexum, & certe extra omnem dubitationem

p

pofitum eft, quod idem Au&or p. 134. docet:

Der. Menfih

? J

&ann. ohne widerfprechend mu denkem,

keineswegs. zugleich das Da-

af

jayn Gottes belzaupten, mzd dze [hyierblzchkezt der Seele laugnm.

j Eï[ü

n

"B

XXIX

28

pn

AAXIX

ft

Omnes, qui hucusque mecum perfecuti funt, qus pro

in

immortalitate animi afferuntur, areumenta, fine dubio jam

dt

jam perfpexerunt.haud exiguam fimilitudinem, quze inter

il

hzc, & qu pro exiftentia Dei afferuntur, argumenta, in-

de

fan

tercedit

Cum enim utrumque objectum fit transcendenta-

s

]i

le, neutrum neque experientia neque fpeculationibus meta-

t

phyficis poteft. probari; .Sunt tamen. quzedam

in quibus

lat

haud parum inter fe diftant

Experientia enim przeter .ea,

de

ex quibus argumenta analogica funt formata, nihil preebet

M

ex quo ad immortalitatem poffit conclud

cum tamen e

fa

dem de mundi conftitutione haud pauca doceat, quibus ad

tu

Dei exiftentiam probandam polífumus uti

Qua ex cauffà

e

Q

z

argumentum phyfico-theologicum pro exiítentia Dei

multum preeftat omnibus, quae pro immortalitate animi affe-

(àte

runtur, argumentis metaphyficis

mel

Ex adverfa parte argumentum morale pro immortali-

tate mihi quidem plus evidentiz ac perfpicuitatis habere vi-

tis

detur, quam id, quod ex moralitate pro exiftentia Dei du«

exil

citur

Quamvis enim, (quod tamen multi non concedent )

pari cum evidentia probari poffit propofitio, in pofteriori fup-

Ton

pofita: (fyftema mundi fecundum rationis. nofttze leges abs-

EEE NT

que divina mente non poffe cogitari) ac altera, in priori

qu

fuppofita,

(in hoc mundo perfe&tam moralitatis & felicita-

fibil

tis compenfatlonem non effe mamfe&am) alia tamen adhuc

1ehnqu1tur difficultas. Cum emm unico illo, qui lege pree-

Ícri-

!

P

E aR PAU Bo teSrtbarseren

ao

20

fcribitur, modo non polfit agi, nifi antea de exiftentia mundi

! o

intelligibilis

in quo . omnia 2equa lance adminiftrentur

fit

j

decifum, idem tamen non videtur locum habere in quaeftio-

Intet

16 de exiftentia Dei;

nonne enim polfet opponi,

quid nos,

PBL

de exiftentia talis mund1 jam certos, cogat, etiam in cauf-

n

fam: ejus -tque originem inquirere, cum certitudo de illius

letae

mundiexiftentia, quae.etiam fine cognitione cauffze poffit ob-

ubus

tineri, ad finem moralem jam fuppetat? - Haud quidem me

1 e(x,

latet, quid philofophie Kantianz propugnatores refpon-

ebe

deant; *) Sed fi etiam eorum refponfiones. plurimis. fatis-

e

faciunt, tamen certiífime qu'ïedam contra argumentum mo-

us ad

rale pro. exiftentia Dei, opponuntur

quae contra argeumen-

quifi

tum morale pro immortalitate non opponuntur

a Del

Etiam argumentum teleologicum pro animi immortali-

affe-

tate magis eft evidens, quamvis & pro exiftentia Dei argu-

mentum ex hoc fonte duci poffit haud contemnendum;

Y Läh

Denique analogia plane non infervit ad probandam en-

ope Vi

tis infiniti, adeoque ab omnibus finitis infinite difcrepantis

exiftentiam

ei du«

dent)

Argumentum pro exiftentia Dei ex legibus univerfi

rifüp.

non eft aliud, quam phyfico-theologicum . & moral

x ab

Ex immortalitate mon poteft colligi exiftentia Dei, nifi

pl joti

quatenus fummi boni, ex quo immortalitas deducitur, pof-

ficita

fibilitas atque exiftentia immortalitatem includit

N

adhuc

.. Deni-

*j Solutionem hujus obje&ionis vide in Born und .Abichts Ma-

p

s Qazin.

fcti«

:

"30

imposcasndnli a

[4

" Denique qu1d de argumento,. ex confenfu gentium pio

Ltmque "do&rina -du&to, fit ftatuendum

D

Jam ex ns,

que

dj

S. XXIL. diximus, intelligitur.

Et jam judicium ferre poff ümus de eo, quod cel. RgiN-

E

fn

HOLD in den Briefen über die Kautifche Philos. J F D 217 do-

Ti

cet: Die beiden Glaubensartikel der. pratlifthen. P'ermn /f Jfind: aurch

Y

ihre Naiur

ihretn. Urfprung und zhr Schichfal fo immig vereinigt,

m

dafs fich fa ji alles, as in diefen Rückfichten von dem Einei git, auch

al

auf den zndern mzwmdm Jàfit,

ss st

El

Tf

XXX.

du

Liceat unicam, de qua inter philofophos controverfia

yi

eft, addere quaeftionem, quamvis ea non tam ad argumenta

)

plO exiftentia Dei &.immortalitate animi,. quam ad hoec ob-

he

Jeca ipfa eorumque inter fe. relationem pertineat.

)

f

Immortalitatis fpe etiam absque agnita Dei exiftentia

L

virtutis ftudium poffe augeri inter omnes convenit, & omnes

1ie

quoque. confentiunt, virtutis hoc incitamentum. haud parum

fege

Sed multl

minul in eo, qui Dei exiftentiam non admittit.

Is

etiam arbitrantur ,

do&rinam de Deo, quamvis ea, .conjun-

L

&a cum do&rina de immortalitate animorum, tantopere ad

W !

promovendam virtutem faciat, nihil,ad eam mPallandam &

foe

evehendam conferre, quum primum. animi inmortalitas ne-

f

getm

TM

Es ifl wohl, ita inquit.cel. PLATNER, **) eine ganz

um

richtige Bemeräzmg, welche Friderich der. zweyte, (der, um.es im

g

Forbeygehen anzumerken, . durch jfeine Aeuü?rzmgm über. den. phy-

Ta

ficotheologifchen Beweis für das Dafeyn. Gottes ,

ein mer/»wurdzge:

u

qugnzf abgelegt, wie unwiderftehlich und uberzeugmd diefer Beweis

Jfey)

*) Certe enim coamta obje&mum inter fe relatio etiam comparationi

4fiaic

& relationi argumentorum, quae pro illis ne&untur

lucem ah-

*

quam affert.

4

)

(

L

* Platners Aphorirmen 4, Ts p. 623

) |

aE

lo

féy) im feimer. Kritik. des Sy(teme de la Nature macht, *) dafi

das hüch/le IV/efeu ohne den Glauben der. Unflerblichkeit weiter nichtg

qngg

als ein Gegenfland müfriger Speculation bleibt.

EIN«

Certiffme ex doctrina de Deo multo majorem capiunt

.de-

fru&um, qui cum docGtrina de Deo etiam doctrinam de im^

durci

mortalitate animorum conjungunt, fed funt tamen quaedam

inigt,

in cogitatione Dei, quase jam per fe & absque cogitatione

immortalitatis animum noftrum ad.virtutem polffint exftimu-

azzdz

lare atque impellere.

L

Nonne enim animus nofter, etiam fi

J

am ad immortalitatem non refpiciat, fumma tamen cum ve-

neratione & amore profequetur eum, qui univerfum mun-

dum creavit, confervat, & fumma cum juftitia, fapientia &

reria

potentia regit, & qui inprimis genus humanum tanta icom-

nienta

pleGitur benevolentia, ut ejus beneficia cogitatione compre-

x 0D-

hendi non poffint, & ut omnia, quae natura noftra non re-

fpuit, nobis largiatur, nonne porro ejus, quem tanta obfer-

lenti

vantia colimus atque diligimus, virtutes imitabimur, & non-

ymnes

ne itaque, veneratione & àámore fan&iíffimi Numinis moti,

arum

legem moralem lubentius & majori -

mus?

*

cum alacritate explebie

mll

L

njun-

Denique, fi certi fumus, mundum a juítiffimo Numi-

t od

ne regi, animus noíter ad omnes vit» cafus, ad omnem.

am X

fpem & fiduciam erigitur atque confirmatur.

as n

At fine dubio omnia hzec aliter fe habent, quum pri-

f g

mum cum immortalitate etiam Dei juftitia & fanctitas ne-

y.er if

gantur, nam ex hac fenter

;

itia, qui yixjtuti chdet, | flbl ipfi

n p

ürdig

haud optime profpicit.

XXXI.

j Bfl[iEiJ

Más

:::::

) Denique argumenta pro immortalitate animi etiatn

[)

noftra

anitnl

analogiam quandam habent gu.m lis, quee pro libertate

: aü'e-»

glem All-

* Oevrer 'Tom. Vï. p. 159.

*) vid. fcripta Kantiana plurimis locis.

—

ORE ORUA

5

afferuntur. Cuin enim & hoc'obje&um fit transcenäentale,'

illius poffibilitas & exiftentia fenfu interno & fpeculationibus

metaphyficis neque probari, neque oppugnari poteít. *)

Sed cum libertas animo meo infit, illam confcientia mei

ipüus detegere haud eft impoífibile; & cum ad moralitatem

oeque fit neceffaria ac do&rina de immortalitate & de exi-

ftentia Dei, illa etiam legis moralis ope poteft probari. Quo-

niam vero nihil invenimus, neque in reliqua natura noftra,

neque in aliis naturis, neque in legibus univerfi & Dei volun-

tate, quze ad movum de libertate aut contra libertatem argu-

mentum pofüint perducere, plura przter hoc pro libertate

haud pfoítant argumenta.

De confenfu gentium ex eo

poteft judicari, quod natura omnium eft eadem, & confcien-

tia fui ipfius & fenfus quidam moralis nulli plane defunt,

quamvis ea ih uno ma

gis, in altero minus fint exculta atque

evoluta.

-

*) vid. inprimis Schunid, Reinhold im den Bri

efen. über die Kan-

Uüfche Phiofophie,

L]

und Skeptifche Betracktungm*über die

iFreikeit- von. Creuzer

N

|

Qorrigenda.

pag 16. l. 17. leg. talis pro hzec

pag. ig. ]. ult. & P. aufg .& in

M

parte I. differt, p. 9. l. 3. ratione pro probabilitafe;.

.pag. 1r. l. 9.

10.

teftimonio qua tali p. ex h. argumento.

pag. 13. l. r4. majot

BE

fit p. plane non defit.

pag. 14. l.3. cafü, quem fupponimus,

C

p. plutimi poffint effe, quibus, & l, 5.;adeoque illorum p. & cum

TE

porro generatim . l. 6. fit p. poffit 'efi'e.

C

CE

T URREREECEEEERRRERRSREONREEERUE EOR Rn — —

$81

L

"

€

m

a

3

i ais

"

EVsl n a o DA

E

ne

A:

——

h

du

As

d

ERE

—

4

nb ——

—

s

n

as

n

Es

scisetitii ss

d

s

x

p

:

E

d

3

Es

^

W

m

EI

[

(;

3R

3

-

E.

-

E.

*

»

?

x

—

n

n

"-

UET

*

D

-

E

w,.

De o La ÉB —

i

i

i

z

-s n

TRU

h

Es

*

me

—

i

L

d

E

L

x

LR

ZE

d

—

X

"

-

"

*

*

d

*

-

E 3

L

g

[

E

E

r us

d

EI

T.

p s

*e

g

A

[

-

&

*

i

&

,.X

"

EM

pE

m

L

-

L i

u

$

at

"

g

-

*

La

3*3;

-

a

fa.

*

£

m

Á

gf

äp—

$

u

"

Á

*

i

i

«

T

*

"

g

"

L

*

:

4

^

d

E

m

*

-

as

*

r

Fs

—

E

-

"

*

5

r

--

4

E

r

Á

y97

i

$*

d

«

F

$

L

d

"

[

3*

:a

- i

w

»

Éw

á

*

»d

"

"

u

vt

h-

*

s.

;

»

&

r d

du

df

F.

*l

*

f

i

r od

r il

a

*

um

]

d

m al

-

ä»t

E l

*

*

p

É

F^

üïf

FA

a

44

*

w

T

-

Rsl

"

$

ad

"Ó

F

E

T

3*

ii

L

i m d

E.

Pj

"

3

N

£

E

r d

PX

r

B-

d

7

Es

E i

*

»

»

H

Wæ

i n

AR

P

49

*

&

g

;

"

3*

hi*

E

ab

h

P

a

r

pE

ir

;

:

"d

u

^f

LIBU

hj

,wæäs

p

»

a

&*

P

$

"1

b

,

^"

".

s

,

P

*

—

E sss

3

»* *5

r2

F

Q

y

[

$^

db

L

v*

u

a.

PT d

N

-

d

F

,

h

t

M

E

"

,

7

i

F aol

f

s

r

E d

d

A

"zg?æ

r d

"P

*

. d

&

du

h

"

É

Pa

»

*

"

LE

"

M

-

1

-

ii

u

a

i

H

ffïiïv

-

A u

r d

75

P

P

P.

i t

:j

^

;

u

H

*

P.

&

H

MA

g*'

E.

i

xj

æ*äw

?*4»

E

A.

"xX

"3

CMf

hi

s

Pa

3—

r

*

&jä

*

LI

^s

L

k d

*

E

f

i

*

»

£s

£

s

u

k

( »

7j

*

É

A

*

?

*

a

"

t

2!

^.

E

i x

H

:

E

r

:

* *

z

j

Y

d

[.4

,

a

a

TE

Fa

3

"us

r

"&

*

bo

E

r

a

s

d

d

T

p s

.

-

d

d

;

M( N-

z*a**e

j

m

ig*ï-,

as

»

^

*

^

$

a m

-

E od

"

i*?*e

Y

ii —

us

m rtu

"3

:

Bd

A d

r A

E

r

-

&

m

Le]

E.

e

n

$

ää

ME UM :

w

s

w

d

ia

n

s

o

r

-;.

-

-

um

OR

d

V

(

U

d^.

T

ï

S

DISQUISITIO OMNIUM

R

19

TAM PRO IMMORTALITATE QUAM PRO|

1gtà

MORTALITATE ANIMI ARGUMENTANDI

E

)ul

à 10

GENERUM.

115

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

tlam

PARS POSTERIOR

17

apta

quod

QVAM

O Baancle Q

16

1.

DEO JUVANTE

RECTORE VNIVERSITATIS MAGNIFICENTISSIMOEY

ä

Bw

15

t

SERENISSIMO Ac POTENTISSIMO DUCE gT DOMINO

iDpd

N

[l €0

DOMINO

Il fiiü

) &

em&

CAROLO*

m

DUCE WIRTEMBERGLE zgr TECCLE REGNANTE

0

Jatüf,

REL.

REL

aptus

PBDRUESIDA

littr ,

aWT,

eg

nfide

JACOBO FRIDERICO ABEL|

mque

PHILOS. THEORET. ET ELOQ. PROF. P. O.

l

PRO OBTINENDIS MAGISTERI PHILOSOPHICI HONORIBUS

—2

mbnun

Diebus . Sept

MDCCXCIII

H

mna,

PUBLICE DEFENDENT

|r Mo

G

: fudi-

IOANNES GUILIELMUS ANDREAS PFAFF, Sriuitgardienfis

[onjdà

nto te

CAROLUS CHRISTOPH. FRIDER. BILFINGER, XJNürtingenfi

E

F

CHRISTOPHORUS FRIDERICUS KRAUS, Calvenfis

E

PHILIPPUS ERNESTUS EHMANN, -fhppelavienfis

Illlllllll » W

ALBERTUS GUILIELMUS WERNER Friolsheimenfis ,

f cone

SERENISSIMI STIPENDIARII ET MAGISTERII PHILOS, CANDIDATI

jefi 1f

dat —

TUBINGAE zurr:ERusS SIGMUNDIANIS

m pro

w Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com