KaI600-131_2

h

-

s

^.

d

:

E

"E

*5 sf*üä

ii

ha

v

-

-

d

&

A a

Á

^

E

*:ï

£

n

3

13

.

w

I

»

*

*

*

E

*s

äï-

E

*

&

!

uX

J

n

E

Q'*df"

*

v

B!

»

um

ho

*

s

^

À

*

x

AX

w

ï

*

a

LT

4

i

*

r

E

Esl

*

'&*'äha

*

^

J

w

h. s.

k us

*

L

i

"*

A

*

yäïi*

"

-

L OA

-

H

v

s

Z

v

4 w

Q:*ïä

wü**-

E

"

*

x

s

E

dees

*

d

*

r2

H

[ 3

d

b s

313&

BR at

*

x

|

hr . M

"

"

i

b*

g

3*

-* AR

*

m ii

E*

——

* ate d

T

e

heinsss qgÜ

*

8

ls

-

*

-

Mdl

.

ER

».

M.

E.

o

"g

,?gä

s.

*

A

-X

4

W

o

üïmä**?r

*s

w

L d

*

*

""

"

".

L

»&3*

T hi

»*

^.

a

d

gg:'*

2 d

Va DP E

$& d

L 4

ib la

"

*

s

*

ob d

&

^

LTW a

3

;

*

"

p

- *

b

f

:M-xü

$

-

*l

d

d u

;

n

d

3

ii

.

g

Dd

-

w ie.

$

.&äw

«

»

—

y.

"

*

E

"—

Á*

"N

i.

äæä

*

E

*

E

WE

hs

** Zs

:

wX

"

LA

m

k«

vll

D u

'?Ww

xï

E

*

*Väw&

;2

A*

*'*Aä

$

E

æ*wüäx

L.

s

p

&

»

u w

E

*

P

ä*ä

'Sfæ

P

has !

*

p«

EX

Y

*

a

E

g

*l

t

t

N

ïïä

h

b i

E

"

ï

à

&

»a M

*

»

3

5

d

*

*

ä

E

s.

$

.&*-j« -

ä

*

:

-

^i

&*

5

i

*

]

ä*k

*

ïü

L

-

*

E

T h

.

Ll

EEl

E

äh.

des

al

X w

E

*

&

&

1

L:

*

-

x

L

*

-

Wi

^

[

^

:

d

&

"

bl

Á

L

.

^g

E

EL

"-

E

*

X

* s

*

$

Bs

Á

-

&

2

L

S x

x

*

3b

À

X

[

R

ï»tæ

ääx.

*

d

1

i

o

d

Ü

1

:

T.

E.

X

N

d

i

i

:

ï*

*

E

.

&

T

ï»ä

L

ä

-

:

:

d.

Wt

A

.

j

L!

E

ä

i

|

*

*

lä;.

E

ä

Zs

*

l

*

«

d

*

*

d

i

*

od

*

—icta

— t RRR .. 55 A0T

M — ÓÀ—M—7 À

——

—

—— G RE

—ÉÓ — — QÓ

Digitalisat

vorhanden

——

l

i

a

re

N

ia

«

&

hi

E

o

L

-

À n us

Á

DISQUISITIO OMNIUM

TAM PRO IMMORTALITATE QUAM PRO

MORTALITATL ANIMI ARGUMENTANDI

GENERUM.

PARS PRIOR

QUAM

DEO

JUVANTE

RECTORE VNIVERSITATIS MAGNIFICENTISSIMO,

SERENISSIMO Ac POTENTISSIMO DUCE r DOMINO

DOMINO

CARDLO

DUCE WIRTEMBERGUE xzr TECCUE REGNANTE

REL. REL.

PROGESIDE

JACOBO FRIDERICO ABEL

s

PHILOS. THEORET,. ET ELOQ. PROF. P.

PRO OBTINENDIS MAGISTERII PHILOSOPHICI HONORIBUS

j

DIEBUS SEPT. MDCCXCII

PUBLICE DEFENDENT

f

FRIDERICUS JACOBUS BECRK, Gorppingenfis ,

FRIDERICUS LUDOVICUS KAUFFMANN

Hegenlohenfir ,

Stuttgardianus ,

JOHANNES GOTTLOB SÜSKIND,

]OHANNES CHRISTIANUS PF ISTER, .Plieidelsheimenfis,

MAGISTERII PHILOS. CANDIDATI IN DVCALI SEMINARIO THEOLOG

'"TUBINGJZE, rzrirreggs SIGMUNDIANIS

|

É

em

ï

hil

[

a met

metam

«t

v n

propj

ter Í

T

füentan

dere fut

f

(*

las Dieq

ï

—

?J De

10

1nà

ilbg

Lei,'

8) Qs

lofo

ïup«

| !

A

d-

i.

2252*

o RD

&

3.

hilofopho, qui veritates maxime graves atque difficiles

perfcrutari enititur, nihil magis curze effe debet, quam

ut methodum coguofcat, qua ufus facillime atque certiífime

metam poffit contingere. Ut hanc indagands immortalitatis

aut mortalitatis animi noftri methodum cognofcamus, non

ut immortalitatem ipfam probemus, in hac differtatione nobis

propofitum eft, quare etiam non argumenta pro illa conge-

rere, fed tanfum," qucnam pro illa aut contra illam argu-

mentandi genera rejicienda, quzenam admittenda fint, often-

dere fumus conati. f')

DOA

C

Enwneralio ozmzz'zznm argzmzmmndz' generum.

)

l.

Certiffime in -axlïmi notione fundamentali neque immortali-

. tas neque mortalitas continetur; adeoque etiam mera fubjecti

ana-

*) De omni hac materia legantur b. PLOUCQUEfI disquifit;io ratio-

num, qua tam ad ftabiliendam , quam ad infrin endam animi hu-

mani immortalitatem afferri poffunt. Tub. MDCCLXXIX. & Brzefe

über die kanti

Leipz. 1790.

fche. Philofophie von*'Carl Leonhard. Reinhold

E

Celeberrimus Reinhold in den Bri

| 23

?gj:en über die kaniifche Phi-

lofophie agit tantum de argumento morali, hiftorico (revelatione

fupernaturali fundato) & tranícendentali,

A

2

analyfi aut predicati cum fubje&to comparatione neque ho»c

IG f

enie

neque illa poteft erui; uno verbo, propofitio: Animus homi-

hisce

nis eft immortalis, 2?eque ac altera, contrarie oppofita:-Ani-

aii

nli

tione

mus non eft immort:

s, eft fyvthetlca, fenfu Kantiano, non

fumm

vero analytica. — Si propofitio, de'qua agimus, eft fynthe-

bus [

tica, adeoque fubje&o aliquid (five immortalitas, five morta-

Dei,

litas) tribuitur, quod notioni illius fundamentali non ineft,;

medium certe quoddam inveniri debet, quo przedicatum, in

!

cogitatione fubje&i non contentum, cum boc Jungitur

quod

talita

quidem, medium , cum effe poffit vel experientia ipfa, vel ali-

tendi

quid ab experientia diverfum, animi tam mortalitas, quam

immortalitas duplici tantum modo poteft probari, aut empi-

4

rice aut à priori.

Qui experientia de animi mortalitate edo&us eft, is vel

in fe vel extra fe aliquid obfervavit, quo pofito Immortalitas

üte

locum non poteft habere.

Qui experientia de animi 1mmor

fe mj

talitate edo&tus eft, is aut vivus adhuc, vitam poít mortem

Inont

nos exfpectantem

ejusque objecta, inprimis homines olim

]l

mortuos, jam vero in alio fyftemate viventes vel in hoc re-

verfos, & univerfe ea,. quse nonnifi pofito alio futuro fyfte-

etiam

mate explicari poffunt, intuitus eft, aut ipfe jamjam corporis

lrdque

vinculis laxatus & in illud fyftema ingreffus erat,- poftea

vero in hoc rediit,

ä

Argumenta a priori ducenda vel in homine lpfo, (five

JH

(

qua tali, five qua fpiritu finito) vel extra illum quzruntur.

D

fi

Priori cafu depromuntur aut ex cognita interna animi

&

natura, aut ex immortalitatis f. mortalitatis cum fine fpiri-

hr

tus

Tic

Isl

3

lec

tixs finiti; 6mnibusque, quz? de homine obfervavimus;: con-

lOQ«

venientia, propofitionis contrarie oppofitze vero cum omnibus

"Ati«

hisce disconvenientia.

Pofteriori cafu illa aut ex comparae

Don

tione cum aliis naturis finitis aut ex legibus mundi aut ex

itlie.

fummi Numinis voluntate & affectionibus derivantur.

Omni-

JQfta»

bus hisce addi debet argumentum aucoritate aliorum, vel

nefl

Dei, vel fpirituum finitorum, fundatum.

n,in

Perfcrutaturis itaque indagandee immortalitatis f. mor-

quod

talitatis methodum omnia hz argumentand

el ali«

rendi officium incumbit *).

.i genera perqui-

Quamm

BIDp

, "C:rgumentatio. empirica. prior, fepofifis eventibus extraordinar iir.

I1.

$ vl

Arggmentum empiricum, cum mülfïs maxime arridäat,

AWETS

ut etiam de eo defperantes graviter conquerantur, haud abs

|[Ij0fe

Y Cetm

re mihi vifum eft, pluribus de illo di

fferere & qu i!lud pre-

: olim

r;nunt, difficultates explanare.

)C I6«

l. Et quidem primum facile apparet, przefens tantum, non

etiam futurum , qua tale, intuitioni poffe fubjici. — EHoc fenfu

ylle

itaque futura vita non poteft cognofci experientia.

rporit

A 2

Sed

poltei

E

*) Cum facile fieri poffit, ut argumentum ,. quod ad immortalitatem,

(Ie

certo quodam fenfa fümtam , probandam fuüfficit, tamen non fuffi-

itu[-

ciat ad eandem alio fenfu probandam, in omni hac materia ver-

fantes femper meminiffe debemus, immortalitatem, feníu perfe-

n

&iíffimo fumtam , includere durationem animi e£ermaz, cum omni-

bus iis determinationibus,

quz ut fummus hotminis finis obti-

; fplïi'

neatur, i, e. ut ejus p

crefcere, requiruntur,

erfectio moralis & felicitas in infmitum poftfit

(ü5

r

ni$1

Sed miffo'etiam hoc, certe, fi vitam, poft mortem nos ex-

fpe&antem , ejusque objJecia qua talia intueri vivis datum effet,

piuf

li

Wi

fupponi deberet, aut novos plane fenfus in nobis reperiri; aut

tü

ü

hos, quibus hucusque przediti eramus, ita poffe immutari, ut;

quod nunquam [ub eos cadebat, jam fub eos cadat, aut deni-

l

ac(

que obje&a futurze vitze tam parum diverfa effe ab obje&tis

ente

hujus vitze h. e. a phanomenis in fpatio, ut iisdem fenfi-

temp

Sed

a

J

bus, quibus h&c intuemur, etiam illa intueri pofl:mus.

de novis fenfibus certum nunquam apparuit veftigium; fenfus

POH&:

fnius.

tam immutati, utjam intuendis obje&is tam diverfis fuffi-

ciant, aut hujus vitze obje&tis intuendis vix amplius accom-

Ytaq

modati effent, aut iterum deberent immutari; fi vero iisdem,

fyfla

quibus hujus fyftematis phzenomena intuemur, etiam futuri

i

bh

[n

ilius fyftematis obje&ta intueri poffemus, tum non intelli-

poffe

geretur, cur nec alii hzec intueantur, & cur nonnifi Ja&ura

hujus corporis horumque organorum facta, adeoque nova in-

tuendl ratione conceffa, in novum illud & fuperius fyftema

&dhuc

tà

Is

ingredi, ejusque obje&ta intueri liceat? . Et quomodo denique

V

fon

nobis, quibus omnia alia, fenfibus noftris fubjeca, hujus vitze

lombi

f. epochze videntur effe obje&a, certum fit atque exploratum,

ea, quz hoc momento nobis obverfentur, efle alius, poft

ortem demum nos exfpectantis, non hujus fyftematis obje-

35)8

&a, nosque itaque, quamvis in hoc adhuc conftitutos; illud

tamen Jam intueri?

IIl. Ponemus veto, talem mtuxtmnem vires noftras non

là

transgredi, tamen alia adhuc oritur difficultas.

Senía noftra

"

$

non revocari, multo minus recognofci poffunt, nifi interiora

u

organa eodem fere modo moventur, quo olim à cauffis exter-

nls

&

/

5

N Cs

nis movebantur, — U-t vero hoc fieri poffit, nion folum vefti-

elfat,

gium aliquod illorum motuum organis noítris impreffum re-

; 4üt

linqui, fed etiam corporis ftatus przefens ab eo, quo confti-

W; ul

tuti fenfa illa accepimus, haud nimis recedere oportet. Ex

Jenis

hac cauíffa imagines, fiatu quodam extraordinario menti prz-

Qis

fentes, nunquam reftaurari poffunt, quotiescunque aut eo

ff

tempore, quo illas accepimus, ftatus corporis hujusque ad

Sd

animum relatio talis erat, ut veftigia illa rite imprimi non

enfüs

poíffent, aut ftatus corporis, quo imagines reftanrare volu-

(uff

LÀ

ld

mus, ab eo, quo imprimebantur, maxime differt. ) Cum

COT

itaque utrumque hoc locum habeat, quando quafi in aliud

Oety

fyftema rapti, obje&a ejus intuemur, vix ac ne vix quidem

ruturi

effugere poffumus vituperationem -eorum, qui talia vifa non

tell-

poffe in memoriam revocari exiftimant.

Qura

.HI. Si etiam omnia hec pericula propulfata funt, tamen

1 it-

adhuc in plura alia incurrimus.

Cum enim fenfüum & phan-

Vema.

tafis imagines, vel etiam conceptus & judicia noftra fzepius

migue

viforum fpeciem mentiantur, aut mendax memoria ea, quz

vite

Íomniantes percepimus, tanquam ftatu vigiliz? percepta red-

AtütIl,

2V 3

d;aï,

pol

obje

*) Streithorfé im Morizifchen Magazin — er (zgrotus febri la-

illud

borans) erklárte mir , dafs er nicht wiffe, was mit ihm vorge-

angen fey, man habe ihm. gefagt, dafr er mehrere Wochen

j

rank gewefen , aber es fey ihm, ais wenn er nur einen 'T'ag

Bu

lánger gelebt hátte. . Selbfe von den óftern fchmerzhaften Ope-

rationen der Wundarztes wvufrte er fich nur an eine einz:ge

iotta.

ganme dunkel zu erinnern , die, nach feinem Ausdruck , avie im

4draum

od

efchehen, und von ihm nicht fonderlich empfunden.

worden fey. Zum, Behuf diefer Operation wvar er auffer Bette

gebracht worden. .Er konnte

extef"

fuche noch, fyeden. erinnern,

Áich aveder an meine voriggn Be-

i

6

-

quiden

dat, quam facile, fi talia vifa nobis.conceffa effe fciremus,

ET

imagines phantafize & fomnia noftra in illorum numerum re-

ferremus, adeoque ad veri

tat

[4709

im experientia probatarum di-

quo m

gnitatem eveheremus.

Et nonne etiam verendum efífet, ne

fiator 1

homines, fi illis adhuc in hac terra verfantibus, in aliud fu-

meum

perius & beatius fyftema pateret aditus, hocce jam nunc in-

mini a

vadere omnibus viribus, nervisque contenderent, eoque ipfo

1n n0s

finem , qui illis, in hac terra commorantibus, prefcriptus eft;

mï:vö

negligerent ?

Dem pi

mate -

IV. Tandem omnibus, quz' hucusque diximus, etiam

Wos,

miffis, tamen imtnortalitas fenfu, quem (f. I. not.) determi-

nentu

—

navimus, non effet probata,

IIT.

?i

li,

Forfan autem ; quämvis obje&ta. illius fy&emaiis ab hujus

Ic

fyftematis obje&is vere fint diverfa, & hinc qua talia fub

lo

WO

fenfus noftros non cadant, illa tamen, certe nonnunquam , eo-

E

dem modo ac hzc, i. e. tanquam phzenomena in fpatio fenfibus

ho

äig

noftris fubjici, adeoque a nobis cognofci poffunt? Sed an tale

utriusque fyftematis commercium poteft probari? quomodo

eirgz

N

fit, ut obje&ta tam diverfa eodem tamen modo, certe non-

[

nunquam, appareant, & quomodo certi efTe poffumus, hoec

D7

i

phzs»nomena ad aliud fyftema etfe referenda, cum tamen reli-

[)l!

E

qua omnia ad hoc tantum referantur?

do

Forfan e.g. homo in vita a me cognitdä, þo&ea vero

unc

ent

mortuus & jamjam in fuperius fyftema evectus, ac in illo vi-

it

(

&

la

tam degens, tamen mihi nonnunquam apparere pote

ER ]

Wo

WTF

quidem

—

bs

r

N

quidem in fpatio & tanquam externi mei fenfus phzenomenon ?

] fe

Sed aut homo, fuperius fyftema jam ingreffus, revera eo,

m di.

quo mihi apparet, corpore eft indutus, tum hoc przefenti ejus

L, De

ftatui non convenit , aut ille tantum nervos meos & animum

d fü-

meum iï:i.pe—*æft adficere, ut, quod revera non adeft, corpus

s

ni

I

mihi adpare

t, tum verendum eft, ne fpiritus, q

ii

bus tanta

iä

? iplo

in nos poteftas commiffa eft, illa ad nos decipiendos abütan-

JS e&)

tur, & quis porro certos nos facit, hanc nervorum adfedio-

nem proficifei ab hominibus mortuis, iu füperiori illo fyfte-

mate jam degentibus, non ab aliis cauíis tranfcendentali-

&

l

teffri

bus, e.g. fpiritibus malis, qui hoc modo nos decipere co-

nentur. *)

Deniqxue

) vid. JuZiur oder von der Un;/ierblichkeit der Seele v. H

æfe-.

—

der. Braunfchaveig 1790. pag. 67. ubi ita differit auctor:

Yojus

Ich glaube doch nicht, dafr blor Guter und foviel Guter

bey jolchen Erfcheinungen heraus káme.

Sie bónnten auch

a [b

avohl üble Folsen haben. .E ifb ganz gewir, dafr finnliche

( *

Empfindungen aweit flárker wirken, alr wvenn wir die Wahr-

heit blor durch. Gründe finden.,

Da leztere erre:

nfibus

x

"'é£ nicht fo

die Leidenfchaften, und. l&frt uns viel kálter.

IKünnten avir

a &ale

z. E. die Menfchen im Monde fehen: fo qwürden wwir C 'OMLE

omodo

eine fehr gro[fe Menge Künjte ganz vergebenr anwenden , unfre

JNeubegierde zu befriedisem und auf diefen Planeten zu hóm-

& niol

71em,

Wir thun diefer jezt nicht; nmich£ nur darum nicht, vei

£

7

wir wiffen, defr alle unfre Bemühungen ganz umfonft feyn

»n

iürden ,

ondern auch darum nicht, wwveil unfere Na

ZDeO

;ibeo

[pannt

J reli-

durch finnliche F'orftellungen nicht fo fehr ge

J

wird,

£ine gewiffe Anhdánglichkeit ans Leben und an die Gefc

7

h (.Tfj'f[ e

der Welt, haben wir nüthig, fonfL wür

Li(o

2N7)

hier alle

&

7

h

n Jéocken ,

| Vero

und dier eine elende Welt averden ; ich glaube gar .

:/

o

r fie &amna,

entvOlkert werden würde, wvenn. durch. óftere Erfch

E

nung der

]lo vi-

Ver/fLorbenen die Neugierde nach der zukünft

LC

€»

en. IWelt zu fehr

f

A &

erreg

t würde. — Ich glaube, dafr der Seiïgjimord ezne j

eur Se-

wóhnüche Sache feyn würde,

quidem

ia

us

& d

$

— À

foa t

Denïdue etiam ea, quz- $. preec. n. III. & IV. monuimus,

(uam p

& qux $. VI. kmonebimus, hic lcc;um habex;t.

futurs :

LV.

deducan

Nonne vero homines mortui & in aliam vitam Jam Vtranä—

greffi in hanc revocari & ex civibus illius fyftematis denuo

hujus cives fieri poffunt, ita ut certe, quatenus, qu?e hisce

Si

hominibus accidere, cognoícimus, futuri fyftematis exiften-

gloriate

tiam experientia cognofcamus? — Sed an fuppetunt notz fa-

patitm

üis clarze, quibus zzr£e cognofcere poffim, homines tales,

mate Qo

non folum eífe olim mortuos & nunc revera redivivos,

OW

fed illos etiam in aliud fyftema jam jam fuiffe ingref-

The qua

fos? forfan enim eadem vis, qu:e mortuos, in aliam vitàm

J

jam transgreffos , in hanc vitam poteft revocare, etiam mor-

gttis Nit

tuos, in aliam vitam non transgreffos, in hanc poteft revoca-

& ft etia

re? Plura S. VI. monebimus; quousque autem ea, quz

mulio 'di.i

hnic & priori, S. llf, allatze, argumentationi defunt; factis,

Tini

di&is & teftimoniis aut apparentium aut redivivorum poffint

aterum

fuppleri, ex $. IX. patebit,

quam f&l

N

abip,

Forfitan generatim detegere licet fa&a quxdam aut phae-

pet omne

nomena ii nobis & extra nos, qu?ze nonnifi pofita futura vita

pofitus ej

poffunt explicari? Etiam huic argamentationi pJura ob(tant.

xime Q

Curn enim (ut de aliis hucusque, inprimis $. II n. 3. 4. ad-

Qquod ex

notatis, taceam) futurz illius vitze conditio & natura nos pla-

tisce re]i

ne lateat, nunquam apodidice probabimus, effe&tus quosdam

Ghtis vj

nonnifi ex illa poffe derivari, nec potius ex aliis cauffis, e.g.

icta

Of [

TT

mali—s Spiritibuf.s &c. proficifci. Seq omnia $. 1H. IV. & V.'d

non

—

-- ]

9

Ius,

non impediunt, quo minus tàlia effe poffint hec fatta, ut

quam primum judicium de illis ferre nos oportet, illa ex vitze

futurz exiftentia eajori cwmn . probabilitate quam ex aliis c.fwif' T

deducantur. 5 Viil.

T'AIlS«

iewo

- dirgumentatio empirica pojierzor

VI.

lisce

Si immortalitatis meo cognitionem ex eo mihi contlsn[*'e

tl«

gloriarer, quod

jamjam per longius aut brevius temporis

Ue i

Ípatium corporis hujus vinculis laxatus, & in novo illo fyfte-

ales,

mate commoratus, in hocce non folum redierim, fed etiam

IVINOS,

rerum in illo geftarum adhuc meminerim , tum fine dubio ex

ngrel

me quxreretur,

ipui

I) Quibusnam criteriis edoGus, fciam, me jam jam cor-

f Imof

goris vinculis fuiffe folutum, & in aliam vitam transgre(fum,

lOLT«

& fi etiam hujus quzítionis folutione liberarer, alia tamen

, que

multo difficilior mihi proponeretur.

fadis,

Finis fpiritus finiti peüulat, ut in ætemum ex1üens, in

gt

zeternum etiam magis magisque fe perficiat, & tain virtute,

quam felicitate crefcat

fed cum haxc incrementa non folum

ab ipfo; fed etiam a relationibus cum aliis obje&tis pendeant

üphe

per omnem hunc curfum, quovis temporis momento, in eas

ra vit

pofitus eft relationes, quse profenti illius ftatui finique ma-

obitam

xime conveniunt, & hoc quidem ea lege, ut quamprimum,

3. 40 ad

quod ex his relationibus capi poteft

Incrementum ceperit,;

pos pl

hisce reli&is in alias ingrediatur, quze illaum ad majorem feli-

üGSdam

citatis virtutisque gradum evehere & propius ad ultimum

$ ep

omnium fpirituum finem perducexe poffint, atque ut tali mo-

dida

do tam diu pergat, quam diu finis moralis hoc poftulat,

B

f0n

Ex

ä'

n

————ÁÁ€——R€

1o

Ex hac lege hominis exiftentia in plures epochas eft di-

$

ftinda, quarum cujusque relationes ita funt comparatz, ut

animi ftatus finisque, in hac epocha confequendus, hoc re-

qnodo

quirit, & in quibus proxime inferiorem femper fequitur pro-

ucusQ

accedel

xime füperior.

Sed ex eadem ratione bomini, cujus przefens

fit digi

flatus, finisque certze cuidam epochze accommodatus, & qui

fapient

ex hac ipfa cauíffa in hanc non aliam eft pofitus, non permitti

felicita

poffe videtur, utaut ex hac in fuperiorem , cui nondum aptus

eft, afcendat, aut fi füperiori jam eft aptus & ex hac ratione

refte yi

in illam jam jam tranfiit, ex fuperiori in inferiorem, cui nunc

Qlicete -

non amplius aptus effe poteft, & que itaque ejus incrementa

gumer

impedit, beatitatemque diminuit, revertatur.

Nonne itaque

fapientiffma h»c lex laederetur, fi ego corporis vinculis folu-

l

tus & in aliam vitam jam jam ingreffus, in hanc redire cc«

telinqui

gerer? *)

tiori f

]l) Cum porro veftigia imaginum , quze, animi cum cor-

& legib

pore commiercio deleto; accipiuntur, interioribus organis non

De

poffint imprimi & ipfuper fiatus; in quem eram transgrelfus,

lum ex

ab eo, in quem jam redii, tantopere differat; difficile intel-

Mfie a

le&u videtur, quomodo memoria eorum, qu»e in priori acci-

QUXtN|

derunt, in pofteriori adhuc poffit confervari. vid. $. II. nr.Il.

tf

I) Tandem ea, qux $. lL. nr. 3. & 4. diximus, etiam

agf

hic locum habent.

Quibus

Cündur

VII.

Clll(ïelze

Iu ex

*) Ex hisce cauffis plures theologi putant,

Lazarum aliosque a Chrifto

in vitam refufcitatos , vere quidem mortuos,

fed tamen in futu-

ftttatu.

ram vitam nondum fuiffe ingreffos,

xonzecpemiEtaaus

——

II

eft di«

VIEL

4, Ut

Si ad alios, quibus vitz futurc obje&a vel hoc vel illo

QC 10«

modo intueri contigerit, confugerem, tum non folum dubiis

lt pto

hucusque allatis femper adhuc premerer, fed jam etiam nova

«jens

accederet disquifitio; num horum hominum teftimonium fide

& i

fit dignum, num itaque ipíi in re tam diflicili; in qua etiam

ermittl

fapientiffimi tam facile errant, & de qua reliqui; quibus illa

) aptt

felicitas non contigit, judicare non poffunt, re&e viderint, aut

atione

recte videntes, num de re, omnes affe&us movente, verum

0i nunt

dicere voluerint? Sed probabilitatem certe etiam ex hoc ar-

ementa

gumento poffe enafci, quis negabit?

jfague

VIII.

ls folu

Et jam evidens eft, in argumento hoc emplrlco femper

dife CQ«

relinqui plures difficultates, quia inferioris hujus cum fupe-

riori fyftemate conjun&io, qus in eo fupponitur, &ni morali

t cofe

& legibus naturz noftrz haud fatis convenire videtur.

mis nor

Deinde etiam pluribus argumentis confirmatum eft, nu!-

sreluss

lum excogitari poffe phenomenon, a quo apodi&hra cum certi-

e tntel

tudine ad vitee futurze exiftentiam concludere licitum fit,

rt acd

quamvis fine dubio plura effe poffint, quze fecundum rationis

L ar.]l

noftrz leges multo facilius & probabilius ex futuri fyftematis

L

etiam

fuppofitione, quam ex omnibus aliis cauffis deriventur, & a

quibus itaque, quam primum judicium de illis ferré. cogimur , fe-

cundum pracepta rationis ad talis fyftematis exiftentiam con-

Vl

cludere debeamus. — Uno verbo: Immortalitatem non poffu-

mus experientia cognofcere, quamdiu curfas. maturg. ordinariur

e2 Chflüo

fervatur.

j m fum*

D 3

Zirgu-

ER TO?

zi

[ P

zirgutentatio empirica, pofitis eventibw ;ximardin.aräis

mlt.

4

jüe aniraculis.

ejusm

IX.

j

Sed omnia'aliter fe habent, quam primum feceffo fit

ftemat

a curfu naturz ordinario. *) |Cum enim in omnibus, quz

tittti d

füüfy

hucusque difputavimus, & contra hoc argumentandi genus

attulimus, naturze curfus ordinarius fupponatur;, illa non

fi etia

transferri poflunt ad eventus extraordinarios, in quibus fe-

Tcitan

ceffio fit ab hoc curíu, legibusque experientia cognitis.

& ng

Primum itaque ea, qu* de fine morali legibusque natu-

Qus,

ïä()tv

nofira attulimus , probant tantum ,. íecundum ordinarium

W )

nature curfam, regulasque experientia cognitas, neque vi-

1l

r

vos futura vitz objecta intueri, neque mortuos 1n hanc vi-

Lientia

tam poffe reverti ; fed plane nosjJatet, annon elfe poflint fines

D0

v a

fingulares & maxime graves, ad quos obtinendos Deus utrum-

bhe JU(

que hoc, quamvis rariffime, permittat aut adeo efficiat.

hoc f

Quod vero ad alteram attinet difficultatem , nullus intel«

Teceffo

ägïï;

nonne facultates hominum nonnullorum a Deo per mi-

YUs [)b

raculum ita pofïïnt' evehi, ut non folum ad futurum fyftema

ïmmo,

Iintuendu

m, fed etiam ad omnia talia. phzenomena rite diju-

um y

Sed miífo etiam .hoc,

certiffime

dicauda aptz reddantur.

Cfe p

piurimi homines, i.e, omnes fubtilius non difputantes, allatas

Dotle y

difficultates non viderent, adeoque empirico argumento maxi-

Eumim

m due

Seg

me forent contenti, hocque adeo, cum .a fenfibus origine

cat,

tüam (;

-

,

lm rgj

$) Po

fübilitas talis feceffionis feu miraculorum in genere, cum hzec

uifitio huc non pertineat, a nobis jam fupponitur.

isQ

at

—

13

4

cat, & zfï*eïtus.tantcpere moyeat, omnibus reliquis profer-

Sed & altius limantes confiteri debent, phaenomena

ejusmodi & fa&la ita effe poffe comparata , ut fecundum ea, quxe

$. preec. diximus,

23

P

H

j

lane non defit ratio ab illis ad futuri fy»

o fit

ftematis.exiíte

ALY

nt

iam concludendi & ut adeo, qguamprimum judi-

que

cium de illis faäh.; aut de ànimi immortalitate ex hoc fo??ïä': ferre coga-

'enus

mur, eam fupponere ipfz leges rationis imperent; inprimis

fon

fi etiam teftimonium vel mortui in vitam redeuntis vel refu-

8

ïl

fcitantis accedat, & fi inaudita rerum plurimarum cognitio;

f

& inconcu

H

fa virtus, in utroque confpicuz , ac denique effe-

natue

Qus, ex illis phzenomenis nati, finique univerfi mo:ali maxie

P

ATR

1me convenientes , fidem augeant.

je Y

Hisce przemiffis & miraculorum poffibilitate & conve-

X vie

nientia generatim fuppofita, facile jam eft intelleciu, haud

fines

poffe a nobis Deo indignum & phyfice vel moraliter impoffi-

iürt-

bile judicari, ut, fi fines morales, alio modo non obtinendi,

'

hoc requirant, ab ordinario naturze curfü etiam bac in re fiat

('31

B

L

t

Jtele

feceffio, adeoque Deo vel permittente vel

etiam ef

4

icio

WiV

LO

vi-

n^o v

nona

of Yi«

vus obje&a alius vitee intueatur, zmortuus in ha

ii d

e

Vs LL CA

t.

jhema

lmmo, quam primum certi effemus, hanc do&rinam, ad ani-

? dijie

mum virtute imbuendum tam neceífariam, aut omnibus aut

tiflme

certe nonnullis gentibus & hominum clafübus alio modo non

(1

[

T

TY

allatas

poffe patefieri, talia adeo fumma cum fiducia a. fan&if

AaBAl

o

4

| a

Numine exfpectaremus.

g du

Sed ex.iisdem etiam rationibus prxmi(iis fine dubilo

CC ,

etiam talia phzenomena fini fuo fatisfacerent, h. e. non fo.

...O""

lum reliqui homines, fed & íubtilius difputantes ab iis ad

vm 1

B3g

futu-

r a iáa À

ia

14

futura vito exiftentiam concluderent; cum enim h»c do-

&rina ad virtutem animo infüillandam fit neceffaria, & ta-

men plurimi poffst effe, quibus nulla alia eam cognofcendi

via pateat; & cum porro generatim talium phzenomenorum

explicatio & ex certis cauílis derivatio maximi po[jit effe mo-

pote(ï

menti ad virtutem vel promovendam, vel impediendam, hoc

oj

eus.

cafu moralitas ipfa adeoque ratio imperat , ut in illa inquira-

Cepto

mus, & judicium de iis feramus; quod quidem cum facimus,

jure meritoque ex future vitze exiítentia ea derivamus, quia

non (

hoc derivatio quamvis non apodi&tice certa, tamen omni-

Quat

[

üV

bus, qua cogitari poffunt, eít probabilior.

Sed pone hanc

füpe

derivationem eífe tantum poffibilem, non autem reliquis pro-

f po

babillorem , nonne tamen licet eligere eam , fine qua ad do&ri-

nam, homini virtutis ftudiofo neceffariam, adeoque, cum ex

Qu

haud

hypothefi alia hanc doctrinam detegendi methodus nondum pa-

teat, ad virtutem ip(am non poffumus pervenire, & quam lege

morali ipfa determinati optamus , ut itaque, rationes theoreticose

cum deficiant; ex pra&ticis decidatur quzeftio. v. Critit der Offeu-

barung p.149.

Et nonne etiam jam ex eo, quod fecundum na-

tihil 1

turze noftrze leges homiues ab ejusmodi fa&is ad futuri fyftema-

Que 1]

tis exi(tentiam concludunt, effici potet, Deum, talium mira-

culorum au&torem, & talis eventus praefcium , huncetiam finem

f0 t

intendiffe, adeoque ipfum velle, ut hoc modo argumentemur ?

Quod denique inprimis ad hiftoriam Chrifi attinet, ejus

tü!, |

finis & natura, facro codice ipfo docente, a noftro fine no-

Wenor,

ftraque natura tam differunt, & tantopere omnia humana

efficitu

fuperant, ut argumentatio ab his ad Chriftum non poffit ad-

letum

mitti.

ünar i

1?1 gu-

—— ——

15

]

J

do.

Argumeniatio empirica pro. animi mortalitate.

V t

X.

cendi

Multo minus vero contra immortalitatem areumentum duci

um

Nunquam énim

X eo, quod

Bu

poteft mera duce experientia.

obje&tum quoddam fenfibus meis nunquam eft fubjectum, ad

BU

ejus non exiftentiam concludere licet, unico tamen cafu ex-

quita-

cepto, eo nimirum, quo a priori probari poteft

illud aut

JImus,

non exiftere, aut fi exiitat, fub fenfus noftros cadere debere.

Quia

QUil«

Quam parum vero hoc in quzftione;, de qua nunc fermo eft,

locum habeat;, ex omnibus, quze hucusque difputavimus, fatis

: anc

fuperque intelligitur; Ex his enim jam a priori fequitur, etiam,

js pte

fi'poft mortem aliud nos exfpe&et fyftema, illud tamen,

doGri-

quamdiu non fiat feceffio a legibus nature, fenfibus noftris

A)m ex

haud poífe effe fubjectum.

m o

m ere

Zirgumeniaro wmetaphufica ex matura animi dedufia

jtetioe

XI

Of

Cum immortalitas animi a pofteriori non poffit deduci,

lum a

nihil relinquitur, quam ut illa à prlori deducatur.

Num ita-

Vemae

que illa ex animi natura derivari poteü'? & quidem ex ani-

p fuifa

tno tanquam phznomeno?

3 fnem

A phznomeno, quod jamjam fenfbus meis obverfa-

xemur?

tur, non concludere poffum , nifi ad dvrec óvroc, quo phano-

:t, )

fine 10«

menon fundatur, exiftentiam, eo tempore, quo hoc ab illo

efficitur, non autem ad perdurationem ejus etiam poft de-

umana

letum phaenomenon.

Multo minus a natura animi,

qua

V ii

óvrO6G GyT0L; ad durationem vel non durationem ejus conclu-

dere

Á gl

16

i

l

dere poffum, quia óvrec óv aut plane non aut tantum per effe-

&us, i.e. per phzenomena & per repr?efentationes, quas in

ut repr

me excitat, cogitari po

Lvit M

(QQ—

nullum vero phznomenon ad

mearun

eam cyre& ovroc cognitionem perducere poteft, qua ad ejus

oyrtuc o

vel immortalitatem vel mortalitatem ex mera illius natura

30n 1nt

dijudicandam opus eífet

Atque hxc omnia, quze hic monui-

2on pof

mus,

eadem mailent

five ex natura animl

qua humani;

Domeno

five ex natura ejus, qua rationalis finiti, argumentari velim.

2 cau

XII,

o ol

fumatut

Cum vero hzc argumentandi ratio multis maxime pla-

qnodo :

ceat, haud abs te effe puto, ulteriori eam examini fubjicere.

Tatà,

Philofophi, qui hoc argumento pro immortalitate utuntur,

1tà ratiocinantur:

a

I. Anima eft fubítantia

tt, egoi

ll. fimplex, non ex pluribus conflata,

vilibilem

bus effe

HI. adeoque-non interire poteft per divifionem, fec tan-

tum per annihilationem,

funt. phr

QD e

IV. Hanc vero fupponere à vero maxime effet alienum ,

1n [itio

quia, fi principium exiftentiz. in fe ipfa habet,

ln

quzfti,

zternum perdurat, fi vero a Deo ex nihilo produéta

Q phc

eft, nonnifi a. Deo annihilari poteít, cujus vero per-

üTUt, «6l

fe&iones hoc non permittunt.

plüribus

V.

Si poft mortem adhuc perdurat, íervat etiam natu-

flantía ir

ram & vires fuas, & has;, adeoque vitam intelle-

& cuife

&ualem, actionibus fpiritualibus exferit. Vld BAUM-

fuh&anuæ

GARTENII Metaphyf. p. 319.

I. Con-

fint plu[e

-

I

[4

t effe.

T. Concedam fubje&ivas rationis mez leges fecüm ferre,

a5 lt

ut reprzfentationes f, mutationes, quarum mihi tanquam

0n ad

mearum conícius fum,

referam ad me, tanquam fübje&tum

] cjus

ovroc ov, in quo illae contineantur, quod vero tantum cogitare

atufa

non intueri liceat; concedam etiam, hasce meas mutationes

DO

non polle intelligi finealiquo perdurante, quod, cum in pha-

(Dàfll,

elim.

nomeno, ex fua natura femper fluxo, ineffe non poffit, non-

nifi cauffae phzenomeni transcendentali, h. e. mihi, tanquam

ovrec ovri attribuere poffim, nec etiam interrogabo , quo jure

fumatur, ea; qu& fecundum fubjectivas rationis leges alio

ege

modo non poffim cogxtare, etmm objeétive fic eífe compa-

jlcete,

rata.

gütuf,

II. Quod ad animi fimplicitatem attinef; fatis clare pa-

tet, egoitatem meam, qua phzenomenon, effe unicam & indi-

vifibilem, corpora vero, qua pltzenomena, ex pluribus parti«

bus effe conflata & in infinitum divifibilia.

d t

Proeterea corpora

funt phznomena in fpatio, & fub fenfus externos cadunt,

cum é contrario egoitas mea, tanquam pheenomenon, non fit

eguftt

in fpatio, nec cadat fub feníus externos.

Sed longe.;alia eft

j:m If

quzxítio, an ego, qua ovroxc óv, unica fim fubftantia?

Forfan

oduda

enim phznomenon hoc, quod s appello, pluribus fubjeáis

'Ü peï-

oyroc &01 fundatur.

At hoc pofito illud fundatur aut tantum

pluribus talibus cauffis, phzenomenon efficientibus, tum fube

| Datie

ftantia ipfa, in qua inharet egoitas mea, revera eít unica,

jtelle-

& cauffe tantum hujus phzenomeni funt plures; aut etiam

AU M:

fubftantix», in quibus egoitas tanquam accidens continetur,

funt plures, tum hzec aut tota, aut non tota aut plane non

| (or-

[e

illis

18

-

teleolo

illis fubftantiis inbxret.

Si prius, tum egoitas mea ?ofa eft

tamen

in a, eadem vero etiam in b, c reliquisque omnibus , adeoque

C

illa quidem tota inhxret in uno tantum fubjecto, fed exiftunt

e(ficien

adhuc alix* fubítantie, b, c, in quibus eadem eft contenta,

nexulm

& quz forfan inter fe & cum fubflantia, in qua mea ineft

Certus

egoitas, funt jun&e ; fecundo cafu egoitas fo/a in nullo eft

fi non

fubje&o, tertio nulla plane adeft egoitas. *

fa, n

nunc ]

IlI. Concedamus etiam hzec, fed jam hzret aqua. Sine

dubio enim confitendum eít, exiftentiam meam certe per eane

dutellel

dem vim infinitam, cui illam debeo, poffe deleri, quamvis

I

re&e fine dubio addatur, hoc à perfectiffimo & benigniffimo

elle t

Creatore non poffe exfpe&ari; fed nonne, hoc addito, argue

lus x

mentum , quo me niti hucusque profeffus fum, defero atque

yidean

ad aliud confugio, cum tamen, fi hoc omni dubitatione majus

etiam.

g& , priori non amplius egeam.

egeban

lV. Sed- mittamus etiam hzec, concedamus itaque; ani-

conície

mum poít mortem neque per divifionem , neque per annihi-

ventu

Jationem interire, concedamus adeo fubítantiam fine viribus,

H

vires autem fine exercitio & manifeftatione, adeoque fine effe-

]i pl

&ibus non poffe a nobis cogitari, *") nec etiam ex rationibus

al

teleof

p

pas,

$) Cum plane nefciamus, utrum obje&Ctum tranfcendentale, quo phzeno-

mena in fpatio fundantur, fit unicum tantum , nec ne, & quaenam

& in j

fit ejus, feu (íi plura affumuntur) eorum natura, utrum fit e. g.

g

perceptiva atque eadem cum noftra, nec ne, facile patet, nos, nec

de animi & corporis f. potius de. objeCtorum transceridentalium , -

ptopte

quibus hzec fundantur, differentia certi aliquid poffe pronunciare,

potet,

$") It« argumentatur e, g. celeb. PLATNER:

ET

I9

N

t e[f

teleologicis fubftantiam plane nihil operantem poffe admitti,

-

eNe

tamen res nondum eft confe&a.

[taat

Cum enim refellere non potuerim eam hypothefin, quz

enta,

fficientiam fubjecti mei ab illius nexu cum aliis pendere; hunc

| jnefl

nexum vero poít mortem deleri poífe fumit, nunquam etiam

certus füum, nonne poft mortem virium mearum exercitium,

lo elt

fi non plane ceffet, tamen ita deprimatur, ut nulla memo-

ria, nulla mei confcientia, nullee tales perceptiones, quales

Gine

nunc in me detego, relinquantur, ut itaque talis vita vitee

; Calle

intelle&ualis nomine non amplius fit digna.

d VIS

Deinde multiplici experientia edoCctus cognovi, tantam

uilfim

effe corporis in animi operationes vim, ut corrupto illo etiam

E

fixv non folum corrumpi & diminui, fed etiam plane ceffare

) atque

videantur.

Qais igitur me certum facit, animum meum,

[ajus

etiam deletis relationibus, quibus per omnem hanc vitam

egebam, tamen eadem poífe perficere, ita ut memoria, met

£, atl

conícientia & perceptiones ,

quales nunc .habeo, confer-

ventur?

nnilil-

AifIDUS,

Haud quidem me latet, multos ad propulíanda hzec du-

ne efes

bia plurimum hic loqui de fine ac legibus hominis & univerfi,

ionibus

aliisque multis, qu2e non permittant, ut fpmtus, ad magnum

telet«

perfe&tionis gradum jam eve&us & multo majoris adhuc ca-

À

pax, relationes ad. perfe&iorem ftatum neceffarias amittat,

& in ftatum multo deteriorem deturbetur.

Sed quamvis &

y hao

Tenatm

ego perfuafiflimus fim, talem virium mearum depreffionem

fte g

os,.ne

propter has rationes non poffe admitti, tamen negari non

talam,

poteít, omnes , qm ità ratxocmentur deferto, de quo hucus-

WL

X 2

que

20

ex obí

que fermo erat, argumento, ad aliud confugere, adeoque

ilius infirmitatem confiteri.

fü

il

Mi

V. Tandem, fi omnia hzc dubia ei"ï"ent' foluta, tamen

1

immortalitas fenfu (f.I. not.) determinato, ex hoc fonte non

gumen

unifort

poífet derivari. *)

XIIL

poribu

les, 00

Alii immortalitatem etiam pofitaranimi materialitate proe

anmat

bant.

yero àt

L|

Hi Philofophi

fitis pr

Q1

1) diftingunt particulam illam, qux ex illorum fententia

eft animata, a reliquo craífiori corpore.

iatellj

loc tàt

2) Deinde probare conantur ex deftru&ione hujus deftru-

&ionem illius non fequi.

litate,

quidem

3) Tandem non dubitant, fore; ut natura patticulam

illam animatam poft mortem in relationes fini illius maxime

áccommodatas transferat, ut itaque hec vitam intellectua-

N

lem poífit continuare.

Sed fuperfedere poffumus ulteriori hujus argumenti dis-

1)

quifitione;

demque

1r) Cum nitatur falfa hypothefi, i.e. materialitate animi ;

&ionen

altera autem hypothefis, h. e. diftin&io inter corpus craffius

&particulam animatam, - etiam materialitate conceffa, tamen

ex

LP

(li

bt

*) Hoc argumentum expofuit potiffimum b, Mendelfohn, vid. Mgndel-

fohns Pháüdon. Adverfus illud pugnarunt fumma cum fubtilitate

illu

öed

Kant in der Critik der reiner V ernunft und. BReinhold. in den

Y

por

Briefen über die kantifche Phi!ofophie.v

—Á

L—

21

ue.

ex obfervationibus, quas ad illam probandam ? ferre folent,

fufficienter non probetur.

men

2) Secunda propofitio zeque ac tertia nititur partim ar-

/ liQt

gumentis teleologicis, partim analogia ; Ex eo nimirum, quod

uniformitas naturz noü poffet confervari, nifi in plantis, cor-

poribus animalium , &c. partes quzdam effent indeftru&ibi-

les, concludunt etiam ad indeftruáibilitatem particuloe hujus

Dfe

animatz. Sed prius argumentum eft ex alio genere; .quod

vero ad pofterius attinet, lex ,. ad,quam confugiunt, non eft

fatis probata, & deinde ex eo , quod illa in regno phzenome-

entia

norum invenitur, non colligi poteft, illam etiam- in regno

intelligibilium locum habere.

Si quis vero tali argumento

ftü»

hoc tantum probare eniteretur, etiam , pofita animi materia-

litate, tamen non fimul etiam poni ejus mortalitatem, nos

"

^

m

quidem lubentitfime affenfum illi preberemus. ")

xime

XIV.

(üde

Sed nec mortalitas ex animi natura poteft probari.

quiA

1) Anima, ita differunt quidam, eft materialis, una ea-

demque cum hoc craffiori nofiro corpore; quamobrem deftru-

nimi;

&ionem corporis etiam animi deftru&tio fequitur.

affius

2) Si

C3

amen

*) De hoc argumento fübtiliffime feiipfit b. Surzzen, vid. $

Y üi

besr

x

die Unfte

ZOLLC

J5 Tf

tCIenmo

2j

e

ï'/!

£b der Seele, air einen Gegenftand de

l,

O

ä

"77.,/ 2125

—

betrachtet im.11. Th. f.

iher vermifchten Schriften. Leipz. i

4

ST

Sed etiam Plato animi immortalitatem ex ejus natura deducens,

ndd:

ditate

illum non fimplicem, fed vere extenfum , quamvis incorporeum,

^

h. e, ex partibus hon

i

Ó du

ponit,

ogeneis, non heterogeneis conflatum , furp-

—

m i

Z2

tura t

2) Qï vero etiam animus effet fimplex, aut corpds quode

dam íubtilius, a craffiori hoc corpore diftinctum, tamen cor-

omuil

[ceri

poris ja&ura facta, omnes etiam delentur relationes, quibus

animus ad virium fuarum exercitium eget, adeoque etiam

derivi

virium exercitium aut plane ceffat, aut certe ita deprimitur,

biO J

ut nullius amplius fit pretii.

Sed

ex nà

I) Nunquam poteít evinci; animum a corpore non effe

(lum.

diverfum , adeoque hujus deftru&ionem fine illius deftru&ione

non poffe concipi; Sed fi etiam animi materialitatem admit-

terem, tamen diftingui forfan polfet particula animata a cor-

pore hoc craffiori; ut itaque deítru&ionem hujus deftru&tio

fe aþ

iliius non neceffario fequeretur.

(inge

]I) Sed nec altera fuppofitio poteft probari. Nemo enim

vis j

oftendere poteít; omnes, ad vitam intelle£tualem neceffarias

CTCre

relàtiones morte deleri; Si vero etiam omnes delerentur, none

ope d

ne aliis poffunt compenfariï, & fi neque confervarentur, ne-

L

que compenfarentur, nonne animus etiam fine illis poteft ope-

omai

rari & vitam intelletualem continuare? — Certiffime potius

poteft afferi , eandem vim, cujus providentia animus hucus-

pouer

honir

que eít confervatus, & inde ab ejus exi(tentia in relationes,

tne el

ipfius fini maxime accommodatas, pervenit, etiam poft mor-

-

*

f ani

tem, fi fin

is nofter moralis hoc poftulet (poftulat autem cer-

T

tifüime) animi noítri curam effe habituram, ut non folum

modt

confervetur, fed etiam in relationes profenti ipfius fini ma-

F.

tis. ye

xime accommodatas ponatu

XV.

(ate Q

aà n&*

Omnibus hisce penfitatis, facile pgrfpic:itqr, ex fol

tura

'L)W

um

—

"3

quod,

tura animi, vel qua humani Qel qua rationalis finiti, recifis

UO

omnibus, quz! ex aliis argumentorum generibus hic immi-

Quibus

etiam

fceri folent, neque immortalitatemi, neque mortalitatem polfe

derivari; fi vero illa immifceantur, immortalitatem fine du-

mitar,

bio, non mortalitatem evinci, quod vero arguimmentum non

ex natura animi, fed ex fundamentis longe diverfis effet du-

n elle

&um.

-

(one

Af'gumenmtio feleologica.

admile

AVl

M a cor.

rotto

Et jam , cum res noftrz plane defperatz videantur, nova

fe aperit via, quam ingreffi certiffime ad finem propofitum per-

) emm

tingemus, [nter intelle&tum nimirum & rationem interjecta eft

vis judicandi, & cum etiam lixc principio quodam ,a priori

ffar1as

carere non poífit, videndum, num forfitan hujus principii

, W

ope derivari poffit animi vel mortalitas vel immortalitas.

I) [i&»

*) Ita nimirum hzc vis comparata eft, ut ex ejus lege

(L ope

omnia, quze in mundo funt, perfe&i(fime conftituta effe, fup-

potius

ponere debeamus.

Ex hac lege itaque fuüpponimus, etiam

hucus

hominis naturam, five mortalis fit five immortalis, perfectiffi-

T

( mot

me eífe conftitutam, adeoque longe aliter fefe habituram ,

m Cl

fi animus fit immortalis, quam fi corpore exftin&o etiam ani-

l foum

mus exítinguatur.

Et jam nullo negotio intelligitur, quo-

ii D

modo ex hac rationis noftrze lege argumentum vel mortalita-

tis vel immortalitatis poffit peti.

Si enim pofita immortali-

tate omnis naturze noftrze conformatio eft perfe&a, pofita mor-

E

talirgte

Oïä Ià*

türa

7) vid, Kants Critik der Urtheilshraft p. XXV.&c,.-

24

l

talitate vero imperfe&ta, immortalitatis certi fumus; Si é con:

trario pofita mortalitate omnis natura noftra apta atque con-

perfe&

ipfa le

veniens reperitur, pofita immortalitate vero parum conve-

[

L5 LO

jex, &

niens, mortalitatem animi pro

eri ratio ipfa preecipit.

velimu

Cum in homine diítingui poffit animi indoles & natura

quam

a fine, qui illi prafcriptus eft, argumentum hoc in pluia alia,

l

iaprimis in morale & teleologicum ftri&te üc dittum dispee

Ícitur.

feon

dam «

Zirgumentum | anorale

cogitat

XVII

11

Animo noftro preter facultatem intelle&us ineft etiam

VUl d

facultas volendi, nonne hxc aut potius, quze illi preefcriptze

ln 1

funt, leges, nos perducere poffunt ad metam, quam, expee

COf2 at

rientia & leglbus intellectus du&l, contingere fruftra teutavi-

inus ?

cum ].

tüm po

l. Inter omnes, qui naturam noftram penitius perfcru-

Üb df

tati funt, conftat, objectum ultimi finis noftri pofitum effe

Ínmmo

in fehmtate, ita ut hancce quzrere neceffaria naturze noftroe

Cellarji

lege cogamur.

Sed prxter hanc alia adhuc exiítit lex zeque

pollei

neceffaria & pura ratione a priori ftabilita, que actiones no-

ftras fecunduim preecepta rationis inftituere jubet, & cujus

S

W.

xpletione fola finem noftrum (felicitatem ) obtinere poffu-

À

musS, ita, ut ea menfura & eo modo, quo hanc legem exple-

lefe, .

mus,

felicitate quoque potiamur, quamobrem etiam finis

Qum ef

abfolüte uitimus ; füummum bonum nonnifi in fumma per-

fe&iode morali, Jun&a cum Ífumma felicitate, confiftere

tlones (

poteft

DiObare

II Ut

EE

-

25

A

ut

II. Ut felicitatem velimus, natura nofira nos cogit

COl

perfe&ionem moralem & univerfe füummum bonum velimus,

0V«

ipfa lex moralis imperat; aut igitur neceffaria naturz no(trze

lex , & lex moralis, & ipfa ratio imperant, ut impoffibile quid

üfa

velimus, aut non ePc impoflibile, ut fummum bonum confe-

|ligy

quamur.

Qpe.

III. Ut vero fummum bonum, i. e. felicitatem & per-

fe&ionem moralem confequi haud fit impoffibile, certze quze-

dam conditiones requiruntur, fine quibus poffibilitas illius ne

cogitari quidem poteft.

IV. Et jam facile apparet, quomodo ex hoc fonte no-

lat

vurn derivari poffit argumentum.

Conditiones illa, ex na-

Ipte

tura fuüimi boni derivandv & rite enumerandv , aut ita

p

AV

comparate eífe poffunt; ut tantum pofita immortalitate lo-

cum habeant, non vero pofita mortalitate, aut ita, ut tàn-

tum pofita hac, non illa, locum inveniant; prius fi evinci-

[ctü»

tur, de immortalitate tam certi fumus, quam certi fumus de

y effe

fummo bono, de conditionibus ad poffibilitatem hujus boni ne-

oftre

ceffariis & de defectu harum conditionum, pofita mortalitate ;

Eu

pofterius fi probari poteft, mortales effe animos confitebimur,

$ 110

0jus

Sed hoc argumentandi genere duplici modo poffumus

uti

p0ffu

Aut enim fapponitur tantum natura fpiritus finiti in ge-

xple

f

nere, atque oítenditur, pofita duratione finita fummum bo-

num effe impoffibile; Aut experientia deteguntur determina-

p

tiones quzedam homini proprix, vel quas certe nonnifi de eo

ftete

probare poffumus; atque ofteaditur, pofito animi poft mor-

D

tem

[, Ut

$6

tem interitu eas fini hominis ultimo adeoque fümmo bono

a prie

tiones

non eífe convenientes, ut itaque aut animi poft mortem du-

fed eti

ratio aut naturzx noftr» cum fine fummo disconvenientia de-

ritus /

beat fupponi.

Priori argumento ?eternitas omnium fpirituum

fiecei

l

finitorum, pofteriori nonnifi animi humani poft mortem du-

ül

bu

ratio evincitur.

ad del

XVIII

fed tài

ex ho

Haud difficile eft intelletu; quantam vim tale argumen-

tum habitarum , & quantopere omnibus noftris defideriis fit

Cuni

fatisfatturum, fi modo fatis firmum fit atque folidum.

enim a moralitate proficifcatur, illius ope non folum hzec ani-

fubje

mo magis imprimitur & altiores in eo radices agit ; fed etiam

appel

omnis|noftra vita ex hac parte confideratur, adeoque ad mo-

dengg

ralitatem refertur, quae omnia virtuti non poífunt non effe

r Soe

maxime.utilia. Deinde cum certiffime nunquam ceffemus fum-

D

ü

I$

mum bonum expetere, etiam id, quod cum illo tam ar&e jun-

medio

&um eft, nunquam ex animo menteque poteft excidere.

]i

üg pl

al «

Denique id, quod ex hac origine ducimus, e;iam eft cer«

tiffimum.

to quo

pottrou

$

-Aut enim a priori ex natura fpiritus finiti, adeoque cer-

enm,

tiffime, aut plane non probari poteft füummi boni exiftentia

Teilqu;

tt3]

& natura; aut a priori ex natura hujus boni, legis moralis,

lla

blus Y

rationis & naturze noftre aut plane non deduci poteít, nos,

lege morali, ratione & natura nofítra imperantibus, illud ex-

petere, legem moralem vero, rationem & naturam non poffe

Ài

"

imperare, ut impolffibile quid velimus, quamobrem poff:bili-

pera

petendi

tatem illius fupponere fit neceffe; Poftremo aut plane nou aut

.a prio-

übiltat

A

/0no

a priori ex natura fummi boni , non folum derivantur condi-

| ào.

tiones, fine quibus pofitis poffibilitas illa non poteft cogitari,

| de

fed etiam illud eluceícit, conditiones hasce, nonnifi pofita fpi-

üum

ritus finiti zeternitate, locum polfe habere.

Etiam in altero argumentandi genere natura fummi boni,

d-

neceífitas illud expetendi, ejus poflibilitas, & conditiones, fine

quibus illud non elfet poffibile; a priori deducuntur; Quod vero

ad determinationes homini proprias attinet, plurimze quidem,

fed tamen non omnes funt tantum verofimiles, ut itaque etiam

men

ex hoc argumento certi aliquid polfit derivari.-

is [

Con

XIX.

: li

Confitendum quidem eft, hoc argumentum ex natura

tlam

fubje&ti mei, non objeci, ductum, nonnifi fubjectivum poffe

appellari, fed quis argumento, hoc fenfu; fubje&tivo, fidem

u

denegare audebit? conf, Jakobs Beweis für die Umflerblich

À

Zeez'?

? effe

der Seele aus dem . Begriffe der Pflicht. p. XKXV — LII.

(umt

De obje&tis judicantes certifme nonnifi fecundum fubje-

&ivas intellectus leges judicare poffumus, quo enim alio

Jüte

medio utemur? quiitaque his ownzem fidem denegat, is nul.

lius plane veritatis objectivae compos fieri poteft.

Sed hic

l cete

alia adhuc ratio fübeft. Lex enim moralis imperat, ut cer-

to quodami modo agamus; cum vero agere hoc modo non

offimus, nifi antea de animi immortalitate fit decifum, illa

e (f*

etiam, ut decidamus, imperat, & jam una tantum quxfítio

reliqua eít, an decidentes fecundum leges rationis aut con-

tentia

tra illas judicium ferre debeamus, quis vero eft , qui hic du-

rals,

, Q10;

bius. pofüt haerere ?

XX.

d e

An vero hoc argumentandi genus vires noftras non Fu;

| po[ïe

tbie

erat? Quoeftiones de fümmo bono, de neceffitate illud ex-

etendi, de ejus poffibilitate & de conditionibus ad ejus pof-

E

fibilitatem neceffaris, inprimis vero de necetfitate durationis

ap!ïü-

Daz

infi-

e

t

8

—

tf

infinitze per eandem rationem decidi debent, ex qua illze fu nt'pro-'

fettae Critik der Fermunft Y. dusg. p..47.

Determüinationes vero

que :

enim

homini propriz , ex quibus disconvententiam mortalitatis cum

indo)

noftro fine colligimus, partim confcientia mei (das Se/b//bewufst-

as p

Jeym) partim fenfa interno & externo cognofcuntur.

omail

XXI.

Tent,

boete

In homine confiderari poffunt przter finem moralem

tam relationes, in quas a natura eft pofitus, quam animus;

j

hujusque vel indoles vel evolutio; vel operationes, vel inde

nati eíffe&us tum in nobis, tum extra nos, ut & denique

enim

univería hominis hiftoria.

Inprimis eciam diverfitas hominum

ducat

attentione noftra digna eft,

Omnia enim hzc (nifi bonum

tan

morale impoffibile effe judicemus, quod vero quam parum li-

Coni

inte

ceat, jam jam vidimus) ita comparata effe debent, ut cum

fine noítro confpirent, non vero illi adverfentur.

Et jam facile

Quf

(e aj

patet, quomodo etiam ex hoc fonte f. mortalitatis f. immor-

talitatis argamentum pofht hauriri. Si enim omnia hzec pofi-

Tius»

ta immortalitate cum fine morali confpirant, pofita mortalitate

fito |

vero illi adverfantur, immortalitatis noítro, fi vero pofita

funt ;

iortalitate cum illo confpirant, pofita immortalitate illi ade

tam-

verfantur ,

mortalitatis fumus certi,

At tale argumentum

forti

revera idem eft cum priori, & ab hoc 1n eo tantum differt,

Coni

quod ibi a fine morali profecti in convenientiam & disconve-

&«

nientiam ejus cam natura noítra & relationibus noftris exter-

anm

nis, pofita vel mortalitate vel immortalitate, inquirebamus, hic

taüt

veroa natura noítra relationibusque noftris externis profedli,

niqu

earum convenientiam & disconvenientiam cum fine noltro , hac

tame

vel illa pofita, perfcrutamur, qu

ex

e

are de eo plqm di(ferere haqd

opus eft.

— Argumentum . teleologicum ftriRl f d.

X XII.

Sed cum fermo effe poífit de convenientia & disconve-

tüt Q

ni«

a

gieatia nature no(tre, gtiam ubi ad //mem fpiritus fi

ti,

t

N

—

z0

ti, ( figillatim hominis determiuatum non refpicimus, aliud quo-

tpto.

3 Veto

que argumentum a priori diverfum, ex hoc fonte prodit. Si

e

! Cüm

enim, omnia, quz? diximus, h.e. relationes externo , anim

1

Vit.

indoles , evolutio, operationes, effeftus & in pluribus diverfi-

tas pofita immortalitate apta funt, & inter fe & cum reliquis

omnibus coherent, cafu contrarie oppofito autem non cohze-

rent, immortalitas nos manet ; fi mortalitate pofita omnia co-

alem

herent; mortales fumus,

(DIS s

XXiII.

| inde

B;.tiam hoc argumentum non parvi eft momenti; Cum

nique

enim ex convenientia naturz noftrae cum animi immortalitate

wutm

ducatur, illud natur?e cognitionem non phyficam quidem, fed

oD

tamen teleologicam auget, ita ut illius, eorumque, quz in ea

gm ].

contingunt, relationem ad vitam noftram futuram & hac rite

Cumm

intelle&ta etiam horum omnium inter fe & cum fine noítro quo-

'facite

cunque cohzrentiam; melius cognofcamus.

Ex altera pare

T0f«

te argumentum, quo omnia, quzcunque in nobis cognofci-

pofi-

mus, ad immortalitatem referre cogimur, hanc animo no-

Wote

ftro fzepius altiusque imprimit, & ut omnia, qus in nobis

pofita

fünt, ad hanc novam cognitionem conformeimus, adeoque vi-

|| as

tam noftram fecundum przecepta virtutis inflituamus, multo

tU

fortius nos movet.

Cum porro jam a priori cogpofcamus

illert,

conditiones,; fine quibus pofitis natura noftra non eífet perfe-

OIIVe«

&e conformata; cum conícientia mei & fenfu interno etiam ea

extet

animi ratio detegatur, ex qua cognita patet, utrum pofita mor-

s, hit

talitate conditiones illae locam habeant,.nec ne, & cum de-

Jfedi,

nique argumentatio, quz ex hisce fumtis fit, fi non certa,

), lat

tamen vero maxime fimilis fit, ar

gumentui teleologicum nec

ex hac parte laborat.

Daud

Poffibil

itas illius ex modo di&lis patet.

XXIV.

Sed ingenue confitendum eft, hoc argumento , fi feparen-

tur omnia, quz ex fine morali immixta funt, tantumi fumma

J

r(ti-

fini

cum probabilitate effici, nos poft 'xpox'tem adhuc fore fupe

tes.

Ü

—

EO

39

TÀ

tes. Deiüde hic decidere non famus coaái ex ratione tam gra-

l

vi, quam.in argumento morali.

Denique cum finis, cui omnia

refpondere debent, & ex cujus convenientia cum natura no-

ftra omnis fluit harmonia, hic non fit determinatus, etiam

d

leges harmonie, conditiones, quase ut natura noftra fit apta

& cohvrens, requiruntur, ac ex hisce cauffis etiam id, quod

eft effe determinatum & evidens.

inde colligitur, fninus pot

XXV.

i

AE

Comparantes utrumque hoc argumentum nullo negotio

intelligimus , tam morale, quam id; quod teleologicum appel-

|

lavimus, nitilege illa $. XVI. allata; hoc enim ab illo in eo

tantum differt, quod in priori oftenditur, /imem mofirum mo-

ralem ratione ipfa pramferiptum, pofita mortalitate, non efífe

aptum & convenientem; fed potius alii legi repugnantem &

ä

extra noftram poteítatem pofitum ; in pofteriori vero probatur;

animi maturam r£lationesque pofita mortalitate non eífe aptas

& inter fe. cohaerentes, tum vero ex utroque concluditur,

mortalitatem, quia ejus pofitione lex illa certiffima lzdatur,

re&e non poffe fupponi.

Ex hoc certo finitoque rem confide-

]

randi modo duo hzc argumenta nonnifi unius ejusdemque

argumenti partes poffunt appellari, *)

*) De argumento morali, quo tamen Philofophi etiam ante Kantium

alio tantum modo ufi funt, videantur inprimis fcripta Kantzana ,

?

Reinhold.s Briefe über die kantifche Philofophie , Schmid Mo-

ral, Flatts Briefe über den moral, Erkenntnirgrund der Heli-

0

gion , Hoydenreéichs natürliche Religion , &c, De argumento te-

leologico ftri&te fic di&o, conf. Spa/ding , Jerufalem , Mendel-

V

fohgz. HReimarus , pluresque alii.

r E RA

assl

(Sps

p

:

7"

T

exndra.

ä

Pag. 4

. lin, 23« & p. ro. lin. 11. leg. igitur.

Ne quis offendatur cone

ftru

&ione, auctoritatibus veterum quidem non carente, fed tamen in-

H

folita, quze p. s. 1. 3. & 4. forte irrepfit, leg. relinquatur — recedat —

p 5. 1

16. del. fenf(üum &

p.9. l.2. pon. quum primum pro

quam primum

p. 24. ]. 20. leg. obje&tum finis noftri.

—— —R RCRRRRRRUEDE RE —

ä

"

€

m

a

3

i ais

"

EVsl n a o DA

E

ne

A:

——

h

du

As

d

ERE

—

4

nb ——

—

s

n

as

n

Es

scisetitii ss

d

s

x

p

:

E

d

3

Es

^

W

m

EI

[

(;

3R

3

-

E.

-

E.

*

»

?

x

—

n

n

"-

UET

*

D

-

E

w,.

De o La ÉB —

i

i

i

z

-s n

TRU

h

Es

*

me

—

i

L

d

E

L

x

LR

ZE

d

—

X

"

-

"

*

*

d

*

-

E 3

L

g

[

E

E

r us

d

EI

T.

p s

*e

g

A

[

-

&

*

i

&

,.X

"

EM

pE

m

L

-

L i

u

$

at

"

g

-

*

La

3*3;

-

a

fa.

*

£

m

Á

gf

äp—

$

u

"

Á

*

i

i

«

T

*

"

g

"

L

*

:

4

^

d

E

m

*

-

as

*

r

Fs

—

E

-

"

*

5

r

--

4

E

r

Á

y97

i

$*

d

«

F

$

L

d

"

[

3*

:a

- i

w

»

Éw

á

*

»d

"

"

u

vt

h-

*

s.

;

»

&

r d

du

df

F.

*l

*

f

i

r od

r il

a

*

um

]

d

m al

-

ä»t

E l

*

*

p

É

F^

üïf

FA

a

44

*

w

T

-

Rsl

"

$

ad

"Ó

F

E

T

3*

ii

L

i m d

E.

Pj

"

3

N

£

E

r d

PX

r

B-

d

7

Es

E i

*

»

»

H

Wæ

i n

AR

P

49

*

&

g

;

"

3*

hi*

E

ab

h

P

a

r

pE

ir

;

:

"d

u

^f

LIBU

hj

,wæäs

p

»

a

&*

P

$

"1

b

,

^"

".

s

,

P

*

—

E sss

3

»* *5

r2

F

Q

y

[

$^

db

L

v*

u

a.

PT d

N

-

d

F

,

h

t

M

E

"

,

7

i

F aol

f

s

r

E d

d

A

"zg?æ

r d

"P

*

. d

&

du

h

"

É

Pa

»

*

"

LE

"

M

-

1

-

ii

u

a

i

H

ffïiïv

-

A u

r d

75

P

P

P.

i t

:j

^

;

u

H

*

P.

&

H

MA

g*'

E.

i

xj

æ*äw

?*4»

E

A.

"xX

"3

CMf

hi

s

Pa

3—

r

*

&jä

*

LI

^s

L

k d

*

E

f

i

*

»

£s

£

s

u

k

( »

7j

*

É

A

*

?

*

a

"

t

2!

^.

E

i x

H

:

E

r

:

* *

z

j

Y

d

[.4

,

a

a

TE

Fa

3

"us

r

"&

*

bo

E

r

a

s

d

d

T

p s

.

-

d

d

;

M( N-

z*a**e

j

m

ig*ï-,

as

»

^

*

^

$

a m

-

E od

"

i*?*e

Y

ii —

us

m rtu

"3

:

Bd

A d

r A

E

r

-

&

m

Le]

E.

e

n

$

ää

ME UM :

w

s

w

d

ia

n

s

o

r

-;.

-

-

um

OR

d

V

U

Á

T

DISQUISITIO OMNIUM

S

TAM PRO IMMORTALITATE QUAM PRO

MORTALITATL ANIMI ARGUMENTANDI.

R

9

T

GENERUM.

PARS PRIOHR

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

115

E

QUAM

l

DEO

JUVANTE

O Baancle Q

e

RECTORE VNIVERSITATIS MAGNIFICENTISSIMO,

E-

o

SERENISSIMO Ac POTENTISSIMO DUCE xv DOMINO

Focus

ä

DOMINO

N

CARA LO

l

M

DUCE WIRTEMBERGIZE Er TECCLE REGNANTE

REL. REL.

! 40

PRXESIDE

v

9

JACOBO FRIDERICO ABEL

PHILOS. THEORET. ET ELOQ. PROF. P.

PRO OBTINENDIS MAGISTERII PHILOSOPHICI HONOR[BUS

|

DIEBUS SEPT. MDCCXCII.

PUBLICE DEFENDENT

|

FRIDERICUS JACOBUS BECK, Goerppingenfi,

FRIDERICUS LUDOVICUS KAUFFMAIXN

ffegenlo/zm/' (

JOHANNES GOTTLOB SÜSKIND

Stuttgardianus ,

JOHANNES CHRISTIANUS PFISTER, Pleideliheimenfis ,

]

MAGISTERII PHILOS. CANDIDATI IN DVCALI SEMINARIO THEOLOG

!

TUBINGJE, rrrrzu SIGMUNDIANIS

|

lllllllllll ] R N

w Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com