KaI600-131_10

"

w

*

L

A

D]

1

Y

LO

TE

&

$Es

E

?

H

1

M a

bes

L

*

]

X

h

*

&

lj

:

Ó*

l

Y4

Zäf

"

E.

Wt

^

W

*

M,

.

|

»

Wm

|

£e

ä»r

j

M

*

:

a

w

d.

3

M

,

9«

s

k

& x Wr

i

H

ls.

"

T

R *

E

A

N

.WW

D

;

z

d

s

Á

A

x

»«r

I^

*4

*

»

A

A.

&

H

-

MW

u . d m

&*

"

EX

|

.f

E

M

VC*

x

E

d.

X

"

A? Z^

f«

* ^

Y Ys

.*

E

ais

? .M

:

"A

L hs

»*

*

LOA

-

x

PSVW,

*

LR

2

V R

n

as

Y

1

E

t

i d

$44

-

*

.

U.

*

As

X

w

*

A

P

"A

*

&

-

[

Y*

ET

"T*

*

1

O.

4

*

1

v

a,

&

i.«/mp

.Hw

n

* 4

à *

4

».

-

T

]

A

s.

m

d-

woT

&

ha

&

*

-

fs

üzw

ais

&

N

».

v XBE

»

P

Dd

E

[

*

. ü"

-

d«

Mfa

* La

x*

*

3-9

AWCOR

-

**

Nf

H

hf

*

* du

*

W

Ed

"t

x

**

*

üln

g*

t

".

*

L

A9

»

X

ia

h

Ws

d

..,

h

2«

$t*

..w

W

:

/97

i

H

À

A

&

n

d

&

P i

X

li

M

.

f

R

"k

*

W

.Mw

Mu €

:

-

LW

*

1.M

Y

*

i*

*

-s

P

A

41

v

"n

v

«

v a

* 4

w

w *

p

&

"OU

w.,w

N

.w.w

&*

*

*

39

E

*

"

M

N^

4

«N r

$

-

*

&

1

la

N

d

Ya

AX

X

s

hi

N

j

3

L

"

"

as

$£

"d

&

ær

&i

* »P

Bo

5

B

;

wf

*

D

*

*

f

E

[À

lhwwxä Vä»

w

4

M

Á

us

m

WM

i

L

-

,W

-

u t*,

r

:

Ml

&

4&?7

m

w i

j

-

x

æær

&*

ii

p

U

2

r

w».

k

" xw

i.

P

wh,

1

cde

w

T

2

S

* w

*

É

M

^"

f*

I g

$

. r

h.

r s

. d

—

xÁ

LW

a

A w

VE

M*L

g»r»d

um

Mvï

&.

P

p

x

M

od

"*

s. af

üh»

Y

$. a

^

"-

M

;

h

d

d

$^

1

E

*

d

-

&wwzx«

4 ^*

ee

r

f

at

-

E ss

,

r|O» ww

La*

$

Na

x

du

*-;

*

E

i

À.

"m

N

í*

s.

^

M,n..

k

x

P

-

.ï?fü

Mf

k

"as

|

us

*

x u^

*

Y

h

t.

ET

*v

r*

*

i*

C

Wä

Á r

Af

& w

h

2

-

W

M.

L

Y^

ao

wüm.ä

vt

a, g

a

h.l

M

"o VA

L

LW U

&-

&

a

u

t

*

E .

A d

SeÁ

-

"

ab

» u

&&.aï

mïfz

L^

y *

À.

t

VP

"

-

U-

E

"o

D

u

Mæ

(

E

"a

-

w w )

s

Unet

&

ET

$o

-

.

--

X

L

P

M

N

P

«

h

-

^

m

aW ^ t

.,M i

j

h

m

PO

-w

-—Ám

d s

as u

r d

mnaw

-

. o

*

-

.*Kx

h

d

9

.W

E

m

.

*X

pE

p w

*sl

a m

*s

d

€

H

-

.N

W ^

w*

M

La

.Hw

AT

i

n u

t

$*

»Kw

L hg

**

W,

m

.M

m 1

.

*

ES

i*

: ». æä.".

v

M

á u 7»&.;65

o

"W d.

w as

« «

—

d. j

P*v

-

-

P

t

u

ha

(f

M

H.—...æ

*

152:

s as

A.

M

A

U

*

k:

i

-

aj

W

i

5X n

j

af

:

"

**

: d

;

As

g

«€

L.

d

X

*

wy.

$

&. m

.

ææWf

hs

LE

la

"

*

L

W

d

M

W

r

p

*

*

W

*

-

d

—

L*

*

h s

ü

*

w

^

^

A

*

*

*s

"

"t

ES

?

sst

*

4

*.

i

i

SNN

—

Z

rb

a

x

—

-

p

5

-

od

N

h-

o

«

5d.

R

^

13

O

ii

2

7 A

ia

—

C

DISSERTATiO PHILOSOPHICA

-

FORTITUDINE ANIMI,

QUAM

DEO JUVANTE,

i

PRAESITIDE

U PNCU

BO FRIDERICO-

ABEL.

PHILOS. MAG. EJUSDEMQUE PROF,. P. O,

PRO OBTINENDIS MAGISTERII PHILOSOPHICi

HONORIBUS

Diebus

Spt MDCCC.

PUBLICE DEFENDE&T

HENRICUS GUILIELMUS LANG;, Rosenfeldensis,

LUDOVICUS FRIDERICUS FISCHER, . Heimsheimensis,.

OHANNES ADAMUS WEISSER ,. Supra - Urbacensir,

HENRICUS FERDINANDUS BAUMANN, Urato - Mezingenris.

CHRISTIANUS THEOPHILUS BLUMHARDN, Stuttgardianus,

OHANNES GEORGIUS HANDEL, Nzrtingensis,

CHRISTIANUS GOEZ, Lauffensis,

EBERH. LUDOVICUS MEINHARD, Ludovicopolitanus.

HENRICUS MOHR, . Plochingensis,

ERASMUS CHRISTOPH. FRID. HOPFER, Hochdorfensis,

ïj

SERENISSIMI STIPENDIARII ET MAGISTERII PH!LOS.OPH'[CI ?ANDIDAT;,

H

TUBINGAE zirrEgms HOPFFERIANIS,

À

t |

p

i

$ r

&;uamvïg neminem magis miremur, quam, qui in animí

fortitudine inter omnes eminent, et hanc ob caussam Ca-

—

tonum, Fabiorum, Brutorum ; memoriam non sine magna

veneratione jucundissimoque animi sensu possiin'us recolere,

tamen, quze de ea hucusque tradidere philosophi, nondum

Quamobrem haud ab re

sunt explicita satis et explorata.

nobis visum est, naturam fortitudinis animi ejusque effe-

&us et in diversis diversitatem penitius perscrutari,

I Cg

NATURA FORTITUDINIS ANIMt

$d

Definitiones aliorum,

Jam in finienda animi fortitudine

mirum cþs* , quams

topcre inter se dissentiant philosophi.

D5

A

w

rnccesumeestiapuEp f ass Em tl

Plato in Lachete fortitudinis plures affert definitiones,

quibus vero refutatis singulis atque omnibus, ipse tamen

hic nullam aliam subjungit. In dialogo autem de legibus

docet: non adversus timorem solum atque dolores fortitu-

dini pugnam esse duntaxat, sed etiam adversus cupidita-

tes ,

voluptatesque ac vehementes quasdam blanditias

adulatorias, quze eorum etiam, qui honesti videantur ,

animos flectant et czecos faciant.

Vid. plato de legibus

Dial. I.

Aristoteles strictioóri sensu'eam sumens, fortitudinem

dicit mediocritatem, qux circa timores fiduciasque verse-

tur. vid. Aristoteles de moribus Lib. III, C. IX.

A Stoicis probe definitur (ita Cicero de officiis L. I. 19)

fortitudo, cum eam, virtutem esse dicunt propugnantem pro

vquitate. Ipse Cicero Tuscul. quzest. V. 14. quse alia est

Cinquit) fortitudo, nisi animi affectio cum in adeundo pe-

riculo, et in, labore ac dolore patiens, tum procul ab omni

metu. Et paulo post illam a temperantia /istinguit, quam

moderatricem esse dicit omnium commotionum, ut itaque

fortitudo ab segritudine et a metu vindicet, temperantia

tum a libidine avocet, tum insolenti alacritate gestire non

sinat ib. v, 3

N

—— M.

s

à

At idem (de officiis L. l. 20.) scribit: Omnino fortis

2

T TCHUNM

animus, et magnus duabus rebus maxime cernitur, qua-

I

rum una in rerum externarum despicientia ponitur, cum

ii

persuasum sit, nihil hominem, nisi quod honestum deco-

rumque sit, aut admirari aut optare, aut expetere oportere ;

i

nulique neque liomini, neque perturbationi animi, nec

D

fortunee succumbere.

Altera est res, ut cum ita sis affe-

l$

&us animo, ut supra dixi, res geras magnas illas quidem et

maxime utiles, sed et vehementer arduas, plenasque labo-

rum et periculorum tum vitee, tum multarum aliarum re-

-

rum, quz ad vitam pertinent.

—Á

Haud minor dissensio est inter recentiores,

Mosheim in Sittenlehre V. 473. fortitudinem animi di-

cit, die allen innern und àüussern Reizen gewachsen ist,

j

und allenthalben eine sich durchaus áhnliche Tugend miut

e

voller Kraft wirken fást. 2

u

Ferguson aütem in der Moralphilosophie p. 210. ean-

dem appellat Stirke, das unternommene auch bey Schwie-

rigkeiten und Gefahren durchzusezen.

Abt vom Verdienst p. 108. ita docet : ,,äey allem fin-

det sichs, dafs eine Anzal Vorstellungen über einen er-

Éd ia

r

heblichen Vorwurf, vorzüglich vor allen andern den Wil

tut

len beherrschen miisse

Die Stürke der Seele besteht also

alla]

in der Léichtigkeit, diese zum Vortheil wichtiger Ideen

nóthige Herrschaft über den Willen zu erhalten. «

p

*

e

Platner in philos. Aphorismen, duas affert defin

.l

itiones p.

T0f

418. Stürke des Geistes ist das Vexmowen allen Bewevunba-

p

gründen zur Tugend wirklich zu folgen; et P. 440- Stürke

jur

der Seele in der cegenwartlgen Bedeutung ist die Kraft

mi!

Erosser

vielumfassender, deutlicher Grundsiüze, in der

n

Einschrinkung der eigennüzigen und in der Elwelterung

der mittheilenden Neigangen.

tur,

Denique Kant (metaphysische Anfangsgründe der

vd

Tugendlehre p. 3.) docet: das Vermógen und der überleg-

fl

te Vorsaz einem starken aber ungerechten Gegner. Wider-

qii

stand zu thun, ist Tapferkeit (fortitudo) und in Ansehung

[ol

des Gegners der sittlichen Gesinnung in uns, Tugend (vir-

P

tus moralis )

ls

$. IIl

Nosira defzmtzo.

Tno

4

1na

- [u tanto phllesophomm dissensu ,nihi] nobis relinqut-

ob

tR———€—Ó——

T

"ll

tur quam ut profundius in naturam fortitudinis inquirere

A

allaboremus-

O

L

I. Omnes sine dubio consentiunt, animi for

U

itudinem m

perfectionum' s. virtutum sensu latiori s. non imperfectionum

h

humero esse habendam ; quoniam autem przeter illam etiam

|

complura alia e. g. ingenii vel sensus pulcri praestantia iisdem

gx

IM

jure adnumerant

nr

ur,

facile intelligitur, ad fortitudiuem ani-

rait

mi finiendam plures requiri notas, quibus illa ab aliis, su5:

d

eodem genere contentis , possit dignosci,

74

2. Átque bze haud magnua ctim difficultate inveniun-

tur. Cum nimirum excellere possimus aliis vel voluntate,

er

vel intellectu, vel sentiendi jucundum injucundumque vi-

xgn

ribus, vel deniqüe facultate corpus nostrum movendi, et cum,

f«

qui intellectu facultatibusque sentiendi et corpus movendi

J

pollent maxime, laude quidem sua non vacent. sed tamen

It«

ab animi fortitudine longissime possint abesse, in volunta-

tlS præstgntia ilam quzerere necesse est.

4* Sed, quz in voluntate laudantur , sunt plura;

mox enim, quam facile celeriterque, etiam rebus haud

magnopere animum adficientibus , sese exserat, ad quot

*

obje&a, fgïsan diversa admodum, quanta cum vividita-

L

8

te et quamdiü sese adplicet

celebramus, mox autem j

quod semper nonnisi optimum appetat, laudibus no-

SUlS

stris veneramur! At jure nemini animi fortis laus potest

qu

tribui, cujus voluntas ex hisce tantum partibus przeclara

tet

est, nam quod ad priores virtutes attinet, nonne, qui iis

tib

omnibus excellunt, tamen perszepe animo sunt maxime de-

et

bili ac infirmo? quod vero ad posteriorem attinet, nonne

qu

Tni

voluntas lege necessaria adstringitur, ut majorem felicita-

ts gradum anteponat minori, et ut

quod ratio postulat

velit, quod vetat, non velit, ac ut itaque semper appetat

optimum.

Quamobrem aut nulla est animi fortitudo aut

ulla aha voluntatis virtus accedat necesse est.

«

4- Voluntatem nimirum non possumus cogitare abs«

Xe

que finibus, quos sibi propositos habet

proterea illa

gaudet vi id agendi

quod iis maxime consentaneum

judicamus

eoque ipso mutationes finibus convenientes

if

certe haud raro producendi, qua quidem vis ( Vermó-

E

gen des Willens, sich seinen Zweken gemiüfs zu bestim-

[r

men und dadurch die denselben gemissen' Veriünderun-

Hac

£en Zu erzeugen) a voluntate ipsa maxime differt

XKaque vi magis minusve possumus uti; in aliis enim pro-

positum

ao i ts m

9

finibus

l,

p

um non solum, sed et potestatem reperimus

Iv

suis, iisque, si plures inter se contendant, graviseimus s. illi

tesi

quod optimum judicant, et quod itague volunt, convenien-

at2

ter agendi (et hac ipsa ex caussa etiam mutationes illis fi-

l$

nibus respondentes si non semper et omnes, certe saepius

d

et plures producendi), cum e contrario alii neque hac ne-

ff

que illa polleant potestate. Atque illi ipsi sunt, quibus ani-

I2«

mi fortis laudem jure tribuimus, hi, quos debilis et in-

firmi animi homines appellamus.

W,

et

$. IV

aul

Cur

1. Sed nec hsec sunt satis dilucida et explanata.

enim tantis laudibus ornamus omnes, qui finibus suis .con-

s«

venienter, s. quod volunt, etiam agunt ?

il

Nonne hoc jam ex natura voluntatis, et ejus, quam

j

in illa invenimus, vis necessarium est, aut reperiuntur for-

[e$

san adversam, quibus demum superatis fimbus convenien«

10«

ter agere potest voluntas ?

m-

Mt

2. Facultas reprzesentandi

nisu quodam certa h. e.

Ü

maxime convenienti ratione sese exserendi, przdita,

quum primum materia adest satis apta, et impedimenta

B

Xo

Büciemuco acai r sR

r d

non obstant, ne cessario sese certa ratione exserit, sed ea-

&t

dem, quam diu nulla aut non satis apta materia adest, aut

te

impedimenta non possunt superari, plane non potest sese

exserere.

1

at

In oninibus his nulla est vis voluntatis, ut adeo ab initio

d

et. etiam. posthac sdepe numero nec sensus jucundus ,. in

Q

jucundusve nec reprzesentatio ejus, quod facimus, antecedat.

W

h.

Sed mox etiam illa vim suam ostendit.

Quoties enim

Q

nisui satis fit, l. e. ea ratione se exserit reprzesentandi fa-

cultas, quze nisui maxime est accomodata , sensus jucundus,

quoties illa aut plane non aut certe non ratione satis con-

venienti sese exserit, sensus injucundus oritur, atque il-

lum appetitio, hunc aversatio sequitur, quorum deinde prior

ü

cum conatu s. molitione et studio voluptatis conservandae

ll

et augendze, posterior cum molimine tzedii abigendi conjun-

gitur.

At nec nunc ejus, quod vel appetimus et augere

molimur, vel aversamur et abigere studemus, multo mi-

nus harum nostrarum actionum i*epræsentatio antecedat ,

necesse est. Mox támen et illa antecedit. Experientia enim

edocti, quaedam vel jucunda vel certe utilia , qudedam inju-

cuünda aut nocüa cggnqscixnus, illa appetimus, haec dete-

|

um tsss

Ití

la.

stamiur, et denique aà actiones hisce affectibus tesponden-

AUL

tes impellimur. Plura vero hic debent distingui.

A

Sepe enim, quod hoc temporis momento est jucundius |

atque utilius , tamen universe consideratum , plus affert

il

detrimenti s. doloris, quam utilitatis et voluptatis , aut

n

quod hoc momento injucundius est aut nocuum magis,

ht

universe sumtum, felicitatem nostram multo magis promovet.

Szpe, quod nunc est jucundius utiliusve aut magis inju-

M

cundum nocuumve, etiam universe consideratum maximam

fl«

affert vel voluptatem et utilitatem vel dolorem et detri-

$

mentum.

]s

Denique ita nati sumus factique , ut etiam felicitatis ra-

]

t

tione non habita, tamen, quze ratio postu?at, anteponamus

jis, quze ratio vetat, adeoque rationi convenientet agere

?

ld

cupiamus. Hæc sunt, qux ad agendum nos movent.

[e

à. At ssepissime illa inter se pugnanï.

A

Et primo quidem, queé ex nisu vis nostra et materia

;

data consequuntur , voiuntati possunt repugnare, ut itaque

J

hc illa aversetur, cum e contrario, qu illa ratione non

"

possunt acquiri, maxin?opere Szepius appetat.-

B2

i

Szepe numero adeo voluntas secum ipsd pügnat. Quam-

vis enim, ratione ita jubente, quod magis jucundum est

et utile, minus jucundo et minus utili, uno verbo , ma-

jorem felicitatis gradum minori przeferamus, tamen etiam,

t

quod, universe consideratum , minorem quidem felicita-

tis gradum affert, immo et illam impedit, hoc ipso autem

momento, quo decernitur, fortiorem voluptatis sensum .mo-

vet, magnopere appetimus, et si itaque, ut consequamur

unum, abjici debet alterum , hzec altera appetitio priori ad-

versatur, et bellum inter utramque exardescit.

Denique sepe numero, quod magis jucundum est et

utile, rationi, quod ratio jubet, voluptati et utilitati re-

pugnat, ita ut aut contra suami utilitatem aut contra ratio-

nem peccare necesse sit, adeoque et inter nisum felicitatis

s

suze promovendze et inter nisum praecepta rationis sequendi

nova exoriatur pugna. Suaviter e. g. sensus nostros movent

quzedam res, oble&tant alize insignis pulcritudinis specie, com-

Si

moVetur animus, exzestuat, appetimus. Sed quae tam suavi-

ter afficiunt sensus, tam insignes habent illustresque visus,

d

consumta voluptate, multo majorem gignunt dolorem, feli-

t

citatemque impediunt, et potissimum rationis et virtutis

legibus adversantur ; commovetur etiam his animus, aver-

—— HÁÓÓ :

T3

j

amur, qux tam nocua scent et mala.

Appetit itaque

&t

animus et aversatur rem unam eandemque.

112*

- Hi sunt, qui inter se contendunt, hostes,

fi,

4. etsane absque difficultate omnes hze judicantur- læ-

(

tes,.nam certissime ratio postulat, et ipsa voluntas vult

tem

ut;

orta pu

d

ena inter ea,

que ex sola materia data et

T0«

statu animi-antecedenti s. nisu facultatis reprzesentandi na-

i(llia

scuntur, etintér voluntatem, haud ignavi nos subjiciamus,

id«

sed, quoad.ejus fileri potest, quze voluntati contraria no-

bis obtruduntur , voluntatis vi depellere conemur, et, quze,

a nobis exoptata, illo modo consequi non possumus, ejus«

te

dem voluntatis vi consequi elaboremus.

ft^

Haud minus.exploratum est, rationem non. solum po-

t0

stulare, sed et voluntatem velle, ut felicitatis nisu. secum

AUS

endi

ipso pugnante, non quse hoc momento magis jucunda et

rent

utilia, seu minus injucunda sunt, sed quz&, universe con-

infelicitatem ma-

ofrte

siderata, felicitatem magis promovent

gis depellunt

ur; denique eadem ratio jubet, ea-

av

demque voluntas vult

ut, orta pugna felicitatis cupidi-

SUS,

tatem inter et praecepta virtutis, hzec non illam sequamur.

p

5. Sed quamvis haec omnia explanata satis sint et

LiS

explicata, magna tamen etiam hic intercedit inter homi-

]G

Ms

L

14

nes differentia. Sunt eni;h, qui haud devicti nisuum vi, fini-

d

bus svis convenienter, qui praeterea haud adle&i przesentis

voluptatis aüt utilitatis illecebris et non absterriti dolori-

j

bus metuve, eo tantum modo, quo felicitatem suam ma-

xime promovere sperant, et qui denique, felicitatis cupi-

[v

ditate haud abstra&i, nonnisi, quod et quomodo przecepta

a

virtutis postulagt, aut certe haud prohibent, agunt; sunt,

D

qui nisuum vi, vel voluptatis'illecebris vel denique dolore

Ye

et metu devicti, aut nullos, aut certe non, quos ipsi op«

bt

timos existimant, fines sequuntur, quis illos in fortium ,

ü

hos in debilium et abje&orum animorum numerum referre

Q

dubitabit?

tit

Et jam accuratius finita est, quam supra dedimus,

p

notio: vir fortis est, qui adverrus egcos misur finibus vo-

82

luntatis suze, et adversus [eviores Jfines. (voisptatem vel coecam

N

vel rationi adversamtem ) iis, quos optimos judicat, finibus

Sit

Cmaximo felicitatis gradui et praeceptis rationis) conve-

sit

nienter a git.

hii

S V.

At nec nunc, dilucida sunt omnia , quid.enim est

finibus convenienter agere? Aut ut ex alia parte ean-

Slgj

— !

15

n

dem rem consideremus, cognoscimus hostes; reliquum

tis

est, ut etiam id, de quo certant et quod itaque vi&is eïi-f

[j«

pitur, cognoscamus:

d«

Homo nonnisi, ut legeln moralem sequatur aut ut feli«

æï-

citatis particeps fiat, agit; Cum itaque utrumque a singulis

)

a&ionibus gf passionibus nostris, a statu virium nostrarum

b

universo, a corpore et relationibus externis pendeat, hzec

I

vero omnia aut instin&tuum et voluntatis modo cecze, modo

u

rationi contrarize impetu aut voluntatis, rationem sequen-

Ils

tis, vi possint progigni, patet, eadem etiam esse, de

[fe

quibus certetur. Quamobrem et hac addita nota accura«

tius finitur, quam dedimus, notio; Eum enim jam ape

Z

pellamus fortem, qui instin&u et coeca rationique adver-

(0e

sa voluntate devi&a, iis tantum, quse ratio jubet, con-

bud

venienter vuli, copiiat, seii, et, quantum hzec omnia a

Jus

singulis aCtionibus et-passionibus, in nostra potestate po-

d

sitis, pendent, e//am viriuin omnium statum ,. ut vt torpus: ei r£«

Jaliones externas dirigit,

$. VI.

1

— Tam rara et admiranda vis sine dubio proprium et in-

nl

signem animi statum supponit, quo illa nitatur.

Quo«

x6

g RA

niam nonnisi dolor et voluptas impedire possunt, quo mi«

nus rationem sequamur, devi&is his et instin&ibus cupie

30

ditatibusque , quibus incensi illum fügimus, hanc appeti-

mmus, .certissime sequemur rationem; quamobrem virum

js

fortem appellamus, qui dolori et voluptati seu instin&ibus

&t]

et cupiditatibus imperat.

At hisce solis non absolvitur

yir

animi robur, et unde ea in sensus jucundos injucundos-

qui

que et in cupiditates potestas?

p

ter

$. VII.

qu

In sensus jucundos injucundosque et ffzcultatem sen-

nc

)'u

]

tiendi omnem imperium exercere non possumus, nisi pare

Yi$

tim imperio nostro usi in eorum causas, h. e. in volitiones,

Yeprzesentationes et in corpus, partim ad sensus jamjam

prosentes majori minorive gradu et boc vel illo modo ani-

tio

mum advertentes.

Yis

In volitiones et voluntatem universam non habemus

vi.s

la

vim, nisi auxilio eorum, quze vel appetimus, vel detesta-

i

Deqt

mur, h. e. sensuum jucundorum injucundorumque et re.

Seni

proesentationum , quatenüs hzec imperio nostro sunt sub-

(X |

jecta.

am

Deni-;

IT«

r rE aT

Y2

lia

Denique in corpus adeoque etiam in obje&a. externa

pe

nonnisi per animi vires agimus.

N

li

Quamibrem imperium in dolorem voluptatemque au£

instin&us et cupiditates, nonnisi reprzesentandi facultate,

N

et reprzesentationibus nostris niti videtur, ut itaque is sit

Lt

vit fortis, .in quo talis invenitur reprzesentandi facultas, et

)e

qüi reprosentationibus quoad formam et materiam tam

preclaris imbutus est, ut earum auxilio non solum exci«

tentur sensus ad conservandam voluntatis vim dire&ionem-

que, viro forti necessariam, räquisii;i, sed. etiam tam lis

n

ipsis, quam sensibus illarum auxilio excitatis ea VOlüHtatis

if«

Y

vis dire&ioque producatur, quze so)am rationem sequitur'.ï-

7

$,

Ex hac argurrientandi ratione originem duxit defini-

A

u

tïo à Platnero allata, die Kraft grosser &c. Sed quam-

vis repreesentationum et representandi facultatis magnä

vis in excitandis sensibus et volitionibus absque difficul-

Qu

tate possit admitti, ab iis tamen hgud unice pezident

)ta—

neque sensus et volitiones, neque status íacultatum

U

sentiendi et volendi, nam in hoc omnia etiam sensüs

j

ex corpore orti, et indoles facultatum animi et ccrporis'

fam innata, guam usu et

ov

Va

ercitio , alüsq

381

u

e ca'-.!ssisl

P'

al

1

o

)

it;

scquisita, magnopere influunt, quorum quippe omnium

p

diversitas neque a diversitate representationum proficis«

citur, neque ipsa in reprosentationes tantam habet vim,

a

ut ad has omnia possint reduci ; Hisce rite perpensis

j

non quidem denegamus viri fortis laudem illi, qui tali

sat

qu

tepraesentandi facultate et talibus repraesentationibus est

instru&us, ut pro ratione reliquarum operationum et pro

y

eo, qui tam innatus, quam posthac ex quibuscunque

lOpEl

causis profe&us, in ipso invenitur status tam animi quam

Yet

corporis, illarum repræsentatiouum' ope et sensus et vo-

Ts

litionum vim dire&ionemque, ad fortitudinem animi pro-

Res

ducendam necessariam ; excitare possit, adeoque et adver-

tolu

sus omnes ejus hostes solam rationem sequatur ; sed tamen

3ny

iisdem hisce reprzesentationibus et eadem hac natura facul-

Ader

tatis repraesentandi animi fortitudo non oritur, quotiescun-

E

que reliquarum virium operationes statusque animi et cor-

itoi

poris ita comparati sunt, ut virtuti repraesentationum im-

pedimenta inferant, qua ab hac non possunt superari.

Si vero etiam concedamus , repreesentandi facultate

et reprzesentationibus unice niti fortitudinem animi, certe

tamen haec locum non habet, nisi et in hasce, ut in reli-

quos virium effe&us et status, tale exerceamus imperium

I9

um

ut, quibus quovis momento opus est repreesentationibus,

Is

omnes et quidem illico satis et satis constantes, fortes,

i,

aptasque revocare, reliqua vero omnia removere possimus,

ISi

jam itaque eadem redit quastio, in qua hucusque ver-

a

sati sumus, unde hoc in animi si»ngu'los effe&tus universos-

que status imperium ? *)

'» ES*.

pro

Cum, nonnisi auxilio potestatis nostrz in singulas

ue

operationes imperium nanciscamur in status virium uni-

Wa

versos, nonnisi imperio in prosentes, imperium in futu-

Yor

fras, et cum przterea omnis noster in praesentes operatio-

Jf0«

nes influxus is tantum sit, ut ex omnibus, ad eas;. quas

[?'

i

j

volumus, et quo volumus gradu et modo, animum possi»

nen

mus advertere, imperium in apimi operationes et status

qu«

adeoque fortitudo omnis eo niti videtur, ut ex omnibus

cu-

animo obversantibus, ad ea, qus ratio jubet, et gradu

Qu«

niodoque, quo jubet, animum . possimus advertere,

m

* Haud enim admitti potest, imperium in repræsentätïones sola

niti reprzsentationum natura, nam reprzesentationibus iisdem ,

rate

sensuum autem jucundorum injucundorumque, appetitionum

catta

etaversationum , ut et facültatum repraesentandi, sentiendi et

li«

volendi natura diversa, diversum est in repræsentaþiones imf«

'periumu

jl

C

Bracexcae r ARA

z

At nec hoc omnino satisfaciuht. Quamvis enim sine

(IS

ade

dubio vis in statum omnem vim in singulas opera*tioncs:,

ac vis in füturas vim in praesentes supponat, tamen prio-

(qu

ri illa potestate non deficiente, deficere potest altera, quia

M

ad hos effe&us producendos opus est pr;eterea promptitu-

age|

5v

dine et dexteritate animi ad eos producendos certaque hu-

kx

jus ad priorem vim relatione, ut itaqu^ imperio in opera-

tiones praesentes nondum absolvatur imperium omne adeo-

que nec robur animi, in cujus caussas inquirimus,.

Quomodocunque autem etiam hzec sese habeant, .cere

€xs

te nec iis acquiescere licet, nam hic quoque redit quzestio,

[UUIN

quanam tandem re s. quánam animiet corporis constitutione

fíeta

nitatur et illud ímperium? sine dubio enim tam insignes

Tnis |

effe&us insignem supponunt animi corporisque statum, et;

Stinf

cum voluntatis vi peragantur omnia, hzec potissimum ita

comparata esse debet, ut tot tamque magua ab ea possint

exspectari.

-

Primo itaque illa tanta vi przedita est, ut, instin&uum

post

impetu superato, finibus suis convenienter possit agere;

plur

deinde inprimis ea voluntatis dire&tio, qua appetimus aut

tür a

l

1

bonum, aut id, quod felicitatem magis promovgt, tam for-

—

Zt

site

tis est tàmque eminens, ut, devitis dolore et VGIUPtZ-te

DI

adeoque et aversationibus et appetitionibus inde natis,

prio

(quibus nempe solis ab iis, quze illa postulant, abripimur,

quia

ad ea, quae illis adversa sunt, gdripimur, adeoque a re&a

ïxtu-

agendi ratione abducimur,) ea tantum faciamus, quo» aut

o W

lex moralis aut felicitatis nisus, rationem sequens, jubet.

perae

$. VII.

(de0«

Universa itaque viri fortis voluntas magno nisu sesä

[i2d

exserendi, cujus ope etiam facilius celeriusque sese exserit,

StI0,

constantia et perduratione in volendo, multitudine et va-

jone

fietate eorum, quz vult, neque nimis magna; neque ni-

gnes

mis. parva, et denique efficacia insignis est, nam alias in-

elj

stin&uum vim non posset vincere.

» t

|

$3 1X.

ysint

CQm vero, qui vult, semper fïäem quendam sibi pro-

a

positum habeat, is vero, qui omnibus est constitutus, in

plures alios possit dispesci et praeterea ex eodem deriven-

tur alii, quos, nonnisi ut illum acquiramus, nobis propo-

'quE

fü-

nimug etiam de his quzedam exstant leges:

35

1) Fi:

Av

snon sint nimis mxlti, quia alias nulli diu et

forüter'satis infigitur animus, ad nullum consequendum

p

magnopere allaborat, sed semper ab uno in alterum rap«

i

tus hanc ipsam ob caussam nu

1

Á

la in re satis magnam nan-

U

ciscitur premptitudinem atque dexteritatem , in nulla satis

H

constantem , vividum et magnum sese proebet; Ex adversa

Sur

parte, qui uni fini s, certe paucissimis tantum inhzeret to-

tus, reliquos omnes negligenscontemnansque, lios etiam, si,

dig

quod certe nonnunquam fit, ratio eos persequi jubet, ne-

Yen

que potest, neque vult persequi, ac nimis pertinaciter et ni-

ink

nmia cum intentione in eadem re hzeret infixus.

2) Fines, natura nostra magis digni, et ex hac caussa

quy

gràviores, voluntatem fortius attrahunt adeoque etiam yim

Tic

ejus augent.

QO

3) Generatim vis voluntatis magnopere augetur, si

AUte

ita perfe&um est finium systema, ut, quo magis prze-

Tnus

gis j

stant alis, eo superiorem. teneant locum, ut preeser-

Qum

tim ii, qui tantum aliorum caussa nobis sunt propositi,

hisce postponantur, et ut denique singuli inter se opti-

temp

me conspirent, et sese invicem adjuvent.

Te p

Al g

——

——

et

Quamobrem omnibus quidem finibus satis m

Wt

cum intentione et constantia infixos nos esse oportét ,

J«

sed non solum et hic limites sunt przscripti

quos non

il«

siue periculo transgredimur

sed potissimum etiam eo

Q

major esse debet intentio et constantia ,

juo graviores

I

sunt

quos nobis proposuimus, fines.

[

Uno verbo, virum fortem fines paucos sed maxime

, 9l

dignos et graves habere, eosque, quo magis ad promo-

ne

vendam virtutem felicitatemque faciunt

e€eo majori animi

Qu

intentione persequi necesse est

Ac jam ex his intelligitur, nihil illi magis cordi esse,

SSa

quam ut przecepta virtutis sequatur; Quod vero ad nisum

(

felicitatis suze promovendae attinet, I$ non, quod hoc mo-

mento aut certe mox maximam affert voluptatem , revera

autem, (si nimirum universe seu per omne, quod degi-

st

1nus, Vltæ ?evum considerentur effe&us), felicitatem ma-

Psæ-

gis impedit, sed quod, quamvis in pr

ns mL.JUS Jdþu"-

qe[o

dum aut adeo injucundum et nocuum, in

sterum tamen

»SXU H

tempus idque valde fortassis remotum, felicitatem maxi-

?nre

me promovet, majori cum vi concupiscit

Atque hoc ade»

M

ad singula

quee possumus CQI;CU"* scere, porr

igit

u

15 ita

A

D

4

L -

üt, quo hïa jus illis pretium tribuit ratio, eo 1m'ajcrem sui

V

cupiditatem in viro forti excitent. Ex iisdem causis, quo

&

nullius plane pretii sunt, plane non appetit, quze nocua

1

sunt et mala, adeo. detestatur vir fortis.

Denique in iis,

8

quie modo appetere jubet ratio, modo adversari, medio-

ap

l

critatis regulam sequitur, ne imperium

i

in illa amittatur

te

unquam.

Neque virtutis præc&ptis saïisfacere , neque felicita-

tem nostram promovere possumus, nisi certis a&ionibus

N

Se

perpetratis et aliis omissis, quamobrem etiam ad illas per-

ot]

ficiendas et ad has removendas porrecta esse debet vis vo-

luntatis adeoque et, quos nobis proposuimus, fines. Irnpri-,

duc

mis et hic iniis, quae ratio modo perpetrare, modo omit-

Stal

Süp

tere jubet, servanda est mediocritas.

Vm

$. X.

-

ex

Voluntas hoc modo agere non poteSt, nisi et sensus

p

etj

'jucundi injucundive illam adjuvent.

hon

Quamobrem, requiritur, ut tum sensus nostri genera-

tim atque universe satis sint fortes, tum potissimum ii,

la

Ihur

quibus j*olpntas ad actiones, ratione przeceptas, impellitur,

vivi-

]U.SC(

25

Su

vividiores sint et efficaciores reliquis, ita. ut, quo magis

QUi

ad tales producendas faciant, eo major sit vividitas. Quze.

CU

nullius sunt pretii, nullum, qu:e detastibilia , injucundum

liS,

Sensum excitent, necesse est; in lis autem, quae modo

ii«

appetenda sunt, modo adversanda, eadem modiocritatis

PA

regula est optima.

Quoniam denïqüe volitiones non sine repreesentatios

utt«

Wübus et sensibus, sensus non sine volitiónibus et reprae«

ybus

sentationibus locum habent, (nam et sensus ex corpore

[e*

oriundi nonnisi ex. affecta facultate recipiendi originem

YO*

ducunt) potissimum etiam reprzesentandi facultas in eo

yi-

qmit

statu constituta sit necesse est, quam voluntatis perfectio

supra descripta postulat. Ut nimirum fines illi omnes,

tam primitivi, quam, qui ex his proficiscuntur, et sensus

ex eorum cogitatione derivandi, oriri, satisque fortes esse

possint, requiritur cognitio, tam-finium, et communium

egsll$

et propriorum, quani eorum, ad qu illi applicari de-

bent, omnium, inprimis naturz nostrz et relationum ad

at

alia omnia, ad mundum universum ; et potissimum ad sum-

J Ils

mum hujus gubérnatorem atque rectórem; non enim nisi

!71

]

TUl s

hisce omni

,

us

cognitis, rite perspiciemus, quid

2

; qPovis*

1-

D

26

momento et quam graves ob causaä sit agendum, quid

fugiendum. Inprimis et qua rationé, quze peragenda sunt,

peragere, e. g. repraesentationum bas excitare, illas de-

du

lere possit, haud latet virum Ífortem. Przterea horum

qie

omnium cogitatio tam perdurans est, tam perfecta, clara,

Sit

vivida, et cum tam forti de eorum veritate et gravitate

persuasione conjuncta, ut ea voluntatem non possit non

inovere, et simulilla, quacunque data occasione, tam fa-

cile et celeriter animo presentem se sistit, ut justo ad-

us

Tec

hug tempore, quze postulantur, possint eflici.

lios

Quoniam vero cogitationes, hoc tempore maxime uti-

let

les immo et necessariz, alio tamen nocuz, et qux jam

quer

nocentissimee sunt, alio tempore utiles esse possunt, nun-

Toss

quam in viro forti tanta est illarum vis, ut illze ipsi, non

ipse illis imperet; sed nec tanta illarum debilitas, ut

eas, quamvis illarum auxilio egeat, non possit revocare.

qua.

$ XL

Denique etiam intellectus ita comparatus esse de-

Stat

bet, ut, quze hic postulavimus omnia, ab,eo possint ex»

ls 3

spectari.

Pa

m

M

ul

$ XII

Init,

Atque jam fortitudinem animi ponimus in eo volun«

(de«

luntatis, facultatis sentiendi, intellectusque statu, ea-

m

que omnium inter se relatione, quam hucusque descrip-

,

simus.

tate

$. XIIL

0

Sine dubio for*ifudo major est, si non solum, ut hus

fte

cusque postulavimus, facultates, in quibus illa inhzret,

W«

recte se habent, suumque statum tenent, sed. et przeterea

hostium vires sunt diminute, et, qua ratio- facere ju-

It

bet, facile a nobis perficiuntur; cum vero, .ubicunque,

af

quem descripsimus, status animi locum. habet, nec hzec

possint deesse, non est, quod de iis sigillatim disseramus..

w

10f

$. XIV.

Wt

Ils

Et jam sine negotio judicare possumus de omxulibus,'

quas supra attulimus , notionibus,

Cum notz vel ex effectibus vvel ex causa h. e. animi

d"

Stotu colligi possint, in finlenda fortitudinis natura ad il-

[

los alii, alii ad hunc respexerunt. In priori numero sunt

Plato, Aristoteles, Cicero, qui vero omnes ac singuli ig

D 5.

n

[4]

$

r —

alium errorem delapsi sunt; nullus enim eorum omnes,

di

quotquot inveniuntur, effectus enumeravit, aut potius no-

tione aut termino usus est, omnes. sub se comprehendente.

Y

Nec etiam ea, quam Cel. Platner dedit, notio (vermógea

ff

allen Bewegungsgründen zur Tugend wirklich zu folgen)

lu

omnia continet, quze a forti animo proficiscuntur, prop-

tU

terea quod ille etiam, de pluribus, que przcepta virtu-

1ii

tis permittunt, eligit ea, quze quamvis in przsens mi-

l

nus jucunda, vel adeo acerba, felicitatem tamen magis

Vr

promovent.

Quatenus vero et hoc, ut de pluribus ea;

quze felicitatem maxime promovent, eligamus, leges prze-

b

cipiunt, sine dubio, illam Platneri notionem omnes, quot-

nl

quot cognoscimus, effectus comprehendere, confitendum

est. Alterum definitionum genus, profundius inquisita for-

titudinis natura, constitutionem animi fortis ipsam ]de-

Scribere conatuy.

| Cum nonnisi ea voluptas, quae ex aliis causis, quam

iü

ex moralitate proficiscitur, et nonnisi eze, tam voluptatis,

quam dolorum species, quae iu hac vita nos exspectant,

in pericula inducant, haud inepte animi fortitudo a Cice-

rone in despicientia rerum humanarum ponitur. At sine

St

29

$,

dubio, quamvis certze res semper fugiendee sint, alie tae

D

men, quze felieitati modo non obsunt, immo adeo ad hanc

l6

vel virtutem promovendam faciunt, modo utrique obsunt

ea

modo expetendee sunt, modo fuügiendze; preeterea, si res

humanz alio, quam quem supposuimus, sensu sumerene

tur, alia adhuc enasceretur difficultas, quia tum non om-

o

tü-

Denique et

nia, quee sunt humana, despicienda essent.

[fife

hac sola despicientia nondum absolvitur animi robur, et

(s

unde tandem li»c despicientia? Ex eodem genere sunt

[

definitiones Abtii et Platneri altera, quae vero, cur no-

d

bis non satisfaciant, ex - üs jam intelligitur, quie supxa

*

jote

attuhmas.

üm

iL Cap

fte

DE EFFCTIBUS FORTITUDINIS ANIMI GENERATIM.

Vde«

Cognita natura fortitudinis animi, statim etiam, tam

quae ejus ope peragantur quam quomodo agat vir fortis,

um

intelligitur.

ts

$. XV.

Al

Ponderatxs omnibus et inprimis rei dz&ïcultanbub satls

p*

superque perpensis, id eligit ille, quod ratio gubet aut

j

Dindnikidunsinnumiée o

30

pruüdentia suadet, hanc solam agendi ratlonem sequitur,

den

quee lis przecipitur.

Cett

[UIII!

Atque hoc tam late patet, ut omnes ejus actiones

C01I

complectatur

$. XVI

fini

Et primo quidem hunc animum etiam in rebus maxi-

Ofr

te arduis ostendit

Cum enim alii, aut viribus suis non

sem

coniisi, et repentino metu statim perterriti, nihil quod

om

arduum sit, attingere audeant, alii, suis viribus nimium

confisi, et rei difficultates non perspicientes, aggredian-

tur, quod exsequi non possunt, is solus sibi satis

sed

haud nimium confidens, et rem emnem rite perspiciens,

Tüef

neque timide agit, neque nimis confidenter.

Sed

$. XVII

Ex rerum gerendarum multitudine et varietate alia

naàscitur ejus virtus.

Si enim, quod, szpissime acci-

Qu

dit, actiones per longum temporis spatium perdurant ,

aüt una ex pluribus constat actionibus

aut denique

nonnisi longa actionum serie, quod propositum est, effi-

C& potest, vir fortis in omnibus etiam diversissimis eun-

Inte

— ————

*

EL

dem se ostendit, eodem animo agit, adeoque et nihil de-

cernit, nihil agit, quod alteri decreto suo non consentiat

omnia consilia, omnes a&iones aptz sunt inter se et

[j

coanex?e.

Sed vere una tantum est omnis vitze destinatio, unus

finis, quem propositum habemus, quamobrem vir fortis!in

Xl«

omni adeo vita sibi constat, idem semper sequitur, iisdem

WH

semper utitur consilis, ita ut in eo cernatur zequabilitas in

wl

omni vita et idem semper vultus, eadem frons.

n

I[l«

$. XVIII

d

Atque hoc modo agit non demum post acerbum certa-

5,

men, sümma contentione, curis et dolore exammatuS'

Sed fere absque certamine et animo tranquillo,

$. XIX

J

Quamobrem et admodum celeriter decernit, ita ut

quo momento videt, quid sit optimum, statim eligat

i

$. XX

]

lj*

Inter momentum quo rem exsequi sibi proposuit, et

[

inter id, quo illam exsequi incipit, multum sewpe effluit

32

[4

*

temporis, et hoc ipso tempore-plura sunt, quoe proposito

adversa objiciuntur, et quze itaque ab illo exequendo pos-

d

sent dimovere.

Sed nulla re ille dimovetur; nisi sola ra-

alia

tiong , qua jubente statim a sententia discedit.

gt

S XX

ali

Pari modo, ut primum ratio jubet, ad agendum pro-

St,

greditur, si vero eadem przecipit, ut elapso demum certo

um

tempore aut expletis certis conditionibus rem aggrediatur,

5oq

non animi ardor, non vis ulla eum movere potest, ut ante

hoc tempus illam -attingat.

^

Sed'et si 'ja'm jäm aggressus est rem, plura szpe su-

fac]

p*erveniunt, extra aut intra animum contingentia, quz vel

f'm

tantum animum ad se rapientia vel dolore, metu, volup-

tate aut spe vim na&ta, a suscepta caussa, h. e. ab a&io-

nibus ad eamjperficiendam necessariis abstrahunt: at nec

his a persequendo fine dimovetur vir fortis, sed, quze ad

Tiun

ilum consequendum peragenda sunt, peragere pergit, us-

fend

que dum, quze perficienda erant omnia, sunt perfecta; sed

fel .

idem, ut primum ratio aliud prxcipit, illico alio modo

£tp

agit, alia sequitur.

dOR X XIE,

———Á———

33

$. XXIL.

It

j

At non solum à sententia non dimoveri potest vir

d«

fortis, sed idem nec metu, spe, dolore, gaudio, aut ulla

alia nova, subita aut inopinata re ita percellitur, ut de

gradu quasi dejiciatur, h. e, ut cogitationum seriem certe

aliquantisper necn persequi et inops consilii, quod in rem

U

sit, non amplius invenire possit, vel ut reproesentatio-

u

num claritas, vividitas et ordo turbetur, aut adeo sui con-

Scientia rapiatur.

W.

fte

- $. XX

Omnibus itaque his non perturbatus magnä cum

]e

facilitate agit et quasi nihil agendo, maximas res per-

d

ficit.

qp

$. XXIV.

(10*

net

Quis itaque mirabitur, nasci tandem in eo sensum vi«

d

rium suarum, et Sui fiduciam, quze eum àd res arduas ge-

$*

xendas semper aptiorem) reddit et quae szepe numero ipsa

stl

rei.fnagnze cogitatione, immo et.ejus difficultate adeoque

J

gt periculis et adversis rebus ij sis crescit.

E

$. XXV

fes,

Cum hac sui fiducia jun&a est fiducia in ordine mun-

cilit

di morali aut providentia divina, non quod ab ea exspectet

spic

mlracula , Sed quod persuasum habet, in mundo opti-

hw

mo, quæ re&e primum considerata et perpensa, solo amo-

Setn

re virtutis s. Dei fiant, non posse non bene evenire,

atit

$. XXVI

Quid dicam, ut Poétz coelestis spiritus conscio nihil

tam excelsum V1detur quin consequi posse speret, nihil

tam arduum, quod non süperare confidat, et hinc exul-

l |

tante quadam audacia, ad przeceps accedit liber spiritus,

fürl

quamvis, optima disciplina antea excultus, in illud ;inon

przecipitetur, ita et homo fortis se ipso et divina providen-

tia nisus, nihil, quod vires humanee consequi possunt, dif-

ficile sibi putat, aut impossibile, quamvis nunquam in pe-

yet

Yjcula se objiciat, quibus parem se non esse videt.

hx

$. XXVII

Sed tantas in se sentiens vires tamen sibi non nimis

tribuit, nec adversus alios ita se gerit, ut illi virtutum ejus

s

splendore offendantur.

-

-

Potissimum vir fortis , tantns in sese sentiens vi-

res, et tam multa magnaque tanta cum ce[eritaþe et fa-

nun-

cilitate perficiens et denique non nisi fausta quoevis pro-

o(tet

jti»

spiciens , hilari est animo, immo et, elatus supra res

humanas, quamvis septus sit periculis, demersus in mi-

o

sériam , pressus doloribus 1, anifhi hilaritatem noä

-

H

amittit.

$. XXVIIL -

ni

Sæp;e nuinero quidem accidit, ut, qua ratione jlïubeg:.

njil

te peregit, tristissimi sequantur effe&us, *Se*d;'nechi-s Peg-

xül«

*

turbatur vir fortis.

füs,

n

$. XXIX,

yden«

Atque etiam hoec zgendi ratio, ad omnia.,quamvjs di-

, üi-

versissima, sese porrigit atque explicat, ut ita-que et ex

i pf-

hac causa ?equabilem se semper ostendat.

$ XXX,

/

nj

.Agendi ratio, sibi tam consentiens, etiam cum vitaé

eju

Gestinatione tam communi quam propria, ut et cum alio-

A

-—-—-—-:a

36

:;

rum, qui de via, omnibus przescripta, non defle&upt, co-

gitandi et sentiendi ratione consentiat necesse est

$. XXXI

Ty)

Vir fortis porro, quicquid vult et facit, sponte facit,

guoniam solus ille non .cogitur, neque fortuna, neque ab

alis hominibus, immo nec a sui ipsius affe&ibus

Tyran-

nus omnium seevissimus me jubet, quod virtutis leges ve-

tant; mins ja&antur, pericula intenduntur; capitis adeo

T

periculum ostentatur, affettus mei ipsi sese cum tyranno

&

jungunt, odio, amore, formidine discrucior,

et ad actio-

bc

nem eam perpetrandam 1mpeïlm

Sed 'tamen respondeo-

minitanti tyranno: non potest cogi, qui potest mori.

àdi

$. XXXII

65

Ex hac causa solus ille etiam nonnisi à se ipso; nun«

du

quam ab aliis pendet.

Ve

T

$. XXXIII

Denique hac omni sentiendi, volendi et cogitandi ra-

neq

fis

tione tam a vulgari hominum consuetudine alienum se prae-

bet, tam supra omnes alios elatum, ut illi magnitudinem

anuni recte tribuamus.

———Há(Ó "

[60

)«

$. XXXIV.

Quae ex his effectibus. consequantur. singula,

-

Tot tantaque sunt, qu?e vir fortis efficit.

Sed haud

minora ex iis consequuntur,"nam qui tantum ,; quod. opti-

üy

mum judicat, agit, in universum animum vim exercet. -

q

dtl«

$- XXXV;

V«

h:

DI doe momento in no

iJi

S sunt.mutationes, gua«

deo

rum singule magis minusve animum ad se trahunt, sed

fl

de quarum aliis eum abstrahere et ad alias advez';glee ju-

T0«

bet ratio, et jam itàque oritur pugna.

jc0

Voluntate plane .non operante seu efficaci ; animus

adéasfigitur, quae pro'fensive, extensive vel intensive hoc

est; diuturnitate, vividitate et claritate inter on'me? sunt

Qun

fortissimze; si efficax quidem est voluntas, sed vel Coeca

vel rationi adversans, eo eliguntur, quase maximam affe-

runt voluptatem.

Solus animus fortis, reprzesentationum

neque vi, neque jucunditate devictus, abjicit omnes, quze

m

fini pþogdsits non Sunt accommodatze.

! p!ff'

SEXXEAVL.

10

Ex adversa partö /ani;nus instinctibus parens, ab iis

—

38

abstrahitur, qu2e vel nimis celeriter animum przetervolant ,

vel partium paucitate loborant, vel denique fortitudine et

claritate carent; Voluntas coeca vel rationi adversans ab

iis, qui afferunt dolorem vel nocua videntur, abripitur;

quamobrem et hic voluntate viri fortis opus est, qua so-

la adfigitur animus ad ea, quz, quamvis omnibus ca-

reant, quae ad se possint adlicere, fini tamen nostro re-

tic

spondent.

[2

$. XXXVII.

Ó

Scpe numero mutationes jamjam prxsentes effu-

)

gere posse putamus, si ira et iadignatione adversus eas

exardescentes, eas persequimur, et absque aliorum auxi-

lio depellere elaboramus, at hoc modo in illas defixi, ani-

t

mo eas profundivus imprimimus, et, si sunt jucundze et uti-

n

les, etiam illecebris earum adle&i , illis magis diutiusque

inhzeremus, quamobrem quidem, hoc non instante peri-

il

culo, immediate, quotiescunque vero illud instare appa-

£21

ret, nonnisi mediate h. e. ope aliarum, quibus infixi hze-

xlh |

qui

rTemus, eas depellere possumus; animus enim certis reprae-

sentationibus infixus abstrahitur a reliquis.

39

$. XXXVIII.

)

Ex adversa parté, ut majofi cum vi incumbamus cer-

tis mutationibus, abstrahi-debet animus a reliquis.

AW

G. XXXDX.

"J

: Ex hac caussa unum cum altero ita neCctitur, ut hoc

-

qon locum habeat sine illo.

Ata quonam fit initium? Certissime voluptas, quam

ex certa repreesentatione percipimus, animum ad se tra-

hitipsa, sed e contrario etiam dolor, a quo abhorremus,

]s

ipse eum repellit, adeoque ab utroque fieri potest initium.

I$

$. XE

]«

Sed sine dubio utraque hzec vis etiafn in viro fortissi-

fj«

mo certis circumscribitur limitibus, nam si mutatio, ani-

Yi«

mo obversans, certum fortitudinis gradum transgreditur,

j

ilam voluntatis vi non dgpellere, si alium non attjngit,

efj«

eandem evehere non possumus; quinam vero sint certi

h

illi et definiti graduS, jam ex hac caussa non potest fïniri,

ml

(.Wia. i'n diversis est maxime diversus.

u

$. XLI

Etiam ratio, 'qua animum advertimus , se;i directio

49

facultatum , quas exserimus, in debilis animi hominibus

13

nonnisi.a materia data et facultatum s. nisus.statu pro-

per

senti vel dolore et gaudio, metu et spe pendens, in viro

Ti

forti a voluntate, rationem. sequente, pendet.

Sl XIA;I'

x

tioni

Qui tanta utitur in mutationes animo jJam 'obversa-nv-

Qu

tes potestate, ut non solum ex omnibus, ad eas, quas ra-

tio jubet et quas itaque vult, animum possit advertere,

eundemque ab aliis abstrahere, sed et rationem modum.

que, quo sese applicat animus, ipse dirigat, is etiam pote-

facul

state gaudeat, necesse est, earum, ad quas advertitur

d

animus, numerum vel augendi vel diminuendi, gradum vi-

viditatis et claritatis vel evehendi vel deprimendi et denique

eas per longius aut brevius temporis spatium protendendi.

S L] XLI II.

Nonnunquam tam, quz ad rem non pertinentia fugi

f?«CUltz

debent, quam, qus ad rem pertinentia desiderantur, non.

Tum ;

dum animo insunt; cum vero illa nonnisi applicatione .ad

i test

ali

z

a, cum iis haud ità nexa, ut eorum ope reproducantur,

judici

LT

effugere, haec nonnisi apta et convenienti adplicatione ad

mexa

li lSye |

—— ——

4X

u$

nexa consequi passizfxus, fz*ciie patet, quot et hic instent

I«

pericula, quam necessaria sit et quantam vim habeat ani-

j

mi fortitudo,

$. XLIV,

Denique, quoniam singulis facultatum nostrarum Opera«

tionibus szepius repetitis, immutatur tandem status illarum

À

dtte

funiversus, in hunc ipsum magnam exercet vim vir fortis.

[üs

&,

O XEN

lU.

Sed percurramus singulas animi facultates, intelle&tum,

Jf

facultatem sentiendi et voluntatem , atque sigillatim osten«

dUf

damüs, quanta sit in illas viri fortis potestas.

LVl*

$. XLVE

que

d

Potestas in. facultatem repratsentandi,

Plura sunt, quae ad intelle&um, s. lat. sumtufh, S,

facultatem reprzesentandi referimus: r1.) intuitiones objeGo-

fugi

rum, quas sensuum ope accipimus et facultate reproducen-

go.

di restauramus,

--

^

) comparationes et quze ex his oriuntür,

i ul

judicia. 3.) Denique et ipsi nova effingimus, atque omnia

hzec 4.) Verbis insignimus, et de eorum veritate magis mi«

[

d ad

IIUSX'G sumus persuasi.

p-

(

ä

$. XLVII

P

Ímpressiones sensuum externorum s. sensationes ex-

ternze pendent ab obje&is externis, eorum relatione ad cor-

3l

pus nostrum, corpore ipso et denique animi recept;vitate,

De

t et statu animi universo, quae quidem omnia (alias enim

T

haec nostra sensatio s. observatio non est ex omnibus. nu-

ill

meris perfe&a) ita comparata esse debent, ut pa;tim, qui

li

nobis propositus est, finis, partim leges logieze postulant.

Yel

At spe numero dolor, metus, plurave alia aut extra nos,

aut in nobis, impediunt, quo minus illis satisfaciamus ,

'quamobrem animo forti opus est, cujus vi, illis difficulta-

;

tibus non succumbentes , omnia, quibus efficitur sensatio,

pos:

ita immutemus, ut finis noster et leges logicz postulant,

posti

et inprimis eo gradu atque modo animum adfigamus, ut,

Consi

&m

qgaæ,,a qualem quarimus, sgnsatio conserVegur.

Sunt

$. XLVIIE.

25 j

Idem fefe de vi animi fortis in sensationes internas di-

3',)' 94

ci potest, praeterquam quod ad eas producendas objeáis

Uüiye

*xternis, horumque ad corpus relationibus, ut et corpo-

ut Te

te, non immediate, sed aut plane non, aut certe tantum

Sed e

mediate opus est.

(lens,

r rcedsaduci Ls p o

43

$-- KEIX.

u

"Repraesentatio eorum , quc sensibus percepimus, etiam

cor

absentibus obje&iä, szepe utilis, s2epe adeo necessaria est;

ate,

Deinde sensationes, et posthac etiam reprzesentationes

qu

nostrge omnes inter Se comparantur, quo facto judicium dc

$.v

ilis existit, àc etiam, ut hoc fleri possit, sensationes, re-

, QU

liquaque comparanda omnia reproduci oportet, vel cum,

nanto

la

»

vel sine'conscientia', eas jam.adfuissa

2008

Reproductio ceftärum repreesentationum — pendet

2mus ,

i.) a facilitate, celeritate, vividitate claritateque, qua illae

ICU

ii

possunt resuscitari, quze vero. virtutes ipse a prima aut et

$ad0,

$at

ul

ant,

posthac repetita impressione in animum magis minu;ve

Ws

constanti, forti, perfecta et accurata, ab omnibus, quze in

$,

eam influxerunt et denique ab iis, qua posthac in animo

sunt effe&a, prioribus vel nocua vel utilia , proüciscuntur;

2.) porro illa pendet a repraesentationibus resuscitantibus,

3-) et denique a statu virium singularum , totiusque animi

nisd

universo. Hoc nimirum omnia ita debent eSse comparata,

obïeæs

r/,O-

ut resuscitetur reprassentatio vera et accurata non solum,

Q0

sed et clara satis vividaque et universe fini nostro respon-

)j

nj* Im

dens. At et hic iisdem oppugnamur hostibus, quare eodem

E3

H

E

animo forti opus est, ut, devictis illis, ea omnia, quze ad

feproducendam repræsentationem faciunt, ita immutemus,

ut imaginatio producatur ex omnibus partibus perfe&ta fini-

li

que nostro respondens.

th

liu

$1

p

Sensibus et imaginatione preebetur materia facultafi

lat

comparandi et judicandi. Ut vero reéte instituatur com-

Tne

paratio, non solum sensuum et imaginationis ope praesto

d

esse debet, quze àd eam perficiendam requiritur, materia,

g

sed etiam, ofnissis reliquis omnibus, ad omnes, quz ad

rem pertinent, partes diu, clare et fortiter satis, ac pre-

terea ea ratione, sine qua relatio unius ad alterum non pot-

est perspici, animurn adverti necesse est, quibus demum

Qite

conditionibus rite expletis, verum nascitur judicium.

I

ALd,

- lue;

De p.oteätate viri fortis in sensus et reproducendi fa-

cultatem jam diximus.

Haud minus docuimus , illum ad

E

ea tantum, quze finis postulat, idque gradu et modo, quo

Ye] !

Tus |

illud postulat, animum attendere, ut itaque et ex hac par-

Clata

te satisfaciat legibus, adeoque verum exspe&ari possit ju-

dejj]

Qicium et ex «omnibus partibus absglutum.

büs

—M———'

[*21

d

$ bl

a

Sed jam novi'quid accedit; persuadere nimirum mo-

L*

bis possumus preterea, vera esse, qua vel intuiti su-

mus vel ratiociniis elicuimus , vel quorum tanquam ta-

17125

[2

'af

[v

us co ma-

lium recordamur,

tq

ujus persuasionis gi

ocy

jores esse oportet, quo 1nz

aE

is omnibus, quas logica postu-

d

lat, conditioni

bus

Dus

est satisfa&tüum; Cum vero et hic exti-

£

I

ofri*

mescendaus sit ai

E

t

uum influx

1

(

IS,

forti

iUIt

itudinem animi etiam

esto

Du»

hus

: ló

ad hanc persuasionem legil

ogi cxs aacommodanfhm

etid,

requiri, apparet

nad

$. LII.

)d

Y

"us

ia heec magis eluvccc

Ciit

, Si, quaxe hisce periculis

p()t-

circumvent

git vir debilis et abje&i

itni, cum iis CO!

m.

ilí-

WW

amu

Observatio insti-

quae a viro forti fieri videmus.

tuenda vel judicium ferendum est; At quot pericula instant

ati

yli

illico! Ingruunt alienze cogit:

[40 u1

Ones, SUPGI'VSIJIJAIZ sensus

um ul

vel jucundi vel injucundi maxime fortes, in affe&us rui-

) qUO

mus praecipites, scepe et, quae ad rem pertinent, non sunt

u ?'W

clara satis, vivida et jucunda atque his omnibus a c«gï àtio viri

ssit J

debilis, ad longe alia rapta, a multis, ad rem

EY

to

rtinenti-

bus, abstrahitur,; adeoque aut non ad omnes notiones aut

46

—— MÓ

-

tamen non satis fortiter et diu adfigitur, et generatim at-

que universe a recta rem considerandi via se defleGit.

Hix,ic ea, etiam in do&orum animis nonnunquam eH'uf

$a, caligo, hinc illi lapsus hominum, alias prudentissimo-

i&m, jam vero affe&ibus suis obtemperantium, hinc certi

certorum ordinum, eetatum, sexus, errores, hinc denique

p

tot przejudicatze opiniones, quae per urbes, per gentes, per

f

universa secula pervadunt.

te

i

Ex eade-m hac caussa homo affe&ibus zbreptus, mox

ü

celeriter nimis, mox tarde nimis et difficultater judicat,

mox credulitatis , mox incredulitatis vitium incurrit, nunc

lato judicio.stolida cum tenacitate inhzeret, nunc illud abs-

que ratione deserit.

Qui

At omnibus hisce non turbatur vir fortis. ^ Inhzrens

D

ei, quod fini maxime est consentaneum, idque eo gradu

I

u

et modo, quem ratio jubet, non alienis notionibus in-

gruentibus, non acutissimis doloribus, non vehementissi-

Yery

mis affe&ibus a re&a meditandi €t cogitandi via abstrahi-

qua

tur, adeoque errores, quibus alii succumbunt, effugit, nec

DI

nimis celeriter, nec nimis difficulter judicat, nec nimis

Othn

41

leviter a judicio lato recedit, nec ratione renifente, illud

Mj

tuctür.

Liceat hujus vis animi fortis in intelleRGum unurfx

iJ

tantum afferre exemplum.

Qe

n

Pugna pugnatur, Cromvelli exercitus vincitur, pax*or

ue

pervadit per milites, per proefe&tos, fugiunt ordines, jam-

jam insequitur, premit, urget hostis, at Cromvell non ex-

W

territus tot malis, fugïentcs milites retrahit, revertimini,

inquit, hic, hic sunt hostes Revertuntur milrites, gt vi-

)d

&i vincunt.

i,

$ LU..

Iric

D5«

Ex hoc numero virorum fortium nonne etiam sunt,

qui, quze ipsis olim san&ta erant ac inviolabilia, et aliis

punc adhuc sunt, impugnant? Cum, quz verissima hu-

Yerts

cusque videbantur, et quze immoto assensu comple&eba-

;tadll t

mur, tamen falsa esse possint, quae absona jqdicabantur,

j iv

vera, ratio imperat, ut przeconceptis opinionibus, etiam,

(sl*

quze altissime insederunt, nunquam acquiescamus, sed in

;ï[ihl"

assensus aut dissensus caussas ultimos inquiramus, et ut

je

omnibus, qua in utramque partem dici possunt, aequa.

2

:

Comuge m ertedeunp us nb ts MPa P

48

lan

c

e

r

jondera tïf; * 'TUt asse

sum cæ.meamus, autin alter-

&

H ram.partem inclinemus, prout momentorum 1lïomm ac-

C

curatissima disquisitio illud postulat

Sed swpe numero;

d

q

1«

uic examini sublici debent, ita sunt nobiscum t

,

lu

«

intimis animi propensionibt

"m

ICtA 4 XUE, quae

huc.x que

ra existimavimus, non a51icel

q

falsa pu-

65

tavimus, pro veris agnoscere non possimus sine maximo

dolore aut adeo sine metu gravissimoe, vel in

ac, vel in

aitera vita nos exspet&tantis, poenze; Quamobrem a perpen-

deudis rite et examini subjiciendis talibus opinionibus de-

2u

tc.uemur et przeterea, si, ponderatis omnibus argumen-

ut

ts, ab ea; a qua maxime abhorremus, stare rationem pere

$1

splclmuq in hanc partem tamen szepe non inclinamus, et pro

tüun

rite perspe&is momentis assensum non moderamur ; ; nonne

tii

]ue animo forti opus est

ut, depressa et exstin&ta illa

T

doloris metusque vi tam libero animo et tranquillo nego.

dlgw

tium omne su;mpmmus, quam caussam ratione d'xmnatam

2

deser ainus

$

pii

ug'.

$. LIV.

Yntej

Sed animus fortis non solum ex eo elucet, quod, quæ

Cut

aliis sancta v identur,

Ypgit

ratlonc lmneiaï te, lejmmus, sed

etiam

49

etiam ex eo, quodiis, quze profana sunt fere omnibus , et

(

conviciis illorum exagitantur, eadem ratione jubente, fi-

)j

dem habere et nomen nostrum in-eorum propugnatoribus

j

profiteri non dubitamus. Abt, vom Ver ienste , P. roT.

Glaube und Unglaube haben also ihre starken Geister —

l«

t

es kanwn starke Sadduciler geben, wie starke Pharisáer.

i

$D.

«

.Hucusque aut intuiti sumus sensibus subje&as res,

i

aut de iis judicavimus, sed eo audaciäe p;bgreditur homo,

lnl

ut, summum creatorem imitans, ipse effingat, quae neque

)ï'.

sensibus percepit, neque ratiociniis elicuit; non enim tan-

10

tum, qua et quomodo memoriz tradidimus, restäumn-

M

tur, sed eadem etï?m , Variis modis immutata , redduntur;þ

jla

modo enim reprzsentationes nostras in alium ordinem re-

".

digimus', modo componendo: dividendo, augendo aut de-

A

primendo id, quod sumus intuiti, novas efficimus formas,

mni

atque hxc o

iiilii

a, partim. quidem przelücente et jubente

o

ntelle&u, partim vero solas facultatis fingendi leges se-

cuti, sensuum tamen, a

À

£f 0.

ct

uum, imaginationis. immo et

iíd

ipsius inteïl:gftus induxi non'exchïso, prqducimus: Cum

^

«l

ET

E

[

$:

i

5o

vero hzc facultas in ejusmodi formas effingendas trahi

possit, quie aut per se repugnant, aut certe fini non re-

spondent, reguhs opus est, quas, qui nova ei"fmglt, etiam

inscio se, sequ1tur.

At et quo mihus efïingamus nova, aut certe, quo mi-

nus sequamur regulas boni, pulcri et veri, caussis szepe

H

allatis haud' raro impedimur, quamobrem et in hisce ope-

li

rationibus et legibus preescriptis explendis haud minor con-

[u

a

spmtur vm fortxs potastas.

[

Y

L

!

$. LVI.

*

T

Quas jam colleglmus , rerum intuitiones conceptus-

ve

Su

que, ut et judicia nostra et adeo fi&tiones, verbis etiam-

Ls

exprlmïmus sed cum hoc nonmSL eadem fïngefxdl chultate.

;

qu

quatenus ea certi conceptus cum certis mgmq COI]JUIl'Tua-

qi

tur, fïat non est, quod de hac re 51g1llat1m loquamur.

hn

La

$. LVII

Dun

Quatenus mtelle&us nostn status universus exercmo,

T

poti

adeoque smguhs operationibus effiitur, etiam illum a

f

ACl

fortltud;ne animi haud parum pendere apparet.

MUH

p

—

5t

í

5 Lvi.

e

Poteslas i. sehsus .j f).

^.

[/

dos zyzmm o:qm: et jacui;affm "Zihimaä

n

onmmem,

i

:ï

ll«

Haud minor est potestas. yiri fortis i in sensus 1ucundos

injucundosque.

Et vrimo qmaem«, quantam exerceat vlm,

Je

in eos, qui ab.a&ibus voluntatis et intelle&us s. l. s. profi-

Q

eiscuntur, jam ex imperio ejus,in.illos intelli gitur.

Sed et

u

alterum. sensuum genus,

.quod, nimirum a cmpore den—

vamus, non est extra potestatem ejus collocaturn, quate-

nus tum mutationes corporis; qüibus sensus vel jucundi

vel mjucundl moyentur, tum status annm, quo] hic ai sen-

d«

sus. ex corpore o1tos recxpxendos vel: aptus est. vel non ap-

m

tus, a nobis pendet.

]ta (ut hic tantum de postenom lo-

ifty

qu'ïr) ánimo, vehementlus mtento, sæpe ne grav1551rnæ

u

quidem corporis læsmnes sentiuntur; mlhtesque in præho

haud raro vulnera infli&a nesciunt.

Nepper cómputando

ï

numerum quaurc*"tum € magna numerorum suie, quam

mente concipiebat, gravissimos podagrae dolores suffocare

ï

Ut

Maleficus [talus, quem gravissima torméntà ad

potmt

|.4

D

facinoris confessionem non ddwebfmt sub ipsis toxmentis

f5

M

continuo exclanisba

V

IT

veddo! Absolotus à

j H xi' Ce (*t

RI

?

G

:

vtndbstbciztesii 2ued]

zSz

R

AC

^de set

S

I

iü suze exclamationis interrogatus; iccfpondlt pa-

z

tibulum! vzd Reil de organo animi p. 140.

$ LEX

Amamus voluptatem ; füugimus dolorem, preeterquam,

si voluptas detrimento est et lege vetatur, dolor utilitatem

Vir ità-

affert, vel przecepta virtutis eum sufferre jubent

que fortis potestate sua in sensus usus, injucundos omnes,

qui neque necessitate quadam

aturze nostr

ungrlmt.ntur,

neque evitando majori malo vel acquirendo bono inser-

viunt, delebit

Quot e. g. et quanti, qui ex imaginatione

1nala.vel fingente vel certe augénte, ex projudicatis opi-

nionibus et erzoribus, ex vanarum rerum studio et admi-

B

atione aut ex pravis affeCtibus e.

avaritia, uno verbo,

bl

ex corrupto vel certe non satis emendato animi statu oriun-

L

tur, dolores! ab omnibus itaque his immunem se sery

j

animus fortis, nam hisce vitiis non succumbens, e. g. ad

vanarum rerum admirationem et studium non depreSSUa,

earum ja&ura non percellitur.

Quos véto dolores et ad-

Su

versze fortunse casus fion plane potest effugere, eos dAmI-

P

nuit, et quos denique nec dunmaezc illi contingit, patlen-

f

tia facit leviores.

53

de

z

L

Dolores, quibus excruciatur humanum genus; :vel. ex

vel ex: recor

* a

Yda

vel

malis praesentibus

tione. praeteritorum

denique ex cogitatione futurorum orizinem ducunt. In om-

nibus his depellendis cernitur animi robur; Cum vero nulla

M

re mafgxs frangantur animi abjedi et humiles, quam cogita-

qu

tione malorum futurorum s. periculorum, vir.magnus et

ld*

fortis. maxime in contemnendis periculis cernitur.,

X ,

aut prud lentia su ladet, -

1ns

deo

Quoties lex jubet,

.L

h

in pericula sese pree cwlcat

vei dolores C')o ite sLm con-

s.

sciscit

v

Jne

)qln

Denique'animum ; ad tantam magni itudinent formatum,

n

nec acutissimi dolores ad actiones impellumt, quze mtwvn

»o;

non sunt consentanez , sed potius ille doloribus atque ad-

j*

versis rebus ipsis ad suam aliorumque salutem promovca-

dam utitur.

U'Kht

r'&d

Atque hoc modo vir fortis nulli, quem fors fert, casui

$6U5 ,

succumbit, sed humanarum rerum naturam atque conditio-

[ Ml

nem nunquam ex animo dimittens, etiam in summa cala-

n

mitate, Anaxagoram imitatur, qui, cum illi ab amico mots

ï ano

üm nunciaretur,

ihj, inquit, mihi in exspe&atum aut

51

— M À

2

novüm nuntiás, ego'enim illum ex me natum sciebatu

fuortaiem.

v. Valerius Max. 1. V

$.LX

—

Alio tempore in excitandis, conservandis et augendis

ä

nsibus jucundis, spe et voluptate ex recordatione proe-

teritorum percipienda, cernitur animus fortis.

Sunt enim

!

sensus jucundi,

qu1 a tah animi corporxsve statu gignun-:

E.

tur, quem nonmsl v1r fOItlS conservare potest,

quonian.

t

ille nonnisi magno in. an1mum corpueque imperio acquiri-

N

tur;^-Hinc etiani ex lætltla spe tranqmmtate et hilari-

táte- elucet anlmus magnus hlnc gaudet sperat, conten-

h

tum se ostendit vir fortis, ubi animum debllem dolor et de-

p

-

$t

speratio jam incessít et totum. prostrawt

Pot1ssunum hæc amm1 fortltudo

ut unum tantum

tf

cxemplam afferam, elucet e fiducia, quam in providentia

divina aut refnmlne mundi morali, in vxrtute aliorum ve]

po

Dol

in se ipso collocat. . Hzec est illa in virtute. fiducxa, qua fal-

tus Alexauder Ltteras

Inna

in qu1buc

venenum a mec*wo

P3ari, scriptum érat, in manü feHens, potionem ab hoc.

datam, hilari et ere&o animo bibebat.

hen

p t

55

Hzc estillasui fiducia, quam admiratus Senatus ro-

N

manus Varroni', quamvis ejus culpa apud Cannas vires-po«

puli romani exhaustze fuissent

gratias egit, quod redire

voluisset

nec spem ornem abjecis

)

hzec illa animi

magnitudo, qua preeditus Publius Scipio, quartum et vi-

gcsnnum annum qgenn,

m'qore parte exercitus romani

Aæ.

ab.acie Punica oppressa, timore et desperatione per:po-

iM

pulum, per milites, per Duces serpente, et nullo Ducum

JIe

qri comgendam rem proficisci audente,.iturum se pollici-

p

tus est; vid. Va!exn Maximi di&orum facuorumque memo-

If

rabilium 1. lil. Cap VIL hæc illa, virtus ,. qua eminens:

il*

Fridericus '»ï'ïg'm'; ab omni fere E

:uropa .bello. vexatus. et;

j

pene oppressus, invi&us stetit, ac omnem Europam ho-

t«

stes ipsos, in sui admnatwnem rapuit.

Cum vero sensus jucundi maximum nonnunquam de-

Wi

trimentum zfferre possint, haud minor apparet viri fortis.

(itlà

potestas in illis, vel deprimendis vel certe dunmuendxs"

ita illis fru1tu1, ut nec

| yd

pot1551mum vero ità eos quarit

major felicitatis gradus, nec virtus'ulla impediatur

D

qio

Atque hoc modo nec voluptate captus, unam ratios .

!

nem sequitur.

P

56

-

Denique jam ex his patet etiam potestas viri fortis in

sentiendi jucundum injucundumque facultatis statamr uni«

versum.

S LXL

Potestas in voluntatem,

m

Qüi reproesentationibus imperat et sensibus, etiam,

exorta in ipsa voluntate pugna, a coceca et rationi contra-

ria voluntate vi&oriam reportat, ac mox volitiones et

propensiones aversationesque natura, gradu, dire&ione

aut relationibus perversas exstinguit;-deprimit aut emen-

dat, mox, quze ratione commendantur, gignit seu evehit;

atque hanc vim non solum exercet in singulas, preesentes

aut imminentes, sedet, !

Aïiv

18Cc

ipsa viusus, in statum volun-

[/

tatis universum. Cum vero imperio voluntatis, rationem se-

quentis, in reliquam voluntatem omnem, seu illa natura,

gmdu, dire&ione et relatione voluntatis, quam, . ratione

jubente, vir fortis in se producit, perficiatur atque absol-

vatur virtus, patet, cur in animo forti omnes, quae huma-

f

€

ant

n' z-u-n naturam orn

, virtutes coxïsgaicianyur. Homines

t

aii

n

Ynt

intur non solum vóli

Zi'm

atis ct

Iv

"

1piditate, sgd et inprimis

cupidi^

tà

—

——

57

cupidi sunt,pecunim , potentiv,, honorum, gloriw, exar-

descunt ira et odio adversus inimicos, flagrant amore.

*

Qui vero forti est animo, nec voluptatis, pecuniz, po-

tenti» et gloriæ cupiditate adle&us, necira incensus aut

amore inHammgtus, quivdculuam committit, quod legibus

äï«

adversetur.

h

C& LXIE

ï

d«

Imperans voluntati, imperat quoque motibus cofporis,

e

ab illa-profe&is, h. e. a&tionibus externis,

?

]

$. LXIIL

]

Potestas

i

[

t of ptuf.

4j

La

immo et in corpus universum vim exercet- haud con«

temnendam.

(*

d

Animus nimirum, quantum quidem nos cognoscimus',

Ya

nonnisi ope cogitationum, appetitionum aversationumque

,

DEU

et sensuum jucundorum injucundorumque in organo animi

n

motus efficit, qui motus deinde, deorsum in omnes corpo-

Q*

ris partes propagati, non solum motuum numerum, gra-

Q

dus, dire&ionem et relationes, sed et ^hisce ipsis ominem

)

corporis statum vario modo immutant, ac inprimis vis vi*

1

talis efficaciam modo augent, modo deprimunt, in alias

H

5

E

pa!

?

Li

rumis in orgzanum

animi, derivant, ab aliis ab-

stranunt

Ex hac caussz

anitas, robur, dexteritas cor-

poris

immo et ejus pui lmmao haud parum ab animo

pendent, et ex hac animi vi in corpus apparet etiam vis

animi fortis in corpus.

Qui nimirum animi sui mutationibus imperans vir for-

ts, eas tantum cogitationes, sensus, appetitiones aversa-

tionesque in se alit fovetque, quze corpori conducunt, eas

repellit ,"quae huic nocent, is ipsi corpori, quatenus ab illis

pendet, imperat, hujusque sanitatem, robur, dexteritatem,

unmo sepe et pulcritudinem auget

Tenaci proposito, ita observavit celeb. Reilin disser-

tatione de organo animi, scepe plebs febris paroxysmos re«

pelit, nec se captum, quod dicit, reddit

Quid quari-

mus? ipsam adeo mortem, animi intentio per aliquod tem-

pus retardare potest.

Szepe morituri amici cujusdam ad-

ventum cupide exspectantes, fere 1Pso momento, quo ad«

venit, moriuntur.

Wilhelmum Tertium Anglize Regem summa animi in-

téntione gravissimi morbi, quo pater illi ereptus est, vim

infregisse, adeoque ipsam mortem repulisse, scriptores

fide. digni tradunt

[

I

j

$. LXIV

R

I"n relatiomes

£

J

M

íperma .

nam hominum,

Denique animi fortitudo etiam in for

h. e. opes, honores, gloriam, 2morem civium &c. maxi-

mam habet vim

cum enim hsec ommia a viribus animi

corporisque, certe magna ex pzarte, pendeant, patet,. illa

ao

unimo forti posse emendari.

Si vero non emendat fortu-

-

nam animus fortis, certe, quod omnino multo est prze-

m

stantius, illa potest carere.

$. LXV.

Inprimis vir fortis hac sua virtute singulisque ejus eéf-

fectibus, e. g

. constantia, actionum inter se consensü, tran-

RUA i r a

quillitate &

magnum quoque in alios exercet imperium ,-

qui etiam inviti illi parent

et tantis- virtutibus. devi&ti,

jussa ejus exequuntur.

U a

$. LXVI

In comstquendum finem universum,

Exposita jam animi fortis vi in facultates animi

1

corpus et in fortunam intelligitur simul, viro vere forti ni-

hil deesse ad explendum magnum illum finem, qui unicui-

que homini est constitutus, h. e. ad bene beateque viven-

dum.

Cum enim nulla res sit, quz. plus apud eum pol-

5'1(0

leat

quam ratio s. lex moralis, et cum huic adeo i

p5«

fe-

licitatis cupiditás cedat, certissime recte agit; sed et feli-

r r m Pa ER

itkorsinefieca r rmtar RTE ER d i TE R MA

60

E

citas e:us tanta est, quanta

natura capit, nam nonne bea-

tus est mmumanöus, qui est aptus ex sese, in se habet

x

felicitatis fontem, nunquam exstinguendum,

adeoque ab

hominum malitia et tyrannide, immo ab ipsa fortuna plane

est immunis; re&e enim de omni viro forti dicitur, quod

Cicero de Regulo dicit: Non magnitudo animi ejus excru-

ciabatur a Poenis, non gravitas, non fides, non constan-

tia, non ulla virtus. non denique animus ipse, qui tot vir-

tutum przesidio tantoque comitatu

cum corpus ejus cape-

retur, capi certe 1pse non potuit

Opponunt quidem non-

nulli, corpus, opes, adeoque etipsas animi facultates cer-

te magna ex parte ex fortuna pendere, adeoque nihil esse

certi, nihil, quod étiam vir fortis exploratum habeat, per-

mansurum sibi unum diem, sed illis cum eodem Cicerone

respondemus; nescitis insani, nescitis, quantas vires vir-

tus habeat

nomen tantum virtutis usurpatis, quid ipsa

aleat, ignoratis

Ciceronis Parad. ll. x.

v

Corrigenda.

Pag

2. Lin.

8. del. et in div. div.

24

1t. l. debent pro debet.

82

20. del, a Cicerone,

32

3. l. possunt pro possent,

236

4. l..suis pro sui,

38.

4. l. quze pro qui.

ELb

43.

—

7. l. ea pro eas.

—

e

ag

m r li

E

-T

T

-

2j

[

a

29

n

C p

m

E

E.

d as

hd

3-

m

bi

*

d

-

-

—

F*

Y

H

i

P

T. m

-T

p

L

um

Ea

*

ïm,

l

2

*

X

—

*

*

ve

**

"r

pEm

N

"a d

s

*

*10

M

Á

4

^

x*

24

a

-

LE

Pa

M

p

av u

t

i

x

4

:

DA

P d Z

M**

dl

m

A

P

d 42

sodtte p

ii

a.

w

*

1

x

"

;

*

»*»

P

n acl

*

*

Pt

N

Pa

,

d

£

o

^ a F

d

24*

—

*

s

^ *

P

m*

-—

n

d-——-

v

Eu )

A

-

Ü

*

P d.

m

.

$m

!üwï "

*

d onn

Av

N

s

iB*

ia

1

Pv

PA

u^

E d

N

,W

* N

m

]

u

A

* d

SI9»

$N

ps

*M(

d

;

d od d

*

*

A*

7 d

i

H

plb u

T

*oR

M

-

"

pef d

t

"

À j5

t

m

J

y 5

" med"

-

na

ts

K

m

3

LY

MA N

:

r d. n

A

Pt F

a

j

"

As

t

L d

-t

*

*

x of

4.!.!.

5

!

/

,

W

;*

*

E

—

utae N

Es d

s

F.

£

^

"

P

?

L

P*

:

e,mw

*

l

L du

.-ï.

*

bt

"66

Fs

m d j

h

*

£7

r

.Mc

a

^

L

n

..w

r

;

;

a

É

ag *

v

j

$

*

E.

-T.

*

t

;

»Me

"7

r

F

É

u&

^

"-

us m

PU

ES

4

?

3

J af É

LX* "o

i

Pranca

-

A

,

B

^

P

p

m g

w

J

&ï

9

p

*

d

4

* ^X

"PL

-

.M

z N.W

"

»*T

V

5

"

- 4 w

$4

-

:

EC

f

41

E d

$

a

5

Pl dmt.]

2

x*

44

P

*

Y

w

.M

m

.

E

",

*

*

vt

d

TE

b NI

&

;

-

E

j

x

w

Wæw *

w*

h

y^

P

f^

d

f P

.

r

Ed

w

a

^

.H

*

h-

wm

t

a

c;

hæ

ia

".

,l

*

"]

o

L

,F

*s

h.o.a

W

M

2

Q*

ia

x

E

-

" d

n m

r4

a d

".

ó

W

*

P*

a qeet

*

?*

hkf

f r

-

x*

E

4

v*

,Wn

r

P

4

-—

2

d

:

^

*

d

P

;

".

9

&*

Bo

Á—

"

$

i n

Á .

»

$-

*

M

*

L^

lod

f

^

o

*

M.

us

L d

L

w

7

u

"m

Lee l

^"

L

P

m

*

ha.

,

*

as a

i

PFEAY

s r

d

p

*s

od

Ht

L

^

p

Lt

&ï

X

^

"-

w r

as

Wu

M

t d

d

.

3

f

T

pBetbtyt

W

-

,m.w

E

f

&

p a.

;g

p

sud atb

r

;

A

p

&*

"- at

*

-*

M

p

L. M

"i

F d

A^

NT

*

-*

E

P

Ed

ET

d

p

* s

w

d

sdi

* e-

E

-

«

a,

H:

^

*

u

a

t

h

-

M

»t

-

!

n

-

*

M

-

M

"4

73

t

F

E

M

aA

-

.M.z

-

"

E

-

wm.

cwæ

t

e'»

"

$

^

-

-

E

£

L.

u

r d

"

3 w

*

s d

*

isei

L

"

*

"

À

X*

^*

$r

.

—

*

P

m

"

g

P

w

d

E

F.

E

*

*

—

t

F

M

E

a

*

E

P

E

"1

m

*

&

Ü

C

DISSERTATKO PHILOSOPHICA

-

19

FORTITUDINE ANIMI,

18

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

QUAM

17

DEO JUVANTE,

O Baancee Q

16

PRAESIDE

15

Focus

J ENN

.. . JACO

BO FRIDERICO

N

PHILOS. MAG. EJUSDEMQUE PROF. P. O.

PRO OBTINENDIS MAGISTERII PHILOSOÓPHICI

HONORIBUS

as

Diebus

Swpk MDCCC.

PUBLICE DEFENDE&T

-

HENRICUS GUILIELMUS LANG, Rorenfeldensis,

e

LUDOVICUS FRIDERICUS FISCHER, . Heimsheimensis,.

OHANNES ADAMUS WEISSER ,. Supra « Urbacensis,

HENRICUS FERDINANDUS BAUMANN, Urato - Mezingensis.

CHRISTIANUS THEOPHILUS BLUMHARD, Stuttgardianus,

]OHANNES GEORGIUS HAÀNDEL, JANrtingensis,

CHRISTIANUS GOEZ, Lauffensis.

EBERH. LUDOVICUS MEINHARD, .Ludovicopolitanus.

HENRICUS MOHR, Plochingensis,

ERASMUS CHRISTOPH. FRID. HOPFER, Hochdorfensis,

|

SERENISSIMÍ STiPENDIARII ET MAGISTERII PH!LOS.OPHTCI (?ANDIDATI.-

Gs

ä

j

TUBINGAE zrrrzuis HOPFFERIANIS,

w Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

.ä