KaI600-1169_40 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 De Lege Schubert, Johann Ernst COσ IN AMPLISSTIMO PHILVOSOPNORIYM oννα IN ACADEMIAE WITTEBERGE NSIS AVDITORIO MAILIORI A. R. S. CcCI I0 C C XXXIX DIE XXII. MAII DISPVTABVNT PRAESES 10. ERNESTVS SCHVBERT PHILOS. ET LL. AA. MAG. ET ORD. PHILOS. ASSESS. E T RHSPONDENS SA AMVEL K RAVDV z SAAROS Es HVNGARVS. PTG ExcVDERAT I0. CHRISTOPHI. TZSCHIEDRICHIVS (Dir. II.) Potentiſſimo Regi Poloniarum &c. Serenillimo Princ. Electori Saxoniae a Conſiliis aulicis, Archiatro Regio, &c. SPECTABILI A CG GENEROS0O b 0 M 7 N 0½ THOMAE SZIRMAY pr SZIRMA BESSE:NYNE Dynaſtae in Gölnitz, Giralth-falva, Gombaszögh, Berzéte, Ke. Inclytorum Comitatuum, Saros, Zemplin Gömor, Torna, &c. Tabulae ludiciariae Aſſeſiori Primario, 1 ad Paublica Regni Hungariae Comitia Statuum Evangel. Legato ordinario, PERILLVSTRI AC GENEROSO D O M I N O THOMAE DESSOFFI DE CSERNEKE—J Hacreditario in Homonna, Hanus falva, Gaboltô, &c. In- clyti Comitatus Saroſienſis et Zemplinenſis T abulae ludiciariae Aſi ellori! Primario, — EXCELLENTISSINLO. OVE ExPERL ENTISSIMNE 10 à NNI AARAOHBRG MEDICINAE DoCTORI CELEBERRIMOA Potentiſſimi Poloniarum Regis, Sereniſſimique Princ. Ele QRoris Saxoniae Archiatro, „Comitatus item Saroſienſis, et Zemplinienſis Phyſico ordinario, PERIILVSTRI AC GENEROSO D 0 1XN O NICOLAO x SZEMERE bpOMINO IN UOSCHO N NOSZVA, EC. Inclytl Comitatus Neogradienſis Tabulae ludiciariae Af. ſeſtori Primario, &c. 6 MOECENATIVS ET FAVTORIBVS SVISs HAN0C DISPVTATIONEM IN ILLVSTRI 4ACADEZMIA VIT TEBERGENSI PVBILICGE DlFENSAN Dar, DICAT,cONàSECEAT SAMVEL KKAVDY PpFE SAAROS,. ——ʒ — — CAPVT ILI. D E 1 E GE. 1y CA P V T II. idimus hucusque uarium hominis ſtatum, qui Pro diuerſita- te ſua dider ſas quoque cxpoſcit illius actiones, corporis non! tninus quam animae. Sed iſtae actiones ita debent eſle com- paratac, ut ab homine ſuſcipi poſſint er omitti, prouti vol- uerit. Si enimn ex natura hominis neceflario conſeque rei tur, Hlarum aut exfequutio aut intermiſno imperari non Foſſet. Proinde ſoias, leges, Jdas nos in prdeſe enti diſciplina ex humani generis natura ſu- Wus deducturi, actiones tantum liberas ſiue morales concernere. Di⸗ . Astio möork⸗= lir gutd co autem act ionem moralem eam, quae rationemn ſui ſufſicientem ha- Det in liberta te hominis; et huic alias contradiſtingui ſoler Vitaliy vel neceſſaria, cuius principium non eſt libertas mentis humanae. Nemo feliciter exponet, quid lex ſit moralis, niſi notio actionis mora- lis antea probe fuerit euoluta. Expendamus itaque differentiam actionum humanarum. Animam ſi reſpicis, illico experieris ideam obiecti externi e. g. ſonitus cornu, quotiescunque accidit, ut vigil te nocturno ſuo eiulatu de Auers tempore admonuerit: Nunquam eflicies tua uoluntate, ut cor- pore ſic affecto ſentias, aurem tuam ſuauibus ſirenum cantilenis mulceri. Sic etiam ſi forte ſtomachus cihum aut potum receperit, non impedies, quo minus ille concoquat alimenta. Impera illi, ut ſemper plenus mane- at, ne impoſterum opus habeas cibo et potu, et detrectabit obſequium. Ec- ce igitur actiones neceſſarias. Ex aduerſo autem a tua pendet libertate, utrum literis operam nauare velis, nec ne? utrum huic ſcientiarum generi meditationes tuas conſecrare velis, an alii? utrum manu cibum ulterius velis prehendere, er potum ad nauſeam usque ſumerec, an vero abſtinere? Has igitur actiones vocaui liberas. Morales vero dici eo, quod lolis iſtis moralitas quaedam competit, te ſequentia edocebunt. 33. Lex generaliſſimo ſignificatu accepta denotat gencrale quodam eui ſi ngularia debent attemperari. Pro diuerſi itate igitur obiectorum lex Lex orklite 8 CA PVT II. DE LEGB. 5 lex ipſa variat. Hinc moralis non eſt niſi ea, cui actiones hominum morales attemperari debent. òGMWU Subinde accidit, ut terminus, qui alias genus expri mit, ſpeciei tribuatur, id quod praeſertim termino legiæ euenire ſolet, quemadmodum obſeruauit HVGO GROTIVS de I. B. P. L. I. c. I. §. IXK. Sequimur autem in defi- . nienda lege morali recentiores pariter atque antiquiores philoſophos, vid. ILL. WOLFIVS in Inſt. Phil. Mor S. 16. K O5EH LE R VS zz/ IXerc. I. N. §. 346. G ROTIVS in IL. B. et P. I. c. PV FEN DORF de O. H. C. L. I. c. II. §. z. T H O MASIVS in Inft. Iurispr. Diu. L. I. cap. I. §. 298. In hoc tamen a quibusdam eorum diſceſſimus, quod mentionem fuperioris defini- tioni alias inferri ſolitam omiſerimus., Id enim primo quidem poſtulat ac- curata methodus, quam elegiſſe mobis placuit, ne plura definitio contine- at, quam quae fufficiunt ad rem definitam ab aliis diſcernendam, atque ut reliqua, quae de eadem dicenda reſtant, hinc legitime demonſtrentur. Tum vero et hoc lectores meos ſcire velim, duplicem dari ratienem, naturae le- ges eruendi. Aut enim illas ex ipſius naturae noſtrae, aut ex diuinae vo- luntatis contemplatione concipimus - Omnibus ſatisfacere conniſi ſumus. Vtraque igitur via nobis incedendum elle duximus. Hoc itaque loco pri- =UDM mum oſtendimus, quid roboris int demonſtrationibus pro exiſtentia le- gum naturae, quae ex priori principio deducuntur. Accipiemus peculiare caput in Ethica de officiis erga Deum: Poſteriorem ergo naturae leges de- monſtrandi methodum huic loco reſeruauimus. Loex nat. t Subinde accidit, ut eusmodi actionum normam cognoſcamus ad * Poſßting. naturam animae et ipfius actionis attendentes, et tum illa dicitur lex naturalis; Sin vero determinatur ab imperante, et ſic proxime ex ipſi- us voluntate patefacta patet, poſttiua: Et hanc iterum diſpeſcimus in diumam et bumanam, prouti imperans legislator fuerit aut Deus, aut homo. S . Nap lex zat. Haec ipſa vero lêx, quae? naturalis eſt, ſimul eſe poteſt poſitiua. AWe post Quandoquidem declarare poteſt ſummus imperans, quam ſancte velit Poßting, hanc legem cuſtodiri, quae quidem alias natura omnibus innoteſecit: Sed hoc ipſo efficit, ut naturalis lex ſimul fiat poſitiua (§. 34.). §. 36, CALPVT II. DE LEGR.„ 19 §. 36. dedſi vero ad ipſarum legum naturalium Nifferentiam deſcen- Lex cegen: ee damus experiemur, dari, quarum cuſtodiam extorquere licet remediis "oz cogens. violer H conferuari debet genus humanum; eſſe vero et alias qua- ruam ob otiam ſi extorqueres, hurnanu um genus perperuum funus eſſet. Fline obtinet diſcrimen inter. leges cogentes et non cogentet. ntis, bſeru lta lex cogens eſt: Suum cuique tribuas, pacta ſerues. Demas enim facultatem cogendi „ ut quilibet hiſce legibus ſatisfaciat, tum nemo tutus erit a miſero et calamitoſo viuendi genere, aut praeſentiſſimo ngulis mo- mentis pereundi periculo. Ex aduerſo autem ſuppoſita facultate alterum cegendi ad propriam felicitatem promonendam, ad alios berfe tiores red-⸗ dendos, eadem miſeria genus humanum premeretur. Iſtae igitur leges: Quaere tuam felicitatem: Eſto aliis adiumento, ſunt leges non co- gentes. Pro iſta legum differentia duas Philoſophiae practicae partes con- OQeid Erhica ſtiruimus, quarum prior eſt Erbica, poſterior vero Ius Naturae co- et I. N. D genf. Scilicet illa eſt complexus legum naturalium non-cogentium; Hoc vero comprehendit leges naturae cogentes. Minus tamen hae definitiones diuerſae ſunt ab illorum mente, qui Ethicam honeſtas, Ius Naturae vero iuſtas actiones inculcare docent. Ethica, ceu conſtat, plerumque praecipit de virtutibus, ſiue actionum boneſtate: Dicunt vero actionem honeſtam, quatenus iuſtae contradiſtin. . guitur, eam, quae legi non cogenti congruit. cf. IIl. GVNDLEINGIVS in I. N. et G. C. I. §. 19. 20. Ius vero Naturae ſic definiui cum B. KOUEHILEFS8 RO. vid. Ej. Diſj. Protl. Exerc. I. N. S§. 2. Sumimus nimirum illud in ſenſu ſtrictiſimo: Quippe alias conſtat, triplicem eius eſſe ſigniſicatum. Quando enim latiſſime accipitur, denotat inſtinétus naturales, et quaecun- que ab illis procedunt. Hoc reſpectu definitur in Inſt. Iuſt. L. I. T. II. per Ius illud, quod natura animalia omnia docnit. Strictius vero acceptum idem eſt, quod Ethica ſeu Philoſophia moralis; et denique Krictißßme ſum- ptum eſt illud, quod nos ins naturae cogens appellamus. Alii ius naturae in ſenſu ſtrictiori dicunt lIus gentium primaeuum, et in ſenſu ſtrictiſlimo ſecundarium. Vid. POMERSCEill annot. ad Inſt. Iuſt. L. I. T. II. S. I. 2., p. m. II. „ Politiea, Ius . . . . ” gent, et ſoci: num actiones determinant, quatenus in ſtatu narurali extra ſocietatem Aie., Samma di- gendorum Acdio bons at walA, Abio boneſta et turpis, iu- Ka et iniufta. cogenti conueniunt, quarum has boneſtas, illas vero iuſtas appellamus: Honeſtae iu- Kar, Iar pes perſpeximus, omnes ad unum fſyſſema reuocare placuit. ininſta appellari ſolet. 7 CAPVT TI. D E LEGR. — Sed tam Ethices, quam I. N. praecepta ſingulorum ſaltim homi “ conſiderantur. Quodſi vero nunc iſta applicemus ad hominem in . ſocietate viuentem, aut quoque integras ſocietates, noua emergit “ diſeiplina, Politica dici ſolita; Et ſpeciatim lus Narurae cogens ad integeas ſocietates, ſed aequales applicatum nobis quidem Ius Genrium dicitur. Utramque diſciplinam Politicam et Ius gentium Ius Jöoctale noſtrum complectetur. Tantum de generaliori legum diuifione ſummisque dicendorum capitibus te ſcire volui: Siquidem uniuer ſam Philoſophiam praclicam per tres partes diuiſam tibi exhibet praeſens opus, quaruur prima de Erhices praeçeptis exponit, ſeeunda Iure Naturae cogente abſolui- tur, et tertia Ius Sociale tradit. Tres iſtae partes aliss tria Syſtema-⸗ ta conſtituere ſolent; Sed quoniam nos arctiſſimum illarum nexum 7 8§S. 40. Diximus F. 32. generatim, quid ſit aſtio moralis; Sed illa nune diſpeſcitur in bonam atque malam. Nempe illam dicimus, quae legi eſt conformis; hanc vero, quae illi repugnar. Loquimur de a Rione naturaliter bona vel mala, quatenus in ſphaera legum naturalium ver- F. 41. Cum vero leges iſtae naturales ſint vel cogentes vel non-cogentes (§. 36), habebimus actiones bonas, quae legi cogenti, et quae non- Similiter et actio naturaliter mala duplex erit, alia quae legi non-co- genti repugnat, er turpis dicitur, alia quae a lege cogente recedit, et V S. 42. . Utraque lex tam cogens quam non cogens naturalis eſt (H. 3600) quae ſibimet ipfi non potefſt eſſe contraria (§. 45. Met.). lsiäkur . 28080 “ * —— CA PV T TI. DE LEG. er aKtio, quae legi cogenti per iniuſtas zompletctentur (H. 41.). Quamuis vero honeſtae actiones ſimul iuſtas complectantur, ſatis ta- men caulae habemus, cur utriusque leges a ſe inuicem diſcernamus, et acd peculiarem diſeiplinam referamus. Probe id obſeruauit acutiſſimus G! ND- EINGIVS in I. N. G. Cap. I. §. XIX. not. Sic enim ille: Sed reponitur, manerz Berum fixumgue, honzſtum oomplecti guoque iußtum; Sed dobtrinae diſtinktioris et perſpicuitatis gratia inſtitiae regalas, et quae inde perma-⸗ ant, conclaſiones ad aliam difciplinam merito eſſe reiectas. At inquies: rgone etiam iuſtae actiones honeſtas complectuntur, ita ut omne quod honeſtum eſt, ſit etiam iuſtum, quemadmodum omne iu- Rum eſt honeſtum ? Siccine omnes honeſtas actiones extorquere licebit? vigetur id pracſenti demonſtratione confici poſſe. Proinde ſcias, has pro- poſitiones: omnes actiones iuſtae ſimul ſunt honeſtae, omnes abtiones inius fſyae ſant turpes, non valere ſimpliciter inuerſas, ſed tantum per accidens connuerti poſſe: Quaedam ackiones honeftae ſimul ſunt iuſtae. Luaedam ackiones turper ſunt iniuſtae Quandoquidem ex noſtra demonſtratione colligi nequit, honeſtatem actionum iuſtitiae, et turpitudinem iniufſtitiae coextendendam eſſe. §. 42. Hisce praemiſſis operae noſtrae pretium ſtatuimus, ſi nunce in gene- Ciiterium g- rale illud principium ſeu naturae legem inquirimus, ex qua omnes dionis bonae ſpecialiores regulae riuulorum inſtar dimanant. Actio naturaliter bo- et malas. na eſt, quae legi naturae conuenit (§S. 40.); Lex vero naturae ea eſt aRionum norma, quam ad animae noſtrae ipſiusque actionis naturam attendentes cognoſcimus (§. 34.): Igirur iſta actio naturaliter bona eſt, quam faciendam eſſe nos propriae mentis et actionis naturae conſi⸗ deratio docet. Quando nunc liberas hominum actiones perpendi- mus paulo curatius, experimur, illas permultis conſectariis eſſe graui- das, quae aut in noſtram perfectionem, aut imperfettionem tendunt. Magnum experientiae principium, minimeque contemnendum. II- Iud vero quod nos perficit, bonum, er quod nos reddit imperfectio- res, malum dicitur (§. 596. 599. M.): Quare cum per naturam animae non niſi id, quod bonum nobis apparet, velle, et quod malum eſſe ar- bitramur, auerſari poſſimus (§. 609. M.); Attio bona erit, quaz nos per-. Ficit; mala vero, quae nos reddit imperfectiorer. ð 3 RKr S5 conuenit aut repugnat, fimul legi non-cogenh: ziußtas eens⸗ ti conueniet aut repugnabit, et bine actioner honeſtae ſimul iuſtat, t tur- pledtuntur. CAPVT II. D E LECGr. Si nobis liceret, exemplorum agmine tractationis noſtrae limites am- pPlificare, multâ congeri boſſent, quae aſſumpto principio plurimam lucem affunderent. Sed fuffecerit unum alterumue adduxiſſe. Expendas vV tae intemperiem: IIla Spiritum reddit ad quoduis negotium inhabilem, rapit hominem adlaſciuiam, dilapidat opes, et ad fürtum ſaepius concitat, de- bilitatisque corpoaris viribus praematura morte vitam finit, quae per com- plures annos prorogari potuiſſet, ſi homo modice vixiſſet. Bcce cumulum conſectariorum, quae tuam im perfectionem promouent! Idem de menda- ciis, ingrata mente aliisque operibus deducere potuiſſem; Ex aduerſo au- tem indefeſfa virium intellectus applicatio ad ſcientias addifcendas te du- cet ad ſolidam diſtinéctamque rerum diuinarum et humanarum cognitio- nem, cuius perceptionesmenti nulla maior accidere poteſt voluptas; Ac- quires eruditionem, quae dignum te reddet ſummis honoribus omniam- que veneratiene; Intelliges, qua ratione potiamur tranſeunte et ſempiter- num duratura felicitate, et ſic tibi aliisque probe inſeruire poteris. Ecc actionem plurium conſectariorum matrem, quae ſtatum tuum internum, externum, mirifice perficiunt! Quam noę Solam igitur actionem bonam, qua tulem, per naturam mentis velle, et elle et nole ſolam malam nolle poſſumur et auerſari G. 43.). poſſimus e . 1161 9. 43 Grauiter id monuit PHILOSOPH V S in Inſt. Phil Mor. G. 6.7. et dignum certe momentum eſt, quod altius expendatur. Iſta enim praeci- pitantia, quae nos agit in ttanſuerſum, efficitque, ut loco boni ſubinde malum eligamus, nos docet triſtes illos intellectus noſtri defe dus. Quan- AQdo enim bonum et malum diſtincte cognoſceremus, quaeſo! qui fieri pol. ſet, ut in prohibita ruamus? Sed hic ipfe deteſtabilis mali amor omnis mi- ſeriae fontes nobis recludit, ques inuenimus in ſupins ignorantia et den- ſiffimis mentis noſtrae tenebris, quae, neceſſum eſt, antea rationis et reue- lationis luce pellantur, quam utrique voluntas obſequi poſſit. Viderint er- go, quo pacto ſibi conſulant, qui voluntatis emendationem praeponunt in- tellestus emendationi! Adio indiße- Actionem indifferentem dicimus, quae nec bona eſt nec mala. rn⅞â⅜. . . . Nam detun? Piustmodi actionem plane non dari, ex ſequentibus intelligetur. Nul- la actio libera ſuis conſectariis deſtituitur. Id non ſolum teſte experientia no⸗ CAP VT II. D E LEGE. 233 nouimus (§. 43); verum etiam nexus in uniuerſo Dei ſapientia con- ſtitutus poſtulat. Iſta conſectaria aut ſlatum tuum reddent deteriorem, aut non (§S. 48. M.) 3 adeoque ipſa actio hoc reſpectu erit vel mala vel bona (§. 43); Enimuero actio indifferens eſt nec bona, nec mala (S. 45): Eitur nec talis eſt Poſſibilit. JMMUẽ §. 47. Quodſi haec omnia probe perpendimus, facile incidemus in ſum- Lex naturae. mam naturae legem, quae quamcunque actionem ſuſceptu aut omiſſu poſſibilem ſufficienter determinat. Adio, quae nos perficit, bona, et quae nos imperfeftiores reddit, mala eſt (F. 43), et illas quidem ſolas naturaliter velle, has vero nolle poſſumus (§. 44). Inde haec fluit attionum norma: FAC EA, QVAE TEPERFICGIVNT; OMITTE, OVAE TE REDDVNI IMFPERFCIIOREM. Hanc vero normam concipimus ad propriae mentis ipſiusque actionis naturam attendentes: Ergo et ea lex eſt naturage. Atque id quidem primum erat. L H Accipe nunc alterum. Omnis actio eſt vel bona, vel mala (54 5. 46.), adeoque aut nos perfectiores, aut imperfectiores reddit (§. 43.) Iam vero lex naturae modo demonſtrata inquit: Fac ea, quae te per- ficiunt, omitte, quae te imperfectiorem reddunt. Hac igitur lege o- mnis actio vel praecepta eſt vel prohibita, eamque ob cauſam iſta lex queiscunque aliit exiſtit longe uninerſalior, onmibusque actionibus ſufcit. Quodſi ergo homines ratione ſua ſemper uti omnibusque actionibus eam applicare poſſent, ita ut poſlibile ſemper foret, illarum conſectaria noſſe et praeuidere; nullus caſus adeo perplexus eſſet, quin decidere poſ- ſent, utrum ſit ftacienda, nec ne? Sic enim illis lubinde foret argumen- tandum? Quaecunque actio ſtatum meum meliorem reddit, illam ſuſcipe- re, et quae illum deteriorem reddit, illam omittere debeo; Atqui haee actio talis eſt aut alia: Ergo. Sed ſaepius euenit, ur non liceat perſpi= cere omnia actionem noſtram conſequutura, quin nobis perſuadeamus, bo- na hinc euentura eſſe, quae; ubi praeſto funt, mala eſſe experimur, et dolemus., Sic ego quidem exiſteno, plures actiones, quas Deus lege po= ſitiua aut praecepit aut prohibuit, naturaliter eſſe vel bonas vel malas; einsmodi vero lege determinatas, quoniam hominum non erat, illarum confectaria praecognoſcere, ſibique ab iisdem canere. Momentum gontrou. de moralitate Moralitas. . Liberior exs bplicatio. 24 C APVT II. D E LEGg. * Iſte vero naturae ordo una cum uniuerſo mundo creatus eſt aà Deo JU (. 1049. M.) et quidem per decretum voluntatis ipſius (§. 10 50 M.). Quapropter et naturae lex, quam ex hoc ordine coneipi docuimus (H. praec.), a ſapientiſſima eius voluntate pendet. Enimuero lex, quae imperantis voluntate determinatur, poſitiua, et quidem diuina dici- tur, ſi ille fuerit ipſe Deus (§. 34). Vitur et laec naturae lex éſt poſitinua diuina. Sic ergo Deus praecepit actiones, quae nos perficiunt, prohibuit-· “ que, quae nos imperfe tiores reddunt (§. 47.48). Cum vero iſtte aRiones bonae et hae malae dicantur (§ 43.), nunc merito diſquiri- tur, utrum actiones bonae et malae ſint antecedenter, an vero conſe- quenter ad voluntatem diuinam? Sic nos incidimus in deciſionem il- lius controuerſiae de moralitate obiectiua et ſubie tiunua. ä Magna animorum contentione olim diſputatum eſt hocce momentum; et cum adhuc dentur inter eruditos haud pauci, qui ſubiectiuam morali- tatem tuentur, dabimus operam, ut omnia debita perſpicuitate et ſoliditate exſequamur. . Moralitatem generatim dicimus actionum bonitatem et prauitatem Vtimur voce barbara quidem; philoſophorum tamen ciuitate dona- ta. Bonitas vel prauitas actionis in ſe ſpectata non pendens unice ab imperantis arbitrio, obiectiua; et bonitas uel prauitas actionis unice pendens a voluntate ſuperioris, Subiectiua dicitur moralitas. ARio- nes, quibus tribuunt moralitatem obie ctiuam, alias quoque appellare ſo- lent antecedenter bonas et malas ad voluntatem Dei; quibus vero ſubie- Qiua competit, conſequenter ad ilam. J Qui ergo moralitatem ſubiectiuam defendunt, illi, neceſſeum eſt, docegsu.— actionem quamcunque ideo bonam eſſe, vel malam, quoniam a Deo praece- , Pia “ CAPVT II. D HE LEG E. 25 pta eſt vel probibita, et ſine eiusmodi praecepto, vel probibitione ſemper futuram fuiſſe nec bonam, nec malam h. e. indifferentem: Quibus vero al- tera de obiebtiua moralitate ſententia placet, dicant, oportet, Deum hbanc afctionem ideo praecepiſſe, quoniam in ſe ſpectatam bonam eſſe intellexit, antequam declararet, ſe illam ſuſcipi velle ab bominibus; hanc vero pro- bibuiſſe, quoniam in ſe ſpectatam malam eſſe cognouit, ita ut ſemper mala futura eſſet, ſi vel maxime nunquam ipfius interdiltum ſuperaccederet (§. 50.). Dei voluntas de actionibus hiſce e. c. ipſius cultu, amore proximi ſuſcipiendis, de aliis vero, e. c. homicidio, adulterio, fügiendis quin aeter- na fſit, ſemperque illius cogitatieni, aut actionum repraeſentationi coextite- rit, neminem facile dubitaturum credo, qui Deum, ens infinitum, ab omni zealiratum ſucceſſione ſeparare nouit Licet tamen in ſigno rationis, quem- admodum loqui amant, hanc ipſam volunratem repraeſentatione poſterio- rem concipere. Vt igitur ſtatus controuerſiae diſtin diuns formetur, quae- Rionem huc redire iterata vice moneo: Vtrum Deus, cum conſilium ini- ret leges ferendi hominibus, adeoque alias actiones praecipiendi, alias ve- ro prohibendi, et propteres omnes sctiones moralitatis capaces ſibi reprae- ſentaret, ut intelligeret, quasnam praecipere et quas prohibere conduceret,; utrum, inquam, tum jam indicauerit, eſfe nonnullas actiones in ſe malas. ſeque propterea oportere illas prohibere, nec poſſe Spirituum arbitrio us licitas relinquere, eſſe vero alias, in ſe bonas, easque ea propter ipſum opor- tere praecipere, nec poſſe integrum Spiritibus creatis relinquere, velintne Aullas ſuſcipere, an omittere; an vero Deus leges tulerit, adeoque actiones praeceperit et prohibuerit pro mero ſuo arbitrio absque ratione obiectiua, quod ſcholaſtici conſequenter ad voluntatem Dei dixerunt, et ſic nonnullas actiones, quas antea prorſus indifferentes etiam intuitu humanae naturae. bonas, alias vero malas voluntate ſua fecerit? His ita expoſitis affirmo pri- us membrum quaeſtionis propoſitae, et poſterius, quod ſubiectiuam mora- litatem continer, reiicio, idque ex ſequenti ratione. Nempæe prouoco ad principia Metaphyſica, quae in Th. Nat. ſup- peditaui. Deus nihil velle poteſt, niſi quod bonum efſe intelligit, et id quideimn vult pro menſura bonitatis, itra ut maius bonum minori ſemper praeferat (§ 991. M.): Fac igitur, ipſam leges tuliſſe arbirra- rias, praccepifſe et prohibuiſſe acliones, quas Hec bonas elle, nec ma- D —lIas 2 NA RW ſ. . Aeritus mes⸗ ralitas obire CTink. 26 C APVT IL D E LEGE. las ipſe nouerat; qui ſatisfacere potuiſſet huic voluntatis ſuae perfe- Rioni, quae poſtulat, ut illa ſemper ſit bonitati in obiecto proportio- nata? Ergo necellum eſt, ut, antequam vellet haſce actiones impe- rare, illas vero prohibere, ipſe cognouerit, illas in ſe bonas has vero in ſe malas eſſe. Quodſi id vers obtinet, utique fatendum eſt, actionibut lege naturae dæerminatis competere obiectiuam moralitatem, easque ante- cedenter ad voluntatem Dei bonas et malas fuiſſe. Eſt haec antiquiſſima Scholaſticorum ſententia, qui cum eſſentiarum neceſſitatem defenderent, ſecus docere non poterant; Sed ſem per exoſa fu- it arbitrariarum eſſentiarum Patronis, maxime P OIRETO; quamquam et alii, qui ad Metaphyſicorum tranſcendentalia nunquam deſcenderunt, gontra illam exceperint. Certe incomparabilis PVFENDORFincom- moda Scholaſticorum locutione offenſus ſubiectiuam moralitatem obiecti- mae praetulit. Quandoquidem iudicauit, implicare, actionum moralita- tem a voluntate Dei dependere, et illas tamen antecedenter ad voluntatem Dei fuiſſe bonas et malas. At vero iſta recte intellecta conciliari poſſe, ipſe poſtmodum agnouit, licet in certamine cum aduerſariis ſuis SCHWAR- ZIO, VELTHEMIO, ALBERTI, ZENTGRAFIO, aliisque victor e- uaſerit. Noſtris temporibus GROTII ſententia de moralitate obiectiua, aàa plurimis Germaniae Theologis et Philoſophis defenſa, praeualet, maxime a quo LEI BNITIVS er VVOLFIVS debita perſgicuitate hanc vete- rum doctrinam illuſtrarunt. Caeterum de controuerſia iſta pluribus con- ferri poteſt BVDDHEVS in Selectis I. N. Argumenta, queis uti ſolent aduerſarii pro corroboranda ſua hypo- theſi, hic quidem dilui poſſent; ſed ne iuſto ſim prolixior, illorum confu- tationen reſeruo praelectionibus. Id unicum tamen pace lectoris hoc lo- co ſubiungam. Memini, plerosque illorum, qui angue peius ſibi cauent a recentiorum placitis tanquam perniciofiſſimis, non quidem ipſam ſententi- am reiicere, ſed illorum tamen principia deteſtari, arbitratos, ea ex SPI⸗ NOSAE ſyſtemate deſumpta eſſe Fateor, Spinozam habita principiorum ſuorum ratione non potuiſſe arbitrariam meralitatem concedere, ſed cum omnia ex abſoluta quadam et ineuitabili neceſſitate conſequi doceret, ipſum actiones in ſe bonas aut malas nullo accedente ſuperioris arbitrio ſtatuere oportuiſſe. Verum enim vero ut taceam, praeſtantiſſimos autores, qui hu- ius erroris poſtulantur, totus mundi contingentiam quocunque alio ſoli= dius demonſtraſſe; ſcire volo lectores meos, hanc efſe veriſuämam ilforum ſententiam: Deum ab omni aeternitate ſibi mundos quoscunque poſſibiles repraeſentaſte, praeſentemque ceu optimum reliquis praetuliffe in ſuo con- ſilio, et ſicuti omnia diſtinctiſſime praeuiderat, ita et praecognouiſſe, acti- ones hominum morales fore diuerſae indolis, dum aliae naturam nommni⸗ labe- CAPVT. II. D E LEGE. 27 labefa urae, corrupturae et deſtruécturae, aliae vee illam conſeruaturae et perfecturae eſſent: Cum vero decretum eſſet naturam hominum non perde- re, ſed conſeruare, uariisque perfectionibus adaugere, Deum non potuiſſe non illas pro malis et has pro bonis habere, quatenus hae cum fine ipſius confpirarent, illae vero cum eodem pugnarent: Sicuti vero hic rerum ne- xus, qualis et quantus eſt, iam ab omni aeternitate praeuiſus fuit, ita et actiones, quae nunc bonae, vel malae ſunt, ab aeterno tales fuiſſe; appro⸗ baſſe vero Deum una rerum uniuerſitate, quam elegit, ipfas actiones, atque ſic voluiſſe, ut, quas bonas eſſe intellexerat, bonae h. e: ſuſcipiendae, reli- quae autem malae eſſent, ſiue omittendae. §. 53. Hac igitur ratione obtinuimus, actiones naturaliter bonas in ſe et Necegtae per ſuam naturam bonas, itidemque malas per eſſentiam ſuam tales actionis mo- eſſe (§. 52.); lam vero fieri nequit, ut eadem adtio, quae in ſe bona eſt, alitatit. hoc reſpedtu ſimul mala ſit, et quae per naturam ſuam mala eſt, il- lius intuitu ſimul bona ſit (§. 45. M.). Igitur et impoſſibile erit, actio- nem naturaliter bonam eſſe poſſe naturaliter malam, et malam eſſe poſ- ſe bonam. Enimuero cuius oppoſitum eſt impoſſibile, neceſſarium appellatur (§. 102. M.): Igitur actiones naturaliter Vonae et malae tale! ſunt neceſſario. §. 54. 2 Eum vero ob cauſam ipſam naturae legem oportet eſſe neceſſariam Et legis na- Haec enim praecipit actiones narturaliter bonas, prohibetque naturali 1arae. ter malas. Fac igitur, illam et malas praecipere poſſe actiones, bonas vero prohibere; tum, quoniam actio bona eſt, quae legi conuenit, et mala, quae ab eadem recedit (§ 40), actio naturaliter bana ſimul ma- la, et mala eſſe poſſer bona. At vero id manifeſto implicat S 53.): Quare et impoſſibile eſt, legem naturae aliter eſſe poſſe, quam actu eſt. Cum igitur neceſſarium ſit, cuius oppoſitum eſt impoſſübile (§. 102. M.), conſequens eſt, et legem naturae eſſe neceſiariam. Memineris, me primum hypotheticam legis naturse neceſitatem afſ- ſeruiſſe in exiſtentia, non abſolutam. Cum enim lex eatenus ſupponat na- turae ordinis exiſtentiam, ille vero ſit contingens (§. 883. M.), et legem na- turae hoc reſpeéctu contingentem eſſe agnoſco. Sed poſito hoc terum or- dine alia lex naturae non eſt poſſibilis. Tum vero ſcias, me pot'ſſi um poſſibilitatem eius reſpexiſſe, et huius intuitu neceſſitatem non hyp the- HU D 2 cam 28 CAFPVTIII. DE LEGKE. cam, ſed abſolutam affirmaſſe, omnium quippe rerum eſfſentiis, quatenus in posſibilitate intrinſeca conſiſtunt, commanem. §. 55. lemetabili. Ex eodem fundamento nunc et legis naturae immutabilitatem dedu- tesr eist. cimus. Quandoquidem illius neceſſitas exinde demonſtrata eſt, quod oppoſitum eſſe nequeat (§. 54.) ; Enimuero id immutabile dicitur, cui repugnat aliter eſſe, quam eſt (§. 129. M.): Ergo et lex naturae debet eſe immutabilit. V Indiſpenſabi- Contra legem diſpenſare- dicitur, actionem permittere, quae illi re- le Zuid. pugnat. Vnde lex indiſpenſabilis illa erit, contra quam nulla aſtio per- mitti poteſt, ne ab ipſo quidem ſuperieore. Loquor de morali permis- ſione, quae cum approbatione eſt coniundla, non phyſica. ILL. PEKRTSCHIVS diſpenſationem circa gradus prohibitos in Iur. Can. L. II. Tit. XIV. §. 7 47. dep̃niuit per relaxationem a legislatore in caſu quodam cognationis ideo factam, ut contra legis rigorem, perſonae gertae coniugium inire pesſint, ſaluo ceteroquin degis laxatae Binculo. Quo- niam diſpenſatio nullibi frequentius occurrit, quam quidem in 1. C. maxi- me circa doctrinam de Nuptiis, ad hanc acceptionem potisfimum reflexi, defnitionem abſtrahendo generaliorem effecturus. Iexrsaturge Lex naturae hac propoſitione abſoluitur: Fac ea, quae te perfici- indiſpen- unt, omitte, quae te imperfectiorem reddunt (§. 47.): Quodlſi ergo Tabida. Deus contra illam diſpenſaret, approbaret actionem, quae nos reddit imperfectiores S. 56.). Cum vero eiusmodi acio ſit naturaliter ma- la (§ 43.), et eapropter impoſſibile ſit, ut unquam fiat bona (§. 53.) Deus contra legem naturae diſpenſando malum aliquod verum ut tale ꝓpprobaret. Enimuero id Deus per ſanclitatem ſuae voluntatis face- re non poteſt (F. 1033. M.): Eitur et lex naturae eſt indiſpenſabilis Niullibi exemplum reperies, quod contrariam ſententiam euinceret, modo circumſtantiarum actionis habeas rationem. Quandoquidem ſieri poteſt, ut eadem actio bona ſit ſub his, mala vero ſub aliis circumſtantiis. Damnum dare aliis modo licet, modo prohibitum eſt. Licet defenſori, 6 no — Cc A FVT II. DE LHGCEFE.„. 29 non licet aggreſſori. Nil itaque proficinnt ſecus ſentientes, ſi forte eui= cerint, Deum permiſiſſe actionem, quae alias legi naturae repugnat. Hoc enim caſu, quo Deus diſpenſaſſe videtur, et naturae lex eandem actionem pro circumſtantiarum ratione praccipiet. Eligamus aliquot caſus illuſtras tionis cauſa. Obiici et urgeri ſolent ſequentia. Inceſtus in primo graduy ſc. inter fratres et ſorores, eſt contra legem naturae. Deus tamen nihilo ſecius illum quondam tolerauit, quin approbauit. Polygamia lege naturae eſt prohibita;; ſed patriarchis a Deo indulta. Abſtinere ab alieno lex eſt na- turae inuiolabilis; ſed non permiſit tantum, verum etiam iusſit Deus Ilrae⸗ litas Egyptios diripere. Quid tibi videtur in re adeo perplexa? Recogita, ni graue fuerit, quae diximus de varia actionis conſidera- tione, et difpaleſcent difſicultatum nebulae. Inceſtus inter fratres atque ſorores abſolute malus non eſt, neque adeo Iure Naturae, prohibitus, niſi quando ex intempeſtiua libidine profßciſcitur, qui nunquam eſſe deber ſinis concubitus. Sed poteſt iſta malitatis (liceat ſic loqui) ratio ceſſare: Ceſſa- bat autem in coniugio filiorum Adami. Ergo ex alia ratione eſſe poterat bonus, licitus, praeceptus, Polygamiam uniuerſaliter prohibitam eſſe ego non dixerim. Polyandriam damnat ius naturae generatim; Minime poly- gyniam. Eſt haec licita, et prohibita pro ratione perſonarum, temporum, aliarumque circumſtantiarum. Plura hac de re dicenda ſequentur in Iure ſociali. Furtum, quod ab Iſraslitis iuſſu Dei commiſſum elſie videtur, non video. Ad furtum requiritur, ut nobis vindicemus res alterius. Vbi id vero factum eſt ab Iſraelitis? Vaſa, veſtimenta, aliaque pretioſa, quae ſe⸗ cum portarunt; erant quidem Egyptiorum, ſed reſpectu aliorum homi- num, non Dei. Hie enim bona temporalis, quorſum er vita pertinet;, hominibus tantum adminiſtrands committit: Poteſt itaque ſuum repetere» quandocunque voluerit, aliisque locare. Idem deprehendis in facto, quod defendimus. Iraelitis ſibi non ſumpſerunt res Egyptiorum, ſed bona iſta acceperunt a Deo vero Domino et poſſeſſore. Tu, qui factum iſtud imi- tari cupis, expectare debes peculiare Dei iuſſum, ſine quo infamem furis notam utique incurres. Interim luculenter patet, nullam hic efe legis diſpenſationem: Ne furtum facias: Siquidem id a Deo, nec praeceptum nec approbatum fuit. Caeterum lege dictis conſentanea in Celeb. Canzi;s Wa Phil. Leibn. et Wolf. in Th. T. I. Cap. Xl. H. 28. 29. ” Mä §. 58. Has denique affectiones legis naturae excipit aeternitas. Quiequid enim eſt neceſſarium, illi repugnat, aliqaando non eſſe (H. 102. M.): Igitur idem ſentiendum erit de lege naturae, cuius neceſfitatem modo euicimus (§. 54.). Enimuero hac ratione ſemper durauit, ſemperque W H 03 dura- Er sesst l- — 38o CAAP V. T II. D E LRGS. duratura eſt; Et cum perduratio absque initio et fine dicatur aeterni- tas (H. 13 1. M.), lex naturae eſt aeterna. 3 S Aeternitatem legis naturalis aſſero non ſenſu Ariſtotelico, ſed magis Scholaſtico, quatenus hanc Deus ab omni aeternitate concepit, et eandem eſſe iudicauit, qua ſola hominum natura conſeruari et perfici pofſet. §K. 59. Quid ſit legi« Fece talis eſt iſta lex, quam ſanéte cuſtodire, et, ne unquam uio- cuftodia er uio- letur, ſibi ſollicite admodum cauere debet, quicunque vera felicitate, latio. ſummo videlicet bono, potiri cupit. Dico autem, legis cuſtodiam elle ſuarum ad eandem actionum compoſitionem; quemadmodum illius violatio conſiſtit in actionibus, quae illi repugnant. Memineris vero, actionem h. l. complecti et commiſſionem et omiſſionem actus. Legie Nat. eu. Ex his itaque notionibus, ſi conferantur cum natura legis „facile fodia nos red- intelliges, te illius cuſtodia ad veram felicitatem adſpirare poſſe. Haec dit felices et enim eſt lex naturae: Fac ea, quae te perficiunt, omitte ea, quae te beatos, imperfectiorem reddunt (§K. 47.). Quodſi ergo illam obſeruas, tibi- que ab illius transgreſſione caues, fieri nequit, quin ab una perfectio- ne ad alteram haud impeditus ſemper progrediaris, omnemque ſta us tui euites imperfectionem (§. 59.). Quam perfectionem et im perfe- Hionis abſentiam cum feotias, eiusmodi ſtatus non porerit non te ſumma voluptate perfundere, et aduerſus omne taedium, qud exo- riri poſſet, fortiter protegere (F. 585. 590. M.), quae voluptas, dum oritur ex vera perfectione, non apparenter, ſed vere talis eſt (§. 586. M.), et hine in taedium permutari neſcit (§. 587. M.). Sic ergo gau- dium idemque perdurabile in anima tua perſentiſces (§ 629. M.)): Et cum ſtatus gaudii perdurabilis felicitas dicatur (H. 1306. M.), cuſtodia legis naturalis te reddet vere felicem. Quin quoniam beatitudo conſiſtit in progreſſu ab una perfectione M.); eadem te ad veram beatitudinem perducet ad alteram (§. 1034. er demonſtr.). 5* §. 61. Ex aduerſo autem iſtius legis transgreſſione tuam imperfectionem Sed eius trant= ipſe promouebis (§. 47. coll. 59.), et tuum hoc ipſo taedium nimium greſto infeli- quantum adaugebis (§. 585. M.), quod veriſſimum erit, minime appa- ee. rens, dum ex verae imperfectionis ſenſu ſui trahit originem (§. 587ꝗũ˖.qa M.), et hinc in voluptatem permutari neſcium (S. 5897. M.). Iſte in- tenſior taedii gradus efficit triſtitiam (§. 63 1.), eandemque perdura- bilem (pyer demonſtr.). Hac igirur te perturbatum iri ſeias, et cum ſtatus triſtitiae perdurabilis ſit infelicitas (§. 1306. M.), infelix ſem- rir, qui naturaé leger violas, pedibutque conculeas urpiter. Hac via homines peruenire ad fruitionem ſummae felicitatis, et illi facile mihi largientur, qui aliud quid ſummam hanc felicitatem eſſe caete- roquin autumant. Dicunt, hanc confſiſtere in poſſeſſione veri et ſummi boni, et per ſummumn bonum intelliguns ſolum Deum. vid. B. Buddeus in Elem. Phil. Pract. rap. IV. §. 3. 27. Legis enim naturalis obſeruantiam nos participes reddere ſummi iſtius boni, non ambigent, modo intelligant, quid ſibi velint, per ſummi boni aut diuini numinis poſſeſſionem. Ego quidem exiſtimauerim, Deum a nobis poſſideri, ſi illius perfectiones co- gnoſcimus et veneramur, ſi ille nos amat, et nos reciproco amore illum proſequimur. Vude patet, hane Dei poſſeſſionem et felicitatem eo maio- rem eſſe, quo diſtinctior eſt perfectionum iſtarum cognitio, et intenſior illius amor. At enim vero et iſta cognitio et amor ille maximam felicita- tis partem ex mea quidem notione conſtituit. Quare cum lex naturae nos obliget ad diuinas perfectiones cognoſcendas, Deumque ferio et infucato amore proſequendum, oppido patet, hoc medio et ſummmi boni poſſeſſio- nem nobis comparari, quo omnes ad veram felieitatem perducimur. Sed ignoſcant, quibus caeteroquin alia placet ſummae felieitatis definitio, me- thodi tenaciſfſimo, quae notiones diſtinctas, ſat amplas, et foecundas in ſyſtemate noſtro expoſcit. Scilicet felicitas noſtra non circa eas res unice verſatur, quae Deum proxime concernunt, ſed et plures aliae eam promo- nent et adaugent, utpote cognitio ſcientiarum, vita, ſanitas corporis, ſuf- fciens relum externarum uſus, reliqua: Quod ſi non foret, nec mors, labor et aerumnze dici poſſent peccati ſtipendium. Hinc rectius ſenſit ZOCKIVS, ubi dolor incipit, ibi felicitatem deſinere, et dolorem, abi ſeælicitas ineipit. Nimirum fumma felicitas poſtulat omnis doloris abſen- tiam, unde nec in praeſenti vita ad illam nobis adipirare licet. Atque propterea non adeo abſurda, ſed potius veriſſima eſt EPICVRI ſenten- tis, quando inquit feliciratem conlſiſtere in indolentia. IIluſtr. G VND- LINGIVS peculiari diſlertatione de hac indolentia egit, quae habetur in per e Csnd-= CAPVT II, DE LE GE. Gundlingian. P. II. et hie non ſolum, verum etiam in diſcour- iber Aas Natar-vnd Poeleker- Recht Epicureorum ſententiam vindicauit. Praemium dicitur perceptio boni alicuius, quod nobis euenit ob Auid ſe prae 7 e ⸗ mium et pee- actionem bonam; Si illud ex actionis natura conſequitur, naturale, ,, ſ ab arbitrio et voluntate imperantis pendet, arbitrar um ſeu poſiti- uum dicitur. Poena vero eſt perceptio mali, quod nobis accidit ob aſionem malam a nobis ſuſceptam, et eodem modo diuiditur in na- turalem et arbitrariam. 4 ä B. 4. praemis In boc muindo nulla datur actio bona iremuneratu, et nulla actio mala et M. A. “ ⸗ impunita. Quandoquidem actio bona eſt cuius conſe Raria nos reddunt sae excipiunt. derfectiores (§. 43.) Enimuero id, quod nos perficit, bonum dici⸗ tur (§. 596. M.). Ergo et omnis actio bona connexa eſt cum inſequen- ti boni cuiusdam fruitione, quae praemium dicitur (F. 62.). Verum enimuero praemium iſtud non ſolum eſt natursle, quatenus ex naturs adſionis conſequitur (§. 62.) ; Sed etiam arbitrarium, ia et hinc uniuerſe natura a voluntate Dei pendet (§. 1050. tionem omnr dum per crea- M. et 62.). Quapropter nulla a Rio bonma manet irremunerata. Similiter actio mala principium eſt conſe Rariorum, quae in no- Aram imperfectionem tendunt (§. 4.); Id vero quod me reddit im- . perfetiorem, malum mihi dicitur (§. 599. M.): Igitur omnem a Rio- nem malam excipit poena (§. 62.), tenus ex natura actionis fluit (§. cit.); tum uniuerſum adeoque omnis nexus tate pendet (§. 1050. M. et 62.) . impunita. quae non ſolum eſt naturalis, qua- Sed etiam poſitiua, quatenus to- in codem poſhbilis a Dei volun- Igitur nec ulla datur actio mala EFEr malæ morali, quemadmodum Metaphyhci loquuntut, ſequitur malum phyſicum: H accidit, ut boni mu 7 malitia aliorum, quibuscum illis tia lunt, non vera, et inte ſeruauit II L. L EI B NITIVS in Cauſa Dei alerta H. 32. inc et ex actione mala poena Equidem nonnunquam ltis malorum generibus vexentur, quae potiffimum a eſt viuendum, dependent; at vero tum mala iſta poenarum loco haberi nequeunt, quatenus mala tantum appsren- uſiorem voluptatem pariunt. Hinc bene ob- Malum phyſi- tsam ex morali, b. e. poenas et palſones ex peccato, oriri, licet non ſemper in iisdem ſabiectis: IMfem ero aberrationes, qualis f. uiſſe Gideretur, ma- ſort CAPVT II. D E LKKGE. 233 iori bono compenfari, ita ut invocentes non eptarent, pahos non fuiſſe. Sic et bona, queis malis nonnunquam frui contingit, inſtar praemiorum reputari nequeunt. Siquidem longe alio fine et conſilio conceduntur, S quam ob actiones praecedentes. Et certe bona iſta futuram augent et cumulant miſeriam: Vnde ne quidem vera bona ſunt, ſed tantum appa- rentia. 9. 64. Proinde cutn nulla ſit actio plane indifferens (§. 46.), ſed omnis rni acki, potius vel bona, vel mala (§. 45.) ); nulla prorſus actio Pſlemate diui- aut remune- 120 iad nbt irremunerata Vel impunita (§. 63. ). antr⸗ 2ut anitur. Ne cogitemus tamen, Deum bonorum remuneratorem malorumque vindicem naturalibus duntaxat uti praemiis atque poenis, ceu hactenus de- monfratum eſt; ſed arbitrarlis quoque ſaepe numere ſe bonis exhibet gra- tioſum, malis veroterribilem.- Nouimus, quid fortuna valeat. Sed quis haec omnia, quae per illam nobis accidunt, caſu euenire crederet? Deu per fortunam prouidet rebus bhumanis. Diximus et inculcauimus iſtud in Inſt. Met. §. 1100. Si qua ergo aduerſa uteris fortuna, memineris, Deum te commonefacere vitae hactenus actae, teque ad ſaniorem mentem reuo- care; ſi proſpere cuncta tibi ſuccedunt, et ea quidem, quae tuis non debes viribus, exoſculare Dei bonitatem. , MMJ 8S. 65. Sed praeſtat nunc eandem aſflertionem generalius Pronuncifſe, ut Num lex nat. eo facilius magni momenti quaeſtio expediri poſſit. Mta praemia, ſe conſilium. iſtac boenae, quaeé ex natura abtionnnt moralium coſeqnuntur, non ſut W mere naturalia, ſed ſinul arbitraria. Quemadmodum enim uniuerlſa re- rum multitudo quoad exiſtentiam ſuam dependet a diuina voluntate (§. 1050. M.), ita et per eandem omnis rerum nexus eſt conſtitutus. Iſtius vero non infima pars eſt conſeeutio praemiorum naturalium ex bonis, poenarumque itidem naturalium ex actionibus (§. 63.). Ean- dem igitur et a diuina voluntate dependere recte afſerimus. Enimue- rO Deus eſt ſummus rerum omnium Dominus (§. 1113. M.), cuius nos .R orvpmnes fumus ſerui (§. I1I15. M.): Quare cum praemia et poenae na- turales dicantur, quae ab arbitrio imperantis dependent (§H. 62.); nul- lum eſt dubium, quin praemia et poenae naturales ſimul ſint arbi⸗= trariae. 4 E 6nr. Num leges natuz ae ſint conſilia D E LEGE- CAPVT II. Grani hoc monito Vir celebris, IS R. TII. CANZIVS in M Pk. Leibn. et Volf. in Th. T. I. cap. XI. § z. illorum obiectionibus occurrit, qui leges naturae pro meris conſiliis venditarunt, qua de re nunc fuſus nobis dicendum erit. .. 66. Quandoquidem diſputarunt pridem eruditi, num lege- naturae con- RKilia potius, quam leges in ſenſu proprio ſint dicenahao: Quin confilia ſint, nullus dubito; eſſe vero mera conſilia, ego non dixerim. Ecquid e- nim eſt conſilium? Confido, neminem diſſenſurum eſlſe, ſi dixero, eſ- ſe actionum normam, quae ex ipſa illarum indole concipitur. Ita ve- ro naturae legem definiuimus (§. 34.): Quid igitur impedit, quo minus appelletur conſilium? Ita vero non erit lex, nec vim habebit obliga- toriam? Non ſequitur. que volueris: Diſcedas a noſtra: Retineas Pufendorfianam aut Tho- maſianam: Dicas cum illo, legem eſſe decretum, quo fuperior ſibi ſubie tum obligat, ut ad iſtius praeſeriptum actiones ſuas componat. de O. H. C. L.l. c II. §. II., aut eum hoc: Lex eſt iuſſus imperantis obli- gans ſubiectos, ut ſecundum iſtum iuſſum actiones ſuas inſſituant. in Iuricpr. Diu. L. I. c. I. J. 28. Ex utraque conficies, legem naturae non eſſe merum conſilium, ſed ſimul legem veri nominis. Quandoquidem Deum imperantem et dominum noſtrum eſſe, nos vero omnes illius ſeruos, qui nos praemiis et poenis naturalibus quidem, ſed iisdemn ſimul arbitrariis, compellit ad actiones ſecundum naturae legem inſtituen- das, modo demonſtrauimus (F. 65.). Eſt itaque lex eiusmodi decretum, aut juſſum imperantis, Dei, quo obligantur ſubiecti, et conſequenter lex etiam ex illorum conceptu. Cum itaque quaeſtio iſta, num leges naturae ſint conſilia? plerumque ita intelligatur, num mera ſint conſi- lia; ego quidem eam negandam eſe Xiſtimaue rim. Hinc per ſe corruent, quaecunque huic aſſerto quondam obuertit THO- MASIVS. Exiſtimauit Vir IIluſtris, naturam ſibi relictam ignorare, num Deus transgreſtoribus legum naturaliutn poenas infligere velit arbitrarias, nec ne? quin poenas iſtas naturales, quae harum legum ſequuntur violati= onem, ne guigen poenas eſſe dicendas, dum omnis poena eſſet malum ar- bitrarium. Tantum enim abeſt ut inſolens legum naruralium contem- ptor ab omni poena immunis maneat, ut potius poenas arbitrarias ſentiat, quotiescunque a recto tramite decefſerit. Non inficior, poſſe legem na- turas „ Sumas enim legis definitionem, quamcun- C A PVT II. D E L E G K. 3 5 uinam. Diximus iſtam actionum normam, quae a Dei arbitrio depen- turae dici conſilium, quatenus abſtrahatur a voluntate Dei, ſummi legisla- toris, et ſaltim qua norma conſideretur, cuius ratio ex ipſa actionis naturas repetitur. Quodſi vero altius aſcendamus ad Dei voluntatem, decretum. iuſſum, idem, quod alie reſpectu conſilii loco habendum erat, legis natu- ram induit. cf. C A N ZzIVS I. c. S. I. Adde praeclaras Meditationes ILL. GLAFET in dem Recht der Vernunfft L.. II. c. II. K. 1. ſqgq. Memini, Ulluſtri VVOLFIO hanc Thotaßi ſententiam olim imputatam eſſe, quoniam in Moral. §. 7p9. Deum legislatorem non ut tyrannum, ſed potius benignum Patrem conſiderat, qui ea, quibus noftra felicitas promouetur, nobis ſuadet. 8 et diſſuadet, quae nobis damna et moleſtiam afferunt. Sed neui etiam, ad- uerſarios eodem Spho refutari. Add. quae Cel. CARPOVIVS hanc in rem dixit in der Erlaeuterung der VVoifiſeher Moral § 150. Sed iſta de lege naturae. Tranſeamus ad poſitiuam eandemque di- Lex poſitins Aiuina. det (§. 34.), et cum a lege naturali utique ſit diuerſa, minimum pro concipiendi modo; illa non erit niſi voluntas ſunnni numinis, Jfacienda et omittenda determinane, quae num facienda ſint, an vero omittenda, ex actionis generatim conſideratae nat ira non intelliguntur. Sed nunc noua emergit quaeſtio: Quidnam cauſae ſubfuerit, ut De- 'berion ex. us has quidem actiones praeceperit, illas vero prohibuerit, cum tamen ?Peatio. praecepti, aut interdicti nulla ratio exipſius a Rionis indole ſit deprom- pta. Memineris ergo, rationem utique deſumptam eſſe ex actionis imperatae, aut prohibitae natura, ſed ad has iſtasue circumſtantias re- latae, neutiquam in ſe ſpectatae. Hine et legem Dei poſitiuam dixe rim naturae legem ad indinidnualem caſum applicatant, aut ſpecialius de terminatam ,habita älorum natnrae, aut peculiarium ircunmſtantiarum ra tione, quibus fertur. Dabo aflerti rationem. Lex poſitiua eſt volun- tas Dei de actionibus ſuſcipiendis, vel omittendis (F. 67.); Quascun- que vero actiones a nobis vult ſuſcipi, illae, neceſſum eſt, tendant in noſiram perfectionem, quemadmodum et imperfectiores nos reddunt, quas prohibet (§. 1108. M.). Igitur et lex eius poſitiua praecipit a- Qiones, quae nos perficiunt, et prohiber, quae nos infelices reddunt. P 2 Enim- Leges poſiti- nae num u- niuerſales? 36 CAPVXT II. D E LEGE. Enimuero norma iſtas actiones determinans eſt lex naturae (§. 47.) Igitur er lex Dei poſitiua eſt lex naturae. Cum vero actio lege poſi tiua aut praecepta, aut interdicta non appareat, ut facienda vel omit- tenda, ſi iſtam in genere contemplamur (§. 67.), vides, hinc tandem conſequi, legem poſitiuam quemadmodum dixi, eſſe naturae legem ad indiuidualem caſum applicatam, aut ſpecialius expreſſam, quatenus ratio habetur huius praecipue gentis naturae, aliarumue circumſtan- „ tiarum loci, temporis, nexus, reliqua, quae non easdem deprchendis in uniuerſo humano genere. Sð Omnes igitur, quotquot habemus, leges poſitiuae, ſummi numinis bo- nitatem abunde teſtantur. Reſpicit profecto Deus, vult et amat noſtram perfeétionem, imperfectionem vero auerſatur. Intelligit, hanc actionem huic genti maxime ſalutarem fore, illam vero vehementer periculoſam. Sed ſimul etiam cognoſcit, id quidem humano intellectui non eſſe perui- um. Hinc ſuam voluntatem declarat legislatoriam, et homines illi tan- tam debent fiduciam, ut perſuaſi exiſtant, Deum non niſi bonas actiones imperaturum, et malas tantum ipfis eſſe prohibiturum. ſpeciali videas, quae diximus, reflectamus ad legem de circumciſione, quae omnium conſenſu eſt poſitiua. Quodfi perpendimus circumſtantias gen- tis, cui praecepta erat circumciſio, hanc illi maxime ſalutarem fuiſſe intel- ligemus. Quandoquidem illam commonefacere poterat feederis iſtius, quod Deus cum Abrahamo icerat, et promisſionum, de Meslſia ex hac gen- te oriumdo. Vtriusque cogitatio quantum ad illius felicitatem et tempo- ralem et aeternam fecerit, ex diuinis literis conſtat. Si vero circumciſio- nem generatim conſiderares praeſcindendo a foedere praecedente a diuinis promisſionibus huic populo datis, hanc circumciſionis utilitatem non intel- ligeres. Idem, ſi coniecturis locus foret, ſentirem de arbore, cuius uſum Deus Adamo interdixerat. Comeſtionem fruétus, quem ferebat illa, proto- plaſtis nociuam fore, uel machinam corporis deſtruendo, vel motus exci- tando ſanctis animae inclinationibus coeëxiſtere ſolitis contrarios, Deus praeuiderat, licet hanc ſui imperfectionem homo ex fructus iſtius contem- platione coniicere non poſſet, ſed potius contrarium collegifſet, maxime cum adſpectu eſſet iucundus. Hanc itaque legem ferendo Deus naturae legem ſpecialiorem expresſit, homini vero incognitam. 56. 69. . Lege poſitiua hac ratione determinata facilius decidi poterit quae- ſtio: Num leges Dei, poſttiuae dentur uniuerſalet, nec ne? Dico legem Vt vero in caſu –— C APVT II. DE LEGE. 37 uniuerſalem, quam obſeruare debet uniuerſum genus humanum, nemi- ne et nullo prorſus tempore excepto. Pofiriuae leges ad unum omnes ad duas potiſſimum claſſes reuocari poſſunt: Aut enim naturae legem ad caſum indiuidualem applicant actionem ob peculiares alicuius gen- tis circumſtantias bonam vel malam determinantes; aut legem natu- rae ſpecialiorem ob occultam actionis quoad conſectaria naturam hu- manae rationi ignotam exprimunt (§. 68.). Priori caſu facile intelli- ges, actionem poſitiua lege determinatam ulterius non fore bonam, vel malam mutatis iſtis circumſtantiis, quarum intuitu lex erat lata. Hinc accidet, ut aclio, quae antea erat bona, eaque propter lege poſi- tiua imperata, poſtmodum deſinat eſſe bona, et quae modo mala erat, nunc ceſſante malitatis, ut ita loquar, ratione, ſit bona. Enim- uero nec ſub iisdem circumſtantiis omnes in uniuerſum gentes exiſtunt, nec eadem ſemper manet eiusdem gentis conditio: Quare cum Deus non niſi bonas actiones a nobis ſuſcipi, et non niſi malas omitti velit (§. 43. coll. 1108. M.); neque hoc caſu lex Dei poſitiua erit uniuerfalis. Po- ſteriori vero ſenſu accepta lex poſitiua, quin uniuerfalis ſit, nullus du- biro. Quandoquidem hoc caſu praecepti aut interdicti diuini ratio deſumpta eſt ex ipſa actionis indole, cuius adeo bonitatis vel prauita- tis ratio non pendet ab externis et mutationi obnoxiis circumſtantiis, ſed ex ſui ipſius natura. Quapropter lex iſta perinde ſe habet ac na- turalis. Iſia vero non ſolum eſt immutabilis (H. 55.), verum etiam indiſpenſabilis (§. 57.): Igitur et eadem lex poſitiua non ſolum ſem- er ſed et omnibus hominibus erit obſeruanda, et hinc uniuerſalis CTLer def.). M . In tanta animortan diſſenſione neceſſum indicauimus, ea, qua fieri poterat perſpicuitate et aaρααιραα cuncta determinare. Nouimus, quid pro uniuerfalitate legis poſitinae diſputauerint Viri percelebres, KVLPI- SIVS, OSl 1NDEKR, IOCSTETTERVS, WEBERVS, GRAMILICRIIVS, et alii; Sed quem fugit, quantopere alii contradixerint, praeſertim 1 H- MASIVS. Ipſe quidem Vir Ilinußtrie quondam uniuerſalitatem legum poſi- tiuarum aſſeruit in Iuritpr. Diß. L. I. cap. II. SH. 123., et non paucos na- ctus eſt huius ſententiae defenſores; Sed et ipſe poſtmôdum teſtatus eſt, cogitationes poſteriores prioribus fuiſſe meliores in Faundam. L. N G. E 3 Cap. 0 CAPVT II. P T LEGE. Cap. Prooem. 5§. 16. p. 6. 7. Ed. ſes. Approbo ſententiam, quatenus ius poſitiuum naturali contradiſtinguitur, ratione ex peculiari gentis, cui praelcriptum erat, indole petita. Sed deprehendo etiam Deum volunta- tem ſuam declaraſſe de actione vitanda, urtpote eſu fructus arboris in me- dio paradiſi poſitae, quam in ſe malam fuiſſe arbitror non habito reſpectu dem non ambigo. ad praecedens interdictum, aut peculiares Adami circumſtantias ; Lex igitur talis utique fuit, qualis e. g. iſta eſt: Ne comedas cibum, ſanitati corporis aduerſum. Hanc legem pro uniuecſali habeo, non Adamo ſoli, ſed uniuerſae eius poſteritati lata. Eſt enim naturalis, ſed ſpecialior et incognita:“ S=èð Quantam vero confuſionem! inquies: Nullum remanebit diſcrimen inter leges naturales et poſitiuas, nullum inter poſitiuas nhiuerſales et par- ticulares. Qui enim cognoſcere poterimus, num haec lex poſitiua ſimul ſit naturalis? quandoquidem occulta et incognita ſupponitur. Vnde intel- ligemus, quaenam rationes Deo hanc legem ferendam ſuaſerint? Fuerint- ne ex actionis ipſius, an vero peculiari gentis cuiusdam indole depromptae? Sed deſinas mirari, quaeſo: Diſcrimen, quod ſublatum eſſe iudicas, ſal- uum manet. Leges mere naturales ſunt uniuerſaliſſimae propoſitiones, po- ſitiuae vero ſingulares, quatenus illae ad caſum indiuidualem applicantur. Leges naturales humanae rationi peruiae exiſtunt, et ductu naturae lumi- nis cognoſcuntur; poſitiuae uero abſconditae et ex reuelatione ſola inno- teſcunt. Vniuerſales vero poſitiuas diſcerni poſſe a particularibus ego qui⸗ Num actio lege poſitiua uniuerſali praecepta, aut pro- hibita in ſe bona vel mala ſit, non conſtitit ante legem publicatam; con- ſtat tamen, poſtquam lex lata fuit. Facilius eſt, cegnitae concluſionis inuenire principia, quam ex principiis aut cognitis, aut incognitis abſcony- ditam concluſionem eruere. Conſtant hodie principia rationis, ex quibus neceſtas mediatoris demonſtratur; Sed num etiam conſtitiſſent diuina reuelatione deſtitutis? Cur non in eadem inciderunt ſummus Ariſtoteles, Seneca, Socrates, alii nobis excellentiori ingenio praediti, et ſtupenda prorlus, quae nos nunquam adſequimur, exlequuti? Nonne hanc felicita- tem, quae nobis contigit, debetnus reuelationi. Eadem igitur ratione nobis innoteſcent leges poſitiuae uniuerſales. Lege, quae de iure poſitiuo diuino unluerſali prolixe quidem, ſed admodum erudite diſputauit. 1 L. E. GLAFET im Recht der Vernunfft L. II. c. 1. H. 251. ſeqq Reliquis ſuperſe- deo aduerſus eos, qui legum quoque poſitiuarum, quae non ſunt naturales, uniuerſalitatem aſſerunt, diſputari ſolitis. Otium mihi fecit Vir clariſſi- mus Ir. Th. Canzius in Va Ph. Leibn et Wolf. in Theol T. I. cap. XI. G. 21. ſeqq. T B RI Coll, bPufend. et Thomaſti Hiſt. lIar. Nat. = 7 Hiſtoriam legis poſitiuae uniuerſalis vid. in HOCHSTET- CATVX II. D E LEGE. 39 H . 70. Denique ad ultimum huius argumenti articulum peruenimus, et de iure pro qualitate perſonae ſumpto nonnullas poſitiones infra di- cendis praeſtruimus. Ius non eſt niſi faeultas agendi lege conceſſa. 70). — Vocabulum juris duplici potiſimum ſignificatu accipi ſolet. Quando- Ius. uidem primum idem eſt, quod lex, aut potius legum eomplexus: Vnde „ J aut p 8 P dicitur ius naturae, ius gentium, ius ciuile, ius diuinum et ſic perro. Tum vero denotat perſonae attributum vel qualitatem quemadmodumGRO- TIVS docet de I. B. P. Lib. I. cap. I. §. 4 qui hoc ſenſu ius definiuit per quaælitatem moralem perſonae competentem ad aliquid iuſte habendum el agendum. Hunc reliqui poſtmodum ſequuti ſunt iuris nat. interpretes III. T H O MASIVS in Iurispr. Dis. L I. cap- I. §. 82. GVNDLING in I. N. G. ca,â. I. G. 57. KOEHILERVS in Exercit. I. N. §. 772. Omne ius ſibi praeſtruit legem, et ubi lex eſt, ibi et ius datur. (§. TITIVS in not. ad Pufend. de O. H. C. obſerb. §o. legem diſtin- guit in obligaloriam et permittentem, et ab hac omne ius dependere con-= tendit, quemadmodum illa eſſet fons et principium obligationis. Hunc Iuris Kéiss cuim lege. ſequutus eſt B ARBETRACIS; qui eapropter in generali legis defini- tione ſtatim mentionem facit legis obligantis et permittentis, quande inquit, legem eſſe Bolunt at em ſuperioris ſuſſcienter boc bel illo modo promulgat am; qua bel generatim omnes akttones ſebi ſubiectorum, Bel ſaltem actiones cer- ti cuiusdam generis dirigit, ita ut reſpecta iftaruwm allionum, aut tis im ponat neceſitatem certa quadam ratione agendi bel non agendi, aut liber- tatem pro lubitu agendi Bel non agendi iis permittat. Leges vero permit-= tentes ex aduerſo negarunt G ROTIVS in I. B. P. Lib. I. cap. I. §. 9. PVFENDORFIVS in I. N. G. L. I. c. VI. §. 16., et TREVERVS in Not. ad Puf. de O. H. C. Lib. I. cap. II. §. 2. quibus ipſemet accedo, non ſolum quoniam nulla lege permittente opus habemus, verum etiam nulla lex mere permittens, vi ſcilicet obligstoria deſtituta, eſt poſſibilis, licet con- cedam, legem obligantem ſimul aliquid permittere. Id certum eſt, a qua- libet lege dependere obligationem; Sed quando nunc ofſtendemus, nul- lam obligationem eſſe ſine iure in altera parte concipiendo, quod fiet in cap. ſeq. ſimul corruet falſa de lege permittente hypotheſis. §. 72. 7g 232 CAPVT II. D E LEOCE. g. 72. Ius perſeltum Diximus, quamcunque legem ius aliquod indulgere (§. 71.): Inde er anecfe- conſequitur, totuplex ius dari, quotuplicem häbemus legem. Praeci- m. pue vero hie animaduerti debet diſtincdtie inter ius per fectum, et im Verfectum. Videlicet illud eſt facultas lege cogente conceſſa; haec vero facultas agendi a lege non cogente pendens. Ius imperfectum GROTIVS appellare maluit & &ia“, ſiue aptitudi- nem, aut dignitatem, quam ſaltim reſpiceret juſtitia attributrix in I. B. P. L. I. cap. I. §. 7. 8. Et ILE. G VNDIINGIVS in I. N. G. c. I. §. 62. ius imperfectum repugnare arbitratus eſt: Vnde et N 0 EHLERVS in Exerc. Iur. Nat. §. 772. ius definuit per facultatem ſeu libert atem agendi a lege ſricta nobis conceſſaz. Sed putauerim, definitiones nomina- les eſſe arbitrarias, et notionem iuri imperfecto deſtinatam realem eſſe. Si de effentia iuris foret potentia aut facultas cogendi, ipſe afſſentirer IIl. autori. Quandoquidem leges non-cogentes eiusmodi facultatem impertiri haud poſſe, nemo non intelligit. Interim ex hac diſtinctione intelliges, quid ſibi velint [Cti per ius Humanius, cuius quandoque faciunt mentionem. Gundlingius inquit, illud ſui originem debere vitiis hominum. Mihi quidem videtur id eſſe ius imperfectum factum ex perfecto. Laeſo ius perfectum competit aduerſus laedentem. Laeſio haud raro excuſari poteſt infirmitate humana. Hoc caſu conſultus eſt iſtam condonare, quam vindi- care, iuri ſuo renunciare, quam eodem uti, quoniam ſummum ius ſaepius ſumma eſt iniuria, et fieri poteſt, ut data occaſione velimus, alterum nobis- cum uti cadem aequitate. S SS §. 73. Renuncist Rezmizciatis iurir ſui eſt non-uſus iuris, quod nobis competit. Si laeſus fueris, iure gaudes ab altero exigendi ſatisfactionem, aut reſtitutionem in integrum; ſi neutram exigis, iuri tuo renuncias. 2 K. 74. Quandoſitli- Jus eſt facultas ſiue potentia agendi lege conceſſa, non necefſitas ena (§. 70.); abs te igitur pendebit, num renunciare velis iuri tuo, nec ne (S§. 73.); ſin vero lege imperatus fuerit iuris uſus, per ſe liquet, ð nobis haud integrum efle, iuri noſtro renunciare. W πι o & iocEccccc S “ CAPVT 3 C A P. III. D E O- B LIG A oN D E OLIGATIONE. OQRrinam de lege ha Renus erle uun progredimur ad co- obligatie. ghatam de Obligatione, quam actiue ſumptam dicimus con- nexionem motiuorum cum actione; Sed in ſenſu paſſiuo ipſam actionem, qua cum expedienda vel omittenda con- neRtuntur motiua. Recentiorum haec eſt deſnitio (vid. IHI. WoLPFIVS in p. Ppil. Mor G. 8. KOEHLERVS in lerc. I. N. 5§ 300.), paulo aliter quidem infle- Ka, receptae tamen interpres. Obligatio vulgo dicitur Bineulum iuris, quo neceſztate adſtringimur alicuins rei praeſtandae. Habetur in Inſt. Iuſt. L. III. Tit. XIV. Retinuit illam PVFENDORFIVS de O. H. C. L. I. C. II. SF. 3. et in I. N. (. L. III. cap. IV. H. 3. ſeqq. Sequuntur [Cti. Quid iſtud iuris vineulum, quid haec neceflitas, qua adſtringimur, ex noſtra definitione intelliges. Eſt autem haec definitio generaliſſima, ideo- que applicabilis ad internam et externam, ad naturalem et poſitiuam, ad perfectam et imperfectam, et ſi qua adhuc ſpecies obligationis ſuperſit, illi hanc maxime accommodatam reperies. Equidem multa ſunt, quae aduerſus hanc definitionem monuit TREVERüS in notis ad Pufend. de O. H. C. L. I. cap. ll. F. 5. Sed vindicauit illam ab obi. acutiſſimus CANZIVS in Vſu Ph. L. et W. ein Th. T. I. c. XI S. 16-19. 5. 76. Ex hac pfſa obligationis definitione varia conſe ſlaria concipiuntur. canſcfaris I. Qui cum actionibus noſtris motiuua connetit, et connectendi iure Ae obligatie Pader lle not obligat et ins habet obligandi. 2. Quo plura et ſortiora ſunt motiua alctionem vel ſurcipiendi vel omit- tenc, eo fortior in nos cadit obligatio ad agendum vel non agendum. 3. Ceſantibut motiuis agendi vel non-agendi, ceſſat ommis obligatio. Prlura conſectaria, quae huc pertinent, dedit B. HENR. KUEHILE. gVS in Exercit. Iur, Nat. §. 301. Ff— . 77 4 % CAPp. III. DLI O BEIGATILONE. id zua snam Motiua volendi nol lendique ſunt bonorum et malorum repraeſen- altiones obli- tationes (§. 608. M.): Si qua igitur altio vel in ſe bona eſt, vel honum ali- gemur. Juod ibi connexum hbabet, ad illam volendam et expediendam; quaecun- que vero vel in ſe mala eſt, vel malum aliquod pr gignit, ad illam nolen- dam fugienda: nu lgamu (§. 75.). §F. 78. Gradus obh. Ex quantiate bonorum vel malorum aeſtimantur motiua a (§. 508 gationi. M.); Ex illorum vero quantitate ipfa obligatio (§. 76. n. 2.); len. ad banc abtionem aut Jicſeipiendam aut ſugiendam magiy obligari,, IJua cum maiora bona vel mala connebétuntur, Juam 44 aliazm, Juam nmiinora bona vel mala inſequuntur. Hoc theorema inſtar legis eſto in colliſione kiciorum „ut inde appa- reat, a quanam parte exceptio ſit facienda. §. 79. obh,szi Sed quoniam obligrio generatim eſt connexio motiuorum cum õ aſtione (§. 75.), er motiua non funt niſi bonorum vel malorum re- bitrariga. Praeſentationes (§. 608. M.); duplicem hinc obligationem nanciſci- mur: Nimirum naturalem ſi jue imnternam, et arbitrariam ſeu externam. Quando enim bona vel mala ſequuntur ex ipfſius actionis natura, tum obligatio dicitur naturalis; Sin vero illorum nexus cum aclione pen- . det ab arbitrio et voluntate imperantis, Arbitraria. §. 80. 2 olligatio ler Lex nat urae nos obligat. Quandoquidem illar hace propoſiti tione abſol- gis Nat. uitur: Fac ea, An te perficiunt, omitte, quae de imperfectiorem reddunt (§. 47.); Enimuero illud bonum, et hoc malum nobis diei- tur (§. 596. 599. M. ): Igitur et ipla lex naturae cum actionibus ſuſci- Piendis bonorum, cum omittendis malorum connectit repraeſentatio- nem: Quae cum dicatur motiuum RZ 60 %. M.), legem ‚naturae nos obligare, manifeſtum eſt. G. 76.). . Et ipſius Nat. Quin et ipfa natura nos S, t. Per illam enim copulata eſſe cum aliis actienibus bona, cum aliis mala conlectaria, et experientia et ratio- C A p. III. D E OBLIGATIONSZE.„, 43 rationis principia nos edocent. Enimuero bonorum et malorum re- praeſentationes ſunt motiua (§. 608. M.): Igitur ipſa nos obligat narura. (§. 76.). M B . Naturam vero ideo non Deihicari, ut cum Cel. Langio loquar, aduerſus enm docuit CARPOVIVS in der BErlaeuterung der Wolſichen Moral § 76. 77. iſta tamen obligatio a natura pendet immediate et ſecundario: Sed primario et mediate eſt diuina, ceu Sphus ſequens docebit. Nimirum obligationem naturae eſle ſimul divinam, ex ſequentibus Obligatie na- rationtbus pateſcit. Natura nos obligat, quatenus cum aliis actioni- uerme iraut bus bona, cum aliis mala connectit conſectaria (§. 81.): Quicunque A giains. igitur autor eſt naturae, et ſic nexum praeſentem conſtituit, ab illo qbuoque hacc eadem obligatio proficilcitur. Enimuero ſupremum numen veneramur totius uniuerſi condirorem. (§. 1049. M.): lgirur e‿ ille nos ud easdem abtiones per naturam obligat, ad quas natura obliga- mur. Hin-z vox naturae eſt vox Dei. . =èJ –— Dictamen rationis dicimus iudicium de actionum moralitate a ratio- Dia meneg ne profectum. Riganer . Aciones naturaliter bonae in ſe continent rationem conſectario. Mias obliga. rum, quae tendunt in noſtram perfectionem (§. 43.), h e. bono- fio. rum (§. 596. M.), et naturaliter malae rationem illorum, quae nos M imperfectiores reddunt (H. 43.), h. e. malorum (§. 599. M.). Pro- pterea nexus datur inter actiones naturaliter bonas vel malas et ſua conſectaria, quae itidem bona ſunt vel mala (§. 725. M.). Ratio vero, quae eſt inſpicientia in nexum poſhibilium (§. 1203. M.), hunc nobis nexum repraelſentat, adeoque cum repraeſentatione actionum moralium connectit repraeſentationes bonorum vel malorum, h. e. motiua (§ 608. M.). Quapropter cum obligatio ſit connexio mori- uorum cum actione (§. 75.), diétamen rationit nos obligat ad abtiones WU naturaliter bonai expediendas et natuwaliter malas fugiendas (§. 81.). F 2 §. 85. Ef diuina. Equidem non primario a ratione noſtra iſta pendet obligatio; cum tamen naturalis iſtius obligationis quaſi interpres exiſtat, atque ſice indicet, qua ratione actiones noſtras inſtituere debeamus (§. 82.), eodem modo nos obligat, quo lex naturae nos obligare dicitur (§. 80.): Quare cum lex naturae ſimul ſit diuina (S. 48.), dictamen rationic eſt vox naturat et vox Diit. Seilicet non iis ſolum tribuere ſolemus obligationem actiuam, a qui- bus primario nexus motiuorum cum actione pendet; verum etiam aliis. Sic enim dicimus, legem nos obligare, ecum tamen proprie princeps obli- get. Et licet nos principis voluntate obligemur, lex tamen illius ſaltim eſt declaratio et interpres. Quapropter nemini, conſdo, dubium videbitur, quin dicto modo ratio nos obliget. Toleramus quippe, conſcientiam nos obligare, aſſerentem: Sed quid quaeſo conſcientia, rectam intelligo, alinuch eſt, quam dictamen rationis? 6 4d impoſflbi- am vero actionem, ad quam obligamur, oportet eſſe poſſibilem. Quan⸗ lia non datur doquidem obligatio eſt connexio motiuorum cum actione (§. 75.) Eſt eéligatio. igitur actio vel exſequenda vel omittenda. Enimuero exiſtentia ſup- ponit poſſibilitatem (§. 77. M.): Ad quamcunque igitur actionem vel ſuſcipiendam vel omittendam obligamur, ea debet eſſe ſuſceptu, vel omiſſu poſſibilis: Quapropter ad impoſlibilia non datur obligatio. . Sed caueas, ne, quod graue nimis et difficile eſt aut tua culpa impoſhi- bile, pro impoſſibili habeas, ad quod nulla obligatione adringi peſſes. Du- plex datur difficultas, ſuperabilis et in fuperabilis. Si ſuperari poteſt, obliga- ris ad uſum virium tuarum, non qualiumcunque, ſed explendae legi ſuffici- entium; ſin minus, recogita, num huius impotentiae ipſemet caulſa ſis, nec ne? Quodſi tua culpa impotentior factus obligationem tuam explere non potes, aut occaſionem illi ſatisfaciendi neglexiſti, aut agendo aliena virium imbecillitatem nimiam contraxiſti, quo ipſo tamen nihil derogas legi, nihil obligationi. Ex hoc igitur capite ſe non poterit excuſare Ademi poſteri- tas, quod deficiant vires voluntati diuinse obtemperandi, quod inuiti ſen- tiant prauas coneupiſcentias, quas impedire, quantopere vellent, tamen non poſſent. Haec enim infirmitas, utique culpabilis, quae pendet a labe origina- gia, cuius ſemet ipſi reos profiteri neceſſum habent, robur legis et obligatio- nis neutiquam infringit. Num enim tua debitum ſoluendi ceſſaret obli- gatio, ſi luxuria et ingluuie uniuerſas opes dilapidaſſes, teque ad incitas zedegiſſes. Hominum malitia non tollit legum neceſſitatem. . §. 85. dicatur lex (§.33.), absque illa non datur obligario. CATYVT II I. D E OBLIGATIONE. 4 ⁵ Nulla tamen obligatio obtinet ſine lege. Quandoquidem illa actionem Nallz obliga- requirit aut exſequendam aur omittendam (§. 75.); Talis vero actio ttινο lege. ſui normam, cui, fas eſt, att emperetur, neeeſſario ſupponit: Quae cum Sed neque lex ulla concipietur obligatione caſſa. Lex enim praecipit Nalla lex ſine a Riones bonas, prohibetque malas (§. 40.). IIlam generatim dicamus, obligatione. quae in noſtram tendit perfectionem, hanc vero, quae nos reddit im- perfetcliores §. 596. 599. M.); Siue id pendeat ab ipfius actionis natu- ra, ſiue ab arbitrio imperantis, perinde eſto. Hac igitur ratione quae- libet lex cum actione praecepta bonum, cum prohibita malum aliquod ſecuturum connectit, h. e. ſi generalius loquerer, motiuum (§. 608. M.): Quare cum obligatio, paſſiue ſumpta, ſit actio, qua cum aut volendi aut nolendi motiuum connectitur (§. 75.), omnis lex obligationem pro- Proinde totuplici obligatione tenerit ad actionem aut exſequendam aut Quotuplex ſit omittendam, quotuplici lege iſta aut praecipitur aut prohibetur (§H. 86.) obligatio? Sic e. g. Homicidium, Furtum prohibetur lege naturali tam cogente, quam non cogente, diuina et ciuili: Hinc et ad illam euitandam teneris obligatione perfecta, imperfecta, diuina atque ciuili. Acdlio legi attemperanda oficium appellatur, diſpeſci ſolitum in Okeiam quid perſectum et imperfeétum. Perfectum enim dicitur, quando legi co-e? aotuplex? genti attemperari debet; Sin vero legi non-cogenti conformis eſſe debet, imperfectum audit. Olſficia perfecta quoque dici ſueuerunt officia neceſztatis, externa fricti iuris; ſed imperfecta, amoris, honeſtatis, decori, int erna. Quoalibet Aicium eſt obligatio ſenfu paſſuo ſunmta, Quandoquidem Ep olligatio, omnis lex producit obligationem paſſiue ſumtam (S§S. 86.), quae eſt 9 P 3 aCtio, 46 CAPVT III. DkE OBLIGATIONI. actio, quacum motiuum uolendi aut nolendi connectitur (§. 75.) 5 Enimuero officium eſt actio legi conueniens (§. 88.): Igirur er omne ofſicium debet eſſe obligatio. 4 1 4 . M . 17 1 . . S obligatio pe. Cum igitur nullum detur officium, quin ſimul ſit obligatio (.89.), feaa et im- apparet, eam diſpeſci poſſe commode in perfectam et imperfectam Perfeka. (S. 88.), et illam quidem fore actionem legi cogenti attemperandam, hanc vero altionem ad normam legis non cogentis componendam (§ cit.). Ius perfetum Lide confequitut, nullam deuri obligationem perſectäm, cui non reſpon- correlatum deret ex altera parte ius perfeltum. Quandoquidem obligatio perfe- obligationiz a eſt actio legi cogenti attemperanda (§. 90.); Cum uero lex cigens berfectae. ea ſit actionum moralium norma, cuius cuſtodiam extorquere licet vio- lentis remediis (§. 36.), obligatio perfecta non poteſt non efſe acti quam lex extorqueri poſſe dictitat. Enimuero hac ratione iſta ſimul facultatem eiusmodi actionem vi et metu extorquendi indulget. Qua⸗ re cum ius perfectum ſit facultas legi cogenti conuenienter agendi (§. 72.), et per conſequens ad illius cuſtodiam ſiue actionis exſe- cutionem aut omiſſionem alterum cogendi (§ 36.); obligationi per- fectae ex altera parte necefſario reſpondet ius perfeclum, FPquidem GROTLIVS in I. B. P. L.II. c. XI § 3. exiſtimanit, euenire ſaepius, ut obligatio ſit in nobis, et nullum ius in alio; Qui enim g. c. in- dicat, ſe futuro tempore aliquid promiſſurum eſffe, hunc obligatüm eſſe ad id praeſtandum, licet alter non habeat ius ad illam pollicitationem. bari- ter quemlibet obligatum eſſe, inquit, ad gratiam er miſericordiam repo- nendam, nullum uero propterea ius alteri ſubnafci. Sed quoniam iſtae obligationes tantum ſunt imperfectae, inſtantia iſta non ferit aſſeirtionem noſtram. M S §. 92. D Iurir perſeczti Sed eadem propoſitio nune Juoqite valet muerſa . Inri Perſecto ex al- correlatum tera parte reſpondet perfecta obligatio. Si dubitas, velim, animo reuol- obligatio per- uas, ius perfe tum eſſe facultatem legi cogenti conuenienter agendi d. (F§. 72.), et conſequenter actionem ab altere extorquendi ſecundum egis rigorem (§. 36.): Sed concefla mihi facultate iſtiusmodi et in al⸗ . allen 7 7 . 9 C A PVT LIII. DE OBLIGATIONE. 47 tero concipienda erit octio ſuſcipienda vel omittenda, quae extorque- ri poteſt, nimirum actio legi cogenti conformanda (§H. 36.): Qne cum dicatur obligatio perfecta (H.90.), iuri perfecto ex altera parte relpondet perfecta obligatio. UWw Eandem quoque ſententiam fonit III. THOMASIVS, quando in M Inarispr. diu. L. III. cap. VII. H. 67. iudicat, éas et obligationem eſſe correlata, M quorum unum ſine altero exiſtere nequit, Et hane argumentationem a iu- “ re perfeéto cuius ad obligationem alterins maximi momenti eſſe in arduis diſciplinae practicae materiis, ſe expertum eſſe affirmauit B. HENR. KOEH- L. ER VS ie Exerc. I. N. C. 782. Sch. 2. unde et contra Gundlingium pro- lixius vindicauit in I. G. §. 199 ſeqq. Scilicet Vir Muaſtris hanc quidem ar- gumentationem ab obligatione unius ad ius alterias agnouit, ſed recipro= cam a iure unius ad obhigationem alterius reiecit in I. N. G. Ccap-I. §. LVI. Exiſtimauit enim in bello unieuique belligerantium ius competere alterum ecogendi, neutrum vero obſtrictum eſſe ad patiendum ſe cogi; Similiter magiſtratui ius tribuendum eſſe alterum cogendi ad manifeſtationem ſui eriminis, neutiquam vero in delinquentem cadere obligationem illud reue- landi, ſed eum potius tale quid reticere poſſe, cum unusquisque imperfe- tionem ſuam auerſetur, et hinc ob malum grauifſimum veritatem di⸗ Ruro imminens illius manifeſtatio ſit impoſſibilis: quam ob cauſam neque delinquentem obligatum eſſe ad non reéfſiſtendum illis, qui i-⸗ plum ad poenas trabunt, licet magiſtratui competat ius delinquenti- . bus poenas decernendi. vid. cap. XV. S. AVI et cap. XXXV. S. XLIH. Ets huic quidem praeluſifſſe mihi videtur HOBBESIVS. de Ciue cap. VI. F.⸗ XIII. quando principi quidem ius tribuit iubditum interficiendi, quin mor- te grauiora ipſi imperandi, id vero ferendi omnem negat obligationem. ReHlectam, pace lectoris, ad inſtantias adme dum plauſibiles. Confun- ditur primo obiectum iuris et obligationis, negatur obligatio, quae nullum zus libi reſpondens habet, et ad obligationem, quae juris eſſe debebat corre- latum, non attenditur. Concedo, per naturam humanae mentis eſſe impoſ- ſibile, aliquem ſuam uelle imperfectionem, ſed non implicat, facere quae DW nolumus, inuite et coacte aliquid ſuſtinere. Concedo, nos obligari haud ð poſſe ad impofſſibilia; ſed nego, obligationes, quas exigunt iura recenſita, eſſe impoſſibiles. Magiſtratus ius haber, cogendi ciuem, ut fe reum crimi- nis profiteatur;, ut ſuſtineat poenas delictis prouocatas; ſed ridicualum es contradictorium ius foret alterum cogendi, ut ſponte et cum voluptate ſua ſceilera manifeſtet, ut ſine formidine fſine taedio ſe poenis ultro offerat. Quamuis igitur impofſſbilis eſt obligatio ad ſpontaneam criminis, grauiſſi- morum malorum cauſae, profeſſionem, aut appetitum mala perpetiendi 3 minime tamen repugnat ad coactam malorum perpeſſionem obligatio. Quando princeps iure utitur, cui reſpondens obligatio sontradiceret diuinis legi⸗ — Deus per praemia et poenas nos obligat. Itemque per Jortunam. CATVT III. D E OBLIGATIONE. obligatio (H. 75.), Deus per fortunam homines obligat. legibus, quem caſum Hobbeſius citato loco ſupponit, nego huius iuris exi- ſtentiam. Quandequidem ofnnia jura, quaecunque ſint, natura diuinis eſ- ſe debent conſentanea. Denique ſi uterque belligerantium iure gaudet, al- terum cogendi, et uterque obligatus erit ad tolerantiam coactionis. Quod vero defenſor aduerſus aggreſſorem et hic aduerſus illum ſe defendat, inde fit, quod uterque perſuaſus exiſtat, alterum non habere ius ipſum cogendi, ſeque propterea non eſſe obligatum ad praeſtandam ſatisfactionem. Sed de hoc iure, quo utuntur belligerantes, Iuo loco plura nobis erunt dicenda. §. 93. Hilſce ad liquidum perductis praeſtruam us hoc uniuerſale princi- pium, ad quod iure prouocandi copiam nobis hucuſque fecimus: Vbi euitcta ſuerit unius ius vel obligatio, ad obligationem vel ius alterius tuto argumentari licet (§. 9 1 92.). Sed iſta de obligationis differentia et correlatione; Deſcendamus ad alia. Nouimus, obligationem naturalem ſimul eſſe diuinam (§ 82. 5 ſed iſta conſiſtit in connexione bonorum vel malorum cum actione, quae ex illius natura conſequuntur (§.79.): Igitur Deus nos ad legis naturae obſeruantiam obligat iſtiusmodi bonis atque malis. Enichue- ro haec ipia bona pariter arque mala praemicorum poenarumque natu- ralium nomine veniunt (§. 62.): Iounr Deus nos ad legie naturae cuſto- diam obligat praemiit et poenis naturalibus Sed non bis modo, verum etiam ſortuna tam proſpera, quam aduerſa hbomineſ a Deo obligantur. Per fortunam enim nobis vel bona vel ma- la eueniunt S. 1098 M); Quoniam haec uero diuinae prouidentiae ſubeſt (S. n00. M.), et illa per ſapientiam adminiſtratur (H 1095. M); ideo Deus fortunam praeuiis hominum actionibus accommodat (H. 1096. M.): Quapropter et per fortunam cum aliis actionibus boni, cum aliis mali euentus connectuntur, qui omnes motiuis recdle accen- ſentur (§. 6038. M.). Cum uero connexio motiuorum cum adſione ſit HBa (§. 428 4 ( §. 96. 1. / CAPVT III. D E OBLIGATIONB. 409 =ðð S. 96. Eſ autem omni- obligatio ad fnem connexa cum obligatione ad media. Obligatio ad Jae- t rationem exiſtentiae finis ſufficientem media,. M.): Cum igitur nihil fieri poſſit ſine ratione ſufſiciente J §. 57. M.), fines absque mediis forent impoſſibiles. Fac ergo, te obligari ad finem, non vero ad media, obligatus fores ad impofſibi- lia: Enimuero ad haec nulla datur obligatio (§. 84.): Igitur obliga- tio ad media ſeparari neſcit ab obligatione ad finem. d9. 7. a datur obligationis et iuris cor. Ius ad medis. Quoniam uer? conſtans et perpetu nexum eſt cum iure ad media relatio (§. 93.), ideo et ius dd ſnem con §. 98. ntinent in ſe rationem exiſtentiae Obligatio a4 Vires et illarum applicatio c0 uſum biriun. a Kionis (S. 84. M.): Quodſi erge actionem exſequendam vel impe- diendam conſideras ut finem tibi praefixum, virium tuarum applica- tio erit huius actionis a te ſu ſcipiendae medium (§. 428. M.): Iam WZ vero obligatio ad finem connexa eſt cum obligatione ad media (§. 96.): Igitur /i qua datus ad actionem aut exſequendam aut omittendam obliga- tio, te ſimul ad uſum virium tuarum illi ſifficientium obligaium eſſe ſcias. Hiec uſus, haec applicatio virium explendo officio ſufficientium, Diligentis nobis dicitur diligentia debita. §. I100. Quapropter, cum ad virium applicationem, quae ſufficiunt a ſio⸗ Obligatio 44 ni exſequendae vel omittendae, obligemur (§. 98.); ad adhibendam eandem. debitam diligentiam ſimul concit itur obligatio (§. 99.). G “ §F. 101. .„ CA F. III. DE OBLIGATION k. I- ad gebi- Sed obligationi omni reſpondet ius in altero (§. 93): Cum i igi- iin obliga- tur ad debitam diligentiam obligemur (§. 100.): alteri ius conce- 0Odα ν dendum erit Uam extorquendi 5 §. 102. Negligentia. Diligentiae opponitur negleblus ſiue negligentia, quam dicimus non-uſum virium noſtrarum explendo officio ſuſſicientium. Qui con- tra officium ſuum viribus utitur et ſie iisdem abutitur, ille non uti- tur viribus cxplendo officio ſufficientibus. Hinc omnis virium abu⸗ ſus pertinet ad negligentiam. ”?VMV S. 103. Dolus er Cul- Sed iſte virium non ufſus eſt vel deliberatus, vel indeliberatus, «. Non-uſus virium explendo offcio ſufſcientium deliberatus, malitia, fraust, dolus et proaereßir appellari ſolet; ſed indeliberatus , culpa citur. Eadem diuiſio applicabilis erit ad virium abuſum (5. 102.). §. 104. uitari de. Ex biſce notionibut facile colligiur, nobis euitandum eſje omnem cul- set. pam, onmemque dolum. Obligamur enim ad debitam diligentiam ad- hibendam (§. 100.); IIIa vero conſiſtit in uſu virium explendo offi- eio ſaſſicientium (§. 99.); Quapropter cum culpa pariter atque do. lus conſiſtat in non- uſu virium earundem 9. 103 *), ad urrumdque eiuii. tandum utique tenemur. Modo ſit Sed quoniam ad Poſ bilia tantum datur obligatio (§. 84.), ¹ Adeo ł⸗ bilis. Se dolus eaue ene euitatu V. deber alildk. vero talis voluntas dicatur efficax (§. 702. M „ enident eſt, debitam dilig’ entiani proficiſei ex voluntate eſtcaci. HD CAPVT III. D E OBLIGATION R.. 5r = Hie autem, quae diximus §. 84. Sch. ad animum velim reuocentur. Si ipſe imbecillitatem tibi contraxeris, quae culpam reddit euitatu im poſſi- bilem, ne putes, tuam ceſſare obligationem. Quamdiu i ius datur, diligen. tiam 2 te exigendi, tam din et tua obligatio a culpa tibi cauendi. §. 106. . . Diligentia debita tendit ad uſum mediorum, quibus actio ſeu fi- Dilgentis nis expeditur (§. 99.), eamque ob cauſam in agente ſupponit finis "rguit Folun . . . . tatem eſzca⸗ Z ſeu officii voluntatem, quae ſufficit mediorum applicationi. Cum cam. 6 ð §. 107. Quoniam vero nihil fieri poteſt ſine ratione ſucliciente (§. 57. „M.), Er eanden et vis in ſe continet rationem exiſtentiae actionis (§. 84. M.); ſequi- Iupponit ℳ. tur, omne officium explendum ſupponere debitam diligentiam (§.99.). einm. H Enimuereo haec a voluntate efficaci dependet, (§. 106.): litur et o- imne ofzcium a nobis exigit voluntatem efcacem. S. 108. Iſta voluntas efficax, quoniam ad media tendit, quae actioni expe Siena golun- diendae in ſeruiunt (§. 702. M.), colligi poteſt uiburdam ſignis, ve tatis Iicacit. uti contintta N. 215 Ar. aeſe ntattone;, xpebtatione et MH itattone occaftionit agendi, emotione mhedimemor um et aliit. §. I 09. Cum igitur per haec ſigna ſe exſerat voluntas efſicax (§. 108.),J Signa culpae. et hanc neceſſario ſupponat debita diligentia (§. 106.), intelliges G 2 quo „a QCA r. III. D E O BLIGAXTIONE. * . „* quo caſu aliquem neglectus huius diligentiae, h. e. culpae poſſis — arguere (§. 99. 103.). Videlicet ille ſe non poterit 2 culpa liberare, qui de Ine aut nunquam aut certe raro cogitauit, Tui nec ſuſcitauit occaſionem, nec oblatam acr ipuit, qJuli non remonit, dum Lotutt, impedi- menta (H. 108.). §. 110. Siona proae- Phaec eadem ſigna dolum quandoque produnt, quatenus ille, qui “ r ſiof. nouit finem et de eo cogitat, neque tamen arripit nee ſuſcitat occa. ſionem, multo minus impedimenta remouet, non poteſt non delibe- rato conſilio viribus non uri, quas requirit ofſicii expletio, et ſic pro- aereſin ſuam demonſtrare (F. 103.); ſed et extantiora ſaepius acce- dunt, maxime, quando non-uſus in abuſum virium degenerauit. Hic enim, qui ſuis viribus abutitur, impediet occaſßionem et ſubuertet, bic oblatam, neéc impeditam, ſugiet, bie impedimenta ſtruet, bic alia longe Plura Weuetur, Juae mentem legis contekagtt cem . odunt luculenter. N CA P. IV. D B LMYVTATILONFE.„, 33 CA P V T IV. M ð §. III. Niximus de lege, et illius effectu, obligatione. Sequitur aliud npatatio, momentum, magis practicum. Non enim ſufficit ICto, Zuid? noſſe legem, noſſe iura et obligationes; ſed ipſius potiſſi- mum eſt, condemnare aut abfoluere facta hominum, idque ſecundaum legem. Agedum ergo, deſcendamus ad doctrinam de Linputatione, quam dicunt legis ad factam applicationem. Sed prae-. „ ſtruamus, neceſſum eſt, generaliorem illius conceptum, ut inſtituto ſatisfiat. Scilicet ſenſu generaliſſimo dici debet imputatio declara- tio alicuius pro aurore facti, et ſtatuitur duplex, metaphyſica nimirum ſiue poſſibilie, er morulis ſiue actualis. Priori enim caſu aliquis pro autore facti nude declaratur, non habito reſpecta ad a Cionis conſe- ſequens ſecundum legem; ſed poſteriori illius praecipue ratio habe- tfur, quatenus et ad eum conſequens actionis ſecundum legem pertinet. IImputationem eſſe declarationem alicuius pro autore facti, ipſe do- cet IIl. P VFFENDORFFILVS de QO. H. C. L. I. c. I. K. 17. et qui in eum commentati ſunt EITIVS, TREVERVS, aliique in not. ad b. l. Sed imputationis Metaphyſicae nullam fere habent rationem, quando ubiuis de- terininationetn effectuum moralium adiiciunt. Diuiſionem, quam ſup· poſui, diſtinétius inculcant V ELT H EMIVS in Inſtit. Metaph. p. 1364. ſeqq. et noſtra aetate Cel. CARPOVIVS in Comment. de Imputatione facti proprii et alieni cap. I. J. 21. Recj. Iſta vero imputationis diuiſio, licet ſit accurata, tamen nen epus eſt, ut in hac noſtra diſciplina adeo ſol- DWUWU licite attendatur. Potius noſtrum obiectum eſto moralis imputatio, et ſuf⸗ fecerit, hanc Metaphyſicam ſupponere. Quodſi hanc'gitur, de qua locuturi fſamus in praeſentia, dixeris declarationem alicuins pro autore facti quoad eius conſequens ſecundum legem, haud difficulter intelliges illius verita- tem et conuenientiam cum loquend' conſuetudine. Quandoquidem ne- mine contradicente dicimus, delinquenti e. g. crimen laeſae Maieſtatis im- putari, ſi animaduertimus; principem hunc ob perpetratum crimen ad fupplicium condemnare;, et ſic ratiocinari: Qu. erimen laeſae Maieſtatis com milit, ille ad poenam capitalem 2 trahendus eſt. MU CAPVT IV. DE IMPVTATIONE. 7 — Atqui Titius hoc crimen commiſi: E. Supplicio erit affici iend lus. Vides, hoe caſu principem non iudicare tantum, Titium eſſe legis trans- reltorem, non ipſum unde pro autore fackti declarare; ſed potiffimum actionis conlectaria ſecundum legem ad iplum amplicare Sin vero delin- quentis facto non obſtante ipſum abſolueret àa facti conſectariis, id ipſi non imputaſſe princeps diceretur. Ergo non -imputare non ſigni iſicat ali- quem non declarare pro autore facti; ſed non pro tali autore, ad quem pertinerent fecti conſectaria. Diſcimus id ipſum ex diuinis literis. luſti- ficatio, quam Doctores Eccleſiae interpretantur peccztorum non- imputa- tionem, non conſiſtit in negatione, hominem eſſe peccatorum, ſed potius in abſolutione a poenis promeritis. Sic enim actus iſte iuſtiſcatorius pPerficitur: Omnis quidem peccator poenis infernalibus dignus eſt, et iis- dem vi iuſtitiae meae afficiendus; ſed hunc hominem, licet peccator ſit, tamen quoniam in Chriſtum credit, non condemno, ſed potius coeleſtis gloriae haeredem conſftituo. Quoniam itaque conceptus iſte lor ge fre- quentior eſt, ita, ut et denominatio generis plerumque ſpeciei tribuatur, inde fit, ut autores Metaphyſicam imputationem plane non attendant Hinc et ipſe Cel. ISR. TH. CANZIVS. imputationem generatim dixit de- clarationem eius, ad quem actio ideoque etiam nexus ſiue poenae ſiue prae- mii pertineat, in Ciu. Dei Sect. 4. c. 4. §. 73. 9. IIZ. Ef appliestis Si quis pro autore facti declaratur, quatenus ad ipſum a Nionis legis ad fa- conſe Raria ſecundum legem pertineant; neceſſumeſt, primum atten- Sum. datur lex cum ſuis effectibus, tum inquiratur falum, et ubi praeſto eſt, lex ad illud poſtremo applicetur: OQavropter impuiatio non eſt niſi pplicatio legir ad factum Toad conſebtaria (5 111.). In hunc fere modum imputationem definiuit III GVNDLINGIVS in I. N. cap. IV. S. 4. 6. et K OEHLERVS in Exercit. Iur. Nat. §. 381. ninn quod ille determinationem adiecerit, hic vero omiſerit. IIle inquit, im - putare eſſe applicare ius ad facta praeterita; hic vero ſimpliciter imputa- tionem vocat applicationem legis ad faklta, non attendens ad actionis con- ſectaria; ſed in nota Spho ſubiuncta ſe vindicauit ab obiectione arbitratus, ad eum actienem cum ſuis conſectariis neceſſario referri, ad cuius fa dum lex applicatur. Facta vero imputabilia eſſe oportere praeterita, equidem non diximus in definitione, tamen ex ſequentibus pateſcet. F. 113. c APFVT IV. DE IMPVTATIONIA., 3 Propterea imputatio abſoluitur Sogiſmo , cuius maior eſt lex ecum guosmodo im- ſuo conſectario, minor factum, et concluſiolegis ad factum applicatio. put atio per- (N. 112.). ffristur? Exemplo inſeruire poteſt imputatio iuſtitiae Chriſti ſfidelibus facta. In ipfa enim iuſtificatione Deus ſic indieat: Qu. in Chriſtum credit, ille Saluatur; Atqui Petrus credit: Ergo ille Saluatur. Factum eſt actio libera ſub certis cireum ſtantiis ad legem relatis Factum quidè conſiderata. Id circo factum uariat, uariantibus circumſtantiis, et mi- nima circumſtantia, ut loquuntur, ſaepius rem totam Uartäat. Vt diſtinctius intelligatur, quid afſernerim, hanc obſeruationem ad-⸗ modum neceſſariam exemplo uberius illuſtrabo. Accipiemus in lure So- ciali cap. de Iure coniugali et paterno, legem eſſe, pacta, utpote Sponſalia a liberis minorennibus, qui ſub poteſtate parentum aut curateris exiſtunt, celebrata absque illorum conſenſu irrita eſſe, neque effectum producere. Ratio legis haec eſt: Liberi minorennes non ſunt ſui iuris, ſed alieni, quod ab educatione dependet, pacta vero ab eiusmodi hominibus ſancita, qui non ſunt fui inris, inter iniuſta referuntur. Si quis ergo filius minoren- nis, qui in academia a parentibus adhuc viuentibus ſuſtentatur, matrimo-= nium iniret; illi factum ſecundum hanc legem imputaretur. Sed tale fa- Qum non adforet, ſi parentes illius non gerunt curam, ſed ipſemer de vi= u et amictu fibi proſpicere debet. Ile enim non utitur parentum con- ſenſu, ſed plane independenter agit occaſione ſuam felicitatem promouen- di ſuhnata. Ita quilibet promiſſo ſatisfacere tenetur, ſi pacto corrobora- tum fuit. Sed cadit iſta obligatio, ſi alter paciſcentium non fecerit, quod ſe praeſtiturum promiſerat. Ob variantes igitur circumſtantias diuerſum factum emergit. Imputatio ſupponit facti exiſtentiam (§. 113.), ſiue in commiſſio- Fedla impos- ne fiue in omisfione illud conſiſtat; Enimuero cum exiſtentia rei eius bilia non im- posſibilitatem ſibi praeſtruat (§. 77. M.): Facta impoſſibilia imputari ne-! t ent er. quennt. Scilicet quemadmodum actionem oportet eſſe poſſibilem, ad quam da- tur obligatio (5§ 84.); ita et factum non niſi poſſibile nobis imputatur. Si qua igitur actio, quae omifſlu aut ſuſceptu erat impoſſibilis, commiſſa vel . Omiſſa ⸗ . “ 56 CATYVT IV. D E IMPVIANTIONE. fuerit, illius exſequntio aut omiſſio non eſt imputabilis. Huc refero natu rae necefſlitates, e g. reſpirationem, ſternutationem, ventris crepitus, omnum . . . . . —2 1 „ . . 1 longo itinere defatigati, et ſimilia: V nde et per tritum, natarzlia non ſunt turpia, eiusmodi actionibus nulla moralitas tribuituar. Erroaſue, Excuſare eſt efficere, ur actio nobis imputari non pofſſit. Equidem tum plerumque aut alii nos excuſare dicuntur, aut ipſimet nos excuſamus, quando nos àa facto, quod in po nam impurari debebat, li- beramus; At mihi quidem uidetur et deprecatio laudum, beseficiorum, etc. ob praeclara facta eſſe excuſatio, quando aut extenuamus iſta, aut ex ne- ceſſitate vel vi officii perpetrata eſſe iudicamus. upeſztilitas Cum itaque id nos excuſet, quod efficit, ut factum nobis mora- excuſat. liter imputari nequeat (§H. 116.); Jadti impoſſibilitas ſidhciens eſt ercuja- tio (H. 11.). . Er hine iono- Quoniam uero ad fa dum requiritur, ut a ſRio ſpecletur ſub cir- rantia. cumſtantiis ad legem relatis (§ 1I14.), ideo illum legem ſcire oportet, qui a Rionem illi conuenienter ſuſcipere aut omittere deber, et hinc absque legis cognitiône fatum eſt impoſfibile. Igunur legis Aitt Jabti ignoran- tia excuſat (J. u.) et liberat ab impulalione (J. 10 . Eſt autem haec ignorantia in uniuerſum duplex, alia eincibilir, a- Daae dupter eſt ? lia inuincibilis. Illa dicitur, quae a nobis euitari poterat; Haec uero, quae euitatu erat impoſſbilis. = Neceſſum eſt, admodum caute procedamus circa hoc argumentum, quoò nimis difhicile plurimis videtur;, licet maximi ſit momenti, ſeque per uniuerſam fere diſciplinain practicam diffundat, et potiſſimum ſuam utili- tatem demonſtret in doctrina de pactis, de nuptiis, de criminalibus, et alibi. H. 120. F. 4 non utre. Proinde ſcias, non omnem ignorantiam excuſare. Vincibilis ue ex cuſat. enim, eo quoed euitari poterat (§ 119.), negatium non reddit impoſſi- bile. Cum itaque ignorantia tantum excuſet, quatenus tollit facti Poſſi 3 2 . Copyright 4/1999 VXyMaster GmbH wwW.yXVmaster. com 1 VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset 70 PHILUOSGOFPHURVM ORDINE IN [AE WITTEBERGENSIS ITORIO MAILORI N. R. S. cIo lo CC XXXIX DIE XXII. MAII DISPVTABVNT PRAESES ISTVS SCHVBERT ET LL. AA. MAG. ET ORD. HILOS. ASSESS. E T RASPONDENS KRAVDV DbE SAAROS EQVES HVNGARVS. iI TTEBERGAE . CHRISTOPH. TZSCHIEDRICHIVS (Diur. II.) 2 „3