JiI7c_fol

R
.
4
.
.
.
X . * D
*
4 —
.
.
—
—
—
— —

ð

N —
De1

UII

₰

4
◻

14

„
120ϑ1

4

₰

2

.

“

I

—

Archivyfim

£
C
E
„

W
Sl
.
34
5
.
4
4

—

ð

Deherbis etplantis.
De animalibus et reptili

.
.
=
/
.
6 .
4
„
.
X
2
.
7 8
—
1
D
*
–
.
„
D
1
D
7
–
.
.
.
.
H

.
5
—
4
²*
„ 4
— „
.
.
*
N * 3 „ =WSsð
8
7
1 . .
„
. .
1
1
.
.„
/
.
2
2 „
7.
„
.

Depildbus et natatilibu⸗
De Napihibus.

4

4

a80——

α
.

„

mmpottis

eterniq; dei:totius natu
re creatoꝛis oꝑa mirabi
Jia admirandaqʒ; mecuʒ
vicibo iteratꝭ crebꝛiꝰ pꝛe
o gitãdo reuolui. Qua
liter a mũdi exoꝛdio celo

pb ⁊ influẽdũ increata oĩa ſub celo vim d edit

⁊ virtutẽ.OQuomodo etiã elementa q̃ttuoꝛ mi
ro inter ſe modo differentia ex nibilo pulłcher⸗
rimo pꝛoduxerit oꝛdine.Jgnem videlicet cali⸗

dũ et ſiccũ. Aerem calidũ ⁊ bumidũ.Aquã fri

gidã ⁊ bumidã. Terrã ſiccã et frigidãẽ Bugm
pꝛopꝛiam vnicuiqʒ pꝛebens naturã. Qualiter
inſuꝑ ſummꝰartifex et magiſter berbis: lapi⸗
dibo:cũctiſq; anĩantibus ꝓductis:ad vltimuʒ
hoĩem:ceteris oĩbo creaturis nobilioꝛẽ fecerit

atq; foꝛmauerit. Ac ſic cuncta diſpoſuitxt cũ
cca ſub celo eſſe vitaʒ ac modũ habetia. Stcl

lis mediantibo ſuã ſoꝛtirent᷑ naturã ac ſubſi⸗

ſtentie ꝑmanẽtiã.Eſſentqʒ in omiba ex q̃ttuoꝛ

erumpentibo elementis ſiue berbis.lapidib.ſi
ue etiã aĩ alibꝰ qᷓttuoꝛ elementoꝝ nature.calidi
tas.frigiditas.humiditas.ſiccitaſq; pe mirxte

Etiã in hũanis coꝛꝑibus in mẽſura ac tẽpera

mẽto optimo vite ac nature boio cõuenienti.

Et illo ſtante temperamento ꝑfecta hõ potire

tur ſanitate. Ipſo vero diſſoluto per debitire
giminis diſſolutionem. cum caliditas victrix
ſuꝑ ceteras exiſteret naturas frigiditatẽ erpel
lere laboꝛaret. Aut caliditatem frigiditas ex⸗
tinguere velit. Giue hõ cũ inoꝛdinatꝭ replere

tur humoꝛibo. Uel a naturali bumiditate.ſi ni

miũ ꝑ defectum recederet. In magnas ſtatim
incideret infirmitates moꝛtiappꝛe pinquans.
Huius ãat ratio diſſoluiiõis naturarij.In qui

pus hominũ vita cõſiſiit et ſanitas. Nonvna

ſed multiplex foꝛet aſtſignanda. Nunc eteni ce

li occulte venenate inftuẽtie hoĩs nature ↄtra
rie. Cunc vero aeris impuritas: ſen cibus in⸗
cõueniens:laboꝛqʒ inoꝛdinatꝰ.Alieqʒ; qplu⸗

res a perfecta ſanitate trãſſerentes hominem.
Quas enumerare om̃s ſi velim facilius mihi

foꝛet arene marie(vt arbitroꝛ) reddere rẽnem

Profecto cũ plus mille circumſtent pericuia
boĩem. Suntq; accidentia ſanitatẽ hoĩs diſ

ſoluẽtia. Juxta ſyderũ v ariũ inftuxũ ſfere innu
mera. Ita vt quo vere ſecumus ſit hõ ſanitatz
aut vite vix vllum momẽtuʒ ſit repenbile. Hec

tacitus dum mecum reuoluerem.E x aduerſo

memoꝛabar creatoꝛis ſapientiam:qua ab ini
no generi humano in tantis ꝑ eum conſiitutʒ
periculis de ſalubꝛi conuenientiq; remedioꝓ

creato lucidiſſimis ipᷣm poꝛnauerit ſtellie Qui

uiderit:herbis ſcilicet anĩmantibus ceteriſqʒ;
creaturis quibo eã virtutẽ indidit vt naturas
diſſolutas reducerent ad debitũ temperamẽ⸗
tum armoniam ⁊ ꝓpoꝛtionẽ. Una etenim her⸗
ba calefacit.altera ſrigiditatem inducit.queqʒ
ſim gradum ſue cõplexionis et nature.Cetere
qʒ ſic creature in aqͥs ſeu terra eſſe habentib⸗
ad conſeruationẽ vite hoĩs ↄferũt. Creatoꝛe
nature ita diſponẽte.Ut harum virtute her⸗
barũ creaturarũq; ceteraꝝ homo viribus de⸗
ſtitutus ꝑ pamarũ qualitatũ diſtemperamen
tum in integrã redire poſſit ſanitatẽ.Et qꝛ in

hac moꝛta li trãſitoꝛia q; vita carioꝛẽ ac deſide

ra bilioꝛẽ vere ſanitatis coꝛpoꝛis theſaurum:
hoĩem poſſidereſit impoſſipile. Sa piente di⸗

cente Eccliaſtici.xxx. Melioꝛ eſt inquit omni
guro ⁊ argẽto ſalus anie ⁊ validũ coꝛpꝰ q; cen

ſus immẽſus. Hon eſt em cenſus ſuper cenſuʒ
ſalutis coꝛpoꝛis. Niſum ẽ mihi ſoꝛe optimum
eum cõponere libꝛum multitudinem figurarũ
ſub certis pꝛopꝛijs coloꝛibo effigiataꝝ habaꝝ
lapidum:anialium: ceterarumq; creaturaruʒ
cõtinentẽ ipaꝝ etiã deſcriptam virtutem:HNec
laudabilius efficere me potuiſſe hoc opere:cũ

beneualentibus magnũ afferat ſolatium.pati
entibuſq; ↄferat nõ modicã vtilitatẽ. Idipᷣm

autẽ perſiciẽdũ me p mo pᷣncipaliſſimeq chari
tas vrgebat.que coꝝ inopie me fecit compati:
quibus tempoꝛalis nõ ſubmimiſtrat ſacultas.
pꝛo neceſſitate conducendi medicos et apote⸗
carios pecunia eis deſiciente. Nam hi huius
doctrina libꝛiadiuti:ſumptibus ad modũ exi⸗

guis concurrẽtibe. Ipſis ſibi conferre valcbũt

pꝛeſernatiua remedia perfectaq; medicamina

Adidem aggregendum nõ minus me mouit

ſʒ ⁊ ꝑmaxime nobilis quidã dũs quiregna ter
raſq; varias peragrando:videlicet alemaniaʒ
Italiam: Hjyſtriã: Slauoniã: Croaciã: Dal
maciam: Sreciam:Coꝛloniã:Moꝛeã.Candi
am:Rhodum:Cypꝛiam: Terriquoq; ſanctã
cum ſua ciuitate Iheruſalẽ. Abinde paruam
cundo Arabiom verſus montem SGynai. A
monte xyna verſus mare rubꝛum Alcayr 2
Babxylonem.per alexandriã vſq; in E gyptuʒ
et ceters de ſepe dietis herbis:animalibus:la
pidibus:ceteniſq; ad confectionem medicina⸗
rũ neceſſarijs.: ꝓpter raritatẽ incognitis.ma⸗
gnam accepit experientiã: eaꝝ virtutẽ deſcri⸗

bens ac earum ſimilitudines ſub lineamentis

cõuenientibus:ceteriſqʒ coloꝛiboeffigare ꝓcu
rauit. Que etiã omnia ⁊ ſingula ſub debitis ſi
gura:ſoꝛma:coloꝛe:exquiſitoq; oꝛcine in pꝛe⸗
ſenti oꝑe depicta inucnies. Nieigitur vuob⸗
ꝑmotus lauòabile hoc opus incepi:deiſretus
auxilio.(onfec iqʒ ex Behatiſiniäng ctnol

mngfis: Auicenna vidclicet Hxpocrate:Gali⸗
eno:Uincẽtio: Serapione: Plateano: Plu
nio: Dyaſcoꝛide: Pandecta: Johanne meiue.
Paladto:Eonſtancino:A lmanſoꝛe.Ccteriſqʒ

oꝛtus ſanitatis appellare.q¶ Diuiditur ãt hic
totus liber in tractatus octo:quoꝝ vnuſqͥſqʒ
ſingularẽ ↄtinet materiã. Primꝰ iraq; tractat
Doe berbis ceteriſq; q̃ ad vſum medicine cõcur⸗
runt. Inq̊ etiã herbaꝝ aptas ſiguras cõperi⸗
ce. Scdᷣs e natura cõpletioneq; multoꝛum

Aialiũ vitã in tertis ducennũ.Lertius deaui⸗/

bus carũqꝛ naturis.Quart: depiſceiba earuqʒ

Ppꝛieratibus ? naturꝭ. Quint de lapidibo pci

oſlis coꝛuqʒ; vᷣtutib. Sextus de viſpoſitione
vrnine eius coloꝛe ⁊ ſignilicatõe. Septimus cõ
tinet regiſtrũ ꝓ facili inuentiõe egritudinũ ⁊ re

medioꝝ. Octauus et vltimꝰ tinet tabula ſm
alphabeti oꝛdinẽ :oĩa in hoc libꝛo contẽta ve

molſirantẽ. Pergat hic oꝛtus ni redolẽs ame
niſſimꝰ in vniuerſum oꝛbẽ.cũctoſqʒ ſeſe veſice
riztes recreet. Libiigu o creatoꝛ celoꝝ terreq;
Q cũct; berbis aĩalbo lapicib ceteniqʒ in oꝑe
Pↄtẽtis:inſiuxiſli curanuã vᷣtutẽimmẽlſas re
fero gi ascũ theiaun huc dactenus abſccdi⸗
tum mihi dederꝭ in lucẽ paucere.Libihonoꝛ
c gloꝛia in ſecula ſempitemma.
B—i JVVD

Tractams
Capitulum..

bice Siricantica. Latine o Barba

Splurimis non minus erꝑtis. Placuitqzvt 2 KXaaronvel laurue: vel ſerpentaria mi⸗

PP pãdecta ca.i. Aarõ grecc Ara

noꝛ. Ibidẽ aaron beiba eſt habene ſolia dꝛa⸗
gontee ſilia:ſed minoꝛa ⁊ plana:nõv aria.hñs

virgã duax palmax:⁊ coloꝛẽ purpureũ.E ui⸗

ſemẽ coloꝛis eſt crocci.⁊ habet radicẽ albã ha
bẽtẽ bulbi rotunditatẽ ſilem tragontee q̃ cru⸗
ds ⁊ cocta mãducare poteſt:quia nõ eſt valde
amara.Jolia cius polita in ſale manducant᷑.
Eſt ca.⁊ ſic.cõplexicis in.i.gra.virtutis diſ⸗
ſoluẽdi:laxandi ⁊ extenuãdi.¶ Bal.li.ij.de cib
circa ſinẽ ca.de aaron.Eſt quidẽ radix huius
plante ↄſilis comeſta ei que rape.Et ſuboit.
Etopoꝛtet quidẽ pꝛioꝛ eſt ipiꝰcrtundere aquã
fſm eli ationẽc.deinde in alterã calidam intro⸗

mitt ere:vt in cauliba ⁊ lenticula dictũ t. Et
idẽ li.vi.ſim.far.ca.A aron ſiue ſerpẽtariami⸗
noꝛ. Nec m ex terreſin pceſiit ſuba calida. Ec
ideo abſierſiue virtutis eſt:nõ t̃ violẽter ſicut

dꝛagontca:ſed in calefacienco ⁊ ſiccando pꝛi

migradus ſm vtruq;. Sed vtilioꝛes ſunt ra
cites iplius.¶ Paulus ca. A aron calide ⁊ ſic
ce eſt cplexionis in.i.gr. =

¶ Oyal.ca. A aron. Cirtus ſiue oꝑatio iſins
cſi in ſe mie radice ⁊ ſolis.q mixta himo buba
lino ⁊ cathap laſmatibo adhibita podagricis

medei.¶ Racix eius etenuat pinguee humo
res nõ meciocriter. Uñ ad expellendũ toꝛacis

humoꝛẽ vtiliſiima eſt tota berba.Eĩtenuato⸗
riã habʒ virtutẽ:ſed nõ ſoꝛtẽ ſicut dꝛagontea:
ſic iñ calefacit.¶ Radix ei collecta reponitur
ſicut dꝛagontea ⁊ ciclamis.i¶ Padecta admẽ
ſtrua puocanda:ſuccus cius ꝑ pcſſariũ initia
tur. ¶ Cõtra infiationes auriu tuburoſitates
garxron cũ ipᷣo herba buliatur in vino ⁊ oleo cõ
muni addito cymino ſiat inde emplaſiꝝ ¶¶ Cõ
ma cmoꝛroides vdl ſicus berba ipſa et tapſus
barbatus decoquantur in vino vcl aqua⁊ fi⸗
gat ſuper cis eucatiſma.¶ Contra frigida apo⸗
ſtemata hei ba ipa cũ tuburoſit atibo cum au⸗
xugia veteri terat᷑:et in teſta calida ponatur ⁊

ſuperponat᷑.¶ Cõtra ſcroſulas nouellas her

ba ipla ⁊ ſquilla cũ auxugia vꝛſina veten ſuꝑ

ponat᷑.¶ Ad faciẽ depurandam ⁊ cutim ſub⸗
tilianda ex tuburoſitatibo ſuis deſiccatis fiat
puluis ſubtiliſſimus:⁊ coficiat᷑ cũ aqua roſarũ

et ponatur ad ſolem donec aqua ex toto ↄſu⸗
matur.⁊ ita fiat ter vel quater vel am ꝓliug: ct
cx puluere ſolo vel conſecto cũ aqua roſaʒ il⸗
lmatur lacice et hec vocatur geria vel c

a

8

28 ü d Ohn

.M

De Herbis

ſerpentarie minoꝛis. Et ſilr põt ſieni de maio⸗
rni. ¶ Hal. i de cibis Eſt em ipſius nuinmen⸗
expellere vellet in ipſis collectoꝝ ⁊ groſſoꝛum
et vilcoſoꝝ humoꝝ iã comelta. ¶ Hal. deſim.
tẽperata humoꝛũ groſiiciẽ.quare et excreatio
vero ad boc magis eſt idonan.

Capitulum.)/
2◻☚ P5:otani gre la am heſum · Pli. lib.
.xxi. Abrotani eſt herba iocidi odo/⸗
Ans et grauis.ſloꝛet eſtate.flos eius eſt
aurei coloꝛis.vacuim ſponte puenit. Serſtur
aut ſemiemelius q; ſurculo vel radice.i¶ Se⸗·
li. aggre.ca. Abrotanũ. Sunt eius dueſpes
vna ðꝛ maſculus et alia femina:ſed fania eſt
fere ſicut maſculus.et dꝛñt in boc q ipſa eſt
planta ſimilis arbuſto hñs folia alba.c&t ẽ ple
na lolijs que ſunt ſuper ramos eius ſciſſa par

,
6

ua ſciſſura ſicut ſo.feniculi.et in ſumitate cius
eſt flos ad rotunditatẽ tendens.aurei coloꝛis

apparẽs in eſtate.et habet ocoꝛẽ bonum cuʒ
pauca grauedine amari ſapoꝝ. Maſcnlus ve
ro bhabet ramos lignoſus aliq̃ntulum et ſubti
les.et eſt hñs ſemina parua ſicut abſinthium.
¶ Dxaſco.capil.de abrotano.Abrotanum
quod multi eracleam dicunt aut gliciaconon
ct eſt ſemina: eius frut ex eſt cum albis lolijs

SA.A „ ſalleclne Wtergscgcaſſomarkhelt
„ , C,νNH,. — ſinthiü cuſtomaticũ eſt: pꝛecipue ponticum.
— . Aui. li.ij. ca. ð abꝛotano. Abꝛotanũ eſt ca.

⁊ minutis ⁊ diuiſis ſicut eriſio.circa ipſa flo⸗
res hñs auroſos:⁊ ĩ eſtate naſcentes:⁊ ipᷣa eſt
odoꝛata cũ aliq̃ grauedie guſtum hʒ amaniſſi
mũ.tale em̃ eſt ſiculũ abꝛotanũ.i¶ Sa.vi.ſim.
far. ca.i.Abꝛotanũ ex co ẽ maſculꝰ⁊ femia et
ipius ſuba eſt terrea quã ſubtiliauit caloꝛ:ct ſa
poꝛ eius eſt amarus.⁊ eſt in eo paꝝ ſtipticita⸗
tis.⁊ eſt ca.in.iij.gra.⁊ fic.in.ij.Et eſt calidius
abſinthio ⁊ min? ſtipticũ vł aceibũ.⁊ ẽ cũ q̃dã
ſalſedine ꝓpter qð cacoſtomaticũ eſt. Sʒ ab⸗

ſic in.ij.gra. eſt ſubtile amaꝝ.⁊ in ipᷣo ſunt
terreitas ⁊ ſubtiliatio.¶ Pla.Abꝛotanum eſt

Operationes.

¶ Pan.ca.x.Si ex abꝛotano fiat ciniſ:⁊ ex es
facto lixiuio caput lauer:curat allopiciaʒ.hoc
operatur ſimiliter ipſa herba in lixiuio bulita.
¶ Semen eius in aqua bulitũ curat aſma et
pectoꝛis conſtrictionẽ.i¶ Abꝛotani ſumigiũ
lerpentes excludit.Succus eius bibitus va⸗

2

let cõtra venenũ reptiliuʒ.¶ Eucatilma ex aq R

cbulitionis ipſius factũ puocat mẽſtrua. Ipa

herba cũ oleo veteri trita et peruncta:ſrigoꝛa
tiptica febꝛium curat.i¶ Hal.in li.vt S. Abꝛo⸗
tani folia et floꝛes vlcerũ mundiſicatiua appa
rent ⁊ exacerbatiua.quinetiam Aorquot m

periodos occupantur:ſi etiam ſuꝑfricauenis D

ante inuaſionẽ minus rigebunt. ꝙ autẽ lum⸗
bꝛicos occidat decẽs eſt.co ꝙ ipᷣmeſt amaꝝ.

¶ Et elicum cũ malo citonio. vel pane appoſi
tum ſanat inflationes oculoꝛũ:ct cõfert puſiu

lis cruda ipſa herba ⁊ elixa.¶ Abꝛotanũ vſtũ
ca.⁊ ſic.eſt virtut plus q; cucurbita ſicca vſia

Igem. iſta vlcenbus humidis cõucnit ſine in⸗

fiã matione:⁊ maxime ei qui in pꝛepucio pudẽ

di exigere cernitur. Et io ad alopicias cõſert

cum oleo veteri.ſ.anetino aut ſiſamino.Eſt

cm ſubtiliũ partiũ moꝛdicatiuũ et calidum.
Auic.Abꝛotanũ aduſtũ confert alopicic:p

pꝛie cum alkerua:aut olco de raſano.Et abꝛo
tanum conbfert adhoc vt naſcaĩ herba que tar
de eſt natiuitatis:quãdo coquit᷑ cũ quibuſdaʒ
oleis ꝓpter ſuã aꝑtionẽ᷑.¶ Et ↄſiringit ſangui
nem gingiue:et reſoluit apoſtemara flegmati

ca. ¶ Dyaſ. Semẽ abꝛotani eliium in aquga :
aut crudum inſuſum in aqua:oꝛtomicis me⸗
det᷑ cõquaſſatiõibꝰ pleureticis ⁊ paraliticis cũ

betonica ⁊ 2dito data.⁊ ſciatic ⁊ diſiurie ſin⸗
gulare pꝛeſidium eſt ¶ Sera. Soluit ventrẽ
expellit lumbꝛicos et aſcarides:ct ſolui ſuꝑer

fiuitates flegmaticas ab inteſtimg. Jlio ſemi

ne carcmus in partibus iſtis. ⸗

3

44 „ .
. . B

29½

Ar
3

—
. —

.

Capitulum. ii

l»tir.

vpr Era —

Wyry

KH

Bſinthiũ la.gre.abſinthion.ara.ſari⸗
Peon. Abſinthium grecum nomẽẽ:cu⸗
ius ꝓbabilius eſt qdð ia ponte regione
naſcit᷑. Cñ et ponticũ appellat᷑. Pla.li.de ſim.
me. Abſinthij duo ſunt genera. vnũ in ponto
ſnſula reꝑitur. Cel qꝛ põticũ hʒ ſapoꝛẽ:coloꝛeʒ

hʒ vuidẽ.ſapoꝛe amarũ.et tale minoꝛis eſt effe

ctus. A liud eſt abſinthiũ romanuʒ:et melius
ex co eſt qð eſt remotũ ab odoꝛe maris.et qð

oꝛit᷑ in ter is liberis:⁊ hʒ ſolia alba lenia ⁊ pla

na ĩ fine veris colligit᷑.in vmbꝛa eiſiccat᷑:⁊ per
annũ ſeruatur. Abſinthiũ duas vᷣtutes habʒ
Ecõtrarias ↄſtrictiuã ex groſſitudine ſubſtãtie
2⁊ põticitate.laxatiuã ex caliditate ⁊ amaritudi
ne.¶ Gal.in epla quã Glutonimiſit. Abſin⸗

thiñ inqᷣt ᷣtutes rias hʒ.vnã laxatiuã: ⁊ alte
rã ſtipticã ꝓpterhocſi dat᷑inmo:bo nõdũ di⸗

BGeſtio.materiã vt ſugat inobediens indurat.
ynãſibellũ facit. Uirtꝰ em̃ laxa tiua materiaʒ
mouet: xt cui egeſtiõe excat:et virtus ſtiptica
materni indurat:⁊ ꝓbibet ne moueat᷑ quare la

boꝛat natura. Quo dato cum materia moꝛbi

digenta eſt ſit obediẽs:faciliſq; ad exeundum
Duobo modie.Uno qꝛ vis laxatiua ceiꝰ materi
am dilloluit. Altero qꝛ ponticitate ſua cõpe⸗
rimẽte adiuuat ad excludendũ materiã moꝛbi

qeſt in concauitatibꝰ mebꝛoꝝ.¶ Et LHypo.in

quadã epła. Abſinthion eſt calidũ quideme⸗
diocriter.ſuccus aũt nimis hũpꝛes colericos
ſi fuerit infuſum in vino ꝑ vꝛinã purget. ꝓpter
qð in vetre ſiegma ↄſiſtes nibil iuuat.viruteʒ
em̃ ſtipticã bʒ.⁊ q̃ in oo eſt amara virtus eſt.

gra. ſic. in. ij. Ex li.de na.re.Cnũ eſt genus ab
ſinthij viride magꝭ amaꝝ aliud vero ſubalbi:
dũ nimis amaꝝ.Et ðꝛ habere q̃litates ↄtrari
as.ſ.ↄſtrictiuã ex groſſitudine ſubſtantie.Et

laxatiuã ex amaritudine ⁊ caliditate.¶ Auiẽ.

Abſiuthiü eſi berba ſimilis ſoljs oꝛigano.ca.
in.i.ſic.in.q.Et eius ſuccus ſictioꝛ eſt in.iij.Eſt
autẽ herba qmara ⁊ ſtiptica aperitiua ⁊ acu⸗
ta.i¶.Pli.lixxvij.Abſinthij genera ſũt plura.
Santomicuũ dictũ a gallie ciuitate. Ponticuʒ
a ponto vybi co pingueſcũt pecoꝛa:⁊ ob id ſine
felle reꝑiunt. Hec eit aliud pᷣſiantius multũq;
italico eſt amarius. Sʒ medulla põtici ducꝭ.
ba ba ſacilima:⁊ inter paucas vniliſiuna.

Pperationes.
¶ Pli li. vt ð. Abſintbi ſtomachũ roboꝛat:ꝛ
ob hoc hic ſapoꝛ tranſſert᷑ in vina. Nauſeas
maris arcet in nauigationibus potũ.¶ Suc
cus eius libꝛos et ligna per multos annos a
vermibus ac muribus ſeruat.i Ad digeſtio⸗
nem etiã ⁊ ſtomachũ conſoꝛtancu multuʒ va⸗
let:ſi coquatur cũ olco:⁊ inungant coꝛꝑa hu⸗
mana ex eo a moꝛſu ⁊ moleſtia pulicũ ea pꝛe⸗
ſquat.¶ Contra loquelã amiſſum optimum
remediũ eſt. E ſt ergo abſinthiũ herba quidẽ

amariſſima:ſaluti humane ccẽmoda.¶ Z ui.

Abſinihiũ ꝓhibet pannos a tineis coꝛrupti⸗
one vermiu.Abſinthiũ libꝛos a muribus ⁊ ti⸗
neis tutos reddit.¶ Cõtra lumbꝛicos ſuccus
abſinthij cũ puluere betonice vel centaurie: vł
perſiccarie:vel nucleoꝝ perſicoꝝ ſucco:vcl ſus

n ſolio detur.¶ Joh. me.in. ca. de abſin. Ab

ſinthiũ educit coleraʒ a ſtomacbo ⁊ mteſiinis
⁊ cepate.⁊ extendi operatio eius ad venas:et
mundiſicat eas ab humoꝛe colerico ⁊ aquoſo
⁊ interdũ ducit ipᷣmꝑ vias vꝛine:⁊ pᷣſeruat ob
ſinthiũ a putrrefactione:⁊ ꝓpꝛie potus mſuſio⸗
nis ipſius in vino decoctiois ſingulis dicbus
circiter. .i.aut.ij.vel aqua ſublimatiõis eius.
Et oleum ex co factum confert doloꝛi aur
et tinnitui ⁊ ſurditati:⁊ colluitſos acco deco⸗
ctionis eiꝰ a coꝛtice citni:⁊ conſert fetoꝛi oꝛis.
Et abſin.coꝛroboꝛat ſtomachũ ⁊ epar.⁊ exci⸗
tat appetitum moꝛtui.¶ Opilationes apqit

et mo:bos opilationũ curat:⁊ vermes interfi⸗
cit ⁊ educit pꝛopꝛie emplm ĩ bũcmod.x. abſin.

ʒ. ij. euſoꝛ. ʒ.i.coꝛnu cerui nduſii.ʒ.ſ. mellis.
tum ſufticit. ¶ onlen et abſin. iuuamentij

Kaonſtañ.inli.graduü. A bſin hiũ ca. cſt i. li.

dDd N

8 „ d .

„ 7

Vj. puriſica

BDe Herbis.

magnũ ſebꝛib⸗ lõgitpis. fe opilationũ.

¶ Wodus opaliome ſucci eius eipꝛie ſucel
ipius Snrwichroh gpꝛie in medio ve
ilũ fᷣm modoe notos. et ſac ſicca

re in ſole łcinere.ca.in vaſe vitreo.ſicut ſiccat
aloes ¶ Aqua aũt ſublimationis eius fit.ſi⸗
cut fit a qua roſarũ et ſimilia que fiũt in vaſis

4 Fr *ANorn

Ecatia grece dicit᷑.⁊ latine.ſʒ arabi.al
tarti. Aui. li.ij. ca. ð accatia dicit ꝙ eſt

de ſucco pꝛunelloꝝ. Accatia ᷣm quoſdam eſt

catia. Accatie et ipᷣm quidem ſolium eſt acer⸗
be.ect fructus et ſuccus qui qdem et lotus de⸗

bilioꝛ:ſimul et minus foꝛtiſicatiuum efficitur:

quãdã acredinẽ in lotura abijcice. Si veroꝛ

ſuꝑa gatur alicui mebꝛo ſano:ſtatim illud ſic⸗
cius et aridius oñdit.E t caliditatis qdẽ ſenſũ

nunẽ; fert. ingiditatẽ ᷣo nõ valde vehemen⸗
ter bʒ. Palã ergo ꝙ frigidũ ct teneſtre eſt lar⸗
maci:admixto ctiã ſibi quadã aquoſa ſubſtã⸗

ſtãtia. Putabit᷑ aũt nec ſubtiliũ partiũ cſſe.ſed

habere quaſdã pantes diſperſas ſubtiliũ parti

um. caliditate in lotura decedente.ponat᷑ autẽ

et hmõi tertij quidẽ gradus ſiccantiũ.ſecundi
vero infrigidantium:poſtq; fuerit lota.

Poprrationes

vẽtris bibita et ſuppoſita pꝛohibet capi
ficit. ⁊ lota ſicut cadimia ſolet oculoꝛũ ↄtectio

¶ Dxaſ.Accatia ignẽ ſacꝝ extinguit:et per⸗
monas ſanat.pterigia oculis tollit.vulnenby

— oculoꝝ mirifice pꝛodeſt.pꝛoflu⸗

et
um

nibus miſceri. ¶ Itẽſuccus eius collirijs miſ⸗
cetur. Humay in li.de tyriaca.accatia termi⸗

nus eius eſt ꝙ eſt foꝛtiſſime ſtipticitatis

n Per.

ſuccus altarti. boct caretes facimus

J. SE 4A 5

acrinee. ſed flo.q; vt ait Se.l.aggr. Accatia
ſit ex fructu cuiuſdã ſpinoſe arboꝛis gũmi ara
bici.que noĩat᷑ amgailẽ. Dyaſc.ca.de accatia.
Accatia fructus eſt arboꝛis ſpinoſe.que ma⸗
Ekime naſci in egpto Hic ſmuerus velut olina
pᷣmit᷑et ſuccus in ſoleſiccat᷑.E ſt ergo opnma

.

que eſt leuis et ſubrufa. cum ſuauitate odoꝛis.

ſubacida et guſtu valde ſiiptica. hec eni maxi⸗

me de immaturo fructu pᷣmitur Nam nigraẽ
de maturo fructo. Omnis autẽ accatia ſtrin

git et deſiccat nimis.et infrigidat habundan

ter. frigida eſt in ſecũdo gradu:ꝛ ſicca in tertio
SPalienus ſexto ſimpliciu farmacoꝛũ ca.de ac

Zcoſa la. gre otilapatiuz. A rabi. bu⸗
PAneadi ꝙ acctoſa apud Aui.
q un

Tapitur

B

Trattätus

Ii. ꝓpꝛio ca. Et opud Dyalſ in ꝓpꝛio ca. Et ꝑ

„

Sera.ca. de acetoſa. Idẽ eſt ꝙ lappaciũ. Cex

rũ hoc nomẽ ad acctoſa cõuenit ꝓpꝛie illi ſpeci

ciloppacij:qd eſt acctoſiſapoꝛis que dꝛ fuile C(V

cognita ab Auicenna cum dixit. Et non eſtin
ſilueſtri ſicut dicũt acetoſitas.quaſi dicat:q;

vene noui.¶ Unde Auicenna in ij.ca. de ace⸗
toſa vocat lappaciũ acutum acetoſam dicẽs
Acetoſa alia domcſlica:aliaſuueſtris. Unde
vera acetoſa ẽ domeſticũ lappaciũ in quo eſt
gcetoſias.quoniã acctoſa ſilueſtris vel lappa
ciũ agreſte nõ eſt acetoſum.Etideo Auicẽ.q;

noõ eſt in ſilueſtri ſicut dicũt acetoſitas.immo

foꝛſitan eſt in quadam ex ea acetoſitas:quia ĩ
acetoſa domelſica q lappaciũ domeſticum eſt
acetoſitas.Et ſubdit q lappaciuz ſilueſtre vel
acetoſa ſilueſtris eſt foꝛtioꝛ in ommi re⁊ acu⸗
tioꝛ. ¶ Dyaſcoꝛides q̃ttuoꝛ dicit eſſe ſpecies
bonaci vt inuenies ſileges lappaciũ. De qͥ⸗
bu

ſ vna quã vocãt oxilapaciũ.i.acetoſum

lappaciũ. ? illa eſt acctoſa.¶ Dyaſco. capi. de
acctoſa. Acetoſa ſſt duplex:maioꝛ et minoꝛ.

maioꝛ eſt oxilappaciũ.mioꝛ habet ſolia minu⸗

ta cũ ſiipite paruo ſemimb pleno.aueniũt in
vᷣtutibo:ſed maioꝛ efficaciꝰ oꝑatur. Iſta voca
bula inuenics etiã ꝑ aggre.nicaſi. Sed ſcien
dũ ꝙ maioꝛ acetoſa eſt quã moderni vocant
acctoſellam.¶ Pau. ca. ð acetoſa Acctoſa eſt
frigida et ſicca in ſecundo gradu. ſcmen eius
frigidum in pꝛimo:ſiccum in ſecundo.

HPperationes

Auicenna.Radix acetoſe cũ aceto cõuenit

ſca biei vlceroſe ⁊ excoꝛiationi vnguie.et quã⸗
doicoquit᷑ cum vino ⁊ uenit emplaſtrũ eius al
baras ⁊ empetigini.i¶ Ex ea ſit emplaſtrũ ſcro
fulis.ita q; dici radix eius ſuſpendat in collo
hagentis ſcroſulas iuuet᷑ ea.i Et eiue deco⸗
ctio cũ aqua calida ↄuenit pꝛuritui:⁊ ſimiliter
ipſamet in balneo eſt vltima.i¶ Qolluitur os
ſucco eius in vino:et conuenit apoſtematib⸗
que ſunt ſub auribus.C onuenit ctericie ni⸗
grecum vino ⁊ ſedat nauſcam:⁊ comeòitur
ꝓpter deſid eriũ luti.ipᷣa et ſemen eius ſiringũt

2 pꝛopꝛie eius que magna ex eo eſt. Serapio g.ctelte
autem Halicnus:ꝙ in mecicina non admini

qucto Dyaſco. Jolia acetoſe quanco come⸗
duntur ſiringunt ventrem. et ſemẽ acetole ha
bet kipticitatem maniſeſtam. Semen eius eli
am bibitu cum vino et aqua.Et ſimiliter flos
cius confcrunt vlceratiom intelunoꝛũ:⁊ fuixui
antiquo et puncture ſcoꝛpionis.
Capitulum. fj=

Eoꝛue. Iſidoꝛua in libꝛo etrmologa

rmum libꝛo xvij. Acoꝛus eſt herba ſoli
Rſimilibus yridis.radicib iat denl
rimi:ſed iocundi. pꝛopter quod aromatica ct
Draſcoꝛi.Acoꝛue id eſivenerea vl affrodiliꝗ
et eſt herba habens ſolia vri ſimilia lata et ob
longa exalbida:in ſummum denſa et acuta qᷓ
ſi gladius. auroſum habet floꝛem. radiceʒ diſ
ſimilem. obtoꝛtam geniculatam et nodoſam:
xxterius ad rubedinem declinantan: gulium

acxrem et aliquatinus odoꝛatum.ſemen vero

babet planum er ſpiſſum et integrum: ipſum
odoꝛis ſuauis. poteſt quod et men:ſed in o ne
nibus cfficacioꝛ eſt et magis calefacitit.
AZuicenna in ij canone. Acoꝛus eſt radix

dDeclinantes:in

q boni odoꝛis.et ie: parũ⸗

tcalidus ⁊ acutus. Ditxit

„

ſiratur niſi radix eius E iuſq; vinus eſt ppin⸗

qua vłtuti ariſtologie ⁊ yrcos.melioꝛ ei aco

rusille qui eſt ſpiſſioꝛ magiſq; ſolidus et dul⸗
cioꝛ:ac melioꝛis odoꝛie. Natura calidus ẽ ac
ſecuas m pꝛincipio ſecundi gradus et vſq; ad

q Pan. Acoꝛus calidus ⁊ ſicc inſcco F. din

8⁶

De Herbis.

aquoſis locis ſed etiã ſiccis ⁊ marinis creſcit.
Eſt alia ſpecies gladioli q iuenies.ſi leges ca
pitulum gladiolus de.B. =
Contra vitiũ ſplenis ⁊ epatis accipiatur li⸗
bꝛa vna acoꝛi aliquantulũ triti.⁊ maceret᷑ per
tres dies in aceto.poſtea coquatur ad mediũ
aceti.⁊ coletur ⁊ colature addatur mel.ꝛ ſterũ
ad conſumptionẽ aceti coqua᷑. Iſtud autem
oximel detur cottidie in mare patiemi cũ de⸗

coctione acoꝛi.i¶ Ad idem. Re.lb..ſucci apij)
⁊ pulueris eius.ʒ.ᷣ.⁊ aceti b.ſ.olei cõis..i.ſe

rapimi.ʒ.ij.pulueris armoniaci.:.ij.ſimul per⸗
mitte pernoctem. ⁊ mane coque vſq; ad medi⸗
um. deinde appone puluerem ipſius acoꝛi⁊ ex
tali vnguento Penemr epar malaxando ma
nibus inunge. Et ſi vis facere ceronum. adde
decoctioni ceram.⁊ ex tali ceroto vnge.inũ
etiam decoctiõis eius valet ad idem ſed non
detur febꝛicitanti.¶ Contra hictericiã coqua
tur radix acoꝛi in aqua ⁊ coletur.⁊ incolatura
coquat᷑ cicera rubea ⁊ detur ius patienti.ſum
mum remedium eſt. ſi fuerit ſine fe. Balneum
eius ad idem valet.i¶ Dicitur ſi quis habet
acoꝛum ſuper ſe nunq; poteſt incurrere fluxũ
ſanguinis vel ſpaſmum.¶ Ha. Acoꝛus pꝛo⸗
uocat vꝛinas.⁊ ſplenibus ſcliracis confert. et
abſtergit ⁊ ſubtiliat groſſiciem.coꝛiice melioꝛ
eſt ſuccus eius.i¶ Diaſ.Succus radicis eius

daritatem oculoꝛum pꝛeſtat mirilice: que ra⸗

dix ca.⁊ ſic.eſt virtutis nimium ⁊ leptomeris
ſcliroſim iuuans ſplenis.⁊ mouens vꝛina po⸗
tato ſuctco.
¶ Aqua vᷣo in qua decocta fuerit diurctica
elt. vnlis etiam eit et pleureticis.⁊ toꝛacis paſ
ſionibus ⁊ epatis ⁊ terminoſis ⁊ coꝛruptelis
ſpleneticis vtilioꝛ eſt.⁊ ſtrangnirioſie.qui vꝛi⸗
nam faciunt cum doloꝛe.Et ad moꝛſum ſer⸗
pentis efficax eſt.
¶ Ad mulierum menſtrua per fomentum vti

lis eſt. miſcerur etiam antidotis ⁊ tiriacis.

¶ Ad duricieʒ vꝛine ex radice eius cum aqua
decocta ad tertiam dabis bibere per tridu⸗
Sne vꝛinam miriſice deducit ⁊ ſtranguiriaʒ
anat.
Eie apes examinent ⁊ fugiant.herbã ißam
in vaſe apum ſuſpende.⁊ a vento nunq; ſedu⸗
centur.hec herba raro inuenitur. nec eam ſci⸗
re quis poterit.niſi cum floſculũ emiſcrit. Ha
ſcitur locis cultis.⁊ oꝛtis ⁊ aratis.lege eã men
ſe auguſti.NHam vix inuenitur ſine foꝛe.qꝛ per

floꝛem agnoſcitrr.

Capitulum. vij.

. „ — —☛
.

„

ba oĩbonota:quã multi albnciũ vocst:hñe ſo

lia ſicut poꝛtꝰ virgulã lene:ſuꝑ quã hʒ ſemẽ ni
grũ.vadices oblõgas ⁊ romidasbalano ſimi/⸗

les.Cui radici virtus eſt calida et viſcia.
HPperationes

qCrini pꝛonocat. mẽeſinus unpat. doloꝛẽla

teris tollit excõquaſnombo.¶ Luſnetes medi

— —

cat᷑ bibitaxiq; ad · 5.i.ũ tepida.letã diẽ ducit
moꝛſibo venenatꝭ occurrit.folia et radix eius
cathaplaſmatibo adhibita. loꝛes eiꝰſiir cuʒ

vino paſcẽtia vulnera ſoꝛcida ſaluberrie cu⸗
rat. ¶ Cumoꝛẽ feliiũ mamax ipoſita ſpargit

pultulas ⁊ oꝛiolos addita ſtringit: maxime ſi

cũ fece vini cocta ⁊ impoſita fuerit: addito vi/

noꝛ dulcoꝛe ⁊ myrrha ⁊ croco ⁊ cocta ſimul.

¶ Ocul maxie pſtat effectũ.doloꝛes aunũ et
ſanies vino addito ⁊ liba noni et melle aami⸗

xta detergit. aunib tepidꝰ infuſa ſucceiꝰ ſi de
xtra ꝑtis dens doluerit:ſiniſtri auri ifuſus me

det᷑. ¶ Cinis radicꝭ eiꝰalopicias emãdat.Ra

dix excauata et cũ oleo calefacta parmonibo⁊
doloꝛibo auriũ ſingłare pᷣſidiũ ẽ.¶ Radix eius
macłas albas i ſole factas emẽdat.¶ Radix
eiꝰ bibita cũ aq̃ vẽtrẽ mollit.Semẽ eiꝰ⁊ flos
ſerpentibo priũ eſt ſi cũ vino bibitũ fuerit.

Capitulum. vuij

dillus. Iſi. lib. ety. xvij. inͦt. Affos
dillus herba eſt quã latini a caloꝛe al
bucuũ vocãt.i¶ Dyaſ. Affodillus her⸗

vd

OBaricus grece et latie. Arabi. garic
Dyaſ.Agaricꝰ eſt radix fungo ſimilis
Al ẽ q̃ſi ſungus reſcẽs circa radicem
arboꝛis.maxie in babilõia vel lõbardia. Duo
eius ſunt genera. ſcilicet maſculus et femina q
melioꝛ eſt.Et hʒ foꝛmã ronmdã. deſiccat⁊ fit

albiſſimus. Naſculus hʒ ſubſtãtiã longaʒ et
⁊nõ ẽ adeo alb. Femiĩa vᷣo ẽ albo lenis ⁊ frãgi

bil bñe qſqã tuboꝛoſit ates intus.⁊ fruliula qᷓ
ſipoꝛoſa. li.i xvi. Arboꝛes glãdifere galla⸗

—

ratus.efficax antidotie.in ſumis arboꝛibo na⸗

ſcẽs.noctiborelurẽs. ¶ Signũ h̊ eiꝰ ꝙ in te⸗

mneꝛis decerpit. Jdein l xxv. Agaricon vtſũ
gus naſcit᷑ in arboꝛibo circa boſphoꝛũ coloꝛe

Cidido. Id qð in gallia naſcit infirmi⸗ babet᷑

Das ſpiſſioꝛ et maioꝛ eriſiit. qͥet capitis do⸗
loꝛeo facit. Jemia vᷣo ſolutioꝛ initio quidẽ gu

ſtus dulcis: moxin amaritudie tranſit. Sera.
li.agg.ca.Garicꝰẽ ſimił radici anuiden ſʒ eſt
minꝰ durus q;ipᷣa ſpõgioſus.et putãt qͥdã q;
ſit radix herbe.Etquidã dicunt ꝙ generatur
Xxputrefactione aſboꝛum ſicut ſungus.Et iã
reꝑtusẽ ſuꝑ arboꝛes ſerbin niſi quia eſt facile
frangibilis et debil ſoꝛtiter.ꝛ eſt radix ſpõgio
ſa moll ſubſtatie.⁊ ẽ duax ſpẽꝝ maſculꝰ ⁊ femi
na.ſed femia habet gdatim in ſe ſicut tunicas.
Maſculꝰ vᷣo nõ habet tunicas.ſed ẽtota ſub
ſtantia eius continua.et femina eſt maioꝛ.Ga
lienus ſeptimo ſimplicium farmacoꝛum capi⸗
mulo de Aganico. Agancus eſt ſicut radix:

rũ ferũt agaricũ.Eſt aũt ſungꝰ cãdidus ⁊ odo

aut eſt planta qᷓ naſcit ſuꝑ arboꝛes aliqᷣe. ꝛ eſt
beſi beilein ao ione.⸗ ſuba eius eſt
cõpoſita ex ſubſtãtia gerea:quam ſubtiliauit
caloꝛ. nec in eo eſt aliqͥd aquoſitatio oĩno.⁊ ſa
poꝛe eius dulcedo aliqua in pꝛimis cũ obuiat
guſtui. ſecudanio vᷣo eſt ſubamarꝰ.⁊ in co ap⸗
paret aliquantulũ acuitatis cũ ſtipticitate. et
virtꝰ eius eſt ca.⁊ ſic.Ex quibo oĩbo cõpoſituʒ
eſt farmaamm ex ſuba aerea ⁊ terreſtria coloꝛe
ſubnlia. Nequaq; vo particeps eſt aquoſe.et
ꝓterea diafoꝛeticꝰeſt m vᷣtutẽ et groſſiciceii⸗
aſiuis. Itẽ aga. eſt ſicut radix ſilis ſilo.ſʒ nõ
ſic dura anus genera ſunt duo:maſculus⁊ fe
mina:maſculus rotũdus eſt in ſe collectꝰꝛ⁊ ma
ſoꝛ.femina vᷣo pectini ẽ ſilis qͥ capilli diſcernũ
mur. radios mittit cũ albedine:glauca videtur
ambobo guſt eſtynus. pmo dulc:ꝛ⁊ poſtea a⸗
maricas. Naſci᷑ in arabia ⁊ in ſamaria ⁊ ĩ po

to:qͥ oibo eſt melioꝛ.E ſt ci ᷣtus calida ⁊ ſtipti

ca ⁊ diaſoꝛetica.¶ Jo.in ca.de aga. Aganic⸗
eſt ex medicinis magni iuuamẽti:cuiꝰ oꝛtꝰ eſt
ſecus arboꝛes qo accidit coꝛroſio ⁊ putrefa⸗
ctio.Et eiꝰgeneratio eſt ſicut gencratio fũgo⸗
⁊ videt᷑ ꝙ ſit.Etqᷣdã dixerũt q ſit ſicut apᷣa ſa
cũ ex putrefactioe.E ius aut duo ſur genera.
ſcʒ maſculꝰ⁊ femina.maſculꝰvo eſt malꝰ.2 eſt
nle q elt logus 2 guis. ⁊ hʒ in fracturꝭ ſuis ſicut
pductioõcs neruoꝝ.⁊ eſt durus ⁊ dſus.A ga⸗
ricus aũt quẽ ſapiẽtes laudauerunt eſt femina
habẽs ꝓpꝛietates qᷣnq; bonas.: ꝓpꝛie vt ſit al⸗
bꝰ leuis ⁊ velocioꝛ frangibil ⁊ poꝛoſus ⁊ ra⸗
rus valde.⁊ vt apareat ipncipio dulcꝭ guſi⸗
ciꝰ.deinde ſucceoit ei amaniudo ⁊ ſiipticitas.
melio: ꝑs ſoti coꝛꝑis ſi ſuꝑioꝛ gs ipᷣius. et

Operationes.
¶Can.ca. xtij. Ad meſtrua puocãda accipe
ſubtiliſſimũ puluerẽ aganici ? ↄfice cũ ſucco ci
daminis ⁊ oleo et calefac ad ignẽ cũ bombice
intincta ſupponat᷑. ¶ ontra fiſtulã accipe ſa
lem coſtüũ: tartarũ et ana:et facto ſubtililſimo

puluere cũ melle aficect tentã inunge ?⁊ impo⸗

ne. oſia fracta exn ghit:carnemglam coꝛrodit
er fiſtulã ſanat.i¶ Cõtra moꝛtea albã pulucreʒ
ſ. alis. oſti tartari ⁊ agarici pone ſuꝑ moꝛfeaʒ
pꝛius facta ſcarincatiõe.i¶ Dyal.De alto ca⸗
dentibo vtiliter adhibet᷑. bibitis obulis duoba⸗
um vino:ſi nõ ſebꝛiunt. ſi fbꝛiunt cum aqua
calida.¶ Epaticis aſmaticis et diſſurijs et ne
freticis ct vctericis maimũ pᷣſtat effectum:ac⸗
cepta de co..i.malũ caloꝛem emendat.ptiſim
medicaĩ:ſpleneticis cũ oximelle auxilia tur.
¶ Asanic Xomeſius reijcientiby languinẽ ab

— ,

He Herbis.

ſtinet. digeſtionẽ celebꝛat. obulus vnius cum
aqᷓ acceptus doloꝛẽ arteticũ cõpeſcit.epilẽticꝭ
cũ puſca vtiliter dat᷑.⁊ oẽs cãs intraneoꝛũ do
loꝛũ curat f̃ᷣm vᷣtutẽ hoĩs vel etatis datꝰ Paʒ
alijs cũ aqua dandus cẽ.alijscũ vino.alijs cuʒ
oximelle.alijs cũ mulſa.¶ Se.au.gal. Agani
cus reſoluit ꝑtes groſſas:et apernit opilatiões
que ſunt in epate ⁊ in renibo.Et curat ycterici⸗
ↄmq̃ acciàit ab opilaiiõe cpatis.¶ Et conlert
epilenti e:⁊ curat rigoꝛes ſebꝛiũ: q̃ ꝰtingũt ab

bumoꝛoſitatibo groſſis Et confert moꝛſiboty

ri vel alteriꝰ aĩalis venenoſi qñ ponit᷑ eterius

loco emplaſtri.Et bibi de co qntitas aurci.i.

cũ vino mixta aqua.⁊ ẽ medicina laxatiua.
¶ Etidẽ auc.Redagoꝛas ꝓpꝛietas eius eſt ð
fiegma et melancoliã.i¶ Et idẽ auc.Ra᷑. In⸗
ueni vl ab oib hoĩbo ꝙ purgat huoꝛes noci⸗
uos.iiEt idẽ auc. Humay in lib.ð tyriaca.ex⸗
pellit hũoꝛes a neruis ⁊ cerebꝛo cum ꝓpꝛietate
mirabili q eſt in eo.i¶ Et idẽ auc.abẽ meſuay ð
eius ꝓpꝛietate ẽ laxare flegma.⁊ eſt ↄriuʒ vene

nis¶Et idẽ auc.abix.Agaricꝰ purgat colerã

et ſtegma ſil:ꝛ foꝛtiſicat medicias magnas qñ
miſcet᷑ cũ eis:⁊ facit eas penetrare ad extrema
coꝛꝑis.⁊ eſt ᷣrius medicinis moꝛtiferis quan
do bibit᷑ aut miſcet᷑ cũ alijs medicinis.¶ GBal.

Expurgat opilationes que in viſceribus:⁊ S

Xctenicos ſanat q ſic exopilatiõe laboꝛãt epa⸗
tis,. 9fat etiã epileticis ob candẽ virtutem.

tur areis apudnos.

Capitulum. ix ..- , ſ

.
.

-erraria minoꝛ.Dyalſ.ſils eſt in oibus

nnn eſt beba omnib nota qde

2 agreſii papauerivel herbe ammomi.
Scd in hoc diſcernit᷑ q caput ſuꝑius hʒ lati⸗
us et ſerius floꝛeſcit:nec floꝛẽ facit ita feniceũ

ſed croceũ. Radixeſt illi rotunda deoꝛſum ex
q̃ dunittit croceũ acrioꝛis virtutis ſuccũ qͥ cõ⸗

uenit nebuli oculoꝝ.Naſcitur in cõpis vel cir
ca ſepes. Radix eius ðꝛ eupatoꝛiũ greco no⸗

mine. ¶ Pli. ca. de agrimonia. A grimonia hʒ
ſolia equaliter diuiſa apij modo.caput in cau
lculo papaueris ſilueſtris radicem hʒ:cuius
ſuccuseſt crocei coloꝛꝭ acris et acutue: Haſci

Operationes

¶ Pan. ca. de agrimonia Agrimonia calida

ẽ⁊ ſicca.Et eſt diuretica valde:que viridis tri

ta ⁊ potata antraces.i.puſlulas malas ſanat.
¶ Et ad ſerpẽtũ moꝛſum et canis et hominis
rabidi et cõtra venena valet.ſacit ⁊ ad ventrꝭ

doloꝛem ſic potata.i¶ Item vulnera cancero
mata viridis mita et impoſita ſanar.
¶ Item ſerpentũ moꝛſum.ʒ.ij.cum vini ciatis
duobo data diſcutit mirifice venenũ.¶ Ad ꝑ⸗
cuſſum ferro cũ aceto impoſita facit Jerrucas
tollit ſic ſimiliter.i¶ Ad ſplenis doloꝛẽ in eibo
ſumpta conſumit.i¶ Radix cius in vino cocta
et potata: paraliticis pꝛodeſt Halienus libꝛo
Pinamidiaꝝ capitulo ð cancro dicit ipam va

lere contra cancrũ peros ſumpta. ⸗
—‚Q⁊. (4., ο..

R

2
„
E

„
Capitulumn.x
Britolium. Sera.li.agg.capᷣ.ſadar.ſ.
agrifoliũ. A grifolium eſt arboꝛ cuius
fructus vocatur Habach. cuius due

ſunt ſpecies. Una eſt aſri et alia eſt dabal.ſʒ al

ri nõ hʒ ſpinas:ſed acuta folia:⁊ ſolia alterius
ſpeciei.ſ.dabal ſunt lata ⁊ rotunda:et eius ar⸗

boꝛ habʒ ſpinas.⁊ nabach exaſni ſunt pami:?ł

melioꝛes ex eis ſuntilli qͥ ſunt exilla regione.
⁊ ſunt dulc ioꝛes oĩbo alijs et mediocris odoꝛꝭ
⁊ aromatiſant os comedęẽtis ſicut alia aroma
tic a.Et nabach ex dahal ſunt maioꝛes.
¶ Etidẽ auc Iſaac eben aragi.Nabachẽ ſu
cut ſoꝛba in frigiditate:et plus ea in ſiccitate.
Bal.vij.ſim.far.ca.lotos.i.agrifolium.E ſtar
boꝛ ſtiptica quidẽ nõ multũ participat quali⸗
tate:et eſt ſubtiliũ partiũ et ſiccatiuus

Dperationes
¶ Sera. auc.Dyaſ.QOñ coquit agrifoliũ cum
aqua aut cũ vino ſᷣm neceſſitatẽ confert fluxui

matricꝭ:⁊ fluxui vẽtrꝭ qñ fit criſtere cũ ea:: ſtri
git radices capilloꝝ:⁊ ꝓhibet caſum coꝝ.De⸗
coctio ſerrature ligni eiꝰqñ bihit᷑ et ſit criſtere
cũ eo:fert vlceribaet curſui humiditatũ ma⸗

tricis antiq̊.⁊ fubiſicat capillos:et cõſtringit
radices coꝝ ne cadãt.i Etidẽ auc.habẽgue⸗

ſit. Agritolium vel nabach dulcis laxat cole
rã q̃ eſt in ſtomacho ⁊ inteſtinis:ꝛ repꝛimit ca

liditatẽ.i¶ Etidẽ auc.albaſari. Nabach ſtrin⸗

git venirẽ et repmit colerã:⁊ eſt grauis digeſti

oni.⁊ qũ nõ bñ eſt maturꝰ eſt ſtipticus et reti⸗
net ventrem foꝛtiter.⁊ maturus dulcis eſt mi⸗

ſtomachi ꝓpter dulcedinẽ q̃ cſt in eo:ſtringit et
repꝛimit colerã:et vſus eius minus inducit fa
ſtidium. ¶ Et ideʒ auc. Iſaac ehen aram. QOñ
nabach.i.agrifoliũ comedit᷑ ante cibũ eſt meli
oꝛ et pꝛouocat appetitum.Et buiuſmodi res
que ſuntnimis ſicce quando inueniunt humi⸗
oitat em in ſtomacho aut inimeſtinis pᷣmunt
eas:ct inducunt fiuxum vennis.Et folia cius
cum teruntur et ponunt᷑ ſuꝑ apoſtemata cali⸗
damolliſicant et reſoluunt eꝗ.
¶ OHalienus. Serrature lignoꝝ cius ad fluxũ

mulicbꝛẽ cõpetunt:⁊ ad vllacas diſpoſitiões

Coquitur autẽ⁊ qnq; quidẽinaqua:qñq; au⸗
tẽ in vino ſicut neceſſitas iubet:et non immiti
tur ſolum ſedbibitur. Atuero ꝓ co ꝙ defluen
tes capilosdetinet nõ modicu ſignũ eſt.quo
niam itiptice quidẽ cũ eo ꝙ ſiccat moderate
elt virtutis. Dictum eſt em̃ in ſermone qui de
laudamo:talis eſie opoꝛtet vᷣtutis:qð debet

Ocinere capillos denunentes

Trattatus
Jch

medicina in ca. de agno caſto.Eſtfru
Vvtex in q̃rto cali.⁊ ſic.OQm̃i tꝑereꝑi vi⸗
ridis:et magis in locis aquoſis:minus aũt in

8 Gnus caſtus. Plate.in li.de ſimplici

tinrico oialüg: riti eſt mi⸗ ſiccꝭ. Cſuimedicine cõpetũt folia:nõ radix.ſio
nus ſtipticꝰ oĩbo alijs:⁊ citius deſcẽdit ab oꝛe

res etiã magꝛfios eius ʒuccaniũ noĩaĩ.Qirgul
ta vᷣo a quibuſda ſalices marini dicunt.E ius
nãq; floꝛes qͥ vebent in receptione poni vere

colliguntur.ac ꝑ annũ in efficatia multa ſer⸗

uantur. Dicitur em̃ qꝛ libicinẽ repꝛimendo ca
ſtum reddit vt agnꝰ ca.etſic.in.iij.gra.ꝗ¶ Aui
cen.li.ij.ca.deagno caſto.Ca.in.i.gra.ſic.in
ij. Et eſt reſolutiuus:ſubtiliatiuus:diſgregati
uus ventoſitatũ.⁊ in ipſo eſt aꝑtio cũ ſiiptici⸗
tate.Et eſt remotiuus doloꝛis.i¶ Sera.lib:o
agogre.capᷣ.amarikeſt.i.agnus caſtus.et eſt ar
boꝛ abꝛae ſemen eius dicit ſemen agnicaſti:et
noiatur piperella:⁊ ẽ piper eunuchoꝝ.⁊ ſunt ei
due ſpẽs.⁊ dꝛ kiſtos:co ꝙ religioſiſternũt hãc
planta ſub lectis ad rerrenandũ libidinẽ.⁊ no
minat loginꝓpter duriciem virgaꝝ cius.⁊ eſt
planta in magnitudine arboꝝ. Naſci ꝓpe a⸗
qs ⁊ loc aqſinibo.hʒ virgas duras ad trangẽ
duũ.⁊ ſolia cius ſũt ſimilia ſolijs oliuarũ:niſi qꝛ
ſunt lõgioꝛa maioꝛa et mollioꝛa.Et q̃dã ſlpẽs

buius plante habet floꝛẽ purpurcũ.et quedaʒ

Canitulume eg

õ õ =èð . 2=

*

7 ◻ 8½

O

N

S

& n

De Verbis.

habet floꝛẽ album:ꝛ: bʒ ſewen ſimile piperi.Et
idem auc.Gal.qð admiſtratur exilla arboꝛe

eſt ſemen folia et foꝛes. Exſeminis quidẽ⁊ ᷣo
rum ſubſtãtia eſt ſubtilis valde.Et eſt ca.⁊ ſic
m.iij.gra.¶ Galie.vi.ſim.ſar.ca. de agno ca⸗

ſto. Id ad qð adminilirat᷑ ex illa arboꝛe in me

dicina ſunt ſemen ⁊ fios.Et ſeminis quidẽ ei?ꝰ

et floꝛis ſubſtantia eſt ſubtiliſſima:⁊ in ſapoꝛe
eius eſt acuitas ſiue acredo et ſupticitas:⁊ vir

tus eius eit ca. et ſic. in: ij. gra du:

HPHyperationes

¶ Lectus ex eo factus repꝛimit libidinẽ. Fo⸗

mentent᷑ ⁊ genitalia ex aq̃ decoctiõis ipſins ?
ſuccus etiam potet᷑.¶ Contra gomoꝛreꝭ fio⸗

res eius vł folia decoquant᷑ in aceto:⁊ addito

caſtoꝛio cathaplaſmenĩ genitalia CNalet enim
agnue caſtꝰ? mirabiliter ad libidinie extinctio
nẽ inaniendo ſpũs ⁊ cõſumẽdo ſperma. Hoc

ſimiliter facit ruta:maioꝛans:ciminum:cala⸗

mentũ ⁊ anetũ:ſed in hoc potẽtioꝛ eſt agnꝰca
ſtus.ſunt enim ca.aperitiua et extenuatiua.
Sunt etiam alia que extingunt libidinem in⸗
ſpiſſando ſperma et cõgelando:vt pſillium: ſe
men lacauce:citrulli:melonis.cucumeris poꝛtu
lace.ſcariolaꝝ.acetum.a greſta ſumach.cam
phoꝛa et ſimiua.i¶ In ſucco agni caſtiſeminũ

feniculi.ʒ. iij.⁊ eſule.3.ij. coquant᷑.et mane cola

tura det᷑ leuco flegmatico.vinũ etiã decoctio⸗
nis agni caſii multũ cõſert.¶ Agnus caſtus
dimittat᷑ in amurca olei vt putreſiat:et addito
vino ſoꝛti ſiat decoctio coletur:et addita cera
et oleo fiat vnguẽtum.cuius inunctio ſplenis
duriciẽ exſiccat:et eius ſumit ſuperfluitatem
et ipſius oꝛificium anguſtat.ad menſirua pꝛo
uocando fiat ſfomentum ex aqua decoctionis
ipſius et centrũ galli.ꝙ Contra litargiaʒ fiat
decoctio cũ agno caſto apio ⁊ ſaluia in aqua
ſalſa:⁊ foꝛtiter fricetur ex cea poſterioꝛ ꝑs ca⸗
pitis.i¶ Sera.auc.Gal.Agnus caſius abſci
dit libicinẽ coitus.i mal ime qñ comeditur ſe
men eiꝰ. ¶ Exuocat menſtrua et reſoluit a⸗
poſtema ta dura que fiunt in mẽbꝛis coꝛpoꝛꝝꝭ:

¶ Dxal. Agnus caſtus perbibeturmederi ſer
pentum mo:ſum. Itẽ ſemẽ eius bibitũ hydro⸗

picis et ſpleneticis medicatur.¶ Qac mulicris
cat. mẽſtruis imꝑat.bibituũ 3.i:cũ vino ve⸗

teri.extinguit venerem. doloꝛem capitis com
mouet: adbibens ſomnun. ¶ Balie. Agnus ca⸗
ſius abicindit lbidinẽ coitus.⁊ malime qñ co

meditur ſemẽ eius.Et agnus caſtus a mulieri
bus athenienſibo in lecto ſtemũ:et repꝛimit li

dicinẽ. ¶ Auicẽna. Quando ex ſtipitibo eius
ſternitur ſub doꝛſo ꝓhibet pollutionẽ et virge
erectionẽ.¶ Et ſunumigatur mulierescũ ve⸗

hemens deſideriũ adeſt coitꝰet remouet ulð.
¶ Sera.auc.DPyaſ.Semen ipſius qñ ſumi?
in potu:confert moꝛſibo venenoſis.er conſert
ad hydropiſim qñ ex eo ſumũtur.ʒ.ij.cum vi⸗
no.⁊ ꝓuocat vrinam et menſtrua:et dehilitat
virtutem ſpamatis.⁊ inducit ſodam

H

A gamarina eſt herba maris habens
rYtolia longa veluti coꝛrigie.et nĩo idio
mate vocat᷑ alga:q̃ a mari ciecta in lit

toꝛibo inuenit. ¶ Pli. ca. de alga. Alga naſat᷑

in aqͥs ſtantibe.ita deniq;nomen ſumpſit ab
algoꝛe aque. vel ꝙ alliget pedes:q craſia eſt ſo
iijs:aquã ex ꝑte ſuꝑantibi. Dyal. Aloſach⸗
ne incidẽs q dẽ eſt veluti ſpuma marꝭ q̃ ꝑetris

inlſidet.⁊ remanet qð nos algam vocamus.

Pperationes

¶Draſ Cirtus ciꝰ ẽ ſilis ſali.inijcit ⁊ ꝑ criſte⸗

re in paraliſi. ſeu ex putredine vitiatis inteſti⸗

nis.alienitatẽ circũſcribit. vᷣtutẽ habet ſimileʒ

ſali. et intro ſiipticam ſimicticam et leptincui⸗

cam.

Diſſintericis ⁊ ſciaticis antiquis conſert ci.

ſtere eius. Jomento ſimiliter vtilis eſt

— 2 M
ALed e- 6E .ee va 2

.
*

.

—

B

Trattatus

2◻ 1canna la. grece cipꝛus. Alcanna eſt
. arbuſtii vndeſit oleum cipꝛinũ.et eſt il

2lud quod de alcãna vt apparet per cõ

coꝛdiam. ¶ Sera.li.aggre:ca.henne.i.alcan
na.flos alcanne eſt ſimilis floꝛibus nitri.niſi
quia eſt in racemis.⁊ flos eius eſt albo decli⸗
nans ad glauceditẽ acuti odoꝛis.E t idem au
cto.dyal.Eſt arbuſtũ hũs folia ſupꝛa ramos
ſuos ſilia ſolijs oliue:niſi quia ſunt latioꝛa et
mollioꝛa ⁊ viridioꝛa.babet floꝛem album ſileʒ
vſnee.boniodoꝛis.ſemẽnigrũ ſile actis.⁊ qð
de ipſa aaminiſtrat᷑ ſunt folia ⁊ ſũmitates ci⸗
¶ Platea. Alcana eſt heiba in tranſmarinis
partibo ⁊ etiam in Sicilia copioſe inuenitur.
Eſt aũt frigida in ꝑmo.ſicca in ncipio ſedi.
Et qꝛ nõ vbiq; reperu i poteſt:qui eam habẽt
pulueriſant.⁊ ſic per regiões depoꝛtãt.puluis
q;ʒ ſubnigri coloꝛis eſt.per annos tres ſeruat᷑
Et habet virtutẽ conſolidandi⁊ extergendi ac

mũdiſicandi.i¶ Gal:vij.ſim. far. cap.de Cipꝛo

ſm trãſlationem arabicã.Cipꝛus.i.alcanna.
huius arboꝛis folia ⁊ extremitates ad vuilita⸗
tem ꝑuenerũt.ſubſiantia cius eſt compoſita ex
acuta ca.cũ tẽperamento:et ſubſtantia terrea
frigida et ſicca.et ſapoꝛ eius eſt ſtipticus.⁊ vir
tus eius deſiccat ſine moꝛdicatione.Unde vir

tus eius repercutit ⁊ diſſoluit

Pprerationes

¶ Sera. auc. Dyaſ.Uirtus ſolioꝝ eius ſtipti

ca eſt. Et iõ qũ maſiicant curãt alcolã.i Et in

fundit᷑ decoctio eius ſuper cõbuſtionẽ ignuis

¶ Et qñ terni et infundũ in aqua aſtaracios.

⁊ liniunt᷑ inde capilli fit rubei.i Et vnguẽta
que fiunt ex ea molliũt neruos.⁊ facit in vul⸗
neribus illud qð facit ſãguis dꝛacõis.i¶ Gal.
ꝓhibet dilatationẽ pupille et combuſtio nem

ignis.et qñ coquit in aqua:et ꝓijcit᷑ aqua illa

ſuper locũ cõduſtionis. Et ipa adminiſtrat

in medicinis heriſipile.¶ Et cõuenit vlceriby.

ſ.alcole que fiunt in oꝛe pueroꝛum

Capitulum. xiiij

Allum dictüu eſt: eo ꝙ oleat. Ambꝛo.

in hexameron li.v. Allium tantã vim
odo ꝛis hʒ vt leopardus cum ſuſtinere

nõ vales: fugiat. UInde ſi qͥs allium alicubi cõ
fricauerit:lcopardus inde reſilit:nec reſiſtit.

¶ Plini.de hiſtoꝛia naturali li.xix. Allium ad
mult a ruris pꝛecipue medicamenta ꝓdeſie cre

ditur ¶ LHypocras in q̃dã epla. Allium calide

eſt vᷣtutis.E ſt aũt aperitiuũ et abſterſiunm:cõ
ſolidat vlcera fraudulẽta.¶ Rabimoyſes ca.
de allio.et ca.de ſcoꝛdeon.i.allium agreſie eſt

calidũ ⁊ ſiccũ ꝓueniens vſq; ad quartum
¶ Palladius li.j. Meſe Janua. Alliuz ⁊ vlpi

NMO

—ʒ

“R
.

&α r He de

DSBDe Herbis

cum bene ſeſpoteſt:ſed alio alba terra pꝛoſis
cict. Idem in li. xij. Menſe quoq; Nouembꝛi
allium et vlpicũ ſeritur beneterra matime alꝰ⸗
ba foſſa et ſubacta ſine ſtercoꝛe. Sulcos in ae
ris opoꝛtet fieri.et in locis alcio:ibo ſemina po
ni.qutuoꝛ digitis ſeperata: nec altius.ſoſſa
eqᷣliter ſarculida ſunt:et inde puleſcẽt. Auic.
n.aliud
am aliud quod dicitur poꝛrinum. Et eſt com
poſite virtutis ex allio et poꝛro Eſt et aliud qᷣ
Dicitur allium ſerpentis. Eſt autem allium ca⸗
lefacciuum et exſiccatiuuʒ intertio vſq; ad q̃r⸗

in. j. canone. Allium aliud domeſtieu
ſilueſtre:quod eſt amarum et ſtipticuʒ.

tum. Et ſilueſtre plus alio. ¶ Dyaſcoꝛides.
Alqj genera duo ſunt.ſcʒ oꝛtiuuzʒ.aliud quod

in Egĩlbpio naſcituriſed non ſatis diſſunile.
Virtus cius eſt viſcida inflatilis:ſtiptica:cali⸗

da. ¶ Conſtantinus. A llium duplex. Dome⸗

ſticum et ſilueſtre ſcʒ ſcoꝛdeon domeſticum ca

lidum eſt in medio quani gradus. Ideʒ in pã
tegni. Allia calidioꝛa ſũt cepis et ſiccioꝛa.acu
ta ſunt:et doloꝛem capitis faciunt.que ſi co⸗
quantur ardoꝛ ille amittitur: potioni q; cibo
melioꝛa ſunt.Cocta magis nutriunt q; cruda

ſanitatem cuſtodiunt.quia naturalem caloꝛeʒ

confoꝛtant.digerere faciunt.

Operationes

¶ Plinius libꝛo viceſimo. Allij magna vis ?
contra aquarum et quoꝛumlibet locoꝛuʒ mu⸗

¶ Odoꝛe ſerpentes abigit et ſcoꝛpiões odoꝛe

Et omniũ beſtiarũ ictibʒ medetur.ac puatim

contra cmoꝛ:roidas cum vino ſllinitur.
¶ Contra canis moꝛſus et in vulnera cũ meł
le imponitur.

E¶BDuſ̃ pirioſis coctum. aliqui qudum. aliqui

et tritum in lace dederunt.
4 Pare
vino mücutt
Et contra yleum in oleo et pulte ſic illiniunt
Antiqui et inſanientibus dabant crudum
¶ Oxocles autem freneticis elirum. Dentiuʒ

dentium addatur.

Ptxriaſes et pꝛurigines ſanat potum. item⸗

q; cum acceto vel nitro mſuʒ. Compeſcit dilſtil
lationes cum lacte coctum vel tritum. vel cum

caſeo molli permixtum. Quo genere⁊ raucita

tem extenuat.Coctum vtilius eſt crudo.

¶ Tineas et animalia reliquaintrancoꝝ pel⸗

amnal mo in, pulte mee

etur. Tuſſim cura

ſum rabidi cani

agoꝛas. et contra moꝛbum regium

.

doloꝛes tribus capitibus in aceto tritie immi
nuit.vel ſi aqua decocta colluant᷑ ⁊ in cõcaua

cũ adipe vetuſto vel cũ lacte coctũ.aut ſi ſan⸗
guis etiã excretur vel pinulenta ſin.
Jacit et ſomnos et totum rubicundioꝛa coꝛ
poꝛa.ventrẽ quoq; ſtimulat.cum viridi coꝛi⸗

Poꝛro vitio eius ſunt:quod oculos ebetat

inflatiões facit.ſtomachum ledit.et copioſius
ſumptum ſitim ginnt
¶ Platearius. Allium inquit groſſam diſſol
uit ventoſitatem:ventrem humefacit. lumbꝛi⸗

cos et aſcarides excludit:vrinam ꝓuocat:moꝛ

aquam potauerunt ſubuenit.
¶ Cataplaſmatuʒ locis groſſos humoꝛes ba

bentibus diſſoluit. —

¶ Doloꝛem dentinm de frigiditate mitigat.ſi
tim ꝓpter flegma coagulatum ſtomacho am
putat ſcabiemamoꝛfeam: impetiginem: et pu⸗
ſtulas in quocũq; loco fuerint:potenter curat

ſi ex eo conſicentur aut cataplaſmentur.

Meſtrua et vrinas puocat. ſecundinaʒ ex⸗

pellit ſi in cius opoʒimate mulieres ſederint.

¶ Silueſtre allium virtutem babet ſicut do⸗

meſticũ.tamẽ calidius et ſiccius eſt. Hec inue⸗

niee inſpeculo naturali wlicentij. libꝛo i cap.
pvi. Et widem plura ais caß.

„ .
.
6 * *
2

8 curat cis etlam qui malam

* p

75

Capitulum. xv

Atea eſt agreſtis malua ſiuemaiu aui

Trattatus

apoſtemata et pꝛohibet ea. et reſoluit ſangui⸗
nẽ et maturatvulnera.

Lonkfert apoſtematibe inflatie: et ſcroſulis

1 ſcus. Sed altea ⁊c: co ꝗ in altũ ſurgit

uilcus aũt q glutinoſus ſit ex ſynoni
mis. Altes bie malua: cuiſcus: maluauiſcus:

ibiſcue. Idẽ eſt maluauiſcus ſolia hʒ rotunda

ſicut panis pꝛocinꝰ fos eius roſe ſimilis.radix

SEmuſcilaginoſa.E ſt cẽplexio ciꝰ calida cũ cq̃/

litate. ¶ Gal.v i.ſim.ſar.ca.E uiſcus ſiue altea

Et eſt malua ſilueſiris dyaloꝛetica eſt ⁊ laxati
ua:nõ vrẽs. abſterſiua.mitigatiua. digeſtiua.
vo difficile digelubiliũ ¶ Dyal.c.altea.Altea

folia ſunt cei roti nda ſimilia ciclamini.floꝛem

hʒ roſis ſimilẽ.haſtã duoba cubitis longã:ra⸗

CLirx eſt illi muſcilaginoſa.⁊ intꝰ alba.⁊ ⁊?⁊ altea

co ꝙ ſurgat in altum. Euiſcus quia glutinat.
Sera.ti.og ca. de maluguiſco Radix malua

uiſcihʒ vᷣtutẽ ſiipticã.⁊ totis herbe volo dice⸗
re:ra dicis:ramoꝝ: oꝝ ⁊ ſolioꝝ:⁊ ſeminũ.vnð

xirtu s 9 eſt ꝗᷓ deſiccat: verũ radix ⁊ ſemẽ ſunt

mag' dcſiccanua: ⁊ plus ſbtiliatiua ¶ Hal. xij
ſim.· far.ca.de malua ¶ Altea ſiue moaluauiſcꝰ

magis dyaloꝛelica eſi qᷓ malu? Auicẽc.li.ij.ca.

De gltea. A ltea ca.eſt cuʒ equalitate. Undein
ipſa eſt leniſicatio et reſolutio:cet ſemen ⁊ radix

ipſius ſunt in virtute eiue ſoꝛtioꝛa plurimũ:et

plurimũ exſiccatiua et reſolutiua

Hoprerationes

¶ Pand ecta ca.xxx. Jolia eius trita cũ axun⸗

gia et aliqᷓntulũ calefacta ⁊ ſuꝑpoſita apoſte⸗

mata maturãt.duriciẽ relaxãt⁊ mollilicat Itẽ
berba cũ ipᷣa radice decoquat᷑ fere ad ↄſũpiio
nem.Et ſic apparcbit ãdam viſcoſitas:q ſuꝑ⸗
ponat᷑ ⁊ apoſiemata maturai:duriccs remol
lit ⁊ relaxat.Ex aq̃ etiã ciꝰ addita cera ⁊ oleo
tit cõpetẽs vnguẽiũ ad pꝛcdicta.

¶ Aqua decoctiẽis ſeminũ ipiꝰ: malue valet

S tuſſim ſiccã.et ↄſert ethicis. Scmins etis ci⸗
ccrata et in oleo decocta duriciem ſoluunt
¶ ypocrates. Uulneratis ac ſitientibe deſe⸗
ctu ĩ anguinis bibendũ dedit ſuccũ de cocte ra
dicis.Iplam vᷣo vulnerib cũ melle ac reſina.
Idemq; conuulſis lu acis ſumenticus et mu

ſculis ucruis articulis impoſuit cet almatic ac

viſinten icis in vino bibendũ dedit.

¶ Auic. Altea nomẽ in greco deriuatum ẽ ex

plurium iuua mentoꝛũ nomine.cuius natura
calida cſi cum equalitate.Inipſa ſunt leniſica
tio matur atio et molliſic auio et reſolutio Sc⸗

men ct radix ſunt in eius virtute ſoꝛtioꝛa pluri

mum e ſiccatiua et ſubtilioꝛa

¶ Lenitur luꝑ moꝛleam cum accto. mollilicat

et valet ad duriciem matricis. .
¶ Sedat doloꝛem iuncturarum.et pꝛopꝛie cũ
gdipe anſeis.
¶ Tumoꝛẽ⁊ inflatiõeʒ reſoluit q̃ ſt ĩ palpebꝛꝭ
¶ Semẽ eius tuſſi calide confert.et ſacile ſpu
tum cficit.pꝛohibetq; fluxum ſanguinis cum

*

virtute ſua ſti

Et ponit in emplaſiris pleureſis et peripleu
monie.cius q̊ gł mi ſitim ſedagat.
¶ Decoctio radicis ciꝰ bibita ↄſert vrine ⁊ in

teſtinoꝝ ardoꝛict apoſtemanbo ani.

¶ Dxyal.ca. Molocbia cum adipe anſeri ge⸗

nitali partiſuppoſita aboꝛſum facit. Inutilis
eſi ſiomat ho.ventrem mollit.

¶ Itẽ vulnera recẽtia ſolijs eiꝰ curat: ſolia ciꝰ

trua ⁊ ĩpoſita ſcoꝛpiciba credunt᷑ afferre toꝛpo
rẽ.Eadẽ ſcmori alligata ſtimulat in ventrem.
¶ Eadẽ nigra lana obuoluta ⁊ alligara mã⸗
marũ vicia 2peſcit. Itẽ ⁊ idẽ capᷣ.Altea.qlos
cius in mulſa coctus aut vino et tunſus ⁊ im
poſitus vnlnera curat.ſcrofas ſpargit. Item
cicatrices vulnerũ curare ſacit S
¶ Elixa ᷣo et trita addita axũgia poꝛcina aut

Anſerina et reſina ⁊ tercbintina:iumoꝛes ſieri⸗

cos et offocatiõcs appoſita medet᷑. Itẽ elixa⸗
turg eih oĩa facere nouit.⁊ ſecũdinas excludit
¶ Sola in aqua cocta et ſomẽtata inteſiino

rum doloꝛẽ tertio die ſanabit. Hoſipſi eperti

ſumus q trita cũ axungia veteri ⁊ impoſua po

dagram tertia die ſanat Et multi dicũt ancto

res collectiones oẽs vel duricies que in coꝛꝑe
naſcuni:decocia cũ ſenugreco et lini ſemie pel
line impoſita aulert.

Serapiõ. Altea pꝛobibet apoſtcmata: 2 ſe

Gat doloꝛẽ:⁊ maturat exituras dum eſt recẽs

et racix quidem eius ⁊ ſemen:qꝛ in cis eſt vir⸗

tus ab ſterſiua:curat moꝛteam.

Eοοsratgit lapidẽ reni ct aqua
in qua decoquit᷑.radix eiꝰ pꝛopt᷑ ſtipticitatem

que eſt in ca vlccrib inteſunoꝛũ⁊ fiutui vẽtrꝭ
ct ſputa ſanguinis contert.

¶ Et cñ coquii ſola et teritur:cſert exituris 2
at oſte matibo q apparent poſt aurẽet ſcroſul

t cõſert apoſiematib ami calidis.

¶ Halicnus. Radix maluauiſci et ſemĩ malua

uuci vn ida intenſiue qdemopcrani qᷓ herba.
ct magis abſter ſiusm orendunt viriutem: vt
moꝛteam abſtergant Et ſemẽ diuidat lapides
in renibe conſiſtento.

¶Racix autem . Tiſintcrie ⁊ diartie:necnon

miſnonb ſlangumie eh vtilis.

pticitas.eius folia conferũt apo
ſicmatibus mammille. ðWD

„ 3 $S h *W

8S *9

2
M 5

2ðòð

„
2 2

dictis. Fructus vel ſemina cius matura aliq
lem babent dulcedinem.

„1

4

2 6

2 . .
2
.

Aleluia vłluyula vel panis cuculi.lux

eſt paruum et tripliciter diuiſum.⁊ in

cacumine cuiuſ ibet partis eſt alia inciſura.
Semina eius ſunt in vaginulis ſimilibo coꝛni

culis. que cum tanguntur tempoꝛe maturatio
nis euolant ab eis.ſemina ſimilia andachuce
tendentia ad rubedinem.et vocatur trifolium

gcetoſum.ſicut apparet in capᷣ.tritolium.Lri⸗
tfolium acetoſum:id eſt alleluia.ponitur ada⸗
maſceno in vnguento dygfinicon. ct voc. tur
ipſum triſolium. ¶¶ Plinius ca. bachacl ig eſt
trifolium acetoſum.folia floꝛes ⁊ fructue unt

frigidi et ſicci.ſolia tamen ſunt humidioꝛa pꝛe

—

¶ Auyula ſiue alleluia medet᷑ vlcerib oꝛis et
fütulis.ſinulatur in virtute acetoſe ſilueſtri.eſt
ſtiptica.cõſolidat vulnera et vlcera.¶¶ Succꝰ
eius valet vlceribus oꝛis antiquis et alcole
I¶ Plinius capᷣ.bachael pꝛopter acetoſitatem
exiſtentẽ in ipſo valet ad alcolam:ct alias egni
fudines oaiiis.. .

ula herba eſt acetoſi ſapoꝛis.ſoliuʒ eii

pr ocat vrinam ꝑuocatione ſoꝛtii.

Doe Merbis. 2% .
„ Nð —
— . . .

4

Abekengi vel kekengi. Serapion li⸗
Abꝛo aggre. Alkekengi eſt ſpecies ſola⸗
tri quod dicitur kekengi.quod habet

ſolia ſimilia folijs ſolatri.niſi quia ſũt latioꝛa

eis ct rami ecius quando elongantur declinãt
inferius verſus terraʒ.et habet fructum in chi
ſti rotundum ſumilem veſice.⁊ eſt fructus cius
granum n bicundum.ſimiulem vue quem qui⸗
dam kikilium voconant.

Serapion.Rekengi quod quidã nominant
kakabumn virtus eius eſt ꝙ fructus ecius pꝛo⸗
uocat vrinã. ¶ Et idco acmiſcetur iſte fructꝰ
in multis medicinie que conteri t epati xeſice
ct renibo. hec he ba adminiſiroĩ in medicinis
et non comedit᷑.⁊ fructus bic mundiſicat icteri
tiã ⁊ ꝓpuocationẽ vrine.¶ Et idem auc habix
Alßckengi eſt aliud montanu aliud ſilucſire.
et eſi albu. et eſt ſimile in ſoꝛma ſolatri ſupeꝛ io

ii. Et ſuccus eius bibitus uenit apoſtema

nbus tam in trinſecis ᷓ cxtiinſecis.¶ Et qn⸗
do lini ſuꝑ apoſtemata extiinſeca ccuenit cis

¶ Et granum cius quando bibitur conuenit
vlceribus renum ⁊ veſice.et grani ciue eſt foꝛ

tius domeltico. ¶ Succue granoꝝr alkckegi

— .

. „.. * „ „
. . . .

„ R

Ny D

7
.

4

Capitulum xviij
„. OQ Toe.yſidoꝛus in libꝛo ethimologiaꝝ
Aloa eſt herba ſucci amariſſimi.
AX/q· Platearius. Aloe ſit ex ſucco herbe
que appellatur codem nomine.hec herba non
ſolũ in Brecia reperitur et in India et Perſia
Uerũetiam in Apulia. Et ſuccus vtilis eſt ad
multa. ſicut dicetur infra.Aloes tria ſunt ge⸗
nera.Epaticum. Succotrinũ et Cabalilnum

Mogus autẽ factionis eius diuerſimode cre

ditur.quidam dicunt qð herba ipſa teritur et
ſuccue ettrahitur ⁊ ad ignem ponitur quoul⸗
qᷓ; buliat.⁊ poſtea ſoli exponitur et exſiccatur.
Illud enim qð ſuperius colligitur pꝛius appel
latur ſuccotrinũ. Quod in medio minus pu⸗

rum eſt. Epaticũ dicitur. Quod in fundo fecu
lentum vocatur caballinum. Aliqui aſſerunt

7

aloes diuerſas maneries fieri ex herbis diuer⸗

ſis. nõ genere ſed bonitate. ex quibus iſte tres

maneries fiunt aloes. Alij dixerunt ꝗq; Aloes
tribus modis eſt. Unũ rubeu de quadam in⸗
ſula Indlie.q̃ dici᷑ Scotra.Aliud eſt nig um

. Tractatus

amariſſimum. Sed pꝛima opinio melioꝛ. Di⸗
ſcernitur autem quod eſt optimũ ſuccoirinuʒ

ggaere.

ex citrino coloꝛe ſeu ruſo.Et pcipue cum fran⸗

gitur cius puluis.apparet quaſi puluis croci.
et ꝙ leniter frangitur nec fetidũ nec valde ama

rum.Epaticum autem coloꝛi epatis ſimilatur:
ſcilicet quod eſt ſubnigrum.et hincinde habet

ſfoꝛamina vt oꝛa venarum. et obtuſam habet

ſubſtantiam et non claram. Caballinũ autem
eſt nigrum.et obſcuram et feculẽtã habet ſub
ſtantiam amariſſimam.cet hoꝛribilem ꝓtendit
odoꝛem.quia valde fetidum eit. Sed attende
ꝙ illud quod de natura ſua eit aromaticũ.q̃n

to eſt aromaticus tanto melius. Et quod eſt

fetidum.quãto fetidius tanto melius excepto
aloe. Similiter omne quod debet habere ali⸗
quem ſapoꝛem.quanto in ſuo ſapoꝛe eſt inten
ſius tanto melius accepto aloe.Nam cũ ſit de
natura rerum amaritudinẽ habentium.quan
to minus amarum.tãto laudabilius.Et elt ſci
endum ꝙ quando aloe ſimpliciter ponitur ꝓ
ſuccotrino intelligitur.licet fᷣm Alexandrum
intelligatur ꝓ cpatico Serapion libꝛo aggre.
capl.ſabet.id eſt aloe.Aloe ſit ex plãta que ha
bet folia ſimilia ſolijs ſquille in quibus eſt hu⸗
miditas viſcoſa multa.tenax adherẽs manui.
et ſunt latioꝛa ſolijs ſquille parum.et quaſi ro
tunda.et indurantur et inclinantur ad poſteri
oꝛa.et ſunt in cis ſpine que egrediuntur ab eis

bꝛeues et rare. ct habet ſtipitem ſimilem ſtipiti

aftodilloꝛũ. Et tota herba habet odoꝛẽ grauẽ
et ſapoꝛem amarum multum.Et radix eius ẽ

vna ſimilis canmicule lignee. Haſcitur multuʒ

in India ct in terris arabumet in terris dictʒ
atima ct in maritinis et ripis et inſulis que di⸗
cuntur ancaros.Et non ſlolum cius gummi ẽ

iuuamenti magni.ſed etiam flos eius. Ram

quando teruntur et ponuntur ſuper vulnera
fadiut ipſa adherere.Et aloes ſunt due ſpeci⸗
es.quarũ vna elt arenoſa. xet eſt fex. et alia eſt

cpatica. Jo. meſue cap. de aloe. Aloeẽ de ſub

limioꝛibus medicinis et melioꝛibus. habens P
rogatiuam ſuper alias medicinas. Ham quã

q; intentio vniuſcuiuſq; ſolutiui ſu m pluri⸗
mum debilitate v irtutes et membꝛa que ſunt

minere virtutum.hec tamen intentio cadit ab

aloe.quia non ſolum non nocet.vmo inueni⸗
tur ad confoꝛtationem membꝛoꝛum debilium

Sperationes

quod eſi de perſia.Aluud citrinũ.et fit in Ara ¶ Pondecta capitulo ciij. Aloe purgat co⸗
bia.quibus omnibus laudabilius eſt ſcotren⸗
ſe.pꝛecipue ſi fuerit pꝛelucidu.et rubeum quaſi
coloꝛ epatis.citoq; frangibile et odoꝛilerum ⁊

leram et flegma. viſum clarificat. opilationem

ſplenis ⁊ epatis aperit.meniirua pꝛouocat:ſu
pei fluitates circa pudẽda ſi ſint ex ſrigida cau

—

8

De Herbis

ſa extergit ⁊ ſcabiem curat.i¶ Coꝛpus diſcolo
ratũ coloꝛatũ reddit.Contra ſcabiem ⁊ putre
dinem pudendarũ et pꝛuritum digitoꝝ qui fit
ex ſerioꝛibus aloe cum aceto confectum et ſic
inunctum valet.Contra arteticam detur cum
ſucco bardane.
Contra alopitiam et caſum capilloꝛũ ĩ foꝛ⸗
tiſſimo buliat aceto.radix oliue vetuſte ⁊ poſt
ea coletur ⁊ in colatura ponantur due partes
farine lupinoꝛũ amararũ et tres aloes.que ſi⸗

mul conficiantur.et addat᷑ puluis ſtafiſagrie.

⁊ inungatur caput per diſcriminalia.
¶ Aloes puluis optime diſtemperatum cum
vino albo et aqua roſarum multum valet ad
pꝛuritum oculoꝛuum·

¶ Suppoſitoꝛiũ factum ertrifera magna cuʒ

puluere aloes et maſtice pꝛouocat menſirua
¶ Puluis eius cum melle datus.lumbꝛicos
occidit.Et cum ſucco perſicanie auribus inſtil
latus vermes neceact.

¶ Dyaſcoꝛides capitulo de aloe. Cirtus eſt ei
ſtiptica et mediocriter calida.et ſic nimis ven⸗
trem mollit.purgat putredinem.coleram ⁊ fle

gma deducit.
¶ Balienus.Aloe ſanat difficile circa triſabi
lia vlcera.et pꝛeſertim que in ano ⁊ pudendis
cõfert etiã flegmoni eoꝛum collectũ cum aqua
Eodem quoq; modo vulnera ſolidat.
¶ Johãnes meſue. Aloe ſolutione educit co⸗
leram et flegma: ⁊ mundificat caput ab eis et
ſtomachũ.et cõfert iuuamentũ magnũ doloꝛi
bus eoꝝ.Et confert etiam inflationi ſtomachi
et ſiti et doloꝛi eius ex colera factis.
¶ It qui aſſiduat acceptionẽ eius diebus cõ⸗
tinuis.non videbit in coꝛpoꝛe ſuo.⁊ in inſtru⸗
memis ſenſuum eius egritudinem.que non ſit
abilis ſanari.et pꝛeſeruat a putrefactiõe.ita q;
etiam cadauera ⁊ pꝛopꝛie mixtum cum myrra

Caue id dare tempoꝛibus frigoꝛis. excoꝛiat

enim.Et ſolutione educit ſanguinem. Quanti
tas que poteſt adminiſtrari ex eo eſt ab aureo
f. xſq;.ʒ.iij. Et infuſionibus ab aureo.id eit vſ⸗
¶ Serapion autem iu libꝛo aggre. capitulo
pꝛopꝛio multa dicit de aloe.que om̃ia ſunt de

mente Dyaſcoꝛidis.
¶ Galienus autem alioꝛũ hic implicite vel ex⸗
plicite tacta.quare pꝛopter bꝛeuitatem ea hic
ponere obmitto.

—

Toes lignum. Aloa vel agalaym eſt
Pader ſuauiſſimi odoꝛꝭ. Unde grece ſic
nominat᷑. Arabice vero hoab. Latine
lignum aloes vel xiloaloes vel aloes lignum.
Aloa dicitur eo ꝙ lignũ tale altaribus adole
tur.reperit᷑ autẽ in magno flumine ſuperioꝛis
babylonie.cui coniungitur flunius paradiiſi.
Vnde quidam dicunt qꝙ impulſione fluuij ab
arboꝛibus terreſtris paradiſi conducit᷑. Nul⸗
lus tamen huius arboꝛis fertur vidiſſe oꝛigi⸗
nem. Alij dicunt eꝙ in cacuminibus montiuz
ſupꝛadictoꝝ locoꝛũ circa pꝛedicta loca exiſten
tiũ oꝛiatur hoc lignũ.⁊ impulſu venti aut tem⸗
poꝛis vetuſtate cadit in fluuium.Eſt calidum
et ſiccum in ſecundo gradu. Sed ſciendum q;
ſunt aliqui deceptoꝛes.qui accipiunt radices
camellee in mõtibus amalſie.et quoniã viden
tur aſſimilari.xt ũq; in coloꝛe pondere et ſapo
re cum ligno aloe.ſophiſticant iſpas.ponendo
in vino ebullitiõis pulueris ligni aloes per ali
quos dies.quod deo et hominibus abomina
bile eſt quoniam camelea multũ laxatiua eſt.
Lignũ aloes vero eſt ſtipticũ.Et camelea de
ſe nullum habet odoꝛẽ.ſed lignũ aloes eſt ſua
uiſſimi odoꝛis.i Caſſi.fe.capᷣ.de ligno aloes
QLignũ aloes tribus modis eſt. Uno modo fit
in quadã regiõe.et dici caume.eſt aliud qð
fit in inſula Indie maioꝛis.et vocatur cumar:
Tertiũ oꝛitur in quadam regione Indie.⁊ ðꝛ
fales.Eligendũ eſt autem lignũ Aloes quod
non eſt coctum iu aqua.Nam arabes faciunt
ipſum bulire in aqua.et illa aqua vtuntur ad
multa cõmoda.tale ergo lignu amiſt ſpirium

„ à S ie de

P

Tractatus

et paucã aut nullã habet oꝑationẽ.¶ Auicẽ.
libꝛo.ij.ca.ulo aloes calida eſt et ſicca in ſcdᷣo

gradu.et eſt ſubtile aperitiuũ opilationũ.fran

gitiuũ ventoſitalull.
ODperationes

¶ Pandecta.ca.xxxij. Lignũ Aloev alet con

7

tra debilitatẽ coꝛdis.ſtomachi.epatis et cere⸗

bꝛi.¶ Cõtra coꝛdiacã. retentionẽ mẽſtruoꝝ
cõtra oẽs paſſiones ⁊ debilitates coꝛdis potiſ
ſime ex frigiditate.¶ Uinũ decoctionis eiꝰ di⸗
geſtionẽ cõfoꝛtat.¶¶ Et ſtomachũ inirigidatũ
celefacit.Et ſi abominabile fuerit ponat᷑ parũ
ligni aloes integri in vino per noctẽ.mane vi⸗
nũ exhibeatur. ¶ Suffumigiũ ex eo factũ ⁊ re
ceptũ inſeriꝰ a muliere perembotũ ꝓuocat mẽ
ſtrua. ⁊ ſuffocatiões matricis medet᷑.¶ Simi
liter tritera magna ſumpta cũ decoctiõe ligni
aloes menſtrua ꝓuocat.¶ Jumus eius ꝑ na/⸗
res receptus cerebꝛũ confoꝛtat.i¶ Similiter ſi
accipit᷑ puluis ligni aloes ⁊ gariofiloꝝ ⁊ oſſis
de coꝛde cerui.¶ Et conſiciant᷑ cũ oleo ⁊ inun⸗

gatur caput galli.in die illa et nocte non ceſſa

bit cantare. ¶ Caſſius felix lignũ aloes cõtoꝛ⸗
tat ſtomachũ.et oĩa mẽbꝛa interioꝛa.ſuꝑfluaʒ

coꝛpoꝛis humiditatem expellit.maxime deſto

machoventoſitatẽ diſſoluit.opilationẽ aperit
ventrẽ cõſtipat.fluxui vrine repugnat.i Se⸗

rapion.Lignũ Aloes eſt cõpetens multũ ha⸗/
betibus egritudines in epate:⁊ ad diſſinteriaz

Et ſedat doloꝛem lateris et ẽ ex fumigijs bõis
⁊ datun ex eo aureus vnus ⁊ remouet putredi
nẽ a ſtomacho ⁊ foꝛtificat ipᷣm.i¶ Et ideʒ auc.

atabari. Lignũ aloes ſtringit ventrẽ.⁊ coꝛro⸗

boꝛat viſcera ꝓpter virtutẽ ſtipticam que eſt in
eo cum aromaticitate.Et eijcit ſuꝑfluitatẽ hu

miditatũ coꝛruptaꝝ a coꝛpoꝛe.i Et idem auc.
Ralis. Lignuʒ aloes eſt bonũ ſtomacho hu⸗

mido.¶ Et idem auc.yſaac aben arã. Lignũ
aloes elt bonũ cerebꝛo.⁊ foꝛtificat viſcera.Et
e pellit ſuꝑfluitates humidas.⁊ facit deſcẽde⸗
re flegma a cerebꝛo quãdo fit ſuffumigatio cũ
eo.⁊ maxime illud flegma quod generat᷑ ex va
poꝛibus aſcendentibus a ſtomacho.⁊ expellit
vẽtoſitates.iſ¶ Lignũ aloes remouet ſuꝑfluita

tes humiditat ⁊ confoꝛtat viſcera.⁊ pꝛohibet

iram.i¶ Et maſticatio eius facit oꝛis odoꝛẽ bo
nũ.⁊ contoꝛtat neruos.⁊ acquirit eis vnctuo⸗
ſitatẽ ſubtilem.⁊ confert cerebꝛo valde.⁊ cõſoꝛ
tat coꝛ et letiſicat ipᷣm.⁊ cõfoꝛtat epar.⁊ in ipᷣo
eſt virtus conſtringes naturã.⁊ confert diſſin⸗
terie melãcolice ¶ Et idem de viribus coꝛdis

dicit ꝙ confoꝛtat coꝛ.

ßm quoſdam eſt ſperma ceti piſcis. Et

Pnan gre.latinũ nuncupat᷑. Ambꝛa

em quoſdã eſtfructus arboꝛis ſub ma
ni creſcẽtis.vel gummi.vel mana coꝛ fontis in

mari.Et ſᷣm quoſdam eſt iecur piſcis. Et ſᷣm

quoſdã ſpuma maris.Et ſm alios eſt ſtercus
aĩalis marꝭ.ſed falſo.qm̃ ãbꝛa generant᷑ in fra
Calida ẽ ĩ.ij.ãdu ſicca in.i.circa ſinẽ.Sophi⸗
ſticat᷑ aũt ambꝛa cũ ligno aloes ſtoꝛace cala⸗

mita et laudano reſolutis.addito muſco reſo⸗

luto in aqua roſarũ.⁊ appoſita aqua in parua
quãtitate.Sed cognoſcit᷑.qꝛ ſophiſticata po
teſt malaxari ſicut cera.vera aũt ambꝛa non.
Sera.li.aggre.capᷣ.Hambar ideſt ambꝛa
Naſcit᷑ in mari et generat᷑ in ſpeciẽ fungoꝛũ qͥ
generant᷑ in terra. Et qñ mare turbat᷑ eijcit a
fundo eiꝰ lapides magnos.⁊ cuʒ eis eijcit ſru⸗
ſta ambꝛe.Et plurimuʒ ex ea ingredit᷑ in mari
qð eſt in terris gingios.et in occidẽte.⁊ illa de
fert᷑ almacavde.Deferũt em̃ illuc hoĩes qͥ no⸗
minant᷑ mihere.i.veloces qñ nouerũt ꝙ mare
eoꝝ ciecit ambꝛã. Melioꝛ autẽ ex ea eſt illa qᷓ
inuenit᷑ in inſulis illarũ regionũ.et in littoꝛibꝰ
ipᷣius cũ figura rotũda coloꝛis celeſt. Jla vᷣo

q eſt alba ſicut ouũ ſtrutic is eſt mala.⁊ eſt ila

quã deuoꝛãt quidã piſces magni qͥ dicũt᷑ aʒel
q.cũ deglutiũt eã occidunt᷑ ab ea.et natãt ſuꝑ
quae.quos vidẽtes hoĩes de ʒingios gij ciut

8 N

N dD

De Herbis.

ſuper eos vncos ferreos.⁊ extrahunt ipſos de
mari.et extrahunt ambꝛam de ventre eoꝝ:⁊ ẽ
ambꝛa non bona:maxime que in vẽtre repent᷑
⁊ nominãt eam apotecarq ꝑſie maioꝛis madi
Vex illa q̃ reperi iuxta ſpinã doꝛſi.⁊ eſt pura
et munda multũ ⁊ bona valde.i¶ Aui.li.ij.ca.
de ambꝛa. Ambꝛa ẽ cali.⁊ ſic.Et dꝛ ꝙ ſit cali⸗
diras cius in ij.⁊ ſiccitas in pꝛimo gradu.

Hoprerationes

¶ Pan. ca.xxxviij.Contra ſincopim accipe.ʒ.
i. ambꝛe.⁊.ʒ.i.ligni aloes.et.ʒ.ij oſſis de coꝛ⸗
de cerui.q̃ oĩa reſoluant᷑ in aq̃ro.et fiãt pillule
et ꝓpinent᷑.¶¶ Contra epilentiã.pone ambꝛã ⁊
coꝛnu cerui in vaſe vitreo ſuꝑ carbones et pa⸗
tiens ſuſcipiat per os et nares et multuʒ valet
¶ Cõtra ſuffocationẽ matricis q̃ oppmit ſpi⸗
ritualia.ponat᷑ ſilr in vaſe vitreo cũ alijs aro⸗

maticis:⁊ recipiat fumus ꝑ os vulueꝗ Sera.

Ambꝛa ↄfoꝛtat cerebꝝ ⁊ coꝛroboꝛat ipſum et
ſenſus oẽs et coꝛ:⁊ ↄfert ſenibo ⁊ frigidis com
plexionibo.¶ Sera Ambꝛa virtuteʒ cerebꝛo
pꝛeſtat.⁊ ceteris ſenſiboſeu coꝛdi.adiuuat qᷓ ſe
nes ⁊ illos qͥ a frigidis humoꝛibus poſſident.
¶ Aui. Ambꝛa ↄuenit decrepitis ſubtilitate
ſua:⁊ ↄfert cerebꝛo ⁊ ſenſibi.⁊ confert pectoꝛi.
Et idem de viribo coꝛdis ait.ꝙ ↄfoꝛtat coꝛAl
manſoꝛ.tra.ii.ca.de ambꝛa Ambꝛa calida eſt
Cerebꝛum quoq; atq; coꝛrobuſta efficit

Jer. 6e- r-tt

W

Capitulum. xxj
2◻ Mbꝛoſia alias ambꝛia vagi noĩs ẽ
N. Pli.li. xxvij. Ambꝛoſia circa alias her
as fluctuãs.vnũ fruticẽ denſum ra⸗
moſum tenuẽ.triũ fere palmaꝝ hʒ.tertia parte

radice bꝛeuioꝛe.folijs rute.circa imũ caulem.

ſemen eſt vuis dependentibus.odoꝛe vinoſo
Qua de cauſa botris a quibuſdã vocat᷑:ab a⸗
lijs arthemiſia. Coꝛonant᷑ illa capadoces.et
vſus eius ad ea que diſcuti opaſit yſið.li.ethi.
Ambꝛoſia ẽ herba quã latini apiu ſiluaticum
vocãt.De qua Clirgili.ait. Ambꝛoſieq; come
diuinũ virtute odoꝛẽ aſpirauere.¶ Dyaſco.
Ambꝛoſia quã multi botrim vel arthoniſiaʒ
dicunt frutex eſt multas habens virgas trib⸗

palmis longas.⁊ folia initio minuta rute ſimi

lia. virge lunt plene ſemine
DOperationes
¶ Galienꝰ vi.ſim.far.ca.de ambꝛoſia ſiue api
um vim hʒ ſtipticã ⁊ repercutiẽtẽ.i Om̃e coꝛ
poꝛis reuma phibet:cathaplaſmati adhibita.
¶ Ipſaqʒ; cum vino bibita rotundos lumbꝛi⸗
cos excludit.Et ſuccus eius cum lana impoſi
ta mulieris fluxum extinguit.E ademq; turbo
res oculis imcta pꝛohihbhbet.

R

D

„

CLapitulum xxij/
Momü. Pyal. ca. e amomo. Amo
.mũ genus ẽ adoꝛatiſſime herbe cuiꝰ
fruterx eſt ſilis botruo:in circũitu cu⸗

ſuſiibet arboꝛis naſcẽs.ramulos habet ſiccos
⁊ duros virgulł ſiles coloꝛis ſubrufſi.circa s
ſoliola iũcta⁊ copioſa ex tirſo butruoſum ſe=,
inẽ rodẽs ⁊ ſibi cõnexũ floꝛẽ albũ veluti viole
folijs ſuibo bꝛionie.Cuiꝰtriplex dat᷑ ſpẽs Eſt
em̃ qð appellat᷑ frumetũ.ceteris melius auroſi/

coloꝛis vel flaui:odoꝛis boni.Aliud eſt quod

appellat᷑ medicon pᷣmo inferiuſ naſci in locis
bumectis:? ꝓpterea ſoꝛma maius atq; viride ?-.i/

lene tactu.ſapoꝛẽ oꝛigani habẽs.Lertiũ vero
qð appellat᷑ ponticũ.runſum eſt ⁊ nõ lõgũ:nec
difficile frangibile:butruoſo ſemine plenũ.et
odoꝛe ꝑcuſſibile.ideſt ſtipticũ.Eligendũ aũt ẽ

recẽs et albũ.virgas purpureas habẽs epan

ſum ⁊ ſemie plenũ.¶ Pli.ca.de amomo.Amo

mũ vocat᷑ eo ꝙ veluti odoꝛẽ cinamomi iferat

naſcit᷑ in ſxria ⁊ armenia.frutex eſt botruoſum

ſemẽ reddẽs ſibi cõnexũ.floꝛe alboveluti viole
figura folis ſimilibs bꝛionie.odoꝛe etiã bono

ſomnũ incitat:Et eſt ca.⁊ ſiciniij S.¶ Gal. vi.
ſum ſar.ca.de amomo. Amomũ hoc quidẽ vi

detur m virtutẽ aſſimilari acoꝛo.niſi ꝙ ſiccꝰ

plus eſt acoꝛue:digeſlibilius vero amomum
Et dixit Gal.in qnta amphoꝛiſinoꝝ.q; omĩa
alia calida foꝛti caliditate ſunt ſilia.ſq; in hoc
amomo.ſicut ſt caſſia lignea.capſus.amomũ
cinamomũ.⁊ faciũt ſodã.Et ſilr faciũt plures
alie ex ſpeciebus q̃ ſunt ſubtiles ⁊ calide.Et q̃
dam adulterãt amomũ cũ plãta q̃ dicit᷑ amo⸗
mides.eo ꝙ ſunilat᷑ amomo.niſi qͥ a non habʒ
odoꝛẽ eiꝰ nec tale ſemẽ.et naſcit᷑ in armenia.et

flos eius eſt ſimilis oꝛigani.Si vis nõ decipi

ab bac vel a ſilib caue a plãta q̃ ẽ nimis iuue⸗
nis.⁊ elige illã cuiꝰrami egrediunt᷑ ab vna ra⸗
dice. Cirtus eius eſt calefaciuna
ODperationes

¶ Dyaſ. Amomiʒ eſtpᷣſtãs ſomnũ. tumoꝛes

etiã cathaplaſmatibꝰ admixtũ ſedat. Miſcet᷑

Diueſis antitotis ⁊ miris et varijs odoꝛibus
grate miſcet᷑.¶ Serapᷣ.Amomũ inducit ſom
nũ ⁊ ſedat ſodã qũ emplaſtrũ cũ eo ſit ſuꝑ frõ⸗
tem. ⁊ maturat apata calida.⁊ ↄfert pucture
ſcoꝛpionis:qũ fit emplaſtꝝ cũ co ⁊ oʒimo ⁊ po
nit᷑ ſuper locũ pũcture.i¶ Et idẽ auc.humaym
filij Jiaac. Amomũ eſt res q̃ inebꝛiat.etem̃ de
Pꝛietate eius elt ꝙ inebꝛiat et facit doꝛmire.
¶Aui.Amomũ maturat apᷣata ca.Et eiꝰ de
coctio bibi ad podagrã ⁊ ſedet᷑ ĩ ea.Et cõfert
doloꝛibo matricis.⁊ intrat in peſſarijs matri⸗

Trattatus

isa ſede in decoctione eius ad doloꝛẽ rennſ

ca.ẽ ſic. qd ad opilationẽ epat ex rigiditate

E pficiens.doloꝛẽ aufert matricis.in capite ſif
grauedinẽ ⁊ doloꝛẽ atq; ſcothomiã generat.

Capitulum xxi,j)/
Meos. Serap̃. li. aggre. c. nachana
Pas ameos. auc. Dyaſ.qͥdã noĩant

ipm poiuuũ anthomation.id ẽ ciminũ
ethiopiũ. Uerũ natura cimini ethiopij eſt alia

a natura ameos ⁊ eſt notũ.Eſt nãq; ſemẽ fere
ſile cimina ethiopio.niſi qͥa eſt minꝰ eo multũ
⁊ albiꝰ⁊ duriꝰ.et in ſuo ſapoꝛe eſt de ſilitudine

ſapoꝛis oꝛigani.Et illud qð ẽ elegendũ ex eo
illð qdð ẽ recẽs ⁊ mũdũ.Et idẽ auc.gal.Ma⸗
gis iuuatiuũ qð ẽ ex eo ẽ ſemẽ eius.⁊ in ſapoꝛe

eiꝰ ẽ amaritudo pauca ⁊ acuitas.et virtus ei⸗

Eq̃ calefacit ⁊ ſiccat in tertio gradu.

Dperationes
¶ Dyal.auc.aben meſuay ditxit ꝙ ꝓuocat vri
nã.⁊ ſemẽ ẽ bonũ ſe.antiqͥs.iſ Et qñ eius de⸗
coctio ponit ſuper pũcturã ſcoꝛpionis aufert
doloꝛẽ.et ẽ bonũ frigiditati ſtomachi et epatꝭ
⁊ auſert opilationẽ.⁊ ſedat nauſeã.et deſiccat
humiditates ſtomachi.i¶ Et eſt bonũ humidi

S

De Yerbis.

tatiqẽin pectoꝛe.⁊ mũdificat viqꝗs renũ ⁊ veſi

ce:et ectrabit lapidẽ ex cis poſtq; fuerit factus

Capitulum xxiiij

Midũ vel amilũ.⁊ eſt ſuccus frumẽ⸗
N ti. ⁊ ð? amilũ ab a qð eſt ſine ⁊ melos
Agrece.i. mola eo ꝙ ſine mola fit:vnde
amidũ ſiue amilũ eſt medulla frumẽti qð ĩfun⸗
dit᷑ ⁊ tundit᷑ donec furfur ſuũ dimitat.denide
cũ aqua mittit in ſpoꝛtulã. ⁊ cũpᷣſſura colat.et
cũ in vno vaſe velut fex recederit aq̃ᷓ effuſa in

ſole ſiccat poſt hoc leuiter ſtringat᷑. Caſſus

felix ca.de amilo. Amidũ tẽperate caliditatie

eſt ⁊ bumidũ qð ſic fit. Frumẽtũ in aqᷓ frigida
ponat᷑ per diẽ ⁊ noctẽ ⁊ de die in diẽ aq̃ romo⸗

ueat᷑ quouſq; frumẽtũ videał᷑ putreſieri.dein⸗
de aqua remota optime teratur et cũ eadẽ aq̃ᷓ
optime confectũ per pãnũ expmat᷑.et ſoli expo

nat᷑ vt exſiccet᷑ vſq; ad aque cõſumptionẽc.⁊ fre

quẽter remoueat᷑ aqua frigida donec dealbet

qð reſidet deſiccat᷑ ⁊ idurat.¶ Sera.li.aggre.

ca. de ami. Amilũ infrigiditat et deſiccat plus
qᷓ; frumentũ.Et melius ex eo eſt illud qð fit in

eſtate.Et modus operatiõis eiꝰ ẽvt accipias

de frumẽto:⁊ ipᷣm bene purges:⁊ infundes in

aq dulci ⁊ laues ipᷣm cũ ea ⁊ poſt pꝛoijce aquã
illã cũ qua ipᷣm lauiſti ⁊ funde ſuper ipᷣm aquã
aliã.⁊ facies ita qnquies in die ⁊ ſi potes ĩ no

cte ſilr.⁊ q molliſicat opoꝛtet ꝙ eijcias aquã
eius cũ facilitate ſine agitatione aliqme cũ aq̃ᷓ
egredietur aliqͥd de lacte.Et poſtq; hoc fecerꝭ
calca cũ pedibo ⁊ ꝓijce ipam aquã.⁊ qð ſuper⸗

natauerit ſuper aquã ex furfure college cũ cac⸗
cia ꝑfoꝛata.⁊ abijce reſiduũ.poſtq; vero pur⸗

gatũ fuerit a furfure ⁊ colatũ poneſuꝑ lateree

nouos ⁊ expone ſoli calido.⁊ ſi remãſerit in eo
aliqua humiditas poneſuꝑ ignẽ.Et ſapoꝛ eiꝰ⸗
eſt acetoſus.⁊ virtus eiꝰ eſt pauce caliditat ſʒ
ẽ cõpoſitũ ex virtutibo cõtrarijs.Nã vna ẽ fni⸗
gida ꝓpter acetoſitatẽ q ẽ in eo et alia calida a
caliditate eiꝰq̃ eſt a farina.q̃ ẽ in eo a caloꝛe pu
trefaciẽte.Eſt aũt optimũ amilũ recẽs ⁊ candi
dũ et leue ſine vllo acere ⁊ inqͥnoſo odoꝛe

HPHbpbperationes

¶ Dyaſ. Amili facit ad abſtinenduʒ reuma
oculoꝛũ.altavulnera oculis replet:aſpꝛedineʒ

oculoꝝ tollit.¶ Danguinẽ renjcientibus bibi
tum ſingulare pꝛeſidiũ ẽ.i¶ Aſpꝛedines arte n

arũ defleuit. Jus collo lactis miſcetur ⁊ pflu⸗

um ventris ſtringit valde.poteſt autẽ leniter
ſtringere ꝓpter qð in collirijs lachꝛmas ſtrin
gentibus miſcetur. valet ſilr apoſtemata ſoi
ritualium et tuſſim coctum in aqua oꝛdei cum

lacte amigdalarũ additis penidijs.¶ Sera⸗

pio Amilũ confert humoꝛibus curratibus ad

oculos ⁊ vlceribus que dicuntur fel ſeoles

¶Et qᷓndo bibitur abſcindit ſanguinem qui

venit a pectoꝛe.⁊ lenit aſperitatẽ gutturis

¶ Et q̃ndo miſetur cum lacte in aliuo cibo H̊

idem facit

Trattatus

Capitulum. xxu
PPeen⸗ grecũ nomẽ eſt. latine nux

A. longa dꝛ.Cunctis arboꝛibo poꝛſe flo
Xreↄucſtit.⁊ ad ferẽda poma arbuſta:
cetera puenit Ex his alie ſunt dulces:alie ama
re.Sed agricole huic generi ſic mederi ferunt
Tercbꝛant cius radicẽ et in medium inſerunt

ſurculum arboꝛis qᷓ pice dicit᷑. quo facto ſucii

amaritudo deponit. Hec yſidoꝛus.i¶ Plini.
li.ij. Arboꝛes quedã pꝛime germinãt.⁊ ĩter no
niſſimas nudant᷑.vt amigdali⁊ fraxini⁊ ſam⸗
buci. ex his nempe que aquila hieme oꝛiẽte cõ
cipiũt. Primo oĩm amigdale foꝛent menſe ia⸗
nuario.Pomũ vcero maturant menſe martio
Perditq; faocillime fructuʒ ante maturitatem
amigdala.ſicut et ficus et palma. Ex libꝛo de
natu.rerũ. Amigdalus in locis calidis fructu
abundat.igidioꝛibus aũt locis arboꝛ vetu⸗
ſta floꝛe Bper⸗ neger.
Pprrationes
Bli.li.cxiin. Amigdale amare radix ð cocta
cutẽ in facie coꝛrigit ⁊ coloꝛem hilarioꝛẽ facit.
HFiuces ipſe ſomnũ faciũt et auiditatẽ ¶ Aui.
Arboꝛ amigdalarũ amararũ cũ optime terit
atq; cũ aceto et oleo roſaceo permiſcet᷑:ꝛ inde
fit emplaſtrũ fronti confert ſoda. Radix etiaʒ
cius decocta et ſuꝑ pannũ linita.foꝛtis eſt me
dicina.¶¶ Conſtantinus in libꝛo gra. Radix
amigdale amare pulueriſata:et cũ aceto tẽpe
rata:ſit bonũ vnguentũ cõtra lentigines ⁊ im
petiginem. omneſq; ſoꝛdicies cutis.⁊ maxime
contra moꝛfeam. Quʒ vino potui data tuſſim
curat.lapidem frangit.¶ Dyaſ.c.de amigda
lis. Arboꝛ amigdalaꝝ dulciũ ẽ debilioꝛis ope
ratiõis q; amaraꝝ arboꝝ.amare ſunt ſubtili⸗
atiue et pꝛouocatiue vꝛine.i¶ Sera.aucto.ar
thigenis dulces amigdale ſunt calide ⁊ humi
dein pꝛimo gradu. Etidẽ aucto. Meſuay
Quando comedunt᷑ cũ coꝛticem ſuo ſtringuůt
gingiuas.⁊ ſedat qð accidit in oꝛe ꝓpter ſuam
põticitatẽ.Et qñ comedunt᷑ cũ ʒuccaro ſuo de
ſcẽdũt a ſtomacho.⁊ qñ ſicce toꝛrefiũt ſunt cõ
uenientioꝛes ſtomacho ⁊ augent ſperma ſicut
auellana ⁊ ſiſtici.¶ Idem auc.albugerig.Bũ
mi caꝝ adminiſtrat᷑ ſicut gũmi arabicũ et pꝛu⸗
nax.¶ Gal.xi.ſim.far.de amigð.Dulces ami
gdale in cis ẽ amaritudo eaꝝ occulta que non
apparet ſenſui:qꝛ vicit in eis dulcedo.veꝝ qñ
vetcraſcunt apparet maniteſte. Uirtus earuʒ
tẽper ata eſt cũ caliditate.pꝛeualet em̃ in ipſis
abſterſiua ⁊ ſubtiliatiua ſubſtãtia. ꝓꝛopt᷑ quã
expurgat viſcera.et pulmonem et toꝛaccem.ex⸗
puitiones opcrantur bũoꝛum.¶ Rabbimoy

d n

D

bꝛo ſco. Anacardus eſt ſrucs ſilis oſſi dac
tili. ⁊ medulla eius ẽ ſilis medulle nucis dulcꝭ⸗

rarus frangibilis: in cuius raritate eſt mel: vi

maſticant ⁊ non nocet cis.⁊

Hohprrationes

mouet etiam calida apoſtemata in interioꝛib⸗
¶ Confert frigoꝛi neruoꝛum.et eoꝛum molli⸗

ſes ca. de amigdalis. Dulces amigdale pꝛo⸗
uocant ſomnum temperatum. et coquinatum
cum eis humectat ventrẽ.et ſunt laudabiles.
et ſaluant ſubſtantiam cerebꝛi.

imperitis medicis dicit᷑.qdð eſt falſuʒ
K[Rſec eſt fructus cuiuſdaʒ arboꝛis que
vocatur pediculus elephantis.iſ Auicẽna li⸗

PPhpenuun pediculus elephantis ab

in quo nõ eſt nocumentũ.Et coꝛtex ipſius eſt

coſum habens odoꝛcm. Et ſunt hoĩes qͥ i᷑jm
8. pꝛopꝛie cum nuce

calida eſt ⁊ ſicca in quarto.

¶ Auicenna. Eius mel eſt vlceratiuũ apoſte⸗
matũ ⁊ aduſtiuũ ſanguinis:et humoꝛuʒ.Era
dicat verrucas.et auſert albaras:et eradicat
barulos.et ſanat alopitiam flegmaticam.Cõ

d8

ficationi:et paraliſi et toꝛtureſſ Confert coꝛ
ruptioni memoꝛie:cũ eius conſectio nota ana
cardiuum ſumitur. Sed tamẽ cõmouet alie
nationem et melancoliam. ¶ Suflumigant

De Herbis

cum eo emoꝛroides et exſiccantur E ſtex ſum⸗
ma venenoꝛum.et addutit humoꝛes et interfi⸗
cit.¶ Ex eius quidem tiriaca eſt lac vaccinuʒ
butiro inde extracto.Et oleũ nucis eius fran⸗
git virtutẽ.loco eius ponitur quintuplũ pon⸗

deris cius de badaham. et quarta ponderis

ipſius de oleo balſami.et certia põderis ipᷣius
de napta alba.

Capitulum. xxvij
Netum eſt herba oꝛtulana odoꝛifera
Pla.Aneti ſemẽ pꝛincipaliter cõuenit
vſui medicine.radix ſecundario.herba
vero tertio.i¶ Palla. Menſe febꝛuario anetuʒ
ſe ritur loc frigidis. Omnẽ ſtatũ celipatit᷑ ſed
tepidioꝛe locat᷑. Rigandũ eſt ſiſe abſtineat im⸗
ber:ſerendũ eſt rarius.aliqui ſemẽ eius nõ ob⸗
ruũt. Opin ites ꝙ a nulla auetangat᷑.¶¶ Se⸗

¶ Merito ergo coctũ in oleo diafoꝛeticũ ⁊ im
moleſiũ ſomniq; factiuũ ⁊ digeſiiuũ crudoꝛũ.
necnon indigeſioꝛũ humoꝛũ etiſtit:appꝛopin⸗

quat vtiq; oleũ quod ex eo aperitiuis digeſti⸗

uis farmacis dictis niſi quia paulo calidius il

lis et ſubtiliũ paruũ eſt.Et ideo diaſoꝛeticum.

vſtũ vero tertij ſit gradus calefactiuũ et ſiccũ.
Et ideo mollib vulneribo appoſitũ pᷣſtat ope⸗
ram.et pᷣſertim eis que in pudendis.humidius
aũt et minus calidus ridere eſt ad hec.⁊ euchi
mũ q̃ſi digeſtibilius eſt et ſomni factiuũ. Et
idem Serapion auc.aben meſuay. Anetum

aſt calidũ. Inducit ſomnũ.et oleũ eius eſt bo⸗

num ventoſitatibus.Et ſemen eius in polẽtis
poſitum multiplicat lac quando accipitur ſo⸗
lñ minuit ſperma.et debilitat viſuʒ.maxime ni
mius vſus eius.i¶ Paulus capᷣ.de qneto.De⸗
coctio eius valet ſtranguirioſis ⁊ diſſurijs da
ta.et potiſſime ſyrupus factus ex decoctione
eius et ʒuccaro.i¶ Plinius libꝛo.xx.Anetum
ructus mouet.et toꝛmina ſedat.alitũ ſiſtit.Ci⸗
nis eius vuam leuat.oculos.et genitura ʒebe⸗
tat.¶Ad emoꝛroidas accipe puluerem vrti⸗
ce et puluerẽ aneti.confice cum melle.et emoꝛ⸗
roidas iunge.

rapion.ii.aggre.ca. Uebet id eſt anetũ oibus
notum eſt. virtus eius eſt que calefacit in fine
. tertij gradus. ⁊ deſiccat in pꝛincipio ſci ¶ Ha
lienus.vi.ſimpli.far.ſm tranſlationẽ grecam.
Anetũ calefacit quidẽ adeo ſemꝑ vt ſcdi gra⸗
dus ipᷣm intenſiputanduʒ. vel.iij.remiſſi.in ſic.
vero.ij.gradus eſt inchoanter. vel pmi intenſi

OPbperationes

H .

——

Capituluum. xxvii

N O n „

Tractatus

.flos viciſſi. IJdẽ ſunt Dyaſ.ca. Enantil

umicd eſt antefloꝛuʒ. vel flos vitis agre

ſtis qᷓ cũ ceperit floꝛeꝛe.colligendi ſt floꝛes ipᷣi

⁊ deliccãdi.⁊ alio noĩe vocat᷑ vitt iſta labꝛuſta

floꝛes eius optime redolẽt et ſiccant in vmbꝛa:
et inteſtare reponedi ſũt. et meliꝰ naſcit᷑ ĩ ſyria

HPperationes

¶ Dyaſcoꝛides. Clirtus eſtei ſtiptica. vñ ſibi⸗

bitũ fuerit euſtomaticũ eſt et diureticũ.ventrẽ

ſtringit.ſanguinem reijcientibus ſi ubuenit. 2 bi
bitũ ⁊ impoſitũ ſtomacho fetoꝛẽ oꝛis emüdat.
digeſtionẽ ſtomachi celebꝛat. mixtũ oleo ⁊ ace
to doloꝛẽ capitis fomẽto tollit.¶ Succus vi⸗

ridis in cathaplaſmatibo adhibitus vulnerare

cctia ſine tumoꝛe ſeruat.E gilopas initio vul
enribo oꝛis et gingiuaꝝ vtile eſt. ¶ Uulnera ad

ſanitatẽ perducit. melle addito ⁊ oleo roſarũ?

croco ⁊ mirrhai¶ Peſſarijs neceſſanie adhibet
fluxus matricis peſſario facto ſtringit. reuma
oculis ſuſpedit.¶ Cathaplaſmatibo adhibitũ
ſtomachi egeſtionẽ ſoluit.et maxime cũ polen
ta a vino mixtũ et impoſitũ.i¶ Cõbuſtuʒ vero

inteſta cũ carbõibo collirijs benemiſcet Pana

ricia oculoꝛum et pterigea purgat melle addi⸗
dito reuma gingiuarũ.⁊ vulnera curat.

* Nte floꝛum vel flos vitis agreſtis.lei

Capitulum. xxir.

DHNiſum. Platearius. Aniſum quod
Pͦ nomine ciminũ dulce dicit᷑:ſemẽ
eſt cuiuſdã herbe ſimile nomĩe appel⸗
late. Et eſt calidũ ⁊ ſiccũ in tercio gradu. Uir⸗

tutẽ habet diſſoluẽdi ⁊ cõſumẽdi.q Dyaſco.

ca. de aniſo. Aniſum feruentis eſt virtutis. ſcz

calidũ ⁊ ſiccũ.⁊ nature mictualis ⁊ ſcarotice id

eſt inceſiue. ¶ Sera. libꝛo aggre. cap. Aneiſin
auc. Dyaſcoꝛi. Aneiſin qð deo eſt recens eſt

bonũ.habens groſſa grana plena ⁊ non exco

riatur quando fricat᷑ excoꝛiationibo ſimilibus
furfuri. Et habet odoꝛẽ bonũ foꝛtem.Et illud
quod eſt ex inſula Cretenſi eſt melius.Et poſt
ſllud eſt babylonicũ. Hyſpanicũ vero eſt dete
nius.Et quod ex planta eius eſt magis:iuuati
uum eſt ſemen eius. ¶ Halienus. vi. ſimpli.far

ma.ca.de aniſo. Sapoꝛ eius eſt acutus. ama

rus modicũ.Et virtus eius eſt que calefacit ⁊
deſiccat ĩ tercio gradu.Pꝛopterea ergo ⁊ diu

reticũ eſt. Uentoſitates autẽ que ſᷣm ventrem

ſiſtit ¶ Auicena libꝛo.ij.ca.de aniſo. A niſum
eſt ſemẽ feniculi romani acuitatis maioꝛis q;
nabati. Et ex eo melius eſt quod eſt pondero
ſum.⁊eſt calidum ⁊ ſiccum in tercio gradu.

¶ Dyaſcoꝛides. Aniſum qꝛ mictualis eſt vir
tutis yctenicis medetur.ſitim tollit bibitũ ve⸗
nenis occurrit.inflatiões amputat.ventrem
ſtringit. menſtruis imperat.i¶ Lac mulierib⸗
ꝓuocat ⁊ auget.bibitũ ventrẽſtimulat. Jumi
gatiõe nanibus adhibitũ doloꝛẽ capitis tollit

Auriü doloꝛem cum oleo roſarũ adhibitũ

mitigat. ventoſitatẽ vẽtris tollit et doloꝛem.
¶ Optimũ aũt eſt cretiqmm. deinde egyptium
Hallicũ vero meritiſſimũ.Oaulus capᷣ.de ani
ſo. ¶ Contra liuoꝛem expercuſſione conterat᷑

ciminũ ⁊ aniſum.⁊ incoꝛpoꝛent᷑ cum cera et ca
lidũ ſuper ponatur.¶ Aniſum ſimiliter auget
lac⁊ ſperma aperiendo meatus.⁊ mdat hu⸗
miditatem matricis.i¶ Almanſoꝛ tractatu ter
cio capitulo de aniſo. Aniſum calidum eſt qð

ventoſitatis diſſolutiuum exiſtens. epatis ape
rit opilationem coeundi pꝛeterea voluntatem
ſtimulat. ¶ S erapion libꝛo aggregatoꝝ au⸗
ctoꝛitate.Oyaſcoꝛides Clirtus eius eſt deſic⸗
catiua ⁊ calefactiua. Et expellit ventoſitates
a coꝛpoꝛe ⁊ ſedat doloꝛem Et puocat vꝛinam
⁊ ſudoꝛc.⁊ cõfert hydropiſi.i¶ Et abſcindit ſi⸗
tim qᷓ fit ab humoꝛib ſalſis qũ ſumit᷑ in potu.
Et eſt conueniens venenis ⁊ inflationibus
et ſtringit ventrem. et abſcindit bumiditates

O SKD A de D ü

7 —

—

—

SJA W,‿n⸗, —w⏑

De Herbis

NKabas a matrice fluentes.⁊ pꝛouocat lac.¶ Et

4

excitat libidinem.et quando attrahitur odo⸗
ratu fumigatio vapoꝛis cius ſedat ſodaʒ ¶¶ Et
quando tentur ⁊ miſcetur cum oleo ro. diſtil⸗
latur in aurem.curat quod intra ipam accidit
ex caſu aut percuſſione.et ſedat doloꝛem eius

(Et idem auc.bugeri. Aperit opilatiões epa
tis.ſplenis renum et matncis. Et mundificat
vias que ab humoꝛibus opitulantur. Et pꝛo⸗
pter hoc confert ſebꝛibus antiquis.⁊ habet in
ſe acuita tem ꝓpinquam aduſtioni.quare ſol⸗
uit ventoſitates:maxime cũ ipſum aſſatur.

¶ Auicenna.Aniſum eſt aperitiuũ cum ſtipti⸗
citate parua.Et eſt ſedatiuum doloꝛum.et re
ſolutiuum ventoſit atũ:et pꝛopꝛie ſic aſſetur.et
in ipſo quidem eſt acuitas qua medicinis adu
rentibus ſit vicinum.

. *
— 4
7772 & D
5 4
““”

Secũda eſt que folia et haſtas ſuniles came⸗
pithi habet.ſed aſperioꝛa et minoꝛa.floꝛẽ pur⸗

pureũ et odoꝛẽ grauẽ:adix cicoꝛce ſimilis

Dperationes

Halienus ſexto ſimplicin farmacoꝛum cap.

Antcillis.D uplex quidem eſt.ambetamen me
diocriter ſiecant.vt et vlcera ſolidẽt. Alterave
ro que camepitheos aſſimulat᷑.plus vtiq; q;
alia ſubtilium partium eſt:vt epilenticis confe

rat.hec autem et abſterſiuioꝛ q; altera eſt¶ Al

manſoꝛ tractatu ternio capł.vſnen.id eſt.antil

lis calida eſt et ſicca que purgat et aperit epila

tionẽ.carnemq; coꝛrodit ſuperſluam.vniuer⸗

ſaliter autem omniũ iſtarum herbaruũ bonum
habentiũ odoꝛem qᷓ; plures calide ſunt.niſi il⸗
le ex quibus ſentitur illud quod diximus ſcili⸗
cet frigiditas manifeſta:ſicut ſentitur in aqua
roſata et camphoꝛa atq; ſandalis.

CTeopitulumxrr

Dyaſcoꝛides. Duo ſunt eius genera.

Anum habet folia lenticulis limilia.
Alia habet folia ſimilia camepithi Pꝛunna ba

bet haſtam alcam duobus palmie erectaʒ cuʒ

folijs mollibus. Radix eii ſi miioꝛ ectenuis
Naſcitur locis herboſis etſolaris guſtu ſalla

Capitulum. xxxj

. Hthos vel Roſmarinus q idem eſt:
¶Sera. li. aggre. ca. laieralmarien id
eſt anthos inquit. Eſt arboꝛ maris.et

eſt alpinal fac et xacola. Et dicit auctoꝛ Dyaſ.
Species roſmarini ſunt tres. Una earum ba

bet ſemen quod nominatur ſachi. Et habet ſo
lia ſimilia ſolijs maratri. niſi quia ſunt la⸗

„ d dO

△ D

tioꝛa parum groſſioꝛa.et extenditur ſuper ter⸗

ram circulariter. habens bonũ odoꝛem et lon

gitudo ſtipitis cius eſi vnius bꝛachij et puus.
t haber multos ramu os ſuper q̃rũ ſummita⸗

ies ſunt capitella in quibus eſt ſemen album ſi

milc ſemini plante que diciũ ſpondilion mun⸗
dum anguloſum. acuti ſapoꝛis.in cuiꝰ odoꝛe

eſt ſimile odoꝛi reſine pim.⁊ q̃ndo maſticatur

moꝛdicat linguã. Radix vero eiꝰẽ alba mltuʒ
c(nius odoꝛ eſt ſicut odoꝛ thuris.Et eſt ſpecies
aglia ſupꝛadicte.niſi quia ſemen eius eſt latum
mngrũu ſimile plante ſpondilion. habens odoꝛẽ
bonũ ſed moꝛdicat linguã. ⁊ habet radicẽ exte
rius nigram. interius vero albam. Eſt ſpecies
alia ſimilis ſupꝛadicte.miſi quia ipſa nõ habet

liipitem nec ſemen nec fioꝛem.et naſcit᷑ liano
tis locis petroſis ⁊ agreſtibꝰ.iyſi:Roſmari

num latuii ab effecttu herba lalurarẽ vocant.
ſolia habet leniculi ſinnlia atq; aſpera.et rota

tim terra pꝛolirata.¶ Pla. Roſmarinꝰ ẽ her
ba calida et ſicca:euius ſolia ⁊ floꝛes compe⸗
tunt vſui medicine.flos autem anthos dicitur
vnde ſu electuariũ qð dicit᷑ dyanthos. Inlo⸗
cis marinis creicit vnde et nominat᷑.habet vir
tutẽ cũſoꝛtandi ex aromaticitate:diſioluẽdi ex
caliditate.eltergendi ⁊ mũdiſicandi:et cõſumẽ
ai ex ſiccitate et virtutẽ diafoꝛeticam ex caloꝛe
ꝗperiente.uq; calida ct ſicca eſſe dicat᷑ in ex⸗

cceſſibus ab auctoꝛibus nõ determinat᷑.herba
ipa lbanotides vel dentrolibanũ dicit᷑ quidã

tamen dicut ꝙ ſit frutex.alij vero q; herba ſit
Cum inuenitur in medicinis receptio anthos
vel roimarim.debent poni floꝛes folia vel liba
notidis vel dentrolibani.loꝛes ad ſolem de⸗
ſiccati.per annum ſeruantur in efticacia mul⸗
a. Dimiliter et foÜllaia.

Operationes

¶ Contra ſincopim et cardiacã paſſionẽ dat᷑

dianthos cũ v ino oſſis de coꝛde cerui.Uel de
coctio ſit in vino vel aqua roſarũ.ipᷣmq; vinuʒ
datur patiẽti.i Cõtra frigiditatẽ aut debili⸗
tatẽ cercbꝛi roſmarini decoctio ĩ vino ſit.⁊ pa
tiẽs diſi ooperto capite ſumũ recipit.i¶ Con⸗
tra vue humiditatẽ acetum vel vinũ decoctio
nis eius gargarilat᷑. ¶ Comra ſtomachi fri⸗
giditatẽ ⁊ ad d igeſiionem conſoꝛtandã dyan

thos vcl vinũ decoctionis eius.⁊ maſticis na⸗
ſcitur. ¶ Comtra ſiomachi doloꝛẽ ⁊ in teſtino
rum cx ventoluate. inum decoctionis eius.
ac cimini ponatur.¶ Ex ſinonomis notandũ
hoc nomẽ anchos apud grecos pꝛo quoli⸗
bet f oꝛc ſumitur.ſed apud nos pꝛopꝛie roſma
riii vcl libanondis anthos ⁊icitur.

Capitulum. xxxij

◻ ½ M
A iſa eſterba cuius radix digitos ĩ⸗
Piirconn Sanguinei quoq; colo⸗
ris eſt.vnde etiam pictoꝛibus ad pur⸗
urã effio iendam vel efficiendam in vſu cẽ.Ex
erbario ancuſa duplex eſt. Unam quam af⸗
fabatam vocat.alia que maxime medicine ap
ta eſt. hec ĩ terra pꝛeſſa.ſpinoſis folijs ſine cau
le naſcitur.et menſe ſebꝛuario legitur.
¶ Dxyaſcoꝛides. Ancuſe duo ſũt genera Una
ſiquidem habet folia lactuce ſumilia.ſed acuta
ct aſpera ⁊ integra ⁊ ſpinoſa. Radix ceſt ei groſ
ſitudinem habens digiti.coloꝛis ſanguinci.in
cſiate digi os inſficièe. Haſcitur in locis cultꝭ
habens in E gypto ſolia ſuper terram ſparſa.
virtutis redarguentis eſt.radix medetur com
bullionibus:

Dperationes
¶ Oyaſcoꝛides.Ccra et oleo additis v ulncra
renum optime curat. ¶ Ignem ſacrũ cum xo
lenta extginuit. maculas coꝛpoꝛis et lepꝛas cũ
accto impoſita emundat.¶ Suppoſita men
ſiruis imperat.aboꝛtum facit.¶ Eius elixatu

ra recte mulierum ſtericis adhibeĩ NHe freticis
aut ſpleneticie opitulat᷑.et cum vino ſcbꝛienti
bus ¶ Ems quoq; ſolia ventrem ſiringut cũ
vino bibita. Ipius berbe decoctio men bꝛum
arcuatum ſanat. Radit eius in oleo deco⸗
c(ta et cera facit ad combutionem.

Capitulum xxxjü.

db OESN

in
i
4

to

nen

e
i⸗

1 5

— — =

d

De Herbis.

Pannzn' sen libꝛo ethimologia⸗

rum. Apium dicitur eo ꝙ aper id eſt
caput antiquoꝛuʒz eo coꝛonabat᷑. Hãc

herbam hercules pꝛimus capite circumtulit.
¶Auicenna Apium aliud montanũ aliud ſil

ueſtre aliud domeſticũ.et aliud quod oꝛitur in
aqua domeſticominus.cuius eſt ſicut dome⸗

ſticivirtus. Eſt ⁊ alia ſpecies eiꝰ que nominat᷑

ſumurion minus domeſtico Crus habens cõ

cauũ ad albediuem decliue.ſoꝛtius eſt roma⸗

nũ montanũ.Eſt autem in pꝛimo calidum in
ſecundo ſiccum.i¶ Pandecta capitulo quin⸗
quageſimo.i¶ Apij plures ſunt ſpẽs Nam eſt
apium domelſticum vel oꝛtiuum.Et eſt apium

ramnum ſiue apium riſusEt eſt apium emoꝛ

roidarum.Et eſt apium quod dicitur cereſoli⸗

um. Et eſt apium campeſtre.Et eſt apium hx⸗

ſpanũ.Et eſt apium perſicũ.Et eſt apiũ agre⸗
ſte. Et eſt apium montanũ.Et eſt apium aqua
ticum.Et eſt apium ruſticũ.Et eſt apiuʒ quod
dicitur regalia.A pium domeſticum om̃ibus

notum:qð Dyaſcoꝛides vocat oꝛtiuum quod

calidum eſt in pꝛincipio tertij gradus.ſiccum
in medio eiuſdem cuius ſemen maioꝛis eſt effi⸗

cacie.ſecundario radix.tertio herba.Cũ auteʒ

in medicina receptio apij ſimpliciter inuenitur
ſemen apponendum eſt.quod a multis ſelinuʒz

appellatur.licet tot a herba ſic vocatur.
¶ Palladius.Et apij genere eſt ypoſelinon
durius.aut auſterius.et oleoſelinõ molli folio
et caule tenero.quod naſcitur in lacunisEt pe
troſelinon quod maxime in locis aſperis.hec
omnia genera poſſunt habere diligentes in oꝛ
ti cultura.¶ Conſtantinus.Eſt autem apij ge
nus quod vulgus cereſoluʒ vocat de quo ſci⸗

licet dicitur inferius.

Operationes

¶ Apium domeſticũ puocat vrinã ⁊ mẽſtrua
et reſoluit ventoſitates.et pꝛopꝛie ſemen eius.
¶ Succus eius in quo ſatofragia decocta fu
erit ſtranguirioſis et diſſurrioſis ſubuenit.lł
ſaxifraga. grana ſolis.ſilipendula et lapis li⸗
cis coquãtur in ſucco apij.et in colitura addi⸗
to zaecaro fiat ſirupuſt.qui mane detur cum
calida.

Succus apij agreſtis vel acetum et oleum

violarum vel roſarum miſceantur.et buliãt in
vaſe vitreo ad ignem. Et cum tali olen calido

caput patientis inungatur.valet contra litar⸗

giam et freneſim.pꝛius capite ralo.
¶ Succus decoctiõis apij et tamariſci ſple⸗
nis et epatis opilationem ſoluit et duritiem ſzʒ
pꝛopꝛie ſpleniiis. .—
¶ Aliud Sumatur decoctio radicis apij ſe⸗
niculi petroſilini.ſiat ſyrupus cõtra vcteritiaʒ
ex ſucco apij et ſcariolarũ.⁊ detur cũ calida
Contra hydropiſim radix apij ⁊ feniculi bu
liat in ſucco fumi terre.et in aqua decoctionis
addito ʒuccaro.ſiat ſyxrſupus.miromodo con⸗
ſumit flegma.
¶ Jiant etiam iſti leuco flegmaticis et ypoſar
tica laboꝛantibus. Recipe ſucci apij lib.i.ſuc⸗
ci ſcariolarũ lbᷣ.ſ.maſticis.ʒ.i.facta decoctio⸗
ne coletur.poſtmodũ addito zuccaro ſiat ſyru
pus in ſine decoctionis addatur pulueris eſu⸗
le ʒ.ij.⁊ pulueris reobarbari.ʒ.ſ.mane cum ca⸗
lida eꝛ hibeat᷑ contra amꝑ humerinam pᷣccdat
purgatio.deinde coquatur agaricus cum ſuc
co apij in pomo coloquintide.vel in in alo ter⸗
rev acuato ſeu cauato.et decoctio talis detur
quotidie patienti.

„

V.ota ;' apium nocet pꝛegnantibus:qꝛ vir

tute ſua diſioluit retinacula tetus

Capitulum xxxiiij

d

W O½ NN

Pnſnn⸗ 3
ium ſuucſtre. & Salienus octaus
Hſimplicium farmacoꝛum capitulo api⸗
2 unm ſilueſire alij ſelinum vel equinum.
glij vero alexandrinũ nominãt.ex eodem gene
re eſt.Et hoc amm ſelino ⁊ petroſilino macedo

nico.et erit quidam ſelino ſoꝛtius.petroſelino

vero debilius.menſtruoꝛũ vtiq; ductiuumeſt
et vrinatiuum. S

¶Apiũ ſilueſtre virtutẽ habet in ſemine cins.

¶ Auicenna. Apium ſilueſtre eſt vlceratiuuʒ

impedieno et magis aleenroruchlen⸗ S=

¶ Apium ſilueſtre in emplaſtro vlcerat ⁊ con
fert ſcobici et empetigini.ac vulnenibꝰ vſq; ad
ſigillationem

¶Eſt autem malum epilentie erſiccans eam

Piſces quoq; ſi egrotant in piſcemis apio ſil⸗
ucſtri viridi recreantur.

Komtra opilationem ſplenis et epatis valet

ſemen apij ſilucſtnis ſumptum cum vino.

Capitulum xxxru.

Pium muſticum eſt Apium quod dici
etur regalia.et eſt herba cnius ſuccus ĩ
gredinu in quadaʒ confectione ad ſca

bioſa vlcera in antidotario virili

Pperationes

¶ Succus eius radicis cũ aceto fricatus va⸗
let contra ſcabiem et vlcerationem. .
¶ Galienus ſexto ſimplicium farmacoꝛũ capi
tulo de ambꝛoſia ſiue apiuʒ ruſticũ habet vim

ſtipticantem ſiue repercutientem.

¶ Oculis valet illitum cum melle ita vt ſubin

de foueantur.

¶ Opilationem epatis ſoluitt

Et eſt reſolutiuũ inflanionis aperitiuũ opi⸗

lationis et ſedatiuum doloꝛum.

Capitulum. xxxuj

—

U D dN N

8e

De Herbis

Büm emo:roidarnth. 4f alienus ſe

botrachion inquit. Apium emoꝛroi⸗
darum eſt cum folũs guttaticis guttis quaſi
ſanguinis melancolici.calide et ſicce eſt vehe⸗

menter radix.et ſimiliter tota hberba.

Operationes

Apium emoꝛroidarum in vino coctum ca⸗
thaplaſmetur naribus. emorroidas inflatas.
er flegmaticas excirat.
Cauendum tamen eſt ne eis fluentibus boc
fiat ſi ſine fluxu cum tumoꝛe ⁊ dolore ⁊ extẽſio
ne illarum venarum fuerit:doloꝛ mitigatur et

tumoꝛem ſiccat.Et hoc apium emoꝛroidaruʒ
dicitur.

Item ſcabies et lepꝛas ccoꝛicat ctyngues

kyroloe.
Cunindiumm ru

xto ſimplicium farmacoꝛum capitulo

Aooſs ig klcamebala nos. Et ſecun
¾E quoſdam dicitur raffanus agreſtꝭ
Et dico fᷣm quoſdaʒ.quoniam mve·
ritatem raffanus agreſtis eſt ille qui deſcribit
infra in capitulo Raffanus agreſtis. ¶ Dyaſ
coꝛides capitulo appios.Appios haſias ha⸗
bet duas vel tres viſcoſas et teneras et rufas

Folia ſunt ei rute ſimilia oblonga et viridia et

parua.ſemen paruum cuius radix eſt affodil⸗
lo ſimilis:ſed obrotũda ſimilis pile lachꝛymo
plena. defoꝛis nigra intus alba. Radices eius
duo ſunt ſuper terram.

Operationes

4 Radices accepte vomitum faciunt.colerã
et flegnem excludunt.radices eius de ſubtus

id faciunt. Omnis vero cauſa ⁊ accepta. om̃ia

ſimiliter facere nouit.
¶ Lachꝛymũ eius ſic colliges Incide radices
et in aquam mitte quod ſi/ upernat auenit cũpẽ
na collige ſicca et repone.
Dyaſcoꝛides. Si obuloꝛum ſemi triuz mo
dũ datum potui per ventrem purgationei fa
cit. Herbe autem ipſius ſuperioꝛa vomitũ fa⸗
ciunt et inferioꝛa ventrem purgant.

Capitulum. xxviij

Tractatus

2☛◻ Proſlilla. li. a. Apꝛoſtilla eſt herba
PXn8â⁵o duos ſiue tres ſpargit in terra

rubentes.ſolia habet rute ſimilia.radi
ces vt cepe ſed amplioꝛes quã quidã raffanuʒ
agreſtẽ vel ſilueſtrẽ vocãt.intus habet medul
lãa candidã.extra coꝛtices nigros.naicit᷑ in mõ
tibus et aſperis aliquãdo et vmbꝛoſis locis.

Hptrationes.

(Pliniꝰ. Apꝛoſtilla purgat inſenꝰ ⁊ ſuperius

¶ Excitat libidinem in vins et mulieribus.

¶ Et ꝓpter banc cauſam pꝛobibetur nutriciby

Capitulum. xxxix

12◻ Rthbemiſia. yſidoꝛus. Anbemiſia eſt

ꝑerba dyane agẽtibo cõſec ata.vnde⁊
nũcupata. Dyana ſiqiidem grece ar⸗
themis ðꝛ.i¶ Pli. lib.xxv. Arthemiſia q̃ antea
arthenis vocabat᷑ ab arthemide cognomina⸗
tam.ſicut quidã putant. tiã dici᷑ arihemiſia
qm̃ ſic vocabat᷑ vxoꝛ reg mauſolei qui voluit
eam ſic vocan que antea (vyt inquit Pliniue)
arthemis vocabatur.⁊ ſunt qui ab arthemide
arthemiſiã cognominatã putãt.qm̃ pꝛiuatim

medicat᷑ feminarũ malie.i Dyaſcoꝛides. Ar

themiſie tria ſunt genera. Unũ eſt qð voca tur
arthemiſia monodoe.id eit mater herbarũ q̃

eſt fructicoſa ct ſimilis abſinthio ſolia maioꝛa

et pinguioꝛa babẽs:⁊ haſtas longas.naſciiut
in maritinis locis et lapidoſie. Floꝛeſcit auteʒ
eſtatis tempoꝛe.floꝛibus albis paruulis gra⸗
ue olentibus amaris.Altera arthemiſia tage⸗
tes nominat᷑.que tenera eſt.ſemen habens mi⸗
nutũ et vnam haſtam folijs plenam. Naſciti
locis mediterraneis et altioꝛibus fioꝛẽ mellinũ
atq; tenuem ⁊ iocundioꝛẽ cõparatione pꝛioꝛis
ferens.hec a grecis vocatur tagetes vel tana⸗
cetum.Et nos in lingua latina vocamus cam

hanaſiam.vel fᷣm quoſdam athanaſiã. Et eſt

tertia arthemiſia q̃ lepta fillos dicit᷑.naſcit᷑ cir⸗

ca ſoſſas ⁊ agroe. oſculũ eius ſi contriueris
ſamſuci odoꝛem babet.⁊ ipſa amara.Has ſpe
cies arthemiſie dyanã dicũt inueniſſe et virtu
tes eaꝝ et medicamina chironi centhauro tra⸗
didiſſe. Hec herba ex nomie dxane que aribe⸗
mis dicit᷑.accepit nomẽ aribemiſia que calefa

cit et ſiccat ¶ Balienus vi.ſim.ſfar.capᷣ.de ar⸗
themiſia.Arthemiſia duplex quidẽ eſt berba.
ambe tamen caleſaciũt mediocriter ⁊ ſiccãt.cet
ponat᷑ in calcfaciẽdo quidẽ ſecũde in ſiccanco

vero pꝛime intẽſe vel ſccũde incipiẽtes ſunt q;
medciocniter ſubtilium partium

HOperationes
¶ Dxaſcoꝛides: Arthemiſia virtutem bobet
acerrimã.purgatiuam attenuantem calidam

leptinticam.¶Elixatura ceius cauſas mulieris
mitigat.menſtruis imperat.ſecundinas exclu⸗

dit.moꝛtuos infantes in vtero deponit. cõſiri
ctiones matricis reſoluit oñ es tumoꝛes ſpar
Sit. accepta calculos frangit vrinam ꝓuocat.
herba ipia tũſa et in vymbilico poſira mẽnruis

imperat.¶ Succus eius mirre mixtus ⁊ ma⸗
miiſuppoſitus omnia ſimiliter facere nouit
¶ omatcius ſica bibita..iij.ſtericas cauias
componit.ꝗ¶ Si quis iter faciens eum lccum
poꝛtauerit non ſeniiet itineris laboꝛem. Ju

—. 1—

*— 8

ſtinoꝛũ doloꝛẽ tollit.

W 5

gat etiaʒ demonia in domo poſita.Probibet
eniã maledicamẽta ⁊ auertit oculos maloꝛum
¶ Item ipſa tunſa cum axungia ⁊ ſaperpoſi⸗
ta pedũ doloꝛem exitinere tollit. In puluere re
dacta,.et cum aqua vel mulſa potui data inte⸗

¶ Artemiſia que tagetes vocatur facit ad ve⸗

vncias duas.

¶ Jebꝛicitãti ex aqua ea ciati duas potui dat
Succus tunſa cuʒ axungia et aceto coxaꝝ

doloꝛi medicatur ligata vſq; in tertiu diem
¶ At inſautẽ bularem facies incende et ſuffu⸗
migabis,et om̃es incurſiones maloꝛum auex⸗
tet et huarioꝛem faciet infantẽ.neruoꝛum do⸗
loꝛem et tumoꝛem trita cuʒ oleo bene ſubacta
mirifice ſanat D
¶ Doloꝛe pedum grauiter vexatis radicẽ cius
da cum melle manducareet ita ſanabit vt vix
cedi poſſet eã tantã virtutẽ habere.
¶ Succo auus ci oleo roſax ſebꝛiẽs perunctꝰ

ſaris odoꝛem habet,.

curatur ea. Hanc herbam ſi confricauenis la⸗

BGalienus. Ambe ſpecies arihemiſie conue

mat lapidibus in rembus exiſientibus : ad c

lefactiones et extractiones ſecund ariun.

☛

. —

ice doloꝛem et ſtranguiriã ſucco dato ex vino

.

Capitulum. xl.

Riſtologia rotunda. yſidoꝛuo Ari
hsi⸗ dicitur eo ꝙ mulieribue fetis
optimaſſe cõpꝛobetur. Nam poſt par
tum ſuperſeſſa. matricem bencficio vapoꝛis ex
purgat. Huius genera ſunt duo.Una dicitur
rotunda.co ꝙ habet radicem rotundã. Alte⸗
ra vero longam babet, cum ramis et folijs lõ
gioꝛibus. Quinetiam dactilinam vocant eo
ꝙ radice ſit roboꝛe digitali et longa. ¶ Plini.
libꝛo viccſimo quinto.Aniſtologie nomen in⸗
ter nobiliſſimas herbas grauide dedilie vidẽ⸗
tur quoniã eſſet ariſte recuſes. Hoſiri materre
vocant.Et quatuoꝛ cius genera ſeuant.vnuʒ
tuberibus radicum rotundis folijs inter mal⸗
uam et hederam nigrioꝛibus ac mollioꝛibus,
Altenm maſcula radice.quatuoꝛ digitoꝛum
longitudine baculi caſſitudine.Tertium vero
longiſſime tenuitatis vitis nouelle ein lit pꝛe⸗
apua vis omnes coloꝛe buxeo caulibus par⸗
uis floꝛe purpureo. ¶ Platearuis. Aniſiolo⸗
gia vtraq; calida in pꝛimo gradu,et ſicca in ſe
cũdo. Rotunda mag competit medicine.? ra
dix magis q; ſolia. Radix colligit in hyeme an
fe pꝛoductionem foꝛum. Habet autem virtu⸗
tem diſioluendi conſumendi et expellẽdi vene⸗
num. poſſunt autem per biennium ſeruari

Seeon libꝛo aggregato: capitulo aca

nug.id eſt atiſtologia. Eius ſunt due ſpeciee:
maſculus et ſemina.Et longa eſt maſcnlue cet
rotunda ſemina. Rominda vero duas habet
ſpeciee. Una habet lolia ſim ilia ſeiſlos quaſi
rotunda odoꝛifera mollia et lenia:et habet ra⸗
mulos oblongos egredietes ab vna radiceet
foꝛẽ babens album interius rubei ſet ei oco
ris et nullius vtilit aſis.et habet radieem ſotũ
dam ſimilem rape.ſed longa habet folia longi
oꝛa q; rotunda.et virgas lubiilcs ſongas cir⸗
citer palmi menſuram. os ciue cſt coloꝛ⁊ pur
purci et odoꝛis fetidi:qui eſi in ſua operatione
ſimilis floꝛe herbe.que dicitur actu. Et babet
radices in longimudine vnius palnu et plus:ct
in groſſitudine digiti:ct qð eſt inter radicec:ẽ
ſimile ligno buſſi:et odoꝛ eius eſt pinguis. Et
eſt ariſſologia longa. E ſt et alia ſpecics rotun

de q virgas ſubtiles habet ſuper quas ſũt mł

ta ſolia rotunda ſilia ſolijs ſemꝑ viue minoꝛis

ct fos eius eſt ſimulis fioꝛirute.etradix cius ẽ

longa ſubtilis.ſuper quam eſt coꝛtex groſius
boniodoꝛis qua apotegari vtumur in coſe⸗
ctionibo vnguentoꝛũ et electuarioꝛum.

¶ Auen ois libꝛo colliget. capitulo o ariſtolo

c iij

D

„ ° 8

ü O O 3

T ractatus

gia. Ambe ſeales aus alikeur⸗ ſecein ſe
cundo graddu.

Dprrationts. .

4 A aſtologia rotunda valet cõtra aſma bu
mida due partes pulueria ariſtologie.et dimi
dia gentiane cõſiciantur cum melle.et tale ele⸗
(tuar ium Detur.

NLonera epilentiam ariſtologie romnde eu

foꝛbij.caltoꝛci ſulphuris viui.ſiat decoctio in
olco petroleo vel muſtellino vel ſaltem cõmu
ni. et inungatur ſpina a collo inferius.
¶ Iple etiam puluis coniectus in acero ſcabi
em et ſanicm curat.
¶ Contra venenum moꝛſum venenatoꝛum
animalium detur palrie eius cum ſucco men
te yel vino.
¶ Puluis cius moꝛtuam carnan coꝛrodit ſi⸗
ne lt in vulnere ſiue ĩ ſiſtula.foꝛmetur liciniuʒ
fm pꝛofunditatem eius et melle inunctũ aſper
gatur puluere ariſtologie et immittatur.
Ad expellendũ fetũ ſine viuũ ſiue moꝛtuum

coquatur radix in vino ⁊ oleo ⁊ ſiat fſomentũ.
¶ Draſcoꝛides. Moꝛſibo venenatis aut po⸗

tionibus venenatis cũ vino aniſtologie.ro.3.i.
data medetur.et impoſita id etiam pꝛeſtat.
¶ Secundinas deponit. Aboꝛſum facit bibi
ta cũ pipere ⁊ myn ba peſſario adhibita. Si⸗
milẽ effectũ babet longa ſicut rotunda.
¶ Sed rotunda plus aſmaticis cõfert ⁊ ſi ub

glutionibo et frigoꝛibus pleureticis cij aqua

bibita ſingulariter medetur.

Inſixa coꝛpoꝛi euocat vulneribus ſoꝛdici⸗

em ⁊ putredinem tollit.alta vulnera replet.
¶ Bellis et yris ilirice mixta gingiuas ⁊ dẽ⸗
tes a purreimne purgat.

¶ Dyaſcoꝛides. Nirtus eſt omnibus ſpecicbo

eius calida et feruens.ſaciunt deniqʒ; ad pu⸗
tredines.et purgamenta oſſium deſpuenda.

Et ad frigidas ſebꝛes.et ſolitã in ſeminis pur⸗
gationem pꝛouocat.potui data. . ved catha

plaſmaribus impoſita.
¶Ad vſum tamẽ medicine aptioꝛ eſt re gu⸗
ſtu amara. hec enim in emplaſtris milſa caua
vulnera replet.

¶ Facit et ad viperatum morſum. Et ad alia⸗ 4

vencna extrinſecus poſita ⁊ doloꝛem de ven⸗
toſitate pingui ⁊ indigeſta curat: adiuuat.
¶ Etiaʒ aſmaticos cum aqua bibita. Ad rau

ma et ſpaſmata luper omne medicamen vu⸗

lis eſt.

4 Frigoꝛe exuſtosi inoleo vs okngi 2pou

na cocta caleacat.

3

digeſti rotunda ſanat magis q;longa.Et ſti⸗

Canainomata que in naribus naſcuntur
cum aqpero et dragontea ſemina cum melle tri

ta.et in naribus ſemel et iterum yvel tertio im⸗
poſita perſecte ſanat.

¶ In febꝛibus acen mis aniſtologia ſiccam
ſuffumigia fugatq; demonia. Et hilanioꝛeʒ ſa⸗

cit infantem ſuffumigata.
¶ Radix cius purgat ſiſtulam cet ad ſanitatez
perqucit.Et podagricis cum aqua datur.
¶ Halienus.Ariſtologia doloꝛes qui pꝛopt
opilationẽ vel aliquam groſſiciem ſpiritus in⸗
mulos educit.et putref actionem ſanat.
¶ Et ſoꝛdida mundificat vlcera.⁊ dẽtes ⁊ gin
giuas clarificat. Adiuuataut eʒ aſmaticos et
ſingultiantes.Et epilẽticos etpodagricos azʒ
aqua bibita.
4 Soa et wpumia et conquaſſationibus ſup
gliqnod aliud qfannacumidonea eſt. .

Capitulum. xl)

.
9
.„
.

—

1 .

7„ 4 . .
α¾½. .„. L, De Herbis
anrsn 07 „*L. n 7 .

62 Riſtologta longa. Pyaſcoꝛides ca⸗
pitulo de ariſtologia. Ariſtologia ðꝛ
a grecis fetalogos et apiſton. Cuius
tria ſunt genera. longa rotunda et clemati⸗
tis. Longa maſculus eſt.que et dactilis dici⸗
tur.ſolia habens oblonga ⁊ virgellas tenues
longitudine duoꝛum palmoꝛum. floꝛem pur⸗
pureum pꝛofert. Radix eſt illi roboꝛe digitali
⁊ odoꝛis boni.Rotunda de qua ſupꝛa dictũ ẽ
appellatur femina.folia habens edere ſimilia
odoꝛsata cum viſcitudine obꝛotunda et mollia
et lenia tactu.multas virgas babẽs exvna ra
dice oblongas:florem album et rotundum ha
bet. in medio floꝛem croceum ſed eſt inutilis.
Radic eit illi rotunda et odoꝛe non iocunda⸗
guſta tamen bꝛamoſa.deilla in pꝛecedenti ca
pitulo dicta.Illa que dicitur deinatitis virꝰ
gas habet tenues et longas.folia rotunda et
foꝛem ſimilem rute.Radicem oblongam ⁊ te
nuem.coꝛium babentem groſſum et odoꝛatũ.
quam pigmentarij ad confectionem oleoꝛum
miſcẽt.et reliquis medicaminibus ſicut rotun
dam. Galienus ſexto ſimplicium farmacarũ
capitulo de ariſtologia inquit.Aniſtologia lõ

ga eſt ſubtilium partium q; rotunda.nõ tamẽ?

NiN

ipſa inutilis eſt. immo eſt abſterſiue ⁊ calcfacti
ue virtutis.et minus quidem qᷓ; rotũda abſter
it et euapoꝛat. calefacit autem non minus: ſ3
oꝛte magis.Unde in quibus opus eſt medio⸗
criter abſtergerelonga eſt melioꝛ.ſicut in vlce⸗
rum incarnationibus. In quibus vero volu⸗
mus groſſum humoꝛemſoꝛtius ſubtiliare ro⸗
tunde eſt opus.

Operationes
¶ Auicenna.Anlſiologia duplex eſt.Quedã
eſt longa.quedam rotunda.Operationes ro⸗
runde in pꝛecedenti capitulo dictu. Sed lon⸗
ga in naſcentijs et vlłceribus dignioꝛ eſt.quia
calidioꝛ et magis abſterſiuaa
¶ ODungdiſicat quoq; peaus et pulmonẽ et cõ
fert doloꝛilateris amn aqua bibita.
¶ Mundliſicat etiã vlcera ſoꝛdida.et excoꝛiati

oni generat carnem pꝛopꝛie lõga

¶ Prohibet fraude vlcerũ putridoꝝ. Confert
etiã pucntureſcoꝛpiõis et ad multa ꝓficit.
¶ Platearius.Znſtologia vtraq; calida ĩ pꝛi
mo gradu et ſicca in ſecundo. Rotunda magꝭ
competit medicine.et radix magis qᷓ; folia.De

qua in pꝛecedenti capitulo dictum eſt. “

Capitulum xlij.

—

Rdoꝛ glandis.Sera. aggre.ca bu
Pes auc.galie.Sapoꝛ omniuzʒ ꝑtiũ ba
. arboꝛ ẽ ſtipticꝰ et maxie coticis medij
inter exterioꝛẽ coꝛticẽ ⁊ lignũ. Et ſiliter pellica
la q eſt inter fructũ ct coꝛticẽ ſuũ ⁊ noĩat᷑ Geſt.
et abulos.Et fructus q dẽ infrigiditat in frigi⸗

datiõe pauca.t poſſibile q ſit in ̊ ſicut medi⸗

cine tepidepᷣmi gradus ⁊ deſiccat.i¶ Dyaſ.ca.
de arboꝛe glandiũ. Arboꝛ glãdis eit totaliter
ſtiptica id eſt in quo eſt maioꝛ ſtipticitas ẽ pel
licula q̃ eſt inter coꝛticẽ exterioꝛẽ ⁊ lignũ ·.a ſilit
pellicula qᷓ etiter fructũ ⁊ coꝛticẽ.¶ Pli. li xij.
Arboꝛ glandis ſiue quercus in alo marina⸗
ſcitur quercus et abies cubitali altitudine:cet
ramis eoꝝ adherẽt cõche. Quercu etiã tingi
lanas tradũt. Gloſa ſuꝑ yſaiã. Quercu aridi⸗
tate concuſſa deſfluũt ſolia. Lnde ꝓpheta Ju⸗
deis. Eritis inquit velut quercus defluetibus
folijs.Et iteruʒ.Baſan habet glãdiferas quer
ciw que non bominum ſed poꝛcoꝛum eſt cibo.

Unde unta pꝛophetam. Dies domini veniet

ſuper querceu baſan.i¶ Palladius. Arboꝛ glã
dis ſiue quercus ðꝛ q̃ſi quernus.putredine em̃
diftic le cedit in ſicco ſeruata.i yſi.Quercus
ſiue a boꝛ glandis eſt a boꝛ multum annoſa.
Sicut legit de quereu mabꝛe.lub q̃ habitauit
cin

Trattatus

abꝛabam que fertur vſq; ad conſtantini regis

imperum per multa ſeula perduraſie

Operationes

¶ Dxaſcoꝛides. Cinis quercus cum olłeo mi⸗
tus et inunctus mouet ſudoꝛes. Noc ct ccteni
pꝛeſtant cinercs.ſed ma gis quercinus.Lili⸗

nia quoq ex cineri quercus ad vſus medicine

ò

cfficaciſſima cſt bominibus et pecoꝛibus que
tenſione pulmonis vexant᷑.et quibus aliqua
venenata res obſiſlit. Gibita nanq; ſtatim ſa⸗
lutem affert. M
uiserameſt runs bus humeclis.et in
fütulis.
¶ Et vulnera vifficilia ad ſanandũ et calloſa

longis tempoꝛibus ſoꝛdida.

¶ Quotidie itaq lauanda ſunt. et ſic apto me

dicamine ſananda.quia virtus lixinienon ſa⸗
nat ſed ad ſanitatẽ diſponit vulnera.

¶ Sera. au. gal.Curat nimiu fluxũ ſanguis

menſiruoꝛũ et ſputũ ſanguis.Et conuenit vl⸗
(eribo inteſi inoꝛũ et fluui ventris.

¶ Et idem.Et ego quidem conglutinauiyul⸗

nus in quodam quod factũ fuit cum enſe

¶ Et vniuerſaliter fructus ceius eſt ſimilis bu⸗

ius virtutis.

calidis in pꝛincipio coꝛumet in augmento

* .
4 —
62
5 „
. .
. 2
—
—

Rboꝛ vel lignũ vite par adiſii.

¶Hanc naturaliter habẽt vmtutem.vt qui ex

eius frucu comederet perpetua ſoliidtate fir⸗
marcetur et beata immoꝛtalitate veſtiretur nul
la inſirmitate vel anxietate vel ſenij laſtitudine

vel imbecillitate fatigaretur

¶ Auguſtinus ſaper geneſim. Arboꝛ quidem

vcl lignum ſcientie boni vel mali crat coꝛpoꝛa
le ſicut arboꝛes alie in paradiſo terre ſunt nec
cibo erat noxium. Sed dictũ eſt lignum ſcien

tie ognoſcendibonum et malum: quia poſt ꝓ

bibitionem erat in illo ſutura trangreſſio qua

homo expeniẽdo. diſceret qͥd inter obedientie

bonũ er in obdedientie malu interafſe.
¶ Hieronymus ſuper leinticum. xxvij. facies

(inquit dñs) altare de lignis ſethim.⁊c. Ecce

altarꝭ ligna qͥ delignis paradili ſunt igne vici

no non cremantur ſed purioꝛa reddunt᷑. Nec
mirum cum eriam amithon genus ligni.quã⸗
to plus areſcit tanto mundius inunemat.

albe ſpine. rotunda quoq; ſunt et candida Ex
eis ſacta ſunt fultra.ſcilicet ad foꝛtitudinẽ tem

¶ Et aliquando adminiſirat in apoſtematiby pliſulietacula et omniũ mulicani mnlirumẽta:

4 „
N õ

△ U

De Herbis

. Capitulum. xliiij W

longe abeat.et in excelſum pꝛomineat
hHuius natura eſt expers terreni hu⸗
moꝛis ac perinde abilis habetur et leuis. Eſt
autem ſine modo.t de hac fiunt naues.hãc
pꝛopter candoꝛem gallicam vocant quidam.

g dicta eo ꝙp̃ ceteris arboꝛibus

Pbperationes

¶ Palladius libꝛo duodecimo.Abies quam
vocant gallicam vtilis eſt materia.que mii ꝑ⸗
pluatur.eit leuie nigida et in operibus ſiccis ꝑ
henne durabüis.

¶Bloſa ſuper qechiclem. vij. Ex abietibus

tabulata ceduntur.quibus nauis texitur pꝛo⸗
pter leuitatem.iuncturaſq; tabularum molli⸗
bus inuicem ſeſe tenentium atq; moꝛdentium
¶ Ex libꝛo de naturis rerum. Abies arboꝛ eſt

leuis.et abſq; nodoſitate que ditnicillime cecit

putredini vermib autem nunq;. ¶ Plinius
libꝛo duodecimo. Abietis vmbꝛa ſicut in gla⸗
dium quacunq; attigerit eit venenũ.¶ Obieti
et pinoſi quis detraxerit coꝛcicem ſole thaunũ
vel geminae tranſeunte.cum geminst iiatim
moꝛ:ꝛiuntur. JU

CLapitulum xlu.
.Rmoniacũ. Serapion libꝛo aggrega
Pooniacagtus vaſac.auctoꝛitate dva⸗
ſcoꝛidis Armomacum eſi gammi plã

te ſilueſtris ſimilis plãte galbani in figura ſua

Et naſcitur in terra dicta a regemonise.ct eſt
in partibus codi. Hec herba grece dititur ali⸗
os cuius radix vuineratur.et egrecditur lachꝛy
mus qui colligitur et ſcruatur.ſed aliquando
de ipſo cadit ſuper terram.quare admiſcetur
cum co terra et lapilli ⁊ alij ſoꝛdes.ſed melius
ex eo eſt habens odoꝛem bonum:in quo non
ſunt lapides nec ligna.et tendens ad albedinẽ
cuius fractiones ſunt ſimiles fructus olbani.
et eſt purum ſine ſurde.et cius odoꝛ vergit ad
odoꝛem caſtoꝛei.⁊ ſapoꝛ eius eſt amarus.⁊ ha
bet in ſe pinguedinemet ſplendoꝛem cum ſoli⸗
ditate et illud quod eſt huiuſmodi dicitur car
niſſima ſed illud quod continet terram ⁊ lapil
los nominatur chironia.Et deſertur de terra
que dicitur monacon et eſt ſuccus plante ſuni
lis plante galbani

OPperationes

¶ Paulus capitulo de armoniaco valet con⸗

tra tuſſim antiquam et humidam et aſma etc⸗

groſſo ct viſcoſo flegmate in gutture
Pillule armoniaci accipiuntur in ouo ſoꝛ⸗
bili:vel diſtemperentur in melle et dentur. vel
fiunt pillule ex eo et melle. dentur tamen pꝛius
pectoꝛe molliſicato cum dyaltca et alijs
¶ Contra ſcrofulas in pꝛincipio accipe armo
niacũ.ſal.gemma.nitrum.ſuccuʒ marubij.ce⸗
ram et reiolue armoniacum cum aceto et di

7

mute per noctem et poſtea reſolue cum cera cct

alijs rebus et iunge.
¶ Contra lumbꝛicos detur armoniacum at
ſucco abſintbij et reſolue ipſum in aceto.et ſi⸗

At emplaſirum in vmbilio

¶ Ut dentes cadant accipe armoniacũ. ſuc⸗
cum iuſquiami et iunge dentes et cadant.

calida eit in tertio.ſicca in ptimo

¶ Auerrois quinto colliget.ca.de armoniaco

Capitulum.xluj

7
4 6
.

Tracttatus

7
/ . 7 4
. 4 ☛—

gummi quoddam quod vocatur aſa.

fetida.Et dicitur odoꝛifera quia paruum ha⸗

bet fetoꝛem re paruum odoꝛem. Et dicitir fſe

tigda quia per excellentiam habet fetoꝛem. Et
elt gummi herbe annuidẽ.et eſt habens vehe⸗
mentemigneitatẽ.ſed aſa odoꝛitfera ſit ex ſuc⸗

co ipſius he be habens aliqualemodoꝛẽ her⸗

be pꝛedicte.Serapion libꝛo aggregato.capi⸗
tulo anuiden. Anuiden ideſt planta cuiꝰ gũmi
eſt alihit ideſt aſa fetida.radix eius dicitur ma
haroch plsnta eius habet ſtipitem qui dicitur
maliates et eſt ſimilis ferule.et ſolia eius ſunt
ſimilia folijs apij et ſemen eius latum.¶ Halie
nus octauo ſimpliciũ farmacoꝛũ. capitulo de
ſilſioꝛ ſubſtantia eius eſt aerea.⁊ virtus gümi
eius quod eſt aſa.⁊ virtus ramoꝛũ ⁊ radicum

et floꝛis eius eſt que calefacit caleſactione foꝛ⸗

ti ⁊ eſt ca.⁊ ſic.in tertio gradu ⁊ illud quod eſt
de ipſo maioꝛis ſapoꝛis eſt gummi.⁊ ipla plã⸗
ta qit calidioꝛ et ſubtilioꝛ aliaruʒ plantaꝝ om⸗
nium.Et pꝛopter hoceſt magis reſolutiua. et

ita lac aliarum arboꝛum ommum. et eſt in ſine

(ogliditatis.et eſt ſubſtantie venenoſe.niſi quia
elt plus in ea ſubſtantia ignea aerea.Et idem
ſm aliam tranſtlationẽ ſilfq.calidiſſimus qui⸗
dem opos quinvmo ſolia ⁊ ſiipes ⁊ radixcale

Sa fetida. Sciendum quod aſa eſt

huius quedam eſt odorifera. quedaʒ

facit generoſe ſunt autem ventoſioꝛie ſubſian
tie omnia.⁊ ſᷣm hoc difticile digeſiibilia.extoꝛ

ſum tamen coꝛpoꝛi appoſita operatioꝛa ſunt.
et malime omnium opos attractiue ſuflicien⸗

ter exiſtens virtutis et còſumere carnem.et de

ſtruere habet pꝛopter pꝛedictam eius comple

xionem ¶ Auicenna libꝛo ſecũdo capitulo de
ala. Aſa eſt duarum ſpecierũ quarum vna eſt
fetida et altera odoꝛitera.non ſoꝛtem habens
odoꝛem.ſed calidioꝛ cvxrum eli fetida.⁊ eſt her
ba vehemẽetis igneitatis.inſe tota et plurimũ
quidem huius ſpecici eſt cirmſe ⁊ eſt gumma

almaroch. Et ca.in pꝛimo.ſic.in ſecunco

Operationes

¶ Draſcoꝛides capl. ſ ilfium. id eſt aſa fetida.

Lirtus eius radicis eſt termantica.ſtiomachũ

inflat.ructuationẽ puocat.indigeſtabilis eſt.⁊

veſice cõtraria accepra.

Cerotis mixta et impoſita puſtulas et ſcro⸗
¶ Oleo addito liuoꝛes coꝛpoꝛis limpidat.
Oleo cipꝛino vel yrino addita ſciaticis frigi

dum humoꝛem ſiccat.in aceto cocta et catha⸗

plaſmatib⸗ impoſita ani cauſas competit
¶ Bibita venenis occurrit cuſtomaca eſt
¶ Et idem Calaſar. Uino additum alopitias

emendat.melius id agens ſi piper et acetuʒ ac

ceperit.ſuffuſiones oculoꝝ limpidat.
¶ Auicenna.Aſa diſrumpit vẽtoſitates.effu⸗
gat eas pꝛopter reſolutionẽ ſuam et eſt cũ hoc
inflatiua.et incidit et reſoluit ſanguinẽ conge⸗
latum in ventre.confert alopitie illinita cũ ace
to et pipere.
¶ Et quando adminiſtrat᷑ in cibarijs ſacit bo
numcoloꝛem.Et abſcindit verrucas que ſunt
vt cauu.
Et cum inciduntur apoſtemata fraudulen⸗

tia moꝛtiſicãtia membꝛum.ſi ponatur aſa ſuꝑ

¶ Et eſt bona in cura duballet apparentium
et occultoꝛũ.confert empetigini quando bibi⸗
tur cum aqua granatoꝛũ. Lonfert cõtritioni
lacertoꝛum
¶ Et confert doloꝛi neruoꝝ ſicut tetano et pa

raliſi ſi excipiatur ex ea aureus ⁊ miſceat᷑ ſm

dicitur.cũ cera ⁊ deglutiat᷑ aut ſi bibatur cum
vino pipere et menta.

Serapion aucto.dyaſco.Radix huius ar

boꝛis elt deſiccatiua ditticilis digeſiionis.ctẽ
nociua veſice.quando miſcetur cum ceroto re
ſoluit ſcrofulas ex exituras.
¶ Et quado fit et ea emplaſtrũ cũ olco auſent
liuoꝛem qui ſit ſub oculo.et quando coquit in

GB

1
e
ſe
de

16
I

in

.

ſir

/

vot
4
Ae

bo
Int

n⸗

*

e
vun
t
von

pe
vmn

g
lte
rt

„7

in

—

tiriaca.eit medicamen moꝛtiferoꝛũ.et venoſo⸗

rum.Et ipſa pꝛeparat᷑ et comeditur ſcilicet cũ

ſemmibo et ſale et eſt bona ſtomacho. Et hoĩ⸗
nes ſcindũt ſiipitem et radicem.⁊ egreditur in
de lachꝛymus qui colligitur et ſiccatur. Et eſt
illud quod dicitur aſa.i¶ Et melioꝛ ex aſa eſt il
la que vergit ad rubedinem.et eſt clara ſimilis
myrre habẽs bonum odoꝛem nõ ſimilem odo
ri poꝛri.nec sdoꝛẽ hoꝛribilem ſubito et quan⸗
do teritur et infundit cito reſoluitur.Et quan⸗
do tenetur in oꝛe pꝛouocat ſaliuam cito.foꝛtiꝰ
autem in tota bac planta eſt.eſt gũmi ⁊ poſt
illud eſt folium.et poſt illud eſt ſtipes. gummi
autem eſt acutum inflatiuũ quod quando mi⸗
ſcetur cum aceto vino et pipere.et ponitur ſu⸗
per alopitiam:curat eam. ¶ Alia autẽ que di⸗
cit Serapion ſunt hic poſita ſᷣm mentẽ dyaſ.
galie.⁊ auicen.quare pꝛo nunc tranſeo.

Capitulum. xlvi

Sarum. yſidoꝛus. Aſarum naſcitur
E vmbꝛoſis montidus.herba floꝛibꝰ

Acaſie ſimilib Ineſtq; fios iuxta radicẽ

De Yerbis.

aceto et coꝛtice granati.et ſit inde emplaſtrum

purpureus in quo ſemen continetur vuarum
curat emoꝛroidas ani.i¶ Et quando bibit cuz

ſimile.radicibus pluribus ac tenuiſſimis.ct be
ne redolentibus.et eſt virtute ſimilis nardo.
¶ Dyaſcoꝛides.Aſarus eſt quam multi nar⸗
dum agreſtam appellant.habet folia edere ſi⸗
milia tenuia et rotunda.floꝛem inter ſolia iu⸗
xta radicem purpurei coloꝛis in ſimilitudine.
Juſquiami ſemen vero ſimile vuis.habet ⁊ ra
dices plurimas tenues atq; nodoſas ct geni⸗
culoſas ſimiles agreſii ideſt gramini.odoꝛe ſu

aues ac linguam remoꝛdentes cũ feruoꝛe ſuffi

cienti.¶ Auicenna. Aſarum eſt berba habẽs
ſemina plurima.cuius radicum nodus eſt toꝛ
tus et aſſimũatur piperi boni odoꝛis linguam
moꝛdicantis.habet floꝛem inter folia apud ra
dicem ſuam.cuius coloꝛ eſt purpureus ſimilis
floꝛi iuſquiami. Radix cius eſt magis iuuans
q; aliquid quod in eo fit.Et eius virtus eſt vir
tus acoꝛi vel eo ſoꝛtioꝛ.Et eo melius eſt ꝙ ſub
tilis odoꝛis eſt. Flam calidum eſt et ſiccum in
tercio graduet dicit᷑ ꝙ ſiccitas eius eſt maioꝛ

caliditate ipſius.¶ Plinius lbꝛo.xxvij. Aſaꝝ

eſt herba habens folia edere ſimilia. ramos lõ
gos.radices numeroſas.tenues.odoꝛatiuas.
fios eius aureus.grane ſemine ſermlatum.na
ſcitur in montibus.

Operationes

¶ Contra ſerpentem ictus valet non ſolum
modoſꝗſed etiam linitum.i¶ Plinius libꝛo xxi.

Aſarum eſſe ſalutare iecoꝛis traditur vicis.

Axũgia ſumptum in emina mulſi mirti aluum

purgat elleboꝛi modo ydropicis quoq; pdeſt

ac pꝛecoꝛdijs vulſis et moꝛbo regio.in muſco
ſi addas facit vinum vrinis eijciendis. Cuʒ ſo
lia mittit in vmbꝛa effodit᷑ atq; ſiccat᷑.¶ Aui⸗
cenna. Aſarum apenit et ſedat om̃es doloꝛes

crctrinſecus pꝛopꝛieq; inſuſio eius.et ſubtiliat

et reſoluit. mem bꝛaq; frigida calefacit.i¶ Con
fert etiam ſciatice ac doloꝛi aunium antiquo ⁊
pꝛopꝛie ipſius infuſis.i¶ Confert iterum groſ⸗
ſitudini coꝛnee et opilationi epatis.Eiuſq; du
riciei ſplenes veſicam et renes. Prouocat ciuſ
q; potio ſicut elleboꝛus albus in purgatiõe vẽ

tris amn aqua mellis ſoluit¶ Johanes meſue
Melius eſt ꝙ ei miſcet᷑ ad ſolutionem facien⸗

dam eſt aqua caſci cũ ſpica et aqua mellis.Et

quidam infundunt aliquid ex eo in muſco.et
conſeruantur in vaſe per tres menſes.Et eſt il
lud v inum medicina ad ydropiſim et ſplenem

¶ Subſinet autem aſarum de decoctione
cõtritione rem mediocrẽ et elaboꝛatio in cõtri
tiõe ciꝰ ſacit ißm magis ꝓuocatiuũ qᷓ ſolutiuũ

dùN

,

—

Tragatus

Et ex rebus facientibus romitũ.Et educit
per ventrem.Et eſt pꝛouocatiuuʒ vrine.⁊ edu
cit coloꝛem et flegma.Et eſt ex rebus bonis.
In quibus eſt ſpecies iuuamẽtoꝝ ad opilatio
nem epatis ⁊ ſplenis et duriciem eoꝛum ⁊ moꝛ

bos opilationuũ.ſicut eſt ydropiſis ⁊ ycteritia
et duricies ſplenis.⁊ ꝓpꝛie vinũ infuſiõis eius

quod diximus.i¶Et confert iuuamentum ma
gnũ ſcbꝛibus opilationũ.et febꝛibus antiquis

et inungitur doꝛſum et ſpina ex oleo ipᷣius cuʒ
laudano et facit ſudare.iſ Et confert opilatio
nifebꝛium et pꝛouocat vrinam. Et in ſperma⸗
te augmentũ facit. Doſis eius infuſi potio eſt
ab aureis.ij.vſq; ad.ʒ.iiij.et pulueris eius.ʒ.i.

9

vſq; ad aureos.ij

„ . Trr. „ r de. an Grrr

Stragulos vel aſtragallos herba eſt
que folia habet longa cũ inciſuris mi⸗
tis. obliqua circa radicem caules tres

pli.farma.capᷣ.Aſtragulus ſiue ficus terre ſi⸗

ue glandula fruticuloſus eſt habens radices

ſiipticas.quapꝛopter ex deſiccantibus eſt.

aut quatuoꝛ floꝛem iacincti.radices viloſas ĩ
plicatas rubeas pꝛeduras habat. Naſcitur in
petroſis et aſperis locis.i¶ Halienus vi.ſim⸗

¶ Galienus. Non debiliter cicatrvat vulne⸗ A
ra vetera.¶ Et ventrẽ fluentẽ ſtringit ſi quis

radicem eius coquens in vino bibat. Naſcit
aũt plurima hec herba in neuete arabie.

.

Capitulum.xlix.

folia ſtipitem nodoſum.et in quolibet

PRecſatann herba minuta habel
22 nogo ſolia in gyro poſita quinq; vel

ſex vel ſeptem oꝛdinata ad modum ſtelle ſicut
herba que dicitur rubea vel ſicut alguaſcẽ. et
ab eiſdẽ nodis pꝛocedũt alij rami ſimili modo
frcti cum nodis et ſolijs vt ſupꝛa in ſigura cuʒ
floꝛibus paruis albis ſiont floꝛes oliuaruʒ Eſt
enim calide et ſicce complectionins

Dperationes
¶ Omnem duriciem et apoſtemata durare
ſoluens elt. ¶ Ouando emplaſtrũ cũ ea humi
acontert apoſtematibus et reſoluit exterio⸗
ra apoſtemata. ́”MMVMẽ

B

R

De Herbis

folia eius contuſa ⁊ impoſita ignem ſacrũ cõ⸗
peſcũt.¶ Jolia eiꝰ comeſta doloꝛes veſice am
put ant. ¶ Similit et reuma ſtomachi et ven⸗
tris ꝓhibet.comeſtũ febꝛes acutas extinguit.
¶ Et lumbꝛicos rotũdos educit. Sanguineʒ
reijciẽtibe ꝓdeſt. Diſſintericꝭ comeſtũ auxiliat
¶ Kathaplaſmatibo oculoꝝ vtiliter adhibet᷑.
Reumatiſſimum inteſtinoꝛum ſi adhibet᷑ com
peſcit. Doloꝛes matricis ſuppoſitum mitigat
¶ Serapion auctoꝛitate Raſis. Semen ei⸗
facit vomere foꝛtiterEt vidi hominẽ qͥ bibit ex
co.z.ij. et aſſelauit vſq; ad debilitatẽ magnam
SGScdlienus.Atniplex domeſtica multo frigi⸗
dioꝛ eſt agreſti.quapꝛopter et flegmonib etiã
frigidis incipientibus quidem et creſcentibus
ac mollibus adbuc et quaſi feruentibus oꝛtu⸗
lana :cis vero que in ſtatu et declinatione⁊ in
dureſcentibus frigeſcentibus agreſtis ſunt cõ
uenientioꝛes. Fuctus autem eius abſterſiue vᷣ
tutis eſt. Ande et ad yctericos ex opilatiõeepa
ris vtilis exiſtit. ¶ Almanſoꝛ tractatu tertio N
capitulo de atriplice. Atnplices frigide lunt
”M —ee et humide. que ventrẽ mollificantes benenu⸗
S— miüt. Ictericis quoq; et calidum babentibus

= = 2

d 8 N

— — „Par beneficium pꝛelianx
2ı△K Triplex. Serapio. li. aggre. capitio 77
araf. Auctoꝛi. Dyaſcoꝛides. Araf id· E
eſt triplex. Olus eteganere duplic⸗
cioꝛtiuũ aggreſte frigidũ ẽ:ſed domeſtiea mł
to frigidioꝛ ẽ agreſti.Galienꝰvi.ſimpliciũ far⸗
macoꝛũ capitulo andrafaſis Andrafaſis ſiue
atriplex ſiue cnſolocãna fnigide et humidevir
tutis ẽ.humida qͥ dẽ in ſecũdo gradu.a medijs
frigida in pmo:quã qͥdẽ tepidã dicebant eſſe
qualitatẽ qualis et roſis nris damꝰ:niſi qꝛ nõ
eſt particeps ſtipicitatis.ſed eſt aquoſa et mi-
nime terreſtris:ſicut malua.ſed ſecundũ vẽtrẽ
facile tranſit ſicut illa ꝓpter viſcoſitatẽ.om̃ino
aũt modicũ qð diaſoꝛeticũ eſt ei. Sunt etiã et
bl orꝛtulane tam malua q; anfradaſis mulio bu⸗
iben midioꝛes et frigidioꝛes agreſtiibus.
KcWOPprerationes
A Dyzaſcoꝛides. Andrafaſis. id eſt amnpler ca
thapiaſmatibꝰ adhibita cruda ⁊ cocta bapur
Bimpoſita medet᷑.¶ Scmen coʒ cũ mul a bibi
tũ yctericos curat.E ius virtus ẽ leptintica cũ
polenta cathaplaſmatibus adhita ⁊ impoſita
Doloꝛem capitis tollit.¶ Tumoꝛibo oculoꝛuʒ

I“

—

ge 3 neceſſe ad hihet᷑.et fatigationẽ ſtomachi impo . P . li 1t „ 8 .
an à D atollt f Bemen uoneſrencis meük. Capitulum. ! ſr

ci⸗

llana Inda ſimilat: ſiue ẽ ſimili ma

liter acutioꝛ.⁊ alia c planaiita ꝙ poſſit
ſtare recta ſicut alicuius qͥ in ludo ðꝛ pedes.in
ceteri intus ⁊ extra nuci muſcate ſilis eſt. ſine
ocoꝛερ ne ſapoꝛe naſcit incluſa in q̃dã lanu
gine ſili folliculo ſericianlrotiẽs detert᷑ int᷑ ali⸗
as ſpecies:maxiĩe cũ cinamomo a caſu.et ego
vici ipᷣaʒ in ſuo ſolliculo eii ſuipticũ valde.⁊ cqͥ
parat᷑ ſandolis in frigiditate¶ Sera.li.aggre.
ca.fautcl.i.qandllana inda. Eſt em̃ arboꝛ faufel
ſicut arboꝛ netegel.et cmittit canulas in ùbus
naſcit᷑ tautel ſicut Dactili.Et iſta herba nõ ẽ in
terrꝭ arabũ.Et idem auc.yſaac benarã faufel
c aucllana indica.⁊ ẽ fructꝰ ſilis nuce muſcatę

in qlitate et coloꝛe ſuo.⁊ ſunt in ea ruge.ct in
ſapoꝛe eius eſt parũ caliditatis cũ pauca ama

niudine.et defert ex ſini ct eſt frigida ⁊ foꝛtiter
ſiptiiaaaaaass —

Pperationes

(¶ Sera. Joꝛiificat mebꝛa. ⁊ virtꝰ eius ẽ ſicut

vᷣtus ſandali rubei.? cõfert apoſtematib cali⸗

dis.q̃ qũ nõ inuenit᷑ ponit᷑ ꝓ eo ex ſandalo ſu⸗
beo. ⁊ mecietas põderis excoꝛiãdo recenti.

¶ Eſt em ſoꝛtiter ſtipticũ:⁊ ſoꝛtiſicat membꝛa.
¶ Etẽ bonũ doloꝛiba dẽtiũ.cõſirmat dentes

comotos:⁊ gingiuas ſua ſupticitate.et repꝛi⸗

mit caliditatẽ oculi qñ ſit ex eo copol aut em⸗

nuci muſcate:niſi qꝛ pars vna eſt aliq⸗/

attätus

Capitulum. li
Uena. ſlinius capitlo de auena.ſiue
E greci egilops. Herba eſt que creſcit
Ain ſegetibus cum ſolijs tritico. ſimilib⸗
ſimplicibus quidem ſed hirſutis cum tenui ca⸗
lamo habenti in ſummitate tribus tegminib⸗
ambitum:ex quibus ariſte ſimiles capillis ex⸗
tant᷑.¶ Serapion libꝛo aggregatoꝛis.capi⸗

tulo kuſir. auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis. Kurſir ſi⸗
ue cauſir vel dolara.id eſt auena Eſt herba cu

ius folia ſunt ſimilia ſolijs frumenti.niſi quia
ſunt mollioꝛa.⁊ in ſummitate calami eius eſt ſe
men duabus vel tribus tunicis veſtitutum. ex
quibus exeunt ariſte ſimiles capillis in ſubtili⸗

Operationes
¶ Galienus 4 implicium farmacoꝛum ca
pitulo de egilops. Sapoꝛ eius eſt acutus pa⸗
rum et acris.Et virtus eius eſt dyafoꝛetica.ſic
ꝙ reſoluit apoſtemata dur. —
¶ Et conſertſiſtulis que ſiunt iuxta oculũ que
egilope vocantur.
¶ Et quando ſit cũ ea omplaſtrum aum farina
curat ſcabiẽ et reſoluit apoſtemata dura.Eſt
autẽ vtcũq; ſtipticitateʒ; habens vt et diarrijs
que ſᷣm ventrẽ confteert.

—

idẽ libꝛo pꝛimo de cibis. caplo de auena

. . .

Auena eſt cibus ſubiugaliũ non hominum.ni

ſi ſoꝛte alicubi fameſcentes extreme cogitan⸗
tur ex hoc ſemine panẽ faccre.Extra famen au
tem per aquam elixum: comeditur cum vino
dulci.aut melle conſimiliter cvſe Caliditate au
tem ſufficiente participat conſimiliter illi.qᷓ;⸗
uis non ſimiliter illi durum exiſtens. pꝛopter
quod alimentum minus exhibet coꝛpoꝛi. Et
Aliter autem indelectabilis eſt.quia ex ipſo ſit
panis:non tamen retentiuus veninis. aut pꝛo
nocatiuus vt pꝛius.ſed in medium ſecundum

Serapion. Mollit dunties. Et idco ad egi⸗
lopas farina eius cathaplaſmatibus cõmixta
congrue ſacit.
¶ Item eius ſuccus ſeruatus admixtus fari⸗
ne lextarij in paniſeulos redigitur et iteruʒ re⸗
ſoluitur aqua in ſucci qualitatem quoniam
vſus ciua eſt neceſiarius.vires autẽ habet le⸗

Mier et cficaciter relaxantes.Et ad omnes tu

moꝛes facientes.

. *
. *
,*

Capitulum. xli,)j)

2
114

,
ſſie

na
.

d d
nni
an
nau
ſro⸗
feau
t
ſü
Po

ſei
z

—
—
4

eſt deſiccatiua rubiſicatiua.

De Herbis

P murio. Auicenna. Auricula

ñmuris eſt herba virtuti herbe q̃ vitruʒ
abſtergi ſimilis. Et hboc nomen abſo⸗
lutũ eſt duad berbis. quaꝝ vna eſt quã nomi

nat Halienꝰ babẽs malue odoꝛẽ etnõ habes
dDuritiã. Alterã quã nominauit᷑ Dyaſcoꝛi.eſtti

mans q ſit ſilis volubili:niſi ꝙ habet folia mi

noꝛa cõparata qd ipᷣm.Et eſt herba expanſa
ſuꝑ faciẽ terre.paruos ſtipites habẽs.domeſti

ca bona ſine odoꝛe.nec habẽs ſapoꝛẽ foꝛtẽ.fo
res aʒulinos habens. Huius ſemẽ aſſimilatur
ſemini coꝛiandri.Et yrũdinesex ipſo edũt.Eſt
aũt calida et ꝓpꝛie cinus oꝛigo nõ ẽ aque/ꝓpin⸗
qua. Juuamentũ eius eſt( vt ait Muſaiach)
inuamentũ abſinthij. et eſt res q non eſt mon
ſtrata ſimul in duaba plantis.Que nota eſt ex
eis (teſte Halieno) fnigida eſt et bumida in ꝗ⸗
du pmo.Altera vero eſt ex ſumma medicinaꝝ
calidariſ. In pma vero eſt ſtipticitas.Altera

Operationes

Halienus. Spinas et ſurculos ertrahit:et
plagas adherere facit. Conſert epilentie bibi⸗

ta.Coꝛture quoq; ſternutatione facta ex ea.⁊
eius ſternutatio cerebꝛũ muncdlificat.
¶ Succus eius curat oculoꝝ caligines.Con
fert hydropicis et calculoſis et epaticis.

¶Et betba ipſa contuſa et ſuper vulnus im⸗

ita attrabit infixa coꝛpoi.
an areemerusillinoberbe ſlegma pur

gat pꝛopter eandem cauſam.

¶ Et vniuerſaliter loquendo ſiccatinam habʒ
virtutem. quapꝛopter etiã vninera ſolidat.et

putrecoinbus confert.

Coapitulum. Iinf.

frucũ ſimilẽ nabach.et nominant euʒ
Judei mirabolanũ.Et eſt arboꝛ mag
na. Radix eius calida in ſecundo:et ſicca in ſi
ne pꝛimi.Fructus eius ſᷣm plurimũ eſt mal
ſtomacho et foꝛtaſſe interfiat.

Pperationes

os eius aperit opilationem cerebꝛi.
¶(Radix eius cum vino interficit pediculos.
æ auget capiloo. irie

Capitulum liu

ʒedar vel aʒederach. eſt arboꝛ habens

R DV

*

. auc. Galieni. Subltãtia aceti eſt ſub⸗

ſiditatẽ frigiditae. ſiccatiuũ vero ſuflſicienter e
hoc farmacũ.vt ſit tertij gradus iam complcti

Operationegs

₰

Trattatus

podagrã cẽuenit.i¶ Et qñ coquit᷑ cũ melle et
linit cũ eo liuoꝛ qͥ fit ſub oculo aulert cũ.i¶ Et
qñ infundit᷑ pongia in aceio q pus ſuerit inſu
ſa in olco roſaxꝝ et apponũ fronti cõuenit ſode
ex caloꝛe ſolis.i¶ Et fumꝰ eius cõuenit graul⸗
tati auditus:⁊ tinnitui auriũ.i¶ Et qñ diliillat᷑
in aurẽ occidit vermes qͥ ſunt in ea.¶ Et quãů⸗
do bibit᷑ calidũ ↄſfert accipiẽtibo medicinas ve
nenoſas ¶ Et qñ bibit᷑ cu ſale obuiat nocumẽ
to toꝛici.i Et qñũ bibi eradicat ſanguiſugas
q̃ adheſerint gutturi. Et ↄuenit tuſii antique.
LRRANNXX: Et qñ bibit᷑ calide cõuenit aſmati.i¶ Et qñ ſit
Mſeon gargariſmus cũ eo abſcindit curſue bumoꝛuʒ
AhiziWEEE NXN N venieotiũ ad guttur. ¶¶ Et ↄuenit ſquinantie

ſiNIIRE D —N et cauſui vulue.⁊ collutio oꝛis cũ eo ca.ↄueni
WErrrrTYNOHSERVD N N doloꝛi dentium. ¶ Paulus ca. de aceto.rica
— tio eius cũ ſale circa volas manuũ et pedũ va
i let contra ſlreneſim et ltargiam.

EE
NNS

EE libꝛo aggr.ca.thal

tilis compoſita ex caliditate et frigidi⸗
tate.niſi quia frigiditas eſt amplioꝛ in eo qᷓ ca
liditas.Et deſiccat in tertio ẽdu ꝓpe ſinẽ quã⸗
do ſuerit antiquũ.et ẽ nociuũ neruis Hal.viij
ſim.far.ca.oxos.Fm trãſlationẽ grecã. Oxos
.acctũ mixte ſubſtantie exiſtere.ſcʒ calide ⁊ ſri
gide.Ambabꝰ ſubtilib ꝑtibe.ſuperat vero ca

Dxyal.Acetũ infrigidat ⁊ ſtipticat.⁊᷑ bonũi
ſomacbo.⁊ ꝓuocat appetitũ.⁊ abſcindit ſan-ꝰ
guinẽ a quocũq mẽbꝛo fluat.ſi bibat᷑ aut ſiat
ſeſno in eo.i¶ Et coqͥt cũ cbis.⁊ ↄuenit cin ſi
ſuꝑfluitatũ ad ventrẽ.¶ Et qñ infunditur ĩ co —
lana nõ g onc turakanoſlemarg in ”M.
ncipio ipᷣoꝝ.i¶Et reſiringit manicẽ egreſſaʒ C 111
cihio Cakd rrctun mheman ſanguia ap itulum. lvj “
nolentã.¶ Et ↄfert vlceribꝰ fraudulẽtis et he⸗ Qua.ypocras in libꝛo ð acre ⁊ aqua
riſipile.et foꝛmice.et ſcabiei vlceroſe.et impeti⸗ A qua que in altis locis ſiue bulientis
gini.et emoꝛroidib.et panaricon.Et sbluunt᷑ exurgit montibo aquarũ optima a ſa⸗
cum co vlcera fraudulenta.¶ Et quãdo miſce luberrima ſapoꝛata.talis vero multa vim per
tur cũ pauco furfuris et pꝛeponit ſepidum ſuę mixiiõe indigẽe.eſi hyeme calida:cſtate vao

*$D b § zu Soe

2—

—w— = B

=☛ —

* =

frigida. Similiter q̊ʒ q ꝓſundiuſculo exurgũt
fonte.q̃ꝝ etiã melioꝛ ea q ab oꝛtu ſolis ⁊ maxĩe

eſtiiuo tꝑe decurrit alba ꝑſpicua. atq; pculdu

trefactiua.Opoꝛtet autem eſſe attentũ circa ᷣ
itutes a quarum.vtpote q̃ diuerſe in ſapoꝛe et
pondere ſunt:de hac em̃ que turbidi qͥ biberit
coꝝ virtutes calidi ac tumidi fiunt

e

bio eſt odoꝛitera.q̃ vero lenta eſt ⁊ grauis pu⸗

Pboperationes

ypocras. Coꝛpamacra cubitiſpatule tenn

es ſimmiliter facies q; maxie mñ ad ſplenẽ nfluef

cogñ.vñ malus ſanguis pcreat᷑ illã nõ biben
tes multa ſuꝑabundãt comeſtlione.i¶ Eſuries
illis ꝑſeuerat atq; creſcit.⁊ ſitꝭ ſimiliter.ſuꝑio

ra vẽtnium ⁊ media inflant.quapꝛopter catar

ticis foꝛtius illis vtenduʒ eſt.q hac egritudine

hieme et eſtate ↄtinẽt᷑ accidit illis aqᷓ citrina ⁊

intereũt.¶ Eſtate vᷣo diſſinteria lieteria lõga
t q̃terna laboꝛãt.qͥ moꝛbi naturã ꝑuertunt ct

mutãt.et in aquã cadũt citrinã.et ꝑcunt iuue

nes illoꝛũ pulmonis doloꝛe.alijaq;ᷓ paſſic ib

coꝝ mẽtes ꝑturbãtibo affligũt.ſenes acuta fe⸗
dꝛe ⁊ ꝗrdẽti ex vẽtrnũ ↄſtrictiõe accidẽte vexĩt
Mlienbꝰ apoſtemata de genere albi flegma

lis ĩnaſcunt᷑.neq; ↄcipiũt vel parturiũt niſi cũ
magna difficultate atq; moleſtia.coꝛꝑa coꝛuʒ

magna et groſſa:q;to plꝰ in lõgitudie ꝓptẽdũ᷑

tãto gracilioꝛa fit.meſtrua vᷣo iuxta qð opoꝛ
tet fluũt.pueri berma vini cauſone cruriumq;
vulneribꝛinfeſtant᷑. Sed qͥ huiuſmodi nature

ſüt his vitã impoſſibile eſt extendi.ſʒ in tẽpeſti

ua ſenecta pᷣripiunt᷑.i, Oulieres vᷣo grauide
vident᷑.cũ vᷣo tꝑa partꝰ adueniũt.vteri ſetꝰ in
anes tumoꝛe relaxant᷑ cuiuſmodi paſtiõe detẽ
ta matrix q̃cũq; aque citrine coadunatice in⸗
tumerit laboꝛat.ad hanc itaq; quã pꝛedi imꝰ

aquã pertinẽs eſt et ea q̃ a calida terra ſurgit

aut fngido metallo vel ere ſiue argento vel
auro ſiue ſulphure aut alumine.i¶ Aqueplu
uiales leues et ſopoꝛate ac lucidiſiime ſunt.
NHam ſol qð ſubtiliꝰ atq; leuius in attrahẽdo
aſſumit Aque pluuiales cito putrent.malũq;
exalãt odoꝛẽ.quare cm̃ ex multꝭ cõgregate ſt

ddᷣs Ideo leuiꝰ alijs putreſcere olẽt ↄac muta
ri. ¶ Aqua niualis vel glatialis oĩls mala eſt

poſtq; ſemel fuerit ↄge lata nüq; ĩ pſtina ↄuer
tet᷑ naturs.qcqͥd ẽ ſapoꝛitũ ⁊ leue ⁊ claꝝ ſuerit
aut purũ id totũ gelu aduẽniete receſſit.qð vᷣo

turbidũ remãſit.¶ Et ſic poter ꝓbare.ſi enim

aquã ĩ vaſe ad mẽſurã poſitã ſb gelu agelari
dimiſer ꝭ cũq; ↄgelata fuerit ĩ ſole vłĩ qnbʒ ca
lido liqſactã remoueas eadẽ mẽſura multomi

nus iuenies eſſe. ſilß aut de gelu et niue. eis a
de niue et ſilibe peioꝛ eſt omi aqua.¶ Aq̃ frigi

da debet dani digeſta materia.¶ Auiccñ ii
cañ.ca.de cura fe.in generali.Aqua frigida iu
uat in digerendo. Auiccñ.codẽ li.A qua cali

da citiꝰↄgelat᷑ q frigida.Auiceñ.p mo cano⸗

ne doctri a.ij.ſen.ij.ſumma.i.capᷣ.iij.Aq̃ ſigi
da nõ debet dari ſi ẽ humoꝛ cqrudo⁊ groſius.
Auicẽna decura fe.in generali.A qua ſrigida
digerit humoꝛẽ colericũ. Auiceñ.codẽ loco.

Aqua nõ nutrit Aui.i.canone ſen.ij.doctrĩa

ij. ca.xvxi. Sine aq̃ nõ põt eſſe cõplementũ rei

nutrite.i¶ Auiceñ.codẽ loco.Aqua currẽs et

diſcooꝑta eſt melioꝛ aq̃ꝝ.Auic.coð li. Mcli
oꝛẽ aq̃ q ſuꝑ petras vadit q; q ſuꝑ lutũ.Aui.
coð li.Quato aq̃ mag longat᷑ a luo pncipio
tãto melioꝛ ẽ. Auic.eodẽ loco.A qua q eſt eſta
te frigida hieme calida ẽ melioꝛ.Aui.eodẽ lo;-
co.Aq; cocta minoꝛis inflatiõis ⁊ velocioꝛis

Deſcẽſiõis.i¶ Auic.codẽ loco.Aqua pluuia⸗

lis ⁊ ſpecialr q in eſtate colligit᷑ ⁊ c ſimt toni⸗

tmua cſt in a mehioꝛes aquae. Atniẽ. codẽ lo);
co.Aqua pluuialis ĩpedit pectꝰꝛvocẽ.Auiẽ.

coð loco.Aque putceoꝝ deterioꝛes aqueſunt.

„

Eodẽ loco.Quedã aque generãt flegma:⁊ q̃;
dã colers.E odẽ loco. Aq̃ paludũ ad apoſte⸗
ma ſplenis ⁊ ydropiſim ꝑducit.Eodẽ loco.A
que nõ currẽtes quocũqʒ mõ ſuerint nocẽt ſio

macho. ¶ Auic, eodẽ loco. Aqua calida coꝛ

rũpit digeſtionẽ ⁊ nõ tollit ſitim illico.Eodeʒ

loco. Aqua multũ calida inuat ĩ colica ⁊ ſple⸗

nis vẽtoſitate.Eodẽ loco.Aq̃ nõ nutrit.Aui
cchñ.i.cañ.fen.i.doctria.iij.ca.iiij.¶ Aqua de
bet exhiberi materia exiſiẽti digeſta ⁊ virtute
ſoꝛti. Pal.vi.terapẽtice.ca.ij. Aqua tepida ſa
cit nauſeã.Auiceñ.i.cañ.fen.iij.doctria.ij.ca.

viij. Aq̃ multũ calida ſtringit cutim. ¶ GHal.

vij.terapentice.ca.ij.Aq frigida nocet defectꝭ
Gal.codẽ loco. Aqua tepida mollit coꝛpꝰ et
mectat ⁊ delectat.Bal.eodẽ loco. NHatãs im⸗
moderate in aqua a luminoſa ↄſtringit cutim
⁊ trãſpiratiões intꝰↄſtringit.⁊ ſi ſũt ſumoſe ge

neratfe.Gal.i.de ac.⁊ moꝛ.ca.i. Multi in fri⸗

gida aqua balneati moꝛtui ſũt anteq; domũ
venirẽt.Gal.codem li.ca.iij. Aqua frigida cõ
ueniẽs eſt colericis tꝑe ſanitatis ⁊ tꝑe egritudi
nis.⁊ hoc ſi fucrint cõſucti coꝛpoꝛi.inconſueto
nequaq; dari niſi pꝛius venerit ad ſanitatem.
¶ Hal.viij.tera.ca.iij.Di timeas dare aquã

frigidam coꝛꝑibocolericis ꝓpter incõſuetucinẽ
ſuadeo ꝙ nõ ⁊t beas dare.¶ Auiceñ.i. cam. ſe.

/

ij.ca.xvi.doctrina.ij. Terree aque ſplenẽ reſol

uunt.⁊ nõ coire volẽtes adiuuat ⁊ aeree coꝛru

ptiomi completionis vtiles exiſiunt. Daſco.

cꝗ.de aqua.Aquarum omniũ natura frigida
eſt ?⁊ humida. A qua que de lapide cmanat le⸗
uioꝛ ⁊ limpidioꝛ eſi ventrem ⁊ vꝛinam ꝓcurat.

*

oꝛ (ſt cocta

Trattatus

¶ Aqua q̃ de paludib argiloſis eminat gui⸗
Salutẽ coꝛꝑie oꝑat᷑ ⁊ mliũ mede
tur. Et qꝛ in o. bo infu miratibꝰ aqᷓ ẽ ncœeſſaria.
Inter oẽs aqs pluuial optima eſt. et lenis et

xuilcis et facilime digerit᷑ cito em̃ caleſit.⁊ cito

infrigidaĩ.¶ De ſontanis aqᷓ eligit᷑ illa que ad
ſolis oꝛtũ tendit ⁊ meridiè.et de mõtibo caluis
cxit. Hec er ꝓpinq̃t pli niali.que vᷣo ↄtra occi
dentẽ currũt ⁊ ſeptentrionẽ peſiime ſunt.aque
peirã in veſica ⁊ reniba curãt.: mulierẽ ſterileʒ.
ſaciũt:⁊ coꝛꝑitoꝛpoꝛẽ ⁊ ngoꝛẽ nimiũ mẽſirua

ſiringunt inbibentes cgritudmiſudoꝛem pꝛo⸗

rumpere vcl funum ventnis vel nauſcam. .
D yaſ.ca. de aq̃ marina ſ m traſtatõeʒ greca
Aqua marina vᷣtutẽ bʒ viſcida ⁊ te motica et

cacoſtomaticũ ventrẽ tunbat.ficgma deponit
Kolcra t᷑o ſacta ⁊ ſomẽto aohie ita apoſte⸗
mata de alto educit.durccics ſpargit. oĩby dia
foꝛeſim pᷣſiat.neruoꝝ cauſas ceponit.tumoꝛẽ

mmoꝛu eẽpeſcit ¶ Jnucnit᷑ cià aqua ſulphu

1ea aluminoſa ⁊ ferrea q̃ habet virtutẽ carum

a quibus recpiũt deno minatioes.

Capitulum. Ivij

Arba Jouis yſi. li eiby. Barba ionis

. 7.
3
X.
,Y

ſticados cit inũ icẽ eſi. Unde qͥdaʒ ait.

PBar ba iouis ſlicacos ſed ſomper viua iouis

barba.¶ Platcariꝰ. Barba iouis fri.in.iij.ã.

ſic.in. ij. Et ꝛ ſemꝑ viua:q; ſemꝑ viridis repe⸗
ritur. Itaq; viridis multe cfficat ie eſt Etinme

ipa eſt emꝑ viusg Sed batba Jouis ?2

Pperationes
Plagelle in ſucco eius ⁊ accto vel aggreſii in
tincte valent ð caleſactionẽ epatis epyiimatr.
( Cõtra doloꝛẽ in calida cauſa in pnciĩpio va
let ipᷣa heiba trita ⁊ ſuppoſita.¶ Cõira apᷣa⸗
ta calida v alet ad materiei reꝑcuſtionẽ: licʒ pꝰ

modũ obſit ↄſtipãdo materia.¶ Cõtraignis
vel aque vſſuras.ſit vnguentũ ex ſucco cius ⁊
oleo roſeo ac cera ¶ Còtra finũ ſanguis e na

rnib, q ſit ex cbulitione ſanguinis in epate ac
venis in iuuembo. et in cſtate plagella in ſucco

eius ac aqua roſaꝝ intingitur ac fronti actim

poꝛibus ⁊ gutturi iuꝑponit᷑.¶ Actoꝛ. Eſt aũt
barba ioins ſpecies minoꝛ acidule.i NMHacer

Adiuuat auditꝰ mire pellitq; doloꝛeʒ. Altera

mino: ſpẽs eſt ſiiꝰ he be:qua ſemꝑ viuam di⸗
cunt.qm̃ viret omitꝑe.Gaba iouis vnlgari
moꝛe vocat᷑.Eſſie refert pᷣcicteſileʒ. Plimiꝰ iſtaz,3D

nec minus banc pꝛcdictis poſſe iuuare ꝛc.

Arba ſiluana eſt plantago aquatica q̃
iuxta aquas naſcit᷑cuius lolia ſunt ob⸗
longa in acutum tendentia erecta ſuꝑ

gicinieponi debet: crſiccata vero nõ. Cirmtẽ? aquam ſimilis folijs plantaginis:niſi quia nõ

haobet infrigidandi ⁊ alteranci.

ſunt ei coſte apparẽtes ſieut plantagin.

CNN

Lapitulum lwiiſ.

7 8
. 8

3

De Herbis

SG Hperationes oñdebam ome ſtipticũ terreſtre aſe⁊ frigidũ.
BBptiauomms. Bullioaut alteri⸗ſapoꝛis hʒ indicium. Et idco
A¶ ñ̃ in dinanudis ſcnbit Halie.ca.de curis ponet vtiqʒ h̊ aliqᷣs ſiccareꝛ iſrigidare no de⸗
B genitaliu valere ad impꝛegnadu. ᷓEt idẽ di/ biliter.ſiqdẽ nõ male oſtẽdebat᷑ a nob in qmto
cit coð li. de epilẽtia. ꝙ barba ſiluana eſt ce/ boꝝ monumẽtoꝝ ineſſe ſupticitatẽ terreluib⸗
tũneruia aq̃tica.⁊ ponitur ſiliter barbaſilna⸗ z frigidis coꝛpoꝛibi.deinde ⁊ apparctia teſtan
na in antidotario galieni minoꝛi. in qͥdã medi tur. Etem̃ ſi ꝑatritiõibo ⁊ alijs vlceribid appo
camine qð incipit medicamẽ ad ↄcipiendum. nas citius qẽ videbis ad cicatricem ꝓccdere
Hinc eſt em̃ ꝙ in emitẽtibo ſanguinẽ ⁊ diſſin⸗
terijs adhuc in fluxibi qͥ in vẽtre ⁊ matrice nõ
eſt aliqs medicoꝝ ſenbentiũ curatiuum nego
cium cui no vtatur hocfarmaco.

Operationes.

—
Tſ –— + — –ä

¶ Sera. Galauſtia incamat ⁊ ſtrigit cunt A
tenaſinonẽ.et ↄſolidat vlcera in teſtinoꝝ.⁊ c⸗
fert ſputo ſanguinis ⁊ ſiuxui in teſtinoꝝ. ⁊ con
fert ad omia ad q̃ ↄſert ypoqſtidos.¶ Anicc. B
Balauiuia eſt ↄglutinatiua ⁊ retinetoẽʒ fluuxũ
ſanguis ⁊ generat melãcoliã.¶ Et ẽbona gin E
giue ſanguino lẽte.⁊ ↄſolidat plagas ⁊ vłera
antiqua.et alhocoꝛ.⁊ pexcuſlionem pulus iʒa
ta deſuper. ¶ Er ſirmos efricit dẽtes motos. D
¶ Et ꝓbibet fiurũ ſanguis.ꝛ ſiringitfinu in? E
teſiinoꝝ.⁊ ſiuxu matnuis ſaguinẽ. Loco eius
ponit᷑ coꝛtex glandinis.⁊ caput granau.

—

Alauſtia eſt flos maligranati caduc⸗
Ba Dyaſ.vocat quitinũ ca.ð malo⸗
nato fri.eſt ⁊ ſic...qᷣdu. Sera.li.ag⸗
gre. ca. lulitia.i.balauſtia.⁊ ẽ flos malignati.
tecmalis granatꝭ qdã ſunt domeſiica: qdam
lſilueſtria. Gflos ſilueſtri dꝛ balauſtia.qᷓꝝ qdi
inuenit᷑ alba.qdã purpurea.⁊ qᷓdam roſacea.

Auiẽ. li.q.ca.ð Balauſiia. Galauſtia flos eſt
granati ilueſtri ꝑſici aut egyptij:Et ip qdez
qñq; ẽ rubea.qñq; alba.⁊ qq; roſea.Et ſuc⸗
ci einatura eſt ſiẽ ſuccibarbe hircine.frigida
eiſt in ſine pmi gradꝰ.ſicca in ſco. Bal. xi ſim.
far. ca balaultiu. Galauſtiũ eſt ſios maligra⸗
az . nati ſuueſtris. qᷓtis domeſtico vicinꝰ vchemen
Ll teer aut ſtipticat guſtu.necnõ deſiccatiue ⁊ ſtip
if iice vᷣtuti cit. pal s ' eit groſſappartü ſier
colam-victa in qrto box monamenos uauumm 5

7

Tractatus

Capitulumm.c rx

Min codeʒ ſtatu.aut piracãcon.ſolia ha⸗
bet ſimilia rute.ſed paulo albioꝛa.nõ ſemper
viridia etiſientia. Iloꝛes non caducos habẽs
Naſcitur ſolum in India curtibus vel locis
humidis.Eſt enim arboꝛ tenera et aſpera ob
longa.ſtipitem habẽs ſimilem viti.Arboꝛ di
citur balſamus:lignum ꝛilobalſamuʒ.ſemen
carpobalſamum. lac verovel ſuccus balſamũ
Hic vero fructus optimus eſt.qui eſt recens

atq; vehemens odoꝛe ſincerus ſerenus.leuis

moꝛdens atq; mediocriter linguam redargu
ens.Adulteratur autem cipꝛino oleo aut len⸗
tiſcino.qut balſamino ſiue mirtino:vel melle
mixto.quod leuiter pꝛobatur.quia aqua in q̃
Dum miſſum fuerit oleum ſupernatans balſa⸗
mum fundum petens eſt balſamum purũ.ve⸗
ſtem non maculat ſuper aſperum.cuius tan⸗
ta vis eſſe dicitur:vt ſiſol incanduerit in ma⸗

mnu teneri non poſſit.pꝛeterea arboꝛ nimis eſt

calida et ſicca extenuans,.ſuccus autem ſubti
lioꝛ eſt virtutis. Opobalſamũ quod appella⸗

tur lachꝛymum eſt arboꝛꝭ que eo ſimil malo⸗

granato vl licio ramoſa.ramis tenuibo et ex
albidis. in India tantummodo creſcit. Aliqͥ
tñ dicũt ⁊ in India naſci:fructũ habet q̃ſi ob⸗

rotũdũ ̊ mediũ qſi ventroſum ad capita vtra

q; deductũ rubicundũ.valde grauẽ et plenũ.⁊
ſi frangit᷑ ſimile melli eſt.Et ſi maſiicat᷑ ſimile

eſt piperi moꝛdẽs et ſuauiter redolens.qð car

po balſamũ vꝛ. Huiua aũt arboꝛis lachꝛymũ
colligitur ⁊iebo caniculanibo.ſᷣm alios vᷣo tẽ⸗
poꝛe autumno. Incidit autem truncus huius
arboꝛis ꝑ loca et ramuli ipſius.Et ſic ſuppo⸗
nunt᷑ vala (vt pꝛeſens ſigura arboꝛis oſtẽdit)

que lachꝛymũ fiuẽs recipiat. Cuius eſt opti⸗/

mũ recens ſincerum ⁊ exalbidum ⁊ odoꝛe acu
tum.leniter linguaʒ ſubmoꝛdens.ſequens eſt
coloꝛe ſubrufum.ct quaſi glutinoſum.tertium
cſttcnuium partium valde et ꝑluciduʒ. Om̃e
autem balſamum quod vetuſtatem recipit ſit
rubeum et reſinatum et ſiccũ.Quod aũt opti⸗
mum eſt ſincerum eſt:quodq; in aqua munda
ſtillatum non pꝛotinus diſtunditur.ſed magꝭ
Deſidet.et poſtmodum totam aquam albidaʒ
ſacit.et lacti adnut tum.illud in caſeum ſtrin⸗
git vt coagulum.quod enim ſincerum non eſt
in ſummo aque diſtunditur ⁊ ſupernatat.⁊ vt
oleum quaſi ſtillam oſtendit. Sciendum q;
balſamus dicitur arboꝛ balſami. Galſamum
vero dicitur oleum vel gummi.qð melius eſt
dicere.Hã nõ eſt oleo vere qð ꝓ ban multis

) Aiſamug. Dyoſcoꝛides ca. de balſa⸗
mo. Balſamus arboꝛ eſt ſimilis licij. et

exemplis. Primo co ꝙ vlidemus aùbererela

bijs vulnerum. Et ſacile de panno co infecto
lauatur. Similiter Dyaſcoꝛides dicit ꝙ ĩ aq̃ᷓ

iniectum petit ſundum: poſtimodum diſſolui⸗

tur.et totam aquam albam facit.et pꝛopteres
vocat ipſum lachꝛmũ. Item lignum eus vo

catur ulobalſamum.et ſructus vocatur car⸗
pobalſamum. Multis modis ſophiſticatur

Quidam vendunt terpentinam pꝛo opobal⸗
ſamo.quidam admiſcent parum balſami ter⸗
pentine.et ita habet odoꝛẽ balſami. Alij acci
piunt ſuccum lemoncelli vel folioꝛum citri.et
admiſcent terpent ine.et addito croco oꝛiẽta⸗
li calefacit et deſiccat in terno gradu.

OPbprerationes

¶ Opobalſami z.i. datus cnz vino ſupfluita

tes matricis mũdificat.fetum moꝛtuũ educit.
⁊ menſirua ꝓuocat.bom bace intincta ⁊ ſupo

ſita cõuenit. et diſſurriaʒ ⁊ ſtranguiriam et la⸗
pidem veſice.ſi etiam fuerit opilatio ex frigido

humoꝛe.detur cũ vino vel ᷣga pus madefa⸗
cta ex aqua calida erecta inflata iniciatur cuʒ
oleo muſtellino vel nardino.
¶ Contra omnes paſſiones capitis venientis

ex frigiditate detur cum appꝛopꝛiato aliqduo

paſſioni conueniente. .
¶ Contra quartanaʒ et cotti

¶ Contra tinnitũ auriũ ex bumiditate paniʒ

inſtillet᷑. Cõtra doloꝛẽ dentüũ ex parte dolenti

aliquantulum in aurem diſtilletur.

¶ Coꝛpoꝛa moꝛtuoꝝ incoꝛrupta cõſeruat.qꝛ

quantũ diſſoluit tantum cõſumit
¶ Sera.auc.al. Opium balſami eſi bonũ
et ſubſtantia eius eſt ſubtilis.et virtus eius eſt

que calefacit et deſiccat inſecido gradu Bal
ſamum quoq; eſt ſubtilioꝛis virtutis q; arboꝛ
Branuz vero eius eſt maioꝛis ſubtilitatis eẽ

oleum.

ottidianã ſacta pus
purgatione detur cumvino.

Igdem auc. Dyaſco. Uirtus balſami eſt que
abſtergit tenebꝛoſitate viſus.et aufert frigidis⸗
tatẽ matricis.qñ ſit naſcale cum co cum cera-
olco et expellit ſecundinã ⁊ ſetum.⁊ qñ ſit inun

ctio eum eo pꝛohibet nigoꝛem. et munditicat

vlcera ſoꝛdida.Et quando bibitur pꝛouocat
vrinam.et eſi bonum ammai.
¶ Auiceñ. Ballamũ aperit opilatõcs ⁊ cõone
nit vlceriba groſiis mũdiſicat vlcera.⁊: ꝓpꝛie cũ

vreos,et extrahit fracturas oſium.

coclio pꝛopter ſpaſmum. confert vlcenbus ca
epileniie ct vertigini.. ¶ Idliergit pan
12

.
K .
₰

i

. — S
—

RU☛

E
—

De Herbis

nũ im eivoleũ.lignũ elx: ipius ſemẽ: nferũt

*

Doloꝛi vtroꝛũq; laterũ ⁊ ſtricture anhelitus.
¶ Et doloꝛi pulmonis.⁊ ↄuenit ſemẽ ciꝰperi⸗
pleumonie ingide ⁊ tuſſi ⁊ ſili iᷣm oleum.

„
8

ð Alſamita.i.ſiſimbꝛiũ. Sed ſiſimbꝛius
½ vocat᷑ menta aq̃tica.⁊ alio noĩe vocat᷑
vpalſamita. Dyaſco.ca.de ſiſimbꝛio ſᷣm
trãſiationẽ grecã ſiſimbꝛion ⁊ ꝛ cardaminõ eo
ꝙ cardamo agreſti ſolia hʒ ſimilia. cuʒ folia
eius rotũda naſcant᷑ ſicut folia cardami agre⸗
ſtis cũ creuerint ſcindũt ſe ſicut eruca. Uirtus
eſt ei ca.diuretica.Paulus capi.de balſamita
ca.eſt ⁊ ſic.in.iij.gradu.Aliud eſt domeſticuʒ
aliud ſuueſtre.ſed domeſticũ nobis eſt in vſu
quod omnibus eſt notum:virtutẽ habet diu⸗
reticam diſſoluendi ⁊ conſumendi.

Operationes.
¶ GBalſamita crudũ ⁊ coctũ lentigines vultib⸗
tollit.⁊ maculas emẽdat ſi vna nocte impoſi⸗
tum fuerit ⁊ alia die locus ablua᷑ qque.

¶ Cõtra viciũ pectorꝭ ficũ pultes ex fanina oꝛ⸗

dei ⁊ aq̃ apoſito puluere eiꝰ ⁊ dent᷑ patienti.

¶ Cõtra frigidũ reuma ſolia eiꝰ in teſta calcſa
cta ſine liq̃re ⁊ in ſacculo poſita capiti ſuꝑ po⸗
nat᷑ valet vinũ decoctiõis eius ↄtra doloꝛem

ſtomachi ⁊ inteſtinoꝝ ex frigida cauſa-
¶ Et opilationẽ epatis ⁊ ſplenis.et vꝛinalium
viaꝝ.berba ipᷣa decocta in vino ⁊ cataplaſma
ta.ſoluit etiã ſtranguriã et diſſuriiam.
Ualet etiam conira yliacũ doloꝛẽ.Et con⸗
tra doloꝛem factum ex ventoſuate. menſirua
educit.conceptum iuuat.matricem mũdificat.
ſomentatio ſi ſiat exeo. .
¶ Teneroſitates eiꝰ in oleo muſtellino vel ſal
tem cõmuni decocte et ſuperpoſite idem ope⸗

Coapitulum. Ixif. —

Aſiue vnũ ſigniſicant. O zimum quoddã
OIcſt gariofilatum. quoddam ceſt cõmu⸗
ne. et quoddam eſt latum plus alijs: quod ci/
trarium vocatur. O ʒimum garic filatum eſt
illud quod ob autoꝛibus laudatur. Ozimum
citrarium eſt quod vituperatur ab omnibus.
Eſt em̃ oʒimũ garioſilatum cõpetens medici⸗
ne⁊ berbe ⁊ ſemen. Cum autẽ ſimpliciter po⸗
nitur in medicina ſanen vebet intelligi. et po⸗
tiſſime in electuarus. Sed in vngẽtis ⁊ in em⸗
plaſtris herba intelligit eſt ca.et ſic. Et ſemen

Bena gariofilatum. O zimum ideʒ

— *

——

bet virtutem conſiringẽdi ⁊ cõglutinandi.

quod patet ex co.quia ſi ponatur in aqua ſta⸗
tim ingroſſatur ⁊ ſit qucdam cõglutinoſitas.
herba ipa ex aromaticitate habet virtutẽ con⸗

Tractatus

I Et idẽ octauo ſumplici farmacoꝝ capł pe⸗
nultimo.Gaſilicon non garioſilatũ ex ſcvo eſt
gradu calefacientiũ.babet aũt caliditatẽ ſuꝑ⸗

foꝛtandi ex qᷓlitatibſuis diſſoluẽdi cõſumedi
⁊ obſtergẽdi ⁊ mũdiſicandi.i¶ Scra.li.aggre.

ca.berengemiſch. eſt baſilicon ſiue oʒimũ gani

Ode

oſilatũ:et ſolia eius ſũt ꝑua q̃rũ coloꝛ ẽ medi⸗
inter roboꝛẽ et glaucedinẽ. Huiꝰherbe ẽ odoꝛ

ſilis garioſiloꝝ ⁊ ſtipes eiꝰ eſt quadrangulatꝰ

cuiꝰcoloꝛ eſt ſicut ſolioꝝ ipiꝰ⁊ ſemẽ eſt minutũ
nigru.⁊ colligit in menſe Julij. Et eſt ca. et ſic.
in fine ſcdᷣi gᷓdus.i¶ Dyal.ca.oʒimũ.Oʒimum

cuiꝰ vᷣtut ſit penitꝰ inter medicos opio ẽ incer

ta. Haʒ qͥ autoꝛe criſipo criminãat᷑. Hi eiꝰvicia
percenſent ꝙ ſit ſtomacho imitilis q oculos
chetat q; inſ aniã facit.iecoꝛi obſiſtat.Addunt

pꝛeterea ſi tritum lapide contegatur ſcoꝛpiões

gigni cõmanducatũ.⁊ in ſole poſitum vermes

creare pediculos enutrire. Afri etiam putant

hoc eſſe ꝑſuaſum ꝙ ſi quis eo die quo oʒimuʒ
ſiunpſerit a ſcoꝛpione feriatur non poſſeſalua

ri.ſed qui in diuerſa et vera opinione ſunt.hec

oia falla aſſeruerãt.qnimo ſtomacho pꝛodeſt
co ꝙ inflatioões eius diſſoluit.et facit alia iuua
menta que ſᷣm ipᷣm inferius dicentur.

OPperationes
¶ Contra ſincopim ⁊ cardiacam paſſionẽ det᷑
aqua roſarũ decoctiõis herbe ipᷣiꝰ.i¶ Ad ideʒ

valet vinũ decoctiõis in q̊ herba ipᷣa ſtetit per

noctẽ. Jpᷣa herba valet õ frigiditatẽ ſtomachi
H̊ mõ.decoquat᷑ in multa qntitate in vino.ſed
melius ẽ in muſto.⁊ poſt decoctionẽ addat᷑ vi
nũ albũ in multa qᷓntitate.tale vinũ ẽ ↄfoꝛtati
nũ multũ et aromaticũ.⁊ valet cõtra pᷣdicta.et
cõtra indigeſtionẽ ex frigiditate.

¶ Uinũ etiã decoctõis ipᷣius herbe ↄfoꝛtat di

geſtionẽ. fluxũ ventrꝭ ex fnigiditate. Semen
oʒimi cum modico puluere accatie decoquat᷑
in aqua pluuiali et detur patienti.
Ad marricẽ mũdiſicãdã.⁊ mẽſtrua puocan

da ſiat decoctio eius in aq̃ et fiat fomentuʒ et

ſuppoſuoꝛiũ ex teneritate ipius herbe Succꝰ⸗
ipius herbe pulueriʒatꝰ matricẽ mũdincat.cõ

ceptũ adiuuat.et menſtrua puocat.

Herba ipᷣa decocta in vino ⁊ oleo ⁊ natibꝛꝛ
anchis cataplaſmata valet ↄtra tenaſmonem

Halienus in li. de cibis.capi.de oʒimo.Oʒi

mũ ſcʒ nõ gariofilatũ peſſimi quidem chimi ẽ
et pꝛopter hoc infamãt quidaʒ ipᷣm dicentes.

ſi tritũ immitatur olle vacue celerrime generat

in paucis diebus ſcoꝛpiões.et maxime quãdo

in ſole quis quolibet die calefecerit ollam. ſed

hoc quidẽ cacochimũ eſt.et malũ ſtomacbo ⁊
indigeſtibile.Olus vero ita dicemus ipᷣm ẽ ca
lidũ in ſecundo gradu.Et habet humiditatem
non naturalem. .

fluã.vñ nec vtile intra coꝛpꝰ aſſumptil:catha⸗

plaſmatũ vᷣo exteriꝰ vtile ad conſumẽdũu.
¶ Almanſoꝛ tractatu tertio capi. Albetha⸗

rogi qð exponit᷑ oʒimũ ſiue baſilicon non gari

ofilatũ cali.eſt ðꝛ et doloꝛẽ efficit capitis ⁊ ma

le nutrit.cuius comeſtio vtentis viſum tunbat

qndo eo multo vti᷑. Sperma quoq; aut lac

deſiccat.oꝛi tamẽ ſtomachi cõfert coꝛoboꝛat

enim tpſum atq; coꝛdi auxiliatur.

—

¶ Sera.O ʒimum garioſilatũ cõfert ſtoma⸗

cho.et facit digerere cibum groſſum.et cõfert
epati et coꝛdi.et aufert triſtidam et ſollicitudi⸗
nẽ et odoꝛiferas facit eructuationes.et apenit
opilationẽ cerebꝛi.

Capitulum lxiij)

- Ranca vrſina herba ?. cuius folia ſũt
Beragn ſicut folia caulis:ſed ĩciſa ſicut
bꝛanca vrſi.in medio eoꝝ oꝛitur ſtipes

in cuius capite ſunt multi floꝛes ſpinoſi cõclu⸗

ſi. ca. eſt ⁊ bu. in ſcðᷣo gradu. Uirtutem habet
mollificandi et maturandi et lenieudi.

9 8
ſt

9
i
m
bet

B

,

R
n
vt

L FN1- A α —R—ð

De Herbis

Pperationes

¶ Cõtra ariditatẽ mebꝛoꝝ ⁊ viciũ ſplenis fiat

vngẽtu ex bꝛãca vꝛſina dtrita ⁊ macerata diu

— — 2

Toleo ⁊ colature addat᷑ cera liat vngetü ð vi
ciũ matricꝭ ex frigidate ⁊ vẽtoſitate.i¶ Recipe

ſuccibꝛãce vrſine.ʒ.iiij.bherbe ſauine.ſaluie nal

uarũ. maioꝛane.roſmarini.ana. M. ij. garioſi⸗
ioꝝ. 3. iij cinamomi. z.i.. ſpice. 5.iij. cimini. 5.i. pi

*

cis grece.ʒ.i.cere albe.ʒ.iiij.thuris maſiicꝭ ana

z. üij. boli. 3.i· cere albe. 5. iij. vini greci. lb. iij. lar
di ſcroferotulũ.i.pꝛedicte herbe piſtent᷑ cũ lar⸗
de pᷣdicto.deinde ponant᷑ ſuꝑ ignẽ cum vino ⁊
ſucco pᷣdicto donec coquat᷑ vſq; ad cõſũptõeʒ
vini.deide colet᷑⁊ iterũ reſoluat᷑ in igne ⁊ addi

ta cera cliq̃ta ponantſi pecies pᷣdicte ⁊ d nittã
tut coagularict vnga Parg. H

d-— erPns rvrata Radices et folia ſunt ei inrinta.Semen

D☛
☛

N er. 1 Ar

Capitulum xliifſ.

ceſtron. Ceſtrũ grece latne dictum be⸗
tonica vᷣtutẽ habet inciſſiuã.ſicut oñdit
guſtus amarag ẽ et ſubacris hec herba ſicut in⸗
dicat Betonica ca.ẽ et ſic.in mo gradu.cui⸗
folia pᷣcipue viridia cõpetumt vſui medicinę. ex
iccata etiam multa ſunt eflicacie. vnde cũ inue
nitun in receptiombus ſolia ponenda ſunt.

Br Eieriumſe ceſtruʒ ſiue

0
67
Lera

Pe- E.
2
.
.
2
2 l

¶ Contra doloꝛẽ ſtomachi det᷑ decoctio ipſi⸗ —
us cum ſucco abſinthij cũ calida.ſiadſit vche B —
mens conſtipatio.vt in yliaca paſſione pꝛcce/ „—
dence critern. g
¶ Siat idẽ remediũ ad matricẽ mũdificandam
ad ↄceptũ adiuuandũ fiat fomẽetũ ex decoctio * “D .
ne ciꝰ.ſiat etiã ſuppoſitoꝛiũ. Det᷑ etiã electuan,/ — —
riũ confectũ ex puluere ipſius et melle. A . 8
F.Sarapion aucroꝛitate Halieni. Betonica P N☛ —
mncidit ⁊ abſtergit humoꝛes groſſos.ſrãgit la⸗ 8 XN
pidem renum:et mũdiſicat et abſtergit pulmo ,„ *$%
mnem er puocat menſirua. ? conkert epilentie. et 2
. rat cicatrices neruoꝛũ et lacertoꝛi. F
Praſcoꝛides Radiccs eius acccpte in po⸗ S
tu cum ydromelle. nauſeaʒ pꝛouocat.folia e? K ⸗
dantur ad conquaſſationes et de alio caden⸗ 2
tibus medenrdur. CF. †T
( Et offocationes ſtcricas ſoluunt dꝛagmas
vna .. cum mulſa accepia. Moꝛſus venena⸗ F G
tos cum vino bibita ſaluberrunecurat „
¶¶ Epylenticis cũ aqua bibita maximũ pᷣſidiuz £☛ £
eſt. Epaticis et ſpleneticꝭ cũ oꝛimelle dꝛagmaſ 6 2
vnã aecepta cftectũ ſanitatꝭ exhibet.digeluiõeʒ 2
cclcbꝛat. s 4 :
In fructura capitz berba ↄtuſa ⁊ ſuꝑſcaput ☚

¶ Sera.li.aggre.ca.GBaſtarcm.auc. Dyaſco.
Baſtarẽ.id cli betonica herba ẽ.q̃ naſcitur.oĩ
anno habens virgam ſubtilem.cuius longitu
do eſt vnius bꝛacbij aut plus.et eſt quadran⸗
gulata.et hʒ folia mollia et lõga ſilia in ſua ſi⸗
gura folijs arboꝛis glandium in ſciſiuris ſuis
bonum odoꝛem habentia.Et folia que ſunt ꝓ
pinqua terre ſunt maioꝛa alijs.⁊ in ſu mmitate 6
virge eſt ſemen collectũ in ſe ꝓpe collectionem
ſpice frumenti.⁊ aſſimilatur ſaturegie.ſolia eiꝰ
colligunt᷑ ⁊ deſiccant᷑ ⁊ ſic ſeruanĩ.Fam q ex
co plurimũ admimſtrat᷑ ſunt folia.⁊ habet ra⸗
dices ſubtiles ſicut radix elleboꝛi.¶ Dyaſco.
capitulo vectonicon. Sc⁊ miraſiationẽ no⸗
ſtram vectonia herba ẽ omnibus nota vᷣgas
habens tenues et lõga vnius cubiti.⁊ qdrata
folia longa et tenuia obrotũda ⁊ diuiſa ⁊ odo

eius ẽ vt ſpica ſimile timbꝛi. Folia eius colle⸗
cta ſiccantur et vſui neceſſaria ſunt. Radices

babet tenues ſicut ellcboꝛus d 4. – 6E& r=-

Dperationes
¶ Ad doloꝛem capitis factum ex frigida cau⸗ & r n.
ſa fiat gargariſmus ex colatura decoctõis be ſ ElLa nſ
tonice cũ ſtafiſagria ĩ aceto.ſiſiat vitio ſioma —
chi detur vinum decoctionis betonice,

vbi ꝑcuſſio eſt impoſita vulnus mira celerita⸗
te glutinat Et id melius ſit ſitrita reccs ipona
tur. Eſt ãt ſibi vis data vt oſſa fracta extrahit

ſpaſmũ qñ ipᷣmbibit᷑.¶ Et ðfert ſputo ſangui⸗
nis. ⁊ doloꝛi ſtomachi ⁊ fluxui antiq̊.⁊ ꝓuocat
vrinã.⁊ delet apoſicmata flegmatica.i¶ Et qñ
bibit᷑ ſemẽ eiꝰ cõfert puer hñtiboſpaſmum.Et
qñ ſuſpẽdit᷑ ſuꝑ aĩalia venenoſa amittũt toxi⸗
ci.¶ Dyaſ.Radix eiꝰ bibita emoptoic ꝓdeſt
ſciatiq ⁊ ſtomatic fert opẽ.Lũoꝛes oẽsã ca⸗
taplaſm atibo ſpargit.¶ Elixatura eius detiuʒ
cõpeſcit doloꝛes. Semẽ eiꝰ bibitũ cõtractos
infãtes ſaluberrie curat:moꝛſibo venenatꝭ oc⸗
currit.i¶ Et qͥ eã in collo poꝛtauerit incurſũ ſ⸗
pẽetũ non timet. Radi deſiccat mediocrit.Et
ſtiptica eſt:et iõ ciliacos et ſtomaticos iuuat.
ſanguinis eductionẽ repmit.et tumoꝛes vice
cataplaſmatis ſpargit.¶ Semẽ eius leptome
ris et calide ẽ ᷣtutis.Et putrefactꝭ mebꝛis iu⸗
ugt potatũ et fluoꝛẽ ſanguinis medetur. et ſic
intraneoꝝ reumatiſmũ.i¶ Itẽ feſſionibus q̃s
greci eucatiſma vocãt.fluoꝛes matricꝭ abſtrin
git. cataplaſmatibus miſcet᷑ cõſtrictiue mede⸗,
tibus.i¶ Halł. Bedeguar cõfert iliac ⁊ ſioma,
ticis.emiſlionẽ q̊ʒ ſanguis cohibet.tũoꝛes eti⸗
am cathaplaſmata cõtrahit.¶ Juuat etiã dẽ
tes dolẽtes ſi gargarʒat decoctiõe Semẽye
ro ſubtiliũ partiũ et calide virtutis ẽ.quare et

O%᷑ „

△K dt

R

—

„α 9. 91 ſpaſmantes bibitü iuuat. ¶ Aui. Semen ei?
272 —or/e 7 c(fert infantib⸗ qñ bibunt ꝓpter coꝛruptionem
60 apitulum lxv uin moꝛſibus lacertoꝛum.
Edeguar ſiue ſpina alba Auiceñ. libꝛo èMðMDc
ij. ca. bedeguar: Bedeguar elt ſpina al⸗
bg et eſt ſilis cameleonte albe.vehemẽ⸗
tius eſt alba. et habet longioꝛes ſpinas.ſimilã
curq; eius ſpine folijs amomi:veruũtamen ſunt
ſubtilioꝛes. et vehementiꝰ eſt alba.et eius qͥdẽ
ſtipes ꝑuenit vſq; ad duos cubitos:t eius flos
eſt purpureus.Et ſemen eius eſt ſicut ſemẽ car
tami.verũtamẽ eſt vehementioꝛis rotundita⸗
tls.et in radice ipſius eſt infrigidatio et exſica
tio cũ reſolutione quadam. Semen vero eius
eſt calidum et ſubtile.Et dixerũt qͥdam q; tota
eſt calida valde. Et in ipſa eſt virtus reſoluti⸗
ua et aperitiua.et pꝛopꝛie in ſemine eius.Et in

Sπ

eagaeſt retenno fluxus ſanguinis. et eius reren⸗
tt eſt equalis. Pli.ca de acantifleuce.i.bede⸗

guar et eſt cardus cum aculeis in folijs albis

„

et frigidis in pmo gradu ⁊ medius inter humi

gitatem et ſiccitatearn.

„ ODbperationes
A Begeguar contert fluxui ventris. et debili⸗
toti ſtomachi. et abſcidit flurũ ſanguis.Et ap
ponit᷑ exteriꝰſicut emplaſiꝝ ⁊ deſtruit apoſte⸗
mata mollia.i¶ Et qñ fit collutio oꝛis cũ aqua
HB eius in qua coquit.ↄfert doloꝛi dẽtiũ. Sed ſe

mis eiꝰ ſubſtãtia eſt ſubnilis.et cõſfert bñtibus

.
.

*

„ 8 NN

O

8α

¶ Capitulum.lxxi.
2 Ellirici. Sera.li.ag.ca.belligʒ.Belligs
i.bellirici ⁊cſũt ð gñe miraholanoꝝ :.t᷑
4 * fri.⁊ ſic.ĩ fi.iij.gra.et extingũt acuitatẽ
ſanguĩs et caliditatẽ colere.hoc idẽ mirabola

ni emblici.vt hr̃ in ca.emblici Jo.meſue.ca.de

mirabolãis. GBellirici ſũt ex medicis bñdictis
expectat᷑ em ꝑ eos ↄfoꝛtatio:melioꝛes ſũt groi
ſi põderoſi ⁊ denſi coꝛticis.fri.ſũt in.i.⁊ ſic in.ij.

In coꝝ oꝑatiõiba ⁊ ꝓpꝛiet atib ſũt ſicut embli⸗
ci. bi ſciẽdũ ꝙ mirabolani emblici et bellirici
ſunt ex alio arboꝛe pducti q;; alie ſpẽs mirabo
lanoꝝ:ſicut apparet ĩ ca.mira.Et iõ h detmi⸗
nat᷑ ð iſt. In ca.Sᷣo mirabolani determiat᷑de

glijs ſpeciebꝛ mirabolanoꝝ. ¶ Opatiões

HBelliria hñt ꝓpꝛietatẽ denigrãdi capillos ⁊2
ꝓhibẽt caſũ eoꝝ ⁊ ↄferũt emoꝛroidib:et ipᷣitu

meſcũt in aq̃.i¶ Et ↄditi ex eis faciũt oꝑatiões

mirabolanoꝝ nõ ↄditoꝝ:niſi qꝛ ſũt debilioꝛes
eis:et in belliricꝭ maioꝛ eſt ꝓpꝛietas ĩ acumine
q; in emblic.¶ Mirabolani emblici bellirici

et kebuli mixti cũ oleolamigdulaꝝ dulcium:⁊
cũ melle tĩgũt capilloſ coloꝛe nigro ¶ Jo. meſ.
Bellirici educſit ſolutõe flegma:⁊ ſunt ex reb

valde cõfoꝛtãtib⸗ cerebꝝ et neruos:et augẽtin
tellectũ.i¶ Et cõfoꝛtãt coꝛ:et conferũt tremoꝛi

coꝛdis ⁊ mũdiſicãt ſtomachũ a putrefactiõe:⁊
cõfoꝛtãt ipᷣm:⁊ ſedãt feruoꝛẽ in eo:et auferũt ſi

ti.Et addũt in appetitũ:⁊ ſedãt vomitũ.̊ideʒ

faciũt emblici.i¶ Sera.Gellirici auferũt ſinim
ſua frigiditate et pparãt ſtomachũ.puocãt ap
petitũ.et ſtringñt ventrem ꝓpter eoꝛuʒ ſtiptici.

BDeherbis
Capitulum lxvij

₰ —.

1,

Elvel Sel. Serapiõ.li.aggre.ca.bel.
auc. yſaac benaram. Gel eſt citonium

indũñ.et eſt fructus rotũdus ſicut auel⸗
lana.nõ hũñs coꝛticẽ ſuꝑ ſe in q̊ eſt ſemen ſimi⸗
le odoꝛe.et eſt illud qð de ipſo admiſtrat᷑.⁊ vᷣtꝰ
eius ẽ ſicut yᷣtꝰ ʒinʒiberꝭ.ca.in.iij..⁊ hu.in.i.
Pperationes
¶ Serapiõ.Bel. Subtiliat chimos groſſos
¶ Et cõfert duriciei neruoꝛũ.i¶Et valet vẽto
ſitati emoꝛroidaꝝ.¶ Et augmẽtũ facit in ſper⸗
mate.et valet ſicut ſel.¶ Arboꝛ eius vocatur
doꝛſiſahã:vt apparet in ca.granati ſilueſtris.

RRN

Ebem. Sera. li. aggr.ca. Behan. Be
hem ſpecies eius ſunt due.ſ.rubea ⁊ al
ba. Et ſunt ambe vene in magnitudie

reb = Bafer

radicis paſtinace parue: quarũ quedam ſunt
toꝛtuoſe:deferunt᷑ ab armenia:odoꝛ earum eſt

bonus: et eſt in eis viſcoſitas quedam: ambe

ſpecies ſunt ca.et bu. Aui.li.ij.c. bebem. Behẽ

ſunt fruſta aſpera que ſunt radices exſiccate
contracte:et ſunt duarum ſpecierum:quarum
vna eſt alba et altera rubea: eſt calida et hu⸗

Dperationes

A Scera. A mbe augmẽtũ faciũt in ſpmnte Mnorgtinne.
B¶Aui. Gehẽ ẽ impinguatiuũ:⁊ cõfoꝛtat coꝛ D Pe ratio nes N.—.
valde:et cõfert tremoꝛi coꝛdis:⁊ maniſeſte au/ ¶ Dyalc. Ex co. .i.bibita cũ puſta ſylẽ ſiccat
ginẽtat ſperma:loco eius ponunt᷑ q;tũ ipᷣm eſt cũ yris vlirica mixtꝰ ⁊ in cataplaſmatibus po
Detuderi:a medietas ponderis lingue auis. ſitꝰ:⁊ mulſa adhibita doloꝛes podagricos mi
3 tigat.¶ Aceto aũt mixtus lepꝛas et maculas
et puſtulas coꝛꝑis tollit.¶ Acceptus ſolutio⸗
nẽ ventrꝭ facilẽ pꝛeſtat.Expᷣſſus ſuccus ciꝰvti
lis eſt vt aſpꝛedinẽ et pꝛuniginẽ coꝛꝑis miriſice
purget. ¶ Sera. Ben cõfert empetigini et len ⸗
tiginibus que ſunt in facie:ſcabiei et pꝛuritui:
et egritudini cũ qua cutꝭ eleuatur cũ aceto.
¶ Et attenuat duriciẽ epatis et ſplenis ſi cis
ſuꝑponat᷑ cũ aliquo far.ex deſiccãtibo.ſed ĩ ſuc-
co eius eſt parũ ſiipticitatis.i¶ Jo.meſ. Genꝑ
vomitũ ⁊ ꝑ ventrẽ educit flegma crudũ ⁊ groſ
ſum. Et eit medicina mirabilis ad colicamet 8
flegmaticã ⁊ ventoſam.i¶ Aui.li.ij. ca.de ben. B
Ben eſt mundiſicatiuũ ⁊ ꝓpꝛie eius medulla ?ꝰ
inciſiuũ humidarũ groſſaruʒ.Et aꝑit cũ aceto
et aqua opilatiões viſceꝝ.Et in arboꝛe ipſuiis
ẽ amaritudo et ſtipticitas:et ꝓpter h̊ ẽ in iß5aꝰ
tus cauteriʒatiua:⁊ eius coꝛtex eſt ſtipticplus
Etroleũ ipiusnõ euacuat a ſtiptictate⸗ct inn ·
ipſo raro eit abſterſio et inciſio.¶ Semẽ eius 22
confert lentigimbus magnis.ſ.⁊ ꝑuis:et pãno J
et moꝛfee et veſtigijs vlcerũ:et ſimilr eius oleu
Et contert apoſtematibus duris omnibus ”M d
cum ponũ in emplaltris et vnguennis.

„

„△ d

apitulum. xix.
En vel balanus. Dyaſ. m tranſlatio⸗
nẽ nr̃am ca. balanus.i.ben:eſt ſemẽ ar⸗
boꝛis ſimilis arboꝛi minice:nuces ha⸗
bens abintus:q̃s cum digitꝭ ↄfricauerꝭ humo
fes eijciũt:qͥ ↄfectiõibo miris ⁊ nobilibꝰ multꝭ
miſcet᷑ pꝛo oleo. Haſcit᷑ vᷣo in Etiophia et in
Arab ia et in locꝭ indie. Ipſe ſuccus medlioꝛ ẽ qͥ
eſt recẽs et odoꝛe plenꝰet albo.¶ Sera.li.ag⸗
gre.ca.habẽ.auc.Dyaſ.Haben.i.granũ ben:
et eſt frutex arboꝛis ſimil tamariſco:et eſt ſru⸗
ctus ſimilis auellanis.medulla eius expꝛimit᷑ ſi
cut amigdale:⁊ egreditur aliquid loco olei.Et
naſcit᷑ hec arboꝛ in ten hahabes ⁊ in babylo
nia et in locis ar abũ:et in tenis paleſiine que
nominat᷑ nitrã.Et melioꝛ ex co ẽ nouꝰplenꝰ al
bus facilis excoꝛiatiõis.Et idem auc.Galieni.
Hec medicina defert᷑ ad nos ex terr arabum:
ct pigmentarij vtunt᷑ ſucco medulle eius loco
olei.Et cõplexio eius eſt calida.Oleũ eius ex
irahitur ſicut oleum de amigdalis.

De Herbis

Capitulum. lxx.
Leta. Iſi. Bleta vel beta alia candida
Ba nigra alia ſilueſtriſ. Itẽ greci duo
genera faciũt:nigrã ⁊ candidã:quã ꝓ⸗

ferũt par ciſſimi ſemĩs appellãtq; ſoelon.et eſt

bleta agreſtlis:q eſt bleta lata q̃ facta eſt ſicut
elleboꝛvalb:vt aparet ꝑ Dyal.capᷣ.de ellebo
ro albo:⁊ iſta vocat᷑ blitis.⁊ licet Dyaſ.faciat
ſemotim ca. de bleta ⁊ de beta.erroꝛ ſcripto⸗

ris fuit vel tranſlatoꝛis. NHam idem dicunt et

Debent continuari illa ca.

Bperationes.

I¶Hab vi. ſim. far ca. bletũ. Gletũ eſt olus co

meſtibile fri. ⁊ hu. cõplexiõis in ſcda mãſione a
tꝑata abſtantia. . Et idẽ li.ij.de cibis ca. de
beta. Succus bete eſt mediocriter abſterſiuꝰ

qui ⁊ ventrẽ ad egeſtionẽ excitat:⁊ ſtomachũ
aliqñ moꝛdicat:v maxieilloꝝ quicunq; facile

paſſibilem ⁊ ſenſibilẽ hñt iõᷣm:⁊ ꝓpter h ipᷣm eſt
edulium malũ ſtomacho amplius comeſtum.
¶ Alimentũ aũt ab ipᷣa modicũ magis idone
um eſt qᷓ; in alua ad opilatiões q̃ ̃m epar.ad⸗

huc aũt magis qñ cũ ſinapi aut oĩno cũ aceto

comedit᷑:⁊ ſpleneticis eodem modo comeſta
ſunt bona medicina magis q; alimentum.
Sera.li.aggre,ca. de bleta. Ex ea eſt alba

nigra:⁊ in ſapoꝛe eiꝰ eſt nitroſitas:⁊ vᷣtꝰ eiꝰ

eſt qͥ abſtergit ⁊ reſoluit ⁊ expellit ſuꝑfluitates

calidit atis:quã do cũ ea fit ſternutatoꝛium.

¶ Et qñ bleta coquit᷑:egredit᷑ ex ea viſcoſitas
⁊ acuitas:⁊ ſit virtꝰciꝰ q ꝓhibet gener atiõem
apoſtemati:⁊ reſoluit reſolutiõe pauca.In al
ba vero eſt de virtute abſterſiua ⁊ reſolutiua.
In nigra eſt res ſtiptica:⁊ ꝓpꝛie in eius radice.
¶ Et idem auc.Galie.in.li.de cibia. In ea ex
iſtit humiditas abſterſiua abiterſiõe tempera
ta:⁊ cum illa humiditate laxat ventrẽ:⁊ molli⸗
ficat inteſtina ⁊ ſtomachũ:⁊ maxie cum fuerit
boni ſenſus.i¶ Et iõ accidit q; bleta eit mala
ſtomacho:et ꝓpꝛie ülli qui eſt ſicut diti:quãdo
vſus eiꝰeſt mmiꝰ:et nutrimẽtũ ciꝰ eſt paucum
ſicut nutrimẽtũ aliaꝝ herbaꝝ. Sed bleta qui
dem eſt magꝭ iuuatiua qᷓ; melochia in aperien
do opil atiões epatis.i¶ Nigra autẽ ſtringit
ventrẽ ficut lens:et maxime qñ coquit᷑ radix
ciꝰeſt plꝰ ſiiptica ↄſtrictiua ventrꝭ:⁊ alia ſpẽs
eiꝰ ſoluit ventrẽ.i¶ Et ambe qͥ dẽ ſpẽs ciꝰ ſunt
mali chimi ꝓpter nitroſitatẽ q eſt in cie.Etic o
qñ fit ſternutatoꝛiũ cũ ſucco cius ⁊ melle mũ⸗
diſicat cerebꝛũ et ↄfert doloꝛi auriũ.¶ Et qñ
ex decoctiõe bleteꝛ radicis eiꝰabliit᷑ caput au
fert lendines et mundiſicat ipᷣm afurſummus.
¶ Et qñ pꝛoqcit᷑ ſuꝑ ſciſluras q̃ fint a frigoꝛe

confert eis:et cñ coquit᷑ cũ ſolie ciꝰ curatbo
tar. Et valet ad cõbuſtionẽ ignis et heriſipi
lam. Et idem auc.aben meſuay:qñ coquitur⁊
comeditur cum fabis digerit cito.

Delliũ. ¶ñ ſciendũ ꝙ bdellium quod⸗
B⁵ eſt iudaicũ:et eſt gũmi cuiuſdam ar

Aboꝛis q vocatur melealiend. et illud eſt
bᷣdelliũ iudaicũ.et arabicũ qð naſcitur ĩ india
⁊ arabia.Et eſt aliud bdelliũ ſᷣm Sera.li.ag.

ca. Melk. qdᷣ dꝛ bdelliũ de melka qð eſt ex ar

boꝛe nolata melk que oꝛit᷑ in meka:q arboꝛ eſt

ſatis ſtiptica:cuius fructus maturat᷑ in meka
et comedit᷑ dulcis:ſed in hyſpania non matu⸗
ratur:ſed eſt foꝛtioꝛ põticus pauce aquoſitatꝭ
et aſper.et talis arboꝛ et eius gummi vocatur

de meka. Et ẽ bdelliũ qð ſcribit in pncipio hBe

neſis ca.ij.qð eſt in paradiſo voluptatꝭ:cuius
fructus ſat eſt dulcis.Et de iſto bdellio facit
Aui.ſuffu.ↄtra fluxũ in ethica circa finem vbi
ponit curas ſinthomata ſuperuenientia ethi
ce. Et iſtud bdelliũ eſt frigidũ et ſiccum. Et cõ⸗
ſtringit ventrẽ. Sed bdelllũ iuc aicum eſt ca⸗
lidum in ſcdo et humidũ in pꝛimo.Ue quia
in receptis inuenit᷑ bdelliũ conſtruigerc et rela
xare et calcfacere et infrigidare ⁊ c. Quando

xN „ —

F

5

Et confert moꝛſui vencnoſoꝛum

volum⸗ apire mollikficare et reſoluere ⁊c.pona

tur bdelliun iudaicũ. qñ vero volumus ↄſtrin⸗

gere et infrigidare ponat᷑ bdelliũ de Meka.⁊

tale bdelliũ eſt celeſtinuʒ.i.coloꝛis celeſtini:ſed

bdelliũ iud aicũ eſt ſubnigrũ ſiue ſubalbidum.

verũ antiqͥ noſtri carẽtes bdellio de meka lo⸗

co cius poncbãt quandã aquoſitatẽ ↄgloba⸗
tã q inuenit in veſciculis vlmi.i¶ Pliniꝰ ca. de
bdellio. Gdelliũ eſt calidũ in.ij.gradu.humidũ
in pꝛimo.i¶ Almanſoꝛ tractatu.iij.ca.de bdel

lio.Gdellium iudaicũ calidũ eſt.b dellium ta⸗ . 5

m en de meka frigidũ eſt et ſiccum.

Pbdperationes
Serapion auctoꝛitate Galieni.Gdellium
ſtringit ventrẽ et foꝛtificat ſtomachum:diſſol⸗

uit apoſtemata q̃ ſiunt in canna pulmonis:et

tumoꝛem ò ſit in crepatura inteſtinali:qñ diſ⸗
ſoluit cum ſaliua hominis ieiuni donec fiat ſi⸗
cut vnguẽtũ vel amplaſtrũ:frangit lapidẽ re⸗

num:qð ſumi: in potu.puocat vrinã et diſſol⸗
uit apoſtemata cruda groſſa ventoſitates ner

uoꝛũ.¶ Halie.xi.ſim. far. ca. bdellio. Quidaʒ
gutem co vtunt᷑ et maxie arabice in bꝛonrun⸗

lolie:id eſt hernijs inteſtinalibo ieiuna ſaliua
madcfacicntes:d onec perucniat ad cõſiſtentiꝰ
am emplaſtri.¶ Arabicũ vero ct lapices qui

ſunt in renibo fringere bibitũ:nec non vꝛinas
ꝓuocare et diſcurſus indigeſtibiliũ ſpirituum
ſanare:necnon laterũ doloꝛes et rupturas.
¶ Almanſoꝛ. Gdelliũ iudaicũ dura diſſoluẽs
apoſtemata emoꝛroidib vtile iudicat᷑. Gdelli
um de meka ventrẽ ſtringit.¶. Auic. Gdtclli⸗
um reſoliit ſanguinẽ ↄgelatũ ⁊ eſt linitiuum ⁊

maturatiuũ diſrũpit ventoſitates.i Et ara⸗
bici eſt ſiccus co niſi recens. etreſoluit apoſte
mMata dura ct pꝛie oiſſolutum cum ſaliua ieiu
ni. ct ſilr reſoluit reliqua frigida.¶ Et mechũ

qð non eſt ex fructu palmarum ſilueſirium eſt

ſtipticum. Gdelliũ iudaicũ reſoluit ſcrofulas:
ct bibir decoctum ad apoſtemata dura qᷓ ſunt
intrinſecus et linit᷑ c aceto ſuꝑ ſahafati.
Konfert conmſionilacertoꝛum et ſpaſmo ⁊
.Duricicineruoꝝ ct ↄgelationi ipſoꝛuʒ.¶ Et de
mceka ctiã eriſiimauerũt q;' ipᷣm pꝛouocet:ſed
noõ Dubitat qn ipᷣm ſtringit et frangit lapideʒ
Bdclliũ do arabicũ claruʒ rubeũ qñ tent᷑ ex
co qnitas duoꝛũ aurcoꝛũ:ct bibitur cũ aqua
mollis minuit fegma.¶ Et bdelliũ vtrumq; re
ſoluit ramiccʒ aque et aperit os matricis clau
ſum. Et educit fetum et mundiſicat matricem

Et reſoluit apoſtemata ani et teſticuloꝛum.

aberis. Aui.li.ij. ca. de berberis.Exco
B* rotundũ et rubeũ cãpeſtre:et aliud ẽ
nigrũ longum arenoſum aut monta⸗
num. et eſt foꝛtius fri.et ſic.in fine tertij gradus
⁊ eſt vincẽs colerã valde.Gal.viij.ſim. far.ca.

oxia cantũ. Hec arboꝛ eſt ſilis virtute et ſpecie
garboꝛi archandi.i.piroꝝ ſilueſtriũ:niſi quia ar
boꝛ piroxeſt ſtiptica ſtipticitate foꝛti:ſed in fru
ccu eius cum ſtipticitate eſt res incidens ſubti

liter. ¶ Serapion auc. Dyaſ. libꝛo. aggre. ca.

Amiberberis.Et eſt rubus achiſſa:ct dictum
gcutum. et acſa:ct eſt dictum ſpina acſta. ? eſt

illa que facit ſructũ qͥ ðꝛ ʒabuch ſiue zaxtach.
et eſt amiberberis et defer᷑ a coꝛaſceni. et eſt

qoꝛ ſilis arboꝛi piroꝛũ ſilueſtriũ que dicitur

abhimis ſiue abaras niſi qꝛ eſt minoꝛ:et ha⸗
bet multas ſpinas.Et habet fructũ ſiem gra⸗
nomirti:niſi qꝛ eſt maioꝛ et rubeus facile fran⸗
gibilis:ct hʒ interius grana.et hʒ radicẽ habẽ

tem multas radiculas infixas terre.

ODperationes
Sera. ructus cius qñ bibit᷑ aut ctiã come
dit᷑.abſe indit fiuxũ antiquum et humiditates
antiquas que flnũt a matiice.¶ Et qũ fit em⸗
plaſtrũ cũ co mito attrabit ſagittas que ſunt

Inltixe carni:et aſcellas ct ſpinas et alia ſimilia

he
es
N
n
1

—

D
E

5F

De Herbis

Et q ꝑcutit᷑ vẽter mulieris pᷣgnantis cũ ra
dice huius terre. aut fit inunctio cũ ea expellit
fetũ.Et eſt fn.⁊ ſicin.ij.gra.phibet ⁊ incidit ſi
tim calidã. ⁊ foꝛtificat ſtomachũ ⁊ epar.
Et ꝓpꝛietas eius eſt ꝙ confert apoſtema⸗
tibus calidis.Et hec auc.Aben Meſuay.
¶ Et idẽ auc.Armaſios.Fructus eiꝰ retinet⁊
ꝓhibet oẽs egritudines q̃ fiũt a fluxu vẽtris.
¶ Auic.Fructus berbens ↄfert apoſtemati⸗
bus calidis ex eis emplaſtrũ ſuꝑpoſitũ.⁊ con⸗
foꝛtat ſtomachũ ⁊ epar.⁊ abſcindit ſitim val⸗
de.et cõfert raſure ⁊ fluxui ſanguĩs inferius.

Capitulum. lxxiij.
Weiden ſunt radices albe.¶ Serapi⸗
B * li.aggre. caplo buzeiden. eſt ſimile
oehem albo. ⁊ eſt medicina indie qua
nos paꝝ vtimur.Et quidã vero detuler̃t idaʒ
ad nos.⁊ vidimus eam ſepe.Et meliꝰ ex co eſt
quod eſt albũ.habens lignũ groſſum ⁊ mitas
virgas.Illud vero quod eſt ſubtile lignũ ha⸗
bens ſuperliciem lenẽ parue albedinis eſt non

bonum et nullius iuuameti.

Hyhrerationes.

Serap.anc.habix. Habirx ditit q ciꝰ? iuua⸗

mentum eſt ſicut iuuamentum herdomactuo

„

rum remouendum doloꝛem iuncturatũ.et po
dagre.laxat aquam citrinam.

Capitulum. lxxiiij.
Itumẽ iudaicũ ſiue aſpaltũ.ðet ðꝛ bitu⸗
Ba iudaicũ eo ꝙ in iudea inuenit᷑ſ.in
ſtagno qð mare moꝛtuũ dicit᷑.in q̊ in⸗
gredit᷑ fumẽ ioꝛdane.Et ipſum eſt ſpẽs napte
ſed nõ napta.qm̃ napta eſt petroleũ vel ſtercꝰ
demonũ qð idẽ eſt ⁊ eſt ſicut oleũ liquidum vt
habet᷑ inferiꝰin tracta.de lapidibo pᷣcioſis ca.
petroleũ.Sed bitumen iudaicũ vel aſpaltũ.
vel bꝛafalendiq̃ igem ſunt. eſt duꝝ vtcũq; qð
põt pulueriſari.ſed nõ reſoluit᷑.⁊ hʒ vt cũq; fe⸗
toꝛẽ napte.vt ptʒ ꝑ Sera.⁊ ꝑ ↄcoꝛdiã Dyaſ.
ca.aſpaltũ.A ſpaltũ eſt bitumẽ iudaicũ.et eiꝰ
aliud eſt aridũ aliud liquidũ.vñ bitumẽ iudai
cũ qdð fit in lacu iudee qͥ ðꝛ alſfriden.coagula⸗
tio eiꝰ ꝑ ripã ipſius lacus inuenit᷑.⁊ naute na⸗
aunſcafa.⁊ ſic eã colligũt ⁊ ſiccẽt et vendunt.
Aliud genꝰeſt qð neq; ferro neq; aqua rumpi
poteit.miſi tm̃ menſtruo mulieꝝ.aut ſanguie
hircoꝝ.Et ſi volueris rüpere.ſic rumpe.colli⸗
ge vinũ de lana ⁊ intinge ipſum in ſanguine.⁊
ſic incide.E ſt autẽ bitumen ſummũ purpureũ
odoꝛis grauioꝛis.reparabile aũt nigꝝ eſt. Re
perit᷑ aut babilonicũ bitumẽ albũ ſeu nigrum.
longo interuallo rapiẽs ad ſeignẽ Ome vero
bitumẽ bʒvirtutẽ malacticã ⁊ ðvaloꝛeticã. et
e iij

Traltatus

bʒ vires viſcidect etiſ fficaciter rclaxantes.

Pperationes

¶ Oyaſe coꝛides. Gitumen tumoꝛes repꝛimit.

Oftfocationiboſtericis occurrit Eadentesma
trices ſubleuat fumigando.i¶ Epilenticos fu

mus eius pꝛouocat cũ caſtoꝛeo.menſtruis im
perat. tuſſim ſedat.i¶ Aſmaticos et diſnoicos
ad fanitatẽ perducit.¶ Moꝛſibovenenatis oc
currit: ſciaticis pꝛeſtolat᷑.ſciliacis datur in mo
dũ catapucie et maxime pꝛeſtat effectũ.coagu
latũ ſanguinẽ cũ aceto reſoluit.diſſintericꝭ cũ
ſucco ptiſane ſuppoſitum curat.¶ Cat arrum

ſuffumigatione cõpeſcit.dentiuz doloꝛem ap⸗

poſitũ mitigat. podagricos et arteticos cum

nitro et cera vt malagma impoſitum curat.

Capitulum. lxru

id eſt bꝛionia. ſiue vt latini vit alba:⸗ba
ſtas et folia ſimilia habet viti noſtre. ſʒ
aſpera et minoꝛa capꝛioli ſimiles ſunt implicã 1.3.
aimꝛ: et conuenit appoplexie ſic adminiſirata ?

B e⸗ Praſc capit ampeleoslenti.

tes ſe ſemen ipſi vue ſimile eſt ⁊ botruoſum ra

rum et fuluum. ¶ Balienus ſexto ſimplicium
farmacoꝛum. capitulo ampeleos leuki.id eſt
vitis alba.quam quidam ⁊ bꝛioniam et pſilo⸗
trum vocanc.in ſummuate eius eſt ſtipticitas

ℳ ccch Aoꝛem et iſtulam ani.Et quando miſcetur cũ

et amaritudo pauca et acuitas. et ipſe come,/

duntur in pꝛincipio ſue natiuitatis ſm conſue
tudinem et in tempoꝛe venis: quia ſunt iuuan⸗
tes ſtomachum pꝛopter coꝛum ſtipticitatem.

ſubamaram autem et leuiter acreʒ habet ſtip

ticitatem. ¶ Serapion libꝛo aggregatoꝛis

capitulo veſcra. Yeſcra herba eſt qᷓ habet lo⸗

lia et capꝛiolos in ſimilitudinem vitis commu
nis. niſi quia ſunt aſperioꝛa.et rami et capꝛio⸗
li adherent. implicantes ſe quibuſcũq; appꝛox
imant ex arboꝛibo alijs et ſuſpendunt᷑ eis cum
capꝛiolis ſuis.ct habet fructum ſimilem race⸗
mo rubco.

Pperationes

¶ GBalienus. Bꝛionia vrinam mediocriter p⸗
uocat.Radix rero abſterſiuam quandam et
ſiccatiuam ſubtilium partium habet virtutem
necnon mediocriter calidam pꝛopter quã ſple
nes attenuat.i¶ Scliratos ſanat.exterius ap

poſita cum ſicubus:ſcabiem et lepꝛam ſanat.

botruoſus autem fructus in polipirijs eſt vti⸗
lis.i¶ Serapion auctoꝛitate Raſis. Uirtus
eius eſt que calefacit mediocriter et abſtergit

ct ſubtiliat et diſſoluit duriciem ſplenis quan

do ſuperponitur emplaſtrum ex ea cum ſicub
Et curat ſcabiem et egritudinem cum qua ele
uatur cutis. Sed fructu eius vtuntur coria-
min arij.Nam cum cis abꝛaduntur pili coꝛio⸗
rum..¶Et idem Serapion. Uirtus folioꝛum.

et fructus et radicis eit calida et acuta. Et iõ

quando ſit emplaſtrum cum eis et ſale cõfert

ylceribus que dicũtur granita.et illis que di⸗

cuntur fagedenica.curat fiſſuras labioꝛuz
¶ Radix cius mixta cum oꝛobo et fcenugreco

q uando cum cis abluitur cutis mundificat ⁊

abſtergit eam. Et aufert pannuʒ et veſtigia ni
gra et bothoꝛ et cicatrices vlcerum. Et conſi⸗
citur cũ olco donec ſiat ſicut cera:cet ſedat do⸗

oleo donec diſſoluatur:conuenit ad hoc⁊ ex

pellit liuoꝛem qui fit ſub oculo.Et quando fit

ex eo emplaſtrum cum vino ſedat panaricium
et reſoluit apoſtemata et aperit ea.Et empla⸗
ſtrum factum cum eg extrahit oſſa: ingrediiur
in confectionibus vnguentoꝛum coꝛrodenti⸗
um carnem.Et potatur de ea...i.ad epilenti⸗

opilationi.Et quando bibũtur ex ea.ʒ.ij.on⸗
fert moꝛſibus tyni et occidit fetum. Et quãdo
extrahitur ſuccus a ſtipitibus eius et accipitur

cum frumento cocto: pꝛouocat lac

4
3

oꝛum cubitoꝛum ſpinoſas. Naſcitur in locis
algoſis q̃ cataplaſmatibus adhibit a:omnib⸗
vulneribuns impoſita et quotidie mutata me⸗

Coapitulum. xxvj.

ca herba eſt habens folia ſimilia lappa

A

B

tio agreſti:ſed paulo nigrioꝛa lanoſa
guſtu ſtiptica. Haſtam vero habet longam ⁊
radicem paruam et tenuem:ſolia eius exſiccã⸗
tur:ſuccus eius collectus in ſole ponitur et ſic
c atur:et eſt illi virtus ſiiptiira.

Operationes

Dyaſcoꝛides. Succus eius ſiccatus in ſo⸗

le pꝛodeſt vulneribo:vel cancris oꝛis et fauciũ

cum vino et his qui ptiſim incurrũt.quidaʒ di
cunt ꝙ eſt lappacium acutum.
¶ Oyaſcoꝛides capitulo bꝛio.id eſt bꝛictani⸗
ca herba eſt duoꝛum cubitoꝛum longa:vᷣgas

multas et tenues habens in quibus folia na⸗

mo virgarum pꝛofert ſemen floꝛem album ha

ſcuntur lepide ſimilia mollia et alba:et in ſum

bens. .

Dyaſco VUirtus eius eſt que cum ſucco pti⸗
ſane cocta:⁊ a capadocijs comeditur pꝛopter
frigiditatem ſtomachi:et ſemen eius pꝛo pipe⸗/

ree vtuntur miſcentes in coctunis. Aln memo⸗

rant hanc empetigines mederi:
¶ Dyaſcoꝛides capitulo bꝛictoꝛis.id eſt bꝛi⸗

ctanica herba eſt cuius radix aſpera et ſtricta

cet ſibi coherens guſtui dulcis: facit haſtas du

Capitulum. xxvij/

Oti.Dyaſcoꝛides capitulo Botris
Reſt herba ſucilcola tota ſpanſa ſuper
terram. coloꝛem mellinum habens ꝑ
interualla furcata.virge eius in omibo ramis
ſemine plene:folia habʒ ſimilia in cibo agreſti
cum maximo odoꝛe et bono mon inuenitur in
partibus noſtris.multi pꝛo ſuauitate odoꝛ ꝭ re⸗

bus alijs eam adiungunt.naſcitunin locꝭ cul⸗

tis et paſcuoſis.capadoci vero eam ambꝛoſi
anam dicunt: alij arthemiſiam.

¶ Dral. Cum vino bibita anbonoicis pdeſt.

ſuccus eius bibitus in balneo yctericis colo⸗

rem reddit. Sed notandum q; plures berbe
non inueniuntnr in partibus noſttis. Et idco
noſtro ydeomate non poſiunt nominari.

E iij

LCapitulum. lxxviij

Dꝛago. yli. li. himo. Boꝛago cal. eſt

herba eſt ſatis nota calida et humida ẽ in me⸗
dio pꝛimi gradus. Hab et enim virtutem gene

randi bonos humoꝛes

Pperationes

ceb ant eam medicinis cardiace valẽtibus paſ
ſioni.i¶ Que etiã cum aqua cocta.et cũ melle
aut zuccaro potui data cannales pulmonis ⁊
gutturis optime mundant.¶ Platearius.Cõ
ualeſcentibus ex egritudine valet ſyncopiſan

tibus cardiacis commeſta cum carnibus vel

condita cum ſanguine.Semẽ eius per duos
annos in multa cfficatia ſeruaetur.
¶ Radix non competit vſui medicine.Herba
etiam cruda comeſta. bonum ſanguinem ge⸗
nerat. ontra yctericiaʒ cocta cum carnibo co

et hu in pꝛimo gradu. Platea. GBoꝛa
go folia habet aſpera. et viridia ſuntpᷣ
cipue competunt vſui medi cine.exſiccato non
ſecundario ſeminata. Cõſta. Boꝛago eſt cali⸗
da et humida in pꝛimo gradu. Item boꝛago

¶ Iſaac. Boꝛago in vino potui data letitiã
generat. et coꝛ conſoꝛtat.pꝛoinde antiqui mii

meditur. ¶ Conſtantinus. Goꝛago coleram
rubeam purgat.cardiacis ſubuenit.ex colera
nigra patientibus. ¶ In vino miſſa et potui
data leticiam generat.i¶ Eiuſq; apoʒima cuʒ
melle et ʒzuccaro bibitum. et contra gutturis
aſperitatem et pulmoms ac pectoꝛis valet.
¶ Ualet ſᷣm Pyaſco.conualeſcentibus ⁊ ſyn
copiſantibus.cardiacis.melãcolicis.comeſia
cum carnibus.¶ Contra ſyncopim ſiat ſyru⸗
pus ex ſucco eius et ʒuccaro ſiat ſimiliter con⸗
tra cardiacam paſſionem. addito pulueres oſ
ſis de coꝛde cerui.i¶ Ualet ſimiliter contra me

7 ◻ 8§ C

lancoliam.

.R— MD r
Capitulum. lxxix
ombax vel cotum. Ser apion libꝛo ag
Asre.capuulo goꝛon.. bon bax. Dixe⸗
vrunt quidam medici de kelbe. ꝙ cotuz
naſcitur inter cos in arboꝛibus.que ſunt ſicut
arboꝛes antiperſicoꝛum.et durant annis vi⸗
ginti:et ẽſt ex eo ꝙ omni anno ſeminatur. Et
idem auctoꝛitate aben meſuay. melius eſt ex
co nouum.Et quod eſt piantatum anno ſuo:

Dpirationts

De Herbis

¶Serapion. Succus folioꝝ eius conuenit ¶ex vinidi et citrino. Adminiſtrãda autem eſt in
flurui ventris qui accidit inſantibus medicina illa que groſſa habet ſolia ſuper q⸗
Et ſemen eius conuenit tuſſi.Et eſt bonum rum faciẽ ſi unt puncta: queſunt radices ſpino
pectoꝛi:et eſt calida et humig mum aut piloꝛu exeuntium ab ea. Protima eſt
¶ Et oleum eius contfert lentiginibus facici et equalitate in caloꝛe.ad caliditatẽ cm̃ parmam
puſtulis calidis que fiunt in facic:ct facit aug declinat.Et eſt in ſine pꝛimi gradus in humidi
mentũ in ſpermate. tate.Que aũt ſicca eſt:minoꝛis eſt humidita⸗
¶ Dyaſcoꝛides ca.coꝛon:id eſt bombax.me⸗ tis. Serapion li. aggre.capł. Ledenalchaur
dulla ſeminis eius calefactoꝛia eſt molliſicat auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis Ledenalchaur. ideſt
pectus.¶ Et pꝛodeſt ad tuſſin. lingua bouis ſiue bugloſſa:et eſt planta que
¶ Succus vero ſolioꝛum eius potatus flu⸗ aſſimilatur herbe que dicit caromas:et habet
L xum ventris infantium ſiſtit.Et eit calida ⁊ hu folia verſus terrã aſpera et nigra:et aſſimilat᷑
mida completionis. è’r in figura ſua lingue boniis.

DPbperationes
¶ Plinius libꝛo vt ſupꝛa.Gugloſſa vino mi⸗ A
xta animi voluptates qauget:et vocat᷑ euphꝛa⸗

ARd 8 RR

— 2-

ſinum fliitiões:quas greci thaumatiſmos di
cunt ſedat.et ſciaticis cum aqua bibita ſingu
lare pꝛeſidium tributt. “
¶ Auicenna. Gugloſſa ſicca et aduſta alco: B
la que ſunt in infantibus remouet:et inflatio⸗
nem oꝛis ſeglt
¶ Et etiam lenificatiua pectoꝛis:et confoꝛtati
ua coꝛdis.
¶ Bona melancolie ex ſolicitudine ac tremoꝛi
coꝛdis in vino ⁊ diſpoſitionibo melancolicis.
Quidam in potu tribuunt eam ad tremo⸗
rem coꝛdis calidam.

O

Confert etiam tuſſi ⁊ aſperitati canne pꝛopꝛie
que cocta cum ʒuccaro et ydromelle.
Serapion auctoꝛitate alcauʒi. Bugloſſa
eſt fnigida:et qñ flos eius cõburitur conuenit
fluxibilitati dentium:et gingiuarũ:et ad alco⸗
lam ꝓpꝛie que accidit in oꝛe pueroꝛum:et omni
bus infirmitatibus que ſiunt in oe—
Cõuenit cardiace que fit a colera.Et quã⸗ F.
do aliquis vult eam ſumere:ſumat cum bolo
HGBalienus octauo ſimpliciũ ſarmacorũ capi
l A – tulo de bugloſſa 'm tranſlationẽ ara. 5
TP, B. 1 2. Virtus eius eſt calida parũ et humida.Et cõ⸗
Capitu m. lxxx nenit tuſſientibus ex aſperitate canne pulmo⸗
ss nnnns. Et cocta cum mellicrato aut pꝛoiecta in

⸗ a grecis eſt dicta: eo ꝙ aſperrima fo⸗ 7 ſſabumcerealida at cE
niz lia in modum lingue bouis habeant. n Bualal n anrnd alcomhla⸗
nt Que ne moi ab ſabianinm nutriẽdam a An, vno potata etift ee
yͤ veteribus infundenda vino memoꝛat᷑.Pli.li⸗ rer aſer
bꝛo. xxv. Bugloſſos folia babet bouis lingue Sonerſtailc giopohrer ſherualez
ſimilia ſuper terrã ſparſa ⁊ aſpera ⁊ magna et
io: minoꝛa. A uicenna. Lingua bouis eſt herba ¶Aui. de vinbo coꝛdis dicit ꝙ contoꝛtat coꝛ
— lata habens ſolia.Et canna cius eſt plana:cu

ius rami ſunt vt pedes locuſtarum:et coloꝛ eiltt Capitulum. lxxxj Z

„
— 2.
1

Trattatus

82 4. 60.2..
2 R vav Trrr

LA ve

3

lus bouis velvacce. Et habet floꝛes ni

BDeltcriptiones.
¶ Dyalſ.ca. Butalmos.q̃ tranſlatio coꝛrupta
eit: qm ſera.ex ð bis Dyaſ.ᷣm aliã trãſlatiões
Dyal.dicit ꝗ habet floꝛes citrinos ſiles floꝛi⸗
bus camomille mos ha
ſtam eiſcit mollẽ. folia maratri ſilia floꝛẽ melli
nũ bns.oculo bouis ſilem. vñ ⁊ nomẽ accepit
Naſcit᷑ in ciuitatiba ⁊c.i¶ Sed m trãſiatiõeʒ

noſirã Dyaſ.GButalmos habet duas ſpecies.

Vna ẽ q̃ habʒ ſolia ſilia maratro.⁊ floꝛes ſimi
les floꝛibo camomille.Etiſta vocat᷑ cotula fe⸗
tida:ct latine vꝛ pucida.Et Dxaſc. vocat eam
partemon. Alia eſt que hʒ ſolia ſilia coꝛiadro
et floꝛes citrinos.naſcens iuxta muros ciuita⸗
tis.et vocat᷑ cotula nõ fetida.et latine dicit᷑ ocu
lus bouis.et grece ſimilrita ſonat Butalmos
Sed ara.vocsi bibar.i.oculus vacce.et ideo
dicit ad lr̃am. ¶ Bultalmos eſt herba mollis
antimo ſulis.leues emittẽs tirſos.⁊ ſolia tenui
ter ſeiſia et mollia:ſilia maratro:ſfloꝛes citri⸗
nos ſiles floꝛiba camomille.cet iſta ſᷣm veritatẽ
eſt cotula ſetida q̃ alio noĩe vocaĩ pucida.
¶ Et ſube it:eſt alia butalmos caul mollie:ſo.
coꝛiãdro ſilia:lloꝛcs citrinos habens:naſcis

Atalmos herba eſt cnius flos ðꝛ ocu⸗

gros m antiquam tranſiationem

ꝛet h̊ verũ eſt. ¶ Butalmos ha

ſuxta muros ciuitatis:et iſta vocał oculus bo
uis vel cotula nõ fetida.et deiſta herba eſi h
veritas clare intuentibe:quã latius inuenies in
ca.inferius de oculo bouis ⁊ iſtius oꝑaticie.

b. Neaer);

Caoapitulum. lxxxij

AUxum eſt nomen grecum a latinis ex
parte coꝛruptum. .

Operationes

¶ Pixos em̃ apud grecos arboꝛ ſꝑ virens eſt
appellata:et leuitate materie elementoꝝ apici
bus apta.Uñ ſcriptura. Scribe inqͥt buxo ar
boꝛũ. Guxus expmendis elemẽtoꝝ apicibo vti
lis leui materia infoꝛmat vſum manus pueril.
Simul em̃ ãmouet te ipſa materia que ſꝑ vi⸗
ret:nec vnq; ſuis exuit᷑ ſolijs ne vnq; ſpei tue
diſſimilatione vendenis:ſed ſemper nibiper fi⸗
dem germinet ſpes ſaluuis.
¶ Plinius li.xvi. MHoõtes amant ilex et buxus
itaq; buxus pirencis ac citeris motib pluri⸗
ma. berecinthio tractu craſſiſſima in coꝛſica
floꝛẽ nõ ferẽdo.Que cã amariudinis mellis.
Semen illius cuctis inuium anianiibo. Hec
in olimpo maccconie gratilioꝛ eſi ſed bꝛeuie.
Rmat lrigida aꝑꝛica.In igne quoqʒ que fer⸗

ici
on

Di

l.
ſwe
r

s
luri⸗
lics
clie.
e
lt
elen

R

d t O

8

ro duricia:meq;ᷓ carbone vtilis neq; flãma.
¶ Buxo folia cõcaua ſunt et non decidũt. hec
arboꝛ in plures ramosdiſperſa ſicut ⁊ lochos
tr anſmanina. Spiſſiſſima vero ex omni ma⸗
teria:et ideo grauiſſima iudicatur.
¶ Buxus ſiait et hebenus natura gracilis et
neutra fluitat in aquis B
Buxus et coꝛnus et olea medulla et apidibo
atq; coꝛneis.caret:minimũq; ⁊ ſanguĩs habet
¶ Cariem vetuſtatemq;buxus non ſentit:⁊ ri
mam fiſſurãq; ſponte non capit.
¶ Ei ſicut in cipꝛeſſo tered ines naſci pꝛohibet
amaritudo:ſic et duricia in buxo. Arida em̃
latius qᷓ; virida ſerris cedũt pꝛeter robur:⁊ bu
xum qᷓ pertinacius reſiſtunt:ſerratũq; dentes
inerti equalitate replent:ſq; quãdo lamine ſe⸗
cciles ex eis ſfiunt.
Igẽ in li.xxij. Poroueniũt buxi tenuiſſimis
il q; virguli colligatis depacti.
¶ Actoꝛ. Guxus eſt arboꝛ oĩba nota. Huius
ramis vtimur in die palmarũ vice palmarum

quales oliuarũ ſunt que in regiõe nr̃a nõ abũ⸗

dant. Huiꝰ etiã ligni ꝓpter ſuã ſoliditatẽ leni⸗
tatemq; ac decoꝛẽ ad fabꝛicandas tabellas ⁊
cocliaria atq; manubꝛia et alios plimos vſus
aptiſſimũ inuenit᷑.¶ Eſt autem arboꝛ humil⁊
tenuis.neq; enim multũ groſceſſit. De huius

autem natura nihil penitus in libꝛis medicoꝝ
recperiſſie me memini.

Capitulumm. xxxiij

4

Me rr

●

2Nuſcus omnibus notus. Paulus ca.

debꝛuſco:folia eius ſunt folia mirti cũ

erxtremitatibus ſpinoſis. Jaciens plu⸗
res ſtipites cum fructu rubeo ſicut fructus ce⸗
raſi:et eſt temperati coloꝛis:vt ypocras et Ga
lienus teſtantur. R

)

Operationes

tentus oꝛis vitia emendat.
Prodeſt ſtomacho et doloꝛi ventris a cole⸗
ra Temperatus cuʒ lacte ⁊ inunctus vitia ocu
loꝛum emendat.

¶ Potatus cum zuccaro emoptoicos ſanat

†. etram frangit

Succus eius coctus et bibitus coleramꝰ
menſtrua expellit. Puluis radicis eius vulne⸗

ra bene ſanat.

N

* *
Capitulum. lxxxiiij
Utirum a buando:id eſt pꝛofundendo
Btciaunzt vicr Iſidorua Dua em̃
vnctuoſitate et humiditate habet im⸗
buere ⁊ ꝓpfundere coꝛꝑa q̃ cõtingit. Nam buti
rũ eſt fos lactis multũ habens caliditatis et
bumidqitatis cum dominio aeritatis: ratione
cuius habet multũ vnctuoſitatis Eſt enim bu
tiroſa ſubnaturaliter calida et humida viſco⸗
ſa et vnctuoſa: humane complexioni vicina:
xt dicit Jagss—

Dperationes
Butirũ ſepe comeſiũ ſtomachi ipᷣius eſt hus
mectatiuũ:ventris ſolutiuum maxime ſi recẽs
fuerit. Et ideo antiqui vt dicit Iſaac aſſimila⸗
uerũt butirum oleo mixtũ pinguetudini dicen
tes:ꝙ ſi quis acceperit valet ſcreatui de pecto
re⁊ de pulmone matime ſi ibi fuerit apoſtema

quia pꝛopꝛie eſt maturatiuum et humoꝛũ diſ⸗

ſolutiuum: et ſuperfluoꝛũ pectoꝛis mundifica
tiuum:maꝛime ſi cũ melle vel ʒuccaro comeda
tur. ¶ Subdens ibidẽ. Butirũ repugnat ve⸗
nemis:membꝛa humectat:aſperitatẽ oculoꝛuzʒ
eius lotura mollificat et emundat: apoſtema
Diſſoluit et maturrrrrrttttaee
¶ Lulnera pulmonis guttur

gat:neruos indignatos et cõtractos ſeu ſpaſ⸗
matos molliſicat ate; laxat. -
¶ Auicenna. Contra venena butirum interiꝰ
ſumpta ſingulare pꝛeſidiũ eſt. Si intoxicatus
butirum in lacte calido reſolutũ bibat in ma⸗
gna quantitate. Nam vnctuoſitate ſua opilat
meatus ne ad coꝛ aſcendat ſubito vis veneni.
pꝛeterea venenoſitatem totam ad ſe trahit et
ipſam inuiſcat per vomitum cuacuat de coꝛ⸗
ꝑe et educit:vt dicit igdeam.
¶ Salitur autẽ aliquantulũ butirũ vt melius
conſeruetur:ct vt eius potentialis bumiditas
ſigccitate ſalis temperetur. Inſuper vt eius ſa⸗
poꝛoſitas augmenteſru.

¶ Ham guſtui in ſapoꝛe eſt magis gratũ: qñ

mediocriter eſt ſalitum. quando nimis antiq/
tur: cius ſapoꝛ cum odoꝛe diminuitur:et in /
uem odoꝛem ct ſapoꝛem guſtui hoꝛribilẽ traſ⸗
mutatur: ct tũc non valet ad cibaria condiẽda
¶ Aalet tamen ad varia medicamina et vn /
guenta:quia ſepe accidit id quod non conue/
nit gule: congruit tamen nibilominus medici⸗
ne alicui ?ZUMR

Capitulum. lxxxv. .

inera pulmonis guttur: et pectoꝛ; mire
ſanat:renum et inteſtinoꝛum moꝛſuras miti⸗

N

Trattatus

nota. Sed alia eſt cuius flos eſt citni⸗
nus.Et alia cuius flos eſt purpureus.
Alia cuius eſt albus.in pꝛimo gradu eſt cali.
et ſicca.Et ſᷣm Galienum ꝓpinqᷓ virtuti roſe in
ſubtiliatione ſua:ſed eſt in modũ olei ccueniẽ⸗
ter calida.Eſt aũt aperitiua:ſubtiliatiua: mol
liſicatiua:reſolutiua. Dyaſc. Camomilla vel

α 9 3 g .
2 „₰
„

— .2. . 1 We. * WWM * 2——
— 2 g 9 . ,m, E e 6 /AAr
Amomilla. Auicenna. Camomilla ? en⸗

gntumios herba ꝛ quã alij errantẽ yridẽ vo⸗

cant:co ꝙ; verno tꝑe floꝛeſcat et ad vſum colli
gat᷑. A lij vero camelionẽ:co q babeat odoꝛeʒ
malimaciani ſimilẽ. Huiꝰ herbetria ſunt ge⸗
nera differetias in floꝛe habẽtia.haſte ſunt vel

duarũ palmaruʒ fruticoſe q̃ ramulos multos

cũ viminibe multꝭ ac tenuibo generãt teneraq;

parua et anguſta folia. Duperius vᷣo capitel
lum habet cũ qᷓdã rotunditate. habens dein⸗
tus f oꝛẽ aureũ qui regiĩ exteriꝰ alboꝝ aut mel

lini vcl purpurei coloꝛis obiectione ſolioꝛnm
magnitudine timi ſimiliũ. HNaſcit in loc aſpe⸗

ris vel circa ſemitas vel vias.Colligit᷑ aũttꝑe
verno maxie virtus eſt ciradici ⁊ fioꝛi ommq;
frutici vernãtica et leptomerica Sera.li.agg.
ca. behomig.i.camomilla.Eius ſũt tres ſpẽs:
et diſcernunt ſᷣ m coloꝛes floꝛũ ſolũ.et ipſa eſt

e

nel
m

e.
lb:

De Herbis

herba habẽs virgas longas circiter palmum
vnũ fruticoſos hñtes ramulos et ſolia parua

minuta gracilia et capitella rotũda parua ali⸗

quibus quoꝛũ floꝛes albi et in aliqbus aurci
coloꝛis.et fios qͥ apparet ſub capitello eſt ro⸗
tundus hñs circũquaq; floſculos ſiles floꝛib
rute.et coloꝛ ipoꝛũ eſi citrinus aut purpureus
et naſcitur in locis aſperis:et ſuper marecolli

gitur in vere. Et opoꝛtet ꝙ reponantur ſolia

et floꝛes poſtq; teritur quodlibet de per ſe⁊ fi⸗
ant inde trociſci.¶ Galienus ſexto ſunpliciuʒ

ſarmacorum capitulo autumus:id eſt camoꝗ⸗

milla.dictum quidem eſt in tertio tractatu de
hac herba latius.dicatur autem et nunc ſum⸗
marie ꝙ calefacit et deſiccat ſecundum pꝛimũ
gradũ.Eſt autem et ſubtilium partiuʒ:⁊ pꝛop

terea dyafoꝛetica necnon et rarefactiua et lax

agbilis virtutis.

Operationes

¶ Auicenna. Camomilla ſedat apoſtemata
calida mollificando et reſoluẽdo ipᷣa:xt leniſi
cat dura que nõ ſunt ſtricta valde.¶ Et bibi⸗
tur ꝓpter apoſtemata viſcerum ſpiſſa. molliſi⸗
cat tetanum:⁊ ↄfoꝛtat mẽbꝛa neruoſa omnia.
Et eſt ex medicinis plus ↄferentibus laxituci
ni q;ᷓ reliqua:quoniã caliditas eius eſt ſimilis

Cgliditati anim alis.¶ Eſt conſoꝛtatiua cere⸗

bꝛi cõferens ſode frigide et ad eugcuandã ma
terias capitis:quoniã reſoluit abſq; attractio
ne. Et hec eſt eius ꝓpꝛietas.i¶ Et cõſert puſtu⸗
lis oꝛis:ſanat algarab diſtemperata et moꝛe
emplaſtri ſuperpoſita.alleuiat ſputum.auſert
Xctericiam.pꝛouodat vrinam.egredi facit la⸗

pidem:et ꝓpꝛie que ex ea eſt purpurei coloꝛis.

7 cum camomilla quidem euapoꝛatur veſica
ꝓpter doloꝛes frigidos.¶ Et pꝛouocat men⸗
lrua bibita et ſedendo in aqua ipſlius Et edu
cit embꝛionem etſecundinã.¶ Et confert ylia
ce et fit inunctio ex oleo eius in ſebꝛibus perio

dicis.et bibitur pꝛopter febꝛes antiquas in fiꝰ

ne earũ:et conſert omni febꝛi abſq; ſoꝛii acui⸗
tate:cũ non eſt apoſtema calidum in viſceribꝰ
¶ Et quandoq; confert apoſtemati:cum non
eit calidũ:⁊ eſt eius maturatio.loco ipſius po
nitur in confoꝛtatione cerebꝛi et iuuamẽto qð
confert in ſoda berengeſi.¶ Serapion auc⸗
toꝛit are Halieni. Cirtus camomille elt que re
ſoluit et fluxa membꝛa contoꝛtat.et laſſitudi⸗
niconfert plus omni alia medicina ſedat do⸗
loꝛes: et mollificat mẽbꝛa dura:⁊ lemit ſpiſtitu⸗
dinem cutis paucam.i¶ Et expellit febꝛes que
tiunc ab humoꝛibus colericis.Et ꝓpter ſpiſiuu

dinoem cutis quãdo in viſceribs nõ ſt apoſte⸗
ma calidũ:et iam facta eſt digeſ io. Sed et fe⸗
bꝛes que ſiũt a fiegmate ⁊ melancolia:aut pꝛo
pter apoſtemata q in viſcernbue ſunt quando
er hibetur:iuuat iuuamento maniteſto multũ

¶ Et ideo cõtigit q; ipſa eſt vyna de ſoꝛtioꝛibo R
medicinis in ſedando doloꝛcs cet demelioꝛib⸗
molliſicatiuis ex mecicinis conueniẽtibus mẽ
bꝛis interioꝛibus que ſunt poſt mirach. y
¶ Et ipſa et olcum cius conterunt ſode ſfrig?⸗
de.HNHNam curat humiditates que ſunt in capi⸗
pite per reſolutionem ſine attractione.Et hec
operatio eſi ſibi magis pꝛopꝛia q; alicui alte⸗
rimedicine.i¶ Et quando ſit emplaſirum cum .
curat ſcabiem oculi et palpebꝛarum:⁊ con B⸗
ſoꝛtat ccrebꝛum. ρα
M Q — — Oe, J24 (Po der⸗

e

Ana pis ſiue canabum ad ſimilitudinẽ
canne vocatũ ferunt.vcl ab ethymolo

.
. *

nabin dicunt. ¶ Plinius libꝛo decimonono.
Utiliſſima funibns canabisſe r iur afauonco
quo dentioꝛ eſt eo tenerioꝛ. Semen eius quã
do maturũ eſt ab equinoctio autüinni delrin

1
. 22*2

7

cLDn,
rnr d Je P,
9 4
α

Capitulum. lxxxvj

gia greca. quoniam canabum llli ca⸗

5

Trattatu

gitut et ſole vel vento vel fumo ſiccat. Ipſaq;
Anter poſt vindemiam vellitur ac lucubꝛa⸗

tionibus decoꝛticata purgatur. Optima eſt
alabandica. pꝛecipue plagarum vſibus. Idẽ
nlb Ficeſuno. ananis nata eſt pꝛimum ĩ
luis. ſolio nigrioꝛ et aſperio..
¶Auicen. Schedengi:eſt ſemen canabi.Et
aliud quidem eſt oꝛtulanum. Aliud capeſire.
Humaym dixit ꝗ arboꝛ campeſir =’m cubi
ti qᷓntitatẽ in deſertis egreditur:ct ſuper ſolia
eius albedo dominatur.Eiuſq; fructus pipe⸗
peri et gramini aſſimilatur. Natura eſt calidũ
et ſiccum in tertio. Succus cius conſtrictio⸗

nem ſoluit:ac ſolutione flegma et coleraʒ edu

cit =D „ ..MDłD
¶ Palladius libꝛo tertio. In ſebꝛuario men⸗
ſe vltimo.canabum cõuenit ſeri terra pingui
ſtercoꝛata rigua vel plana ⁊ humida et altius
ſub acta. Idem in libꝛo q̃rto In menſe quoqʒ
Martiovſq; ad cqͥnoctium vernum tantũ po
telt ſen canabum

Pperationts

¶ Plinius libꝛo viceſimo. Samen eius vſroꝝ
genituram extin guere dicitur. Succus ex co

vermiculos aurium ⁊ quicquid intrauerit eij⸗
cit:

ö¶ Sed cum doloꝛe capitis tanta vis eſt ei vt
aque infuſa co agulare eam dicatur. Ideoq;
iumentoꝛum aluo ſuccurrit potata in aqua.

Radix eius cõtractos articulos cmollit in aqᷓ

cocta. Idemq; podagras ⁊ ſiles impetus.
¶ Auicenna.Canapis campeſtnis reſoluit
vẽtoſitates et exiccat ſoꝛtiter:humoꝛq; eius
p aucus eſt et malus.
¶ Ex cius radice decocta fit emplaſirũ apo⸗

ſtematibus calidis. In locis duris in quibus

„

chimi viſcoſi.ſedatq; cali
Exiccat ſpemma:ſolutione flegma educit et
coleram. Uiſum obtencbꝛat.ſtomacho nocet.
Succus eius diſtillatur ad doloꝛẽ auris opi
latiuum.Et ad cius humiditatem:ſimiliter et
olcum ipſiue. Jolia vero eius cradicant ſurfu⸗
res in copiite.
¶ Idẽ.Ex decoctione canapi ſilueſinis ſit em⸗

ditatem et ſoluit du

plaſtrum heriſipile et apoſtematibus calidis.
E ius grana diſicilis ſunt digeſiionie: ⁊ ſto⸗

macho mala.Cunq; plurimum ex coꝛticibus

æ ius ſumitur intcrſecat ſperβma

Capitulum lxxxvi)

9

poſt alopiciam capillos recreet:ſiue q;
capilloꝛum fluoꝛes coercet.Ael ꝙ ſit vᷣ
gulis nigris lenibus cũ ſplendoꝛe quaſi capil⸗
li. Naſcitur autẽ in aquoſis locis.: ¶¶ Platea.
in libꝛo de ſimplicimedicina.apillus venerꝭ
frigidus et ſiccus eſt.temperate tamẽ ex ſubti⸗
li ſubſtantia.vᷣtutẽ habet qim eticã. Recens
multe cfſicatie eſtſed parũ ſeruari poteſt:quia
herba ſubtilis cſt. Ex herbario.Capillũ vene⸗

Auanchmnctnn z. ſiue clapſos

ris herba videlicet que et politricos dicitur:
in parietibꝰ videlicet naſcitur.habet ſolia co⸗

riãdro ſilia.caulẽ nigꝝ:ſed nec floꝛẽ hæbʒ:nec

ſemen. ¶ Conſtãtinus. Capillus veneris teſie

Gal.inter calidũ et frigidũ eſt mediocris

Hoprrationes
¶ Plateariꝰ.Corta calcfactionẽ epatis datur
qq̃ decoctiõis cius.vel de aq illa ⁊ ʒuccaro ſit

ſvrupꝰ.Si ctiã ſit vitiũ ſplenis aliqͥd additur
calidũ diureticũ:et plagellein ſucco eius inti
cte ſupponat.vel etiã herba ↄtrita.i¶Conſiã.
Eius apoſima valet hanc lituoſis.lapidẽ frã⸗

git. cũ vino bibitus veneno reſiſtit⁊ hũoꝛiba

ſtomacho fluẽtib.meſtrua ꝓuocat. doloꝛẽ pe

ctoꝛis ⁊ pulmonis mitigat.i¶ Et vt dicũt qͥdã
Oc ſtomacho ⁊ ĩteſtinis ⁊ xõit colcrã mubeã:a⸗
lopicie v alet catap laſmis.Etſcrox his cũ aq̃
coctꝰ capite ex co loto puſtulas eti ⁊ putreia⸗

–

— ⸗

—

—,—8

—2 ◻W

—. ⸗2*

–—

— –☛n

— — – S

ctionẽ mũdiſicat.¶ Hec in oleo decocta facit
ad mlieꝝ capillos nutriẽdos.decoctio eiꝰ po⸗

tata yctericos ⁊ eos qͥ vrinã difficile faciũt ad

iuuat:mẽſtrua mouet:vẽtris fluxi ſiſtit.¶ Ca⸗
pillos etiã cadẽtes cõtinet ſi cũ vino et liviuio
coquat:et cũ eodẽ humoꝛe caput abluatur.
¶ Itẽ cũ vino appoſita ſtomacho pꝛo catha⸗
plaſmate moꝛſui canis ac ſerpẽtium medetur
Eius autem radix eſt vtilis.

Capitulum. kxxxviij.

Ardo benedictꝰ.Pli.ca.Cardo bene
8 dictus ðꝛ qꝛ veris tꝑeſeneſcit.⁊ ẽ ber⸗
pa teriſſa gũ ſpecie:⁊ cũ mollicie cauli⸗
culis ſuprubicũdis. Naſcit in teguł⁊ in muris
nomẽ h̊ greci dederũt ſenicion:qꝛ vᷣe caneſcit
caput eiꝰ.nũeroſa diuidit lanugine q̃lis eſt ſpi

ne inter diuiſuras etũte.i¶ Gal.vi.ſim. far. ca.
de car. bñ.Erigoꝛon ſiue caꝛdo benedictus vł

herba bulne vᷣtutẽ hʒ inflatiuã ⁊ mediocriter
yafoꝛeticã.i Dyaſ.ca.Sedũ.i.cardo bñ.iſt
herba quã ſenicion vocãt. NHaſcit in tectꝭ ⁊ in
petrꝭ:folia hʒ virida ⁊ denſa ſilia quercule:ſed
goſſioꝛa ⁊ pinguioꝛa.tyrſuʒ ſubruſum capitel
lũ in ſimitatc tyrſi hñs in modũ viticelle lanu
gtnoſũ.Nires hʒ ſtringentes et refrigerãtes et
eadẽ pᷣſtãtes q⁊ plãtago.ſolia frigida ſunt.

HPHpprerationes

¶ Folia eius cũ floꝛibo ĩ cathaplaſmatib cũ vi
no dulci facta ⁊ ipoſita ĩſlatões teſticloꝝ tol⸗

lit.¶ Et aniplagas ſanat.ad neruoꝝ inciſio⸗

₰„

nes cũ aceto facit:⁊ cathaplaſmatibo impoſi⸗

ta.Ipſa vero potui data offocatioes facit.

ſ RAt. e

„

Capitulum. lxxxix

Ardus. Sciendũ ꝙ camelon eſt ſpẽs
cardonis ſilueſtrꝭ: qͥ cardus hʒ plures

ſpẽs inter ſe differẽtes. Differt a came
leon:qꝛ in ſolijs nõ hʒ aculeos.Pli.ca.de car.
Cardox duo ſũt gña.vnũ fructuoſius altero.
Alteꝝ vnicale craſſiꝰ.Ltriq; ſolia ſpĩoſa muri
cat ꝭ cacumĩba:ſʒ alteꝝ floꝛẽ purpureũ mittit in
ter medios aculcos celerit᷑ caneſcẽtẽ ⁊ abeũteʒ
cũ aura.ſtolimõ gre.vocat᷑. Itẽ cardꝰ⁊ ſolia⁊
caules ſpinoſas lanugines bʒ. Itẽ in anchoꝛa
leucãcus ẽ dictũ ſpina alba.Eit at alia dꝛntia
ꝙ qͥdã in his miti caulia ramoſaq fiũt vt car
dus.Clino ãt caule nec ramoſo necenetos q̃dã
cacumie tm̃ ſpinoſa ſũt vt tringil.qdam eſtate

foꝛẽt vt terrałet elixenes ſcolimos ⁊c.

Operationes

¶ Gał.vij.ſi.far.ca.ſcolimi.Scolimos.i.car⸗

dus ſil.cuiuꝰ radix młtitudinẽ vrinarũ educit
fetidarũ ſiquis invino coquẽs eã bibat.: pter
boc fetitudines curat aſſellarum
¶ Et totius coꝛpoꝛis purgatiuo hoc H

fuxui nimio meninuoꝛum.

Tracttatus “
Capitulum. ꝑe.

co talie bũoꝛis ex tota ſubſttia oiſtete: q vo
Fm qlitatẽ energia qdẽ ca.in.iij. S. vel tertio in
cipiẽte indicat hoc farmacũ.ſiccu aũt in ij.

Pli. ca. camelconte albe.i.ſuchaa vłcardus
alb. Cũ paſſo mixta vrinã mouet: bydropicũ

Delſiccat:lũbꝛicos occidit. Hã illa q̃ mgra ẽ fa⸗

cit ad maligna vulnera qᷓ grecivocãt cacian⸗
culas:et lentigincs aufert.¶ Hal. Camelcon⸗
te nigre radic hʒ qͥd delicterioſum.vñ extr inſe
cus ẽ vſus ciꝰ ad ſcabiẽ ⁊ empetiginẽ ⁊ alios⁊
oĩno oia q̃ abſterſiõe egẽt et mollitiuis ⁊ dxa

ſoꝛeticis micei ſoꝛmacis et fagedeniaca vlce⸗

ra ſanat cathaplaſ.i¶ Alba vᷣo camelcõte ra⸗
dix ad lũbꝛieos rotũdos dat in qntitateoxila

bicũ vino auſtero. Afferũt aũt eã et yctericie:

ſiłem eiñtẽ radici.magis atiñ amarioꝛ illa eſt.
¶ Sera. Radix ei tert fluxui nimio matricꝭ
⁊ tert oiba cgritudibo in qͥba ↄfen bedeguar.

tus ↄſolidatiua cũ tꝑamẽto.¶ Et idẽ aucto.

timo ẽ/ ꝓpe natura bedeguar.⁊ ẽ ſuptica:ei ſe⸗

mMẽ eiꝰ et ſoꝛti ſatꝭ.⁊ ↄfert rdaxationi vulue ct

ſhuxibilitati ani:ct glunnat vlcera.qm̃ſiptici⸗
tas eius eſi pauca line ſuꝑfuutate.⁊ raditx ceius
cõuenit curiui bumiditatu antiquarũ matnicũ

EEktrtfructz eis ? radiraſenit apati vulue: apari ⁊ uſpcne. Fruter eit bipalmis ci ſe
5 Snataneer en Eimen At
yxal.(ardus ẽ berba.⁊ bmoi berba ſᷣm q ex

8 drcoæ eſt hberba que latie quercnia vxi⸗
Wcitur. ⁊ ab aliquibus triʒao ga.ſolia ha
bet magna mente ſimilia ⁊ viniſa vt quercua.

„Amedreos. Plinius capitulo ca mes

foꝛe pene purpurco.aliqui ipſam ſerracaʒ dix

cunt:ꝛ ab ipſa ſerram inuentam cſſe.¶ Sera
pion libꝛo aggregatoꝛis capitulo Camedre⸗
os auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis.amedrcos no
minatur quercus terre. Haſcitur in locis pe⸗
troſis ⁊ aſperis.Et eſi he ba parua longitudi

ne vnius palme hobens ſolia parua ſimilia in

ſiguram in oꝛtu ſuo ſolijs quercue.fᷣos cius
cit coloꝛis purpurei paruus.Et tempus colli

genai eſt quando ſemen eſt maturum.⁊ colli⸗

genda eſt cum ſuo ſcmine.¶ Dyaſcoꝛides ca
pitulo camedreos. Haſcitur in io

ctmente ſimilibus ⁊ amarie.floꝛem

caliditatis:⁊ plus in co in ſiccitai

tate. vnde folia eius ſunt ſimilia folijs quercꝰ.

Et ideo latini ipſam querculam vocant.

VBPbrrrationes.

¶. Dryaſcoꝛides capitulo cameropa ſm tranſ

lationem noſtrã. ameropa id eſt camedre⸗
os viridis ⁊ ſicca bibita cum aqua conquaſ⸗

ſationibus ⁊ tuſſientibus valet.⁊ ſplenis duri

cies ſoluendo medicatur. ¶ In innio ydro⸗
iſis iuuat. meniiruis imperat:aboꝛſum exclu

dit:cum aceto bibita ſplenem ſiccat. Moꝛſi⸗

bus venenatis occurrit cum vino bibita.ꝛ⁊ ca⸗
thaplaſmanbus adbibita omnia ſumiliter fa⸗

cere potdt melle adcito: antiqua vulnera pur
gat: trita ⁊ oleo mixta caligines oculoꝛum de

tergit. Omni coꝛpoꝛi trita ⁊ peruncta calefa⸗
ctionem pꝛeſtat.i¶ Galicuus. Damedrcospᷣ⸗

gdominantem habet amarum ſapoꝛcm. eſt au

tem ⁊ acre quodammodo ex quibus videlicct
ſplenem liquefacit:⁊ vꝛinas ⁊ meſtrua mouet:
⁊ groſiiciem humoꝛum incidit ⁊ eas quein vi⸗
ſcenibus obſiructiones expurgat.
¶ Serapion auctoꝛitate Albugeri. Ht ſru⸗
pus ex ea ad tuſſim antiquam ⁊ ad coꝛruptio

nem digeluoms ⁊ in pꝛincipio ydropiſis:? ad
ſpaſmum.⁊ quanto ſyrupus eius cnit vetulii⸗
oꝛ tanto erit maioꝛis virtutis ad ea que diuiu⸗

mus. ¶ Et heiba ipſa contnta contertſiſu⸗
lis lach:mauum. Et eius decocuio contert
Yctericie iniggge.

cis ſaxoſis
us minut;
babet pur
pureum ? minutum:ſed colligenda et em ſe⸗
mẽ matumm eſt. ¶ Galienus octauo ſimpli,⸗
cium farmacoꝛum capᷣ. camedreos. Camedre
os ponit eam quis in tercio gradu ſiccitatis ⁊
Ecᷓ in calidi⸗

De Herbis

Sera.auc.Galł. Camcxithcos ſi ſumat᷑ in A
rotu mũdilſicat aꝑit ⁊ abſtergit mẽbꝛa intcrio
ra qm eſt herba ſicca:⁊ incarnat qñ eſt recce:⁊
ofert ſuꝑ oẽm medicinã hũtibe ctericia:et vlr
oufib bntib opilationẽ epat :et ꝓuocat men
iua qñ bibit cum melle ⁊ qñ fit naſtale.¶ Et 8
ꝓuocat vrinã et coquit᷑ cũ mellicrato et bibit
et ↄfert ſtranguirie.i¶ Et qñ ẽ recẽs hʒvᷣtutem

mit a 9glutinadi ? mmcarnadi vulnera mag: et
curat plagas. et ſoluit duricies mãmillax
¶ Oyal.Radix ciꝰ bibũ dicbo ſeptẽ.vctericis
medet᷑:diebo.xxx.bibita ſciaticꝭ fert opẽ maxie
cũ mulia.epaticꝭ ⁊ diſuricis et neſreticꝭ Pſtat
effectũ.toꝛtioibo ſubuenit.hac em̃ maxie vtunt
in põto. ꝗᷓ Elixatura ei? dat ptra vim aconi / e
ti cathaplaſmatibꝰ adhibita cũ polẽta:⁊ elixca?⸗ v
tura eiꝰ mixta oĩa ſili facere pᷣt trita cũ caricis
„ ⁊ durũ in modũ catapucie ventrẽ mollit. cũ re
ſina tepida impoſita ſoꝛdida vulnera purgat
melle addito cãs matricis cõponet. Duricies
. vulnerũ ſoluit et paracoleſimpſtat.Gal. a⸗
mepitheos in guſtu qdẽ foꝛtioꝛẽ hʒ ſapoꝛẽ q;
acrẽ.in energia vo abſtergu vlcera plus q; ca
lefaciat ꝓpterea in arteticꝭ ⁊ oino ꝗb obſiruũ
. tur facur epata bonũ ẽ farmacũ. Ducit aũt et
. 2 meſtrua bibitu ⁊ cũ melle appoſitũ:ẽ vo ⁊ diu
. —— rreticu farmacu. qda vo dat ſciatic ꝭ coquẽtes ĩ
mnellicrato. ¶Cirtus vero huius herbema⸗
Capitulum. xc) gna vlcera ſanare potcſt: ct puindola vlcera F
„amepitheos grece interpᷣtat᷑ infima pi⸗ ſanat:duricieſq; mamillis d aſoꝛttt.
1 (Nnusa came et pitheos qð eſt pumoto ð ,
8 ARofm omes ſui ſpẽs odoꝛẽ hʒ pini. Et —,.àGSGS 4
6 fſciẽdũ ꝙ camepitheos et camedrcos vn⸗ et ea
i dẽ hñt vᷣtutẽ et cõplexionẽ. Et ſunt ca.et ſie: in

5 iij.̊. al viijſi. farm. Camepitheos ẽin deſic
1 cã do tertij ẽdus:in calefaciedo vᷣo ſcdiq¶ Se
ra.li. ag. ca. Hamepithis.i.camedreos eſt her

4 ba naſcit oĩ anno: ꝛ⁊ dilatat eis oꝛigo ſuꝑ fa⸗/
MZ ciẽ terre vndiq; Et ſunt eiꝰ tres ſpẽs. Cna eag
6 foꝛtioꝛ alijs.et hʒ folia ſil ia ſolis ſꝑuiue:nili
x q ſunt mioꝛa eis et bʒ ſuꝑhuiditatẽ tenacẽ.et
ſũt piloſa:et ſunt folia illa circa ramos ſpiſſa ⁊
4, odoꝛ eiꝰ eſt ſicut reſini pini.Et hʒ floꝛes minu⸗/
N4 tos glaucos:et radices ſiles radicibo herbe di .
4 cte picoꝛion:et ſemen eiꝰ ẽ nigrũæuiꝰ odoꝛ eſt
ſicut odoꝛ reſine pini.et rami eiꝰ ſunt aliq̃ntu⸗
. lũ lõgi et curuatiſicut rami berbe q̃ ðꝛ hacaſa.
1 Secũda ſpẽs eſt q̃ hʒ x gas lõgitudine vnius
bꝛachij ⁊ ramulos ſubtiles.folia vᷣo ⁊ floꝛes in
d oogoꝛe ſilia ſupꝛadicte.et ſemẽ eiꝰẽ nigrũ.er⸗
tia vo ſpẽs qᷓ ðꝛ maſculus hʒ folia ſubtilia mi⸗
d nuta albida piloſa.et hʒ vᷣgã aſperã albã⁊ fio
rẽ albũ minutũ ſuꝑ ramulos: et odoꝛ eius eſt
ſicut odoꝛ pꝛime .

EHorraätio nes

8 Arui:Platearius.Carin appcllat ſe⸗

V mẽet herba in.iij.g.c.⁊ ſic In traſma
MWWvynnis ꝑtibo et in ſicilia reꝑi in qntitate
multa ꝑ annos qnq; ſeruani pᷣt.Uirtutẽ diure
ticã et dy afoꝛeticã hz. Operationcos
¶ unde vinũ decoctõis ciꝰ ↄfenſirãguiric ac
diſſurrie.puluis etiã ciꝰin cibis ſump:? dige⸗
ſtionẽ ↄtoꝛtat:vẽtoſitatẽ excludit et poſimʒ in
ſalſamẽtꝭ appetitũ excitat.Conſtãtinꝰ in li.g⸗
duũ.Carui ẽ ca.et ſic.in iij.ſ.vãoſit atẽ ⁊ infa
cionẽ diſſoluit:ſtomachbũq; coꝛroboꝛat:lũbꝛi⸗
cos occidit:digeſtiuã dtutẽ ↄſoꝛtat:vrinã pꝛo
uocat.i Aui.Carui ẽ pximũ diſpoſitionib⸗

aniſi.ca.eſt ⁊ ſic.in ij. Expiũiit vẽtoſitates ⁊ cx

citat:⁊ nõ ẽ in ſubtiliatõecymini.Eõfert temo
ri coꝛdis.Eſt bonũ vᷣmib.inteſicit ẽm̃ cos
¶ Pli.li.xix.Careũ gent ꝭ ſue nomie appellatũ
in q̃cũq; terra ſeri vult eadẽ rõne q̃ olus acrũ
laudatiſſimũ iñ in caria pꝛimũ in ſrigi.
¶ Oyaſ.Carcos ſemẽ oib notũ virtus ceſt illi
calida et vnctualis aniſo ſilis euſtomacha:mi
ſceturqʒ antidotꝭ et oxipoꝛijs.Radix eius cõe
dit᷑ cocta ſicut paſtinaca. Conſtãtinꝰ vbi ſupᷣ.
Silueſtre carni qð ðꝛ cardumeni valet epilen
ticis diuq; tuſſientib:ſciaticꝭ neſretic::ſtrã gui
rioſis ac reptiliũ moꝛſibo.¶ Toꝛtionem ven⸗

triſq; doloꝛẽ de groſſa ventoſitate ac viſcoſo

flegmate curat.cũ aceto impoſitũ ſcabiem im
Raigtdern alopiciã ſanat.de quo qͥ ſumigatꝰ
ent ſtridoꝛem ei pꝛouocabit.

XT ractatus

WA 1 * 3 N 2 4. .

Capitulum. xciij

Ardamomum.ſcmẽ cſi viq; naſiurcij
8 qð in ar bia naſcit᷑ et alijs locis.Scd
vclcgendũ ẽ fragilc.flauũ plenũ grauedi
ne et quaſilentũ:ſed nõ rugoſum clauſum. ſi
frangatur pulucroſuʒ:guſiuq; ſubamarũ cale
facics ocoꝛc ſuaui et graui.Eſt aũt calide vir
tutis aliqd hñᷣs amaritudinie.¶ Platea. Car
damomũ cſñi fruci? vel potiꝰ ſcemen cuiuſdã ar
boꝛis.⁊ ẽ ca.ct ſic.in.i.g.mai melius cẽ.Et hʒ
aliqntulũ acimninis: dulccdinẽ im mixtã.ꝑ an
nos.xx.pt fuari.virtutẽ hʒ ↄfoꝛtãdi ex aroma⸗
ticitate diſſoluendi ct ↄſumendi ex q̃litatibus

Operationes
¶ Platea. Cardamomũ valct ðᷣ ſin opim et
cardiacã paſſionẽ ex frigida cã et ad debilita⸗
tẽ ſtomachi.i.indigeſtionẽpſoꝛtandã:ad ap⸗
petitũ ꝓpuocãdũ:⁊ ↄ vomitũ ex frigida cã:con
traq; debilitatem cerebꝛi.i¶ Ex epla ypocra.
Cardamomũ calidã vᷣtutẽ habʒ:⁊ aliqͥd ama
ritudis:qꝛ li bꝛicos occidit:ct ſcobies foꝛtiter
ſanat. ¶ laobluſ⸗ lũbꝛicos latos

occidit.cũ aceto bibitũ ſcabieʒ ſanat et expur⸗
gat.cñ aq̃ vᷣo calida ꝓdeſt epilẽticq.tuſſim miti
gat. ¶ Sclaticos curat:paraliticos ſanat.Et

Am̃ aliqͥd hʒ cauſtice vᷣtut:.et quẽadmodũ ſy⸗

napis relox at. Idcoq; vẽtis toꝛtionẽct infia
tionẽ relaxãs ſanat.vrinã ct mẽſtrua ꝓpuocat.

¶¶Pot atũqʒ partũ expcllit:aĩalia vẽtnis exclu
dit.ſerpentium moꝛſibus occunit

¶ Cũ vino ncufreticos adiuust.Id oſqʒ ſcoꝛ
ionũ vdl ſerpẽtiũ oĩm ſalubꝛiter curat.xcſice
lapides frãgit. mẽſtrua ſfumigãdo deponit.
¶ Aui. ardamomũ quoddã cẽ magnũ ſicut
cicer nigrũ.quod cum frangiĩ intenius habet
granũ album moꝛdicans linguã ſicut cubebe
Et aliud eſt paruum ſicut lens:etiam aroma⸗
ticũ.calidũ eſt et ſiccum in tertio gradu.Etin
ipſo eſt cum calcfactione ſtipticitas ꝓpꝛicq; in
illo quod babet caput et ꝓpꝛiein capite ipſius
Conſert nauſee ac vomuui cũ maſſicis aqua
vtriuſq; granati.i¶ Conſtantinus in ubꝛo g⸗
duum.Card amomi duo ſunt geners: maius
æt minus.vtrũq; in pꝛimo gradu calidũ⁊ ſic⸗
cum. Sed maius cſt minoꝛis coloꝛꝭ ac xonti
citatis et magis odoꝛiferũ.
¶ Jðo ſtomachũ cõſoꝛtat:et digeſtionẽ ad⸗
iuuat.Uomitũ colcricũ arcet cum ligno alocs
maſtice acſucco mente potatum extinguit fleg
ma:maxime ſuis coꝛiicibus bibitũ.Eoꝛtexei
ſiipticioꝛ eſt et ſtomachi conſoꝛtantioꝛ.

Capitulum. xciif

=Iöf=
— — —

-——-4 — ——
—

i

Doe Herbis

.

Artamꝰ. Johes meſuec. de cartamo.
Kuartamus duoꝛum modoꝛuʒ eſt. Eſt
vem̃ domeſticus et ſilueſtris. Et dixerũt
qdã ꝙ nil ẽ de ſpeciebs cartami et elõgati ſunt
Cartamꝰ de q̊ hic lomur eſt domeſticus et
melioꝛ ꝑs plãte ipᷣius ẽ ſemẽ.Et poſt illud flos
eius.⁊ meliꝰ ſemẽ eius ẽ qð ẽ albũ planũ plenũ
⁊ groſſum.cuius medulla ẽ vnctuoſa pinguis
et coꝛtex tenuis.Et melioꝛ flos eiꝰẽ qͥ ẽſicut pi
li coci.Et eſt cali.in pꝛimo gradu.ſic.in.ij.Et
fios eius ẽ minꝰ ca.Et ſilueſirꝭ ẽ calidioꝛ et ſic
cioꝛ.Et in eo eſt virtus lacticinioꝛum remiſſa.
Eſt aũt cartamꝰ aperitiuus. abſterſiuꝰ: tur⸗
batiuus faciens nauſeã.Aui.li.ca.de cartamo
Cartamus alius eſt domeſticus et alius eſt ſil
ueſtris.ͥ ſilueſtris ca.eſt in.ij.gradu.ſic.in ter
tio ct domeſticus ca.in pmo gradu.ſic in.ij.
Dyaſ.ca.cincu ſᷣm tranſlationẽ nr̃am cincu.i.
cartamus ſolia babet oblonga et diuiſa ⁊ aſ⸗
pera et ſpinoſa. tyrſum habet longũ ſpinoſum
in q̊ ſunt capitella obrotũda cum floꝛe crocco
ſemen album babens obrufum et oblõgu ⁊ an
guloſum. floꝛes eius multi exiccant.Serapi⸗
on li. aggre.ca. de cartamo aucto. Dyaſcoꝛi⸗
dis Cartamus eſt ex eo domeſticus et ſilueſtrꝭ
Domeſticus habet lolia longa: aſpera: alta:
ſpinoſa:diuiſa: et habet ſtipites longos duo⸗
rum cubitoꝛũ ſpinoſoset ſuper cos lunt capi⸗

tella in magnitudine oliue maioꝛis in bus ẽ
flos croceus ſimilis croco:et habet ſemen al⸗
bum et oblongum anguloſum.

Operationes

¶ Johannes meſue auctoꝛitate pauli. Acci⸗
pe medulle eius.ʒ.x.coꝛdumeni.ʒ.i:p.fac ex eis
grana ſicut cicercula.ʒ.v.ſoluit cm̃ ſufficiẽter.
¶ Et dicit etiã liga ex medulla quantitatẽ ſuf⸗
ficientẽ in panno:ꝛ ſuſpende in oximelle quan
do coquit:⁊ erit ſolutiuũ.et pꝛopꝛie ſi fuenit oxi
mel ſquilliticum.
¶ Et idem auctoꝛitate aligaſelis.Accipe eius
medulle aureos.xxij.penide aurcos.iij.coꝛdu
meni ʒinʒiberis ana aureũ aggregent᷑ oĩa cum
melle:et fiãt foꝛme ſicut nuces.et da vbi opoꝛ
tet vnam vel duas.i¶ Etidẽ aucto.Gal.Coq̃⸗
tur medulla eius in iure galline vel galli cum

ſpeciebus et ꝓpinetur vbi opoꝛtet.

Et dixit etiã fiat ex medullis eius et ponder
tertia ipſius ex amigdalis:et ſexta ex pineis et
aggregentur omnia cũ melle et decoquantur
cũ ſucco ſquille et fiat hec mirabilis iuuamen⸗
ti ad ea que dicemus.
¶ Extrabit᷑ em̃ ab ea oleum iuuamentoꝛũ:et
cius operatio eſt ſicut olei de ben:et oleis de

amigdalis.Et ſolutione educit f egma ꝑvo⸗
mitũ ſilr et aquoſitatẽ.et valet ad egritudineʒ

ex cis ſicut eſt colica ct criſterizatur.
¶ Et mundiſicat pectusct pulmonem et ꝓpꝛie
loch pꝛedicti:et clarificat vocẽ et ſimilr oleum
ipſius.i¶ Et vſus cius in ſpemnate augmentũ
facit. FOos vero cius cũ aqua mellis remouet
vctericiã.i¶ Auicen. Oleum eius eſt ꝓpinquum
oleo vꝛtice:veruntamẽ debilius:et eſt ex cis q̃
caſeant lac:ct nutrimentũ cius eſt multe parui
tatie:ct mundiſicat pectus et claritatẽ yocem
et eſt malus ſtomacho:et caſeat lac in ſtoma⸗
cho et aufert colice.
¶ Dxaſcoꝛides. Scmen cius datum cũ mul⸗
ſa ventrem purgat:cacoſtomancũ eſt ⁊ dulce
multum:et ipſum ventrẽ deponit amigdalis
et nitro mixtũ et aniſo cun malle cocto acce⸗
pte ante cenã due vel tres velut nuccs ventrẽ
mollit: digeſiionem pꝛeſtat.
¶r Seraoipn auc. DPxaſ. Quando terunt᷑ ca⸗
pilli cartami ſilueſtris aut fios et bibunt᷑ cũ pi
pere et vino conferunt puncture lcoꝛpionis
¶ Et qdã putaucrunt ꝙ ſi quis ꝑcuſius a ſcoꝛ
piõe tenuerit radicẽ cius in manu ſua nõ ſemi
e doloꝛẽ cius.et q ꝓijcit eam tunc ſentiet.

Capitulumm. xlu

Tractatus

N¶ CLõtfert occultatiõi ſanguĩs moꝛtui:⁊ ↄtritt A
oni lacertoꝝ:et apoſtemati epat et ſlomacho
ac tuſſi.v alet etia ad tumoꝛẽ: abſtergit viſum:
apata reſoluit. mẽbꝛa expulſiõis ꝓuocat Etcũ

A ſemine apij cõfert renibo ac diſiillationi ruine
nniine. Koõſtãtin? in li. ꝗduũ. Calamꝰ ẽ ſubttk G
W.2 (iitrini coloꝛꝭ:cõcauꝰ:deſiccatiuus:et facillime

mũpit. digit aſtricta. in india et ꝑſia naſcit:ſed
laudabilioꝛ ẽ ind icꝰ.Eſt ãt ca.⁊ ſic.in ij.gradu
valetq; ad doloꝛẽ ſtomachiet epat potui da
tus. Mẽſtrua ꝓuocat:⁊ veteri tuſii ꝓdeſt ſiſu
ſumigiũ inde ſiat.Ad ſtrigẽdũ qͥʒ ſanguis fiu
xũ valet.i¶ Pla. Lalamꝰ aromaticus ca.ẽ et
ſic. Quidã reꝑit᷑ in ꝑſia qͥ citrinus ẽ.Et eo phi
ſici nõ vtunt᷑. Aliꝰin india qͥ ſubalbidusẽ ⁊ co

vtunt᷑ Eſt aũt radix cuiuſda frutiq valde aro⸗
manica:calamo ſilis:qꝛ ↄcauga eſt.Cũ cm col⸗
dus ẽ aũt calꝗamus ſub albidi coloꝛi.qͥ cũ fragi
tur nõ facile puluerizat:ꝑ tres annos ſeruatur

ligit q̃ddã lignũ qdð iterius ẽ extrabit Eligen⸗
Habet vᷣtutẽ contoꝛtandi. Puluis cius valet D

C(Cooötra doloꝛẽ ſtomachi ex frigiditate vel vento
ſitate. Ad digeſtionẽ ſtomachi confoꝛtandaʒ H
datus puluis eius cuʒ puluere cinamomi.hoc
etiam valet contr a cardiacam.

Alamus aromaticꝰa ſilitudie calami
(Nyiuai⸗ vocat᷑ Gignir in india multis
¶WVe.no dis geniculatꝰ fuluoſragrans ſpũs
ſuauitate. Qui cũ fragit in multas ꝑtes ſit ſciſ
ſilis. ſimilãs guſtu caſiani cũ leni agrimoia re⸗
moꝛdęẽte:vt ðt Iſi.in li.cty.Dyva. Ealamꝰ aro
maticꝰ in india naſci.⁊ ẽ optimꝰ coloꝛeruſus
cũ nodis ſpiſſis:ꝛ cũ ſrangit᷑ ſciſſiłet arcnoſus
ꝗpꝑet ac fuluꝰ:odoꝛe ſuaui guſtu ⁊ viribaſtip⸗
tico atq; glutinoſo.Pli. Juncus odoꝛatus ni
hil differut a ceter ſui gener aſpectu. Sʒ ca⸗
lamꝰ odoꝛatꝰpᷣſtãtioꝛ ẽ. Odoꝛe ſtati de lõgin
q̊ inuitat: mollioꝛ tactu:melioꝛq; q min?frãgi
bil. Et qꝛ ſolo ſe potiꝰ qͥ raphani mõ frãgit
Inelt ãt fiſtule araneũ qð vocant floꝛẽ.Auic.
Eglamꝰaromaticꝰcalidus ẽ ſiccꝰ vſqʒ ad ſcdᷣʒ
Melioꝛ ẽ ille qͥ ẽ iacinctini coloꝛ: ꝓpinq̊s hñs
nodos:qͥ in plima fruſtra frãgi:et cuiꝰ canna
plena re ſili tele aranee.et ĩ maſticatiõe eius ẽ
acuitas.Et eiꝰ tritũ ẽ boni odoꝛꝭ. Et ẽ decli
nas ad citrinitatẽ et albedinẽ.Eſt ãt ſubtiliaai een
uus. In ipo eſt ſuba ſubtil:ſicut in pipere et ci X 4
namomo ac relqͥs ſpebo hmõi. In iplo elt ſti⸗ M N
Reicins pauce cum acredine. Et in uaſu⸗ 7 444A4A 2
antia ſunt terreitas et aquaitas.et etbone gpitulum. rinf
cõmixtõis ad equalitatem pertinens.ſed euus ap itulum † V
cxiccatio maioꝛet. (adainhaekarrnterc atena
. prsanos-s toꝛ.E alamus eſt grundo vel arũdinei
Dperationes

—

*

==

— —. — — — ̃M— ——

= —

—

0

6
.

a

generis. Sed eſt etiam calemus aromaticus
q̊ ſupꝛa pximo capitulo.Iſi.li.vi. Inſlagnig
mcicꝭ arundines calomiq; dicimi naſci.cx q̊ꝝ
radicibo expꝛeſſum ſuauiſiunũ ſuccum bibunt
Indi Unde ⁊ Uarro. Indica nõ magnũin ar
boꝛe creſcit arundo. Illius et lentis pꝛcmũ ra
dicibo humoꝛ. Dulcia cui nequeãt ſucco come
dere mella. SGloſa ſuꝑ Eſaiam. xij. Calamus
Deqᷣ carta ſit medulla habere videtur:et nõ eſ
ſe vacuus ſed gilis eſt et cito marceſiit. Unde
ſcriptũ eſt. Calamus et iuncus marccſcit

Poperationes
¶ Draſco.Calamus agreſtis maioꝛ eſt in oĩ⸗
bus agaricis.Quẽ ſi comederint aialia:citiꝰ
infertur moꝛtem.⁊ maxieille qͥ naſcitur in ba⸗
bylone et in parnaſo. Haſtas habet multae:
ſolia edere ſimilia.ſ os cius albo ⁊ odoꝛatiu:
ſemen vero minutũ et bonũ. Radices quinq;
velſex babet albae et longas et dulces vnius
digiti groſſitudinem habentes
¶ Et eius elixatura cõſicit medicamentum qð
tollit caligines oculoꝛũ

¶ Elixatura radicis cius tantũ potcſt qnantũ

radit.
¶ Semẽ eins diureticũ eſt. Nauſeam ꝓpuocat
vcnteſiringit. in icilia nalcitur:q bouẽ im⸗
pinguat ſi fuerit viridus comeſt.

K

EE

it coꝛtex qui cũſrangũ nõ

De Herbis

VApans ſiue caparue. Iſidoꝛus in li⸗

deiur:co q habeat in ſumitatibus ro⸗

bꝛo et molo giaru.xvi.E apar d icixvi

tunda quedã ſeminũ capitclla. Plinius libꝛo

Decimo nono. Ditimus interperegrinag fru⸗

tices de caparo non vtendũ tranſmarino in⸗

nocentius eſt ita licuʒ.ferunt illosqͥ quotidie

cdũt paraliſi nõ pcrichtan:nec lienis volo:ib.
Platcanus.Laparis ſiue coparue.Nctba ẽ
vel ſnnex in tranſmarinis paribue:cuius coꝛ

tex pꝛecipue conucnit vſui medicine. In pꝛin⸗

ciꝑ io veris colligiturct deſiccatur.per ſex an⸗
noe in multa cficacia ſemiat᷑.Elegendue autẽ?⸗
ꝛeriſat᷑:⁊ qui ali
quantulum ſubꝛutus eit et ſubamarus.floꝛes
cnim achuc ti bero ſi colligi debent:qꝛ iaui di

lat ati non valent.Cum ſale vel aceto conciti

ſeruantur.Conſtantinus in libꝛo graduũ.Ca

pan ſunt in ſecundo gradu calidict ſicci. Ho⸗

rum racix et frondes et poma et ſanen intrãt

mccdicinã. Magis tñ cibo poma et frondes.

radix vero medicine peninet.

DOperationes

¶ Praſcoꝛides. Caparis ſchiroſim ſplenia

ſuꝑ omia medicamina iuuat.frutex cius ſpino
la iuper terrã ſparſa::vnctione plena.habens
ſolia cxconie ſunilia.ſemen autem ſicut oliua

Racices magnas et multas.locis aridis et

matime in muris naſciun

¶ Samc eius ventrẽ mollit.Comeſtũ auteʒ
cacoliomachum eſt. Radix et ſemen cuʒ vino
bibita ſplenem attenuant:vꝛinam pꝛouocant
ſanguinẽ deponunt.ſciaticis et paraliticis bi⸗
bita miriſice pꝛodeſt.menſtruis imperant.Se

men cius coctum aumm acdo et oꝛe retentum:

Doloꝛẽ dentium mitigat.radix cius trita ⁊ im⸗

poſita duricias et ſcroſas ſpargit. Succ? eiuu0

dem ami infuſus ve mes occidit.
¶ Iſaac.Capari ſunt et radix et frondes ⁊ fru
ctus eius omnes calidi in ſecundo graduqnᷣ
ſcſlan coꝛum ponticitas acumen et aman⸗
¶ Idco incidunt et diſſoluũt et mũdiſicãt ſto
macbum a ſuperfluis humoꝛibus.

¶ Opilanionem ſplenis ac epatis aperiunt:

et diniciam ſoluunt.vrinam ⁊ menſirua pꝛo⸗
nocant.
¶ Mclioꝛes ſunt fᷣm medicinã q fm cibum:
qm̃ illaudabilis nutrimenti ſunt:vtpote cole⸗
rici nigri qᷓ ſanguĩs generatiui:neruos etiam

ſomacbi impediunt et pereutiunt almcfacti.

2

0

PDP

Tractatus

vnde opoꝛtet eos eliroę manducari:ablataq;
coꝛum aqua cõditos cum oleo et accto. Qui
ſi cũ carne vel alio comedant᷑:nõ abſq; coꝛiã⸗
dro manducandiſunt:cuius natura tẽperiem
¶ Platearius. Capaꝛi virtutẽ habent incitãdi
appetitũ.humoꝛem in oꝛe ſtomachi exiſtenteʒ
digerendiſtomachũ conſfoꝛtant:infrigidatuʒ
caletaciunt:cibus enim ſunt et medicina.
Contra vicium ſplenis et duriciẽ epatis va
let vinũ decoctionis capaeuius
¶ Succus folioꝛũ eius auribo immiſſus ver⸗
mes necat. valet etiã herba hec ad yliacaʒ paſ⸗

lionem et arteticam:

Capitulum. xwiij.
‚‚Amphoꝛaca. Platearius. Campho⸗
Praca eſt Rata ſune ſuccus eſt cãpho⸗
vra:multipliciter vtilis in medicina:ſi⸗
eut videlicet in iſio capitulo habetur: Hec her
ba noſtre camphoꝛace ſimilis eſt. In fine ve⸗
is colligirur acteritur: tinde ſuccus eius exp⸗
mitur. Quod feculentum eſt reſidet et abijcit᷑.
quod liquidius ac purius retine. Soli expo⸗

nitur et ericcal:ac deſiccata in camphoꝛam re

qucitur. Idem Lamphoꝛa eſt iu tertio gradu

frigida et ſicca.dicunt quid amiſed falſo gum⸗

mi eſſe:cum ſit ſuecus betbe cuiuſdaʒ(telte dy

Contra faciei pan

aſcoꝛide multiiſq; alijs) Nerbaq; ipſa dicit c
phoꝛa capitulo.vt in pꝛincipio huius capitu⸗

li dixi. Camphoꝛa eligenda eſt alba et lucida

NHNam turbulenta nõ eſt adeo bona. Et admi
xtione autem vernicis ſophiſticat᷑ dum inter
ipſius camphoꝛe:et ex admixtõne ſimilis eſt in
odoꝛe.Diſcermitur autẽ quia vernix ſolidã hʒ
ſubſtantiam et difficile ſrangitur. Campboꝛa
vero cito.et ſi tractetur in manibꝰ:de facili pul
ueriſatur. Camphoꝛa niſi arniſicioſe ſeruetur
de faeili perditur. Eſt enim gromatica:et ome
aromaticum eſt fumoſum. Ideoq; in fumoſi⸗

tatem ſoluitur. Seruari autem poteſt in vaſe

marmo:co:et melius in alabaliro.ſeruat
in efficacia multa in pſillio vel in lini ſemin

ZPverationts.

¶ KContra calefactionem epatis puluis eius
cũ lolatri ſucco conſicit᷑:in quod plagelle intin
cte ſepius epati ſuꝑponuntur.
¶ Cõtra fluxũ ſanguis e narib fiunt magda

o.ſeruaturqʒ

liones ex puluere ipius:et ex puluere ſemis vꝛ⸗
tice vſti atqʒ cõfecti cum ſucco ſan guinarie et
imponunt᷑ naribi.ſivero ſiat flurus ex ebulitio
ne ſanguinis vel ex epate:puluis eius cãphoꝛe
cũ aqua frigida cõficiat᷑:et plagelle infule frõ⸗
ti et timpoꝛibus ⁊ gule et epati ſuperponant
¶ Contra maculã oculi conficitur puluis ei9
cum aqua roſarũ:addito feniculi ſucco in va⸗
ſe ponatur enco.
iei pannũ et ad faciẽ clarifican⸗
dã cõſicit᷑.conſficitur quoq; cũ aqua roſarum
addito albo atq; mundiſſimo.
¶ Contra libidinẽ odoꝛet᷑ camphoꝛa ꝑ nares
Flimia em̃ actione frigiditatis ſpũs inſpiſſat
coꝛpus infrigidat et libidinem ſtringit.vnde:
CLaphoꝛa ꝑ nares caſirat odoꝛemares.
¶ Nota ꝙ ſatis cõpetẽter ponitur in ſyrupis
contra acutas egritudines. =
¶ In freneſi cõpetenter puocat ſternutatões
ſi puluis eius diſtemperetur cum oleo roſaruʒ
et penna intincta per nares intinguatur:et in
alijs fe.acutis.quia non augmentat coloꝛem
nec naturam. H
¶ Auicenna.Uſus camphoꝛe facit caniciem

2 ꝓhibet apoſiemata calida.Et cũ aceto ꝓhi⸗

bet fluxi ſanguinis narium.aut cũ expꝛcſſione
Dactiloꝛum cũ aqua mirti. .
¶ Et confert ſode calide.Et remouet vigilias
Et conloꝛtat ſenſus calefactoꝛum.Et contert
alcole vehementer. Et cõtert in medicinis ob⸗
talmie calide. J

S DdeD w

num et veſice⸗

— —
—

——

„☛ ☛

☛n r—, , S

.

ns d

res .
ſat
ſde:

his

¶Et ſtringit fluxum ventris colericum.

Capitulum. xtix

Amſice aut ſicen. Dyaſcoꝛides capitu
lo camſice. Haſtas habet longas digi
Vtoꝛum quattoꝛ in terra pꝛoiectas la⸗
chꝛymo plenas.ſolia ſunt eius lenticule ſimi⸗
lia ſed minoꝛa et tenuioꝛa.ſemen habet ſub ſo
lijs rotundum ſicut peplam.et eſt ſine floꝛe.ra

gix eſt illi tenera et inutilia

Hpperationes
¶ Dyaſcoꝛides. Haſta eius trita cum vino et
vt peſſarium ſuppoſita doloꝛem matricis mi⸗
tigat.Cathaplaſmatibo adhibita tũoꝛcs ſpar
git:clauos coꝛpoꝛis tollit mirmiceas mundat
cocte et comeſte ventrem ſoluunt. Idem ſuc⸗
cus ipſius facere poteſt.ſuccus ipᷣe perunctus

ictus ſcoꝛpioninm mitigat:ſufiuſiones et cali⸗

gines oculoꝛuʒ addito melle curat. Naſcitur
vero ſaxoſis locis et aſperis nii.

Coapitulum. c.

N¶ Erabſcindit coltum: ? generatlapiden r

rl, 4 E. .

due ſunt ſpecies. Maioꝛ videlicet mi⸗
WVvnoꝛ. Maioꝛ eſt ſicut arboꝛ ficꝰ licet mi
noꝛ.folia eius ſunt ſicut folia platani. Semi⸗
na cius ſtant in arboꝛe ſicut vuei Minoꝛ ha⸗
bet haſtam duoꝝ palmoꝛũ ⁊ inanẽ. ſolia ſimi
lia amigdalis ſed longioꝛa.ſemẽ eius in cacu⸗
mine vige rotundũ.deſoꝛis nigrũ.deintus al⸗
bum. Sunt cm̃ ambe q̃ſi eiuſdẽ cõplexionis
⁊ virtutis.ſunt em̃ ca.in tertio.⁊ hu.in pᷣmo
virtutẽ habẽt purgandiflegma pꝛincipaliter
ſecundario colerã ⁊ melancoliam. Serapion
li.aggre.ca.cathua:ideſt catapucia auc.dyaſ.
Catapucia maioꝛ q̃ vocatur cathua:ẽ arboꝛ
in magnitudiĩe ficus habẽs folia ſimilia dulb.
niſi qꝛ ſunt maioꝛa lenioꝛa ⁊ nigrioꝛa:ſupites
⁊ rami cius ſunt concaui ſicut et canna:et ha⸗
bet ſemen velut in ramis aſpex.et qñ excoꝛia⸗

. 8 Atapucdia. Iſdo li ermo. arapucle

tur ſemen eius eſt ſimile kyrat:⁊ ex eo expꝛimi⸗

tur oleum de kerua. Minoꝛ eſt planta quam

multi cõpuatt inter lactic inioꝛũ ſpecicehabet

ſtipitẽ vnius bꝛachij longitudinẽ habentem:⁊
cõcauum in groſſitudine vnius digiti et in ſũ
mitate ſtipins ramoꝛum ſunt ramuli parui:et
ex ſolijs quedã ſunt ſuper ſiipitem:et quedam
ſuꝑ illos ramulos.ſed folia q ſunt ſuꝑ ſiipiteʒ
lunt longioꝛa ſimilia ſolus amigdale:niſi quia

£ , T
* =DWJMB 5 .

7

+ „

44

UN

Trattatus

ſunt latioꝛa ⁊ lenioꝛa:ſed folia qᷓ ſũt ſuꝑ romu

los ſuꝑioꝛes ſunt minoꝛa ſolijs ſtipitis ⁊ ſunt
ſimilia ſolus aniſtologie lon.appꝛopinquãtia
ſimilitudini fſolioꝝ edere.⁊ habet ſructũ in ſum
mitatibo ramuloꝝ triangulatũ:⁊ velut rotun⸗
dũ ſicut grana capari:⁊ inter ipᷣm ſũt ſemia q̃
dinidan Bpariete que ſunt in eo que ſemina
ſunt in magnitudine oꝛobi:exterius ſubnigrũ
habentia coloꝛẽ.ſed qñ excoꝛiant᷑ ſunt alba:et
habẽt ſapoꝛẽ oulcẽ:c habẽt radicẽ ſubtilem in
qua nullũ eſt iuuamẽtũ.Galie.vij.ſim. far. ca.
cicrii.cat apucie fructꝰ qͥ purgat. Abſterſiuã
⁊ dyafoꝛeticã habet virtutẽ.ita aũt ⁊ flos ſed
oĩno debilioꝛẽ.oleum vero qð ex fructu eſt:eſt

calidius:ſubtilius:⁊ dyaſoꝛetiaim.

Pperationes.

¶ Sera. Catapucia maioꝛ habet virtutẽ que

abſtergit ⁊ reſoluit.Et virtus folioꝝ debilioꝛ
eſt virtute granoꝝ.ſed oleum eius eſt calidius
et ſubtilius oleo oliuaꝝ:⁊ ꝓpter h̊ reſoluit plus
co.Ex ſemine eius fit oleum quod non admi⸗

niſtratur in cibis:ſed in lucernis:⁊ ponitur in
vngentis.i Et quãdo excoꝛiantur ex granis
cius.xxx.⁊ teruntur ⁊ bibuntur purgat colerã
2 flegma ⁊ humiditates aquoſas:⁊ cõmouẽt

vomitũ ⁊ fluxũ ventris.Et grana quidẽ eius

ſunt grana dura.laxant ſtomachum laxatio⸗

netoꝛti.Et ꝓuocant nauſeam ⁊ vomitum.
¶ Et quãdo grana eius terunt᷑⁊ fit emplaſtꝝ
cum eis mũdiſicat empetiginẽ.i¶ Et quando

fit linitio cũ oleo eius ſolo aut cũ aceto ſedat
apoſtemata mammillaꝝ.¶ Et tempus quan

do debet fieri illud oleum eſt qũ cadũt grana
a coꝛtice ſuo.qð oleum cõfert ſcabiei ⁊ olceri⸗
bus humidis que ſunt in capite:⁊ apoſtemati
bus eoꝝ:⁊ coartationi oꝛis matricis:⁊ cicatri
ciba fedis q̃ remanent poſt ſolidationẽ clauoꝝ
⁊ doloꝛi auriũ qñ miſcent᷑ cũ aliquo vngento
ſoꝛtiticante operationẽ cius.i¶ Et quãdoq; la

tat ventrẽ. Et expellit lũbꝛicos.Et idẽ auc.be

digoꝛas. Pꝛopꝛietas granoꝝ eius eſt ꝙ dil⸗
ſoluunt.ſubtiliant ⁊ foꝛtificant membꝛa ⁊ inci
dunt ſuꝑfluitatẽ.Et cõferunt lepꝛe.Et ſimili⸗
ter oleum eoꝝ Dyaſcoꝛides.Uirtus catapu
pucie minoꝛis eſtcatartica.ſeptem grana ac
cepta aut nouẽ ſicut catapodia comeſta.cet ſũ
militer ca.aqua accepta flegma ⁊ coleram de⸗
ponit.i¶ Succus ex co factus ſicut detitimal
lo omnia ſimiliter ſacere poteſt ſolia eius cum
gallina aut iuſcello accepta ventrem ſoluunt.
¶ Sed catapucie maioꝛis:ſi.xxx.grana pur⸗
gata fuerint accepta: colerã ⁊ ſiegma ventris

deponunt. vomitum pꝛouocant guſtu nõ bo
no hec purgatio ſtomachũ ledit.i¶ Cõtritũ et

.

impoſitũ macvlas limpidat ſolia eius trita cãõ

polenta tumoꝛes oculoꝛũ ſpargunt duricieg
omnes maãmarũ ⁊ tumoꝛes cõpeſcunt. JIgnẽ
ſacrum ſola extinguũt ipᷣm cum aceto mixta

nrauſ N

dius frutex: ᷣ vulgo tyrſus dicit: eo q;
aterra ſurſum ↄſcẽdat.Ex qͥ derniuatũ eſt vt
ſpecialiter quoddã genꝰ oleꝝ caulis diceretur
qꝛ tyrſus eius plus ceter oĩbo coaleſcit.i.cre⸗
ſcit. Auic.Caułcoꝛpus naturaliter eſt humi⸗
dis folijs. ſilueſtris autẽ eſt calidioꝛ et ſiccioꝛ:
ipſe totus ẽ calidus in mo:ſiccus in ſecunco.
Caulis ſiquidẽ alius eſt domeſticus:alius ſil⸗
ueſtris:alius marinus et alius caul aque.Sil
ueſtris eſt amarioꝛ ⁊ acutioꝛ et a cibo remoti⸗
oꝛ. Eſt aũt groſſi nutrimenti ingroſſans ſan⸗

guinẽ.Et inflat et ſacit coꝛpꝰ doloꝛoſuʒ. Ma
turatiuus ẽ aũt et lenificatiuus.⁊ deſiccatiuus
ꝓpꝛie qñ decoquit᷑ et ab eo ma aqua cffundit᷑
Eiuſq; nutrimentũ eſt paruum ⁊ humidius nu

trimento lentium.Et ſanguineʒ facit malum.
Cum ergo cũ carne pingui et gallinis decoqͥ
tur parum bonus efficitur. Palladi.li.iij. In
mẽſe febꝛuario caules ſerũturqui et toto ãno
ſeri poſſunt ſolũ pingue et ſatis ſub actum dili
gunt. Argillam et glaciẽ timent. Sabuloe et

T. Aulis. Ilidoꝛus in li. ethymo. Caulis
eſt generaliter herbarũ vel olerum me

De Herbis.

gerenis nõ delectant᷑ niſi gbẽnis vnda ſuccur⸗

ratOmnẽ ſtatũ celi patit᷑ caulis frigidũ magꝭ

tra auſtrũ poſiti citius ferũt.Cõtra ſeptẽtnio

nẽ ſeruis.ſed H̊ ⁊ ſapoꝛe caulis vincit ⁊ robo⸗
recimis delectat᷑.Et ideo ponende ſunt plãte
ꝑ bulbinos areaꝝ.Gaudet ſtercoꝛe et ſarcola
tione. Rarius poſitꝰ ↄualeſcit.celeriꝰ coquit᷑:
viroꝛe ſeruat᷑.ſi dum eſt trium vel quattuoꝛ fo
lioꝛum.nitrum tritũ cribello deſuꝑ ſparſas et

ſpeciẽ pꝛuine canentis immittetur.

Pbperationes

4 Auicenna. Caulis habet ꝓpꝛietatẽ in ſedas
tione doloꝛũ ſtipticus eſt eius cinis ⁊ ſoꝛtis ex
ſiccationi s. Silueſtris ⁊ marinus ⁊ domeſti⸗

cus maturant flegmones atq; duricias:

¶ Idem caulis conſolidat et pꝛohibet fraudu
lentis ambulationem.poniturq; cum albugi⸗

ne oui ſuper aduſtionem

¶ Zremoꝛi cõfert cũ fenugreco embꝛacat᷑ ſux

podagrã. eiuſq; decoctio ſuꝑ doloꝛes iũctura

ruũ. Iteꝝ eiꝰ decoctio ac ſemẽ tardãt ebꝛietateʒ

¶ Conſert etiã furfuriboꝛ fit caputpurgiũ cum

ſucco eius. Er eius ꝓpꝛietatibofit euſiccatio ln

gue:facieq; ſomniũ.⁊ obtenebꝛat viſum.

¶ Cum ſucco eius aut decoctione ipſius cum

et cõſtipatiuũ. Ideoq ab eor nocumento tẽ⸗
peretur elixentur:et aqua pꝛoiecta in alia co⸗

quantur cum pinguiſiima carne pecudis vel

E oleo ſiſamino fit gargariſinus cõtra pꝛefocꝰ⸗

tionẽ. Et eius comeſtio claniſicat vocẽ. eſt aũt

malus ſtomacho.

¶Succus eius cñ vino depaſſis ↄfert ſpleni

J ⁊ctericie puocat vrinã et menſtrua. eiuſq; ſe

8

men vᷣmes interficit cũ lupinoꝝ aqua.
¶ Cinis radicis lapidẽ frãgit.Caulis marinꝰ
declinat ad ſalſedinẽ ⁊ amaritudinẽ.et ideo le
nit naturam.ſoluitq; ꝓpꝛie cum pingui carne.

Eius folia ſunt ſicut ariſtologie:que oꝛiũtur

ex vna radice. Succus eius cuʒ vino confert

moꝛſibus etiam canis rabioſi.

„

¶Dryalcoꝛides. auliculi oꝛtiui elixi 2 nõ val

deꝑcocti ventrem molliunt. HNam caulis tyr⸗

ſus li foꝛtius elixetur ventrem abſiinet: et ma⸗

xime ſi in calido cinere coquatur.

¶ Quinaſcmi in egipto amani ſunt. ⁊ ſi come

ſui fuerint caligies ocloꝝ detergũt.typicꝭ pſũt
crudi comeſti:ebꝛietatẽ in ↄuiuio nõ admittũt
yſaac. Caulis ſiccus eſt et frigidus in pmo

gradu. Turbidum et melancolicum generat

languinem odoꝛem dantem. r
¶ aules eiliui vſtioꝛẽ ſanguinẽ generãt.colo
re em̃ vſte vicini ſunt et mundiſicatiii.
¶, Hyemales po nõ tanti acuminis ſunt: ſed

. —

vis eoꝝ ventre

ſti eudẽ ↄſtipat.coꝛpus em eoꝝ ſiccũ eſt.vnde

ẽhumect at et vrinam pꝛonocac
Hon ius bibitũ ventrẽ ſoluit.et ſine iuri come

Capitulum. tj)

.—

Auda equina. Auicenna libꝛo ſecun⸗
8 do capitulo de cauda equina. auda

equina eſt planta naſcens in locis co⸗

cauis et in vallib. habens ſtipites concauos

—

ad rubedinem declinãtes. aſperos: duros.no

doſa cum nodis intrantibus.et ad nodos ſũt

ſicut folia ſquinanti minuta ſpiſſa. et adheret

arboꝛi cui appꝛopinquat.deinde generantur

ex ea extremitates plures ſicut cauda equina
cet habet radicem duram eſt frigida in pꝛimo
ſicca in ſecundo.ẽ ſtiptica:et ꝓpꝛieſuccuseius ẽ
vchemẽt exſiccatõis ſine moꝛcicatione

¶ Balienus ſexto ſimplicium farmacorum ca

pitulo de cauda equina. Clirtus huius plante
eſt ſtiptica cũ amaritudine pauca:pter hoc

deſiccat violenter cũ moꝛdicatione.E ſi frigi⸗
da in pꝛimo ſicca in ſecundo.¶ Paulus capi⸗

tulo de cauda cna. Eſt queda cauda mioꝛqᷓ

6

Trattatus

grece vocatur coꝛſanda habens ſtipitem ſub
ruſum ⁊ ſolia ſuperioꝛa minoꝛa.i¶ Dyaſcoꝛið.
capitulo Hipparis ſiue anabaſis. Hipparis
i.cauda equina aut anabaſis. Naſcitur in lo
cis humidis et in monumentis.habet haſtas
rufas et aſperas et nodoſas que haſte quicqͥd
vicinum habent alligant. in quibo folia ſunt ĩ
ſũmitate acuta et tenera et iunco ſimilia.⁊ ſpiſ
ſa ſurſum aſcendentia. Hec etiã ali quotiens
de pariete pendet comis plena abundantius
et nigris ſicut caude.radices ſunt ci lignoſe ⁊
Dure. virtus eſt ei ſtiptica.

A Auicenna. Eauda equina eſt valde inuati⸗
ua ad fluxum ſanguinis.conſolidat vulnera ⁊
vlcera mirabiliter. Etſi in cis ſunt nerui cõſo
lidat etiam. Conſert quando linitur aut fit ex
ea emplaſtrum inteſtinis. Conſert etiam apo
ſtematibus calidis ſtomachi et epatis et ydro
Piſi.et ceter.
BGBalienus. Culnera maxima quinũmo et cõ ä
tra emiſſionem ſanguinis ⁊ finxuũ muliebꝛm. ?
Et contra diſſintenias etiam et ceteros vẽtrris
fluxus. Hec herba farmacum validum eſt cũ
aquaet vino. Scnibunt autẽ quidam hãc ve⸗
Ncenecnon ſubtilium inteſtinoꝛum vulnus ſa

. 2
.

Alſia fſtula. Johãnes meſue. Eaſſta

nanre . fiſtula ẽ ex medicinis in quibus ẽ fidu⸗
¶ Succus autẽ eius emoꝛroſagijs que exna cia iuuamentox. Et eſt ſine nocumẽto
ribus confert.et fluidis paſſionibus venti cũ dnrena aeuit ate et moꝛdiſicatiõe ?⁊ omni exceſy⸗
aliquo vino põtico bibita.vel cim aqua ſi cõ ſi ledẽte: que poteſt ehiberi in oi etate.itaq;

tingant febꝛicitantes. ” pucnis et pꝛegnanibus. Conſñiat autẽ eius cle⸗
DP¶ Paulus. Cauda equinaminoꝛ curat ⁊ de eti in ſex pꝛietaribus. vt eaius arundo ſit
let antracem ſinnpta ⁊ emplaſtrata. groſſa plena ſplendens multi pondeqis. ct ſit
¶ Draſcoꝛi. Succus cius nanibbus ſanguine Pulpa eius ſplendẽs ⁊ pinguis.et haſia ex arũ

pꝛofluentem abſtinet. Diſſintericis cũ yvino bi dine ⁊ ↄſeruata in vaſis vitreatisẽ equalis cõ
bita medicatur.vrinam pꝛouocat.ſolia cius i⸗ plexionis ad latus caliditatis declinans. ⁊ eſt
poſita vulneribus recentibus paracoleſim fa⸗ Pumida in pꝛimo.ct ẽenitiua etreſolutiua cla .
ciunt.et radix ⁊ herba eius tuſſientibus ⁊ oꝛto riſicatiua ſ⸗ angumis. nocet debilibus habenw z e
noicis medicantur. conquaſſationibus opitu cibus vilcera lubꝛica. remouct᷑ ab ea he c nocu
lantur. dicitur vero ieiſlones velice et inteaſi mentum in pemittione mirabolanoꝛũ.ꝛ reu⸗
noꝛum ſolidare. barbari et aqua maſticis et ſpica et quãdoq;
FJ Serapion auctoꝛitate Dyaſcoꝛi. Quan 60 neccſſarium eſt addere lubꝛicitatem. ꝛ pꝛopꝛie
2glutinat vleera recẽtia.et ſiſintnerui ĩciſi cõ de amigdalis dulcibi ..et diuretica faciũt eaʒ
ſolidat eos.Et decoctio radicis ⁊ ſolioꝝ eius declinare ad vias vrine.quare neceſſe eſi eoꝛũ
contractioni anhelitus Et ſi potenter trita epulſionis conlerre.⁊ ipſa eſi de tarde ⁊ debi
et ſicca idem faciunt.Et quanco lit omplaſiꝝ liter ſolutionem facientibus. pꝛopter quod EL2 1
cum cis receniibus confert atiritioni lacertoꝝ miſcenda ſuntcum eq exrebus hobentibꝰ aaun
tatem: ſiue alhaſceet yſopus etem̃ vigoꝛant

O gnituin A1 aas opationé. mag aohuc ſi cũ quibuſdã er
Cap itulum * lu xctrem ſoluẽt ibue miſceatur. iplach aua

p.
„ „₰

4

⸗
Ne
N
6
i
ge

bi
un
e.

a

De Herbis.

caſei eſtnobilis opatiõis. ¶ Sera. b. aggre. nepaſſularũ. Octauũ ponderis ipſius denn

ca.chiarʒambeth.id eſt caſſia fiſtula.⁊ ſut can bit.et qũq; ponit᷑ loco paſſularũ liquiricia.
ne caue.quarum coloꝛ eſt rubeus ad nigge, „ —”

dinem decliuis.⁊ inter ipas ſunt lamine ex car
nenigra ⁊ panietes diuidentes inter eas.⁊ in⸗
tra laminas ſunt grana ſicut grana xilocara
cte ⁊ eiuſdẽ magnitudinis.ſapoꝛ eius eſt dul⸗
cis.⁊ coloꝛ eius eſt inter glaucedinẽ ⁊ ruboꝛẽ.
⁊ gffertur a babilonia ex terra aliemen. Et vir
tus eius eſt ꝙ ipᷣa eſt equalis complexionis et
electa.Ex illa eſt ꝗᷓ eſt in canna ſua interius ni⸗

gra grauis ⁊ lucida.Et qð deipᷣa vtimur plu

nnmü eſt caro.licet etiam coꝛtice aliquãdo.Et

8

° „ vr

reſoluit ⁊ extinguit acuit atẽ ſe anguinis.

Pprerationes.

Jobannes meſue. Eaſſia fiſtula müdificart

5

idẽ aucto. Aben Meſuay. Uirts eius eſt qu

ſanguinem. ⁊ remouet acuitatem eius.⁊ ſedat

Deputato f̃ᷣm arten.
¶ Et ipſa quidem mũdificat ſtomachũ:⁊ edu
cit coleram ⁊ flegma.⁊ illud operatur ſineno⸗
cumento.⁊ caret moꝛdicatione.
¶ Et ipſa quidem lenit guttur ⁊ pecttus.
I¶ Et reſoluit apata acuta ĩ eis.⁊ ↄfert calefa⸗
ctioõi renũ ſũpta cũ diureticis ⁊ infuſiõe liqͥris.
¶ Et pꝓbibet generationẽ lapidis ĩ eis.⁊ ↄfert

febꝛibo colerici. Et doſis ciꝰ ̃ᷣm Serapi. au⸗

ctoꝛitate Aben meſuay eſt a. ʒ.vi.vſq; ad.ʒ. x.
¶ Serapion auctoꝛitate Aben meſuay. Caſ

ſia fiſtula extinguit acuitatem ſanguinis.⁊ ſe⸗
dat apoſtemata dura que fiunt ex co.⁊ reſol⸗

uit apoſtemata dura que fiunt in gingiuis et
gutture quando fiunt cum co garganſmata
cum aqua arboꝛis vulpis ⁊ paſſulis.
¶ Et confert ictericie ⁊ doloꝛi epatis.et pur⸗
gat coleram aduſtam.⁊ molliſicat ventrẽ me⸗
diocri mollificatione.⁊ mundiſicat neruos.
¶ Auicenna li.ij.capᷣ.de caſſia fiſtula.Caſſia
futula eſt equalis in calidit ate et frigiditate et
humigditate.et eſt reſolutiua et lenitiua.et con
ſert apoſtematibus calidis.⁊ viſceribus ꝓpꝛie
et gutturi:quando ex ea fit gargariſmus cum
aqua ſolatri.⁊ linitur ſuper apoſtemata dura

et confert eis.et liniuntur ex ea podagra ⁊ iun

cture doloꝛoſe.quando diſſoluitur manibo in
aqua coꝛiandri bumidi cum ſpuma pſillij? de
inde fit ex ea gargariſmus confert puocationi
⁊ mundihicat epar.⁊ confert yctenicie.⁊ doloꝛi
epatis.⁊ eſt lenitiua ventris.et educit coleram
aduſtam ⁊ flegma.et ſoluit ſine nocumento et
abſq; moꝛdicatione adeo ꝙ ipſa eſt cõueniẽs
pꝛegnãtiba.et ſoluit eas.loco eiꝰ pomt mediũ
ipſiꝰ de tereniabin ⁊ triplũ põdenis eiꝰ decar⸗

ſitim. et pꝛopꝛie cum ſucco endiuie aut ſaltem

„

—

Capitulum. ciif

VAſſia lignea. Hal viij.ſim far. capi. de
Eaſſia lignea. Subſtãtia caſſie lignee
veſt multum ſubtilis.et ſapoꝛ eius eſt a,

cutus et ſtipticitate pauca.⁊ virtus eius eſt ca

lida et ſicca in tertio gradu.¶¶ Serapion lib.

aggregatoꝛis capitlo Melochaa auc. Diaſ⸗

coꝛidis.Sũt eius multe ſpecies.⁊ naſcuntur ĩ
terris arabum vbi naſcuntur ſpecies alie aro⸗
matice habet ſtipitem groſſum et coꝛticem.ſo
lia eius ſunt ſimilia foljs yreos nigra purpu⸗
rea.et babet odoꝛem ſimilẽ odoꝛi roſe.Et hec
ſpecies eſt in pꝛima bonitate ⁊ ſecũda.poſt häc

in bonitate eſt illa cuiꝰ coloꝛ eſt ſicut coloꝛ co

ralli.et eſt ſubtilis.leuis.longa.groſſi calami
et plene moꝛdicans linguaʒ cum ſiipticitate⁊
acuitate pauca.bonũ odoꝛẽ habẽs participã
tem aliquod odoꝛis vini. Hee due ſpecies ſũt

vtiles in medicina.alie vero non ſunt admini

ſtrande:et ego volui eas rememoꝛari vt non
adminiſtrentur:ſed abijciantur.Et eſt de eis
quedam que eſt nigra habens odoꝛẽ malum
et coꝛticem ſubtilem.e’t reperitur res quedaʒ ſi
milis caſlie lignee et non eſt caſſia lignea.Et

Trattatus

cognoſcitur ꝑ ſapoꝛẽ.qm̃ nõ eſt acuti ſapoꝛ:

nec odoꝛifera.⁊ coꝛtex ciꝰ ẽ adherẽs ligno.⁊

reꝑit ſitr q̃dã hñscalamũ latũ lenẽ mollẽ aſpeꝝ

tactu. ? ẽ minus mala q; nunc dicta. ſed pecioꝛ

oĩby illa eſt cuius coloꝛ ẽ alb.⁊ odoꝛ ſitlis odo
ri po:ri.nõ hñs calamũ groſſum ſed ſubtilem.

Hyperationes

Gał Qlirtus eius ẽ q̃ reſoluit et incidit ⁊ foꝛtiſi

cat mẽhꝛa.⁊ ꝓuocat menſirua que retinentur
cauſa groſſoꝝ humoꝝ et viſcoſoꝛum.,.
Sera. Caſſia lignea hʒ vᷣtutẽ ꝓpĩquã cyna
momo calefacit et deſiccat et puocat vrinam
⁊ ſtipticat leui ſtipticitate.et agminiſtrat᷑ cum
medicinis acuẽtibo viſum:⁊ qñ admiſcet᷑ cum
melle et linit᷑ ha miditas lacte que apparet in
facie aufert eam ”
¶ Et pꝛouocat menſtrua.et conuenit veneno
tvyri quando ſumitur in potu.. ·
¶ Et apoſtematibo calidis intrinſec quando
bibitur.et doloꝛi renũ facto ſomẽto cum ea:et

dilationi ma tricis qn fit eucatiſma.i.fumigiũ

cũ decoctione eius.⁊ ponit᷑ loco cynamomi ĩ
cõfectionibo duplicato pondere ex ea.
¶ Et ideʒ auc. Meſaac.Joꝛtificat ſtomachũ
⁊ epar.et expellit fetũ cũ ſoꝛtitudine.Aui.de vi
ribo coꝛdis dicit ꝙ confoꝛtat co.

Capitulum. u

Aſtanea. Iſido libꝛo ethymologiarũ
PKXaſtanea dicitur eo ꝙ fructus eius ge
vmini in modum teſticuloꝛum rotundi

ſunt. qui dum eijciuntur quaſi caſtrant᷑. Hec

—

arboꝛ ſimul vt exciſa fuerit.tanq; ſilua expulu

tare conſueuit.

· Plini. li. ij. Caſtanca diligit montes? val-

les:ſicut robur ⁊ abies. Nec amãt aquoſa lo⸗
ca cypꝛeſſi ⁊ caſtanee.ſed ſunt ſiccanee.Caſta
nea ẽ a ceris modo criſpa et ẽetiam eidem ſre⸗
mitas ſpiſſa. Itqq; cariem veruſtateme ſen⸗
tit tardiſſime. In vere aũt ↄcipiũt caſtanea te

rebinthus et aquiſolium

ℳ

¶Idem li. vij. Semen ipſa ſercre docuit na

tura:cum decidens viuiſceret terra exceptum.

Nec aliter pꝛoueniunt in glandes atq; caſta⸗
nee. quibus eſt pꝛo ſemine fructus ipſe. Caſta
neam inſeruit Coꝛellius eques romanus ſuo⸗
metipſo ſurculo in agro neapolitano:

illa copioſioꝛ.hec coꝛrelliana melioꝛLempus

vero ſtatutũ caſtanee ac pinee ſerendi eſt ſepti

mo kalendas Marcij

Kaſtanea pedamentis omnibo pꝛcfertur fa

cilitate tractatus perdurãdi pernicatia reger
minatione cedua. Salice quoq; letioꝛ fuerit
facile ſolum.nec tñ arenoſuʒ.maximeq; ſabu
lũ bumidũ aut carbunculũ vel coſi etiã farinã
quamlibet opaco ſeptentrionaliq;? pꝛcfigido

ſitu.vel etiã decliui.

¶ Recuſat eadem gallina rubꝛicam cretam:
omnemq; terre fecunditateʒ aua ſeni nuces di⸗
cimus.ſed non pꝛouenit.niſi maximis.inecni⸗

ſi quiuis aceruatim ſatis.perfringi ſolum de⸗

bet ſupꝛa ex menſe Nonembꝛi in Fcbꝛuariũ.
quo ſolute ſpõte ex arboꝛecadunt atq; ſubna⸗

ſcuntur. Intemalla pedalia ſint vndiq; ſulco.

x hoc ſeminario tranſferuntur in aliud. bipe

dali intemualio plus biennio. Sunt ⁊ pꝛopa⸗

gines nulli quidem facilioꝛes. Nudata ſiqui⸗
dem tota radice in ſulco pſternitur.⁊ tunc exa
cumine ſupꝛa terram relicto alia quoq; ab ra⸗
dice renaſcitur.ſed tranſlata neſcit hoſpitan:
bauetq; nouitatẽ biennio fere poſtea ꝓſilit.

Capitulum. wj.

HVec inter laudatos ab canomen accepit.
Poſtmodum heres ciuſdem libertus coꝛrellia
nanm inſeruit. Hec eſt inter illas differentia.q;

Dꝛ Herbis

Elidonia. Iſidoꝛꝰ in libꝛo vbi ſupꝛa.
Celidonia dicit.vel eo ꝙ aduentu yrũ
dinũ erumpere videa tur. Uel eo ꝙ pul
lis yrundinũ ſi oculi auferantur matres coꝛuʒ

illis ex hac herba mederi dicantur.¶ Plinius

libꝛo viceſimoquinto.A nimalia herbas inue
nerunt in pꝛimiſq; celidoniam. Hac enim vrũ
dines oculis polloꝛum in nido viſum reſtitu⸗
unt.vt quidam etiã volunt erutis oculis Eius
genera duo ſunt.maioꝛ fructicoſa caule ſolio
paſtinace erratice.ipſa amplioꝛe.duoꝛum cu⸗
bitoꝛum altitudine flos albicane.fios luteus
Minoꝛa ſolia ſunt hedere rotundioꝛa minus
candida. Succus crocimoꝛdax:ſemen papa⸗
ueris.floꝛent vyrundinum aduentu.marceſcũt
diſceſſu.floꝛentibus illis ſuccus expꝛimitur et
in vaſe ereo cum addito melle leniter cinere fer
uenti decoquitur. M
¶ Plateanus.Celidonia eſt calida etſicca in
tertio grað.cuius duplex eſt modus.videlicet
indica.que maioꝛis eſt enicacie.Et cõmunis
que in noſtris regionibus inuenitur.et eſt mi
noꝛis efficatie.na tamen poteſt poni pꝛo al⸗
tera. Indica citrinam radicem habet. Et in re
ceptione non herba ſed radix poni debet.que
per annos tres in efficatia multa ſeruari valet
Ex qualitate ſua virtutem habet dilloluendi

et attrahendi et conſumendi.i¶ Dyaſco.Celi
donia maioꝛ virgam habet vnius cubiti lon⸗

gam et amplius teneraʒ ac tenuem. Que in

ro habet folia plura botracio ſimilia ſed mo

lioꝛa et ſubalbidioꝛa.ſoꝛem auroſum pꝛofert
ſuccum croceum habens. virtus eius eſt viſci

da moꝛdens et amara:non boniodoꝛis. Ra⸗

Air deſoꝛſum eſt vna deſubtus plures

Pperationes

¶ Platearius. Eelidonia contra doloꝛeʒ den
tium in frigida cauſa valet radix hec aliquan⸗
tulum trita. valet et ad caput purgandum. Et

vuam ex frigidis humoꝛibus repletam.

¶CLontra colicam paſſionem herba trita ⁊ in
vino decocta ſupponitur.
¶SEt ad cancrum oꝛis aut neruoꝛum puluis
ragdicis cuʒ puluere roſarum conficitur.⁊ cum
aaceto decoquitur. .
¶ Ad ſiſtulam eius puluis cũ capitello confy
citur et oꝛi fiſtule cum melle immittitur.
N¶ Galienus octauo ſimplicium farmacorum
capitulo de Celidonia abſterſiue foꝛtiſſime et
calide virtutis.quinimo et ſuccus eius ad aug
mentationem viſus eſtvtilis.in quibus cemit
groſſum quid ſᷣm pupillam et dyafoꝛa re indiꝰ
gent. Aſi vero fuerunt quidas radice:⁊ ad oos
qui obſtructionẽ epatis et yctericiam patiun
in vino albo dantes bibere.Similiter autem
maſiicata vtilis eſt in doloꝛibus dentiũ.Par
uum vero celidonium acrum exiſtens magna

vlcera citiſſime cuti cathaplaſmatũ et vngues

lepꝛoſis eijcit. expurgat vero ſuccus eius perr

nares ſufficienter acris exiſtens.

¶ Dxaſcoꝛides capitulo de celidonia. Suc⸗
cus celidonie maioꝛis melle addita in certami
necoctus ſuper carbones oculoymaculas de
tergit. Jolia et radix ⁊ virga in vmbꝛa cſtate
ſiccantur.et ſicut crocus cõponuntur. Radix
eius aniſo mixta et vino albo bibita vctericis
opitulantur. Jolia eius cũ vino et cathaplaſ-⸗

mata adhibita maculas detergunt.maſtiica⸗
ta doloꝛem dentium pꝛohibent.

¶ Celidonie minoꝛis virtus eſt viſcida.vul-
nerat cuitim:ſcabiem detrahit.vngues lepꝛo⸗
ſos excludit.ſuccus eius radicis melle addito
nandbus infulſus caput purgat. E adem dicit

Serapion capitulo pꝛopꝛio auctoꝛitate Dy
aſcoꝛidis:licet per alia verba.

Capitulum. cvij)

Truntatus

a4 coitũ veniẽs. ¶ Si inde veret vnteris ge⸗

„2

Eg ο. Dyaſ-a. cedrus Cedro arboꝛ
ẽ vnde pix cednia ſit.cuiꝰ ſemia ſunt ꝑx⸗
vua atq; ſpinoſa. fructui iuniperiſilia

mirte. Alia ẽm ioꝛ qᷓ ab aliquibus cedrslara

appellatfructui Ie i ſimilãs:ſed minoꝛ eſt.
q̃ᷓ tamẽ eſt vexabi
bilis ⁊ vtit queẽ ſpiſſa limpida ⁊ in odoꝛefoꝛ
tiſima inqᷓ cũ d igitũ intinxerꝭ pinguedie ſua

rarius defiuit. Itẽ ſerpin.i.cedrus.⁊ eſtarboꝛ
cuius guümiẽ gumi cedri.⁊ abiſta arboꝛeema
nat pix cedria vel cedrina. ⁊ ẽ pix liqͥda q ara .

hice vocatur hictan.et eit genus abietis
¶ Pli. a. de cedro. Eſt inqͥt cedrus maioꝛ et
minoꝛ. Minoꝛis duo ſunt genera.ſcʒ licea et
ſenices Differut ſolia nãq; derogatũ hñt ſpi
noſum.oticedros vocat᷑ ramoſa ⁊ nitoꝛe inite
ſta.altera odoꝛẽ pᷣſtat.ſructũ ferũt mirti in ma
gnitud ie dulcẽ ſapoꝛẽ hñtẽ.Et maioꝛis duo
ſũt genera.Unũ qð floꝛet ⁊ nõ fertfructũ.Ali
cti occupat nouus. ſemẽci? cypadio ſitei q
Ccedrolẽtẽ vocat ex hac reſina laudatiſſima fit
Itẽ alibi inter arboꝛes qͥbo pix fit cedr groſſi

oꝛ quidã putãt ꝙ; ſit iuniperus licet ſaſo

BPprrationes
A¶ Dxal. Uirtus eſt ei ſiccatiua ⁊ recoꝛꝑatiua
pter nimietate colo: ſuipellibo iucta vnt

„

tamẽ eſt vexabil ſtomacho. atq; feruentebzʒ
virtutẽ.de qua ſit cednia.Eſt aũt cedria xba⸗

nitalia ſtringit intm vt filios facere nõ poſiis.
¶Sdquinãticoꝛũ cauſas ourat fauces.lſivn⸗

xeris deintus tumoꝛes tollit. .
¶ Et pediculos ⁊ lendines ꝑuncta necat.moꝛ

ſibus lerpentũ cum ſale et dulcoꝛe bibita oe⸗

curnit.percuſſum lepoꝛis maritini ad ſanita⸗
tem ꝑducit.¶ Stomanicis vncta medet᷑.vul⸗
nerxra pulmonis optime curat.
¶ Uermes ⁊ aſcaridescliſteri addita occidit.
Mln vo oleu ex cedria dũ coòꝛt deſuꝑ cũ pen
na colligut ſicut oleũ picis.⁊ ſcabiei ⁊ pediculi
Aialiu ꝓdeſt vulneribo vtilr adchibet. hui? tumꝰ
tĩ ꝓdeit qᷓntũ et picꝭ durei¶ Itẽpotui data in
Qaaati qnticate vlcus fluidu pulmois faciat. ſit
dift oleu ex arboꝛe vt de pice.i¶ Eſt at oleu nimi
unm leptomeꝛe:molles cames abſq; doloꝛe cõ
fuãs. ouras ãt lõgo tꝑe.et nigra coꝛꝑa deſic⸗
cat. ¶ Lachꝛymũ vᷣo arboꝛis eiuſde viſcide⁊
erfic aciter ⁊ cu veſicatõe refrigerat ⁊ ſiringit.

nam moꝛtuoꝛũ recõdita in arboꝛeeadẽ a tabe
defenoit.vnde et moꝛtuoꝝ vita vocatur

.
R
.

et ſiccat.caligines oculoꝝ detergit. glaucoma
ta et cicatrices muncta limpidat.i¶ Eũ aceio
milſa et infuſa vermes auriũ occidit.cuʒ yſopi
ſucco mixta ſonos auriũ tollit.¶ Si mi a in
foꝛamine dẽtiũ vbi doloꝛ eos crepafeſacit ꝛſi
diu in oꝛe retinet doloꝛẽ dentiũ amittit.ex hac

d B

d UR OON UO

7 —◻

„ð

õ s

De Herbis

Capitulum. niif/

Ereſolium vulgo ⁊ꝛ q̃ddã genus apij
calidũ in tertio gradu:ſiccũ in ij. Dyaſ
co. Cere ſolio vis ignea eſt ⁊ acerrima

1Exr herbario. Cercſoliũ naſcitur in locis cultꝭ

A Oe

in menſe ſebꝛuario.locis frigidis poſt ĩdus ſe
ritur cerefoliũ.quod agrum deſiderat lentum
humidum ſtercoꝛatum.

Hyperationes

¶ Iaac. Indietis particulanbus in capitulo
de apio. ereſolium potui datum cum melli⸗
crate vrinam et menſtrua pꝛouocat.lateruʒ ac

doloꝛem renum et veſice placat. ”
¶ Uentnis ſolutionem de groſſa ventoſitate
miciger.
¶ Stomachi ventoſit atem et omnium viſce⸗
rum diſſoluit:et opilationẽ apert··
¶ Dxal. Cerefoliu cum melle addito medetur

canceratis lateris doloꝛem bauſium ex vino 8

mitigare videtur.
Et aqua mullſa pituitatẽ reſoluit.Ex aceto
lubꝛ icos et tineas ꝑimit:vrinã et mẽſirua im
pellit. ¶ Omnemq; tumoꝛem ſoluit.
¶ Macer. E ſt cereſolio vis acra ⁊ ignea val⸗
de.Appoſitũ cancris tritũ cũ melle medetur.
Cũ vino bib itũ lateris ſedare doloꝛẽ. Sepe
ſolet trita m ſi nectas deſuper herbam.Cum

*

mulla bibitum pituite noxia ſoluit ꝛc

vocetcapiloo.

Epe.Dyalſ.cap. Sulbus.i.cepe.E ius
ſpecics ſunt due Una ẽ q̃ habet ruim
vbulbũ qͥ bonus eſt cx terra pingui ⁊col
lectus cuſtomaticus ẽ.Alia eſi ſpcs bulbiplꝰ
iſto euſ omaticus. Oẽe ẽ bulbicali.⁊ vilci⸗
di ſunt. Plini.ca. cepe.Cepe virtutẽ ha bet in⸗

lſiuam.ect oblonga plus eſt l. iptica qᷓ rotun⸗

da: ct que coloꝛẽ muſum he bent qᷓ ille q album
icccãt viſcidioꝛcs ſũt q; virides.⁊ crude.Et

crude plus viſcide q; cocte. Sera.li.agr. cap.
Baſal.i.ccpe.Gaſallonge exceptis ſunt acuti
oꝛes q; otunde.et plus ſi iptice.Et ille que ſũt

rubei coloꝛis ſunt acutioꝛes q;albe.⁊ ſicce q;
recentes. ⁊ crude q; aſſate.Gal.vij.ſim. ſar. ca.
de cepa. Cepe ex quarto gradu eſt calcfactiuũ

ſubſtatia xcro cius groſſarũ parciũ t

Pperationes

exaſperant.ſtiomachum inflant.
¶ Eathaplaſmatibus adhibiti laxationibus⸗
doloꝛib iuncturarũ.et poda gricis maximum
pꝛeſtant effedum. Coꝛpoꝛiinſixa cuocant.ſo
liet melle addito id facere poſſunt·
¶ Tumoꝛes ydropicis bulbus impoſitꝰ ſpar
git. Caninie moꝛſibus ſubucnit.Addito mel⸗

¶ Dxvaſ. Gulbi comeſii erigũt linguã ꝛ⁊ ſauces

le ſiomachi doloꝛẽ compeſcit.

¶ Et fſurfurcs ⁊ acoꝛas nitro adcito purgat.
Liuoꝛes et maculas tollit. Medio oui addi⸗
to et aceto et melle lentigines coꝛpoꝛꝭ emẽdat.
¶ Conquaſſationibus auriũ ⁊ vnguiũ cũ po
lenta bene adhibet᷑. Coctus in cinere calido et
polenta addita ⁊ capitibo minoꝝ piſciũ nigris
cicatricibus reddunt coloꝛem.

¶ Kocti⁊ comelli doloꝛẽ lateris ↄpeſcũt. Sʒ

nõ multũ comedendi ſunt.quia neruis contra
rij ſunt ⁊ ſiccatiue virtutis
Pli.Cepe comeſte inflatões pᷣſtant.faſlidiũ
tollũt.ſitim pꝛouocãt.et tollũt oꝛꝭ ſetoꝛẽ cuſio
matice ſunt. E moꝛroidas impoſite ꝓbibent.
¶ Succus cius immiſſus naribo caput pur⸗
gat. Moꝛſib caninis occurrit melle et ruta ⁊
ſale addito.Cum ſexo gallinatio auriũ dolo
rem et ſuperflios ſonos compeſcit:ct advlce

rationes aurium pꝛodeſt.

uis cius comeſiꝰ doloꝛẽ capit remouct.
cus eius optime caput purgat. Naribꝰ attra
ctus colericꝭ rieflegmaticis vtiles ſunt.
¶ HGalienus.Cepe emoꝛroidis aperit appoſi⸗

8½ 3 ta. Aut cuʒ aceto illinita in ſole aluos abſter

git. Et ſricata in alopitijs citius q; altionũ ꝓ

¶Eauda vo ricota alopitias mendat Quli

J

K

* *

¶ Si vero ſeparanerit quis ſuceum eius totũ
qntũ eſt reſiduũ ſuſticiens terreſtris ſubſtan⸗
cie. Ipſe aũt ſuccus aquoſe et acree ẽ calidita⸗
tis. ita ãt et ſuffuſos et abliopinatos pꝛe groſ⸗
ſicic humoꝛum iuuat vnctuus.
¶ Ex huiuſmodi autẽ cõplexione tota cepa in
flatiua eſt cõmeſta.et ꝓpterea quacũq; ſiccioꝛa
ſunt cõplexione minus ventoſa. Hoc idẽ auc.
Dx aſcoꝛidis in ca.vi.bulbus.
¶ Zulbus cõmeſtiuus frigidioꝛ eſt bulbo vo⸗
mitiuo ⁊ groſii.necnon vicoſi humoꝛis eſt ge

neratiuus. Naʒ difnicile digeſtibilis eit ⁊ infla
tiuus ⁊ libidinoſis ſuperplaſmatus.Eo autẽ
ꝙ amaritudinis atq; ſtipticitatis ꝑticeps eſt
abſterſiuus et ſolidatiuus efficit᷑ et ſiccatiuus.
Oſtenſum eſt em̃ ꝙᷣ amarus quidẽ ſapoꝛ in
abſterſiuis ſubſtantijs eſt. ſtipticitas vᷣo in ſo
lidatiuis.ſiccitas vero eſt in vtraq.
(Stidẽin li.ð cibis. Cepa calefacit coꝛpꝰ⁊ ſbᷣ

tiliat in ipſo groſſos hũoꝛes et ĩcidit viſcoſos.

ruda et cocta pauciſſimũ dat coꝛꝑi nuni

mentũ. nocet colericis.ſed his ͥ flegmaticum
humoꝛẽ et crudũ groſſum ⁊ viſcoſum collectũ
babuerint ideo ea talia eduloꝛum ſunt.

terach. Aplenon folia habet ſcolope⸗
Mdrie venenoſe ſimilia. Naſcitur in locx

rruznnanttetane Adcſtce⸗

lia eius ſũt multa ex vna radice aſcẽdetia. di⸗
uiſa ſicut polipodium ſubtus rula et aſpera e
ſuper vinida.E ſt vero ſine haſta.ſine floꝛe.⁊ ſi
ne ſemine.Gal.vi.ſim. far. ca. Aplenon. Dub

„.
„

tilium partimn quidem mon tamen calide vir

Pperationes

¶ Pyaſcoꝛides. Folia ceterachelixa cum ace⸗
to ⁊ bibita.xxx.dicbo ſplenẽ ſiccant. Item ſo⸗

lia ipſius vino addito et cathaplaſmai
ta:ſpleni ſingulare pꝛeſidium eſt.

¶ Iſopi folia cũ aplenon folijs trita cũ leuiſſi

ma vini bibitione ſplenem ↄſumunt

¶ Stranguirijs et ſub glutionibo et Yctericis

pꝛodeſt. Bibita calculos frangit.

¶ Dicit᷑ ꝙ folia cũ ſplene mule collo ſuſpenſa
mulierẽ generare non linit. ſane nocte ſuſpen⸗
dendda eſt. et obſeruãdum ne luceat luna aut
de die ſuſpende.et ſi bomo ꝓmuliere eandẽſo
Derit. ⁊ aſſit alius qͥ dicat: inde ſodite vt illa

nõ generet etiã hoc dicitur pꝛodeſſe.

H5alicnus. Teterach lapidem frangit erſple

nem ſubtiliat vel attenuat.

Capitulum. cxxſ.

Orebinaahzafee cap. Cheuri.

auc.Dyaſcoꝛidis.eit planta nota ba⸗

'́vbens diuerſitatẽ iu ſpecie ſua a diuer⸗
ſit ate floꝛum cognoſcitur. Nam quedã floꝛeʒ

mpoſi⸗

?

be

iuc
fog

De Herbis.

albũ q̃dã purpureũ.et q̃dã citrinũ.Etq̃ hʒ flo

rem citrinũ melioꝛ eſt ⁊ aptioꝛ in medicia.Sʒ
q̃ͥdam dicunt ꝙ cheriſunt floꝛes ſiles violarũ
nõ in die ſed in nocteredolentiũ.quoꝛum odoꝛ
ẽ vt odoꝛ violarũ.et verũ dicunt.E t idem auc.
Bal.E ius floꝛis ſubſtantia eſt ſubtilis aquo

ſa ⁊ ꝓpꝛie ſicca ex ca.⁊ ſapoꝛ cius ẽ amarue.⁊ vxv
tus eius eſt que calefacit ⁊ deſiccat abſtergit:
7 ſubtiliat. “ HW

Pperationes

Sera. Subtiliat maculas groſſas q̃ ſũt in

oculis.⁊ aq̃ decoctõis eiꝰ puocat mẽſtrua ⁊ ex
pellit ſecundinã.et fetũ moꝛtuũ qñ ſedet᷑ in ea.
et qñ bibit cũ aq̃ aut alia re coꝛriunpit fetum.

qEt curat apoſtemata matricis quando ſup

ponit eis.: ꝓpꝛie antiqua dura.Uirtusſemis

eius eſt ſicut pſius tios.

( onfert ſiſtulis qñ deſiccatur et puluertza

4 .

in eis.⁊ ↄfert omni apoſtemati duro putrela⸗

cto.et habens coloꝛẽ citrinũ ad oĩa eſt loꝛtioꝛ
¶ Cheri floꝛes ſunt ſimiles violis in odoꝛe.
quoꝝ alij ſunt albi.alij ſũt glauci in nocte po⸗

tiſſime redolentes.et eoꝝ herba alio nomie vo
cat᷑ herba gallica vel floꝛes cipꝛi.

¶ Et alij ſũt coloꝛis purpurei.q herba a roma
nis vocat᷑ ↄſolida.licet incõgrue:Prime autẽ
dueſpeẽs ſcʒ citrina et alba ſunt ſpẽs violeſᷣm
Dx aſcoꝛidẽ.vt apparet in ca.Uiola.

Entaurea. Dyaſcoꝛides. Centaurea
fin tranſlationem noſtrã. Centaurea
maioꝛ quam multi narcam aut genti⸗
anam dicunt ⁊c. ſed falſo.qm̃ in l̃a gentiana
dicit ꝙ ſuccus centauree efficit ſicut ſuccꝰ gẽ
tia ne.Ergo centaurea nõ eſt gentiana.vt inl⸗

Capitulunn cxif.

i dicũt. Similiter Dyaſcoꝛides facit ſemotũ

capitulum de centaurea a capitulo de gentia
na. ergo non ſunt idem. Dicit autem Dyaſco
rides. Eentaurea abũdat in Licia ⁊ Archa⸗
dia.folia hʒ ſimilia nuci regali viridia:⁊ ob⸗
longa ſicut cauliculi.⁊ rotunda ⁊ ſerratim ex⸗
teriꝰ inciſa ſicut tres digiti.⁊ vᷣgã ſimilẽ lappa
tio duoꝝ vel triũ cubitoꝝ lõgã.radix ẽ illi ml⸗
tas virgas habens.in qbo capita ſunt ſimilia
miconio ⁊ lẽga cũ floꝛe purpuraſtro et ruſo.
Radicx eſt groſſa ⁊ grauis et ſoꝛt acerrime ſuc
culentia.qͥ ſuccus ſtipticꝰ ⁊ viſcidus ẽ rubei co
loꝛis. Locis naſcitur pinguioꝛibus et ſo lanis

cuius ſuccus exſiccat᷑ ⁊ coquit᷑ ſicut gentiana⸗

Centaurea minoꝛ quam multi linoliam dicũt
ſoꝛtiter deſiccat abſq; alia moꝛdicatione. No
minatur ctiã ab alijs elleboꝛitis ſiue amaratꝝ
vel febꝛiſugia. Naſcitur in locis aquoſis.vpe
riconi atq; oꝛigano ſimilis.virgam habens ꝑ
longam anguloſam.floꝛem purpureum. folia
minuta et oblonga ſicut ruta.ſemen ſicut triꝰ
ticũ.radix eſt ei oblonga ⁊ inunlis.guſtu ama
ra.Galienus ſeptimo ſimpliciũ far.ca.de cen⸗
taurea. Magna ra dix ſicut in guſtu qualita⸗
tes contrarias habet.ita vt in vtilitate opera
tionis:ſed ſᷣm guſtum aeris ſimul ⁊ſtiptica ap
paret cum quadam bꝛeui dulcedine.ᷣm ope⸗
ratiões vero acredo quedam caliditatis o ꝑa
oſtendit.Centauree parue radix quidem omni
fariam in operatiua eſt. Rami vᷣo eius ⁊ maxi
me frondes quiin eis ⁊ floꝛes vnliſſuni.domi⸗
natur autẽ in eis amara qualitas.modica ſti⸗
pticitate participans. et pꝛopter hanc cõplexi
onem foꝛtiter multum eſt hoc farmacuz abſqʒ
moꝛdicatione.quoniam autem omia talia vti
lia ſunt multotiens dictum eſt.
¶ Sera.liaggre.capi. Entoꝛion.id eſt Cen⸗
taurea.auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis. Centaurea
maioꝛa habet folia ſimilia nuci regale longaꝛ
viridia ſicut folia cauliũin ſummitate grada⸗
tim inciſa.habet virgam ſimilẽ virge acetoſe.
cuius longitudo eſt duoꝝ aut trium bꝛachio⸗
rum habens ramulos plures egredientes ab
vna radice. ſuper quos ſunt capitella ſimilia
capitibo papaueris nigri rotũda tẽdẽtia ad lõ
Gitudinẽ.et habet floꝛem cuius coloꝛẽ ſinulis

4

reitatem· et habet folia parua oblõga ſicutſo

ſiccat ſinemoꝛdicatione. Pli. ca. vecentaurea

N¶ Radir aũt eius eſt candens ſicut ignis mol

na amaritudine.

õ

Tractatus

kaolh.et ſemen ſimile cartamo inter foꝛeʒ eius
et ftos cius eſt ſimilis lane.⁊ habet radicẽ gra
uem. cniꝰ longitudo eſt duoꝛũ bꝛachioꝛuʒ. Et
naſciĩ in ter ſoli expoſitis ĩ mõtibe arboꝛoſis
⁊ in terra ꝑingui. Minoꝛ tᷣo cẽtaurea naſcit᷑i
aquoſis locis ⁊ eſt ſimilis herbe pericon aut
pulegio montano. habet virgaz vnius palme
quadratã:floꝛem rubeum vergentẽ ad purpu

lia rute.⁊ ſemẽ ſicut granũ frumẽti.et habetra
dicem paruam in qᷓ nullũ eſi iuuamentũ. et in
ſapoꝛe eiꝰvincit amaritudo plus q; aliud.⁊ eſt
in eo ſtipticit as pauca.⁊ virtus eius eſt que ðꝰ

Slia maioꝛ:alia minoꝛ.ſunt ambe calide ⁊ ſic
ce cõplexionis in ſeundo graddu.

O perationgse

Diaſcoꝛides. Eentaurea maioꝛ vires babz

cum aliqua exaſperatione relaxantes.vnde to

tum ventrem purgat
lis fragilis cumſucco ſubruſo ⁊ acro cũ mag⸗

¶ Hec radir cõquaſſationibo vtilis eſt. pleure

ticis ⁊ diſnoicis marime ꝓdeſt. tuſſim antic;

cõpeſcit. aſmaticis et emoptoicis ſingulare pᷣ
ſidium eſt. non febꝛientibo cũ vino. ʒ. . de radi
ce eius dat febꝛientibo cũaqua toꝛtõnibo ⁊ cau

ſis ſtericis ſimiliter data pꝛodeſft.

¶ Menſtruis imꝑat.aboꝛſum facit in modg—i
collirij ſuppoſita.nam acredine ſua pᷣdictũ fa
cit. et fetum moꝛtnũ expellit et vinũ coꝛrumpirt
et extrahit. In hboc autẽ ꝙ ſtiptica eſt plagas
glutinat.ad reumataiuu.

¶ Succus omnia facereilla nouit maxime
vulneribus acanicem inducdit:.·
Par acoleſim facit:carnibo inciſis ⁊ in ſoco

poſitꝭ addita memoꝛãt ꝙ carnẽ in ſe coagula
re facit.licij modo exſiccãt ⁊ ꝓ licio illã vendũt

Eent aurea minoꝛ tõſa et impoſita viridis

vulnera purgat paracoleſim pꝛeſtaet.
Fairices vunerſto rerentibuo et veterib⸗

Elixatura eis bibita colerã ⁊ boꝛes pĩgues

deponit.ſciaticis ano ſuppoſita ſanguinẽ pꝛo

uocat ⁊ doloꝛẽ illiꝰ mitigat.ſuccꝰ eiꝰ melle ad

dito caligineʒ oculis detergit:aboꝛſum facit:
neruis dolentibo fomẽto pᷣſtat auxiliuim
¶ Sal.Eẽtaurea magna ꝓuocat mẽſtruaEt
eſt embꝛiones moꝛtuos euellẽs et viuos coꝛ⸗
rupens euc ens.ſiipticitas vᷣo ea q ſunt groſ
ſe partꝭ et terreſinis frigiditatꝭ in glutinando
vulnera et iuuãdo eos qͥ ſpuunt ſanguinemn

gqua.eis qͥ ſunt ſine febꝛecum vins.

¶ Secundũ aũt virtutẽ que ex omnibo quali?ꝰ
tatibus inſeſſioniboet vulſiib et diſicis ⁊ an
tiquitatis conſfert tuſſib.nõ em̃ euacuare ſolũ
opoꝛtet in his quod eſt pᷣter naturam. ſed ⁊ ro
boꝛareet vigoꝛare que expurgata ſunt ad ea
vẽ igit᷑ vtilis eſt que acerrima.qñ nõ ſola nec
ſincera exiſtat ſed vel dulcedini alicui ꝓꝑmiſcet

vel non omnino amaritudini. Joꝛtitudinẽ vᷣo

⁊ violentiã non habebit ꝑmixta ei aliqua ſub

ſtantia eucrata.talis enim eit que dulcis.Ad

itas eſt neceſſrig.
¶ Et centaurea igitur minoꝛimagna vulnera
conglutinantur cum cathaplaſmatur ipa her
ba ad huc recentiet etiam difficile congluti⸗
nabilia vlcera cõſolidat eo modo vtentibo.ex

confoꝛtandam autem et congregandaʒ ſtipi

icaat autem cum conglutinatiuis ⁊ ſiccatiuis

ꝑmiſcetur virtutibo.quecũq; em̃ et ſiſtulas cu
rarenate ſunt et duricies antiquas molliticat
2⁊ mala moꝛigerata vlcera ſannat.
¶ Serapion li. aggre.ca./pꝛio de centaurea
maioꝛi et minoꝛi.eodem dicit auctoꝛitate Dy
aſcoꝛidis et Galieni.que bic dicta ſunt: licet

per alia verbꝛo.

De Herbis .

Capitulum. cxiij.

Eraſum eſt fructus.Ceraſus᷑ arboꝛ.
Et eſt fructus qui arabice vocatur ce⸗
rafie. grece et latine cerafar.et aliqͥ vo
cant ea grana regũ. Sera.li.aggre.ca.cera⸗
fie.i.ceraſa.Et dicũt ꝙ ſint grana magna ſi⸗

milia pꝛunis.⁊ ſunt in oꝛiente et eſt granumre

gum. Et eſt illud quod eſt apud nos.Et auct.
Bal.Sunt ex eis dulcia.põtica et acetoſa ſi⸗
cut inueniunt᷑ malagranata et poma.Et ipo
rum quecunq; nedum maturata ſunt.quedaʒ
quidam ſufficienter põtica ſunt.quedam autẽ
acida ſimilia ſunt moꝛis.ſed in moꝛis quidem
non maturis acida qualitas dominatur pon
tica in ceraſis vero non ſemper.

DOperationes

¶ Serapion.Dulcia deſcendũt a ſtomacho
cito.⁊ iuunamentum quod inferunt ſtomacho
paucu ẽ.⁊ põtica faciũt ↄᷣriũ eius. .
¶ Acetoſa vᷣo deſiccãt flegmata et ſuꝑfluita
tes ſtomachi plus qᷓ pontica.⁊ cauſa huius ẽ
qꝛ in eis ẽ res incidens.et conferũt ſtomacho
flegmatico et pleno ſuperfluitatibus
¶ In arboꝛib vo gũmi ẽ cõis.virtus oĩbo vi
ſcons ⁊ ĩ moꝛdacibo farmacije ꝓpterea in eo ẽ
vᷣtus medicinarũ inuiſcãtiũ ſine moꝛdicatiõe.
⁊ iõ ↄferũt aſꝑatõis pulmõi.⁊ ẽ in covirtuos ſiᷣ
tilians.⁊ ideo conferũt lapidi qñ bibuntur.
¶ Dxyaſ.ca.de ceraſisCeraſum viride pomuʒ
vẽtrem hume ctat et ꝓuocat.aridũ ſiccat ⁊ de

tinet ſtomacho vinide cõtrariũ. Siccũ(inq;)

vtile accipitur. Hoc quidã cſtimãt vninã mo⸗
uere a non paucis autoꝛibo tradit.ſi mane re⸗
centia cum ſuis nucleis deuoꝛata ſunt aluum
tam copioſe fluere vt exeadẽ cauſa etiam moꝛ
bo pedes implicati liberentur.ſit ex eis dyace⸗
raſton.quod omnibus cſt notum
¶Halieno placet non vnã in oĩbus ceraſcis
pomis eſſe virtutẽ. Nã in qͥbuſdã auſterus ſa
poꝛ:⁊ in qbuſdã calidus.⁊ in qbuſdã dulcꝭ ap
paret.et vult auſtera ad ̊ valere q; ventrẽre⸗
ſtringant:ſtomachũ vᷣo cõſimment.A cida in⸗
dicat fiegmate abundantibo ſiomachis opti⸗
ma.nã magis ſiccant et groſſitudinẽ dẽſioꝛis
bumoꝛꝭ incidũt:dulcia ſiomacho aduerſa pꝛo
nunciant.cit ius iñ per inteſtina deflucre.
¶ Bũmi qð truncus illacrimat.exaſperitas

grterias optime lenit.ſi in vino veteri detur in

ſolutione reſolutũ ſimili modo datũ:faſtidiuʒ

ſtomachi nauſeantis auertit.

q Et de facile feditatẽ palloꝛis excludit cũ me

ro hauſtũ calculos quibus etiã veſice cannał
obſemuitur in arene puluerem ſoluit. ·

Capitulum.icxiiij
Retanus. Dyaſ.ca. Cretanꝰ frutex
herbe duos ramos habẽtie in vnius

cubiti longitudince.et naſcitur in locis
ſaxoſis et maritinis cum folijs albis ⁊ pingui⸗

bue ſimilibus andragne latioꝛibus et oblon⸗
gis. foꝛem habet album et ſemen libanotido
ſimile magis roomdum et odoꝛatũ.quod de⸗

ſiccatur vt triticum:Radices tres aut quattu

oꝛ habet digiti groſſitudine.odoꝛis ſuauilſi⸗

mi plenum. Galienus ſeptimo ſim.far.capitu⸗

lo de cretano.Cretanum ſalſum quodammo
do et cum guſtatur ſimul cum bꝛeui qualitate
quocirca eſt virtus eius abſterſiua elt ſimul ⁊
eſiccatiua.debilioꝛ autemeſt f̃ᷣm vtraſq; ama
ri longitudine

OPperationes
¶ Dxaſcoꝛides.Folia ct ſemen eius et radices
cocte cumvino et bibite vrinã pꝛouocant:vcte
ricie medicantur menſtruis imperant.crude
et elixe comedi poſſunt.⁊ in ſale compoſite mã
ducantur. ſolia eius in guſtuſatis acida ſunt
¶ Paulus ca.de creta no. Cretanus calidꝰ ẽ
et ſiccꝰ in tertio gradu. Nerba eſt que in locis
mar itinis reperuur.virtutem habet valde di⸗
uretic am ex ſubtili ſubſtantia.

A

B

Tractatus

9 9

¶ K ontra diſſurriã ſtan guiriã et viciũ lapidis
⁊ viacam paſſlionẽ bei ba ipſain multa quati
tate buliat in aqua ſalſa vino et oleo: et in ea

ſedò cat patiens vſq; ad vmbilicunm
¶ Item contra liacam paſſionẽ ponatur in

Capitulum. ru.

8 cuta. Sera. li. aggre. ca. ſuccarã vc

„

.

ſiiptitẽ ↄcauũ in qͥ ſũt multi nodoſi:ſi⸗

cut nodi feniculi.: eſi multũ maioꝛ feniculo.et
hʒ folia ſilia folijs ferule habẽtia grauẽ odoꝛẽ

ſtipitẽ eiꝰ eſt coꝛona in q̃ ſr foꝛes albi.et ẽſe
mẽ ſimile ſemini aniſi.niſi quia eſt albius.et hʒ

radicẽ non multum infixam terre qᷓ eſt frigida
valde.hec radix occidit ſua frigiditate.Pau⸗

lus capitulo de cicuta.eſt planta cuius ſemen
frigiditate ſua eſt interimens.ſed vino puro et

calido eius nocumento ſubuenitur. Galienus

viij.ſim. farmacorum.ca.comum.id eſt cicuta
quoniaʒ ſumme elſi infrigidit atiue virtutꝭ om

nes ſciunt. -

HPHobperationes
Sera. Coꝛona huius plãte accipit᷑ cũ toto
ſemine anteq; deſiccet᷑. et terit᷑ et ex mit᷑ ſuccꝰ

⁊ ſiccat᷑ in ſole.ct adminiſtrat᷑ in collirus qᷓ fi⸗
unt ad ſedãdos doloꝛes ocloꝝ⁊ c optimũ in H

¶ Et qñ poniĩ ſuꝑ maâmilla⸗
iit eas magnilſicari.melioꝛãt ex bac planta eſt
üllla qᷓ naſci in crete inſula.in chia ⁊ in atica.
¶Plinius coniza.id eſt cicuta que omnibus

coniſa auc. Dyaſ.Eſt planta habens

¶ Et quando ſit cmplaſirum cum co ſedat ca
liditatem ⁊ heniſipilam ⁊ foꝛmicem.
¶ Et quando teritur hec planta cum ſuo ſe⸗
mine aut cum ſolijs 2 fi emplaſirum cum ca:
ſuper teſticulos abſcindit pollutionem ⁊ go⸗
moꝛream.⁊ ſi ſiatmplaſtrum cum ea ſuꝑ vi

gam pꝛobibet erectionem. 1.

J —

8 t quãco emplaſt ant cũ ca mãmülle mulie

mrum pꝓhibet ab cis lac.Et quãdo ponit᷑ ſuꝑ te⸗

ſticulos pueroꝝ ſinit os augei.
millas puellaꝝ nõ ꝑmit

nota eſt. Cuius ſolia viperas ct ſerpentes effu
gant. ⁊ eſt frigida frigiditate moꝛtali.

¶Platearius. Cicuta nõ viimur intcrioꝛibo.
quia ven enoſa eſt ⁊ in ſubſtstia ⁊ in qualit ati

bus. Intantum em̃ diſſoluit.qꝙ ſpũs inaniun

tur.⁊ ex hoc membꝛa moꝛtilicantur. Uirtuteʒ

habet potiſſimam ſᷣm radicem.ſecundo ſᷣm ſo
lia. minoꝛẽ ſᷣm ſemẽ. Unde ſcmẽ eius qñq; po⸗

müt i medicinis.et ex ca vngentũ potiſſimũ ſit

contra artaicam et podagram.
¶Iſidoꝛꝰ. Cicuta vꝛinã ⁊ menſtrua puocat⁊
augmentat. LQumbꝛicos et aſcarides necat.

Sciaticos ⁊ arteticos de groſio fiegmateiu⸗

uat. ſi in ciꝰ apoſimate lauet᷑ aut potet᷑. Groi⸗

ſanm intcſtinoꝝ ventoſitatẽ diſſoluit.Colicam
pagſlionẽ ⁊ vlij doloꝛẽ curat.pectꝰ⁊ pulmonẽ

de viſcoſo ⁊ groſſo flegmate purgat.

Plinius libꝛo.v. Cicuta venenum eſt pub
lica quadã athenienſiũ pena inuiſa. ad multa

iñn vſus nõ omittendi. Scmen habet noꝛium
LCLaulis aũt eſtv iridis.⁊ vꝛit pleruũq; ſicut ĩ pla
tanis.lenis hic ⁊ geniculatus vt calami nigri⸗
cans.Altioꝛ ſepe binis cubitis. In cacumini⸗
bus ramoſus.habet ſolia coꝛiandri tenuioꝛa
graui odoꝛatu.Aniſo craſſius.radice ↄcaua
nullius vſus. Scmini ⁊ ſolijs ineſt vis reſni⸗
geratoꝛia.q̃ ſi necat:incipiũt augeri ab extre
mitatibo coꝛꝑis. Remediũ aũt eſt pꝛius q; ꝑue
niat ad vitalia.natura vini ex calcfactoꝛia ac ĩ
vino potata irremediabilis exiſtimat᷑. Suc⸗
cus expꝛimitur folis atq; flounbus.tunc enim

maxume eſt tempeſtiuus et melioꝛ.

¶ Semine trito apꝛeſſus et ſole denſatus in
poſtillos:necat ſanguiem ſpiſſando.hec alte⸗
ra vis.Ideoq; ſic necatoꝛum in coꝛpoꝛibo ap⸗
parent macule. —
¶ Ad diſioluẽda medicamera vtunt᷑ illo ꝑ aq̃

⁊ qad refrigerãcũ ſtomachũ fit ex oo malagian.

valet ad cohibẽdas epyſoꝛas eſtiuas.oculo⸗
rũq; doloꝛes ſedãdos circulinitũ. Miicct᷑ col

lirs. ¶Et alios omes cohibet reumatimos

e⸗⸗

d * D d

——— =

— —

b.
gi

uiq
nſo
li

t1
K.
eiu⸗
roß
lam
one

nuls
Nin
tiptt
igni⸗
nini/
ſoꝛ⸗
aua
raſni⸗

Ge
aai
oin

woin
alte

kol
inos

De Herbis.

Folia quopð tumoꝛem omnẽ:ac doloꝛẽ et epi
foꝛam ſedant.

RIcoꝛea Platearius. Cicoꝛea q̃ et ſpõ
ſa ſolis.⁊ ſolſequium et intuba dicitur.

WVvtfrigida et humida eſt in ſecundo gradu
¶ Conſtantinus in libꝛo graduum. Cicoꝛea ſi
ueſponſa ſolis frigida eſt et ſicca in pꝛimo gra

¶ Plinius li. xx. Intubum erraticum apud
nos quidam et ambugiam appellauere. In
Egypto voc ant cychoꝛium.

¶h/ĩ Igem in libꝛo viceſimopꝛimo Lycoꝛiũ poſt

vergilias naſcitur.floꝛẽtq; particule eius. Ra
dix eſt eis lenta qua vtuntur ad vincula.
¶ Actoꝛ. HVec herba ſcz que vulgo dicitur cy⸗
coꝛium:ipſa etiaʒ alijs nominibo pꝛeter ſupꝛa⸗
dicta dicitur elytropiuʒ et dyoniſia. Unde de
ipſa quoq; dicetur inferius in capitlo. Elytro⸗
Pperationes
¶ Platear. in ca.Cycoꝛea.NHerba ipſa come⸗
ſta valet Z vcnenũ Succus eius valet ad opi
lationẽ ſplenis et epatis ex calida cauſa.⁊ con
tra calefactionẽ eiuſdem. NHec herba viridis ẽ
et multe efficatie. ſicca vᷣ⸗ nullius vel parue.
KCocta et comeſta valet opilationi ſplenis⁊
epatis.25 calefactionẽ epatis. Succus epati

ſuꝑponitur vel cathaplaſmatur.
¶ Et quia virtutem habet reſtringendi vene⸗
num: aĩalia quedãa venenoſis animalib⸗ leſa
huius herbe tactu ſanantur
¶ Conſtan.li.vt ſupꝛa.confoꝛtat ſtomachuʒ
et valet contra ſcoꝛpiones.alioꝛũq; reptilium
moꝛſuʒ cũ myrrha mixta.et mulieri ſuppoſita
pꝛouocat menſtuuaa.
¶ Plinius lixx.ca. Intubum. Id refrigerat ĩ
cibo ſumptũ.et collectiones ſanat illitů. Suc
cus decoctus ventrem ſoluit. Renibus et ſtio⸗

macho pꝛoſicit.

¶ In aceto decoctum vrine toꝛmenta diſcu⸗
tit. Itemq; moꝛbum regium cum mulla ſi ſine
febꝛe ſit reſecat et adiuuat. Mulierũ purgati⸗

Eonibus in aqua decoctũ adeo ꝓdeſt vt moꝛtu

os trahat partus.

Capitulum.cxvij)
Ino gloſſa. Ilid. in li. ethymologiaruʒ
-·:inogloſſa eſt herba quã linguã canũ
.vocant. A cinos qð ẽ canis.⁊ gloſſos
qð eſt lingua. Inde cinogloſſa.id eſt lingua
canis.Et eſ herba ſimilis arnogloſſe: niſi qꝛ
ſunt ei coſte apparẽtes in ſolis eius.ſed ſunt
leuia ſatis et elt in eis boꝛra apparens „

„ n d8

Trattatus

BVMedetur vlceribus oꝛꝭ et alijs vlcernib frau⸗
Qdulentis frigide et ſicce cõplexiõis.⁊ curat al
colã.halneũ detoctiõis ceius curat gomoꝛreã
¶ Plini. li.xxv.Linogloſios.caninã imitans

linguã topiarije oꝑibe eſt gratiſſima.

¶ Aiuntq eã q tres iirſos ſeminis cmittat.
Eius radicẽ potatã exaqua pꝛodeſſe ad tertia

nas.que quattuoꝛ ad quartangaas.

¶ E ſt ⁊ alia ſimilis et q̃ lappas ferat minutas

cuius racix pota ex aqua ranis ⁊ ſerpenubus
aduerſatur. —

Capitulum.cxviij/
Itonia. Dyaſcoꝛides.Citonia vel ci⸗

2 tomus eſt arboꝛ maloꝛũ citomoꝛũ Hu
vius folia virtutem habent medicinaleʒ

„

¶ Palladius libꝛo ſecundo. Oẽſe Jannario
tuberes inſerunt᷑ ci omo. Idem li.ij.Citonijs

ſerẽdis pleriq; tempoꝛa diuerſa dixerũt tamẽ
mihi vſu compertu eſt. In Italia circa vrbeʒz
menſe Jcbꝛuario vel inchoaãte Marcio plan⸗
tas citomoꝛum radicatas in paſtinato ſolo te

„ 2

nuilſſe.adeo velociter vt ſepe lequeti anno (vt

frugi) gauderẽt. Idem menſe Iebꝛuanio cito⸗
tonia inſeruntur melius intrunco q; in coꝛtice
Recipꝛunt in ſe ſurculoæ ꝓpe omnis generis.
punioj ſoꝛbi.omniũq; maloꝝ que melioꝛa pꝛo
dutunt. Inſcrantur autẽ nouelle arboꝛes qui

bus ſuccus in coꝛtice eſt. Si maioꝛ eſt circa ra

dicem melius inſerctur vbi coꝛtex ⁊ lignum be
nelicio ſoli adherentis hbumeſcit.¶ Pgꝗlienus
ſecundo libꝛo de cibis. Mala ipfa non ſunt
habentia vnam naturam:quod eſt.quia cdã
ex eis ſunt dulcia.quedam pontica.et qucdaʒ
ſtiptica.et quedam acctoſa.⁊ quedaʒ inſipida.

Et in dulcib eſt ſubſtantia aquoſa tempera⸗

ta.Ex pontica vincit in eis frigidum terreum.
Sed in ſtipticis hec eſt eadem ſubſiantia cuʒ
aquoſa ſubſtãtia dulei. In acetoſis aũt ẽ ſub⸗
ſtantia frigida.⁊ virtus ponticoꝛũ ⁊ ſiipticoꝛũ
et acetoſoꝝ eſt virtus queincarnat ⁊ q̃ cõglu⸗
tinat vulnera.Et ꝓhibet illud qð currit ad a⸗
poſtemata in pᷣncipio eoꝝ.⁊ ſoꝛtiſicat os ſio⸗
machi ⁊ ſtomachũ laxũ et fluxũ.maxie vᷣ o q ſe
ſtipticioꝛa ex cis acetoſioꝛa. Scd illud qð vin
cit ſuper naturam inſipidoꝝ eſt aqua.Et com
plexio eoꝛum eſt humidioꝛ et frigidioꝛ.Et ipᷣa
qdmilſtratur in medicinis apoſtematũ in pn⸗
cipio coꝝ⁊ in augmento.⁊ vniuerſaliter in ma
lis ẽhumiditas multa.⁊ ſuꝑfluitates frigida.
⁊ ideo deſtruitur ſuceus coꝝ et areſcit. Seruã

tur tamen quando coquuntur cum melle. fit

inde rob. Et ſeruantur eodem modo citonia
ipſa cum melle ſicut et ſucci coꝛũ.itonia ma⸗
ioꝛa vocantur ſaturninia.⁊ ſunt maioꝛis inua
menti q; alia. Rememoꝛãs ergo illoꝝ quecũ⸗
qʒ poma ſtipticant ſcias frigidum ⁊ terreirem
chimũhabere. quecũq; aute; acetoſa vident᷑
frigidum quidem.ſed ſubtilius partiuʒ medie
vᷣo complexionis eſſe que dulcia ad calidius
declinare vidẽtur.ſicut que pertecte apova.id
cſt ſine qualitate⁊ valde aquoſa ad lrigicius

inclinata. Utaris ergo ipſis ̃m pꝛedominan⸗

tium humoꝝ virtutes. Auſtenis aũt pomis qͥ⸗
dem quando pꝛopter humidit atem multam a
tonus.id eſi ſine vigoꝛe venter extiterit:ponti⸗
cis autem quando ſufficienter excreuerit hu⸗
iuſmodi. Acetoſis vᷣo qñ eſtimaueris in ipſo
groſſum humoꝛẽ eollectũ eſſe nonvald ealiqͥd
frigidum tanq; frigidius quidem nõ acetoſis
ſed trimeis indiget. Siccant autẽ ambo groſ
ſitiem humoꝝ acetoſa et drimea. Diferunt ãt
hec in hoc q bec quidem cũ iningidatiõc:illa
vero cũ caliditate opcrant᷑palam autem cx iã
Dictis ſcpe ꝙ ſiiptica quidẽ ſuꝑfluos ſecceſſus
reſiringunt. acetoſa humoꝛem quidẽ groſlum
inuenientia in ventre diuidunt hunc.ſubou⸗
cũcq; ſtercus.ꝗpter hoc humectãt egellioes.

Nt

— — —
S – —

S —
—

RK α. t U9

8

De Herbis

purum autem inuenientia ventrem reſtrin gũt
ipſum magis

OPperationes.

¶ Auicenna lib.ij.cap.de citonijs.Quando

abluitur cinis ⁊ folioꝝ eius ſunt ſicut nithia.⁊
rob pomoꝝ eius areſcit ꝓpter illud qð eſt ĩ ipo
de humiditate aquea frigida.⁊ aſſatũ eſt meli
us ⁊ magis ↄferens.⁊ eius quidem aſſatio ſit
quandocũq; cauat᷑ ⁊ eijciunt᷑ grana eius.⁊ po
nitur in ipᷣo mel ⁊ lini᷑ luto eius coꝛpꝰ.⁊ poſiea
ponit in cinere.frigida eſt in pꝛimo ⁊ in fine.et
ſicca in pꝛincipio ſecũdi.Et eſt ſtipticũ cõſoꝛta
tiuũ foꝛtiter.⁊ flos eius eſt ſtipticoꝛ.Et ſimili⸗

ter oleũ ipſius ⁊ dulce.eſt minus ſtipticũ.et ſe⸗

men eius eit lenitiuũ ſine ſiipticitate.

¶Et ꝓbibet curſum ſuꝑfluitatũ ad viſcera.et

retinet ſudoꝛt.⁊ oleũ eius ↄfert ſciſſuris frigo⸗

ris et ſoꝛmice.et eſt vtile vlceribo ſcabioſis.Et
multitudo eiꝰgenerat doloꝛẽ neruoꝝ.⁊ allata
ponit᷑ ſuꝑ apoſtemata oculi calida.

¶ Et eius ſuccus ↄfert dilatiõi anbelitꝰ et aſ⸗

mati.⁊ ꝓbibet ſputũ ſanguinis.⁊ ſemẽ eius cõö
ſert aſperitati gutturꝭ.⁊ lenit cannã pulmõis.
et muſcilago eiꝰ etiã humectat ipᷣaem cannã.

¶ Et ↄfert vomitui ⁊ ebꝛietati.⁊ ſedat ſitim.et
ↄfoꝛt at ſtomachũ recipientẽ ſuꝑfiuitates.
¶ Syrupꝰ eius ⁊ ipſiꝰ infuſio.⁊ qð de eo eli⸗

xatum eſt ex ipo vtuntur multi in ſecũda men⸗
ſa ſuper vinum. pbibet ebꝛietateam.
Et fit ex eo ſyrupus contoꝛtans appetitũ de

iectũ valde ⁊ moꝛtuũ.⁊ conſoꝛtat ſtomacbũ.
¶ Et pꝛobibet vomitum flegmaticum.⁊ꝛ eſt ꝓ
uocatiuum ⁊ iam dictum eſt q illud eſt per ac

cidens.Et illud quod cum melle elixatum eſt

eſt maxime pꝛouocatiuum.

¶ Uerũtamen quãdo ſoluit ventrẽ ⁊ nõ ſtrin⸗

git ⁊ generat colicã ⁊ doloꝛẽ ventris pungiti⸗
uum⁊ cõfert diſſurrie.⁊ retinet fluxu meſtruo⸗
rum. et cõtfert arſure vꝛine qñ diſtillat᷑ ſuccus

eius renibus et veſice.

eius aut oleum ipſius in virga.et cõfert oleum

¶ Et quando ſumitur poſt cibum ſoluit adeo

ꝙ quando plurimũ ex eo ſumitur extrahit ci⸗
bum ante digeſtionẽ.et criſteriſatur decoctio
eius ad eminentiam ani ⁊ matricis.
¶ Rabbi Moyſes. Citonia a pꝛegnantibus
comeſta generant filios hilares.et comeſtio
ipſoꝛum aſſoꝛum poſt cibũ generat gaudiũ.
¶ Serapion libꝛo aggregatoꝛ ꝭ capitlo Cafa
auctoꝛit ate Dyaſcoꝛidis. Arboꝛ citomoꝛum
et maloꝝ folia ſimiliter ⁊ fios ⁊ ſumitates ſunt

ſtiptice. ect pꝛopꝛie arboꝛis ciromoꝛum. et fru⸗

ctus immaturus eſt ſtipticus.

Mala aũt illa q colligunt in vere generant .

colcram citrinã.⁊ inducunt inflẽ mationè ꝛ no
cent neruis ⁊ iuncturis: membꝛis queſunt de
gencre neruoꝛũ.
¶ Sʒ citonia ſunt bona.⁊ ſi aſſant᷑ ſuntmeli
oꝛa hñtib fluxũ antiquũ.⁊ vlcera inteſtinoꝛũ
⁊ ſputü ſanguinis.⁊ colliricã paſſion.
¶ Et illa q̊ dicuni mellomella molliũt ventrẽ
et expellũt lumbꝛicos.ct ſunt mala ſtomacho
et inſiatiua ipſuus. l
Szʒ illa q nominant᷑ in latino arnicata ſũt
bona ſiomacho:⁊ ſtringunt ventrẽ.⁊ ꝓuocãt
vrinã.niſi quia ſunt debilioꝛ ꝭ virtutis qᷓ; cito⸗
nia.⁊ iſta ſunt illa q̃ vocant᷑ atyrotipa Et ſimi
lia ex eis ſunt ſimilia malis in vere naſcentib⸗
in ſtipticitate. l
Et opoꝛtet.q adminiſtrent citonia in egritu
dinib in quibus opoꝛtet ſtipticare anteq; ad

maturationem perueniant.

Capitulum. lxix·
. Ipꝛeſſus. Iſidoꝛus. Cipꝛeſſus grece

dicitur eo ꝙ caput eius a rotunditate
in cacumen erigũ.vnde et conon vo⸗
cat᷑.id eſt alta rotunditas.Ninc et ſructus eiꝰ
conos dicitur:qꝛ rotũditas eius conũ imitar̃.
Hmus lignũ cedro pene pꝛoximã habet virtu
tem. Zemplo:ũ quoq; trabibus np m impe
9

Trattatus

metrabili ſoliditate nunq; oneni cedit. Antiqͥ

ramos cipꝛeſſi pꝛoperogum conſtitucre ſole⸗/

ant. vt odoꝛis ſui iocuditate cadauerũ odo⸗
rem dũ vrerentur oppꝛimerẽt. Hec arboꝛ apð

paganos moꝛtuie conſecrata eſt.eo q in mo⸗

Qum hominis exciſa non pullulat

¶ Amb:oſius. Eipꝛeſlus ?⁊ pinusin alta ſeca ¶. enteroc
4 Ei (as ſiccat vt cathaplaſma appoſitũ ſolia cius

cumina extulerunt.ma netq; pꝛerogatiua cipᷣſ/
ſis. vt nulli eas venti hoꝛroꝛe ſuis diſpolient
coꝛonis.Hec qj boꝛ lacunarib eſt vtilis.(om
mendandiſq; faſtigiis. Undein canticis vicit
eliã. Lacunaria noſtra cip:cſſina.¶ Palladi

la naſci credun: cipꝛcſſi.oꝛem imbꝛibo decuſ⸗
ſum terre alitu animane.
¶ Platearius.Cipꝛeſſue eſt calida in pꝛimo

gradu.ſiccain ſecunco. Huius arboꝛis ſolia

lignuʒ ⁊ poma cõpetunt vſui medicine. Secd

poma ſtiptica ſunt et conſolidatiua.Lignum
⁊ ſolia diuretica ſunt.i¶ SGalienus ſeptio ſim.
far.ca.de cipꝛeſſ o ſᷣm tranſlationem grecam

Cipꝛeſſi germina ⁊ ſolia ⁊ bacce que iuuenes

⁊ molles magnoꝛũ vulnerũ in coꝛpoꝛib dunꝭ
ſunt conglunnatiue ex quibus maniſfeſlum eſt
qm ſiccatiue ſunt virtutis.nonbabẽtes appa
rentẽe acredinẽ ⁊caliditatẽſiccut ⁊ guſius teſta
tur. Apparet em in ea modica quideʒ acrecdo.
plurima autẽ amaritudo.⁊ multoplurima eſt
ponticitas q̃ in tota plãta:tanta vero eſt acre⸗
do et caliditas.quanta ducit quidem pontici

tatẽ ad pꝛofundu.¶ Sera.li. aggregatoꝛꝭ ca.

ſo adminiſtrat᷑ ſunt folia extremitates et nu⸗
ces eius.et in ſapoꝛe eius eſt acuitas etpunc⸗
tio parua ⁊ amaritudo ſatis.etpunctio eſt ſoꝛ
Cioꝛ amaritudine.ſed de amaritudine et acui⸗
tateineſt quantitas tanta q facit eã penina⸗
re ad pꝛoſundũ coꝛꝑis ſine caletactione ⁊ moꝛ
dicauone.Et virtus eſt que deſiccat in qua ñ
eli acuitas ⁊ moꝛdicatio apparenter.et quãti
tas que eſt ſufticiene ad penetrandũ.Etelt ca
Nide et ſicce compleuonis.
¶Plinius ca.de cipꝛeſio Arboꝛ omnibus no
ca que a grecis nomen ſumplit.co ꝙ; babet in
ſummitatibo rotunda ſeminum capita que di

.

cuntur galle cypꝛeſſe

Bperatio nes
¶ Dyaſcoꝛides capitlo de cypꝛeſſo.Eſt arboꝛ
omnib nota coꝛium lemen et ſolia cum dulco
re bibita cum mynba modica veſice reumanu
mum compeccecit.

Diſſinic medctur. buſue ſimẽ viridexdpi

ra eius bibita cmoptoicie medentur. Diſtins

tericis et ciliacie maimc pꝛodeſt.tuſſi et oꝛto⸗
noicis p ſtolatur.E ius elixtura tantũ pꝛodeſt

quantum ſuple ſanen eius quod in aceto co⸗

ctum id facere nontt.
¶ um puluere lupini admixtum enterocelli

ſimilem babent virtutem.
¶ Ramus eius cum ſemine in domo poſitus
conopes vel ʒinzalas fugat. Nec ſola vt ca⸗
thaplaſma adhibita recẽtigpulnera curãt.

Ius libꝛo duodecimo.Cipꝛceſſus ad fabꝛice ma ¶ In aceto coctaet inſuſa capillos inſiciunt.

Keriã eſt egregia.¶ Plini.li. xxiij. In choo inſu

Polente trita et acmixta ignem ſacrum cõpe
ſcunt .vulneribue medẽtur.
Cabunculis opitulantur.tumoꝛes ocuio⸗
rum depꝛumunt. Eerotis nobilibus miſcent᷑.

Et conſoꝛtant ſtomacbũ.⁊ ſanguinẽ ſiringũůt
Auicenna libꝛo ſecundo capitulo decipꝛeſ⸗

ſo. Calide complexionis eſt in pꝛimo gradu.
ſicce in ſecundo. Et quidam dicunt q eſt fri⸗
gidus v alde.et quidã iudicauerunt q; cſi vir⸗
tus cius cõpoſit a.⁊ caliditas eiꝰeſt ſm quan⸗

tfitatem que fadit penetrare ſtipticitatẽ. ſiiptici

tas pꝛofundaturet peruenit admembꝛa. Jo⸗

lia ⁊ nux eius ſunt ſiiptica.et in ipſa et reſolu⸗
tio et reſoluithumiditates.
Et nux quidem eius foꝛtioꝛ eſt ĩ omni re qᷓ;
folia ipſius.Et in ipſa eſi vis faciendi acbere⸗

reſanguincm:ita ꝙ remouet putredinẽ quan
do decoquitur cũ aceto ⁊ lupinie.ꝛ linitur ſu⸗
per vnguem t remouet eius veſiigia.
¶ Eteius ſolia delent moꝛſeam.ſolia eius re⸗

centia et nux ipſius conſolidat vulnera que

ſunemenembais vunoch ſuerint recenter col⸗
lectga. . =
¶ Et conferunt loꝛmice et heriſipile.⁊ pꝛopꝛie
cum farina oꝛdei. HNux ⁊ ſolia eius bona ſunt

collo. cum ex eis ſit emplaſtrum conferunt. ct

cum fanina oꝛdei ſuperpoſita heriſipile.

¶ Et conſoꝛtat neruos.⁊ extinguit ramicem

moꝛe cmplaſtri ſuperpoſita. et roboꝛant mol⸗
liſicationem.

¶ Et ſiingunt etſã quando teritur nux cipꝛel
ſimultum cum ficubus. Erponitur de eis lici

nium in narem. et ſanat carnem additam.
¶ Et decoctio eius cũ accto ſcdat doloꝛẽ den

tiũ. Et datad bibẽdũ nux eius cũ vino ad ſpu⸗

tum ſanguinis. et ad viflicultatem anhelius:
et ad iuſiim antiquã.⁊ ſimiliter eius decoctio
¶ Et bibuni ſolia eiꝰ cũ vino:⁊ ↄſerũt dificul
tati mingẽdi.⁊ curſu ſuꝑfluitatũ ad veſicam.

¶ Et confuũt eniam vlccribus que ſunt in in⸗
teliinis. ¶Qoco eius poniiin medietas ponde

ris eius de ſarcocolla mbca.

8 d n

„.

—
.

—

3

Capitulum. cxx
J

4 pꝛus Dyaſ.Cvypꝛꝰ eſt arboꝛ habens
8 ſolia oliue ſimilia: ſed viridioꝛa ⁊ pan⸗/

vlo groſſioꝛa. Semẽ nigyꝝ:⁊ floꝛẽ albuʒ
cũ germine et odoꝛe bono.Gloſa ſuper cãtia
CEipꝛus eſt arboꝛ aromatica in egipto:ſemĩe
candido et odoꝛifero.qui coquit in oleo ⁊ exp⸗

mi vnguetũ regale qq vꝛ cperus. ¶ Pli. in li.
xij.Cipꝛus eſt arboꝛ in egipto ʒiʒifi folijs ſemi

ne coꝛiandri candido et odoꝛato.

Pperationes
¶ Dyaſ. Huius ſolia maſticata tumoꝛẽoꝛis
cõpeſcunt.qꝛ virtutis coberentis ſunt.ſed ce⸗

tecra ciuſdẽ arboꝛis cathaplaſmata humoꝛes

⁊ tumoꝛes calidos tollunt. Harũ etiã elixatu⸗
ra fomento cõbuſtis medetur
¶Eadẽ q; ſucco ſtrurij mixta ſi caput aſſidue
fomẽtes capillos inſiciet.flos eiꝰ cũ aceto ca⸗
thbaplaſmatibo adbibit? doloꝛẽ capit ſoluit.
¶ Plinius li. vts. DHec in oleo coquit᷑ ct poſt⸗
ea pꝛeteritid qð cyperus dicit᷑. Optimum ẽin
ca nopica in ripis nyli nata.Scom aſcalone
ſudee.Lcrtium cypꝛo inſula:odoꝛis ſuauitate

Quidam hanc dicunt eſſe arboꝛem qin Ita⸗
ſia iiguſirum rocctur. Etiã alcannꝗ appellat.

vt ſupꝛa ve ea capitulo tredecimo. Alcãna.
¶ Item Plinius in li xxiij.Ex cipꝛo fit oleum:
cuius natura calefacit neruos ⁊ emollit.Folia
ſtomacho illiniunt. ⁊ vulue con citate ſuccus
coꝛũ apponit᷑. Yolia quoq; cõmanducata re⸗
centia medentur vlceribusin capite mananti
bus et oꝛis collectionibus
¶ Decoctũ earũ ambulſiis et luxat: ꝓdeſt.Ru
fant capillum tuſa adiecto ſtrucij mali ſucco.
Jos capitis doloꝛes ſedat cũ eceto illitus.
¶ Ulcera putreſcentia ꝑ ſevel cuʒ melle ſanat

Oddoꝛ aũt floꝛis olet:qͥ ſiomnũ facit

Capitulum xxj

Iperus. Dyoſ. ca. de Cipero.Ciperꝰ
ſiue vt alij criſceperon.ſolia habet ſi⸗

Vmilia poꝛro. ſed oblonga ⁊ tenera.⁊ aſ

cendit detera cubito vno et ſemie haſtaʒ ba
bens anguloſam ſin ilam iunco. que haſta in
capite ſemen generat. Radices ſub terra ha⸗

bet rotõdas ⁊ oblõgas ſicut oliua nigra q mł

te ⁊ ⁊iuncte naſcunt᷑ coloꝛe nigro ⁊ odoꝛe ſua
ui. guſiu ſubamaro. Naſcitur in loc aquoſis
et in pꝛctis et in paludibo.In his rac inbo ea
nobilioꝛ eſt que grauioꝛ et diu ioꝛ ⁊ groſſioꝛ ſu
erit.⁊ nõ ſran gib ilioꝛ.ſed aſperioꝛ.⁊ ocoꝛe ꝑle
nioꝛviciſſitudinẽ odoꝛis babene. caialtand

D .

d. % de ü9 d 8

Habet Cilenſis aut Syriatica. Uires babet
calefaciendi et deſiccandi abſq; moꝛdicatione

Serapion li. ag.ca. Sabade. auctoꝛitate

Dyaſc. Sabade.id eſt ciperus.habet ſolia ſi⸗
milia folijs poꝛri.niſi quia ſunt longioꝛa eis ⁊
ſubtilioꝛa et durioꝛa.et habet ſtipitẽ longitu⸗
dine vnius bꝛachij et plus.ſed non rectum. in
co eſt toꝛtuoſitas.et eſt quadrans ſimilis ſti⸗

piti ſquinanti.⁊ infra ſũmit ates ſunt ſolia g⸗

ua. ⁊ ſemen et ruix eius eſt ſimilis oliue.⁊ que
dam ex eis eſt longa:⁊ quedam rotunda.⁊ eſt
nigra.Naſcitur in locis domeſticis ⁊ aquoſis
Et eſt alia ſpecies cipꝛi in India que eſt ſimi⸗
lis ʒuccaro in ſapoꝛeſuo.et quando naſcitur
eius coloꝛ eſt ſicut coloꝛ croceus.et quãdo ſri

catur ſuper cutem coꝛpoꝛis facit pilos ſtatim

cadere. Melloꝛ autem ex cypero eſt ille quiẽ
plenus granis et groſſus durus. difficile fran
gibilis.habens odoꝛem bonum cũ pauco acu
mine.Et quod adminiſtrat᷑ ex cypero ẽ radix
ipſius.ct odoꝛ eius eſt bonus.et in ſapoꝛe eius
eſt acuit as cim pauca ſtipticitate et calefacit
ct deſiccat ſine moꝛdicatione

Operationts

¶ Pxaſcoꝛides auctoꝛitate Aben meſuap. eſt
calida et ſicca in ſecundo facit augmentum in
ſenſu.et confoꝛtat ſtomachum.
¶ Et melioꝛat coloꝛem.⁊ eſt bonus ano:oidi
bus.et efficit oꝛis odoꝛem bonum.
¶ Et quando bibitur cum oleo lentiſici cale⸗

facit fenes.

¶ Et cõfert frigiditati veſice⁊ diſtillationi vꝛi
ne et adÄit in ſanguinem calefaciendo ipᷣm.q
re timetunne vtens fiat lepꝛoſuas
¶ Galienus.vij.ſim.ſar.ca.de eipero. Ciperi

vtiles maxime ſunt radices calefa cientes et ſic

cantesſine moꝛdicatione.
¶ Undevlcera que pꝛopter humiditatem mul

tam ſunt difſicile cicatriſabilia mirabiliter iu⸗

uat. habet autem quid et ſtipticdunm
¶ Et ꝓpterea vlceribus que in oꝛe ſunt idone⸗
us:ac vero et inciſiuam quandam vᷣtutẽ habʒ
Attendendũ em̃ eſt:quia lapidẽ patientibus
cõuenit.et menſtrua et vi inas mouet.
¶ Itẽ Dyaſ.ca.de cipero. Uires habet calcfa

ciendi et dcſiccandi abſq; moꝛdicanone.clñ
multũ infuſa vlcera q aiſfficile cicatriſant mira

biliter curat. Habet etiam aliqᷣd ſtipticũ in ſe
et eit d iuretica.Et bʒ cõſinnedi vim per quam
lapides in renibo generatos cõminuitt.
¶ Urinã et menttrua ꝓuocat.additet malagi
natibo calidis et cõſectiomibo olcoꝛum. Dicit᷑

etiam in India c perum naſci ſimſe zuccaro
et cũ maſticat᷑ coloꝛẽ croceum facit
¶ Et hoc ſi capillis traiectũ fuerit cadũt a co⸗
pis mixtum pᷣcantioniba medetur. Cocuũ ſeſſi
onibo facit. Aui.de viribo dicit ꝙ cõſoꝛtat coꝛ

Capitulum. Ixxix)

¶Inamomũ. ſPlini. li. xij. Cinamomuʒ
8 frutex eſt duoꝛũ altitudine cubitoꝛum
WVampliiſſimus:palmiq; minimꝰ q̃ttuoꝛ
digitoꝛũ oaſſiudinis ſtatim a terra ſex digitꝭ

ſurculoſus arido ſimilis cum viret nõ odoꝛa,
tus.oꝛgani ſilio.ſiccitate gaudẽs. Imbꝛeſtez

rilioꝛ. ſeu dire nature. Gignitur quidem in pla
nis.ſed denſiſſimis in vepꝛibus.rubiſq; diffi⸗
cilis collectũ. NHon metitur: niſi deus permiſe
rit. Hec ante ſolis oꝛtu vel poſt occaſum me
tere licet. Scrmenta quondam ſacerdos ha⸗
ſta diuidebat.deoq; Joui patrem reponcbat:
Reliquã vero partem mercatoꝛ in maſſas cõ⸗
dit. Eſt et alia ſama cum ſole diuidi trinaſq;
partes ſieri.deinde ſoꝛte geœrmia diſcern Oð⸗
ſoli ceſſerit rehinqui:ac ſpõte cõflagrare.

¶ Exli.de na.re.Cinamomi atboꝛ aride ſilis

Ccũ viret ⁊ fioꝛet ſiccitate gaudet. Itaq; ſterił

imbꝛe ſu.fecundioꝛ auũt in denſiſſimis vepꝛilbo

nz
uum
moꝛ
igig

De Herbis.

ſt ac pꝛouenit.Auicenna.Cinamomum cali⸗

dum et ſiccum in tertio gradu. Meliuſq; eſt il
lud quod eſt boni odoꝛis ⁊ acuti ſaroꝛis ſine

moꝛdcgtione:coloꝛis puri non commixti. Et
vt ait Dyaſ. Melius eſt nigrum ad igncita⸗

tem ⁊ rubedinem declinans.Planum ramos

habens pꝛopinquos ſubtiles.in quo ſunt dul

cedo ⁊ ſalcedo:⁊ moꝛdicatio parua:ne ẽ val⸗
de frangibile.Ex eius quidem bonitate eſt vt
vincat omnem doloꝛem pꝛeter ſuum ⁊ nõ ſen
tiatur cum co.E ſt autem vltimũ in ſubtilia⸗

tione actractiuum: aperitiuum:rectiticãs om⸗

nem putrefactionem et virtutem coꝛruptam.
Oleum eius calidum eit ⁊ valde reſolutiuum
liquefactiuum. Platearius.Cinamomum ca
lidum eſt in tercio:ſiccum in ſecundo.E ligen⸗
dum elt illud quod ſubnile t acutum. habẽs
odoꝛem dulcedini mixtum cum multa aroma
tic itate ⁊ ſubꝛutum. Quod autem ſubalbiduʒ

eſt aut nigrum abijciẽdum: per decem annos
poteſt ſeruari. Dyoſ.ſm tranſlationceʒ noſtrã

capitulo de cinamono. Cinamomi genera
multa ſunt.ſed melioꝛ eit ommbus que cſt ſi⸗
milis caſſiemaſ olites:qui recẽs ſuerit ⁊ niger
coloꝛe.⁊ qui miſſus in vino ſoluat ſe.virglas

pabens teneras ⁊ lenes ⁊ nodis plenas ⁊ cum

odoꝛe pleno veluti rute acer atq; moꝛdax gu⸗
ſtu in ſumlitudine naſturcij ſeminis cum qua⸗
dam ſalſedine ⁊ feruoꝛe ⁊ parua viſcituqine.cu
ius haſte aum fregeris emittũt pulueres odo⸗
reomnia vincẽtes.has haſtas cũ a terra euul
ſeris:vadices earundẽ ſequunt᷑. Hec eſt pꝛoba
tio optimi cinamomi.E ſt etiam alterũ genus
cinamomi montanũ tactu aſperius hoc groſ⸗
ſius elt et ſubꝛufum coloꝛe.Tertium genus eſt

ſimile caſſie maſcltiotice ſub nigellum coloꝛe
tactu lene ⁊ non multos habens.Quamm ge
nus eſt coloꝛe albo:tactu molle: ſunile caſſie.
in roboꝛe groſſum et fragile et radicibus ma⸗

ius. Quintum genus elſt odoꝛe ſimile caſſie co
loꝛe ſubꝛufum et coꝛio caſſie ſimile.haſtam in
ſe habens ſoꝛtioꝛem cum radicibus groſſioꝛi⸗
bus ſimilibus libanotido:⁊ multas haſtas re
tinẽs ſimiles mirte ⁊ caſſie:ſed non tãtũ odo⸗
replenum. E ligendum eſt autem cinamomũ

pꝛimi generis coloꝛe ſubnigrum ſcabioſum. et

emen babens ſumile piperi ⁊ lene lignũ:cuius
radix inutilis eſt.extum genus eit cinamo⸗
mi.quod appellat lotos et motos:ſed nec vir⸗
tutem nec odoꝛem babet. Septimum genus

eſt quod a grecis nominatur xilocinamomũ.

id eii lignum cinamomi.radicem habens ma⸗
loꝛem cuz haſtis nodoſis ſimililibus cinamo⸗
mo. et in odoꝛe non ſuaue hoc dicunt aliqͥ me

us eiſe cinamomo.

—

Operationes

¶ Sera.auc. Gal.Subſtantia cinamomi eſt
ſybtilis.et virtus eius eſt calida in tertio ⁊ nõ
eſt aliqua medicina calida cuius deſiccatio ẽ
ſicut deſiccatio eius ꝓpter ſubſiantiã ſue ſub⸗
ſtantie.Sed illa ſpẽs que dieĩ eciſe eſt cina

momũ quaſi debile.Et ſunt quidam qͥ nomi
nant in cinamomum zoꝛ:.

¶ Et dixit Galłin li.de cibis:q; cinamomum
gromatizat ſtomacbũ.⁊ contfert frigiditani eiꝰ
et frigiditati epatis.
Et ſacit euenire ſomnũ.et aperit opilatiões

et pꝛouocat menſtrua.et abſtergit obſeurita⸗

tem viſus.
¶ Et deſiceat humoꝛes qͥ ſunt in capite et in
ſtomacho. Et de ꝓpꝛicate vſus eius eſt ꝙ viꝰ
comeſiionis eſt coteres obſcuritati vuus que
accidit ab humoꝛibus
¶ Et idem auc.Dyaſ.Cinamomũ ingreditur
cõfectionẽ medicinarũ odoꝛilerari bonarum
et eſt maximi iuuamenti.et terũ et cõſicit᷑ cum
vino bono.et ſiunt inde trociſci.qͥ veſiccant
ſeruari poteſt
¶ Dxaſ. Cirtus omi cinamomo eſt calida et
Diuretica et malactica et leptintica.
¶ Et potatũ cũ aqua ſecundinas mulieꝝexclu
dit. et menſtrua pꝛouocat. Melius his rebus
opitulat᷑ ſi mirre fuerit mictum.c
¶ Uenenatio moꝛſib occurnit velveneno po
tato:caligines oculoꝝ detergit.cum melle ii
tũ ma culas vellentigines de ſaciepurgat
¶ Zuſſim ſedat.catarrum mitigat.yctopicis
medetur. ð
¶ Heſreticis vtiliter daĩ. Miſcet etiã cõſectio
nibo occullarijs et in omib vtilioꝛes iuenitur
vires babens ⁊ guſtum acrem extenſa ſimmgit
Et in antidotis pꝛeciſum eſt.
¶ Gal.vij.ſim.far.ca.de cinamomo. Cinamo
mũ ſumme eſi ſubtilium partium:non tamen
ſumme calida.ſed in tertio gradu.⁊deſiccstio
eius eſt ſicut calefactio ipſiue ꝓpter ſubtilitatẽ
ſubſtantie ſue. Sed canella cnamomũ cl q̃ſi
cina momũ debile.Et quidaʒ etiã caltion vo⸗

et reponunt᷑ in vmbꝛa et ſic virtue eius diunꝰ⸗

cant cinamonũ.Et quidã ſunt qui nom inaãt

cimmomum azzet.
¶ Auicen.li.ijca.de cinamomo.Cinamomũ
vltimũ eſt in ſubtilitate.attractiuũ.aperitiuuʒ
rectificans omnẽ putrefactionẽ:etomnem vᷣ⸗
tutem coꝛruptam:⁊ omnem ſanioſitatem hu⸗
moꝛalem “

¶Etidem in libꝛo de vinbus coꝛdis ait ꝙ cõ

foꝛtat co.ł⸗

b

Trattatus

.

Capitulum. exxiij.

¶ůy‚öJIminum quoddam eſt quod dicitur
Frciminum carmenum.quo ddam quod
dicitur ciminum regale.quoddam qð
Dicitur ciminum album.quoddam ciminũ ru
ſticoꝝ.quoòdã ciminum ethiopium.quoddaʒ
ciminũ baſilicum.quoddã ciminũ E ciptium.

quoddam ciminum dulce.quoddam ciminuʒ

agreſte.quoddam quod dicitur ciminũ plato
nicum. Eiminum carmenumid eſt ſiſdeos.
LCiminum aibumid em quod ſupꝛa. Ciminũ
dulce idem quod ſupꝛa.Ciminum ruſticoꝛum
idem quod ſupꝛa ſimiliter: Ciminum eihiopi⸗
um dt quoddam ſunẽ ſimile ameos et eſt git:
ſicut apparet intfra in capitulo Git:deg.Cimi
num balilicon idem qð ſupꝛa.iminũ egipti
um eſt ciminũ vſuale.Ciminũ agreſte eſt illud
qð per Dyaſcoꝛideʒ multa in capitulo iſto de
ſcribitur Platociminũ.id eſt ſiſeleos.Ciminũ
vſuale eſi ſemen herbe in multa quantitate na
ſcens pᷣaſe vt pᷣſens figura iſiiꝰ capituli oſten⸗
dit.virtutem he bet diurcticã.⁊ ſubtiliandi fu⸗
moſitates.Eſt calida ct ſicca in tertio gradu.
Et quidam dicunt qꝙ elt ſicca in ſecunco. Ga
lienus vij.lim.farma.capᷣ.de Cimino.Cimi⸗
ni ſemine mal ime vtitur ſicut aniſiet leuilſici

et carui et petroſi ini.E ſt aũt caleſactiue vir⸗
tuti ſicut iloꝛũ ſingulũ et diuretice: et deſtru⸗
ctiuevẽtoſitatꝭ.de tertio ãdu eriſtẽs calefaciẽ
tium. Dyaſco.capᷣ.de Eimino.Fm tranſlatio⸗
nem noſiram. Ciminum quoddam eſt vſua⸗
le.quoddam Egyptium. et quoddam oꝛitur
in alijs partibus.et iſtud eſt ciminum noſiruʒ

quod communiter babemus in vſum et euſio

maticum eſt. Sed plus illo quod oꝛi in Egv
pto quod ypobaſilicum vocat. Undetale ci⸗
minum vſuale in omnibus pꝛouincijs inueni
tur. Sed ciminum agreſte naſcitur in Calce⸗
donia et Hyſpania.virgam habet duab⸗ pal
mis longam.in qua folia naſcuntur quattu⸗
oꝛ aut quinq;.et tenuiſſima et diuiſa ſicut gin⸗
gidium.in qua virga ſunt capitella quinq; aut
ſex rotunda et mollia. in quibus eſt ſemen qð
ſi guſtui applicaueris viſcidioꝛ eſt noſiro. NHa
ſcitur locis humectis:iminum noſtrum vſu
ale habet virtutem ſeranticam et ſeruentem ⁊
mictualem et ſtipticam. Serapion libꝛo ag⸗
gregatoꝛis ca.camin.aucto.Dyaſco. Camin
id eſt ciminum noſtrum quod vocatur Egyp
tium. Eſt ⁊ aliud Ciminum quod dicitur car
menuz. Et eſt aliudqð dicit᷑ agreſte.Et eſt qd
dam ex eo boni ſapoꝛis.eſt pꝛopꝛie carmenum
et ipius eipoſitio eſt regale.Et poſt ipᷣm diba
buonicũ.Et idem aucto.Halieni.ex co eſi do⸗
meſticũ et agreſte. Domeſiicũ vero eſt qð ma⸗
gis adminiſtrat᷑ et marime ſemen licut admi⸗
niſiratur ſemen aniii et leuiſiici et carui etapij

mõtani.virtus eius eſt calida in tertio gradu

PHperationes
¶ Dyaſcoꝛides.Ciminũ noſtrũ toꝛtionibus
⁊ inflatiõibus in oleo coctũ ⁊ ſuꝑpoſitũ medet᷑
cathaplaſm atibo miſcet᷑.oꝛtoniocis cuʒ puſca
neceſſarie datur moꝛſibo venenatis cũ vino
opitulatur.
¶ Lumoꝛem teſtium admixta pollina ſabe⁊

vyue paſſe et cerotis impoſituʒ medicatur. ace

to mixtum menſtrua abſtiner:et ſanguinẽ na⸗
riũ ꝓfluentẽ ſic ſiringit.potui datuʒ ſiue inun⸗
ctum palloꝛem facit.

(Et quia celidiſſimũ eſt doloꝛem veſice pla⸗

cat:et calculos iuua.
¶ Semen cimini agreſtis toꝛſiones et infla⸗
tioncs aque mixtũ ſaluberrime curat.Cũ ace
to vᷣo ſubglutiẽtibo opitulat. CNenenis occur⸗
rit.doloꝛem ſtomachi compeſcit.
¶ Maſiicatum ⁊ impoſitum liuoꝛes detergit
Melle addito ⁊ vuapaſſa omnia ſimiliter ſa
cere nouit. In hoc flos naſcitur niger veluti
ſemẽ qui bibitus ſimilis eſt melantio. Moꝛli

☛☛ = D̃☛

2
—

1
r
d

ba
do⸗
n⸗
ni
pi⸗
faeu

die
er
no

bet b
r, a
nene
run,

e

pfla⸗
Goce
(Cur/

talt?
n
ahnn

hoi

BDe Nerbis

buavenenatis occurit. Stranguirijs: dolo

nbus veſice pꝛeſtet effectum.

¶ Et coagulatũ ſanguinẽ ꝑ vrinã mingi ſacit
Haxime ſingulare pꝛeſidiũ eſt ſibibitũ fuerit
cũ elixatura apij.
¶ Auicenna li.ij.ca.de cimino.iminum ſcqʒ
noſtrũ vel vſuale expellit ventoſitates ⁊ reſol⸗

uit. et in ipſo eſtinciſio et exiccatio.et in ipᷣo eſt

ſupticitas cum lanatur facies ex aq̃ ipſius cla
rificat eam.et ſimiliter eius acceptio ⁊ vſus ip
ſius cum menſura cius nanq; mimius vſus fa
ciem citrinat. “
¶ Et adminiſtratur cũ ceroto aut oleo ⁊ mel⸗

le conſolidat vulnera pꝛopꝛie ſilueſtre.Cuius
ſemen eſt

ſimile ſemine lini.cum ex eo implent

¶ Cum teritur ciminum cum aceto et fit odoꝛa
mentum ex eo abſcindit fluxum ſanguinis na
rium et ſimiliter cum ex eo intromittitur licini
um in naribus ”ẽäs
¶ Ct qñq; maſtic atur et miſcetur cimn olo et
Diſtulatur ſuper vngulam et ſuper coagulatuz

ſanguinem ſuper oculo et contert

¶ Et qñq; maſticatur cum ſale et diſtillat᷑ ſpu
tum ſuper ſcabiem et ſebel et vngulã abſciſam

ęt pꝛobibet adherentiã. et ſuceus ſilueſtris ab

ſtergit viſum.et attrabit lachꝛymas.et nomia
tur grece fumus
¶ Et ipſum etiam ponitur in cauterijs euulſi⸗
onis piloꝛum in oculo et nõ naſcit᷑.Et quan⸗
do bibitur cuʒ aceto mixto cum aqua confert
difficultati an helitus:et tremoꝛi coꝛdis frigi⸗

¶ Et adminiſtratur cum oleo ſuper apoſtema

ta teſticuli.Et quandoq; adminiſiratur cum

oleo ct farina fabarum:et frangit lapidem: et

pꝛopꝛie ſuneſtre.

¶ Et confert diſtillationi vrine et mictui ſan⸗
guinis:et doloꝛi pungitiuo ventris:et inflatio
ni. ⁊ ſuccus ſilueſtris triti cum aqua meilis ſol
¶ Inquit Rufus. Ciminum nabatium ſoluit

ventrem.carmenũ vero non ſoluitimmoſtrin

Tei herba ſilueſtris pꝛouocat coleram invꝛi
na. et datur in potu cum vino ad moꝛſum ver
miumvenenoſoꝛum.et pꝛopꝛie ſilueſtre.cuius
ſemen en lunue ſemini lini.

REItmullus. Iſaac in dietis particulari⸗
bus.li.ij.ca. de citrullis. Sunt frigidi
oꝛes et grauioꝛes cucumeribo. frigidi⸗
tas enim coꝛum eſt in fine tercij gradus.

Pperationes

Sera. li. aggr. ca tabera. auc. Hal. Citrillꝰ
ſrigidioꝛ eſt ceucumere et generat cbimũ viſco
ſuz ⁊ hũoꝛes crudos in venis:et accidũt ex cſu

Aꝗ febꝛes antiq male.neq; pꝛouocatvninem

ſicut melon.

A¶ Et nocet ſtomacho quareopoꝛtet qui vult

vti ceis vt vtatur ameos niſiſtomacho cius ſit
valde calidus.
¶ Etidẽ auc. Habix.Aane citrulli et cucume
ris ↄſert infl amatõibus febꝛium ⁊ ſedat ſium
¶ Etlaxat ventrẽ laxatiõe bona ſine nocu mẽ
to aliq̃:⁊ debet bulliri cũ ʒuccaro albo:⁊ non
opoꝛtet det᷑ hñnibonaturã durã ad mouen⸗
dũ nimis.quia illa aqua nonbabet tantã vir⸗
tutẽ q laxat naturã durã.⁊ ſi ipſa faceret mo
ram In ſtomacho ſoꝛſitan inducxcret laboꝛem
et nocumentum ? inflationees.
¶ Rabi Moxſes. itrulluecuʒ eius digellis
tardatur generat hbumoꝛes venenoſos:
¶ Iſaac in dietis ꝑticulanibe li.iij.ca.ð citmil
hs. Sunt frigidioꝛ es et grauioꝛes ⁊ cetera.ꝓ
inde groſiuʒ generãt flegma et neruoſitati lio

macbi magis nocent cucumeribus.

„

Traltatus

¶ Rurſus ꝓpter ſuam duriciem et frigiditatẽ

.

ſunt groſſloꝝ hũoꝝ generatiui.qð certilicatur.

qꝛ citrulli in ſiomacho moꝛã ſacientesveneno
ſoꝛũ coꝛruptionẽ ſubeunt hũoꝛũ.Citrulli ma
gis ſtomacho nocent:medulla tñ eoꝝ perfecti

oꝛem generat chimum.

Capitulum. xxu

Itrum. Quicen. li. ij. ca. de Citro. Ci⸗
2 trum omnibo eſi notũ.cet oleũ ipſius fa
ctum ex eo et ex coꝛdicibo eius eſt ſoꝛte.
et factum ex fioꝛe ipſius eſt dehilius om̃i alio.
Coꝛtexciuseſt calida in pᷣmo.ſicca in ſine ſecũ
di.Et eius caro eſt calida in mo.et humida
in ſecundo.Quidã ãt dixerunt q eſtiri.⁊ hũi.
in ſecundo.⁊ eius fri:.magis eſt.et ipſius aceto

ſitas fri æt ſic. eſt in tertio.⁊ eius ſemen cali.in

pᷣmo.ſiccũ in ſecundo.Idem. Coꝛtex eius cſt
temperatus in caliditate.et eſt ca.in pꝛio gra⸗
du.ſicca in ſemndo.Samẽeius eſt calida.(uzʒ
ſoꝛte ſiccitate.Pulpa cius frigida et humida.
BGBalienus ſeptio ſimplicium farmacoꝛuʒ.capᷣ.

de Litro ſᷣm tranſiauonem grecam Muliai⸗

dica.id eſt citrum huius fructus ab omnibus
nominat᷑ curum.in ſamine quidẽ acida quali
tas et ſiccatiua dominani viſeciſit ẽdus ſic⸗
catiuũ ⁊ inſrigid atiuũ.in coꝛticeꝭo ſiccatina

psarticipat cõplexione.nõ modicam tamen ba

bens acedinem. quo circa ⁊ ſiccat hic coꝛtexſe

cundũ tertiũ gradum.non tamen cſt frigidius
ſed vel cõmoderate vel infra.Caro vero cius
groſſarum partium eſtet flegmatica ⁊ frigida.
Ipſa itaq; comedit᷑ ſicut et coꝛtex eius elibilis
eſt. et humidum quid babet acidum. de quo
pꝛius locutus fui. Et quidem in co inuenitur
quod vere eſt ſemen.amarum autem:et eſt pa

lam quoniaʒ dyaſoꝛetice eſt et ſiccatiue vᷣtutꝭ
in ſecundo vero gradu recedens a cõmodera⸗
tis ⁊ ſolia ſunt exſiccatiue et dyafoꝛetice virtu
tis.Et idem in eodem libꝛo et eodem capitulo

m tranſlationem ara. Hatroxid eſt citrũ et
eſt pomum aque.coꝛtexeius non eſt frigidus:
imo eſt aut eqlis complexionis.aut minus e⸗

qualis parum et exſiccat quantum eſt de vir⸗
tute et cõplexione ſua exſiccatione hab ente a⸗
cuitatem non paucam. Et ideo exſiccatio eiꝰ

deuenit ad ſecundum gradum. Semen ſiccũ

inſecundo gradu. Jolium eſt eiuſdem virtutꝭ

exſiccatiue et reſolutiue.i¶ Dyaſcoꝛides capi⸗

tulo de Citro.Citri nõ in partibus omnibus
vis vna eſt eadem natura vel virtus. Nã me⸗

dulle eius vbi eſt ſemen acidam poteſtatem ac

per hoc ſtipticam ineſſe manileſtum eſt. Ideʒ
Atrum habet ſemen ſimile ſemini piroum

Pprerationes

¶ Anicenna libꝛo vt ſupꝛa Caro eius inflat. 2

folia eius ſedant inflationẽ.et eius flos eſt ſub

tilioꝛ eis.et eius acetoſitas eſt ſliptica franges

coleram ubeoam. ”ü
¶ Et eius ſemen et coꝛtex in pannis pꝛohibet
tineas.⁊ eius odoꝛ rectiſicat coꝛruptõem aerꝭʒ

et peſtilentiam.etiacetoſitas eiusabſtergit co⸗
leram rubeam.

Et auſert pannum quod eſt ex coꝛtice eius
gduſtum eſt bonũ in albaras linitum. Et de⸗

coctio eius efficit odoꝛẽ bonũ oꝛis.Et eſt im⸗

pinguatiua coꝛpoꝛis. .
¶ Et coꝛtexeius recentis in oꝛeodoꝛem oꝛis
efficit bonum.et eius decoctio ſimiletur cum
retineĩ in oꝛe.et acetoſitas cius valet impetigi
ni illinit a.
¶ Eius oleum valet molliſicationi neruoꝛum

nõ ſiat niſi excoꝛtice eius.et ↄuenit paraliſi

⁊ ipſius acetoſitas eſt mala neruss.
Eonſert toꝛture oꝛiscũ ſit collirium ex aceto
ſitate eius.et remouet yctericiam oculi.E ius
acetoſitas ſedat tremoꝛeʒ coꝛdis calidi.Et nu
tritũ eſt bonum gutturi et pumoni. ¶ Sed
cius acetoſitas c mala pecioꝛi ⁊ medulla citri

rſe
ius
ins
de.
Dlis
go
riuur
ſn

Vinn
ſtulo
me
se
vir,
neg,
iocg
ſcc
riung
p
nibus
ims
nae⸗
Jaq
um

te:
aſtſib
funges

bibet
maer,
tco

(ccs

EIdNH

aſtin

es⸗
ru
gigi

om
arallt

acci⸗
.Eis
Etnu
Sal
ni

8

c accto.ſi potat᷑ erx ea medietũs aſcariatiint⸗
ſicit ſanguiſugas traſgiutitas ? educit cas:

ro ipius ẽ mala ſtomacho inflatii:a.tarde di⸗
geſtionis.qᷓre opoꝛtet vt comedat᷑ cũ almuri.
¶ Et ſilr nutnita cũ melle ẽ ſanioꝛ et magis re
cipiens digeſtionẽ ⁊ niſi ſit plurima.
Et eiuſdem quidẽ folia cẽtoꝛtant ſtomachũ
⁊ viſcera.⁊poſtea flos ipſius ⁊ coꝛtex ciꝰponit᷑
in cibarijs.ſicut ſemina que pꝓ condimento po
nuntur ꝓpter ſui duricie
¶Et ipſius decoctio ſedat vomitum colericũ:
et facit appetitum. Et opoꝛtet quidem necitꝝ
comedatur ſingulariterq non miſceatur cibo
ante ſe et poſtſe.
¶ Eius caro facit vtentem ſe poſſidere colicã.
ipſius acetoſitas retinet ventrẽ.⁊ ↄfert ſoluti⸗
oni colerice.⁊ eius ſemẽ ↄuenit emoꝛroidibo.⁊
in eius ſemineẽ virtus ſolutin a
¶ Et ſuccus acetoſitatis eius ſedat in infirmi⸗
tatẽ ſciatica m mulierum.
¶ Semis eius põqus.ʒ.ij.cũ vino ⁊ chilem ⁊
qq̃ calida illinitum reſiſiit vencnis oĩbo.:ꝓpꝛie
ſcoꝛpionis bibitũ aut linitũ.et eius coꝛtex ẽ vi⸗
cinus ulis.i¶ Et idẽ de viribacoꝛdis ait.ꝙ coꝛ
tex eius ↄſfoꝛtat coꝛ.⁊ ẽtyriaca ↄtra venena.⁊
ad hoc valet acetoſitas eius ſimiliter.
¶ Oyaſ. Citrũ pᷣgnantibo faſtidio laboꝛãtib⸗
eſui datũ ſtomachũ ⁊ nauſea mũdat.Citra et
in potione vini datũ medet᷑ querelis iecoꝛis.
¶ Et aqua tritũ ⁊ in ſparſum humidis vulne
ribo adhibet᷑.et parmonibus ex ea ſingulare pᷣ⸗
ſidiũ eſt.Coꝛtici auſterioꝛ natura cõceſia.que
qᷓntuʒ valeat etiã de ipſo odoꝛe teſtat modico

ſumptus.aut potioni calide diutius in menſe

bñtficiũ nature digellionis operatur.
¶ Paulus ca. de Citro. Coꝛtex eiꝰ digeſtionẽ

ↄfoꝛtat.⁊ valet contra cardiacã.media ſubſtã
tia eiꝰ male digerit᷑.ſq interioꝛ.i.acetoſa cõpe⸗
tit vſui medicine.appetitũ cõloꝛtat.⁊ valet cõ⸗

tra febꝛes peſtiferas. Demĩa ciꝰ ſũt diuretica.
¶ Ragi Moyſes vbi loquitur de citro dicit

ꝙ coꝛtices cuni valent contra egritudines ſio

machi.et expellunt maliciam intcſtini ieiunj.et
acetoſitas cius conſoꝛtat ſpiritis.
¶ Auerrois cap.de Citro. Coꝛtex eiue habet
manileſtum inungmentum ſtomacho et epati.
Medulla citri curat cõbuſtiones ignis.et cu⸗/
rat mirabiliter ramicem pueroꝛũ.ct potiſime
ſi ex ea fiat vnguentum illo modo.A ccipeme
dullã citri ſubt iliter inciſam ⁊ buliat in axun⸗
Gia poꝛci reccti.⁊ poſtea coleĩ per petiã.⁊ iterũ
reponatur ad ignem.⁊ in ſine miſceat᷑ maiſtix
olbanum et cera alba. et cenit oꝑptunum vnguẽ
um citriauunm.

4
5
* —

ci cnoſbaton appellauerunt.

—

¶Sed attendendũ q; qñ aliq; vngucnrũ vel
emplaſtrũ ſit excitro. debet fierierx erro bene⸗

maturo. Ham m qð dicit Auicenna. Diaci⸗
m. t que fiunt excitro debent fieri eitro ſo

— —

le exiliccin capꝛicoꝛno.id eſt a medio decebꝛʒ

vſq; ad meo. u Januarij. ́”MUd

Capitulum. xz)

Inoſbatum. id eſt aiglentricum. Dy⸗
gaſco. Multi vocant Ciricanta.E deſt
́⅞Eygrboꝛ nimium ſpinoſa cũ radice alta.⁊.
in plurimas partcs diuiſa.ructũ habet mir
te ſimilem:ſed paulo maioꝛem. rubeum exteri⸗
us cum venerit ad maturiratẽ.ac deintus la⸗
nam aſperrimã. Semen eius ſiccum ſine la⸗
na. Plini.li.tredecimo. In egipto eſt caparis
frutex ſirmioꝛis ligni ſeminiſq; ac cibi vulgati.
caule quoq; vna plurimũq; decerpto. Jceʒz li.
viceſimoquarto.Cinobaton:quã alij Cino⸗
baſton:alij Feuroſbaſton vocãt.habet ſoliũ
hominis veſtigio ſimile.fert vuam nigram.in
cuius acino habetur neruus vndect neruus
paſius dicitur. S lia eſt capanim:quam medi⸗

4
=èðZD

R

Tractatus

Operationes

¶ Dyaſ. Cynoſbatũ ventrem ſtringit . qr vtu⸗
tis eit coherẽtis.medet᷑ etiã in ceibo et rpotu da

tum.ſanatq; fluoꝛes ac femineum fluuum.
¶ Eius vero radix acrioꝛis virtutis eſt. Nam
oppolita cathaplaſmatibus euocat e coꝛpoꝛe
ſtirpes. Folia etiam eius appoſita cathaplaſ⸗

matibus occurrunt apoſtemanbus: Semen
tius granatum eſt

¶ Pli. Eauẽda ſunt eius genera ꝑegrina. Si
qͥdẽ arabicũ peſtilẽs.affricũ gigiuis inimicuʒ
Marmaricũ vuluis ⁊ oĩm in flatiõib.Apu⸗
lũq; vomitus facit.ſtomachũ et alui mouet.
¶ Idẽ. Huiuſq; tyrſus ad remedia ſplenis et

inſ atiões mandit ex aceto cõditꝰ Neruus ei⸗

cum maſtice chya manducatus os purgat
¶ Item Dyal.capara quã multi eynoſbaton

vel capꝛion appellauere ex luctantibo cõponit᷑

vFᷣtutibus. habetq; pꝛoijcere ac purgare et exte
nuare et euentare acredines ſimulq; adduce⸗

re ⁊ conſtringere.E ſt em̃ ſtiptica. Ideoq;ſihi

roſiſplenis ſuper oĩa iuuat medicamina ſicut
videlicet iam dictum eſt ſupꝛa

CLCapitulum. cxxvij

marciaton ponit᷑ in antidotario galie
Av ni minoꝛi. Et ẽ heiba alba:minuta ha
bens folia criſpa.vᷣtus eius eſt calida ⁊ ſicca

perationes

8 : heiba cancii in vnguento

¶ WMedetur doloꝛes et egritudines frigidas.

Eſ mala ſtomacho: et opilat cito et inducit
ſtupoꝛem. ðW

4 Bioe olla D al en ocolla anſtin SDWD

ðꝛ vᷣga.eſt herba im Dyal.cap.criſo⸗
Vcolla ariſtin in ꝗᷓ eſt capitellum ſile yſo
po.radix eſt illi aſpera et tenuis ſimilis ellebo⸗
ro nigro.guſiũ ha bẽs cypꝛeſſi ſubdulcẽ⁊ au⸗
ſterum. Haſcitur locis vmbꝛoſis et ſaxoſis.

OPperationes

¶ Dyaſcoꝛides.Clirtus eſt eitermantica et ſi
ptica.Radix eius peripleumoniacis apta eſt.

¶ Accipit vero in mulla cocta:in purgationi⸗

*

bus ſtericis maximum cffectum habet.

Capitulum. exxix

lie
b

e
u

4
In
leſo⸗
ctℳς
1 AH

bis⸗

gaſi 5
uc .
Ntiondh

(N Knam eſt dictum ſemen aureuz

8

De Herbis.

vel coma aurea.Eſt enim criſogoniuʒ
fm Pyaſcoꝛidem herba:cuius eſt vir⸗
ga recta et alba.ſolia habẽs anguſta in circũi

iu ſicut abrotanũ.et comã in ſummo:et in gg
ro auroſam:in qua eſt capitellum obrotundũ

radix eius tenuis eſt. Haſcitur in locis aſperl.

Operationts

¶ Dxalſ. (oma eius bibita cũ vino diſſunijs

ct moꝛſibus venenatis ſalutare pꝛeſidium eſt
¶ Sciaticis et cõquaſſationibus medei men
ſtruis imperat

A Coagulatũ ſanguinẽ ventris⁊ veſiceſoluit

vino aut oximelle bibita catarrum abſiinet. ʒ.
i. cum vino albo appoſita rebꝰtutas easa ti⸗
nea ſeruat.

Capitulum. xx

lubꝛina. Dragõtea ſiue vt alij aſclepi⸗
vas.folia hʒ aaron ſilia:ſed plura mino
ra.cuius virga vel baſta duoba cubitꝭ ẽlõga.
⁊ ipſa vania ſimilis ſer penti.liuoꝛes.i.macu⸗

Sas ecee tragotea. I.

las purpureas hñs ſolidas vt digitus in quas

ſemen eſt ſimile botruo.pᷣmo coloꝛis viridis:
poſt maturitatẽ vero coloꝛeʒ eſt ci ſimilis cro
co.ct eſt guſſu moꝛdax.radix eius bullihʒ rotũ
ditatẽ ſimilẽ a aron cũ coꝛio tenui.Naſct vm⸗
bꝛoſis locis et hoꝛtis. Sera.li.ag.c.luf.i.dꝛa

goõtea ſiue colubꝛina.Etẽmaioꝛ ⁊ minoꝛ.Ubi

ſciẽdũ q; maioꝛ ẽq̃ vocat᷑ ſerpentaria.⁊ illa eſt
bñs ſolia criſpa q ponit hic.i minoꝛ ẽ illa q, o
cat᷑ aaron.et eſt illa hñs folia plana.Pro q̃ le⸗
geca.aaron ⁊ eſt tertiũ in oꝛdine.Gal.vi.ſim.
lar. ca.de ſerpẽtaria. Subſtãtia radicis eiꝰſſᷣ

tilioꝛ ẽ ſubſtatia radic agron.⁊ in ſapoꝛe ciꝰẽ

acuitas ⁊ amaritudo ⁊ ſtipticitas pauca.Et

yirtꝰ eiꝰ eſt ca.2 ſic.in.i.gra.¶ Johones me⸗

ſue ca. de luff. Luff eſt plãta que ðꝛ collũ dꝛa⸗

conis.ex ea eſt alia plãta hñs ſolia plana.alia

criſpa.ct radix plana eſt exterius ad nigredi⸗
nẽ attinens: Interius vero cſt alba Ariſpa vᷣo
exteriꝰ cinericia: Interiꝰ vᷣo eſt alha ad citrini
tatem declinãs.et ſuper vtriuſq; radicẽ cleuan
tur ſtipites hñtes maculas in modũ ſerpentis
Mclioꝛ ꝑs totius plãte eſt radix.etmelioꝛ ra
dix eſt groſſa et completa et oꝛta in locis libe⸗
ris.Et melius tpᷣs collectionis eius eſt ver et
pꝛincipiuʒ eſtatis.et criſpa calidioꝛ eſt plana.
Plana.ca.eſt in.i.niſpa ini⸗¶alien⸗ ditin⸗

—

2

O

8 b. ⏑ de

Plana ca. eſt in pꝛincipio ſecundicriſpa in ſi
ne ⁊ verius c:et in vtraq; eſt caliditas ⁊ acui⸗

tas qᷓ ſi poſita in ſuꝑſicie cũ ſubſtãtia terrea:ſʒ
in plana ſba terrea ẽ vinces plus:⁊ vtraq; eſt
abſt ſiua:inciſuia:penetratiua:aperitiua:ſub
tiliatiua:hũoꝝ groſſoꝝ ⁊ viſcoſoꝛũ adherẽtiũ

Enlpa aut ad hec oĩa eſt ſoꝛtioꝛ

Pbrerationes

Dxyaſc. Semen ei eypᷣſſum vᷣtutẽ habet in

Aucco. NHã addito ſlibi olco doloꝛem auriuʒ cõ

peſcit. Lane inuncius in nariboadcitus po⸗
lipos maxime curat:et cancros opꝑtime ſanat.
Semis eius triginta grana cũ ꝑuſca bibi⸗
ta caligines oculoꝝ emendat. loꝛes eius cus
ceperint matureſccre ſi a muliere pꝛegnãti fue
rint ocoꝛati aboꝛſumfaciunt.¶Uirtus eſt radi
cis cius calida.vnde oꝛtonovcis moꝛe clectua

rij accepta medicaĩ.i¶ QZuſſientibo et catarruʒ
pũtibus matimũ pꝛeſtãt effectum.i Thoꝛacꝭ

tumoꝛes curat non reuerſuros:maiime ſi aſſia
aut cocta accepta ſuerit.ſicca tunſa et in pul⸗
uerem ducta melle addito om ia ſilr ſacere pẽt

¶ Dinretica eſt: ventrẽ ſtimmat cũ vino bibi⸗

ta: vulnera ſoꝛdida ſagedenica cumbꝛionia al
ba et melle purgati Et cicatrices curare ſacit
ex qua colliria ad puſtulas neccſſarie ſiunt:ab
oꝛſum facit:¶ Impoſita dicitur ꝙ ſi quis ex
ea radiceſe rinx erit tutus ab incurſu ſerpentũ

ſeruat᷑. Aceto mixta maculas limpidet.

¶ Johannes meſue. Solutiõe educit flegma
ſubtile ⁊ groſſum.Et mundiſicat et conſoꝛtat

renecs:et ꝓuocat vrinã:ct excitat coitũ.i Et ẽ

ex rebus mundiſicãtibꝰ pectꝰ et puimonece.
¶ Et cõfert eis ſuꝑ quib timet᷑ freqntia anhe
litus.vel aſmatic ꝓpter exuberantis humoꝛuʒ
viſcoſoꝛũ in eis: ꝓpꝛie lohoc ex ſucco cius cũ
melle et rob:⁊ cñq; adminiſtrat᷑ cũ ouis ⁊ va⸗
let ſimil ¶ Et dixit Democritus Juuomẽtuʒ

vtriuſqʒ ſpeciei eius magnũ eſt emoꝛroidaꝛuʒ

doloꝛibus ⁊ ventoſitatiba coꝛũ ſᷣm oẽm modũ
admininiſtrationis ipſius et ſumptũ ⁊ empla⸗

ſſratũ:et nos eperti ſumꝰ.E t exꝑti inuamen

ti eſt ſuper humoꝛe cruco qui eſt in ſtomacho
et renib.¶ Et dixit Galie. Reſoluit duricies
et apoſtemata dura ſplenis alio; mebꝛoꝛuʒ
et conuenit vlceribo fraudulentis:et ſiſtulis:et
conſumit add itiones carmũ innaribe.¶ Etp
hibet lieri in cig corroſioneʒet cancrũ. Suceꝰ

autẽ eius diſtillat᷑ inaure cũ melle ct connenit

tinnitui ct ſurdiati et doloꝛi auniũ et abſier⸗

git ipſius ſurdicies et ericcat vlcera cius.vtia
ʒ eius ſpecies eſt ex rebo qᷓ mundilicant facicʒ

Et auſerũt ſcditatẽ cutis et velent pannum
et lent igines:ct moꝛſe ꝓpꝛic cum malle et ſliat

emplaſtrũ ex ea cũ melle:: ſtercoꝛe capꝛarm

ſuꝑ podagrã et ↄcuſſionẽ neruoꝛũ.¶¶ Et con⸗

uenit coꝛuʒ doloꝛibo et ſuppoſitio ſacta ex co
educit mẽſirua:et facit aboꝛſum:ct ⁊ꝛ ꝙ ſugat
ſerpentes ervermes venenoſos

Coapitulum. lxxx

Oloquintida. Johannes meſue.ca. ð
colloquintida. Colloquintida quaʒ ꝑ

tur in planta quam ctiam ſel tene vocant.co

in toto ambitu hoꝛtꝰ eius interſicit herbas

Et eſt quaſi venenum cis:vnde vocant eem

Arabes necem plantatũ.Et eius lolia ſunt am

pla piloſa. et extenduntur romi cius ſuper ſaci
m terre:ſicut extenditur cucurbita in terra ſu
per quam iacct.Duoꝛum eſt modoꝛum moſcu

lus et femina.et ex eis maſculus eſt ſuper queʒ

naſcitur:ſicutet lanugo:et ei grauis cum du⸗
ricie et aſperitate attinens nigredini. Etlau⸗
datur ex cis fſemina.et pꝛopꝛiehabens pꝛopꝛie
tates bonas vt ſit coloquintida groſia.ct qn⸗
ſo groſſioꝛ et leuioꝛ tanto melioꝛ:ct ſit alba la
xa leuis ct ccmplete maturitat is:cuius pars
eius intcrioꝛ ẽꝑulx oſa lata et alba et leuis ve
hementis albedinis. erum que nondi com
pleta in maturitate mala eſt.contriſiat emm
ſuſcipientem illam et ventolit atem cum vtfti⸗
cultate ſacit cet ſoluit ſuꝑerabundanter:cec ſolu

/

ſes vocant cucuibitam deſcrti:ã naſci

— — —

—

—.—

15
ge
ſai

00

48
em

aſ⸗
N
ig
ti⸗
u⸗

tione equcit ſanguinẽ. Et ſoꝛtaſſe interficit.⁊
cũ ſigiliat ex foto ge mine plantevt naſcat᷑ co

loquintida vna ⁊ illa ꝑnicioſa et mala imo eſt
venenũ.et cũ in tota regione nõ eſt niſi planta

eius vna ꝑ ſe naſcẽs ẽ mala.et q naſcit᷑ in terrꝭ
foꝛtibo ⁊ puluerulẽtꝭ:aut iuxta loca reptilium:

Aut in loc termarũ coloqntidas facti mioꝛcs

⁊ ſunt ſilr male.Que aũt naſcit in terr latis ⁊
grenoſis ⁊ liberꝭ eſt illa q̃ eligit.Et cũ extrahit
pulpa eius ipᷣa debilitat eaʒ. Tempus autem
collectionis eius eſt autumnus.: ꝓpꝛie dũ iaʒ
citrineſcit:et remoueĩ ab ea viriditas:calideẽ
⁊ ſicce cõplecionis intertio.Et eſt (ompoſita
ex pa rtibus igneis et terreis aduſius.⁊ eſt ſolu
tiua attractiua ſuperfluitatum. Attractiua ẽ
⁊ a remotis multũ:et eſt reſolutiua inciſiua ab
ſterſiua. Quattuoꝛ ſunt q̃ debẽt coꝛrigi ĩ ipſa.
Nocet em̃ coꝛdi ſtomacho et epati.⁊ eſt cõtur
batiua:ſubuerſiua viſcerũ:ſaciens oꝑationes
difficiles:et aperit oꝛiſicia venarũ aꝑitiõe ſan⸗
guinẽ fluere faciente.Et operat᷑ id vehemen⸗
tius qᷓ; aloes:⁊ excoꝛiat vias.E mẽdat᷑ cm̃ pꝛi

—

mũ et ſcᷣm nocumẽtũ ex ea miſcẽdo ci ex me⸗

dicinis coꝛdialibo ⁊ ſtomaticis ⁊ epaticis que

melioꝛare poſiũt ↄditionẽ eiꝰ:ſicut addiĩ ei ma
ſtix ꝓpꝛie ⁊ gallia ⁊ ſilia.Et emendat᷑ tertium ⁊
quartũ nocumẽtũ eius cũ rebus acqrentibus
ei viſcoſitatẽ ct glutinoſitatẽ et remouẽtilo ab

ea ſeroſitatẽ:⁊ cito eã lubꝛicare faciẽtibſicut

eſt dꝛagantũ ꝓpꝛie et bdelliũ ⁊ gũmi et maſtix
⁊ ſilia.¶ Et dicit Galie.Jiunt autem ex ea cet
laudando partes ſumendo eq̃les poſt fricatio
nẽ eiꝰ cũ oleo roſaꝝ pillule.et ſunt bone et ſa⸗

ne ad ea que opoꝛtet. Modus rectificationis

eiꝰ ſᷣm ꝙ narrauitfilius Serapionio. Inſun
dat᷑ pulpa eiꝰ in aq̃ mellis:⁊ ꝓpꝛie decoctionis
myrrbe:⁊ exſiccet᷑ poſt illud ⁊ terat᷑ vltima cõ⸗
tritione ⁊ admiſiret᷑ cũ aqua mellis pꝛedicta.

Modus rectificatiõis ciꝰ ex inuentionenr̃a.
Incidat᷑ in minutiſſimas partes cũ inciſoꝛioꝛ

inus luatur ſubtili inuolutioe cũ glurine dꝛa⸗
ganti aut bdelli:et exſiccet᷑ ct ↄterat᷑ pꝰilludvl

tima cõtritione.⁊ ſiãt trociſci cum pauco ma⸗
ſtice reſoluto in oleo roſarũ vel laudano.vel

cũ aqᷓ mellis.Hec em̃ ars facit illam ſine mole
ſtia.Et ſcias ꝙ de decoctiõe rem ↄpletã ſuſii
net. Et dicit ſiliꝰ Hqʒar. Nõ opoꝛtet vt mul⸗
tũ terat᷑. Ultima em̃ pulueriſatio excoꝛiat vias
⁊ venas.i¶ Et dicit filius Serapionis.Opoꝛ
tet vt perueniatur ad vluimũ pulueriſationis

eius.aliter em̃ vlceraret viſcera.Et mihi vide

tur ꝙ vltima pulueriſata frangi virtus a per⸗
mitione adiũctoꝝ ei:⁊ ꝑtraniit loca viſceruʒ

abſq impſſione nocumentoꝝ in ipſis.Et ſoꝛte

in a in ꝗᷓ nõ exqᷣſue ſit iltlud:ꝑs iñ ſenſataad⸗

hereuns in villis et inuolutionibo eoꝛ um apo⸗

ſicmat et vlcerat. Expelluntur autẽ nocumen

ta ipſius a coꝛꝑe accipiendo aqu paſiularum
cũ oleo de amigdalis vel oleo nucum aut aqᷓ
mellis cum oleis pꝛcdicti

BDyperationgs

¶ Johs. Weſue. Solutiõe educit flcgma et

humoꝛes v iſcoſos attrahens ip̃ᷣos a ꝓſundi⸗
tate mbꝛox.¶ Et dt Humaxy. Solunõe eti
am cducit colerã citrinã.et cius oꝑatio exten
quur ad neruoꝝ iũcturas.¶ Et dicit Dyaſco.
Hon cfficit oꝑationes in materis que ſunt ĩ
vijs de quib ſit curandũ et in materus q ſunt
in ꝓſundis locis diſtantib.¶ Et eius poſſe
magnum eſt in mundiſicatione cerebꝛi vel ner
uoxꝝ lacertoꝝ pulmonis et pectoꝛis.Et eſt me

tudinibo neruoꝝ oibo et venigini et deſcenſui
aque ad oculos Et eſt res magni iuuameti ad
aſma et aniiquã tuſſim:et ad dilatationẽ an⸗
belitus.¶ Et eſt eius oꝑatio virtuoſa ad do⸗

loꝛem iuncturaꝝ et podagram ſngidã et ſciati

cam ꝓpꝛie ſᷣm omnẽ modum adminiſiratiois
cius:et in criſicribaet collirijs.i¶ Et conſert co
lice flegmaticect inflatiue iuuamẽtum vliimũ
et bydropiſi.Et ſi ſupponatur in matnice occi
dit fetum. ¶¶ Et ſi ex eo cum aceto ſoꝛiifricetur
moꝛlea ſanat eã.et ſilrlepꝛã et elephantiam
¶ Et ſieuacuet᷑ qdð eſt in teſta eius ei impleat᷑

olco et buliat in cinere et inungantur capilli

denigrat eos et tardat caniciẽ.et ꝓhibet (aſuʒ
lorẽ eius.et cõuenit tonitui in ea Et ſiumꝑleat᷑
inaceto ſoꝛti et colluatur ex co os poſt bulliti

onẽ ipſius ſanat doloꝛem dentis.

Serapion auctoꝛi. Galieni. Sapoꝛ eius

amarus foꝛtis amaritudinis:et qũ ſumit᷑ non
facit operationẽ malã neq; periculoſam:quo⸗
niam vclociter egredit᷑.¶ Et qñ ponit in criſte
ribus cõuenit ſciatice et paraliſi ⁊ colice:⁊ la⸗
xat flegma ct humoꝛes crudoò ⁊ cñq; ſangui
nem.Er qñ ſit cum ca naſcale occidit ſenmet
pꝛouocat menſtrua.i¶ Erqñ ipſa cauatur ⁊ ex

trabunt᷑ interioꝛa eius:deinde inuoluiũ circa

ipſa lutũ et ponit in ipſa acetũ et caleſit ſuꝑ ig
nẽ:et fit cũ aceto oꝛis collutio:ct aufert doloꝛẽ
dentium. Et lit ſuppoſitoꝛiũ cũᷣ pulpa cius et
laxatventrẽ.E t dũ coloꝛ ceius cſn viridis:⁊ ipᷣa
eſt recens:et exirahit᷑ ſuccus cius et fricat᷑ ſuꝑ
ſciaticã eſt iuuatiua valde.
¶ Oyaſcoꝛi. Uirtus eſt i ſipurgatoꝛia obulo
vno accepto cuʒ mulſa nixio nitro et min ha

„ b 8&

dicina magna cgritudinũ coꝛũ ſicut eſt ⁊ olo
capitis antiqͥ et doloꝛ cranei ⁊ emigranea dif.
ſicilis:epilẽna e apoplexia.i¶ Etↄuenit cgri⸗

7„ ⏑ 3 „ OW D

R

—

Amcle cocto in modũ catapucie benepurgat
ipſe vero pile ſicce tunſe et mixte ?⁊ criſieread⸗
pybite ſciaticis medicanĩ.paraliticis ſilr pᷣſio⸗

lat.fegma ⁊ colerã veponũt. meſtruis iper=t

aAboꝛſum faciunt.doloꝛem dentium tollüt.
CLolliria exinde fiunt:q ſuꝑpoſita vẽtrẽ de⸗
ponũt.Uiridis autem ſuccus perunctus ſcia⸗
cicos curat.

N

.

Lapitulum. xxrxi)

Onſolida ca.deſimphito.Simphitli
¶t-id eſt conſolida.Et eſt maioꝛ et minoꝛ
De ſolida minoꝛi in ſequẽti capitu⸗
lo tractabit. Maior ↄſolida naſcit in locꝭ a⸗
ſperis.virgas hũñs ſiles oꝛigano ⁊ tenues ⁊ ca
pita ſicut ſhimum. virge lignoſe et odoꝛate et
dDulces in guſtu. et radix eſtilli longa ⁊ obrufa
groſſitudinẽ digiti bñs.Eſt aliud ſimphitum
qð pictenũ vocãt.haſtã habet aſperã ⁊ longã
duoba cubitis anguloſam:abintus inanis eſt
in qua ſunt ſolia aſpera et anguſta ⁊ oblonga
ſicut bugloſia.habet etiã ipſa haſia angulos
in quibusſolia naſcunt᷑.Roꝛes ſunt illi mellini
ſemen habet ſuꝑ baſt am ſicutflãmos.Haſta
ct frute hñt pulueri ſile.qð cum carni applica
tum fuerit pꝛuriginẽ facit. Radix eſt ei coloꝛe
nigra:que cum fracta fucrit alba apparet et
muſclaginoſa. ct iſta eſt conſolida maio:

ℳ

OPperrationts

¶ Radir conſolide maioꝛis trita et bibita es⸗

tumoꝛes ſpargit.i¶ Et cũ folijs cathaplaſma⸗

tibns adbibita oĩa ſimiliter facere poteſt
¶ ulneribo paracoleſimfacit camnesinciſas
fruſisin cacabo ma as inſe glutinare facit

„
„*

¶ VOnſolida minoꝛ. allenus. vii.im.

far. ca.ſimphitũſᷣm tranſiationẽ gre⸗
WEcam inquit. Conſolida minoꝛ ex con⸗
trorijs conſtat virtutib:. Habet em̃ quid ab⸗
ſterſiuum:quo contentũ intoꝛace et pulmone
pus expurgare natũ eſt. Habet autem quidt
congregatiuum quo ad ſan guinis eductiões
iuuat.E tcõtinet vltra boc humiditatem q̊n⸗
dã calidã non immoderate ꝓpter quã et dulce
apparet et guſtantibo et delectabilẽ odoꝛatũ

OHperationes
Inſiticuloſuʒ eſt cũmaſticat.Et aſperita
tes in arteria ſanat. Scom mixtionẽ vᷣo que
ex oĩbo pᷣdictis vᷣtutiba ſimulet dyaſoꝛare ſuſi
ciens ẽ ⁊ colligere ct cẽſiningere coꝛp?.¶ Erp
pterea intinalibo heinis apponi ⁊ ad cui

moptoicis medeiur. Conquaſialiones relicit

RD

8

1
ſcit
a

ſuet

De Herbis

ſionẽ ⁊ ſciſſiones cũ oximelle bibit. Quicunq;
vero ad diſſinteriã ⁊ fluxũ rubeũ coq̃ntes in vi
no dant. vt ſiccante ⁊ ↄgregante vtunt᷑.⁊ qui
cunq; ad nefretica vt purgante et madente
¶ Simphitũ aliud ma gnũ ſue eſt virtuti pᷣdi
cti:nõ tñ guſtu oulce:neq; odoꝛifem olfacien
tibus apparet:ſed ſᷣm hoc abſcedita pᷣdicto.
Scõðm vero qð viſcoſitatẽ quandã ⁊ moꝛda⸗
citatẽ habet quodaãmodo ſiłr exiſtit. ¶tuntur
autẽ co in omnibus quibuſcũq; ⁊ pꝛius dicto
¶ Dyaſcoꝛides.Cõſolida minoꝛ elixa in mul⸗
ſa pulmonẽ purgat.rejcientiba ſanguineʒ ⁊ ne
freticis cũ aqua medetur. Radix cum vino co
cta et bibita fluxum mulieris diſtringit.⁊ dil⸗
ſintericis opitulat.cum oꝛimelle data conq̃ſ
ſationes et doloꝛes lateris ſaluberrime curat.
maſticata amput at ſitim.aſpꝛedinẽ fauciu mi
tigat.vulneri recenti paracoleſim facit.
¶ Conſolida ſᷣm Pliniũ auctoꝛitate vel opi⸗
nione multoꝛũ diuino miraculo curat et rum

pit antracem intra duoslapides trita.

Capitulum cexriih

herba ſilis pentaphilon:niſiquia habz
Vſeptem folia vtrimq; piloſa.et ideo vo
catur eptaphilon:cuius radixẽ rubea et toꝛtu
oſa ſimilis galange:ſed non habʒ acumẽ.flos

eius auroſus.et ipſa iudicatur frigida et ſicca

8 Onſolida rubea ſiue Biſtoꝛta. Et eſt

intertio gradu. Sed notãdũ ꝙp eſt ſpecies bi
ſtoꝛte hñs folia ſilia lappacio acuto:niſi quia

coloꝛ folioꝝ ex vno latere eſt celeſtis:et ex alio

viridis.fos eius rubeꝰ et radix rubea:q ab ali
quibo vocatur bardana minoꝛ:et ab aliqbus
lappa minoꝛ.irtus eius in oĩb ſicutyirtus p

me ſpeciei ſed remiſſioꝛ.

Dperationes

4 Cõſolida nubea ſiue biſtoꝛta habet virtute

⁊ſolidãdi et ↄfoꝛtandi ↄceptũ.i¶ Contra diſ⸗

ſurniam detur puluis biſioꝛte cũ ſucco planta
ginis.ad conſtrin gendũ menſtma fiat fomen
tum ex aqua pluuiali decoctionis pulueris eiꝰ
vel ex duabus partibus eius.et vna ſpice ſiat
puluis qͥ aſpergat᷑ ſupꝛa ventrẽ ipſo pꝛiꝰ mel⸗
le calido emplaſtrato:⁊ iuuat conceptit.

¶ Ad ↄceptũ iuuandũ fiat emplaſtrũ ex pulue
re eius ⁊ alijs ſpecieb aromaticis.Puluis eiꝰ
vulnera conſolidat. ¶ Contra vomitũ ex debi
litate et furoꝛe colere puluis eius conſiciat᷑ cuʒ
albumine oui et coquatur ſuꝑ regulã et detur

.

patienti. ¶ Halie. Radix eius eſt abſterſina er E

vrinatiua et calide cõplexonis.

rOndros apud grecos duo kcat. Haʒ
(Nkan riſum. Cñ reſpõdens mihi grecꝰ⸗
MWinterroganti quid eſſet condros dixit
—iih

furſur farine Item condros exponit᷑ quodeſt
aliqua cartilago.ſiłi cõdros eſt genus frumẽ⸗
ti. de quo Dyaſcori. Condros ſunt eius due
ſpecies. In vna inuenũ vnũ granũ: et in alio
duo grana:⁊ quodlibet ipſoꝛum eſt ſtameru⸗
la et maioꝛis nutrimenti q;oꝛdeũ:boni ſapo⸗
nis.⁊ panis qui ſit ex eo minus eſt nutritiuꝰqᷓ;
ſit ex frumento.Et ſpecies in qua reperiunt
duo grana eſt plus nutritiua q; nſum: ⁊ ma⸗
gis conſtrictiua ventris ⁊ melioꝛſtomacho

Hoperationes

¶ Halie.li.i.de alimentis ca.ð condro. Genꝰ
frumenti eſt condros ſufficienter nutritiuũ vi⸗
ſcoſum habens chimũ. NHoc vocatur in libꝛis
de arabico tranſlatis candaruſium. Et apud
Auicenn am condaros et candaruſio ꝛc.
¶ Gal.viij.ſim.ſar.ca.condros.Eſt quidẽ op
timus cibus ſicut et triticũ:ſed nõ eſt pꝛeſentꝭ
negocij de cibo determinare vt farm acũ vero
emplaſtice eſt virtutiscõplexionis vero ſilis ẽ

frumeto.plus illo vilcoſioꝛ et nutritioꝛ.eſi plꝰ

iülo ſiccatiuum ꝓpter cõmixtionẽ ſiccantium
farmacoaꝛuu
¶ Dxyaſc.Condros conſtrictiua eſt qñ ipſum
coquitur cum aceto:⁊ ſit linitio cũ eo.et eradi
cat ſcabiem vlceroſam:⁊ eradicat vngues ſciſ
ſos.¶ Et curatfuiulas que ſunt inlacrymah.
et qñ adminiſirai in pꝛincipio earum:⁊ fit ex xꝭ
coctione eius dliſtere.Et eſt iuuatiuum vlceri

Capitulum. cxxxvj
c Onges. Sera. li. ag. ca. condes auc.
— HBal. Illud quod ex eo adminiſtratẽ

radix ipſius.virtus eſt calida ⁊ ſicca in.iiij.gra
du. UVñ iſia medicina vtunt᷑ lauatoꝛes lane:et

ad faciendũ lanã lenẽ ⁊ pulchꝛã qñ fumigant

ipᷣam cũ ea:⁊ eſt nota.Radix eiꝰ eſt acuta:⁊ in
foꝛmaſua lõga ⁊ rotũda.¶ Dyaſcoꝛides vo⸗
cat᷑ ißam ſtruciũ a macro obſtruciũ.qð quidã
radicẽ elleboꝛi albi putãt:co q; ſiernutamẽta

mouet vt ipᷣm licʒ falſo.ꝓqͥ macer ſternutame?

tũ puluis ꝑ ſe mouet einariboinieciꝰ vererro
nõ ſegniꝰalbo.ielleboꝛo.¶ Gal.xiij.ſim. far.
ca.de ſtrucio.ſᷣm trãſlatõeʒ grecã. Strucij ra
dicemaxie vtunt᷑ acri qͥdẽ exiſtẽte.m guſtum
ca.⁊ ſic.ᷣm cõpiexionẽ ex q̃rto fere gradu.

Ppprrationes.

¶Dyaſcoꝛides. E paticis tuſſientibo etoꝛto⸗

noicis medentur. Mo:bo regio vtiliter adhi⸗
bentur cum lacte nanbus infuſe.cum melle
coclearium vnum acceptum ventrem mollit.

cum panacis ⁊ caparis radicibus accepte et
bibite calculos veſice frangunt et excludunt.

Scliroſim ſplenis ſpargũt ¶/ Cõdes matrici
gappoſitũ menſtruis imperat:aboꝛſum ſacit.cũ
polenta ⁊ aceto poſitum lepꝛam tollit.
¶ Puſtulas cũ farina oꝛdei impoſitũ limpidat
Collirijs mixtũ caligines oclie detergit. Me
dicaminibo neceſſarie miſcetur. ¶ Tniũ lier⸗
nutamenta pꝛouocat.cũ melle tritum et in na⸗

ribus miſſum caput purgat. ¶ Sera.de pꝛo⸗

pꝛietate radicis eius eſt ſi accipiatur quod ab
ſcindit flegma et melancoliam groſſam:et re⸗

ſoluit ventoſitates.¶ Galienus. Radix cius

eſt abſter ſiua et vꝛinatiua. mouet ſternutatio⸗
nes ſimiliter alijs quecunq; amara ſunt guſiu

colide complexionie.

4 Item. Dyaſcoꝛides facit ſcmotum capitu⸗

lum de ellebero a condiſi. Ham condiſi vocat

ſtrucium: aiens capitulo de ſirucio.Lanarij
vtuntur ad ſlumigium lane:co q; limpidat la⸗
nam. Radices ſunt rotunde et oblonge: que
ſi bibite fuerint diuretice ſunt et calide.
¶ Plini.li.xxiiij.Cõdes ſiue ſiruciũ.i.herba la
nania ouiba datꝗ ieiunis fac abũdãtiã lactis.
¶ Platearius. Strucios id eſt agreſiis cauli
culus ca.⁊ ſic.in.ij.gradu.Succus ac ſemina
ſoliaq; cõpetunt vſui medicine.Cũ inuenii re
ceptio cauliculi ſemen caulis agreſlis debet
poni.Ei aũt ipſa ſolia debent poni.
¶ Succus ita debet pᷣparari.qolia conteran

tur: et ſuecus expꝛeſſus ad ſolẽ deſicceur per
bienniũ durat. ſolia viridia poni debẽt in me⸗
dicinis ⁊ in vnguentis. Uirtutem habet dil al

uendi ⁊ extenuandi⁊ diureticam.

1

J

l⸗
ai 9
nns
ine
bat

n!

lal

⸗ —

Oriandrũ. alladius li. ij· E oꝛiãdrũ
8 a menſe Marcio ſerit vſq; in octobꝛẽ.
nat ien inguẽ ſed ⁊ macro ſola

naſcit᷑et eius ſemẽ qð vetuſtius fuerit melius

pucatur:humoꝛe delectatur ⁊ ſatũ bñ cũ olere

quocũq; naſcit᷑. Sera.li.aggre.ca.dyaboꝛa:

ideſt coꝛiandrũ auc.Gal.Subſtantia eius eſt
terrea ſubtilis.⁊ eſ cũ hoc in eo aquoſitas te⸗
pide vᷣtutis non pauce quantitatis⁊ in ſapo⸗
re eius neutatet amaritudo:Et virtus
eius eſt q̃ abſterg
far.ca.de coꝛiandro.Uirtꝰ eius pma eſt vᷣtus

t 2 reſoluit. Galienꝰ vij. ſim.

calida.Uñ Dyaſ.Infrigiditatiuam dicit hãc
herbã nõ recte.cõpoſita auũt eſt ex cõtrarijs v⸗
tutibus:multũ quidem bñs amare ſubſtantie

que indicat ꝙ ſubtiliũ partium eſt et terreſirꝭ
non modicũ aũt habens et aquoſe humidita⸗

tis vel tepide ſᷣm virtutẽ.habet autẽ ſtipticita
tem nõ modicã in quiba omnibus operat᷑ qui
dem varie omĩa q̃cmq; Dyaſ.ſcripſit.ſed pu⸗

to ſic euſtere ſicut ſi mox ᷣm pncipia pla gatis
vel qnaliteroamq; percuſſis in aliq̃ particula
tumoꝛ linidus vel niger fieret.trigida putare⸗
tur paſſo eſſe et egere dyaloꝛantibo et calefa⸗
cientibfarmacijs ᷣm eundẽ puto modũ.ſitrã
ſcẽderit aliqñ calida diſpoſitio ad frigidaʒ ob
liuiſcenduʒ ẽ pꝛioꝛis nõ iãdum vero alio ſco

De Herbis

noĩe. Cel ſinomen voluerie permutare ſed fa⸗
cere ſicut qͥdã qͥ alia quidẽ pncipij:alia ᷣo de
clinationis ſcribũt auxilia.non aũt opoꝛtet fri
gida eſlimare eſſe declinationis farmaca.Cõ
cedendũ em̃ eſt heriſipilã noĩinare ſi qͥ volue⸗
rit hmõi diſpoſitionẽ nõ tñ ca.vocareeam P
mittendũ qñ depᷣſſa ẽz remiſſa, nequaq; ergo
tuc ꝗðᷣ auxiliat᷑ ei inrrigidatiuũ eſſe putemꝰ ſi⸗
cut Dyaſ.vt coꝛiandruũ.qm̃ cathaplaſmatum
ſyt ipe ait) eũ pane.vel etiã cum alſitis.ſanat

heriſipilã. certü eſt heriſipilam q vtiq; inflma
tiua eſt nunq; ſanabit cum pane coꝛiandrũ:ſʒ

Eid qð infrigidat. Jam ꝓpterea et nos in ante
rioꝛibus ſermonibo qñ cum detemminata expe
rientia ꝓbarecuiuſlibet farmaci virtutem po⸗
ſtulad amus. ſimplicem em vt poſſibileeſt ma⸗
ime potionẽ eligere conſulebamus.plurimi

autẽ medicoꝛũ neq; quecũq; plurime egritudi

num mox a pᷣncipio inuadũt cõpoſita noſcũt.
neq; quoniam alia paſſio eſt heriſipila certa.
alia vero vocatur ab omnibus nobis iam cõ⸗

ſuete et ab antiquis flegmon.alia autẽ in me⸗
dio qᷓ; multe. Hec quidem et vt vtiqʒ; dicat qͥs
heriſipila flegmoſa Hec autem velut flenmo⸗
nes quidẽ heriſipilatos inuenies:aut velut fle
gmones aſiquando et neutrum pꝛedominãs.

At vero ⁊ ydemaſcoſus quãdo apparet ſicut
et heriſipilas.ſicut ⁊ alios ſcliraſus.Unde de

compoſitis omnibus non modica haberetur

multitudo.latius vero in quibuſdam alijs di⸗
ctum eſt de his Et in libꝛis terapentice metho
di dicetur.et nunc eſt de cis neceſlanum me⸗
moꝛari ꝙ etiam heriſipilam nunq; pꝛedictum
ſanabit cathaplaſma.voco autem certam:qñ
a colerica humiditate repieta ſuerit particula

quoniam autemlonge abinſrigidado eſt co⸗
niandrum. licet tibi ex hbis que ſcripſit Dyaſ⸗

coꝛides addiſcere.Scrofulas cnim ait diſſol
uere.quoniam nullum autem infrigidaniium
farmacoꝛuʒ ſufficit diſſoluere ſcrofulas.neq;
em̃ puto Dyaſcoꝛidem dubitare multa quidẽ

ſcribentẽ ſcrofularuʒ ſanatiua omnia vero cõ

coꝛdantia et calida cõplexionibus et dyaſoꝛe

tica operationibus exiſtere.

Hopperationes
¶ Oxaſcoꝛides ca.coꝛion.ideſt coꝛiandtũ om
nbus eſt notum. Cirtus eius eſt fnigidũ tritũ
et in cathaplaſmatibus redactũ cum poleta.
et panetriticeo mixtum et impoſitum. Jgneʒ

ſacrum extinguit. ¶ Tumoꝛes igneos tollit

mclle addito:et vna paſſa impoſitum epimeti
das et tumoꝛẽ teſtium ⁊ carbunculos curat:⁊

collectiones compeſcit cuʒ ſaba frixa mirtum

i üi

. £☚

Tracttatu.

ſcyofulis et puſtulis p̃ſtat effectũ. ¶ Samnẽ ei⸗ m .
bibitu cũ dulcoꝛe lũbꝛicos extiguit.genitalia cenne.li. .ca.de coꝛiandro.

i. ſemina viri decreſcere facit. Ham ſi multuʒ

acceptuʒ fuerit ſemen ſenſus hoĩs hebeteſcit:
aut citius infert necẽ.Uñ non dʒ quiſq; vſum
eius frequẽtare.¶ Succus eius aceto mixtus

gaut ſpume argenti et ceruſe et vino:oẽs puſtu
las et caligines ebuliẽtes etinguet. HNic ſuc⸗

cus viſcide eſt vᷣtutis reſtringit et refrigerat.et

ideo ꝓpꝛie ad ignẽſacrũſacit licut et ſolia cius

c(ciũ ſucco maligranati:et oleo in potiõe permi⸗

xtũ aĩalia intraneis permixta ignita perſequit᷑.

Semẽ eius ex aq̃ potatũ ſolutionẽ ventris

abſtrigit.mirũ eſt qð xenocrates tradit ſivnũ
ſeminis granũ femina biberit vno die eimen
ſtrua ↄtineri ſi duo et totidemiã diebq̃t gra⸗

na ſumpſcrit.¶ Sera.Coꝛiandrũ diſtillat᷑ in
oculum: et cõfert doloꝛi eiꝰmagno cum lacte
mulieris.Et fit emplaſtrũ cũ eo ⁊ abſcindit hu
moꝛes deſcẽdẽtes ad oculuũ.i¶ Et idẽ auctoꝛi.
aben meſuay: Quando tfoꝛreſcit ſemen coꝛiã
ri ſtringit ventrẽ.et abſcindit fluxũ ſanguis:
qui eſt ab interioꝛib.et bibũtur de eo duo au⸗
rei cum.iijqʒ.et dimidia ſucci plantaginis ſiue
eo ꝙ buliat.et ſi ẽ fluxus ſanguinis ab interio
ribusmembꝛis curat᷑ſi ponat᷑ſupꝛa locum flu
xus.i¶Et idem auctoꝛitate albugeric.Loꝛian
drũ eit frigidũ nartoncũ inducens ſimcopim

et ſtupoꝛẽ:et eſt toxicum:quoniã odoꝛatũ cõ⸗
gelat:⁊ pꝛohibet ſumoſitates aſcendere ad ca
put.et ideo cõſert ſode ⁊ ebꝛietati.et abſcindit
fluxum ſanguinis:et ſtringit ventrem

Etidem au-Aicrancn- onandtii ppibet
fumolitates aſcendere ad caput et ad ccrebꝛũ

et ꝓpter hoc ponitur in cibis epilenticoꝛũ:quã
a ſtomacho
¶ Et idẽ auc.Alcauʒi:quãdo coꝛiandrũ ſiccũ
infunditur in aqua eius cuʒ zuccaro abſcindit

do cauſe epilentie ſunt vapoꝛes aſcendentes

virge erectionẽ et deſiccat ſperma
Etidẽ auc.Raſis Si bibantur. .iiij.deſuc
co eius recentioccidit:⁊ abſcindit fluxumſan
guinis a naribus quando odoꝛatu
¶ Et idẽ auc.Humax.in libꝛo permutatõnis
Dixit: pillule Galieni ſunt ei ↄtrarie.Dyaſ.

vero cõtradixit ci cũ ſq Galienus ditit:q; co⸗
riandrũ declinat ad caliditatẽ quomiã maniſe

ſium eſt ipſuʒ eſſe virtutis ſrigide.Et ex dicto

ſuo qñ ſumit᷑ ſuccus eius occidit

¶Etidẽ auc.habir. Coꝛiandrũ recẽs eſt moꝛ

tificatiuũ: congelatiuũ::ſi homo vtuur co m.
tũ.Cel potũ aque eius eſt toxicũ.⁊ ſi ponatur

aqua eius cũ aliqᷓ ex alijs hei bis ⁊ qñ cũ aqua
eius liniũtur apoſtemata ſanguinea aut cole⸗

rica contert et exiinguit coꝛum infiammatio

us

nes. O mnia pꝛedicta etiã ſunt de mente Aui

Capitulum. exxxviij.

y/Orea arboꝛ ſiue cranea. Dxaſco. ca
CKoꝛnea ſemen et fwctũ habet ſimilem
oliue:ſed paulo oblongiꝰ et viride.Et

vocatur grece carmu.qð cũ maturatuʒ ſuerit

obruſum habet coloꝛẽ bonũ in ſe habẽs ſopo

rem ſiipticu meſt.et ideo diſſolutionẽ ventris

et diſſintericoscurat.et cũ in dulcoꝛepoſitũ

ſfucrit manducari poteſt quomõ oliue conciũ⸗

tur cũ ſale frigida eſt ⁊ ſica

¶Dxval. Duius lſolia cũ ligno ſuo in ſoco miſ
ſa ſudationem reddũt que illinita ʒernas opti
meſanaggtt:
¶Palicnus.ij.decibis ca.de cibis ſilueſinibꝰ

Coꝛnu vero ⁊ bati et glandes et ceteriſructꝰ

ſilucſires modicum nutritõnis habentcacho
chimi ſunt.Et mali ſiomacho et indelectabi⸗
liſlimi.poꝛcoꝛum vero eſca etiſtentes non do⸗
meſticoꝛum ſed inmontibus moꝛantiũ:ab ip⸗
lis em ꝓlimũ hñt alimentũ.i Et idẽ.vij.ſim.
far.ca.cranea.Lranee aꝛ boꝝ fructꝰ ſupticus
cſt ſufficienter eſibilis exiſtens.q circa nullum

79
⸗
ſd

i
llt

o

i

—
7 *.
.
.

BDe Herbis

mirabile attrabere et foꝛtiter detinere eũ ven⸗
trem ſicut et meiſpila.fſolia vᷣo et germina pon

tica guſtu ſunt:⁊ ſiccant foꝛtiter:vt et maxima

vulnera conſolidare poſſint ⁊ maxime ditroꝛũ
coꝛpoꝛum.paruis vero vulneribyvel mollibus
coꝛpoꝛibo contrana magis ſunt.tendunt cm̃
bec ſiccatiua plus vecente.

Capitulum. arrix

Oꝛdumenum. Dyaſcoꝛides capitulo

Neſt que naſcitur in Sicilia.eius frutex
eſt ſarmentoſa:ſemen habens rotundum:⁊ du
plex ſidit ſunt fabe:viſcidũ et odoꝛatũ.

Hperationes
¶ Draſ. Semen eius ſi bibitum fuerit puo⸗
cat vrinam et menſtrua. Succus eius virge⁊
ſeminis tribus obulis bibitus cuʒz dulcoꝛe die
bus decem nefreticis medicantur.
¶ Radict eius tunſa et vt dectuaniũ compoſi
ta toꝛacis cauſas mirifice curat.Plimus.Ra
dix eius potata lapides frangit.

Coapitulunnrl

coꝛdilion:id eſt coꝛdumenum. Herba

¶‚Oſtus. Auic. li. ꝗ capᷣ. de coſto Eoſti
8 ſpecies ſunt tres. Unaearũ eſt arabi⸗
Vca. ⁊ eſt albus leuis ⁊ aromaticus.Et
ſecundo eſt inda qui eſt miger leuis:⁊ ille ama⸗
rus eſt.Et tertia ſpẽs grauis odoꝛis qͥ noinat
garioſilatꝰ.Bonꝰ aut coſtue falſificat᷑ cũ roci
cibo cnule duris:et ꝓpteres non moꝛdicat lin⸗
guam:neq; habet odoꝛẽ ſoꝛtem. Melioꝛ eſt i
le qui eſt albus recensplenus nõ coidſue:ne
e fetidi odoꝛis.neq; moꝛdicans vcl leceno lm

ℳ

guã.deinde yndus niger lenie:ct niger abemi⸗

us.et melioꝛ eſt marinus ſubtilee habens coꝛ
tices.E ſt ca.in.ij.ſic.in.ij. In ipᷣo eſt qualitas
amara et acris valde ⁊ caliditas et acredo a⸗
deo q ipſa v lceret.Dyaſ.capᷣ.coſtus vtilis eſt
arabicus.E ſt autẽ eligendus cibus letis cum
odoꝛe plurimo Secundus eſt yndicusqͥ groſ
ſioꝛ eſt ⁊ niger et leuis vt ſerula.Teriius ẽ ſy⸗
niacus pomiere grauis et coloꝛie buxei cũ oco
re ſiiptico et moꝛdaci ſapoꝛe.habet quidẽ ali⸗
quã amaritudinem et plus acredinẽ ca partici
pans qualitate vt extrahat.Paulus ca.de co
ſto.oſtus eſt ca.et ſic.complexionis in ter⸗
tio gradu. .

PHyprerationes

¶ Auicenna. Lonucnit omni men bꝛo

quod ii bibet całkſactiom:e vt e co attra⸗

J—

K

⁊ ille qͥ eſt amarus exiccat vlcera humida.
¶Et ↄuenit mollificatiõi neruoꝝ et attritioni
lacertoꝝ:⁊ eſt bonꝰſciatice.et emplaſtrũ ex eo
ↄuenit litargie:⁊ ↄuenit doloꝛib pectoꝛis.
¶ Et ꝓuocat mẽſtrua bibitꝰ et ſuſumigatꝰ in

traiectoꝛio:⁊ interficit fetũ:et ꝓuocat vꝛinã:et

extrahit aſcarides ⁊ vermwes.
¶ Et dat vires ad coitũ:⁊ ipſe ſupponitur ad

doloꝛes matricis:et conuenit doloꝛi matricis

fri.bibitus et ſedẽdo in decoctione eius: ⁊ mo

uet naturã quãdo bibit᷑ cũ vino.et ipſe nõ dat

vires ad coitum niſi ꝓpter humiditatem ſuper
flu am inflatiuam que eſt in ipſo.
Et couenit rigoꝛi linitus cũ oleo ⁊ cõuenit
moꝛſiboibus ſq; moꝛſui vipere ⁊ alijs moꝛſi⸗

bus qñ bibit cũ vino aut abſinthio.loco eius

ponitur piretri:medietas ponderis ipſius.

¶ Dyaſ.Coſtus cũ oleo tritus ⁊ coꝛꝑiꝑunct⸗
cũ reba ſtipticis ſubuenit. Si aũt ante acceſſi⸗
onẽ ſic vngat᷑:rigoꝛẽ in periodica febre:⁊ quar

tanã amputat ac etiam par aliticis et ſciaticis

¶ Unctus extrahit humoꝛẽ de ꝓfundo.in po⸗

tione vero:qꝛ virtus eſt ei calida diuretica.mẽ

ſirua puocat peſſarijs adiunctus idẽ voloꝛẽ

matricis mitigat moꝛſibus venenatis bibitus

ʒ.ij. opitulatun cum vino et abſinthio doloꝛẽ

ſtomachi et infigtionem:et tota eius vitia cõ⸗/
peſcit: ventrem ſtimulat.

¶ Eũ vino dato lübꝛicos latos deponit cũ a

qua pot at oleo mixtꝰ.⁊ fricatiõi adbibitꝰ toꝛ
pente frigoꝛe calefacit:eadẽ vnctione ⁊ parali
ticos curat. reumata et ſpaſmata ⁊ doloꝛẽ la/
terũ ſanat.cũ aqua mulſa tritus ad efialas fa
cit.melli mixtmacłas in facie natas detergit.
malaginanbo ⁊ anridotis neceſſe miſeetur.
Adulterat᷑ aut cõmixtꝰ cũ enule maioꝛibus

radicibo:ſed facile intelligit᷑ cũ necodoꝛẽ coſti
habeat nec ſapoꝛẽ moꝛdacẽ. Hã comeſtus vi
res habet acres ſtringẽtes ⁊ calefaciẽtes.
Serapion auc.Galie.Eoſtus ↄuenit rigo
ribofe.q linit᷑ cũ eo ⁊ oleo coꝛpuſ.⁊ ↄuenit ſci⸗
atice ⁊ paraliticis ⁊ oibus in quibocalefacere
opoꝛtet aliquã coꝛꝑis particulã vel de ꝓfüdo
ad ſuꝑſiciẽ attrabere aliquẽ buinoꝛem.

¶ Pꝛopter eandẽ aũt cauſam ꝓuocat ⁊ men⸗
ſirua ⁊ vꝛinam ⁊ conlert ad contritionẽ lacer⸗

toꝛum et ad doloꝛem lateris:et interſicit alca⸗
rides pꝛopter amanitudinem.

¶ Et quando linitur cũ aqua et melleſuꝑ em⸗/

petiginẽ mundiſicat eam:⁊ adiuuat ad ubidi⸗
nem.quoniã elt in eo de humiditate inflatiua
ct venoia quado ſumitur in potu cum vino.

Capitulum. cxIj

Taltatus

batur humoꝛ ex ꝓfundo. A bſtergit pannũ qn
ns linitꝰ cũ aqua ⁊ melle. In ipᷣo eſt vlceratio

Wvmes.i.coʒula.Clirtuseoꝝ eſt frigi.⁊ bu

8 ʒula. vel melaperſica fructus iſte eſt

mi.in.q.gra.Ha ꝓpoꝛtionant᷑perſicis.

¶ Etidẽ aue.Alcanʒi Laxãt colerã ⁊ generãt
bũuũoꝛes groſſos.Et idẽ auct. Raſis. Quidam
patiebat᷑ fumoſitates ab aliq̊ humoꝛe exiſtẽte
inſtomacho ſuo.et dedi ſibi alib vicbus de
criſomolis.i.coʒulis recẽtibo:⁊ ſedatus eſt ille

fumus.E t ego nõ credo ꝙ reperiatł cibo aliqͥs

frigidioꝛ et magis iuuatiuus ſtomacho cali⸗

do q;ipſa ⁊ iõ faſtidiũ tollũt¶ Aui.li.ij.ca.ij:

de criſomulis. Melioꝛaſunt armena.nõ em̃
cito aduenit ei coꝛruptio et acetoſitas:etcum
ſumunt᷑ criſomula.opoꝛtet vt accpian maſti
cis et aniſi equaliter.ʒ.i.vſq; ad.ij.cũ vino pu⸗
ro autvino de paſſis parũ et mellis ſunt ſri.et
hu. in. ij.⁊ olen nucleoꝝ eoꝝ eſt ca.⁊ ſic.in..7.
; Eoꝛuũ humoꝛ ẽ ſacilis putrefacnonis ⁊ coꝛũ
infuſio ſedat ſitim.i¶Et criſomula qͥdẽ ſunt cõ
ueniẽtioꝛa ſiomacho q; ꝑlica.⁊ armenañ coꝛꝛ

runpunt᷑ in ſomacho:neq; aceſcunt velociter
ex eis vero que expellunt coꝝ nocumentum cſt

v*

de

bch
zaba

icam
hete
wsde
cſile
vdli⸗
00
ie h
hiñ
auum
emali
obu
tſi4
ne,
gtl
ſunt
nane
coai
tn

4

vt pmo ſumatr aniſum et

maſtix cum miua aut

vino depaſſis et conſiciantur cum melle puro
olcum nuclei iploꝛum etiam confert emoꝛroi⸗

dibus. grauant criſomula pꝛopter velocitateʒ
ſue putreſaclionis.veꝝ inſuſio ſuccoꝛumↄtert

febꝛibus antiquis.¶ Johannes meſue in an

tidotario ſuo. Oleum de criſomulis ſedat do

loꝛem ani et emoꝛroidaruʒ:⁊ reſoluit tumoꝛes

vlcerum et impedimentum lingue et doloꝛes

aurium. Rabi moĩſes idem vutt.

‚O tula fetida vel oculus bouis. Sera.
8 l. aggr. ca. bichar auc. Dyaſ. Bichar
Wvigdeſt cotula habet ſtipitẽ mollem ⁊ fſo⸗
lia ſimilia ſoljs maratri:⁊ flos eius eſt citrinꝰ
plus floꝛe camomulle ſimilis floꝛe cotule.et iõ

nominant eã hoc nomine.A&t idem auc.Gali.

acuitas et moꝛdicatio ſunt in ea plus qᷓ in ca⸗

momilla.et reſolutio eius eſt amplioꝛ reſolu⸗

nione ipſius.Pyal.ca. butalmos fm manſſati
onẽ nr̃am butalmos.i.cotula.Herba eſt mol⸗
lis.cuius folia ſunt tenuiter ſciſſa maratro ſi⸗

milia. et caulis eius mollis:naſcens circa mu

ros ciuitatis:floꝛes citrinos habens ct vehe⸗

menter ſplendentes:ac in oculoꝛum ſimilitu⸗
dinem rotund os. Unde et nomen trait floꝛi⸗

bus camomille ſimiles.et illa herba que voca

tnur lingua noſtra pucida vł cotula ſetida:Eſt

Capitulum. cxlij)

De Herbis.

alia butalmos hñs folia coꝛũãdro ſilia:naſc

iuxta muros ciuitatis cuiꝰ fioꝛes ſunt extoto
citrini.⁊ iſta ẽ ha ba q̃ vocat᷑ in lingua nr̃a o⸗

culus bouis vel cotula Gal.vi.ſim.ſar.ca.Gu
talmũ ſiue ſemen incoꝛruptũ vel oculus bom⸗
nus.vel cotula fetida.noiatũ quidẽ ẽ ita a fio
rib⸗ qͥ vident᷑ ſᷣm figurã ſimilani oculo bouis.

fm coloꝛẽ vᷣo ſimilis eſt artemidi.magis aũt
et multo acrius elt ob bocmagis dyaloꝛeticũ

vt ſanet duricies cõmixtũ cocoto

BPbprrationes

¶ Dxaſ. olia eiꝰtrita et cerotꝭ addita puſiu⸗

las ⁊ duricies apᷣatum ſpargit:⁊ ſi floꝛes ceus
terunt cũ croco.¶ Affirmant aliq ꝙ ſi poſt la
nacrũ ⁊ balneũ cundẽ qͥs bibcrit bonũ coloꝛẽ

A

B.

reſticuet et facit ißm vomere et maxime arcua

to moꝛbo infectos acris eſt:et ideo dyaloꝛeti

ca et ꝓpterea ſchetemata ſoluit cuʒ ceroto tirſi

cius in cihum ſumuntur.i¶ Aui.odoꝛciꝰ con⸗

fert ventoſitatibo groſſis in capite.

Capitulum. cxliif.

⸗”⅜nGÜy‚’‚Otula non fetida.vel oculus vacce.et
8 habet floꝛes nigrosᷣm antiquam trã

vſlationem.

Hyhprerationes

¶ Dxaſcoꝛið.ca.Gutalmos Quetranſlatio

coꝛrupta eſt.quoniam Serapion exverbis

Trattatus

Dxaſcoꝛidis ſᷣm aliã trãſlationẽ. Oyaſcoꝛides
Dicit q hʒ fioꝛes citrinos ſiles fioꝛibus camo⸗
mille:ct hoc verũ eit.Na et traſlatio quã alle⸗
gat Sera· Butalmos haſtã eijcit mollẽ. Jo⸗
lia maratri ſilia floꝛẽ mellinũ hñs ſicut ãtimꝰ
⁊ maioꝛẽ oculo vacce ſimilẽ.vndeet nomẽ ac⸗
cepit. Naſcil in ciuitatibo ⁊c.¶ Sed mtran
ſiationẽ nr̃am vyaſ.Gutalmoe hʒ duas ſpẽs
Una cſt qᷓ hʒ ſolia ſilia maratro:et floꝛes ſimi

lcs f oꝛibo camomille.ct iſta vocatł᷑ cotula ſeti⸗

da:vt in pꝛccedente ca.tractat.⁊ latine dꝛ pu⸗
cida.et Dvyaſ.vocat eum partemon.

¶Alia eit que hʒ ſolia ſilia coꝛisdro ⁊ floꝛca
citrinos naſcẽs iuxta muros cuitat::⁊ vocat᷑

cotula nõ fetida:⁊ latine vꝛ oculus bouis vel
oculus vacce.⁊ grece ſilr ita ſonat butalmos.
ſed arabice vocatur bihar.i.oculus vacce:cet
idco ðᷣt ad littoꝛam.
¶ Butalmos ẽ herba mollis ꝛat
lenes cmittẽs tirſos:⁊ ſolia tenuit᷑ ſciſſa ⁊ mol⸗
lia ſimilia maratro.floꝛcs citrinos ſimiles flo

lis:antimo ſimilis

ribus camomille.et iſia ſm veritatem eſt co⸗

tula fetida que alio noĩe vocat᷑ pucida.

¶ Et ſubdit.E ſt alia butalmos caulis mollis
ſolia coꝛiandro ſimilia. Roꝛes citrinoe hñs na
ſcens iuxta muros ciuitatis.et iſta vocat᷑ ocu

lus vacce:vł cotula non fetida.Et de iſta her
ba eſi hec veritas clare intuentibus.lege capi⸗

tulü pꝛecedens ſeʒ cotula fetida.

Capitulum. cxliiif

44
*

4 Ocognidium. Camelea vel Mezcreoᷣ
8 Kamelea grece quaſi inſima oliua di⸗
cta:coq folia ſimila oliuc habet. Nec

eſt que ðꝛ meʒereon et cocognidiũ.Unde coco

gnidiũ meereon ⁊ camelea ſunt ideʒ: vt appa

ret ꝑ Dyaſc. Sera. Dyaſco.ca. camelea m

trſlationẽ nr̃am Camelea aut cocognidium
haſtas hʒ ſuꝑ terraʒ ſpanſas.palmis duobus
longas:frutex eſt ipſius ſarmentoſa. Jolia hʒ
ſimilia oliue:ſed tenuioꝛa⁊ ſpiſſa guſtum moꝛ
dicantia et gulã exaſperantia. Sera.li.aggr.
ca.meʒzercon.auc.dyaſ. Meʒereon.i.camclea

eſt aibuſiũ ꝑuũ cuius rami ſunt apti aaigne,z

accendendũ.et ſunt ipſi rami extenſiſuꝑ terrã
longitudine duoꝛũ palmoꝛũ hñtes ſolia oliue
niſiquia ſunt ſu btilioꝛa eis moꝛdicantia et ex

aſperãtia linguam.et ſunt ſuper ramos dẽ‚ſa.

Galie.vij.ſim.ſar.ca.camelca.Camcelea pᷣco⸗
minantem habet qualitatẽ quocirca vlcera.⁊
quecunq; maiime eſcaras habent:cum melle
expurgare poteſf. .

.

Bperationes

¶ Draſ. Camelea accepra coleram 2 flema
deponit. debẽt vero ſieri trociſci ex hbie acmi⸗
o abſinthio duplici menſura⁊ vna parte ca

melee et catapucie iuncto melle vel aqua Jo⸗
lia eus impoſita vulnera ſoꝛoida curant
Johãnes meſue. Meercon ſiue cocognidi
um ſolutionce cducit aquaʒ citrinam cum ſoꝛti
tudine vehemeniti.

Et dixit Alexander.mixtũ cũ rebꝛeducẽtib-

melancoliã educit ipᷣam.et cũ reb educentib⸗
flegma educit ip̃ᷣm.⁊ abſinthiũ duplicatũ ⁊ cũ

mira bolanis:addunt eibonitates notaeꝛ:⁊ ſa

ciunt educere coleram. ¶ Maius aũt iuusmẽ
tuʒ quod ex eo expectaĩ eit ad vdropiſim. cdu
cit em aquã ꝰgregatam in ventremocet tamẽ

cgæpati immo oib mẽbꝛie nutritionis iplius

dulentta. “
¶ Et ſi ex aceto decoctionis ipſius ablutio :ct
confert doloꝛi deniiũ et coꝛrolioni:⁊ gii giue
ſãguinee et molliſicatiõi ¶ Et ſit ex co vngentũ

¶ Et interſicit lübꝛicos ⁊ vᷣmee.⁊ ſolutione e/
ducit eos et ſerpẽtes viſceru.Et ſi fiat vnguẽ⸗

tum ex co ⁊ melle curat ſiſtulam et vlcera frau

et aceto ⁊ oleoꝛ cera adſcabiem bonũ.cei ſit ex
co liniamẽiuʒ e ſulpbure ⁊ melle ⁊ aceio ſoꝛii
ad mo:ſeam ⁊ lentigines ⁊ baras ⁊ delet ese.
¶ Et qñq; ſit ↄſricaiio ſuꝑ moꝛſcam ci baras
cuũ folijs cius et aceto foꝛtucſi et vltimum
¶ Et dixit Johãniciꝰ Cocognidium valet ad
quaran. 7 Rlini.i Auin 3olue in duabus

d

S R

red
d
e
d

Na

Ci
des
luß
nwo
c
melen
ens
Nteni
golie
laae
eda,
Aaße
lane
nmele

feni
gemi⸗
anela
a Po
n
Nognii
lemloni

ccatt⸗
cctib
güꝛũ
gerſd

ſuname

m

e ne

ipſe
ionth

Ccu⸗
Vrgen
aſtg 1
co ſol
daletce.
*MZ
ntuni
trs

mdtu

De Herbis.

Abſinthij ꝑtibus decoctis coq; ſucco cũ melle
poto.ſolijs etiã impoſitisvlcera curãtur ⁊ pur

gant᷑.¶ Ait etiamidẽ Quomodo collectũ ſa⸗
lucare eſt oculis iumentoꝛũ et pecoꝛũu.

Capitulum. gxlv.
¶G /Rocus.Aui.li.i.de croco.Crocꝰ me
8 lioꝛ eſtrecens boni odoꝛis ſubtilis ſuꝑ
vcuius pilos ẽ parum albedinis nõ plu
rimum.Crocus ſanus nõ velociter tingẽs nõ

ſinuiſcatur neqʒ frangit᷑ ca. eſt in.ij.ſic.in.i.eſt

ſtipticus reſolutiuus:digeſtiuus et glutinati⸗
uus.eius caliditas eſt foꝛtioꝛ ſtipticitate eius.
et eius oleũ eſt calefactiuũ.¶ Pla.Croci ſunt
due ſpecies.Ortẽſis q̃ in oꝛtis naſcitur.⁊ oꝛiẽ
talis q̃ in oꝛiente. Iſte in medicinis nõ vomi⸗
cis ponit᷑.in medio floꝛũ tres vel qᷓ̃ttuoꝛ floꝛes
ꝑui naſcunt᷑.Eligendi ſunt ſubruli.qͥ aũt citri⸗
nitatis aliqͥd habent abijciedi.in ſacculo ſtri⸗
cto de coꝛio ſeruant᷑:per qͥnq; annos ſeruari
poſſunt.Cirtutẽ habẽt ↄfoꝛtatiuã ex q̃litatib⸗

ſuis et ex aromaticitate.¶· Palla. li.iij. In fe⸗

bꝛuario menſe crociſerendi ſunt bulbi⁊ ſubti

liter ſi fuerint arte fodiendi.¶ Sera. li. aggre.

ca. Jamfaram. auc. Dyaſc. Ille qͥ foꝛtioꝛẽ in
medicina eſt nouus pulchꝛi coloꝛis:cuius cri
nis vergit ad albedinẽ:lõgus nõ fragilis:ple⸗
nus:qͥ q fricat᷑ tin git manũ cito acuti odoꝛis

¶ Gal vij. ſim. far. ca. de croco Em tranſlatio

nẽ arabicã. Subſtantia cius ẽ terrea trigida

ſed qð vincit ſuꝑ eã ẽ cõpleiio calida.et in ſa⸗
poꝛe cius ẽ ſtipticitas pauca.Et vᷣtus cius eſt
q̃ calefacit in ſco gradu et ſicca in pmo. vnde
maturat ⁊ digerit aliq̃li maturatiõe.⁊ qð ad⸗
iuuat ad hoc ẽ ſtipticitas ꝑua qͥ reꝑitur in eo
Etẽex medicinis ↄ glutinatiuis et digeſtiuis

et nos diximus ꝙ medicine cõglutinatiue ⁊ di

geſtiue ſunt ille in qͥbus ẽ caliditas nõ foꝛtꝭ cũ

pauca ſtipticitate

BDperationes
¶Aui.· Potus ipius coloꝛẽ efficit bonũ:reſol⸗
uit apᷣata ⁊ linit᷑ ex eo heriſipila.facit ſod aʒ:et

ipᷣe nocet capiti.i¶¶ Et bibit᷑ cũ rob ad ebꝛieta⸗

tẽ.⁊ ẽ faciẽs ſomnũ.et obtencbꝛat ſenſus.⁊ cõ⸗
fert apoſtemati calido in aure.Abſtergit viſũ
⁊ ꝓhibet fluxũ ad ipᷣm.iEt valet ad pannum

Et ſit ex eo alcohol ad varietatẽ acqͥſitã ĩ egri

tudinibo:ↄfoꝛtat coꝛ:leniſicatiuꝰ odoꝛat ipᷣʒ
pleureticꝰ⁊ phirneticus vt doꝛmiat:⁊ ꝓpꝛie eis
oleum. Et facit anhelitũ facilẽ.⁊ ↄtoꝛtat in
ſtrumta anhelitus.ipᷣe q̃ facit nauſeã:⁊ deij
cit appetitũ ꝓpterea q oppoſitus ẽ acetoſitati
q̃ẽ in ſtomacho.¶ Sʒ ipe ↄſoꝛtat ſtiomac hũ
ꝓpter illð qð in ipo ẽ de caliditate ⁊ pᷣparatio⸗
ne ⁊ ſtipticitate Et dixerũt qͥdã q crocus ẽ bo
nus ſpleni.excitatcoitũ:et ꝓuocat vrinãi¶Et
ↄſert duriciei matrici.⁊ eiꝰ ↄſtrictõi ⁊ vlcerib⸗

fraudulẽtis In ipᷣa iñ acmiſtrat᷑ cuʒ ſauo gqut

cũ medulla cũ duplo ipᷣius ⁊ alio.¶ Quidã di
xerũt ꝙ ipᷣm in potu dederũt ad ꝓliꝛũ partũ et
factus ẽ partus ſiatim Et ðꝛ ꝙ aurei.iij.ðᷣ ipſo
interſiciut letiſicando.loco ciꝰ poni decoſio
cq̃le põdus ipᷣius.⁊ de ſpica quartum poerꝭ
eius:⁊ põdus ipᷣius de coꝛticibo caſſie lignce.
¶ Et idẽ.iiij.fen.canonis mi.ca.ij.ait.q du
cit medicinas ad coꝛ.¶ Et idem deviribo coꝛ
disait ꝙ cõſoꝛtat coꝛ¶ Se. auc. Raſis.Juit
mulier qdã q laboꝛauit aliqͥbo dicboin ꝑtu: et
dedi ſibi in potu.ʒ.ij.croci et peperit ſiatim:et
exꝑtus fui hoc ſemper et ſemper fuit ſic ſactuʒ
¶ rocus inebꝛiat incbꝛiatiõe foꝛti: oñ ꝑ onit
in vino letificat adeo:donec faciat inſamã ex⸗
cellenti leticia.⁊ digerit cibũ:: cõſoꝛtat ſ oma
chũ ſua põticitate:et ſoꝛtiticat epar.Et no lau

dat᷑ ccrebꝛo:aufert appetuũ ebi:⁊ ꝓuocat vꝛi

nã ⁊ melioꝛat coloꝛẽ¶ Rabbi moĩſee.decro
co ait ꝙ auget appetitum coitus. ¶ Ilgac in
viatico ca. de emigranea ait:q; fit emplaſix ex

croco:gũmi arabico:culoꝛbio:et min ha cqli⸗

ter diſtemperãs cũ albumine oui.contra cmi

Granta;. Pulus ca oe podagra. Racipe

R

D

KD d dao O

Trattatus

vrocũ cũ vitello ouoret oleũ roſan ⁊ aquã ros ſedat inflationẽ ſtomachi et ſitim:qñ comedit
larum ct miſceantur:ct cum penna vnguatur et ſedat ſincopim ex calidit ate et cõfert eiexp
locus podagre ex eo actu frigido pꝛietate quã hʒ.¶ Et idẽ auct. Habix. Aqua C
ôU citrulli ↄfert inflãmatõi fe.⁊ ſedat ſiti:⁊ laxat
. ventrẽ laxatione bona ſine nocumẽto aliquo:
S — et debet bulliri cũ zuccaro albo.Et nõ opoꝛtʒ
— R q; detur habentibo naturã durã nimis ad mo

—— R uendũ.quia illa nõ habet virtutẽ tantã ꝙ lax⸗
AAt naturã duram èUWG
CIsßtſiipᷣa feerit moꝛam in ſlſomacho ſoꝛſitäẽ D
- RO0 I inducit laboꝛẽ et nocumẽtũ et inflationes.
W WEEERabbi moyſes auc. Gal. Cucumeres ꝛpc, E

pones ſi cito nõ digerant.ſũt venena moꝛtife⸗
ra. ¶ Hal. viij.ſim. ar. ca. Sikinis. videt dice F
re ꝙ cucumer dicat᷑ de pepone et cumere iãẽ di
cto. Nã dicit Sikinis.i. cucumer eſibilis qͥ qͥ⸗
dem pepon eſt ſubtilioꝛis ſubſtãtie.qͥ vᷣo nõ ẽ
talis groſſioꝛis ſubſtãtie ac etiã abſterſiua et
inciſiua ꝑticipat vᷣtute.vnde diuretica ſunt et
ſplendidum redduũt coꝛpus.⁊ maximeſi ſicca⸗
uerit quis ſemẽ deinde incidens et cribꝛans le
nire faciũt.dominat᷑ aũt in cis frigida ⁊ hũi⸗
da cõplexio:nõ tñ foꝛtiter:ſed in ſecũdo gradu
locatur. ¶ Si vero quis ſemen ſiccauerit
vel radicẽ non adhuc humide nature eri:ſe,’,d G
iam ſiccantium in pmo quaſigradu:vel ſecDim
do incipiente.E ſt autẽ ⁊ abiterſio in his pluse
qᷓ; in carne frutſtus

8

Capitulum. xluj.
Acumer. Uhiſciendum q cucumeres
Pſunt melones Indi ſᷣm q̃ſdam. Sed
BHBeſue cap¶. de cucumere aſinino vi⸗
det᷑ dicere q ſunt citrulli.Sʒ aliqͥ dicũt ; cu
cumeres ſunt fructꝰſicut cinulli:oblõgi tamẽ
nuũq; citrineſcunt:⁊ habẽt follas ita diſſinctas
ſicut melones.⁊ cũ maturant᷑ hñt parũ dulceæ
dinis:ct ſunt inſipidi.qð ego ↄcedo.vnde cus
cumeres non ſunt melones Indi.qꝛ Aui.iiij.
cañ.ca.de cura tertiane pure ponit melonem
Indum et cucumerẽ ergo non ſunt idem.
¶ Sera. dicit Cucumeres nõ ſunt citrulli ſi⸗
cut apparet in ca.Citrullus Et etiã Sera.ðt
auct.Galł.qꝙ citrullus frigidioꝛ eſt cucumere:
ergo cucumeres non ſunt citrulli.

ODPDoperationes
A Serapion li. aggre.ca. Rachera. auc. Gał.
id eſt cucumeres. Lucumerꝭ ſubſtãtia ẽ groſſa
vur a digeſtioni:⁊ genera chimũ malũ paratũ
coꝛruptiõi quis melon ſit citiꝰ coꝛruptibilis.
BGEti vᷣtus ciꝰcq infrigidat et hũectat in.ij.ãdu
SEt mollit vetrẽ.⁊ ꝓuocat vnnã.Et qũ ſumi
tur curob aut iake ↄfert vlceribo veſice:et

„ LYDerbis

4 1 6 „
3

Uanbita. Pli.li.xij. In inſula perſica tunſum et inſperſum impleat vulnera q̃ caua
ſunt arboꝛes lanigere: erũt etia cucur ta ſunt:q¶ In cibo ſumpta ſiomachũ relaxat
a Wvpbitasc otonei malimagnitudine: que bibẽdi deſideria nõ excitat.ſuccus tepcfactus
maturitate rupte lanuginis pias oñdũt ex q/ doloꝛi auriũ qͥ ex inftẽmatione caloꝛ fitinfũ⸗
us veſtes pꝛecioſe lincheo faciut ¶ IJdemli. diũ humectat aurẽ ct inſrigidat abundãter. ct
ix.Eucurbitis eſi natura cucumeriſimil dũ/ ptiriaſiminſantium raſura depellit cum polæe⸗
taxat in naſcenco.eque hyemẽ oderunt.amãt ta. Hec eadem dicit Serapion auc.yaſco⸗
6 rigua et fimũ. Serunt᷑ ambo ſemine in terra ridielicet ſub alijs verbis.
ſequipedali ſoſſura inter equinoctiũ vernum ¶ Almanſoꝛ tractatu tertio.ca.decucurbita.
i et lollticii. parilibotamen aptiſſime. Aliq ma CLCuculbita eſt frigida et humidaq; ſtomacho
lũt ex kalendis Marcij cucurbit as.et nonis mala eriſtens appetitum deſtmiit.ſitim qͥʒ ſe⸗
cucumeres et per qnquatrosſercre:ſimili mo dat:tet epatis ⁊ ſiomachi ardoꝛem extinguit:
e do reptatibus flagellis per arteſum aſpera in oñ in cis abundat calo.
ee tectũ vſq; ſcandũt natura ſublimitatis auida ”ÿMBü
e vireſq; ſine ãminiculo ſcandinon ſunt.¶ Pal
1d ladius li.iiij. In menſe Marcio cucurbita ſe
zen renda:amat ſolũ pingue bumidũ ſtercoꝛatuʒ
me ſolutũ hoc in cucin bitꝭ inſigne eſt ꝙ lõga pa⸗/
uc riunt et elegantia ſcmina qᷓ in earũ ceruice na⸗
mnre ſcunt.que in ventre fuerant cucuibitas faciũt
ſn craſſioꝛes.Que in ſundo latas ſi in cacumini⸗
hol bus obꝛuanĩt᷑.vbi adoleſcere ceperint ammini
büs culis adiuuentur. Que ſeruant᷑ ad ſemina vſ
du ad hyemẽ in ſuauitate dependeãt.deinde ſub
ait late in ſole ſiccent᷑.aut fumo fumentur:aliter ſe
ſed 5 mina putrefacta depereunt:¶ Sera. li. aggr.
dan ca.hara.i.cucurbita.Uirtus cius eſt frigida et
ls hbumida in ſecundo gradu. r
DOperationes
¶ Dyaſ.ca.cucin bita. Cucuibita cruda trita
et cathaplaſmatibo adhibita papulas coꝛꝑis
amwpu at. apoſtemati calido maximũ pᷣſidiu ẽ.

yH dN 8 à

¶ Succꝰ raſure eiꝰ doloꝛẽ calidũ auriũ miti⸗
gat cũ oleo roſarũ mixtꝰ et auribe inſtillarus ⁊
cercbꝛo appoſitus eſtuatões inſantiũ mitigat
¶ Etr ↄfert apoſtematibe calidis q fiũt in cere
bꝛo eoꝝ.Zũoꝛibooculoꝛũ opitulat᷑. Podagni⸗
cis maximum pᷣſiè ium eett.

2%N% 4 „

¶ Elixa qᷓ; et eipꝛeſia melle ? nitro addita bi

Capitulum. xlviif. — 4.

K¶ñ Ulcaſia ſine Eaſo. Plini. ca. de culco⸗
bibatur ſür ventrem mollit. 8 * ulcaſia quã aliqͥ Cyamonvocãt
E ¶ Erudect triteleniunt omnẽ tumoꝛẽ.ſuccus Wâ nobiliſſima banc in E gypto enxlo me⸗
eius doloꝛẽ dẽtiũ mitigat ſi diutius in oꝛe te⸗ tunt.caulecũ coctus ceſtarenoſo in mandẽco.
ueatur:ſp et oleo roſarũ mittus ex vnctiõecoꝛ⸗ Bullo aũt qͥ intra ſolia cmicat ſpectabili ſo⸗

bita vẽtrẽ mollit.cruda et excauata ⁊ vino im
pleta ſi ſic manſerit vna die et nocte et poſteg

ꝑis ad motus ſebꝛiũ reſtringit ardoꝛem.

Semini ſicca illa vis tradũ vtin puluerem

lis latiſſimis etiã ſi atboꝛes cõpareni ad ſimi

F„ ¶ Et qñ ſit emplaſtrũ cũraſura eius ⁊ medulla litudinẽ coꝛum qᷓ̃ perſonãtia.i.lappa go ma⸗
panis ſupꝑ pod a grã calida: qaut ſuper heriſipi? ioꝛ dicunt᷑ fᷣm Dyaſcoꝛidem in noſtnie parti⸗
B lã cõterr.i¶ Cinis aridi coꝛticꝭ efficaciter pxõt bexocamus aquenyli ſuis donba gaucentvt
cõbuſta ſanare.E undẽ cinerẽ dicimus ab q ꝑ impꝛeſſis collocaſie ſolijs in xariam ſpeciè va⸗
tis vulnera in verctro ia inputredine vᷣſa pur/ ſoꝛum potare gratiſſimũ habeant ⁊(. Nec hex
gare: ⁊ ad cicatricẽ ꝑducere.podagre eſiuanti. ba cſt quã diaſcoꝛides vocat ſabam cgyptia⸗
„ et ignibo ſacris coꝛiices virides ſubueniunt. cam. cuius pꝛopꝛietates et virtutes ſm ip m in

uenies in littera faba egyptiaca.Et ſtam lebã

bam egeyptiatam vocat. Auicenna hulcas. ð
qua capitulũ ſacit in ſecundo canone. Eſt em̃
culcaſia ſatis nota in egypto apud mercato⸗
res pꝛacticãtes.⁊ in S yria.Et ego ipam ha⸗
beo Salerni in viridario meo ſecus ſpectabi⸗
lem ſontẽ: q̃ culcaſia vulgani nro vocat᷑ caſo.
Cuius folia aquis moꝛe vaſoꝝ plena egroꝛuũ
et conualeſcentiũ mentẽ delectãt:necno coꝛuũ
animũ cxcitant ad bibendum

Operationes

¶ Sera.li.aggre.ca.hulcas.i.culcaſia.In ſa
poꝛe huius plãte eſt acuitas et moꝛdicatio mi
ta ⁊ ſtipticitas pauca.et virtus eius eſt calida
in. ij. ⁊ qñ coquit᷑ ↄfert ſtomacho. .
¶ Et idẽ auct. Aben Meſua y. Culcaſia ẽ ca⸗
lida ⁊ humida.⁊ auget ſperma.⁊ radix coquit᷑
et habet bonũ ſapoꝛẽ.Et eſt bona ſtomacho.
et uppetitum pꝛouocat ⁊ vrinam. Eſt calida ⁊
bumia.et auget in ſpermate. Hec herba eſt
multũ egyptijs nota:naſcitur iuxta aquas et
habet folia magna et lata.⁊ radix cocta ⁊ co⸗
meſta auget coꝛꝛspbus.
¶ Paulus ca. de culcaſia. Culcaſia eſt herba
oibo nota. ⁊ naſci iuxta aquas:cuius radix co
melſta et cocta ſtomacho eſt vtilis.
¶¶ Iſaac in dietis ꝑticularibo capᷣ.de culcaſia.
Culcaſia ẽ herba in egypto naſcens aliqᷓntu⸗
lũ pontica cum acuitate.vnde monſtratur ca
lida et humida
Enius radix ſi elixetur acumen emittit.et vi⸗
ſcoſitas quã pꝛius latenter babucrar ĩ ea apta
ſiet. IJdeoq; duri groſſiq; nutrimenti eſt gene
ratiua.ſed cum ſui ponticitate ſtomachum cõ
foꝛtat:⁊ ventrẽ cẽſtipat. Si iñ moderate co⸗
medatur bonum generat nutrimẽtum. v alet⸗
diſſintericis cum viſcoſitate et ponticitate
quam habet ”lü
¶ Auicennna li.ij.ca. hulcas vł culcaſſia.Eſt
planta in qua ẽ aſſimilatio ve aliſnen. Calida
Eet ſicca in mo gradu.Et in ipᷣa ẽ ſalſedo cũ
Ripiicitate:? partes eius nõ ſunt ſimiles: ⁊ eſt
cum inf atione p auca.cet ſit ex ea gargariſmꝰ
cuʒ lacte ipſius ⁊ ſale.⁊ in egypto decoquit cũ
co caro et ſi ixat᷑ cũ oleo ßMä
¶Et eſtillis cibus q ſolutione educit aquã ci⸗
trinam et ꝓpꝛie ſemẽ eius et ſuccus ipſius.⁊ mi
noꝛatur ex ea vt debilittet
¶ Prouocat vrinam:et gencrat ſperma. et ex
pellit colerã.⁊ aquoſitatẽ cum facilitate.⁊ po⸗
tusciꝰ ſit ab vna tertia libꝛe vſq; ad duas ter⸗

tias libꝛe.

Capitu lum. (xlix

ℳ 2

. Aſcuta. Sera. li. aggre. ca. E aſuch.
(Naſa a. Et eſt res q̃ adheret herbis in
uoluẽs ea ſicut ſila:ſed in ſũmitatib hʒ
fructũ ſubtilẽ.et ipſa creſcit in arboꝛib: ct ĩ ſũ
mitate eius inuoluit᷑ ſimul. Reperitur de ipſa
multum in vincis:et deſtruit multum herbas
ei in ipſo eſt amaritudo.Et idem auct. Aben
meſuay Cuſcuta eſt berba q reꝑitur intra linũ
et ſuſpenditur ei:in cuius ſapoꝛe eſt am aritu⸗
do ⁊ põticitas plus amaritudine.et virtꝰ eius
eſt calida in pꝛimo et ſicca in.ij.i¶Et idẽ auct.
Meſarugie eſt ſri.⁊ hu.Et idẽ aucto.alabati
Eſt cõpoſita ↄtrarijs vᷣtunbo.⁊ eſt in ea ama⸗
ritudo ⁊ ſt ipticitas.et ẽ cali.in pᷣet ſic.in.ij.Et
idẽ auc. Saboꝛ Eben.E ius caliditas aut fri⸗
giditas eſt ſᷣm cõplexionẽ arboꝛis cui adheret
qm̃ ſit ca.ꝑ adherẽtiã calide arboꝛis.et eſt fri⸗
gida ꝑ adherentiam ſi igide. .

ODbperationes

¶ Se. au. Hal Cuſcuta abſtergit et ſoꝛtificat A
et aꝑit opilatõcs epatꝭ et renũ et fell.¶ Et mu; GB
dificat ven at ſubtiles et groſſas ab bumoꝛidb
groſſis ⁊ coleric.et ſoꝛtiſicat ſiomachũ ⁊ ear

7 9fert ictericie facte ab opilatõe epatꝭ ⁊ ſebꝛi.
et ꝓpꝛie ſcbꝛi infãtiũ.⁊ purgat colera.¶Et ide,z C.
auc.Meſarugie.Cõfert ictericie et opilationi

cpat ct ſplenio Etidẽ auc. Alabati.Coͤten D

–☛

chee
gisin
r
giſi
dehſ
habes
Aben
falnd

gucet.
batt
ama/
d.Et
utfi⸗
Nchet
Nchf

liſst 5
Etnü 5
noh
1ſbin
Eticg
itd.

Ci

2

N

ſtomacho et epati ⁊ eoꝛũ opilatiõibi.⁊ expellit
ſuꝑfluitates neruoꝝ et venaꝝ: ⁊ mollit ventrẽ
et ↄfert febꝛibus. ¶ Et de ꝓpꝛietate eius ẽ expel
lere ſuꝑfluitates antiquas a venis.i¶ Et idem
auc. Saboꝛ eben. Eſt bona ſtomacho.etma
ime qñ miſcetur cũ ea aniſum ⁊ ſemina ſilia.

*

Ca pitulum. d
êOloſonia. Pli. ca. de colofonio. Pix
. Perica ſic dicta ab erice filioveneris:qui
Ẃyictus ab Hercule mutatꝰ eſt in mon
tẽ ſui noĩs. In q̊ mõte creſcũt arboꝛes:q̃ꝝ gũ⸗

mi ðꝛ colofonia:inde eritica carpos fructos il

lius arboꝛis.Et ðꝛ pix greca:qꝛ de ea ĩ grecia
in młta qᷓntitate inuenitur.q Paulus in ca.ð
colofonia:calida ẽ in.ijj.⁊ ſic.in pꝛimo.

Phoperationes
¶ Cõtra diſſinteriã fit ſuffumigatioex puluere
ipius.i Cõtra tenaſmonẽ ex frigida cã ex pul
uere ipſius ⁊ naſturcij eq̃liter mixtis ſiat aſper
ſio ſuꝑ renes melle calido ꝑunctos.i Ad pi⸗
los de facie remouẽdos ⁊ faciẽ dealbandam
Accipeꝭʒ.iij.coloſonie.ʒ.i.maſticis modicũ ar⸗
moniaci puriſſimi:⁊ diſſolue in vaſe terreo no
uo et mũdo:⁊ ad vltimũ tres guttas armonia
ci et miſce et cola ſuꝑ aquã frigidam ⁊ miſce ⁊
malaxa.Eũ auũt volueris pilos tollere reſolue
paucũ ad ignẽ et ali qutulũ tepeſactũ pone ſu

per faciẽ ꝑ vnã hoꝛã vel duas.poſtea remoue
pilos remouet ⁊ faciẽ depurat.Et ſit locus ſic
catus cũ pannis et parũ cũ digito madefacto
pꝛemevt melius adhereat.Poteſt illud empla
ſtrum decies apponi:et poteſt ſeruari ꝑ duos
dies.i¶ Cõtra aſma exfrigida cauſa:materia
exiſtente digeſta ⁊ diſſoluta accipiat patiens

fumum peros.
N
E ?Mͦ1
⸗

Capitulum. ich
Era. Galie.vij.ſim. far.ca.de cera fm
8 tranſlation ẽ arabicam.virtus eius p
ma eſt:ꝙ eſt ex medicina media inter

caleſacientes et infrigidantes ⁊ etſiccantes et

humectantes:miſi qꝛ eſt cũ hoc groſſa respaꝝ
viſcoſa.et ideo nõ ſolũ deſiccat.verũetiam hu
mectat ꝑ accidens.poſtq; ꝑ ſuã viſcoſitatem

ꝓhibet reſolutionem.Et idẽ eodẽlibꝛo ex eo⸗

dẽ capitlo ᷣm tranſlationem grecam.Cera in
medio equaliter eſt calefacientiũ ⁊ in fri.⁊ bu.
⁊ ſiccantium. Habet aũt q̃d groſſarum parni
um ⁊ emplaſticum ꝓpter quod non ſolũ ſiccat
ſed etiam ᷣm accidens humectat foꝛtaſſis vti⸗
q; videbitur ꝓhibens tranſpirationes. Unde
et mareria eſt aliquoꝛũ farmacoꝛum que cale⸗
faciunt et infrigidant. Ipſa autẽ ſᷣm ipam de
digeſtiuis vᷣtiq; erit debilibo nõ intra coꝛpus
ſumpta:ſed extrinſecꝰ appoſita. Habet em̃ qͥd
paucũ dyaſoꝛetice et calide virtut qᷓ plurimũ
participat mel. ¶ Et Seraaucto. Dval.
lioꝛ ex ea eſtgroſſa mũda a ſoꝛde.in cuius o⸗
doꝛe eſt odoꝛ mellis.⁊ eſt in coloꝛe ciusparuʒ
rubedinis.Et illa que eſt alha per cocturamꝰ
pingins eſt poſt ipſſam. i

W

1

HPperationes

¶ Sera. auc. Albugerig. Mollificat groſſt

cies apoſtematũ:et cõuenit aſperitati pectoꝛ.:
quando poni ſuꝑ ipᷣm cũ oleo violato.

q¶ Et mollitficat neruos ⁊ vlcera.⁊ maturat et
reſoluit reſolutione debili.et nõ ẽ ðͥ medicinis
qᷓ ingrediunt᷑ in coꝛpoꝛe:ſed ve illis q̃ apponũ
tur extra.et eſt materia omniũ emplaſtroꝛũ ca
lefacientium ⁊ infrigidantium.

¶Etidẽ auc. Dyalſ. Cirtus ẽ mollificatiua ree
plens vlcera repletione mediocri et non ſoꝛti:
2 foꝛmant᷑ exea grana in modum granoꝛũ ge

guers.⁊ bibunt ex eis decem grana ad vlcera
inteſlinoꝛum

¶ Et phbibet coagulationẽ lactis in mãmillis
lactantiũ.⁊ qñ ponit᷑ ſuꝑ neruoꝝ aſperitatem
mollificat et lenit ipſam. Et eſt ſuperfluitas et

ſoꝛdes quam apes eijciũt ecra domicilia ſua

⁊ reꝑitur in aluearijs.pꝛo quo lege ca.apes in
ractatu de autdhbbuauus.
¶ODxaſc.ſᷣm trãſlationẽ grecã Cera vtilis eſt
rufa:et pinguis ⁊ odoꝛata odoꝛem bñs mellis
munda.et eſt pontica ⁊ cretica.alba cera ⁊ pi⸗
guis ſecundã habet virtutem

¶ Exalbare ſic ceram debes.Cerã alb inci de

minutis partibus et mittein cacabo nouo:ct

miſſaa qua mantima impone foco:et cũ ſe ſol
uerit ſꝑge deſuꝑ tritũ nitrũ.et poſtq; bis aut

ter bullierit depone ej. Cũ ᷣo — leua
de cacabo et purga ſoꝛdiciem ſi

dum cacabi fracti:aut illud ſit rorunduʒ a qua

aſperſum:⁊ deſuꝑ cere quod fuenit vel heſerit

ponein ſole aqua perfuſum. Nam ctlino inſer
tum album ſacit coloꝛem. Quiſqͥs aute aquã
ſalſam plus miſerit.plus albam ceram faciu. ⁊

erno ſuper herbam ponitur:

D

¶ Cirtus eſt omi ccra termantica ⁊ plerotica
miſcet᷑ aixẽ ſuccis ⁊ pultib ꝓpter diſſint ericoſ

cõfectis adiũcto aliqᷓ mellis quo decoctio ſiat
comeſtibilis:in modũ pillule tnia grana acce⸗

oĩs cera relaxare vuricies molliter

¶Eſt enim media inter calidum etfrigidum:

ſiccum et humidum. Unde matcria elt alioꝛuʒ
medicamentoꝛum.quia ex ea conſtruuntur c⸗

Caro

de cacabo et em ſi ſucrit. Et ſe⸗
cundo id ſacias:⁊ cum bullicrit.mitte ibi fun⸗

pła coagulat lac mammis ſoluent. viree habz

Trattatus

7
2 S m 4
. N R
N N

¶ Rabi moyſes. ca. de camibo. auc. Hal. Car
nes volatiliuũ in coꝛꝑibo calidis gencrãt mittiiè
colerã.⁊ oĩa cerebꝛo ſunt mala ſtomacho:ſed

teſticuli galloꝝ ſunt boni:⁊ id qð oꝛił ex aĩalib⸗

ſilueſtrib eſt melius qᷓ; ex domeſticis.Et euitẽä

da ſunt alalia veterata ⁊ vicina partui:⁊ bꝛo⸗

dia gallina rũ elixatarũ adopta nt cõplecioncz B
impinguant coꝛꝑa.et pulli colübaruũ indus

cunt doloꝛẽ capitis.Lurtures cõſirmant ſen⸗
ſum. Gallini et galli laxant ventrẽ. Pauones

diſſoluũt colicã.(¶ Carnes edine fere puemũt

osẽs alias carnes.Carmes capꝛcoline coꝛrobo
rant ſpũs.et relaxant virtutẽ que cedit:ivalẽt
contra ſincopim. Zcſticuli galloꝛũ ſunt boni
quia iuuant defectos:cet multũ nutriunt et au
bone ſunt:caro ouina que cũ caliditate ẽ ſubz
tilis.et iuuenũ capꝛarũ et tauroꝝ.⁊ carncs illo

rũ qͥ de eis ſunt ꝑui magis ſunt ſuſceptibiles

digeſtionis et ſi btilioꝛis nutrimenti.et edina
quidẽ ẽ minoꝝ ſuꝑfiuitatũ q anictina Ca⸗
ro lactãtis lacte laudabili eſi bona lacte vᷣoñ

laudabili eſt mala.¶ Et caro decrepiti queeſt
ex ouib eſt mala.et ſimiliter cxtcnuati eſi ma⸗
la.¶ Et caro nigi cſt lcuioꝛ et ſuauioꝛxt ſimi⸗

liter caro maſculi.et rubea diuiſacx animali⸗
bus plurime pinguedinis.⁊ albe ſunt lenioꝛcs:
ct vꝗria eſt minoꝛis nutrimẽti.et natat in ſto-⸗
macho. ¶ Medioꝛ caro et digeſiibilioꝛ eſt illa
que eſt cirea os.et dextera quide melioꝛ ⁊ leni⸗

oꝛ ẽ q; ſiniſtra.⁊ q̃ẽ in medio lacertoꝛũ mũdioꝛ

cſt carne neruoꝝ.i¶ Eaꝗro aut laxa ſuꝑ quã nõ
elt neruus: loꝛtaſte eſi ſua uix:ci ꝓppꝛie que lt p
pter generaiionẽ la ctꝭ:ſicit caro mẽmille. Et

. .

— ..
.B

tr
lcſoi
un

ginid

ſoce :

inſo⸗
ati
naland
mic⸗
gin
gell⸗

De Herbis

mmlle quidẽ nutrimẽm eſt bonũ.ꝙ ſi ĩ ea eſt
lac eſt groſſum. LCeſticuloꝝ vero caro eſt meli
oꝛ alijs.⁊ volucrũ qͥdẽ caro melioꝛ ẽ adurach
et gallinarum:⁊ ſunbtilioꝛum earum.
¶ Omnis pꝛeterea anima lis ſicce complexio⸗
nis caro parui eſt melioꝛ ſicut caro edi. Ipſa
enim eſt bona.cap:ina vero non eſt bona mul
tum. et eius humoꝛ foꝛtaſle eſt malus valde.
Hircina vero caro eſt mala abſolnce.
¶ Et caro lupoꝝ mala.Et oẽs volucres ma⸗
gne aquaꝝ male:⁊ habẽtes colla longa.⁊ pa
uo ⁊ miluus ⁊ palubꝛos qure plurima genera
tio eſt melancolica.⁊ paſicres oẽs mali ſunt.
melioꝛ caro ex ſilueſiribo eſt gaʒel.veinde poꝛ⸗
ci ſlueſtres. Hã eſ vclociorꝭ digeliiõis q; do
meſtica.⁊ plurimi nutrimẽti.(aro cius omni⸗
no ſiccioꝛ eſt carne quadrupedis.
¶ Et caro vaccina ſiccioꝛ ẽ capna.ſʒ capꝛina
eit ſiccioꝛ ⁊ difficiliorꝭ digeſiiõis carneouina.

. . .

caro ⁊ veteꝝ ẽ vehemẽtiorꝭ calefactõis ⁊ groß

ſinutrimẽti. Lepoꝛis vᷣo caro ca.eſt ⁊ ſic.ꝓq̃ᷓ

lege capitulũ epus. in tractatu de aialibus.

¶ Larnes magnaꝝ auiũ ſũt groſie Anat o

laudabilib ſunt cames perdicum. ſed decli⸗
nant parum ad frigiditatem et ſiccitatem ⁊ ſũt

ſicut galline deſerti. baberoperaem ſtri
genal ven trem aſſe et elixe.

ſimiliter bone:ſed declinant plus ad calidita⸗
tem:et habent mirabilẽ pꝛopꝛictatem in acu⸗
endo ingenium.

¶ Columbe ſunt ca.et ſicce.groſſioꝛis ſubſtan
ne q; turtures.Et pulli eoꝛũ babent bumidita
tem ſuꝑfluam.et hoc ſignificat grauitas mo⸗
tuum ipſoꝛum ſicut ſigniſicat caloꝛ eoꝛuʒ acrua

alis ⁊c.Et tantum de carniba in generali:ſed

inſpeciali inuenies inferius de animalibus.

⁊ caro aquaticaxꝝ eit vebemẽtis humiditati. c

eſt ꝓpinqua in hoc carni ouine. Caro vaccina
plurumi eſt nutrimenti groſia melancolica ge⸗

nerans egritudines melancolicas.⁊ quod eſt
medlius eſt caro vitulouum.
Poꝛcelloꝝ vᷣo pamui elt nutrimẽti ꝓpter. foꝛ

titudinẽ ſui reſelutiõis : vchemẽtii ſuchumi ,⸗ E
ditati. Et caro anatz eſt plurimi nutrimẽti. n“5

tñh eriſtit in bonitate gallinaꝝ ⁊ ſimiliũ.Caro
vipere ↄfert lepꝛe.caro ericij eſt hemectatiua⁊

2ↄuenit lepꝛe ⁊ ydropiſi ⁊ doloꝛi renũ.Qaro ra

naꝝ ↄuenit puncture vermiũ venenoſoꝝ.
¶ Einis camis aſini ſᷣm Auiceñ.⁊ epatꝭ eius
cũ oleo ſuꝑpoſitꝰ valet cõtra ſciſluras irigo⸗

ris ⁊ delet ſcrofulas:ſanat lepꝛã.cõtractis exx⸗

ſiccitate ſedẽti in iure carnis eius.Epar eiꝰ aſ⸗
ſatum ieiuno comeſtum conuenit epilentie.
¶ Auerrois.in li.colliget.ca.de carnibo. e⸗
lioꝛ caro ex volatilibo eſt caro galline iuuenis
ſane ⁊ pinguis.⁊ hʒ mirabilẽ/ ꝓpꝛietatẽ in tẽpe
rãdo cõpletionẽ.ꝓpterea bꝛodiũ ſuũ eſt opti⸗
ma medicina lepꝛolis.qꝛ cerebꝝ eiꝰ augmẽtat
ſubſtãtiã nii coꝛꝑis:⁊ acuit ingenii Ex ambu
latiuis poſt ipᷣas ẽ caro edi:⁊ poſt caro arietũ.
¶ Sed Galleno videt᷑ ꝙ carnes vituloꝝ ſunt
melioꝛces carnibo anietꝭ.Et Auiceñ dicit. De
lioꝛ carniũ ẽ poꝛcina.⁊ ſentit ꝙ illa caro ena
turalioꝛ hoĩb q; illa caro aisaliũ ambulantiũ.
⁊ miti vituperãt carnes agnoꝝ: ꝓpterea quia
dominatur multa humiditas ſuper eas.
¶ Raſis.Carnes agnoꝛum ſunt poſt bonita⸗
tem carmium cdoꝛum. ct ex volatilibus. et ex

Capitulum. cliij

2*

põderibarguai. Ubi vᷣo ſolidari cperit ĩ opa

co ponẽdus ẽ loco autfrigido.Et ſubinde de
pᷣſſus ad actis ꝓ acquilita ſoliditate ponderi-
bus:rito ac toꝛrcfacto ſale debet aſpergi.ctiã
durioꝛ vehementius pꝛemi.Poſt aliquos di⸗

es ſolidate iam ſoꝛmule per cratcs ita ſiatuan

tur:ne inuicem ſe vnaqueq; contingat Sit

anteʒ loco clauſo et a vẽto remoto:vt teneritu

dinẽ ſeruct atq; pingucdinc. Gicla cale ſunt:ſi

uz

ed turtures ſüut

Afeus. Iſidoꝛus. Caſeuz vocant quæ
Q careum.co ꝙ careat ſero. Hamq; oẽ=ẽ
WVVſerum ei deducitur vtpondus argune
Pa ladius. aſecus mẽſe Maxo coagulãdꝰ
eſt lacte ſincero cuiſerũ oẽ deduci debet:vt et

„

6

P

Trattatus

aut ſiccus ſit: aut fiſtuloſus.qdeuenit ſi aut pa

ruũ pᷣmat᷑:aut ſales nimios accipiet.aut calo⸗
re ſolis vrat. In recenti caſeo ↄficiendo aliqͥ
nuclcos virides pineos terũt:atq; ita lacte mi
xto gelant.Aliqͥ thimũ tritũ ⁊ freqnter colatũ

ↄgelant. Qualẽcũq; etiã ſapoꝛẽ velis efficere

poteris. adiccto qð clegeris 2dimẽto.ſeu pipe

ris:ſeu cuiuſcũq; pigmenti.Ex li.de na.reꝝ ̊

ᷣt Halie. Caſeũ generaliter eſſe malũ.deſba
caſeata pura eſt inteltigenduũ. Hã ex tniplici la
ctis ſubſtãtia caſeus ẽ.ſerũ quidem bonum eſt

⁊ butirũ melius.caſeus aũt ꝑ ſe epiſſim?. Ita q;
ac butiroſus bo⸗

caſeus lacti vicinꝰ et craſſus

nus eſt et ſanis ſanus.

Pperationes

¶ Pli.oꝛoaſtres in deſerto ſolo caſeo vixiſſe
annis viginti:ita temperate vt nõ ſentiret do⸗
loꝛem alicuius moꝛbi. “
Igem li.xi.C aſeus nõ fit ex vtrimqʒdenta
tis qm̃ coꝛũ lac non coit. “?YM

¶Igẽeli.xxviij. Seſtius eoſdẽ cflectoeqͥno ca
ſco q̊s bubalo tradit:ſtomacho vtiles.qͥ non

ſũt ſalſi.i.recẽtes.Ueteres aluũ ſiſtũt:coꝛpuſ⸗
q; minuũt ſtomacho vtilioꝛes. In totũ ſalſa
minuunt coꝛpus:alunt mollia.aſeus recens

cũ melle ſigillata emẽdat:mollis aluũ ſiſtit.

Dygal.Caſeus viridis ſine ſale euſtomachꝰ

eſt: pingues facit hũoꝛes: carnes replet. ventrẽ
mollit Elixus ãt et aſſus ventrem ſtringit.tu⸗

moꝛibus oculoꝝ medet᷑:liuoꝛes tollit. Salli

tus aũt maciẽ pinguibo facit.Cacoſtomachꝰ

eſt:qꝛ facit ardoꝛẽ.⁊ maxime bubalus.qͥ tamẽ

coagulatꝰ oĩba tũoꝛibo medet᷑ ſuppoſitus ⁊ o⸗

cul maxie.apnus qͥdẽ ſtringit et etiã bubalꝰ
ſed plus ardoꝛẽ facit qꝛ ſiccioꝛ eſt.

Ouinꝰ qͥdẽe plus nutrit: minꝰ vetrę ſtrĩgit.
qꝛ pinguis cẽ. Itẽ ſallitus ventrẽ mollit.vetus

ãat ſtringit. Aq̃ vᷣo caſei carnes impinguat
( Jſaac in.iij.li.Caſeus vniuerſali peſſimꝰ?

ſtomachi guatiuus oigeſtiõi difficilis Jdo ſe
piſſime illo vtẽtes colericã incidũt paſſione

¶Et lapides in eoꝝ renibo generat:ſz m̃ diuer

ſo mõ ẽ.Caſeus recẽs nimis calidus ẽ ceteris

et acums.vñ vicinus in frigiditati ⁊ bũidita⸗

ti q̃ſi inp.gra.qð ẽ ꝓpter huiditatẽ lactꝭ aq̃ſi⸗
tatẽ in ſeſe ↄtinetẽ.quare ceterig nutnibilioꝛ ẽ:

⁊ ventrẽ humetacit abſq; vllo ſiomachi noc
mento:pcipue ſi ſale careat. s
¶ Uetus aut et ſicciſſimus acumẽ et caloꝛẽ hʒ

palã ꝓpter ſal et coaguli ſiccitatẽ ſoroinde ci⸗

to in fumoſit atẽ et colericos humoꝛes cõuer⸗

titur.qð duobo modiiſ cõtingit.vnus ẽ qꝛ cius
vnctuoſitas in ꝓpatulo eſt.ob eius aq̃ſitatis
carenã.Alius ꝓ acumine qð acqſiuit coagu⸗

lo et ſa lo.ideoqʒ ſtiptieus eſt et vitãdus.quia
non eſt bonus ad nutrimẽetũ.nec ad bonũſan
guinẽ generãdũ.nec ad ventrẽ humectadum.
¶ Aui.li.ij.Caſeus melioꝛ eſt medius inter il⸗

lũ qui extendit᷑vt viſcus et frang ilẽ:ambo

dem mali ſunt. et ͥ ſapoꝛe puatuset ↄcclinYĩs

ad dulcedinẽ. Jactus autẽ ex acetoſo melioꝛ

eſt eis.

aſeimaliciã augmẽtant ſubtiliantia: quia

faciunt ipᷣm penetrare dũ eum unpellunt.
¶ Et caſeus capꝛarũ q veſcunt᷑ ſubtiliatiuseſt
melioꝛ q; earũ q nil de robelijs. Inipſo ẽ ab⸗
ſterſio et ex eo fit emplaſtrũ obt almie ⁊ extremi
tati palpebꝛe percuſſe.
¶ Heerat autẽ lapidẽ in renibo et veſica pꝛo⸗
pꝛieq; humidus.ſed contert vlceribe inteſiino
rũ pꝛopꝛie aſſatus:et ꝓhibet ſolutionem. Co⸗

ctus aut in aqᷓ et in potu datus abluctanibo

lac eoꝛũ multiplicat. —
¶ Dicitur etiã ꝙ caſeus cum calamento mon
tano ſuper venena epitbimat᷑.Caſceus recẽs
frigidus eſt et humidus in tertio.nutritiuus ⁊
impinguatiuus. S

¶Laſeus quidem recens nõ ſallitus bibet

plagas apoltemati lenit natura:et cius aqua
ſoluendo educit colerãa. Sallitus auũt non ve

tus velocioꝛ eſt in digelnone et deſccnſione.

Mni ſallitns et nõ ſallitus malus eſi ſioma⸗

i
eS

2
ſnect 1

eb

pon
Cino
1H⸗
lanub⸗

toron
s ſes
uns!

ſtte

acni
tonve
ſione,
lona⸗

ſiemãt caput.⁊ emoꝛroidas creoant. —

¶ Qui aũt ab ipis di

quidem ab iyſo cpar obiirvinn.

ti.quoꝝ ⁊ nomina variantur. Nã ali
appellatur palmule ſimiles mirabolanis.Alij
thebani.alij mucales.quos greci ⁊ caniaihos
vocant.i¶ Areſto.in libꝛo de vegetabilibus.
Succoꝛũ qui fructib inſunt.quidam dulces
ſunt ac melioꝛes vt dactili ſicus. Item fructꝰ
quidam cũ quibo ſtatim ſemen fit.aliq̃ opercu
lo cooperiuntur vt dactili.ꝗ· liniꝰ libꝛo.xiij.
Palmarum ſemen.id eſt ligni quod intra da
ciilos eſt oblongum.non vt obliuis oꝛbicula⸗
tum.vnde radix pꝛimũ ſpargitur. Serit᷑ auteʒ
paruum.: bina iuxta ſe compoſita ſemina.ſu

perq; totidem.qm̃ inſirma ſingulis eſt planta.

quaterne vᷣo coaleſcunt. Auerrois.v. Colli⸗
get. cap.de dactilis. Dactilanũ.i.arboꝛ dacti
li cum fructu ⁊ ſloꝛibus omnes partes ipſius
ſtipticitarem magnam habent.ſed fructꝰ eius
cum eſt maturus aliquam habet ſtipticitatẽ.
Coꝛtices vero arboꝛis pꝛedicte maioꝛẽ habẽt

ſtipticitaten.

Operationes.

¶ Rabbi moyſes.capᷣ.de dactilis. Dactili ge
nerant doloꝛem capitis.Opilant epar.et apo
¶ Sera.aucto. Raſis. Calefaciũt ⁊ generãt
ſanguinẽ groſſum.⁊ ↄuertunt᷑ cito ad colerã.
⁊ ſunt maliillis quoꝝ complexio eſt ca.⁊ epar.
ca.et cui cito euenit ſoda.⁊ ſquinãtia ⁊ bothoꝛ
et opilatio in epate ⁊ ſplene.
¶ Et deterioꝛes ex eis ſunt magni ⁊ dulcioꝛes
et non ſunt aliquo modo conuenientes illis qͥ
ſunt calide complexionis:⁊ nõ ſunt debilis na
ture impinguantur ab eis.Et dactili qui vo⸗
cantur hairon vel heyren ſunt melioꝛes omni
bus.quoꝛum coloꝛ eſt cirinus et rubeue.
¶ Gal.ij.de edulijs.cꝗa.de ſructu palmarum.
quidam ex dactilis ſiccioꝛes ſunt et ſtiptican⸗
tes.vt egyptij dactili.quidã aũt molles ⁊ hu⸗
midi et dulces.ſicut qui vocantur heyron vcl
kanochi. Optimi autem naſcuntur in pale⸗

ſtina:ſiue in hicricho. Intermedij aũt amboꝝ

dictoꝝ geneꝝ ſunt omnes alij dactili.ſunt aũt
indigeſiibiles ⁊ grauatiui capitis. Ham om⸗
nes dactili indigeſtibiles ſunt: et capitis leſiui
umplioꝛes comeilll.
iſtribuit in coꝛpechimus
grolſus ſemper eſt.habet autẽ aliquid viſcoſũ
quando dactilus fuerit vnctuoſus.quãdo au
tem tali chimo dulcedo admiſcetur. cclerrime

Herbis
u =E Capitulum tliiſ.
0 acuetogad ſunt palme ſru

ctus.a digitoꝝ ſimiltudine nuncupa⸗

TTedi autẽ et flegmoniʒĩs ⁊ turgeſcẽs ſim·

me ab cdulio ipſoꝛum. conuenienter autem

et epar cet ſplen opilant᷑ et ledunt᷑ multo autem

magis ledunt virides dactiliad omnia paulo
amplioꝛes comeſti palã igitur ꝙ calicioꝛẽ ba
bent chimum qui dulces:tigidioꝛẽ aũt qui ſii
ptici.ſed inflatione nocent: et implent virides
dactiliſicut ficus.

Eandẽ em ꝓpoꝛtionẽ habẽt ſicus virideo ad G

ſiccas:quã virides dactili ad alios. In nõval

de vᷣo calidis locis nõ maturant᷑ ꝑfecte dactili

vt ad reponendũ ſiant vtiles.et ꝓpter hoc co⸗
acti virides comedere ipſos crucis humoꝛibo

replenur.et rigoꝛibo difficu lter calefactilibi

capiuntur.

—
—

Capitulum. lox.

NANucus. Pli. li. v. Dauci differetie
lunt due. Probatiſſima eſt in chꝛeta
moxin achaia:⁊ in ſicc vbicũq; nati
feniculi ſilitudine.cãdidioꝛibo ſolijs ⁊ minoꝛibo
hirſutiſq; recto caule pedali.radice guſtꝰ⁊ o⸗
dorꝭ ſuauiſſimi.hecin ſaxoſis naſcit meridia⸗
nis.Redliq̃ genera naſcunt᷑ ybiq; terrenis colli
bo limitibuſq;:mec niſi pingui ſolo:folijs coꝛiã
dri caule cubitali.capitib rotũdis.Semẽ eiꝰ
cimino ſimile.pꝛioꝛis milio.album et acre.o⸗

doꝛatũ omiby acſernes. Secdu quoq; byꝛs

A b aeß. äse,

vcbemẽtius ?. Jdeoq; parceſumi debet Pla⸗
tearius. Dqucus eſt calidus et ſiccus in tertio
gradu.Et duplexẽ eius modus:videlicet dau
cus chreticus ſic dictus:quiain chꝛeta reperi
tur pꝛecipue:et eſt maioꝛis efſicatcie.Et daucꝰ
alininus qui pꝛecipue aſinoꝛum eſt cibus hic
ecr pꝛo chꝛetico ponitur quiaille rarus habe⸗
tur. Habetq; daucus maioꝛem efficaciamſʒ
herbam et floꝛes nullam vero vel modicã fᷣm
radices.herba itaqʒ cum floꝛibus dʒ colligi:
et abiectis radicibʒin vmbꝛoſo loco deſiccari
per annum in multa ſeruatur efficatia.virtutẽ
habet dilloluendiet conſumendi et attenuan
di ex qualitatibus ſuis diureticam exſubſtan
ſfſiia ſimbtili: 2“”

* 7.
6⁶

Operations

A · Platea. Cõtra frigidũ aſma et frigidã ⁊ hu
midã tuſſim datur vinũ decoctionis eius ſicũ
“ ſcamtercorr ſtomachi doloꝛem ex ven
B ((fmKontra ſtranguiriã et diſſurriam. Stra co
licam et yliacam vinum decoctionis eiuſdẽ ex
„ſarxifraagsg .
E (Kontra opilationẽ ſplenis et epatis ex frigi
da cauſa.⁊ vdropiſim fit ſyrupus ex ſucco feni
culi ac decoctioneillius ?DMW
D¶ ontra frigidum reums ſaccellatur caput
ex puluere ipſius bene calefacto.
E Konſtãtinus in libꝛo graduum Daucus eſt
calidus ininitio tertij gradus et ſiccus in ſecũ
do:Jebꝛem flegmaticam et moꝛſus reptilium
ac pleureſim et ydropiſim curat: vrinam ⁊ mẽ
ſtrua pꝛouocat.eius apozima potui vatum pe
ctus a ſcreatib mundat groſſosinteſtinoꝛum
humoꝛes diſſoluit vnde vẽtris doloꝛes ac toꝛ
ſiones amputat.
¶ Idem. Splenis et epatis aperit opilatio⸗
nem. Et ſi cũ api ſemine miſceatur.eius actio
ſoꝛtioꝛ effictr.
GS Drxaſcoꝛides. Gibitum menſtruis imperat

rinam pꝛouocat. Loꝛtionibo ſubuenit. Ad
omne vicium toꝛacis ydonee facit.Luſſienti⸗
hpbryug effecum tribuit percuſſionibus ſpalangi
onisoccurrfffirrr
H¶ Zuſii veteni et toꝛminoſie ꝓſicit cathaplaſ⸗
ma tibe adhibitũ. Puſtulas et tumoꝛes com⸗

peſcit. Omnia ſemma cum vino bibita laciüt

contra moꝛſus ſerpentum.

Oeen vel dꝛagagantu. Platea.

„ .*

Dragantũ eſt gũmi cuiuſdam arboꝛꝭ
vltra mare naſcentꝭ. Humiditas em̃
effluens ex actione caloꝛꝭ denſat᷑ et in gummi
ſubſtantiã mutãtur. Eſt aũt frigidũ in ſecun⸗
do gradu:hbumiduʒ in pmo. Huius triplex eſt
maneries.E ſt em̃ albũ qð melius elſt ſi ſit cla⸗
rũ ⁊ purũ.Eſt et ſubruſum ⁊ citrinũ:qð ẽ adeo

bonũt In medicinis frigidis albũ ponit᷑:ſub⸗

rufum autẽ vel citrinũ in calidis. Per annos
qdraginta ſeruat virtutẽ bʒ infrigidãdi:mun
dificandi:humectandi:cõglutinandi. Sera.
li.aggre.ca. habe: Habe eſt arboꝛ cuius gum⸗
mi eſt dꝛagantũ:cuius radix groſſa lignoſa.⁊
vocatur dꝛa gantũ:ex q̃ apparet res quedam
ſuꝑ terrã:vñ egrediunt᷑ rami eius.et ſuntrami
ſeu virgebꝛeues duꝛi exteſi ſuꝑ faciẽ terre àbꝰ
ſunt ſolia gracilia ꝑua plima.⁊ inter ipᷣa ſunt
ſpine albe eqles dure q̃ tegunt᷑ ⁊ occultant ab

ipſiafolijs. Dra gantum eſt humiditas quee⸗

manat ex radice ipſa qñ vulnerat᷑ ferro et iꝑe
ſue maturationis apparent qñ vul nerat in lo
co ſciſſure:⁊ radixipavocat᷑arabice chachita
⁊ meliꝰ ex dꝛaganto eſt clarũ puruũſſubtile:cu⸗
ius ſapoꝛ vergit ad dulcedinẽ.qð arabicevo⸗
cat ſichiratim. grece nagantũ.latine vero cea⸗
gantum. Halie.viij.ſim.ſar ca.de dꝛagano.

— . —

⸗—W

vo

lun,

⸗

Wς

Be Herbis

Dragantũ vinus eius eſt pꝛima qᷓ deſiccat et
ſecunda gluninat:et tertia eit q frangit acuita
tce reru et acutaꝝ calidaꝝ.fri.in.ij.humi.in.i.

DOperatio nes

¶ Sera. auc. Dyaſ. Clirtus eſt ei glutin atiua
ſicut virtꝰ gũmi arabici.⁊ ipᷣm adminiſtrat᷑ in
cohol oculoꝝ ⁊ in medicinis tuſſis et aſperita
te canne pulmonis:⁊ abſciſione vocis:⁊ curſa

catarri ĩ vuula.qũ fit ex eo ↄfectio cũ melle ⁊

ponit ſuꝑ linguã.⁊ tranſglutit᷑ qd de ipo diſ⸗
ſoluit᷑.aut datur de ipſo.ʒ.i:poſtq; infunditin
vino cocto dulci:et tunc valet etiã ad doloꝛẽ
renũ.vvlcera veſice qñ miſcetur ei ex coꝛnu cer
uino aduſto.⁊ parũ aluminis yameni. phibet
nocumentũ moꝛſus ſerpentũ.

(SEt idẽ auc. Albugerig. Dragantũ eſt frigi

dũ:et ẽ in eo humiditas q̃ laxat ventrẽ.⁊ ↄfert
tuſſi ⁊ vlceriba oculi:⁊ lippitudiniba eius:⁊ re⸗
pmit acuitatẽ medicinarmũ laxatiuarum.
¶ Etidem auc. Meſarugie.Eſi bonũ vlcerib⸗
veſice et aſperitati gutturis et lingue.
Et idẽ auc Habix.Eſt in eo res modice cas

lldit atꝭ ⁊ hũidit atis ⁊ laxat ventrẽ ⁊ ↄſert tuſſi

et vlceriba pulmonis.⁊ glutinat vlcera inteſti⸗
noꝛũ:niſi qꝛ addit in ſolutiõe et ↄfert vlcerib⸗
ocijli.⁊ lippitudini qũ inſundit⁊ diſſoluit᷑ ꝛcol
liriſat᷑ cũ aqua eius.aut ponit᷑ in vulneribus:⁊
cõuenit ⁊ miſcet cũ medicinis acutis laxatiuis

qꝛ ꝓhibet nocumẽtũ earum et aggrauationẽ
ipſius medicine ſupꝛa naturam ſi deo placuit.

Jounã aſſandi dꝛagantũ inuenies in ca. Gũ⸗
mi arabicuůdeg. ðMB
q Dyaſ.Dragantũ in pulucrẽ redactũ ⁊ cũca

lida aq̃ potatũ cos qͥ ſpaſmũ patiunt᷑:vel qᷣbꝰ

aliq̃ intrinſecꝰ vene crepuerũt ſilr ſanat
I Balienus. Aqua oꝛdci in qua coctũ fuerit
dꝛagantum per noctem remouct ſiim
¶ Contra ſciſſuras oꝛis et labioꝛũ ⁊ palati vl
ceratões vel excoꝛiatiões.diſloluat᷑ dꝛagantũ
in aq̃ ro.et ꝑ pannũ epmat᷑:⁊ cũ glutinoſita⸗
te ↄfic iat᷑ puluis amidi.⁊ inungaĩ petia.⁊ illi⸗
niat᷑ lingua vel labiũ ſepe et cito curantur
¶ Ad faciem dealbondam et pannũ ſuꝑf luũ
remouendũ ponat᷑ dꝛagantũ in aqua ro.ꝑ no
ctẽ mane addito goꝛace vel camphoꝛa in par⸗
ua qntitate.⁊ facies freqᷓnter illiniagk
¶ Scd attende q; qũ dꝛagantum in medici⸗
nis ponitur:per ſe debet teri:quia contritiõi
reſiſtit.Si enim cum alijs ſpecicbus contera⸗
tur pꝛius in fumum reſoluentur alie ſpecics qᷓ;
dꝛa gantum ↄteratur.

Capitulum. dvij

NN
—

— 5

2
.S 1
* *„ „
—— .

Oaan dicũt eẽ pulegiũ agreſte vel
batin berba ẽ incida et plus chꝛetica

moꝛdax:vt pulegiũ hʒ ſolia lanoſa:⁊ ſuꝑocẽm

fruticẽ ineſt ei velutlana ſed nec floꝛẽ hʒ nec ſe
men. Cirtꝰ eſt ei tãta q̃nta pulegio.ſed paulo
inſcidioꝛ. Eſt et aliud genꝰdiptanni qð habet
folia ſiſimbꝛio ſilłia ʒ vᷣgã maioꝛẽ nigrãꝛ mollẽ
ciuſq; ſo. odoꝛẽ hñt ſiſimbꝛij.E ſt ãt diptãnis
leptomerꝭ et calefaciens leniter ac ſtringene.

Hpprrationes

Iſi.Diptãnu tãteporentiecſt vt ſerrũ a coꝛ

ꝑe expellat:⁊ ſagittas excutiat.vñ ⁊ciꝰ pabulo

fere ꝑcuſſe ſagitas acoꝛꝑe in herẽtes eijciunt

hãc qͥdam latinoꝛũ pulegũ matris dicũt ꝓ⸗
pter belli tela exeuticnda. ,„
¶ Plat. Diptannũ expellit venenũ.xñ pᷣcipue
ↄtra moꝛſus venenatoꝝ aĩaliũ daĩ ſuccus ꝑo

tui et ctiã vulnere imponit᷑ vel puluis ſi ſuccus

nõ habet᷑. E ſt aũt berba ca.⁊ ſic:in.ii.gradu:
Huius radix eſt maioꝛis efficatie qᷓ; he ba et
vij idis qᷓ; ſicca.q¶ Ex diptãno ⁊alns qbuſdã
põt fieti ↄfectio q̃ vicetriace ꝓbet̃᷑.

—

Diptannũ etiam educit ſetũ moꝛtuſ.valct e

tiã contra cpilentiam et cõtra paraliſm.
¶ Dxyaſcoꝛides. Si igne ſuꝑponatur auiſfu⸗
migio adhibeatur moꝛtuos in vtcro infantes
cxcludit.ui etiaʒ tãta eſt virtus:vxt a capꝛeis

Iptamũ. Dyaſ. Dyptamũ vel diptꝗ

O

tieſt. ſemen vt caulis. radix tenuis et ſuperua
cua.Et in chꝛeta ãt nõ ſpecioſe naſcit᷑ mireq; a

D

K

Trattatus

4

xc aliquibbeſtũs ſagitta ꝑcuſſis ſi comeſta
fuerit:itotim eam foꝛis eijciat. Preterea pſeun?

do dipta nnũ loc multis naſcii ſile ſupdicto.

ſed virtute interius:q; nimis inſcidũ ẽminoꝛẽ

q; cfficatiaʒ hʒ.¶ Idem diptannũ vrinã mo⸗

uet:ac mẽſtrua pducit.et odoꝛe ſuo incẽſa vi

peras et ſerpẽtes interſicit. ¶ onſtã. Diptä
nũ vulncra hũoꝛibo et melancoliã mũdificat.

bibitũ aut ſuppoſitũ menitrua ꝓuocat.ſecun⸗
dinã et fetum moꝛtuũ expellit. Pli.li.xxv. Cer⸗
ui vt indicauimus) diptanum oſtẽdere vulne
rate eo paſteſtatim decidẽtibo telis. Nõ ẽ ali⸗

bi qß in chꝛeta. ramis pᷣtenue pulegio ſileʒ ferꝰ

uens et acre guſtu. Jolijs tm̃ vtunt᷑ flos null⸗

capꝛis experitur. ¶ Pro eo eſt 1 pſeudo dip⸗

tannuũ multꝭ in terris naſcẽs ſolio ſimili ramu

lis minoꝛibus.a buſdã condris vocatũ.mĩo
ris eflectus ſtatim intelligit᷑ diptannũ mima
poꝛtiõe accendit os.qͥ eã legũt in ferula vel a⸗
rũdine ↄdunt pꝛeligantq; ne potentia euaneſ

cat. Sũt qͥ dicũt vtrãq; naſci multipharniã ſed

deterioꝛes in agris pinguib.i¶ Et verũ q daʒ

diptannũ vel dictannũ nõ niſi inaſperis.Eſt

et genꝰ tertiũ diptãni.nec facie nec effectu ſile

folio ſiſimbꝛij ramis maioꝛibus.pcedente illi

ſualione. ꝗcd inchꝛera naſcit ininito ſtare
ceterꝭ eiuſdẽ generis alias genitꝭ. ꝓrime vero

qð in parnaſo.alioqͥn biferum eſſe.¶ Et pel⸗
uim mõtẽe in Zheſſalia:⁊ eleutriũ in euboca.⁊

totã Archadiã et Lyconiã:Zradunt archa⸗

des q dẽ nõ medicaminibo vti: ſed lacte circa
trẽpus veris.eo ꝙ; tüc maxime ſuccis herbetur
geãt:⁊ medicent᷑ vbera paſcuis.i¶ Bibitũ aũůt
lac vaccinũ ceo ꝙ boues omino voꝛitere in her
bis ſunt.i¶ Idẽinli.xxvij. Diptannũ ſagittas

pellit pota.et alia tela extrahit illita.¶ Halie.
Specici q̃ vꝛ diptannꝰ virtus eſt ſicut pule⸗
gij vomeſuci:niſi qꝛ ẽ ſoꝛtioꝛis vᷣtutis:qꝛ non
lolu bibitu:ſed ex eo factũ naſcale ſeu fumigiũ

ctrrabit fetu moꝛtuum.et extrahit ſagittas de
coꝛꝑe ſtatim deeo accepto cbubod

Oronicũ. Sera.li. aggre. cap. vgro⸗

albe interius.exteriꝰ vᷣo ad citrinita⸗
tẽ tendentes.et ſunt fruſta in groſſitudine ra⸗
moꝛũ ſcitaragi.et in magnitudine nodi pulli⸗
cis ad plus.et ſunt aliqᷓntulũ dureet graues ⁊
deferunt᷑ ex ſyria.Et doꝛonicũ ex ſyria eſt illð
quod magis adminiſtrat᷑ eſt calida et ſicca in

nig.i. doꝛonicuz. Dicit ꝙ ſunt vene

M

¶ Doꝛonicũ ↄſen doloꝛib qͥ generant᷑a ven
toſitatibs matric ¶ Et cõfert moꝛſibveneno

ſorꝛpaſcun eoꝝ bibitũ.et facio emplaſtro cũ
co et ſic

eo et ficubus. z intrat in cõfectioib⸗ ——
¶ Aben meſuay. eſt ca. ⁊ ſic.⁊ ↄfert vẽtoſitati

cauatã.i¶ Aui.de viribocoꝛdis ðᷣt ꝙ ↄſoꝛ.coꝛ DO

2

— S. S Pe ☚

De Herbis

Capitulum. tlix

6atica. Pplatea: Epati
üaäaaga⸗.àa? herba creſcẽs ĩ locꝭ
Raqdſis lapidof.hʒ fo.mi
numa Terre lapidibuſcq;
aeadcherẽtia. Et dici epa⸗

nniica qpcipue epat at iu

b figida ẽ et ſicca. Et que
bʒ maioꝛa folia ẽ melioꝛ.habetq; vᷣtutẽ in ſri⸗
gidãdi:et ex ſubtilitate ſubſtãnie ſue cõfoꝛtãdi
¶ Serapion aucto.Galieni.E patica naſcit
in lapidibo humectis.⁊ cadit ſuper eam ros vył
gutta aque.et eſt ſimilis lenticule aque.Et q̃n
to maioꝛ a bʒ folia:tanto melioꝛ eſt.irigida eſt
ct ſicca in pꝛimo grau.
HPHoprerationes
¶ Epatica valet ↄtra opilationem ſplenis ⁊
epatis ex calida materia.Et cõtra oẽm egritu
dinẽ epatis calide Et cõtra apoſtemata cali⸗
da ſuperpoſita trita.Eſt enimrepercuſſiua
¶ Sera. auc. Dyaſcoꝛidis.Uirtus eius eſt q̃
inſrigidat frigiditate pauca et deſiccat et ab⸗
ſtergit.Et emplaſtrũ cũ ea factũ abſcindir mẽ
ſtrua.Et poſita aut cathaplaſmata etiam ſe⸗
dat apoſtemata calida.Et cnrat empetigineʒ
et confert yctericie.
¶ Et couficitur vel miſcetur cũ melle.aſpꝛedi⸗
nem oꝛis vel lingue diſlenit. Et ꝓhibet fluxum
bumiditatuʒ ad membꝛa.Eſt enim frigida:ſic
ca et ſtiptica.
¶ Platea.Et ðꝛ epatica que pꝛecipue epatis ?
lunatiua. Syrupus factusex aqua decoctio
niseius:addito reubarbaro in fine decoctẽis
ptra vctericiam eſt optimus.
Sedin oibusaqͥs ex quibus ſyrupus ſit cõ
tra calefactionem epatis poni debet epatica
multum enim iuuat. Itcruũ.Lontra calida a⸗
poſtemata valet in pꝛincipio trita et ſuperpo⸗

lita: Operatur enim repercuſſionem.

BGB anus vel Ebenus.Ariſtoteles in li⸗
bꝛo de plantis. Ebenus ⁊ ea que illi vi
cina ſunt merguntur in aqua: quia in
eo raritas eſt parua:mec eſt aer in ipſo qͥ poſ⸗
ſet ipᷣm tollere. Partes enim eius ſuntmultuʒ
ſolide. In terris nempe valde calidis et ſiccis
lante nõ habẽt humoꝛẽ qͥ materie ſufficiat.
deoq; partes cõpacte ſunt et anguſti meat⸗
Vndec aloꝛ plantam mter albedinem et nigre
ainem coloꝛat. Jitq; lignum huius nigrumet

nuatiua. Inpmo gradu

mergikin aq vtchenus. Pryaſcoꝛides.Ebe⸗
num eſt lignum qð ex ethiopia venit:coloꝛem

habens nigruʒ duplici caligine.tactu lene du

mm et guſiu ſtipticum. In coticula conſrica⸗
tum. oſtendit coloꝛem ruſum.E ſt alterũ ex In
dia coloꝛe vario:ſed melius pꝛedictum. Muls⸗

tiq; amomina ligna et accanticavendũi:qiia

cbeno ſimilia ſunt:ſed inde fiunt nota.qꝛ mol⸗
liaſunt nõ grauia.Cunq; fructũ ferunt haſii⸗
lia coꝛũ ſubruſi coloꝛis apparent:nec ocoꝛem
nec guſtum talenbabent. Eſt autẽ optimum
quod eſt nigrumet equaliter lene vir es habẽs
in guſtu acres.¶ Exli.dena rex.E benue eſt
arboꝛ cuius lignũ duniſimum ct imputribile:
non ſacile cedens igni Quod licet in ignẽve⸗
hementiſſimũ ardeat quodãmodo et abſuma
tur:nunq; tamen cius com biſtio manſit in flã
mam. Coꝛtex cius lenis eſt vtlauri hionum

Pperationes
¶Dxaſ. E banũ vlceriboculoꝝ vrilitatẽ ſacit
Lirtus eſt ei etiã purgatoꝛia.Et idco caligies
oculoꝛũ ⁊ rcumatiſmum deterpit acpꝛohibet.
Multi cotilas medicinalesex co faciunt

¶Aliquivcro miturã et raſnameius et linii B

tura minfundunt in vino die ax noctett poſt/
terunt facientcs colliria. lij Parino aquaz

mittunt Combmritur etiãin cacabo cmdo be
ne munito q;giu cinerẽ ſaciat ⁊ lauat᷑ vt molib
do qutpulins ſacit ad ſiccitatem oculoꝛiu.
¶ Auicen. Ebenus calida eſtet ſicca in ſecun
do.Ex eo melioꝛ eſt nigra equalis in qua non
ſunt linee.et in ſuo tactu ſimilatur coꝛnui toꝛ⸗
natili:E ſt aũt valde compacta ⁊ ſolida.in cu⸗

4 .

ius ſapoꝛe eſt moꝛdicatio.
OD ¶ Cunq; ſuꝑ carbonem ponitur oe
acutus ex ea odoꝛat᷑ fricicat᷑ in aqua ſicut pul
ueres lapidum.Et eſtſubtiliatiua et abſterſi⸗
ua.abſtergit pannum oculi et albuginẽ:et ad
eius fricationẽ colliria ſiunt.
¶ Confert et vlceribo antiquis eius ſerratura
aduſia et obt almieſicceet ſcabiei oculi.

☚

.

. „* P
. 84
õ

Capitulum. elxxj.
IPnue habet ſolia rotunda eraſpera ba⸗
è‚vſtas tenues ſimilia elixine:ſec minoꝛa
et rotunda et aſpera. haſtas habʒ tenues duo
drvus palmis longas.qͥnq; aut lex exxnaracice
babens folia plana guſtu ſtiptica Faſcitur lo
cis cultis et in agris.i¶ Plinius caxꝑ itulo cla⸗
nn. Elatin ramulos habet quinq; aut ſex tenu
Exgxꝑget oblongos.lſolia quaſi piloſa et ſiiptica
¶ Balie. vi. ſim. ſar. ca.elatin:mcdiocruterẽ in⸗

—

tur odoꝛbonꝰ et

£D 2

Latinus. Dyaſcoꝛides capitulo elati

. — 5 ——
¶Drxaſco. Jolia eius in catbaplaſmatibo ad/
bibita polenta reuma oculoꝛum et tun oꝛcz ꝓ
biber. E lixatura ciuus bibita diilinericie muͦi
fice medicatur.

¶ Olinius. Jolia eina in ſomento lachꝛmal

¶ Alexandercapitulo de paraliſi et agiro ⁊ e⸗
latis acoꝑum id eſt mitigatiuum ex agyro mi

kum a connotlcc flatAd giſtißtaals in

A
.
„* .

Capitulum. tlxi.

Dera arboꝛea. Iſidoꝛꝰ.Edera dicta ?t

co ꝙ arboꝛib reptando achereat vel
vq; hedis ſupꝛa lactis abundantiam a
vetenibe in eſca pꝛebeat᷑.E dereſnigide terrein⸗

dices ſunt fm phiſieos. NHam antifarmacon

cbꝛictas eſt ſi s ad edera coꝛonet᷑.¶ Plimius
libꝛo vin. Apꝛi edera medeni ſibi. Idem libꝛd
xvi.Edere quoq; ſolia nõ decidunt:ct angulo.
ſa ſunt.ſolioꝝ quidẽ vnitas in ſuo permanet

cuiq; genere:pꝛcterqᷓ; populo et cdere.Edera

iam in alia dicit᷑ naſa quã negauerat iheoſta

ſius.nec in India niſiinmonte mero: ¶ Ale⸗
xanc er vero ob raritatẽ ua erencitu coꝛonato
æx india victoꝛem rediſſe liberi patris excplo

t

ſch
34

6
ſo
t
1
ſa
6

.

⏑ R

Oe

De Herbis

putredinẽ narium tollit. lachꝛymũ eius pediei

Arboꝛ eſt inimica ſat oĩbꝰ. S eyulchꝛaq; ad

muros ruũpens.ſerpentum vᷣo frigoꝛi gtiſſima

vt mirũ ſit eũ in honoꝛe vllo habitã. Dyaſco.
ca.ciſſos.Edere genera tria ſunt: alba: nigra:
⁊ elix. Alba vo ſemen affert albu.nigra nigrũ
aut croceum:quã multi ð voniſi vocãt.E lix
vo nõ habet ſemen:ſed folia minuta ⁊ angulo
ſa⁊ groſſa. Higra vero vocat᷑ dponiſia a ba⸗
cho:qui oyonuius vocabat᷑:quẽ potatũ ede⸗

ra coꝛonatũ aliqui tingebãt.ſut em̃ edere frigi
de ⁊ terre indices.vnde ſunt frigidum antifa:

macũ ebꝛiantis.ſi quis potatus edera coꝛona
tur.nã coꝛonatus edera nõ inebꝛiat᷑. Unð illo
tꝑe nõ incoꝛnubant᷑ edera:niſi ad ſummũ po⸗
tati vt fugerent ebꝛietatẽ.q¶ Cheodoꝛus pꝛiſci
anus vocat fructũ edere coꝛimbum a coꝛono
as.qð eſt verbũ actiuũ.⁊ inde deriuat᷑ coꝛrela
tiuũ:⁊ eſt pꝛemiũ alicuius certaminis.et inde
venit coꝛimbo.i.ederefructus:qꝛ inde coꝛona⸗
bant᷑ antiqui:⁊ potiſſime poete i ſignũ virtuo
ſe repletionis capitis.¶ ¶Iñ Ouidius metha.
q̃rto.Et gradus diſtinguit vel ecoꝛimbo.Eſt
alia edere q̃ vocat᷑ terrena.Et alio noie vocat
cameaſſos.ſt aliud genus ciſios nõ veꝝ ſᷣm
Dxyaſcoꝛidem ca.ciſſos.ſed ſic per quandã ſi⸗
militudinem vocatur:quã multi vocant ciſte⸗
ron:id eſt roſam caninam.

¶ Dyaſco. Oĩs edera habet virtutẽ viſcidã ⁊
ſtipticã:vnde nerui citius eã ſentiunt cõtrariã.
Vnde ex ↄtrarijs cõpomi᷑ virtutibo.Stiptica
em̃ ⁊ frigida ⁊ aeris calida ⁊ aquoſa ꝑticipãs
ſuba. Cuius ſolia viridia in vino cocta.ma⸗
gnas plagas ↄglutinant:⁊ malicioſa cicatri⸗
ſant vlcera ex igne facta.floꝛes eius digitis tri
bus ſublati ⁊ bibiti diſſintericimedicant᷑ ſi bis

in die bibere dant. folia eiꝰ mixta cũ cerotis cõ

buſtionibo maxime ꝓſunt.¶ Itẽ folia eius cũ
aceto cocta ⁊ impolſita ſplenẽ tumentẽ attenu
ant.ſuccus eius naribainfuſus purgat caput:
⁊ doloꝛes capitis mitigat.i¶ um oleo puro
decocto doloꝛibus aurium opitulantur.
¶ igre edere ſuccus aut ſũmitas eiꝰ ſi bibũ
amẽtes hoĩes pᷣſtat.qnq; grana ſemĩs eiꝰco⸗
cta cũ oleo roſaꝝ in coꝛio maligranati et auri
dextre inl uſa ſiniſtro dẽti dolẽti medentur.
Et vt cathaplaſma impoſita capilloſ nigre
ſcit. ſilr ⁊ vt vlceriba vtilia ſũt.folia eiꝰtũ vino
cocta cõbuſtioniba medicant᷑maculasimpo⸗
ſita emẽdant.ſũmitates ipᷣius bibite vel ſupo

ſite mẽſtruis imperãt.¶ Poſt purgationẽ vᷣo
mulien.ʒ.i.bibita generare non ſinit.¶ Cacu⸗

minaipſius tmita ⁊ melle addito ⁊ ſuppoſita ab
oꝛſum pᷣſtant. Succus eius naribo immiſſus

los occidit:⁊ capillos euellit:qͥbo euuliis im⸗
poſitus non renaſci ſinit.i¶ Et in dente cauũ
miſſum doloꝛẽtollit ⁊ im coꝛrũpit. ¶ Succꝰ
radicis eius cũ aceto bibitus moꝛiſibo lpalan⸗
gionis occurrit.¶ Pli.ca.deedera. Nalcit᷑ in
diuerſis arboꝛibus et parietibo petris ⁊ terris.
Huius folia trita diſſintericos remediat:⁊ fru
mento mixto ad combuſtamet vulnera cance

roſa pꝛodelt.

6

9 7 7*%“
Capitulum.clxiijj
Dera terreſtris.NHal.vij.ſim.lar.ca.ciſ
G os vel edera terreſtris.hec ex cõtrariſ
vcõponitur virtutibus.habet em̃ quid
et ſttipice ſubſtantie quaʒ quidem terreſtrem
frigidam monſtrauimus exiſtere. Habet autẽ
quid et acris quam oſtendimus calidam eſſe
vt guſtus teſtatur.tertia aũt cum his aquoſa
ſubſtantia participat:tepida cum viridis eſt.

Cum enim ſiccatur hoc quidem dyafoꝛari pa

mum neceſſe eſt. Reliqui vero terreſtrem frigi
dam et Bpr et calid am q̃ acris ctt.
Pperrationes
¶ Uiridis qͥ dẽ coctis frondiba cum vino ma⸗
gnaꝝ plagaꝝ eſt ↄglutinatiuus.icatriſat ãt
et eas qᷓ ab igne vlcerationes.cũ aceto vᷣo frõ⸗
des cocte ſpleneticos iuuat ſeginoneg. vnde

3

frutex vt tepida participet caliditate.

Tractatus

ſanat reumata et vlcera antiqua ſm aures et
nares.ſi vo acrius appareat cũ oleo dulci miſ
cetur. ¶ Gũmi vo eius ſecu pedes interficit et
capillos deſtruit.calide intatũ exiſtens vᷣtutis
vt comburat. Idẽ GBal.vij.ſim.far.ca.citacus
ſiue ciſtbarus.i.edeta ſtiptica eſt frutex in gu⸗
ſtu ⁊ in oĩibus q̃ m partẽ actibusfrondes:ad⸗
tñ et gemina parua trita ĩtantũ ſiccãt ⁊ ſtipti⸗
cant vt cõglutinent vulnera.floꝛes vᷣo ſuper
oĩa ſunt oꝑatiuioꝛes.vt ſi cũ vino bibantur ⁊
Diſſinterias et ventris imbecillitates ⁊ reuma
ta et hũiditates ſanẽt. Cũ vᷣo cathaplaſmant᷑
putridos humoꝛes vlceru iuuant.Eſt em̃ eoꝝ
vᷣtus nõ generoſe ſiccatiua in.ij.gra:⁊ a men⸗
ſuratis cõplete.Eſt aũt frigidus intantuʒ hic

L

Capitulum. alxiiij

Alchoꝛus albo. Dyaſ.capᷣ.de elleboꝛo

aßm tranſlationẽnr̃am.E lleboꝛus alb⸗
Wvſolia hʒ ſimilia arnogloſſe:aut blete a
greſti ſed bꝛeuioꝛa⁊ nigrioꝛa⁊ modicũ obꝛufa
haſta ẽ ei longa duob palmiset rugoſa:⁊ citi
us ſolet marceſci qñ ſiccare incipit.Et ſicut ca
illi młta ex vna radice ꝓcedũt ſicut vᷣgule.na

cit᷑ locis mõtuoſis.radix ſodi tꝑe arearõ dʒ:

vtilisẽ aũt alba et tenſa et fragilis et plena et

iuncoſa:quã cũ fregerꝭ velut fumum iactat:et

albidioꝛ deintꝰ cũ guſiu ca.nõ valde ſaliuã pꝓ
uocãs:plꝰaccepta hoĩem ſuffocat.meliꝰeſt q⸗

rinaicũ ⁊ it alicũ.capadociũ his albiꝰẽ ⁊ tenue
Sera.li.ag.ca.cherb achen au. Dyal.cher
bachẽ. i. elleboꝛꝰ. Due ſũt eiꝰſpẽs:albo ⁊ niger
ſʒ alby ẽ plãta:cuiofolia ſũt ſilia ſolijs plãtagi⸗
nis ſeu folijs plãte dicte blete agrion.i.ſicle a
greſt:niſi qꝛ ſũt bꝛeuioꝛa eis ⁊ declinantia ad
nigredinẽ plꝰeiꝰ: vᷣſus rubedinẽ aliqntulũ tẽ⸗
dẽtia.⁊ hʒ ſtipitẽ q̃ttuoꝛ digitoꝝ longũ rugo⸗

ſum. ⁊ qñ incipit excoꝛiari deſiccat᷑ ⁊ putreſcit

cito ⁊ apparet circa ſiipitẽ velut capilli ſubni⸗

gri.hʒ radiculas multas ſubtiles egredientes

ab vna radice paruas ⁊ oblongas ſilr cepe lõ⸗
go.Haſcit mõtuoſis locis.Et opoꝛtet ꝙ fo⸗

diat᷑ radix ipᷣius plante ⁊ reponat tꝑemeſſis.

Et melioꝛ ad colligẽdũ ẽ cꝰ plata extẽdit᷑ ſuꝑ

terrã exteſiõe moderata.⁊ eſt albo ſacile frãgi⸗
pilis:multe carnoſitatis.nõ hñs acutas ſũmi⸗

tates ſiẽ ſquinantũ.Et qñ frangi euolat ex eo

res ſilis pulueri.⁊ caro eiꝰeſi ſubtilis ⁊ nõ moꝛ
dicat linguã moꝛdicatiõe foꝛti.ſʒ facit abũda

re ſaliua ad os:⁊ caueat᷑ a nimietate ſua:qꝛ ſuf

focat. Et melioꝛ ex eo eſtille qͥ defert ex terra

que ðꝛ italia.ſed ille ꝗᷣ eſt ex caldechia eſt ma⸗
lus.ꝛ eit plata ſilis ſquinato:⁊ eſt ſuffocans.
HPHperationes.
¶ Dyaſc. Elloboꝛꝰalbi fiegma ⁊ oẽs hũoꝛes
vomitu purgat.xollirije nobilib. miſcet.cali⸗
ginẽ ocloꝝ purgat.ſuppoſitꝰ aboꝛſum facit.
¶¶ Infantẽ i vtero occidit. ſternutamẽta ꝓpuo⸗
cat polẽte mixtꝰ.molli ſoꝛices necat: elixus cũ

carnibo citiꝰ eas madidas facit.nã niſi mixtus

fueni polẽte aut ſiſamo aut ſucco ptiſane: aut
ſucco tapſie aut mulſe aut ſucco lenticule aut

niſi in pane coquat᷑ dani nõ põt:qꝛ ſic ab anti

quis inuẽtũ eſt.¶ VGllon medicus doctiſſimꝰ ⁊
ꝑfectiſſimus diligetia lõga ⁊ rõne ſcripſii qua
Diſciplina elleboꝛus det. Mlii vᷣoi ſucco mul
ſe mixtũ dãt poſtea dtes mãducare illis qͥ H

acceꝑint qͥ ſunt foꝛtiſſimi coꝛꝑe.vñ datũ diſci

plina ſuꝑioꝛi nullà oflocationẽ facere põt cũ

aceto mixtus.⁊ colliriũ factũ ⁊ ano ſuppoſituʒ

nauſeam ꝓhibet.i¶ Gal.Elleboꝛus vterq; tã

albo q; niger abſterſiue ſilr ⁊ ca. vᷣtutis ſunt. qᷓ
re ⁊ moꝛfeis ⁊ empetiginibo ⁊ ſcabiebo⁊ lepꝛis
cõueniũt: quinetiã ſiſtulas moꝛtificant duob⸗

aut trib diebo:ſed dentiũ doloꝛibo cum aceto
cõferũt.¶ Jo.meſue.dicit clleboꝝ albũ debe⸗
re vitari.Eſt ẽ pᷣſocatiuus.ſuꝑ nigrũ aũt de
bere pᷣſumere cõcoꝛdãt omnes.cxt ꝓpꝛie rectiti⸗
cando ſ̃m artem et legẽ et nõ cõuenit niſi robu

ſtis coꝛpoꝛibus et animoſis:⁊ tẽpoꝛe veris.

¶ Et ꝓpꝛie datꝰ quidẽ qñ ⁊ cui cõuenit.⁊ qua⸗

₰

De Herbis

liter acqrere facit iuueneſcctiã: ꝛ in columitatẽ
et moꝛes laudabiles ⁊ cõplexionẽ bonaʒ. Hoc

em pꝛietas: ſicut Hypo. dicit: ⁊ ꝓpꝛie quideʒ

mũditricat coꝛpus totũ a ſuꝑfluitatibo materi⸗
eru coꝛruptaꝝ:⁊ ſolutione educit cũ facilitate
colerã ꝑmixtãâ. ⁊ groſſum flegma. et colerã ni⸗
grã cũ virtute ⁊ ſine moleſtia:⁊ mũdificat ſan⸗
guinẽ et attrahit a venis ſuꝑfluitates admi⸗
Ltas ſanguini immo toto coꝛꝑi:⁊ aↄcauitati⸗
bus mẽbꝛoꝛũ et partib⸗ remotis acute. ¶ Et
ex rebus ſolẽnibo mũdificãdo cercbꝝ⁊ caput
totũ inſtrumẽta ſenſuũ et neruos et veſica
¶ Et cõfert iuuamẽtũ magnu egritudinibus

cax ſicut ẽ ſoda ꝓpꝛie ⁊ emigranea ⁊ mania et
melãcolia ⁊ vertigo ⁊ epilẽtia⁊ ꝑaliſis.⁊· aque

q̃ deſcẽdunt adoculũ.⁊ ↄfert egritud inibo iun⸗

cturarũ et duricici:⁊ apᷣatib⸗ eaꝝ ⁊ ſcrolul. et ẽ

ſicut tyriaca ⁊ medicineantonomatice ad le⸗

pꝛã.cancrũ:vt ſpẽs herpetis ⁊ bothoꝛ q̃ ſe co
medunt.Er hec Johã.meiue de nir ,
¶ Alboaũt foꝛtiter et diff iculter vomere facit

cu accidetiba timoꝛis.et ↄfnicatꝰ ex co ad egri/

tudines cutis:ↄfert cũ vᷣtute:et curat ſcab iem

empetiginẽ et lentigines.et ofert vterq; ellebo
rus fiſtulis et vlcenbo fraudulentis.

,

Capitulum. lxux
e Tleboꝛuoniger Aui.li. i..ca. ð elle. El
leboꝛus ille ꝗᷣ niger ẽ: eſt iruſia inciſa

et eius acuitas ſoꝛtioꝛ eſt acuſtate albi.ꝛ ili qᷣ
ipᷣm colligũt pꝛeſeruant᷑ ab eius nocumeto co
medẽdo allia ⁊ bibẽdo vinũ.⁊ folia qͥdẽ plan⸗
te ci? ſunt ſilia folis ſquinatiſʒ lunt vchem ẽti⸗
oꝛnigredis q; ipᷣa.ethʒ crue bꝛeue ad purpu
reitatẽ declinãs.⁊eiꝰ figura ẽſicut fſigura ra ce
mi. ⁊ in ipſa eſt fructus:: hʒ venas ſubtiles ni⸗
gras.ex cuiuſcũq; q̃ruũ radice ſicut duo capita
cepaꝝ egrediunt᷑.Et qð de eo admiſirat᷑ ſunt
vene iſte. Et oꝛit᷑ in ſiccis locis. Melioꝛ ẽ q eſt
mediꝰ inter veterẽ⁊ nouũ ⁊ groſium⁊ cxtenua
lũ hñs coloꝛẽ cinericeũ.⁊ qͥ eit velociterſi rãgi⸗
bilł⁊ nõ põderoſus.in cuiꝰ vacuitate q̊ddaʒ
ſile tele aranee ſapoꝛẽ hñsacutũ : moꝛdicans⸗
linguã.Et bonũ qͥdẽ qð admiſirat᷑ ẽvt aſſu⸗
mat?᷑ lignũ paruũ qdð eſt apud radicẽ eius:⁊ in
fundat᷑ parua qq? excoꝛiet᷑.et aſſumant᷑ coꝛti
cesillius ⁊ exſiccent᷑ in vmbꝛa.⸗ adminiſtrent
triti et cribellati.¶ Jo. meſue. ca.de elleboꝛo.
Eius ſunt due ſpẽs Hã alius ẽalbotaliꝰniger
FHiger incolumioꝛ ẽ albo. Cnde minat albus
accidẽtia timoꝛis ⁊ tremoꝝ. Niger vᷣo acqrit
ei iuuen eſcentiã ⁊ incolumitatẽ:⁊ ex co q ma

gis cligit.: ꝓpꝛie cuiꝰſapoꝛ ẽ acutus mo:cicãs

guſtũ.et hñs ſa poꝛẽ ſicut aſarũ ꝓpꝛie: cet qð eſt

frangibile.et mediũ inter ſubtile et groſſum. et

mediũ inter recens ⁊ antiquũ:⁊ medium inter

ponderoſum ⁊ leue:immo plus leue q; ponde
roſum ⁊ qð ẽ leue carens aſperitate Et melioꝛ
pars ipſius planteẽ radix ipſius.Et melioꝛ ꝑs

coꝝ ſunt cutes ipſoꝝ.Et melius tpᷣs collectid⸗

nis ipſoꝛum ſunt ver ⁊ eſias.

Dperationes

¶ Dxaſ.Radit elleboꝛi nigri accepta coleraʒ
⁊ flegma ꝑ vẽtrẽ purgat.Alij ſcamoneã ⁊ ſal
miſcẽt. 5.i. multi cũ viſcell eã coquũt:multi cuʒ
lenticula.nã ſic accepta vẽtrẽ purgat.¶ Pur
Gatio illa melãeoli cꝭ:epilentici:arteticꝭ et pa⸗
ralitic medicat᷑.¶ Suppoſita mẽſtmiis impe

rat:abo:ſum ſacit.ſiſiulas purgat impolitg.

¶ Reddit auditũ pꝰ rriduũ ciecta.ſcabiẽ pur⸗
gat mixta libanotidi cere et piciliqͥde et oleo
citrino aceto addito.ſola vt cathaplaſma im⸗
poſita maculas oẽe coꝛꝑis tollet.lepꝛas ocs 2
ʒernas limpidat.ſcabies curat in aceto cocta
⁊ gargariſmo accepto ſeu adhibita doloꝛẽ dẽ
tiũ mitigat.⁊ miſcet᷑ ⁊ ſtiptic medicamib mi
xta vino ⁊ polline oꝛdei.⁊ vt cathapiaſma ad
hibita dropicꝭpᷣſtat effectũi Et ſilino fuerit
inſerta ⁊vino merſa vinuũ catarticũ rrddet:aqᷓ
in qᷓ fuſa fueritſi domui aſpergat᷑ muſcas ct
pulices necat. ¶ Hoc ca lodit᷑ celeriter ſodi
opoꝛtet:qꝛ tarditate ſodiẽtꝭ viſuʒ hebetat. aut
doloꝛẽ capitꝭ cõmouet.nã plimi ſoſtizen cius

D

Trattatus

Alle ſiunpto ⁊ vino potato ſecure fodiebant/
Aui. Elleboꝛꝰ niger ↄtert linitus ſuꝑ moꝛfe
am cuũ aceto.⁊ ſilr ſuꝑ loca in qbo ſũt ſoꝛdes et
ſilr ſuꝑ albã moꝛſeã ⁊ eradicat verrucas ¶ Et

euacuatio q̃ fit cũ ea ↄuenit albaras. Doſis

„

nigri eſt a Krrat.vi.vſq; ad. ʒ.i. ¶ Konte
lulaxꝝ qᷓs deſcnipſit Haly.q̃rü iuuamẽtũ eſtvl

timũ ad melãcolicas egritudines: cqncũ ? le
pꝛã et mo:feã nigrã difticilẽ: qᷓrum eſt hec per/

mixtio. Recipe vere pigre..xij elleboꝛi nign.
Polypodij ana.·3.v. agarici lapidis laʒuli ſali

indi.coloqntide ana.ʒ.iij.doſis a ʒ.ij.vſqʒ ad

gureos.ij. ſunt ſane et exgte.

j/’Apatoꝛiũ.Dyaſc.Ca.de eupatoꝛiom
C traſiationẽ nram Eupatoꝛiũ frutex eſt
WVVſarmẽtoſa haſtã hñs rectã ⁊ lingnoſaʒ
tenuẽ ⁊ nigrã ⁊aſperã in cubiti ynius lõgitudi
nepoꝛrectã aut amplius. olia ſunt ei in gyro
Diuiſa ſicut pentaſilon aut canapis:cuius fo⸗

lia in capite inciſa ſunt vt ſerra.ſemẽ a media

haſta aſpeꝝ et ſubtus decliuũ eſt ei.¶ Aui.lſib.
i.ca. de eupa. Eupatoꝛiũ eſt exherbis aroma
ticis.⁊ hʒfolia q̃ ſunt ſicut folia canapis. Et
flos eiusẽſicut nenufar. eſt illud epadmiſtra
tur.⁊ ſuccusẽ ca.in.i.ſic.in.ij. Eſt ſubtiliatiuũ
inciſiuum valde abſterſiuum ſine attractione
et ſine caliditaremanifeſta. Et in ipſa elt ſtip⸗
ticitas pauca cet ponticitas et amaruudo ſoꝛ⸗

rat. vi.vſq; ad.ʒ.i.¶ Confectio pil

tis ſicut ẽ amaritudo aloes ¶ Pli. ca. ð eupa.
Eupatoꝛiũ regiã hʒ actionẽ:caulis ligno ſini
gricantis vrſuti cubitalis aliqñ ⁊ amplioꝛibꝰ
folius per interualla qnqʒ vt canapis ꝑ margi
nes inciſis nigris ⁊ ipᷣis plumoſis radiceq; ſu⸗
ꝑuacua.¶ Hal.vi.ſim.tar.capᷣ.de eupatoꝛio.
Eupatoꝛiu ẽherba q̃ vocat᷑volucrũ maiusvł
agrimõia.ciiꝰſubſtatia ẽ ſubtił.ſapoꝛ cius eſft
ſtipticꝰ.Et vᷣtus eiꝰẽ ca.caliditate modica et

deliccat. Sʒ ſciendũ q; eupatoꝛiũ ſir fm Dy

aſ.ca. de agrimonia vocauerũt antiqͥ radicem
agrimonie:eo ꝙ; ẽ dimetica valde. Itẽ fmeũ
dẽ ca demarubio. Marubiũ etiã q a eupato
riũ vocauerunt:qm̃ valet ð vitia epatis.⁊ pꝛo
tãto nõ ẽ ven eupatoꝛiũ.qm̃ Dyal.facit ſemo
tim ca. de eupatoꝛio:⁊ ſemotim de marubio
⁊ agrunonia. Hoc ſiir voluit Jo.meſue. ca. de

eupatoꝛio cũ dicit: ꝙ dicũt aliqᷣ e ẽ herba pu

lici. noluit fin verũ ꝙ ſit herba illa quã latini
vocãt pulicariã eupatoꝛiũ.qm̃ Dyaſ.facit ſe⸗
motim ca. de eupatoꝛio.qð incipit eupatoꝛiũ.
et ſemotim ca.de pulicaniavel herba pulicũ q⸗
incipit coinʒa.ſʒ ſicut dictũ ẽ dʒ intelligi De
ſue.Nã ðt ꝙ eupatoꝛiũ ſᷣm q̊ſdã ẽherba puli⸗
cũ qm aliqui vocabãt herbaʒ pulicũ eupatoꝛi
umet bñ. qm eſt diuretica valde:et valet õ vi⸗

tia epatis. Miroꝛ qᷓlitermedici noſtritꝑisnõ

aduertẽtes vᷣba Dyaſ.Aui.? Sera. Plini.⁊
Gal.⁊ Damaſceni credũt herbularijs ſaliuaʒ
agreſtẽ eupatoꝛiũ dicẽtibo q nec in ſapoꝛe nec
in odoꝛe cũ eo ↄuenit.Si aũt in ipᷣa ſoꝛſan vir
tutes eupatoꝛij inuenerũt: ⁊ ꝓ eo ponere volu
erũt:cuiꝰgra ipᷣm eupatoꝛiũ vocauerũt.nõ lice
bat dicere ꝙ idẽ eẽt: qm̃ eupatoꝛiũ pᷣt dici oẽ
id ꝙ valet ↄᷣvitia epatꝭ. ab eu qð ẽ bonũ ⁊ pa⸗
coꝛ qð eſt epar.vnde eupatoꝛiũ.i.bonũ epati.
ſz veꝝ eupatoꝛiũ ẽ illud ꝙ antonomatice ẽ bo
nuʒ epati ſicut illud qð verũ eſt eupatoꝛium.

Dperationes

¶ Dxaſ.ſʒ trãſla.no.Eupatoꝛiũ valet ðᷣ vitia A

epati:⁊ folia eiꝰ ſicca⁊ axungia poꝛcina veteri
addita trita⁊ impoſita dura vulnera ad cica⸗
tricẽ ducũt.¶ Semẽ vᷣo eiꝰ⁊ folia cũ vino bi⸗
bita diſſint ericꝭ et moꝛſibo venenatꝭ occurrũt
medicãdo.i¶ Eadẽ ðt Sera.capᷣꝓpꝛio de mẽ
te Dyaſ.⁊ addit.Et ſunt multi qͥ putãt ꝙ illa
herba ſit agnmonia:⁊ errant:qꝛ eſt alia ab ea.
Et nos q dẽ maniteſtauimꝰiã de eius cẽ in co
qð divimus veeo.¶ Etidẽ auc. Bal. Intyria
ca cheſar eupatoꝛiũ a ꝑit opilatioes epatꝭc fſoꝛ
titficat ipᷣm.¶ Jo. meſue. Eupa toꝛiũ ſolutione
educit colerã ⁊ flegma facile.⁊ eſt pᷣſeruatiuuʒ
a putredine.i¶ Et ↄfoꝛtat ſtomachũ epar⁊ vi⸗
ſcerat: ↄfert doloꝛibo coꝝ:et eſt medicina ſple
nis:ct opilationũ oim egritudinum ab ea la⸗

P

— — — — — ——

A = =

S *

2=è?

De Herbis

ctatũ.i¶ Et ſebꝛibue lõgitꝑis mire ſubuenit.

doſis decoctionis eius potio eſt a.ʒ.iij:vſq;

ad vi.et puluis eius a.ʒ.ij.vſq; ad.iij.loco eius
ponitur in defectueius abſinchij ⁊ aʒari.ana

medium ponderis ipſius.¶ Auicen. Eupato
rium eſt bonũ in initio alopicie et tyrie:et linit

cũ adipe veteri ſuper vlcera difficilis ↄſolida⸗

tionis. ¶ Et eius ſuccua ↄfertſcabiei et pꝛuri⸗
tui qñ bibit᷑ cũaqua fumiterre et oximelle.⁊ ſi
militer flos eius et ſuccus ipſius ẽ ſoꝛtioꝛ.Cõ
fert doloꝛibo epatis:⁊ opilationibo eius et cõ⸗

foꝛtat ipſum.i Et cõtert duriciei ſplenis:et a⸗
poſtematibo epatis:⁊ apoſtematibo ſtomachi
Eius herba et ſuccus conferũt maliciei foꝛme
et accidentibus hydropiſis datũ in potu cum

vino:et cõſert vlcenibo iuteſtinoꝛũ.¶ Lotert ſe
bꝛibus cronicis:et antiquis ꝓpꝛie ſuccus eius

⁊ ꝓpꝛie cũ ſuceo abſinthij.loco eiusponii pon⸗

dus ceius de agato:cet medietas ponderis ipſi⸗

Capitulum. tlxvij.
◻ Uliragia. Paulus capᷣ.de euſfragia eſt
erba que ſimilatur in ſtipitibus vyſo⸗
po:nifi quia ſtipites ſui habent coloꝛẽ
violaceũ:⁊ nõ habent ramos.⁊ ſolia ſunt in ſti

pitib a medietate ſuperius.et ſunt parua inci

ſaſicut gallculi crilla.ct babet fioꝛes tendent⸗

tes ad albedinem ſatis paruos.

BPperationes

¶ Medct doloꝛiboculox.et ↄſoꝛtat viſum A

Capitulum.cdxvii.
Mblici Sera. li. aggre. ca. de amleg
belliget. ideſt miraboloni emblici⁊ bel
lirici.De bellinicis habetur ſuperius ð

B. in ca. bellirici. Etſunt ambeſfrigide et ſicce

in ſine tertij gradus.i¶ Johan. meluecap. de
mirabolanis. Mirabolani emblici ſunt er me
dicinis confoꝛtantibo ſtomachumcoꝛ ⁊ epar⁊
viſcera. Et melioꝛes ex eis ſunt habentes fru⸗
ſta groſſa et denſa et grauia que minus cre⸗

ſaumt inoſſib, et plus in carnerari quoq; non

habent ſpiritum.et ſunt frigide complexionis

DOperationes
¶ Embliciſunt cõſoꝛttaiui mẽbꝛoꝝ.⁊ coadu⸗
natiui pantiũ coꝛũ.Et ſunt de extinguẽtibo in
flãmationẽ in ſiomacho ⁊ cpate.Et ipᷣinutri⸗
ti maioꝛis ſunt operationis ⁊ minoꝛis coꝛru⸗
gatiõis.¶ MHodus nutriẽdi emblicos.Acci⸗
pe ex eis qᷓntitarẽ quã volueris et ſub merge
in aq̃:⁊ expone ſoli vſq dũ tumefiant ⁊ hume⸗
ctentur:poſt expꝛime ⁊ pone in aqua mellis et
dimitteꝑ duos dies. ⁊ deinde coque cum ſa⸗

Trattatus

Aitate.⁊ poſtẽ;ᷓ coctifucrĩt dimitte parũ refni
gerari: ⁊ adde cu eis mellis tabarʒet ſicut quar
unt cũ ſpeciebo aromaticis ↄſoꝛtatiuis.ſicut cũ
cinamomo xiloaloe gallia cardamomo ⁊ cro⸗
co et ſimilib.¶ Sera. auc. Gal. Emblici ha⸗
bent ꝓpꝛietatẽ denigrãdi capillos.et pꝛohibẽt

caſum ipſoꝛũ.et conferũt emoꝛroidiba: ⁊ ipi tu

meſcunt in aqua.i¶¶ Et condin ex eis faciunt
operationes mirabolanoꝝ nõ conditoꝛũ:niſi

quia ſunt debilioꝛes eis.et in belliricis maioꝛ

eſt ꝓpꝛietas in acumine q; in emblicis
¶ Et idẽ auc. Gedigaꝛas.emblicoꝛũ ꝓpꝛictas

cõfoꝛtat ſtomachũ:⁊ ꝓhibent coꝛruptionẽ ab

co.foꝛtiſicant ſiomachũ:⁊ auget appetitũ cibi
⁊ incitant coitum:⁊ abſcindũt ſputũ ⁊ vomitũ
⁊ ſedant ſitim. ⁊ augent operatiouem ſenſus.
Hirabolani emblici belliriciet kebuli mixti
cũ oleo amigdalaꝝ dulcin ⁊ cum melle tingũt

capillos coloꝛe nigro.¶ Johã.meſue. Dira/

bolani emblici educũt ſolutione flegma:⁊ ſunt
ex rebus valde ↄſoꝛtantibo cerebact nemos.⁊
augent intellectũ:⁊ ↄſoꝛtant coꝛ:⁊ ↄferunt tre⸗
moꝛi eius.et mundificant ſtomachuma pu⸗
treſactione et confoꝛtant ipſum. et ſedant ſer⸗
uoꝛem in eo.et auferunt ſitim.et ad duntin ap⸗

Petitũ:ct ſedant vomitũiu.

* „
. * . . H„ . . N „ . .

Capitulum. ekxix

tam partẽ totius et reconde.⁊ quidã —

R Nadiuia. Auicenna. Endiuiarum alia
C eſt oꝛtulana et alia ſilucſtrie.Deſilue⸗
ſtri in ſequenti ca.tractabitur.Et que
dam hʒlata folia:quedaʒ ſiricta.ambe vincũt
lactucam in aperiendo.¶ IJſaac in dietis par⸗
ticularibus.E ndiuia domeſtica ⁊ ſilueſtris ẽ:
quarum domeſtica diuerſe virtutis eſt. Habzʒ

cnim amaritudincm:poniicitatem et inſipidi⸗
tatem. Que iterum in duas diuiditur partes.

Eſt enim endiuia hyem alis et eſtiualis. Hxe⸗

malis eſt inſipida pꝛopter a marituòinis ⁊ põ

ticitatis pauc itatem.E t etiam inſipiditas eſt
pꝛopter tempoꝛis frigiditatem. Irigida quidẽ
eſt in fine ſecundi gradus.Quiq am autem il⸗
lam dicunt eſſe humidam:quod ſenſu non pa
tet:quia ſiccitas cius palam eſtpꝛopter amarni
tudinen ſui a tq; ponticitatẽ.fᷣm medicinam
eſt vtilis.E ſtine autem eſt amariido maioꝛ:
ſed frigiditas minoꝛ.E ſt enim frigida in gra⸗
du pꝛimo.ſicca in ſecundo medio.i Conſtan
tinus in libꝛo graduum.Endiuia de amari⸗
tudine et poꝝtieitate compoſita:ct ſicca eſt in

ſecundo gradu.

Pperationts

¶Idem. Stomachum conſoꝛtat. opilatiãeʒ

aperit. Suceus eius coctus et deſpumatus
cum oiʒuccaro bibitus:Pumoꝛes expellit pu⸗
cridos:et diuturnas febꝛes curat:cathaplaſ⸗
mate inde facto.caloꝛ epatis et ſtomachi mi⸗

tigatur. Eum polline oꝛdei et olco roſco mixtꝰ

apoſtemata calida:maxime ſiin oculis fuerit
ſanat.Arteticos de caloꝛe mitigat.¶ Iſaac

vbi ſupꝛa.Endiuia generat ſanguinem peioꝛẽ.

¶ Unde Halie.Lactuca ſiue endiuia que ma
ioꝛis eſt amaritudinisipſa deterioꝛeʒ ſan gui⸗
nem facit.E ſtiua enim ſᷣm medicinam ẽ medi

ocris.que pluseſt aperitiua.maxime conſtipa

tionis epatis. Que ſi elixa detur cum obſomo
garo et oleo minus erit nocibilis.Si vero cũ
aceto ſtomachinn confoꝛt at:et ventrem con⸗

ſtipat. Succus eius coctus ac deſpumatus
cum oxiʒuccaro bibitusxonſtipationẽ aperit
Humoꝛes putreſactus mundiſicat: et diu le⸗
bvꝛicit antibus conueniens eſt. —
¶Sera. auc. Galie. Endiuie virtus cſt ſicut

virtus lactuce.

Capitulum. lxxx

B

„*

De Herbis

NCM‚ê‚Ediuia ſilueſtris. Dyaſcoꝛi. Endinia
ſilueſtris eſt vna ſpecies que vocat᷑ ſer

ralia:eco ꝙ tirſum habet in modum ſer

re.et in ſapoꝛe ſilueſtris eſt ſtipticitas cũ ama⸗

.

Pperationes

Idem. Omnüũ vᷣts eſt ſtiprica et euſtoma
ca. Ventrẽ abſtinet.cocta cũ aceto et maxime

ſitueſtnis. exatum ſtomachũ cõfirmat.
¶ Et eſtuationes ſtomachi mitigat.ſola aʒ

„

polenta poſita cardiacis blandit᷑. In tumo⸗

re o culoꝛum ſubuenit

Jolia vero eius impoſita et cathaplaſmata

ꝑcuſſum ſcoꝛpionis mitigat.polentis addita

⁊ impoſita ignem ſacꝝ cõpeſcit.mixta cũ aceto

⁊ ceruſa oĩbo rebo calidis opitulaturr.
¶ Iſaac. Endiuia ſilueſtrie q̃ frigida ẽ in ini⸗
tio pꝛimi gradus.⁊ ſicca in fine eiuſdem. habet

ſtipticitatẽ ſtomachũ cõfoꝛtantẽ.que ſi man⸗

ducet᷑ autſuccus cius potetur:moꝛſui ſcoꝛpio
nis ꝓdeſt.⁊ cathaplaſmata ſilr oꝑatur

¶ Radirx eius ſi potatur: contra venenum au

xiliat.cum mirta vero micta ⁊ immiſſa:pꝛouo
cat menſtrua. ¶ Auicen. de viribo coꝛdis ait
q; confoꝛtat coꝛ.

CLapitulum. clxxj

OEpanngncnonn⸗ elitropio. E li⸗
tropium pmo nomen accepit ex eo ꝙ
veſtiuo ſolſtitio floꝛeat:et ꝙ ſolis moti⸗
bʒ folia circũacta ↄuertat.vnde ⁊ a latinis ſol
ſequia nuncupat᷑. Hã er oꝛiẽte ſolefloꝛesſuos
aꝑit.⁊ ſe iternʒ recludit cũ ſol occubueni.ipſa
eſt quã latini intubã ac verrucaniã vocant:ex
eo ꝙ extinguat verrucas.ex aq̃ potata vel ca
thaplaſmatis vice ĩpoſita venucas abſtergit
Dyalſ.ca.de elitropio duo facit ca.de pꝛio ſic
elitropiũ maius multi ſcoꝛpioꝛon dicũt:eo q;
floꝛes ſimiles ſunt figureſcoꝛpij.ſolia babeto
ʒimo ſilia et aſperioꝛa et nignioꝛa.⁊ haſtas ex
vna radice qnq; aut ſex c ramul q;plurimis

in qͥb floꝛes ſunt coloꝛis albi⁊ ſub purpurei?

ſubcitrini ſicut cauda ſcoꝛpij.A liud capitulũ
de elitropio dicit.E litropium minus naſcitur
locis cultis ⁊ in pꝛatis.⁊ ſin ile ſupꝛadicto.ſe⸗
men rotundum habet pendens.

DOperationes
¶ ODyaſc. Huiꝰ herbe manipulusvnus elixus
et bibitus flegma et colerã deponit.Cũ vino
bibitus ictibo ſcoꝛpionũ occurtit.Cathaplaſ⸗
matibo adhibitus eadem facerepoteſt
¶ Mulrti eiiam radicem eius collo ſuſpen⸗

dunt contra vim ſcoꝛpionuʒ ſeminis cius gra

na quattuoꝛ cum vino bibita ante acceſtionẽ
„

quartanarijsmaximũ remediũ eſt:tertianarjs

vero tria grana vtiliter dant᷑.¶ Jolia eius in
cathaplaſmatib adhbibita tumoꝛes ſpargunt
mirmiceas coꝛpoꝛis limpidãt. ſicca vero folia
eius impoſita podagricis maxmũ pꝛeſtãt eſte⸗
ctũ. Lrita et manici ſuppoſita menſtruis im⸗
perant. Aboꝛſum faciunt.
¶ Elitropij mine:is herba cum eius ſemine
decocta:⁊ cum nitro et yſopo et cardamomo
bibita rotundos et latos lumbꝛicos excludit
clauos impoſita cum ſale tollit maxime li fue⸗
rit eixa et impoſita.

Capitulum dxxij

44 ſithimũ. Jobannes meſue ca. de epi
ibimo. Eppitimünaſartur ſimllert cuſ

vcute.plante aũt quibus ſuper excreſcit

ſunt alkal ⁊ alhaſce.et quedã ſpecies oꝛigani
Eius autẽ aliud eſt cretenſe.aliud ſiricu. Me

lius eit quod eſt cretenſe acuti odoꝛis.et quod

naſcitur in ſyria eſt poſt illud.ſc eſt melius ſiu
ſum:et melius elt adhuc quod cſi completum
ponderoſius.Er melioꝛ pare cius ſunt cxire⸗
mitates groſie.q̃ ſunt ſicut fioꝛex.ſubcitrinum
gutemet palliqum eſt minus bonum.ca.com
plexionis eii et ſic.in.ij.Et eſt compoſuum ex
partibus igneisa quibus ineit ei acuitae.⁊ ex

terris ſubtilibus a quibus in elt ei ſiiptuiras

pauca. Et ipſum quiuem eit iubtiliatiuum

reſolutionum:aperitiuũ opſlationã: ⁊ conſoꝛ⸗

tatiuũ viſcerũ:facit ſitim ⁊ generat eſtuationẽ

in coꝛpoꝛiba calidis:et eſt ex debiliter et tarde
ſoluentibus ꝓpter quod pꝛobibendum eſt ſub
dominio canditatis et ſiccitatis poſitis.Con
foꝛtatur autẽ operatio ipſius in multitudine
quantitatis ipſius:⁊ in aſſociatione rei cuʒ eo
magniſicantis effectũ eins:ſicut ſunt mirabo
lani:indi et nigri:saut elleboꝛi nigri.quãtitas
parua. A qua aut mellis cuʒ pauco ſale.Aut
gqua decoctionis paſſularũ cuʒ ſale.ſimiliter
aut aqua lactis ex capꝛis ſumpti vigoꝛat ope⸗
rationeʒ eius.Sal gemma vero aut ſal indi:
aut ſalnapti ſunt ex rebus que ſibi addita ad
dũt virtuti ipſius.citam autẽ et facilẽ facit ope

rationem eius.Si ei aliquid virtute acutum

miſcet᷑ſicut piper et pipe longũ ʒinʒiber ⁊ ſimi
lia.Etnõ pᷣtermittas quin cadat in potibo ei9
oleũ de amigdalis dulciboin quo inuoluatur
et in decoctione ipſius paſſule ſine interioꝛib⸗
quoniã addunt ei ad bonitatẽ leniendi quod
timetur ex introſitate ipſius.Et ne ignoꝛesqͥ
niam epithimũ de decoctione modicuʒ ſubſii⸗
net:quare opoꝛtet vt fiat illud fᷣm legẽ. Pꝛe⸗
rogatiuã autẽ habet ſuper omnibus ſolutiõe
educentibo melancoliã.educit enim eam ſacile
ſine moleſtia.Et cum Johan.meſue concoꝛ⸗

Pperationes

¶ Johan. meſue. Quidam dicun t epithimuz

xgucit de flegmate aliquid

¶ Et ditit Paulue:q ſolutione educithumo⸗
res aduſtos:et declinauit ab eo qꝗð cõpꝛehen
dit vniuerſitas:et ego non inueni qð fieret il⸗

lud.poteſtas aũt eius ſuper humoꝛe melanco⸗
lico. et egritudi nibꝛ eius magna eſt.⁊ ſpꝛie in

egritudinibe capitis ſicut eſt melancolia epilẽ
tia algueſgues ⁊ timoꝛ ⁊ vertigo:et doloꝛ ca⸗
pitis:quaru materia eſt melancolia.
¶ Talet etiã ad tremoꝛẽ coꝛdis.⁊ ſincopim.et
egritudines melancolicas in eo.et eſt medici⸗
na magna opilationi ſplenis ⁊ egritudimbus

in eo.i¶ Et cofert egruudini ypocondnioꝛũ et

opilationi renũ.
¶ Et frequẽs vſus potionis eius eſt medicina
ſolennis cancro lepꝛe et vlcenbe nigris et ſol⸗
uit quartanã. Doſis potio eiꝰẽ in decoctõe a.

3. y.vſ q; ad.xx.et puluerꝭ eiꝰa.ʒ.iij.vſq; ad.vij.

Illi aut qui ſumunt ipſum vitent a cccptionẽ
cius in late. .
Pli.E phitimũ hʒ virtutẽ purgandi ficęma
⁊ meloancoliã cet ꝑ ſeet cũ adiucto ſecũ medui⸗
nis purganub melancoliam.,.B

dant omnes alij doctoꝛes ſicut Auicen. Se⸗

De Herbis

¶Folia eius ⁊ radix cũ vino bibita poſt pur⸗ B

¶ Contra quartanã fiet decoctio in aqua ʒ.i.
epithimi buliat:et in tali aqua ponãtur.ʒ.ij.la⸗

pigdis laʒuli vel armenici: ct digeſta materia de
tur patienti.multienim liberantur.valet ſimi⸗

„.

ex melancolico ſanguine.
¶ DPxaſcoꝛides.Epithimũ viride acceptum
ſtomachũ vexat:et vomitũ mouet.ventrẽ pꝛo
uocat et nauſeã facit ac educit flegma ⁊ colerã
⁊ maxime nigrã. datur ad purgandũ toꝛacem
cuʒ melle et vriſillirica moꝛe electuarij accipit᷑.
alterius autẽ thimi flos albo elt atqʒ aſper:ſed
ambo equalem habẽt virtutẽ. Nã per os pur⸗
gant flegma et per ventrẽ colerã nigram dat᷑
in quibus pꝛecoꝛdia pꝛefocantur ⁊ epaticis et
ſuſpirioſliss

liter talis decoctio patientibus cemoꝛroidas

2

Lapitulum. clxxii

gationẽ menſtruox 3.v. generare nõ ſinit ſi. x

¶ Epimedia ᷣm Dyaſcocaiq incipit meſpi⸗

la eſt inquit ⁊ illa q in hyſpania naſcitur: quã
multi epimelidã vocant.ſemen rotundũ hñs.
boc aptũ eſt ad comedendũ:⁊ eſt ſtipticuũ: ⁊ tar
dematureſcitſimilis ſoꝛbo:et nos latini voca
mus hanc epimelidam anzarolam.

capitulum meſpilum de m

2 „„* *

Capirulum lxrif

itulo Effemereon: quem n ulti vrini

OEalem apud Dyaſcoꝛidem ca⸗
ii

eſten vocant.ſolia et haſtam ſimiꝰ⸗

lia lilio habet:ſed tenera ⁊ floꝛes albos et mi⸗
noꝛeget ſemen molle.radix eſt ei groſſa vt di⸗

¶ ſidoꝛus vocat eaʒ Pomelido:de qua lege „

ni vinectam dicũt ſm Dyaſ in pꝛopo ſcitur in locis vmbꝛoſis et in ſiluis.
Operationes

dix eſt üllitenera nigra cũ odoꝛe graui et gutu ¶ Dyaſco. Radix eius decocra in oꝛe reten? A *

OQNrror Plini. Epimediũ ſiue vt lati gitus. ¶Uirtus eſt illiſtiptica et odoꝛis boni na

capi. haſtã habetnõ maioꝛẽedere ſumi
lẽ.⁊ folia.x.aut.xij.carens fioꝛe ⁊ ſemine.Ra⸗

ta doloꝛem dentium mitigat ¶ olia vero eiꝰ
in vino decoctaet cathaplaſmatibo impoſita
tumoꝛes et duricies ſpargunt.

Capitulum. elxxv.

fatuo:naſcitur in locis humidis

Dperationes
¶ Dyaſcoꝛides. olia eius trita cum oleo et
impoſita mammascreſcerenon admittunt

—

Tractatus

Pactis ðꝛ ebulꝰ:⁊ ſunt plãte omibo note
Vñ v. Sabucus ẽ actis ſʒ ebulus ẽ ca
meactis.De ſambuco tractabit᷑ in ca.ſambu⸗
cue de a. Ser. li.ag.ca. cameactis.C ameacti
duo ſunt ſpẽs:q; vna grece vꝛ actis.in latino
ſambucꝰ.et ſcdᷣa noĩat᷑in greco cameactis:et
eſus ẽ iniẽtio terrenus actis.⁊ inlatino ðꝛ (bu
lus.vᷣtuseius ẽ q̃ deſiccat ⁊ incarnatꝛ reſoluit
reſolutõe tꝑata.Pli. ca. cameacti. Eius dueſt

ſpẽs.ᷣ eaꝝ vna aſſimilat᷑ arboꝛibo hñtib ramos

ſiles cãnis rotũdis.q̃; coloꝛẽ ad albedinẽ.⁊ ſt
longa.⁊ ſũt in eis q̃truoꝛ ſolia gut qncq; poꝛre
cta ſuꝑ ramos q̃ſtibet:⁊ ſilia ſolijs nucis:mino

ra iñ eis:hñtia grauẽ odoꝛẽ.ꝛ in ſũmitatibora
mo:ũ ſunt floꝛes albi et grana ſilia granie ri
ridibo vel lẽtiſci:q̃rũ coloꝛ declinat ad purppu?⸗
reitatẽ cũ nigredine.et ſũt velut in racemis.et
hũñt multã humiditatẽ odoꝛẽ lini.et iſia ðꝛ acꝰ

tis. Alia vᷣo ſpẽs q dꝛ cameactꝭ ẽ mioꝛ pᷣma.bʒ

ramos mag ꝑtinẽtes herbe q̃dratos in qᷣbꝰ
ſũtmiti noci. et ſolia inuicẽ diſtaria.et ſingu

nodis ſilłia folijs amigdal in ſũmitatibo ſuis:

mſi qꝛ hñt venas: et ſut lõgioꝛa eis hñtia gra
uẽ odoꝛc̃.⁊ in ſũmitatiboramoꝝ ſũt capitella ſi

milia coꝛonis ſupdicte ſpẽei.et ſemẽ et fos ſilx-
et hʒ ramoslõgos groſſitudinẽ digitihñtes. .

ODperationes

2 4 Uinuscameacti ẽſtiptica. accepta hũo⸗

Bulus. Sciẽdũ actẽ ſãbuca. C ame⸗

rẽ aqͥſuʒ vẽtris deponit.et cacoſſomatica eſt.
folia ipſius elixa et ſũpta ſicut olus vtrẽ mol⸗
liũt:et maxĩe colerã deponũt. haſte illius tene

re elixe et comeſte oĩa ſilr facere poſſunt.
¶ Radix ipᷣa elixa hydropic eximiũ remediũ

ẽ. Moꝛſib yiꝑe ĩpoſita et bibita occurrit.
¶ Cocta ĩ aq̃ et fomẽto adhibita duricies ma
tricis ſoluit. Semẽ eius cũ vino bibitũ oĩa ſi⸗
milr facere nouit.i¶ Cũ oleo inunctũ capillos
nigreſcit. Jolia eius viridia tumoꝛes ſpargũt:
polenta mixta cõbuſtiõibo impoſita pᷣſtolant᷑

moꝛſibo caninis umpoſita medent᷑. Aulnerib⸗

paracoleſim faciũt. Sinus vulnecrũ ad ſanita
tẽ perducũt.hydropiciset ſurdis fomẽto adhi
bita pꝛeſtolant᷑.¶ Suꝑfluos ſonos aurium
in naribo infuſum cõpelcit:ſilr et venmes occi⸗

dit. ¶ Scabies et pꝛurigies tepidũ ſomẽto ad
hibitũ pꝛohibet. Moꝛſibus venenatis occur⸗

currit.Lac coagulatũ ſoluit.¶ Tuſſim anti⸗
quã cõpeſcit:ſed recẽtẽ auget. Ortonoicis ca
lidũ ꝓdeſt. Reuma gule gargariſmo ꝓhibet.
¶ Squinãticis ſingularepꝛeſtat efſcctũ.Cluu
le pẽdenti ſubuenit doloꝛẽ dentiũ tãta in oꝛe
mitigat.¶ Actis ðꝛ ſambucus.Cameact cbu
lus deſiccatiue vᷣtutis ſunt.et glutinatoꝛie et
dy aſoꝛetice.tenerũ ebuli cũ folijs tritũ et cũ vi

no potui datũ calculoſis pdeſt. Radix eius in

aq cocta ad tertianam valet. cet bibita ſpleneni
cos mire iuat. “

n

9 JI do

B

De Herbis

Capitulum. dxxv
¶ Ruca. Plate. Eruce dueſunt ſpecies
Domellica videlicet et ſilueſtris:⁊ ãbe
ſunt omnibe note.Eruca ca.eſt ⁊ hu.in

.j.gra. Domeltica minoꝛisẽ efficacie q;ᷓ ſilue⸗

ſtris.Uſui medicine competunt ſem ina:ſecun⸗
do folia. Uirtutẽ hñt cõſumendi et coitũ exci⸗
tandi. Iſido.Eruca vicit᷑ quaſi vrtica:co qꝙ ig
nee ſit virtutis:⁊ in cibo ſepe ſumpta venerꝭ in
cendiũ mouet. Huius ſpecie ſunt due:quaꝝ al
tera vſualis:altera agreſtis acrioꝛis virtutis.
Utraq; t̃ vſum veneris cõmouet.Pli.capᷣ.de
eruca.Ex ea eſt domeſtica et ſilueſtris:⁊ miſce⸗
tur in condimẽtis in quibo carnes et piſces in⸗
tinguntur.tanta ſuauitas ei eſtvt greci euzono

mia appellauerint:⁊ tũ euʒomum vocari rep⸗

peri inq; pluribus locie.

Dperationes

¶ Platea.Eruca hʒ virtutẽ cõſumendi et coi

tum ad incitãdũ.ad ſtranguiriã ⁊ diſſurriam ⁊

paraliſimvalet decocta cũ carnib.contra pꝛe

dictas puluis ſeminis eius cũ cepe decoquat᷑.

et detur herba ipſa decocta in vino æ renibus
cathaplaſmata libidinem excitat. .K
¶ Pectini impoſita vrinã puocat.Puluis ſe⸗
minis eius cũ melle:et cõficitur qni cathapla
matus renibo libidinẽ incitat.¶ Gal de abis
eſt cali. et hu. in ſecundo gradu.Et ipᷣa quideʒ
generat ſperma:et generat ventoſitatem: ⁊ iõ
facit erectionem vine
Et dicit Hal.eodẽ lib.ca.de Eruca fſᷣm trã⸗
ſiationẽ grecam calefacit potẽter hoc olus:vt
neq; ſolũ comedere ipᷣm fadile ſi nõ mixtũ cum
folns lactuce:ſed ⁊ ſperma generare creditum
eſt:: impetus ad coitum excitat.Doloꝛatiuum
aũñt capitis:et ẽ magis ſi qͥs ipᷣm ſolũ comedat
¶ Sed idẽ in vi.de ſim.medicina ca.de agno
calto dicit:ꝙ eſt calide et ſic.cõplexionis.
¶ Naʒ dicit ꝙ agnuscaſtus nõ ẽ generatiuꝰ
ſpũs vapoꝛoſi ſicut eruca:qꝛ augmentaret im
petũ coitus ſicut eruca.ſed ꝓpꝛiũ eſt eruce ha⸗
bere vim in calefaciendo et exſiccando.nõ tũ
agnoc aſto ſimilis eſt:paulo nanqʒ deticit in
ambobo. Nam calefactiua quidem cet ſiccati⸗
ua eſt eruca:differt autem in ꝑmixtione quali
tatis et virtutis.¶ Sera.auc.Gal.Eruca ge
nerat ſperma ct excuat libidineʒ et generat vẽ
toſitatem.e’t ideo facit erectionẽ virge.et ſi co⸗
meditur ſola inducit doloꝛẽ capitis:qre opoꝛ⸗
tet vt comedat᷑ cũ ea lactuca endiuia vel poꝛ⸗
tulaca.et ipᷣa ꝓuocat vrinã et laxat ventrem:⁊
ſilueſtris ẽ foꝛtioꝛ q; ſit domeſtica.¶ Etidem
auc. Aben meſuay.ſuccus eruce recens qñ ad

miniſtrat᷑ cũ felle bonino laxat ventrẽ et ↄfoꝛ⸗
tat digeſtiuã.⁊ linit᷑ cũ eis ſupꝛa cicatricesvlce
rum et delet eas.i¶ Dyaſcoꝛið.capᷣ.de eruca.
Eruca multũ comeſta ventrẽſtimulat.Scmẽ
eius omnia illa facere poteſt.naʒ diureticũ eſt
⁊ calefactoꝛiũ.Carnes fᷣuare a putredine põt

lacti aut aceto mixtum ⁊ trociſcis inde factis

Eruce agreſtis ſeminemulti ꝓ ſinapi vtuntur.
virtus eſt ei diuretica ⁊ viſcidioꝛ:vtraq; t vt
veteres aiunt cõmouet actius venereos

Capitulum. dlxxvij.

◻— HNula campana. Iſi. Herha eſt quam

ruflici alnam vocant.radice aromati⸗
Wvca. odoꝛis ſummicum leui acrimonia
D era.li.aggre.ca.raſin auc.Gał.Dyaſ:Ra⸗
ſin.i.enula.nominant eam quidam ʒinʒiber.et
habet ſimilia ſolijs plante q̃ dicit᷑K fomos:niſi
quia ſunt aſperioꝛa et longioꝛa eis ⁊ habet ſti
pitem magnũ.⁊ folia eius non eleuant᷑ a terra
ſed extenduntur ſuper faciẽterre.⁊ hʒ radicem
magnã boni odoꝛis.cuiꝰſapoꝛ hʒ acuitateʒ et
eſt rubei coloꝛis. Inuenit᷑ aũt planta que oꝛit
ſicut yreos.et eſt ſicut ſerpentaria ⁊ naſcitur in
locis montuoſis ⁊ hũidis et in hoꝛtis. Euellit᷑
autẽ radix enule in tꝑe eſtiuo et deſiccatur.et
eſtillud qð ex eo adminiſtrat᷑.Et eſt in baby⸗
lomia alia ſpecies enule.et eſt planta habens

Trattatus

culoꝛũ ꝓpter ſiigiditatem. Dxaſ. Ellenium?e ꝓ

ramulos longitudinevnius bꝛachij.qui extẽ⸗
qunĩ ſuꝑ terrã ſicut ſerpillũ.⁊ habet ſolia ſilia
folijs lenticule:miſi quia ſunt longioꝛa ⁊ pluri⸗

ma ſuꝑ ramos ipſos.et habet radices paruas

citrinas: quarũ groſſitudo eſt ſicut digitus me
Gius. et ſubtilioꝛ pars radicis eſt ſubnilioꝛ ſuꝑi
oꝛi parte eius:et ſuper ipſa eſt coꝛtex niger. na
ſcitur vero in locis maritinis.virtus ẽ ei calida
⁊ hu.ct eſt in ea caliditas ſuperfua indigeſta.
Dxyaſ.ca.de ellenio fᷣm tranſiationem noſtrã
Ellenium multi ſimphitum vocant.Alij vero
batũ:Alij vero fiomum. Qatini vero enulam
vocãt:folia habet floma ſilia auguſta et mol⸗
lia et oblonga non crcſcentia in altũ.et ſuper
terraʒ late diſiendunt᷑. Radix eſt illi ingens et

odoꝛibilis et rufa et viſcida guſtu non ſuauis

Frutex eſt ſimilis lilio.tirſum haber albuʒ. In
cuius ſummo flos eſt auroſus:et montuoſis ⁊
vmbꝛolis naſcitur locis et humidis et in oꝛtis
Gal.vij.ſim.far.ca.elleniũ ſiue timalium ſiue
enula campana. Hec planta et radix maxime
vtilis eſt ad ſtatim in pꝛimo aggreſſu alefaciẽ
tiũ:Et ideo dicendũ eſt nõ certitudin aliter ca.
aſiccam ſicut nigrũ piper et album. mo cum
humiditate ſuꝑſiua. Platearius.E nula cam⸗
pana ca. eſt in fine tertij gradus et hu. in pᷣmo
E nuleradix ma gis cõpetit medicine q ſolia.⁊
viridis q́; ſicca.
SPperationes
¶ Sera. Cirtua ciꝰ eſt q̃ adiuuat ad execran
dũ groſſos hũoꝛes et viſcoſos a pectoꝛe ⁊ pul⸗
mone:⁊ calefacit membꝛa egra egrituè ine fri.
ſicut ſciatica emigranea:⁊ cõtfert fluxibilitati
membꝛoꝝ que fit ab humiditate
¶ Et qñ bibit decoctio eius ꝓpuocat vꝛinam⁊
menſtrua:et cõſert coartationi ani:et attritõi
neruoꝝ et tumoꝛibo:et moꝛſibo venenoſis pꝛo
pter ſin ca.ſolia vᷣo eius qñ coquunt᷑ cũ vino ⁊

fit inde emplaſtrũ ↄfert ſciatice.i¶ Et qñ radix

cius cõſicit᷑ cũ rob eſt bona ſto.et qui conſiciũt
eã deſiccant pꝛius.deinde inſundunt in aq̃ et
terũt et ponunt in rob et reponunt. .
Humay ex vᷣbo vypocri.Enula auſert iramꝰ
triſiitiã et foꝛtiticat os ſtomachi⁊ mundiſicat
pectus:⁊ ꝓuocat ſuꝑfluitates que ſũt in venis
per vrinam et menſtrua.ꝛpꝛopꝛie vinuʒ quod
ſir cuaa““ð
Halie.Ellenium:id eſt enula campana mil⸗
cetur cumelectuarijsque fiunt ad educendum
viſcoſos et groſſos hu.exiſtẽtes in toꝛace ⁊ ca
lefaciunt easparticulas que frigidis et diutur
nis paſſioniba moleſtant:ſicut ſunt quedaʒ ſci
atice et emigranee:ct cõtinue paſſiones articu

vᷣtutis ieruentis ⁊ mictualis Radix eius eſta;
te foſſa ſiccat᷑. Aqua clixature eius vrinam ꝓ

uocat.menſiruis imperat ſolutione.
¶ Radix eius cõtuſa addito melle vt electuari

um tuſſum ſedat:⁊ oꝛtonoicis curat.moꝛſibus

venenatis occurrit et medetur.ſolia vero eius
tunſa ⁊ cathaplaſmatibus adhibita ſciaticos

ſanant.

¶ Jolia ex vmo cocta etrenibimpoſita coxio

ſos emendant. Oulti vero eadem ſolia ſicca
ſale addito et dulcoꝛe puocant cibum ꝓ ſto⸗

macbi ſalubꝛitate.que qui
ſunt:vt ex caparo cibi fieri ſolent.

¶ Succus cius cumruta tuſſientibus pꝛio⸗

deſt.vrinam quoq; ⁊ menſtrua⁊ partũ expellit

Capitulum. tlxxviij

bus lacticiniarũ:⁊ eſt ſolutiuum ruſti⸗

G Jo. Meſue. Eſula eſt ex ſpecie

WVVcoꝛum. Et eſt eius aliud nigruʒ babẽés
radicesrotundas et groſſas ſpiſſi coꝛticis et
Denſi ponderoſi.Et aliud eſt paruum habens
radices ſubtiles tenuium coꝛticũ.E lectio ma⸗

gnum elt ſcindens viſcera. Paruum vero

dẽ cũ ſale ſiccanda

—

*
J
4
4
4
3
—
7
.

ſoo

— —

—

B

.
D

illud quod eligi.⁊ melioꝛ pars plante eius eſt
coꝛtex radicis ipᷣiꝰ.⁊ lac eius eſt acutiꝰ⁊ foꝛti⸗
⁊ Melioꝛ radix eius eſt habẽs ꝓpꝛietates qnq;
ſcʒ cuius coꝛtex eſt ſubtilioꝛ ⁊ lenioꝛ facilefran
gibilis.et eſt habens ð rubedine aliquid ſicix
caſſia ꝓpꝛie ſuꝑ quã pꝛeterijt medietas annt.
Recens vero menſis ſui eſt mala.nigra vᷣo p⸗

nMcioſa ⁊ oꝛta in locis termarũ ſimiliter.⁊ me⸗

lius tempus collectionis radicis eius eſt pꝛin
cipium veris.et lactis eius finis ipſius eſt cali
de compleuonis.⁊ ſicce in pꝛĩcipio tertij.⁊ lac
eius eſt calidius.et eſt cõpoſitum ex ſubſtãtia
ignea acuta ⁊ ſubtili.⁊ ex ſubſtantia terrea ſti

ptica.et eſt inciſiuum et ſubtiliatiuum:et exſic⸗

catiuũ materierum ſubmerſarum.liquefacti⸗
uum diſruptiuum oꝛiticioꝛum venarum. Re⸗
ctilſicatio Hocet coꝛdi epati ac ſtomachoꝛ dil
rumpit venas: ⁊ excoꝛiat viſcera: ⁊ derelinqt

int ammationes facientes cadere in ſcbꝛee. et

emendatur pꝛimum nocumentũ quod ex eo ti
metur:permiſcendo aliqua ex medicinis coꝛdi

alibus et ſtomaticis ⁊ epatic cũ co.Et ſcᷣm⁊

tertium coꝛrigitur acquirendo ei bonitatem
cum rebus conglutinatiuis et coadunantibꝰ
conloꝛtant ibus:ſicut eſt dꝛagantum et gum⸗
mi et bdellium et muſcilago pſillij.et ſuccpoꝛ
tulace⁊ ſimilla.Et quantum nocumentüũ tolli
tur permiſcendo ei ex rebus infrigidantibus ?
extinguentibus aliquas ex his faciẽtibꝰ apud
me eſt vt infundatur ĩ ſucco altaraxacon: aut

in ſucco endiuie et pauco aceto.et ſi fuerit ace⸗

tum decoctionis aut infuſionis citonioꝝ crit
melius.mirra quoq; ſigillat ei bonitates no⸗
tas et abſinthiũ:ſimiliter et aloe.Et ditit. Ju
deus.infundatur in lacte dulci aut acetoſo et
in eo remoueat᷑ lac multotiens ⁊ exſiccetur.re⸗

pꝛumitur em̃ ſua malicia. Et dicit Ruſfus. Si

ſolutio per eum ſuperat laboꝛioſa ſedeat in a⸗
qua frigida ſolutus(mibi enim videtur vebũ
incõueniens)circundãs enim frigidum inclu⸗
dit et coadunat virtutẽ medicine et coꝛrobo⸗
rat eam: necnõ ⁊ materias ⁊ vias impulſionuʒ
repellit ſicut te ſcire feeimus. Succurrendum
enim tunc ſicut diximus in canone.

Pprerationes.
HH Solutione educit fle⸗
gma vehementen et aquam citrinam ⁊ humo
res melancolicos et materias a iũcturis ⁊ cõ⸗
fert doloꝛi earum:

Eſt ex medicinis magnisvydropiſis. Ceruʒ

nocet ſtomacho et pati et deſiccat coꝛpꝰ vten
tis ipſo:et conſumit ſperma.

¶ Et lac eius facit hoc vehementius. ct facit
cadere in febꝛes. Doſis coꝛticis radicis cius

—

tur: ilud etiamminoꝛ facere potceſt.

eſt a kyrat.ij. vſc; ad.ij.? cius lactis a kyrat.i.
vſæ ad. il.
Sed ſciendũ ꝙ eſula oꝛit᷑ in locis ealidig 2
ſiccis:cuius magnã copiã vidi ſardinie ⁊ tuni⸗
ſi:⁊ ſimilat᷑ multũ herbe dicte lunarie.niſi qꝛ
eſula lacteſcit:lunaria vero non. Unde verſus
E ſula lacteſcit:ſine lacte lunaria creſcit.
¶ Oyaſco.ʒ.ij.radicis eius accepte coleramꝛ
ſtegma deponũt.Succus eius obulo.i.acce⸗
ptus aut cocliariumvnum, omnia ſimiliter fa

cere pott. “?èðM
¶ Conectio pillularũ ↄferẽtiũ ad ydropiſim.
Accipiunt᷑ eius pꝛeparati partes.iij.mirabola
noꝛũ citrinoꝛũ partesquattuoꝛ aloes.partea
quinꝗ; conſice cuʒſucco feniculi aut abſinthij
aut endiuie.E t eſt doſis earuʒ a..i.ſ.vſq; ad
iij.et quidam ex lacte eius et farina oblaras ſa
ciunt et ſoluunt cũ eis:et quidaʒ faciũt cũ ane
to ec zuccaro et lacte ipſius et quidam cũ car⸗
ne citonioꝛũ et maſtice et lacte eius:⁊ faciunt
ſolutionum bonum. M
¶ Sera. auct. Dyaſcoꝛidio. Si de radice ci⸗
accipiai.ʒ.i.⁊ bibatur cũ mellicra to laxat ven
trem:et pondue duoꝛũ onoloſat ſolioꝛum cia
idem facit.et ſemen eius ſi de eo accipiaturia
rat coleramet flegma.⁊ſimat᷑ ex lacte eius:ʒ.
i. idem ſacit.
¶ Et idem aucto. Aben meſuay. Scebꝛan p⸗
pꝛietas eſt ſicut meʒereon. Si autẽ quis vult

illum accipere pꝛeꝑaret ipſum: ſicut pꝛeparat᷑
meʒercon: niſi ꝙ loco abſinthij ponaturroſe
e dꝛagantum:⁊ bibat ipſum cum aqua mell⸗

aut cum rob aut cum decoctione mellis:aut
cum olere iameno et doſis eius ẽ ab vno ky⸗
rat vſq; adjqJ.
¶ Paulus. Scebꝛan:ideſt eſula laxat aquaʒ

curinam:eñ bibit cum ſauich.

EÆidem auct. Abenmeſuax. Laxat mela⸗
coliamer fteeemgsz.
¶Etidem fm libꝛum quendam venenoſoꝛuʒ
Jd qð de ipᷣo accidit eſi pondus. . ij.et abſcin
diu fluxum:qui accidit ab co ſederein aquaſri

gida: ⁊ pꝛoijcere ipᷣm ſuper caput eius.

¶ Etidem auetoꝛitate Habix. Scebꝛan eſt

calida in tentio gradu:ct ſicca in pꝛincipio ſes

¶ Hotandumcſt in lacteeſule noncſt aliq̃ᷓ
bonitas:imo nocet ei qui accipit ipſuʒ:ct me⸗
dici viatoꝛes occidunt cum co młtos pꝛopter
ignoꝛantiã ipſoꝛum:et eſt maioꝛ et minoꝛ vt
ſigura hic oſtendit:et illud quod maioꝛ opera

Capitulum uri

2

△W

.

₰

—Ceeapitulum. elxxix

Trattatus

x

nare apud grecos bonum ſoꝛmidani.
V NHam dicunt euſoꝛuion.a fouon grece
qð eſt timoꝛ. ⁊ eu.bonũ:qſi bonũ ſit ipſum ti⸗

OEbncr gũminotũ. et videtur ſo⸗

mere ꝓpter ſui violentiã. ¶ Pvaſ. ca. de eufoꝛ⸗
bio ſm trſlationẽ nr̃am.Euloꝛbiũ boreſ

ſilis ferule albe. Naſcitur in mauritania

ſienſi. que arboꝛ plurimũ lachꝛxmũ facit viſci

dum valde.quẽ lachꝛymũ multi colligunt ſie:
viſcitudine mo arboꝛi pellẽ veruecinãa illi⸗
gant. et ſic de lõge haſtilibo ia culat in radice.
⁊cũ ꝑcuſſa fuerit radix vnũ flumẽſtatim pꝛo⸗
fluit lachꝛ mis et cũ coagul at? luerit ſic eun⸗
dẽ colligũt depellibo ſibtracti. Eſt at optimũ
qð eſt recens ſubalbitu et glutinoſum ex len⸗

to linguã vchemẽter ſubmoꝛdens et calefaci⸗
unod colli

ens.Eius genera ſunt duo.Unum quod colli
git᷑ ſubtractis pellibo quod melius eſt. alteꝝ ꝗ/
cadit in terra ⁊c.¶ Pli. Rex iuba inuenit ber

bam euſoꝛbiã medici ſuitꝑis noĩc.cuius reg

volumẽ extat. inuenit eam inmonte athlante.

ſpectatſols achantinis. Uisciustanta eſt
vt ſuccuseius e lõginquo recipiat᷑. inciſo ttun

co ſuſcipit᷑ ventriculo eqino locato hbumoꝛ la
ctis videtur effluere.¶ Sera liagca aſoꝛbi⸗
on. auc. Dyal. afoꝛbion ẽ euſoꝛbiu: elt albu

ſtum ſimitefeulein ſigura ſua. naſeil inman⸗

ritania ceraſiẽſi:⁊ in regione tabex eſt ꝑlenus
multo gũmi acuto.Caqaueant ſibi hoies ab co

qui colligũt ipᷣm gũmiapter ſui nimiã acuita⸗

tem. Et ideo accipiũt vetres aĩalium et lauet
cos et alligãt ſtipiti ipſius arboꝛis.deinde pũ⸗

gũt arboꝛis ſtipitẽ a longeſtates cũlãcea.cffũ
cntribꝰ exiẽs a ſtipite multũ co

ditur nãgʒ in ven

pioſum ſubito ac ſi funderet᷑ ex vaſe aliquo.
Ita ꝙꝙ aliqñ effunditur in terrã etiã exeo ſub
impetũ ſui exitus.Et egrediuntur de

ito ꝓpter iᷣ

ro ex arboꝛe due ſpecieſ.vna earum eſt ſimilis
ſarcocolle in quantitate oꝛobi: ⁊ eſt in fruſta.

c alia aſſimilatur feci. Adulteratur qutẽ cuam

ſarcocolla:et ex gũmi arabico ſibi admixtis.
MHelius er eo eſt clan acutum. Experimenti
aut eius ꝑ guſtum eſt difficile.qm ipᷣm moꝛdi⸗

cat linguã ſubito cũ violentiamulta: a durat
moꝛdicatio eius diu.Et ꝓpter hoc om̃e quod

cuſtamn er vepoſte videt bonum pilmaut

ad cnius cognitionẽ ꝑuenit hec medicina fuit
lneas rex lioy. Etidẽ au. Gal.vi.ſim.far.ca.ð

eufoꝛbio. virtus ei eſt ſubtilis acuta ſicur vir?ꝰ

tus aliarum gummaꝝ ſimiliũ.

Dperationes.

S erapion auc. Dyaſ. Hoc gũmi qñfit co
hol cũ eo habet vᷣtutẽ abſtergedi aquã q̃ eſt ĩ

oclo niſi qꝛ eiꝰmoꝛdicatio dinat tota die.et

pter hoc miſcet cũ aliqba ponionib que fiunt

cũ ſpeciebe:⁊ bibitur ⁊ conſert ſciaticis.
tipᷣm excoꝛiat oſſa ivno die. 2 ſeparat ab
sfagmeura o voproct aũt vt pᷣmuniat᷑
caro circũſtans olſi cũ ceroto aliquo vel cum

pãnis lincis:⁊ ipᷣm habet virtutẽ laxãdi ⁊ cale

faciendi humoꝛes aquoſos ſicut ſinapie.

Etic 6t laratio cue vqropicie z coli,

ce.⁊ alijs frigidis egnitudinibo ſimiliby iſtie. ſʒ
ipᷣm acuit coleram ⁊ inducit ſitim mimiã: quia
deſiccat. O poꝛtet autem vt admiſceatur eiſe

men petroſilini aut aniſi.

¶ Et dicũt quidã qudo aliqd aĩal remoꝛde⸗
rit aliquẽ ſcindatur cutis capitis eius ⁊ pon at

in illa ſciſſura:ex boc gummiinio nõ nocet ci
venenũ ⁊ pondus .i.ex eo occidit:quoniam

vuinerat ſiomachum ⁊ inteſtina.

¶ Etidẽ auto.Alcauʒi. Stringit oꝛiſiciũ ma
tnicis multũ.adeo q; ꝓhibet exire feum.
¶ Et idem auc.aben meſuay. Pꝛopꝛietas eiꝰ
eſt laxare flegma viſcoſum quod eſt ĩ lumbis
ct in inteſtinis miſi quia infert anxietatem ⁊ de
ſiccationem aduſtionem et tenaſmonẽ. Et re⸗
ciuificatio eſt ꝙ non teratur multum ⁊ miſcea⸗

tur cum bdellio aut cum ſucco liquiricie: aut

cum ſpecicbus aliquibus ſicut eſt ſpica eH dus

D.

—

= —
—

d
in
1958
/

1

ſti

hrit
Ian

momũ ⁊ caſſia lignea:⁊ liniatur cũ oleo roſaꝝ
et oleo amigdalino.Et melius ex eo eſt claruʒ
nouũ:qð tranſit abvno annovſq; ad tres.⁊ co
loꝛ eius eſt citrinus calidi odoꝛꝭ amarũ acutũ
Et doſis eiꝰ eſt a duobkyrat vſq; adtres
¶ Johannes Melſue. Solutione educitfle⸗

gma viſcoſum et groſſum a locis pꝛofundis

coꝛꝑis mũdificãs iuncturarũ vacuitatẽ ab hu
moꝛibo groſſis difficilis eradicationis.nec eſt
ei res ſimilis ad hec:et eſt ex rebmunditſicanti
bus neruos:et conſumentibus humiditates
inbibitas in eis.diſſoluitur in oleo keyri.et in⸗
ungitur cum eo.etconfert egritudinibo neruo
rum frigidis:ſicut eſt paraliſis ſtupoꝛ et toꝛtu

ra et tremoꝛ et ſpaſmus. ꝛ eſt mirabilis red ad

¶ Et ſumptũ in potu ſᷣm nodos emendatiõis
dunt et veniũt per imcnmas. et eſt ex rehy ſa
ciunt ſtemutationẽ cũ foꝛtitudine
¶ Eonſeruat᷑ autẽ quadriennio. Recens aũt
anni ſui eſt ꝓnicioſum. Hi aũt qͥ ſumunt ipᷣm
timeant frigus.Conſeruat᷑ aũt ne cito ſeneſ⸗
cat in milio vel fabis vel lentibſuus.

¶ Et dixit Dyaſ. Aureus vnus erx eo interſi

cit. Dolis eius eſt a kirat·i.vſqʒ ad.iij.

Aba. Iſido. Faba dicſk
nanq; ꝛ grece comede⸗
tre. Primũ aũt hoĩes hoc
leegumine vſui ſunt. Pal
☚ ladius lib.ij. Faba li bis
ſarculet᷑ pꝛoſiciet multuʒ

tura. vt ad menſurã modij cõplendi.¶ Idem
libꝛo ſeptimo. Menſe Junio fabavclleda ẽ lu
na minuente ante lucem ſane et anteq; luna

pꝛocedat.E xcuſſa et refrigerataponatur ſicq

gurguliones infeſtos non patietur. Idemlib.
duodecimo. In pꝛincipio menſis Houembłᷣ
Faba ſpargenda eſt.que pinguiſſimum vlſter

coꝛatum deſiderat locũ.yel vallem quã ſuccꝰ
veniens a ſumniitate fecundet.Primo lſeritur

Deinde pꝛoſcindit.et tuncſulcatur.

¶ Igem li.xij. In menſe Decombꝛi faba cir⸗

ca ſeptimum vdus poteſt ſeri.Hã poſt exactã
bꝛumam male ſeminatur.

viriqibus.que frigide et humide iudicantur.

PNabacie quidem vchementius ſtiptice ſunt.
et egyptiace humidioꝛes ac minoꝛis nutrimẽé/

ti. Cinides ſunt plurime ſuperfluitatis: ac tar⸗

de digeſtionis: ac multe inflationis. Jabaruʒ

melioꝛes ſunt groſſe et albe:quenõ a gurguli⸗

onibus ꝑfoꝛantur. Detenoꝛes aũt caꝝ ſuntre
centes.Hal.vij.ſim.tar.ca.de YFaba.mtraſla
tionem grecam.capi.Liamus.id eſt faba.õm

vtrãq; pꝛope mediam complexionem eſt in ex
ſiccando et infrigidando. Participat autẽ q̃n

dam parumper abſterſiua virtute caro eius ſi

cut ⁊ coꝛtex ſtipticus.

Dperationes

¶ Dyaſ. ca. de Faba km tranſlationẽ grecam
Jaba noſtra ſumpta inflationes pꝛeſtat: et in

tioni ventris ſiugulare pᷣſidium eſt.vomitibus

eſt vtilis.cui ſi aqua in coctura fuerit mutata

inflationem ſiomacho nõ facit.

¶ Uiridis comeſta ventrẽ inflat.⁊ cacoſtoma

cha elt larine fabe catbaplaſmatibus adhibi

ta cum polenta tumoꝛiba percuſſure occurrit.

Ja ſola facere nouit:tumoꝛẽ mãmani ſimili
modo curat.lac mãmillis nimis ꝓfluẽs impo
ſita vt cathaplaſma ſtringit.mixto melle ⁊ ſa⸗
rina fenugreci parotidibus pꝛodeſt.

Capitulum. xxx.

¶ Auicen. Jabe pꝛoximeſunt equalitati: ſed
ius decliues ſunt ad frigiditatem ⁊ ſiccitatem
In ipſis eſt humiditas ſuperflua.pꝛopꝛieq; in

accepta dilſinterijs? ſoln

. *

1.

8

8 ◻

Trattatus

¶Liioꝛcacoꝛpo: ĩs detergit. Cum roſa ⁊ thu
remaſculo ⁊ albumine oui mixto doloꝛes oci
loꝛũ peſcit. Dentibo ↄquaſſata ⁊ fronti impo

nita tumoꝛes teſtiũ ſparit.
¶ Intantibo ſi impoſita fueritteſtes pꝛopen⸗
dere nõſinit.Coꝛiũ eius coctũ ⁊ cachaplaſma
ti impoſitũ maclas albasemẽdat. In balncis
fricatione adhibita capillos tenueſcere facit
Fluxum ſanguinis vulnerum ſtringit pul⸗

uere ipſo ſolo aſpeſfo.
Jaba media eſt inter frigidã ⁊ calidã diſtem
perantiã alid participans ꝓiectoꝛie virtutis
et ſtiptice. Quare exterius poſita ſine moleſtia
Oceſiccat.Podagricis igit et arteticꝭ in aq̃ eo⸗
cia admixta adipe ouis recẽti:aut anſerinami
tigat doloꝛẽ neruoꝛũ:aut ↄtractionẽ:⁊ vlcera
tiones cum oximelle fabe farina cocta ⁊ ſuper

oſita vt carhaplaſmaſanat.

HNã ad teſticulos ⁊ mãmillas eſt optimũ ca⸗

thaplaſma. qmant em̃ loca hec mediocriter a

frigidari ſi ſintinflammata:maxime qñ de la⸗
ctis coagulatione patiunt inſtamationẽ.
¶ Rabi Moylſes capi.de faba.coꝛrũpit men
tem. Iſaac in dietis particulanibe particula p⸗

ma capitulo de fabis.

¶ Fabein natura ſua frigide in ſecheat⸗ diuer

ſe ſunt. Comeduntur ſicce et ꝑfecte ſuis tꝑib⸗

Comeduntur enim virides necduʒ meſſionis
ſue completo tꝑe:virides frigide ſunt ⁊ humi⸗
dein pꝛimo grau.—
¶ HNutrimentũ coꝛũ nimis generat humoꝛcs
crudos et groſios inflatiue ventoſitatem faci
unt in ſuperioꝛibo ventri s.pꝛopter qð ſtoma⸗

⸗ .

cho valde nociueſunt.
¶ iece vo ſuiſ ꝙ; tꝑibo gfecte frigide ſunt et

ſicce in pᷣmo gradu nõ inlaudabilẽ ſanguincʒ

creant.oꝛdco magis nutriunt accidẽt aliter nõ

naturaliter duabo ðe cauſis.ua pꝛopter ſue
ſubſtantie groſſiciẽ et tarditatẽ ſolutõis ex mẽ

bꝛis.ſubtilitate vᷣo ſubſtãticoꝛdci.et diſſolutio

ne mẽbꝛis cita.vnde minus nutrrit.
¶ Secũda ꝓpter ſui multitudinis vetoſitateʒ
⁊1 groſſiciẽ eius.vnde carmne inflat et dilatat. et
operat᷑ in ea id qð frumẽtũ in farina.pꝛopter
bocin ſuperioꝛiba ventris ventoſitateʒ pluri⸗

mmã groſſam generat: inflanuam.ex qua fumo

incipit aſcendere cercbꝛo nocẽs.⁊ ſomnia m

„

ta coꝛrupta inducdit

Cũ igii naturalr boc babent fabe:nõ cis a⸗

liquo coctionis modo poſſunt auferri. Uinde

BGslie.Fabe ſi mmiũ coquantur inſlationeʒ et
ventoſitatẽ ſuã ſicut oꝛdeo auſerre nequiuim⸗
minuere tamenpoſſuus.
¶ Experimẽto autẽ ꝓbat᷑ in eis qui ſabisvten

tcs aſſique indigeſnonẽ paciumt.et ſi ſaniſim⸗

.

ſit ſtidem. Omnſa aut quedirimuscaroʒ in⸗

ſunt medulletantũmodo.

Capitulum. elxxxj

Aba egyptiaca. Dyaſ.ca. de faba egy⸗
tiaca.Jabã egyptiacã multi polleticõ
appellant in Egypto naſcitur ⁊ in aſi⸗
get inſicilia ⁊ in ſtagnis naſeit᷑.ſolia habẽs al⸗
titudinẽ et latitudinẽ hũtia.NRoꝛẽ ſerens croceũ
que ſi multũ floꝛuerit ꝑdunt᷑ folia.flos cius eſt
in medio ipſius vbi eſt rotunditas quedam
vbi ſilique ipſe naſcunt.floꝛes ipᷣi cinoꝛia dicũ
tur:ca ratiõe qua ſteraſulos dicunt᷑.quia hec
eſt illis cõſuetudo cx argilla faciũt ſteras ⁊ ibi

includunt ipſum ſemen et ſic ponũt vtnaſcat᷑

Radixẽ groſſioꝛq; canne.cocta et quda mã⸗
ducatur.que et collocaſia aꝑpellat᷑.a quibuſ⸗
dam culcaſia.quod idem ẽ.Et ideo ad eius in
ueſtigationẽ quere in littoꝛa culcaſia ſuperiꝰ⸗
de . Semen cius comeditur ſiccũ etviride:
coloꝛ niger eſt ⁊ maioꝛ qᷓ; noſtra faba.i¶ Sali
enus li.ij.de alimentis.ca.defaba egyptiaca.
Hon eſt lupinus vt putauerunt aliqui. Nam
lacit ibidem aliud capitulum de lupinis. Sed
apud Auicennam libꝛo ſecundo de faba egys
ptiaca.que ct fſaba ſyriaca dicitu.
¶ Unde Auicen.vocat eã fabã ſyriã: quoniã
de ipſa multü naſcitur in e Sedrae fa⸗
ba Sſ rria eſt faba greca Sſ zfaba egyptiaca
apud Johannẽ Serapionẽ.Eſt pondus põ⸗

4

.
. .

vibin

daegtl

rſt

De Herbis

derans ſumenset q̃ttuoꝛ ſcdᷣm arabes.et ſunt
obuli q̃ttuoꝛ.⁊ ſunt brana.xlvij.

Hoprrationes
¶ Auicen. Si fiat exea garganiſmus cum la⸗
cte ſale contra egritudines ſpinitualium ↄfert
⁊ cibus in egypto.
¶ Et ſolutione educit aquã citrinaʒ:⁊ pꝛopꝛie
ſemen eius et ſuccus ipſius.
¶ Etpꝛouocat vꝛinam:et generat ſperma.⁊ ex
pellit coleram et aquoſitatem eius cum facili⸗
tate.et potusipſius fit ab vna tertia libꝛe vſq;
gd duas tertias.

Capitulum. clxxxij.

PElene inuerſa. Pli. Faba inuerſa ẽ her⸗

ba:cuius folia ſunt ſicut folia alkeken⸗
Mgi. ſtipes eius lõgitudinis cubiti vnius
aut duoꝛũ aut plus.ſemen eius vinide.tendẽs
ad nigredinẽ:magnitudimisfabe cõmunis.ha
bens q̃ſi effigiem in medio ſicut faſcolus:⁊ ro
mani vocant cam fabarim.

Hdprrerationes
¶ Fabaria ſiue ſaba inuerſa in vino decocta:
ad teſtiũ tumoꝛes ac genitalium pꝛoſicit.
¶ Fomẽto etiã ex aceto decocto tumoꝛes ma
turat et aperit. Itẽ liuoꝛibo q cobuſtis medet᷑.

¶ Et in voci eam pꝛodeſſe Marcus varro ſa
¶ Jabarũ deniq; ſiliquarũq; cinisad coxen⸗
dices et ad neruoꝛũ veteres doloꝛes ꝓdeſt cuʒ
vetuſtate ſuilli adipis. ꝑ ſe q;ᷓ decocte ad terti
as coꝛtices fabarum ſiſtunt alumm.

—

Capitulum. clxxxiif
jAgaſmon. Pyaſ.ca.fagaſmõ. Jagaſ
mon quam multi apparine dixerunt ẽ
plãta quã vocant ſanction.⁊ eſt xiſion
⁊ eſt gladiolus ſegetalis.ſolia bʒ vridi ſimilia.
ſed minoꝛa et anguſta et acuta.haſtaʒ hʒ aſpe
ram ⁊ cubitalẽ cũ floꝛib purpureis. Radices
ſunt illi due paruule et rotunde.vnã habẽs ſu
per terrã poſitã ſicut bulbi minoꝛes. Altera ẽ
deſubtus tenuis ⁊ ſuꝑgroſſioꝛ. Naſcũ locis
cultis:ſuperioꝛ maioꝛ eſt et acrioꝛis virtutis

Hoperationes
¶ Dxal. Cathaplaſmatibo adhibita puſlulas
⁊tumoꝛescoꝛꝑis tollit:medicaminiba mixta ⁊
ſuppoſita menſtruisimperat.
um vino bibita ventrẽ ſtimulat. Catha⸗
plaſmati impoſita cum vino atq; thure ſagit
tas vel ſtirpes educit. ,
¶ Soluit etiã in guinũ collectionẽ. Radix vᷣo
intenioꝛ accepta infantiũ enterocclicos medet᷑
L m 5

„D

B

3
.
7 2
2

pN

Capitulum.olxxxiiij.
W Agus. Fagus eſt arboꝛ glanditera in⸗
E noiĩata eſſe credit᷑:qꝛ olim ciꝰhomi⸗
nes vixerũt fructibus. Dicta eſt enim
fagus a fage grece qð eſt latine comedere.
Pli.li.i. Jagis pectineg tranſuerſiin pulpa

Marcꝰ curius iuranuit ſe ex pꝛeda nihil attigiſ
ſe pter guttũ ſaginũ:q̃ ſacriſicaret.lingnũ in lõ
gitudinẽ ita fluetuatvt q̃ pars fuit aradicexa

ldius ſidat. Sagus ac cerrus celeriter marceſ

—

ccunt. Facilis eſt fa gus in materia quãq; fragi
lis ac tenera.Eadẽq; fictilibo laminis in tenui
ſlexibilis.capſiſq; acſcrinijs ſola vtilis.fagus
in plana deſcendit ſicut et quercus. Jagoq; fa

cilime ex oninibaq̃ relinã ſerũt: ſed minime du
rant pꝛcterq; e pino.
Pbperationes

¶·li.li.vtõ. Huiꝰ glans muribegratiſſima ?

¶ Jdẽ in li.xxiiij. Ja gi ſolia in gingiuarũ ? la⸗
bioꝝ vicijs manducant᷑. Glãdis fagince cinis

e

calculis illinit᷑. Itẽ cũ melle alopits.

¶ Palla.li.pmo de ſago vel faxino.diutiſſime

tabulata durabũt.ſiſtratis ſuꝑpaleisvel ſilice

calcis humoꝛ nuſq; ad tabulati coꝛpꝰ accedit

.Adẽe li.xij. Yagus in ſicco vnilis eit:humoꝛe

fuerunt apud antiquos. Indeꝛ vaſis vonos

Trattatus

difera:cuiusfructus ẽ dulcis:ſed pectoꝛi noci
uus.Oleũ vero clariſſimũ lãpadibus admini⸗

ſtrat lignũ eius ſatis admodũ durũ:ſed vermi

bus penetrabile:niſi fumo penefuerit cõtinue
delibutũ:viride aũt in aquis poſitũ per longa

taa fertur in lapidem dureſcee.

Capitulum. xxru

Ek eolus. Sera. li. aggre. ca. luchia ſi⸗

ue lubia.auc.Dxvaſc.luchia.i.ſaſeolus.

folia hʒ ſilia ſolijs plate q̃ ðꝛ cuſſus:niſi
qꝛ ſunt mollioꝛa.⁊ rami cius ſunt ſubtilioꝛes
ſiles fil adheretes herbis:qͥba appꝛoximant:⁊
elõgant᷑ multũ donec ſit vmbꝛaculũ fub eis. et
hʒ vgginas ſubtiles ſiles vaginis ſenugreci:ni
ſi guia ſunt longioꝛes et pinguioꝛes.et interi?
us viden: q̃ſi varij diuerſi coloꝛis.quia que⸗
damtrahunt ad albe.et quedã ad rube.⁊ cõe⸗
di᷑ huius fructus elixus ſicit cõedunt᷑ſpargi
Virtus coꝝ calida et humda inpᷣmo gradu

Pperationges

Scerapion Benerant multã centoſitatem

⁊ ꝓuocant menſirua:⁊ inflant.⁊ generat hũo⸗

res fiegmaticos groſſios.Et ſunt mali ſioma
choet rubci ſunt groſſioꝛes

¶Et quando ſumuntur eum ſinapiet come,
dutur.ſinapis pꝛobibet maliciã coꝛũ et albiqͥ

B

——.
—

—

£ S.

huſ⸗
ole.
oii
ſiones
nantn
eis
ein
1i
is J
pa
gdu

oſtum
Natbio
ien

itnn
Ad

De Herbis

dẽſũtmultã hũiditatẽ hñtes:et ſũt graues di⸗
geſtiõi.⁊ ciminũ iuuat ad digeſtionẽ eoꝝ:⁊ co
medere eos calidos cũ almuri ⁊ oleo ⁊ cimino

et nõ comedat᷑ coꝛtex eoꝛũ exterioꝛ.¶ Et bibi

polſt eos vinũ parũ groſſũ.et purpurati cũ a⸗
ceto ſt difficil digeſtiis ꝓpter ſiccitatẽ aceti.

(ͤ(sꝰEt de ppetate coꝝ ẽ ꝓuocare mẽſtrua:⁊ ma
rime qͥ fut rubei ex eis.¶ Etipi ſũt boni pecto

ri et pulmõi.⁊ faciũt ſomnia malai¶¶ Auerrois
li. colliget. capᷣ.defaſeol.aleoli declinant ad
ca.⁊ bu.i¶ Et impinguant coꝛpus:et ꝓuocant
vrinam.et ſanguinẽ menſtruũ.et laxant vẽtrẽ

popꝛie mibi.

ſfrugis naſcit. Se.li: ag...dird an.i.fra
xinus ita noĩat᷑ grece in oꝛiẽte.arabes noĩant

eæã arboꝛẽ cinicũ.⁊ in perſia noiant eã luʒach.?⁊
eſt arboꝛ bũs in ramul camerulas in qbo ẽ hu⸗
miditas qᷓ qñ deſiccat᷑ generant᷑ ex ea alia aĩa⸗
lia ſimilia cimicibo.¶ Et idẽ auc.Gal.Sapoꝛ
eius eſt ſtipticus.vᷣtus eius ẽ qͥ infrigidat⁊ de
ſiccat. ¶ Paulus ca. de fraxino. Fraxinus fri⸗

ats

giduseſt ⁊ ſiccus in ſecundo gradu.

Capitulum. xxxj
Raxinus. Iſi. Fraxinus vocari fert. eo
magis in aſperis locis montaniſq;

¶ Sera. irtus eius eſt qᷓ ðglutinat dũ eſt re
cens et ↄglutinat vlcera recẽtia.et radix eius

ad hoc valet ſilr qũ ꝓijcit aq̃ inqᷓ decoquit᷑ ſu⸗

ꝑ oſſa cuius cõglutinatio ẽ neceſſaria.¶ Sʒ
coꝛtex eius dũ recẽs eſt ꝓpꝛieſi liget᷑ ſuꝑ locum
ↄſolidat eũ.ꝗ¶ Decoctio coꝛticis eius ↄſumit
flegma.et añ coꝛtex exſiccat᷑ curat egritudinẽ
cũ qᷓ eleuat̃cutis.¶ Gakli.d ynamidiaꝝ.ca.de
paſiiõiboſplenis.Coꝛticẽ fraxini coque in vino
et da bibere.⁊ infallabiliter ſplenẽ attenuat.
Pã res pꝛobata ẽ.ꝙ ſi det᷑ pcello bibere aliqͥ⸗
boet interficiat ꝑuiſſimũ inuenies ſplenem.
¶ Paulus.Cotra fluxũ ventris et lienteriã ⁊
diſſinteriã.vʒ fomẽtũ ex aqua pluuiali decocti
onis coꝛticũ eius.i¶ Cõtra vomitũ ex debilita
te virtutis ↄtẽt iue coꝛtices eius buliãt et ſpõ
gia intincta ſuꝑ ſtomachũ ponat᷑.et ex einere
eius:argẽtoviuo fit optimũ vnguẽtũõ ſcabiẽ

Capitulum. elxxxvij.

incenſiuã.et eſt ca.et ſic.in.ij. gra. viri⸗
A dis eſt multe efficacie. exſiccata vo nul

Enendhui krcſi lãmula ðꝛ qꝛ vᷣtutẽ hʒ

lius.i¶ Iſido. Flamula ca. eltet ſic. in fi. j. gra.

Pperationes

m ii

v d d

Aate. Ad cauteriũ ſiue ignẽ faciẽdũ flmu
cõterit᷑ ⁊ ſuꝑ locũ ponit᷑.ac ꝑ diẽ dimittit᷑:ſic

—

8

Tractatus

poſtea cut; cõbuſta reꝑſt᷑.¶ Ad apᷣata rũpen⸗

gũ qñ vᷣſum ẽ ad ſaniẽ:⁊ caput ẽ durũ.Pec cũ
ſquama ſerri cõterit ⁊ cũ oleo ſupponit᷑.Oleũ

ſiqdẽ ponit ad relaxationẽ ne fl mula multuʒ
deſiccet.¶ Cõtra q̃rtanã etiã et arteticã interi

us oꝑat.Oleũ roſaceũ ex ea cõſectũ valet con

tra vliacã:in cibis vel alio modo ſumptiĩ.
¶ Idẽ qͥʒ valet exteriꝰ inunctũ:cõtra doloꝛem
arteticũ et yliacã ſirãguiriã et diſſinteriã:et cõ
cra vitium lapidis ꝑ cliſtere iniectũ cõfert

2

multũ nota.fructus eius hoĩes ſolẽt co
— megere. Folia habet ſimilia folijs bꝛio⸗
nie:niſi qꝛ ſunt mollioꝛes et lanuginoſi.Rami
cius ſubtiles ſimilesſilie.ſemen habet album
ſimilr milij. Fragaria frigide et humide eſi cõ⸗
plexionis in pꝛimo grauu.

¶ Plat. Herba et fructus ingideſunt cõplexi
onis.¶ õtra nimiũ fiinũ menſiruoꝛũ ſuccus
ſraganie cũ ſucco plãtaginis mixtũ cõtert. Itẽ

fragaria ſumpta cũ boꝛagineet bugloſſe in ci⸗

bis generat bo nũ ſanguinẽ.

Omnia vulnera cõſolidat cuʒ ſucco fraga⸗
rie linita. Recipe ſucci rragarie? aque plaãta⸗

Capitulum. elxxxvii,.

agaria. Dyaſco. Iragaria herba eſt

ginis et aque ſcabioſe. ana..ꝭẽᷣ mell rolati ſue

ci moꝛoꝝcelſi.ana.i.sceti parũ miſceani fiat

gargarimus. Sñptu vʒz ctra apata gurtu
ris cũ eo gargariſido. Succus etiã fraga rie

cũ cimino ſumptꝰ valet ad fetoꝛẽoꝛis. Itẽ cũ

boꝛagine ſumptũ valet ꝓ doloꝛe capitꝭ⁊coꝛde
Itẽ aq̃ decoqiõis cius fra garie valet ̊ dolo
rem capit tet ſedat ſudoꝛẽ et caloꝛẽ.¶ Iructus
eius ſedat ſitim. Ad cõſolidãdũ fracwurã an⸗
ris vel alterius mẽbꝛi.Re.ſuccus fragarie ſuc
cus plãtaginis.ana.ʒ.iij.folia fraxini.ʒ.i.deco⸗
Antur ſil ad modu emplaſtri et ſuperpoſitum
ſoultũ valet.¶ Succus fragarie cũ ſucco cõ⸗
ſolide mino:ꝭ mixtus cõſolidat vualnera.

„

Capitulum. elxxxix.

.

PEgnſagenlet,gannn⸗ eſt in.ij. ẽdu

(ca. ⁊ſic.vᷣtutẽ hʒ diureticã ex ſubtiliſib

„

ne. In ncipio verꝭ colligunt᷑

ſtãtia ⁊ qitatibo ſuis. Semẽ eius ⁊ ſoli
q eł coꝛtices atq; radices cõpetũt vſui medici⸗
qc ꝑ mediũ an⸗
num ſeruant᷑.¶ Sera. li. ag. ca. haʒiems anct.
Bal. Haʒiems.id eſi feniculus:eſt x eo dome

ſticus et agreſtis. Domeſticus omnibuaẽ no

cg

tus:uius virtus eſt pꝛima que calefacit in. ije
g.2 deſitcat in mo: ſcdᷣa ſubtiliat:tertia gene
rat lac Et agreſtꝭ ðꝛ maritinusxelmontanus

radix eius et ſemẽ ſunt foꝛtioꝛ deſicccatõis ;4
radix et ſemẽ domeſiici:qmi domeſtico ẽpaꝝn

*α
—

=☛ ☛ ☛ e
. 2 —

—

inei

tamns
ſbioiyt

die⸗

5SB

De Herbis

ſtipticitas.Gal.vij.ſjm.far.c.v maratro. Ma
ratrũ.i.ſemen feniculi.calefacit qͥ dẽ foꝛtiter vt
er tertio iam poſſit gradu exiſtere:ſiccat aũt ñ
ſimiliter:ſed ᷣm pmũ.⁊ ꝓpterea lactis generati
uũ eſt.⁊ nõ generaret ſi ſiccaret foꝛtiter.ſuffu⸗
ſis aũt auxiliat̃ ſm eandẽ rõnẽ.E ſt vᷣo ⁊ aliꝰ
feniculus ſilueſtris:quẽ vocãt ꝓpter magnitu
dinẽ eqͥ nũ ſeniculũ.cuius radix et ſemẽ ſiccio⸗
ris ẽ vᷣtutis alio q̃ apud nos eſt.Et mihi videt
exinde ꝙ ea q̃ſ̃m ventrẽ ſiſtat ⁊c.Et idẽ ſexto
ſim.far.ca.ꝓpomaratrũ vocat feniculũ iſtũ ſilꝰ⸗

uneſtrem ypomaratrũ.vel feniculũ erraticũ.vel

cab allinũ.ſiue equinum. Dyaſ.ſᷣm tranſlatio⸗
nẽnoſtram. Feniculus calefacit maniteſte et

deſiccat mediocriter.

DPDPperationes
Aui.li.ij.c.de feniculo.enicul oꝛtulanus
ca.ẽ.in.ij.aꝑit opilatões.acuit viſũ.⁊ ꝓpꝛie gũ⸗

ma eiꝰ⁊ ↄfert in initio aq̃:et apud eiꝰ deſcẽſuz

¶ Et democritꝰ qͥdẽ exiſtimauit venenoſi vᷣ
mes paſcũt feniculi recentis ſemẽ vt eoꝝ viſus

cſfoꝛtet.i¶ Et viꝑe et ſerpẽtes fricant oculos

ſuos cũ egrediunt᷑ de cauernisſuis poſt hie⸗
mẽ ſuꝑ ivm vt illuminent᷑ oculi.qð humidũ eſt
lac exuberare facit:⁊ ꝓpꝛie oꝛtulanũ.et qñ bibi:

cũ aqua frigida:cõſert nauſee:et inflatõni ſto

machi. ¶ Et eius digeſtio eſt tarda:⁊ eiꝰ nutri
mẽtũ ẽ malũ:puocat vrinã et menſtrua.Et ſil⸗
ueſter ꝓpꝛie frangit lapidẽ.in terreno qͥdẽ ⁊ flu
uiali eſt iuuamentũ ad renes ⁊ veſicã.Et ꝓpꝛie
conſert ſilueſter diſtillationi vrine.
¶ Et qñ comedit᷑ radix cũ ſemine ſuo.ſtringit⁊
cõfert febꝛibo antiqͥs.⁊ dat᷑ in potu cũaq̃ frigi⸗
da.i¶ Et cõfert nauſeeet febꝛibo.⁊ inflãmatiõi
ſto machi.ex eis cõfert eius decoctio cũ vino
moꝛſui vermiũ venenoſoꝛũ et cũ aq̃.⁊ teri᷑ eiꝰ
radix ⁊ poni᷑ ſu ꝑmoꝛſũ canis rabioſi ⁊ cõfert
¶Bal. Yeniculus generat lac in mammillis.
Suffuſiones curat. et eſt diureticꝰ ⁊ mẽſtruo
rũ eductiuꝰ.Et feniculus ſilueſtris ſiſtit ea que
hſm ventrẽ etem agell kipticktno maria ei.hu⸗
iuſmodi igit᷑ nõ ſolũ radix:ſed multo mag ſe⸗
men.Et põt etiã lapides frãgere:et vctericos
ſanare.menſtrua puocare:et vrinas mouere
¶ Alius vᷣo eqͥ nus feniculus eſt cuius ſemen
rotũdũ ẽ ſemini coꝛiãdri.ſimile vᷣo in vᷣtute ſe⸗
mini alterius eqͥni feniculi debiliustamen.
¶ Dyaſcoꝛides.Feniculus lac mammillis ge
nerat.comeſtus vrinam et menſtrua educit.et
cathaplaſmatibus adhibitus cum ptiſana co
meſtus id facit.
¶ Elixatura eius bibita nefreticis et veſice do
loꝛi medetur. Urinam pꝛouocat. Moꝛſibus
venenatis cum vino occumit.

yEbꝛiſuga.Dyaſcoꝛides. Febꝛifuga ſi⸗
E cẽtaurea minoꝛ eſt herba ſimilis ca⸗
momille. virgam habens perlongã an
guloſam.floꝛem purpureum. Jolia minuta et
oblonga ſicut ruta.ſemen ſicut triticum:et ſic
oblongum. radix eſt ei oblonga et inutilis.gu
ſtu amara.Naſcitur locis aquoſis. Nominat᷑
etiam ab alijs elleboꝛitis ſiune amaratrum vel
ſebꝛufugia.

Operationes
¶ Oyaſcoꝛides.Centaurea minoꝛ ſiue febꝛiſu
ga tunſa et impoſita viridis vulnera purgat
paracoleſim pꝛeſtat.
Cicatrices vulnenibus recentibus et veteri⸗
bus in ducit.Elixatura eius bibita coleram⁊
humoꝛes pingues deponit.
¶ Sciaticis ano ſuppoſita ſanguinẽ ꝓuocat
⁊ doloꝛẽ illiꝰ mitigat. Succus eius melle ad⸗
dito caliginem oculis detergit.aboꝛſum facit.
Neruis dolẽtibo fomento pᷣliat auxilum.

Capitulum. (xtj

m u

G

.
. Aeiegeg

Enugrecũ.Aui.li.ij.ca.de fenugreco.
òenugrecũ ca.ẽ in ſine pᷣmi.ſic.ĩ pmo.⁊
nõ euacuat᷑ ex hũiditate extranea.eius
vᷣtusẽ digeſtiua et lenitiua.⁊ ill ꝓpterea q in
ipᷣo aggregat᷑ de caliditate cũ viſcoſitate.⁊eiꝰ

viſcoſitas ꝓhibet dñium nocumẽti caliditatꝭʒ
et eius calidiras oꝑat᷑ cũ facilitate:⁊ eiꝰbũoꝛ ẽ

malus.licet nõ ſit paucus.Sublſtã tiã bʒ gluti

noſaʒ.vᷣtutẽ hʒ maturãdi ⁊ relaxãdi.DPiaſ.c. bu

ceron. Bucerõ ei ſanat bouis coꝛnu.eglocerõ
0 capꝛi coꝛnu. Hã femia fenugreci coꝛnicul
ilibꝛ coꝛnibo ſunt vᷣtus eius ẽ malactica Hat.
yviij.ſim. far.ca.cylis.Lylis.i.fenugrecũ ca.ẽ in

ijj. ſic. in pmo. Se. li. aggre. c. balba. Balba:i.

lenugrecũ.vtus eſt ca.in.ij.gradu.ſic.in pꝛimo

BPbperationes

¶ Aui. E ius oleũ qð fit cũ mirto ↄfert capilł⁊
veſtigijs vlcerũ.⁊ ↄfert fiſſurꝭ frigidis ꝓpt mu⸗
ſcilaginoſitatẽ ſuã ꝓpe cũ oleo roſaꝝ ⁊ ingre⸗
dit᷑ in medicinis pãni:et facit coloꝛẽ bonum
¶ Et alterat odoꝛẽ oꝛ::⁊remouetodoꝛẽ coꝛꝑis
⁊ ſudoꝛ:.Et reſoluit apata flegmatica ⁊ dura.

Et eius farina valet ad apᷣata ca. apparẽtia
2⁊ occulta cũ nõ ſunt inflãmata.ſed ſt declinan

tia ad duriciẽ q̃ndã.⁊ lenit adublet ⁊ maturat

ea.¶¶Et ↄfert cũ oleo roſaꝝ aduſtioniignis.

mũdat furfuresablutõe capitꝭ facta ex eo.⁊ fa⸗

cit ſodã ꝓpꝛie cũ comedit᷑ cũ muri.quis ſit cum

almuri minus nociuũ ſtomacho. / Clariſicat

vocẽ ⁊ pulmonẽ.⁊ lenit pectus ⁊ guttur ⁊ ſedat
tuſſim ⁊ diſniã ꝓpꝛie qñ coqͥt᷑ c melle aut dac
til aut ficubo.⁊ melius ẽ vt ↄiũgat᷑ etiã cũ dac⸗

cũ melle plurio:⁊ ſuꝑ pꝛunas tꝑate calefiat.2⁊
ſumatur añ cibũ tꝑe lõgo cũ nitro factũ empla
ſtrũ ex eo ↄfert ſpleni.¶ Eteius decoctio cum
aceto ↄfert debilitati ſtomachi ꝓpꝛie ꝙ ex ipᷣo
recẽs ẽ.Et eius electuariũ facit nauſeã:ſʒ ace⸗

tũ ⁊ muri expellũt nocumẽtũ cõmeſtiõis eius.

Fit eucatiſma ex decoctõe ipᷣius ad apata ma

tricꝭ ⁊ doloꝛẽ eius ⁊ coartationẽ ipiꝰ.i¶ Et ei⸗

decoctio cũ aceto ↄuenit vlcerib inteſtinar. et

ſitr recẽs cũ aceto qñ cõedit᷑.Et decoctio eius

cũ aq̃ ca.ẽ bona tenaſmõi⁊ ſolutiõi.i¶ Et eiꝰ
oleũ ẽ bonũ apᷣatibo ani ⁊ ad tenaſmonẽ.⁊ do

loꝛẽ ventrꝭ pungitiuũ/ꝓpꝛie cũ almuri añ cibũ.

Et nõ mouet ad expelledũ fecẽ uiſi ꝓpt ſuã acri
moniã.⁊ ꝓpꝛie cũ melle nõ płimo vt nõ moꝛdi⸗
cet foꝛtiter.i¶ Et eius decoctio cuʒ melle facit

deſcendere huiditatesgroſſas ab inteſtinis.et
pꝓuocat vrinã etmeſtrua.vt ſupponat᷑ cũ adi⸗
pe anatꝭ.i¶ Et ↄſert duriciei matric.⁊facit ge
nerationẽ matricis facilẽ.cuius generatio eſt

difficil ꝓpt deſiccationẽ. Etẽ bonũ hñtibus e
moꝛroidas.⁊ ſacitſtercꝰ boni odoꝛꝭ.⁊ facit ſe⸗
tere vrinã ⁊ ſudoꝛẽ.⁊ non ẽ ſicut lupini in diffo⸗

cultate ſui exitus.i¶ Gal.Fenugrecũ ferueter
inflamatiões exacerbit: minus vo calidos et

qcunq; ſcliroſi ſunt diatoꝛando curat.

. 5.

— — ————
—

— —
—

—☛ͤs =. — —

=

—
—
= -

☛ ¾. —
=

=
—

ocilaſicca fenũ dicipõt.⁊maxiĩe q̃ fetib⸗
⅜aliqñ apta ẽ nutriẽdis.Flã fenũ cibo eſt
ꝓbe iumẽtoxꝝ. Idẽ ðt:fenũ ẽ dictũ ex H̊ eo flã
ma nutrit᷑.ſos ciꝰ flama ẽ.De feno ãt ðt glo.
ſuꝑ Jſaiã.xl.Fenũ naſcẽdo bʒ viroꝛẽ ⁊ creſcen
do decoꝛẽ.deinde floꝛẽ:tãdẽ caloꝛe ſoł ſicca⸗

ta veſtit ⁊ oꝛnat.⁊ tã floꝛũ diuerſitate q; etiaʒ

viroꝝvenuſtate ad ſui aſpectũ intuẽ iũ oculos

allicit. reficit et delectat ꝓpter ſue ſubſtãtie aut
viriditatẽ:feruẽte ſole eiꝰhiiditas de facili cõ
ſumuũ.⁊ herba q̃ pmo floꝛẽdo q̃ſi ridere vide⸗
bat.tadẽ a ſua głia ſpoliata penitus inuenit᷑.
Nã fenũ qð oꝛit᷑ et vireſcit:crasmoꝛit᷑ et in di
banũ mittit᷑.qꝛ q̃ſi ſubito deficit et areſcit.ſi⸗

tanto minuscreſcit:immo citiꝰdelſicit ⁊ areſcit
NVoperation es

mediocrit᷑ ſicc magꝭ ſũt odoꝛifera.etiã aliqͥb

mfggis ſapida q; alia q̃ ceſcũt in pᷣtis plauſtri
B bus ⁊ aqᷣſis.¶ Ut ðᷣt · Ph.qꝛ in ulis humoꝛ nui

trimẽtalis magꝭ ẽ digeſtꝰ:in illis vero minus.
¶Itẽ Fenũ ad diuerſos vſus necaſſariosre⸗
leruat᷑.que cauſa bꝛeuitatis relinquo

Enũ. Ili. l. wu. Ois em̃ berba molliſ

De HMerbis

Capitulum. ixtiij.

Erula. Iſi.Ferula dicta eſt a medulla

.x Plã yluͦvarro tradit ferule eſſe medullã

=mê⅞nͤquã greci appodclõ vocãt. nõnulli at a
feriẽdo ferulã vocat.hac enã puerivapulareſo

10 ca⸗ lét. huiꝰ ſuccꝰ galbanũ. Pli.ii.vij.Ferula na⸗
tũ redigit᷑ in puluerẽ.ſicut ⁊ hõ ꝑ etatũ ſucceſſi
onẽ decoꝛẽ amittit ac cadit in puluerẽ ⁊ i moꝛ⸗
tẽ. Fenũ itaq; qdiu viret ⁊ frõdet mõtes ⁊ pꝛra

ſcit᷑in locꝭ calidis atq; traſmaria geniculat no

dataſcopis. Dyal.c.de ferula. Jerula quã m
ti centioꝛẽ vocãt.Sciẽdũ ꝙ miti ſt ſpẽs ferule

⁊ iſtaꝝ diuerſarũ ſpẽꝝ ſũt diuerſi gũme.ſ.ſera

pinũ:armoniacũ.galbanũ.opopanacũ.aſafe
tida.⁊ pᷣter iſtas ſpẽs ẽ vſual ferula nullã has
guũmi deqͥ ſit curandũ cuiꝰſemẽ ẽ careos ſiue
canereos.vnde dicit᷑ ferula a medullis.noõnu᷑
li vocant eã ſic a feniẽdo.qꝛ hac pueri et puelle
vapulare ſolẽt. vnde ſunt alique ſpẽs ferule qᷓ
nu mi nõ ſilant᷑ in folijs.et tñ dicunt᷑ ſeruleqm̃ faciit
cut de impio ꝑ ſilitudinẽ ðꝛ in pᷣs,. Nat ſicut fes⸗ ßJMM
nũ tectoꝛũ ꝙ pus.⁊c.vbiðt glo.q̃nto fenũ alti
us ſtat ⁊ minꝰ ꝓfunde inferius depmit:radicẽc

ſtipitẽ aptum ad feriendũ.

Operationes

¶ Oyalſ.ca. de ferula. Uſual femla viidis quai
Nperatones multi enterioꝛẽ vocãt emoptoicꝭ ⁊ ciliacisma
¶ Fena creſcẽtia in locꝭ aliqntulũ mõtuoſis ximũ effectũ pᷣſtat. moꝛſibo venenatis potata
cũ vio occurrit.¶ Tũſa⁊ ipoſita flurũ ſangui
nis vulney ſtringit. Semẽ eiꝰ bibitũ toꝛtioni
bus medicat᷑.i¶ Semẽ eiꝰcũ oleo tritũ et per

unctũ doloꝛẽ ↄmouet.vᷣge eiꝰ comeſte ſudoꝛẽ

. —

capit mouẽt Cõpoſitein ſale comedi poſſunt

¶Sal. Emoptoicis et cliacis cõpetrit.

„ db 8

Trattatus

õ „ . . 27
Capitulum.ixcuij/
P — Icus. Iſidoꝛus.icus fecunditatexo
eatur ſertilioꝛ ẽ em ceter arboꝛibo.Hã
ter quaterq; per ſingulos annos fructũ
generat. ⁊ altero matureſcente:alter aboꝛitur.
Hinc et carice a copia nominateſunt. Phiniꝰ
li.xv. De genere pomoꝛũ ſicus ampliſſimaleſt
quedamq; et pi is magnitudine cmula. Ficus
Judea rubet oliuemagnitudine: otũdioꝛ ta⸗

men. ſapoꝛe meſpili.Alexandrinã hanc ibixvo

cant groſſitudine cubitali rumoſam: materie

validã. lentam ſine lacte.coꝛticeviridi.ſolio ti
lie ſed molli Oneſicritꝰtradit in hyrcania mul

tum noſtris eſſe dulcioꝛes fertilioꝛeſq; . Sunt

et lidie que ſunt purpuree.
ſimilitudinem mam marũ babent. Item Lal⸗
liſtrutie ſapoꝛe pꝛeſtontioꝛes.ſicoꝛum omniuʒ
frigidiſſime. Quedã in egypto cute carice de⸗
trabitur. NHec vt putamẽ virentiboſicis.q ma⸗
aimeplacet in eiſdem ſiccis. Areſto.inlib. de

vegetabilibus. In quibuſdã fructibẽ humoꝛ

vt lac.ſicut in ficubus qͥbus ẽ dulc fructus at
q; mellaris ſicut et palmis.Idem in li.de aĩa⸗
lib.Lac ex coagulo et lacte ſicuũ coagulatur
qm lac ſicuũ in lana aggregatur.deindelana
illa cũ modico lactis abluit:ac poſtmodũ iſiᷣ
idem in reſiduo eijcit᷑.ct cũ admiſcetur lacti co⸗

agulak. Jicubo ac ceteris dulcib apes cibanę

Pallad ius li.iiij. icus que in montsnis⁊ fn

gidis locis naſcunt᷑:qꝛ minus laciis babẽt ad

ſiccitatẽ durare non poſſunt. Uſus illi in viri⸗
di eſt melioꝛis magnitudinis et ſapoꝛis acuti
Que naſcuntur in campis et lociscalidis pin
guioꝛes ſunt:et in ſiccitate durabiles ſũt.Cõ⸗
ſtantinus in pantegni.Jicus in pꝛimo gradu
ſunt calide:virides in ſecundo humide. Sicce
vero inter ſiccitatẽ ⁊ humiditatem temperate.

Iſaac in dietis particularibo ca.de ſicub. Ji⸗

cus ceteris fructibus laudabilioꝛ ⁊ nutnibilioꝛ
haumiditatis iñ ſue caula groſos creat humo
res.Natura eius ca.⁊ ſic.qlitas aũt caliditate
et ſiccitate diuerſe ſunt.ct ſᷣm ſui ipſius diuerſi
tates.E ſt em ſicus domeſtica ⁊ ſiluatica.Do
meſtica etiã in viridẽ diuidit᷑ ⁊ ſiccaʒ. Uiridis
qᷓ; duplex eſt mocus.qm̃ qdam ẽꝑfecte matu⸗
ra:⁊ nõ ꝑfecte matura.Nõ ꝑfecte matura mi⸗
nus ca.⁊ magis groſſa ꝓpter dominationẽter
reſtrie ꝑtis:Habet iñ buiditates latentesque
acuitatẽei pꝛeſtaut:⁊ ſicc itatẽin ſecũdo.Unð
Ipocras. icus qnto longinquioꝛ eſt amatu
riuate:tanto minus calidioꝛ ⁊ magis groſia.

Operationes

Et mammillane: qᷓ

¶Scra libꝛo aggre ca ui. aucto Hal. cui
id eſi ſicus. Sunt em cis ſilueſires domeſtice

et montane. E t ex domeſticis quedaʒ ſunt re⸗

centes.quedam non.ſed ſunt ſicce.Et recenti⸗
um virtuscſit dcbili? ꝓpter hoc ꝙ admiſceatur
cis de humiditate.et licce ſunt melioꝛes:⁊ ma
xime carnoſe.Et ille in quibeſt acuitas ⁊ pun
cio abſtergunt magis et reſoluunt et habent
in ſe humiditatem ſubtilem.
¶ Et alia eſtq reſoluit apoſtemata qñ miſcet᷑

c farina oꝛdei:aut cũ medulla panis frumenti

Et aqua ĩ qua coquunt᷑ ſicus decoctione muil⸗
ta:ceſt ſimilis melli in virtuteſua et recentes qͥ
dem ⁊ ſicce laxant ventrẽ.i Et virtus ſilueſtni
um eſt attractiua et raoolutiua.Et ita eſi in do
meſticis anteqᷓ maturant᷑.qm eſt incis aliqͥd
lactis ex aj boꝛe.i¶ Et aiboꝛes ſicuũ domeſi⸗
carum virtus cſt calida et ſubtilis.et lac cius
etſuccus folioꝛũ ipſius calefaciunt calefactio⸗
ne ſoꝛti:: moꝛdicant:⁊ vlcerant coꝛpus.⁊ ape
riunt oꝛiſicia venaruʒ q̃ ſunt in ano.et euellũt
verrucas et laxant ventrem.
¶ Sedin aiboꝛe ſicuũ ſilueſtriuz eſt de calidi
tate et ſubtilitate tantũ q ſi coquant᷑ cũ carnt
bouina dura ſaciũt illã deroqui.et eſt ſoꝛtioꝛ ĩ
omnibopᷣdictis q; domelſtica.
¶ Sed mõtanarũficuũ arboꝛis ſapoꝛ eſt acu
tus pꝛoungens et abſtergens.Et qñ ſit empla
ſirum cũ ramis eius ſuꝑ verrucasqᷓ dicuntur
capita clauoꝛũ aperit eas.et ita eſt de lacte eiꝰ
ſcʒ qñ fit vnguentũ execo.
I¶ Et qñ fit medicamentũ ex co ⁊ melle: abſter
git maculam oculi groſſaʒ:et eſt ↄ ueniens ob
ſcuritati viſus⁊ deſcenſui aque ad oculũ q̃ fit
ab humoꝛibo groſlis multum
¶ Et cineres quideʒ; ficuum ⁊ glandiũ et lacti
cinioxꝝ:ſunt melioꝛes cineres ad abſtergendũ
Aui.li.ij.de ſicubus. Melioꝛ eſt alba:deinde
rubea:deindcnigra.Et que vehementer ẽ ma
tura cſt melioꝛ⁊ pꝛoxima ad hoc vt non noce⸗
at. Et ſicca quidem in ſius operationibus eſt

¶ Uecrũtamen ſanguis ex ea generatus nõ eſt

bonus.ꝓpter hboc facit pediculos.
¶Uerum ſi ſumatur cum nuce eius chimus
ſit bonus:et cum amigdala.⁊ liuoꝛ omnibus
cſt alba:illa que eſi humida eſt calida pamm
per.et que ẽ humida:ẽ plurime aqueitatꝭet pa
rumẽ medicinalis Que vero immatura ẽ ab⸗
iterſiua ad frigiditatem parum declinans:miſi
lac eius.Et queſiccalida eſt in pꝛimo gradu:
⁊ in fine ipſius eſt ſubtiilis et que ſicca eſt et p⸗
pꝛie acris foꝛtis eſt ablterſionis maturatiua 7

rclolunug. EFst car⸗

2

=☛ = =–

Dꝛr Herb

noſa ẽplurimematuratiõls.et in ipᷣa ſunt glu
tinatio et inciſio et ſubtiliatio ¶ Et ſilueſtrisẽ
acutioꝛ ⁊ foꝛtioꝛ in h.⁊ fructꝰ qͥ dẽ ciꝰ mirabili
oꝛ ẽ reliqͥs frudibe:⁊ q̃ vehemẽtꝭ ẽ maturatõiſ

ꝓinq ead h̊ vt nõ noceat.i¶ Et in ipᷣa ẽ inſla⸗

tio:et expellit ſuꝑfluitates aa cutim: ⁊ facit ſu⸗
dare.⁊ ſᷣm q eſtimo ſicca ſur expellit ad exterio
ra ⁊ facit ſudare.⁊ illa qͥdẽ q ẽhuida velocis ẽ
nutrimẽti ⁊ penetratões in ſtomacho⁊ꝛ i coꝛge
¶¶ Hutrimetũ yo ſicus licet nõ exiſtit in robo⸗
ra nutrimẽti carnis ⁊ granoꝝ:iñ vchemenus
eſt roboꝛis q; nutrimentum oim fructuu.

ℳ
.
8

Capitulum. cxco
Icuslupi vłcomaro.Dyaſ.ca.Cama
rus.i.ſicus lupi.Et eſt arboꝛſilis cido⸗
’ nie ſʒ lolia minuta bʒ:⁊ fruct cocci mel
le ſiles. eſt em̃ oſſibo.quã multi memequilon
dicũt cui ſimaturitas ſuerit ruſũ facit coloꝛeʒ
ſed cũ edit᷑ remanet in oꝛe ſubſtautia qᷣda ſilis
ei qͥ remanet ex ficub vocatur arabicecanila⸗
binch.i.interfectoꝛ patris ſui.⁊ ſicus lupi.⁊ eſt
a buſtum quod vocat᷑ nr̃o ydeomate amoni
fructus eius ẽ in ſuꝑſicie aſper:ꝛ babet ſapoꝛẽ
mixtũ ex dulccdineꝛ acetoſit ate aliq̃.Sera.li.
ag.ca.haruãc hiethi.ſicus lupi.Anb oꝛie huiꝰ
folia ſunt ſilia folijs cuonioꝝ.ſʒ ſunt minoꝛa ⁊

„

nucleſi. : qũ maturat declinot coloꝛ eingadin

bedinẽct qũ comedit᷑ remanet inoꝛe ſubſtãria
ſilis ei q remanet ex ficbbd.

Bperationes

(¶ Gah vij.ſim.far.ca. de comaro.i.ſicus lupi. A

4

Atoꝛ et fructus eins ſunt ſtiptici

inducit ſtupoꝛẽ.

¶ Pyaſco. eſt malus ſiomacho: apilat cito et

— .

Capitulum.cxcvj
Icusegyptiaca.Soli.icꝰ pᷣcipuaðd
egiptia ſoljs moꝛa cõꝑanda.poma nõ
ramistm̃ ſʒ ⁊ caudice geſtao:vſq; adeo
ſue fecũditatꝭ anguſta ẽ vtvno ãno ſeptiesſru
ctiſicet. Uñ cũ vnũ pomũ decerpſerꝭ: alterum
ſine moꝛa pꝛotuberat. Plini.li.xij.In cgipto
multa ſunt genera arboꝝ q̃ nõ alibi.ante oĩa
ficue egiptia ob id noĩata.arboꝛ moꝛo ſimił
ſolio:magnitudine aſpectu. Pomũ ſert nõra
mie ſed caudice.Idq; iᷣmſicus ẽ pᷣculcꝭ ſine
Enis interioꝛibo:ꝑ quã fecũdo ꝓ uẽiuſcalpẽdo
im̃ fctreis vnguibe aliter nẽ matureſcit.led ci
factum ẽ quario die demetit.alio fub naſcte
ſcepteno ita numcroſo patiu ꝓer ſinculas eſta
tes multo lacte abundante. Su bnaſcũ cniam
ſinon ſculpatur ſetus.quater eſtate pꝛioꝛem⸗
q; apellit immaturum. Idemlibꝛo vtſup:a.

d8

„ α dU

ſita conferunt

Ob id qͥdã egiptiã ſicũ dixere crrole mailſeſto

Põ em̃ in egypto naſcit: qinſyria.vomaqʒ cr

ca g iduũ:atq; in Rhodo ſuꝑcomantibus lo⸗

lijs fioꝛe candido cũ vchementia ardoꝛ is

„

— *

6

¶ Aalent etiã ſe cabiei. imponunt ſuꝑ vlcera

groſſa humiditatũ:etſuꝑ verrueã ⁊ moꝛfeam

¶ Cũ eiſdẽ fricat᷑ aſꝑitas palpebꝛaꝝet ſca bies
eaꝝ.¶ Succus folioꝝ eius exulcerat:vchemẽ
tis eſt calefactionis et abſterſionis.
¶ A perit oꝛiſiciavenaruʒ ani. In potu datur

ſucc eius ad coagulationẽlactis in ventre.
Dat oleo mixto ei qͥ bʒ ſolutõʒ ⁊ diſſinteriã

Jlipẽdula ſi ue viſa cago ide Abi ſcien⸗

PEbornonettse aliqñ ponit ꝓ

qdam herba que eſt viſcago arboꝛs

de qᷓ fit viſcus ſicut apparet in ca. viſcus inne

7

rnius de v. Aliqñ ponit ꝓ ſilipendula.et ẽ her⸗

.

ba guein vltramarinis parubareperitur. et in

Apulia.⁊ in montuoſis locic ⁊calidie. NRadix
eius ↄpetit medicine.Et in ſine autũni colligi
tur. 2 ꝑ decẽ annos ſeruat᷑.ct eſt ha ba hñs ſo⸗
lia petroſilino ſimilia: ſed eleuata ⁊ nõ in ter⸗
rã expãſa.in cuius radice ſunt qſi nodia adhe⸗
rentes.vᷣtutẽ hʒ diureticã ex ſubtili ſubſtantia
et ex qualit atib ſuis ca. eſt et ſic.in ij. gradu.

paſſionẽ pcipue valet elecm anifactu ex dua⸗
bo puluer : filipendule et triboſaxifrage.

¶ Eõtra vliacam paſſionẽ ſiat criſtere ex pul⸗

uere eius aqua ſalſa ⁊ oleo et melle
¶ Dectur etiam benedicta acuata ex puluere
eius cum vino pulueris euus.
¶ Còtra doloꝛẽ ſtomachi ex frigida cauſa vel
vẽtoſitate det᷑ puluis eius cũ puluere feniculi

¶ Cõtra ſtrãguiriã et diſſuriã ⁊ yliacã paſſio⸗

nẽ ex nutritiuoꝝ vitio:ponat᷑ puluis eius in mł

ta qntitate in ſacculo ⁊ fiat decoctio eiꝰ in vi⸗
no et oleo et ſuper locum dolentem ponatur.
¶ Kõtra frigidñ aſma det᷑ puluis eius cũ pul-

nere gentiane in cibis ⁊ potibo.
¶ Lotra epilentiã valet puluis eius in cihbis

d O H 8 —

„

De Herbis.

Iliue ante patreʒ. vel ganioſilon. Pli.
a. ganiſilon Herba elt faciens fioꝛem
ſicut butalmos:cuius ſtipites fſaciunt
ramulos plurimos.ſed ramꝰ poſt natus exce⸗
dit longitudine ante natũ.et ob hoc ſiliꝰ ante
prem vocat᷑.⁊ vocat᷑ ſil oculus chꝛiſii.
¶ Auli.in.ij.li.dicit ꝙ eſt planta que naſcitur
in vere.ei flos eius eſt ſimilis croco oꝛtulano

PHprerationes
¶ Auic. Decoctio aus cũ effundit᷑et aſpergit
ſuper moꝛſum vipere:ſedat doloꝛẽ eius
¶ Pli. Succus eius vel puluis curat fiſtulaʒ

Capitulum. cxcx
Iſtula paſtoꝛis.Pyaſco.ca almea.i.
* Lſiſtula paſtoꝛis. Habet ſolia ſimilia ar
nogloſſe:ſed anguſta et ſuper terrã ſpã
ſa haſtam tenuem ſolã vnius cubiti: et ſuper
ſpᷣm capitellũ floꝛem viridem ꝓferens.radices
tenues habet ſicut elleboꝛus odoꝛatas ⁊ viſ⸗
cidas ⁊ pingues.naſcitur in locis aquoſis.

Bperationes

¶ Oyaſ.R adicꝭ eius cũ vino bibita..i.⁊ mel
lis ʒ.ij.bibẽtibo lepoꝛẽ marinũ ⁊ miconiũ⁊ opi
um medicat᷑toꝛſionibus ſubuemt. diſſinterie
maxime ꝓdeſt ſola cũ dauco bibita equo põ⸗
dere ſingulare pꝛeſidiũ eſt.¶ Doloꝛẽ laterꝭ cõ

peſcit.ſtericas cãs ſoluit.ipᷣa hberba bibita vẽ⸗
trẽ obſtinet:mẽſiruis imꝑat:puſtulas catha⸗
plaſmatibo adhibita purgat.i¶ Gal.vi.ſi.far.
ca.damaſſionũ ſeu altiſmade.i.fiſtula paſtoꝛꝭ
hac herba narrat Dyaſc.qꝙ cius radix ſi bibit
ſanare diſſinterias.i¶ Uẽtrẽq; ſtringere ⁊ tũo⸗
res ſedare poteſt. Hos tñ hoc nõ expertiſumꝰ
azanr q bʒ quandã abſierſiuã virtutem
Aui. li. ij. ca. de fiſtula paſioꝛis.Uirtus ẽ ab
ſterſiua:reſoluit apoſtemata fluxa et grauia ĩ
vilceribus.
¶ Confert lapidi renũ:⁊ frangit ipᷣm decoctio
eius et radix ipſius ↄfert vlceribus.

Lapitulum. tt

ſingularitate ſolij appellata eſt.ex vna
deniqʒ virgula cubitali altitudiue.ſciſ
ſa gignunt᷑ folia.¶ Sera.li.agg.ca.ſarex ſiue
ſarax.i.ſilex.auc.Dyaſ.E ſt herbaque naſcitur
in montibus et locis petroſis.et non habet ſti
pitem neq; floꝛem neq; fructũ.et habet ſolia
que expandunt᷑ ſicut ale.⁊ odoꝛẽ nõ bonũ.Ra
dix eiusẽ nigra deſoꝛis longa a qᷓ multe oꝛiũ⸗
tur radicule:et in ſapoꝛe eiusẽ ſtipticitas:et

Eoe ſiue filex. Iſidoꝛ?. Filix eſt herba a

maius iuua mentũ qð eſt in radiceeius. ſapoꝛ

ama us panim habens ſiipticſtalie
iſie eſt filex maſculus. Cirtus eius ẽque exſic⸗

2
—

d4

De

bẽt coloꝛẽ rubeũ ſicut coloꝛ ſanguis.⁊ iſta eſt

2
„ S 2„ . .
* . X
.

foliũ.⁊ eſt herba que naſcit᷑ in incia in loc hu

cat ſiccationeſoꝛti ſinemoꝛdicatione⁊ lauat

et contoꝛtat virtutem.

Ppperationes.

Dxyal. Filer interſicit vermes cucm bi inos
⁊ potant᷑ de eo aurei qttuoꝛ eu mellicrato: et
interficit fetũ:ꝛ⁊ expellit moꝛtuũ.¶ Et cſt alia
ſpecies ſaraex qᷓ b ſolia ſilia ſupꝛadicte:niſi qa
hʒ plures ramoæ: ⁊ ſolia ei: ſũt altioꝛa ⁊ remo⸗
tioꝛa a ſtipite.: bʒ radices lõgas:⁊ coloꝛ earũ
eſt rubescũ pauca nigredine. Et q̃dã ex eis ha

filex femia.¶ Et radix ciꝰqñ miſcet cũ melle⁊
fit iohoc:ecpellit lübꝛicos lõgos.i¶ Et qñ dat᷑
mulieribo phibet impᷣgnationẽ:⁊ pᷣgnãti facit
aboꝛſumn. ⁊ q deſiccat᷑ ⁊ teri᷑ ⁊ cribꝛat᷑ ⁊ poni
tur de puluere eiꝰ in fiſtulis humidis:q̃n ſana

tio eſt difficilis curat eas.¶ Et folia eiꝰ tene⸗
ra recentia elixata ⁊ comeſta laxãt vetrem.

¶ Hal.viij.ſim.far.ca.de ſilice qð ĩcipit pteris
Pteris id eit filex.in radice dẽ hʒ virtutem.
¶ Intertficit em lumbꝛicos amplos ſi q̃ttuoꝛ
tragman põdus de ea in mellicrao qͥs aſſu⸗
mat. ſᷣm eundem aũt modũ embꝛiones viuos
coꝛrũpit:moꝛtuos vᷣo extrahit:⁊ nullũ mirum
eſt em̃ amara ſtipticitate participans ſoꝛtiter
ſiccatiua:nõ iñ eſt moꝛdax.¶ Similẽtᷣo buic
thilipteris filex femina noĩata habet virtutẽ.
cũ dicit in eodẽ capitulo. Yilices ſtiptice eiſtẽ
tes qualitate nõ imerito.¶ Pyarias⁊ dillin⸗
terias iuuant bibite.

.

. Capitulum. ecf.

—(Qlium. Serapiontib. sagrega. caßt

— Scetlis.aucio.yaico. Sedic id eſt

midis ⁊ palucoſis carẽs radice.colligun bec
folia in aqua ſuꝑnatantia.Eſt aũt optimum

qð eſt leue ⁊ albidũ vel nigroſuʒ nardi referẽs

odoꝛẽ ſine vlla ſalſedine ac diu multũq; reſer⸗
uans.Hãc herbã cũ indi colligũt inſerunt filo

lineo ⁊ ſiccãt eſtate.Aliqͥ eti illos ramos col
ligũt ⁊ ſic ſeruãt.Et q terra cũ oibus herbis

eſtate vi caloꝛis areſcit:niſi ſoco herbe aride
fuerint ꝑuſte:alio anno nulla generãt herbã⸗
Eſt aũt foliũ integti odoꝛis cũ ſuauitate ſuipti

cum ⁊ diu cũ diuturno odoꝛe.virtitem babet
ſpicenardi:quia ſimiuter eſt diuretieum.

Pperationes.

¶ Oyaſcoꝛides. Timoꝛiboculoꝝ clixum in
vino fomẽto adhibi.i¶ Puluerẽ eius i aqua
fricatum oculis ſuꝑunge ſolium maſticatum
diutius odoꝛem reinet:quod i veſtimẽtis po⸗
ſitum cum fuerit tincolas non permittit:cet ve⸗
ſtibus odoꝛẽ gratum reddit.i Dulti puta⸗
uerunt ſoliũ eſie nardi indici ſouu:ſʒ ſalluntur
¶ Et idem aucto. Galieni. Uirtus eſt ei limil

virtuti ſpice. Cerum eſt foꝛtioꝛis operationis
¶ Paulus capitulo de lolio caliaum elt in ſe

cundo.ſiccum in teruio

T

4

*π

—

FE =☛ S=S. ☛☚

„

De Herbis

AUmus terre.Pli.ca.de fumo terre. Ju
vmus terre qꝛ naſci ⁊ remittit᷑ a terra in
magna qntitate vt fumꝰ:naſcit᷑ a q̃dã
groſſa fumoſitate a terra reſoluta: ⁊ circa ſuꝑ
ficdem terre adherẽte:⁊ ſic ex actiõe calidita⸗
tis generat᷑. Debet em̃ viridis poni in medici⸗
nis.Et eſt ex eo aliꝰcui⸗flos eſt ſubalbidus ci⸗
nericius.⁊ alius cuius flos eſt pallens violace
us. ⁊ iſta eſt melioꝛ.¶ Sera.lib. ag.ca.ſterig.
auc. Dyaſ. Sterig.i.fumꝰterre herba eſt ſimi
lis paſtinace agreſti:niſi qꝛ magis eſt minuta
ea ⁊ qamarioꝛ:⁊ habet radicẽ cuiꝰcoloꝛ vergit

T albedinẽ.i¶ Et auc.Gal.Sapoꝛ eiꝰẽ ama⸗

rus ⁊ ſtipticus.virtꝰ eius eſt ca.⁊ ſic.in:ij.gra.
¶ Oyaſco.ca.de capnos ſᷣm rrãſlationẽ gre⸗
cã:q̃ latie fumarie ðꝛ.naſcit᷑ ĩ ſagete oꝛdeacea
ſilis coꝛiandro vel coꝛio herbe:ſ̊ mollis alba
2 cineroſa:⁊ multũ floꝛẽ habẽs⁊ purpureũ.

OPbprerationes.
¶ Oxaſcoꝛides. Caligines ocloꝝ detergit. la
cbꝛvymas pꝛouocat.vñ ⁊ nomẽ accepit.herba
ipᷣa comeſta vel bibita plurimã coleram ꝑ vꝛi
anm puocat.i¶ Platearius.Jumꝰterre qᷓnto
viridioꝛ tãto melioꝛ eſt:exſiccata nulliꝰ effica⸗
cie eſt.¶ Et pᷣncipaliter purgat melancoliam.
ſecũdario ſlegma ſalſum⁊ colerã.i¶ Cõtra ſca
biem datur ſuccus eius addito zuccaro cũ a⸗
qua calida ter in ſeptimana:⁊ optime purgat

bumoꝛẽ inducentẽ ſcabiẽ. Nalet idẽ ſuccus

cõtra ydropiſim ſi fiat ex eo ſyrupus.i¶ Con⸗
tra opilationẽ ſplenis ⁊ epatis dat᷑ ſuccus eiꝰ
addito ʒuccaro cũ aqua calida.quia ſumꝰter
re ventoſitatẽ facit: dandus eſt cũ aliquo re⸗
pꝛimente ventoſitatẽ:vt cſũ ſemine feniculivel
maſtice.¶ Auicẽna. Jumus terre dicitur eſſe

frigidus in pꝛimo: ſiccus in ſecundo.melioꝛ eſt

recens:acutus amarus.ſanguinem puriſicat.
In ipſo eſt frigus ꝓpter id quod eſt ibi de ſapo

re ſtipticitatis.⁊ caloꝛ pꝛopter illud quod eſt ĩ

ipſo de ſapoꝛe amaritudinis.ſʒ quali frigꝰ eſt
foꝛtius.¶ Bibitur ad pꝛuritum et ad ſcabiẽ.

Stringitq; gingiuã. Stomachũ conſoꝛtat.

O pilationes epatis aperit.Et naturam lenit.
Vrin am pꝛouocat.¶ Conſtantinus.unus
terre ca.eſt in.i.ſic.in.ij.gra.Unde confoꝛtat
ſtomachum:excitat apetitum ſuccus potui da
tus.ꝗ Coꝛpus a ſcabie ac pꝛuritu puſtuliſq;
mundificat.Coleram rubeã aduſtam purgat
Sanguinem calefacit. maxime ſi cum mira⸗
bolanis mitxtꝰſit. ¶ Dyaſcoꝛides quocq; dinit
q; fumus terre ſua pꝛopꝛietate mundat coꝛpꝰ⸗
ab omni humoꝛum putredine.

Capitulum.ccüj.

„„

Ne I Ii.

ð

NR

di ignẽ acceptũ ↄcipiãt. Jos eĩ ignis ẽ

functi.¶ Gal.Cõplexio eoꝝ frigida et hũida
multũ ꝓpter h ſũt ꝓpe medicinas moꝛtiferas et
ꝓpꝛie qrũ ſubſtãtie admiſcet᷑ aliq̃ putrefactio/

DOperationes

¶ xEt dirit Hal.inli de dieta. Goni excis ſũt
nõ nociui ⁊ ſũt fri.⁊ ſi qs vtiteis nimis gene⸗

rant humoꝛes malos.Et ex eis ſunt ſpẽs male
moꝛtifere.⁊ iam vidi hboĩem qͥ paſſus eſt ab eis

anxitatẽ anhelitus et coartationẽ ⁊ ſincopim:

⁊ ſudoꝛẽ frigidũ.⁊ euaſit poſtq; potauit vinũ ĩ
q̊ decoctũ fuerat pulegiũ:⁊ ꝓiectũ ẽ ſuꝑ ipſuʒ
baurach:⁊ ſic euomuit fungos illos ex qbege
nerati fuerũt hũoꝛes groſſi in ſtomacho q Cñ
qͥ fügos comedit:ſibi accidit ex eis colica ⁊ ſuf

focatio ⁊ via tardãdi nocumẽtũ ipᷣoꝝ eſt dare

in potu vinũ purũ:aut aquã ciceris cũ aceto ⁊
ſale et decoctiõe ſaturegie et oꝛigani ⁊ ſtercus
galline cũ aceto mixtũ ⁊ melle et facto inde lo
boc.i¶ Et fungi qͥdẽ nutriũt nutrimẽto ſuper⸗
fluo:niſi qꝛ ſunt viffi cil digeſtiõis:et egrediũ
tur cũ ſtercoꝛe integriſine mutatione.Et nimi
etas fungoꝛũ generat ſtrãguiriã.¶ Etidẽ auc.
Aben meſuay. Meliꝰẽ ꝙ fungi pᷣmo coquãt
cuʒ piris ſicc aut recentibe:⁊ bibat᷑ poſtea vi
nũ purũ.E t ꝓpꝛietas eoꝝ eſt ꝙ generãt ſuffo⸗
catões.i¶ Gal.vij.ſim.far.c.mikite.i.ſungi fri
gidi ⁊ hu.ſufficẽter ſunt:vnde ⁊ ꝓpꝛie dclictcri
oſaʒ vᷣtutẽ attingũt ⁊ maxie quecuq; naturaʒ

ſ

7 .

Angus. Iſi.Jungi dicuntur eo ꝙ ari

yvñ ⁊ eſea fulgo ðꝛ:eo lit vomes ignis
et nutrimentũ. Alij dicũt fungos vocatos eo
ꝙ ſunt ex eoꝛum genereqͥ dã interepti.vñ ⁊ de

B

N ℳ

pymixtaz hñt putredinali alicui qᷓlitati. ¶ Et
idẽ li.ij.ve cibis.ca.deſungꝭ. Jungi bñ bulliri

vel decocti in aqua veniũt ꝓpe edulia apoya:
nõ t ſic tm̃modo vtuntur homines.
¶ Preparãt aũt ⁊ comedũt mitiſoꝛmiter:fleg⸗
maticũ aũt eſt qdð ex ipſis nutrimẽtũ eſt.et pa⸗
lãqð frigidũ et humidũ:et aceidit ex ipſis ma
lus chimus.maxime qͥdeʒ ergo innocui alijs
fungis ſunt boleti ¶ Et ego vidi quoſdaʒ bo⸗
letoꝝ qͥ innocuiſſimi vident᷑:cũ plures nõ be⸗
ne coctos comedũt. Unde quendã ex eis vidi
afflictũ in oꝛe ventnis:et grauatũ et anguſtã⸗
tem et vix reſpirãtẽ:ct ſpiriru deficientẽ et frigi
dũ ſudantẽ:et vix ſaluatũ per oblationẽ ſedan
tiũ groſſos humoꝛes qualeeſt oximelper ſe.⁊
cũ vſopo et oꝛigano mediocriter decoctis in
ſipſo ¶¶ Etem̃ ille ſumpſit et vomuit huiuſmodi
ſpumã.poſtq; vomuit comeſtos fungos:iam
aliqualiter in ftegmaticũ chimũ ſuffocantem
et frigidũ et groſſum permutatos.

¶ Almãſoꝛ trac.iijca.de fungis. un gi tube
nbo valde ſunt deterioꝛes.quoꝛũ quida homi
nes ſtrangulant atq; occidut.qui autẽ ex illis

boni exiſtunt in coꝛpoꝛe:viſcoſum generãt fle⸗

gma.¶Et eſt aliud genus fungoꝛũ qð cõiter

nominatur

bera. pꝛo quibus lege capituluʒ

Capitulum. cciiij .

rofili. inlo. lib. xif.

Bariofilũ radũt in in⸗
ia gigni piperis granis
imile gradiꝰ fragiliuſq;
Aduehit᷑ aũt odor gra
Fert ⁊ in ſpinis piperis ſi
mnmilitudinẽ pᷣcipua ama⸗
ſiſq; cipꝛi mõ:ramis tniũ cubitoꝝ: coꝛtice palli
do.radice lata lignoſaq;:buxei coloꝛis.hac in
aqua cũ ſemine excepta ĩ ereo vaſe medicamẽ
tũ fit:qð lition appellat᷑. Plateanꝰ.HGario⸗
fili quidẽ ex oꝛigine ꝑfecti ⁊ acuti ſapoꝛis ſunt.
⁊ hi ſũt ca.⁊ ſic.in.iij.gradu.Quidam remiſſio
res habẽt q̃litates.⁊ bi in ſecũdo gradu iudi⸗
cant᷑. Sunt aũt fructus cuiuſdã arboꝛisĩ In
dia.qui maturi collecti ꝑ annos quinq; ſernã

—

tur. Per decẽ vero ſine coꝛruptioõe:⁊ hocin llo
co ſicco tempcrate:qꝛ multum bumido putre

ſcunt. In multũ ſicco areſcũt ⁊ coꝛrugat᷑. Eli⸗
gendi aũt ſunt qui in ſuꝑſicie habẽt aliqᷓntulũ

planiciẽ:⁊ qui ex impᷣſſide vnguis aliqͥd humi

ditatis emittunt. ⸗
OPDperationgñes.
¶ Platearius.Gairofili habẽt virtutẽ confoꝛ
tandi ex aromaticitate:diſoluendi ⁊ cõſnmẽ⸗
di ex qualitatibo:ad doloꝛẽ ſtomachi ex frigidi
tate vel ventoſitate.i¶ Conſerũt ad cercbꝛum
conſoꝛtandũ.Contra fluxũ ventnis ex acumi⸗

ne medicine.Lontra cardiacam et ſincopim.

¶ Dyaſcoꝛides.Garioſilũ calidum eſt ⁊ ſiccũ
in ſecundo gradu.ponitur in collirijs:quia vi
ſum acuit. Potatũ vero nauſeã pꝛohibet. Pti
ſicos iuuat. Huius arboꝛis gumma vires ha

bet vt therebẽtina.¶ Auicenna. Garioſfilꝰ ca

lidus eſt⁊ ſiccus in tertio gradu.Coꝛꝑis odo
rem bonũ efficit. CNiſum acuit ⁊ cõfert panno:

conſoꝛtat ſtomachũ ⁊ epar:⁊ confert vomitui

⁊ nauſee.¶ Conſtantinus.Garioſili calidi ſũt
et ſicci in ſecundo gradu. Stomachumꝛ epar
et interioꝛa cum ſua aromaticitate ↄlſoꝛtant.
ventrem conſtipant.cibum digerunt.
¶ Serapion auctoꝛtate.Hachin. In gredit
in medicinis que acuunt viſum. remouet nãq;
obſcuritatẽ viſus:⁊ coſert ſebel ⁊ gluten ganio
fili eſt ſimile glutini albotin.

¶ Idem auctoꝛitate Raſis.Garioſili conte⸗

runt ſiomacho ⁊ epati.confoꝛtant coꝛ et ſtrin
gunt ventrem:⁊ digerunt cibun.
¶ Et auctoꝛitate Aaac. Quando bibitur ex
garioſilo.ʒ.quinq; cum lacte in ieiunio:coꝛro
boꝛat poteniiam coitus.

Capitulum. ccv.

*

—

te

on

d

De herbis.

N. SSS

—

iofilata. Dyaſc. Eſt herba ſimilis
P agrimonie:cuius radix odoꝛem habet
garioſfiloꝛũ:dicta a quibuſdam ſana

munda et enancia et pes lepoꝛis et oculus le⸗

poꝛis.ca.eſt ⁊ ſicca in ſecundo gradu.
HPHperationes

¶ Herba ipſa trita etſuccus eius fiſtulis inie

ctus ſanat ipſas. Silr operat᷑ oꝛe captus

¶ Ad menſtrua puocanda fiat ſomentũ exaqᷓ

decoctiõis cius.¶ Cõtra colicã et ad digeſiio

nẽ cõfoꝛtandũ detur vinũ decoctionis cius.

¶ Bal. xi. ſim. far. ca. Qapagũ.ioculos lepo⸗
ris ſiue gariofilata:ſiccatiue virtutis eſt: vt qͥ

fm ventre reumata habet lufficienter ſiſtat
Capitulum. (w

la.E ſt ex ea q̃ accipit᷑ ex arboꝛe ſua re⸗

. O Alla Sera.li.ag.auc.Dvaſco.ca gal

cens:immatura:parua. rotuda:modo
ſa:nõ ꝑfoꝛata et grauis.Et ẽ alia q ẽ leuis ꝑ⸗

foꝛata:ſed pꝛima medicinis ẽ cõuenientioꝛ.
¶ Idẽ auc.Galł. Uirides ex gallis ſunt acei be
płimũ q eſt in ci ſubſtantia terrea.⁊ ſopoꝛ eaꝝ
ſtipticus multũ.vᷣtus eaꝝ ẽ fri in ij.gra.⁊ ſicca
in ij.¶ Pli. Palle fructus in Syria et Egip
to copioſius eliſiit.

Operationes

¶Dral Oẽs ſpꝛs gallag ſunt ſtipilce foꝛtir A

q̃ qñ terunt᷑ ⁊ pulueriſant᷑ ſuꝑ camnẽ ſuꝑfluã ᷣ

lent eã. ⁊ cõferũt ad vlcera coꝛroſiua.¶ Et pio B

bibent hũiditatẽ q̃ currit ad gingiuas:⁊ cõfe⸗
rũt alcole.i Et qñ accipit id qð ẽ intra gallaʒ

2 ponit᷑ in coꝛroſurã dentꝭ ſedat doloꝛẽ eius.

¶ Et qñ cõburunt᷑ ſuꝑ pꝛunas et extingunt᷑ in
accto et ſale ſtrin gũt fluxũ ſanguinisi Et de
coctio gallaꝝoñ ſit ſeſſio in ea cõfert exitui ma
tricis et curſui bumiditatũ antiqᷓ et exitui ani.
et qñ inſundat᷑ in aceto aut aqua nigrificant
capillos.i¶ Qñ pulueriſant᷑ et dant᷑ inpotna
qua velvino ↄferũt hũiditatib vlceꝝ inteſtio
rũ:a fluxi antiq̃ ⁊ ſunt ↄueniẽtes in cibis coꝝ:

2 ſir qñ coquit᷑ cibꝛcoꝝ in aq̃ in qᷓ bulicrint.

¶ Et vlj quidẽ ad miniſirade ſunt ad ſiipticã⸗
dũ:retinendũ et deſiccãdũ ⁊ infrigidãt ſatis.

(Et dicit Sera.auc.Gal.q vᷣtus eqꝝ ſcdᷣa ẽ

reꝑcutit et ꝓhibet et aggregat. tertia vᷣtꝰ foꝛ
titicat mẽbꝛa fluxa debilia.⁊ ꝓhibet oẽs egri⸗
tudines q̃ fiũt ex hũoꝛũ diſſolutiõe:⁊ coꝝ fiuxꝰ
ꝓhibet ¶ Conſiã.in li.gra. Dalla fri.ẽ in.ij.lic.
in. in. Huius quedã ẽ nondũ moatura.q bulla⸗
ta ẽ nec ꝑfoꝛata.Altera vᷣo matura tumoꝛiac

ruboꝛi pertinens.

Ideoq; minꝰ frigiditatis ⁊ ſtipticatis habet.
¶Pec vſta ſanguinolẽta valet egeſtiõi:⁊ deq̊

cũq ioco manauerit ſanguis finxui:ſciſiuras

qz calcancoꝛum ſanat:ct labioxꝝ fiſſuras curat

n in

D
E

Deniq; valet galla locis b repugnatio ⁊ cõ
ſiipatio acvelſiccatio ſũt opoꝛtuna¶ Platea.
Balla ſri.ẽ⁊ ſic.iniiij ãdu.In aſia reꝑi ꝑua⁊
nõ ꝑtoꝛata. Inter hae groſſioꝛes plus valẽt.
babẽtq; vᷣtutẽ ↄſtrin gẽdi.valet õ fiuxũ ventrꝭ
diſſinteriã. fiuiu ſanguinis e naribo.puluis
eius vnlneriba ſuꝑpoſitus ea conſolidat

Lapitulum. wij)
Albanũ. Sera li. ag. ca. NHene albegi
i.galbanũ.auc. Dvaſ.Galbanum eſt
gumi plãte cuiuſdã ſilis ferule in ſigu⸗
ra ſua.Et meliꝰ ex co eſt illud qð eſt munoum

ſile olibano aut armoniaco adherẽs manui.

nõ hñs aliqͥd ligni nec ſemiĩs eiꝰ.plãta ⁊ lignũ
thũt grauẽ odoꝛẽ.ct nõ ſut nimis ſicca. adulte
rat cu reſina piniq̃ admiſcet᷑ cũ fabis fractis et

armoniaco. ¶Hal vii im. ſar. a. galbanum
fFfmmtranſi.gre.Palbanũ opos ẽ ferular plan⸗

te mollitiue ⁊ dy aloꝛelice eiñs vᷣtutis. Et crit
ytiq; in caleſaciẽdo.ex.iij.grad.incipicte vcl in
ij.cõpleto.exſiccãco vero ex.ij.incipiente.

¶ Actoꝛ. Halbanũ eſt ſuccꝰ ferule.ſicut dicit

Iſico.de qͥ.:..tcrula.ccxiij.ca.dictũ c.Pli.lib.
1i.Dat ſxria in amano mõte galbanu reſine
moco.qð malime laudãt cartilaginoſuʒ ⁊ pu
rũ ad ſilitudinẽ armoniaci:mimeignoſum
Aculterat᷑ aũt ſlaba aut ſa gapeon. ¶ DPxalſ.
ca. gal. Galb anũ lachꝛ mu ẽ cmuſda habe ſi⸗

. —

—
—„ 1

mil ferule qᷓ ĩ nicomedia naſci᷑ ⁊ ſjnia.cuiꝰ cſt
optimũ q; ẽ mũdiſſimũ ⁊ ſile armoniaco ⁊ ihu
ri in coloꝛe hũs grana vt faba. Adulteraæt̃᷑ at
reſina et faba diuiſa⁊ gutta armoniaci ¶ Pla
te. Galbanũ ẽ ca.in ij.ꝗ̊.hu.i.i.Liq̃r ẽ qͥ in eſia
te a frutice erũpit:⁊ circa fruticẽ ↄdẽſat.Qui⸗
dã etiã coꝛticẽ findũt vt mag eſfluat. Sophi
ſticat᷑ aũt ex immixtione minutoꝝ lignoꝝ.Alij
do miſcẽt puluerẽ colofſonie:⁊ fabas fractas.
Eligendũ auũt eſt qð albũ eſt ⁊ puriꝰ Habetq;
virtutẽ attrahẽdi ct diſſoluendi:cõſumendi et
leniendi:maturãdi:relaxandi.

Pperationes
¶ Sera. auc. Dyaſ.Qlirtus ẽ ei calida:ignea:
et dyafoꝛetica.¶ Cõtra aſma frigidũ dent᷑.ʒ.
ſij.cũ ouo ſoꝛbili vel aqua oꝛdei.ↄtra litargiã
ponat᷑ ſub carbonib:et recpiat patiẽs fumũ.
tra ſuffocationẽ matricꝭ idem fiat per embo
tum ponatur inferiꝰ.i Cõtra ſplenis duriciẽ
poni in aceto ꝑ tres dies ⁊ noctes:: poſtmo⸗
dũ fiat decoctio.deinde coletur et colatura in
mũdo vaſe ponat᷑ addita cera et oleo et picu⸗
la:et fiat emplaſtrũ ſuperante galba no.vel ce
rotũ ſuperãte cera.vel vnguentum ſuperante
oleo:ſed melius ſi fiat emplaſtrum ita q acce⸗
dat ad ccrotũ ad menſirua puocanda:et fetuʒ

moꝛtuũ :ct ſecundinã educendã: ſiat naſcale cũ
ceo extincto in oleo. ¶ Ad apoſtemata matu⸗
randũ et rumpẽdũ ſuꝑponat᷑ ad lumbꝛicos oc

cidẽdos dentur pillule ex galbano intincte in
melle. ¶ Dyal. Appoſitũ naribo fumigio ⁊ ſup
poſitũ menilruis imperat.aboꝛſum ſacit.ace⸗
to et nitro mixtũ lentigines tollit:vt granũ fa
be glutitũ tuſſim medet᷑.¶¶ Diſnoicis ⁊ alma⸗

ticis opuulat᷑E x alto cadẽtiũ cõquaſſatioõib⸗

ſubuenit. Cũ vino ⁊ myrrba bibitum venenis
occurrit. Infantes in vtero moꝛtuos acceptũ

excludit. Impoſitũ doloꝛem lateris mitigat.

Toꝛtiones ſpargit. Epileticꝭ vtiliter adhibet᷑

¶ Plateari. Contra alima frigidum dat᷑ cum

aqua oꝛdei:Cõtra litargiã ſuꝑ carbones po⸗

nit᷑:et patiẽs fumũ recipit. Ad apoſiema rum

—

pẽdũ et maturandũ ſnꝑponit. Ad lumbꝛicos
occidẽdos:dentur pillule ex eo melle inuncte.
valet ⁊ in emplaſtro ↄtra ſplenis duriciem

¶ Eonſtan.in li.graduũ.Dalbanũ eſt calicuʒ

in tertio gradu. ſiccuʒin ſecundo. Cathaplaſ⸗
matũ cum raphano et aceto ſoꝛdiciem pultu⸗
larũ mundificat:Tulſlimq; et anhelitũ tollit.

Epitima ſuꝑpolitum reptilium moꝛſibarepu
gnat. ¶ Suꝑ dentes dolctes ac coꝛ oſurem

bũñũtes poſuũ cos curat.Sivero chᷣ ſo:uxino
pꝛcgnati v eiur:moꝛtuuũ ccleriter erpellit: ⁊ la⸗

boꝛolſis ctia ſp aumatuie lubuenic

2„
6

De Herbis.

ran ſiomachi ex frigida cauſa vel exventoſita
tedat᷑ vinũ decoctionis ciꝰ.¶ Ad cenbꝑʒ con B
ſoꝛtandũ.nanbo applicetur.Contra cardiacã

paſſionẽ ct ſincopim dctur puluie eius cũſuc⸗
co plantaginis.¶ Kontraſetoꝛẽ oꝛis accipe
galangam et coque in vino:⁊ poſtea det᷑ pati
entiadmodũ ſyrupi quolibet mane: et nemo⸗
uet fetoꝛem oꝛis.
Serapi.E ſifaciens bonũodoꝛc.Et cẽõne⸗ D
nit flegmaticis ⁊ hbumiditati qᷓ generatur in
ſtomacho.Et ſacit digeri cibũ ꝓpter ſuam ca⸗
lefactionẽ et ꝓpter ſuam diſoluiiont᷑ in flema
te. Et cõuenit colice:i¶ Et facit odoꝛem oꝛis E
donũ et calcfacit renes:⁊ cõmouet ſpemma.Et·
1 quando fruſtum ex ca tenetur inoꝛe ſacit en
ctuationem magnam.Unde cõuemit ſtoma⸗
H cho et digerit cbum aniquematerie.et coue⸗
4 nit frigiditati renum. .
6 ¶ Etidem auc. abenmeſuay Eſt c ct ſiin 5
u . . gra.et eſt cõueniens habenti colicam ex vẽ
6 toſitate.nam frangit omnem ventolitatem et
n cõnenit habẽti eructustiones acctolas
¶ Coſtã.vbiſupꝛa.Gal ga ẽ in tertio gra.ca.

eecctſic. Stomachüu fiegmaticũ cõloꝛtat. Uirru B
H ttrttem digelinà adiuuat. Uentoſitatem diſtols

uit. O Sodonicrũ reddit. Curat colicam. Re/
; —ð - iingcs (alclacit:ct anget bidinem.
0e ☛Alãga. Aui. Balanga ẽſiuſta inno⸗ M- .
ein I luta rubea nigra.in.i.grað.ca.cſl. ac. 4 A .
. W'ſic.et eſt ſubtile reſolutiuũ.Dyal.dicit ES WWWE
4es cp eſt ra dix q̃ reꝑitur circa arboꝛis pedẽ in ꝑer — N T+T+ℳ W
in ſia. qd patet ex eo ꝙ babet interius radicẽ q̃n O
a diãa etiã terra adheret ci.pt aũt ſeuanꝑ qͥn 4,
ſp Gq a nnos.Eſt aũt cligẽda ſubrufa⁊ in ſua ma
nis uerie põderoſa.⁊ ctiã acutũ hñs ſapoꝛẽ̃.Etq̃
Nfi. ? ꝑfoꝛata:et ſacile in puluerẽ ſoluit᷑ abijciẽda ẽ
r. Tirtutẽ bʒ cõſoꝛtãdi ex aromaticitate et diſ⸗
R ſoluẽdi ⁊ cõſumẽdi ex qlitatib. Solet aũt ſo
aua⸗ ppiſticariex admixtione iunci hñs radicẽ toꝛ⸗
ero tuoſam et etiã ex admixtione biſtoꝛte.vinoſci
un tur aũt quia iunci radix inſipidũ velſalſuʒ ha⸗
. bet ſapoꝛẽ biſtoꝛta põticũ.Galãgavero aro⸗
ur matici et acutü. Aln ſophillicant hoc modo.
pulueriʒãt optimũ galãga:⁊ piper cõficiũt cuʒ
e. accto:et imponũt radicẽ iunciꝑ noctẽet cffici
tur acuti ſapoꝛis:ſed dinoſcit᷑ qꝛ interiꝰ inſipi⸗
re di ſapoꝛis ẽ. galanga do acuti. Secra.l.agg.
r ca. galũgen. i. gala nga ẽ yena in groſſitudine
caſſie lignee.et coꝛtex ceius ẽ rubeus intcri pu
. . rulentus. Defertur ex ſyria. ca. E et ſic. iterio . A
. Pperätiones H R
4 A ¶ Dxal.Addigdſiionẽ conioꝛtandã et dolo Capitulum. ccix.

Lonltan. pfoꝛtat rig
duũ ſioma. groſſumq; digerit cibum. Epaticꝭ
cardiacis ꝓpter colerã nigrã ac fiegma.panen
tibus ſubuenit.¶ Nanbus applicatũ opilati⸗

Trattatus

atolus glãdiũ ſ latioꝛa. ſapoꝛẽ acutũ
F hũño. Hallitricũ qð alio nomie ðꝛ galli
cẽtrũ eit ca.⁊ ſlic.in.ij.Actoꝛ.Gallitricũ ẽ qð

6 eſt hs lo. ſimili

alio noiĩe pollitricũ vocat ꝑ annũ fuat᷑. Uinu

tẽhʒ ↄſumnẽdi:calefaciẽdi⁊ reſoluẽdi. Jolia et
ſemẽ in mecicinis vtunt᷑: in hoꝛtis naſcuntur
Operationes

Jo mẽtũ ex aq̃ decoctiõis ciꝰ factũ matricẽ
optie mũdificat:ꝛ⁊ mẽſtrua ꝓuocat.¶ Decun⸗

dinã educit. Fetũ moꝛtuũ expellit. Succ⸗folio

rũ eiꝰ cũ ſeĩie ſaxifrage ⁊ maratri ſumptũ valet
calculob.¶ Cinũ decoctiõis cius bibitũ ꝓuo⸗
cat ſudoꝛc:⁊ ↄſumit fliegmaticos humoꝛes

S allitricũ ↄſoꝛtat et adinuat frigi

onẽ nariũ ac cerebꝛi aperit.

Allitnicũ agreſte. late. Hallitricũ a⸗
greſte ẽ herba folia hñs ſilia pdicti.ſed
¶ V maioꝛa et latioꝛa paꝝ.ca.⁊ ſic.in. ij.·
DHDoperationes

a Dxal Qinũ decoctiõis gallitrici agreſtꝭ va

let oĩbo fehꝛicitãtibo. ¶ Opilationẽq; iylenis

⁊epatis aꝑit.Cõtra antiquũ alma dak. habet/

em ꝓpꝛietates ⁊ vᷣtutes oẽs ballitnici pꝛedicti

N
W
8

— Now, -

I1Qadiolus. Iſido. Gladiolus dicitur
O eo q ſit folis gladio ſimilibi tvrſo cu
VVbitali: foꝛibo purpureie. Dysl. ca. de⸗
xenis.i.gladiolus.dexeris habet ſolia ſimilia

Riineſe latioꝛa ⁊ acutioꝛa:⁊ haſtaʒ in medio

olioꝛũ cubiti vnius lon gã et groſſam: in eui⸗
vᷣgis ſunt capitella trigona ſub ipſis floꝛes ha
bens purpureos in medio feniceu coloꝛem:ſe⸗

men eius in folliculis eſt ſile cucumeris:ſemini

rotundũ et nigrũ:guſtu viſcidum. Radix eſt il
li nodoſa longa et rufa. Pli.capᷣ.de gladiolo.
Gladiolum om̃s nouerũt.Oladiolus dicitur
q ſit folus ſimlibo tyrſo cnbitali.ſioꝛibus pur
purcis. Ex ſinonimis ſciendum ꝙ acoꝛus eſt
gladiolus. Sunt enim quattuoꝛ herbe in foꝛ⸗
ma ſimiles valde. Sed acoꝛus diſcernitur ci⸗
trino floꝛe mubeaq; radice Spatula fetida ma

lo diſcernitur odoꝛe:et caret floꝛe.yris fio⸗

rem gerit purpureum. yreos album. ladio⸗

lus habet eroceum:ſed ſpatnla fetida album

Dicitur autẽ bulbus omnis tunica radix.Et
vero moderni medici qñ ſimpliciter accipiunt
pꝛo radice nairili. .

DOperationes

¶ Dyaſ. ulneta capitis optime curat fractu
ris medetur.oſſa confracta excludit.omnia in

fixa coꝛpoꝛi cuocat impoſita.ſi vᷣo panes traſ⸗
floꝛum ei addantur. et radicis centauree par⸗

tec quinq; et mel ſufficiens et acetum.cet vt ca

thaplaſma imponatur tumoꝛes et duricics
ſpargent. bibitum conqu aſſationes reſoꝛmat
latenio voloꝛem tollit. Stranguinijs ⁊ ſciani⸗
cis optime opitulatur.

¶Radix eius fuxũi ventris ſiringit cũ dulcoę
re et aqua maritima accepta.ſemen eius diu
reticuʒ eſt.quod valet obulo vno accepio:gut

J. i. cum vino omnia vt ſupꝛa facere poteſt.

Cum aceto bibitum ſplen ſiccat

¶ Itẽ radix ex vino potata vencna deſtruit et
mẽſtrua ꝓuocat. trita vᷣo et in modũ ſomenti
poſita furüculos et ſpinas ve coꝛpoꝛe extrahit
et omnem duriciem diſſoluitt.

venenũ plicit. Jetum ⁊ menſirus⸗ ꝓuocat. Itẽ

nita et unpoſita ſurunculos et ſpinas ex coꝛ⸗

poꝛe extrahit:et omnem duriciem diſ oluit. ⁊
iapoꝛt.—
¶ Konſtan.vbi ſupꝛa. Gladiola.i.rcoo ẽ ca⸗

lda in ſecundo gradu. Doloꝛem neruoꝛuʒ de
flegmate mitigat. Luſiimq; diuturnaʒ placat

„
*

æt ſcreatum facilem reddir.
¶ Groſſos pectoꝛꝭ tumoꝛes attenuat cũ ace⸗

¶ Pli.li.xxi. Radix cius potata cum vino ad

3

A
tc⸗
ies

e

te!
ni
d d
e
079
,

0 „

4

—

to potata moꝛſusreptiliũ ſanat.ſpleneticꝭ ſub
uenit. ſnaſmum ac nigoꝛẽ febꝛium arat

Capitulum. ctxij.
6= grana

tus feminini generis arboꝛ eſt. pomuʒ
vero neutri.ſq; malogranatum. Se⸗
rapion li.aggre.ca.Hurnam:id eſt granatum
ſunt ex eis acetoſa et dulcia.et virtus cuiuſcũ
q; illoꝛum eſt ᷣm illum ſapoꝛem.et ſapoꝛ ipᷣiꝰ
granati totius et granoꝛũ ipſoꝛũ eſt plus ſtipti
cus q; ſapoꝛ ſucci eius et pluris deſiccationis
Coꝛtex vero eius in boc eſt foꝛtioꝛ grano ipſi⸗
us.Et coꝛpus granati qð cadit ab aꝛboꝛe eſt
plus ſn hoc q; coꝛtex.Et idem aucto. Dyaſco
ridis.Omnia granata boni chimi.alienus
viij.ſim. farmacoꝛũ.ca.de granato. Malum

granatum omnium ſtiptica participat quali⸗
tate:non tamen dominante in omnibus.que
dam enim eoꝛum ſunt acida: quedam dulcia
plus qꝙ;ᷓ auſtera. Et iuuamentum vniuſcuiuſ⸗

q; eoꝛum ſᷣm pꝛedominantem neceſſe eſt fieri
qualitatem. Dictum eſt autem in.iiij. hoꝛuʒ li⸗
bꝛoꝛũ de dulci ſapoꝛe et auſtero. Unde ex illis

eſt tibi ſilogiſare.ſunt autẽ girgata ſucco ſti⸗
pticioꝛa et ſiccioꝛa. His vero adhuccoꝛtices
qꝛ vocant᷑ ſidia lſimilis aüt yirtutis coꝝ ſunt.

Auicen.liij.ca.de granato.Granatum illud
quod eſt dulceeſt fri.ad pꝛimũ.⁊ hu:in ipo ⁊ a
cetoſum eſt fri. ꝛſiccum in ſecundo.

Operationes
¶ Idem. Acetoſum repꝛimit colerã⁊ ꝓhibet
curſum ſuꝑfluitatum ad viſcera:⁊ ꝓpꝛie vinnʒ
eius:⁊ in omniboſuis ſpecicbus vſq; ad aceto
ſum ẽ abſterſio cum ſtipticitate.
W¶Brana granati cum melle liniunt᷑ ad vlcera
fraudulẽta.⁊ eiꝰ c apitapᷣcipue ad vlcca adu⸗
ſta.¶ Et dulce quidem leniſicat.muʒum ve⸗
ro ẽ magis iuuatiuum ſtomacho qᷓ; poma vel
citonia:ſed eius granumeſt maluʒ.⁊ quod de
partibo eius magisſtipticum eſt capita ſunt:⁊
grana eius ſtiptica ſunt:ſiueſint grana dulcꝭ
aut non dulcis.
¶Branagranati cũ melle ↄferũt doloꝛi auris
Et ſunt iuuamentũ interioꝛi narium.
¶ Etcõferunt granagranati cõtrita ⁊ cõpoſi
ta cum melle alcole linita. Et ſi granatadul⸗
cia coquant᷑ cũ vino deinde terant᷑ ſicut ſunt:
et fiat ex eis emplaſtrum auri conuenit apoſte⸗
IEt iunamẽtũ granati et rob acetoſi ꝓpꝛie cõ
uenit colere.ſuccus acetoſi conuenit vngule.
Acetoſum exaſꝑat pectꝰ et dulce lenit ipſum:
⁊ ↄfoꝛtat pectꝰ.et qñ dant᷑ in potu granagra⸗
natoꝝ cũ aqua plumialivalẽt ad ſputũ ſangui

nis. Et ipᷣm totũ confert tremoꝛi coꝛdis.et ab

ſtergit os ſtomachi.¶ Rabi moyſes allegan⸗
do Galie:Granatũ ꝓpꝛictatẽ habet miraculo
ſam:quia non facit cidbum coꝛrumpi in ſtoma
cho:et acetoſum coquinatũ cum cibo non fa⸗
cit cibum in ſtomacho coꝛrumpi. WU

¶ Radicœs gra nati acetoſi valent contra ⸗
mes vel lumbꝛicosqui vocantur cingulumv?ł½

folia in hunc modum adminiſtrata. Re.radi⸗
cum minutarum granati acetoſi.et radicũ ra⸗
peſte.ã. M. i. piſten:extractispꝛius tamen fuᷣ
libus exiſtentibus in pꝛedictis radieibo et buli
ant.poſtea cum media quarta vini greci vel al
terius vini optimi albi vſq; ad conſumptionẽ
medietatis vini:et in fine ponatur.ʒ. F. pipenꝭ
mgri triti:et coletur per pannuʒet ꝓpinetur a⸗
ctu ca.patienti in media noctis.et poſt eiꝰ aſ⸗
ſumptionem nõ doꝛmiat.i¶ Sera. auc. aben
meſuay.qũ acetoſum ſumu confert fluxui ſto⸗

machi qui accidit a colera et ſincopi:que acci

dit ab eademet puocat vninam. ¶¶ Et auʒ ſub
tilitate ſue acetoſitatis ↄfert vngule oculi q̃n
go ſit collirium cum eo. .

Capitulum. cxii

.

=
y

Trattatus

) de nitera. dicit ꝙ, eſtbeteramen. Eta
WMVYꝰ pud ſera. auc.ouiuſdam vocat᷑ airac.⁊

tur bel.⁊ eſt arboꝛ ſpinoſa.Ei⸗lignũ ẽ rubeum

vel purpureũ. Scom almanſorem bʒ floꝛẽ cis⸗
trinũ.in barbaniavocat᷑ aldani.ingredit᷑ intro
ciſcis andromaci tyriace maioꝛis.Cuiue loco

ponit Rui.fructũ altẽbut. Sera.li.aggre.ca.

ma hat. Mahat ſunt vene arboꝛis granati ſil
ueltris q naſcuni in ſeni vltra mare ⁊ in coꝛaſ⸗

cẽ.⁊ ſunt vene groſſe albe colligut in baſmen.

Et eiꝰmalagra nata ſũt ſicut malagranata do
bedinẽ et vn iditatẽ. Et inter maluʒ eius ſunt
grana nbea rotũda in magnitudine ſeminis
lentiſci. et dimittunt eum in coꝛticeſuo:quan
do egent eis extrahũt a coꝛtice. Ooahat ẽ ca.
2 hu.Diaſ.c.ð aſpalio.Aſpaliuũ ſiue aſpaltos
id at gran atu ſilueſire. HNaſciũ in inſula Rho
do:cuius ſpẽs duplex ẽ.Eſt em̃ vna ſpinoſam
fructicẽ ⁊ tyrſũ grauẽ hñs.Et depoſiũ cũ coꝛ
tice purpureo vel rubeo.dẽſo et odoꝛis ſum⸗
mi et amari. Altera eſi alba lignoſa ⁊ imbecil
lie. ſuple et illa eſt quã ſerapion vocat mahat

OPperationes

greci nomas appellãt:⁊ putredinei .
rat.¶ Et valet Ö vlcera vẽtris qñ ſit ex eo clis

Ranati ſſueſtr: Johãn. ſæa. in. i. ca

melſiica in pꝑncipio oꝛtus eoꝝ.cet coloꝛ ẽ inter ru

N —
õ

¶Dral. Sranatiſiſueſtres augt ſuma ? coꝝ
roboꝛãt coitũ.⁊eſt bonũ podagre qñ terit᷑ ⁊ cõ

ficit᷑ cuʒ aceto ⁊ linit ſuꝑ ipᷣni⁊ ↄſert ſpaſmo et

mollit vuriciẽ iũcturarũ.Et aliqͥ dicunt ꝙ ſit

aſpaltũ.et illð idẽ facit qð ſã diximꝰ. ¶ IJdem
Prvalſ.irtꝰ eiꝰ ẽ ca.⁊ ſtipti.q cũ vino ſi fuerit
elixatũ vulneribo oꝛis medel:et putredines q̃s

putredines nature cu⸗

ſtere ⁊ bothoꝛnaſi et expellit fetum qñ ſit cũ eo
naſcale. ᷓ Et fomẽtovulneribepdelt peſſarijs
additũ muliebꝛia deponit.cuiꝰ elixatura ven⸗

trẽ ſtringit.ſanguinẽ reicientibusſubuenit.aqᷓ

eius bibita inflationes ⁊ dillurnias cõpeſcit

wWW

Capitulum. cxiiih

Ramen. Plateari. Gramen eſt herba
latis nota hñs ramos rotũdos nodo
ſos ſuꝑ terrã ſe expandẽtes.et a nodis
ran oꝝexeũt radices terra in grediẽtes.dulces
cũ abhominatione:cuius ſolia parua ſunt ad
ſimilitudinẽ canneminoꝛis.E ſt fri.⁊ ſic.in pᷣn⸗
cipio pꝛimi gradus.S era.libꝛo aggre.ca.ne
gẽ.i.gramen eſi herba habens ramos haben
tes nodos qͥ expandunt᷑ ſuper facieʒ terre⁊ ex
ramie eius generani raducs exeuntes a no⸗
die ipſius ſigẽtes ſe in terra et radices eius ba
bent nodos. olia eius ſunt oblonga acutcex

O

De Herbis.

tremitacis ſicut folium canne parue.Eſt alia

ſpecies cuius folia rami et radices ſunt maio⸗
res q; ſupꝛadicte.immo ſunt ſolia ſimilia ede⸗

re.que qñ comedũt anĩalia ea occidit:maxi⸗

meillud quod naſcitur in babvlonia in vijs.⁊
quod naſcitur in ſicilia qñ comedit᷑ a bouib⸗

apoſtemantur:ct iſtam ſpeciẽ inuenies in capᷣ.

Calamus dec.Sedillud qð naſcitur in co⸗

ſos habet plures ramos q;alia ſpecies.habet

floꝛem albũ boni odoꝛis:et ſemen minutũ in
quo eſt iuuamentũ:et radices quinq; aut ſex
in groſſitudine digiti albas:molles:dulcee:⁊
fetentes.Gal.vi.ſim.far.ca.agrolſtiis.i.gramẽ
Subſtantia eius eſt ſubtilis:⁊ ſapoꝛ eius eſt
dulcis.⁊ eſt in eo paꝝ acuitatis cũ ſtipticitate
pauca.Et radix eius babʒ ſapoꝛẽ abhomina
bilẽ. et virtus eius eſt fri.ij ſic. cũ temperamẽ⸗
to Dyaſ.ca.de agroſtis.A groſtis.i.gramen
yirgas habet nodoſas et ſpanſas ſuper terrã
ſuꝑ quas v irgas ſolia ſunt acuta et lata et du
ra ſicut canne mino:is.Radix eſt illi nodoſa ⁊
Dulcis q; boues et alia animalia paſcunt

Dperationes
¶ Agna decoctionis eiꝰ valet pᷣ diſſuriã ſi bi⸗
batun et frangit lapidẽ:et curat vulnera veſice
⁊ ꝓuocat vrinã:⁊ eſt cõglutinatiua radix eius
Et curat reuma ventris.
¶ Sera.auc.Galieni.Uirtꝰ eiꝰ eſt q̃ cõgluti⸗
nat vulnera recentia dũ ſunt ſanguinolenta:
⁊ coquitur bii eius qq̃ᷓ et frangit lapidem.
Sed ſemẽ eius quod elt in coſos puocat vri⸗
nam.⁊ deſiccat qð currit ad ſtomachũ:⁊ inte⸗
ſtina ex bumiditaniba:qꝛ virtus eius eſt deſic⸗
catiua ſubtilis ſine ſtipticitate.

HGal. Radic eius ſanguinolentoꝝ vlcerũ eſt

cõſolidatiua.ipſa quidẽ berba cathaplaſma⸗
ta infrigidat.quidẽ nõ vehemẽter conſiltit aut
in medio humida et ſicco.

Dxyaſ. Herba ipſa cathaplaſmatibo adhibi

ta vulneribo paracoleſim facit.E lixatura eiꝰ
bib ua toꝛtionib⸗ et diſſurie medicatur. Lulne
ra veſice optime curat.Et calculos frangit: ⁊
vrinã puocat Canes qñ ſe volũt purgare hãc
berbam manducnt.
¶ Auicenna li.ij.ca.de gramine.Gramen ſfa
cit coherere plagas ſanguines.Et decoctio
eius extrahit laꝑidem. Et ſemẽ cius pꝛouocat
et conſtringit.
¶Et idem auct.Galł.Decoctio radicũ eiꝰ ſa⸗
cit id quod herba ipſa.et eius ſemen puocat
vrinam ꝓuocatione foꝛti Et abſcindit vomi
tum et fluxum. “

Capitulum. u

.

. IEAMI
86 V
„8

„
—õ —

Ge tinctoꝛũ Plate. Granatincto⸗

Pr eſt arbuſtü vnde tingi ſcarlacum.
Vñ ðꝛ de xpᷣo ꝙ fuit vellitꝰ veſte coc⸗
cinea a. tincta cocco.l.granis de ſcarlaco.vo⸗
cat᷑ etiã kermes.Et ẽfrutex fm Dyalſ.ca.ð coc
co ſarmẽtoſa:hñs in ipᷣis vᷣgis baculos rotũ⸗
dos ſicut lẽticula q̃ colligunt᷑ ⁊ conſiciunt.E ſt
aũt bonꝰ coccus galleticꝰ ⁊ armenus.⁊ ſccoe
aſia nus et licius.hiſpanꝰ vᷣo oĩim nouiſſimus
virtus ẽ ei ſtiptica.Sera.li.ag.auc.dyaſc.ca.
harmẽ vel karmẽ.i.granatinctoꝝ eſt arbuſtuʒ
quod adminiſtrat᷑ ad ignẽ accẽdẽdũ:et eſt in⸗
cendiũ inter arboꝛẽ ⁊ herbã cuius rami ſũrmł
ti ſubtiles ſuꝑ quos ſunt grana rotũda ſilia
lenticulis que colligunt᷑ et reponunt᷑ et reſeruã
tur et conticiunt᷑ ad tingendũ. Et melioꝛ exil⸗
la eſt qᷓ delertur ex terris que dicunt᷑ gallates:
et andabaſi et armeni.et ſcdᷣa eſt illa de ſyria
⁊ licia.et deterioꝛ oĩbo eit illa que defertur ab
bvſpania.⁊ reꝑũ in arboꝛe ꝑuaſatꝭ ſimili in ſo
lis arboꝛi glandium in terris calichie.⁊ in ea
mltiplicat᷑ aĩial teſtoſum pamuũ ſilelimacijs:et
colligãt ipᷣam mlieres illius terre cũ roꝛe coꝛũ
Et idẽ auc.ał.Sapoꝛ eius eſt ſtipticus cuʒ

amaritudine.et virtus eius deſiccat ſinemoꝛ

dicatione et abſtergit et incarnat

Dperationes

Trattatus

tꝑemeſſie. Uirtus eſt. ca.ꝛ bu. in.ij. gradu.

¶ Dxal. Coccus. grana tinctoꝝ aceto tritus
⁊ impoſitus vulneribo paracoleſim ſaeit:⁊ ner
uis inciſis marimũ pᷣſidiũ eſt.¶ Sera. aucto.
Gal.Granatinctoꝝ contert ma gnis vlcenb⸗

neruoꝝ alioꝛum membꝛoꝝ quando teritur foꝛ

titer miſcetur cũ acetoꝛ melle:⁊ etiã decoctio
nẽ coꝛũ dant illis patiunt᷑ in neruis.i¶ Pli.
ca. de cocco. Ualet vlceribomagnis:⁊ maxime
neruoꝝ vlcerib: ⁊ valet ↄ tremoꝛẽ coꝛdis ⁊ cei⸗
ebilitatẽ.¶ Hoc aſſerit ſii Damaſce.in anti
dotario ſuo in quadã cõfectione qᷓ incipit cõ⸗
fectio alkelmme.

Lapitulium. cxvij

Capitulum. ccxv
Ranũ culcul. Serapᷣ.li.ag. ca. loha⸗
chium.i.granũ culcul. Jolium eius ẽ
V‚ſile folio albene. et ẽherba q̃ habet ve⸗
nas in groſſitu ine pollicis ⁊ indicio ⁊ lõgas
et ſunt coſte ꝓpe terrã ſicut ſcel.⁊ ſunt in eis no
di.et naſcunt᷑ in vnoquoq; noco ſolia ſimilia
lolijs balſami.⁊ eſt albũ maius.⁊ in ſummita⸗
te eius naſcuntur floꝛee in vere.⁊ in pꝛinapijs
meſſium:quoꝛum coloꝛ eſt coloꝛ violaruʒ.niſi
q ſunt maioꝛes eis.Et qñq; flos habet fruciũ
magnũ in quãtitate ciceris plenum dulcis ſa
poꝛis.latine vocat᷑ granum culcul.Et herba
eiue inuenitur in locꝭ vmbꝛoſis:et iuxta vehe⸗
menter humectis.Et tpᷣs collectiõis eiꝰ eſt in

N— ℳ

¶ Sera. Granũ culcul mouet coitũ: anget

ſperma.⁊ erectionẽ virge:et ꝓpꝛie qñ conſicit᷑

cũ melle:vel miſcetur cum ſiſamo et qui vtitur
eo nimis incunit colliricã paſnuonẽ.¶ Et ideʒ

auc. Meſaruget. qñ bibit poſt iᷣm vinumla⸗

cit ſodam.et ꝛie quando toꝛretit.

Enciana.ſlini.i.v. Gencianam in

Vſcentẽ:in illirico tñ pꝛeſtãtiſſimã.ſolio
fraiini.ſed ma gnitudine lactuce cqule tenero:
poilicis craſſitudine cauo et inani er intemual
lis folia to triũ cubitoꝝ alto caſu.radice lenta
ſubnigra ſiue odoꝛe aquoſa Sup alpinis mõ
tibus plurima naſcitur. Uſus eius ĩ radiceac
ſucco.Pla. Genciana eſi hei ba calida ⁊ ſicca
cuius radix pꝛecipue comperit vſui medicine:
nõ ipſa herba In fine venis colligitur et ſicca
tur:et per annos q̃tiuoꝛ in multa cflicatia ſer
uatur. Debet aũt eligi ſolida ⁊ cõtinua habẽs
citrinum coloꝛẽ:que non ſit poꝛata nec ſaci⸗
le puluerẽ exſoluat᷑ cum frangił. Cintutem ha
bet diſſoluendi:attrahendi:ↄſumenci:⁊ ape⸗
riendi.i¶ Dxaſ.ca.deGenciana.Genciana vi

uenit gentius rex illiricoꝛuz ybiq; na⸗

min
na,/
ſolio
na⸗
fanel
lcnta
ſend
sc
ſcca
ſca
ſaſe
bos
ſeen

1
el

B

2

eiuſdem gentie. Unde ⁊ nomen accepit:cuius
folia q̃ circa radices ſunt nucis odoꝛẽ habent:
et ſunt ſimilia plantagini:ſed paulo ſubꝛuſio⸗
ra et in ſummo diuiſa vel inciſa ſpeciẽ ſerre im
mediate habens haſtam.q̃ haſta lenis eſt ?⁊ va
cua.diiti habens ſimilitudinẽ:longioꝛ duob
cubitis nodoſa:circa quos nodos folia naſcũ
tur.ſemen elſt ei circa folia in pomulis latis et
lenib⸗.et nõ inutile ſicut affodilli.radicẽ habet
ſicut ariſtologia longa.ſolidam ⁊ amaraʒ:ſed
nigrioꝛem et fragilioꝛem.naſcitur in locis altꝭ
et humectis ⁊ vmbꝛoſis

ODperationes
¶ Gal. vi. ſim far. ca.de gentiana ̃m tranſla⸗
tionem arabicam. Id quod de ipſo adminis⸗

ſtratur eſt radix huius:cuius ſapoꝛ eſt amarꝰ

in fine amaritudinis:et virtus eius eſt magna
in mundiſicatione et abſterſione:⁊ aperiendo
opilationem.E ſt em̃ calefactiua ⁊ ſtiptica.
¶ Et idem eodem libꝛo et ęodem ca.ſᷣm tran⸗
ſlarionẽ grecam. Gentiana huius herbe radix
efficax eſt.vbi opoꝛtet ſubtiliare aliquod ⁊ ab
ſt er gere ⁊ dcopilare.nec eſt mirũ ſi boc poteſt
ꝗ mara violenter exiſtens.
Sera.Ego non vidi medicinam melioꝛem
in moꝛſibc anis rabidi quando dat᷑ ex ea qua
libet die vncia vna trita et cribꝛata cum vncia
vna myrre.et cum vncijs duobo pulueris can⸗
croꝛum fluuia lium aduſtoꝛum in pꝛincipio e⸗

gritudinis anteq; timeãt aquã.Et hec ouides
planta ↄtraria eſt venenis moꝛtiferꝭ:et autfert

nocumentũ coꝛũ cũ auxilio dei
¶ ODxaſ.Gentiana eſt acris et caleſactoꝛia:et

relaxans acrimonia et amaritudine ſua paruʒ

expellens:et ſerpentes fugans
¶ Radici cius virtus ẽ calida et ſtiptica.que
radix.ʒ.ij.cum pipere ⁊ rutaꝛvino accepta moꝛ
ſibus venenatis occurrit.ſucci cius.ʒ.ij.accep
ta doloꝛibe laterum et conquaſſationibo vtili⸗
ter pꝛodeſt ſicut collirium ſuppoſita. Radix
facit aboꝛſum. Lulnerib impoſita medetur.
D uccus eius ſicut licinium inunctus tumo⸗

rem oculoꝛum compeſcit: maculas coꝛpoꝛis

tollit. R .
¶ Radix v ero inſuſa in qqua diebus quinqʒ
et poſtea cocta q;diu virtutẽ ex ea dimittit co⸗
fricatur:ct ſic deliquatur.poſtea aqua ipſa re
coquatur q diu mellis ſpiſſitudinem faciat: et
reponitur in vaſe ſictili ad vſum. ¶ Paulus.
Hentiana ca lida eſt et ſicca in tertio gradu

Capitulum. cxviij)

De Herbis

tana:ſuper cuius ſtipitẽ eleuat denſi⸗
tas fuſciu multe rotũditatis.et dũ plicant non
patiunt᷑ fracturas.Unde ligant ex eis aiboꝛes
et ꝓducunt floꝛes ſimiles ſigure lun ari cinmi
tatis multe.Et ꝓferunt ſolliculos ſᷣm ſemitam
oꝛobi hũtes ſemina diſtincta lſicut lentes
¶ Inqt Dyalſ.ca.ẽ ⁊ ſic. plexiõis in.ij.⁊ ſemẽ
eius cſi calidiue:⁊ in floꝛe eiꝰct ſtipiteẽ hũidi⸗
tas ſuꝑfiua cũ virtute inciſiua:q̃re multiplicat
vomitũ.Et ſunt oẽs partes eius cõturbaiiue:
inciſiue:ſubtilistiue et ꝓuocatiue.i·Paulus.
ca. de geneſira.Eſt alia q vocaĩ geneſtra fri.
ſic. complexionis:ſilis geneſtre ſuꝑioꝛi:ſed mi
noꝛc.et habet ſtipites minoꝛee et anguſtioꝛes
et album floꝛẽ facit

OPporationes
¶ Dyaſ.Semẽ geneſtreet flos bibitꝰ cũ mul
ſa hũoꝛes vomitiba purgat.¶ Gal. Iruct? ge
neſtre ⁊ baculoꝝ ſuccus laxatiue nõ debiliter

eſt vᷣtut. ¶ Jo. meſue. Per vomitũ ⁊ ꝑ ventrẽ

educit flegma.⁊ cũ ſoꝛtitudine vychemẽti mate
rias qᷓ ſũt iniũctur::¶ Et mundiſicat renes ab
oĩb ſuꝑfluitatibo.⁊ ꝓuocat vrinã foꝛtit᷑:⁊ frã

git lapidẽ in renibyet veſica.⁊ nõ ꝑmitiit mate

rias figi in eis neq; lapidẽ dẽſari.i¶ Et qñ fio⸗
res eiꝰ ↄtriti ꝓpinat᷑ cũ melle roſaꝝ.aut cũ ouo
0

Pvocat᷑ capiſtrũ arboꝛũ:⁊ eſt arbo: mõ

G Ereſira. Jo. meſue. ca. de geneſtra. tt

νR

5
PB

danicies ſoluit. E ſt eti d eſeccatiuũ acleptomi

oebultreſoluũt ſcrofula.⁊ ormel excie aut ſe el .
ibſlireſoluſt eroſn . cum. ¶ Lepꝛas ac vᷣrucas appoſitũ tollit.pi⸗

mis ipſius ſoluit apoſitata ſplenis. ¶ Et ſi re
qntat romitus cũ eis. uenit ſciatice et poda⸗
gre⁊ doloꝛi renũ: Doſie cius c ꝓpꝛie foꝝ.a
ʒ.ij. vſq; ad.v.ſemini eius a.ʒ.ij.vſq; ad.iij.vel
iij. ¶ Dyaſ. Semẽ eius et fos bibitue cũ mul
ſa humoꝛec vomitibo purgat.¶ Paulus. Uir
tutẽ habet ↄſiringendi.ad fluxũ menſiruoꝛum
valet fomentũ ex aqua decoctionis eius.ſup⸗
poſitoꝛium etiã ex pulucre eiuset ſucco planta
ginis.valet etiam contra diſiinterniam pꝛedic⸗
tum ſomentum. ðD—

. —
₰„ „

.⸗ .

Capitulum.icxix

Ith. Haxmo. Bithẽ genus legumis

́Z in pane dulcoꝛãdo imponi.¶ Diaſ.
Pith eſt heiba q̃ in ſegetib creicii.hñs ſemen
nigrũ minutũ:odoꝛe ſuaui.relax at em̃ ⁊ caleſa
cit.¶ Pla.ca.eſt ⁊ ſiccũ in.ij.gra.Et ẽ hei ba q̃
inter frumẽtũ oꝛit.ſemen nigrũ ⁊ qſi triangulũ
facit.A liqntulã hʒ amaritudinẽ.v ñ diuretica

eſt. ᷣtutẽ hʒ diſſoluendi ⁊ 2ſumẽdi.¶ Plihb.

xx. Gith ex grecis.alij melachiõ.alij melaſper⸗
mon vocãt opnmũ q; excitatiſſimi odoꝛis.

Dperationes
¶ Dyaſ.Gith potatũ vrinã ⁊ mẽſtrua ꝓuocat
li bꝛicos expellit.impoſiium vᷣo tumoꝛes aut

nile c imino in qᷓntitate:ſed nigricoloꝛꝭ⸗

gucs ac glutinoſos atq ↄſtipatos hũoꝛes di⸗
gerit.i¶ Latarrũ ſanat calcſa ciendo ſi puluis

eius liget in linthcolo ⁊ ad nares ſepius appo
nai vt ex co odoꝛet᷑.Lũbꝛicos aũt enecat co⸗

meſiũ vel ↄtuſuʒ extrinſecꝰv entri appoſitum.

¶ Plate.Cõtra opilatõem epatꝭ ac ſylenis. et

renuũ ſtrã guiriã:diſſinteriã: liacãpaſſionem.⁊·
doloꝛẽ ſiomachi ex vẽtoſitate dat vinum dej
coctois eiꝰ ⁊ puluis eiꝰ in cibis.Ualet et cõtra

dai puluis ciꝰcũ mille.vʒ ⁊ ) ᷣmes auriũ.

¶Pli. edei ſpẽnũ plagꝭ ⁊ ſcoꝛpionũ. Illini

ti ex melle et aceto reperio. Incenſoq;ſerpẽtes
fugani.bibit᷑a.i..araneos.¶ C apitis dolo⸗

res illinitu ex aceto et infuſum naribo: dentiã

doloꝛes coctum cum aceto mitigat.

Capitulum. ccxx
RUAmmi arabicũ.S era.li.agg.ca.ſani
gli arabi.i.gũmi arabicũ.E teſt gũmi

qð reꝑit ſuꝑ arboꝛem acacie.ſicut alie

B

„

gume.q arbo: noĩat᷑ amgailẽ.⁊ melius exeo

qð ẽ ex hac arboꝛe ſile vᷣmiculis in figuraſua.
Coloꝛ eiꝰ eſt ſicut vitrũ clarũ.et nõ hʒlignũ.ſe

cundũ vᷣo poſt ipᷣm ẽ albũ:ſed illud quod ẽ ſile

ſoꝛdiciei reſine pini eſt malũ.ri.eſt ⁊ ſic.

A

De Herbis

¶ Sera. auc. Gal. vna ẽ vᷣtus eius qᷓ deſiccat

⁊ aliaẽ vᷣtus eiue qͥ ↄglutinat:et aufert aſperi⸗
tatẽ:⁊ frãgit vᷣtutes medicinaꝝ acutax.⁊ lenit

aſperitatẽ pectoꝛꝭ:2 ſtringit ventrẽ:⁊ foꝛtiſicar

inteſtina: ? melioꝛat oſſafracta añfit emplin cũ
eo.⁊ cõuenit malignitati vlcerũ pulmonis.

Et auc.Habix.Dicit ꝙ ẽhu.parũ ⁊ retinet
ventrẽ qñ nimis fluit.⁊ ↄglutiat inteſtinũ in q̃
eſt tenaſmon.⁊ ↄſolidat oſſa fracta qñ fit em⸗
plaſtrũ cũ eo ⁊ſedat tuſſim q retinet᷑ in oꝛeet
trãſglutit᷑ qð inde ſoluit᷑.¶¶ Aut ſi miſcetur ali
quibamedicinis cõferẽtibo ad tuſſim ⁊vlcerib

pulmonis qñ bibit᷑ exeo.¶ Cõuenit obtalmie

et rectiſicat medicinas laxatiuas qñ miſcetur
cũ eis.et ꝓhibet acuitatẽ earũ. ¶ Et frangit
vomitũ q ꝓuenit ab eis.et q̃ntitas doſis eius

ad tuſſim.et ad retinẽdũ ventrẽ aureos.i.quã⸗
do miſcet᷑ cũ alijs medicinis ẽ aurei.v.¶ Bul⸗
caſim eben aben aʒarin.li.qui ðꝛ ſeruitoꝛ. Foꝛ⸗
ma aſſandi gũmi ar abicũ eſt ſicut om̃es alias
gũmas.qui vult aſſari gũmi arabicuʒ opoꝛtet
vt frangat illud in fruſta ad magnitudinem
oꝛobi. deinde accipiat patellã ⁊ calefaciat eaʒ
et auferat ab igne.et ponat ſuꝑ eã gũmi arabi

cũ.et miſceat bene ſine intermiſſione donec al

beſcat.et ſi nõ albeſcit pᷣma vice.iterũ calefaci
at patellam vt pꝛius donec fiat albũ:et eodem

modo fit ex alijs gummis.

Capitulum. ccxxj.
EAAuuſer vel hauſoꝛ. Aui.
KEKin. ij.li. ca.facit q̊ ſcribit
hauſuꝝ: ſed in ara. ẽ hau
ſerEt hauſoꝛ ẽ lacticiniũ
důqddã ⁊ nõ ẽtaxꝰ:vt qͥdã
dicut vel ſpẽs eiꝰ: ſub cu
üins vmbꝛa piclitant doꝛ
S,Ś4n( mmMientes:vt Oyaſ. dicit:
HNam hauſoꝛ eſt lacticinium.et taxus eſt ar⸗
emad et vmbꝛilia.
Hbperationes
¶ Sera. li. ag. cap.hau. Hauſoꝛ ẽplanta hñs
lata folia.⁊ naſcit᷑ in vno tꝑe anni.⁊ hʒ ↄcauũ
qð egredit᷑ ab oculis ramoꝛũ ſuoꝝ ⁊ a locꝭ flo
rũ eius.iſ Et colligũt ab eo hoĩes rẽ ↄuenien⸗
tẽ.⁊ ſucco eiꝰ ẽ amaritudo.⁊ egrediunt᷑ ab ea
mala ſicut teſticuli cameloꝝ.i Et egreditobil
lis pomisq̃dã res adurens:ita ꝙ nõ põt fieri
cauteriũ cum re melioꝛi ea.i¶ Et implent᷑ ex ea
culatre et puluinaria.et noĩat᷑etiã arboꝛ eius
coherea.et qñ inciduntur folia hauſoꝛ emittit
tuc lac qð colligit᷑in menſe Maij.Et ponunt
in eo coꝛia:et nõ rem anet pilus in eis.et yvnuz
vas impletur ex duob impꝛeſſionibo.¶ Et li⸗

gũ hauſoꝛ eſt leue groſſum rectũ pulchꝛũ ⁊c.
Alius hauſoꝛ ẽvna ex ſpecieby titimalli.

NU N

Capitulum. ccxxi.

Enmodactilus. Jobã. meſue. Hermo
Naactilus eſt r adix herbemõt ane:⁊eius

A. alius lõgus ſicut digitus.alius rotun⸗
dus.ſed melioꝛ eſt rotundus.⁊ eius aliꝰ albus.
albus vere albedinis intus ⁊ extra.⁊ qͥ eſt groſ
ſus et duriciei med iocris. Aliter aũt facti ma

li ſũt. Sera.li. ag.ca. S turagẽ.auc.Dyaſco.
S turagen ſiue ſura gen.i.hermodactilus eſt

herba que floꝛeſcit in fine autũni.et ẽ eius flos
albo ſimil in figura ſua floꝛi croci. Deide emit
tit folia ſiłia folijs bulbi in quib ẽ humiditas

dagherens manui.et habet ſtipitẽ in longitudi⸗

ne vnius palmi poꝛrectũ.eius coloꝛ elt albus
declinãs ad nigredinẽ.et habet radicẽ cuiꝰ co
loꝛ eſt niger ad rubedinẽ declinãs.ſedlqquando
aufertur coꝛtex:apparet radix intcrius alba:

mollis:dulcisſapoꝛis:⁊ plena hũiditate.q gre
cevocat᷑ colricon:vt apparet in ꝓpꝛialittera.

Eſt ãt radicipſa rotunda ſumilis cepe bulbi.⁊

radit ip:a habet in medio ſui ſciſſuram ex qua

egredit᷑ ſtipes ſuper quem eſt flos.multũ naſoi
tur in loco qui dicitur charin.et in terris que
dicuntur guagna.Et hec radix et alia operat᷑
vt infra ¶ Paulus ca.de hermo. Hermodacti

li ſunt calide ⁊ ſiccein pncipio ſecundi gradus

Merba eſt circa radices eius tuburoſitates in

ueniumt que colligi debẽt et vſui reſeruari. In
eitate colligunt᷑ ⁊ reſemant:per annũ vnũ ſer⸗

uari poſſunt. Sunt autẽ eligeudi quiſunt al
bi etſolidi. Habet auteʒ virtutem diſſoluriuã
coſumptiuã:attractiuam
¶ Sera. auc.G al.Radix hermodactili queẽ

alba intus et extra eſt melioꝛ.et hʒ virtutẽ la⸗
xatiuã.¶¶ Et aqua in qua bullierit:verum ma⸗

lus eſt ſtomacho. Etconſert doloꝛibomunctu⸗

rarũ ⁊ podagre.Ephibendus ẽ hñtibo iunctu⸗
ras molles et nimis humidas.¶ Idẽ aucto.
Melaſurugen. Albus eſt bonus. Sed rube⸗

us occidit: non quia nimis frigidus itaq; nar
cotiſet: quia ſi hoc eſſet nõ eſſet laxatiuus.

¶ Aben Heluay. Rubeus occidit vlcera an
tiqua ec confert variolis.¶ Habix.E tmelioꝛ
ex eo eit qui eſteterius et interius albo.⁊ quã⸗
dofran gitureſt fractio eius facilis et non du

ra. Higervero et rubeus ſunt ambo interfuiẽ

tes.¶ Paulus.Purgant autem pꝛincipaliter
flegma. Contra arteticam et podagram:cyra
gra in et iliacam paſſionem.⁊ moꝛbex flegma
te nõ exiitente fe.valet benedicta acuta exher⸗
modactilis:yveralegodion:cheodoꝛicon:ana⸗

cardina. ¶ (õtra ſciaticampodagrã? cxra⸗

gram ſuccus feniculi cum melle decoquatur:⁊
cumtali melle dent᷑.ʒ.ij.hermodactuloꝛi.⁊.ʒ.i.
ſeminis ſeniculi et ſiat electuarium quod mo⸗

rebenedictepoteſt ſimi ¶ Et nota ꝗ' in doſis
debẽt poni vncie due vel tres hermodactili.

¶ Contra yliacam paſſionẽ fiat decoctio mel
lis addita aqua ne exuratur:et ne mel exeat:et

ex illo melle additis.ʒ.ij.henmmodactiliet cxna⸗
momi detur puluis hermodactili:ſuperfluam

carnem coꝛrodit. .
¶ Puluis eius conſiciatur cũ ſapone gallico:
et licinium intinctũ fiſtul.imponat᷑ etiam pul⸗
uis eius cretico. Conticiat᷑ cũ aliq̃ mellicina ce

rebꝛũ conſoꝛtante.Et fiuellũ de bombace inꝰ⸗

*

tat:et polipum coꝛrodit.
¶ Johãnes meſue. S olutõne educit flegma
groſſum:⁊ a iunctur· ꝓpꝛie.et eſt medicina ma⸗

gna artelice et poqrage ſumptus ⁊ cathaplaſ/

matus: ꝓpꝛia cũ farina oꝛdi.

¶ Etvitellis ouoꝛũ aut mica panis pinguis

et vitellis oui.et vſus eius impinguat coꝛpus:
⁊ augmentum cſficit in ſpermate.
¶Et eſt medicina bona vulnerib. abſtringit
em̃ ſoꝛdes coꝛũ et cõſumit carnes putridas in

eis. Doſis eius eſt ab aurco vnoviq; ad duas
Conſeruatur aũt per annos tres.

tinctum naribo ſiimmuũitur cerebꝛum conſoꝛ⸗

D D

— —

—

8

2 *

De He rbis

egiid eſt planta vt bulbusematicos qͥ
nanducat᷑.tructus eius ẽ ſicut narciſ⸗
cue.dirrerens ab eo in floꝛe tãtũ.i Dyaſ.ca.
hermerocalles. Hermerocalles aut cathalep
ten velut bulbo ematicus.Jolia habet ⁊ haſtã
ſimilẽ lilio:in initio cũ inceperit aꝑire floꝛes li
lij oſtendit tres vel quattuoꝛ:ſed poſtq; ffoꝛu⸗
erit viridemtacit coloꝛem bonũ ⁊odoꝛatũ.Ra
dix eius in magnitudine ſimilis eſt bulbo:ſed
pa ulo maioꝛ.

ODperationes

¶ Dyaſ. Nec ſi bibita ſuerit:pnmoꝛem ſoꝛdi

D Ermerocalles.ſolatea. Hermerocal⸗

dum matricis exdudit. ¶ Menſtruis iperat.

Folia eius cathaplaſmatibus adbidita cõbu⸗
ſtionibo medicant.

4 6 4 0
„
H 4. .
8
* 3 P .
17 , .
.
3 4
4 1 —
. 3

Capitulum.

hxemis:q ſe extendunt in terra quaſi citrina vt

alis fagus.floꝛem citninũ ꝓfert ca.eſt et ſic.cõ⸗
pletionis.

Hperationes

Pxal. Hec herba doloꝛibymedet mebꝛoꝛuʒ

cxxuiſ.
Erba paraliſis.Platea.Herba para⸗
liſſis:ſiue herba ſancti petti ſiue parali
ð Ctica ſiue artetica:que omnia idem ſunt
et eſt herba cuiusfolia floꝛere incipiunt tẽꝑe

Foliũ eius ⁊ floꝛes hũida et non ſicca qñ po⸗
nunt᷑ ſuꝑ empetiginẽ et pannũ expellit eos⁊ re
ſoluũt oẽmſuꝑfluitatẽ.¶ Et ↄuenit habentib
catarru:et mitigat doloꝛẽ capitis illis qͥ ſũt fri
gide cõplexiõis.iEt oleũ eius eſt iuuatiuum
in hyeme.et ſi hñs calidã cõplexionẽ:odoꝛet ni
miũ de ipſo cũ eſt viridis.¶ Jdem Aben me⸗
ſuay. onſert humiditanibus et flegmati ſal⸗
ſo et ſenibe frigide cõplexioniby et confert do
loꝛibo iuncturarũ.¶ Remouet loq̃lam amiſ⸗
ſam ꝓpter apoplexia vł parahſim in potu ſum
ptum eius ſaccus auriũ.i.vel.ij.

„Coapitulum. xxu

Erba graſſula. Actoꝛ Heiba graſſu⸗

daac berha de qua inuenit᷑ maioꝛ ⁊ mi⸗

ioꝛ eſt berba hũñs foliatenera et pinguia:in ꝗᷓ/

rum ſuperſicie ẽ boꝛra

Pperationes

¶ alet ignis arſuras.ſuccus eiuscuratra

micẽ pueroꝛũ.¶ Si accipiant᷑ folia graſſule ?

cime oliuarũ et terant᷑ ſubtilr cũ axungia poꝛ⸗
ci recenti.et expmat᷑ per petiã.⁊ buliat᷑ c modi
co vino albo quibo admiſceat᷑maſtix et oliba
numet poſtea vngatur. . 5

s Enoꝛ. Et minoꝛ eſtvermicularis. de qua
habet᷑ in ca. vermicularis inferius de I. ορα

d Ud

*

Trattatus

Capitulum. ccxxvj.

Erba fetida.et ẽ herba ſubtilibifolijs
ſilis herbe q̃ vocat᷑ abꝛotanũ plena ſe⸗
minib ſimilãtibo ſemib lũbꝛicoꝛũ.ſa⸗
poꝛ eiꝰ vᷣgit ad amaritudinẽ nociuaʒ:guis o⸗
doꝛ ⁊ ſapoꝛ eiꝰẽ am arꝰ cũ aliq ſalſedie ⁊ ſtipti
citate pauca.⁊ ẽ calidioꝛ abſinthio:⁊ dcbilioꝛ

Operationes

¶ Eſt mal ſtomachoet claudit oꝛiſicia vena

rũ matricis:ſic ꝙ cathaplaſmata ſupꝛa vẽtrẽ
calida.¶ Conſtringit ſanguinẽ exeuniẽ poſt
partũ:et tꝑemenſtruandi. 1

lis naues et edificia fabꝛicent.Deceteris autẽ

Orictũ ẽapud ſi.inter herbas occultas et in⸗
ter ſatiuas.¶ Alex. in epla ad Ariſto. Poſt yi
ctoꝛiã nr̃am de Dario rege obtentã: acceptis
centũqͥnq ginta ducibo indoꝝ:q bꝛeuitates iti⸗

ner nouerit: cũ ꝑgeremus pᷣterflumẽ appam

it.cuius ripã harũdo pedũ ſexa genũ veſcebat
pinoꝝ abietũq; vincens in craſlitudine robo⸗

Capitulum.ccxxvij.
Erũdina ſiue harundina. Actoꝛ. Ha
N undin emponit. Iſi. inter arboꝛes. et
⸗ Chocl(vt videt᷑ ꝓpter qſdã ſpeciales q̃rũ
tanta craſlitudo ⁊ magnitudo eſſie ðꝛ:vt ex il⸗

N —

₰

ra.eacq; indi vtunt᷑ ad edificia.Aqua vero flu⸗
minis guſiu clleboꝛo amarioꝛ erat.quã nec hõ
bibere nec pecus etiã ſine toꝛmento poterat.
Deinde vidimus hoĩes nauiculis per Rumen
vehi rotundis ex harundine:qͥ nobis oñderũt
vbi dulcem aquã poſſemus inuenire.

Dperationes
¶ Plini.li.xxi. Harũdines pᷣmatũ tenẽt inter
qqticos frutices frigidis gaudentes.Geili pa
ciſq; expꝛimẽtis neceſſarie ſunt:atq; etiaʒ in de
licijs grate. His em̃ oꝛiẽtales populi bella cõ

ficiunt dũ ſpicula calamis addũt¶ Rullus ĩt

—

ſagittis aptioꝛ ẽ calamus q;in theno Bono⸗
nienſi amne cui plima ineſt medulla:pondus
q; volucre.Cõtra flatus qͥ; paruicaxlibꝛa.qᷣp

pe non eadem gratia belgicis

¶Hec eſt creticis cmenꝗ ationib ce; pꝛeſe
rant᷑ indi.qrũ alia quibuſdaʒ videt᷑ natura:qũ
et haſtarũ vicẽ pꝛcbent additis cuſpidib⸗. Ha

rundo deniq; indica atboꝛeã habʒ emplitudi

nem:qlis videt᷑ in tẽplio. olia vero bꝛeuia.na

uigoꝛũq; vicem pꝛeſtãt ( ſi credimus)interno⸗

dia ſingula.¶ Sli.li xvij. Illa que naſciturin
India et ſyria odoꝛũ vnguẽtoꝛũq; cauſa.Uri

nam mouet cum gramine vel apij ſamine de⸗
cocta.menſtruaq; citat motu.q¶ Vrxdropilſi
pꝛodeltac tuſſi etiam ſuttiuun.

B

XNX — —

b
at⸗
ſcan

zinde
a

De Herbis

4*

Capitulum. ccxxviij.
mus ẽ herba ſic a grecis
appellata: ſz a latinisher
ba calicular dꝛ: eo ꝙ ca
liculi eiꝰ in figura cãcaro
frü naſcãt vt ⁊ mali puni
ci.qruũ oꝛa ſerrata ſt bñ⸗
rbur ätktes intrinſec? ſemia pa⸗
paueris ſilia. Hec herba ẽ inſana.vocat᷑ eo q;
vſus eius ꝑiculoſus ẽ.deniq; ſi bibat᷑ vel edat
inſaniã facitvel ſomni ima ginẽ turbidã Diaſ.
ſ̃m tranſlationẽ nr̃am ca.de Juſq mo. Juſ
quiamus fruter eſt paruus haſtaʒ habẽs groſ
ſioꝛẽ et ſolia lata et oblonga diuiſa:iigra aſ
pera.iuxta cuius haſtas ſũt capita plena ſemi
ne. Sed Juſquiamitria ſunt genera.vnum
pu rpureum floꝛem habens:et ſemen nigrum:
follicnlos duros ⁊ ſpinoſoe. Alterũ vero fio⸗
res mellinos hʒ ⁊ folliculos molles.ſemẽ obꝛu
fuʒ ſicut eriſmõ.ãbe vᷣo iſte maniã pᷣſtãt ⁊ nar⸗
coticeſt ⁊ minꝰvſuales.Lertiũ vᷣo genꝰẽ cu⸗
ius vſus freqntat᷑.ſolia hʒ pinguia ⁊ mollia:ct
chili. ſucei plena:floꝛes albos et ſemen gibum
pferens.Naſcit᷑ in locis maritimis? in ripie.ſe
men verovtile eſt album:quod minꝰ ſi inuẽtũ
fuerit rufum feeundat᷑. igrum vcro inutile ẽ
ſemen eius et folia exiccant. haſta ipſius tuu

4

ſa etexpꝛeſſa. Hic ſuccus in ſole ſiccandud eſt.
qꝛ vtilis eſt vſui poſt annũ.ſemen eius ſiccũ in
calida miſſum tundit᷑ ⁊ expꝛimit᷑.aſt vero ſuc⸗

cus melioꝛ viridis q; ſiccus. Multi vero lari

ne triticee ſuccum eius admixtum factis troci

cis reponunt. Galł viij.ſim. far. ca. de Juſquiaſ

mo ſm tranſlationẽ arabicã.Juſquiamꝰ cu⸗
ius ſemẽ nigrũ ẽ.et ſignũ ſuꝑ hoc ꝙ ſit ſonẽ ni
grũ:eſt ꝙ; floo eius vᷣgit ad rubedinẽ.facit ma

mã ⁊ ſub eth.Ille vᷣo cuius ſemẽ ſubruſfuʒ ceſt:

cognoſcit᷑ in boc ꝙ flos cius ẽ citrinus.et ẽ p⸗
pinquus pᷣ mo in virtute.et ꝓpterboc opoꝛtet
caucat᷑ ab his ambaboſpecichbo:⁊ nõ vtatur
As eis:q; nõ eſt iuu ametũ in eis:ſed occidunt
Juſquiamus vero hab ens ſemen albũ et flo⸗
rem albũ.eſt cõueniens vſuimedicine.et eſt in

tertio gradu fri.et ſic.in.ij

Dperationes

¶ Dyaſc. Atilis eſt ſuccus ſe emini vin in volũ

tario.Conſfectionib collirioꝛũ mixtus reuma

viſcidũ ⁊ calidũ cõpeſctdit
¶ Doloꝛẽ ↄuriũ mitigat. Stericas cauſasme
dendo cõpeſcit:mixtus polente.vel vt catha⸗
plaſma adhibitus tũoꝛes ſpargit.
¶ S emnẽ eius oĩa ſilr ſacere nouit maxletuſ⸗
ſientiboſubuenit ⁊ catharrũ ſoluit.reuma ocu⸗
loꝛũ et doloꝛeʒ cõpeſcit.obulo vno cũ ſemine
miconis et mulſa mixtus et bibitus fluuima⸗
tricis et ſan guinẽ reijcientiba opitulaf=k.
¶ Semẽ eius ſolum poda gricis auxiliũ vino
mixtũ et cathaplaſmatibo adhibitũ:tumoꝛem
teſtium et mammarum ſolut.
Multalijscathaplaſmatibencceſſarnio miſ
cet᷑.ſolia ciꝰ maxime cũ polenta mixta ct in ca⸗
thaplaſmatibo adbibita doloꝛẽ tollũt.cũ vino
bibita aut q̃ter febꝛes empialaspꝛohbibet.

¶ Eocta ſicut olus et comeſta ſtatim maniazh g

faciunt. Radix eius cocta in accto voloꝛẽ dẽ
tium oꝛi retenta muigat. l

Capitulum. ccxxix
WVUniperus. Iſi. Ju niperus grece dicta
cſt. ſiue qꝛ ab amplo in anguſtũ finit.ſi⸗
ue co ꝙↄceptũ ignẽ diu tencat.ita ſi pꝛu
ne ex eius cinere coopertefuerint vſq; ad an⸗
num perucniant. Piro enim grece.id eſi ignis

latine. Juniperus autem alia pamaa eſt. alia

magna. Pli.li.xij. Pipa is granũ:cuius arboꝛ
in Italia naſcitur. Juniperi baccis mire xvim
trahentibo adulterant᷑. Scra.li.ag.ca.halbil⸗
balach.i.iuniperus eſt vna ex ſpeciebo cipꝛeſſi
maſculi. E t oẽs ſunt q̃ttuoꝛ ſpecies.⁊ ſüt iuni
perdet habel. i. ſauina et ʒerbi et gara.i.iunipe
J 0 üu

Trattatus

rusqᷓ noĩatarconas Eſt er ea aliamagna:a⸗

lia parua.et hʒ fructũ quẽdã:cnius fructus eſt

magnus ſicut Nabach. ? in la habel dicit ſi⸗

cut ʒaroꝛ.⁊ q̃dã cuiꝰ fructus ẽ pamus ſicut fa⸗
ba:niſi qꝛ ipe ẽrotundns totꝰhal.vi.ſim.far.
ca. de iunipero:Uirtus arboꝛ huius ẽ ca.ꝛ ſic.
in: ij.gradu.ſʒ caliditas ipius fructusẽ fᷣmh̊.
ſed ſiccit as eiꝰẽ in pncipio tertij.Et idẽ Se⸗

⁊ non hʒ fructũ.⁊ nos deilla dicemus in capi.

Sauina. infra de s. Sed ʒerbin ẽ illa que di⸗

cCcitur padras.et habet fructũ ſilem fructui ci⸗
pꝛeſſi:niſi quia ẽminoꝛ eo ſatis.Et ẽ ex ʒerbin

parua ſpinoſa.etfructum ſimilẽ fructui nnnpe
ri:cuius magnitudo eſt ſicut granũ mirti.ſed
Erotundum.et virtus zerbin eit calida ⁊ ſicca

in.ii. gradu. Sed gara ẽ ſpecies parua reſpe⸗

ctu ʒerbin. Memoꝛia eiusveniet in ca.lauru

gna et parua.Ambe calefaciũt ⁊ ſubtiliant.et

ꝓuocãt vrinã.Et qñ fit fumigatio cũ eis expel
lit venenoſa reptina.Et habet fructus:cuius
qdã reperẽ inmagnitudine auellane:et qdam
in magnitudine fabe.niſi quia ẽ rotundus:et
habet odoꝛẽbonũ:⁊ ẽ dulcis bñs in ſe aliqn⸗

tulũ amaritudinis: ¶ Dyal. ca. d eiunſpero ſʒ
trãſlationẽ grecã. Juniperus arboꝛ alia ẽ ꝑua
alia magna:ſed utreq; acrioꝛis ſunt vᷣtutis at
q́; mictualis et inſenſibilis.¶ Auer.qnto col⸗
liget ca.de iunipero.Juniperus que vocatur
abel ca. ⁊ ſicin.iij.gra.i· Paulus ca.de vᷣni⸗
ce Gũmi ipſius arboꝛis ẽ vernnlrr.
¶ Itẽ Dxaſ.Prunis impoſite ſumigio:ſerpẽ
tes fugant.ſructꝰ eius iocũdus ẽ et odoꝛis ſũ⸗
miſi in oꝛe detinet᷑.⁊ euſtomachusc̃.et coꝛaci

tilis eſt. tuſſim ſeda t. ¶ Uentrẽ ⁊ inflat iones

ſedat.toꝛtioniboqͥq; bibita ſubuenit.Contra
venena pᷣſtat auxiliũ.diureticũ eſt illi adiutoꝛi
um. Spaſmanbo et reumatibo pꝛodeſt

¶ Offocatiões ſi ericas tollit. Appellat᷑ autez

a grecis archiotides.ſuccus eius medet᷑ vipe⸗

ra vexatꝭ ¶ Succꝰ eius exuſtus atq; cũ aq̃ illi

nitus lepꝛã deſpuit.Elimatio ãtligni eius po⸗
tui data interſicit.Lachꝛymꝰ eius potui da⸗
tus tuſſim:ventrẽ atq; perotidas ſanat.
¶ A uer. abel ꝓuocat vrinã ⁊ menſtrua plus
oĩ alia re donec facit mingere ſanguinẽ.Et fa⸗

cit aboꝛſuʒ ⁊ extrabit fetũ moꝛtuũ.Pro ilta ſpye
cie lege Sauinam infra des.

i Aiube. Auicen. li ij. JImube. melioꝛes
ſunt. maioꝛes earũ ingideſunt in mo

4

Capitulum. elxxr

6
4
xX
t
r

d

N
ſi

Ur
ori

ſpe⸗
i
o
N

l
Cttey
uße

n.

B

De Herbis

equales in ſiccitate ⁊ humiditate.et ſunt decli
nantes parum ad humiditatem.et nutrimen⸗
tum earũ et digeſtio ſunt difficilia.et ſermo qͥ
dem in eis bonusẽ ille quem dixit Galienus.
HNon reperiiuiubas in conſeruanda vanitate
et remouenda egritudine aliquid operantes.
ſed reperi eas difficilis digeſtiõis et paucinu⸗

*

trimenti.
SPperationes

¶ Auicenna. Confert acuitati ſ. anguinis cali⸗
di:et extimo ꝙ illud eſt ꝓpterea ꝙ ingroſſant
ſanguinẽ et viſcoſum fadunt ipſum

¶ Etilloꝛũ extimatio qui put ant ꝙ ipſe clari⸗

ficent ſanguinem et lauent eum. eſt extimatio
coꝛrupta ad quam ego non declino H
¶ Idem Conterunt pectoꝛi et pulmoni. Sũt
mali ſtomacho difficilis digeſtionis.extimant

quidam qꝙ conferunt doloꝛi renũ ⁊ veſice

„*
— . . — .
—— . = ——
. —
— —

Capitulum. ccxxxj.

Ancus.S era ii.aggre.ca.Dis.aucto.

IP O yaſcoꝛidis.Dis:ideſt iuncus.eſt her⸗
nba cuius due ſunt ſpecies. Una ipſarum
habet acutas ſummitates:et iſta etiam ſpeci⸗
es ſimiliter diuiditur in duas.quia ex ea eſt q̃
non babet fructum.Alia eſt que habet fructũ
nigrum et rotundum.et canna huius ſpeciei ẽ
groſſioꝛ qᷓ; canna alterius.et eſt tertia ſpecies

que habet cannam groſſioꝛem adhuc et ma⸗

gis cannoſam q; ſupꝛadicte due ſpecies.et hu
ius ſpeciei fructus qui eſt in ſummitatibo eius
eſtſimilis fructuiiunci ſupꝛadictarum ſpẽrum

ODperationes

¶ Idẽ aucto.Galieni. Huius herbe ſunt due
ſpecies.vna earuʒ eſt ſubtilioꝛ et durioꝛ.⁊ alia
groſſioꝛ et melioꝛ.¶ Fructus buius ſecunde
ſpeciei facit doꝛmire.ſed ſpeciespᷣ ma eſt ſimili
ter duarum ſpecierum. Una que non facit fru⸗
ctum et non eſt in ea iuuamẽtũ aliquod inme
dicina et alia facit fructũ:⁊ facit ſomnũ:niſi qꝛ
eſt debilioꝛ q;pꝛima.et iſta ſpecies facit ſodaʒ
¶ Et ſubſtantia iſtarum duarum ſpecierum
eſt cõpoſita ex terrea pauca frigida pauce fri⸗
giditatis:et ſubſtantia aquoſa ca.paucecali⸗
ditatis.et deſiccat et infrigidat ⁊ eſt narcotica
¶ Et due ſunt ſpẽsqñ aſſanturin igne:ꝛ: ſumũ
tur in potu:ſtringunt ventrẽ:⁊ abſcindunt ſu⸗
fluitatem menſtruoꝛũ.⁊ deſiccant qð deſcen⸗
dit ex humoꝛibo ad partes inferioꝛes.

Capitulum.ccxxxij
WAdaica.Dyaſ.capᷣ.hierob.i. Judaica.
Tæs eſt herba poꝛrecta virgultis vltra cu⸗

bitum. geniculoſis cũ folijs ꝑ interualla
diſtantibo tancq; quercus inciſis etſubalbidis

Tuires habet acres et mictuales.

OPbperationeg

A
B

U d 8

Capitulum. trxxriij.

Traltatus

¶ Drxaſc. Facit ad capitis ⁊ epatis doloꝛẽ. Et
ad ſerpentis moꝛſum et aranearũ et rabidi ca

nis. alculus expellit.

ydropicos ſanat:vulnera recentia ſuppoſi⸗
ta curat.lſacit ad eos qͥ induratas venas hñt
collo ligatr
¶ ycrericos ſanat. .i.ex ſucco folioꝛũ ⁊ nardi
3.iiij.et paululũ myrrhe ex aqua ſciatis.iij.po⸗

¶ Etcibũ eijciunt pꝛopter parotidas ſtrumaſ

tui data. radicem buius qui ſecum habuerit a

vnius. S

— PNdicus. Sera. lib.aggre. capᷣ. Nilech
vauc.Dyaſ.Eſt de ipſo domeſiicus⁊ ſil⸗

rvueſtris.Et domeſticus ẽ ille quo tincto⸗

res vtunt.uius foliũ eſt ſimile ſolio plantagi

nis:niſi quia eſt magis viſcoſum ⁊ foꝛtioꝛis ni
gredinis.et habet ſtipitẽ longitudinis bꝛachij
ed agreſtis aſſimilat᷑ domeſtico.ni
ſi qꝛ foliũ eius eſt magis ſimile folio lactuce:et

ho abet ramulos lõgos plures graciles cũ mul

NNcenſaria. Oyaſcoꝛides. Incenſaria
herba eſt facta ſicut arnogloſſa.ſed aſ⸗
-pera ? ſuper terram ſpanſa. cuius odoꝛ
ẽſicut odoꝛ thuris habens in coſtis aliqualẽ
piloſitateʒ:et albedinẽ ſicut enula.Et folia ha
bent ſoꝛmam aliqualiter coꝛdis naſcentia.

confoꝛtat neruues
¶ Et valet ad coꝛʒam.

Capitulum. ccxxxiiij

Dyaſco. Deſiccathumiditatem pectoꝛis:et

tis ramuſculis:quoꝛũ coloꝛ tendit ad rubedi⸗
nem:etin ſummitatibus ramoꝛũ ſunt vagino
le multe ſimiles lin guis.Et eſt in eis ſemen. et
habet floꝛem paruum ſubtilem. Et idem auc.
Bal.Domeſticus eſt illequo vtunt᷑ tinctoꝛes

ſapoꝛ eius eſt amarus:ſtipticus:et virtus eiꝰ

eſt q̃ deſiccat foꝛtiter ſine acumine.i¶ Etidem

auc. Aloeſme. Eſtarbuſtum puluerulentũ: ele
uaturq; cũ ſtipiteſuo longitudinevnius bꝛa⸗
chij: ⁊ hʒ germina ramoꝛũ. In ſũmitate ſuaẽ

flos ſicut flos coꝛiãdri:⁊ ſiccatetterit᷑: et poni⸗

tur cum alcanna. Dicuut quidam qꝙ achlem
i.indicus eſt arboꝛ nilet chatis:et neſme ſunt
idem. Et idem aucto. Iſaac benaram alcatet
neſmeſunt idẽ.Et eſt halhac:⁊ eſt planta hñs
foliũ longum plus q; ſoliũ ſalicis.Et aſſimilat
folio faſeoli coloꝛisquaſi aurei:ſed maius eſt
et eſt calidũ et ſiccum⁊ ſtipticum

Pbperationes

Pllah
6r
ſcon
antagi
tioneni
brnchi
icon
cer
mul
ubeci⸗
agino
wen.
emauc,
nctones
Etidn
loni
musbu,
elu?
Choni
achien
neſne
fun
ntabis
Aſinu
nanes

Be Herbis

¶ Sera. auc. Gabł Cclirtus iſdici incarnat? fe

ſolult ⁊ cõglutinatvlcera qᷓ ſunt in coꝛpoꝛibus

duris.etiam ſi fuerint in capitibo maſculoꝛũ.⁊
abſcindit fluxũ ſanguinis et diſſoluit ⁊ minuit
apᷣata mollia.et confert vlceribo putridis⁊ coꝛ
roſiuis.i¶ Idẽ auct.Dyaſ.Emplaſtrũ cuʒſo⸗
lijs eius confert apoſtematibo et vlceribj. Nã
in pꝛincipio ipoꝛũ conglurinat ea ſua caudita⸗
te et abſcindit fluxũ ſanguinis.i¶ Et curat ſoꝛ
micam ⁊ heriſipilã.Et agreſnis foꝛtioꝛꝭ ẽ vᷣtu⸗
tis.i cõfert ſpleneticis q bibit᷑:et fit emplłin cũ
co.et iuuat plus q; pꝛmus.—

. z. .
Capitnlum. ccxxxu
WBopus. Plarearius. Iſopus eſt calid⸗ꝰ
⁊ ſiccꝰ in.iij.gra.irtutẽ habet ſ̃ᷣm folia
et floꝛes:non ſᷣm radicẽ. In eſtate cum

floꝛes pꝛoducit colligĩin ymbꝛoſo et nonfu⸗
moſo loco ſuſpendit et deſiccat: in medicinis
Ahbiectis ſtipitib fioꝛes ⁊ folia ponun::ꝑ annũ
ſernant᷑.virtutẽ habet diureticam diſſoluendi

attrabendiconſumendi.

Poprrationes
¶ Iſi. Iſopꝰ ẽ herba purgãdis pulmonibus
apta.Uñ in veteri teſtamento aſꝑgebant᷑ cum
faſciculis iſopi qͥ agni ſanguie volebant mun
dan Faſcit᷑ in petris berens ſaxo radiciby.

¶ Papias. JIſopus eſt herba humũlte:celtcla⸗
cit et flegma deducit.ciue radicib nihil ſoꝛti⸗
⁊ penetrabilius inter ſaxa. Plateariug.Cõ⸗
tra tuſſim frigidã valet vinũ decociionie eius
et ſicuũ ſiccarũ.ad idem valet clectuaniũ qð ſit
ex ea ſq; ex iſopo.¶ Auicen. Iſopus alia ẽmõ
tana.alia oꝛtiua calida et ſicca in tertio.ct eſt
ſubtilis ſicut oꝛiganũ. Potus eius caloꝛem bo
nũ facit.et eius gũmera veſſigia in facie abſter
git. Cum vino bibita reſoluit apoſtemata du
ra.¶ Confert pectoꝛi et pulmoni parientibus
diſſurriam et tuſſi antique.Soluẽd o aũt cqu
cit flegma et aſcarides et yermes.¶ Ualet etiã

ſpleni et ydropiſi.decoctio eius cũ aceto etori

melle ſedat doloꝛẽ dentie.Etvapoꝛ decoctio
nis cũ ſicis cõfert ſonimi auris.Etipſa etiam
cocta fit emplaſtru:tarfati ⁊ ſanguini moꝛtuo

ſub palpcbꝛa. oõſtantinus. Ioopus cali. eſt

*

et ſic.in tertio gra.Succus eius cũſicub co⸗

ctus:et melle et ruta bibitꝰ apoſiemata pulmo
nis anhelitus et duricies tuſſim et catarrum

ad gulã de capite deſcendentem curat.lun bꝛi

cos occidit. Apoʒima cum melle groſſos hũo

Cum aceto cocta ſios im̃ abluat᷑:ex ea doloꝛẽ
dentiũ amputar.auribo inde fumigatis d olo⸗
rem et ſonitum placat.
¶ Raſis. Iſopus vt oꝛiganũ valet.Pectus?

pulmonem purgat.Aſmati quoq; ⁊ tuſti anti
que conlſert. Ilegma et vermes e coꝛpoꝛe edu⸗

ct.¶ Plini.li.xxxi.Iſopi qͥnq; rami cũ duob⸗

tEhteac vicis tribus decocte toꝛaceʒ purgat.

¶ Iterum. Jſopi faſciculuscum quadrante
mellis ad tuſiim decoquuur.

res diſſoluit. ¶ Idem. Sicimm ficubo ſiccis
Vvtatur:et ventrẽ humectat et cutem clariſicat

Trattatus

Capitulum. fxxxvj.

2 Pn humidũ. Dxaſco. ca. de yſo⸗

po bumido fm trãſiationẽ noſtrã.yſo⸗ ſanguinem congelatum in liomacho et quan

pi cerotũ eſt q̃ſi ſoꝛdes.⁊ ſuccus lan arũ
ſuccidarũ que boc modo colligit᷑. Lane ſucci
deꝛ ſoꝛdiſſime mox vetunſe mittunt᷑ invas a⸗
quã calidã hñe:⁊ ſic accendit᷑ ignis vt aliquid
ferueat:deinde refrigerat.⁊ qdᷣ ſuꝑnatauerit
in modũ pinguedinis abꝛadit manu:⁊ vas ſtã
neũ abſtergit.⁊ ſic ipᷣm vas replet᷑ pluuiali aq̃ᷓ
⁊ coopertũ tenui linibeo ad ſolẽ biduo ponit̃.
et ſic tertio die aqua delumpidat᷑ ⁊ reponitur.
Adulteratur cũ pinguedine et cera.ſʒ intelli⸗
get᷑ ꝙ ſincex odoꝛẽ lano ſuccidiſeruat. Sera.
l.aggre.capᷣ. Ccfaraffab.Et eſt pinguedo qᷓ
cſt in lana.que fit in hũc modũ. Accipe lanaʒz
ſuccidã vel mollẽ:et laua eam cum aqua cali⸗
da:et in ſole calido.et expꝛime totũ quod ĩ ea
eſt ex ſoꝛde.⁊ pone ſoꝛdiciẽ illã in vale habẽte
oꝛificium latũ:et pꝛoijce ſuper eam aquã infun
dens ab alto cũ impetu vt ſpumã faciat. Des
inde agita agitatione foꝛti vt multam faciat
ſpumam ſuper aquam abſterge aquã marinã
cum impetu donec ſpuma ſedetur omnino:et
tcunc tolle pinguedinem ſupernatantẽ:⁊ pone.
in vaſe terreo.deinde pronce ĩ vaſe iteꝝ aquã
aliam ⁊ agita ſicut feciſti pꝛimo.et pꝛonjce ſuꝑ
ſpumã eius aquam mannã: ⁊ dimitte ſedari
ſpumã ⁊ collige eam.Et facias hoc quotiens

ſpumam videris.deinde accipe pinguedinem

quam aggregaſti⁊ malaxa eam cum manibꝰ
Et ſi aliquã in eis inuenics ſoꝛdẽ:extrahe ipaʒ
aquã agitando.Et facias hoc totiens donec

videas ipſam albam ⁊ puram piguedinem ſi-
ne admitione alicuius rei.⁊ cum hoc feceris

pone in vaſe terreo ⁊ ſerua.

Operationee.
A¶Sera. Melioꝛ ex yſopo humico eſt illud
quod eſi molle quãdo tangitur ſine aſperitate
habẽs odoꝛẽ lane ſuccidi Et qñ diſioluit᷑ non
a paret ibi aliqua groſſicies ſicut in adultera
is.Et vit? huius eſt calefactiua:molliſicatiua
vlcerũ induratoꝝ.⁊ pꝛopꝛie vlcerum matricis
quanco miſcetur cum melle et butiro.
B (Et quando ſit ſu poſitoꝛium cum eo ꝓpuo⸗
cai menſiua ⁊ erpellit fetum ⁊ ſecundinam.
Et quando miſcetur cum ſepe anatis cõſfert
vlceribus ani ⁊ vlcenibus virge ⁊ teſticuloꝛũ et
cxilſtentibus circa loco illa. S
C ¶ Et conſert pꝛuritiui lacrimaliũ oculi ⁊ groſ
ſit ieei palpebꝛarum.Et ponitur in vaſe nouo
ſupꝛa lenem ignẽ:⁊ dimitiũ donec veniaĩ pin
gucdo cius: et ſiat cinis.ct eſt conucniens ci⸗

nis in colliris et meacinis oeſiox.
antiquo ⁊ vlcerito intelinoꝛj. RWü
¶ Et abſcindit ftuꝛũ menſtruoꝛũ: et diſſoluit

E1tοτH+—morſito venenoſis d fiurui vetris D

do ſumi in potu mundiſicatvlłeera pecioꝛis et
pulmonis. ́
¶Et quando miſcetur cum butiro ⁊ fitnaſca⸗
le cum eo poſt mundiſieacionem matricis:⁊ ꝓ
hibet impꝛegnationrm.g H

¶Et qñ datur in pom mulieribopoſt artum B.

facit eas adhibere ad impꝛegnation.

Capitulum. ccxxxvij/
Arabe. Platearius. karebe eſt gum
mi aj boꝛis vt gemma vnde annuli ſiꝰ

unt. Unde electrum ſuccinuʒ harabe
ſub codeʒ ponunt᷑.quia electũ ẽ kara

be.⁊ ſuccinũ ẽ karabe Unde hobem:in Alex.
ca.de diſſintcria trociſcie dyslectrum Item

Scruiue ſuper bucolicon Uirgilij in egloga
poſ oꝛie dicit.ꝙ clectrum eſt poſt ſuccinum.

Irem caſiius ſelix tractatu detrociſcis dicit
Trociſcoe de ſuccino et eſt electrum:ct deſcn
bit trocicos de Karabe. Eſi autem gummi

arboꝛis dicte dyaſagiros.⁊ eſtſpecies populi

2

.

ſan
G
obe
Mra
Alcn
Jn
goc
un⸗
dict
t
n

De Herbis

arboꝛis.vt patet in ſllo capitulo agiros.veruʒ
aliud facit capitulũ de populo diuerſe ſpeciei
ab ülo. Auicen. lio.ij.de ceo duo facit capitula
Vnum de hauro:cui conſonat capitulum de
populo arboꝛe.Aliud dehauro romano cui
conſonat capitulum de agiros.quod etiaʒ ex
ponit Dyaſcoꝛides ꝙ eſt populus arboꝛ.Aui
cẽna dicit q eſt achiroſa:volẽs dicere agiros

ſed in arabico eſt achiros cuius gũmi vt dicit

Auicen.eſt karabe.Et diaſcoꝛides dicit ꝙ ex

hac arboꝛe ſuccinũ naſcit᷑ ſm quoſdã.⁊ in rho
danum diſtillat.et ipᷣm eſt electrũ:vt oſtenſuʒ

eſt ſupꝛa. Due ergo vident᷑ eſſe ſpecies huius

arb oꝛis. Una calide complexionis.Alia frigi

de.ſicut ꝑ vtrũq; textũ colligit᷑.¶ Auicenna li
bꝛo de viribo coꝛdis karabe.calida eſt in pᷣmo

ſicca in ſcðᷣo.aliqͥ volunt ꝙ ſit frigida.Paulꝰ
de karabe karabe eſt gũmi arboꝛis haurro⸗

mani.⁊ calefacit caliditate temperata cuʒ pau

ca frigidit ate. Gulcaſim eben aban azarin. li⸗
bꝛo:qui dicitur ſeruitoꝛ karabe ſic aſſat᷑ ⁊ ꝰↄbu
ritur.Opoꝛtet ꝙ frangas karabe in fracturis
paruis ⁊ aſſa vna vice vel duabo et ſerua. Sʒ

cõbuſtio ciꝰ eſt in hunc modũ.Accipeollã vi⸗
ctilem.et pone karabe intus et claude os eius
cũ luto.⁊ pone in igne vna nocte.deinde extra
he:⁊ vtere:et tere.

Operationes

¶ Auicenna. Habet pꝛopꝛietatem confoꝛtan
di coꝛ et letiſicandi et repellendi cardiacam:et
foꝛtiſicandi ſpũs
¶ Serapion. Kkarabeſumitur inpotu et pꝛo⸗
hibet curſum humiditatum ad ſtomachum.?⁊
abſtringit ventrem et ſtomachum. cet cõfoꝛtat
eum.et abſcindit fluxũ ſanguims.Et quando

coꝛex huius arboꝛis inciditur minutim:et ſe⸗

minatur in let amine:oꝛiũtur ibi in coto anno
fungi ad comedendum.
¶ Paulus. Rarabe eſt gummi arhoꝛis haur
romani quod quando bibi retinet ſtuxum vẽ
tris et ſtomachi:et ſanguineʒ vndecũqʒ fluẽtẽ
Et putant quidam ꝙ; ſit ſandaraca.⁊ dicunt
q; karabe ſodoma huius eſt gummi.⁊ eſt gu⸗
mi funeris eo q; latini ponebant ipſuʒ ſuꝑ coꝛ
poꝛa defunctoꝛum.
¶ Et idem auctoꝛit
eius eſt temperata cum pauca frigiditate.⁊ ha
bet pꝛopꝛietatem retinendi ſanguinem et pꝛo⸗
pꝛie in tenaſmone.Et confert cardiace⁊ lirin

git ventrem.

¶ Et idem aucto.begde.Karabe calida eſt et
retinet ſanguinẽ vndecũq; fluentem.
¶ Et idem auctoꝛitate Alcaʒi. Suſpenditur
luꝑ apoſtema et contert.ct eli frigida.Et con

ate Albuherig. Ealiditas

fert cardiace et ſputo ſanguinis: ⁊ fluxui eius

naribus

¶ Alias vᷣtutes inuenies in tractatu delapidi G

bus pꝛecioſis in ca.Gargates.

Capitulum.ccxxxviij/
Allendula. Plinius capitulo Ralendu
k la eſt herba cuis ſtipes plurimos habz
ramos Jolia eius ſunt ſimilia folijs co
nizi maioꝛis ſed anguſtioꝛa et pinguioꝛa cum
aliquali viſcoſitate et odoꝛe graui:vel vt coni

ʒa. Flos eius auroſus ſimilis eſt aurigali vel

butalmos.ſemina eius q; plurima oꝛdinatim
poſita in capitulo quodam habentia ſoꝛmaʒ
coꝛniculoꝛum:et ipſa ſemina ſunt piloſa aliq̃li

ter. Eſt calide et ſicce complexionis.

Pprerationes
¶ Uirtutem habet ſtringendi:conſoꝛtandi:et
deſic candi: 2
¶ ontra doloꝛem dentiuʒ puluis ſi inuolua
tur in bombice et dentibus applicetur:ſtatim

doloꝛ ceſſat. ſimiliter narnibus intromiſſa ver⸗
mem qui eſt in dente occidit.

¶ ontra roſulas pedum valet ſomentum ex .

ea factum.
p

Tractatus

Capitulum.ccxxxix.
Ubube. Pli. ca.de Kubube: Ex eis ſũt
domeſtice et ſilueſtree. Sunt em̃ fru⸗
ctus cuiuſdã arboꝛis in partib Indie
naſcentes.Et ſunt triũ generũ. Suntenim ſil
ueſtres que ſunt minoꝛes.et ſunt ſapoꝛis acu⸗
ti ſicut piper.et ſunt graues intus plenebꝛeuis
ſtipitis. Sunt etiaʒ alijs ſuperioꝛib ſilucſires
maioꝛes ponderoſe ſilr et pleneamari ſapoꝛis
ſuperioꝛibus melioꝛes. Sũt al

rius inanes leuis ponderis lõgi ſtipit mogice
amaritudinis.In ſũmitatehabẽtes planiciẽ
aliquã:⁊ vbi ↄiungit᷑ ſtipiti cõcauitas eſt q̃dazx

cuũ maſticat᷑ fumoſitas qdam euapoꝛabilis ad

cerebꝛũ aſcẽdit.Cũſimpliciter ponitiſta int⸗
ligitur. Uirtus eſt in folijs et in ſemine cius ca⸗

lide et ſicce temperate.i¶ Serapion li.aggre.

c. Rububec᷑. kubube plata hñs ſolia mirte do
meſtice.niſi quia ſunt latioꝛa eis.et ſummita⸗

tes eoꝛũ ſunt acute:ſicut ſummitates lancee.

Et habet fructũ rotundũ aliq̃ntulũ depꝛeſſuʒ

et latum. Inter ſolia eius repertum:quod qñũ

maturarur vergit ad rubedinem inter ipſum ⁊

granũ triangulu.⁊ hʒ ramulos ſiles ramis plã
te dicte laros:egredientes ab vna radice ſicut

Agl eſiie.diſticilefrangibilis.lõguecirtiter bꝛa

. üt alie queſunt do
meſtice ommib pꝛedictis laudabilioꝛes. Inte

chium vnum. plenus ſolije. ⁊ fructus cius pon
ticus declinans ad amaritudinẽ et coloꝛ eius
declinat ad rubedinẽ.Et icem ꝑoſtq̃ᷓ congre⸗
gaui inter ſermonem Dxaſcoꝛidis et G alieni
ſuper omnem herbam inueni:q Galienus nõ
memoꝛauit mirtum agreſtem. Et Dxyaſcoꝛi⸗
des non memoꝛauit Rubebas. Et vidi q de⸗
ſcriptio Galieni ſuper Kubebas eſt deſcriptio
Draſcoꝛidis ſuper mirtum agreſicm.
Operatio nes
¶Sera. Semẽ eius bibitũ vrinã puocatamẽ
ſtruis imperot.calculos veſiceſrangit.
¶ yctericis et cephila gicis medicat᷑. Radix
eius cum viridis eſt a multis pꝛo ſparago co⸗
meditur.que amara eſt et diuretica.
¶ Et idem auctoꝛitate Galieni. Eſt med icina
ſimilis fu.in ſqpoꝛe ct virtute.niſi quia eſt ſub⸗
tilioꝛ multũ ideo ſit aperinua operationum qᷓ
ſunt in coꝛpoꝛe toto.
¶ Etpꝛouocat vrinam:et mundiſicat renes a
lapide qui generatur in cis. Et eſt bona gut⸗
turi:et ſtringit ventrem.
Paulus capitulo de kubeba Kubeba va⸗
let contra frigidum reuma.⸗ confoꝛtat cercbʒ
ct curat apoplex-iDam. 2

ne
n
ncre
lini
ben
ſcorp
d

Cine⸗

Rac
o c
icing
Kud⸗
mi

ee
⸗

bargf
tch

De Herbis

Acctuca.yſið. Lactuca di

Qcit᷑ eo ꝙ abundantiã laci⸗

Ntes femĩas iplet. Hec⁊ ĩ vi
*◻D Afris veneris vſum coercet.
Platearius.Lactuca ci

Bbarioꝝ yſui competit ſemẽ

eius medicine. qdð frigidiꝰeſt ipᷣa herba. Judi⸗
cant᷑ aũt ab autoꝛibo omniũ herbaꝝ tempera⸗

tiſſima.¶ Paſladiꝰlibꝛo ſcdᷣo mẽſe Januario

lactuca ſerenda eſt.vel Decebꝛi. vt plãta ceius
Febꝛuario trãfferat᷑ Itẽ cbꝛuanio ſerüvt poſ-

ſit apꝛili mẽſe trãſterre. Sed certũ eſt eã toto
anno bene ſeri:ſi locus ſit letus.ſtercoꝛatus.ir

riguus.anteqᷓ; pangat᷑ radices eius reſecemꝰ2

equaliter.⁊ liquido fimo linamꝰ.Al q iam pa

cte ſunt nud ate letamẽ accipiãt.Amãt ſolum

ſubactũ.pin gue.humidũ.ſtercoꝛatũ.¶ Auicẽ
na in capitlo Lactuca.Et ſũt ei tres ſpecies.
Una eſt q̃ vocat᷑ lactuca agreſtis.quã greci ſa
ralliam vocant.Cuius tyrſus in modũ ſecun⸗
di eſt. Et eſt ſpecies ſcariole ſicut apparet ibi⸗
dem. Alia ſpecies dicit᷑ lactuca aʒini quã ſivis
ſcire lege ca.xxxij.Ancuſa ſupꝛa de A.Et alia
ſpecies que dicit᷑ Lactuca domeſtica q̃ omni

bus eſt nota.de qua hic loquimur. Galienus

ſexto ſimpli.far.capᷣ.de lactuca.ſm trãſiatio⸗

nem grecã Lactuce domeſtice vutus eſt q̃ in

frigidat ⁊ humectat ſicut aqua non extranee:
ſed ſicut aqua ſtagnoꝝ vel lacunaꝝ:vt fonta⸗

narum. Et ipſa eit que generat ſanguinẽ bo⸗

num. Lactuca agreitis eſt ſimilis domeltice:
nili quia ſtipitẽ habet maioꝛẽ.⁊ folia eius ſunt
albioꝛa folijs eius ⁊ ſubtilioꝛa ⁊ aſperioꝛa.Et

ſapoꝛ eius eſt amarus:et eſt in virtute tua ſimi

lis papauerinigro.

Operationes.

¶ Serapion li.aggre.capᷣ.Hakas.i.lactuca

Uirtus lactuce domeſtice eſt ꝙ ↄuenit apoſte

matiby calidis ⁊ heriſipile.Et ſemẽ eius qñ bi
bit᷑ abſcindit diſtillationẽ humiditatꝭ ſperma

tis. Et ↄuenit pollutioni que ſit in ſomnis.
¶ Et idem auctoꝛitate Halieni in lib.de cibis
Lactuca generat ſanguinem bonũ in fine bo

nitatis.Et ego quidem comedebam lactucas

—

qñ eram iuuenis: quia in ſtomacho meo ge⸗
nerabatur colera. et ſic inſrigidabam ipſum.

⁊ tunc etiam poſtq; ſenui comedo eas elixas.
Igeo quia non reperio aliquam herbam cum
qua poſſum curare vigilias ſicut cũ ipſa. Hu
moꝛ vero qui generatur ex ea eſt frigidus ⁊ bu
midus.Et neq; ex ea accidit nocumentũ ſicut

exuberet. ſeu ꝙ lacte nutriẽ

teleet ſcoꝛpionis.

ex alijs oleribo:ꝛ non ſtringit ventrẽ nec laxat.

qꝛ non habet ſtipticitatẽ:nec ſalſedinem neq;

acuitatem.

¶ Igem q̊ʒ auc. Dyaſ.Lactuca domeſtica ẽ
bona ſtomacho:et infrigidatvẽtrẽ:et ſacit doꝛ
mire et ꝓuocat lac.Et quando ipſa decoquit
eſt magis iuuatiua.et qũ comedit ſic euellitur
ſine ablutione.conuenit illis qui conquerunt᷑
de ſtomacho ſuo.

¶ Et aſſiquus vſus cõmeſtionis earũ obtene
bꝛatviſuz. Et qñ fit ẽplaſtrũ cũ ea cõuenit apo

ſtematibus calidis:et hereſipile.duũmodo non
ſit vehementis inflammationis
¶ Sed ſemen eius bibitur ⁊ valet cõ
ventris.et extinguit libidinem et pollutionem
ſeminis in ſomnis. Sed qñ lactuca emilerit
ſtipitem ſuum tunc efficitur virtus ſucci et lac⸗

tis ipſius ſimilis virtuti lactuce agreſtis ⁊ pa

paueris nigii.
¶ Et idem auct. Ruffi. Lactuca quideʒ curat
egritudines que fiunt ab ebꝛietate qñ ſumitur
ſed ipſa nocet inteſtinis:⁊ lenit vẽtrẽ.⁊ abſcin⸗
dit li bidinem et facit doꝛmire .
¶ Item qñ coquit᷑ cũ oleo ʒizamino.⁊ comedi
tur erpellit yctericiã.et eſt medicina bona opi
latiombo nariũ ⁊ coꝛꝛiʒe qũ comedit᷑ in iciunio
cocia cũ oleo.ſinapiũ et lac lactuce domeliice
cũ emittit ſiipitem abſtergit vulnera que ſiunt

in tunica coꝛnea.Lac vero lactuce agreſte po

ſitum in fronte inducit ſommm.
¶ Et qñ ſit collirium cum eo lacte iuuencule

conuenit vlceri coꝛnee.⁊ placat doloꝛem capi⸗

tis.et pꝛouocat menſtrua:et curat moꝛſum ru⸗
¶ Galienus.Calidis flegmonibo cõgruit:nec
non paruis heriſipilationibo:non tamen po⸗
tens eſt maioꝛibo ſufficere. Eſt autem ex cibis
ſeda ntib ſitim. Semen vero bibitum contra

gomoꝛream.i.eſfuſionem ſpermatis cohibet.
Vndeet ſomniantib datur ſicut etiam ſemen

agreſtis lactuci liquoꝛem citius colligit calgi
nem.necnon inſuper vſtionibus apta eſt ſub⸗
iuncta cũ lacte feminoo .
¶ Et idem ſecundo libꝛo decibis.ca.de ¶Laj
ctucaſm tranſlationem grecam. Koſce autcʒ
opoꝛtet ex omnibus oleriba pauc ſſimũ ⁊ cha⸗
chocimum ſanguinem generantibe ex lactuca

nõ multum quidem neq; cacocemum.non iñ

euchimũ perfecte ſanguinem generari:come⸗

dunt aũt ipſam vt ad multũ quidem crudam.

qñ autem extiterit circa pꝛoductioneʒ ſeminis
eſtatis tꝑe pꝛelixatam in aqua dulci offerunt
cum oleo et garo et aceto.aut cum aliquo ſal

ſamentoꝛum.E t maxime quecunq; eoꝛuʒ q̃ cũ

caſeo pꝛeparantur.

„2

b h

tra fluxũ

¶ Atuntur autem ipſa et antec in ſtipitẽ im⸗
petr auerit ꝑ aquã el antes: ſicut et ego nunc
incepi: ex quo dentes habeo pꝛauoæ.ſcicẽs em̃
aliquis a micoꝛũ in ↄſuetudine qdom mihi ex
multo tꝑe olus hoc laboꝛoſam autẽnüc hñs
maſticationem induit decoctionem
Utcbar autem lactucis in iuuentute quideʒ
calefaciente mihi continue ſupe nioꝛix entrein
ſrigidationis gratia.

¶ Aui. li.ij. ca:de lactuca.Exea eſi domeſtica

⁊ filueſiris.Et uᷣla que eſt ſilueſtris eſt ſimilis

in virtute papaueris nigli0ill.
¶ Et idem auctoꝛitate Halieni.Non eſt in fri
giditate eius que domeſtica veloꝛtulana ẽ ap

plicatio ad vltimum.

Capitulum elxh

Acca.Platearius. Lacca eſt gẽmi ar
boꝛis:quod defertura partibus vltra
marinis.quo tinguntur panni coloꝛe
rubeo. Habet viriutem ertenuatoꝛis m. Et eſt
calide et ſicce complexionis in tertio gradu
S ecrapion libꝛo aggregatoꝛis capitulo Acc

anctoꝛitate D yaſcoꝛidis. Aec el gma arbo

Trattatus

ris que naſcitur in terris arabum et eſt in ea
ſumilemyrthe ⁊ ſioꝛaci.Et habet virtutem exs⸗

tenuandi. E t idem auctoꝛitate Galieni. Lac⸗

tuca eſt gummi arboꝛis quenaſcitur in arabia
que eſt ſimilis myrre:habens odoꝛem bonum

⁊ adminiſtratur infumigijs.⁊ tingunture ea
panni rubei coloꝛis.et dicir᷑tinctura illa Kor⸗

mes.⁊ deſertur ſimiliter de armenia.⁊ eſt cali⸗

de⁊ ſicce complexionis intertio grad u. Etidẽ
auctoꝛitate Halieni in tranſſatone albatanitb
Laccaeſt gumma arboꝛis que naſcitur in A

rabia:qͥue eſt ſimilis myrre:habens odoꝛeʒ bo

num. Etidem auctoꝛitate Raſis. LQacca ca⸗
dit ex celo ſuperramos arboꝛis gubera.id eſt
melſpili in partibus Siref: in inſulis maris.

2 eſt calide et ſicce complexionis
¶ Auicenna libꝛo ſecundo capitulo de lacca

Lacca dixerunt quidam ve quibus eſt dictuz

Paulus: eſt gumma herbe ſimilismyn he bo

ni odoꝛis.et opoꝛtet ꝙ adminiſtretur cuʒ cau

tela. Alij vero errauerunt ꝗ' eſt Karabe. Ue⸗
rum lacca in plenſq; eſt virtutis Karabe.⁊ eſt
extenuatiua virtute vehementi.

Pbperationts

¶ Oyaſcoꝛides.Lacca eonſert aſmati.ſi pul⸗
uis cius cum ouo ſumatur ieiuno ſiomacho
⁊ conlert ſpleneticis in ſyrupo ſi ponatur:⁊ ꝓ⸗
uocat menſtrua.⁊ confoꝛtat viſum fᷣm omneʒ
modum adminiſtrationis eius.⁊conſoꝛtat ſto

ma chum:et aperit opilationem ſtomachi⁊ e⸗

patis.et curat vctericiam exopilatione.

¶ Serapion. ¶acca habet virtutem extenu⸗

andi pingues. bibunt de ea ſplenetici? aſma

tiei ⁊ confert.Et quando bibitur cum mellicra

to pꝛouocat menſtrua:et abſtergit maculasq̃ᷓ
ſiunt in oculis abſterſione velood·
¶ Et curat debilitatem viſus quando miſcct᷑
cum vino.et ſit inde collirium.⁊ eſi bona dolo⸗
ri dentium.⁊ aperit opilationes.e’t ſoꝛtiſicatvi
ſcera.⁊ tingunturinde panni coloꝛis ſubei
¶ Et aperit opilationem ſtomachicet conſoꝛ
tat eum.ct contert xctericie.Eᷓt mocusabluti⸗
onis eius eſt:q accipitur gummi eius et terũ:
et pꝛoijcitur ſuper ea aqua calida.in qua buli
erint ariſtologia et ſquinantum.: mouetur.cũ
piſtello:et dimittitur reſidere:et eijcitur aq̃ de
inde deſiccatur in vmbꝛa.⁊ reponitur in vaſe
vitreo:⁊ ſi non clarincatur pꝛima vice:facias
ſecuno.
(¶ Aui.Lacca conſert tremoꝛi coꝛdis.et con⸗
fert epati.⁊ ↄfoꝛtat ſiomachum.⁊ ↄfert xcteni⸗
cie ⁊ ydropiſi:⁊ doloꝛibdepatis. .

1*S 5

—— —

nbal —

Capitulum. ccxli)

De Herbis

Arir. Iſi. Larix a caſtello liricino di⸗
ctta eſt. ex qua tebule tegulis affixe flã⸗
mãrepellũt:nec ex ſe carbones exuſte

emciunt. Pli.li. xvi. Larir eſt arboꝛ ex ſilueſtri

genere cni folia nõ decidunt.ſicut nec abieti.
nulloq; floꝛe exhilarat᷑. ptinus em̃ floꝛe fructꝰ
gignit. Mõtes amat ſicut ⁊ cedrus.et eſt qn⸗

tũ genꝰ earã q̃ picẽ ferũt.cui ſitus idẽ et facies

vt abieti. Huius materia lõge pꝛeſtantioꝛ in⸗
coꝛrupta.vis hũoꝛe cõtumax rubeꝰ.pᷣterea et
odoꝛe acrioꝛ.Huic qʒ pluſculũ erũpit liquoꝛꝭ
mellio coloꝛe atq; lẽtioꝛe nunq; vureſcentis.
Serxtũ do genus eſt t eda.lariciſq; moꝛbus eſt
vt teda fiat. Om̃ia vero huius genera q̃ picem
ferũt accenſa fuligine inmodica repẽte carbo⸗

nem cũ eruptionis crepitu expuunt.eiaculãtur

q; longe.excepta larice.que nec ardet.nec facit

carbones.nec alio modo ignis vi conſumit qᷓ

lapides. Omnia quo q;illa ꝑpetuò virent. La
rice ſũt omniũ arboꝝ alnſſime atq; erectiſſime

Pperationes

¶ Pli.in li.vtõ. SGignitet larix cauchꝛin ſicut

et ab eis.viq pillulã in medieina vim vrẽdi ha
bentem qᷓ cõtinet nucleum pineis ſimilem

.

vnẽ;ᷓ degenerant larix ac cypꝛeſſus ac palme.
¶ Palla.li.xij. Lanix ad materiã eſt vtiliſſima
exq tabulas ſuffigas tegulis in fron teet extre
mitate tectoꝝ.ↄtuliſti pꝛeſidiũ cõtra incendia
Hec em̃ flãmas recipiunt:aut carbones crea
re poſſunt.

A . 5F
S

RM 20. 1 2
Capitulum.ccxliij
Abppacium maius. Dyaſ.ca.delappa
do.ponit quattuoꝛ eius genera dicẽs
appacij q̃ttuoꝛ ſunt generavel ſpeci
es.Unũ quod manducat.et eſt illud qð voca
tur inſipidũ.Alterum qð dict oxilappaciũ:et
acetoſum lappaciuzʒ. Et illa eſt herba q̃ vocat
acetoſa q̃ in locis humidis naſcitur.et in ſum
mitate eius ſunt folia acuta et dura.verũ me⸗
lius ẽ quodin oꝛtisnaſcit Eſt aliud genus lap
pacij quod eſt agreſte.et bonum minus.ſimi⸗
le planta gini ſuꝑ terrã ſparſum⁊ indebile.Eſt
aliud genus quod multi ʒadam dicũt.Folia ſi
milia lappacio agreſti habene.et virgam mi⸗
noꝛẽ.ſemen ei eſt acutum et rufum ſiue ſubni⸗
grum. et triangulatum ⁊ viſcidum.ſuꝑ xgam
habens ſemen. HGal.ſexto ſim.far.capᷣ.de lap⸗
pacio.Qappaciũ dyalſoꝛeticemoderate virtu
tis.Acutũ vero lappaciũ mixtum ſimul vᷣo cũ
dyaloꝛetica et repercuſſiua participat quadaʒ

cũ ma nitfeſte: et diſſinteria s et diarias ſanar:⁊
maxime id quod eſt acutũ lappaciũ. E quinuʒ

plurimũ aũt eſt ciuſdem quidem cũ pꝛedict de

gqualitate. S emen vᷣo eius habet quid ſtpni

auũtlappacium in nemoꝛibo quidẽ gencrat.vt

biloꝛis vero virtutis.

HPperationes
¶ Dxa ſ. Cirtus lappacivna eſt q̃ ventrẽmol
lit eudum et tunſuʒ ⁊ cathaplaſmatibo adhibi
tũ cũ oleo roſarũ duricies ſpargit.

Nalet etiã õ ſcabiẽ: empetiginẽ: ⁊ ſerpigineʒ

ſi accipiat᷑ ſuccus eius et oleũ nucis.⁊ pix li⸗
da:ꝛ ſil buliant.⁊ colet᷑ei colature addat᷑ pul⸗

uis tart ari.⁊ ſulphuris.⁊ fiat vnguentum ad

apoſtemata maturandum.Lappaciũ acutuʒ
tritũ et in oleo decoctũ:⁊ cũ axũgia ſuꝑponat᷑
¶ Contra ſplenis duriciẽ ſuccꝰ lappacij acuti

cũ ſtoꝛace liqda et armoniaco ⁊ aceto conſici
atur ? dimittat᷑tribus dicba poſtea fiat deco

ctio ⁊ colet᷑:et colature addat᷑ cera ⁊ oleũ et ſi⸗
at vnguentũ.

¶ Aqua vel vinũ decoctionis eius ſoluit obi;
lationem ſplenis vel epatis.Contra ſcrofugus
nouellas fiat emplaſtrumexlappacio acuto ⁊z .

axungia ſimul contritis.

Enſpelle facte ex lappacio acuto valent alꝰ

mMagticis ep frigida cauſꝗ.

4* „

Capitulum. ccxliiij

Appaciũ minus ſiuerotũdũ.Platea.
Aappaciũ rotundũ ðᷣꝛ eo ꝙ ad rotun
itatẽ tandit:⁊ minoꝛe ſupꝛadicte.ca.
eſt ⁊ ſic.in.iij.gradu. Paulus ca.de lappacio:
cx ea eſt maioꝛ et minoꝛ. Maioꝛ vocat᷑ barda

nus:⁊ eſt maſculus carẽs ſemine. Minoꝛ voz
catur bardana et eſt femina faciens lappas et
ſemina adberentia pãnis.aliqui vocant eaam
lappam inuerſam.

„

Operationes
¶ Dyaſ.Radix eius cathaplaſmata lepꝛoſis
medicat᷑.Eius elxatura ſomẽto adhibitaꝛ in
balneis fricata.pꝛuriginẽ coꝛꝑis tollit.doloꝛẽ
auriũ mitigat.i¶ In vino elixa doloꝛẽ dentiũ
gargariſmo compeſcit. et cathaplaſmata ſero

phas ſpargit.Ctomniũ virtꝰc vna cũ pᷣdicta.

„

Wiaurmwraesliit,

Capitulum. ccxl.
¶Aypago. Oyal. ca. appꝛoparine.i.lapa
2 2 ẽherba vᷣgas multas hñs lon⸗
gas ⁊ q̃dras ⁊ aſꝑas.ſolla rara ⁊ in oꝛ
die poſita.ſemen eſt ei albũ ⁊ rotũdũ ⁊ ꝑuũ.in

medio ꝑtuſatũ ſicut vmbilicus.floꝛẽ habet al⸗
bum. Folia eius veſlibo tranſeuntiũ inherent.

Caſcit᷑ crca muros et oꝛtos. Hac berba pa⸗

BD

— —

= =

+n S. n

—

De Herbis

ſtoꝛes pliquatoꝛio vtum lac liqntce. Gal. vi.

ſim. far.cꝗ.apoꝛina.Apoꝛina ſiliãtropos vel
filotropi ðꝛ.Dicit᷑ cti lappula minuta ⁊ pur⸗
purea.mediocriter abſtergit et deſiccat.babet

*

autem aliqᷣd ſubtiliũ partiũ.

Hperationes

¶ Dyaſ.Seuccus huius herbe vᷣgarũ et ſemi

nis eius moꝛſuʒ mitigat.ſpalãgiõis cũ vino bi

bitus et venenis occurrit. Hic ſuccus aurib-

infſuſus earũ doloꝛẽ mitigat.hec herbacũ alũ
gia mixta ſcrophae ſpargit.ſolia autẽ eius cõ
ſtringentis ſunt virtutis.i¶ Etꝓpterea fluoꝛeʒ
ſanguinis cathapl aſmatibappoſita medent᷑

et rei coberenti miſcentur

Capitulum. ccxlvj.
A urus JIſi. Laur a laude dicta ẽ. xñ
2. olim laudea dicebat᷑. Hac em̃ cũ lau
de victoꝝ capita coꝛonabant᷑:eo q; nũ
viriditatem deponat.ſola quoq; arboꝛ hec
vulgo fulminari minime creditur. ¶ Auicen.
Lamrus eſt arboꝛ ca. ⁊ ſic.in.ij.cuius odoꝛ re⸗
dolens. Oritur in locis montuoſis habens ſo

„

lia ſicut mirti: niſi q; maioꝛa ſunt.Et eius ſru⸗
ctus eſt rubeus. vᷣtuſqʒ illius eſt in ſolis ⁊ fru⸗
ctu ipſius O rang eius ſunt ad modum auella
ne pa rne. In ipſa totꝗ eſt caleſactio. Sʒ gra

na eius calidioꝛa ſunt folijs.Coꝛtex vero debi

lioꝛ eſt et minoꝛis caliditatis.Pla.Laurꝰ ca,.
ẽet ſic.Cuiꝰſolia vᷣtutẽ hñt cõſoꝛtaniſrucꝰ
ex aromaticuate diſſoluendi ⁊ 2 ſumendi. o⸗
lia exſiccata in loco vmbꝛoſo ⁊ non ſumoſo ꝑ

annũ in multa cfſicatia ſeruan:᷑ fructꝰ ꝑ duos
annos. ¶ Pala. li. ij. Menſe ſebꝛuario ex bac

cis mirte ⁊ lauri ſeminaria ſunt faciend a.vł ſi

facta fuerint excolenda.¶ Scra.li. aggre. ca.

gara.auc.Dyaſ.Gara.i.laurus:E xco ẽ hños
ſtricta folia.et exco cſi hñs latioꝛa.et cmaſcu
lus.et celefaciunt ⁊ deſiccant caleſactiõecet de
ſiccatione ſoꝛti.Et granũ eiꝰ ẽ ſoꝛiiꝰ.q Pxyaſ.
ca.de Lauro f̃ᷣm tranſlationẽ grecã. aurus
alia eſt latioꝛũ ſolioꝛũ.alia tenuioꝝ.ſed vtreq;
feruentis virtutis ſunt atq; recoꝛpoꝛatiue.q̊ꝝ
elixatura calida ẽ.i¶ Gal.vi.ſim.far.ca.daſne
arboꝛis ſiue launtam ſolia q; fructus ſiccant:
⁊ calcfaciunt vchementer.plus tamẽ fructꝰ q;
folia.Coꝛtex vero radicis minus quidem acex
⁊ calidus.magis aũt amarus:⁊ quid ſtipticita
tis habet.¶ Juueualis.Laurus ẽ arboꝛ cuiꝰ⸗
ſolijs victoꝛes coꝛonant᷑.vnde lauro ꝓpter vi⸗
ctoꝛiã coꝛonatus:dicit᷑ laureatus.⁊ coꝛona q̃
pꝛopter virginitatem mulicres coꝛonantur:
vocatur laurcol.

Operationes

¶ Dxalſ.E lixaturã eius ſi in ſcafio miſſa ſucrit
⁊ deſu ꝑ ſedcat vcſice ⁊ matricis doloꝛẽ cõpeſ⸗
cit. Huius ſolia viridia ſiiptica q̃ tunſa ⁊ cata⸗
plaſmatibo adhibita veſpaꝝ et a um ꝑcuſium
pꝛohibent:⁊ oẽs tumoꝛes ſpargent.
¶ Et ſi ſynapi aut polente miſceant᷑ ⁊ viridia
bibita nauſeã ꝓpuocant.ſtomachuʒ ſubuertüt.
Huius bacea plus ca.eſt q; ſoli.
¶ Et habet virtutẽ ſoꝛiioꝛẽ q tunſa et clectua⸗

m moꝛe melle collecta:tuſſientcs ⁊ ptilicos oꝛ⸗

tonoicos ct toꝛacis rcumatiſmum ſanitati re⸗
ſtituit. cum vino bibita ictibo ſcoꝛpionũ occur

rit:ma culas nigras detergit.

¶ Succus cius ſurditatẽ auriũ manere non

ſinit. ⁊ incõgruos ſonos cũ vino et olcoroſaꝝ

adhibita cõpelſcit.

Acopis ct vnctionibocalidis notabiliter mi

ſcetur.virtutibaetiam dðyaſoꝛeticis n cccſte mi⸗
ſcetur.Coꝛiũ eiuſdẽ arboꝛis tritũ et bibuũ cal
culos frangit.aboꝛſum excludit epaticis obu⸗
lis tribo cũ vino bibitũ pꝛcſiat ceflectũ.
¶ Succus vᷣo radicis cius minus eſt acer:ct
tñ ẽ amarus ⁊ magis ſtipticus ꝓpter qð lapi⸗
des vcſice rumpit.oĩs aũt an boꝛ vires hebet a
criter relaxa ntes ⁊ caleſaciẽtes ⁊ cuaꝑoꝛates.

¶ Hal. Laurꝰ lapides frangit:⁊ epatice ſert. g

bibit? cũ vino ovoꝛilero ipecterki obulox:
iii

Trattatus

HZui. Laurꝰ cõfert doloꝛiba neruoꝛũ om̃ib⸗

3

K

ATinit ſuꝑ moꝛſeam cũ vino. Reſoluit etiã ſo⸗
dam ⁊ facit ad doloꝛes auris frigios
¶ Raſis. J ar.i.laurꝰ.Apoſtemati matricis et
puncture ſcoꝛpionis:ac doloꝛi neruoꝛũ auxili
atur.q totũ ſemen et oleũ auxiliant faſtidiũ tñ
et vomitũ faciũt ¶ Eoꝛtexeius bibitus frangit
lapidam. ”Ml

* 3

Capitulum. texlvij.

laureolã nõ eſſe meʒereon.qꝝ ſq; eroꝛ
Boinoſcitur in ca. coconidion ſuperius

2 Aureola. Abi ſciendum ꝙ aliqͥ puta t

dDe L. Pyaſc. ca. Daſnoides.i:laureola. habet

virgas lõgas duobo cubitis.tenues rectas et

ra.ſemen in medijs folijs hñs.Etidem ſᷣm a⸗

liam tranſiationẽ Daſnoides.i.laureola cubi
ti vnius habet longitudinem.⁊ vᷣgas multas2
nõ fra giles ſed muſcilaginoſas: Jlia ſunt illi
lauro ſumilia ſed mollioꝛa.id eſt flexibilioꝛa et
dDurioꝛa.et nõ frangibilioꝛa guſtu calida exaſ
perantia.loꝛes albos habet.ſemen vᷣo nigꝝ

cũ matinũ erit. Radix eſt illiinutilis Haſcitur

locis montuoſis.Et illud quod deea admini⸗
ſtrat᷑ eit ralar. “

Operationes

. .

¶ Dyaſ. Daſnoides.i.laurcola.folia eis ſicca
⁊ viridia bibi:taflegma ventris deponũt.vo⸗
mitũ puocant.menſtruisimꝑant.Apoflegma
tiſmis maſticata pᷣſtãt auxiliu.ſternutamẽta p
uocant.ſeminis eius grana.x.bibita ventrem
molliunt.¶ Sal.Camedapne.i.laureola.pꝛo
uocat vrinã et menſtrua.Et cõfert diſtillatiõi
vrine ⁊ mingentibo ſangunen
¶ Eaſſius felix.ca.Camedapne.Et eſt diure⸗
tica valde. Jolia eius cathaplaſmatibo adhi⸗
bua doloꝛẽ capitis tollunt.egeſtiones ſtoma⸗

chiimpoſita compeſcunt.

¶ Et toꝛtiones anterioꝛes cũ vino bibita po⸗

tiſſimeqᷓ ſemina habent anterius.poſterioꝛes

vero q̃ ſunt poſterius medicans. Succus ei⸗2
cũ vino bibitus menſtruis imperat.pꝛouocat
vrinã.peſſario adhibitus:hec oĩa facit
¶ MHictualis eſt virtutis cum ſolijs ſuis ſine
floꝛibo incẽdioſe ſe laboꝛantes quidam catha
plaſmauerunt. Que vero dicit Melue. vide
ca.cocognidion ſupꝛa deXk.

Capitulum.axlvnj.

Audanum. Dyal. Eſt enim genus ede
re. quam multi antion vocant. Alij
arbam yrcinam.quia pinguedo eius

adheret garbis yrcoꝛum. frutex eſt ſimilis cy⸗
ſtereon.ſed lõgioꝛa ſolia habet beca integra

.

„*.

₰*

„

*
ℳ .
.₰

+☛w ☛ 5„

BDe Verbis

Et neſcio quã pinguedine: habet ſuper ſolia.
Virtus eſt illi ftiptica in ſolis:et ex ea colligit
laudonum. Huius enim ederefolia vrei capꝛa
rum libenter manducant quã cuʒ depaſccre ce
perint pinguedo illa que ſuper ſolijs erit bar⸗
bis et humeris vrcoꝛum adheret: Et a diligen
tibe ex ipſis collecta et in ſe redacta laudanum
fa ciũt.Alij vero ſuper ramos ipſius ſunes tra
hunt extendentes inter ſe.E tſiquid ex ipſa pi
guedineſuni adheſerit colligunt.Et ſic vtunt
tali diſciplina et manibus ſricata malaxant:et
paſtillos ex ipſa faciunt:quod laudanum vo⸗
cant.Eſt autem vtile quod odoꝛe plenum cſt
et viride:et facile ad malaxanduʒ ⁊ pinguenõ
habens arenam commixtam:et minime fragi
le. et ſimile reſine.Cuius virtus calida eſt ⁊ hu
mida in fine pꝛimi gradus: pꝛope ſecundum.
Subſtantia eius eſt ſubtilis multum. et in ſa⸗
poꝛe eius eſt ſtipticitas pauca.¶ Seerapion.
a.ledent.id eſt laudanũ.Et colligitur exvna
ſpecie ciſſos.et eſt arbuſtum quod aſſimilatur
ciſ ereon.niſi quia folia eius ſunt longioꝛa:et
uigrioꝛa:⁊ habet humiditatẽ que adheret ma⸗
iii tagentis eaminvere.eteſt ſtiptica.⁊ ex hac
pccie accipitur laudanum quodq diſciplina ſu
perioꝛi conſicitur.
Dperationes
¶ Gal.vij.ſim.far.ca.Cithus ſiue ciſtus.id eſt
la ud anum.E ſt autem ſubtilium partiũ in ſub
ſi antia ⁊ calide virtutis ſ̃ᷣm pꝛimum acceſſum
con plete. vt eſt ſecundum:tanget pꝛopterea.vᷣ
tus eius eſt que maturat.aggregat ⁊ ſoꝛtificat
ct ſimiliter dyaſoꝛctice eſi virtutis et digcſtiue
et vltra pꝛedicta habet quandam ſtipticitateʒ
ꝛeuem: pꝛopter quod conſert egritudinibus
matnicis.ct ſoꝛtiſicat eam.

¶ Et facitoꝛiri capillos qui cadunt. pꝛopte⸗
rca qꝛ deſtruit quod eſt in radicibꝰ coꝝ ⁊ hũi⸗

ditatib eoꝛuʒ malis.⁊ ſiringit ſua ſiipticitate
po:os ꝑ quos egrediuntur pili.q ſunt cnim he
paſſiones pꝛopter pꝛauos humoꝛes:viſcoſos

et groſſos:quos inciſiua ⁊ dy aloꝛetica fanma

ca maxime educũt ⁊ euacuãat.ſubtiliũ vero par

tium opoꝛtet eſſevirtutis ca.⁊ nõ multũ ſtipti⸗

ce.Nõ m̃ intantũ ſubtiliũ partiũ ⁊ ſiccantium

vt ſiccent et depaſcẽt cũ hũoꝛibe pᷣter naturam

aceruatie ibi naturalem hamidiatẽq̃ augent
capillos.ita enim non alopicias ſanabũt ma⸗

gis q; caluiciem operabuntur.

—

¶ Necnõ et laudanũ incarnatvlcera difficilis

ↄſolidationis et miſcetur in medicinis ſedanti

bus tuſſim. Et quando bibuur cũ vino veteri

ſtringit ventrem. et lit ex co ſumigiuʒ ad epel

lndu ſecundinam.⁊ poniũ in naſcalbo valen⸗

tibus contra duriciem matricaea.
¶ Paulus capᷣ.de Laudano.Eſt eligendum
quod eſt ponderoſius et nigrum:⁊ qð malaxa
ri poteſt.E t valet etiam ſic electum cõtra cepi⸗
lentiam ſiinungatur ſpina patientis:et valet
ad frigiditatem matriciset ſuffocationẽ:ſi mu
lier et eo recipit fumũ.⁊ ſuper inferioꝛa. Lalet
etiam contra relaxationem dentium: ſilauca⸗
num et maſtix cõficiantur:⁊ circa gingiuas ex
tra et intus ponantur.D
¶ Sera.auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis.capᷣ.ledent
ideſt laudanum.Uirtus laudani eſt ea.molli⸗
ficatiua. aperitiua oꝛiſicioꝛũ venarũ.qñ miſcet᷑
cũ vino et mirra.et cũ oleo mirtino ſuper cica⸗
trices vlccrum melioꝛat aas.
¶ Et qñ mittit in aurẽ cũ vinoqð ðꝛ vdromel

gaut cũ oleo roſaꝝ:curat doloꝛẽ eaxꝝ. et ſit inde

fumigiũ ad expellendum ſecundinam
¶ Et ponitur in confectione naſcalunm vel col
lirrioꝛuʒ matricum.et confert duricicbꝰ earũ:⁊
miſcetur in medicinis ſedantiba doloꝛem.et in
medicinis tuſſis et in vngentis.
¶ Et quando bibitut cumvinoveteri ſtringit
ventrem etpꝛouocat vrinam faciliter.
¶ Auicenna.Aaudanuʒ eſt ſubtile.⁊ eſt in co
pauca ſtipticitas.⁊ eſt maturat iuum humidi⸗
tatum groſſarũ viſcoſoꝛũ quas cũ equalitate

reſoluit in quo eſt virtus attractiua.⁊eſt calefa

ctiuũ.apcritiuum oꝛilicoꝛum venaruʒ.et ingre
ditur in ſcdatione doloꝛ:is.⁊ facit naſci piloe:
inſpiſſat eos et pꝛolongat cos et conſeruat p⸗

pꝛie cum oleo mirtino ⁊ cum vino. et non lacit
hoc nili quia ipſum cſt ſubtile: et pꝛoſundat–̃:
et eſi reſolutiuũ ⁊ mundificat coꝛruꝑptionẽ coꝛ
rodentem carnem.
(¶ Et eſt attractiuũ ⁊ attrahit materiam bonã

ad pilos.verũtamen non videtur conſerrecal⸗

uiciei cum incipit:⁊ caſui piloꝝ cũ apparet cu⸗

tis. ⁊ fluxui capilloꝝ. et non peruenit ad hoc vt
ſanet alopiciam.quoniaʒ materia alopicie nõ

lutionis eius.

¶Et laudanum conſolidat vlcera dure con⸗
ſolidationis.⁊ ſtilatur cum oleo roſarim in

reſoluitur niſi virtusque eſt ſupꝛa virtutẽ reſo

gaurem ⁊ oloꝛoſam.⁊ ingreditur in medicinis

ſode et pulſationis.

¶¶ Et confert tuſſi⁊ reſoluit apoſtemata matri
cis ſuppoſitum nipeſſario.⁊ attra hit fetũ moꝛ

tnum ⁊ ſecundinam ſufſumigatiõe ſacta ex co
in traiectoꝛio.⁊ qñ bibit᷑ cũ vino antiquo:con
ſiringit ventrem:⁊ ꝓuocalvrinam.

8

*

Trattatus

Capitulum. ccxlix.
Atitiua ſᷣm Dyaſcoꝛideʒ in pꝛopꝛio ca
1 p:tulo.tirſulum habet oblongum faſ⸗
Aitat e digiti cauuʒ in ſummo quaſi ra
mulum diffuſum. et folia oblonga fructum in
ſummitate ramoꝛum babens triangulum: et
ſubrotundum in moduʒ capparis.in quo tria
grana continentur ſub membꝛanula que in⸗
tra coꝛticem eſt. S

Pperationes

Dyaſcoꝛides.Granula eius.vij.vel.ix.pota
ta ventrem viſcide purgant.ꝙ ſiaqua frigida
ſuper bibatur coleramrubeamet flegma de⸗
ponunt.

Capitulum. cl

ba omnibus nota et caret ſemine. flo)
res vſui medicine competunt.etodoꝛem ſuauẽ

¶Auendula eſt herba calide et ſicce cõ⸗
. aionig daunus Aavngl ẽ her⸗

cę bonum habent non babeot ſuceum niſival

de parum. Radix non compeut vlui medicine

2 u

Hprerationes

¶ Uirtus ei⸗ eſt que reſoluit et foꝛtificat.Cõ⸗
tra ſincopim et cardiacam paſſionẽ ex frigida
cauſa fiat decoctio eius in vino odoꝛifero:ad
dita aqua roſarum et detur patienti.

Lauenula eſt pᷣſtans ſomnũ:et ſedat ſodã

qñ emplaſtrũ cũ ea fit ſuper frontem.
¶Adqua decoctionis eius potata nefreticis
epilenticis:et apopleticis cõfert.lauendula mi
ſcetur diuerſis antidotis et miris et varijs o⸗

doꝛibus grate miſcetur.

¶ Item odoꝛ eius grauat caput et facit ſom⸗
nũ.Et qñ bibit᷑ decoctio eius eſt conueniẽs illi

cuius cerebꝛum infirmatur.
¶ Aqua eiuse floꝛiba diſtillata valet ad appo

plexiam. Emplaſtrum ex eo factum cũ oʒimo
vglet puncture ſcoꝛpionis.

¶ Id pꝛeſeruandam apoplexiam. Re.floꝛem
lauendule.ʒ.ij.cinamomi.ſpice.croci.ligni alo
es.maſticis.nuciſinuſcate.garioſili.calami.a⸗
romatici.ʒin ʒiberis.roſarũ macꝭ.cardamomi

— —

Ach1
ſida
gonad

uſodi

Kttiis
hn
ans

tn
gis

Achr⸗
ſon

defon
gin⸗
Aunis
nmnt

De Herbis

an. .. buleant cũ aqua roſarũ in vna fiola vi⸗
trea in cine calido:poſtea coletur:et paulatim

cum coclari potui pꝛopinetur.

Capitulum. cchj.
Euiſticũ.Platearius.Leuiſticum eſt
A ana omnibus nota.calida et ſicca in
Ijj.gradu.Cuius ſemen ſili appellatur

Et in medicinis ſemen ponit᷑ Clirtutẽ habet

diureticã.virtuteʒ q; aperiendi et extenuandi.

EZonſtantinus in li.graduũ. ¶euiſticum
eſt in tertio gradu calidũ ⁊ ſiccũ. S emen autẽ

et radix in medicinis ponitur.

OPbprrationes

¶ Plate.Uinũ vel etiã aqua decoctionis eins

valet contra opilationẽ ſplenis et epatis:⁊ cõ⸗
tra ventoſitatẽ.⁊ ↄtra doloꝛẽ ſtomachi ⁊ inte

ſtinorũ ex ventoſitate.Puluis etiã eius cũ pul⸗

uere cinamomi datus valet ad pᷣdicta.
Kõſtantinꝰ vbi ſupꝛa.Cibum digerit:opi⸗
lationẽ epatis aperit.de frigido humoꝛe dolo
rem mitigat.
¶ S tomachi ventoſitatẽ ⁊ inflationẽ rugitũ
⁊ intoꝛſionẽ diſſoluit. Mẽſtrua et vrinã pꝛo⸗

uocat. Etiã illa vᷣba ſ̃ᷣm Cõſtantinũ habent᷑

in libꝛo de ſimplici medicina almageſti.

Ca.pitulum. cclij
Euiſticũ ſilueſtre.Dyaſ.ca.haſpius
ſim tranſiationẽ grecã.Thaſpiũ.i. e
uiſticũ ſilueſtre.naſcit in tumulis et in
vijs ⁊ ſuꝑ tegulas:herba ẽ minuta.⁊ folia hñs
anguſta duobo digitis lõga.⁊ in ſummo diui
ſa et pinguia.vᷣgã in medio pferens duoꝝ palꝰ-
moꝛũ cũ paucis ramulis.in quibefert ſemen la
tum ſimile cartamo:et obrotundnm et veluti

conquaſſatum. vnde et nomen ſumpſit.floꝛeʒ
habet ſubalbidum.

Dperationes

¶ Pyaſcoꝛides.Uirtus eſt ei termãtica.⁊ po⸗
tiſſime ſemini eius potui datum in acceptabili
quantitate per ſuperioꝛa atq; inſerioꝛa.purga
tionem facit vehementer.
¶ Sciaticis ꝑ criſtere adhibitũ medet᷑.bibitũ
menſtruis imperat.aboꝛſum facit.

¶ Balienus.vi.ſim. far. Taſapis ſm tranſſati

onẽ grecam.E ſt autem leuiſticũ ſilueſtre cuiꝰ
ſemen acris virtutis eſt.qꝛ apoſtemata rũpit.
¶ Et per anum impoſitum ſciaticis cõuenit.
E ſt aũt et alterũ purgatiuũ ſuper ⁊ ſubtus col
liricoꝛũ bibitũ inoxifabi multitudine.

8

5

Tractatus

Ta

SESnticula aque vel lentigo aque.Se⸗
rapion.li.aggre.ca. gabaleb.ideſt:len⸗
Sticula aque. ex ea eſt marina. et ex eaẽ
aque dulcis.ſed illa que eſt aque dulcis eſt lẽ⸗
ticula quereperitur ſuper aquas erectahabẽs
coꝛticẽ viridem.et eſt rotunda ſicut lenticula:
ſimilis eſt ei in figura ſua.Et reperit᷑ in lapidi⸗

bus ſuper aquã erecta:natans ſuper faciem a⸗

que. B al. v iij ſim fa P. (9 facus. ideſt lenticula ad mollifican dũ nõ ni greſe cũt. Bal.vij.ſim.far 5

ca.de lentibus ſm tranſlationẽ grrcã inquit.

aquatica humide et frigidecomplexionis in ſe
cundo gradu exiſtens ſ̃ᷣm vtrũqʒ.¶ Paulus

ca. Stratiotis.Et ẽ berba que naſciturin ſu⸗

ficie aque ſineradice cũ folijs ſimilibsſemper
viue:Eſt autem virtutis redarguentis ac reꝑ
moꝛdentis. Dyal.ca.lenticula aque.Lenticu⸗

la coloꝛem viridem habens:virrꝰ eſt ei frigida

Operationes

Halienus. Lenticula aque habet quid ſtip
ticitatis ꝓpter quod vulnera poteſt conſolida

*

re. et vlceribus eſt vtilis.quidã aũt eo ad emoꝛ

roſa gias vtuntur et adfiſtulas.

¶ Paulus. Potui datavalet ad fluoꝛẽ ſangui
nis ex renibus.et cum aceto contrita. atq; vt

cathaplaſma adhibita. 2
¶ Diaſcoꝛides.Omnestumoꝛes ſpargit. Ig
nem ſacrum extinguit:podagricis neceſſe mi
ſcetur.medicaminibo ſola.et cum polenta ap⸗

ponitur infantibus.

Capitulum. cliiij.

itulum. ccliſfſ.

ns. S era. li. aggre.c. zedens. aucto.
Dvxaſ.melioꝛes ex lẽtibo ſunt ille q̃ velo
cius maturant᷑.⁊ qũ infundunt in aq̃

Zentes ſtipticant nõ ſoꝛtiter.in mediocali.et
fri.ↄſiſtũt.ſiccant aũt in ſecundo gradu.

Dperationes
¶ Gal.eodẽ li.et ca.ᷣm tranflationẽ arabica,.
Sapoꝛ ean elt ſtiptieus ſtipticitatepauca.vir
tus lẽtis pma ẽ media inter ca.⁊ fri.⁊exiccat in
ij.gra.Et ipſa ſtringi ventrẽ qñ coqui bis et
pꝛoijcit᷑ aq̃ pma.et aqua inq̃ coquũt᷑ laxat vẽ⸗
trẽ.i¶ Et dixit ypa.vi.epidimiarũ eſt tꝑata

in ca.⁊ fri.⁊ declinat ad caloꝛẽ parũper.Et ſiꝰ

gnũ in hoc eſt ꝙ nõ apparet ꝑ eã qũ comedit᷑.
qut qñ moꝛat᷑ in ſtomacho aut qñ deſcendit a
ventre in frigidatio coꝛpoꝛi.⁊ ẽcõpoſita ex ſub
ſtantia q̃ ſtringit ventrẽ qñ coquit᷑ bis ⁊ ꝓijci⸗

tur aqua pꝛima.⁊ aqua in qua coquunt᷑ laxat

ventrem. ¶ Idem auc.Dyaſ. Quãdo comedi

tur ex ea aſſidue facit obſcuritatem viſus.⁊ eſt
dure digeſtionis malo ſtomacho:cet accidunt
ex eſu eius ſomnia mala.et eſt mala nernis et
pulmoni. ¶ Et idem Sera auctoꝛitate Me⸗

ſarugie.E xcoꝛticate ex his ſunt frigide:groſſe

ſtringũt vẽtrẽ et vrinã:cet ingroſſant ſanguinẽ

= — — S=
– =: =

Nir
Nin
e
re

Ct⸗
a
ſub.
ic⸗
4
ni
ſunt
gisd

n
⸗

n 5

E

„⅜

in venis:⁊ nõ ſinunt eũ currere.i Etidem au
ctoꝛitate Meſuay. Lens ipa eſt frigida ⁊ ſic⸗
ca in pꝛimo gradu.et coꝛtex eius eſt calida et
ſicca in pꝛimo gradu. Et de pꝛopꝛietate eius
eſt minuere vꝛinam:et menſtrua pꝛoptercius
ſanguinis ingroſſationem.

Capitulum.cclv.

Iliu. Ambꝛoſius. Conſiderate lilia a
gri.qᷓʒtus ſit candoꝛ in folije:ipſaq; fſo
lia ſtipata quõ ab ymo ad ſummũ aſ⸗
ſurgere videant᷑:vt expꝛimãt ſoꝛmã ciphi.⁊ vt
auri ſpecies q̃dã intus effulgeat. q̃ cũ vallo in
ciranmitu floꝛie obſepta iniurie nulle pateat.
S i qͥs hũc floꝛẽ decerpat:⁊ ĩ folia ſua ſoluat
q̃ tãta eſtt manꝰartiſicis q̃ lilijs ſpeciẽ refoꝛma
re valeat.i¶ Gloſa.ſuꝑ Lucã li.xij.Lilia non
ſiluis ſed ĩ hoꝛtis nalcunt᷑:nec vllũ a gricularũ
cultũ reqͥrũt ſicut ceterifructꝰ.ſicut ſcrniprũ eſt:
Cõſiderate ulia agri quõ creſcũt:neq; labo⸗

rãt neq; nent. HNõ laboꝛãt coloꝛibo odoꝛãdo.

neq; nent ſibi indumẽta faciẽdo. ¶ Palladiꝰ
lib.in. In febꝛuario mſe lilioꝝ bulbos pone⸗
mus.vel lilia ante habita ſaniemꝰſumma vili
gentia ne oculos circa radicẽ naſcẽtes ⁊ mino
res bulbulos ſautiemus.Qui a mf̃e ſubtra⸗

cci atq; in aliag digeſii oꝛdies noua lilieta foꝛ

wabũt.i Dyalſ.ca.de lilio.Liliũ hec eſt leci

De Herbis

na quã multi in coꝛonã ponũt.Et eſt oĩba no⸗
tũ:cuiꝰfloꝛes albi ſũt ſatis.Eſt auũt alið genꝰ
lilij qð vocat⁊᷑ yris ylirica.ſolia hʒſiluio ſilia vł
gladiolo:ſed maioꝛa ⁊ vaſtioꝛa.floꝛes hadet
et ſuꝑioꝛes inclinatos ſibijnuicẽ diuerſis co⸗
loꝛibo albo.ſ.et mellino aut purpureo aut ve⸗
necino. Radices ſũt ſibi dure ⁊ curue ⁊ odoꝛe
bono plene.He radices colligẽde ſũt ⁊ filo in⸗
ſerende.et ſic in vmbꝛa pendẽtes ſiccande ſũt
dura:⁊ bꝛeuis:⁊ coloꝛis rufi:⁊ odoꝛis boni.eli
genda elt in gultu calidioꝛ.i¶ Serapion li⸗
bꝛo aggregatoꝛis ca. Anſea:ideſt lilium.Eſt
enim calide ⁊ ſicce complexionis in ſecundo.
Ex eo elt domelticum et ſilueſtre. Sed ſilue⸗
ſtris ſunt ſpecies:et nominatur vna arſeme⸗
tim:id eit celeite.et eſt album:quod eſt notum
De ulo in pꝛeſenti ca.dicemus.

DOperationes

¶ Auicẽna.Liliũ albũ oꝛtulanũ calidũ et ſic⸗

cũ in ſcdᷣo.In ipᷣa eſt terreitas ſubtilis acqui
rens amaritudinẽ.et aqueitas ita eq̃lis cõple
xionis.Cofert pãno et lentigĩbꝰ ꝓpꝛĩeq; radix
eius.et mũdat faciẽ ac remouet eiꝰ cõtractio⸗
nẽ.valet inciſiõibo neruoꝝ et ſpleni.ſed maluʒ
elt ſtomacho.ꝓpꝛieq; oleũ ciꝰ.qð eſt reſolani⸗

uum: aperitiuu:lenitiuũ duriciei matrids bibi

tum et inũctũ.i¶ Jdẽ radix eiꝰ confert aduſti⸗
oni aque calide.qm̃ exſiccatiua eſt mollitiua ⁊
abſterſiua:cũ equalitate cõſolidat.Ex deco⸗
ctiõe q̊ʒ ipſius radicis fit oꝛis collutio ad do⸗
loꝛem dentiũ.⁊: ꝓpꝛie illius quod ſilueſire eſt.
¶ Jdẽ.Liliũ ↄtert puncture vermiũ veneno⸗
ſoꝛum:pꝛopꝛieq; ſcoꝛpiõis.Oleum q̊ eius eſt
tvyriaca coꝛiandri ⁊ fungoꝝ. Emplaſtrũ ex ſo⸗
lijs cũ vino factũ ſuꝑ heriſipilã cofert valde.
¶ Plinili.xxi.Liliu roſe n obilitate ꝓprimũẽ
quadã cognatiõe vnguẽti:oleiq; qðlilion ap
pellatur. Hulla floꝛum excelſitas.maioꝛ. In⸗
terdum cubitoꝛũ trium longitudo. Alba lilia
omnibo eiſdem modis ſerunt᷑ quib ⁊ roſa. Ni
hilq; fecundius:vna radice quinq̃gentos ſe⸗
pebulbos emittente.¶ Sera. Cõuenit com
buſtioni ignis qñ aſſat᷑et terit cũ oleo roſaꝝ.
et ponit᷑ ſuꝑ locũ cõbuſtiõis et dimittiĩ donec
curet᷑.qm̃ cõbuſtiões egent medicina q̃ deſic⸗
cat et abſtergit cũ temperamẽto.i¶ Et eſtbo⸗
nũ ad incarnandũ omnia vlcera:et mollit du
ricies matricis. Jolia eius incarnãt et abſter⸗
gunt abſterſione debilioꝛi qᷓ;radix.Et quãdo
coquuntet ponunt᷑ ſuper combuſtionẽ ignis.
aut ſupꝛa quodcũq; vulnus faciunt incarna⸗
ri vlcerationẽ eoꝛum.i¶ Et ſunt quidam qui
infundunt floꝛes eius in aceto.et vtuntur eis
incarnandum vulnera: et contunditur flos

4

Trattatus

eins et expꝛimitur ſuccus eius et coquitur in
aceto ⁊ melle.ita q; ex ſucco ſit qnqͥes pluſq;
acetũ ⁊ mel.iE.t eſt medicina ↄueniẽs ad om
ne qð eget exſiccatõe ſine moꝛdicatõe ſicut ſũt
valnera magna: ꝓpꝛie q̃ fiunt in capitibomu⸗
ſculoꝝ ⁊ ad vlcera oĩa ꝗᷓ ſuni difſicilis incar⸗
natiõis.i¶ Sed alcerisſpeciei lilij q̃ diet᷑ yris
et eſt liliü agreſie keᷣm eũdẽ autore Bal⸗ Sub⸗
ſtãtia eſt ſubtilis ⁊ mundificat ⁊ maturat.Et

cõuenit ſpeciebo tuſſis:⁊ facit aſcendere ſoea

tum a pectoꝛe:⁊ curat toꝛtiões venttis ⁊ vlce⸗
ra ſoꝛdida.⁊ qñ bibitur cum melle ⁊ aqua cali
da laxat ventrem. ¶ Dyaſcoꝛides. Noꝛes lilij
domeſtiei poſſunt emollire duricies neruoꝛũ.

Folia eius cocta ⁊ unpoſita ad cõbuſta ꝓfici⸗

unt loca.Uexatiões ſerpentum curant.Suc
cus eius melli admixtus ac decoctus in vaſcu
lo nouo:vlcera vetera medet᷑.¶ Galienꝰſepti⸗
mo ſimpliciũ farmacoꝝ capᷣ.de lilio. YFlos lilij

Domeſtici cõplexiõe mixtus eſt ſubniliũ partiũ
quadã ex terreſin ſubſtantia. Uñ babet et eaʒ

que in guſtu amaritudinẽ ⁊ ex quadã aquoſa
eucrita.¶ Undeoleum qð ex eo eſt pi 2

nibus coꝛdis ait: confoꝛtat coꝛꝛ.

cucrita. Cnde tpigmentũ
in moꝛdacis ⁊ dyaſoꝛetice ⁊ mollitiue eſt vir⸗
tutis.ex qͥb duriciebus que inmatricibo aptiſ
ſimũ c.radix aũt et folia per ſe trita ſiccãt ⁊ ab
ſtergũt et dyaſoꝛãt moderate.¶ Auicẽ.de vi

eſt berba habẽs floꝛes bene redolẽtees.

4

folia ciꝰ plãtagini maioꝛi ſimiia. NHec

folia nec radix vſui medicine cõpetit: ſed floo

rres virtutẽ hñt cõfoꝛtandi et reſoluendi.

OPHperrationegs.
·Sli. Re.floꝛes lilioꝝ ↄualliũ lib.o.ponant᷑ ĩ
vino optimo mẽſurã vnã ſiet ĩ infuſiõe ꝑ men
ſan. deinde diſtillet᷑ vinũ iſtud ꝑ alembicũ. ũ
iſta aqᷓ diſtillata ſume. .ij. aqᷓ lauẽdule. .i. 59
na piperis ro .ſ.miſceant᷑e iſta ſume in ſe⸗
ptimana.ʒ.p.ieiuno ſtomacho.⁊iſia ſeptima⸗
na nõ hẽbis apoplexiã neq; lij argiã.i¶ Idem
Cũ iſta aq etiam Laan ue eflnpoꝛa minne
fluxũ catarralẽ:⁊ ſedat ſodã. Iſta aqᷓ etiã cus
rat colicã paſſionẽ potatũ:⁊ cõſoꝛtat coꝛ

Capitulum. tclvuij.
QAlialis.ãde.ca.xxxvi.Lilialis eſt q
. ads herba hñs ſolia ſiẽ rubea timtoꝛũ
niſi qꝛ ſut minoꝛa:⁊ vt cũq; aſpera.⸗

pãdẽs ſe ꝑ terrã.ſiẽ berba gqnoꝝ vel ruba.aius

ſlos ẽ paruꝰſic flos ſolatri hñs recte figurã liꝰ
lij domeſiici.i¶ Auic.li.q.ca.alguaſcẽ.v: alu⸗
ſeu. i. herba lilialis.⁊ ẽ herba cuiꝰ flos eſt ſilis
lilio:t ꝓyter hoc vꝛ lilialiecꝛ eſt ca.ꝛ ſic. in. i. J.

hetf

3
ſſc⸗
tmna

iut
c

.
isckti
lineton
n
ſe
decli⸗

CG

den

De. Herbis

Pperationes.

¶ Idem. Lilialis deſiccat cum equalitate et

abitergu: ⁊ confert panaricio: et reſoluit totũ
illud cum equalitate. *

¶ Halien? ſexto de ſimplicimedicina. capitlo

aliſſum.Aliiſum ſiue amploſilõ.dicta eſt qui⸗
dem aliſſum:id eſt lilialis herba.qꝛ mirabiliter
ↄfert moꝛſui a cane rabido:ĩmo ⁊ iam occupa
to rabie ꝓpinata ſepe ſola ſanauit.
¶ Si as aũt vtatur in pluribo cognoſcet q
dyaloꝛeticũ eſt mediocriter:⁊ ſiccatiuũ cũ eo

quid aliqͥd abſterſiõis habet. Hinc aũt aluos

et eſilinas mundiſicat.
¶ Plinius caplo Aliſon:id eſt lilialis ſilis eſt
rubee tincto:⁊ nõ diſtat ab ipſa niſi quia ipſa
rami et ſolia ſunt minoꝛa.

Capitulum. cclvuij.

Jquiricia. Lheodoꝛꝰpꝛiſcianꝰ. Li⸗
quiricia eſt eligẽda nõ multum groſſa
Bnec nimis tenuis q in terra crocea ſit.
que etiã cũ frangit᷑ leuis eit et interiꝰ ſubalbi⸗
da:ſed nigra velviridis abijcienda eſt. ſucc⸗
eius foꝛtioꝛis efficacie eſt qui efficit ſic.Cũ vi⸗
ridis eſtradix:cõcutũ bene:⁊ in aqua decoòᷣt᷑
vſq; ad ↄſumptionẽ poſtea expꝛimit᷑ ⁊deſicca
4

tur in ſole.⁊ in rotunda coꝛpuſ cula bm foꝛmã

vaſculoꝝ foꝛmat᷑.Alij ſophiſticãt hoc modo

et addunt mel ⁊ faciunt vt diximus.¶ Srra⸗

pion auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis capitlo ſtie:id

eſt liquiricia.⁊ eſt arbuſtũ habens ramos lon

gos duobus bꝛachijs. habet folia ſilia folj s

arboꝛis maſticis.et ſuꝑ folia eſt bumiditas

que adheret manui.⁊ fos ei ſimilis eſt herbe

floꝛe dictebꝛachion.eſtꝛ purpurei coloꝛis.Et
ſemen eius eſt in magnitudine ſeminis arbo⸗
ris dicte kalatabas. verũ eſt aſperiꝰeo:ꝛ habʒ
radices longas in coloꝛe ſuo ſilis ligno quod

noiĩatur in oꝛiente buſſum.aut ſicut radix gen

tiane:⁊ eſt in eo ſtipticitas cũ dulcedine:⁊ ex⸗
pꝛimit᷑ inde ſuccus. Dyaſco.ca.Glicoꝛiʒa.
Et eſt que naſciturin capadocia aut ĩ ponto.
Frutex eſt habẽs virgas longas duoꝝ cubito
rum in quibo ſolia ſunt ſpifſa et ſimilia lẽtiſco:
ſed pinguia ⁊ glutinoſa.ſloꝛem pꝛofert iacin⸗

cio ſimilẽ.ſemẽ habet ſimile platani⁊ aſperuʒ:

quod ſemen eſt latum:ſed rufum et oblongũ.
ſunt illi radices buſſei coloꝛis ⁊ longe ſicut gẽ
ti ane conſtrice ⁊ dulces que exſiccant᷑ vt liaũ
¶ Pliniꝰca.deliquiricia.Glicoꝛiʒa herba eſt

que naſcit᷑ in campis.guſiu dulcis ⁊ cũ dulce⸗

dine abũdante:de qua ſuccus extrahit᷑:: medi
coꝝ vſui ſeruat᷑.i¶ aſſius felix cap.Nlicoꝛiʒa
grece ex eo dicta ꝙ dulcẽ radicẽ hʒ Glien cm̃

grece dulce dicit᷑.¶ Galienꝰ.vij.lim.far.cap.

de liquiricia. Haius iunamẽtũ qð in liquiri
cia eit:eſt in ſucco eiꝰ radicis.⁊ ſubſtãtia eius
en ꝓpinqua ſubſtãtie nii coꝛꝑis.⁊ valde ſimi⸗
us eii ei. Sapoꝛ eius radicis eſi dulcis cũ ſii
pticitate pauca.irtus eius frigidioꝛ eſt com
pleciõe hoĩs:⁊ eſt tepide caliditatis.⁊ ideo eſt
ꝛope cõpletionem equalem.et eſt humidatẽ⸗
perate humiditatis.

Hyoberationes

qCirca bʒ relaxites ci vulcedine er humidi; A

tate.vnde ⁊ ſitim ſedat:⁊ renũ ⁊ veſice mitigat
doloꝛem:⁊ puocat vꝛinã et menſttun.

¶ Et omnẽ tumoꝛẽ tunſa ⁊ impoſita placat.

ſuccus ipſe alpꝛedinẽ arteriaꝝ diſlenit.et non

bioſa m veſicam.qui ſuccus diu ſub lingua re⸗

faciunt puluerẽ liquiricie et coquunt in aqua

ſolam tracheam arteriã lanat: ſed etiam ſcaos

tẽtus glutiri dʒ.qꝛ eſtuationẽ ſtomachi tollt:

⁊ tumoꝛẽ ſtomachi ⁊ epat ꝭ tollit ac ccpeſcit.·

¶ Radix veſice ⁊ renum vulnerationem curat E

ce elixatura radicĩ ola iſta facere nouit.Ipſq
radix in puluerem redacta et impoſita pten⸗
gia detergit. ¶ Halienus. Blicornʒa aſperi⸗
q i

bibita cum dulcoꝛe ſitim pꝛohibet: vulnerid·
vtilis eſt. radices ipſe maſticate ſunt ſtomatꝰ⸗

„

D

Trattatus

tas eſt remouere:nõ ſolũ in arteria ſed in ſca⸗
biola veſica ꝓpter mediocnitatẽ cõplexionis.
¶ Theodoꝛus pꝛiſcianꝰ. Ualet ↄtra oĩa vi⸗
nia pectoꝛis decocſio eoꝝ in aqua: et in pleu⸗
reſi:et peripleumonia.aqua decoctionis eius
valet ↄtra tuſim.¶¶ Ad idẽ valet electuarium
factum ex ſucco liquiricie et melle.Liquiricia
maſticata et ſub lin gua retenta ſi:im et aſpe⸗
ritatem ſtomachi ei gutturis mitigat.

—.—

Capitulum. tclix.

multũ naſcit᷑ in liguris puincia.vnde
Bet nomẽ accepit.naſcit et in montevi
cino alpibo:ſed ciues panacem illum vocant:
ideo qꝛ radix eius alba eſt et odoꝛata ſimui pa
naci:cui virtus vna eſt cũ panacis vᷣtute. Ha
ſcit in locis altis et aſperis et vmbꝛoſis.virgã
habet longã et nodoſam ſimilẽ aneto. In qᷓ
irga ſolia ſunt ſimilia melliloto. Sed molli

oꝛa et odoꝛata:que folia in cucumere tenuiſti⸗

ma ſunt et diuiſa.In virge ſumitate caput ẽ
vmbꝛaculoſum. Ubi ſemen oſtendit.qð ſemẽ

nigrumeſt et oblongum ſicut feniculi gultu

viſcidum et odoꝛatum aromaticpum.
BPoprrationes.

ℳ₰

Dxyaſcoꝛidee. Uirtus eſt mictualis. Radix
eiꝰ alba eſi ſuniis panaci cracleontico ⁊ odo⸗

rata.Uirtus eſt radici ⁊ ſemini aius calida et

ſtiptica doloꝛibo oĩb intraneoꝝ occurrit. In

flaãmationẽ ſtomachi loluit.¶ Ictibo venena
tis opitulaĩ:vꝛinã puocat:mẽiiruis imperat

ſi bib at.anticotiſq; colicis ꝓſunt aut miſcet᷑.

¶Radicx eius tunſa et ſuꝓpoſita idẽ pꝛeliatra

A

.

dix aus et ſemè oxipoꝛijs neceſſe miſcet confe

cctionibo ctiã digeſtibilibo vtiliier adhibet: da
euſiomaca eſt.vnde multi cucs ipſius pꝛouin

cie co ꝓ pipere vtunt ↄdituris miſcentes:

¶ Et młti ſemẽ ſiſclei ⁊ ſe iuniculi addũt ilu. q

dam dicunt eſt leuiſtic led lallo.

—–
E E

Jatici im Daſco ca. Aiguſticl

Capitulum. cclx.

QTBZwmon. Pan. capi. ccccxiu. Limã ſmn
Cctus pulchꝛi odoꝛatus: plenue ſucco
aacetoſo valde apto ſaſſamẽtis.Et ipᷣe
etiã comeditur ſale cõditus.nuſq; memimi me

de ipᷣo legiſſe apud autoꝛẽ autenticũmiſi aröᷣ

Auicennã in quarto canone de cura ſebꝛiuʒ

acutarum in generali.xbi iubet dati aquaem

acctoſitatiæ.limonis ſalliti.

5

Iriftu
r ſico
minine
nlig
ra ſchen
iaen

Inaris. Dandecta. ca. Dix. Linaria
eſt berba ſilis eſulevlłlino: ꝓr qo vo⸗
catur.⁊ differt ab eſula.qm̃ eſula lacte

ſcit. linaria vᷣo nõ. Und vᷣſus. Eſula lacteſcit
ſine lacte linaria creſcit. ¶ Operationes.

¶ Succus eius valet cõtra herilipilas inun⸗
ctus.⁊ ann ſucco pimpinelle mixtꝰ.( Et ipſa
ſola valet ad cancrũ trita et impoſita.ad boc
ſimiliter ſuccus eius voale.

De Herbis
Capitulum. cclxij.

BZnũ. Iſio. Linũ extreniteni ſpẽ oif
nomẽ ſupſit a greco.vel qð leue ſit ac
molle. Biſſũ aũt eſt gen? qddã lini ni⸗

miũ cãdidi ac nobiliſſimi qð greee papatẽ vo⸗

cat.¶ Pall. Infe. meſe aliqui ſamẽ lim leto ſo
lo ſpargũt.⁊ lina ↄſequũt exilia.¶ Idẽ lib.xi.
In mẽſe octobꝛi ſemẽ lini ſeri põt ſi placuerit.
qð tñ ꝓ ſui malicia ſerẽdũ nõ eſt.qꝛ terre vber

exhaurit. ſz ſi velis loco pinguiſſimo ⁊ modictde

hũido ſererepoterꝭ.aliqͥ macro ſolo ſpiſſum ſe
rentes:ſi aſſequunt᷑ vt linũ ſubiilenaſcat᷑.

Operationes.

¶ Sera. li. ag. au. Gał.Clirtꝰ ceiꝰ ẽ q̃ ſubtiliat

⁊ puocat vꝛinã ⁊ mẽſtrua.⁊ q bibitw᷑ aut ſit cũ
eo ẽplaſtꝝ ↄfert apᷣatiboepat ⁊ oꝛiſicio ſtoma
chi ⁊ ipi ſtõacho. Sʒ radicꝭ eiꝰſtipticitas eſt
ãplioꝛ ſtipticitate flori.⁊ cahditas eiꝰ eſt mioꝛ
calidit ate ipᷣiꝰ.⁊ ꝓpt᷑ eiꝰſtipticitatem acqͥrit qd
admiſcet᷑ cũ medicinis q̃ admiſtrant᷑ ad ſputũ
ſanguĩs. ¶ Sera.au. Dyaſ.Flos eiꝰ eſt ſuipti
cus ſtipticitate pauca calefactiuꝰ:maturatiuꝰ
⁊ eſt ca.q̃ſi i.igra.⁊ eſt mediũ ĩhu.⁊ ſic.Et.ij.
eius vt eſt q mollificatiuũ. ¶ Ser .li. ag. (9.
bararichichene.i.hinũ ẽ molliſicatiuũ ſed atiuũ
doloꝝ.⁊ ↄſert egriudibo interioꝛibo:niſi qꝛ eſt
minus ĩ̊ q; camomilla.⁊ ẽ mediũ inter laxati
uũ ⁊ ſtipticu:⁊ admiſce ĩe paꝝ vᷣtut puoca
tiue vꝛine.et h̊ qdẽa pparet in eo manifeſie añ
comedit᷑ aatũ.et tũc ẽ magꝭ ↄueniẽs ad ſuin
gẽdũ vetrẽ.i Et dixit ĩli.de ↄſeruatiõeſanita
tis ꝙ qñ ſemẽ lini decoqui i aq̃:cidecoctio ẽ
infrigidatiua.¶ Et idẽ au. Dyaſ.irt ſemis
lini ẽ ſilis vᷣtuti ſemĩis fenugreci.⁊ qñ admiſcet᷑
cũ aq̃ melle ⁊ oleo ⁊ cõſicit᷑: reloluit apᷣata ca.
⁊ mollilicat ea ſiue ſint imerius ſiue exterius.
et qñ fit ex eo emplaſtꝝ cũ ficubet nitro velet
pannũ ⁊ pultulas albas faciei.i.papulas ſᷣm

trãſla.no.¶ Dyaſ. Et qñ ↄticit᷑ cũ aq̃ reſoluit

apᷣata q ſũt in radice auris:⁊ apᷣata dura.Et
qn coqt᷑f e vino eradicat ſoꝛmicã ⁊ ſpecies vl⸗
cen q dicunt faui.⁊ q miſcec cũ melle⁊ pipere
et vtũ qs eo mouet coitũ.⁊ qñ miſcet᷑ cum na
ſturtio qntitate eqli cõfert ſciſſunis vnguiũet
eoꝝ excoꝛiatioi.¶ Et fit cũ decoctiõe eius cri⸗
ſtere ad moꝛdicationẽ inteſtinoꝝ ⁊ matricis.⁊?⁊

mollit ventrẽ qũ młieres ſedẽt in decoctiõe eiꝰ

ert apᷣatiba matricꝭ ſicut fenugrecũ.i¶ Pau
lus.ca.de lino.Linũ qñ cõbuni.Jumꝰ eins ẽ
ſubtił.et cõfert coꝛiʒe et ſuffocatiõi matrnicis.
¶ Aui.li.ij. ca. ð ſemie lini. Clirt? eſt ei ꝓpxima
vᷣtuti fenugreci ĩ.i.ca.cõmẽſuratũ in hüiditate

⁊liccitate.Et ðꝛ qdẽ ꝙ decoctio lini at veco

—

XTrattatus

ctio recẽtis ciꝰ.¶ In ipᷣa cm eſt hũiditas ſuꝑ⸗
flua: ⁊ maturatiuũ et abſtergit et inflat ꝓptęæ
hũuũidit atẽ ſuã ſuꝑfluã:ita q; illud qð ex eo ſri⸗
ũ eſt. B agit cũ ſtipticitate qͥ in frixo maniſeſte
cõmẽſurata:et in nõ frixo maniteſte permixta
cũ leniſicatiõe.⁊ eſt ſedatiuũ doloꝝ minꝰqᷓ; ca
momilla.⁊ ex ipᷣo fit emplaſtꝝ cũ nitro ⁊ bolo:
ex lenit pãnũ:⁊ ↄfert ciõi vnguiũ ⁊ ſciſſurꝛet
fracturꝭ eoꝝ.i¶Et qñ ꝑmiſcet᷑ cũ eq̃li meſura
naſturcij ⁊ cõficit᷑ cũ melle:lenit apoſtemata
ca.exterioꝛa ⁊ interioꝛa.i¶ Et apoſtema qð ẽ
poſt aures cũ aq cineris: Hpora n ra:et phi⸗
mu. ?/ ionẽ vnguiũ.cũ permi⸗
ſcetur cũ cera ⁊ melle.i¶ Et eius ſuffumigatio
cõfert coꝛiʒe.⁊ ſitᷣ ſumigatio ipᷣius lini contert
tuſſi flegmatice.⁊ pꝛie qð eſt ex eo aſſati.

bet ſpalmũ.⁊ ꝓpꝛie ↄctionẽ vn.

Ingua auis. Pla.Lingua auis ẽ ar

ſut racemi ⁊ palmites qͥ diuidunt᷑ in cherarnꝰ

ſiles folijs oliuaꝝmiſi qꝛ ſũt minoꝛa ſatis:⁊ i⸗

tra quãlibet cherarnꝰ eſt medulla ſilis lingue

auis exccriꝰrubea et interiꝰ alba declinãspau

alijs. valet ſili cõtra ſiccitatẽ pectoꝛis.

boꝛ ⁊ hʒ folia ꝑua ⁊ acuta.ligue auis
foꝛmia:⁊ ẽ in.i.ã.ca.⁊ hu.¶ Sejr. li.
gg. ca. liſen haſaſir.i.lingua auis.Et ẽarboꝛ
ſilis arboꝛi dirdar:niſi qꝛ foliũ eiꝰ eſt lõgũ ſile
folio amigdali.et fructꝰ eiꝰ qͥ ðꝛ lingua canis

——

lulũ ad citrinitatẽ.ſ. apoꝛ eius eſt acutꝰ: moꝛdi

catiuus cũ pauca amaritudie.Et qͥ ponit ciꝰ

vᷣtutẽ ca.in fine.ij.nõ elongat᷑ a venitate:⁊ con

ueniẽs eſt dicere ꝙ cũ caliditate ſit hũiditas:

qꝛ nõ apparet moꝛdicatio eius poſiq bñ ma⸗
ſticat.Et ſciendũ ꝙ eſt alia lingua auis que ẽ
debilitãs ſtomachũ:⁊ ꝓuocãs ventrẽ.et ẽ coꝛ⸗
rigiola maioꝛ.Et iſta nõ eſt illa de qua locutꝰ
eſt. Ser̃. Nã idem Sera.in.ca.de augmenti

bus in coitu dicit: ꝙ ligua auis eſt lingua pai
ſerũ.i¶ Itẽ idẽ dicit in.vij.in ↄlectiõe pillulaan

Indaꝝ aſſimilant᷑ pelliculi vel coꝛticuli que

eſt in medio bacce lauri.¶ Auicẽ.cCa.de augẽ

libo in coitu. Inter medullas cõputat.non eſt
ergo quã ponit S erap.et Auicẽ.herba.ſed
eſt pma ſpecies per Sera.deſcripta.vide qñ
ponitur ſumpliciter pma debet intelligi.

DOperationes

¶ Sera. auc. Abẽ meſuay. Cõuenit doloꝛila
terꝭ:ꝛ ꝓuocat vꝛinã:auget ĩſpermate:⁊ coꝛro⸗
boꝛat libidinẽ.i¶Etidẽ anc.Damaſceni.⁊ cõ

uenit cardiace.i¶Etidẽauc.Gediguras.Au

get ſperma Et ide auc.Raſis.Pꝛohibet egr

diacã:⁊ auget ſperma.¶ Et idem auc. Iſqac.
Eſt ca.⁊ hu.in.i.gꝗ.et delectabilł:et de ꝓpꝛietate
eiꝰ eſt cõfoꝛtare libidinẽ.i¶ Et auget ſperma
et hʒ vᷣtutẽ humectãdi comeſta cũ carniby vel

A de e

on
,
i
danh

lln
lige
gugt
onad
ſal
legi

oin 1
o
mirid
1s An

ntie

.

*

O dD d

.
2
—

Dr Herbis

Capitulum. cclxiiif.

Iſimachion.ſᷣm Dyaſ. ꝓpꝛio ca. Ha
ſtas habz maioꝛes ⁊ fructuoſas.circa
. quarũ nodos folia minuta habʒ ſalici
ſumilia.floꝛẽ purpureum aut auroſum. naſci⸗
tur locis Bper 8.
Phprrationes
¶ Dyaſ. Succ?herbe huisſtipticꝰ ẽ. Sãgui⸗
nẽ reijciẽtibo maxie pdeſt. Diſſintericis potui
datꝰ ⁊ ſuppoſitꝰſubuenit. Iluxuʒ matricis
mulierꝭ abſtinet ſuppoſitꝰ. Naribo ꝓfluentem
ſanguinẽ frontiillinitꝰſtati ſtringit. Culneri
bus recẽtibo ꝑacoleſim facit.¶ Herba ſumi⸗
gatiõe addita vim veneni lõgiꝰ arcet:et ſoꝛi⸗
ces occidit.¶ Gal.vij.ſim.far.ca.liſimachion
pᷣañantẽ hʒ ſtipticam q̃litatẽ ꝓpter quã et pla
gas cõſolidat:⁊ emoꝛroſagias ex narib ſiſtit
emplaſtratũ.i¶ Et aliaꝝ etiã emoꝛroſagiarũ
idoneũ eſt farmacũ ipᷣm.⁊ etiã ſuceus cius ad⸗
hbuc magis et bibitus diſſinterias et ſanguis
eductiones et fluxum muliebꝛẽ ſiſttit.

—

Capitulum. cclxv.
Icium. Sera.ca.hadath.i.liciũ. Ha
bet tres ſpẽs.vna earuʒ eſt indica.Et
Balia ſit ex herba que dicitur ʒeriach

—

ſiue ſerxab. Tercia eſt arabica q; noĩant ha⸗

dath:id eſt liciũ.Et idẽ auc.Dyaſco.Licium
accipitur ex arboꝛe ſpinoſa que habet ramos
longitudine duoꝝ bꝛachioꝛũ aut ampliꝰ.Et

folia ſunt ſimilia folijs arboꝛis buſſirara.⁊ ha.
bet fructũ fimilẽ piperi:ct eſt niger: amari ſa⸗
poꝛis:lenis tactu.et coꝛtex ligni eſt glaucus ſi
milis licio diſſoluto.et habet radices multas

pꝓcedentes a latere ligni eius. NHaſcitur locꝭ a⸗

greſtiby. et extr ahitur ſuccus eius in hũc mo⸗
dum Terunt᷑ folia ſicut ſunt cũ tota arboꝛe.
aut ponunt᷑ in aquã ⁊ dimittunt᷑ pluribꝛ dieb
et coquũtur et expꝛimunt᷑.Et ſuccus ponitur
ad coquendũ ſuꝑ ignẽ donec ingroſſet᷑ ſicut
mel:et ſit ſimilis ex ſucco fructus eius quãdo
expꝛimit᷑ et ponitur in ſole. Et meliꝰ ex eo eſt
illud qð accendi igni.et quando extinguit᷑ fa⸗
cit ſpumã:cuius coloꝛ eſt ſanguis Et exterius
eſt nigrſj.et interius eſt ſicut crocus.et non eſt
pingue:et eſt in eo ſtipticitas cũ amaritudie.⁊
ex illo melius eſt Indũ et foꝛtioꝛis o ꝑatiõis.
Adulterat᷑ aũt hiciũ cũ amurca olei:cũ admi⸗
ſcetur in coctura cius et cũ ſucco abſinthei et
felle boiino.Et opoꝛtet vt colligatur ex co q;
natat ſile ſpõgie ⁊ reponitur ad opus medici⸗
naꝝ oculi.et reſiduũ ponitur ĩ aljs medicinis.

et dꝛ ꝙ indicũ fac arboꝛ q̃ ðꝛ licios.Et hec ar

boꝛ eſt de ſpecieb ſpine hñs ramos erectos
lõgitudine triũ bꝛachioꝝ:aut amplius ꝓcedẽ⸗
tes ex radice.et ſunt groſſioꝛes ramis rubi.Et
euellit᷑ eiꝰ coꝛtex facile.⁊ coloꝛ eius apparet ſi⸗
cut coloꝛ ſanguinis.Et folia eius ſunt ſilia fo
lijs oliue.et exilla arboꝛe accipit᷑ liciũ ſcilicet
ab illa que eſt ſpinoſa.Et eſt opud nos medi⸗
cina quaſi humida ⁊ liquida.Et ſubſtãtia ei⸗
eſt cõpoſita ex vᷣtute ſubtili.ca.⁊ terrea frigi⸗
da:⁊ in ſapoꝛe eius eſt ſtipticitas miſi qꝛ ẽ pau
ca. Alia ſecũda ſpecies eſt queſit ex arboꝛeli⸗
cios ſiue ex acantum appellata. ſolia quercus
ſimilia aiq; ſpinoſa generans.

Operationes.
¶ GBalienꝰ ſᷣm trãſlationẽ grecã.̊ farmaco
ad ipopiã vtunt᷑ et ad flegmones.qui in ano
et oꝛe ⁊ vlceratiões et berpetas et putredines:
male moꝛigerata vlcera ⁊ aures pus fluẽtes:
et paranichia et vngues lepꝛoſos.
¶ Etidẽ ſᷣm tranſlationẽ arabicam.virtꝰ ei⸗
eſt que remouet ꝙ ĩ pupilla ex oo ꝙ obſcurat
viſum:⁊ conuenit fluxui ventris.et habentib⸗

vlcera in inteſtinis:et habentibus fluxrĩ men⸗

ſtruoꝛum.Et ponitur in medicinis panni que
fitin faeaez..
¶ Et in medicinis vlcerũ et apoſtematũ que

ſunt in oꝛe ⁊ in ano ⁊ foꝛmice. Et couenit vl⸗

4 iii

Tractatus

eribo fraudulẽt et putredibo vlcen et putredi

ni iuriũ ⁊ tenaſmoni ⁊ panaruio: ?⁊ ſoꝛtficat

capillos. ¶ Sera. au. oyaſ. Uirtꝰ lic ẽ ſuipti⸗

ca ct abſtergit ⁊ curat obſeurit atẽ viſus⁊ ſca⸗
biẽ ⁊ pꝛuritu ocloꝝ:⁊ abſcindit curſun bumi⸗
ditatũ ad oculũ vemẽtiũ curſu antiq̊ ⁊ ↄuenit
⁊ apatibo guttur:.¶ Et qñ lini cũ ceo palatũ:

couenit apatibo guttur:.⁊ qñ linit᷑ cu eo ↄueit
gingiuis c vlcerib putridis ⁊ ragadijs ani:et

tenaſmõi.¶ Et qñ bibit᷑⁊ fit cũ eo criſtere ſa⸗
nat fluxu vẽtris antiquũ ⁊ vleera inteſtinoꝝ.⁊

bibit ð ipo cũ aq̃ vſq; ad ſanguis flurũ.ꝛ ſpu

tũ ſanguis cũ tuſſi:ꝛ⁊ dat᷑ in potu mo:ſui cani
rabioſi.i¶ Qñ ſiũt ex eo pillule et dant et rubꝛi

ſicant capillos:ct curat panariciũ et ſoꝛmicam
et vlcera ſr audulẽta.Et quãdo ſit cũ eo naſca
le conuenit fluxui antiq̃ huiditatea matricc.

Et dicit.Qñ coqͥ cu ramio eius ĩ aceto:cõ

uenit apatibo ſplenis et yctericie:⁊ ꝓuocat mẽ
ſtrua.Et qñ bibi ex fructu eius laxat flegma
et cõuenit cõcra medieinas venenoſas.i¶ Et
idẽ Sera.auc. Raſis felica barach. Curtꝰeſt
cõpoſita ex cõtrarije. Ha bʒ virtutẽ extenua⸗
toꝛiã:digeſtoꝛi:ca.et fri.⁊ modice ſtipticã ha
bẽs vim.⁊ ideo d yaſoꝛeſim facit ꝓjciẽs: poꝛ

rigans. ¶ Et facit aut ad ipopiã herpetas et
ad epatis vlcera:et ad parotidas:et putrida
vlcera:et conuenit vlcerib oꝛis et ani.

Capitulum. ſclxvj.
Dnchitis ſm dyaſ. Lonchitie ẽ ſpẽe
gladioli folia hñs poꝛri lił a:ſed latio
ra et rufſa.mltashñs iuꝑ radu es vir⸗

gas ſpanlas ſuꝑ terrã:et ramos ſuꝑ terra de⸗
cliues:in qͥb ſunt fioꝛes ſiles pellicino.ſed ſoꝛ⸗
macoꝝvt gele eſt: et album hʒ in medio ſicut
roſtru er labꝝ inſanu:et ſicut lngua ⁊ ſemẽ ei⸗
lancee ſile et trigonũ ei lngu. vnde et lonehi
tis appellatũ eit. Radix eſt a ſilis dauco.na,z
ſei ous aſperi.Pli.ca.Lonchitis.ſolia bʒ ru
bicuda. ſemènigruũſile camecoꝝ cqr oꝛa pattt·
Toblongu in ſilitudinẽ lanceaꝝ racicẽ vt dau

cus. Item Pyalſ. Eit ⁊ ſcm genus lonchiis

fo. hab ens ſicut ſcolopenona et aſperioꝛa.

Pprerationes

¶Clinius.· Culneribo ĩpoſita ſolia ciytumo⸗ A

rẽ nõ admittũt. GBibita cũ aceto ſplenẽ ſiccãt.
Ragdix eius cum vino bibita vꝛinam ruocat.

al. vij. ſim. far. ca. Lonchit. Eᷓ ius deſe

men triangulũ ſicut lancee ſᷣm ſigurã. Radix
quidẽ ſimilis eſt aliq̃liter paſtinace.et ꝓpterea

vꝛinatiuũ eſt farmacu.¶ Eiue vero qͥ iimilis E

eſt ſcolopendrie ſolia viridia quidẽ ad conſo⸗
liditatẽ vulnerũ ſũt idonea.ſicca vero ꝑ oꝝ⸗
mel bibita ſplenes ſiliridos ſanat.

‚——æãñ

mg
lan,
et
ache
e

ſſo⸗
095

Capitulum.tclxvij.
Apinus. Se a. l. aggre. cap. Larmꝰ9
guc.Oysſ. Larmus.i. Lupinꝰ. Sũt
ex lupinis quidamvt dicũtur regales:
et ſunt ſilueſtres:quoꝛimm ſolia ſunt albidioꝛa
Domeſticis.Et quidam funt domeſtici.et do
meſtici comeduntur poſt coꝛum elixationem:
et infunduntur in aqua pluribus diebus do⸗

nec recedat amaritudo.⁊ generant humoꝛes

groſſos. Halienus.vi.ſim.far. capᷣ.de lupino
ſm trãſlation ẽ grecã. Larmꝰ:idẽ lupinꝰ.co⸗

medit᷑ quidẽ decoctus:⁊ multis diebo depo⸗

nens amaritudinẽ in aqua.ſitq; cibus groſſo
rum humoꝝ vt farmacũ vero hic talis ex em⸗
plaſticis eſt qui non babet amaritudinẽ.et eſt
abſterſiuus ⁊ dyaſoꝛeticus.

BPSperationes.

bꝛicos.Cld ſi quis ipſum bibat cum melle vel
orxiʒuccaro ſiue etiam ipſius decoctio nataẽ
lumbꝛicos educere.ĩmo ⁊ ſuꝑfuia defoꝛis cõ

uenit moꝛfeis ⁊ ſcabiei et cancrenis et mali⸗

gnis vlcerib. Hoc quidẽ abſtergendollave

ro conſumendo:⁊ ſinemoꝛdicatiõe deſiccan⸗

do expagat:⁊ aperit opilatiões epatis ⁊ ſple

tRU

nis. ſi bibatur cum ruta et pipere: attrahit tã

menſtrua qᷓ; embꝛiones cum myrtho et melle
Eſt autem et ipſius farina immoꝛdaciter
oyaſoꝛetica.non enim linida ſolum ſed ſcroſu

las ⁊ ſimata dura ſanat.tunc em̃ opoꝛtet oos

in aceto coquere vel oximelle vel oxczuccaro
iuxta complexiones.videlicet patiẽtium:nmec⸗
non paſſionis diſferentiam:cogitantes illud
quod opoꝛtet.non eſt antem pꝛeſentis nego⸗

cij diſtinguere talia. diaſoꝛat enim et liuida et

cetera omnia que pꝛius icta ſunt.
¶ Decoctio etiam ipſa farina nata eſt facere.
Zarmos agrios vel lupinus agreſtis ſiue ſil
ueſtris amarioꝛ eſt et validioꝛ in omnibus do
meſtico eſt ei ſimilio exiſtens ̃ᷣm genus.
Et idem ſᷣm tranſlationem arabicam.
¶ Cirtus eiuſ Kunzel au⸗ deſiccat ſine moꝛ
dicatione.Et ſecunda abſtergit et reſoluit et
madiſicat ⁊ aperit.⁊ tertia ocadit lumbꝛicos
aando fit ex eis emplaſirum exterius: et q̃n⸗
do comeduntur mcle:aut bibũtur cum vino
admixta aqua et farina lupinoꝛum reſoluunt
ſinemoꝛdicationrrrz.
¶ Et curant liuoꝛes et apoſtemata et ſcrofu⸗
las quando coquuntur cum aceto et melle.

Et quando ſit emplatrum cum eis ſciatice cõ

44.

¶Et cõfent ampetiginiet vlcenbus capiis? G

ſcabiei et bothoꝛ et vlceribus fraudulentis·
¶ Et quando bibitur cum ruta et pipere ae
rit opil ationes epatis etſplenis:et pꝛouocat
mẽſtrua.et naſcale ex cis cum mleet mynha
expellit fetum. Et farina eoꝛum facit hoc.lupi

nus lilueltris vel regalis valet ad ea que di⸗

aa ſunt.

Capitulum. cclxviñ.
Apulus. Jo.me.ca.devolubili ait:;
lupulus ſit ſpecies volubilis. NHotan
dum ergo q punes ſunt ſpecies volu
bilis. Una eſt que dicitur funis arboꝛum cuiꝰ
fios eſt albus.et eſt ſicut tuba.et habet lac.et
vocatur volubilis magna. Et eſt alia cuius
rami repunt ſuper terram et ſuper ramos plã

tarum. aque folia et floꝛes habet minoꝛes:⁊ di⸗

citur volubilis parua.Et eſt alia ſpecies eius
habens folia ſubalbida et lanuginoſa: et ha⸗
bet lac.Et eſt ſpecies alia aſpera habens fo⸗

lia citrulli. cuius flos eſt ſicut ampulle adherẽ

tes.et vocatur lupulus.De qua in iſto ca.ha⸗
betur mẽtio.Et eſt quarta ſpecies eius cuiꝰra
dix eſt ſicut feſcireſim ⁊ magis groſſa iĩmo eſt
groſſitudo eius in modũ cucurbite maioꝛis:

et eius ſtipites cleuãtur ſuper radicem ſuam

Tractatus

Lirdter cubitus duos: folia eius ſunt ſtricta
ꝑua in mediũ ſagitte alate:q exleui cã fluũt et
hʒ lac:⁊ voca dñs lacticinioꝝ.Et ex ea ſit ſca

monea. vt habet in ca. ſcamonea de.s.Etiam
in ca:volubilim de v. inuenies de vᷣtute earũ.
lupulus vᷣo eſt eq̃lis ad frigiditatẽ declinans
Et dicit᷑ ꝙ eſt in pꝛindpio pꝛumi.et eſt verius.

Operationes.

Jo. me. Lupulus ſedatiuꝰeſt doloꝝ calido
rum extinctiuꝰ inflãmationũ et lenitiuus.
¶ Recnſicatio magna.Aꝑit oꝛiſicia venarũ:
ꝓter qð miſcendũ eſt ei alqͥd ex dꝛa ganto et

malſtice.vrectiꝰ ꝙ vigoꝛat oꝑationẽ eius.

¶ Eſtaqua caſei cum ſpica et maſtice.Ex ali⸗

is vero volubilibus tractetur deca.volubili ĩ

ferius deppʒ.

Capitulum. cclxix.
ESc. Sera. li. aggre. cap. elen auct.
Bal.Lelen.id eſt lac. Et meli⸗ lac eſt
ſanũ naturalenõ habẽs infeclionẽ ali
cuiꝰ alterihumoꝛis.aut ſuꝑ qð nõ vincit ali
qua qlitas.Et eit claꝝ in quo nõ eſtturbulen

tia aliq̃: neq; acuitas neq; ſalſedo.iĩmo eſt in

eo dulcedo pauca.et odoꝛ ceiꝰeſt bonꝰ.⁊ lacq
dem qð eſt hmõi eſt illð qð generat᷑ ex ſangui

ne ſano ſeparato ab omi malicia.Et ſaniꝰlac

eſt mulieris:⁊ maxie onꝰ coꝛpus eſt ſanũ non
antique ſed iuuenis.pulchꝛe tẽperate cõpletio
nis cuinutrimẽtũ eitbonũ gencratiuũ bono
rum humox.Et polit eit lac animaliũ qͥꝝ natu

ra nõeit elongata a natura homis.ſeꝗ eſt pe

naturq hoĩs.todoꝛ carniũ ſignincat ſuꝑbo⸗

nitatẽ lactis ⁊ ſanguis eiue.Nã ſũt quedam

aĩalia:quoꝝ carnesſũt fetide.ſicut carnes ca⸗

nis:lupi:leonis:cameli ⁊ vꝛſi.⁊ quedã carnes
ſunt boni odoꝛis ſicut carnes poꝛcoꝝ:pecuduũa
capꝛarũ ⁊ boum:⁊ equaꝝ⁊ aſinarũ ⁊ damula
rum:ac coꝝ que currũt curſu iſtoꝝ quoꝝ car⸗

nes comedunt qᷓʒ plures hoĩm. Natura nẽq;

coxꝝ eſi ꝓpinqua nature hoĩs.⁊ ꝓpter hanc cau

ſam adminiſtrar lac capꝛaꝝ:⁊ alioꝝ aĩalium

vt boum ⁊ ſimiliũ.⁊ fit caſeus ex eis pᷣterqʒ ex

lacte aoſinino.Pꝛopterea qꝛ eſt aquoſum ſub⸗
tile nõ habẽs groſſitudinẽ.lac vᷣo vaccarũ eſt

groſſum. Et lac capꝛaꝝ eſt meqiũ inter vtrũq;

⁊ lac quidẽ eſt velocis alteratiõis quãdo tan⸗

git᷑ a caliditate aeris.: ꝓpter hãc cauſam ꝑci⸗

pi ꝙ ſugat᷑ eeꝛ mãmilla ne alteret iſᷣm aer.

Operationes.
S eroa.E tlac quidẽ eſt cõpoſitũ ex tribꝰſub⸗
ſtantus:ſcilicet caſeata:butiroſa et aquoſa.
Et qñtu cognoueris has ſubſtantias ⁊ ſepa⸗

ras vnam ab alia cauſa medicatiõis:inueni⸗

es vnaqueq; ipſarum hbabet operatiõem p⸗

pꝛiam in via nutrimẽti:et in via medicine.et ꝓ

pter victoꝛiam pinguedinis ſuꝑ lac vaccarũ

accipitur ex eo recottt.
¶ Gutirũ vero accipitur ex lacte capꝛarũ:vac⸗

carum et ouium. Sed caſeus eſt lac cooagula
tum:: ſic eaſeus non eſt lac niſi cũ recipitt coa

ulationem et caſeitatem.

HNãillð lac coagulat᷑ ſuper qð vincit groſ-
ſicies.tale quidẽ elt facilis coa gi latĩ ie:⁊ ſe⸗
parat᷑ facile qñ ſit caſeus ex ſubſtãtia butiro⸗

ſa. In lacte vaccaꝝ eſt plus.⁊ qñ coagulatur

aufertur ab eo butirum:et fit caſens pinguis.
Et quãdo caſcus veteraſcit generãt coleram.
ect hoc ſigniſicat ſapoꝛ ⁊ odoꝛ ipſiunes.
Rabimoyſes capᷣ.de lacte. Lac poꝛcinum
eſt magis conſoꝛme poſt lac muliebꝛe.E t lac
coꝛrumpit maliciam hamoꝛum maloꝛũ. LCad
aſininum eſt humidius omni lacte et minos
ris groſſiciei. Et lac vaccinum eſt pinguus.
Et lac capꝛinum eſt medium. Unde lac nõ eſt
conueniens capini nec lateribus aptꝰ ad ven

toſitatem.

¶ lmanſoꝛ tractatu tertio ca.de lacte. Zac
recẽter muſtũ tẽperato exiliit vicinũ:licet frigi
ditati ⁊ humiditati parũper appꝛoximet. LUno
coꝛpus humectat ⁊ impinguat.Eius tamen
conuerſio eſt vclox.quapꝛopter acute ſcbꝛien
tibus vel quibus doloꝛ caꝑitis ex humoꝛeax
ciderit.colericis quoq; quihus frigide ex con⸗
ſuetudine accidunt egritudines nullo modo
eſttribuenddun.
¶ xal.ca.de lacte.Om̃e lac generat boniã

n
mnes
di
e
ddig
gn
Uin
n
ig
oting
n

Nbe
goſg,
ſchn
inneng
inp
rap
cari

ſroc⸗ 4
g
t0

tgo 1
ierſe
gbonto
ln
ngis⸗
an,

geruun
Ethe
E
a wiro
guine⸗
nöc
arn

ni
liang
.,
tang
eſcbeig
Cwoe

Khn

D

De Herbis

chimum. et eſt multi nutrimenti:et mollit ven⸗
trem:et conuenit ſtomacho.et lac quidem ve⸗
nis eſt aquoſius eſtiuo.
Et lac animalis paſcentis herbas recen⸗
tes eſtmagis mollitiuum ventris qᷓ; paſcen⸗
tisherdas ſiccas.E tlac capꝛinum eſt minus
mollificatiuum qᷓ;alioꝛum animalium.quoni
am capꝛe vt plurimum comedunt herbas ſti⸗
pticas et ſolia arboꝛum.et pꝛopter hanc cau⸗
ſam eſt bonum ſtomacbo. Sed lac ouis eſt
ſbiſſunn dulceet pingue.NHon eſt adeo bonuʒ
omacho ſicut capꝛinum. Sed lac vaccarũ:
aſinarum vł equarum ſunt magis laxatiua qᷓ;
alioꝛum animalium.
¶ Et omne lac quando coquitur ſtringit ven
trem.Et maxime quando ſiccatur aqua cius
cum lapidibus calefactis:et conuenit vlcerib⸗
inteſtinoꝛum:et interioꝛum membꝛoꝛum.et ꝓ

pꝛie ſllis que fiunt ex gutture et canna pulno

nis:et renbus et inteſtinis et veſica.
I¶ Et quando abluitur os cum lacte conuenit
vlceribus eius et gargariſmata cum eo confe
runt vlceribus palati:ſed nouiter mulſum eſt

bonum bibentibus medicinas moꝛtiferas.et

ilis quiſumpſerunt cantarides.
¶ Et lac vaccinum eſt ad hoc melius omnia⸗
lio lacte.et lac aſini pꝛopꝛie quando colluitur
os cum eo confoꝛtat gingiuas et dentes. ¶ ac

vaccinum et capꝛinum et ouinũ:quando vnũ
quodq; coquitur cum lapide littoꝛis cõuenit

fluxui ventris et vlceribus inteſtinoꝛum et te⸗
naſnon.
¶ Et quando fit criſtere cum eo ſolo aut cimn

aqua oꝛdei aut cum decoctione gummi quo 4
dicitur caudare ſiue bandaim ſedat moꝛdica⸗

tiones inteſtinoꝛum.et fit criſtere cum eo vlce
ribus matricis. ie

¶ Omne pꝛeterea lac quãdo ſugitur exmam

milla ipſa eſt magis iuuatiuum:⁊ velocius nu
ritiuum.neq; ita coꝛnimpitur.Et lac mulie⸗
ris dulcius eſt et nutribilius omni lacte:et cõ

uenit vlceribus pulmonis.et ponitur in eo lix
banũ tritũ:et diſſoluitur in oclo in quo eſt vn

gula aut vlcus et conuenit.

¶ Et quando miſcetur cum eo ſuccus papa⸗

ueris et cera et oleum et linitur cum eo ſuper

podagram conuenit. Et omne lac eſt malum

ſpleni et epati egrotanti et ſode et epilentie et
ſcotomie et egritudinibus neruoꝛum et febꝛi⸗
bus antiquis.

2

pus ĩ vmbꝛoſo loco de⸗
ſiccat᷑.ac ꝑ annũ ſeruat᷑

HGal.viij.ſim. far.ca.deſamſuco.Subtiliũ ꝑ⸗
tiũ ẽ⁊ dyafoꝛetice vᷣtutꝭ.ſiccat em̃ ⁊ caleſacit ĩ

iij. S. S er. li. aggre. ca. OMerzemdauc. Dyaſ.
Herba ẽ hñs vᷣgas extẽſas ſuꝑfaciẽ treĩ ſuo

hoꝛtu. hʒ folia ꝑua rotũda ſuꝑ q ẽ boꝛra feri
ſilias folijs calamẽti hñtis folia ſubtilia.et hʒ

odoꝛẽ bonũ. Idẽ auc. Galł.irtꝰeiꝰelt qͥ cale⸗

facit ⁊ deſiccat ĩ.iij. .⁊ vᷣtꝰ eiꝰ eſt q̃ reſoluit et
ſubtiliat. Itẽ ex aromaticitate vᷣtutẽ hʒ ptſoꝛ⸗

tãdi.⁊ ex qlitatibo ſuis diſſoluedi: ↄſumẽdi et
mũdilicãdi.Auicen. Maioꝛana eſt ch.et ſic.ĩ

iij. gra.et eſt ſubtilis cũ foꝛtitudine.

Operationes

¶ Serap̃. auctoꝛitate aben meſuay. Qñ linik

cũ ſucco eiꝰſuꝑ liuoꝛes ſanguinis moꝛtui au⸗
fert eas.et ꝓpterhãc cauſam apponentes ven⸗

toſas vngut locũ poſtventoſationẽ cum eo yt
nõ appareant cicatrices ſcariſicationis.i¶ Et

qñ fit caput purgiũ cũ eo cõuenit doloꝛi capi
tis maxime melancolicis ⁊ ventoſitati cerebꝛi
ct aꝑit opilationes que ſunt in eo.et pꝛopter
hãccauſam cofert epilentie ⁊ paraliſi.In qua

B

8 db UON

„

rit opilatões eiꝰ. S

Trattatus

declinat hõ caput ſuũ ad poſterivꝛa.et alteri

paraliſi.et toꝛture oꝛis ⁊ emigranee. attrahit.
em̃ hũiditates malas a cerebꝛo:⁊ ↄuẽit mitũ.
Et fit oleũ cũ ea et cõuenit ad oĩa ſupdicta
¶ Et qñ terit᷑ maioꝛana ſicca:⁊ ↄficit cũ melle
et lini᷑ ſuꝑ liuoꝛẽ q̃ fit ſub oculo aufert ipᷣm et
expꝛimit᷑ ſuccꝰex ea vũ eſt recẽs¶ Et fit caput
purgiũ cũ eo:et mũdificat cerebꝝ:⁊ ↄuenit e⸗
gritudinibo ei frigidiset melãcolicis.i¶ Et qñ
imbibit᷑ ĩ eo cotũ aut lana et ponit᷑ i aurẽ ape⸗
ily aũt facit oleum eiꝰ.Et
calefacit mr̃icẽ.i¶ CUñ Raſis ꝓpter aromotici
tatẽ ſuã ⁊ caliditatẽ et ſubtilitatẽ ↄuenit oĩb⸗
egritudib frigidis:⁊ ↄfoꝛtat cerebꝝ ⁊ oĩa mẽ
bꝛa.¶ Pli. ca. Maioꝛana vires hʒ acres ⁊ ca

lefactoꝛias ad oẽm duriciẽ vłrigoꝛẽ valdeido

nea. Medet᷑ etiã cathaplaſmatibo ĩpoſitaſi⸗
ue potu data:a ſcoꝛpiõe vexatꝰet inteſtinoꝛũ
toꝛmẽto vel difficultate mictus laboꝛantes.
¶ Elixatura eiꝰvdropicis medet᷑. Arinã ꝓuo⸗
cat et toꝛtiõibo vtilis eſt. Succꝰ eiꝰ melle ad⸗

dito liuoꝛes detergit. Scoꝛpionũ ictꝰcũ ace⸗

to ⁊ ſale cõpeſcit.Luctatiõibabñ adhibet᷑.ce⸗
rotis vtilter adhibet᷑.¶ Tumoꝛes oẽs coꝛꝑis
et oculoꝝ cathaplaſmatib adhibita ſpargit:
maxiĩe cũ polẽta ipoſita.i Itẽ appolite ſolite

puirgatiõis materiã ꝓpuocat. In ſfemis Oala

gin anbus et acopis miſceturbene.

Capitulum. etlxxſ.

Acis. Cõſtantinꝰ ĩ li. graduũ ait. Nu
cis muſcate arboꝛis ramoꝝ coꝛtex eſt
ymacis q̃ ab india venit.cuiꝰnatura ca
lida eſt er ſiccain tertio gradu.¶· Pla
teariꝰ. Macis calida ẽ ⁊ ſicca.in.ij.gradu.Et
ſm q̊ſdam flos eſt muſcate. OQð videt᷑ falſum
eſſe.qꝛ floꝛes aut decidũt aut in fructꝰmutant᷑

Sunt aũt coꝛtices quidã qui reperiunt᷑circa

nuces muſcatas:ſicut circa auellanas ꝑ an⸗
nos decẽſeruant᷑. Habentq; vᷣtutẽ ↄfoꝛtandi
ex aromaticitate:diſſoluẽdi ⁊ ↄſumẽdi ex qua
litatibo.Eligẽdus eſt aũt macis ruffus vel ſub
ruffus acutũ habẽs ſapoꝛẽ cũ aliqᷓntula ama
ritudine.Qui vᷣo nigricat terreus eſt.⁊ qui ſa
poꝛ? acutũ nõ habet abijciẽdus eſt. S era li.
aggre. ca. ſiſtoſi. Siſtoſi.i.macis.Et eſt coꝛ⸗
tex nucis muſcate q̃ eſt ſuꝑ coꝛticẽ groſſũ. Et
melioꝛ ex eo eſt ille qͥ eſt coloꝛis ſuſci.et deteri⸗
oꝛ ex eo eſt niger.et in coꝛtice duro groſio nu⸗
cis muſcate nõ eſt aliquod iuuamentũ. Sed
fruccus eius eſt vtilis medicine.et oꝛit᷑ in oꝛien
te. Arabes dicũt quidẽ ꝙ eſt macis.et eſt coꝛ
tex qui appoꝛtatur de regione que nõ eſt gre⸗

coꝛum.et coloꝛ eius elt flauus.

Dperationes

¶ ODval. ca. machil ſiue machir 'm tranſtatio
nem grecã.i.macis.Coꝛiũ eſt ligni veniẽtis de
barbarico.coloꝛis ruffi cuʒ roboꝛe ſolido.cui

virtus eſt ſtiptica et remoꝛdens q;maxime in
guſtu. Tunſa et bibita emoptoicis et diſſinte

ricis et ſciliacis ſingularẽ pꝛeſtat effectum.
¶ Collectoꝛ hniꝰtẽpoꝛis macis eſt coꝛtex nu⸗
cis muſcate:qui adheret ipſi circũquaq; vt po
teſt videri in barbulis auellanaꝝ.et multotiẽs
vidi tuniſij ſic eſſe:licet dicat Dyaſ. Machir:

id eſt madis eſſe coꝛium ligni erroꝛ eit tranſla⸗

toꝛis.quia debet dici coꝛium fructus:vt pate
bit in capitulo nucis muſcate.i¶ Gal.vij.ſim.
far.ca.de maci ſᷣm tranſſlationem arabicam.

SPliaſtar ſiue Taliſſar.i.macis:coꝛtexeſt qui

poꝛtatur deindia:in guſtu quidẽſtipticus ſut⸗
ficienter cum bꝛeui quadã aromaticitate.
¶ Cum autem aduratur eſt ſimilis pluribus
gromatibus in dyanis: et ſubſtãtia eius ẽ cõ⸗
poſita ex ſubſtantijs contrarijs:et plurimum
quodeeſt in ea ſubſtantia eſt terrea frigida.Et
minus quod in ea ſubitantia eſt ſubtilis cali⸗

ditate:et odoꝛ eius eſt bonus ſicut odoꝛ alia⸗

rum ſpecierumaromaticarum.que appoꝛtan
tur ab india. Sapoꝛ eius eſt ſtipticus ſtipti⸗

itate multa cum aliquantulo aromaticita⸗

eo. ¶ UNirtus eius eſt que deſiccat in tertio

De Herbis

Sdu.q̊ ca.⁊ fri.non eſt oꝑatio manitfeſta.ↄfert Jolia eiꝰcocta ⁊ ĩpoſita cũ olco modico cõbu⸗

moptotcn ttanun hanng ad en ſtiõibo⁊ igni ſacro.¶ Malua cum radicib co E
. · ¶ Auiceñ. de virib coꝛdis ai * . ventrem ccta iĩ iuſcello.venenoſis potõib ſubuenit ſire
it. ꝙ, ↄfoꝛtat coꝛ. qnter bibat᷑.¶ Pla. Malua valet ad maturã⸗
ca. apta:terunt em folia malue cũ axungia
lt Pꝛcina recctiꝛ ſun tcgula caleacaſugponif·
lin Zneceria alet vinicleſplenis cpati. qo, D
mun let a decoctõis eiꝰfactũ circa pedes.y=n
nkin WBaren Aiſehioaan Loͤſta. E.
Popen Aaetalr b⸗ lri.i. ij. S. ꝛ hu. in p. qddã calorꝛac
. aae ſen ioczſin vino ſit cocta ⁊ cathaplaſ
aag E ilet. ¶ Succ cſicuvinobibatirguinã 3
ſat enltere mingẽdi diſſoluit:⁊ lapidem
n rum mitigat. qẽ doloꝛẽ capitum loto-
chee
oi. .
adc
dolom
Sal
kinoꝛien
tckco
chgre
Nnrſine σW —
nai⸗
loco⸗ 12 484 4 J „8
un Capitulum.cclxxij.
adiin Alua.yſi. Malua ðꝛ eo ꝙ molliendi
ſcnn. aluũ ac ſoluẽdi naturã habeat.¶ Pal.
onnn lib. iij. In feb. mẽſe malua ſerenda eſtd
nartpo occurſu hyemis ab incremẽti repꝛimet
nuois lõgitudine loco pingui delectat᷑:⁊ hũido gau
Dedhi det letamĩe.Craãſſerunt᷑ eiꝰ plãte cũ ceperini q̃
Cbmenin tuoꝛ hꝛefolia vel quiq; ad minꝰ.yſaac. Mal⸗
nerptpa⸗ 3 gen m p. S. bu. in ij. ¶ Pla. Eſt em̃ malua
alnin domeſtica Tſiueſtn. Nalna vomeſtica ma⸗/
nanbon . aü. taluin s habet ſubtilioꝛẽ. Silue
ſa rꝭaũt creſcit altiꝰ.⁊ altiora hʒ ſolia.⁊ qᷓſi fru .
lonn tex.hec min?fri. eſt:ꝛ hʒ viſcoſam humiditatẽ. Tes, ,„.
. BPprerationes. Cupitulum. cclxxiij.
Pgrbre A Dxaſ. Malua melioꝛ eſt oꝛtiua q; agreſtis: albt olſgcde malo. Ex
acru⸗ tur acveſice. Ei get. auc. Auenzo ar. Sera lib. ag. . de malo
figcr folia cruda cathaplaſmata cũ ſale modico me Et ex eisq̃dã ſũt ſtiptica.q̃dã ag. . de malo.
betio dentur egilopis.valẽt ⁊ apum percuſſuris. cia.q̃dã iaſa. rns ic⸗ põtica.q̃dã dul⸗
DB NBWõ ⁊ qdã inſipida aqſa.In dulci
todctin B (1 Malua elixa ⁊ oleo admixta cataplaſmati bus eſt ſuba ai ateſ he. 2 1 pötictc.
etnen bus adhibita acoꝛas ⁊ furfures capitis tollit. cit ſup ea eſt tpa tpate ſube. ⁊ ĩpõtic qo pin
iceffn Elixatura eiꝰ malactica eſt. Ad duricies inte eadeſuba cũ neftie R. inpe ner
fon⸗ ſtinoꝝ atq; matric ⁊ ani neceſſario ſupponit. toſis ſuba aquea frigida. —

4

Tractatus

„Ooperationes (Capitulum. clexiiif.
Rabbimoyſes. Malũ odoꝛe ſuo coꝛtcobo ¶ ) Ala maciana.expõit yſi.ꝙ a loco dicũt.
ræat coꝛ ⁊ cerebꝛꝝ:⁊ iuuat ptiſicꝭ ⁊ melancolicis riiß.
6G comeſtio eiꝰpeioꝛ ẽ oĩim comeſtiõe fructuũ.
guat vetoſitatẽ.ſ.quã gñat in.ij.⁊.iij.digeſtiõe
ita vt ſit dictũ a ſapiẽtibo ꝙ gñat ptiſim ⁊ ethi

cã.eo ꝙ hmõi vẽtoſitates inflãt arterias ⁊ ve⸗
nas ¶ Hal.vij.ſim.far. ca. Milea.i. pomaria.
eſt arboꝛ mali.nõ q̃libet eſt vniꝰnature.ſic ne⸗

qꝙ fructꝰ.Hã pomoꝝ alia ſunt dulcia.alia vo
guitera alia põtica. alia vo acida.alia vᷣo non
total exoluta ⁊ aq̃ſa.⁊ pᷣdñat᷑ aq̃ſitas in his
vt ſit cõplexio eoꝝhũuidioꝛ ⁊ frigidioꝛ. Terre⸗

ſtre vo frigidũ dnat᷑ ĩ poõticis. Indigeſtũ vo ĩ

auſteris. Hoc ⁊ aqueũ frigidũ ſic i dulcib eu
cratũ oñat᷑. Iſta aut ⁊ folia ſuccei⁊ coꝛtices eiꝰ

arbor adiuicẽ differt.i¶ Uñ ð herb vticu au⸗
ſteris qdẽ ⁊ acidiſ. Nulnera ↄſolidat:⁊ fiegmo
nũ qͥ ſũt ĩ gñatõe reꝑcutere id qðinfluit.⁊ ſto⸗
machũ exſolubilẽ.⁊ vẽtrẽ coꝛroboꝛat.cũ aqſi
oꝛibo vᷣo moꝛdaces flegmões ĩcipieteſ:⁊ eos qͥ

ſüt i augmto remitter.i¶ QOm̃ aut młta oibus

pomis hũiditas ĩfert᷑ palã eſt ⁊ ex eo ꝙ nulliꝰ
eoꝝ ſuccus ꝑdurat ſʒ aceſcũt ⁊ coꝛrũpunt᷑ oĩia
ſolũem citonioꝝ(q̃ vtiq; ppter pᷣdominantem
ſtipticitatẽ minus ſunt humida alijs)q̃n ſuccꝰ

coctus cũ melle durare poteſt.ipſe aũtꝑ ſenoᷣ

q;ita eſt durabilis. Oalũgranatũ.lege capᷣ.
Bꝛanatũ ⁊ mala citonia lege citonia.

JC

—

Quidã vᷣo exponũt ſilueſtria.vulgariiñ

hyſpanico etiã domeſtica oĩa matiana dicut

Diaſ.ðᷣ ipᷣis ꝓpꝛiũ fac caplm inqͥ tMatiana cũ

adhuc ĩmatura ſtiptica ſũt ⁊c. In alio tñ ca.ex
põit ꝙ ſt eſtina. apð Sera.vᷣo · ex vᷣbil Dyaſ.
hꝛ ꝙ colligũt᷑ ĩ vere.: Auic.iĩ h ↄcoꝛdare videt

Hpperationes

¶ Auic. di. ꝙ nocẽt neruis ꝓpe nerusglia.ſiẽ di
bocoꝛdil di.q; ↄfoꝛtat coꝛ

xitDyal.i¶ Et ð viri

— —
—
—

E SE

.

diuerſitatẽ reꝝ ſuꝑ quas cadit recipiens ab

cis diuerſitates ⁊ virtutes.apud nos vidi du⸗
as ſpecies.vna q̊ꝝ eſt granuloſa nõ cõiuncta
granulis.alia cõglobata q̃ artiſicio magis vi⸗/
det᷑ ſophiſticata ex ʒuccaro cocta ⁊ ſolijs ſene:

qꝝ fruſtula ĩmixta vident᷑ ſapoꝛẽ (qᷣ lene) oltẽ
qit.¶¶ Sera. li.ag.c. Men.i.mãna eſt ca.⁊ ab
ſtergit ⁊ lauat.⁊ eſt ca.in p.g.tẽpata humidita

te⁊ ſiccitate.¶ Et idẽ auct.Raſis dixit q dem
manna cadit ſuꝑ arboꝛẽ q̃ dicit᷑ tamariſce usſi
cut mel.⁊ qñ fac moꝛã ſuꝑ plantã illã albeſcit.
ſed qñ ibi nõ moꝛat᷑ ſed colligit᷑ cito cum folio
einus eſt viridis. Melioꝛ ex ea eſt cuiꝰ coloꝛ eſt
clarus appꝛopinquãs albedini.⁊ hʒ parũ rubo
ris. Pliniꝰ. Manna eſt oĩs ros cadens ſu⸗

apitulum. cclxxu.
Anna vt ait Auicen.eſt ros cadẽs ſu
per lapidẽ et plantas.et habet xlures
ſpecies. ⁊ denoĩata eſt tereniabin.⁊ ſi⸗
uagcoſt. 2 ſuccax hauſer eſt de ſpecicebꝰ
eius.Et ait Auicen. Hãna diuerſificat̃ m

R

— ——

trltes

binaſi⸗
ſecicd⸗
fcn inn
gins th
Siid
(Gin
wagen
lut
ooli
uns

idn

icr

Piabet

Cotn ſch

i⸗ lti

int

RZK

2

De Herbis

Qiapide aut arboꝛ?. ꝛ flt dulcis. ⁊ coa gulat ſi
cut mel.⁊ exſiccat᷑ ſicut gũmi quẽadmodũ te⸗
reniabin. Eſt alia ſpecies qͥ vocat᷑ tereniabin.

per qua lege capitulũ.Lereniabin.

Hoyoprerationes.

¶ Sera. auc. Raſis. Que de ipᷣo cadit ſuper

arboꝛẽ tamariſci eſt bona tuſſi ⁊ aſperitate pe
ctoꝛis. Colligit eãẽ Raſis ⁊ dixit.ꝙ manna ca
dit ſuꝑ arboꝛẽ q̃ dicit᷑ tamariſcus ſicut mel.

¶ Etidẽ auc. Habir. Eſt ca ĩſi. pmi ſicca ꝓpĩ⸗
quãs caliditati.ↄfert relaxatõi ſiomachi ⁊ ab

ſtringit vetrẽ:⁊ cõuenit aq̃ citrine qñ bibit᷑ de
ea.emplaſtrat᷑ venter.⁊ ingredit᷑ in medicinis

apoſtematũ.i¶ Et exſiccat catarrum qũ fit ca
putpurgiũ:qm̃ mũditicat cerebꝝ⁊ expellit ab

eo vẽtoſitatẽ groſſam.i¶ Et foꝛtificat medici⸗

nas:qñ miſcet cũ eis ĩpotiõiba ⁊ caputpurgi
is. ? delet apoſtemata flegmatica. ⁊ miſcet᷑ in
Aectiõibaꝓpter excellẽs iuuamẽtũ qð eſt in ea

1,

8R

lee,,

- .
2.
22ʒ— 5
* 2 ——
—

ſunt. Maſculus lcilicet ⁊ ſemina. De
maſculo in iſto capᷣ.tractat᷑. Mandra

4 Andra goꝛa vir. yſið. Spẽs eiꝰ due

goꝛa ſilis eſt paruo pepni.dicta ꝙ; bʒ

mala ſuaue olentia: magnitudine malimatia
ni.vnde et latini eam malũ terre vocant: eo ꝙ

radicẽ habet foꝛmã homĩs ſimilantẽ. Antro⸗
pos em̃ hõ dicit᷑.huicoꝛtex in vino miſſa dat᷑
ad bibendũ his quoꝝ coꝛpus ſecandũ eſt pꝛo
pter curã vt ſopoꝛati doloꝛẽ nõ ſentiant. Ma
ſculus folia habet ſimilia bete.Plini. lib. xxv.
Candidus qͥ ⁊ mas.niger q̃ femia etiſumatur
mandragoꝛa.¶ Dyaſ. Maſculus vᷣo mãdra

goꝛa habet folia alba ⁊ maioꝛa:lata ⁊ leuia ſis

cut bete. Mala eius duplicia naſcunt᷑ coloꝛe
croceo.odoꝛe ſuaui cum grauitate q; paltoꝛes
comedunt.⁊ ſtatim ſomnũ capiũt.Auicenna.

Mandragoꝛa fri.vſq; ad.iij.gra.et humida.

mnis aut mãdragoꝛe radix magna eſt:bo⸗
minis foꝛme ſilis. Oãdragoꝛa em nomen eſt
vmaginis naturalis.ſqʒ ſicut plãta elviſtens in

foꝛma hois.i Ex herbario. Mandra goꝛaq;

foꝛtiſſimi odoꝛis eſt abhoĩe ieiuno nõ colligi⸗
tur. Maſculus autẽ habet alhidioꝛa folia et

maioꝛa:ſed vtriuſq; vis eit vna.

Oprrationes.

¶ Serap̃. OQñ er iſia radice echibet᷑ alicni in

potu vel cbo cũ pane incidit ſumẽs eã ĩ ſuber.
Et iõ vtunt᷑ cyrurgici qñ volũt mẽbꝝ incidere

¶ Et idẽ auc.Dyaſ.irtꝰmaſculi eſt.ꝙ ſi codq B

tur radix in vino donec minuit᷑ terna pars.et

colat᷑ ⁊ reponit᷑ ⁊ accipi ex ea q̃ntitas.ʒ.i.⁊ ad

miniſtrat᷑ ad nimias vigilias.⁊ ad ſecãdos do
loꝛes:⁊ qñ fuerit neceſſe incidere aut cauteriſa

re aliqð mẽbꝝ ⁊ volumꝰꝙ nõ ſentiat᷑:detur ci
in potupꝛiꝰ.i¶ Etſi bibant᷑ duo onolos ex ſuc
co radicis cũmellicrato:faciunt euomerefle⸗
gma ⁊ colerã ſicut elleboꝛus.ſed ſi accipiatur
plus occidit.Et coꝛtex radicis ingredit᷑ in me⸗
dicinis oculoꝝ ⁊ in naſcalibo.¶ Et qñ accipi⸗
tur ex eo medius onolus ⁊ ſupponitur ꝓuocat
menſtrua:et extrahit fetum. Et quãdo ponit ĩ

ano ſicut ſi uppoſitoꝛiũ facit doꝛmire.¶ Et qũ
radix eius elixatur cũ eboꝛe ſex hoꝛis molliſi⸗
cat eum ⁊ facit ipᷣm abilẽ ad faciendũ quãcũq;

figurã volueris.iEt qñ fit emplaſtrũ cũ ſoli⸗

is eius recentibo cũ ſamie.eſt ↄueniens apoſte⸗

matibo calidis oculoꝝ ⁊ apᷣatibo ſuꝑueniẽtib⸗
vulnerib⁊ vlceribo.et reſoluit apata dura:et
ſcrofulas et exituras.i¶ Et quãdo fricat᷑ cum
eo empetigo et baras ⁊ ſimilia eis ſex diebus
aufert ea ſine vlcerationeloci.et cõferũt attri⸗
tionibo que ſiunt in itinere.¶ Radix vᷣo eius

qñ terit᷑ ↄtritiõe ſoꝛti:⁊ fit emplaſtrũ cum ea et

aceto curat heriſipilã.⁊ q miſcet cum oleo et
melle eſt bona moꝛſui venenoſo.⁊ qñ miſcetur

(ᷓ ſanie ſedat cyragras.⁊ doloꝛẽ iuncturaxꝝ.⁊

oẽs alios doloꝛes ¶ Fit aũt vinũ cũ coꝛtice ciꝰ
radicis in hũc modũ abſq; decoctiõe.accipia
tur ð vino dulci amphoꝛa vna.⁊ ꝓijciant᷑ tres
r j

donec ſurrexit. . .
(¶Et ego vidihomines qui ſumpſcrũt de radi
ce eius cauſa impinguandi.et accidit eis ſicut

LTraactatus

magne radices in ea. ⁊ detur in potu quanti⸗
tas trium onolos illi quem neceſſe eſt incidere

aut cauteriſare. et nõ ſentiet cauteriſationem/
aut inciſionẽ ꝓpter ſubet qð ↄtingit ei.⁊ quan

do ſumitur de ea nimisfacit apoplexiam.
¶ Succus pomoxꝝ eius qñ ſumit᷑in potu mũ
dificat matricẽ qñ admiſcetur ei ſulfur.x ſit in⸗
de naſcale abſcindit fluxum matricis.
Lolligit aut lachꝛymꝰ hui⸗ plãte:qñ ꝑfoꝛa
tur radix eius ⁊ colligit᷑ qd emanat ex lachꝛy⸗
mo in vaſe vitreato. Ceꝝ ſuccus ei⸗ brieen
lachꝛymo.⁊ nõ eſt in om̃iꝑte radicis tm̃ de hu
miditate: qñ vulneratur emittit lachꝛymũ:

quod quidem experientia ſciri poteett.
¶ Alia ſpecies que noĩatur narbꝰ adminiſtra
tur a cirur gicis quando volũt membꝛũ aligd

incidere.et quãdo bibitur ſolatrum quod dici

tur ſuffocans ei eſttyriaca.

Et idẽ aucto.Raſis.dixit mihiquidã ex an
tiquis babylonie.q queda puella comedit qͥn

q; poma madragore.et cecidit ſincopiſata.et

tota effecta eſt rubicunda.et quidam ſuperue

accidere ſolet hoibo ingredientibo balneu ⁊ bi⸗
bentibo polt ecxitũ vinũ multũ. Hã factus fuit
vultꝰ eoꝝ nimis rubicũdus.i¶ Et idẽ auc.Dy⸗
Aaſco. Radicẽ mãdragoꝛemultidãt ad amoꝛẽ.

niens effudit ſuper caput eius anquam nimis

minat landachis ſiue bandacbis aut
lactuca. Nã ĩ folijs eius elſt ſilitudo cũ
folijs lactuce.⁊ ſũt pinguia guis odoꝛis.cet ex⸗
tẽdunĩ ſuꝑ faciè terre.in medio folioꝝ eius eſt
ſile meſpili.⁊ eſt lofach.⁊ eſt citrini colorꝭ.bñs
doꝛẽ bonũ.⁊ intra ipᷣm ſũt gna ſilia gnis pi⸗

roꝝ.et hʒ radices magnas mediocriter duss
vdl tres adherẽtes inuicẽ exteriusnigras ⁊ in
terius albas.ſuꝑ q̃s eſt coꝛtex groſſus.Et bec

ſpecies mandragoꝛe non habet ſtipitem.

mine ieiuno non colligitur.

Utriuſq; vis vna eſt. bec cum polenta triita

feruoꝛes oculoꝝ⁊ doloꝛes aunum ſedat.

Auicẽ. Mãdragoꝛa ſomnũ ꝓuocat.et qñ
poniturin vino vchemẽter inebꝛiat.multuſq;

vſus eiꝰ ⁊ odoꝛamẽtũ faceiunt apoplexiã.

¶ Lac ciꝰ euellit lẽtigines ⁊ panũ ſine moꝛdi⸗
catiõe.ſoluẽdo aũt educit colerã ⁊ flegma.
Radix eitrita ⁊ ũcaceto impoſita ſuper be
nſipilam ſanat eam. ſemen eius matricẽ mun⸗
diticat.vel vomitum pꝛouocat.

Capitulum. ttlxxv.
Androgoꝛa femĩe. Serapᷣ.auctoꝛi.
Dyal.Et femine coloꝛ eſt niger. et nos

¶ Radit eius cũ accto trita et illita ignem ſa⸗

Byperationes

¶ Mandragoꝛa ſoꝛtiſſimi odoꝛis eſt ab ho⸗

d

.
loni.
gur
bocl
aer
c
ri
ns
1 dgs
gsrin
n.

bot
adit

a.
Nanl

1
luſq;
mmotd'
ne⸗
ugerhe
ewon

U d h

De Herbis

Capitulun: cclxxvii.

Arua. S erapion. Marua eſt plã
ta ſimilis pꝛaſſio:niſi quia eſt longi
gioꝛ. eo ꝙ habet folia parua multa
dura et aſpera:bonũ odoꝛẽ haben
tia dulcia.ſuꝑ que ſunt pili parui.⁊ habet vir⸗
gas multas egredientes ab vna radice.⁊ albi⸗
oꝛis vᷣgis pꝛaſſit:naſcitur locis montuoſis et
aſperis.i¶ Et idẽ aucto.Gal.Sapoꝛ eius eſt
acutus pungitiuꝰamarus.⁊ virtus eiꝰ eſt que
calefacit in ſecundo gradu.

Pperationes.
¶ S erap̃. Cirtus eius elt q̃ abſtergit ⁊ inci⸗
dit.⁊ puocat mẽſtrua.⁊ occidit fetůũü.
¶ Et expellit ſecundinam.habet virtutem ca⸗
lefactiuam acutaam.
¶ Et ideo quãdo bibitur decoctio folioꝝ eiꝰ
cum vino pꝛouocat menſtrag.
¶ Et facit aboꝛſum:⁊ expellit ſecundinam.

Capitulum. tlxxix.

Aurubium ſiue Pꝛaſſiũ. S erapion
lib. aggre.capᷣ.araſion.i.pꝛaſſiũ.E ſt
berba hab ens ramulos multos egre⸗
dientes ab vna radice.⁊ ſuꝑ ipſos eſt

boꝛra pauca.Cuiꝰcoloꝛ eſt albus:⁊ virge eius

ſunt quadrate.et folia cius ſunt in longitudi⸗

cmhendunm.
¶ Et fit cũ eo ſternutatoꝛiũ vctericis.ad mun
dificandum infectionẽ coloꝛis.⁊ adminiſirat

7

ne pollicis. obꝛotunda rugoſa vel aſpera.ſuꝑ

marubio. Marubium vel Pꝛaſſium frutex eſt
ex vna radice.multas virgas habens albas
et aſperas:et quadratao.Et ſolia ſimuia digi
to maioꝛi.⁊ obꝛotunda et aſpera alba ⁊ rugo⸗
fa. ⁊ guſtu amara.ſemen eſt ůli obꝛotundum⁊
verticuloſum et aſperum. Naſcitur locis mul
tis.¶ Auicenna.lib.ſecundo.capᷣ.de pꝛaſſio.
Pꝛaſſium eſt herba amari ſapoꝛis.i¶ Inquit
oꝛibaſius. NHon ſunt calefactio eius et exſicca
tio ipſius foꝛtes.Alij autem dixerunt ꝙ eſt ca
lida in tertio gradu:ſicca in ſecundo.Eſt aper⸗
tiuum: abſtergit et liquefacit et reſoluit et in⸗
cidit.
HPperationes.
¶ Ser apion inqͥ t. Aperit oꝑationes ſplenis
⁊ epatis.⁊ mundiſicat pulmonẽ ⁊ pectus per⸗
ſcreatũ.et pꝛouocat meaſtrua quãdo bibitur.
⁊ q̃ndo ponit᷑ exterius abſtergit ⁊ reſoluit.ſuc
cus autẽ folioꝝ eius poſtq; eſi deſiccatꝰ in ſo⸗

le reſoluit᷑ cũ melle: et adminiſtrat᷑ advuũ aꝰ⸗

cum medicinis aperientib inſtrumenta audi⸗
tus.et datur ſuccus eius illisin potu quiſum⸗
pſerunt medicinas moꝛtiferas.veru nocet reni
bus et veſice.
¶ Et emplaſtrũ cum folijs eins ⁊ melle mũdi⸗
ficat vlcera ſoꝛdida.⁊ euellit panariciũ et car⸗
nem putridã.⁊ ſedat doloꝛes laterie.Et ſit em
plaſtrũ cum marubio ⁊ ſale.⁊ cõfert moꝛſui ca
Dxral. Jolia ciꝰ ſicca:vel ſuccus folioꝝ eius
vel ſemẽ eius elixũ ⁊ bibitũ cũ melle ptiſicis et
tuſſientibo ⁊ aſmaticis ꝓdeſt.Loꝛacẽ purgat
maxime yriſilirice mixta.
¶ Purgãdis vtiliter mulieribo adhibet᷑. Se⸗
cundinas excludit:diu patiẽtib ſubuenit. Ue
ſice ⁊ renib ↄtrariuʒ eſt.melle addito vulnera
purgat ⁊ illa detergit.Paſcẽtia vulnera com
peſcit.doloꝛẽ lateris tollit.
¶ Succus ſiccatꝰ melle ⁊ vino addito caligi⸗
nes oculoꝝ detergit. vctericis nanbo imiſius
fert auxilia.cũ oleo roſarum ſuccus cius auri⸗
um doloꝛem mitigat.
¶ Auiceñ. Succꝰ eiꝰ ↄfert doloꝛi auris anti
quo.⁊ mũdificat ⁊ aperit meatus auouꝰ.⁊ re⸗
mouet antiquũ doloꝛẽ eius.Succus ei cum
melle ẽ ↄuemiẽs ad acuendũ viſum muqtlſicat
r ij5N

que eſt boꝛra:Et ſemen eius ⁊ floꝛes eius ſunt
diuiſa per ramos eius.⁊ ſemen eius rotundu
ad aſperitatem tendens. Naſcitur in campis
et in edificijs domoꝛum. Dyaſcoꝛið.capᷣ.de

pectus ⁊? pulmonẽ ꝑeductionẽ ſpuii.
H ¶ SEſt aperitiuũ opil ationũ epate ſplene ⁊ reni
bus. puocat meſtrua.⁊ mũdiſicat matrice.
J ¶ Gal.viij.ſim. far. ca.de pꝛaſſio ſmtrãſlatio⸗
nẽ arabicã.ſapoꝛ eiꝰeſt amarꝰ:⁊ vᷣtus eius ca⸗
lida ⁊ ſicca in ſcðo g.vñ abſtergit ⁊ reſoluit.

8

Capitulum. tclxxx.
Anubiaſtrũ vel Marrubüũ nigrũ. vel
EMarrubiũ ſilueſtre. Dyaſ.capᷣ. Bubloe
te.id eſt marrubiaſtrũ.Et eſt ſilis marrubio:
niſi qꝛ folia eius nõ ſunt rotunda:ſed piloſa ſi
milia lolijs ignide magne vel a califex.idẽ vir
gas nigras ⁊ quadras habʒ⁊ aſperas ex vna
radice virgellas multas pferens. S“

HPHbprrationes
¶ Dyaſ.E ius vires faciunt ad ſerpentũ moꝛ⸗
ſus et ad ſuſpirioſos.ſtrumas diſſoluit.⁊ men
ſtrua pꝛouocat. =MU
¶ Decoctio eius in a qua cũ grano ſolis ⁊ mo
dica liqͥricia ſtomacho bñ ↄueint.
Solia eiꝰaddito ſale ĩ cathaplaſmatibo cõ⸗
poſita moꝛſus caninos mitigãt.ĩ cinere calido
miſia ⁊ marcida facta ↄdilomata ſoluut.
¶ Qulnera ſoꝛdida melle addito purgit.

Capitulum. cllxxxj.

Tractatus

Atriſſilua.Pãdecta.c.cccccxxxiiij.ma
triſſilua latine.greceſplemõ veil ſplena
ria vel linealis vel periclimenos. NHer⸗
pa eſt cuifolia ſut ex altero lateꝝ ſub⸗
albida.⁊ ex altero viridia ſe adherens ⁊ inuol⸗

uẽs ſepiꝰ.cuiꝰ fructus eſt magnitudinis cube?⸗

baꝝ in pncipio viridis.⁊ cũ maturauerit citri⸗

ni coloꝛis tendẽtis ad rubedinẽ poſiti oꝛdina⸗
rie.⁊ ↄcluſi in duobo folis ſil ↄiũctis.exiſtẽti⸗
bus ĩ capitibo ſtipitũ iuxta eũ.i¶ Dyaſco.capᷣ.
Periclimenos frutex eſt ſimplex ĩ circũitu fo⸗
lia hũs alba ⁊ ſilia edere.⁊ circa ipᷣa folia vᷣge
ſut tenues.in qͥb eſt ſemẽ edere ſile.qð ſemen
folijs adheret.duꝝvt cũ vileuet᷑.Radix eſt illi
groſſa. HNaſcit᷑ in locis cultis et in oꝛtis:⁊ int
roſas:et intercluſis lociſ.⁊ coheret ſibi vicinis
fructibo vel circuuoluit᷑. GOal. Periclunenos.i.
matriſſilua.vtilis eſt fructus:et folia inciſiue ſi
mul et calefactiue exiſtentia virtutis.

Dperationes

¶ Dxaſ. Seemẽ eius collectũ et in vmbꝛa ſic⸗
catum et cum vino bibitum diebo. l. ſplenem
ſiccat.vꝛinã ſanguineã ſexta diepꝛouocat oꝛ⸗
thonoicis et ſubglutientib medetur.
¶ Diu parturientibo ſubuenit. ſimilis virtus

eſt ſolijs ipſius.xxxvij. dicbo bibita genitalia ſe

mina hominis pꝛiuat.oleo mixta:
goꝛa periodica excludit,.

ꝑuncta ſri
¶Bal. Ita eſt vꝛinatiua et vꝛinam ſlanguine

.
J

ſima
Plena
Ley
id,
linno
be
rit
oreſne
aſtinß
ocp.⸗
ituto/
ia te
ſonen
cckli
en int
ivicinn
menosi⸗
irel

tba ſi
Plhn
ocdto⸗

miglii⸗
nauft

toir 4

De Yherbis

am operatur bibita vſq; plurimum in pꝛincis deficit qͥ dẽ ab eo multũ in vᷣtute.⁊ ꝓpterea ne⸗

pio vᷣo vꝛinatiua ſolum eſt. .
¶ Extroꝛſum vᷣo cum oleo vnctũ caletfacit.iu⸗
uat aũt ſpleneticos et diſſineeritos.
¶ Mẽſura vᷣo potatiõis dꝛagos eſt vnꝰ cũ vi
no:ſiccat aũt ſperma.Et qͥdã aiũt.ſi plurimuʒ
bibat᷑ om̃ifariã ĩgeneratiui ſiũt qͥ bibũt.

¶ Quidã aũt terminũ dieꝝ ĩ huiꝰpotu ſic Dy

al.facit. xxxvij. dies repiri ab eo ponunt. Ita
auũt ⁊ vꝛinas ſanguieas fieri vt a q̃rta dieꝝx.

ſa ſilis eſt pꝛaſſio:hñs tñ citri odoꝛem
ca. ? ſic. in. ij. F. Sera. li. ag. capᷣ. beda⸗
rüũgie. auc. Dyalſ. Bed arũgie vel meli⸗
ſophilos:qð ſic ⁊ ꝛ eo ꝙ libẽter eã apes mãdu⸗
ct. herba eſt tirſos hñs q̃dratos hirtos pluri
mos ex vnaradice.⁊ ſolia ſilia bublote.maio⸗

ra tñ ⁊ tenera ⁊ nõ ſic aſꝑa vt citꝝ ĩ odoꝛe.Jn

alio S era. habet ſic. Welliſophilos.i. melil
ſa herba eſt ſuꝑ quã apes delectant᷑ ſtare:⁊ vir
geipiꝰ2 folia ſilant vᷣgis ⁊ folijs marubij ſilue
ſtris.et vᷣge eius ⁊ ſtipites ſũt anguloſiq̃dran

guli.⁊ folia eius ſũt maioꝛa folijs marubij ſil⸗

ueſtris. ? nõ ſunt piloſa ſicut folia ipſiꝰ.⁊ odoꝛ
eius eſt ſicut odoꝛ citri. Gal.vij.ſim.far. capᷣ.
melliſoliliũ.i.meliſſa. Pꝛaſſio quidẽ eſt ſimile

q; vtit᷑aliqͥ eo.ſuꝑfluũ em̃ ẽ pꝛaſſio eiñte ita

copioſo vbiq; terrarũ melliſofilo vti.ñ Si xo

aliqñ nõ affuerit pꝛaſſium licʒ h vti in oĩbo in
quibo vtimur illo:ſciẽtes ꝙ ab actu deficit.

Hdhperationes

¶ Sera. Folia ei cũ vino bibita ⁊ ĩ cataplaſ⸗

matibo vim ſcoꝛpiõis optime curat.Caninos

mo:ſusad ſanitatépducit. Eliratura ei id
facere põt.cuiꝰelixatura fomẽto adhihita mẽ⸗

ſtruis lõgiſſimi tꝑis imꝑat. oꝛe retẽta doloꝛẽ
dentiũ mitigat.diſſintericis opitulatur. Jolia

ipᷣa oĩa ſilr fa cerepñt.toꝛtiõibo recte adhibet᷑.
¶ Et vt electuariũ oꝛthonoicis pdeſt ſale ad⸗/

dito.⁊ anheloſis:⁊ qͥ nõ pñt iacere.⁊ in catha⸗

plaſmatibo adhibita ſcrofas ſpargit:vulnera

purgat:at ricis opitulat᷑.¶ Et qñ fit emplaltꝝ
cũ ea ſedat doloꝛẽ iũcturaꝝ.i¶ Et idem aucto.
Aben meſuay.Pꝛopetas eꝛꝰ ẽ letincare aiaʒ.

¶ Et idẽ auc.yſaac.Qñ comedit᷑ bed arũgie i

ieiunio ↄfert ſtomacho frigido ⁊ hũido. cet fa⸗

cit digeri cibũ groſſu.⁊ aꝑit opilatões cerebꝛi.

¶ Et de ꝓpꝛietate eiꝰ ẽↄferre debilitati coꝛdis
et aufert cardiacã.⁊ remouet afflictiões ſolici
tudines ⁊ timoꝛes qͥ accidũt a melãcolia ⁊ hu

mMmoꝛe aduſto qbo nõ poſſunt doꝛmire.i(¶ Aui⸗
cena de viribo coꝛdis dicit ꝙ ſoꝛtat coꝛ.

8 N

Trattatus

Capitulum. cclxxxiij.
. Ellilotũ.Pla.Melnlotũ ca.eſt ⁊ ſic.iĩ
4 b. gra. Cuiꝰ ſemẽ ſimiliter appellatur.
qꝛ ſemicirculi foꝛmã hʒ etiã coꝛona re⸗
gia dict᷑. Semẽ cũ coꝛtiab in medici
nis ponit᷑ ac ꝑ tres annos ſeruatur. Adeo nã
Nq paruũ eſt ⁊ adherẽs coꝛtici.vt vix indepoſ⸗
ſie ſeparari.vᷣtutẽ habet ↄfoꝛtandi ex aromati
ci ate.diureticã ex ſubtilitate ſubſtantie. Idẽ
coꝛona regia dicit᷑.qꝛ vagine ſeminũ eius ſoꝛ⸗
mate ſunt admodũ ſemicirculi:q̃ cũ ſuis ſemi⸗

nibus ponũtur in medicinis. Herba ipſa ha⸗

bet folia rotunda viridia.⁊ rami eius ſunt ſub⸗
tiles multũ: ⁊ foliaeius rara.⁊ ſemina eius hñt
vaginas ſubtiles rotũdas:ſicut virge pueroꝝ
ꝑuuloxꝝ:in quibs ↄtinẽtur.Et ſũt illa ſemina
pauca glauci coloꝛis rotũda:minoꝛa granis
ſinapis.⁊?t qð de ipſa adminiſtrat᷑ ſunt ille va
gine cũ eo qð eſt in eis cx ſeminibo vel granis
ſos eius eſt citrinboni odoꝛis. Hec habẽtur
eriã a S crapiõe capᷣ.Alchelialamech. Pya⸗
ſeo.capᷣ. de mellilo:o. Mellilotũ dia ſoꝛeticũ
eſt ⁊ modicũ digeſtoꝝ elt cũ nimietate caloꝛis
Bal.vij.ſim.far.capᷣ.demelliloto. Mellilotũ
mixte eltvirtutis.habet em̃ quid ſtipticũ ⁊ vxa
foꝛeticu digeritc.plus em̃ in co eſt calide ſub
ſtantie qᷓ frigide.Auicẽna.ij.lib.demelliloto.
Mellilotũ eit flos plante coloꝛis palee in quo
eit figura lunaris cũ raritate ſua quendam ha

bens duriciẽ.Et ex eo quidẽaliud eſt album:?¶u
aliud eit citrinum. ⁊ ex eo melius eſt quod eit
vurius.⁊ cuius coloꝛ ad albedinem parume

veclinat⁊ ſapoꝛ eius amarioꝛ ſentitur.⁊ cuius
odoꝛ eſt maniteſtioꝛ.Et idem aucto.Dyaſco.
Melius ex eo eſt croceus coloꝛ.⁊ eſt acutiorꝭ
odoꝛis:qᷓ;uis eius odoꝛ in pncipio ſpeciei ipſi
us ſu paruus ⁊ debilis.⁊ ſic in coloꝛe eiusco⸗

loꝛfenugreci.

Dperationes.

¶ S erap̃. auc. Dyaſ. Melllotũ eſt ſtipticũ

et molliſic at iuũ apoſtematũ calidoꝝ ⁊ maxie
apoſtematũ oculoꝝ ⁊ ani⁊ teſticuloꝝ.
¶ Et qñ coqui cũ rob ⁊ ſit cũ eo emplaſtrũ.et
foꝛſitã miſcct᷑ cũ vitello oui.aut ſarina fenugre
ci. aut ſemis lini.aut puluerꝭ molẽdini. aut cũ
papauere ſolũ cũ aqua fert vlceriba q̃ nomi⸗
nant᷑ faul.Et qñ mũcet᷑ c bolis qͥ aſpoꝛtãtur
de terra q̃ ðꝛ hotã.aut miſcent cum eo galle.et
diſoluunt᷑ cũ vino ⁊ liniunt᷑ cũ eo vlcera hu⸗
mida q̃ fiũt in capite:curat ea. .
(¶Et po nit᷑ coctũ ⁊ crudũ in vino:⁊ cũ aliquo
illoꝝ q diximꝰſuꝑ ſtomachũ:⁊ ſedat doloꝛem

ius.xt qii expꝛimit ab eo ſuccus coctus ⁊ mi⸗

ſcetur cũ rob.⁊ꝛ ſtillatin aurẽ ſedat doloꝛẽ cina
Et qñq; fundit᷑ ſuꝑ caput cum aceto ⁊ oleo ro
ſarum:ſedat doloꝛem capiiliees.
Auicen. Mallilotũ ↄfert apoſtematiby ca⸗
lidis ⁊ duris.⁊ ꝓpꝛie cũ careno ⁊ etiã ꝑmixtum

c-ũ vitello oui⁊ farina fenugreci ſemie lini.aut

papaueris ſᷣm locum.
¶ Et ↄſert vlceribo hũidis.⁊ ꝓpꝛie linitũ cũ aq̃
ſieut galle. ⁊ lutũ lene et lentes.

¶ Et ↄfert apoſtematibo auriũ et doloꝛib an⸗

⁊cũ aliq̃ deſiccatiuoꝝ appoſito cũ eo quod ſit

chaꝝ ſuꝑpoſito emplaſtro ex eo cum careno:

et reliqͥs qᷓ dicta ſunt.⁊ diſtillatiõe ſacta in cis

ex ſucco.et eius iuuamẽtũ in doloꝛibo eſt velo⸗

tius.ex ipᷣo q̊ʒ fiũt embꝛoce ⁊ ſedant ſodam.
¶ Etↄfert apoſtematibo ocli:facto emplaſtro
ex eo cum careno.et cum eis que dicta ſunt vel
vecocta cumvxino. ””M
¶ Et cõfert apoſtematibo ani et teſticuloꝝ ſa⸗
cto emplaſtro cũ cis q̃ dicta ſunt.loco eius po
nit᷑ qntũ eſt pondus ipſiꝰde camomilla aut eiꝰ
medium de folijs ſid. =
¶ Plateriꝰ.Uinũ decoctionis eius ↄſoꝛtat:et
ventoſitatẽ incluſam cxpellit. Opilationẽ re⸗
num et veſice apeeirt.
¶ Semẽ eius in bꝛodio politũ ipᷣm ſacit bo⸗
mi ſapoꝛis:et odoꝛis.
¶ Et potiſſimũ eii mellilotum ad emoꝛroidas
cancrum et ſiſtulam.

9

K
1*

i

0

)
m
e

ac
ſbemg
reho⸗
lincs
ych
m.
lſtro
mrd
lcnſan 1
dnoo
galtc

re!
here⸗

etbot

goies

K
“

òè́ZẽR

—

De Herbis
Capitulum. cclxxxo.

10. Elon Indus.Serapᷣ.lib.ag.capᷣ.dulla

Capitulum. cclxxxiiij.
Elon.Gal.viij.ſim. far.c.ſichirns
. id eſt melon. Helõis maturi ſuba
eſt groſſa virtus eiꝰeſt q̃ infrigidat
bumectat in. ij. gradu. Unde vir⸗
tus melõis maturi eſt abſterliua.Pñatur aũt
in co frigida ⁊ humida cõpletio:non m foꝛtis
ſed in.ij.gradu. Dicat᷑ radix ⁊ ſemẽ eiꝰ qñ ſic⸗

cant᷑ nõ adhuc humida.Qñ ſiccãtur ſũt in p⸗

mo gradu ſiccitatis:aut in pꝛincipio ſecundi.
Et in eiseſt plus de abſterſiõe qñ ſiccant᷑ qᷓ; in
carneeius ⁊ qᷓ; in carne cucumeris.

Dperationes

Sera lib. ag.c.Rachera.i.mcalon. Quan⸗

do fit emplaſtrũ cumeo ſedat apᷣata oculoꝝ.
¶ Et coꝛtexeiꝰqñ poni ſuꝑ caput infantis ſe⸗

dat apᷣata calida q fiũt in e cerebꝛo.⁊ ponitur
ſuꝑ frontẽ illiꝰ:ad cuiꝰ oclos currunt bumidi
tates.et phibet eas ⁊ tota carnoſitas.

¶ Et ſemẽ qñ ſiccatur ad ſolẽ ⁊ ↄficit᷑ cũ farina
oꝛdei:vel cũ amido.⁊ ſiccatur bene:mũdiſicat

cutẽ mulieꝝ q lauant cũ eo facies ſuas.⁊ red/
dit eas ſplendidas.i¶ Sed radivmelonis qñ
ſiccatur et ſumitur de ea in potu..i.cum vduro

melle pꝛouocat vomitum.

Et qñ accipitur poſt cbũ in hũc modũ facit

vomere ſinelaboꝛe.⁊ qn fit emplaſtrũ cũ ea cu

rat vlcera que dicuntur faul.

ſia ſiue dulacha.i.melon Jndus ſiue me

lon magnus.Abiſceendũ ꝙ melon magnꝰ eſt

melon Indus.quod per Auicennã patet de
cura tertiane pure.vbi laudat in tertiana pꝛe⸗
dicta melonẽ Induʒ. Et ſubdit:⁊ ſoꝛtaſſe nõ

nocet melon paruꝰ.ergo melon Indus eſt me

lon magnus.Eſt em̃ melon paruus habens
virgularum coloꝛem exterius eſt albus ⁊ dul⸗
cis.et eſt paruus p alia ſpeciemclonis.lege ca.
pꝛecedens quod iucipit Melon.

Dperationes

Seraß. Melon magnus ſiue Indus vin ⸗ A

dis ſ̃ᷣm Raſim eſt foꝛtis bumectationis et ex

tinctionis.

I¶ Et ↄfert febꝛibo aduretibo: eſt rigidioꝛ ali⸗ B

is ſpeciebo melonũ ⁊ tardioꝛis imutatiõis ĩ ſto
macho ⁊ longinquioꝛ a coꝛruptiõe.

¶ Et pꝛopter hoc eſt conueniens febrientibus

coleram in ſtomacho ſuo pꝛopter ſuam groſ⸗
ſiciem ⁊ pꝛopter ſuam elongationem a cõuer⸗

giut caliditaten.
¶ Et ſedat inflamationem eius.
¶ Et cucumer qͥdẽ facit oꝑationẽ ꝓꝓpinquam

ſionc.et cõucniens caliditati febrili.quia extin

buic niſi qꝛ plꝰ puocat vꝛinã q; melon Indus.

U

Tractatus

Elongena ar abice. grece Welongia.
Sera lib. ag. cap. melõgis. Melon⸗
gia fructus ſunt oblõgi:medij intra m
eediné ? nigredinẽ. ⁊ inueniunt᷑ ex eis
citrine ⁊ albe.Et idẽ auctoꝛitate filij Meſa⸗
gue:eſt calida ⁊ ſicca in ſecundo gradu.

Hperationes

Sera. Generat melãcoliã ⁊ opilatioes epa

idas.¶ Uerũ ſi ex capitib eius in vmbꝛa ſicca
tis et cõtritis fiat epithima cõuenit emoꝛroidi

& à

accto ſtringit.¶ Et ideo nõ habet ꝓpoꝛtionem
abſtringendũ vel ſoluendũ.i Rabbi moyſes
capᷣ.de Melongena valet contra nauſeam

vomitum. et ex cibis eſt peioꝛ.

Urnr

H⸗ .
R .
4

Capitulum.cclxxxvij.
Emithe.Dyaſco. capᷣ. memithe. Me⸗
mithe vel glauciũ eſt ſuccus herbe eiuſ
gem nominis.ſolia habentis papaueri
lſlimilia. Dec folia calido cinere coope⸗
niuntur:et ſic ſuccum emittunt. Alij herbam ĩ
ollam mittunt:et circumliniunt creta et in fur⸗
num feruentem mittunt. Et ſic folijs macera⸗

Capitulum ctlxxxvj.

tis ⁊ ſplenis:⁊ generat ſodã:et generat emoꝛrro

bus.et cum ipſa in oleo coquitur ſoluit:ſed in

teſtimonjs.

tis ſuccum expꝛimunt:et ſiccatumin ſole in pa
ſtillos redigunt. Eius eſt optimum quod eſt
crocei coloꝛis intus et guſtu conarum.et odo
re graui miſcetur ocularibus medicinis.⁊ cete
ra.Et idem ſᷣm aliam tranſlationem capᷣ.ſup⸗
dicto. Glaucium ſiue memitheſuccus eſt ber
ba naſcentis in Sſ yria in gerapoli. Jolia ha
bet ſimilia miconio ceraticis ſed pinguioꝛa.et
ſuper terram ſpanſa. odoꝛem habet grauẽ. gu
ſtu amaro. ſuccum multum habet: croci ſimi⸗

cibaris coquunt. que cum coxerint exſuccat
et glaucium faciunt.

Hypptrrationes.

¶ Pliniꝰ.capᷣ.de glaucio.Glauciũ in ſyria et

perſia naſcit humilis herba.folijs deciſis fere
papauerꝭ minoꝛiba tamẽ ſoꝛdidioꝛibuſq; odo
ris tetri.guitus amari cũ ↄſtrictiõe ⁊ ſtiptici⸗
tate ⁊ gummi habet crocei coloꝛis.

Multi v̈ errauerunt in hac herba quidaj

putauerunt ꝙ eſſet celidonia.Quidã putaue⸗
runt ꝙ eſſet papauer coꝛnutum.etſic vocatur
apud Auicennam. M
¶ Et ego vidi meo tempoꝛemultos in hoc er
rare et multi errauerunt tempoꝛe Dyaſcoꝛið.

Nam Dpyaſcoꝛides cap.de monte ratides di
t.ꝙ multi falſo putauerunt glaucium ii fie

ri pꝛopter ſimilitudinem ſolioꝛum.qꝙ auũt glau
cium ſit memithe vel ſieff eius apparet multis

Ham vbi ponunt Alexander et alij greci
Al aucium. Auicenna et alij ponunt ſieff me⸗
mithe: Pꝛeterea apud Serapionem quicqͥd
dicit ð memithe auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis.Hõ

Glaucio.

¶ Inuenitur etiam oleum nouum glaucinum
neon ob hoc glaucio quia nihil recipit glaucij.
cuius confectionem etiam inueni in antiquo
AIntidotario ſic vocatam et ſine glaucio.et eſt
omnino calidum.q; autem ſ̃m veritatẽ glauci
um ſit memiche. lege cap. Celidonia.Galie.ſe⸗
xto ſim.far. capᷣ.Glauciu.Glauciũ ſiipticat cũ

quadã delectatione:infrigidat tamẽ manite⸗
ſte.ita vt ſanet quidẽ ſepius heriſipilata: et eſt
in compoſitione cõpoſita exaquoſa ⁊ terreſtri

ſubſtantia.vtriſq; frigidis nõ tamẽ extreme.3

ad modum aque fontanie. „
Capitulum. tclxxxviij.
1455. Enta.Pla. Menta eſt herba cuius plu⸗
MErg ſunt genera.Eſt em quedã domeltica

q̃ ꝓpꝛie oꝛtulana dicitur vłcõmunisvel odoꝛi⸗

fera.et hec calefacit ⁊ ↄfoꝛtat.Elit ⁊ alia ſilua⸗

lem. Folia eius ciues mittunt in cacabis et in

eſt aliud ꝙ dicitur apud Dyaſcoꝛv. capi.de

i

ia⸗

fſue!
slee
godo
nhicn

te
utalei
ocdtr

bocer
esdi
nbiſfie
ngan
awlre

mgei
ſifnd
n icid
,dpi de

Mdirum
chu.
Anicvo
iai
Ae gad
.rled
innan
ni unke⸗
inack
Gttenorn
anench

11

gol.
cuisſt⸗
jdonliil
rconn

De Herbis

4

tica qᷓ mentaſtrũ Z. de illa ſtatum poſtea tra⸗

cłabit᷑. Eſt alia mẽta qᷓ longioꝛa ⁊ acutioꝛq ha
bet folia.et hec mẽta Romana vlłl ſarracenica

ðᷣꝛ. bec ma gis diuretica eſt q; alie. Et eſt alia
mẽta q̃ ðꝛ aquatica.et vocat᷑ ſiſimbꝛiũ vel bal

ſamita.Eſt alia mẽta nõ odoꝛifera.et illa eſt ca
lamentũ.de qua in ſeqnti.c.habet᷑. S era.lib.
ag.c. dichanacha.i.mẽta.Et ex eaeſt domeſti
ca et ſilueſtris.et ramuli domeſtici qñ maſti⸗
cant᷑ hñt coloꝛẽ celeſtẽ et ſum int eriꝰcõcaui.⁊

in ſummitatibo ramuloꝝ ſunt q̃ſi licinia. et vi⸗
ret et auget᷑ eſtate ⁊ hieme.et hʒ odoꝛẽ bonuʒ.

Etidẽ auct.Dyaſ.quidã noiant eã mentã:et
eſt dichanacha. et eſt nota:hʒ virtutẽ calefacti
uam ſtipticã et deſiccatiuã.Eſt alia ſpẽs mẽte
ſilueſtris.cuiꝰfolia ſunt aſpera piloſa maioꝛa
folijs ſiſumbꝛij.et in odoꝛe ſuo eſt pin guedo.et
eſt minꝰinuatiua in medicina qᷓ; ſpecies alia.
Idẽ. Hal.In ſuba eiꝰ eſt plus ſubtilitatꝭ qᷓ;
in alio olere.et in ſapoꝛe eiꝰeſt parua caliditaſ
et põticitas.⁊ vᷣtus eius eſt ca.in.ij.ꝗ.¶ Dyaſ.
ca.de edioſmon.i.mẽta.herba eſt oibo nota.q̃
vᷣtutẽ habet termanticãct ſtipticã et ſeranticã
Paulus ca.demẽta.Mẽta eſt calida et ſicca
in.ig.gradu. Eſt em̃ domeſtica et ſilueſtris.et
eſt alia q̃ ðꝛ mẽta Romana velſarracenica:ſʒ
omeſtica magis vſui medicine cõpetit.tã vi⸗
ridis q; exſiccata magne eſt efficacie.virtutem
habet conſumptiuam et diſlolutiuam ex pꝛo⸗

pꝛijs qualitatibus et confoꝛtandi exſua aro⸗
maticitate.

HPperationes

¶ Gal.vij.ſim.far.ca.Edioſinũ quidã mentaʒ

odoꝛiferã vocãt.Eſt q̃dã nõ odoꝛifera menta
quã et calamẽtũ vocant.vt in ſeq̃nticapᷣ.dicit
¶ Contra fetoꝛẽ oꝛis ⁊ putredinẽ gingiuarũ
et dentiũ ex decoctione eius cũ aceto os ablu
atur. Ad appetitũ ꝓpuocandũ cum impeditur
ex frigidis humoꝛibus exiſtentibus in oꝛeſto⸗
machi ſiat ſalſamentũ ex menta et aceto.⁊ mo

. .

dico cynamomo ſeu pipere.

¶ Contra vomitũ factũ ex dchilitate virtutis

contentiue:vel exfrigida cauſa.fiat decoctio
mente in aqua ſalmadna et aceto.et ſpongia ĩ
lincta oꝛi ſtomachi ſuperpon atur contra ſin⸗
copim ex debilitate cum ſcebꝛe vel ſine ſebꝛe. ſi⸗
ue ex medicina vel quacunq; cauſa conteratur
menta et diſtemperetur cum aceto.et fruſtum
panis aſii in igne ponatur ĩ aceto illo et dimit
tatur tamdiu ꝙ inde humectetur et naribapi
plicetur.et exinde fricẽtur labia gingiue⁊ den⸗
tes.et ligerur in tẽpoꝛibo ſuꝑ venas pulſatiles.
tempo⁊ et bꝛachioꝝ.et patiens malſucet ⁊ hu⸗
miditatem tranſglutiat.
¶ Ad matricẽ mũdiſicandã teneritates mẽte
coq̃nt᷑ in vino.⁊ fiat indeſuppoſitoꝛiũ ↄ colicã
paſſionẽ faſciculi mente coqnt᷑ in vino ⁊ oleo
et ſup renes et pectinẽ cathaꝑlaſmet᷑.

¶ Lõtra coagulationẽ lactis in mãmillis pdi
(li laſciculi mente in vino ⁊ oleo decocti et ſu
perligati mamillis ſoluit. hʒ em̃ ſil vim attra⸗

hẽdi venenũ:⁊ qũ dat᷑ cũ aliqua medicina cõs⸗

tra venenuʒ detur cum ſucco eius. Sed ſuc⸗

cus menterõne vel ſaracenice vel vinum deco
ctiõis cũ melle mixtũ valet ↄtra opilationem
ſplenis ſtomachi et epatis et naturaliũ viaruʒ

ex frigido humoꝛe ⁊ etiã exca.ſine fe.

S uccus etiã datus lũbꝛicos occidit.Au⸗

rib inſtillatꝰvermes necat Decocia herbaĩ vi
no et oleo ⁊ cathaplaſmata ſoluit ſceliroſim ⁊
duriciẽ apoſtematũ ſuperioꝛum.
¶Ainũ decoctiõis ⁊ puluis eiꝰin cibis datus

8

digeſtionẽ ↄfoꝛtat.ſomentũ factũ ex aqua de-

coctiõis matricẽ infrigidatã calefacit. Saccel
latio facta calefacit.Et ſaccellatio ex puluere
eius reuma frigidũ capitis ſiringit.

¶ Palladius de agricłtura lb.iij. In mãſe fe
bꝛuario mentã ſeri ↄuenit plantis vel radicibꝰ

circa aquas vel in humido loco.
G¶¶ Pla. Menta domeſtica ſiue oꝛtulana ma⸗

gis cõpetit vſui medicine qᷓ; alie.habet vᷣtutẽ
cõſumẽdi ex ꝓpꝛijs qualitatibo⁊ ↄtoꝛtandi ex

gromaticitate.

.*
1. „
* —„

oculo et ypopias dyaſoꝛat·
Ettu debes ſcire q omnes medicine que te D

Coapitulum. telxxxix.

Enta nõ odoꝛifera ſiue calamẽtũ.Pã
decta.ca.cxxij. Calam̃tũ arabice gre

ta odoꝛifera. S ciendũ q in iſto capᷣ.

tractabit᷑ de calamẽto.qꝛ calamẽtũ ðꝛ menta
nõ odoꝛifera.¶ Pla.Calamẽtũ eſt herba que
alio noĩe ðꝛ mẽta nõ odoꝛiſera vel nepita.ca.
eſt ⁊ ſic.in.iij.gra. Heliꝰeſt mõtanũ.qꝛ magg
ſiccũ.Cũ floꝛes ꝓducit dʒ colligi.qc ꝑ annũ po
teſt ſeruari. Habet aũt vᷣtutẽ diſſoluẽdi ⁊ con
foꝛtãdi.Auicẽ. Mẽta nõ odoꝛitera ſiue cala,⸗
mentũ: aliud eſi fluuiale.aliud eſt montanum
ſopo ſile ĩ ſapoꝛe.⁊ ſilr eisfolia ſũt ei ſilia.

DPoperationes.

Ouñ bibitur ſuccus eiꝰ cũ aqua mellis:dya/⸗
foꝛat totum coꝛpus ⁊ pꝛouocat ſudoꝛẽ.et teniꝰ
tur cum oleo.et coquitur ⁊ inungitur coꝛpus

et cõfert rigoꝛibus periodicis.

¶ Er q ſit emplaſtrũ ſuꝑ ſciam habentibaſci
aticumdoloꝛẽ ↄfert valde.trahit em̃ funditus
ad intnnſecã ſuꝑſiciẽ.⁊ calefacit totũ articulũ.

7

ſuperincendit aut manifeſte cultim.

¶ Et ſumptũ in potu:vel appoſitũ ꝓpuocat mẽ

ſtrua efficaciter:et eſt ex medicinis qũ ſumitur
magis conferentiba lepꝛoſis reſoluẽdo humo
res reſolutõne foꝛti.⁊ aufert liuoꝛẽ qui ſit ſud

cecalamitis.Latini vᷣo nepita v-men

W–WWYD 6

runtur et habent acuitatem attrahunt cito ex
pꝛoſundo coꝛpoꝛie humiditates quas recipi⸗
unt in locis illis. “V”MM

¶ Et melius quidẽin his eſt vino decoquen⸗

tes cathaplaſmate ipᷣm viride magis q; ſiccũ
vehementius poſtq; deſiccatur:et pꝛomptius
adurendũ.ſicut que canſtica.et quecunq; far⸗
macoꝛum calida ſuntꝛ acria.⁊ ſubtiliũ parti⸗
um facile attrahentia funditus ad ſe totã ad⸗

ia centem humiditat.
¶ Amaritudo aũt q ineſt eĩi bꝛeuis qͥdẽ omni
no eſt.operat᷑ aũt in quibuſdã ſicut que violen
tius.⁊ quod cõſiſtit vehemẽti caliditati cũ ſub
ſtantia ſubtiliũ partiũ.Etideo qñ ſumitur in
potu eius ſuccus.aut ſit criſtere cũ eo: occidit

gſcarides ⁊ lumbꝛicos.Et valet ad moꝛſus fe

rarum.⁊ occidit ſimiliter venmes qui generan

tur in auribo et in vlceribo pꝛofundis.

¶ Et qñ ſit naſcale cũ co aut ſumitur in potu
occidit ⁊ expellit fetũ. Igitur inciſiua quidem
virtus ineſt ei ꝓpter caliditatem eius ⁊ ſubtili⸗
tatem partium ⁊ qa maritudinẽ.ſolaita q ꝓpter
omnia pᷣdicta confert oĩbs aſmaticis ⁊ hicteri
cis, ꝓpter amaritudinẽ maxiĩe ſicut ⁊ pene om⸗
nia cetera purgando et mundiſicando epatis

cacius quod monſiratum eſt.

opilationes.eſt autem ad omnia pꝛedicta effi⸗

N —

get)
lloe
taph

en
li⸗
onhine
unggſn
lüen
totäet

konn
ero
ti ciſb
nitur in
oclidit
ſolasfe
igean
rinpon

Aglidn

1 ſubtii
q pe
ibicten
cheom
ocpans
Gigactii

EE

S

d O R

De herbis.

Capitulum. ccxc.
Entaſtrum. Plini. Wentaſtru eſt
mẽta ſilueſtris differẽs ſpecie ſoli⸗
oꝛũ quaſi figura oʒimi coloꝛe pule

gij ꝓpter qð ⁊ quidam ſilueſtre pu

legium vocant.

Dperationes

¶ His cõmãducatꝭ ⁊ ĩpoſit: elephãtiã ſanari

traditũ ẽ.ſic magni pompeii etate.ſoꝛtuito cu
iuſdã exꝑimẽto ꝓpter pudoꝛẽ in facie illita cõ⸗
pertũ ẽ.i¶ Eadẽ liniuntatq; bibunt᷑ ĩvino ad
uerſus ſcolopẽdrias⁊ ictus ſerpẽtũ.cũ ſale q̊ʒ
⁊ oleo ⁊ aceto aduerſus ictus ſcoꝛpionũ. De⸗
niq; aduerſus oĩa venena hec folia ſeruãt᷑ ad
farine modũ arida.¶ Meẽtaltu q̊ʒ ſubitratũ
vel accẽſumſcoꝛpiões fugat.potũ feias pur⸗
gat:̊ ꝑius necat.i¶ Oꝛtonoicis toꝛminibo co
lericis efficaciſſimũ.tẽq; podagn ipoſitũ.
¶ Succꝰ eiꝰauribo ᷣminoſis inſtillat᷑. ¶ In
moꝛbo regio dat᷑ ⁊ ſtrumis illini.oĩa vene⸗
nis inhibet.tineas pellit:⁊ pꝛuriginẽ valet.

Wiſ B

2

O

Capitulum. ccxcqd.
Eu.Dyaſ. Meu quod et amanticuʒ

ſcit᷑ tynſo ⁊ folijs aniſo ⁊ aneto ſimili⸗
bus.aſcendit deterra vſq; adcubitos

2£

dici.in Dacedonia ⁊ in hiſpania na

duos radicibo ſparſis ac teneris ac curuis lon
gis:ſuauiq; odoꝛe.guſtu calido:linguã moꝛ⸗

dente.vires habet radix ipᷣa releuãtes.¶ Pla.
Meu elt herba in.ij. gradu.ca.⁊ ſic.Huiꝰra⸗

dix appellatur ſimilinoĩe.Etpᷣcipue competit
vſui medicine. Underadixinmedicinis debet

poni queper duos annos poteſt ſeuani.xir⸗
tutem habet diureticam ex ſubtilitate ſubſtã⸗
tie.attrahendi et ↄlumẽdi ex quahtanboſuis.

¶ Pli. capᷣ.de Meu. Meu radicula eſt herbe

aſpera tenuis ⁊ oblonga ſua virtuteolẽsca.

eſt et ſic in ſe ecundo gradu.
OPdperationes

¶ Dyaſcoꝛides.Uires eius habet radix rela⸗

rantes.vnde trita ⁊ elixata in aqua dat᷑ in po

tione vtiliter ad renũ doloꝛem ⁊ ad veſice cau
ſas:vꝛinam pꝛouocat.
¶ Stomachi inflationes ⁊ toꝛtiones intra⸗
neoꝛũ mitigat:⁊ ſtericas.hoc eſt doloꝛes ma⸗
tricis curat.Artiriaſim mitigat.
¶ Toꝛacis reumatiſmo cum melle vt electua
rium datum pꝛodeſt.
¶ Mẽſtrua etiã ꝑ fomentũ ꝓuocat. Stran⸗
guirias infantiũ vt cathaplaſma impoſitũ ſu

pectinem reſoluit.Exquo ſi plus bibitũ fue⸗
rit capitis doloꝛem cõmouet.
¶ Platearius.Uinũ vel aqua decoctiõis eiꝰ
reſoluit opilationem ſplenis: epatꝭ exfrigida

cauſa facta.⁊ etiam ſtranguiriam ⁊ diſſurriã.
Aqua vero competentius in eſtate datur iu⸗
ueni. Uinum autem in hyeme⁊ ſeni.

¶ Puluis eiꝰcũ feniculi ſeminein ceibo vel po
tu datus excludit inteſtinoꝝſtomachiq; vẽto

ſitatẽ ⁊ cõfert. Cõtra tenaſmonem ex frigida
caula in vino decoquitur berbaipſa.

G

. 5 5 Z.
⸗
ANXN=—
OR
N „
SS B =SE
= ==
. — ,, —
2 —
4

.

Capitulum cexch.

us capᷣ.de hoꝛa cibationis ſebꝛi itan⸗
ium. qui dicit ꝙ mel canne eſt zucca⸗
nennnmn. et hoc ſimiliter iuenies ſi leges ca
pi:ulũ zuccarinn. Ham inuenies eſt ʒucca⸗
rum ꝙ ſeilicet pꝛopter ſui pinguedinem nõ in⸗

duratur. Hoc ſimiliter vult Halienus ſeptimo
ſim tfar.dicens zuccarum quidem vocatũ qᷣ

ex media et felici arabia poꝛtatur. Coagula⸗
tur quidem vt quidam aiunt cannis. Eſt au⸗

tem et illud mellis ſpecies. minus autem exeo

illud quod a nobis dulce.virtute autem ſimile
elt ei in quantum abſter git et ſiccat et dyaſo⸗
rat.Et ſumiliter mel canne quodaʒeo reſiduo

ʒuccari quando deco quitur.velipſemet ſuccꝰ

Eſt alia ſpecies mellis quoc oicit᷑ mel rubꝛũ.

et eit idem quod ſupꝛa.Et ſimiliter alia ſpeci⸗

es meils quod vocatur mel ſioꝛacis.⁊ eſt illðᷣ
mellubue.vt ſupꝛa.Eſt ſimiliter aliud mel qð
vocatur mel acanum.⁊ interpꝛeratur mel ſine
tumo.ct eſt mel caſſiafiſiulatũ.et eſt pulpa caſ⸗
ſiectiſtule. Et eſt mel mirtinum:quod fit ex dua
bus partibus mellis:ꝛ vna ſucci mirti.vt ap⸗
paret in antidotario Galieni minoꝛi quiincn
pit.onſectio mellis mirtin.¶ Galienue.vij.
ſimpli. far. cap. de melle. Mel cs lefa cit ⁊ ſiccat
in ſecundo gradu.Eſt autẽ ſimplicis:vt eſi di⸗

cere maxime virtutis et complexionis. Dya⸗

ſcoꝛides. Mel eſt ſuccus roꝛis celeſtis quem
apes colligunt. ⁊ habet in le quaſi compoſino
nem quandam quoniam ex mul arum herba
rum fioꝛe et ſucco colligitur. Ideoq; omnibo
valitudinibus pꝛoficiens omnibue antidotis
milcetur. ¶ Item mel apum in plenilunio ca⸗
piendum eſi ſereno die abꝛumpiſtatim ac reſi
lire guttas vtilitatis eſi indicium. Bonitatis
vero pꝛobatio eſt vt ſit odoꝛiſerũ:⁊ ex re dulei
glutinoſum ac perlucidum.um qutem eximi
tur mel: apes abigi fumo vtiliſſimum elt ne
iraſcatur et mel auiditate voꝛant. Mel · alidũ
cii et liccum.onſeruat et munduicat.In me

cicims ponitur vt amaritudo ſpecierum eius

dul cdine temperetur.in clectuarue quanco
q cum puluenibus miſcctur: vt diutius in ma
ioꝛi chicacia conſeruetur.

Pperatio nes

4 Dral. coꝛides Mel vulncribo ſoꝛdidis pdeſt

tuij.dicbus perunctum caliginem oculoꝛum

detergit. Pargariſmo adhibitu vulnera fau⸗

cium et ſinantes curat.vꝛinam pꝛouocat.ven⸗
nem mollit.
¶Qulientibus pꝛodcſt. moꝛſibus vcnenatis

M. Auicenna pꝛima fen.quarti cano⸗

occurtit. MWoꝛſib⸗ etiam abidi canie achibi⸗

tum curat patientem. Aridũ comelium infla⸗

tiones pꝛeſtat. Ueꝝ mel èſtane melius clihie⸗

mis vero minus vtile eſt et ſpiſum.
Mcl ſolũ faſiidiũ tollit:nauſeã ꝓbibet.pul
momi ⁊ oiby interioꝛibe medetur.

¶Serapion. Mel quando ponitur in vlceri
bus fraudulentis pꝛoluncis conuenit es mul⸗

timm.

Et qu ando coquitur⁊ ponitur ſuper ſciſſu

ras cutis conſolidat eas.et quando coquitur

cum aneto humido:et linitur cum co empeti⸗
go curat eam.

¶ Et quãdo miſcet᷑ cũ ſale trito?
rem ſedat tynnitũ auriũ:⁊ linu cũ co caput:oc⸗

cidit pediculos ? lendines.
Et quando indumentum alicuius eſt bꝛeue

numis ſi eit ex lana ⁊ vult q; elongetur:ſi iroꝛa
uerit illud cum aqua.deinde limatur cu mile
elongatur. 2ðWD
¶ Et mel bſtergittenebꝛoſitatem viſus qñ ſit
colliriũ cũ co q̃tuoꝛdecim diebꝰ ↄunuis ⁊ hit
cu gargariinags
¶ Et confert apoſiematibus gutturis et ſau⸗
cinin:et ſquinantie.et ſiliniuntur cum co gin⸗
giue pueroꝛum tempoꝛeoꝛtus dentium coꝛũ:
facit cosfacile natci et ſine doloꝛe ctſi accipi⸗

atur vel batur pꝛouocat vꝛinas:ct conuenit

¶Palienue. Seiendum q plures ſunt ſpeci⸗

cecllis. Eſi vng ſpeticc mellis quod ei mel
vſuale.quod diuerſ.ficatur ᷣm viferentias ſu

pꝛacictas.

¶ſt alia ſpecies mellis q vocaturmel aibe
menſe.qð afieri ab Athems.Et el mel veſpa

mumiin locis iubterra neis factũ. Et eſi idẽ qðᷣ
mcepai in tũ vcl granatũ. vt in Alexãcro. Et

vocatur mel paſunatu illud quod eſt mel gra
noſum. vi Oabaſuus.
¶ Eſi alia ipeciec mellis qð vocaĩ̃ mel atticũ.
id eſi mel veſparũ ſᷣm quoſdã:ſed falſo.quoni
am Dxyalcoꝛides capitlo de melle vicit. ed
ſuccus eſi roꝛis celeſiis.uigenera ſut vuo.

¶Unu quod cupiliones colligit apes que ſunt

oblonge. liud quod iub terra inuemi vel at⸗
ticum limaticu.Etiã aliqui dicunt qʒ malaui⸗
cum dicuũ ab attica regione. el umum vui
lur a regione Zbima.
¶ Unde Plimus inqi. Mellis attici ſumma
laus toto oꝛbe ci: imatur tranſlatu in attica.

Sed thunum magis laudatur.quare in anqͥ⸗

bus anuiquis anticotaris mel attici:mel ihi

menũu exponitur.

Capitulum. txcii.

ſcet᷑ cũ ſale trito? diſtillat ĩ au?

r8

De Herbis

Edica. Dyaſco. cap.Cot.i.medica
grece. Cot eſt herba ſilis trifolio qᷓ

infra fenũ naſcit᷑. Folia hʒ angu
⁊ virgulã ſimilẽ trifolio.in q̃ vᷣgel⸗
la ſemẽ eſt vt lẽticula.illud ſemẽ miſcet᷑ pani ꝓ
odoꝛe.yſið.vᷣo medicã int᷑ legumia ſcripſit.
¶ Palla.li.ð agricultura. Medica inqͥt q ſe/
mel ſerit᷑ q̃tuoꝛ ãnis ꝑmãet:ita ꝙ q̃ter ⁊ ſepti⸗
es poſſit ꝑ ãnũ reſcindi.Agꝝ ſtercoꝛat.aialia
reficit.curat egrota.Pli. Hedica ðꝛ a medis
ĩuẽta ꝑ bella: Perſaꝝ q̃ latiꝰ ĩtulit:ꝙ tãta ẽ eiꝰ
dos vt ex vno ſitu ampliꝰ q;.cc.ãnis duret.

Operationes
¶ Medicina inda ſunt quidaʒ trociſci facti ex
ea. et vnguntur in balneis. “
¶ Hanc berbam equi et aſini comedunt.
¶ De quo Auiceñ.lib.ij.capi.ot.Oleũ cot
eſtres magis conferens tremoꝛi.
Capitulum. ccxciiij.
Eſpula.yſið.ait. Meſpila eſt arboꝛ ſpi
noſa fructu ſilis maloꝝ:ſ paulo bꝛeui⸗
oꝛ.Uñ appellata ab eo ꝙ pillule foꝛmã
haheãt eiꝰ poma. Pli.li.xv. Arboꝛ me
ſpiloꝝẽ de ampliſſimis. olia eiꝰ anteq; deci⸗
dũt rubeſcũt.radices mlłte⁊ alte.iõq; iextirpa
biles ſũt. Pal.li.iij. Meſpile locꝭ calidis maxi
me gaudẽt.ſʒ irriguis ⁊ frigidis ꝓueniũt.magꝭ
m ſabulo pingui aut glarcoſa terra cui ꝑmi⸗

☛,

xta eſt arena vel argilla cũ ſaxis. Serenda eſt

ſta talis mẽſe Marcio vel nouẽbꝛi.ſolo ſtercoꝛa

to ⁊ ſubacto.ita vt vtrũq; caput taleſtercꝰob⸗
ducat.Sũt eiꝰincremẽta tardiſſima:amat pu
tari atq; circũſodi.⁊ parco hũoꝛe ſiccitates ſe⸗
pefoueri. S erit᷑ ⁊ ſemĩe:ſʒ in longioꝛẽ ſpargit
etatẽ. Si vᷣmib occupat᷑ ſtilo eroo purgande
ſũt ⁊ amurca.vel hũana vetere vꝛina vel viuo

calce ꝓfundẽdi:ſ̊ parti ꝓpter arboꝛis noxã:vł

aqᷓ decocta lupini.ſjʒ putat᷑ hinc arboꝛ ſterilis
fieri. Fimꝰ⁊ cinis vitiu ſilł ſi radiciboin fundan
tur ſterilẽ reddũt.Si foꝛmice moleſte ſunt.ru⸗
bꝛica cũ aceto ⁊ cinere tẽperata necabunt᷑. In
ſerit᷑ mẽſe Jebꝛuario. Surculatñ eiꝰex arbo⸗
re media debet aſſumi. Nã de ſũmitatibovicio
ſus eſt. In trunco fiſſa inſerẽda eſt.nam coꝛti⸗
cis in acies ieiuna mil nutriet.

Dperatione
¶ Dyaſcoꝛides. Meſpile folia ⁊ coꝛtex idem⸗
q; radicis coꝛtex tunſe ⁊ impoſite: cuicũq; tu
moꝛi feruoꝛiq; ſubueniũt.trita ⁊ ſicca cũ melle
cicatricẽ vulneri adducunt. „
¶ Haſta cum vino dulci ſanguinem reijcien⸗
tibus opem ferunt. Item cum vino pꝛopina⸗
ta:veneficij potionibus repugnant:veſicam
vꝛina largioꝛi lauant.
¶ Serapion li. aggre.capᷣ.ʒaroꝛ.auc.Dyaſc.
ʒaroꝛ arabiceid eſt meſpilũ.⁊ eſt arboꝛ ſpino⸗
6

ſa.cuius vna pars vocat᷑meſpilũ:⁊ habet ſru⸗

ctũ paruũ ſimilẽ malis paruis: vonũ ad come
dendu. Eſt ſtipticus bonꝰſtomacho cũ come⸗

di retinet ventrẽ ⁊ tarde maturat᷑.

¶Halien liij. ve ebbis. Fructheius eſt ſtipticꝰ

ſtipticitate foꝛti.⁊ in folijs ⁊ in ſummitatibo eſt
ſtipticitas. Uirtꝰ eſt ei fri.palã.qm taliũ omni
um parũ comedit. ↄuenit nõ vt ficuũ:aut vua⸗
rum copiole.neq; em̃ vt alimento:ſed vt medi
cinis ipſis indigemus magis.
¶ Et dicit in.vij.ſimnpli.far.cap.meſpilũ qͥdaʒ
tricociũnoĩant: eo ꝙ tria hʒ oſſula: oĩa intra
ſe ⁊c̃. Stipticus aũt eſt ſufriciẽterfructꝰ huiꝰ
arboꝛis ⁊ vix edibilis:⁊ retẽtius ſufficienter eſt
ventris.Et in germinibs eius ⁊ in folijs ſtipti
ca qualitas eſt nõ pauca.
Pyaſ.capᷣ.demeſpilo.ſᷣm trãſlationẽ gre⸗
cam.· Meſpilũ ſemẽ habet rotundũ:fructũ mi
nutũ:matiano ſimilẽ.triq oſſa habẽs vñ trico
cinũ dicitur.ſtipticũ eſt ⁊ euſtomachũ:ventrẽ
abſtinet: ⁊ tarde matureſcit.
Auman. tract.iij.in fri.ſunt ⁊ ſic.ventrẽ ab⸗
ſtringut:⁊ vomitũ abſtinẽt.Et eſt alia ſpecies
quein hiſpania naſat᷑:quã multi epymelidam
vocãt.ſemẽ rotundũ habẽs ⁊ trigonũ.vnde et
triconũ vꝛ.ꝭbonũ eſt ad edendũ ſlipticũ ſto⸗
macho aprũ.⁊ iſta eſt azarola.

Capitulum. cxcv.
Illetoliũ. Pli. li. xxiin. Millefoliũ qdᷣ
121 minolſilon v. Caulẽ hʒ teneꝝ ſimilẽ
feniculo:plurimis folijs. vñ ⁊ nomẽ ac

rio. Millefoliũ q̃ ⁊ ambꝛoſia vel archillea ðꝛ.
in locis cultꝭ naſcit.hʒ floꝛes auroſos ⁊ albos

Dya. . Minofilos naſcit᷑ in paluſtribꝰ locʒ

tirſim hʒ ex vna radicemollẽ ⁊ ſubꝛufum:⁊ q̃ſi
manibo liniatũ:⁊ folia ſimilia feniculo.

Dperationes

¶ O yaſ. Lulnera glutinant ⁊ ſine tumoꝛe cu⸗

Rodiũt. In dentiũ doloꝛe cũ butiro ĩponunt᷑

in modũ emplaſtri. Cõtra vꝛine ifficultatem
bibit cũ aceto:⁊ valet õ calculũ.i¶ Gal.vij.ſim

pli.far. Milleloliũ ſiccatiue eſt ᷣtutꝭ intãtũ vt

ↄſolidat vulnera.¶ Pli. Gibit᷑ cum aceto ad

Dificultatẽ vꝛine vl veſice: vxl ſuſpiria pᷣcipita⸗
tfiſq; ex alto.i Eadẽ ad detiũ doloꝛẽ efficaciſ⸗

ſima ẽ.Folia eiꝰ eximij vſus ad vulnera eaq;
affirmat.¶ Ex herbario. Coma eistunſa ⁊ ap
poſita nouis vulneriba doloꝛẽ tollit ⁊ eadem
glutinat.Pꝛofluuiũ ſan guis ſtringit.eadẽaq̃
potata diſſintericos curat.¶ Itẽ valet ad dẽ⸗
tiũ doloꝛẽ. ad vꝛine difliculcate ⁊ ad tumoꝛẽ.

cepit.Naſcit in paluſtribo.Ex herba⸗

8 R

4A U

O dD dd

De Herbis

Capitulum. ccxcvj.
Jli ſolis. S era.li.ag.c.culb.au.dy⸗ ⸗
aſco.Culb. arabice.i.miliũ ſolis.Eteſt⸗
herba cuiafolia ſilant᷑ folijs oliue.niſi

qꝛ ſũt maioꝛa eis ⁊ mollioꝛa ⁊ latioꝛa.

⁊ ſũt eis inferioꝛa.declinãt vᷣſus trã velut itẽt

ſup ipam.⁊ hʒ vᷣgas eleuatas ſubtiles ſic ſqui⸗
nãatũ.⁊ ĩ ſũmitate vᷣge eſt ſile iĩ ramulo diuiſũ ĩ
duas ꝑtes ĩqͥ ſt folia minuta.⁊ iuxta qðlibet
foliũ ẽ ſemẽ albũ duꝝ fere vt lapis rotundũ.in
magnitudine oꝛobi ꝑui.naſcit᷑ in loc aſꝑis et
altis. Dyaſ.ca. Licoſꝑmõ.i.miliũ ſolis eracli

on vocat᷑ ppr foꝛtitudinẽ ſemis.eiꝰfolia ſũt ſi⸗

milia folijs oliue:ſʒ latioꝛa ⁊ oblõgioꝛa.⁊ vir⸗
gas tenues in groſſitudie.iunci lignoſas. ⁊ in

fſumo v̈ga diuiſa ?iq folia minuta ſũt.vbi et
ſemẽ rotũdũ ⁊ lapidoſũ eſt ⁊ albũ piſe ſile.na⸗

¶ Dyaſ.Uirtꝰẽ ei mictualis.⁊ ſemẽ eiꝰ bib itũ
cũ vino albo calculos frãgit:⁊ vꝛinã ꝓuocat.
¶ Pli. cap. Gatangliſcos.i.miliũ ſolis.eſt ſe⸗
men eius herbe que dicit᷑ aſtoꝛcos.qð ſi quis
biberit frãgit lapidẽ:⁊ ꝓuocat vꝛinam.
¶ Pau. c. Calebi.i.miliũ vel granũ ſolis:puo⸗
cat vꝛinã ⁊ mẽtrua.⁊ eſt ca.⁊ ſic.in.iij.gradu.
¶ Et vinũ decoctiõis eius ⁊ puluisipſiusĩ ci⸗

bis ſumptꝰſoluit ſtranguiriã ⁊ diſſurriã ⁊ xlia

cam palſionẽ.⁊ oia illa ſolũ ſemẽ operat᷑.

Capitulum.ccxcvij.
Ira bolani.Pãdecta. S ciẽdũ q ſᷣm
melſ. Mirabolunoꝝ ſpẽs ſũt qͥnq;. Et
ſũtfructꝰarboꝝĩ India eiñtiu: ⁊ non
eeiuſdẽ maneriei ſũt oẽs ſzdiuerſoꝝ effe
ctuũ⁊ diuerſaꝝ foꝛmaꝝ.Uñvᷣlus.Mirabolo
nox ſpẽs ſũt q nq; bonoꝝ.Citrinꝰ:kcbulꝰ el
liricꝰ:emblicꝰ indus.Quidã dicũt ꝙ ſũt oẽs
ab eadẽ arboꝛe ꝓducti.ita q citrini ſũt de pꝛi⸗
mo germie. Et nigrni indi ſut in qͥbo ꝑuenircõ⸗
plexio ⁊ maturatio.⁊ dixer̃t ꝙ arboꝛ eoꝝ ẽ de
bis ferctibo.⁊ ꝙ citrini ſũt de pᷣmo germince et
nigri ſilr. Rebulꝰgermẽſcdᷣm tulit.ſj falſo.im
mo ꝓducũt᷑ a diuerſis arboꝛibo.ꝛ illð ẽ qð cre⸗
dit᷑. Sʒ gliqͥ volũt ꝙ emblici ⁊ bellirici nõ iue
nirẽtur int mirabolanos.qm Auic.⁊ Sera.
deeis diuerſa faciũt capla.vt habetur õ.de b.
in. c. bellirici.vbi tractat de belliricis ⁊ embli⸗
cis. Sʒ in iſto.c.de alijs triboſpebo. Itẽ Se

rap..lib.ag.facit capᷣ.de emblicis ⁊ belliric⁊.et

facit cap.de alijs tribꝑ ſe. de q̊ diat Haulig
id eſt mirabolani.cuiꝰtres ſũt ſpẽs Kebuli Ci
trini ⁊ nigri.Et ſũt illi qͥ noĩant᷑ indi et ſeni et
kebuli. Idẽ auct.aben meſuay. Melioꝛes ſũt
ex eis qᷣꝝ coloꝛ eſt citrinꝰappꝛoximãs viridita
ti. Sues.pleni.ſine rugis.Et dicit auct.yſaac.
Et ſũt fri.in pmo gdu.ſicci in.ij. Nigri ſirig.et
ſic.in pmo. Mirabolani indi vel nigri.⁊ de ſe⸗
niſũt ſiir ex ſpẽ hñtibo coꝛticẽ ſubtilẽ nigrũ.
⁊ coꝛtex eoꝝ vergit ad citrinitatẽ.⁊ ſũt ſiles oli
uis i foꝛma ſua.Et iuuamẽtũ eoꝝ eſt min iu⸗
uamẽto aliaꝝ ſpecie mirabolanoꝝ.Et idem
auc. aben meluagy. Mirabolani ſeni ſut ex ſpe⸗
ciebo oliuaꝝ:q qñ ↄdiũtur coꝛroboꝛãt ſtoma
chũ ⁊ incoꝛiãt eũ incoꝛiatiõe pauca.⁊ nõ eſt in
eis iuuamẽtũ qntũ ĩ kebulis.⁊ ex Rebulis qͥdã
ſũt citrini qdã nigri. ⁊ nigredo q̃ eſt ĩ eis eſt ꝓpt᷑
amplioꝛẽ moꝛã q fecerũt in arboꝛeſua.⁊ ſunt
pinguioꝛes⁊ carnoſioꝛes citrinis in coloꝛe.qꝛ
ipi fecerut maturationẽ amplioꝛẽ. ⁊ illi qͥ colli
guütur añ ſut citrini:⁊ qũ ſumũtur triti inducũt
laboꝛẽ in ſtom acho:qm natura laboꝛat mul⸗
tũ circa ipᷣam.ſʒ q infundit᷑ aut decoquit᷑ ex⸗

trahit᷑ vᷣtus eiꝰ:⁊ pijcit eiꝰ ſuba.⁊ eſt leuioꝛ na
ture.⁊ ðᷣſcẽdit velociꝰ a ſtomacho.Et ille tres

ſpẽs mirabola noꝝ miſcentcũ tamarindis qm̃
tamarindi extinguũt caloꝛẽ febꝛilẽ.niſi qꝛ no⸗
cẽt tuſſiẽtiboꝓpt acetoſitatẽ q̃ eſt in eis. Auic.
de vᷣtutibo coꝛdis ait. Hirabolani ſunt fri.et
ſic. ¶ Johannes meſue. Mirabolani ſunt de
medicinis bñdictis.nõ em̃ debilitant cũ ſolu⸗
tione ſua.iĩmo ↄfoꝛtant ſtomachũ ꝓpꝛie:⁊ viſce
ra pꝛeparãt.et coadunãt partes eoꝝ.⁊ ↄfoꝛtãt
coꝛ et epar:ct coꝛpꝰtotũ. Nõ em̃ mii ad vnum
J 6 U)

xiãent nociui. Acqrit em̃ dilpoſitis ad p̊ opi⸗

artio. et ꝓpꝛie paratis cadere in ipa.qᷓ ſunt deꝑ
fecto rectiſicatibꝰ medicinas q hũt acuitatẽ et
purgãt diſſoluẽdo. Oagnifice em adinucnit
eos et ppꝛie citrinos cũ ſcamonea miſcuit.te
ꝛimit em eã ꝓpter obuiationẽ ſubſtãtiaꝝ ⁊ q;

—

litatũ adinuicẽ:”et eã in ſoluẽdo iuuãt.

Pperationes.
Sera. Uirt?citrinoꝝ eſt , ↄfoꝛtãt oclos et
ꝓhibẽt curſ humoꝝ ad ipos.·et ↄferũt ſchel.et
oↄſoꝛtãt ſtomachũ et incoꝛiãt ipᷣm.et ↄferũt me
ſancolie et cardiace.et clanſicãt coloꝛꝛem.
¶ Uirt? kebuloꝝ eſt ꝙꝙ ↄferũt ano· et emoꝛroi⸗
dibo et incoꝛiãt ſtomachũ et ↄloꝛtãt eũ.⁊ dige⸗
rũt cibũ.deſiccãt humiditatẽ.leniũt naturam.
ↄferũt vẽtoſitati emoꝛroida ꝝ.et ↄferũt melan
colicis.maxime qñ cũ eis admiſcent᷑ ſpecies.
¶ Coꝛroboꝛãt ſenſum ⁊ memoꝛiã:⁊ferunt le
pꝛe ⁊ colice. Sʒſeni ⁊ indi vdl nigri hñt coꝛti⸗
cem ſubtilẽ nigrũ: et coꝛtex eoꝝ vergit ad citri

nitatẽ.q qñ cõduntur coꝛroboꝛãt ſtomachũ

ct incoꝛiant e incoꝛiatione pauca.et nõ eſt in
eis iuuamentũ quantũ in kebulis.

Johãnea mel. Mirabolaniſunt ex reb qᷓ
faciunt vtẽtes ſe iuueneſcere.et acquirunt eis

coloꝛẽ bonũ.et bonitatẽ odoꝛis oꝛis et ſudo⸗
ris.et generãt gaudiũ.et ↄſoꝛtant coꝛ et epar
et ſtomacbũ.Et ↄferunt tremoꝛi coꝛdis.⁊ mu⸗

diſicant ſtomathum.⁊ ↄferunt emoꝛroicibus

et extin guunt inflämationem colere.
Sed citrinoꝝ operatio in eſt pcellens.ipi
cm̃ ſolutiõe educunt eã et ↄferunt cõplexiões

ca. bñtibo. Et eoꝝ fncatio cum aqua agrate
C cũ aqua ro.aut ſucco feniculi abltergit oon
lumm.et aufert ſuꝑ caliditatẽ eius.et facto ine

.— ”

alcohol:ſtringit la crimas.et ↄuenit mollifica⸗

nõi ocloꝝ.et ↄfert tertiane fe.colericio.⁊ ↄtri⸗
te cũ maitice ſanãt vlcera.et deſiccant ea:

¶ Kebuli quoq; ſolutiõe educũt flegma.⁊ ad⸗
unt in ratione.et clariſicant viſum.e ꝓpꝛie cõ
diti.et mundiſicant ſtomachumet confoꝛtant

ipſum. et conferunt ydropiſi et fe.antiquis.

Figri autẽ vel indi ſolutione educunt me⸗

lancoli m et colerã aduſtã et cõferun t malan
colie et tremoꝛi.et clarificant viſum et coloꝛẽ.

et cõſerunt lepꝛe et trũticie et quartane.Doſis

ponio citinoꝛũ mitorũ a.iij. vſq; ad quintum

ct intuſoꝛum a..vi.vſq; ad.xx.et indoꝛum eit
ſicut kebulouum.
Qulcaſim eben aben azʒarin. libꝛo qui dicit᷑

ſeruitoꝛ. Modus aſſandi et calliandi mir abo
lanos opoctet ꝙ; imbibãt mirabolanos ina/

qua atonioꝝ.aut in ſucco agrelte. aut in ace⸗

outate citri.aut in aqua vbi cocte ſunt lẽtes.

Tractatus

aut vbi coctũ eſt lappaciũ acutum. Deinde de
ſicca eos bñ ⁊ madeſac in oleo ro.vel oleo de

lẽtiſco.aut oleo maſticino.aut cũ butyro.sut

oleo oliue.deinde aſſa ſuꝑ patell ferream vel
terreã. quã cum pmo caleſeciſti ⁊ abſtuliſti ab
igne.caue ne adurat᷑ ⁊ deſtruat᷑ virtus oꝛꝝ.
Sil aſſani ſemia qᷓ admiſtrant᷑ ĩ medicinis
fiuxꝰ.Et modꝰ aſſatiõis eoꝝ ẽ iſte.A ceipepa⸗
tellã ferreã aut ereã aut terreã aut lebetẽ cũ la
to oꝛificio ⁊ calefac bñ.Deinde auſer ab igne
et ſtatim ſuꝑ pone ſemia dũ ipa eſt calida an⸗
teq; infiigidet᷑.⁊ cõmiſce ea ſemꝑ donec vide⸗
as aſſatiõeʒ eoꝝ cõpletã ad volutatẽ tuã.Et ſi
nõ fuerit ↄpleta vna vice.põe iteꝝ⁊ fac vt pꝛiꝰ
¶ Etſcias ꝙ nõ oꝑtet oĩa ſemĩa eqliter aſſare

qꝛ ſũt qdã q hñt multã viſcoſitatẽ q debẽt am
pliꝰaſſare ſicut pſilliu.⁊ caue ne cõburanf.

WRW WM

a

un

Capitulumm. ecxtvii).

Itra. S era. lib ag.ca.hec aucto.
RDvjyaſco. Hec ara.i.mirra eſtgum
mi arboꝛis que naſcit᷑ in terris ara
bum ſimilis arboꝛi que dicitur in
greco ſpina babylonica. NHam fiunt ſciſſureĩ
ligno arboꝛis. vn egreditur gumi quod ema

nat cadens ſuper ſextoꝛia que ſternuntur ſul

arboꝛc.⁊ quedam perſe coagulatur iuꝑ ſupite

De Herbis

⁊ eſt deipſa res que dicitur bacãtiſcus ſiue ba
tanaſas ⁊ groſſa eſt aqua egredit meth.i.ſto⸗
rax liquida.q expꝛimit᷑ ſicut apparet in ca.ſto
rax.Et arboꝛ eius eſt in terra q̃ dicit᷑ ptinia.et
eſt pinguis.⁊ qñ expꝛimit᷑ ſuccus eius egredit᷑
velut ſtoꝛax mulcũ.⁊ melioꝛ mirra eſt illa q̃ di⸗
citur tarbalud.⁊ canchi.⁊ noĩatur h̊ noĩe:eo q;

Deſfert ex terris qᷓ dicũtur ſic.Et coloꝛ eiꝰeſt ad

d n

⏑ bD

viriditatẽ tendens.pungẽs linguã clari colo⸗

ris.et ex ea eſt q̃ dicit liti et eſt litha gluthichi.

eſt mollis tactu ſicut bdelliũ.in odoꝛe ſuo eſt
pinguedo.⁊ arboꝛ eius eſt in locis ſoli expoſi⸗
tis.Ex ea eſt q̃ dicit᷑ poaclis.⁊ eſt aſpera multũ
nigra.⁊ aparet in ea veſtigiũ ignis.Et dete⸗

rioꝛ eſt illa que dicit᷑ argaſin.⁊ eſt leuis nõ pFin

guis.acuti ſapoꝛis.ſilis gũmi arabico in foꝛti
tudine ⁊ vᷣtute.Et ex mirra eſt q̃ dici᷑ crumu:ſi
ue amini.⁊ eſt mala.Et fiunt quidã trociſci ex
ſubſtãtijs mirre.⁊ ſi mirra pinguisfuerit croci
ſci qͥ ex ea fũt habẽt bonũ odoꝛẽ ⁊ pinguem.et
ſi nõ fuerit pinguis qð fit ex ſubſtatia eius nõ
habet bonũ odoꝛẽ neq; pinguẽ.⁊ habet virtu⸗
tem debilẽ:ꝓpter qð admiſcet᷑ ei oleũ qñ ex ea
fiunt trociſci.Adulterat᷑ mirra.qũ admiſcetur
ei gũmi qð infuſũ fuerit in aqua mirre.Et me⸗
lioꝛ ex mirra eſt noua.leuis.munda.q̃ qũ tan⸗
gitur eſt aliquantulũ aſpera ⁊ arida.⁊ cito frã

gibilis.⁊ qñ frangit᷑ remanet in eiꝰfractura res

alba. et figura eius eſt ſicut figura vnguiũ.et q̃
eſt in fruſta nõparua.⁊ coloꝛ eiꝰeſt vnifoꝛmis

non diuerſisin exterioꝛibus eius.ſed interius

eſt trahẽs ad rubedinẽ parũ cũ lineis ſubalbi⸗
dis ſicut diximꝰ.⁊ odoꝛ eius eſt delectabilis a⸗
mara. ỹ illa q eſt ẽuis:cuiꝰcoloꝛ eſt ſicut coloꝛ
picis:nõ eſt alicuiꝰvtilitatis. Sed mirra q eſt
exterra:q̃ dicit᷑ labotero abſcindit᷑ ex radice ar
boꝛis q̃ eſt in terris illis.Eligit᷑ em̃ ex ea illud
qð eſt ſimile mirre in odoꝛe.⁊ virtꝰ eius eit ca⸗

tur in cõfectionibo vnguentoꝝ.

unt in eo.⁊ in medicinis que bibuntur ad tuſ⸗
ſim antiquam:⁊ad aſma. Nam ipſa exaſpe⸗
rat cannam pulmonis.⁊ hoc quia noncaleſa⸗
cit neq; deſiccat calefactiõe ⁊ deſiccatiõe foꝛ⸗
ti ⁊ ſine ſuꝑfluitate ſue amaritudinis ⁊ ſue ab⸗
¶ Eſt alia mirra que trahitur a radice arbo⸗
ris huius.et virtus eius calefacit molliſicat et
reſoluit. ðòðèÿ

R

Capitulum. trxcix.

HMoꝛi ſunt dueſpecies.Una earuʒ eſt

lefactiua ⁊ mollificatiua ⁊ reſolutiua.⁊ ingredi —D Oꝛacelſi.Auicen.lib.ij. cap.de moꝛo.

Dperationes.
¶ Sera.auct. Albugerig. Mirra ↄuenit ad
aquã citrinã q ſumi?᷑ ex ea in potu.aut qũ fit
emplaſtrũ cũ ea ſuꝑventrẽ.
¶ Et qñ fit caputpurgiũ cũ vno anoch ex ea
mũditficat cerebꝛũ:⁊ aulert ab eo ventoſitates
groſſas.⁊ incoꝛiat gingiuas.
¶ Et cõfimat dentes.⁊ eſt conabolice quãdo
fit linitio cũ ea. —
¶ Halien. Mirra abſtergit cũ tꝑamento: et
glutinat fragmẽta oſſiũ capitis.⁊ ociidit lum⸗
bꝛicos ⁊ fetũ:expellens eos.
¶ (t ingreditur in confectionibo collirioꝛum
que fiunt ad vlcera oculi:⁊ad maculas que ſi

alfirſedu: quod eſt dulce.⁊ currit ſmſe
mitam ficus in maturatione. Sed eſt

deterioꝛis nutrimenti ⁊ minoꝛis ⁊ eſt ſiccioꝛis
⁊ magis deſtruens ſanguinem.? deterius ſto
macho. Reliquas vero ficus diſpoſitiões ha⸗

bet. eſt tamen inferius ea amarum autẽ quod
nominatur moꝝ de ſceni ſit nunc illud de quo
plurimum loquamur. Cuod ergo immaturũ
eſt cum exſiccatur ſtat loco ſumach.dulce eſt
calidum:humidũ:⁊ acetoſum.⁊ de ſceni eſt ad

ſiccitatẽ decliue.in ipſo eſt ſtipticitas ⁊ infrigi

datio.⁊ ſucous moꝛi eſt ſtipticus.⁊ ꝓpꝛie quan
do decoquitur in vaſe eneo.

Obperationes

8 ſiij

J

Tractatus

Auicna. Succus mo:ꝛi phibet fluxũ mate
nerũ ad mæbꝛa. ? imatuꝝ e ſicut ſumach. Oñ

co quitur folia eius ⁊ folia vitis.⁊ folia ficus

nigre cum aqua pluuie:denigrat capillos.
Aceroſum remouet apoſtemata oꝛis ⁊ gut⸗
turios. Et folia eius ſunt vltima ad ſquinantiã

et pᷣfocationẽ.Quod acetoſum eſt cotfert vlce⸗

riba fraudulẽtis ipſius ſucous.
Rob eius acetoſum eſt ↄferẽs bothoꝛ oꝛis.
et decoctio radicis eius mollificationi dentiũ
et decoctio radicis eiꝰeſt bona dẽti doloꝛoſo
Mox malũ eſt ſtomacho coꝛrũpi᷑ ꝓpꝛie in
eo allirſedu.⁊ qñ coꝛrumpit᷑ alfirſedui toma⸗
cho velociter nõ nocet.Et opꝑtet quidem vt co

medant᷑ oẽs ſpẽa eius ante cibũ:⁊ recipiantur

in ſtomacho:in q̊ nõ ſit coꝛrupto.

co. ⁊ nõ eſt in ipſo de mala cõueniẽtia ſtoma⸗
chi quod eſt in alſirſedu:q;uis ſit in ea malicia.
⁊nõ eit nauſea inipſo.⁊ nutrimentũ eiꝰelt par
uum. et facit appentũ cibi.⁊ facit ibm lubꝛicuʒ:
⁊ extrahit ipſum velociter.⁊ omnino deſcẽſus
eius de facto fit velociter.ſed eius deſcẽſus ex
inteſtinis eſt tardus.
¶ Sera. lib. ag.cap.hoc. Hoc arabice.i.mo⸗
racelſi.Uirtus eius eſt q̃ retinet ventrem.⁊ q̃n
do deſiccaturtetinet ventrẽ retentione foꝛti.⁊
cõuenit vlceribo inteſtinoꝝ.⁊ fluxui ⁊ omnib⸗
egritudinibo que fiunt ex fluxib humoꝝ.⁊ ad/
miſcentur poſtq; terunt᷑cũ cibis ſicut ſumach
Et quivult ex eis ſumere in potu:poteſt cum
aqua ? vino.
¶ Seg arboꝛis eius virtus eſt cõpoſita exvir
tute retentiua ⁊ laxatiua.⁊ plus quod eſt ĩ coꝛ
tice huius arboꝛis eſt virtus laxatiua cũ ama

ritudine pauca.quouſq; occidat aſcarides: et
ſunt lumbꝛici cucurbitini.ſed in folqs arboꝛis

et ſummitatibo eſt temperamentũ mediũ illarũ
dua operationum.

¶ Et moꝛa matura qñ ĩueniũ

ſunt humoꝛes:cito accelerãt ad coꝛruptionẽ.
⁊ coꝛruptio eoꝝ eſt multũ nociua.

¶ Sed acerba qñ deſiccani ſunt bona medi/
cina ⁊ iuuatiua vlceribo inteſtinoꝝ ⁊ fluxui an⸗⸗
tiquo.Et moꝛa qñ deſcendũt anteq; coꝛrum⸗ ¶
pant᷑ nõ inferunt nocumentũ.niſi de eis añ co⸗

meſtionem nimis ſumattur.

¶ Et idẽ auct.Halł.Ex eis ſunt matura: ⁊ ma

turi ſapoꝛis.⁊ ſapoꝛ coꝝ eſt dulcis ſtipticꝰ.vir
tus eoꝝ.mollit ventrẽ ⁊ nutrimentũ paucũ coꝛ
poꝛipᷣſtãt:⁊ facile coꝛrupunt᷑.nõ coꝛrupta hu⸗
mectãt penitus.Iniigidat aut no penitꝰ niſi

——⸗

media vtraq; eſt complexio.
¶ Illud vᷣo deſeni nõ nocet ſtomacho coleri· “

t ſtomachũ puꝰ
ru.ſi comedunt᷑ ante cibũ egrediunt᷑ a ſtoma
cho cito.⁊pᷣpar are faciunt exitũ alioꝝ ciboꝛũ.
qñ vᷣo comedunt᷑ poſt cibum:vel in ſtomacho

frigida ſumant᷑. Et pauciſſimũ coꝛpi dt nutri

mentũ cõſimile peponib.nõ tũ nocumentum

adeo ipᷣis.neq; malũ ſtomacho vt in illis.
¶ Bal.vij.ſim.far.Fᷣm tranſia.grccã.cap. Mo
racelſi.fructus maturus ſubducit ventrem.

non maturus vᷣ deſiccatus ↄſtipanuũ ſuffi⸗

cienter ſit farmacũ.vnde ad diſſintericas con

„ 97

uenit diſpoſitiões ⁊ ciliacas ⁊ alias quecunq;
ſunt fluxibile.

Et tota arboꝛ in oĩba ei⸗ partibo mixtã qn⸗
dã vᷣtutẽ videt᷑ habere ex detentiua ⁊ purgati⸗

ua cõpoſitiua.Pꝛeualet aũt in coꝛtice quidem

radicis purgatiua vᷣtus cũ quadã amaritudi⸗

ne vñ amplos lubꝛicos interficit. In alus vo

partibo detẽtiua. In folijs vᷣo ⁊ pollulatiõibo

Capitulum. cct.
eius vel virgulta. Silueſtris moꝛe fru

penuria conſouetur.

Hoyohperationes.
¶ Areſtotiles in libꝛo de plantis. Fructus qͥ
dam cito maturantur.vt moꝛa ⁊ ceruſa.⁊ ſuc⸗

coꝛum qui ſunt in fructibus.quidam ſluntpoꝛꝰ

ODꝛabacci. yſið. Moꝛus grece: latine
vocatur rubus. eo ꝙ mbeant fructus

ctibus in deſerto. Paſtoꝛum fames ac

D

DeHerbis

tabiles.vt eſt ſuccus moꝛoꝛun.
B¶ Plinius. lib. xv. Moꝛis eſt ſuccus in came
vinoſus.Trinicoloꝛes.pᷣmo ſcʒ cãdidus.mox
rubeus maturis vᷣo niger. In noinſſimis flo⸗
rent.inter pma matureſcũt.manuſq; ſucco tin
gunt. Matura ruunt.acerba minimũ. Carne

4—

elt ſucco conſtant moꝛa.
CL¶ Moꝛa quidem ⁊ piro acmiro ſuccus eſtvi
noſus.coloꝛẽq; ſucci moꝛis ac ceraſis elt ſan⸗
Guineiiiagggs.
¶ Palladius.li.x. Ad dia moꝝ conficiendum
agreitis moꝛiſuccũ facies paululum deſerue⸗
re. Tunc duas eius ſucci partes ⁊ vnã mellis
a dmiſcebis:ac mixta curabis ad pinguedinẽ

☛

mclis decoquere.

—

Capitulum. cccj.
Oꝛſus galline ſiue anagallus. Pan⸗
decta. Anagelli due ſunt ſpẽs. Una eſt
auricula muris.et eſt maior.⁊ alia eſt moꝛſus
galline.⁊ eſt minoꝛ.

Bperationes

A¶ Ambe ſpẽs anagalli vulneribo pᷣſtant effe⸗
ctũ. Cumoꝛẽ nõ admittunt. ⁊ infixa coꝛꝑi euo

. cant.paſcentia vulnera abſtinent.
B¶ Succus eaꝝ dentiũ doloꝛẽ ꝓhibet:ſi p de⸗
xtro dente in ſiniſtro nare ſuerit imiſus. Nic

educit de coꝛpoꝛe.

ſuccus cũ melle attico coctus ⁊ adbibitꝰ cali⸗
gines ocloꝝ ſiue viciũ eoꝝ qð vocat᷑ argemon

ſiue argemadetergit.moꝛſibo venenatis bibi⸗
tus medicat᷑.¶ Nefreticis:hidropicis:⁊ epati
cis:⁊ renali paſſiõe defectis pꝛeſtat auxilium.
Ano tumenti impoſitus medicatur.
¶ Itẽ ſuccus narib infuſus putredinẽ capitis

purgat.Habet em̃ deſiccatiuã vᷣtutem abſq;

moꝛdicatione.vnde ? vulnera glutinat.
¶ Uentrem quoq; deducit mulſe admi tus ?7
porui datus.herba contuſa ⁊impoſitaſtipites

¶ Sera. Spẽs anagalli mino:ꝛis. ſ; moꝛſus

galline facit anũ ingredi ſi fit cũ ea emplaſtrũ.

¶ Bal. Ambe ſpẽs? nagalli hñt occultã cali⸗
qitatẽ attractiuã vt ⁊ ſtimulos inſixos euellat.
Eaꝝvᷣo ſuccꝰa naribi fiegma purgat ꝓpter eã⸗
dem cauſam. Et vniuerſaliter loquẽdo ſiccati
uam babẽt virtutẽ.quapꝛopteretiã vulnera ſo
lidant:⁊ putreſcentibo ſerumt.

Capitulum. lcciſ.

meſtica vel bes. Sera.li.ag.c.dex do⸗

clinat ad rubedinem. que declinat ad nigre⸗
dinem.cõfert magis in medicinis.et ſimilite·

NIrtus latine ⁊ grece. Arabice der do

meſtica. 2 eſt de ea ſoꝛtis viriditatꝭ de⸗
cinans nigredini.et de alia eſt que de

O

Tractatus

grana eiꝰ ꝓpꝛie eiꝰ que ex ea eſt mõtana.⁊ſuba

ciꝰeſt cõpoſita ex vᷣtutibo vrijs:et illud qd xvin
cit plꝰ ĩ ea eſt ſubᷣa terrea frigida.⁊ ẽ in ea cũ q̊

res calida ſubtilis.et ſapoꝛ eius eſtſtipticus.

Operationes.
¶ S era. auc. aben meſuay. Succus eiꝰcon⸗
fert doloꝛi pectoꝛis et pulmonis.et ſtringit flu
xum vẽtris colericũ.⁊ ↄfoꝛtat ſtomachũ.⁊ eſt
bonus vlceribamẽbꝛoꝝ interioꝝ.foꝛtificat vi⸗

ſcera.retinet fluxũ menſtruoꝝ.⁊ grana eiꝰ cõ⸗

ferũt ſputo ſanguinis a pectoꝛe ⁊ pulmone.et
ↄferunt ſtomacho ſua ponticitate.
¶Dxyaſ.Sanguinẽ excreãtibo dat᷑.ſtomaticꝭ
ↄueniẽs eſt.vꝛinã mouet ſcoꝛpiõis moꝛſui im
poſita atq; potui data ꝓdeſt. Yolia eiꝰ virẽtia
cataplaſmati appoſita medent᷑ vlcera fluẽtia.
¶ Arida vo ↄtrita aſpꝛedine dyafoꝛeſim faci⸗

unt. Itẽ baccaꝝ viridiũ ſuccꝰaptat᷑ ſanguinezʒ

ſpuẽtibo.ipᷣe quoq; comeſteeadẽ faciũt.Ex vi

no decocta ⁊ in modũ cataplaſmatis impoſi⸗

ta extrema vulnera ſanat.
¶ Auiẽ. Mirtꝰretinet ſolutionẽ ⁊ ſudoꝛem:et
oẽm fluxũ ſlanguis:⁊ oẽm fluxũ ad mẽbꝝ.
¶ Et qñ cũ eo fit fricatio in balneo ↄſoꝛtatur
coꝛpus.⁊ deſiccant᷑ hũiditates q̃ ſunt in cute.
¶ Et embꝛoce quidẽ decoctiõis eiꝰ cũ ſuꝑoſſa
effundunt᷑:velociꝰfitipoꝝ reſtauratio.⁊ qð ex
ea vſtũ eſt loco tutie poni᷑ ad h̊ vt bonus ſiat

odoꝛ coꝛꝑis.⁊ ↄfert om̃i fluxuiſãguĩs linitũ.⁊

loco emplaſtri ſuꝑpoſitũ ⁊ bibitũ.⁊ ſilr eiꝰrob

⁊rob fructꝰ eiꝰ et ipiꝰ q dẽ nutrimẽtũ eſt ꝑuũ.

¶ Et ĩ ſyrupis qͥdẽ nõ elt qͥ reſtringat ⁊ ꝓhibe⸗
at doloꝛẽ pulmõis ⁊ tuſſim pᷣter ſjrupũ eiꝰ.
Et cuiꝰoleũ et ſuccꝰ⁊ decoctio ipᷣiꝰ ↄſoꝛtant
radices capilloꝝ.et phibẽt caſum. et ꝓlongãt
eos:⁊ denigrãt:et ꝓpꝛie ipſiusſemina.
¶ Et decoctio ſeminũ eius ĩ butiro ꝓhibet ſu
doꝛẽ et rectificat raſurã venarũ. =
¶ Et folia eius ſicca ꝓhibẽt fetoꝛẽ aſcelle⁊ in⸗
guiũ.et ipſius cinis loco tutie ponit᷑.et cõfert
panno.ſedat apoſtemata ca. ⁊ heriſipilã et foꝛ
micã.⁊ hothoꝛ et vlcera.et qð eſt ſuper ambas
volas:et aduſtionẽ ignis cũ oleo.
¶ Et ſier eiꝰſyrupus ⁊ emplaſtꝝa factũ exfolijs

ipſicũ oleo et vino:⁊ pꝰ ipᷣiꝰ cõmixtiõeʒ cũ eis

et ſil eiꝰ oleü. et vnguentũ factũ ex eiꝰ oleo.et
ſitr ↄfert ipiꝰ ſuccꝰ ſipijciat ſuꝑ pannaricũ.
¶ E.t ſił cerotũ factũ exeo:⁊ cũ decoquit᷑ etiã

eius fructus cũ vino et fit ex eo emplaſtrũ: ſas
nat vlcera q̃ fiſt in ambabs volis manuũ etin

pedibo. et aduſtionẽ ignis.et phibet eos a veſi
catione.et ſiłr eius cinis cũ cerotttto.
¶ Et emplaſtrũ factũ ex fructibo decoctis ĩ vi
no eſt. ↄuemẽs molliticatiõi iuncturaꝝ retinet

fuxi ſanguis ex naribo:ꝛ abſtergit furſuneo. ꝛ

exſiccat vlcera capitis ⁊ vlcera auris.et ipſius
pus ex ipſius aqua in ipſam diſtillatur.

?Et ↄfert ipᷣius ſyrupus mollificatiõi gingi⸗
ue. et eius fo.cũ vino decoquunt᷑.⁊ fit inde em

plaſtrũ ſedans ſodamet obtalmiam.

¶ Et cũ decoquit᷑ cũ oꝛdeo:ſanat eoꝝ apoſte⸗

mata.et ipſius cinis ingredit᷑ in medicinis vn
gule. ↄfoꝛtat coꝛ:⁊ aufert tremoꝛẽ coꝛdis.
¶ Et cõfert fructus eius tuſſi ꝓpter dulcedines

ſuã. et retinet ventrẽ vtentis eo:ſi eſt ſolutꝰ ſua

ſtipticitate.

(Et confert fructꝰipſius ſputo ſanguinis. et

etiam eius rob ſimiliter confoꝛtat ſtomachũ.

Rob eius et ſemĩa phibent curſum ſuꝑfluita⸗

tum ad ſtomachum.

¶ S uccꝰ?fructuũ eius eſt puocatiuus.⁊ ipſe⸗

met ↄfert ardoꝛi vꝛineet ardoꝛi veſice.
¶ Et eſt bonꝰ in ꝓhibẽdo mẽſtruoꝝ puocatio

nẽ.et eius aq̃ ſtringit naturã et retinet ſolutio

nem colericã et melancolicã.linita et ida cum

oleo ſyſamino expellit flegma.ꝛ ſolutõe emit⸗

tit ipᷣm. et decoctio fructuũ eius confert fluxui
humiditatũ matricis.⁊ ↄfert emplaſtro inde fa
¶ Et ↄfert apoſtemati teſticuli:⁊ eiꝰ decoctio
fert moꝛſuirutele.⁊ ſimiliter fructus eius cũ

potat᷑ in vino:et ſimiliter pũcture ſcoꝛpienis.

R

Ge

Capitulum. ccciij.
NO aſtic ſiue maſtix latine.greceſcinus
ccl achias vłchias. Arabice meſcche.
Et eſt gãmi arboꝛis cini vdl lẽtiſci.qa
Aentiſcus grece vocatur ſcinus.ſicut in
nenies in capᷣ.Terebentina infra de. L. Dya
ſco.capᷣ⸗.de Maſtice quedam maſtix emanat
ab arboꝛe queſcinus dicit᷑.Et quedã ex ea eſt
alb a. quedã ſubuiridis. Sʒ melioꝛ ex ea eſt cu
ius coloꝛ eſt albus.perlucidũ habens granuʒ
graue ſicciſſimũ et cito frangibile.habens bo⸗
num odoꝛẽ.Et eſt de ea quedã que eſt nigra:

et quedã citrina.¶ Gal.vij.ſim. far. c. de Ma

ſtice alba.Et eſt illa que dicitur gluten roma⸗
num. er eſt compoſita ex virtutibo diuerſis. ſch
ſtiptica et mollificatiua.Et virtus eius eſt que
calefacit et deſiccat in.ij.gradu.vnde molliſi⸗
cat et reſoluit.Et ideo ſtomachi epatis et ven
tris flegmonibus cõpetit. Sed nigra eſt que
Dicitur capiti vel egyptiaca eſt.et eſt maioꝛis
deſiccationis qᷓ; alb a.et virtusſtiptica eſt ĩ eo
minoꝛ:et ideo eſt ↄueniẽs vbi opoꝛtet reſolue⸗
re amplius.et ꝓpter hoc multü conuenit apo
ſtematibus duris que ſunt in exterioꝛibo coꝛ⸗
poꝛis. Sed oleũ maſticis eſt ſimile virtuti ma

liicis.¶ Serap.lib.ag. capᷣ. MWelcehe.i.ma⸗

ſtix. Maitix eſt pꝛimus inter om̃ia glutina in
bonitate.Et arboꝛ maſticis eſt compoſita ex
ſuba aquea et terrea frigida nõ multũ in ſapo
re omniũ partiũ.huius arboꝛis dico radicis
et fructus.et coꝛticis eſt ſtipticitas pauca.et

vircus eius eſt infrigidare et calefacere medio

criter temperate.et deſiccat in fine ſecundi gra
dus vſq; ad pꝛincipium tertij.

Operationes

¶Serapi. In ea eſt de ſtipticitate qua con⸗
fert dehilitati epatis et ſiomachi⁊ inteſiinoꝛũ
ct apoſtematibo in eis exiſtẽtiboein eo eſt ſtipti

citas.et nõ habet acuitatẽ aliquam.et eſt mal

tum ſubtilis.et fit emplaſtrũ cum folijs malti⸗
cis dũ ſunt recentia.et eſt in eis virtus manite
ſta.et ideo quando bibuntur fo.aut cum alijs
medicinis ad vlcera inteſtinoꝛum.et ad fluxũ
ventris conferunt multum.
¶ Et conferunt ſpuentibo ſanguinẽ.et fluxui
menſtruoꝝ et ani.et non eſt in eo diuerſitas a

ſucco ypoquiſtidos. .
Et Aeadct. Dral. Lota hec arboꝛ eſt ſtipti

ca. et vᷣtus folioꝝ fructus ⁊ coꝛticis ⁊ radicꝭ eſt
equalis.et deco quitur coꝛtex eins:⁊ coꝛtex ra⸗
duis et folia decoctione plurima.

¶ Et quando fuerit cocta colat ab eis aqua qᷓ
iterũ coquit᷑ vſq; ad mellis ſpinitudinẽ.et con

„* »„ 8 5
3.X — N .

uenit ſputo ſanguinis decoctio ſlla biſita. et
fluxui vẽtris ⁊ vlceribo inteſtinoꝝ ⁊ fuxuima
tricis et ani.Et vniuerſaliter quidẽ ponitur ꝓ
acacia ⁊ ypoquiſtidos.⁊ ponũ decocno illa

loco ſucci folioꝛum.

¶ Et qñ ꝓijcitur decoctio illa ſuꝑ vlcera pfun
da:⁊ ſuꝑ oſia fracta reſtauratcarnẽ in vlceri⸗
bus.⁊ reſtaurat oſſa ⁊ ſtningit mebꝛa laxa.et
abſcindit hũiditates antiqs a matrice ⁊ ꝓhi⸗
bet vlcera coꝛroſiua ne dilatet᷑ in coꝛꝑe pꝛouo
cat vꝛinã.⁊ qñ fit collutio oꝛis cum ea ſtringit
dẽtes cõmotos.Et ex ramis huiꝰ arboꝛis ſit
oleũ qð eit bonũ vbi cõuenit ſtipticitas.
¶ Et idẽ auct. Humay. Malſuit reſoluit apo⸗
ſtemata ſtomachi:⁊ cõuenit tuſſi:⁊ no eſt pau
ce attractionis flegmatis qñ maſiicat᷑.⁊ ꝓpter

boc miſcetur cũ aloe vt pᷣparet ipſam e attra⸗

.

hat cũ eo flegma a capite.

ͦ Aſturciũ.Dyaſ.capᷣ.Car
gdamus.id eſt naſturcium.
QODuoddã eſt domeſticum
ct quoddã eſt agreſte. Et
iI.ideo facit duo capitula ðᷣ
tcis.Unũ qð icipit Carda
m. 1c naſtur. domeſricñ.

Capitulum. cccuiij.

Alið qð ĩcipit arda. ag.

2 cſt naſturciũ agrelie.Etideo dicit cardam

Trattatus

¶ In doloꝛe coꝛdis co quitur in lacte capꝛino &

id eſtnaſturciũ domeſticũ.vtilioꝛ dicit᷑ baby
lonicus omibo ſemen eius calidiſſimũ eſt cau⸗
ſiica pariicipãs virtute.viſcidũ ⁊ cacoſtoma⸗

cchum ventrẽ turbans. ¶ Serapi. lib. ag. cop.

Joꝛſalbathe fe.i.naſturciũ.⁊ ex eo eſtnaſturci
um cõmune notũ.⁊ ex eo eſt naſturciũ tectoꝝ.
ct ex eo eſt naſturciũ oꝛiẽtale.Haſturciũ tecto
rum eſt plãta habẽs folia ſtricta ⁊ longa duo
bus digitis in ſummitate acuta ⁊ ſciſſa et pin⸗
guia.⁊ extendunt᷑ ſuꝑ terrã.⁊ habet in medio
virgam ſubtilẽ duob palmis longã.paucos
habens ramulos.ſuper quos ſunt pile haben
tes denſam ſummitatem:in quibus eſt ſemen
ſimue ſemini naſturcij.cuius eſt virga ſicut ſi

gura rutele:ita eſt depꝛeſſum.naſcitur in vijs

et parietibus domoꝛum. Haſturcium oꝛien⸗
tale eſt planta duoꝛum bꝛachioꝛum lõga.ha⸗
bens ramos ſubtiles et multos.in quibo ſunt
folia ſimilia folijs ſcitaragi:niſi quia ſunt ałᷣ
bioꝛa ⁊ mollioꝛa:⁊ in ſummitatibus ramoꝛuʒ
ſunt capitella ſimilia plante actis:⁊ habet flo
res albos.ſemen huius ponit᷑ incibis loco pi⸗
peris. Sed naſturciũ cõmune notũ eſt meliꝰ
illud quod defertur a babylonia.¶ Almaſoꝛ
tractatu tertio. capitulo de naſturcio. Haſtur
cium calidum eſt ⁊ ſiccũ.appetitũ adiuuat:licʒ
infl ationem ⁊ capitis efficiat doloꝛem digeſti
uam.ꝓꝛeterea retardat.

PHprerationes.

¶ Serapion aucto.Galieni. Semen naſtur

c eſt ca. ⁊ ſic.ſicut ſemen ſinapis.⁊ incidit ins?s·

ciſiõe foꝛti.? adurat ⁊ ſedat doloꝛes ſciaticos
et doloꝛẽ capitis.⁊ quãlibet egritudinẽ ĩ qua
opoꝛtet calefacere:et miſcet᷑ ſemen eius in me⸗
dicinis aſmaticis. quia ipᷣm incidit inciſione
foꝛti:et adurit humoꝛes groſos.
¶Et dicitur ꝙ quando naſturcium deſicca⸗
tur.fit eius virtus ſicut ſeminis eius.et dũ eſt

recens pꝛopter humiditatem aquoſaʒ que eſt

in eo habet virtutem debilioꝛem virtute ſeini⸗

nis eius.
¶ Oyaſcoꝛides. Ha

lit:et vẽtrem turbat. S plenem attenuat cum

aceto.⁊ aboꝛſum facit.ventrem ſtimulat: ſimi
le eſt ſinapi ⁊ eruce.

¶ Et impoſitũ lepꝛas ⁊ zernas emẽdat.melle
addito duricies ſplenis cõpeſcit. Soꝛdida
vulnera purgat ſi ſuccus adpibeat. Moꝛſib⸗
venenatis bibitu occurrit. Jumigatio eiꝰ ſer/
us pꝛofluis ſuc⸗
lic. in. i. Et ioẽ auct. Gal. Uirtus eiꝰcſt cale⸗
faciens:Dyaſcoꝛides capᷣ.ſenation.id eſt na⸗

pent es fugere facit. Uel fletib
co linito occurrit. “
¶ LCarbunculos rũpit cũ polẽta ⁊ ceto coctũ.
Sciaticis vtiliſſime cũ aceto ⁊ polẽta auxilia
tur.tumoꝛes ⁊ duriuies ſpargit

ſturciũ lumbꝛicos expel⸗

et datur ad bibendum. Doloꝛem omnis loci
tollit puluere ſeminum aſperſo.ſed plus melle

vncto loco ſcabiem cum aceto ſanatue.

¶ Galienus.vij.ſim.far.c.de naſturcio. Se⸗

men naſturcij habet virtutẽ que calefacit ⁊ de

ſiccat ſicut ſinapis.Etꝓpterea ſciaticos ⁊ do⸗

loꝛes capitis.et quodcuq; alioꝛũ ind igentiuʒ

rubiticatione calefacit cum eo ſicut eſt ſinapis
miſcetur autẽ cum eis quecũq; aſmaticis dan
tur farmacis. R—
¶ Auicenna pꝛimo canonefen.quarta.capi.
vij. Haſturcij ſemina toꝛre facta mixta cũad
og:cõſtringunt fluxum ſuperfluũ pꝛouenientẽ
exc agtarro. V

Capitulum. tecv.

1IVadamus agreſtis. S erapiõ li. aggre⸗
H gatoꝛ ꝭ capᷣ.herochachay gre.ideſt na
ſturciũ aquaticũ.Et eſt planta q̃ naſcit᷑ in aͥs
habetſtipitẽ rectũ ⁊ ramos.⁊ ẽtota plãta pin

anua aqticũ vel ſenation:vł Car

6

D

guis.⁊ hʒ folia ſilia folijs apij dicti ypoſellinũ

nili qꝛ ſunt minoꝛa eis.⁊ hʒ odoꝛẽ bonũ quan
do maſticatur.⁊ eſt cali.⁊ ſic.⁊ cõuenit calefa

ctis quando roꝛatur ſuper ipſam aqua fri.aut
aqua roſa.Et quidam dicunt ꝙ eit fri.ex eo
quia non nocet habentibus ſirſen. ¶ Et idem
auctoꝛitate vſaac habẽ aram.eſt ca.in pꝛimo.

ſturciũ aquaticũ. Naſcitur in a qua.iruricẽ ha
bens pinguem. et ramulos longos.⁊ folia mi

nuta ſilia ypoſellino.niſi qꝛ ſunt minoꝛa:coq;
maſticata odoꝛẽ ſuauiſſſimũ habet.

¶ Serapiõ auc.yſaac haben aram. Semẽ
eiꝰ ſtringit ventrẽ qͥ fluit ꝓpter caliditatẽ qũbi
bit᷑ ex eo aureus vnꝰcũ aqua frigida.aut ſuc⸗
co citonioꝝ.⁊ ipſum confoꝛtat membꝛa.
¶ Dyaſcoꝛides. Semẽ eius crudũ ⁊ comeſtũ
calculos excludit.vꝛnã ꝓuocat:menſtruis im⸗
perat:diſſintericis pꝛodef.
¶ Catebꝛas ſapiẽs huic ꝑhibet teſtimonium:
dicens ꝙ coquinati in aqua ſoluũt.et cũ car⸗
nibus ſpiritualia mũdificat fomentũ ex aqua
ſalſa ⁊ oleo decoctionis eius valet ad doloꝛẽ
vnacum. , .
¶ Strãguiriã ⁊ diſſurriã ĩ vino decocti:⁊ ca
thaplaſmati ad idem valent.diuretica ſunt.·

Capitulum. ecujf.

Hapellus eſt herba que facta eſt ſicut
èêèelleboꝛus niger.cuius radix eſt oꝛdiꝰ
nata ad modũ rhetis.eſt anthonomatice her
ba venenoſa,⁊ eſt pma pars aconiti.i A uicẽ

na libꝛo.ij. capᷣ.de napeilo. Hapellus eſt her⸗

ba que eſt venenum perniciſum. ⁊ eſt ĩ ſummo

caliditatis ⁊ ſiccit atis.

Hprerationes.

¶ Auicenna.Napellus delet albaras linitũ ⁊

confert lepꝛe.vnde eſt venenũ deſtruẽs biben
tem ſe. Oaioꝛ vᷣo ipſius potio eſt medietas.3ʒ.

vnius.⁊ hec interſicit ⁊ ſimiliter minus.
¶ Et ex eo cocurnices bibunt ⁊ non moꝛiun⸗
tur.Ex om̃ibus conſectõnibus dyamuſcus ei
¶ Et eſt alius qui vocat᷑ napellus moyſis.Et
vult dicere napellus mus.⁊ eſt quoddam ani⸗
mal quod aſſimilatur muri:quod moꝛatur in
radice napelli:n aſcens cum napedlo.cet qͥ cum

eolappꝛopinquat.nõ creſcit a boꝛ.et eſt tyria

cana pelli:⁊ eſt maioꝛ eo.⁊ in eo ſunt om̃ia iu⸗
uamenta que ſunt in napello.

Apellus. Pandecta. capi. ccccclxiij

Capitulum. txruh.

Arciſcus vel bulbus vomiferus: v

rum que inanes et concaueſunt et ſinelolijs.

Vcepe marinum. ¶ Dyaſcoꝛides capiꝰ
tctulo Harciſcus.vel bulbus ematicus:
vel bulbus vomicus.ſolia habʒ poꝛro ſimilia
ſed minuta. et haſtas habet duoꝛum palmo⸗

„ 8

D

Yos eſtilli albus in giro in medio croceus: et
eſt quedam ſpecies:cuius illud medium purpu

reum elt. Radicem habet albam rotundamſi
cut bulbus.et ſemen nigrum ⁊ oblongumvt·
membꝛanulis. Qui in locis montuoſis naſci⸗
tur eſt melioꝛ.uius etiam fios ſuauem lõgeia
ctat odoꝛem. In reliquis autẽ poꝛri habet ſliꝰ
militudinem et viridis eſt. Uirtus eius eſt que

abſtergit et incarnat ⁊ deſiccat.Et illud quod
de eo adminiſtratur eſt radix.i¶ Plinius lbꝛo
viceſimo pꝛimo. Narciſci duo genera in vſu
medici recipiunt.vnum floꝛe purpureo.⁊ alte
rum herbaceum. yſidoꝛus. HNarciſcus fa⸗
buloſe nomen impoſitum habet a quodã pue
ro.cuius membꝛa in hunc floꝛem tranſierunt
qui⁊ nomen narciſci in apellatione cuſtodit
et decus pulcritudinis in candoꝛe retinet foli
oꝛum. ¶ Serapion. NHarciſcꝰ eſt calida et ſic
ca in ſecudo gradu.

¶ Dyaſcoꝛides. Radix eius bibita ⁊ come⸗
ſta ⁊ cocta vomitũ pꝛouocat.trita cũ melle cõ
buſtionibo medicatur. NHNeruos inciſos cõſoli
dat.Laxatos componit:antiquis doloꝛibus
articuloꝛum pꝛeſtulatnrr.
Melle mirtus effelidas et omnes maculas
ucibuo tollit. Mitrus ſemini vꝛtice aceto ⁊
¶ Et berba mixtꝰvulnera ſoꝛdida purgat: a⸗
poſtemata dura rupit. Infixa coꝛꝑi impoſita
cuocat cũ yriſilirica melle mixto.

¶ Item electiones erumpit atq; ſtipites euo/

cat.et ſi qua ſunt aliena cum fanina ⁊ oleo ad

¶ S erapion auctoꝛitate Galieni.Clirt eius

elt q deſiccat ⁊ abſtergit:extrahit et incarnat

vlcera magna.⁊ incarnat inciſiões in lacertis
factas.Et mixtus cũ oꝛobo mũdiſficat ſoꝛdes
coꝛpoꝛis ⁊ aperit apoſtemata.⁊ qñ comedit᷑
ex radice narcilci aut bibitur cõmouet vomi⸗
tum.⁊ trita cũ melle confert combuſtionibus
ignis.Et quãdo ſit ex ea emplaſtrum cõgluti⸗
nat vulnera neruoꝛum.
¶ Et idem auctoꝛitate Aben Meſuay. Nar
ciſcus facit operationẽ ieſimini:niſi qꝛ eſt de⸗
bilioꝛ eo:⁊ confert doloꝛibꝰ ſbaſin a flegma
te.et oleum eius eſt bonũ ad hoc.et radix eius

incarnat vlcera neruoꝛum: et habet virtutem

laxatiuam. .
Halienus. viij. ſimpli. far. cap. Narciſcus.
Radix eius ſiccatiue eſt virtutis intantum vt

conſolidet plagas maximas vſq; ad abciſio⸗

nem que circa tenantos habet autem quid ab
ſterſuuum et attractiuun.

Capitulum. ccwiiſj.

Jboꝛis dicte aſadar. que apud Dyaſco
nð.vocatur agriſouum. Clerun apð
Serapi.eſt aliud nabach.ſcilicet coꝛte atbo
ris que a Dyaſco.vocatur naſcatimon.Et di
cit S erapion capi. Habach.qꝙ afieri de In
dia.et eſt in coloꝛe ſimilis crocco.et ſunt ſicut

coꝛtices moꝛi boni odoꝛis.et habet virtutem
calefacienten.

Operationes
¶ Serapi. Fiunt cum eo ſumigationes ⁊ po
nitur in confectionibus vnguentoꝛum:⁊ in ali
is cofectionibus calefactoꝛijs.⁊ habet virtutẽ

cCcalami aromatici.

¶ Etidem aucto.Galie.E ſt calida intertio.⁊
eſt ex ſpeciebus Indie.Et quando ſit ſumiga
tio cum eo valet coꝛruptioni matnicis.et con⸗
fert ſuffocationi eius quando eſt ſicum,.
¶Item ſcnibitur q; nabach comparatur ne⸗
ſpilis et ʒaroꝛ quod eſt magis odoꝛiferum ne⸗
ſpilis.et ita ſimilitudo eſt in virtute qu oniam
fructus agrifoliq eſt ſtipticus conſoꝛtans ſto⸗
machum.et ſimiliter comparantur neſpila et

Capitulum. cccix.

Abach eſt fructus im Auicennã. ar⸗

—

.

hgradn frigida ⁊ humida.habẽs ſolia
lata.in locis reperit᷑ naquoſis:⁊ in cali⸗

Lade lndbund eſt herba in. f.

dis regioniba ⁊ in frigidis. Itẽ duplexeſt eus
maneries.vna q̃ purpureũ fioꝛẽ ꝓducit ⁊ meli
oꝛ eſt. Alia vᷣo qᷓ croceũ:et nõ adeo bona eſt.
Flos eius medicine cõpetit. Et melioꝛ eſt ille
ui in calidis regionib reperit᷑ q; in frigidis.
In ſeptembꝛi collectus in efficacia multa ſer⸗
uatur. ¶ Auiceñ. Nenuſar noĩauit G alienus
caulem aque. foꝛtius eſt illud qð habet radicẽ
albã q; qd nigram. ARos eiꝰ frigiduseſt et hu
midus in ſecundo.

Hperationes.

¶ Pla. Ex floꝛibo pᷣcipue fiant ſyrupi ᷣ ſebꝛes
acutas ⁊ calefactiões.ca.epatis:calidaſq; diſ
tẽperãtias. Itaq; floꝛes in aqua decoquunt᷑.

ct ex tali aqua ʒuccaro addito ſit ſyrupus.

Cõtra doloꝛes capitis ex caloꝛe ſarraceni
floꝛẽ ꝑ noctẽ in aqua ponũt:⁊ mane talẽ anaquũ

bibũut. floꝛeſq; naribsſuis applicant.

Auicenna. S yrupus eius vehementis ex⸗
tinctiõis elt et ſubtiliatiuꝰ valde. Cõfert tuſi
2 pleureſi:⁊ ſebꝛibo acutis. Radicxeius confert
votboꝛ apoſtematibo calidis ſplenis. Eadem

cum aqua contert moꝛleeſuppoſita.cum pice
vero alopicie.·

¶ Igem. Henufar ſomnũ facit. ſodã calidam .
cc colericam ſedat.ſed tamen debülitat.

¶ Pollutionem minuit:et frapit deſideriũ coi⸗
tus cum ſyrupo depapauere bibitus.et cõge⸗
lat ſperma pꝛopꝛieq; radix eius.E ademq; ra⸗
dix contert ſolutioni antique:⁊ vlcenbus inte⸗
ſtinoꝝ:et doloꝛibo veſice.

¶ S emen eius ſoꝛtius eſt in omni re.et pꝛohi

di:eſt natura mãdragoꝛe.
Conſtantinus in libꝛo gradinm. Nenufar
eſt ſubtile ac penetrabile:doloꝛem capitis ex
caloꝛe placat.appoſitum naribus colcrids et
ſauguineis.ex omnibus congruit paſſionibe.
¶ Sſyrupus eius calidã tuſſiſſim extinguit.ac
febꝛes colericas ac ſanguinolentas auſert vi⸗

gellas. Oleum eius doloꝛem capitis aufert ſi
cathaplaſmecur. aut ſi eo ſternutatio pꝛouo⸗
¶ Auicenna libꝛo ſecundo capitulo de NHenu

fare. S yrupus eius lenit ventrem: et contert
febꝛibus eſtaris.et eſt vehementis extinctiõis.

ISEt idem de viriba coꝛdis ait ꝙ; ↄſotat coꝛ.

–

„

—N
4 .

Capitulum. cccx.
gella. Pla.Nigella eſt ſemen cuiuſ⸗
dam herbe rotundum:ſubnigrum ha⸗

bens coloꝛẽ.ſubamarũ ſaꝑoꝛẽ.virtutẽ

bet fluxꝰ menſtruoꝝ. Natura nenuſaris n

—

habet diureticã ex amaritudine diſſolutiug: Etfit emplaſtꝝ cũ ea ſuꝑ duricies qᷓ fuuntin H
conſumptiuã ex qualitatiboſuis.folia eiꝰ ſunt iuncturis pedũ q̃ dicunt᷑calli:: aufert aas.
parua:minuta ei mollia:ſimilia cotule.?⁊ fios Etidẽ aucto. Aben Meſuay. Pꝛopꝛiets J .
eius elt figure ſtelle. coloꝛis celeſtis.⁊ habet ĩ eiꝰ eſt q aufert febꝛẽftegmaticã ⁊ melãcolicãt
ſũmmitatibo capitella ſic papauer.⁊ in medio interſicit aſcarides.⁊ ↄſert moꝛſui rutele.
exintrinſeca parteſunt aliqua ordinatim di⸗
nidenda ſemina. Eſt calida ⁊ ſicca in.iij.ãdu.
(¶ S eera.li. ag.c.Carum.i.nigella.eſt planta
parua habens virgas paruas cirater duos
palmos ad plꝰ. ⁊ habet lolia parua minuta ⁊
mollia: ſimilia folijs plante.q̃ dieitur carna⸗
baon ſiue ranohaon.niſi quia ſunt minoꝛa ſa
tis.⁊ in ſummitate ſunt capitella ſubtilia:ſimi
lia capitibo papaueris:⁊ oblonga:⁊ in medio
eius ſunt parietes ſeparãtes ſemina.QOð qui⸗
dem ſemẽ eſt nigrũ acutü boni odoꝛis.¶ Dya
ſco. ca. Melanchiũ.i.nigella fᷣm trãſlationem
noſtrã. Melanchiũ herba eſt minoꝛ folia mi⸗
nuta et tenera.etſemẽ minutũ hñs.cuiꝰfru⸗
texlõgus eſt duoꝝ palmoꝝ. et deſuꝑ habens
capitellu ſimile mieonio.ſed oblõgu in medio
veluti panetes habens quibus diſcernuntur
ſemina.q̃ ſemina ſunt nigra et odoꝛata ⁊ vi⸗
ſcida q multipanni aſpergũt.i¶ Gal.ſim. far.
ca. Melanchiu.i. Higella. calefacit ⁊ ſiccat
Fm tertiũ gradũ. Hocidẽ dicit Platearius.
2 ¶ Plate Nigelle ex farina cũ ſucco abſinthio
7 enplaſtaꝝ factũ circa vmbilicũ: ⁊ pcipue puerꝭ
luubꝛicos necat. Alus conſiciatur ad ſcabi-
emcum melle ⁊ datur peros.

Bunguentuad ſcabiẽ pulueris nigelle ĩ mul⸗
tag qntitate fiat decoctio in ſoꝛti aceto vſq; ad
aliq ntulã ſpiſſitudinẽ.⁊ tũc addito oleo fiat
inde vnguentũ bonũ ad ſcabiẽz impetiginẽz der⸗
lentiginẽ faciei tollit. Jarina nigelle ↄfecta ciI culem rhopalo moꝛtua. vnde aliqui
aceto tepido infuſus auribavermesnecat. heracleon vocant eam. alijrophalon. NHaſci⸗
C O Cõtra ſtrãguiriã: diſſurniã ⁊ yliacã paſtio⸗ tur radice claui ſimili. Dxal. ymphea vlvt
nem dectur vinu infuſionibus nigelle ꝑ noctẽ. dicũt alij ca cabum vener . papauer paluſ

Lapitulum. ccr.
¶yymphea. Plini. lib. xxv. Hymphea di
citradi a nympha ʒelotipa erga her⸗

ſcà ante coquat᷑.qꝛ nimiũ fieret violentũ. Con ſiue vt latini alga paluſtris. Naſciturĩ aquuis
ſtat em̃ ꝙ ſi imita qntitate fuit occidit. ſtantibus vel locis noncultis. habens folia ci
D SDi aütin multa qntitatehabel: nonei ſac coꝛie ſimilia:ſed minoꝛact oblonga.caput al⸗
PcCcello:ꝛ fiat decoclio eius in vino ⁊ oleo.⁊ ſu?5 tius ſuper a quam pꝛoſerens.multaq; capita
renes ⁊ pectæfiat ſacccllatio ↄtra pᷣdicta.et eſt infra aquam ex vna radice habena. fios eſtil
ſatis experta odoꝛata oↄtra catarrũ ⁊ choꝛiʒã. li albus lilio ſimilis: cum palloꝛe paruo.ſemen
Et h̊ habet nigella a ſui cõplexione.vt Halie eius in medio croceum.ſed cum eff oꝛucrit ni⸗
nus. vi. ſim. far. ca. de Peonia diet. glü efficii haſia lenis et nõ groſſa ⁊ nigra.ra⸗
g ¶ Sera. auc. Dyal.ca. ð nigella. quidã admi⸗ dgix qz aſpa nigra ? nodoſa. In autumno ſic⸗
E ſcẽth ſemein maiia paſteꝛ faciut indepanẽ. et catur.¶ Nota q; nymphea habet pꝛopꝛiũ ca⸗
qñ fit emplaſtrũ fronti cũ eo ↄfert ſode. pitulum.ſimiliteret nenufar.quarenõ ſunt idẽ
Et qñ fit caput purgiũ cũ eo ⁊ aceto confert ſicut aliqui volunt.

aque que deſcendit adoculuoauam. Dnorati U-—⸗
¶Et qñ ſumitin potu.x.i.cũ aq̃: cõfert moꝛſuui Dperatio ne 9.
rutele. ⁊ qn ſit fum igatio cũ ea fugat venena. ¶ Pliniꝰ lib.xxxi.Qentrẽ in totũ adimitnym⸗

*

De Herbis

pbea heracdea. .xl. diea ietuno pota? in cibo
ſumpta. ¶ Illita radix genit alibo inbibet non

ſolũ ventrẽ ſed etiã geniture afſuentiã.⁊ ob id
coꝛpꝰalere ðꝛ atq; vocẽ.¶ Dyaſ.Sicca bibij
ta cũ vino ciliacis medet᷑.ſplenẽ ſiccat.catha⸗
plaſmata.doloꝛeſq; cõpeſcit ſtomachũ impo⸗
poſita.¶ Radix eiꝰbibita doloꝛẽ veſice miti⸗
gat.Coꝛꝑis maculas detergit.⁊ ſemẽ eius bi⸗

bitum hoc aſſidue facere nouit.

Capitulum. cccxij.
Ax vſualis.eſt illa qua cõmuniter vti⸗
mur ad edendũ. Sciendum ꝙ nucis
multa ſunt genera. ſed qñ ſimplicit᷑ po
nit᷑ p vſuali intelligit᷑. Gal.vij.ſim.ſar.capᷣ.Ca
rea grece.i.nux vſualis vel nux arboꝛ. Nux ar
boꝛ hʒ qdẽ qdin pullulatõibo? frõd ibo ſtipti⸗
cũ euidẽs ꝓlimũ aũt in nuc coꝛtiee recẽti⁊ ſic
co. Atunt᷑ auũt eo ꝓpterea ⁊ tinctoꝛes.nõ aũt ex
pꝛimẽtes eos. ſuccũ ſiir ſuccò moꝛoꝛũ ⁊ rubo

rũ coqntes cũ melle: ſtomatico vtimur phar⸗

maco.⁊ etiã ad alia vniuerſa in qbſũt cõgrui
pdicti ſucci. Nunc vᷣo ipſiꝰ aliud qdem elſt eſ⸗
bile. aliud oleaginoſum ⁊ ſubtiliũ partũ.quo
circa ⁊ ſuccifit faciliter.⁊ magis quideʒ fit tale
quantũcũq; repoſitũ diu manet oleũ.nq; ex⸗
pꝛimere eſt poſſibile ex eo antiquato.

Operationes.

¶ Auic. li.ij. cap. denuce ca. eſt in.ii.ſicin pᷣn.
ſecũdi gradus.⁊in ipſa eſt humiditas q delet
cũ antiquat᷑.et infixa eſt nuci ſtipticitas.piuri⸗
ma ⁊ folia ⁊ coꝛtex ipſius oĩa ſunt cõſtringen
tia fluxum ſan guinis.⁊ eius coꝛtex aduſtus ẽ
deſiccatiuus ſine moꝛdicatione.Oleũ vᷣo ve⸗

tuſte eſt ſicut oleum vetus:⁊ abſterſio antique

—

eſt ſoꝛtis.
Ex recentibafit emplaſtrũ ſuꝑ veſtigia ꝑcuſ
ſionis.maſticata medulla eiꝰ ponit᷑ ſuꝑ apo⸗
ſtemata melancolicũ ⁊ vlceroſum. ⁊ cõfert eiꝰ
gũma vlceribo calidis ſperſa ſuper ea.

I?Et in emplaſtris cũ melle ?⁊ ruta ↄfert toꝛſi/
oni neruoꝝ:facit ſodã.⁊ diltillat᷑ ſuccus folio⸗
rum tepidus in aurẽ:⁊ ↄfert ſaniei in aure.

¶ Dicit alcaus.ꝙ ipᷣa quat linguã:⁊ elſt faci⸗
ens bothoꝛ in aure. Eius oleũ ↄlert herpetie⸗
ſtiomeno ⁊ heriſipile et ſiſtulis in parte oculi.
Succus coꝛticis eiꝰ⁊ rob eius phibent pᷣfo⸗
cationẽ ⁊ nocent tuſſi.⁊ oculũ antiquarũ fa⸗
cit venire doloꝛẽ gutturis.
¶ Et e omnib quidẽ ſpeciebus nucis dixit
Alcaus fieri emplaſtrũ mãmille apoſtemoſe?

ꝓpꝛie ex regali magna. ceſt difficilis digeſtiõis

et mala ſtomachi:led nutrita ⁊ recens eſt me⸗

lioꝛ ſtomacho ⁊ minoꝛis nocumẽti.⁊illud qũ

frangit᷑ a duobo coꝛticibo ſuis.⁊ nux quidẽ nuᷣ
trita cũ melle ↄfert ſtomacho frigido.
¶ Oyaſcoꝛides capᷣ.de nuce.Nuxſi mãduca
ta fuerit ccoſtomaca eſt indigeſtibilis:⁊ cole⸗
rã nutrit.doloꝛẽ capitꝭ cõmouet. Luſſientib⸗
vꝛia eſt ſi comeſta fuerit. Sumpta cũ caricis
lubꝛtcos latꝰ excludit.athaplaſmatitdo adhi
bita tumoꝛes mammaꝝ cõpelcit.luxationibo
cũ melle ⁊ ruta bene adhibetur.
¶ Ueteres autemnuces carn es earum catha
pliaſmatibus adhibite:cancros ⁊ carbunclos
tollunt.Egilopas limpidant.ſi caro maſtica⸗
ta⁊ impoſita fuerit.
¶ Fit etiã ex ipſa oleũ ſi tunſa ⁊ expꝛeſſa fuerit.
virides aũt nuces cacoſtomatice ſunt quaſi
oleo mixie fuerint eius actioꝛem temperat ⁊ l
uoꝛes coꝛpoꝛis tollunt. .
¶ Arboꝛ nucaria habet in folijs hoc vł cinis
ſtipitum.nucis autem viridis coꝛtex tunſa et
pꝛeſſa ⁊ ſucco qui eijcitur cocto cũ melle:vt ſo
let fieri de moꝛis odoꝛis vitia bonũ eſt:et vo⸗
catur dyacareon. Item coꝛtex nucis ſiccata ⁊
vſta leptomeris ⁊ deſiccatiua ſine moꝛdicatio

cCapitulum. cccxii

6*

8

Tractatus

Yuucibo. Eſt ⁊ aũt aliud genꝰ careaꝝ et
nucũ paruan.que vtiq; ⁊ pontice nun
cupant᷑ amplioꝛi participãtes terreſtri ſubſta⸗

Leie euli ſim far. ca. de

tioa:quo circa ⁊ magis auſtera.cũ guſtat᷑ ipſa

planta: fructꝰ ⁊ coꝛtex aparet. In alijs vᷣo
ſilis exiſtit magne nuci q̃ vocatur ab aliqbus

baſilica. Nuncupat᷑ aũt ⁊ hec parua nux a plu

ribus leptocariũ vel auellana.

HPHboperationes.

¶ Auicen. li.ij. cap.Auellana. Auellana nu⸗

tribilioꝛ eſt nuce.qm̃ eſt magis ſolida ⁊ minꝰ

vnctuoſa.⁊? tardiorꝭ digeſtiõis decliuis eſt ad
caliditatẽ quandã ⁊ ſiccitatẽ piruu.
¶ Benerat᷑ ex ea colera.⁊ in ipſa eſt ſtipticitas
maioꝛ qᷓ in nuce.⁊ ĩipᷣa eſt inflatio.⁊ generat
vẽtoſitatẽ in vẽtre inferioꝛi.⁊ qðᷣ exea aduſtũ

eſt tingit capillos.facit ſodã.⁊ aſſat ⁊ comedit

cũ pauco pipere:⁊ maturat coꝛijam. .
ypo.inqͥt. Auellana ĩ cerebꝛo facit augmẽ⸗
tum.Extimauerfr̃t quidã q ipᷣa illinita ſuꝑ ver
ticẽ pueroꝝ varios hñtiũ oculos.delet varie⸗
tatẽ.comedit᷑ cũ aqua mellis:⁊ ↄfert tuſſi anti
que.⁊ adiuuat ad ſpuendũ i¶ Eſt tarde digeſti
onis ⁊ exſiccat vomitũ:⁊ eſttardioꝛis digeſti
onis q; nux vſual.i¶ Eius oꝛtex eſt ſtipticus:
⁊ ↄſtringit ventrẽ:⁊ ↄfert venenis ⁊ moꝛſibi.⁊
pꝛie cũ ficuba ⁊ ruta ⁊ pucture ⁊ ſcoꝛpiõis.

¶ Dyaſco. Auellane in cibo ſumpte doloꝛrẽ

capitis incutiũt.ſtomachũ inflatiõe diſtẽcũt.

coꝛpoꝛi ſano pinguedinẽ ↄferũt. Siccein va⸗
ſe fictili conſtitute diſt illatiombus mitigan⸗

dis vltime offeruntur.
¶ Xntte ex aqua mulſa poteq; vetuſtiſſime tuſ

.

ſis moleſtiam ſedant.
¶ Alij tritas cum paſſo bibendas dederunt a

pulmonis ⁊ iecoꝛis vita ſananda. Multi tri⸗

tas cum pipere miſcuerunt cum vino pꝛopina
tas contra catarrum.cet toꝛmenta vẽtris ⁊ vꝛi

ne diltillantis anguſtias valere ſenſerunt.cũ
axungia vel adipe vꝛſina contrite ⁊ alopicijs
linite capillis damna reſtituunt.dicunt aliqui

coꝛia eius cum oleo trita oculos gattineos

iũcta inſicere ⁊ capillos.Hãc multi leptocoꝛi
am vocãt cacoſtomatica eſt q̃ ſi aſſata fuerit.

(ßkt cũ pipere bibita catarrũ matureſcere fa⸗
cit.⁊ tota combuſta ⁊ axungie mixta vt ſuperi
ureosſcriptũ eſt facdcct.
¶¶ Johãnes meſue cap.de oleis. Oleũ eiusva
let cõtra doloꝛem arteticum ⁊ neruoꝛum.

Capitulum. cxiiijß

AVUrxmuſcata. Serapi. lib. aggre. cap.
Jeuzbaue arabice.i. nux mulſcata: et
affert india, Et idẽ auc. Iſaac. Me

d

2A

—

—

De Herbis

lioꝛes ſũt ex eis rubee pingues graues. Et de

tenioꝛes nigre leues:et ſunt ca.et ſicce.

perationes.

Sera. Stringit ventrẽ et aromatiʒat ſto⸗
machũ ⁊ odoꝛẽ eius facit bonũ:aufert ſuꝑflui
tates a ſtomacho ⁊ digerit cibum.¶ Et expel
lit ventoſitates et coꝛroboꝛat ſtomachum et
epar.et confert lentigini faciei ⁊ ſerpigini.et ex
tenuat ſplenẽ:et mollit apata dura epatis.
¶ Et natura eius eſt ſicut natura garioſiloꝛũ.
et eſt ca.etſic.in.ij.gra.bona eſt ſtomacho et
epati frigido.et confert debilitati eoꝛum.

. —

Capitulum. cccxv.

NAr indica:⁊ eſt nux magna. Sera.li.
ag. capᷣ. neregil. ⁊ eſt palma inſule q̃ eſt
Sin maniarui:⁊ ĩ ꝑtibo inſulaꝝ ʒing.Et
ðꝛ ꝙ neregileſt palma demochol.ꝛ iſte inſule

noĩant᷑ dabget.⁊ ab eis deferũt᷑ dabig:⁊ eſt ne
regil. Ultia vo iſtaꝝ eſt ſaranbib aʒaran. Et
idẽ auct. Gal.in li.de cibis. Nux indica eſt ca⸗
in ſecundo gradu. humida in pꝛimo.

S era. Signũ humiditatꝭ eius eſt q cito

coꝛmuplk. tha eſt groſſe ꝛ Sais ſube niſi gr ia

nõ eſt mali chimi:oꝑtet vt caueat᷑ ab ea q̃ non

B ct recens.i¶ Et bona q eſt multe albedinis in

carne ſua.⁊ in q̃ eſt aqua dulcis bona.ꝛilla a⸗
qua q̃ eſt intra ipᷣam eſt ſignũ ſue recẽtie.⁊ de⸗
bet excoꝛiari illud qdð eſt albũ ex ea exiſtens ex
terius:qꝛ iſte coꝛtex eſt durus grauis ſtoma⸗
cho lõginquꝰa digeſtione.i¶ Et ſi aliunde di
geri nõ inuenit coꝛpus in eo aliud niſi nutri⸗
mentũ modicũ.⁊ ipᷣa quidẽ nux comedit᷑cũ ʒuc
caro tabarʒet aut cũ penidijs albis.⁊ ꝓpꝛie ab
eis qui ſunt calefacti.flegmatici vᷣo cu pauco
melle ⁊ colerici nõ vtãt᷑ ea. ¶ Etſumant eã fle
gmatici in ieiunio ⁊ expectent donec deſcen⸗
dat a ſtomacho et poſt comedãt.⁊ q ipſa ve
teraſcit expellit aſcarides a ſua ꝓpꝛietate.⁊ ole⸗

um eius vetuſtũ ↄferi ventoſitatibo lumboꝛũ

et doloꝛibo genuũ.⁊ emoꝛroidibo q fiunt a fie⸗
gmate qñ bibitur et qñ lini exterius maxime
admiſcet᷑ cũ oleo nucleoꝝꝑſicoꝝ quãdo admi

niſtrat᷑ de vno quoq; illoꝝ.ʒ.i.aut aureus.i.

¶ Oleũ vo eius q̃ noua eit ↄfert ⁊ flegmatiqꝭ:
et eſt meliorꝭ chimi qᷓ; butiꝝ vaccinũ vel oui⸗
nũ.qꝛ nõ pũgititomachũ ſicut facit butirum
vaccinũ vł ouinũ nec mollificat eũ. Oleũ vᷣo
eius ↄfert veſice.i¶ Jo.meiſ.tractatu deoleis.
Oleũ aꝰↄfert doloꝛi neruoꝝ ⁊ lenit pectus et
pulmonẽ.clarificat vocẽ ⁊ impinguat:⁊ addit

i ſpermate¶ Auic.li.ij. ca.de nuce Indica.di

at ꝙ augmẽtat coitũ.⁊ cum antiquat᷑ come⸗
ſta:aſcanides ꝛvermesneat.

D
.
.

*
,2

perſfluitates colericas⁊ fiegmaticas.

„Capitulum.eeſ.
QUx vomica per Dyaſco. eſt fructus ſe
hcundi ſpeciei. Litimalli carſiceti. Em
agquoſdã vocat–᷑ caſtanea Indica.De⸗
rapion lib.aggre.ca. Jeuʒalkei.auct. Habix.
facit vomere foꝛtiter. coloꝛ eius eſt inter glau⸗

⁊ lunt in ea nodi.

cedinem ⁊ albedinẽ.⁊eſt maioꝛ auellana paꝝ.

PHbperationes.

¶ Oxaſcoꝛið.Quando accipitur de coꝛtice

eius ⁊ teritur ⁊ cribꝛatur.⁊ accipitur de ipᷣo.ʒ.

ij. cum duobus aureis aniſi triti. aut ſemine fe
niculi.⁊ conficitur cum melle ſufficienti. Et bi⸗
bit᷑ cũ aqua calida mouet vomitũ:⁊ expellit ſu

Ee metel. Serapion. lib. aggre. cap.

Jeuʒ metel. vachie Bonalbachanich:
greca idem ſunt.⁊ ſunt nux metel.⁊ eſt
fructus ſimilis nuci vomice. ⁊ ſemẽ eius eſt ſi⸗
mile ſemini mãdragoꝛe.⁊ coꝛtexeiuseſt aſper.
⁊ſapoꝛeius eſt delectabilis ⁊ vnctuoſus.Et
virtus eſt frigida in.iiij.gradu.
—Operationes.
¶ Si detur de ea in potu vna Hirat. cumm vi⸗

4

.
*
.

no inebꝛiat ebꝛietate foꝛti.ſed ſi den? duo au⸗
rei cũ eo ſtatim accidit.¶ Etidẽ aucto. Raſis

Jeuz methel eſt narcotica.⁊foꝛtaſſe occidit et

opilat:⁊ facit euomere.⁊ ſi detur ð ea quanti⸗
tas:ʒ.ſinebꝛiat ebꝛietate foꝛti.⁊ opoꝛtet ſu⸗
mens eã ſumat butirũ calidũ.⁊: ponant᷑ extre⸗
mitates eiꝰ ĩ aq̃ calida:⁊ ſiat ꝙ euomat ſatis:ꝛ
curet᷑ cura illius qͥ ſumpſit madragoꝛrꝗd.
¶ Auic.lib.ij Hux methel fac ſubeth.⁊ eſt ma
la cerebꝛo.⁊ põdus dauich.i.ex ea ĩebꝛiat.Eſt
inimica coꝛdi.ꝭ.i.ex ea eſt venenũ diei ſu.

Rdeu. S era li ag. coß⸗

„

R

.—
—d, .

ipᷣm nõ inflat.

tia illiꝰ ꝓpter h̊ ſunt magis nutnbiles qᷓ;oꝛde⸗

um. ⁊ ipſa ambo declinat parũ a temperamen ⸗
to. Sed ſanic oꝛdei eſt magis deſiccatiuum

q; oꝛdeum ipſum. ¶ Galienus.vij.ſim. far. capᷣ.

Hab aet arabice.i.oꝛdeũ
Uirtdeiꝰ ẽ q̃ infrigidat et
deſiccat in p. F. ꝛ deſicca
no edeſt amplioꝛ pa de
ſiccatõe fabaꝝ qn appli⸗
cocuũ eſt meliꝰ fab ĩ h q/
ipᷣm nõ inflat.Et fabe qñ coquunt generãt inꝰ
flationẽ.qm ſubſtãtia eaꝝ eſt groſſioꝛ ſubſtan

——

2

deoꝛdeo trachi i⸗ oꝛdeum pꝛimi gradus eſtin··

Et quando mi

De Herbis

cando etinfrigidando.eſt aũt bꝛeui quodã ſic⸗
cius qᷓ farina fabarũ.Talia vero oĩia ſilia ſunt
in his qui vtunt᷑ extrinſecus.Cũ vero comedit᷑
ſuperat fabam.quoniã inflationẽ deponit. In
faba vero qualitercunq; coquat᷑ ꝑmanet infla
tiuitas.Groſſioꝛum em̃ eſt ꝑtium qᷓ;hoꝛdeum
et ꝓpterea nucribilioꝛ eo eſt:quoniã autẽ modi

cum a mediocritate abſceſſerunt.ꝓpterea ſunt

in multo vſu.hmõi enim farmaca multis alijs
ꝑmiſcentur ceu materie quedaʒ.Et ꝓpterea ce
ra et oleum non paucis cõmiſcentur farmacis
Alfita autem multa oꝛdeo ipſo ſunt ſiccatiuio
ra criminuʒ.ita nominatur quod ex groſſa ꝑte
farine oꝛdei et zea:que ex parte farine ſubtilis:
Eſt autem nutribilius quidem alſita.difficiliꝰ
vero digeſtibile. Et dicit in libꝛo de cibis. it
ex oꝛdeo panis.qui quando eſt furfureus vo⸗
catur mazaa
Operationes.
¶ Serapion auctoꝛitate Dyaſco. Aqua oꝛ⸗
dei eſt iunatiua ad repꝛimendũ caliditateʒ hu⸗
miditatum calidarum Et confert aſperitati cã
ne pulmonis et vlcerib eius. l
¶ Et cũ ſemine feniculi ꝓuocat vꝛinã.et eſt ab
ſterſiua ⁊ maturat apoſtemata calida.
¶ Et quãdo miſcetur cum ſemine lini et ſenu⸗
greco et ruta confert tumoꝛib teſticuloꝛu.Et
quando adminiſtrat᷑ cum mirto et vinoet pi⸗
ris ſilueſtribo et fructu rubi:et coꝛtice granati
ſtringit venrrrenm.
¶ Et quãdo ſit emplaſtrũ ex eo cum citonijs ⁊
aceto confert apoltematiba calidis que acci⸗
dunt podagricis.
iſcetur cum aceto foꝛti:et poni
tur ſuper ſcabiem vlceroſam. maturat eam ⁊ fa
rina oꝛdei ſtringit ventrem: et ſedat doloꝛem
apoltematum calidorum

Capitulum.iccxix
NI¶ Teander. Dyaſco. ca. Hereõ greceid
6 oleander. Frutex eſt omnibus no⸗

r ta. Folia habet ſimilia amigdalis ſed

maioꝛa et pĩ guioꝛa:et floꝛem rodo ſimilem.ſe⸗
men etiam pariens ſicut coꝛnu veluti lanaʒ de
intus habens ſimilem iacinto. Radix ẽ illi ob
longaet anguſta:guſtu ſalſa.naſcitur locis aq̊
ſis et maritinis.¶ Auccen.li.ij.ca.de olean⸗

dro. Oleander alia eſt ſilueſtris.alia fluuia lis

S ilueſtris habet folia poꝛtulace ſimilia: ſed
ſunt ſtrictioꝛa: et eius tyrſi ſunt longi expanſi
ſuꝑ terram. ⁊ apud folia ſunt ſpine Et naſcitur
in deſertis domib. Fuuialis auteʒ oꝛitur in ri
pis fluuioꝛũ.cuius tyrſi a terra eleuant᷑. et ſpy

ne eius ſunt occulte.et folia eius ſunt ſicut folia
ſalicis et folia amigdali.⁊ẽ ſapoꝝ valde ama⸗
ri ſuꝑioꝛ cutis eius.⁊ flos aus eſt ſicut roſa ru⸗
bea bonus valde.et ſuꝑ ipᷣm egredil qddã ſile
pilis.et eius fructus eſi durus plenus aſper. et
intus eſt res ſicut lana.E ſt ca.in.ij.ſic.in.q.

Operationes

¶ Dxaſ.Uirtus eſt illi moꝛtiſera. Nã comeſta

ab animalibo moꝛtẽ ĩſert:iſed homini ranediũ

eſt ſalutis.maxiĩe cũ vino et ruta bib ua moꝛſi

bus venenatis occurrit Pecoꝛa minuta ſi odo
re eitacta ſuerint moꝛiunt᷑. ¶ Aui. Intłrficit

pulices ⁊ vermes terrenos.ſuccus ſolioꝝ eius
valet ſcabiei ⁊ excoꝛiationi.et cõfert doloꝛi doꝛ
ſi antiquo moꝛe emplaſtri.¶ Et flos eiꝰ ſacit
ſternutationẽ.⁊ eſt venenũ hoĩbo ⁊ beſtijs.veꝝ

cõfert cũ bibiĩ cũ vino decocto cũnma ⁊ potat᷑
et liberat a venenis vermiũ venenoſoꝛuz.

¶Ego tñ dico ꝙ'h̊ eſt timoꝛoſuʒ. Et ipᷣe eius
flos eſt venenũ hoĩboet beſtijs ⁊ canib.Uerũ⸗

tamẽ cõfert qñ bibit᷑ cũ vino decocto cũ ruta

ſm ꝙ dicit. ¶ Bali.viij.ſim.ſar.capi. Rodo
dafnes.i.olegndrũ:vel nereon.nota eſt omib

frutex cathaplaſmata dyaſoꝛet ice virtutis eſt

¶ Intra coꝛpus vero ſumpta pernicioſa c.nõ
t ü

folum homibus ſed plunbbeſtian 'm cõples
rionem tertij eſt gradus calefacientium incipi
pientis pꝛimi vero ſiccantiuuuium.

2

Capitulum. ecccxx.

Liugarum arboꝛ. Bal li.i.de (ibis ca.
6 de oliuis. Oliue paucũ om̃ino alimen
tum dant coꝛpoꝛi.⁊ maxime qᷓ ſut ma⸗

ture.Comedunt aũt hoĩes has cũ pane quidẽ

magis.ſine autẽ pane alinadas: kolomiadas

ſic vocatas gratia ſubductionis ventris. Cuʒ
garo autem ame cibum. ſic autem que ſũt ma⸗

turein ai boꝛe plurimim vnctuoſum ſicceſti⸗
pticum chimum bhabent. pꝛopter quod ⁊ robo
rant ſtomachum.excitant appetitũ.quo idone
iſſime auũt ad hec ſunt: qui cum aceto repoſite.
Multipliciter aũt ipa pꝛeparat qui ſtuduerũt
circa pulmẽtariã experientiã. S era.li.aggre.
ca. Cabit.i.oliuaꝝ Oliuaꝝ quedã eſt domeſti

ca:quedam ſilueſiris:q grece vocat᷑ agriclear.
Et idem aucto.Gal.ſim.fſar.Oliuarum dome

ſticarum ſolia ⁊ cime qñ ſunt humida habent
ſapoꝛem ſtipticum.et virtus earum pꝛima eſt qᷓ
inlrigidat ea quantitate qua ſunt ſtiptice.Et
idem aucto. Dyaſ. Uirtus folioꝝ domeſtice aſ
ſimilatur virtuti ſolioꝝ agreſtis.niſiqꝛ folioꝛũ
doimeltice eſt debilioꝛ:⁊ ſunt cõueniẽtioꝛa ocu

e; agreſlis.

OPperationes

¶Et idem. S era. A greſtium olluaruʒ lolla

ſunt ſtiptica qñ piſcãtur.⁊ fit inde emplaſtrum

ſuꝑ heriſipilã ⁊ ↄfert:neq; ſinit ipᷣaʒ augere.
¶ Et ↄfert foꝛmice et vlcerib que nominãtur
antrax.et vlceribo fraudulẽtis et panaritio.

¶ Et qñ fit ex eis emplaſtrũ cum melle occidit

aſcarides.et cõfert apoſtemati qð noĩat᷑ duo
vlcera et apoſtematibo calidis.et ſacit adhere⸗

re cutim capitis q ſeꝑat᷑ ab oſſe.et qũ maſtica

tur cõfert vlceribo oꝛis ⁊ alcole.
¶ Et qñ ex eis ſit emplaſtrũ cũ fanina ordci:cõ
ſert fluxui vẽtris antſq̃ et humidit atib anti⸗
qᷣs qᷓ a matrice emanãt:et fluxui ſanguinis.
¶ Et ſanat eminentiã oculi.et cõfert vlcerib⸗

eius q̃ nominãtur alcatalia et alijs vlcenibus.

¶ E. t cõfert fluxui humiditatuʒ antiquaꝝ ad
oculũ.⁊ ideo ponuni in rob qᷓ adminiſtrantur
coꝛroſioni palpebꝛaꝝ.¶ Et cõfert aunibus ex
qͥbus fluit ſames:et auribo vlceratis.i¶ Et qñ
volueris extrahere ſuccũ ipoꝝ tere ea:etĩpiſca
tione aſperge ſuꝑ ea vinũ vel aquam.et poſtca
expꝛime et deſicca expꝛeſiurã in ſole.et fac tro⸗
ciſcos:et qñ ſit cũ vino eſt ſoꝛtioꝛ q; cum aqua
et melioꝛad reponendũ:et ↄferi ſaniei aurium.
¶ Etiam quidẽ cõburunt᷑ ſolia ipᷣa cunn floꝛe

et ponit᷑ cinis loco tutie.⁊ fit in hũc modũ.Po

nuntur ĩiolla terrea cruda.et obturatur os eiꝰ
⁊ dimittitur in ſoꝛnace donec ülla coquat᷑ De
inde pꝛouce ſuꝑ ea vinũ quouſq; infrigidetur.

et conſice ſimul.⁊ iterũ cõbure ſicut pꝛius.⁊ po

ſtea laua ſicutlauat᷑ ceruſa :et fac trociſcos.et
creditur ꝙ qñ cõburũtur in hunc modum non
eſt eius virtus minoꝛ virtute tutie in iuuamen⸗
to oculi.Et ideo cõceditur ꝙ virtus huius ſit
¶ Et idem auctoꝛ. Galie.vi.ſim.ſar. Fructꝰ ciꝰ
qñ eſi maturus cõplete eſt calidus caliditate
temperata.⁊ qͥ ex eo eſt immaturꝰeſt frigidioꝛ

et ſiipticioꝛ.¶ Galie.ij.de cibis.capᷣ.de oliuis.
Oliue paucũ omnino alimẽtuʒ dant coꝛꝑoꝛi.

maxime queſunt mature. comedũt aũt homieſ
hbas ceũ pane quidẽmagis.ſine autẽ pane ali⸗
nadas ⁊ Rolimiadas ſic vocatas gratia ſubdu

ctionis ventris.Rum garo auteʒ ante cibũ.ſic
aũt que ſunt mature i arboꝛe plurimũ vnctuo

ſum.ſicceſtipticũ chimũ babẽt. ꝓpter qð et ro⸗

boꝛant ſiomachũ:excitant appetitũ.idonciſſi⸗
me aũt ad hec ſunt que cuʒ aceto repoſite. ł

tipliciter autẽ iſta pᷣparant qͥ ſtuduerunt circa

pulmentariam experientiaʒ.¶ Aunanſoꝛ tra⸗

ctatu tertio ca.de oliuis.Oliue de aqua cali⸗

de ſunt et ſicce cẽplexionis.que ſi ante cibum

ſcʒ comedantur ventre; mouent et os ſioma⸗

U„

. —

Ov d

W

De Herl

chirobuſtum reddunt. Oliue aũt deoleo cali
dioꝛes ſunt.q ⁊ os ſtomachi minus coꝛrobo⸗
rant ac ventrem nimis fluere faciunt.

.
5 – ee
4 6* 4. —
2 ebn R .
= 2 — . &π 8
8 4 1* 4 8
. . 5
* 2 4
* * 4. Dy .* ——Sũ
—
. * — —
7 . ₰„ —
4 —
4 . .
*
4 —
— —
— —
—

Lapitulum. clcexj.

/sr7 Teum oliuarum. S era. aucto. Gal.
Oleũ qð ſumitur exoliuis maturis q̊d
'‚gam eſt nouũ.quoddã eſt vetus Eius
vero quod eſt nouũ calefacit calefactione tẽ⸗

perata et humectat.ſed vetus ex eo calidiꝰẽet

magis reſolutiuuũ.ſj illud qð accipit ex oliuis
recentibo immaturis dicituroleum expẽſarui.
et eſt oleuʒ onfancinũ Et ĩ nouo aliqua exiſtit

ex eo de frigiditate quatitas que eſti eo de ſti

pticitate.Et vetus ex eo dum in ipſo ꝑſcuerat
ſtipticitas ẽ virtutis deſiccatiue:donec ſtipti⸗
citas recedat ab eo.qꝛ tũc ſit ſimile quod oleo
accipitur ab oliuis in ſummitatibus.ſimileẽꝛ
ꝓpinquũ in virtute oleo expẽſarum.et vniuerſa

liter pone cõſiderationẽ tuam in omi oleo qð

guſt abis.quia eadem quãtitas quã in eo inue
nies de ſtipticitate ẽibi de frigiditate.et ſi nõ
imuenies in eo ſtipticitatem omnino :ſed inue⸗
nies ipᷣm delectabile vere delectationis dic ip
ſum calidum cum tẽperamẽto.⁊ ſi tu inuenies
cum hoc ipᷣm ſubtile.⁊ illud qð eſt claruʒ de q̊
ſi accipias parum:⁊ ponis ipſumſupꝛa mem⸗

„

bis

bꝛum vel coꝛpus extẽditur ſupꝛa coꝛpus et di

latat multũ abſq; eo qð imbibitur in co ⁊ abſcĩ
ditur.ſcias ꝙ iũlud eſt bonũ valde.⁊ bonitas

que conuenit oleo eſt inipſo.et quando ablui

tur oleinn non moꝛdicat.

OPperationes.
¶ Auicen. Oleum qñq; expꝛimit᷑ ex oliuis im
maturis.⁊ dicit᷑ onfancinũ qũq; ex matur:qñ
q;ex rubeis interill as medijs.Et huius opera

tio eſt inter illas duas res. Item qũq; expꝛimi

tur ex oliuis domeſticis: qũq; ex ſilueſtribꝰ q̃ᷓ
moꝛdicant linguam.
¶ Onfancinũ frigidũ eſt et ſiccum in pꝛimo.
Oleumautem de oliuis vltimo maturis cali⸗
dum eſt cõmenſurate:⁊ declinat ad humidita

tem. Omnes aũt eius ſpecies coꝛpoꝛa confoꝛ⸗

tant. Motum alleuiant extincte ſunt.

Oleum oliuarum ſilueſtrium eſt ſicut oleuʒ

roſarum in plurimis intentionibo Cõſeruat ca
pillos:et phibere velocitatem canicieicuʒ am
miniſtratur omni die.

¶ Confert gingiue ſanguinee calluẽdo os ex

eo.Cõfirmatq; dentes motos. Itẽ expꝛeſſumn
de oliuisſilueſtribus immaturis contert vlce⸗
ribus humidis et ſiccis et ſcabiei.
¶ Dyalcoꝛides.Oleum qð ſit ex oliuis nõbe
ne maturis eſt oleum expenſarũ.et eſt conueni
ens ſanis.et ꝓpꝛie illud qð eſt notumex eis ſine
putrefactione boni odoꝛis.et ex illo q; ẽhuiui
modi fiunt olea aromatica.cet eſt bonũſtoma⸗
cho ꝓpter ſtipticitatẽ que eſt in eo.etreſtringit
gingiuas ⁊ cõfoꝛtat dentes quando tenetur ĩ
oꝛe:et pꝛohibetſudoꝛem.
¶Et oleum vetus oliuarũ maturarũ cõuenit
medicinis.et om̃es ſpẽs olei ſunt lenietes coꝛ:⸗
pus.⁊ ꝓhibent aduentum frigoꝛis coꝛpoꝛi.ct
faciunt ipᷣm abilem ad motũ ⁊ molliũt ventre⸗

et debilitant virtutem medicinarum vulner⸗

¶ Et datur in potu contra medicinas moꝛti
feras vt euomatur cum eis.et ſit cum boc aſn⸗
due qñ bibuntur ex eo.ʒ.ix.cum tantundeni
aque oꝛdei vel aque calide laxant ventrem. et

quando d ecoquutur cum ruta et bibuntur ex
eo calido.ʒ.ix.conſert toꝛſionivẽtris et expel⸗
lit lumbꝛicos.
¶ Et qñ fit cũ eo criſtere cõfert colice q̃ fit ab
apoſtemateinterioꝛi:⁊ opilatione q̃ fit a ſterco
re:⁊ antiquũ ex eo ẽ calidius ⁊ plus reſolutiuũ.

⁊ fit cum eo cohol ad acuenduʒ viſum.⁊ ſi nõ

habes neceſſario indiges eo:coque ſpᷣm donec
fiatſicut mil ⁊ vtere.et virtus cius eit ſicut vir
tus veteris.

¶ Etoleumoliuarũ ſilueſtriũeſt ſtipticm.iu⸗

t u

Trattatus

namẽtiʒ eius ẽ in medicina minus iuuamento
ſupꝛ dicti olei. ⁊ iuuamẽtũ eius ẽſicut iuuamẽ
tũ oleiroſaꝝ.⁊ ſtringit ſudoꝛcʒ ⁊ ꝓhibet caſum
piloꝝ.et purgat furfures capitis:⁊ conkfert ſca
biei ⁊ poꝛis.⁊ ꝓhibʒ canos qñ ex eo ſit collutõ
oꝛis valet ad apoſtemata gingiuaꝝ. ⁊ conſert
dentibocõmotis.i¶ Et iam pᷣpar ant᷑ ex ea epi⸗
thimata ad gingiuas qñ humoꝛes currũt ad

cas. et opoꝛtet ꝙ accipiat᷑ lana ⁊ inuolual ſup
ſtilum ⁊ madetſiat in oleo feruenti ⁊ ponat᷑ ſuꝑ

gingiuasſepe donec albeſcant

Capitulum. cccxxij.
bice Ronder. S era. ib. aggre.capi.
WVSRonger aucto.Dval.E ſi gummiex
canchi ſiu Karech. Et ſunt eiꝰ ſpccies qtruoꝛ
AVna eſt melioꝛ:⁊c ex terra indie.cuius coloꝛ ẽ
ſmaragdinꝰ:⁊ ſicut coloꝛ melõgie.⁊ colligitur
in conchijs. ⁊ figura eius ẽ rotunda.⁊ iraetura
eius ẽ anguloſa.⁊ ponunt illud bomieſ in olla
terrea. 2 agitãt ollã tamdiu donec figura eius
rotundat᷑. Et poſi tpᷣs fit rubeum.⁊ ſecunduʒẽ
ex terris arabum.⁊ ẽſecundum in bonitate.⁊
melius ex eo eſt maſculum. et eſt illud quod eſt
rotundum album. 2 non facile frangibile. Et
qn franguur qo eii intenius eius etenax · et qn

Libanum greceꝛ latine vel thus ara

fit ſumigatio cũ eo cõburit᷑ cito.⁊ terfiuʒ eſt in
bonitate ſicut arabicũ:⁊ elt hũs fruſti mino⸗
ra q; iſjm:⁊ declinat plus ad coloꝛẽ acoꝛi.Et
qua rtũ eſt de coloꝛe albo.⁊ qñ frangii vergit
coloꝛ eius ad caloꝛẽmaſiicis.Idẽ aucto.Ga
lieni.Sapoꝛ olibanieſt ſtipticus ſiipticuate
multa.Ueꝝ albũ ex eo nõ habʒ ſtipticitatẽ ma
nifeſtam. Uirtus eius eſt q̃ calefacit ĩ ſec o gra⸗
du.et deſiccat in pꝛimo.vñ elt ſtipticũ.Dyaſco
rides ca.de olibano.hus vel olibanuʒ lacrt
mis eſt arboꝛis que grece libanus dici.Qð

gutem de arbia defertur candidũ ẽ.qð vero

de india rufum.ſed vtrũq; maſculuʒ eſt.E ſt ter
tium genus minutuzʒ valde ⁊ ruſum qð manna
thuris dicit.E ſt ergo optimũ thus qð maſcu⸗
lũ dici.ſubꝛufum et rotundũ cet pigue ⁊ natura
liter leue et fragile.et qð ab igne cito incendit
odoꝛẽ ſuauẽ copioſe emittens. Galienus.vij.
ſim.far.ca.de thure.Libanũ.i.ihus calefacti
uum quidẽ eſt in ſecũdo gra.ſiccatiuũ aũt in p
mo Habet aüt quid ſtipticans paucũ minime
vero maniteſta eit ſtipticitas in albo fᷣm colo⸗
rem. oꝛtex autẽ eius ilipticã virtutẽ manife⸗
ſtam poſſidet.quo circa ſiccat generoſe:xvt in
ſecundo graquſiccatiuum exilliat. :

Pperationes

Sera.aucto.Pyaſco. Abſtergit obſcuri⸗

tatẽ viſus.replet vlcera ꝓſunda ⁊ inc arnat ca.
conſolidat vlcera recentia cũ ſuo ſanguine.

¶ Et qñ bibit᷑ olibanũ cõſert ſpyuto ſanguinis

et abſi indit fluxum mẽliruoꝝ et cuiuſcũq; ſan

guinis vndecũq; fluat:et ſanguinis qui fluit a
cercbꝛo qui ⁊ꝛ meſcha:⁊ ẽ ſpecies fluxus ſan⸗

gninis nariũ.et ꝓhibet vlcera ſraudulenta q̃
fut in ano ⁊ in alijs mebꝛis.QOñ miſcei cuʒ la
cte et ſit inde licinium et adminiſtrat.
¶ Et qñ admiſcet᷑ aceto et oleo.et ſit linimẽiũ
in pꝛincipio foꝛmice.aufert eã.et empetigineʒ
et miſcetur cum adipe anſeris et poꝛci et curat
vlcera fracta ab aduſtiõeignis.et ſciſſuras pe
dum que ſiunt a frigoꝛe. M
¶ Et qñ nuſcet᷑ cum pice curat concuſſionem
aurium:Et qñ miſcetur (um vino dulci et di⸗
ſtulatur in aurem:confert doloꝛi eius.
¶ Et qñ admiicetur cũ chimolea:⁊ oleo roſa
rum.et liniuntur cuʒ eo apoliemata calida mã

millarũ quefiunt poſt partũ.tunc cõſert eis.et

ipſum admiſcetur cum medic inis conferentib⸗
pulmom ⁊ emplaſtris reſoluenibo apoſtema
ta interioꝛaa. .
¶ Et qñ bibit᷑ ↄfert ſpnto ſanguĩs:et diſſoluit᷑
flegma et auſert triſticiam:et auget memoꝛiaʒ
Et quado bibunt de eo ſani parum melioꝛat

8

—
—

De Herbis

eos.ſʒ ſi nimis cũ vino biberint ĩducit maniã.

⁊ ampliꝰcũ vino occidit.Et cõburit᷑ olibanuʒ

qñ accipit᷑ fruſtũ ex eo.⁊ incẽdit ⁊ inflãmat᷑.et
ponit᷑ in teſta ſubtili ⁊ cõburit᷑⁊ qũ comburis
eu oꝑtet vt cooperias eũ aliq̃ alio vaſe:qꝛ fa⸗
cit cũhᷣ ꝙ nõ incinerat᷑.¶ Serap̃.aucto. Gal.
Virtus fumi olibani eſt calidioꝛ et ſiccioꝛ vir⸗
tute olibani q̃uſq; reponat᷑ in tertio gdu.⁊ ab
ſtergit ⁊ replet:: mũdificat vlcera ocſii quead⸗
modũ faciũt ſumꝰ myrrbe ⁊ ſtoꝛacis.i( Et idẽ
aucto.Dyaſco. Fumꝰolibani ſedat apoſtemo
ta oculi.⁊ abſcindit curſum hũiditatũ adipᷣm.
⁊ mũdificat vlcera eiꝰ:⁊ generat carnẽ in vlce⸗
rib ipſiqᷓ dicunt᷑ chilomata: ⁊ ſedat apoſte⸗
mata q̃ füut in eo q̃ dicunt᷑ kankrni. Fumus aũt
myrre ⁊ ſtoꝛacis eodẽ mõ colligit᷑.⁊ valet vtõ.
¶ Et idẽ auct. Abẽ meſuay.Olibanũ deſtru⸗
ſt flegma ⁊ aufert triſticiã:⁊ auget memoꝛiam
Auicenna de viribus coꝛdis dicit ꝙ cõfoꝛtat

.
.
. .
ðÿ .
8 .
.
.*
-

e

20.

eſt herba fragrantis odoꝛis tyrſo ferule ſimi⸗
lis:ex qua pꝛofluit ſuccus qui oppopanacis

nitulum. cccxxiij.
Popanax latine.ſʒ grece panax.era⸗
clea. Arabice Jenſis vel Henſir Iſi⸗
doꝛus lib.eihymologiarum. Panax

dicitur: croceus et pinguis: odoꝛe grauiset
amariſſimus.¶ Dyaſcoꝛið.Eſt panax era?

cdea vnde opopanax colligitur. Hec habet lo

lia expanſa ſuper terram: hoꝛnibilia et aſpera

vyalde in quinq; partes diuiſa.virgam longã
ſicut ferule coloꝛis albi.cet ſuper eã capitella a⸗
neto ſimilia cum floꝛe mellino. Semen odo⸗

ratum ⁊ calidum. radicem vnam ſolidam que
de ſe multas emittit radices albas odoꝛe gra

ues et guſtu amaras. Ipſaq; radixlachrymũ
emittit qui coloꝛem croceum oſtendit.
¶ Serapio libꝛo aggre.capᷣ. Henſir. aucto⸗

ritate. Dyaſcoꝛið.Arboꝛ Jenſis vel Henſir: D

id eſt opopanacisplanta in hoꝛtis et pome⸗

rijs inuenitur. et eſt planta habens folia aſpe⸗

ra ſicut ſicus non magna et ſpanſa ſuper ter⸗
ram viridia rotunda:et diuiſa in quinq; par⸗
tes.ſimilia folijs ficus in ſua ſimilitudine.⁊ſti⸗
pes eius eſt longus ſimilis ſtipiti galbani al⸗

bus.ſuper quem ſunt pili albi ſimiles puluei

albo. in cuius circumitu ſunt ſolia parua.et in
ſummitate eius ſunt capitella ſimilia capitel⸗
lis aneti.in quibus ſunt fioꝛes croceum colo⸗
rem habentes.et habentesodoꝛem bonum.⁊
habet ſemen odoꝛiferum.⁊ habet radices mul
tas egredientes ab vna radice.grauis odoꝛis.
ſolida ſuper quam eſt coꝛtex groſſus amari ſa
poꝛis Quod autem ex ſemine huius plante eſt
melius: eſt illud quod eſt ſuper ſtipiten.
¶ Anicenna libꝛo ſecundo capᷣ.de opopana⸗
co. Opopanacum eſt arboꝛ que nõ eleuatur
aterra.et ſimilantur ipſius folia folijs ficus.⁊
ſunt vehementis viriditatis rubea incita.ha⸗
bentia partes rotundas. et eius crus eſt ſicut
cucumeris.ſuper quod ſunt pili puluerulenti.
Et eius ſolia ſunt parua valde ſuper cuius ex⸗
tremitatem eſt coꝛona ſimilis coꝛone aneti.et
eius flos eſt citrinus.et folia floꝛis ſunt boni
odoꝛis.et vene ipſius ſunt plurime. ramiſi⸗
cantur a radice vna.groſſum habentes coꝛti⸗

cem.et interius odoꝛis eſt grauitas. Eius au

tem gumma extrahitur cum inciſiõe ſue radi⸗
cis in pꝛimis cum crusapparet. „

H DOperationes. ¹

¶ Auicenm. Eſt autem reſolutiuum ventoſi
tatum:lenificatiuum:abſterſiuuʒ.lenificat du

nices ⁊ bothoꝛ.Eiusradix eſt ad medicanduʒ
oſſa nuda.et cum melle eſt conueniens vlceri⸗
bus antiquis et igni perſico:⁊ quod ſuꝑ ipᷣm

eſt etiam vulnernibus et bothoꝛ.et ad ſummuʒ

omnes partes eius contert vlcenbus fraudu⸗
leptis.—
¶ Et bibitur cum aqua et alcaratin.ꝛ cũ vino

.

;

3

.

—

Trattatus

ppter ptractionẽ lacertoꝝ ex percuſſione.
¶ Quidam enim dixerũt ꝙ ipſum eſt malum

neruis. et videtur q ſit malum neruis ſanis ſi)
ne humectatis. Et conferens eſt ſciatice: et re

mouet laſſitudinem:et conuenu doloꝛi iunctu
. ranun omniũ.et podagre moꝛe emplaſtri ſup

¶ Eofert coꝛroſioni dentiũ:cum eo impletur:
et ſedat doloꝛes eoꝛum ⁊ cõuenit ſode et eꝑiẽ

tie. et matri infantium. Acuit viſum ⁊ fit ex eo

collirium.Ex folijs eius fit emplaſtrum ſuper

*

Doloꝛes laterisq.
¶ Et oppoponacũ cõuenit doloꝛi vtroꝛũq; la
terũ: ⁊ tuſſi cũ ſint frigidi.Eius ſuccue cẽ uenit
duriciei ſplenis moꝛe emplaſtri ſuꝑpoſitum et
bibitum cumaceto. “

— „

¶ Ponuntur aũt exeo decem aurei in duobs

valcolis muſti.⁊ dariſicatur poſt duos mẽies

et conuenit ſpleni valde.
Et muitũ hoc cõuenit vdropiſi.lenit duriciẽ
matricis.⁊ co nuenit guttationivꝛine.⁊ auel⸗
lana vna ex eo bibitur cum aqua calida ad ꝓp⸗
uocandũ vꝛinam et menitrua:⁊ iuuat matricẽ
frigidam.
¶ Et eius fructus facit abundare mẽſtrua:⁊ ꝓ
pꝛie cum abſinchio ⁊ interficit fetum: ⁊ pꝛopꝛie
radix eius. Ipla nanq; facit aboꝛſum ſuppoſi
¶ Et ↄuenit pᷣſo cationi matricꝭ:⁊ exterminat
vẽtoſitatẽ ⁊ duriciẽ eius.⁊ ↄuenit colice.⁊ ſol
uẽdo:educit cudum humoꝛem.
Et conuenit pꝛuritiui veſice ſi bibitur cũ aq̃
cartami ad rigoꝛem et ſebꝛem: periodicas.ex
eo cum pice fit emplaſtrum bonum moꝛſuica⸗
mnmis rabioſi cum aritologia ad puncturas bi⸗
bita eii tiriaca.⁊ ſimiliter eius ſnccus.loco eiꝰ
ponunturficus.et extimo ꝙ armoniacum elt
ei pꝛopinquunn.⁊
Serapion auctoritate Galieni Radix eius
eit medicina que deſiccat ⁊ calefacit.⁊ ĩ hoc eſt

melioꝛ q; ipſum opopanax. Loꝛtici aũt eius in

eſt virtus abiterſiua. Coꝛtex eius valet contra
denudationem oſſium nudatoꝛum.⁊ nos qui

dem eo vtimur in medicinis oſſium denudato

rum.et in medicinis vlcerum fraudulentoꝛum

quia generant ite medicine cames in vlceri⸗

bus generatione loiꝛ.
¶ E auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis. Quãdo datur

c eo in potu cũ mellicrato aut vino cõlfert ri⸗
goꝛibus le. periodicarũ ⁊ coculiionibo neruo⸗/
rum et doloꝛio laterum: tuin: ⁊ diſtillationi
vꝛine:e ſcabiei vellee.
ꝗAI tidem auctoꝛiate Aben meſuay. Conue

mit ad ea ad que iuuat armoniacum.et doſis

Capitulum.cccxxiiij.
8 quam multi onomidam ap

pellanerunt. Dyaſcoꝛides.ca. Ono⸗
mia virge ſunt duoꝛum palmoꝛum.æ=
nodoſe.folia illi ſunt minuta ſicut lẽticule.aut
rute aut anchuſe ſubaſpera ⁊ pinguia ? ſpiſſa.
hanc multi in ſale componũtet comedũt ſua⸗
uiſſime. virge pꝛedicteſpinas acutiſſimas bas
bet. albe ſunt et virtutis calide. ”
Dperationes.
Coꝛium radicis earum cum vino bibitum
vꝛinam pꝛouocat. lapidem veſice excludit.
QAulneribus ſoꝛdidis medicatur.cum aceto
cocta ⁊ oꝛeretẽta doloꝛẽ dentiũ ꝓhiber.
¶ Halienꝰ.viij.ſim.ſar.cap.ononis.Ononis
radicem habet calefactiuam iam ſm tertium
gradum.

¶oꝛtex vᷣo eius maxime eſt vtilie ꝑticipans

abſterſiuitate ⁊ inciſide. vnde nontantũ ceſt ab
ſterſiua ſed lapidem fraciuuag.

¶ Eadẽ autẽ virtute⁊ eſcaras cito ſiſtit. vrun⸗
tur autẽ ea ⁊ ad dentium doloꝛem coquentcs

in oxicrato et gargarizantes.

Capitulumntacxxu.

De Herbis

.„ . e

ℳ*

notũ.⁊ eſt duplex:domeſticũ videlʒ et
ſilueſtre vtrũq; ca.⁊ ſic.in.iij.gra.ſuue
ſtre tñ calidius eſt.¶ Pla.Oꝛiganũ ca.eſt et
ſic. in.iij.gra.E ſt oꝛiganũ ſilueſtre qð latioꝛa

hʒ folia ⁊ foꝛtius oꝑatur.⁊ eſt domelticum qð

vbiq;reꝑitur in hoꝛtis:videlʒ: inpꝛatis.⁊ mi⸗
nuta hʒ folia.ſuauiuſq; oꝑatur qð ĩ medicinis

ponit᷑. In tꝑe ꝓductiõis floꝝ colligi:⁊ cũ flo⸗

rib in vmbꝛa ſuſpẽdit᷑ ⁊ exiccat᷑.ꝑannũ ſeruat

Fo.cũ floꝛibo abiectio ſtipitibo ĩ medicinis po

nunx. virtutẽ hʒ diſſoluẽdi:attrahẽdi:relaxãdi
ↄſumendi.Item oꝛiganũ naſcitur in loc cul⸗
tis imer vepꝛes ⁊ frutices.

Dperationes
Dyaſ. Oꝛigano vᷣtus eſt ca.⁊ eius elixatura
moꝛſibo venenatis occurrit cũ vino data.bi⸗
bita quoq; cũ dulcoꝛepᷣſtateffectum.

¶ Coſtam. Oꝛiganum vꝛinam ⁊ menſtrua p⸗

uocat.Uentoſitatẽ ⁊ rugitum ſtomachi ⁊ inte⸗
ſtinoꝛum expellit.⁊ maxie ſiſunt ex groſſis hu⸗
moꝛibus aut indigeſtis. Ml
¶ Qumbꝛicos ⁊ aſcarides occidit et expellit ſi
ex eius apoʒimate potetur. “?JZM
¶ Maſticatũ doloꝛẽ dentiũ mitigat.ſtoma⸗
chum et epar ⁊ pulmonẽ de groſſis humoꝛib⸗

mundat.Cũ ficub ſiccis maducatum ſudoꝛẽ

pꝛouocat.Coꝛpoꝛe ex eiꝰapoʒimate loco ſca:

NRiganũ. Dyaſ. Oꝛiganũ eſt omnibo

biemet yctericiam ſanant.

¶ Succus eius annlacte mulieris auribus

diſtilatus doloꝛem mitiggat.
¶ S uccus eius bibitus viridis tumoꝛẽ fauci
um⁊ vue tollit. bibita cum mulſa nigram cole⸗

ram per ventrem deponu.S erpentesquoq;
fugat. ventrem temperat.

¶ Macer. Oꝛigani vires calideſicceq; legun
tur. Tertius huic in vtroq; gradu ↄcedit eſſe
Illiꝰ in vino curat decoctio ſumpta.Quo ſu⸗
is peſtiſeros moꝛſus ſi ſepe bibatur.Cũ mulſa
ſumptũ ꝓdeſt aconita bibenti.Cũ multis alijs

prot obſtare venenis. Cõquaſiata iuuat mans⸗

ſum vel ſepius hauſtũ.ydropicos repꝛimit bi⸗
bltum:ſiccatq;tumoꝛem ⁊. HWM

Robe. Palladiꝰli.ij. In meſe ſebꝛua
rio yltio ſerũ nõ pabuli ſectãdi ſz col⸗
ligẽdi ſemĩs cauia.Jugerũ occupant
modij ſeptẽ. Scrẽda eſt aũt in terra pꝛoſciſſa
poſi hoꝛã tertiã vcl ſcᷣam.cũ ros eſſe deſierit

quẽ ferre nõ põt.ſʒ ſtatim cooꝑiẽda eſt añ no⸗

ctẽ. Hã ſi nuda mãſerit hũoꝛe coꝛrũpit᷑ noctis
Obſeruãdũ eſt ne ante lunã.xxv.ſerat᷑.qꝛ ſic ſa
tã limaces ꝑſequunt᷑. Iſið.lib.etymologiarũ.
Herbũ a greco traxit vocabulũ.h̊ em̃ illi oꝛo⸗
bum dicũt. Quod cũ ſit quibuſdam pecoꝛibꝰ
infcſtum:thauros tamen efficit pingues.
¶ Actoꝛ. Oꝛobum ( vt ſuꝑius diximꝰ) ipſum

E

·

6

..

Capitulumcexxvſ.

eſt hebũ ſiue heruñ. ni naturã ſub hern cum

aſpiratiõe vel erui ſine aſpiratiõe noiby iam ex
magna ꝑteſuperius locis ↄgruis poſt. uimus.
nõnulli medicoꝝ noſtroꝝ illud eſſe putauerũt
oꝛobũ qð nos viciã dicimus. S ed Iſið hec
ponit p duoba.⁊ dici᷑ a nõnullis ꝙ due ſpeci
es ſunt quaſi vnius generis. vna videlicʒ ma
ioꝛ que oꝛobũ vocat᷑.alia xo minoꝛ que vicia
2⁊ vulgariter necereon appellatur.

Operattones.

Dyaſ. Oꝛobu ofe ſiue herbũ cũ ꝑte amari

tudinis eſtcalidũ. Jdᷣo ſplenũ ac renes ⁊ epar

N O D

E
5

2
2

humectat. ¶ Urinã ⁊ mẽſtrus teq;
clarificat.nõ tñ plurimũ aſuefiat:ne foꝛte ſan⸗

pur gat. ſcabies empetigines ſanat:vulnera q̊

q; curat: cum melle impoſitũ deſiccat.
Habũudanter incidit: aperit: pꝛoi cit paroti⸗

das induratoſq; teſticulos digerit.

IJſaac in dietis ptiulanbo. Oꝛobũ eſt ca. in
pmo g ſic.· in: i. vñ mũdificatiuũ eſt ⁊ collatiuũ

mũdatũ coꝛticib iur q; ð eisfarina facto vẽtrẽ

ſtrua puocat. cutẽq;

gainẽ mingere faciat ¶ Aliqñ ꝑ nares ſan gui
nis efficit fluxũ. farina eiꝰ cocta cũ ſepotis qð
eſt ſpecies thuris ydropios yctericiſq; valet.

¶ pata vo cũ vino valet ſuꝑ rabidiſſimi ca⸗

nis moꝛſu poſita. ¶ Rurſus cu melle tẽperata
lentiginẽ mũdificat vulneribo ⁊ apᷣatibo valet.
¶ Itẽcaiculoſis magnũ et iuuamentũ.

y
—MNK ℳ

Tractatus

Capitulum. cccxxvij.

6 latie.arabice ſachiliemenie. gre

ce blicoci velbliton. S era. li. ag. capᷣ
Sachiliemenie ſiue ſachalaiamena
auct. Hal. S achiliemenie:id eſt olus iamenũ
oĩbo notũ. Cirtus eius eſt frigida ⁊ humida in
ij. gradu. Iſið. Olus ab alendo dictũ eit:co q⸗
pꝛimũ olenbus quondã alerent᷑ hoĩes anteqᷓ

fruges ederent ⁊ carnes. antümodo cem̃ ole
ribus alebant᷑ et arboꝝ pomis ſicut animalia

herbis. Dicitur olus molle quoddã herbe oꝛ⸗

tulane genus.¶ Actoꝛ.Olus itaq;ʒ generali⸗

ter dicitur omnis herba pꝛecipue oꝛtulana qᷓ
in cibum ⁊ alimentũ hominis aſſumit.¶ ¶Inð
Iſið. Maluã ⁊ rapam:napum ⁊ raphanũ:la⸗
ctucam:paſtinacam: cepam: alliũ ⁊ ſimilia de⸗
putat inter olera. Hihilominus cum appꝛopꝛi
ato vocabulo dicitur olus herba quedam ſpe

cialis oꝛtulana. „.
Operationes

¶ Auicẽ. Olꝰ aliameni qð eſt in iᷣo ſfᷣm Dya

ſcoꝛidẽ medicine vᷣtus oĩno nõ eſt.⁊ eſt aqᷣſum
ſicut attriplex qð ſapoꝛẽ nõ bʒ.Et in ̊ abun⸗
dat plus in oĩbo olenbo. Eſt em̃ vehemẽuoꝛis
hũiditatis q lactuca ⁊ q; cucurbita. Futrimẽ

tum eius paucuũ eſt.Eius penetratio no eſt ve⸗
lox:co ꝙ penitus nitroſitate pꝛiuatũ eſt. Ceſite
Halieno frigidũ ⁊ humidũ eſt in.ij.gradu.

¶ Ex co fit emylaſtrũ calidis apoſtematibus

eius radix malis vlcerib.¶ Succuseius cũ

eleo roſeo ↄfert ſoda ex aduſtiõeſolis occiden
ti. olert etiã tuſſi calide pꝛie decoctũ cum oleo
amigdalino ⁊ aqua dulces granaii.

7

¶Sera. auct. Dyaſ. Herba ipa comedituret

mollit ventrẽ. ⁊ non eſt omnino virtus i ea ex
rebus medicinalibus:⁊ habet in ſe aqueitateʒ
multã pluſq; omnia alia olera.⁊ quãdo fit em⸗
plaſtrum cum ea ſuper apoſtemata calida cõ
fert. ⁊ ſedat ſitim ⁊ tuſſim que fiunt a caliditate
et ipſum eſtpauci nutrimeti quãdo comedit ⁊
eſt tarde penetratiõis. .

(¶ Etidẽ aucto.JIſaac. Qñ fit emplaſtrũ cum

radiceipſius vlceribo q dicunt᷑ faui a qubus
emanat humiditas limilis melli. SS

¶ Et idẽ aucto. Habix:eſt fri. et bumiu in ſe⸗

cundo gradu. Humiditas eius eſt amplioꝛ q;
humiditas lactuce cucurbite. ⁊ ſubſtatia eius

eſt aquoſa non hñsin ſe groſſiciem.qꝛ eto de
ſcendit ⁊ mollit ventrẽ.⁊ ideo modiceredditur

nutrimentüuero.
¶ Et expꝛimitur ſuccus folioꝛum⁊ miſcet cum

oleo roſarum. contert doloꝛi capuis qui ac⸗
cidit a caloꝛe ſolis.

2

¶ Et qñ coquit᷑ herba ipᷣa ⁊ pijcit᷑ſuꝑ ipaʒ ole

um amigdalaꝝ ⁊ ſuccꝰ maloꝝ granatoꝝ dulci

um pfert tuſſi ſicce que eſt cum caliditate ⁊ aſ⸗

peritate pectoꝛis.

ypocras.lauos.i.poꝛos pedum impoſi⸗

to eo liniri et compꝛimi credunt.

Apauer latine.grece ãmo
ne vl miconiũ.ara.chaxch
ax vlcachuli. vlchaſchaſi.
S eera.li.ag.c.chaxchax.
ι auc. Dyaſ. Papaueris mk
EWEte ſut ſpẽs.Hã ex eo eſt do
SWy Rmeſticu Et illud ẽ papauer

Capitulum. cccxxviij.

albũ qð ſemĩat᷑ĩ oꝛtꝭ.cꝰ capita ſũt oblõga.⁊ ſe⸗

mẽ eiꝰ ẽ albũ.⁊ ex eo ẽ agreſte.Et ſunt eiꝰ due
ſpẽs.Una ẽ hñs caput depᷣſſuʒ:⁊ ſemẽ eiꝰ eſt ni
grũ.⁊ iſtðᷣ vocat᷑ papauer rubeũ.Et alia hʒ ca
put lõgũ.minꝰ tñ altero.⁊ noiat᷑ ſeil.⁊ ex eo eſt
papauer ↄcuſſũ.eo ꝙ ſemia eiꝰ eo ↄcuſſo cito
cadũt.⁊ illud ẽ papauer nigꝝ.Et ex eo ẽ almul
carã qð naſcit᷑ iuxta mare ĩ littoꝛibo.⁊ illð ẽpa
pauer coꝛnutũ:qð hʒ folia alba ſilia ſolijs plã
te:q̃ ðꝛ flomos.ſciſſatũ ⁊ ſũmitates altas ſicut
folia papauer agreſtis.⁊ ſtipitẽ ſimilẽ illiſtipi
ti.Et hʒ floꝛẽ glaucũ.⁊ hʒ ſemẽ minutũ in va⸗
ginis ſubtilibo 2 lõgis ⁊ curuis ſic coꝛnua.⁊ ſi⸗
cut bʒ fenugrecuʒ.? ꝓpter hãc caulam no ĩatu

„

Kyratidos ⁊ almicõ.⁊ eiꝰ expoſitio ẽ coꝛnutu,

papauer.⁊ ſemẽ qð ẽ indluluʒ in illis vaginis ẽ

minutũ nigꝝ ⁊ aſpeꝝ.Naſcit᷑ in locis marinis?
gaſperꝭ.⁊ lat ine vocat memit ⁊c.¶¶ Gal:vij.ſim
far.c. Micon chirãtes.i.papauer coꝛnutũ no
minatuʒ eſt quidẽ ſicca fructu bꝛeuẽ connexio
nẽ habẽte:ſicut ⁊ fenugreci.⁊ aſſimilat᷑ coꝛnu
bouino.vocat᷑ aũt ab aliquibo papauer mari⸗

num.qm̃ vt plurimuʒ ꝓpe mare naſcit᷑. Uirtutẽ
autẽ habet inciſiuã ⁊ abſterſiuam.O pium au
tem qð ex ſucco ipſiuſ fit fri:eſt in q̃rto ſic.i ter
tio. Papauer cõponit᷑ ab aperio ⁊ vento.inde
papauer qð vẽto magis aperit floꝛẽ. Idem li
bꝛo vtõ. Papauer vnuʒ quidẽ eſt ixias id ẽ flui
dum noĩatum.eo ꝙ cito ab eo defluũt ſemina
eiꝰ.vel qꝛ ab eo cito defluit flos.Aliud vᷣo eſt

domeſticũ quod eſt oꝛtenſe ⁊ excolitur. Atue
roz alia duo ſũtpapauera ſilueſtria vltra hec
vnũ quidẽ q̃ſi depꝛeſſaʒ hñs codiã. aliud auteʒ

oblõgioꝛẽ.hoc totũ aũt eſt oblõgius ⁊ aridiuiſ

buiꝰpapaueris opos.i lacticiniũ defluitnde
et quidã nominãt id fluiduzʒ. virtus autẽ oim

papauerũ eſt infrigidatiua. Sed oꝛtenſis qui

dem.qð et calachitidam nominãt moderate ẽ

ſomniferũ ſemẽ aptũ eſuiꝓpterea quidẽ ⁊ in pa

nibus miſcetur id.et cum mellepermiſceẽtes co

medunt.Pꝛumi vero cuius cito floꝛẽ defluere
diximus:ſemẽſoꝛtiusinfrigidat.quo circa ne⸗
quaq; qͥs eo vtit᷑inceſſanter.ſicut eo qdð eſt oꝛ

tenſe.attamẽ ponũt id in cibis qui cũ melle ſi⸗
unt in nitro et in panibo.Lertio vero dicti ſe⸗

men nigy exiſtẽs iamfarmacoſt um eſt ſufficien
ter infrigidãs.Quarto aũt dicti farmacoſius

omibꝛẽ.⁊ ᷣm ſemen:et ſᷣm codiã:et ſᷣm folia:et

ſim opium.i.eius lacticiniũ vehemẽter infrigi
dat vſq; ad toꝛpoꝛẽ ducẽs et moꝛtiſicationem
vnde medici eſt vti co:bene miſcendo cum far
macis obtundentibo frigiditatis ſoꝛtitndineʒ
Eſt em̃ ex quarto ⁊ vltimo infrigidantium.

Hprrationes

¶ Pandecta capᷣ.cllvi. Uirtus papaueris do
meſtici dicte ſpeciei eſt q̃ infrigidat frigiditate
foꝛti.et illud papauereſt qð plus ingrecitur ĩ
medicinis.Unde qñ papauer ſimpliciter ponit
in medicinis.illud debet intelligi.vñ valet in
medicinis ſemẽ eius:ſolia:capita:et lac.Uirtꝰ
eius eſt frigida in quarto gradu
¶ Serapion libꝛo aggre.auctoꝛitate. Dyaſ.

Domeſticipapaueris ſemen inducit ſomnuʒ
temperate quãdo pulueriſatur cum pane.aut
miſcetur cuʒ melle ⁊ comeditur.ſed contuſuʒ ſe
men eius infrigidat frigiditate ſoꝛti. Et guůmi
eius papaueris ei ſuccuseius eſt opium.
¶ Sed ſeil.i.liquidũ ingreditur plus ĩ medicd
v

Mis:walet ſemen cis:folia: clacipſius.⁊ vᷣtus eo

eſt virtus narcotica ⁊ moꝛtificatiua.

Et ideʒ auc.Gal. Uirtꝰ domeſtici ⁊ agreſt

eſt infrigidatiua.? ꝓpterea ſi co quant᷑ folia eiꝰ
cũ capitibo ĩ aq:⁊ fundet᷑ eiꝰ decoctio ſuper ca
put facit doꝛmire.⁊ qñ terunt᷑ eiusfolia cõtriti

one foꝛti:⁊ miſcent᷑ cuʒ ſanich:⁊ fit indeempla

ſtrum apoſtem atibo calidiſ ⁊ heriſipile.: datur

ex eo in potu non potentibj doꝛmire.

¶ Et terunt᷑ capita papauerꝭ recẽtia.⁊ fiũt tro

ciſci qͥ deſiccant᷑: reponũtur ⁊ adminiſtrãtur.
¶ Et qñ coquũtur capita papaueris in aqua:
donec cõſumatur aque medietas.deinde ad⸗

miſcetur illi decoctioni mel:et iterum coquitur
donec coaguletur.⁊ ſit inde lohocẽ valde bo?ęꝛ
num tuſſi:⁊ ſuꝑfluitatibo que deſcendũt ad cãa
nam pulmonis:⁊ fluxui antiquo mẽſtruoꝛum.
quando autem admiſcemus ei acaciaʒ.⁊ xpo⸗
quiſtidos fit foꝛtius aahoc.
¶ Semen vero nigri papaueris teritur foꝛti⸗

ter ⁊ datur in potu cum vino in fluxu ventris
et in curſu humoꝛũ antiquo ex matrice.Cauẽ

ddum tamen eſt a nimietate vſus eius ne indu⸗

cat ſubeth:aut litargi am:aut etiam moꝛtẽ.
¶ Et teritur cum aqua.aut aqua ro.ſit empla

ſtrum fronti ⁊ tempoꝛibo ad nimias vigilias:

⁊ ad doloꝛem capitis

¶ Et qn ſumit᷑ de ipᷣo opio ꝑua quãtitasſicut
eſt granũ oꝛobi.facit doꝛmireꝛ eedat doloꝛẽ.⁊
cõfert tuſſi ⁊ fluxui anniq̊.⁊ decoctio papauerꝭ⸗

albi qñ abluũ cũ ea caput facit doꝛmire tem⸗
perate.⁊ ſi auqͥs vtit᷑ o nimis iducit ſubeth.

¶ Et ſi ſumit᷑ in potu cõfert moꝛbqͥ fit ab hu

moꝛibo qͥ deſcẽdũt a cerebꝛo.qꝛ repellit eos.et

mari e qñ ſumit̃ cũ aq̃ pluuie ⁊ vino.⁊ qñ ex eo

ſumit᷑ qtitas magna facit ſubeth.⁊ poſtea oc

cidit et miſcet᷑ cĩ mirra ⁊ oleo ro.⁊ croco:⁊ di
ſtillat in aurẽ.⁊ ↄlert apoſtematibo ca.ocloꝛuʒ.

Et qñ diſſolui cuʒ aceto cõfert heriſipile.

¶ Et qñ miſcetur cũ lacte mulieris ⁊ croco cõ

fert podagre.et ſit ex eo ſuppoſitoꝝ ꝑuũ⁊ ponit
in ano ⁊ facit doꝛmire.Eſt autem vſus opij in
collirijs.vt dieit idem S erapion.
¶ Oyagoꝛas auteʒ phibuit vſum eiꝰ in egritu
diniboculoꝝ⁊ aurii:quoniaʒ debilitabat ſua
frigiditate membꝛa üla.
¶ Anderadas dixit ꝙ niſi adulterat᷑ iducit ce⸗
citateʒ quib intromitteret᷑.⁊ dixit ꝙ iuuamen

tum eius ſolum eſt in odoꝛando faciens doꝛ⸗

mire.alijs vero om̃ibo modis vſus eius ẽ ma⸗
lus ⁊ periculoſus valde.ſʒ hi oẽs errauerũt.q̃⸗
niã oꝑatio cius veriſicat ꝑ experientiã.
¶ Et idem auctoꝛitate DHal.Papauer coꝛnu

tum laxat ventreʒ laxationeleni. vnde abſter⸗

iuſquiamus deſiccant vlcera.

git incidit 2 viſſoluit ⁊ oſminuit

¶ Hal vij. ſim. far. ca. micõ cataputicos. a⸗
dixhuius herbe cocta in aq̃ vſq; ad medietate
epaticos iuuat.et flo.et fo.valde ſoꝛdida ⁊ ma
lemoꝛigerata vlceraiuuãt abſcedere aũt ab eii
opoꝛtet cuʒiã facta fuerint vlcera mũda.intã⸗
tũ em̃ abſtergere natura ſunt.vt ⁊ ipius mũde
carnis nõ derelinquat᷑ qͥq ꝓpter nãq; foꝛtitudi
nẽ nedũ ſoꝛdes ſʒetiã eſcaras vlcerꝭ auferunt.
¶ Aui.Spẽs papaueris ſunt in frigidatiue ⁊
nõ ẽ in ipᷣo cõglutinatio de q̃ ſit curandũ.ꝛ illð

quidẽ qð ẽ nigꝝ:eſt ingroſſatiuũ exiccatiuum

et flos eius ⁊ folia ↄferũt multũ apoſtematib⸗
ſoꝛdidis.⁊ opoꝛtet ꝙ caueat᷑ poſtqᷓ; mũdiſica⸗
ta fuerit.qꝛ abſtergit abſterſiõe foꝛti qᷣuſq; diſ
ſoluit ⁊ diminuit carnẽ.⁊ ipᷣa ꝙ auferunt eſca⸗
ras aduſtas q ſunt ineis.Et qñ coqͥtur radix
hᷣplãte cũ aq̃ vſq; ad ↄſũptiõeʒ medietatis.et
Dat᷑ in potu decoctio eiꝰ ↄfert ſciatice ⁊ doloꝛi
bus epatis.⁊ cõfert illis qͥ hñt in vꝛinis ſuis ve
lut telaʒ araneã quoꝝ vꝛina eſt groſſa.
¶ Etſemẽ eiꝰ qũ ſumit᷑in potu in qᷓntitate dua

rũ caſufcũ mellicrato laxat ventrẽ laxatiõe le⸗

ui.⁊ flos eius et ſo.qũ fit emplaſtrũ cum eis ad
dito oleo auferunt fraudulentiã vlcerum.
Sera.auc.Raſis.Opiũ ↄfert fluxui vẽtris

2 vlceribo inteſtinoꝝ:⁊ doſis ẽ ab vno dauich

vſq; ad duos.⁊ qᷓtitas occidẽs ex eo ẽ.ʒ.j.
¶ Et dixit ſi det᷑ opiũ illis q̃ꝝ virtꝰ diſſoluitur
ꝓter vigilias curat eos.eo ꝙ facit doꝛmire.et
ſic facit reuerti virtutẽ eoꝝ.Et dixit Gal.in li.
de ingenio ſanit atis.q opium mandragoꝛa⁊
¶ Pyaſco. capit.de opio. Poteſt auteʒ opiũ
lacrimas reſtringere collirijs admixtũ:⁊ circũ
linitum refrigerare.et aurium doloꝛem et totiꝰ
coꝛꝑis mitigare:illa videlicet ratione q̃ ſomnũ
facere dicitur.

Capitulum.cccxxix.

Arttaria latine:? grece alſmen: aut par
. temon. aut perdition. aut ſideritis. aut

eraclia.aut qui aſtri agreſte.aut libati
am.aut poliominõ.arabice tugregaria.
¶ Pandecta capitulo.xxix. Paritaria ſiue vt
latini aliqui vuriola viridis habet virtutẽ.et
non ſiccã.ſolia eiꝰ ſunt calida ⁊ ſicca in.iij:gra
du.virtutem habet dyafoꝛeticam. Semẽ eiꝰ
eſt frigidum ⁊ humidum.i¶ Dyaſcoꝛi.capitu.
Allſmen ſiue paritaria herba eſt que naſcitur ĩ
tectis aut parietiba.haſte ſunt illi minuteet ru
fe Folia ſimilia allinos aſpera.⁊ circa ipᷣius ha
ſtas ſemen aſperum habens rebus adherens.
Virt us eſt eius ſemini ſtiptica ⁊ frigida.¶ Ha

1

R

G

8

6

De Herbis

lienꝰ. vi. ſim. far. e. Eliximen Ouidam em̃ ꝑdi

tion nominãt. Alij aũt perthericũ.Alij aucem

ſidiritem. Sunt aũt alij qui nominãt hãc era⸗

cleam ineſt aũt ſemini eiꝰ virtus expurgatiua
leuiter.⁊ ſtiptica.frigida ⁊ bumida.

Operationes

¶ ¶Pandecta. c. vtõ. Caritaria in teſta calefa⸗
cta ſine liquoꝛe loco dolenti ſuꝑponitur.vel eti

am decocta in vino qð melius ẽ.⁊ cu furfure
in vino albo aliquãtulũ acido multũ conłert.
Curat etiam ſic pᷣparata paritaria frigiditatẽ
ſtomachi et inteſtinoꝝet doloꝛẽ eox.
¶ Cõtra ſtrãguiriã ⁊ diſſurriã paritaria in aqᷓ
ſalſa coquat᷑ ⁊ oleo ⁊ cathaplaſmet᷑. Jpa ſimili
ter cocta ⁊ comeſta valet cõtra doloꝛẽ ſtoma⸗
chi⁊ inteſtinoꝝ ex frigiditate ⁊ ventoſitate Et
criſpelle ex ea facte ⁊ comeſte valent cõtra pꝛe⸗
dicta Ad eos qͥ ſanguinẽ reijciunt paritaniam
tere:⁊ extrabe ſuccũ ⁊ bibant.
¶ Oyaſ. Semẽeius catbaplaſmatib adbi⸗
bitũ ignẽ ſacrũ extinguit.condilomata ſpargit
cõbuſtionibo medicat᷑.Lumoꝛes omes com⸗/
peſcit. Puſtulas emẽdat.

—

¶ Succus eius cũ ceruſa mixta ignẽ ſacrum

extinguit. et herpetas ſi vnctus ſuerit.

¶Etpodagricis medicatur cum ceroto cipꝛi
no aut cum axungia apꝛino.
¶ Succus folioꝛum eius in quantitate ciati

vnius acceptus tuſſientibo antiquis opitulat᷑.

Tumoꝛes faucium gargariſmo aut ſuꝑunctꝰ
compeſcit. Doloꝛem aurium cum oleo roſeo

mixtus mitigat
Bal. Demen eius ſanat vniuerſas flegmo⸗
nes in pꝛincipio ⁊ augmẽto vſq; ad ſtatum: et

pcipue cõbuſtionib⸗ ſuꝑplaſmatus. Sed ⁊ ſuc
cus eius igniſacroꝛ doloꝛibus aurium flegmo
noſis conuenit.

Suuccus eius folioꝝ tumoꝛes faucium gar

gariſmo compeſcit.Et quidam medicoꝝ.His
qui longo tempoꝛe tuſſierunt ꝓpinauerunt euʒ

q autem abſtergat euidentem pꝛebet experiẽ⸗
nam mn vures vaſis.

Capitulum.cccxxx
Alma chꝛiſti latine: Arabice Pakala
* S exrapion li.aggre.ca. Nachala ſiue
nachla. Diuiditur diuiſionibus multʒ
Nam ſunt rami eius ⁊ ſuccus ramoꝝ ipſoꝛum
et ciphilones eius:⁊ ſummitates ipius ſine ca⸗

cumine. ? coꝛtex cacuminis eius.⁊ eſt kafri ⁊ re

cens ex eo immaturuz qð eſt ſicut agreſta vue
eſt balach. Idem auctoꝛitate Halieni. Sub⸗
v i

——

Trattatus.

ſeipſa ſiccioꝛ.et nõ eſt in eo humiditas aliqua.

aut in potu ſumpta. Sed ſedumactinas.id eſt

Et ſapoꝛ totius arboꝛis eſt ſtipticus. Uirtꝰ eiꝰ

eſt deſiccatiua.

Operationes

.

¶ Pandecta ca. cccdxij. Confert vlcerib pu

tridis.⁊ ſtringit iuncturas.etcõfert coꝛruptio⸗
ni coꝛpoꝛis ⁊ oꝛis ſtomachi applicata exterius:

nucleus ſiue os dactili.qñq; cõbunit in olla ſi
cut alie medicine.⁊ cum extractus fuenit ab ig⸗

ne extinguit in vino.et poſtea abluitur et poni
tur loco tucie in collirijs.que ponunt᷑ in oculo

et ſi nõ cõburuntur pꝛima vice comburant ite⸗

rum.Et virtus eoꝛũ eſt ſtiptica cõglutinatiua

¶Quãdo miſcet᷑ cũ lardo couenit vlceribo que

ſiunt in oculo ⁊ exitui oculi ⁊ caſui palpebrarũ

etincarnat vlceern.
¶Et idẽ auc.Aben meſuav. Uirtus cifilionuʒ

eit frigida in fine pꝛimi gradus.⁊ ſicca in medio

eiuſdem Conſert acuitati ſanguinis ⁊ colere.?
ſtringit ventreʒ.et nutrit nutrimento pauco et
curat doloꝛem ſtomachi.
¶ Et idẽ auctoꝛitate Raſis.Citſilio cedat flux
um ſanguinis ⁊ colere.⁊ ſtrin git ventrẽ.et tar
de deſcendit a ſtomachifundo:⁊ ad eius deſcẽ
ſum iuuat ʒinʒiber conditum.⁊ facit ea que fa⸗
cit kafri.id eſt ſummitas ramoꝝ palmi vel coꝛi
tex ſummitatum eoꝛum.
¶ Galienus viij.ſim.far.capᷣ.Finix arboꝛ.⁊ eſt
palma.inix arboꝛ eſt.id eit palma ſtiptica.ꝑ⸗
ticipat virtute in om̃ibo eius partibo.ramoꝛuʒ
igitur ſuccus auſterus eſt ex aquoſa ſubſtãtia
tepida et terreſtri frigida cõſiſtens.ſimiliter au
tem huius nature eſt.et vocatur cenogefalos.
id eſt cefalionus eſibilis exiſtens. JFructus vo

eius ⁊ maxime dulcis.nõ pauca ꝑticipat cali⸗/
ditate.eſibilis exiſtẽs.ad multũ ꝑuenit vſuʒ:nõ
ſolum extrinſecus appoſitus vbi cõfoꝛtare qͥd
ct ſiccare ⁊ cõgregare.⁊ denſare⁊ conſtringere
indigemus ſed etiaʒ aſſumptus vt cibus ſimul

cum alijs ⁊ iple prſe.
¶ Quod vero vocatur alacer germen exiſtes
molle palme eandẽ cũ cenogefalo habet virtu⸗
tem.quod vero ẽ velut rectia eiꝰſtipticã virtu
tẽ poſſdet.ſiccat aũt plus pᷣdictis ceu et conſi⸗

ſtentia ſubſtantie ſiccius eis exiſtens ⁊ minime

participans humiditate.

¶ Unde multi in putridinalibus vlceribuseo
vtuntur.⁊ in farmacijs colligẽtib laxis arti⸗
cuiloꝛũ ⁊ epatis ⁊ ſtomatids virtutibo extrinſe⸗

2

Ttantia ſucd ramoꝝ ⁊ ciffilionũ ⁊ ſummitatis ẽ cus.Eſt autem tadix buius plante ſiccatiueĩm
cõpoſita ex ſubſtantia aquoſa tepida et terrea
Kiigida. ſed coꝛticis ſummitatis ſubſtantia ein H .
¶Rabbimoyſes ca. de palma. Coꝛpalme au

moꝛdaciter virtutis.habens quid ⁊ ipſa ſtipti
citatis.
get ſperma.⁊ iuuat ad coitum.
¶ Auerrois in ſuo Colliget. Om̃es ꝑtes da⸗
ctili ſtipticitatẽ habẽt manifeſtã. Sʒ fructꝰ eiꝰ
cum maturus aliquã habet ſtipticitatẽ.Coꝛti
ces vero arboꝛis pᷣdicte maioꝛẽ habent ſtiptici
tatem aliqͥ bo ꝑtibo ipᷣius. Pꝛo fructu huiꝰ lege

ſupꝛa. Dactilus.in ca. cliiij.

Capitulum crcxxxf.

Ncium lepoꝛis herba eſt endiuie ſimilis:

ipſius ſaxifrage ſimilia. Jloꝛes parue et ſemen
rotundum:magis tamen q; ſaxifra ge. Paſci

longitudine duoꝛũ cubitoꝛum.Aliqui nomi⸗

nant iſtam herbam domum lepoꝛis:ſiue pala

cium lepoꝛis:ſiue herbam lepoꝛis. Pꝛopterea

ꝙ ilta herbalepoꝛem a melancolia ſua cuſto⸗
dit. Naſcitur in locis vmbꝛoſis ſiue arenoſis

Alacium lepoꝛis. Ex berbario. Pala⸗

niſi ꝙ folia eius magis acuta. radices

D
3

„

A

B

De Herbis

¶ Pallaciiũ lepoꝛis melancolicis multũ eſt cõ
ueniẽs. Uinũ decoctiõis eius valet paraliticʒ

ꝛ⁊ad collcã paſſionẽ ieiune ſumptũ

¶ Radicx eius in vino decocta puocat vꝛinã.

⁊ bibitum calcalum frangit. Item potatum

ſtranguiriam curat.oiſſintericis multũ ꝓdeſt
radicem cum vino ſumptũ. Hec herba melan
colis magnũ pꝛeſtat auxiliũ.Radice in collo
pendente generat audaciam.tollitq; timoꝛem
Pallacium lepoꝛis cũ vino decocta quar.ſe.
tollit.⁊ omnibus paſſionibus ſplenis ſingula
re pꝛeſidium eſt.

Lantago maioꝛ vel arnogloſſa vel
yJauinq; neruia vel lingua arietis latine

grece arnogloſſos.Arabi. liſen. albha
mel. Pandecta. clxij. Arnogloſſa.i.plantago.
cuius tres ſunt ſpecies. Una eſt femina. cuius

folia ſũt lata habẽtia quaſi fila in fractura ſua

Alia eſt habens folia ſtricta que lanceola vo
catur.et eſt maſculus.et habet fila vel neruos
in fractura ſua.⁊ ob id quinq; neruia vocat᷑.⁊
habet ſtipitem mediũ ſeminibo plenum. fri.eſt
⁊ ſic.in.ij.gradu.Eſt alia ſpecies que vocatur
planta go aquatica.pꝛo qua lege barba ſilua⸗
na. Sera. lib. ag. cap. Liſen.i. ingua arietis
et eſt plantago.Et ſubiungit aucto.Dyal.di⸗

citur autẽ Arnogloſſa.⁊ eius cxpoſitio eſt ſin
gua agni.Ideo ꝙ greci arnon agnu vocant:
⁊ gloſſos linguã.Et dicit᷑ etiã eptapleuros.id
eſt ſeptẽ coſtas habens.nã in folijs eius ſunt
ſeptẽ coſte ab epta in greco.i.ſeptẽ ⁊ pleuros
coſta.qꝛ habet ſeptẽ neruoſitates manifeſtas

in ſimilitudinẽ coſtaꝝ laterũ animaliũ.Cuius

due ſunt ſpecies. Maioꝛ ⁊ minoꝛ.De minoꝛi
in ſequẽti capitulo dicet᷑. Maioꝛ vᷣo bʒ xᷣgas

aſperioꝛes:⁊ folia lata ſimilia oleribus q̃ co⸗
meduntur. ⁊ virga eius eſt anguloſa ad rube⸗
dinem declinãs.cuius lõgitudo eſt vnibꝛa,
chij.ſuꝑ quã eſt ſemẽ in figura ſua a medieta⸗
teipſius ſupꝛa.Et habetradices molles ⁊ plu⸗

res:ſuꝑ quas ſunt pili albi vt groſſitudo digi

ti. ⁊ reperit̃in locis lapidoſis ⁊ humidis ⁊2 val

liba ⁊ oꝛtis ⁊ pꝛatis.Etilla quidẽ maioꝛ elt ma

Pperationes.

ioꝛis virtutis q; minoꝛ.
¶ Galienꝰ.vi.ſim.far.capᷣ.de Arnogloſſa ſiue

plantago maioꝛ. Hec plãta mixte cõplexiõis
eſt. Habet em̃ quid aquoſum frigidum. habet

aũt quid ⁊ auſterũ quod eſt terreſtre frigidum

et ſiccum quare infrigidat ⁊ deſiccat.⁊ fm am
boſecunde eſt abſtantie. Quecunq; aũt cũ ſti⸗
pticitate farmaca deſiccant om̃ib malis vete
ribo vlcernibus ⁊ reumatibo ⁊ putrefactionibus
conueniunt. ideo etiã diſſinterijſ.nam fluxus

languinis ſigunt.

¶ Er ſi qð puſtũ eſtrerigerant ⁊ conſolidati⸗
ua ſimul ſunt maloꝝ vlcerum.tam recentiũ qᷓ;

veterum. In omnibo autẽ huiuſmodi farma⸗

cis vel pꝛima vł nulla vltima arnogloſſa eſt
pter ꝓpoꝛtionem complexionis.

¶ Hamet ſiccitas participat ⁊ fnigiditas non

ſtupefactiue.ſed ⁊ fructus eius et radices con
ſimilis virtutis ſunt niſi ꝙ ſiccioꝛes et minus

frigide. ſed fructus quidem plus ſubtilium
partium eſt. radices vero plus groſſarũ. Ipſa

autem folia herbe deſiccate plus ſubtiliũ par⸗

tium ⁊ minus frigide ſunt virtutis.eius exala⸗

ta ⁊ euapoꝛata ſuꝑſiuitate aquoſa. Jpſarum
pꝛeterea quidem ergo radicibo quida ad den⸗
tium doloꝛem vtuntur maſticando.⁊ lotioni⸗
bus ipſarum decoctarum ad opilatiões ⁊ epa
tis⁊ renum vtuntur eis. òòWM
¶ Sʒ ꝛ folijs ⁊ mitomagꝭ adbuc fructu. Par
ticipãt em̃ hec oĩa abſterſiue virtutis:quantũ
decet ea ᷣm eſſe.Et in ipſa herba putat᷑ ſuꝑan:
tamen a multitudine bumiditatis.
¶ Pandecta capᷣ.vt S.Arno gloſſa.i.plãtago
vtilis eſt ad ſiccandũ vulnera ⁊ mundiſicãduʒ
putredinem eoꝝ.epar ↄfoꝛtat.repugnat ſacro
igni ne coꝛpus ambiat.valet etia emoꝛroidib⸗
v in

.
*

frigerat.

Tractatus

omnem doloꝛem qui eſt exignis aduſtioneres⸗

Succꝰeius cũ albumĩe oui ſumptus libe⸗

rat vctericũ. vtilis eſt emoptoicis ⁊ dilſinteri⸗

ra pulmo nis curat. Radix eius in aqua cocte
Doloꝛẽ dentiũ mitigat:ſi os ex illa aqua lau

cis.⁊ qbo fluũt menſtrua vel emoꝛroide.vulne⸗

S uccdeiꝰvalet õᷣ opilation renũ.Delet ma⸗

culas nigras.? ſtringit ſanguinẽ. Herba ipſa

maſticata doloꝛẽ dẽtiũ tolli.Succ?eius da

tus qrtanario ante duas hoꝛa acceſſiõis con
fert. Ualet etiã ad vulnera recẽtia cũ axungia.

Sera.auct.Gal.Uirtuseiꝰ eſt q incarnat.

Et ↄfertvlceriba coꝛroſiuis oibus ⁊ putredini
eoꝝ.⁊ ꝓpter h̊ ↄfert vlceribo inteſtinoꝝ.⁊ incar
nat fiſtulas ⁊ alia vlcera antiqua.Et ſemẽ eiꝰ
⁊ radix ſunt ꝓpinqua huic vᷣtuti:niſi quia ſunt
ſiccioꝛa ⁊ fſoꝛtioꝛa.Et ſemen eius eſt multũ ſub
tile. radix eius eſt groſſe ſubſtantie.⁊ ipᷣa con⸗
fert doloꝛi dentium quando maſticatur:⁊ qñ
fit collutio oꝛis cum aqua eus.
Et ſemina quidẽ ⁊ folia ⁊ radix ſunt aperiti⸗
ua opilatiois epatis ⁊ renum ꝓpter abſterſio⸗
nem qᷓ elt in eis.niſi quia ſemẽ eius eſt foꝛtius
in hoc ſatis.qꝛ in oĩbo iſ eſt vᷣtus q̃ abſtergit
ſatis. foꝛtaſſe eſt ytus in hac herba dũ eſt re⸗
cẽs.niſi qꝛ vincit᷑ ab humiditateq̃ eſt in ea.vñ
nõ eſt manitfeſta ſua oꝑatio ꝓpter ſuã victoꝛiaʒ
bumiditatis.⁊ qñ deſiccant᷑ folia eius ſit vir⸗
tus ei ſubtilioꝛ ⁊ minus irigida.qm a quoſa ſu
perſluitas qᷓ eſt in ea reſoluii et deſtrui.
SEt idem auct. Alexandri. Arnogloſia reti⸗
net ventrem quando bibitur:⁊ ſit criſtere cum
ea.⁊ conſert febꝛibus tertiane et quartane qñ

„ .

pibitur ſuccus eius.

¶ Dyal. c. de Arnogloſſea . Amogloſſa cata⸗

plaſmatibuſ adhibita ſoꝛdida vulnera purgat
⁊ reumata ſiccat.Pꝛofluentibo ſanguinem oc
currit. Maculas nigras ⁊ epictidas curat.et

cicatrices vulneꝝ faale vucit. Semẽ cius tun

ſum ⁊ in puluerem redactũ ⁊ vulneri aſperſum
ſanat. Uſtionibo ſingulare pꝛeſidium eſt.
¶Moꝛlſibo caninis auxiliũ pꝛeſtat.⁊ tumoꝛi⸗
bus ⁊ ſcroſis maxime ſi cum lale imponat᷑ Lo
cta vo folia ipſius cum aceto ⁊ ſale diſſinrerijs
⁊c ili acis opitulantur.maime ſi cum lenticu⸗
la adhibeãtur vdropicis cocta ſuccurrit.Epij
lent icisꝛ aſmaticis ꝓdeſt accepta. Succꝰ ciꝰ
vulnera oꝛis purgat gargarimo.

AQLatago minoꝛ. S era.li.ag.c.Liſen
eſt platago.Luidue ſunt ĩpecies leʒ

en. S ed minoꝛ habet lolia ſubtiloꝛa ?⁊ mino

maioꝛ ⁊ minoꝛ. De maioꝛi iam dic tũ

ra ⁊ tenuioꝛa qᷓ; folia maioꝛis.⁊ꝛ habetvirgam
que inclinatur verſus terram:multos ramu⸗
los habentẽ.⁊ flos eius eſt croceus.⁊ ſemẽ eiꝰ
eſt in radice lingue.i Dyaſ.capᷣ. Arnogloſ⸗
ſos.Eius genera ſunt duo. Unũ dicitur poli⸗
pleuron.E ſt etiam aliud:ſed minus. Minus
vo habet minnta folia ⁊ anguſta ⁊ lenia.vir⸗
gaciꝰ multos babet angulos inclinata ad ter

ram.floꝛem viridem habens.⁊ ſemen ſuꝑ ipᷣ̃aʒ

virgam. Naſcitur vᷣo in cardiarijs locie.

ODperationes
¶ Pyal.cap.de Arnogloſſa int. Minoꝛis
plaãta ginis ſucc collutioni dat᷑ oꝛis ex ſolijs ⁊
ſanguinãtes gingiuas curat.
¶ Itẽ ſuccus tepeſactꝰſomẽto vẽtris doloꝛẽ
tollit. Succus bibẽdug eſt eis qͥ purulẽta re⸗
ijciũt cũ ſan guine. In ſerpẽtis moꝛſu planta⸗
go minoꝛ trita cũ vino ſumit᷑ .
¶ Lomeſta aũt ſola vel cũ lenticula cocta et
olco viridi cũ aceto diſſintericos⁊ ſiomati⸗
cos curat. Si cui vulnus ſecus oculũ vel na⸗
ſum natum fuerit: ſuccus eius cum lana molli
impoſitus ꝑ dies nouẽ cnurat. =
¶ Itẽ ſucci ciꝰcocleariũ vnũ bibuum lumbꝛi⸗

cos excudit.ſilr facit piſtaura ĩ vn bilico poſi

ta. Si qua duricies in coꝛpoꝛe naſcutur her

B

X

E

De Herbis

bam piſtatam cum arungia ſine ſale quaſi ma
lagina unpone. Succus eiꝰ in qua mulſa an⸗
te duas hoꝛas acceſſiõis potui da quartana⸗

rij⁊ miraberis eius effectũ.
¶ Ad podagrã ⁊ omnẽ neruoꝝ doloꝛẽ vel tu
moꝛẽ folia eius piſta ta cũ modico lale optimũ
eſt. vulnera recẽtia cũ axungia veteri curat ſic
⁊ parotid as. Si cui pedes doluerit exitinere
cũ aceto impoſita tumoꝛẽ ⁊ doloꝛem tollit. Fi

ſtulas tunſa ⁊ impoſita facillime ſanat.

¶ Oẽs difficultates veſice folia ⁊ radixeiꝰ po
tata foꝛtiter medent᷑.qꝛ abundãter infrigidãt
et deſiccant ⁊ repꝛimũt.ꝓpter quod ad vlcera
maligna ⁊ reumatica ⁊ putrida iuuãt. Herba
ipſa diſſintericosiuuat:⁊ emoꝛroidas repmit
Vlta infrigidat ⁊ glutinat.deſiccat em̃ abſq;

moꝛdicatiõe.

.

qð niccioꝛa ſũt ⁊ minꝰ frigida. Semẽ pᷣterea
hʒ ſubuliãdi vᷣtutẽ.ſolia extenuãdi.radix im⸗
pinguãdi q̃ maſticat᷑ in doloꝛe dẽtiũ.Ad oꝛis
etiã lauationẽ facit ⁊ epatis ⁊ renũ emfraſim.
¶ Multi dicũt radicẽ eiꝰ collo ſuſpenſã ſcro⸗
fas naſcinon dumttere. Nec pꝛedicta etiam
Serapion refert auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis:li

cet per alia verba.

¶Semen aüt eiꝰ ⁊ radix ſilia ſũt vᷣtute. ꝓpter

Capitulum. cccxxxiiij.

7 Onulb vel baccã arabice.grece ſuffice⸗
re. latine platanꝰarboꝛ vel ſcotanum.

Abiſciendũ ꝙ ſcotanũ qua in Nupania tin⸗
gunt᷑ panni.⁊ nos vocamꝰeã barʒi.⁊ eſt plata
nus arboꝛ vt piʒꝑ ↄcoꝛdiã Auicẽne eius cap.
cũ Dyaſ.capᷣ.deplacano.⁊ ꝓfert velut nuces

paruas.vt Jo. Serap̃.c. de dẽti ſrigjs. Itẽ?

in Dyaſco.ſᷣm trãſlationẽ arabicã ca.de Pla

tano. Arbitroꝛ platanũ eſſe dulb. Itẽ Ste⸗
phan? capᷣ.deplatano.Platanꝰeſt dulb. Se

rap.lłb.ag.capᷣ.Dulb.aucto.yſa ac.Dulb eſt

arboꝛ magna extenſa. habẽs ſolia magna ſi⸗

milia palme man:hoĩs ſimilia folijs kerue.ni
ſi qꝛ ſũt minoꝛa.quoꝝ ſapoꝛ eſt amarus ponti
cus.⁊ coꝛtex ligni eius eſt groſſus rubeꝰ.Co⸗
loꝛ vᷣo ligni eius qñ ſcindit᷑ eſt mediꝰ int glau⸗
cedinẽ ⁊ rubedinẽ.⁊ bʒ floꝛẽ paruũ benem glau
ci coloꝛis. In cuius loco qñ cadit nalcũ gra
num aſperum glaucum vergens ad ruboꝛem.
puluerulentũ in ſuꝑficieſicut granũ catapucie.
becin Pyſpania vocat᷑ palma chꝛiſti.cuů qua
ibidẽ tinguntur panni.ſimiliter ſolia cius ſumi
lant folijs cllcboꝛi nigri.Gal.vij.ſim.far.capᷣ.
de Platano inquit. Subſtancia eius eſtſrig.
⁊ hbu.nonlonge a rebus temperate cõpleuõis
Dyaſco.capᷣ.de platano.Platanus habʒ vir

Dperationes

45 alienꝰ. olia eivrecẽtia qñ terunt ⁊ ponũt

ſicut emplaſt ꝝ ſuꝑ apoſtemata q fiũt in geni⸗

culis:ſedat eas ſedatiõe maniſeſta.ſed coꝛtic⸗
eius virtus eſt q̃ deſiccat adeo q; coꝛtexipᷣe co
quit᷑ cũaceto:⁊ ↄfert doloꝛi dentiũ.
Nux vᷣo cius qn adminiſtrat᷑ c axũgia:cõ⸗
fert apoſtematibo q̃ accidũt a cõbuſtioe ignie
Coꝛtex eius qñ cõburitur eſt medicina delic⸗
catiua abſterſiua.Confert egritudini cũ qua
eleuat᷑ cutis ⁊ cinis eius curat vulnera iu qui⸗
bus eſt ſoꝛdes ⁊ putredo ꝓpter nimis humidi

—

tem exiſtentem in eius loo.

¶ Et opoꝛtet ꝙ; caueatur multum apuluereqᷓ

eſt in folijs eius ⁊ in fructu.quia eſt nociuꝰval
decanne pulmonis. Ideo q; deſiccat multuʒ
et inducit aſperitatem.⁊ nocet voci et locutio
ni: et etiam vſui ⁊ audiui: ſi cadit in aunibus
vel in oculis. ..

¶ Oxaſ. Emplaſt cisſedat apoſtemata cali⸗/ D

da q̃ fit in genu.Et qñ coꝛtex eiꝰ ⁊ nux eiꝰ cõ⸗
burunt᷑.⁊ ſit emplaſtꝝ cum eis ⁊ adipe poꝛcina
aut arietina ↄfert vlceribo putridis. Simili⸗
ter⁊ cius cinis facit ſolusbot.

„

ſtringit. Canugo ſolioꝛum oculis ⁊ aunibus

Trartatus

4

Et quando coquũtur folia cius recentia cũ
vino. et ſit emplaſtrum cum eis:pꝛohibet cur⸗
ſum humoꝛum ad oculum. ⁊ reſoluit apoſte⸗
mata flegmatica.et quando coꝛtex coquitur
cum aceto: et fit collutio cum eo:conſfert do⸗
(Et quando fructus eius recẽs bibitur cum
vino conlert moꝛſibo venenoſis.⁊ quando ad⸗
miniſtrat᷑ cũ axungia curat cõbuſtionẽ ignis
Et puluis ſolioꝝ eius quando cadit in oculũ
gut aures nocet multũ. Similiter ⁊ puluis qͥ
eſt ſuper fructü euus

—

¶ Loꝛtex eius cum vino ſcoꝛpionum ictus re⸗

Capitulum

5.

pꝛepoſuit ſue pa linro. ucticoſioꝛ eſt hec fru
ctuq; magisrubeus.cnius nudleus non ſimul
manditur. Jocũdus per ſe:atq; ſuauioꝛ vino.

quin ⁊ vina ſucco ſuocõmendans.

BPbprrationes.
¶Rlinius lib xxiin. Raliuri quodeſt genꝰ ſpt

.l lcxxxv.
Aliurus.yſidoꝛꝰ. Paliurus eſt herba
iſperrima ⁊ ſpinoſa. Oloſa ſuꝑ Eſaiã
le gatiõe denicit. vt pꝛo aſperitatevix tangi
polũit.¶nius li xiij. Cirenaica regio lothon

ne:ſemen eius afari ʒuram vocant. Contra ſer

pentes efficaciſſimũ eſt Item calculoſis ⁊ tuſſi
folia vim aſtrictoꝛiam babntt.
¶ Radix diſcutit pannos:collectiones vomi
cas vꝛinas trahit potata. Decoctum eius in
vino aluum ſutit. erpentibus aduerſatur.
Radix pꝛecipue datur in vino. Gacce purga⸗
tioni mulierum pꝛoſunt.Ciliacis.diſſintericꝭ.
colericis pꝛodelt:radix decocta ⁊ illita extra⸗
hit infixa coꝛpoꝛi. Atiliſſima quoq; tumoribꝰ
¶ ODyaſcoꝛið. Paliurus eſt queab alijs a cus
palearis dicitur.vel cicer domeſticum vocat᷑.

Folia eius ⁊ radix ſtiptice virtutis ſunt.ita vt
ventrem fluentemconſtringant. In hoc quo⸗

q; dyafoꝛetice virtuti participant.vt in veſica
lapides frangãt.⁊ ex toꝛace atq; pulmone ſpu
tamina.flegmatica cum humoꝛe educant.Di
citur⁊ lauaria.eo ꝙ pleriq; ex ea lauant. Se⸗

Men illius bibicum tuſſim cõpeſcit. Lapides

veſice frangit.moꝛſibo venenatis occurrit.

¶ERius elixatura bibita ventrẽ ſtrin git. vꝛinã

ꝓuocat. Uenenis acceptis obuiat. Jolia eius
vt cathaplaſma impoſita curant apoſtemata
ſi ſint recentia. radicibꝰ quoq; ſicut ⁊ folijs eſt

virtus ſtiptica.

Capitulum. taxxxvj.

B

De Herbis

Iradix eiꝰſit pᷣcipuꝰhoĩs paſtꝰ.Eſt em̃
ogdoꝛatu iocũda:cibo delectabilis.Pal
ladius li.iij.Paſtinaca vere ſerit. Pꝛimo ſemi
ne ponit᷑ ⁊ plãtis loco pingui⁊ ſoluto altiꝰ pa⸗
ſtinaco.raraq; ſtatuẽda eſt robur accipiat.

Pliniꝰli.xix. Lignoſioꝛa ſunt oꝛtulana q̃dã

a nobis poſita in cartilaginũ genere.mirumq;

ſapoꝛis vehementiã om̃ibo ineſle.Ex his vnuʒ

eſt genus paſtinace ſedagreſte qð ꝓuenit ſpõ⸗
te ſchaphilinis grece dicit. Altera vero ſq do
meſtica:ſeri᷑ radice vel ſemine.Pꝛimo verevl
autũno vt placet bigino Febꝛuario Auguſto
Septembꝛi Octobꝛi.ſolo q;altiſſime refoſſo
vtilis eſſe incipit annicula vtilioꝛ yma.grati⸗
oꝛ autumno.patiniſq; maxime.Et ſicq̃ virtus
ei eſt intractabile .

Sera. li ag. ca. LQeʒar. id eſt paſtinaca Eſt

ex ea domeſtica et ſilueſtris. Domeſtica quidẽ

eſt nota.Et illa habet radicem in le ngitudine

vnius palmi:boni odoꝛis.que comeditur.
Dperationes

Bal.viij.ſim.far.c. Staphilinũ.i.paſtinaca

Domeſtica quidẽ debilioꝛ.ſilueſtris vᷣo ſoꝛti

oꝛ ẽ ad omia. Domeſtica vꝛinas monet mẽ⸗
ſtrua ꝓuocat.⁊ tota qͥdẽ herba.maxime vᷣo ſe⸗

mẽ ⁊ radix Habʒ aũt⁊ qͥd abſterſiuũ in ſe.quo

circa ⁊ fagedenoſa vlceꝝ qͥdẽ cũ fſolijs viridib
⁊ melle cathaplaſmant aut mundiſicant.
¶Etidẽ in libꝛo de cibis.c.de paſtinaca.Ra⸗
dices haꝝ domeſticaꝝ comedũt᷑.Alimẽtũ qͥdẽ
minus rapis hũtes calefaciũt aũt maniteſte.i.
in medio ſecũdi gradꝰ:⁊ humectãt in pꝛimo gꝗ/
du.⁊ aliqͥd aromatizãs:indigeſiibilitas quidẽ
igit᷑ ſimiliter ipſis ineſt ⁊ als radicibo.Clꝛinati
ue aũtſunt.Et ſi abundat aliquis in ipſarum
vſu mali chimi generantur l
¶ Siuueſtrẽ paſtinacã qdã vocãt daucũ:ma⸗
gis vꝛinatiuũ qͥdẽ exiſtẽtz.magis aũt medicina
lẽ iã ⁊ multa decoctioe indigentẽ ſi debeat qͥs
comedere ipᷣm.De illa lege ca. Daucus.
¶ Dyaſco.Paſtinace vis om̃is in radiceet ſe
mine cõſtituta eſt.Diſſintericis quoq; vetuſtꝭ
vcilis eſt. Dentes eius radice crcumdati credũ
tur a doloꝛibo releuari.

Capitulum. crcxxxvij.

Anis poꝛcinꝰ latine. Arabice Buthor
marien. vel acharincha vel artanita.
grece vero leucopodion vel ciclaminꝰ

Abiſciendum q; Auicen. l.ij. ca. de Artani⸗

ta. dicit ꝙ archarincha vel artanita eſt cicla⸗

men:et eſt panis poꝛcinus.

Aſtinaca domeſtica. Iſidoꝛoðt: eo

¶Sera.ibaggre.c. Buthoꝛmarien Dicit

buthoꝛmarien.id eſt Ciclamẽ. Almanſor ca.
de Apoplexia. In criſteri namq; quod facit

ponit artanitam et buthoꝛmarien.credo ꝙ ſit

erroꝛin ſcribẽdo.qm buthoꝛmarniẽ ſm Sera⸗
eſt ciclamen. Et artanita ſm Auiceunam eſt
cidamen.¶ Unde Seerapion libᷣ.aggre.au⸗
cto.Dvaſco. Guthoꝛmarien.i.ciclamen.⁊ ha⸗
bet tolia ſimilia plante:que dici ciſſus.i.edera
niſi quiaſunt maculata maculis albedini tra⸗
hentib.⁊ habet virgam ad nigredinẽ tenden⸗
tem ſine folis.cuius longitudo eſt quattoꝛ di⸗
gitoꝛum ⁊ amplius.ſupꝛa quam eſt flos ſimilis
roſerubeus aut pinpureus. et habet radicem
nigram. groſſam. rotundam.latam et pꝛeſſam
ſimile rape.naſcitur in locis vmbꝛoſis.maxĩe
ad vmbꝛam arboꝛum.Et incidit᷑ hec radix et
ſiccatur ſicut ſquillaaa.
¶ Dyal. ca. de ciclamine fm tranſiationeʒ no⸗
ſtram. Ciclamen.i.panis poꝛcinus.ſolia habz
ſimilia ciſios.⁊ vario coloꝛe picta.inte q ſunt
et alba folia. cyrſus ei eſt nudus ſine folijs vni
us palme.habens in ſummo foꝛes roſeos veł
purpureos. cuius radix nigra eſt. intus vero

alba et groſſa et lata ſicut rapa.

¶ Balienus. vij. ſimpli. farma. capit. de Cicla
mine. iclaminus varius virtute eſt. etenim

obſter git ⁊ incidit ⁊ attrabit ? dxaforat.palam

ℳ

Tractatus

em̃ eſt eractiboqᷓ ßmpartẽ. Et ſubdit. Ali? ve⸗

ro cicdammus:quẽ quidã Eiſſanchomium no

min ant. eo ꝙ odoꝛe ⁊ floꝛe aſſimilatur. Radi⸗/

cem inutilẽ habẽs. fructũ vero habʒ operatiuũ
ſufficienter.¶ Plinius.ca.de ciclamine.Cicla

men id eſt panis poꝛcinus.in folijs eſt ſimile cii
ſos in figura.Et ſunt coloꝛe varia.radix nigra

et rotunda. in medio depꝛeſſa Eſt ei tyrſusnu

dos cum floꝛe purpureo.Eſt aliud genus cicla

minis. quod appellant ciclatemon.folia habʒ
ciſſos ſimilia:ſed minoꝛa haſtam groſſaʒ ⁊ no⸗
doſam.:que haſta ſi arboꝛeʒ pꝛoximã habuerit

adheret illi.floꝛem habet albũ ⁊ odoꝛatũ.ſemẽ?

butruoſuʒ ⁊ ſimile vuis:⁊ velut ciſſos.Guſtuʒ

habens muſcilaginoſuʒ ⁊ viſcidũ.ſedinutile.lo

cisaſperis ⁊ aridie naſcitur. Idem.Ciclamen
ca.eſt ⁊ ſic.in.ij.gradu.qui et caſſamus panis
poꝛcinus ⁊ malumterre appellatur. Radix eiꝰ

tuburoſa.que quanto maioꝛes tanto melioꝛeſ
ſic ꝙ ipᷣa radix recens et exſiccata magnã habzʒ

efficaciam. ſed recens maioꝛem habet. Debet
gutem circa finem autumni colligi.⁊ in q̃ttu⸗

oꝛ partes ſcindi.⁊ cum filo ſuſpendi.⁊ paruʒ ad
ſolem ponatur:⁊ in vmbꝛoſo loco exliccetur.
Habet autem virtutẽ diſſolutiuam et conſum

ptiuam.

Hprerationes.

N¶·Pandecta:ca.xiiij.ad emoꝛroidas inflatas

⁊ nõ fluẽtes:ſed exteriꝰ apparentes ſuꝑ aſꝑgat᷑
puluis eiuswvel illiniat᷑ ex ſucco eiꝰſi interi⸗lati
tantanij ciant inmodica quantitate ꝑ criſtere.
¶ Ad mẽſtrua puocanda ⁊ matricẽ mundifi⸗
candã triferã magnã reſolue in oleo muſcelli⸗

no vel cõmuni. buliat in igne cũ ciclamide et
de bombace in h̊ intincta fiat ſuppoſitoꝛiu.

¶ Lontra tenaſmonẽ ex flegmate vitreo ſuc⸗

cus radicis eiꝰ cũ oleo cõi in io pomo buliat

et bombix intincta ſuperponatur.
Lontra vicium ſplenis.malum terre in
ta quantitate mundatuʒ ⁊ contrituʒ.per ſex di
es in vino ⁊ oleo moꝛetur:vt vbi marceſcãt cu
ius colature addatur cera ⁊ parum aceti:⁊ de
coquatur ad ſpiſſitudinem:pꝛecedentibo alijs

mollificatiuis. hoc efficax eſt ſi poſtea inunga
tur: vel ex ſucco eius vel ex puluere.ſi deeſt ſuc⸗
cus. conficecum oleo ⁊ cera in modũ vnguẽti
ecinungeegrum ſeerrr.
¶ Contra apoſtemata ex cauſa frigida.q̃ non

Pollunt rumpi pꝛe ſpiſſiudine cutis.pomũ ip⸗

mum conteratur ⁊ in oleo buliat ⁊ calidum ſuꝑ

ponatur aut per exterioꝛa purgabitur.

Zontrxra filtulã tenta de radice eiusfacta ſi

imponatur os amplificat.⁊ os aliquod ſi inte⸗

rius fuerit attrabit vt melius cum tenaculis at

trahi poterit:puluis eins carnem ſuꝑfluã coꝛ⸗
rodit.Cõtra polippũ puluis eiꝰſuꝑ aſꝑgatur
ſuꝑ ſtuellum qui in naribus ponatur.
¶ Dxaſ.Radix eius cũ aqua bibita:flegma ⁊

tumoꝛes ꝑ ventrẽ deponit.mẽſtruis imperat

ſuppoſita ⁊ bibita.Et ðꝛ ſiſuꝑ radices eius mu
lier pꝛegnans tranſierit aboꝛſum facit.

¶Diu ꝑturiẽtiboſub femoꝛa poſita citius pa⸗

rerefacit.Lum vino bibita venenis cõtraria ᷣ

quã maxie bibẽtibo lepoꝛẽ marinũ cathaplaſ⸗

matibo adhibita moꝛſus venenatos ſaluberri

mecurat Clino mixta aut bibita cum paſſo aut

cum mulſa aquata in modũ.ʒ.ij.yctencos pur
gat ⁊ ſpleneticos.⁊ ſiin oleo calido cooꝑtifue⸗

nint vt ſudarepoſſint bonum eſt:quo ſudoꝛeĩ⸗
uenies coleram rufam deponere

¶ Succus eius melli mixtus ⁊ narib immiſ⸗

ſus caput purgat.Lunſa ⁊ ano ſuppoſita hu⸗

moꝛes deponit.Trita ⁊ vmbilico impoſita et

ſuꝑ pectinem ventrẽ mollit.Cathaplaſmatib⸗

aghibita tumentẽ ſplenẽ attenuat:et ſucci eiꝰ
ʒ:ij.accepte cum modico vino bec potiſſimefa⸗
cit. H
¶ Balienus. Succꝰ ciclaminis emorꝛoidas
aperit ⁊ puocat violẽter ad egeſtionẽ in licinio
appoſitus.ita aũt ⁊ cũ his q̃ in ſclirata ⁊ ſcroſu
las:et om̃es alias duricies euapoꝛẽt.Opoꝛtet
aũtivt puto)eſſe bibendũ aquam eius vſq; ad
tres.ʒ.vel cum vino dulci vel cum mellicrato:
Et ſubdit.Eſt alia ſpẽs ciclaminis cuiꝰradix ẽ
inutilis.fructꝰ vero eſt oꝑatiuus ſufficienter.qᷓ

circa ⁊ cuʒ vini albi ciatis duobus bibitus plu

ribus dieb ſanat ſplenes.mouens ⁊ vꝛinas et
ventrẽ ſubducens.
¶ Auicẽnali.ij.ca.de Artanita.i.panie poꝛci⸗
nus.Artanita illud quod de ea adminiſtrat᷑ ẽ

radix eius que eſt inciſiua:reſolutiua.ꝛ eſt bo⸗

na doloꝛibo iuncturaꝝ.⁊ vtriuſq; anche.: ſacit
ſternutationẽ.⁊ vehemẽter aperit opila tioneʒ

et cõſtrictionẽ narium ⁊ colatoꝛij.et cõſert ſin⸗

gultui.⁊ eijcit ſemen. Et eius decoctio valʒ pũ⸗
cturis venenoſis.⁊ ſimiliter ſyrupus eius loco
eius ponitur in iuuamento quod efficit vene⸗
nis equale põdus de ariſtologia longa ⁊ ſemi
ne citri ⁊ mentaſtro.
¶ Johãanes mel.c.de artanita.Artanita ẽ pa

nis alcuruit:vel panis poꝛcinus.⁊ ab alijs pa/

nis fauni ðꝛ.⁊ inueniũtur ex co parũ ⁊ magnuʒ

Magna aüut radix eſtin modurape rotunde:

cuiꝰ ꝑs exterioꝛ eſt terrea nigra.interioꝛ auteʒ

alba.Et eleuãtur radices ſuꝑ frondes ⁊ fioꝛes

fm ſemitã violaꝝ ſubalbidarum ſine eleuatio
ne ſtipitis ſupꝛa radices.Paruuʒ ainẽ habz ra

dices ſubterraneas plurimas in modum auel

lane:⁊ cicerum. a.⁊ ſic. complexionis eſt in

π

Ie

2—

☛

.

O¶ Igdem Johãnes meſ. Solutie educit ſie
gma muſcilaginoſuʒ ſumptũ ⁊ ſuppoſitũ:te

in pꝛĩcipio tertij gradus.⁊ eſt inciſiuũ ſubtilia
tiuũ.calefactiuũ.reſolutiuũ:abſterſiuũ.mũdi⸗
ficatiuũ.⁊ aperitiuũ opilationũ.Et ẽ ex rebus
ſudoꝛem exuberare facientibo.⁊ ex maxie mun
ficantibo cutim:et reſoluentibo feditatem eius.
¶ Et dixit S erapion. Accipe ſuccis eiꝰ.ʒ.
iij.⁊ diſſolue cum ʒuccaro ⁊ coque vſq; ad ter⸗
tiam partem.et ꝓpinetur in mane.eſt enim me
dicia certa ad yctericiaʒ.Et dixit grecus.Suc
cus eius cum mellicrato aut ſecaniabin.et ꝓ⸗
pꝛie de quolibet partes equales cocteꝛ ſumpte
fm ſuperioꝛem decoctionẽ ſunt medicina exꝑ
ta ad yctericiam citrinã.Ponit q̊ʒ meſ.in eodẽ

capitulo duas deſcriptiones vnguenti dearta

nita.quas ibi require.

ti
am linitũſuꝑ femur.Et cõfert coliceflegmati⸗

ce.⁊ ei que fit ex retentiõe fecis.⁊ ẽ ex rebʒ mũdi

ficantiba caput ⁊ oculos.⁊ ꝓpꝛie purgat caput
purgio ex eo facto.⁊ abſcindit emigraneã frigi
dam ⁊ ſodam.⁊ cõfert tremoꝛi.⁊ paraliſi.

Pc¶Et ditcitur ꝙ ſi ſuſpẽdat᷑ in collo mulieris ra

dix eius ipᷣa nõ concipit.⁊linit᷑ ex eo anus ⁊ cõ
fert egreſſui eius.

2„

De herbis

Deg latie. ara. Pinuſer grece petere

. bon vel pentaboeam. vel pernia vel gli

kiſide. Sera.li.ag.c.peonia.auc.Dya

ſco. Peonia eſt arboꝛ.⁊ eiꝰ due ſunt ſpẽs.ſq;.
maſculus ⁊ femia.Et maſculi ſunt folia ſimilia
folijs nucis.et radix eiꝰẽ groſſa ſicut digitꝰ:et
lõga lõgitudie palmi.coloꝛ eiꝰ ẽ albj. JFemine
vero folia ſunt ſimilia folijs ſmyrnion.et ſuper
ſummitates ramoꝝ eiꝰ ſũt ſicut camerule.et ap
parẽt in eis ꝗᷓna rubea ſicut ſanguis parua ſi⸗
milia granis granati.Et inter illa grana ſũt ſe
mina nigra ſeu purpurea.et radix.ipſius ẽ ra⸗
moſa ⁊ radices eiꝰſunt ſiles glandibi.vij.vel
viij.ſiles radicibo affodilloꝝ. Idẽ aucto. Gal.

Sub ſtãtia eius ẽ ſubtilis.⁊ ſapoꝛ eiꝰ ẽ ſtipticꝰ

pauca ſtipticicate cũ dulcedine.et qñ diu ma⸗
ſticat᷑ apparet ĩ ea acuitas ⁊ moꝛdicatio ⁊ ama
ritudo pauca virtꝰ eius eſt que calefacit cali⸗
ditate pauca.et deſiccat deſiccatione foꝛti.

¶ Auicem.li.ij.c.de peonia.Peonia alia ẽ ma

ſculus ⁊ alia ſemina Maſculus quidẽ radices
hʒ albas groſſas vt digitũ.ſtipticũ habẽs gu⸗
ſtum.et femia hʒ radices in plurimas ꝑtes di⸗

uiſas et ramos.eſt ca.et ſic. vehemẽter. In ipa
ſunt exiccatio et ſtipticitas cũ reſolutiõe et ag

tione ⁊ ſubtiliatiõe et inciſione et abſterſione.
Et qñ maſticat᷑ vna hoꝛa apparet poſt eã acui

tuas ad ſtipticitatẽ declinãs.¶ Iſidoꝛꝰ.Peo

nia dicit᷑ a peone medico a q̊ͥ inuẽta ꝑhibetur.
Hãc quidẽ glikiſidẽ vocãt.eo ꝙ dulcis ſapo⸗
risſit.vel penterobinã a numero granoꝝ.vel

vt alij dactilos a ſimilitudine digitoꝝ.naſcit᷑

aũt in inſulis.i¶ Ex herbario.Peonia in ſum⸗
mitate hʒ maligranati magnitudinẽ q̃ noctu lu

cet q̃ſi lucerna.et hʒ gnũ cocti ſimueʒ.noctu a

paſtoꝛiba iuenit᷑.res eſt ſaluberrima.

Dperationes

¶ Pla.ſeonia ca.eſt etſic.i.ij.gra.Hec ↄtra
epilentiã hʒ vᷣtutẽoccultãcollo patiẽtꝭ ſuſpẽeſa

vt teſtat᷑ Jal.de q̃dã puero.cꝰ collo dũ ſuſpẽ⸗

ſa erat nõ paticbat᷑.ea vero ſublata moꝛbo af⸗

fligebat᷑ Sʒ qͥdã dicũt h̊ nõ de q̃libet veꝝ eſſe
ſed de quadã ſpecie tm̃.Ad idem valet puluis

eius datus in ſucco pigani.Cõtra paraliſiʒ da

tur ſuccuseius cũ vino decoctionie ca ſtorei.

Cõtra ſtrãguiriã et diſſurriam datur vinum

decoctionis eius pulueris.

¶ Conſtã in libꝛo graduuʒ. Peonia eſt in. ij.

gra.ca.et ſic.Quidam habet ponticitatis.⁊ qͥ
dam dulcedinis. Qua maſticata ſentitur ĩ oꝛe
ꝗamaritudo modica cum aliquanto acumine.
Vnde pꝛouocat menſtrua cum melle bibita.

Epatis et ſplenis opilationem cum acumine

aperit ventrem. cõſtipat cum ſua ponticitate.

Jdeoq en vino bibit oxarniã minteſtinis aa

rat.epilenticos quoq; iuuat —2
Auiẽ: Peonia ẽ ca.⁊ ſic.vehemẽter. In ip̃a
ſunt exſiccatio ⁊ ſtipticitas cũ reſolutõe ⁊ aper
tione ac ſubtiliatione ⁊ inciſione ⁊ abſterſione
et qñ maſticat᷑ apparet poſteã acuitas ad ſti⸗
pticitatẽ declinãs· Abſtergit veſtigia nigra ĩ
cute. cõfert podagre.cõfert epilẽtie:ta q; etiaʒ
ſuſpẽſa. Et vt inqt Judeꝰ qdã: ſuffumigatio
facta cũ eiꝰ ſemĩe cõfert demoniacis ⁊ epilẽti⸗
cis:et ſanat eos.Ego aũt dico ꝙ hec ẽtoꝛſitã
ſpecies peonie romane. Nãilla q ex India fer

tun ad nos nõ habet effectũ in H caplo.

ta tem pꝛebet.

¶ Et bibunt de ſemine illiꝰ.xv. grana cũ vino
aut mellicrate.⁊ cõferũt incubo valde.Naturã
retinet decocta cuʒ ſyrupis ponticis.ꝓhibetq;
materias effuſas ad ſtomachũ.et moꝛdicatio
nem ipius. Radicx eiꝰ ↄfert vyctericie.⁊ aꝑit opi
lationẽ epatis. Potꝰeiꝰ vꝛinã ꝓuocat.⁊ eiꝰ de
coctio cuʒ vino ventrẽ ſtringit ⁊ puocat. De

radice ipᷣi c;titas auellane ↄfert doloꝛi renuʒ
ac veſice. Grana eiꝰ cũ vino cõferũt pᷣfocatiõi

matricis.⁊ abſcindunt fluxum ſanguinss.
¶ Dyaſ. Ceoniã gideõ dactilicuʒ vocat:⁊ ta⸗
dicẽ eiꝰ peoniã.haſtas hʒ cũ ramulłlõgas dua
bus palmis.⁊ ẽ maſculꝰ ⁊ femia. Maſculꝰ hʒ
folia iunci regali ſilia.ſemĩa vᷣo folia diuiſa ⁊ ĩ

ſummo emittit ex ſe virgas qſi cucurbitag c /
riolas.folliculos hʒ velut amigdala.in quiba ẽ

ſemẽ diuiſuʒ ⁊ minutuʒ ac rufuʒ malogranato
ſimile.ſʒ in medio ſunt quiq; velſex grana ni⸗
gra ⁊ ſubpurpurea.radix maſculi groſſitudinẽ
bʒ digii duo bo palmis.lõga ⁊ guſtuſtiptica.
Feia v radicẽ hʒ ſicut balanꝰ in ſexvelĩ viij.
partes diuiſaʒ affodillo ſimilẽ.⁊ illa ðꝛ pionia
de qua in ſequenti caplo dicet᷑.
Datr hec mulieribo vt facile purgari poſſint ĩ
modũ amigdale.cum vino bibita doloꝛẽ ĩtra⸗
neoꝝ cõpeſcit.yctericis ac nefreticiſ⁊ veſice do
loꝛibus in vino elixa ⁊ bibita maxie ſubuenit.
ventrem abſtinet:ſtomachoq; comeſta ſani⸗

¶ Stom aticꝭ doloꝛẽ tolli.⁊ ab infantibo co
melta initiũ calculoꝝ excludit.nigꝝ ſemẽ acce⸗
ptũ lõgiꝰ arcet pᷣſſura ſomnioꝝ ⁊ offocatõnes
¶ Radix mẽſtrua multũ mouer Cũ amigdalo
vo imulſa potata epar purgat.renes ↄſtipat.
¶ Et qꝛ ſtiptica ? cõſtringit veẽtris reuma cuʒ

ino auſtero cocta ⁊ potata:Integra voher⸗

ba foꝛtiter deſiccatiua ẽ.ita vt radix eiꝰappenſa
pueros epilenticos ſanat.E ſt em̃ vᷣtus ſepto⸗
m eris huiusherbe deſic.⁊ ca.nõ maniteſte.

Capitulum. crrxxrix.

67
7
195

lern nn

—

Jonia. Sera.auc. Dyaſ. Peonia.ſ.
pionia.⁊ ẽ arboꝛ.⁊ eiꝰ dueſũt ſpẽs.ſc
maſculꝰ ⁊ femia.Et maſculi ſũt folia

lilia ſolijs iũcꝭ. ⁊ radix eiꝰẽ groſſa ſicut digitꝰ:

⁊ lõga lõgitudiepalmi.coloꝛ eiꝰẽ albo. Femiĩe
do folia ſũt ſilia ſolijs ſmirniõ.⁊ ſuꝑ ſũ mitateſ
ramoꝝ eiꝰ ſic camerule.⁊ apꝑent in eis ꝗẽna ru⸗
bea ſiẽ ſãguis ꝑua ſilia qnis ẽnati.⁊ inter illa
Sna ſũt ſemia nigra ſeu purpurea.⁊ radix ipᷣiꝰ
eſt ramoſa. ⁊ radices eiꝰ ſunt ſiles glandibꝰ

O perationes
Bal.vi.ſim. far. ca.de Pionia. glikiſide. ſiue
pionia quã pãtaterã vocãt.rad icẽ ſtipticantẽ

hʒ cũ q̃dã dulcedie ampliꝰ aũt maſticata lõgo

tꝑeapparet in ea acumẽ cũ paueꝗ amaritudie
et cũ acredine ꝓpterea igitur meſtrua mouet ⁊
vꝛinã qñ bibũ in q;titate vniꝰ amigdale cum

mellicrato terere opoꝛtet ⁊ ꝑtractare.⁊ ita em⸗

plaſtrata purgat opilatum epar : renes.ſjj hec
quidẽ inquãtũ acris ⁊ amara ſacere nata ẽ.in
quãtũ vero aliqͥ d ſiipticitatꝭ hʒ.iſquidẽ qͥ fᷣm
ventrẽ fluxꝰ habẽtes ſm veritateʒ ſiſtere apta
eſt cum vino ſtiptico potata.et virtus eius eſt
multum deſiccatiua.et ꝓpter hoc ſperamus ꝙ;
qñ ligat᷑ in aliq̃ re et ſuſpendit᷑ ad collu infan⸗

tis epilentici ꝙ ſanatur.

D

De Herbis

¶ Et ego qͥdẽ vidi pue octo meſibe neqq; oc⸗
cupatũ ex q̃ potari cepit radicẽ.vt ãt decidit q̊⸗

quo mõ a collo qñ erat applicatũ ſtatim fuerit

epilẽticatꝰ. Alia iteꝝ ſalubꝛiter ſe habebas.
¶ Uiſũ ãt fuit mibi vt iteꝝ auferret eã cã experi

entie ⁊ ita ſaciẽtibo qð iteꝝ fuit occupatꝰ.rõna⸗
bile ẽ ů̊ vt aut aliq ꝑtes radic affluẽtes.dein⸗
de attracteꝑ anhelituʒ ſanarẽt.ita patiẽti aut
loca aut ipo aere mutatoꝛalterato a radice.ſic
em̃ yrinꝰliquoꝛ ↄfert gutturi flegmonẽ patiẽti
¶ Et torꝛeſact malachiũ.i.nigella maniteite
catarros ⁊ coꝛiʒas deſiccat:ſi qͥs ligãs illud ĩ
pãno raro attrahit frequẽter ꝑ nares calidita
tẽ q̃ exeo.i¶ Et ſilr ſi accipiat᷑tuũ lane:⁊ pᷣcipue
illiꝰ lane q̃ reperit ĩ ↄchilijs marinis.ſ.purpure
is ⁊ tigat᷑ tietura q̃ ðꝛ ꝗna.deinde ĩuoluat᷑ iſt ᷣ
filu ĩ collo vipere.⁊ ſtrigat᷑ donec ſtrãgulet᷑ vi
pera cum eo.deindeſilũ inuoluat᷑ circa collum

babẽtis ſquinãtiã. aut illð q̃dcãq; apᷣa ĩ guttu

re aut ĩ collo videb ex ̊ magnũ mirabile iſtiꝰfi
li.Sʒ h̊ qͥdẽ foꝛte ſemotius alibitractabimus
¶ Pione vᷣo ↄplexionẽſciẽdũ ẽ ſubtiliũ ꝑtium
et ſiccatiuuʒ.nõ tñ inſigniter calidã:ſed vel cõ⸗
menſuratam vel paulo quodammodo
¶ Auice.de viriba coꝛdis dicit ꝙ ↄſoꝛtat coꝛ.
Pauluscapit.de Pionia: dicit ꝙ eſt calide⁊
ſiccecõpꝑlexionis in ſecundo grau.

3

Capitulum. cccxl.
Etroſilinũ. Iſi.inli.ethyv.vi.Petroſili
num ðꝛ eo ꝙꝙ apio ſit ſilis. et naſcit ĩ pe
tris mõtiduſq; pꝛuptis.qñ nos dicere
poſſamus petrapiũ. Silenon em̃ grece apiuʒ
Dicit᷑:ſj eſt ſũmũ ac ꝓbabilemacedonicũ guſtu
ſuaue:⁊ odoꝛe aromatico.i¶ Pla. Petroſili⸗
nũ ẽ ĩ.iij.G.ca.⁊ ſic.Eſt ãt duplex.domeſticũ et
agreſte.uiꝰſemẽ maxie cõpetit vſui medicie

Dperationes.

¶ Plinius l.xx. Petroſilinũ appellãt quoddã

genus apn in ſaxis natum ad vomitas coclea

ribus binis oim ſucco marubij ad ciatuʒ et aq̃
ca.tribus ciatis pꝛecipue.

¶ Dyal.etroſilinũ in macedonia naſci ru

pis vel in ſpelũcis.ſemen eius eſt minutuʒ ane
to ſimile.odoꝛatũ ⁊ viſcidũ et aromaticũ: Cir⸗
tus ẽilli diuretica. Mẽſtruis imperat.vꝛinam
abundanter ꝓuocat.maxiĩe cũ vino datũ ĩfla⸗
tiones ſtomachi et colli cõpeſeit deſiccãdo ni⸗
mis et caleſaciẽdo:toꝛtiomib q̊ʒ ſubuenit.diu
reticis etiam miſcetur antidotis.
¶ Cõſtat inli.ꝗduũ. Cetroſilinũ dicunt apij
genꝰ.qð calidũ ẽ ⁊ ſiccuʒ in fine tertij gradus
¶e uñ Bali. Petroſilinũ inqͥt cathaplaſmatũ
puſtulis aut moꝛſee vel ſcabiei ea mire mũdat

¶ S emẽ eiꝰ vꝛinã ⁊ mẽſtrua ꝓuocat.ventoſi

tatẽ ⁊ infl ationẽ diſſoluit.valet hydropicis et

periodicis febꝛibo.doloꝛẽ renũ ⁊veſice ampu⸗

tat:epar mũdificat.opilationẽ aperit.maxie ſi

fuerit in renibo:ventoſitatẽ colice paſſionis di/

ſoluit.Lulueſuppoſitũ mẽſtrua puocat:⁊ ſecũ
dinam et moꝛtuũ fetũ expellit.

yſaac.Petroſilinuʒ ca.ẽet ſic in fineij gra.

Idcoq; diureticuʒ ẽincidẽs vꝛinã ⁊ mẽſtrua
locans.ac ventoſitatẽ diſſoluens et inflatio
nẽ. Eathaplaſmatuʒ ſuꝑ puſtulas ſcabiem ac
moꝛfeam miro modo mundiſicat.vnde fit hy
dropicis iuuatiuuʒ.et ꝑiodicam febꝛeʒ patienti

———————— „

bus. Renum doloꝛẽ ac veſice placat.quia coꝛꝛ

poꝛis poꝛos aperit.viaſq; raticat ⁊ humoꝛes

extenuando cum ſoꝛde ⁊ vꝛina proijcit
¶ Epar ⁊ vulnera mundificat:⁊ opilatiões eo
rũ aperit.ſecũdinã ⁊ fetũ moꝛtuũ expellit.Quo
etiã potui dato mundiſicat groſſos humoꝛes
¶ Plateariꝰ.Cõtra eaſdẽcauſaset eodẽ mõ
valet q̊ peucedanũ.et cõpetẽs ſit de domeſti⸗

co ſalſamẽtum. Herbaq; ipa ibidẽ poſita dige

ſtionẽ cõfoꝛtat:ventoſitatẽ excludit.
¶ Bartholomeꝰĩ li.de ꝓpꝛietatiboreꝝ.Petro
ſilinũ ẽ herba oꝛtẽſis odoꝛata.ſic ðꝛ eo ꝙ ĩ pe
tris ⁊ loc petroſ ſepe oꝛiat᷑ Eiꝰſpẽs ſunt ples
ſ optimũ c macedonium ſuaue guſtu et odoꝛe.
F

—
ð
2
ℳ

Trattatus

Itemxvxt dicit Iſi. aromaticumẽ vſus cig cq/ S

Venit eſui ⁊ etiã medicinis.Eſt em̃heibꝗ cali⸗
da ⁊ ſicca ⁊ multũ diuretica.aꝑitiua.dunſius.

ct cõſumptiua.⁊ a ppetitꝰ excicatiua. ideo lapi

Iclinopodium.Dyal.ca.de clinopodio
Frutex ẽ ſarmentoſa duabo palmis aſ

cendẽs de terra.naſcit᷑ locis ſaxoſis.folia hʒ ſi

dẽ frangit.mẽſtrua educit.hydropicis ſubue⸗· milia herpillo.⁊ floꝛẽ pꝛaſſio ſimilantẽ.⁊ alio

nit. opilatiões ſplenis et epatꝭ aperit.? ad mul
tas alias paſſiõeſ vʒ. vt diciſt Pli: Dya. ? Pla.

¶Pandec.ca. ccccclxxiij. Detroſilinuʒ d/
dam eſt domeſticũ.qᷓddã ſilueſtre:qð vocatur
macœdonicũ deq̃ inferiꝰ dicet᷑ de S. Szʒ do
melticũ omibo ẽ notũ.cuiꝰ virtus ẽ diuretica.

BSatis meitruis imperat. Inflatiões ſtoma
citollit. Calefaciendo et ſiccãdo toꝛtionibus
ſubuenit. Et ex eo fit cõpetẽs ſalſamẽtũ vnde
digeſtionẽ cõfoꝛtat:⁊ vẽtoſitatem excludit.Et
yaglet ad omnia ad que valet ſilueſre.
¶ Halie. viij.ſim. farma. ca.petroſilinũ. Petro

ſilini ſeinen elt maxie vtile.extrahit᷑ ab berba.⁊
ſiir radicibo ſimilis. debilioꝛis vo virtutis. Eſt
aut ſicut in guſtu acre cũ amaritudine.ita et in
operationibo.ſimile tamen in edendo.⁊: ꝓpterea
menſtruapuocat copioſe

Eſt at et ventoſitatũ deſtructiuũ.erit autẽ
A ipm tertij dus calefacientiũ et ſiceamiũ.

noĩe vocaĩ᷑ pes coꝛuinꝰ.Gal.vij.ſim.far.ca.cli
nopsdiũ. calideẽ ᷣtutꝭ nõdũ cauſiice.Eſt aũt
et ſimpliciũ partiũ ſᷣm ſubſt antiã. Ponet vtiq;

quis.iij.ẽ.in calefaciẽdo et ſiccando.

Hoprrationes

¶ Dyaſcoꝛi. Nerha ipᷣa bibita et cocta moꝛſi⸗

bus venenatis occurrit. .
¶ De alto cadẽtibo opitulatur.ſtran guſrijs pᷣ
ſtat effectum.mẽeſtruis imperat.aboꝛſum facxit

¶ Auicẽ.li.qj.ca.de pede coꝛuino.Cõſert ſolu

tioni antique.⁊ cõfert colice.⁊ efficit operatio⸗

nem hermodactiloꝝ abſq; nocumento.

¶ Paulus ca. de pede coꝛuino. Medetur do

loꝛem imcturarũ:cõſoꝛtando mẽbꝛum:et ma⸗

teniam reſoluendo.

Es coꝛuinꝰ latie. grececlinopodiũ:vxel

. D

potui data:acrocoꝛdinas multis diebo follit.
vꝛine difficultati tardiſſimi tempoꝛis medetur
Flos eius lectipedi ſimilat᷑vnde⁊ nomen ſum

.

BDe Herbis

Es colũbinus.vel pes colũbi.eſt tripli
is generis.Eſt vnũ genus qð vocatur
amomü latine et grece.ſed arabice ha⸗

menie. ⁊ eſt aliud genꝰ hũs folia rotũda parua
Diuiſa magnis ⁊ ꝑuis inciſuris ſtipites ſubti⸗
les ⁊ bꝛeues.coloꝛis ſubrubei.habẽtes nodos

raros.in qͥ ba ſunt duplicia folia ⁊ ſemina tria
vel quattuoꝛ vel quĩq; ↄiũcta.in medio ẽſicut
acus Eſt aliud genꝰ qð vocat᷑ anagiros.deq̊
ait Galie.vi.ſim.far.c.anagiros.Anagirꝰ fru⸗
tex eſt fetidus et acris dyafoꝛetice⁊ calefactiue
virtutis eſt.att amẽ viridia folia ꝓpter humidi⸗

tatis admixtionẽ minꝰ acria ⁊ depꝛeſſiua dyxa
foꝛantiũ ſunt.ſicca vero inciſiue et ſiccatiue ve⸗
re eſt et coꝛtexipſiꝰ radicis.ſemẽ vero magis ẽ

ſubtilium ꝑtium.ſʒ etiꝗ eſt vomitiuũ.

Pbhprerationes

NBalienus. Elixatura ſeminis eius accepta

flegma deponit.Oxilabo vno cuʒ mulſa acce
pto flegma deponit.Oxilabo vno cũ mulſa ac
cepto colerã ⁊ flegma deponit.qñ ſumunt᷑ cuʒ

ag eto in potu attenuant ſpꝛlenen.
¶Et qñ ſuſrumigantur cum eis mulieres ha⸗
bentes ſuſtocationem matricis cõfert eis
¶(¶ ¶ St ille fumus excludit ſecundinã.? quando
fumigat᷑ epilenticus excitat eum.

Capitulum. cccxliij.
Elicinus ſᷣm Dyal.herha ẽq̃ naſcit᷑ ĩ
triticea ſegete ⁊ oꝛdeacea cũ laminis ſi
ue fibꝛis ſemine plenis amara flauis
baccis ſilib. NHaſcit᷑ cũ plurimis ⁊ tenuibus ra
mis.tolia hʒ pulilla.⁊ granula in follicuis tri⸗
na ſubꝛuſa⁊ amara valde.que hoſtro ydeoma
te vocatur luparia vel faba lupi.

Pperationes
(¶ Dicit᷑ ↄceptũ necare ⁊ mẽſtrua puocare.hec
herbo noĩat᷑ab Alexãdro.i¶ Gal.vi.ſim.far.c.

vdiaſmũ pelicinꝰ vel vdiaſmũ.buiꝰ fruticis ſe

mẽ rubicundi coloꝛis eſt.amaꝝ aũt ⁊ ſubacer⸗
bũ aparet.vnde expurgat opilationes ĩviſce⸗
ribo. Idem em̃ faciunt rami totius fruticis.

dEplos ſeu peplum:pm q̃ſdã ẽ eͥuocuʒ

» ad illud mulieꝝ.? ad manutergiũ.⁊ ad
äddã genus cardui. incuius ſũmitate

naſcũtur q̃ſi folia ſubtiliſſima.q cũ qlibet ipul⸗
ſuventi volant per aera:ſed falſo.qm̃ peplos
ſm Dyaſ.in ꝓpꝛio capitulo.E ſt frutex plena la
crimo albo.folia minuta habẽs ſicut ruta:ſed
latioꝛa. Cleꝝ omnis frutex obꝛotunda ceſt et in

terrã ſpanſa.ſub qͥb folijs ſemẽ eſt minus ro⸗
tũduʒ ⁊ bꝛeuiꝰ miconio albo.nã multum ſemen

x n

—

8 N

. 2
264
—

Habet. ſadix eis inutilis ẽ. naſeit vero in oꝛtis

⁊intra vites.⁊ a parte arearũ colligit᷑.⁊ ĩ vmbꝛa

ſiccat᷑.ita vt aſſidue moueat᷑.¶ Gal.in li.dina

midiaꝝ ait. ꝙ eſt eſula. 2;ᷓ videt᷑ dicerein lib.
vij.ſim.far. Hã dicit Peplus. Quidã aũtmi⸗
con.i.papauer ſpinoſum dicunt et hic fructi⸗
culus opiũ hʒ ſiłe titimallo.⁊ in alijs purgãdo

Ulrilli ꝛ0 ᷓlege caplin. clrxvii·de E

2

Pperationes.
¶ Dyaſ.Elixatura ſeminis eius accepta fleg⸗
ma deponit. Qxifabo vno ciz mulſa accepto
coleram et flegma deponit

N Et iuſſellis miſcetur:et ventremſoluit.Alij
in ſole componunc.

Entaphilon. Iſidoꝛ?libꝛo. x.etbymo.
8 Pentaphilon a numero folioꝛum ẽ di⸗
cca.vnde et a latinis quinq; folium eſt

vocata. herba videlicet adeo munda vt olim

puriſicationi et tempus adhiberi a gentilibus

eſſet ſolita.¶ Plinius libꝛo.xxv. Quinq; ſoli⸗
um nulli eſt ignotu. cum etiam fraga gignen/

do cõmẽdetur. Hanc greci vocant cameʒeleõ:

ſiue pentapeton:ſiue pentaphilon. rubeam ba

bet radicem cũ effodit᷑. Hec marceſcens nigre

et ipſa herba incipit ⁊ deſinit cũ vite. aduerſꝰ

ſerpentes medicat᷑.i¶¶ Dxyal.c. Penthaphilon

aut pẽtaptes aut pẽtaſcõ.bʒ haſtas ſemie ple⸗

nas et lõgas duab palmis:in b ſemẽ ẽ.ſolia

hʒ mẽte ſimilia:⁊ in quĩq; ꝑtibo diuiſa.ſingula

folia in ſingulis haſtis floꝛẽ viridem hñt.Naſ⸗
citur in locis humidis et in vijs.Radix ẽ eiru⸗
fa ⁊oblonga.¶ Pli.Pentaphilon quinq; ſo⸗
lium a numero ſolioꝝ dicta.vnde⁊ eam latini
quinq; folinm a numero folioꝝ vocant.

Operationes

¶ Pandec.ca.ccccc. Elixatura eiꝰ decocta ad

tertiaʒ doloꝛẽ dentiũ mitigat oꝛe retenta ⁊ q̃ſi
gargariſmo adhibita. putredinem oꝛis tollit.

aſpꝛedinem arteriaꝝ diſtenit. ventre zſtringit
diſſinterieis neceſſe adhibetur.artericis ⁊ ſcia

—R

ticis pꝛeſtat effeetum.
¶ Elixatura cum aceto in cataplaſmatibo ad
hibita:herpet as curat.ſcrofas ſpargit.durci⸗
es⁊ tumoꝛes medẽdo ſoluit.ignẽ ſacꝝ extiguit

apoſtemata et panaricia impoſita ad ſanitatẽ

ꝑducit.condilomata ſoluit.ſcabiem tollit.
I¶ Succus radicis eiꝰ acceptꝰ cãs epaticas⁊
pulmonis cõponit.potionibo venenatis occux
rit. Yolia eiꝰ cũ vdromelle aut vino bibita ad⸗
dito pipere.quartanarijs remediũ eſt.ſi tamẽ
quactuoꝛ folia biberint tertianarij vo tria cuʒ
ꝗqua ſola.effimerans vero vnuum.
¶ Epilẽeticis vᷣo accepta ⁊ trigita dieb pᷣſtat
effectũ. Succꝰ vᷣ ſolioꝝ eiꝰ yctericis maxiĩe
pᷣſidium ẽ ciatis triba acceptis. Uulneribo et ſi⸗
ſtulis pᷣſtat ſanitatẽ.inter ocellicis remedium
ẽbibita. et cathaplaſmatibo ꝓfluentẽ abſunet
ſanguinẽ. Tẽplis honoꝛi additur.⁊ domib⸗

poſita expiamentũ eſt. Radix eiꝰ calida ẽ non

abundãater ⁊ nimis acris.⁊ ideo vtiliſſima ẽ ad
ventris fluxum:et dentium doloꝛm.
¶ Galienꝰ.viij.ſim.ſar.ca.de pentapbilõ.Pẽ

taphilon herbe radix ſiccat quidẽfoꝛtiter ⁊ niꝰ

mum vero ẽ acris ꝓpter qð in multis eſt ſicut
etomia alia quecũq; ſubtiliũ partium etiã ſic
cant abſq; moꝛdicatione.Eſt autẽ radix ſicca
tiua ex tertio iam gradu:minime vero calidita
te manifeſta ꝑticipet.
¶ Auicen. li..ca.pentaphilon. Pẽtaphilon
noĩat᷑ quiq; foliũ.et eſt ſoꝛtis exſicationis ſine
acuitate? aduſtione ⁊ moꝛdicatioue.⁊ fit ex eo
emplaſtrum ad fluxum et ſedat iᷣm.
¶ Et ſit ex eo emplaſtrũ et ſedat dubelet ⁊ ſæo
fulas ⁊ duricies flegmaticas.decoctio radicis
eiꝰ valʒ ad vlcera de ambulãtia.⁊ qð de eo co⸗
ctũ ẽ cũ aceto ↄlert heriſipilis ⁊ panaricijs et
ſcabiei.⁊ ↄfert doloꝛibo iũcturaꝝ⁊ ſciatice.⁊ cõ

ſat et anguloſa fit. Homẽ a numero ſolioꝝ H̊. fert ramici bibitꝰ ⁊ moꝛe cmplaſini ſuꝑpoſuꝰ

2

t d
ſie
t
un
net

n
1d

1
ni⸗
t
jie
ſn

ſ

60

& „

8

valet ad alcola⸗

De Herbis

¶ Et folia eius cum vino valent ad epilentiaʒ
accepta ⁊ bibita decẽ diebꝰ. Succus radicis

eius valet ad doloꝛem epatis et pulmonis et
Vctericiam:cum bibitur per aliquos dies.
¶ Ragir eiꝰ cõfert cõſolidatiõi ⁊ vlceribo inte
ſtinoꝝ ⁊ emoꝛroidibo.⁊ ſil decoctio eiꝰradicʒ

¶ Jolia eiꝰ cũ vino ↄferũt q̃rtane ⁊ q̃tidiane.
ſuccus radicis eius eſt medicina pernicioſa
¶ Plilli. xxv.c. Pentaphilon. Ipa herba inci

pit ⁊ deſinit cũ vite.aduerſus ſerpẽtes bibitur
et eiꝰ radix q̃ ſpargamon vocat᷑ ex albo vino.

¶ Igem li. xxvi.Quinq; folij ſuccis iecoꝛis et

pulmonis vicijs ſanguinẽq; reijciẽtiba:et cuicũ

q;ſanguĩs vicio occurrit. Quinq;folius medet᷑
pectoꝛis vicijs.velei qð grauiſſimũ eſttuſſi

Capitulum. cccxluj.
vel berbatutis.Latine cauda poꝛcina
Sera. li. ag. Herbatutis aucto. Dyaſ.
Eſt planta hñs ſolia ſimilia plãte capſie.et hʒ
velut capillos adherẽtes ꝓpe radicẽ.⁊ ſtipites
ſimiles plãte mar atri.⁊ hʒ floꝛẽ citrinũ. Radix
eius ẽ defoꝛis nigra.deintꝰ alba.grauis odo
ris.groſſa plena humiditate:naſcit᷑ in montib⸗
vmbꝛoſis locis.et obumbꝛãtibo arboꝛib. Ra⸗
dix qͥdẽ eiꝰ ſcindit cũ cultello dũ eſt recẽs ⁊ ex⸗

LDAαρ grece:arabice herbatutum

trahit humiditao q̃ ẽ in ea ⁊ ponũ in vmbꝛa.qꝛ
vᷣtus eiꝰ debilitat᷑ a ſole.⁊ qũ colligẽ humidi⸗
tas accidit eis qͥ eã colligũt ſoda ⁊ obſcuritas
viſus.niſi Ponafin naribo ſuis oleũ roſaꝝ ⁊ fun
dat ex eo ſuꝑ caput ſuum.qñ vᷣo extracta fuerit
humiditas a radiceilla poſtea nõ remanet in
eo aliqð iuuamẽetũ.extrahit᷑ bumiditas etiaʒ a
ſtipite eiꝰ:ſicut extrahi ſuccꝰradic mãdrago⸗
re.ſʒ virtꝰ eiꝰ ẽ debilioꝛ ᷣtute humiditatꝭ q̃ ex⸗
trahit᷑ a radice.HNã vᷣtus eiꝰ velociter reſoluit
Reperit᷑ ãt gũmoſitas adherẽs radici ſilis oli
bano.Et melioꝛ ex iſto ſucco hꝰplãate eſt ille qͥ
defert᷑ a terra q̃ dicitur ſardinia.et ex terra que
dicitur ſarmabachi Et eſt grauis odoꝛis.⁊ in
coloꝛe ſuo eſt rubedo.⁊ moꝛdicat linguã quã⸗
do guſtat᷑.Et melioꝛ radixẽnoua nõ corꝛoſa
dura puri odoꝛis.i¶ Gal.viij.ſim.far.c.ð Peu⸗
cedano.ſm tranſlationẽ arabicã:Plurimũ qð
gqdminiſtrat᷑ ex hac planta eſt radix ꝓpꝛie.⁊ iaʒ
admiſtrat᷑ lachꝛymus ⁊ ſuccus eiꝰ.et oim vir
tus ẽ vna:niſi qꝛ lachꝛymus eſt foꝛtioꝛis virtu
tis.et virtus eiꝰẽ q̃ calefacit calefactione foꝛti
vnde reſoluit ſubtiliat et incidit H

Hophperationes

¶ Sera. auc.Dyaſ.Lachꝛimus eius mixtus

oleo roſaꝝ⁊ aceto capiti ſomẽto adhibitꝰ:li⸗
targicis ⁊ freneticis medetur.ſtomaticis et epi
len ticis plurimum pꝛodeſt. ð
¶ Doloꝛẽ capitis mitigat.ſciaticis et ↄtractꝭ
⁊ paraliticis maximum pꝛeſidiuʒ ẽ.oẽs neruo⸗
rũ cauſae cũ oleo ⁊ aceto perunctus cõponet.
¶ Qꝛi matricis fumigio applicatꝰ offocatio⸗
nes ſtericas ſoluit.ſomnũ płimũ doꝛmiẽtibo p
hibet. fumigatiõe ſua domi ſerpẽtes excludit.
¶ OQleo roſaꝝ admixtꝰ:doloꝛẽ auriũ tollit. In
iectũ ſoꝛamini dẽtis doloꝛẽ nõ admittit.
¶ Tuſſiẽtibo opitulat᷑. Ouo ſoꝛbili additꝰ⁊ ac
ceptꝰ diſnoicꝭ ⁊ toꝛtiõibopᷣſtat effectũ.ventreʒ
lenit. ſplenẽ attenuat.doloꝛẽ ſtomachi ↄpeſcit
¶ Doloꝛẽ veſice ⁊ renũ bibitꝰ ꝓhibet.matrici
ſalutaris ẽ.pꝛeſtãdo euſtomatica. Radixeiꝰ et
elixatura om̃ia ſimiliter iſtis facere poteſt Jo
mento adhibita vulnera curat.
¶ Radix eius ſicca ⁊ impoſita id facit.oſſa fra
eta excludit.Qulneribo antiqͥs cicatrices du⸗
cit.cerotis neceſſe miſcet᷑. Similiter et malagi
natibus termanticis.
¶ Radix eligẽda eſt odoꝛe ſuauis ſoꝛtis et nõ
vetus.Lachꝛymis eius confectionibo miſceri
pᷣt:maxie ſi amigdal amar ruteꝛ anetoꝛ pani
calido triticeo admixtꝰ fuerit.⁊ ſic dari pᷣt. Itẽ

radix eius vulnera antiq̃ purgat et incarnat.⁊

incenſa viperas et ſerpetes fugat.

¶ Balienꝰ.Ceucedanũ cõfert egritudinibus

P i

Neruon. et egritudiby qᷓ accidunt pectoꝛia pul/
moni ab humoꝛibo groſſis ⁊ viſcoſis qᷓ ſumitĩ
potu cũ vino.⁊ fit fumigiũ cum eo. et attrahit
odoꝛando eger fumũ eius:⁊ fa cit idem.

Et qñ e co ponit in coꝛroſionibo dentiüſe⸗
dat doloꝛẽ eoꝝſtatim. qm ſubtiliũ pariũ ẽ. cu

rat doloꝛẽ ſplenis incidẽdo et ſubniliãdo groſ⸗

ſos bumoꝛes. Radicis vᷣo caleſactio ẽ minoꝛ

et deſiccatio eius eſt foꝛtis. Ipſa nãq; calefa⸗

7

cit inpꝛincipio tercij gradus. Et virtus eius ẽ

que abſtergit ⁊ incarnat.etpoteſt adminiſira
ri ĩomnibus ſupꝛadiclis

4

¶Et qñ ponit᷑exe o ſuꝑoscꝰ coꝛtice; volu⸗

mus expellere:expellit eum cito et incamat ip⸗

ſum cõuenit multũ vlceribo fraudulẽtis malis

qñ deſiccat᷑teritur ⁊ pulueriſatur ſuꝑ ea.co q;

mundificat ⁊ replet camnẽ ⁊ cõſolidat.
eucedanũ eſt herba ca.⁊ ſic.alio noĩe
feniculus poꝛcinus appellata. Huius radix in
medicina poni debet:quia pꝛincipaliter ſm ra
io ᷣm herbã effectu bʒ. Radix col⸗

¶Pla.

dicẽ ſecũdario ſᷣmh bʒ. Radix col⸗
lecta ꝑ annũ veletiã ꝑ duos ſeruat᷑.ſj mellus ẽ
vt annis ſingulis renoueĩ.hʒ vᷣtutẽ diureticaʒ

¶ Cõtra ſtran guiriã ⁊ diſſurrnia? opilationeʒ

ſplenis ⁊ epatis d atin vinũ vel aq̃ vecoctiõis

eius. Perba etiã ipſa decocta in vino vel oleo

et pectini cathaplaſmata:ſomentũ decoctiõis

eius menſtrua ꝓuocat.

tura tue
maxime ſiſiccata fuerint. =
¶Elixatura eoꝝ reuma ſtomachi et vẽtris cõ
peſcit. Jolia eius cõſirictiue ſunt virtutis: que
ſiccata atq; locis patientibo aſperſa fluoꝛẽ ſan
guinis cohibẽt. Microcera id eſt minoꝛa per?
lſlſica euſtomatica ſunt.et faſtidſum tollunt meli
us cꝙ ſupꝛadicta.vt in ſequenti capitulo.

maritudo. Etideo quane

NErſicue. Iſido in libꝛo ebymologiag

Perſicum dicitur eo ꝙ eius arboꝛem
Npꝛimuſ in egypto ſeruit Perſcis.a quo
ſe oꝛiundus ferebant ptholomei. Hec in Per⸗

ſida fructuum generat interſectoꝛium. Apud
nos autem ſuauem et iocundum.Eſt autem ar

boꝛ feminini generis perſicus.Perſicum autẽ
neutri generie. Jtaq; Perſicus arboꝛ ẽ cuibꝛe
uis admodũ vita cõceſſa eſt. Lrium generum
efſſe fertur. Duracenus et etiam armeniacꝰ ac
Perſicus. Duracenus eſt nuncupatus:eo ꝙ ĩ

guſtu acoꝛem referat pꝛmum eius. Armenias

cus:eo ꝙ pꝛimũ adiectum ſit ab Armenia ges

nus eius.Perſicus quidſit iam dictum ẽ ſupꝛa
¶ Plinius libꝛo.xiij.E gyptus perſicam arbo
rem ſui generis babet. Piro ſimilem folia reti⸗
nentem. Huius fertilitas eſt aſſidua ſubnaſcẽ⸗
te craitino fructu matunitas etheſiarum alfla⸗
tu. Pomum longius pꝛo incluſum amigdale
putamineꝛ coꝛio.coloꝛe herbido.ſed vbi nux il
li:huic pomũ differẽs breuitate ac mollicie.Et
q;uis blandiatur pꝛedulcis ſuauitas nõ tamẽ
innocuum. Materies vero bonitate firmitudi
ne:nigricia quo q; nihil differens a lothbo.

¶ Igezin libꝛo. xv. Perſice arboꝛes ſero ⁊ cũ

Difficuttate tranſicrũt ad loca remota a perſide
vt que in rhodo nibil ferant.quod pꝛimuʒ ab
Egypto earum fuit hoſpitium. &

—

Randecta ca xxv. A Ranedi vel alſabota

Arabice perſiouʒ. Grece vel milea perſica.La

tine vero perſicũ.¶ Dyaſ. oa. de Perſicis. Per
ſica euſtomatica ſunt.¶ Serapion li.aggre.

ca. Akanedi. In ſapoꝛe arboꝛis perlici et ra⸗
moꝛum et folioꝛumeſt amaritudo et abſtergit

et reſoluit.¶ Auicenna libꝛo ſecundo capitu⸗
lo deperſicis.Perſice ſunt frigide in ſine ſecun

di gradus.bumide in pꝛimo. in fſine tamen eiꝰ

BSBperationes

uerint. Immatura vero abſtinet ventrẽ

S eerapion. In folijs ?⁊ ramis Perſici eſt a⸗

— — — — — — d – — — . —— — — — — — —5

Capitulum. ccclj.

ſiue artetica ideʒ.Et eſt herba ſicut cõ
ſolida minoꝛ:: niſi qꝛ folia quaſi nigra
et pinguia cum floſculo celeſti

HPHperationes

¶ Medet doloꝛiby articuloꝝ.⁊ eſt ca.et ſicca ·

.
—
„

„
2
7

Remula veris. Pãdec. Pꝛemula verꝭ

Capitulum. cccliſ.
Epo.ſapias. ſdepones creſcunt in ſi
militudine cucurbite.frigidi ſunt diffici
le digeruntur.

Dohperationes
¶ Pliniꝰ.li.xix. Lucumeres cũ magnitudie ex
ceſſerunt:pepones vocãtur Mire oleũ oderũt
nec minꝰ aquas diligũt.deſecti quoq; ad eas
modice diſtantes arrepunt. aut ſi quid obſtet
vel ſi pendeant curuãtur. Idq; vel vna nocte
depꝛehendetur. Si vas cum aqua ſubnciatur
a quattuoꝛ digitoꝝ interuallo ante poſterum
viem deſcendentibo.ac ſi oleum eodem modo
ſit in hamos curuatis.
¶ Idem In ſiſtula floꝛe dimiſſo mira longi⸗

tudine creſcunt.noua eoꝛum foꝛma in campa⸗

nia mali citonij effigieq;.
¶ Igeʒ li.xx. Pepones maxiĩe in cibo refrige⸗
rant ⁊ emolliũt aluũ.Caro eoꝝ epyfoꝛis ocu⸗
loꝝ aut doloꝛibo imponit.Cõtra vomitões ſic

cãtur: ĩ foꝛma tuſa dat᷑i aq̃ mulſa q̊ttuor obu

lis:ita vt qͥ biberit quĩgẽtospoſtea paſſus am
bulet.Coꝛtex q̊ʒ vomiionẽ mouet.faciẽ pur⸗
gat.hec ⁊ folia cuiuſcũq; ſatiui illita cum vino
canis moꝛſꝰ hos coctoſ deraſo coꝛticeex oleo
aceto ⁊ meille iocũdioꝛes eſſe certum eſt
¶ Oyaſ.Peponis quidẽ vſus gratioꝛ ẽ ſʒ dil⸗
ficile coquit᷑ ppter naturalẽ rigoꝛẽ.Etideo nõ
nulli cum aceto ſumunt pulegium miſcẽtes.q̊
nocitura vis frigoꝛis temperetur.

¶ Item pepo in cibo leuioꝛ eſt. qꝛ detracta cu

te ⁊ obiecto ſemine vſui datur.ſtomachi com⸗
peſcit ardoꝛem. Aluum lenit ⁊ mollit.
¶ Coctus ex aqua cũ oleo aceto et melle iocũ
diſſime ſumitur. Caro eius impoſita fronti do
loꝛem oculoꝝ miro modo mitigat.

Capitulum. cccliij.
eEra paſtoꝛis ſiueburſa paſtoꝛis. Dy⸗
aſco Pera paſtoꝛis berba ẽ q̃ h virga
☛ laſtenerasz molles.⁊ multas nodoſas
et ſpanſas ſuꝑ terram. Folia habet rute ſimilia
ſea oblonga et mollia. et ſemen in folüs ſingu
lis. Flos eſt illi alba aut ſeniceus. irtutem hʒ
frigidam et ſtipticam. Et eſt maſculus et ſemi⸗
na. De maſculo iam dicta. Jemina vero fru⸗
tex eſt vnus virgam habens cannoſam ⁊ mol⸗
lem ſpiſſam ⁊ nodoſaʒin quib nodis ſolia ſũt

pini fimilia. Radixeſt illi inutilis. Faſcit locia

bumidis. Clirtus eſtili ſtiptica.

Pperationes

3 OR
. — 8
—

¶ Dyaſ. Succus ei⸗ bibit emoptoicꝛ medi⸗
cat᷑.Uẽtris abſtinet reumatiſmũ.colicꝭ ſtran/⸗

guirioß opitulaĩ.vꝛinã puocat.moꝛſib vene⸗
natis cũ vino bibitꝰ medicat᷑.cũ vino coctus et
melle vulnera noua curat.¶ Periodic febꝛib⸗

añ vnã hoꝛã acceptꝰ maxiĩe ꝓdeſt ſuppoſitũ.Au

xum mulieris ſtringit.doloꝛeʒ auriu cõpeſcit.
ſaguinẽ reijciẽtiba ſubuenit. herpetes curat⁊ ſi
ſtulas. Ignẽ ſacrꝝ extin guit. tumoꝛes ⁊ duri⸗
cies ĩpoſitũ ſpargit. recẽtibo vulnerib maxime
Pꝓdeſt. ¶¶ Gal. Juuat itaq; exuſtos ſtomacho

exteriꝰ applicata ſic heriſipilata.⁊ calidos fleg
mones ſeu etiã talia exiſtẽtia reꝑcutit reumata
⁊ exinde vᷣo ſiccatiuũ exiſterẽt ꝓpter qð herpe⸗
tũ bonũ ẽ farmacũ ⁊ vlceꝝ ⁊ aliaꝝ euidẽtiſſimũ

do flegmonoſoꝝ reumatox. ¶ E ſt autẽ ⁊ ſan⸗
guinoloꝝ vulnen cõſolidatiuũ. Juuat vero ⁊
vlcera q̃ in auribo.⁊ ſi pus in eis ſufficiens ſue⸗

rit id ſiccat ꝓpter eaſdeʒ vo virtutes⁊ fluxũ mu

liebꝛẽ ſiſtit. ? diſſi nteriz et ſanguinis eductio⸗
nẽ ⁊ qcũq; imoderate aliunde cauſatũ.E ſtaũt
d om̃ia pdicta maſculus femina foꝛtioꝛ.

Capitulum. cccliiij.
Ila. Iſi. li. ethimo. xij. Piſa dicta eſt q;
ea pẽſabatur auri aliquid minutũ. Nã
pis ðᷣ auruũ. Hec mime inflat. Jõ ma⸗
gis ege itur. Pli.li.xviij.Piſum in apꝛicis ſeri

debet.trigoꝝ unpaciẽtiſſimũ. Ideo q; ſeritur ĩ

rtalia.et in auſterioꝛi celo.nõ niſitemꝑeverno

terraq; facili ⁊ ſoluta.rumẽtũ quidẽ et oꝛde⸗
um ac vitia ⁊ quicqͥd in ſtipula eſt in acumine
vnũ ſoliũ hʒ.multiplicia vero ſũt ecõtra ciceri
et fabe ac piſo.Frumẽtis ẽ ſoliũ arũdinatiũ fa⸗

berotundũ ⁊ magne leguminũ gte lõgioꝛa vt

piſo Silique rotũde ſunt ciceri.ceteriſq; legu⸗
minũ lõge:⁊ ad fſigurã ſemĩs late.piſo vᷣo cilin

draice. Ex leguminibe vomere ſeri lenticula ⁊

in grecia piſa.hite ac piſa ſunt eiuſdẽ generʒ
ex qua in oꝛbe no ſtro ſit oꝛiſa. Palla.li.x. In
menle ſeptæbꝛi poſtremo ſerendu eſt piſum ĩ ter
ra facili ⁊ ſoluta loco tepido:Cclo delectatur
humecto.et quattuoꝛ vel tres modios ſparſil⸗

ſe ſufficiet iugero.

Operationes

¶ Actoꝛ. Miror qꝙ in libꝛo medicoꝝ nr̃oꝛum
autẽticis manifelſie de piſoꝝ natura reperitur
ſz heſtimã q dam eſſe qð alio noĩerobelie dicij
tur.vel foꝛtaſſis eadeʒ rõ põt aſſignari de piſa
quã ſuperius aſſignauimus de auena.
¶ Pandecta.ſiſum eſt ſpecies oꝛobi.
¶ Balienus de cibis. Pila ↄſimile aliqͥd fab

ſm totaʒ ſubſtãtiam habentia.comeſtaq;ʒ ſᷣm

eoſdem modos cũ ipᷣis in duabo his variãtur.
quia inſlatiua cõſimiliter fabis nõ ſunt.⁊ quia
abſterſiuã virtutẽ nõ habẽt ꝓpter h̊ tardioꝛis
digeſtionis ſᷣm virtutem fabis ſun.

De Herbis

Capitulum. ccclv.

* ſtech vel fiſtach. latine fiſtica. Sera. li.

De grece. arabice Piſtach ſiue ſu⸗

*— ag.c.piſtoch.i.piſcacea ſunt fructꝰ qui

veniũt de damaſco. D yaſc.ca.piſcacie que in
Srria naſcun⁊᷑ ſimiliaſtrobilib ſunt.
Dperationes.
¶ Dyaſco.Euſtomacha ſunt cum vino bibita
moꝛſibo venenat ꝭ occurrũt.vᷣtus piſcaceaꝝꝑ au⸗
ſtera ⁊ ſtiptica ẽ. IJdeoq; etiã accomoda credũ
tur toꝛaci ⁊ pulmõis ⁊ iecoꝛ vitia purgare.
¶ Etideʒ S era. Piſtoch. id ẽ fiſtice ſubſtan⸗
tia eſt ſubtilis et ſapoꝛ eius eſt fere ad amari⸗
tudinem declinãs:et virtꝰeiꝰẽ ca.et ſic.ampli
oꝛis caliditatis q; nux auellana.
¶ GBal.lið cibis ca. de piſcacijs. Piſcaciena⸗
ſcuntur apud alexandriã in egypto:multo aũt
plura in boꝛeali ſyrie.alimẽtũ quidem pauciſ⸗
ſimũ habẽtia.vtilia ſunt ad epatis coꝛroboꝛa
tionẽ:ſimul ⁊ purgationẽ inſertoꝝ humoꝛum

ſim meatus ipſius.ꝑticipant em̃ ſub amara et

ſtiptica qualitate aromatiante.
¶ Scimꝰ aũt ⁊ alia multa epativtilia ſicut in
negocio ſimplicii medicinaaoſtẽſum ẽ. Sto⸗
macho aũt neq; pfectũ neq; nocumẽtũ notabi
le ex ipis habeo teſtari:ſicut neq; reſtrictiui vẽ⸗
tris neq; ſubductiui.

Etide xiij ſim far..ð᷑ piſeetſs. ſiſcaciũ. ·.E
fiſtica. in ſyria multũ naſcit᷑ plãta hec ructꝰãt

eiꝰſubtiliũ ꝑtiũ ẽ ſubamaꝝ qð ⁊ aromatiʒans
babẽs.deobſtruit ⁊ mũdilicat maxiĩe quicæz ea
ſ̃m epar.et ea q̃ ſ̃m toꝛacẽ et pulmonem
2

¶ Aui. de viribo coꝛdis dicit ꝙ cõfoꝛtat coꝛ.

¶ Auerrois.v.l.C olliget.c.de picacea dt qꝙ
conſoꝛtat ſtomachũ ⁊ epar a tota ſubſtãtia
¶ Rabbi moyſes.c. de piſcatijs. Piſcacie ſüůt

melioꝛeſ om̃ibo fructibo: coꝛroboꝛat ſtomahu D
cet epar.ſunt calide ⁊ ſicce temperate.

Capitulum. ceclvj.
Inicum ſiue Panicum.yſaac in dietꝭʒ
Sanicuʒ in foꝛma et natura ſimile wmi⸗
lio. minus tamen eo nutrit.

Operationes
¶ Panicum vẽtrẽ magis conſtipat.coquitur
ſepe cum pinguedine vel cu late..
¶ Cõſtan.in pantegni.Ranicuʒ ⁊ miliũ in.. et
ſic ſunt in.ij.gradu.paꝝ nutiunt.iſi iptica ſunt
et panis inde ſactꝰ multo plus eſt conſtipatiuꝰ
ꝛinaʒ autem ꝓuocant. Cum butuo vcl lacte
cocta ſunt melioꝛa quubus admixiis humectas
tur.et eoꝛum ſiccitas expcaltuur.

R —

„

Trattatus

¶ Plinius li xxij. Panicũ Dyocles medicus
Emel fruguz appellauit. eftecto bzʒͦs miliũ In vi

no potuʒ dilſintericis pdeſt. Silr his qͥ vapo⸗
rãda ſunt:calefactumimponit᷑. S iſtit aluum

inlacte capꝛino decoctum:⁊ bis in die hauſtũ

ſic pꝛodeſt ⁊ ad toꝛꝛming.
Dxyal. Panicuʒ in eſca om̃ibo vtile eſt. vnde
ſi panis ex eo factꝰ ⁊ cõmeſtꝰ fuerit. vẽtrẽ abſti

net. vꝛinã puocat. aſſum vero in cacabo nouo

et impoſituʒ in ſaccello ſicut er miliuʒ pꝛodeſt.

Wr=

Capitulum. tcclvij.

Icea. yſi. li. ethimo.xiij. Picea ex pino

. rũ gñe.differt tñ vt piniſpecie Nã aliaʒ

picin greci.aliã vocãt peucẽ qᷓ; nos pi⸗
ceã dicimꝰ.eo ꝙ deſudat picẽ.Plini.li.xvi.Pi
cea ẽ arboꝛ ramoſa.cui ramoꝝ coꝛdo ſicut et
abieti. Picea mõtes amat ⁊ frigoꝛa.feralis ar
boꝛ.⁊ indicio funebꝛi ad ſoꝛes poſita rogiſq; vi
rẽs.iã t̃ ⁊ in domostonſili facilitate recepta.
hec plerũq; plurimã interueniẽte candida gẽ⸗
ma fundit reſinã:thuritam ſimilẽ vt mixta a vi
ſu diſcerni nõ poſſit. Huius arboꝛis coꝛtex eſt
in vſu magno.ſicut abietis ⁊ fagi ac tilie.
Hperationes.
¶ · Pli.in li.vtõ.Gignit qʒ picea canchꝛyn vcʒ
pillulaʒ in medicina vim vꝛendi habẽtẽ.q poſt
q; folia ceciderint:hieme durat ⁊ cõtinet nucleũ
pineis ſilem. In hieme creſcit. et aperũ pullula
tota.caditq; cum folia creſcere ceperint. Huic

etiaʒ arboꝛi folia ſunt bꝛeuiſeta ⁊ cralſioꝛa.du
raq; ſicut cipᷣſſus.Ram vo pene ſtatimaradi

¶ Picca minꝰ ẽ alta qᷓ larix. totis pãnicnlis

minoꝛib atq; gracilioꝛibo.habet nuclcos mini
mos ac nigros ꝓpter qð greci pibiroꝑboron
eam appellabandt

¶ Ineadẽ q; nucamẽta ſunt mariba cõpreſſio

ra minuſq; roſcida reſina.Ut ãt pix exeat aperi
cur picea a ꝑte ſolaricũ plurimũ hiatu bipeda⸗
li:vt a terra cubito cuʒ minimũ abſit.Nec ipſo
coꝛꝑi ꝑtit᷑.vt ĩ ceterꝭ.qm̃ aſtula vl baſiula ĩ fru⸗
ctu ẽ.¶ Ueꝝ hec terre ꝓxia laudat᷑.Altioꝛ ama
ritudinẽ affert. Poſtea humoꝛ oĩs e tota ↄfluit
ĩ vlcꝰ. Habetq; picea folia pũgẽtia nulloq; fio
re exhilarat᷑ ꝓtinꝰ em̃ fructꝰa floꝛibo gignitur
¶ Abiel qͥdẽ circa ſolſticiũ fioꝛet Pinꝰ ⁊ ꝑicea
germiatõe.xv.ſere diebo pᷣueniũt. Semẽ vᷣo et
ipᷣe poſt vigilias reddũt.Picea ⁊ pinꝰ⁊ alnad
aqꝝ ductꝰ ĩ ſcobos cauant᷑ obꝛute terra pluni⸗
mis annis durãt.cito vᷣo ſeneſcũt ſi nõ itegãt᷑.
¶ Jdeʒ in li.xvij. Umbꝛa piceaꝝ quacunq; at

tigerit ẽ venenuʒ. deʒ in li.xxiiij. Picea ex la⸗

ricis folio trita ⁊ in aceto decocta:dentiuʒ do

loꝛi pꝛodeſt. Limis coꝛticuʒ cius intertrigini et

ambuſtis potus aluum ſiſtit. .
¶ Urinã mouet.Suſfitu vuluas coꝛrigit. Pi

cea folia pꝛiuatim iocinoꝛiſunt vtilia.dꝛagine
pondere in aq̃ mulſa pota.Deniq; ſiluas illas

dumtaxat q̃ pice ac reſine gratia radant vruliſ
ſimas eſſeptiſicis autuma nt.CUel his qͥ longa

14

egritudinevires nõ recolligunt.

cemodici velut bꝛachia lateribo inberect

—

S= S=-

– –⏑ =

4

S

*
—

—
—
„

Capitulum. ccclviij/
ra. Iſido. li. ety. xx. Pra videntur di⸗
Icta. eo q in ſpecieignis ſint foꝛmata.
Hiã ab amplo incipiũt:⁊ in anguſtum

deſinũt. Hec iumẽtis impoſita etiã ſi pauca ve⸗
hementer oneroſa eſſe dicunt᷑.¶ Palladiꝰ lib.
iij.Condiẽda ſunt pira ita.De placito deſcen
dente luna a. xxij.vſq; in octauã:eadẽ poma ſic
ca⁊ manu lecta hoꝛa ſecunda in quintaʒ vela
ſeptima in decimã. a caducis diligẽterelecta. in

tegra ⁊ ꝓpe dura ⁊ aliquanto viridia implicato
vaſeclaudunt᷑.qð operculo tegitur ⁊ deoꝛſum

os eius ei inclinatur atq; obꝛuit᷑ eo loco circa

quẽ perhennis aqua decurrit. Item que dura
ſunt in carne ⁊ cute pꝛius in aceto poſita vbi
ſe mollire ceperint. infictile vas bene coctuʒ pi⸗
catũq; ponũtur.⁊ operculo ſuperueniente gip

ſantur. ? vas bꝛeuiſcrobe demergitur in co lo
co qui qtidie ſole tangat Plurimi pira obꝛuta

inter paleas aut frumẽta ſeruarunt.

OPbprrrationes.
i¶ Dyol.c.de piris.Piri multe ſunt ſpẽs:ſʒuſtip
tice oẽs.vñ ad reumaticas paſſiões cathaplaſ
matibo adhibita faciunt.⁊ reuma compeſcunt.
Elixatura eoꝝ ad oĩa pᷣfata iuuãt.Et ſiipᷣa pira
a ieiuno comeſtafuerint abſtinẽt ventrẽ. Et pi
riſiluatici ſpẽs ſunt q̃ tarde matureſcere poſſũt
plus ſtiptice qᷓ; ſupꝛadicte:ſ ſimiliba cauſis ꝓ⸗
ſunt.ꝑhibẽt q̊ʒ aliqͥ fungos venenũ amittere ſi
cũ piris fuerint cocti.i¶ Auicẽ.li.ij.ca.de piris.
Inipis ſunt terreitas ⁊ aquoſitas.⁊ in noſtra
quidẽ terra eſt ſpẽs q̃ dici᷑ ſenabꝛud.⁊ hʒ mag⸗
nã capacitatẽ.⁊ ẽ vehemẽtis rotũditatis ⁊ ſub⸗
tilis coꝛticis.eſt boni coloꝛis quaſi pꝛeuiũ.qua
ſi iᷣm ſit aqua zuccari coa gulata plurimuʒ.led
nõ ꝓpter ſpiſſitudinẽ ſubſtãtie boni odoꝛis val⸗
de.qð cũ ab arboꝛe ſua cadit ſuꝑ terrã deſtruit᷑
etiſti ſunt in quibꝛnõ eſt nocumẽtũ de ſpecieb⸗
pꝛioꝛum.¶ Pira q̃ nominãtur ſenia ſunt frigi⸗
da in pꝛimo.⁊ ſicca in.ij. Serabꝛud vero ſunt
temperata humida:et omnes ſpecies eius ſunt
ſtiptice intrãtes in emplaſtris retentionis ma⸗
terieꝝ.⁊ qũq; abſtergat parũ.⁊ eõꝝ humoꝛ eſt
plummus ⁊ laudabilior humoꝛe pomoꝝſᷣm q;
Dixit rutus ¶ Ea autẽ que dicta ſunt ſenabꝛud
in terra Koꝛ aſceni:abſq; alijs dicta ſunt leni⸗
tiua nature.⁊ boni chimi valde cõſolidãt vul⸗
nera.⁊ ꝓpꝛie ſilueſtria exiccata.⁊ ſunt pꝛeparati⸗
ua ſtomachi.⁊ abſcindunt tuſſim.⁊ ſedant cole
rã. ſtringũt ventrẽ.⁊ ꝓpꝛie q̃ ſunt exiccata.
¶ Et in piris quidẽ elt ppꝛietas faciendi eueni⸗
re colicã:quare opoꝛtet vtbibatur poſt ipᷣa de

vdromelle cũ ſpecicbus q̃ſunt vt᷑ piper ⁊ cxna pion libro aggrega.ca falłel.i.piper. Et eſt ar⸗

*
4 .
“ — .
. 8
* .

De Yerbis

momũ ⁊ hisſimilia.¶ Et eoꝝ rob cõucnit flu⸗

xui ventris colerico.Cinis ſpeciei coꝝ vchemẽ

tis ſtipticitatis.⁊ tardematurationis ẽ.⁊ cura

fungoꝝ moꝛtifcanniũ.⁊ q iſti fungi coquũtur

cumpiris minoꝛat᷑ nocumentum eoꝛum.
¶ Sera. li. ag. ca. Cumechꝛe.auc.Gal.Cume
chꝛe.i.pira. Sub ſtãtia eiꝰeſt cõpoſita ex ſuba
terrea ⁊ aq̃ſa. Et ſi vispoteſt aliter dici.q vna
l. eius pars eſt frigida ⁊ alia tẽperata.⁊ ſapor

piri ẽ ſtipticꝰ cũ dulcedine aqſa.⁊ virtꝰ piroꝝ

eſt deſiccatiua.⁊ cõglutinat vulnera ſine aliqᷓ

moꝛdicatiõe.Et q comedit᷑ foꝛtificat ſtoma⸗
chum. et ſedat ſuſm¶ Silueſtre vero eſt mag

ſtipticũ.⁊ plus incoꝛiat ⁊ coꝛrugatſiomachũ:?
ideo plus cõglutinat vulnera.⁊ pꝛohibet fluxũ
humoꝛũ:¶ Et idẽ auc.Aben meſuay Quãdo

quodcũq; totũ coquitur vel domeſticũ vel ſil⸗
ueſtre cumfungis autert maliciã eoꝝ.⁊ maioꝛa
ex eis ſunt foꝛtioꝛis virtutis q;parua. Parua
auũt ſunt nutribilioꝛa qᷓ citonia.¶ Et rob piro
rũ abſcindit fluxũ colericum.⁊ excoꝛiat ſtoma⸗
chum.Et pira ꝓprie generant colicam.⁊ opoꝛ

tet ꝙ ſumatur poſt ipſum vinum mellis facu

cum ſpeciebus.

Capitulumceclix.

Iper latine. arabice ⁊ gre.falfel. Serg.

Trattatus

doꝛ naſcẽgin regiõiba indie hʒ ſemẽ qð ſui oꝛ⸗

tu ẽ longũ ſimile faſeolis:⁊ elõgat᷑ in fſoꝛma ſua

et eſt macro piper. ⁊ intra ipᷣm ſunt grana ꝑug.
ſitia gargues:q̃ qñ maturant fit piper.⁊ B; qꝛ ſe

parat᷑ : fit ſicut racemꝰ in quibo ſunt grana ꝑ⸗
ua.⁊ ſunt grana piperis.Et qñ colligit᷑ gfecte
maturũ ẽ piper nigrũ.ſj eñ colligit᷑ ante matu
rvationẽ eſt piper albũ.nã coloꝛ eiꝰ eſt albo.ꝛ nõ
recipit in coloꝛe ſuo nigredinẽ anteq; maturat᷑
et radix huiꝰ arboꝛis ẽ ſimilis coſto.Eligendũ
c aũt ex nigro qð ẽ nouũ in qͥ ẽ res ſimilis furfu
tigraue ⁊ plenũ. Sʒz albũ meliꝰ eẽ illud qð nõ ẽ
rugoſuʒ albũ ⁊ graue ⁊ lõgũ cẽeligẽdũ ulud qð
ñ frãgit᷑ aparet denſuʒ:hño grana q̃ ſunt ĩtra
ipm inuicẽ micta.⁊ acutiſa poꝛis moꝛdicãs lin⸗
guã cũ calefactiõe.Radix arboꝛis huiꝰ vocat᷑

falfanuẽ.⁊ ẽ ſimilis coſto.defert᷑ ad nos ex ter⸗

ra indie.i¶ Balie.vij.ſim.far.ca.piperis fm trã
ſRa.no. Piperis radix coſto maxime ſm virtutẽ
ſimilat᷑. ructꝰ vero eiꝰ qui qdãmodo germi⸗

nmat ẽ piper lõgi.vñ: humidiꝰexiſtit maturo.ſi

gnũ aũt eſt humiditatis eiꝰ ꝙ faciliter cũ impo

utperfoꝛat.:⁊ nõ cefeſſim moꝛdet:ſy paulatim

incipit.ꝑmanet vero multũ.qui vero q̃ſimatu⸗
rus fructꝰ albũ piper ẽ.acriꝰ eiñs nigro:id em̃
ſi ſuꝑ aſſalũ eſt.vtra q; aũt ſufficiẽter calefaci
unt ⁊ liccãt.i¶ Galie.eo li.⁊ ca.ſᷣm tranſla.ara:.
Sapor pipcris ẽ acutꝰ.⁊ illud qð nõ maturuʒ
lt.piper albũ ẽ.⁊ipᷣm ẽ acutiꝰ nigro.⁊ ma pũ

gẽs linguã.⁊ ̊ ẽq; nigrũ ꝓpterca qꝛ maturat᷑.
accidit ꝙ nõ recipiat aduliionẽ ⁊ deſiccationẽ

foꝝẽ᷑.qꝛ minuit᷑ acuitas illa.que quidẽ remanʒ
in albo. Iſte m vue ſpẽs ſunt deſiccatiue ⁊ cale

factiue foꝛtiter.⁊ fructꝰ ceinde eius qñ incipit eſ

ſe eſt piper lõguʒ.⁊ ꝓpter h̊ accidit ꝙ piper lõgũ

cſti humidiꝰ alio pipere.Et ſignũſuꝑ h̊ ꝙ quã⸗

do clõgat᷑ipᷣs ſuꝑipᷣm coꝛrodit᷑ ⁊ ꝑęfoꝛat᷑ etiam
qñ terit᷑ nõ inuenit tritoꝛ in pꝛincipio ſuc cõtriti
onis pũctionẽ multã.⁊ qñ icipit moꝛdicare.nõ
apparet moꝛdicatõ ciꝰ multa añq; guſtet᷑.dein

de remanet moꝛdicatio eiꝰ ſꝑe nõ paruo.ſʒpi⸗
per albũ ẽ meliꝰ ſtõacho alijs duabo ſpecicbus

OPperationes.
i¶ Sera.Radix piperis cõſert colice ⁊ doloꝛi⸗
bus frigidis.E ſt ca.⁊ ſic.eſt bona colice.⁊ vẽto
ſitatibo ⁊ alijs doloꝛib fri.⁊ ẽ ſimilis coſto fᷣm
virtutẽ.⁊ piper nigrũ acutiꝰ cſt albo.⁊ albũ ẽ de

biliꝰ co.⁊ viriꝰ piperis ẽ calefactiua:attractiua
cChi.? ꝓuocatiua vꝛine:reſolutiua ⁊ abſterſiua

obſcuritatis viſus.i¶ Et qñ ſumi in potu aut

fit inunctio cũ eo.aut miſcet᷑ in aliq̃ vnguento.
cõfert nigoꝛibo febꝛiũ periodicaꝝ.et cõfert mor
ſibus venenotis.et erpellufetũ.⁊ xotiſſuneſ in
pom ſumat᷑ vel aſiidue comedatur

¶ Et qũñ ſit naſcale cũeo poſt coitũ t hibet im
pꝛegnationẽ.⁊ hoc ſimiliter fa cit aſſidue come⸗
ſtũ. Hã iter pᷣſtat genitale.⁊ adminiſtrat m lo⸗

boc ⁊ ſyrpis q ſunt cõucmiẽtes tuſſi doloꝛii⸗

bus pectoꝛis.⁊ fit linitio cũeo ⁊ melle.⁊ contert

ſquinãtie¶ Et qñ ſumit᷑ in potu maxie cũ gra

nis launi aut folijs eiꝰ ↄfert toꝛtiõibovẽtris. et
qñ maſticat᷑ cũ ſtafiſagria ⁊ cum paſſulis ſacit
deſcẽdereflegma ex capite.⁊ ipᷣm ſedat doloꝛeʒ

⁊cõfoꝛtat virtutẽ digeſtiuã.⁊ digredit᷑ in cẽfec

tionibo ſpecieꝝ quibo vtũtur ſani in cõdimẽtis

ciboꝝ ad puocãdũ appetitũ.i¶ Et qñ miſcet᷑ ců

pice reſoluit ſcrofulas.Et qñ miſcet᷑ cũ nitro ab

ſtergit moꝛſeã.⁊ nõ ẽ radix piperis ʒinʒiber.ſicut

putauerũt qͥdã.immo radix eiꝰẽ ſimilis coſto.
que quidẽ calefacit ⁊ moꝛdicat linguã.⁊ attra⸗
hit humiditatẽad os.qñ miſcet᷑ cũ aceto.Et li⸗
nimentũ cuʒ eo reſoluit apoſtemata ſplenie.⁊
ſi ſumit facit idẽ.iſ Et idẽ auc.Aben meſuay.
Pꝛopꝛietae piperis eſt ꝙ pꝛohibet impꝛegnati
onem.⁊ maxime qñ ſumi poſt coitũ.⁊ pꝛohibʒ
toꝛtiones ⁊ vẽtoſitates que fiũt in ſtomacho ⁊

inteſtinis.⁊ exiccat flegma viſcoſuʒ qð aggre/

gatur in pectoꝛe ⁊ pulmone ⁊ inteſtinis:⁊ dige
rit cibum.⁊ nocet ſebꝛicitantibe.i¶ Et ſi qͥs vnit᷑
multũ pipere puocat vꝛinã.Et ſi vtatur eo pa⸗
rum pꝛouocat vẽtrẽ. Scamonea cſt cõtraria
in hoc.⁊ facit hominẽmacre fieri.⁊ deſiccat ſper
ma.Et in pipere albo cũ acuitate ſua ceſt bumi
ditas q̃ auget inſpermate.et munciſicat eparæ
ventrẽ et pulmonẽ ⁊ ſtomachũ.et cõſert moꝛſi⸗
bus venenoſis.⁊ calefacit neruos et muſeulos

et plus omni alia re. ¶ Paulus ca de pipere.

Piper eſt calidũ in quarfo gradu.ſiccum in ſe⸗
cſido. Ubi ſciendũ ne aliqͥ erroris matenia re⸗
pleantur. ꝓptetea qꝛ in pꝛeſenti littera.Scrapi

on⁊ Draico.vident᷑ cũ Galieno nõ modicũ di

ſcrepare dicẽtes q; piper nigrum acutiꝰẽ albo

¶ Salienus vero ait.ꝙ piper albũ acutius eſt

nigro.⁊ ꝓpterea ſicut ex veibis Dyaſcoꝛidis be

ne intuẽtib et auide eſt maniſcſtum q piper al

bum elt duplic is gen eris: ¶ Eſi quoc da piper
album.qð ſit quãdo grana minuta que fuerũt
in pipere lõgo incipiũt ingroſfati.⁊ vnuʒ ab al
tero incipit ſeparari:ſed nõ factus eſt boirꝰ vel

racemus.i¶ Eſt aliud piper album qð ſit cũ il⸗

la grana que fuerunt in pꝛedicto pipere albo
ſim debitã quãtitateʒ fuerint aucta:et intra ſe

tota liter ſeparata ſicut queſunt poſita in quo⸗

dam botro vel racemo.⁊ ſunt ꝓpinq̃ matunta⸗

ti. Pꝛimũ vero piper albũ om lapit adhuc na⸗

turã piperis lõgi.qꝛ vicinat᷑ participat achuc
de eius humiaditate.cinꝰ gratia nõ eſi mulum

acutum. Piper aliud album de quo diximus.
quod elt in mecio uuer matntitatem 2 pꝛinꝰ

„

— — ———
12

— —

—2 —

— —

—
—

—

r. 5

hit
1

gl

De Merbis

cipium generationis eſt ſatis acutuʒ.quare cuʒ

remoueatur et elongatur a piperelongo non
participat humiditatem eius:et eſt acutius ſe

ipſo cum venit ad maturitatem: pꝛopter quaʒ
amittit de eius acnitate.

¶ Et hocidem videmus in fructibo acetoſis q̃
ſunt in medio tempoꝛe acetoſioꝛes.hoc etiam
in ſeminibo eſt videndum:ſcilicet. Yeniculis:ſi⸗
napiba.et ceteris.q ſunt acutioꝛes ⁊ calidioꝛes

qqui ſunt in medio tempoꝛe:qᷓ; qui ſunt in exire⸗

mo. Sic ergo ad ꝓpoſitum piger nigrum acu⸗
tius eſt aiboſſcilicet albo quodeſt in pꝛincipio
generationis.quia non habet multam acuita
tem pꝛopter humiditatem quaʒ participat:vt

dictum eſt. hunc reſpectum habuit Serapiõ

et Dyaſcoꝛides.
¶ S ciendũ inſuꝑ ꝙ in maioꝛi quantitate in⸗

ueniretur de pipere albo: niſi quia inficitur

pꝛopter ignem.ſed illud quod non contamina

tur ab igneremanet albuʒ ⁊ non rugoſum: qᷣ
non poteſt eſſe niſi modice quantitatis:quia

modicum eſt illud quod ab igne impꝛeſſionem

non recipbit.

Capitulum. ccclx.

27

Sperationes.

¶ Serapion li.aggre ca.habeclim id eſt gra
num ʒelim:et eſt piper ethyopium vel nigroꝛuʒ
et eſt granum pingue in magnitudine cicens:
et eſt citrinum exterius:album interius.et ba⸗
bet ſapoꝛem bonuz. defertur ex terra barbarie
¶ Et iüllud quod nominatur in barbaria cro⸗
in:eſt ſimile faſeolis in foꝛma ſua.niſi quia gra

na eius et coꝛtex eius ſunt minoꝛa faſeolis. has

bent nigrum coloꝛem et acutum ſapoꝛem ſicut
piper.et defertur ſimiliter a ternia nigroꝛum.et
ſunt calida in tertio gradu. humida in pꝛimo.
¶ Et confert doloꝛi deutium.
¶ Auget enim in ſpermaaaat.
¶ Et faciunt bonum odoꝛem oꝛꝛis

–D

S

Coapitulium. tlrhh.

Iperelle latine. grece haerma.arabice

Kyrn

haerinia. S erapion lib.aggregatoꝛ

ðSJðJ ca.haerinia:id eſt piperella.⁊ eſt ſigura

ſicut piperis minoꝛis figura:niſi quiaelſt in co⸗

Dperationes.

¶ Serapion. In ea due ſunt virtutes contra

rie:ſicut frigiditas et caliditas.¶Et idẽ auco
Iper nigruʒlatine.arabicebabelʒelim niate Aben meſuay. Haerina eſt granum par
Dgnian. SH

uum minus pipere.et eſt in eo citrinit as pauca
cet eſt odoꝛiferũ: cuius odoꝛ eſt ſicut odoꝛ ligni
aloes. eſt calidũ et humidum.⁊ in eo eſt abſter

Nπ

bibitur: cotert ſicut piper nigrunm.

Trattatus

fetidã quando coquitur in vino ⁊ bibiturillud
vinum

¶ Et autfert pꝛopter fetoꝛem aſcelloꝛum et fe⸗
toꝛem totius coꝛpoꝛis.Et operatio in hoc ẽa

tota ſua ſubſtantia.⁊ quando coquitur radix⁊

Capitulum. ccclxiſ.
Jretrumlatine. grece dentanos. ara⸗
oice vo achiraraba. ſiue acharachara
hpa. Serapionlibꝛo aggre. ca. Achi⸗
raraha.auctoꝛitate Dyaſco.Achiraraha. id ẽ
piretrumet eit pla nta cuius folia ſunt ſimilia
folus dauci agreſtis aut maratri.⁊ ſtipites ſis⸗
militer ſicut ſtipites illius.⁊ ſuper ſtipitem ẽ co⸗
rona ſimilis coꝛone aneti.⁊ habet radicem in

groſſitudine digiiii.
¶ Auicenna libꝛo ſecundo capitulo de pire⸗
tro Piretrum plurimũ quod de hac plãta ad/
miniſtratur eſt radix eiug. melius eſt illud qð
eſt acinum: moꝛdicatiuum lingue.⁊ magnitu⸗
do eius eſt ſᷣm quantitatem digiti

7

Pperationes

¶ Dyaſcoꝛides.Pungit linguam quando gu⸗
ſtatur punctione ſoꝛti? attrahitſlegma.⁊ ideo

Ro parua. ¶ Idem Pꝛouocat vꝛinam multa, quando coquitur cũ acetoꝛ ſit colutio oꝛis eᷣ

fert doloꝛi dentiũ.Et quãdo maſticaĩ attrahit
flegma.i¶ Et quãdo tcritur ⁊ miſcet᷑ c oleo et
inungitur ꝓuocat ſudoꝛem.⁊ cõfert membꝛis

ſuper que vincit frigus:⁊ conſeruat coꝛpus a

nimio frigoꝛe aeris ne noceat ei.⁊ amiſnone ſẽ
ſus ⁊ motus:⁊ eſt eius iuuamentum magnũ in

omine. et cõſfert paraliſi ⁊ rigoꝛibus febꝛium.

¶ Galienus viij ſimplicum farmacoꝛum ca⸗
pitulo ð iero plurimum quod de eo admini
ſtratureſt radix eius.⁊ pꝛopꝛietas v irtutis ciꝰẽ

ꝓpꝛietas adurens.⁊ pungit linguam quãdo gu

ſiatur punctione ſoꝛti:et attrahit flegma.
¶ Et ſedat doloꝛem dentium qui fit a frigidi⸗
tate.⁊ confert ngoꝛiſebꝛium quãdo ſit iunctio
cum eodiſſoluto in oleo ante aduentũ paroxi
mi:⁊ confert illi qui babet ſtupoꝛeʒ in mẽbꝛisi
ante relaxationem.¶ Anicenna. Piretruʒ qͥ⸗
dam extimauerunt eſſe frigiduʒ.ſed noneſi.im⸗
mo calidum ⁊ ſiccum in tertio gradu. extrahit
flegma maſticatum.et virtus clus eſt aduſtiua
Et pꝛouocat ſudoꝛẽ:cum ex co cuʒ oleo abſter
gendo inungitur coꝛpue.ſi miſceatur cum oleco
et abſtergendo inungatur ex eo pꝛouocat ſu⸗
doꝛeʒ.ricatio facta ex eo et decoctione ipius
et oleo eius conſert mollilicationi neruoꝝ an
tique:⁊ ſtupoꝛi eoꝝ.et pꝛohibet generatiõe al⸗

cuʒeʒ ab co in quo generatur alcuʒeʒ vehemen

ter aperit opilationes colatoꝛij.⁊ conſtrictio⸗
nem naruum. JM
¶ Et eius decoctio cõſert doloꝛi dentium.⁊ ꝓ
pꝛie frigido.Et eius acetũ confirmat dẽtes mo

tos ſi decoquatur cum aceto et teneatur in oꝛe

Et quãdo fricatur cum eo coꝛpus anteꝑpa⸗
roxiſmũ rigoꝛis cum oleo:conſert rigoꝛi facto
cum febꝛe ⁊ abſq; febꝛe.Paulus ca.ẽ ⁊ ſiccum
in tertio gradu Maſticatum attrahit ſegma
per os.⁊ remouet doloꝛẽ ⁊ ſtupoꝛem dentium.
¶Auerrois quinto libꝛo Colliget.ca. de Pi⸗
retro.Eſt calida in quarto:et deea adminiltra
tur radix.Conſtantinus libꝛo graduum capi⸗
tulo Piretrum. Piretruʒ eit in quarto gradu
calidum ⁊ ſiccum.A.inguã vꝛit.⁊ flegma nimi⸗
um attrahit. IJdeoq; dentibe valet defrigidua
te et humiditate dolentibo.
¶ Alex ander ⁊ S tephanus. Illud tritum et
cum melle potatum:epilenticis valere teſtant᷑.
Collo ſuſpenſum aut naribus applicatum ſub⸗
uenit infantibo epilenticis.um oleo mixtum ⁊
doꝛſo femineo inunctum ante nigoꝛis acceſiio
nem venire phihet eam: ᷑
¶ Ualet etiam paraliticis ac neruoꝝ molliciei
de frigiditate ⁊ humiditate totiꝰ coꝛpoꝛis.Pe
niq; in coꝛpoꝛe toto exeoꝛum ꝑeruncto ꝑpꝛouo⸗
catur ſudoꝛ. UVN

De Herbis

· Slatearius. iretrũ eſt ſatis cois herbain

tertio gradu calida ⁊ ſicca.Radix eius in medi
cinis ponit᷑.que in hyeme colligitur.ac per an⸗
nos quinq; ſeruatur.Piretrũ debet eligi conti

nuum ⁊nõ perſoꝛatũ ſapoꝛeʒ habens acutum.

et cum frangitur nõ pulueriſat᷑.Acumen eius
nõ ſtatim ꝑcipitur:ſed debet aliquantuluʒ ma
ſticari⁊ in oꝛe teneri.Quo cõtingit pꝛopteꝛ eiꝰ
leuitatẽ:vel ſupſtantie ſoliditate. Uirtutẽhabʒ

Diſſoluendi:conſumendi ⁊ attrahendi

¶ Gargariſma factũ ex vino dulci decoctiõis
eius.cerebꝛũ a ſuꝑfluitate flegmatica mundiſi⸗
cat.⁊ humoꝛes vite conſumit.

¶ Inter dentes maſticatũ doloꝛeʒ tollit den⸗

tiuʒ:et ſtomachirenmatiſmũ. Maſticatũ quo
q; lingue paraliſim ſoluit.Contnitũin vino et
oleo decoctuʒ ⁊ adloca paralitica ⁊ podagrica

cathaplaſmatuʒ valde pꝛoficit.

Capitulum.ccclxiij.
Innus latine.grece Calidariſchochia
vel aʒet. Arabice cinobar. Serapi.li.
aggregatoꝛis.c.Cinobar.id eſt pinnꝰ
arboꝛ. Et eſt maſculus et femina. Maſculus
nominatur aʒet vel cinobar:⁊ non ſacit fructũ
magnum:ſed de ſudoꝛe extrahitur pix:vt patʒ
in littera pix.et ibidem inuenies eius virtutem

⁊ a ligno fit lumen. ⁊ eſt lludquod voentur te

da vel ʒappinus.Et femina ẽ illa que facit fruc⸗
tum magnum. ⁊ de ea eſt magna et parua.

Et idem anuctoꝛicate Halieni. Minoꝛ eſt
in ſapoꝛe ſicin ſapoꝛ maioꝛis.⁊ eſt in ea aliquã
tulum amaritudinis ⁊ acuitatis.⁊ virtus eius

. 7*

eſt calida cum acuitate.

¶ Etidem auct. Aben Meſuay. Magne ex
pinnis ſunt calide in ſecundo gradu:iicce in p⸗

mo. Que cũ bibunt᷑ c rob mũdiſicat humoꝛes
groſios ⁊ viſcoſos qui ſunt in renibo ⁊ veſica.

¶ Et idem auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis. Kalida⸗
ris vel calicaris eſt fructus pinus maioꝛ: ⁊ no

minatur cochia.

Bperationes.

¶ Serapion. Pinus maioꝛ cõfert ſaniei in be

ctoꝛe:⁊ omnibus quibo cõuenit educi ſaniem a
pectoꝛe.⁊ facit expuere ſanguinẽ.⁊ quãdo infũ
ditur in aqua:recedit acuitas ⁊ punctio q̃ ſunt
in eo:⁊ elõgatur a moꝛdicatione.Et tunc ẽ cõ
glutinatiuꝰ.⁊ medius inter qualitatẽ calidaʒ
et frigidam:⁊ inter ſub ſtantiã aqueam ⁊ terreã
et ſubſtantia aquea in eo eſt pauca.ſed fructus
quãtum ad nutrimẽtum eſt dure digeſtionis:
et nutrit coꝛpusnutrimento ſoꝛti.
¶ Idem aucto. Dyaſcoꝛidis. Quando come
ditur ⁊ bibit᷑ cuʒ ſemine cucumeris ⁊ rob pꝛouo

cat vꝛinã. ⁊ cõfert ardoꝛi renum ⁊ veſice.Et qũ
bibitur cum ſucco poꝛtulace:ſedat moꝛdicatõ

nem ſtomachi:et reddit debilibo foꝛtitudinem
confert deſtructioni humiditatis.
¶ Et quãdo accipit᷑ exfructu pini ſicut recẽs

et teritur ⁊ coquitur cum rob.⁊ accipiũtur de
ipſius decoctione.ʒ.iiij.qualibet die confert tuſ

ſi antique ⁊ vlceribo pulmonis:
¶ Igdeʒ auctoꝛitate Galieni. Minoꝛ ex eis no
minatur calidaris. Uirtus eius eſt calida ⁊ ab

ſtergit. ſapoꝛ eſt ſtipticus:amarus:acutusc et

confert ſputo veniẽti a pectoꝛe ⁊ pulmone.⁊ eſt
ſtiptica.et confert tuſſi ⁊ doloꝛibo pectoꝛis.qñ
ſumitur ſola aut cũ melle.i¶ Et idem auctoꝛiia
te Aben meſuay. Magne ex pinis ſunt calide
in ſecundo gradu:ſicce in pꝛimo. Que quãdo
bibunt᷑ cum rob:mũdiſicant groſſos humoꝛes
⁊ viſcoſos qͥ ſunt in renibi ⁊ veſica:⁊ confert ſa
niei eoꝛum ⁊ lapidi.Reſina eins deſiccat ⁊ cale
facit:et eſt dyafoꝛetica.Pꝛo qua lege capitulũ
reſina.i¶ Et idem auctoꝛitate Galieni.oꝛtex
et folia pini que eſt minoꝛis.que eſt nominata
calidaris. habent in ſe virtutem ſiipticam.
que curat tenalmonem quando apponitur ſi⸗
cut emplaſtrum.⁊ noneſt medica men melius
in hoc.et quando bibitur ſtringit ventrem.-c
conferens cõbuſtioni aque bulientis.et ſumi⸗
v ii

poabent in ſe virtutẽ qua incarnant pere

Utercoꝛtexillius ſpeciei que dici? cochia. et eſt
maſculus cõſimilis in virtute:niſi quia virtus
eſt ei vcbilioꝛ ᷣtute illius. folia iſt arũ arboꝛũ
que quia ſunt magis bumida coxice iparum:

ereuſſione
¶ Sed pinimagne.Clirtus folioꝝ ⁊ coꝛticis
eſt foꝛtis in om̃ibe iſtis.ſqʒ fumus qui eleuatur
a ligno pini confert multum fluxui piloꝛũ pal/
pebꝛarum ꝛet coꝛruptioni lachꝛimarum. ⁊ cur⸗
ſui lachꝛimarum ab eo. 8ðèð
¶ Coꝛtex arboꝛis pini mi
et eſt acz:om̃es ſunt ſtiptice ⁊ cõferuntpanæti⸗
bus tenaſmonem quando teritur ⁊ pulueriſat᷑

ſupꝛalocum.⁊ quando deipſis miſcetur cuzli/
targiro ⁊ puluere olibani confert vlcerib que
aparent in coꝛpoꝛe⁊ cõbuſtiombus ignis. ect
quando conficitur c cera diſſoluta cuʒ olo
mirtino. conſolidat vlcera que dicuntur foꝛmi
in coꝛpoꝛe.⁊ fit cum eo fumigi

ce ne augeantur

um mattici: tpellit tetum moꝛtuumet ſecunz
dinam. .t quando bibitur ſtringit ventrem. e

mouet vꝛinam.

¶ Halienus. vjj.ſimplictum farmacoꝛum capt
tulo de pinea. m traſiationem grecam. omi
fructus ideſt pinea quam ſcrobiliam nominat

Impindlla. andecta, impinella eſt

tota quidem viridis.habet quid amarituchnis

⁊ acredinis.? pꝛopterea quidem empicis⁊ ali

is quicũq; indigent ea que m pulmoneʒ ex to

race ſaciliter extuſſire etexpurgare idonea eſt.

eſibilis vero fructus eius. Eſt quidem cibus

difficile digeſtibilis et foꝛtis.eſt autem vtfſar⸗

macum : et ad leniendum aſperitates idoneujʒ

et maxime quando in aqua infuſus: dilſ poſue

it in eo totam quantam habet acredineʒ. Re

ſtens ex aquoſa et terreſtri ſubſtanria babet

.
.

liquum enim omneimmoꝛdicaciſſimü fit in me

dio enim calidum ⁊ frigidum equaliter conſi⸗

caſum: acetoſa autem minimeparticipat.
¶ Etidemin libꝛo de cibis capitulo depinea

Magne ex eius euchimie ⁊ groſſe chimi gene

ratiue. Et idco nutriunt coꝛpus nutrinento
ꝛti. non tamen bene digeltibilii.
¶ Auicennalibꝛo.i.ca de pino. Cirtus coꝛ⸗
ticis maioꝛis ſoꝛtioꝛ eſt. Et coꝛtex eius queno
minatur ſufine eit debilioꝛ. In coꝛtice eius ẽſti
pticitas plurima.et vermis qui exiſtit in ipſa ẽ
in virtute cantaridis. Coꝛtex eius confert vlce⸗
ribus coꝛdicalibus.et in ipſo eſt virtus conſo⸗
lid ariua. et in coꝛtice ipſiusẽ de ſtipticitate qð
Rerueen, ad hoc vt ſanet abraſionem quando
ſuper ea ponitur vt anplaitrum.

Capitulum. tetlxiii; Capitulum.ercleN.

oꝛia et coꝛtex cochie

berba multum ſimnlis ſaxifrage. Unde
verſus.Pimpinella pilos ſaxirraga nõ
habet vllos. ð J

OPvperationes

4 Qirtus eius eſt qᷓ abſtergit foꝛtilicat: mu⸗

dinicat epar ⁊ renes qñ in eis ſunt opilanones.

¶ Quando bibitur de radice eius quantitas

amigdale a⸗ mulieribus que nõ bene purgãtur
in partu mũdiſicat eas per mẽſtrua.

Et quãdo bibitur cum vino: conſert doloꝛi

ventris ⁊ yctericie.⁊ doloꝛi veſice ⁊ renũ

Et qñ coquitur cuʒvino ⁊ bibitur ſtungit

ventreʒ. Et qñ bibitur exſemine eius cum vino
ſtiptico conferunt fluxuiventris.
¶ Radix pimpinelle pꝛeſeruat a peſte maſtica

tam.et in collo ſuſpenſum. Itez abſtergit veſti

gia nigra in cute. Conkert poda gre.
¶ Radix pimpinelle maſticata longo tempo⸗
re apparet in ea acumen cum pauca amaritudi

ne et cum acredine.pꝛopterea igitur diuretica

et vꝛinarum pꝛonocatiua.

An V

2 —

DPP Grecevell Op eratione 5„ letidam R

teonr al⸗ nrofrarnhire inorp — Uen. Nronotet ansn multam
latine apꝛifolium.i. mater ſůuaruy quãado coquii in vmo? it illud vrinum
ti P anz. ¶Etquãdo coquit᷑ radix ⁊ bibit᷑.auſen ſetoꝛꝛ B
Operationes

gAlſellarũ et fetoꝛẽ totius coꝛpoꝛis.
A Dyval.ca.liceos vel excanton fo.ſunt buſſo
ſimilia atq; ſpinoſa. grana eiꝰvirida.⁊ cĩẽ matu
rauerint ceraſis ſilia. Naſcit᷑ in ſiluoſis locd cu
ius ſo. et grana ⁊ radix in vnũ cõtundũtur.et
cum aqua dulci coquũtur vſq; ad groſſitudi⸗
nem Hec aq̃ ẽ deſiccatiue virtutis:⁊ ex cõtrani
is ↄpoſita.qꝛ ſqᷣ Eextenuatoꝛia. digeſtoꝛia ca.
2 etfri. ſtiptica hñs vim:⁊ ideo diafoꝛeſim facditt
NJacit autẽ ad herpetas: ⁊ ad vlcera epatis et
ad parotidas.⁊ putrida vlceraex ſucco
eiusfit licium. pꝛo quo lege ca. licum ſuperius
De. l.q cclxv. .

Capitulum. etclrx)

Zaar⸗ latine.grece ſcalones.arabice

)Haixofſ. Sera li. ag. ca. Haixoff ẽ ex
Vſpeciebipinearum. ſo.eius ſunt ſimilia
cameleonte albe:niſi quia ſuut nigrioꝛa. et ha⸗
bet virgam longã folijs plen.⁊ ſuper ipſumẽ
capitellã ſpinoſus:⁊ h radic nigrã ⁊ groſſam
et eſt qdᷣ de ipſa plãta adminiſtratur. Hal. Cir
tus eius ẽ q caletacit in.ij. gradu in vltimo ei⸗
⁊ in pꝛincipio ſcdi:⁊ deſiccat in.i Planta illa
comeditur recens ſicui ſparagus. MMV

Capitulum.ccclxvij.
NBilliũ latine. grece piperſilliũ. arabice
Jhaʒarachona vel beſtercaton. Sera. li

Haʒar achona:id eſt pſilliũ:eſt herba hñs ſo⸗
lia piloſa.virgas hñs longas meſura vniꝰpal
mi tota herba piloſa.Et exitus ramuloꝝ coꝝ
eſt a medio virge.⁊ ſunt in ipᷣo capitella duo vł
tria rotund a.in qͥ bo eſt ſemẽ ſimile pulicibo ni⸗
grũ ⁊ duru.⁊ eſt illud qð ex eo admiſtratur.Ga
lie.viij.ſim.far.circa finem ca.de plillio ſᷣm trã⸗
ſiationẽ grecã.ſilliũ ſemẽ eiꝰ maxie vtile ẽ ex
ſcðo gradu infrigidantiũ:cx cõplexione vero q̃
eſt ſᷣm ſiccationẽ: humectationẽ mediũ ẽ quod
dã ⁊ moderatũ.Dyaſ.ſ̃m tranſla.grecã.ca.de
pſillio.Piꝑſilliũ ant quinofolion quẽſiculi di⸗
cunt criſtallũ.aut ſquinnomella:folia hʒ carno
poclion ſilia et aſpera. Cirgã hʒ duobo palmios

longã cuius frutex piloſus ſpinoſa ẽ. coma eiꝰ

qa mediet ate incipit virge.in qua capirella duo
vel tria ſunt conſtricta.in quiba ſemen ẽ pulici⸗
bus ſile nigrũ ⁊ durũ.naſcit in cãpis. Amcẽ.li.
n. ca. de pſulio. Pſilliũ quidẽ ẽ duoꝝ modoꝛuʒ
bprypyrxemale et eltiuũ.⁊ potio cuiuſlibet eoꝛũ ſit põ
dus.ij.melius ẽillud qð ẽ magis groſſum.qð
ſubmergit᷑ in aqua fri.eſt et hu.in.ij.gradð.li.

ca.de pliulio.Plſilliu herba ẽ ſilis ambꝛe:hʒ ſe⸗

mina ſicut ſemina lini ſed minoꝛa ⁊ ſubnigra q̃ᷓ

ſi tendentia ad purpureitatẽ.quoꝛũ ſemẽẽ me⸗

lius qð ſubmergit᷑in aqua.dicta eſt hei ba ſic.
eo ꝙ lemen ſimile pulia babeat:et ideo iſta her

ba ſic dicitur infra a quibuſdam pulicaris: co

qꝙ ſemen fa ctũ eſt ad ſimilitudinẽ pulicis.vnde
pſillos.i.pulex. Johã.meſ.ca.de pſillio.Pſilli⸗
um eſt de alterantib⸗ cõplexionẽ et ſolutioneʒ
facientibo.⁊ eiꝰ ſolutio fit ꝓpꝛie lambꝛificando.
Eius aũt aliud eſt albũ.aliud ſubnigrũ.aliud
ad purpureitatẽ declinꝗs. Melius ẽ qð ẽ com
pletum et groſſum. et eſt grauius ⁊ ſubmergit
in aqua.cõpoſitũex duabus ſubſtantijs que ſe
parari poſſunt:inter quas eſt coꝛtex ſeparans
Eſt em̃ duplex in eo ſubſtãtia:ſcʒ Medullarꝭ.
et in ea ſubſtantia expanſa ſupꝛa coꝛticem ipſi

us.ſubſtantia autem interioꝛ medullaris ca.eſt

et ſic.in.iij.gradu.et eſt acuta vchemẽter.inci⸗
ſiua:rubiſicatiua et vlceratina:et eſt de genere
veneni. Subſtantia autem eius extenoꝛ ſup
coꝛticem eit ex multum infrigidantibo.Et di
xit Ruſfus.Eſt fri.et hu.in.ij.gradu:et exceſſit
Et dixit Dyaſco.Eſt in ſecundo.et eſt verius.
Inquit em hypocras in epidumijs. Non enim
eleuatur res fnigida iuncta cum humida ſupꝛa
ſcᷣm gradũ.Et dixit Galienus. Humida res
non tranſgreditur metã vſq; ad quam poteſt

bꝛo ag. ca. Haʒarachona auc. Dyaſc.

Trattatus

ertendi regimẽ homin ſopꝛopter qd inucnimꝰ

humidũ eſle cauſaʒ doloꝛuʒ inquantũ humidũ
ſed inquantũ poteſt eſſe cum materia:que quã

litate ſua mouetur ad ſolutionẽ cõtinuitatis.

Quod exeo conquaſſatum eſt cum aqua ſonti⸗

um frigida.⁊ fit muſcilaginoſuʒ et bibit ſicut eſt

et ppꝛie cum oleo violaruʒ aut ſyrupo violarũ
ſoluit ventres.quod aũt ex eo frixuʒ eſt et con⸗

quaſſatur cum oleo roſaꝝ:eſt medicina fluxus
ventris ⁊ diſſinterie.Contrituʒ auteʒ nullo mo

do potui pꝛopinandum eſt. occultat em̃ con⸗

et excoꝛiatiuam

Dperationes

tritio ſubitantiaʒ eius. medullarem vlceratiuã

¶ Ser apion auc.Dyaſ. Habet virtutẽ infri⸗
gidatiuaʒ quando fit emplaſtruʒ cũ eo et oleo

roſarumet aceto ⁊ aqua.et conuenit doloꝛib⸗

iuncturaꝝ.et apoſtematibo que fiunt in radice

auris et cõcuſſioni neruoꝝ
¶ Et qñ fit emplaſtrũ ad ramicẽ pueroꝝ et ad
eminẽtiã vmbiliciinfantiũ:curat eos.⁊ cõuenit
adſodã cũ oleo roſaniʒ ⁊ pauca aqua et aceto.
¶ Et qñ opoꝛtet ex eo fieri emplaſtrũ:accipia⸗

tur de eo quantitas aliqua et teratur et inſun⸗

datur in aqua.et qñ inſpiſſata fuenit: aqua ipᷣa

non extendatur:⁊ fiat emplaſtrũ:qm̃ ipᷣm infri

gidat infrigidatione foꝛti: et ſtringit et aufert
lacrimas oculoꝝ.et conuenit obtalmie calide ⁊
doloꝛi capitis quado infunditur in aqua lini⸗

d8

ta penna.ronti apponitur.⁊ qũ aqua eius bibi

bꝛium et ſitim:et ſoluit ventrem.

¶ Etidem auctoꝛitate Aben meſuay. Sedat
doloꝛes pũgitiuos ventris.⁊ lenit aſperitatem

vlceruʒ ⁊ inteſtinoꝝ.⁊ abſcindit tenaſmon ⁊ cõ
uenit doloꝛi capitis qui fit a caliditate.⁊ ſuccꝰ
folioꝛum eius eſt ex medicinis laxatiuis pꝛop⸗
ter frigiditateʒ ⁊ humiditatẽ que ſunt in co. et
cura nocumẽti eiꝰẽ cũ medicinis ca.⁊ ſic.

Etidẽ auc. Habix ſemẽ pſillij eſt ſicut coꝛian

drũ humidũ.qñ datur exeo paꝝ.ſedat inflatio

nem colere:⁊ ebulitionẽ ſanguinis ca.aduſtio⸗
nem fe calidaꝝ acutarũ.Et ſi datur in potu de

muſcilla gine eiꝰ cõuenu babẽtibo birlen:ꝛ ſe⸗
dat ſitim eorũ magnã:⁊ laxat quidẽ ventreʒ
¶ Et ſi datur in potu crudum et aſſatum ſtrin
git ventrem:ſimiliter etiam faciunt ſemina lini
et ſemina marrubꝛum.⁊ grana mirti:eſi ſemen
poꝛtulace:⁊ ſemen oʒimi.laxant enim cruda et
ltringunt aſſata.Et quantitas eiue que datur
de plillio eſt. ʒ.ij. infuſo in aqua donec egrediat᷑
mulalla go eius:eibibatur cum ʒuccaro albo
aut cum iulep. MHEt tolia pſillij quando

enplaſirantur ſuper apoſtemata in pꝛincipio

tur cum zuccaro:extinguit feruoꝛẽ acutaruʒ ſe,/

———14—-—44 — —

—

aperitionis eoꝝ refrigerant ea.et ſi potetun ex
eo parum:cõuenit egritudinibo quefiunt a ſan
guine.⁊ nimis ex eo acceptũ inducit ſincopiʒ in
oꝛe ſtomachuet foꝛtaſſe occidit:quoniam nimi
um ex eo eſt venenum.
¶ Et cura eius eo ꝙ deturin potumel bullitũ

cum aqua calida et aq̃ aneti ſicci. Johã.meſ.

Plſilliũ cõquaſſatũ cum aqua fri.ſicut diximus
ſolutiõe educit colerã. ⁊ cõuenit fe.multe inflã⸗
mationis et ſiti vehemẽte ca. et ſedat inflam
matioonẽ ſpiritaliũ:et lenit pectus.
ꝙ Et conquaſſatũ ſicut diximus cõuenit flu⸗
xuicolerico et diſſinterie:⁊ ftuxui mẽſtruali.⁊ ꝓ
pꝛiepoſt potũ ſcamonee et medicinarum acu⸗
tarum. Doſis eiꝰ a z.i.vſq; ad tres.timeat autẽ
ipᷣm habens debülitatem viſcerũ.
¶ Auicenna Oõ ex eo frixũ ⁊ inuolutũ in oleo
roſarum:ſtipticũ ẽ ⁊ ſedat doloꝛẽ moꝛe empla
ſtri ſuꝑpoſitũ cũ aceto.Adminiſtrat᷑ eiiã con⸗
quaſſatũ cum aceto ſuper apoſtemata calida:⁊
foꝛmicã ⁊ heriſipilam.⁊ ꝓpꝛie queſunt ſub aure
et ſuꝑ flegmatica:fit ex eo emplaſtruʒ tenſioni
neruoꝛum:⁊ipſoꝛumſpaſmo ⁊ podagre.⁊ do/
loꝛib iuncturaꝝ ea. cum aceto ⁊ oleo roſarum
cõuenit ſiti vehemẽti colerice.eiꝰqð ex eo frixũ
eſt pondus.ij.z.⁊ inuolutum in oleo roſarũ ſtri
gu et conuenit diſſinterie:⁊ ꝓpꝛie infantiũ:⁊ qð
ex ipſo muſcillaginoſum eit.⁊ ipᷣa muſcillago
ipſius cum oleo violarum ſoluunt.ſibibatur ⁊
tunc ſed abit in flammationem febꝛium acutaꝝ

Capitulum. ccclxvuiij.

6 eſt. Ex herbario. Polegiũ maſculus eſt
etfemina. Maſculue florẽ habet albũ. Jemia
ru beum vtrũq;.¶ Plateariꝰ. Poleum calidũ
eſt⁊ ſiccũ in tertio gradu:cuius virtus cõſiſtit ĩ
foleo et in floꝛe. Lempore floꝛum colligitur: et
per annum ſeruatur.

Hperationes.

¶ Dxyaſco.Polegiũ calefacit nimis ⁊ extenuat
de toꝛace et pulmone pingues ⁊ viſcoſos hu⸗
moꝛes facileꝑ os ſpuere facit. Nauſeam ⁊ moꝛ
ſum ſtomachi cum puſca biditum ſeparat ni⸗
gram coleram per ven rem deponit. cum vino
bibitum moꝛſib venenatis occurit.
¶Siccum combuſtum gingiuas cõſirmat
cum polenta adhibitum omwus tumoꝛibo vti

le eſt Solum impoſitum medetur podagricꝭ.

¶ Cerotis mixtum papulas limpidat Sple⸗
netieis impoſitum cum ſale pꝛauos humoꝛes
exurit. In balneis infricatuʒ pꝛuriginem tollit

Fomento tumoꝛesſteicos mitigat: Ouoꝛ ei⸗

nauſeam pꝛohibet
¶ Zuſſientiba pꝛodeſt.⁊ ẽ diureticũ valde.Hu

Olegium. Dyaſcoꝛides.Polegiñom iis genera duo ſunt.ſcilicet maſculus qui floꝛẽ

nibo eſt notu Huius virtustermantica enerat album. femina purpureuzʒ.

¶ Platearius. Polegiuʒ valet contra frigidũ
reuma. Clinuʒ decoctioniseius cõtra frigidaʒ
tuſſim ex glutinoſo vel aqͥſo humoꝛe.cõtra do
loꝛem ſtomachi ex frigiditate et ventoſitate
Erx herb ario. Siinfansin vtero moꝛtuus
fuerit. huius tres rami recentes triti:et in vino
veteri potatimire ſanant.Ualet ⁊ ad veſicevł
calculi ⁊ ad coꝛdis pectoꝛis:ſtomachi:toꝛacis
ve doloꝛem. Jðäo
Plinius libꝛo decimo. Magna eſt cum mẽ
ta ſocietas ad recreãdos animo defectos. Ad
oꝛis vlceratiõis ⁊ ad tuſſim efficax habetur
Ilos recentis incenſus pulices odoꝛe necat.
Ad byemem cum ſale eſt vtile. Eſtate caloꝛes
Macer. Feruida pulegij vis ſecaq; dicitur
eſſe Zertius a medico datus eſt gradus huic ĩ
vtroq;. Sepius hanc herham ſipꝛegnans ſu
mit aboꝛtit. Menſtrua deducit cuʒ vino ſum⸗
pta repente. Hocq; modo tardas hec exirabit
herba ſecundas. D

4

Capitulum. cclxix.
E Opulus arboꝛ Pãdecta Populue ar
yooꝛ duas habʒ ſpẽs.vñ Dyaſ.duo fa⸗
cit capitula.Unũ ſic incipit. Populꝰ q;

inquit perhibẽt arboꝛis eius lacrimũ in oꝛida
num diſtillatum ſuccinum facere.i.arabe ⁊c.

Auicen.ſimiliter facit duo capla. Unũ qð inci

pit haur romanũ volẽs dicere agiros:vt Dyaſ
co.dicit. Aliue akiroſa. Pliniꝰtria genera po
puli facit.alba.nigra.et que limbica vocat᷑ mi⸗
nima ſolia nigerrima alba folio bicoloꝛ ſuper⸗

—

ne candicãs:inferioꝛi parte viridi hinc.nigra.q̃

inuenta circinate rotunditatis.ſo.ſunt vetuſti⸗
oꝛa in angulos exeunte econtrario edere angu
loſa rotundantur Iſið. Populꝰ dicta eſt:eo
cevx eius calce multitudo naſcatur. Cuius genꝰ
dQduplex. Ham altera eſt alba. altera nigra. Al⸗
ba populus dicta eſt: quia ſo.eius vna parte

ſunt alba.altera viridia Eſt ̊ bicoloꝛ hñs q̃ſi

noctis et diei notas. Generat enã reſinã:q elle
trũ noĩatur cirea oꝛidanũ fluuiũ.vel vt alnm me
moꝛant᷑ i finibo ſyrie. Ambꝛo.Bicoloꝛ eſt ꝓpls

arboꝛ vicʒ coꝛonis vmbꝛoſa victricib. Puiniꝰ

li.. Motes amat ꝓpls ſicut ⁊ buxꝰ. nec niſiin
aqſis puenit ꝓple. ſicut nec ſalix nec alnꝰ. ni

–

Trattatus

ᷓ; populo ⁊ edere. Tria ſunt populi gĩña: vicʒ.

alba ⁊ nigra ⁊ q limpica appellat᷑ minima ſolio
ac nigerrima fungiſq; enalcentibo. Hec etimm
mens eſt Auicenne et alioꝝ autoel.

ODPperationes
¶ Dyaſ.Populus arboꝛ calefacit ⁊ humectat
mediocriter. Huius coꝛtex bibita iſihiadicis

medetur.et ſtranguirijs ſubuenit. Oulti etiã

dicũt q eadẽ bibita cũ rene vel vꝛina burdoniſ

gnare nõ ꝑmittit.¶ Ems ſolia bibita poſt pur

gationẽmẽſtruoꝝ ſimili mõ cõceptũ nõ admit
tunt. Succus folioꝝ eius doloꝛiba auniũ ſub⸗
uenit. ¶ Succus ſeminis eiꝰ melle mixtus ca⸗

ligines oculoꝝ detergit. Itẽſolia cũ aceto ca⸗
thaplaſmata podagricis medent᷑.¶ Semen
vero cuʒ aceto bibitũ epilẽticos curat. Reſina

eius virtute calidioꝛ eſt.et malign ãtibo vtiliter
miſcet᷑. Aliqui etiã perbibent huius arboꝛis la
crimũ rodanũ diſtillatũ et coagulatũ ſuccinũ
facere.quod tritum ac bibitum ſolutiones ve⸗

tris conſtringit ⁊ ſtomachum reficit Ac fluo⸗

rem ſanguinis repꝛimit. 2
onſtantinus. Populus calida eſt et ſicca
in pꝛuno gr adu.aliqua ntulum habens pontici
tais. Loleram rubeam purgat. Pꝛodelt cis qͥ
doloꝛem habent in capite. aut apoſiema vel
dropiiim.conſtipatos etiam ventres purgat

leuce dicũt. ⁊c᷑. A liud ſic A girios.i. Populuuns S
arboꝛ quaʒ alij leuce vocãt.⁊c.in fine ca.Alii

tas vᷣo folio cuiuſq; ꝑmanet in ſuo gñe.pte

—
—

n
i
lno⸗

n

ili

vel
6

AWS

OR

De Herbis

Lapiruhun tnler.

Olipodiũ latine.grece dipteris.arabi.
ilbeyg. vei biſte vel filicica. Sera pion
SBli. ag. ca. biſbeyg auct. Dyaſ: Biſbeyg.
ideſt Polipodiũ eſt plãta naſcẽs in rupito ⁊ in
ſaxis ⁊ in muris humidis antiquis ⁊ ſuꝑ ſtipi⸗
tes.⁊ iuxta radices antiquaꝝ arboꝛum maxime
quercus.cuius lõgitudo eſt vniꝰ palmi.⁊ eſimi
lis herbe decẽ baracos.⁊ ſuꝑ ipᷣm ſunt pili.⁊elt

alta.ſʒ nõ ẽ exaltatio eiꝰ ſubtilis ſicut baracos.

et hʒ radices ſuꝑ quas ſunt pili a qua egrediũ⸗
tur rami.⁊ radix ẽſimilis ammali quattuoꝛde⸗
cim pedũ.qð nominat⁊᷑ ſcolaca.i.ſcolopendria
et groſſitudo eius eſt ſieut digitus.⁊ coloꝛ eius
interius eſt viridis ad albedinẽ decliuis ⁊ dulł⸗
cis ſapoꝛie.⁊ eſt illa q̃ cedit in vſum medicine.
Pyal.ca.de polipodio.Polipodium naſcitur
in parietibo humectis ⁊ circa radices arboꝛum

vetuſtarũ inquercubi.Radices ſunt illi aſpere

et illigate ſicut polipus.groſſuudinẽ digiti ba⸗
bentes. Roſa vero deintus viridis et ſubalbi⸗
da apparet.Pliniꝰ ca.dꝛiopteris vel dipteris
in arboꝛibus naſot᷑ filici ſimilis tenui folioꝛum
ſub dulciuʒ inciſura radice birſuta.⁊c. Hocno
men videtur cõpoſitũ ex dꝛio quod ẽquercꝰ.⁊
pteris que eſt filix.dꝛiopterisſcripſit Stepha
nus.⁊ aliqui dicũt ꝙ; vocaturfilix maſculus.ſʒ
filicemfemina inuenies ſuperius de.ſ.in.ca.cc.
BGalie.viij.ſim.far.capi.de polipodio.inſapo⸗
reeius eſt dulcedo et ſtipticitas.Cirtus eius ẽ
que deſiccat deſiccatione foꝛti ſine moꝛdicatio
ne.et eſt laxatiua.et habet vim putrefactiuam
vnde et pilos nudat

Pdperationes
¶ JZohãnes meſue.ca.de polipodio.Polipodi
um eſt radix plante.cuiꝰ oꝛtus eſt ſuꝑ arboꝛes
et ſuꝑ lapides.Et vocauit eã grecusfiliceʒ ar⸗

boꝛis.et illud qñ naſcit᷑ in lapidibus humidita

tẽ habet ſuperſiuam indigeſtã faciẽs ventoſita
tẽ.ſubuerſioneʒ et nauſeam. Uerũ melius ex eo
eſt arboꝛeum.⁊ ꝓpꝛie quãdo naſcit᷑ ſuper arbo⸗

rem portãtẽ glandes.⁊ eſt cũ ppꝛietatibusbo⸗

nis.⁊ pꝛopꝛie qð eſt groſſum ſolidum ⁊ nodo⸗

ſum.⁊ cuius coloꝛ participat aliquid nigredis
ac rubedinis:ſed parũ.⁊ cuius confractum eſt

ſicut coloꝛ ſiſtici.etinquo eſt aliquid ex aroma
ticitate.aliud eſt in cuiꝰ ſapoꝛe eſt dulcedo cuʒ

inſipiditate derelinquens in guitu aliquid ex

amaritudine vltimoet quod ẽ receuns
¶ Et idẽ auc.Dyaſ.ca.ellin.iij.ſic.in.ij. Et idẽ
auc.Hali.ca. eſt et ſicanſecũdo reſolutiuuʒ bu⸗

miditatum groſſarũ ac vicoſarũ.et exſiccatis⸗

uum.et abiterſiuũ ⁊ reſolut iuũ.et eſt ex maxime

eis. Do nfulieſt a.
ad.v.et ſine decoctione aut ſine iufuſionea.ʒ.i-
vſq; ad. ij. “D

deſiccantib⸗ et ertenuantib⸗ coꝛpus.ꝛfacit ſib

uerſionem ⁊ nauſeã.⁊ eſttius operatio debilis
et tarda.et tollitur ab co nocumentũ pꝛimum.
adminiſtrando illud cuʒ aqua mellis.et aqua

paſſularum et or.

¶ Et idẽ auc. Humay coquit᷑cũ iure galloꝛus

er gallinarũ:et fit ſolutiuũ bonũ.⁊ ſinuliter cum

aqua caſei.⁊ fit ſolutiuũ cõueniẽs.⁊ aułerunt ei
nocumẽtũ ſecundũ.ſi admiſcetur ei aliquid de

contoꝛiantibus ſicut ſunt ſemina redolentia ct

ſpecies ſicut ſunt daucus pꝛopꝛie et aniſi.ct ſe⸗
men feniculi ʒinʒiber et ſimilia:decoctionẽ au⸗
tem ſufficientem ſuſtinct
Serapion auc.Dyaſ. Habet virtutẽ ſoluen
tem. datur vero cocta cũ iure gallinarũ.et ole⸗
ribus aut cũ piſcibus et cuʒ mulia aut ſicla aut
ſunilibo.et melancoliã et ſftegma deponit. Ca⸗
thaplaſmatibo adhibita condilomata ani ſol⸗
uit. et qñ deſiccat᷑ et terit᷑et dat in potu cũ melli
crato purgat flegma ⁊ melãcoliam et quando
fit emplaſt rũ cum eo contert attruiombus ner
uoꝛum ⁊ſciſluris digitoꝛum ⁊ emoꝛroidibo.
¶ Et idẽ auc. Aben meſuav.Pꝛopꝛieias cius

eſt purgare melancoliã. et fiegma ſine punctio

neet malicia.et melius ex eo eſt cirtinum.

cuius ſapoꝛ vergit ad cõpun ctionẽet groſſitu

dinem ⁊ dulcedinem. ? groſſitudo cius eſt ſicut
ovſgitus.Et qui vult ipᷣm ſumere.decoquat in
aqua ſicle decocte.et poſtea bibat.quando au

tem vis ponere in decocuone nõ opoꝛtet vt re

ctifices in aliter mii ꝙ terat᷑ ⁊zmiſceatur cum
is eius decoctiaut infuſieſt a.ʒ.i. vſq;

¶ Etidem auc. meſcba. Pꝛopꝛictas polipodij
eſt purgare leuiter metancoliam.et bibitur ſim⸗

pliciter cum ʒuccaro.aut mixtum cum aliqui⸗
vus decoctionibus aut concctionibus. Et in⸗

gemari ſunt aliqui medicoꝛuʒ sd ulos qui non

poterant aliquas medicinas accipere.pꝛoijce⸗

reipſum trnitum in aliquibus cibis ipꝑſoꝛum. et
purgat leuiter melancoliam. Doſis cius ſimpli

citer cum ʒuccaro eſt..ij.decocti autem cu me
dicinis..ii. JYMM
¶ Johannes meſue. Solutione educit cole⸗
ram nigram cuʒ facilitate.et groſſuʒ flegmacet
muſcillaginoſuʒ et materias iuncturaruʒ.⁊ cõ

fert colice.ᷣm omnẽ modum adminiſtrationis

eius et duriciei ſplenis.ct pꝛopꝛie cum epithimo
et ſale indo.

¶ Et cõfert ad febꝛes melãcolicas.: ꝓpꝛie cum
aqua nullis.et ſanatſciſſuras que ſunt inmani
bus. Doſis eiꝰ ẽ a.ij.aureis vſq; ad.iiij.

Auicenna in libꝛo de vinbus coꝛ Gig dil

R

Corto:tat co:ꝛ.

„
„

„ „ . „ 4 64 . . 7. . 3
5 4 . . v
. . 2—2— 8

ODOlicaria latine. grece coniʒa, arabice
p galſir. Dyal.ca. de coniʒa. alia ẽmaioꝛ
INIAtq; odoꝛe grauior. alia parua? odorꝭ

4

oceris. quaꝝ prima appellata ẽ coniʒa lata ſi⸗

ue vani is.vel vr latini armentalis. Itẽſcdᷣa vo
catur etiã laba notis.ſiue vt latini piper marina
vel ſiriſcarꝰ.media appellat᷑ etiã coniʒa caſale⸗
os.ſiuevt latini thimus minor.maior aut ⁊ mi

noꝛ coniʒa hñt folia ſimilia oliue ſed aſpera ⁊

pinguia ⁊ viſcoſa minoꝛis vᷣo ſo.odoꝛata ſunt
maioꝛis grauis odoꝛis.que etiã in frutice ma⸗
ioꝛ eſt. virga maioꝛis eſt longitudinis cubitis

Duo bo. minor vero vniꝰ pedis lõgitudine por⸗
recta ẽ.floꝛẽ fra gilẽ ⁊ mellinũ habẽs coloꝛem⁊
amarũ ſaporẽ.⁊ cũ floruerit velut capillos faz
cit. Radix ẽ illi inutilis: Galie.vij.ſim.fſar.cab.
Coniʒa.i.policaria tã maioꝛ q; minoꝛſilis ſunt
cõplexiõis ⁊ virtutis.in guſtu quidem acres et

amare apparẽtes.calcfaciũt valde.a ꝑte fruc⸗
tuoſa eſt plãta.Eit aũt et tertia ſpecies polica

nee in humidioꝛibo locis n aſcẽs fetidioꝛ amba⸗

hus ⁊ debilioꝛ.ſz duepꝛime dicte tres gradus
ſunt in calefaciendo ⁊ ſiccando.

„Bperationes.

iofructx cifolijs ſuis fumigio adbibita

Inppoſita venena lõgi⸗ arcet aqᷓ eiꝰ ſpenta puli
ces necat. Yolia eiꝰ in cathaplaſma tibo adbibi
ta mo:ſus venenatos mitigat: Culneriboꝛ pu⸗
ſtulis medicant᷑.¶ Yloꝛes eiꝰ ⁊ folia cum vino
bibita mẽſtruis imperãt.Aboꝛſuʒ faciũt vrinã

ꝓuocãt.Coꝛtioiboſubueniũt: yctericis bñ ad

¶ Elixatura vero eoꝝfomẽto ahbdibita cauſas
matricis ↄponet.i¶ Succꝰ eiꝰſuppoſitꝰ aboꝛ
ſuũ facit. oleo mixta ⁊ ꝑũcta tuta coꝛpa ofnigoꝛa
fuat. minoꝛ vᷣo ipoſita adhihita cathaplaſ⸗
matib dolorẽ capitis mitigat.media vero co
niſa halta habet groſſaʒ et leniafolia. et paulo

maiora. Maior vero nõ pinguia nec maioꝛa

bʒ folia.ſed grauẽ iactãtia odoꝛẽ guſtũ ſuaueʒ
⁊ inutilẽ oĩbꝰ.¶ Uiperas⁊ ſerpentes fugat.Et

vulue vitia remediat.maioꝛ ⁊ mino: coniſa ca,

lefacit ⁊ deſiccat.decocta igit᷑ in oleo ad perio

dasfebuũ ⁊ tpos ⁊ malicioſos rigoꝛes ꝑunc⸗

ta facit.¶ Flos cũ folijs in vino potatꝰ fetꝰex
trahit.⁊ vehemẽter mẽſtrua purgat.¶ Balien⸗
SDi quis ſolia cũ mollibo ramuſculis appoſue
nit alicui particule ſiue decoquẽs oleo vtatur,
¶ Uidet᷑ autẽ ⁊ nigoꝛũ qͥ m periodũ alleuiati⸗
uũ hꝰ oleũ. Foꝛes aũt eoꝝ ſimilis virtutis ſunt.
¶ Quocirca quidã et hos cũ folijs terẽtes oleo
pꝛopinant gratia mouendimeſtrua violenter
et educendi embꝛiones.

L

E

— E f f f f f—

—

.

= —2

De Yerbis

Capitulum.ccclxxij.
DSanaebKrrr hollonn⸗ ago⸗

ni qð eſt genu. Nã ⁊ multi geniculataʒ
et centũnodiã vocãt.ſeu a goni qð eſt
ſemẽ. H Dyaſ.Policarpos vocari dicit qð
magis eſt credendũ.⁊ bec ſanguinaria ⁊ coꝛri⸗
giola a multis vocat᷑.⁊ q virgã paſtoꝛis ara.

vocãt:vt ptʒ ꝑ cõcoꝛdiã Dyaſcoꝛidis ca.ð po
ligonos.⁊ Aui.ca. de virga paſtoꝛis.

Hprrationes.

¶ Dyaſco. Poligonos maſculus herba ẽ vir⸗

gas hñs teneras molles ⁊ multũ nodoſas.⁊ ex

panſas ſuꝑ terrã ſieut agreſtis.folia bʒ rute ſi⸗
milia:ſed oblõga ⁊ mollioꝛa.⁊ ſemẽin folijs ſin

gul.vñ et maſculꝰdicta ẽ flos ille alba ⁊ feniceꝰ
¶Poligonos vero femina frutex eſt vnã vir⸗

gam habens mollem ⁊ cannoſam ſpiſſaʒ ⁊ no
doſam:in quibo nodis folia ſunt pini ſimilia.
Radix ẽ illi inutilis.in locis naſcitur humidis.
¶ Plinius.Poligonũ greci vocant quaʒ nos
ſanguinariam:mõ attollit a terra.folijs rute ſis
mile ſemine graminis.quã plura genera poli⸗
goni faciunt:hunc marem intelligi volunt:ap
pellantq; a multitudine ſeminis aut denſſtate
fruticis.Alij poligonõ a frequentia geniculo⸗
rum⁊c.¶ Setephanus in ſynonomis. Poli⸗
gonos.id eſtvirga paſtoꝛis.v pꝛo y ſcripſit vt
alſueuit.⁊ in Riraimida poligonos.i.coꝛrigiola
multigonia.alij vero camerʒillũ dicunt.
¶ Plinius libꝛo.xxvij Poligoniũ greci vocãt

berbã quã nos dicimꝰ ſanguinaria.a terra nõ

attollitur folijs rute ſimilis gramini.

¶ Succus eius naribo infuſus ſanguinẽ ſupii

mit.Et potꝰ cũ vino cuiuſq; partis ꝓfluuium
et cruentas execrationes inhioet ac ſüutit.
¶ Dxaſ.Poligonos maſculus herba eſt hñs
virgas teneras molles ac multas nodoſas:et
ſuꝑ terrã expanſas ſicut agrelus.vñ ⁊ policar⸗

pos dicta eſt. flos illi eſt alboaut feniceus. Cir

tutem bʒ ſtipticã et frigidaʒ.Unde ſuccus eius
bibitus medicat᷑ emoptoicis ⁊ abſtinet reuma⸗
tiſmũ ven tris.medet᷑ quoq; colericis ⁊ ſtran⸗
guirijs.vꝛinam pꝛouocat. Moꝛſib venenatis
cum vino bibitus occurrit. cebꝛibo periodicis
maxime pꝛodeſt ante hoꝛã acceſſionis
¶R Suppolitus q́ʒ fluxu mulieris cõſtringit.au
rium doloꝛes cõpeſcit.Coctũ cũ vino ac mel⸗
le curat vulnera nature.

X Jolia eius cathaplaſmata eſtuationes ſto⸗
mac hi tollunt. Sanguinẽ rejcetib ſubueni⸗

unt. herpetas curant. Ignẽ ſacruũ extinguũt.tu
moꝛes ac duricies tollut.¶ S ãgulnẽ reijcien

tibo vulneribo maxie ꝓſunt. Poligonos vero

femina frutex eſt virgã hñs mollẽ ⁊ carnoſam
et ſpiſſaʒ.⁊ eſt ramoſa pinguis atq; no ſoſa.in
quibo nodis ſunt folia piri ſimilia.
¶ Radix ei eſt inutilis:ꝛ⁊ naſci᷑ in locis humi⸗
dis. Uirtus eſt ei ſtiptica.⁊ facere põt omnia ſu
pꝛaſcripta licet minoꝛẽ habest virtutẽ.Et ſci⸗
as eſſe herbã que ðꝛ pera ſiue burſa paſtoꝛis.
de qua ſupra in ca.ccclij.dictum elt.

Capitulum. ccclxxiij.

Olio. Iſidoꝛus.Polios a grecis dicit.

* a latinis om̃imoꝛbia:eo ꝙ multis moꝛ
bis ſubueniat. Naſcit᷑ in mõtiba ⁊ du⸗
ris locis.de vna radice multas ⁊ tenues ſibꝛas
nutrit:ſeminis plenas. In ſummitate habʒ co
rimbos caneſcentes odoꝛis grauis ⁊ ſubdulcꝭ
¶ Plateariꝰ.Polij diuerſa ſunt genera:ſʒ mõ
tanũ pꝛecipuũ.Cum floꝛes ꝓducit debet colli⸗

gi. Uirtuteʒ habet diſloluendi et cõſumendiet

diureticam ex ſubtilitate ſubſtantie.

¶ Dxyaſ. Poliõ vnum eſt maius alterum mi⸗

nus:id eſt montuoſuʒ quod nobis venit in vſũ
Et eſt frutex alba ⁊ tenera.habens folia vnius
cubiti lõga:⁊ ſuper virgam capitella ſemie ple
na a quo ꝓcedit quaſi lanicies alba.⁊ velut ca
pilli lõgi habẽs odoꝛẽ cũ ſuauitategrauem.

Poperationes

——

4 Jſdoꝛus. Succuselus aqua coctus a ſer
pentibo percuſſos ſanat. Sparſam in domum

vel incenſa om̃es ſerpẽtes fugat

¶ Platearius. Clinum decoctionis eius valet
contrafrigiditatẽ ſtomachi ⁊ inteſtinoꝛũ ⁊ do

loꝛeʒ ex ventoſitate.Contra opilationem ſple⸗
nis et epatis valet. ÿ”Mã
¶ Dyaſcoꝛides.Eius elixatura moꝛſibo occur
rit venenatis:mag: qq; pꝛeſidiũ eſt hydropicꝭ
Aceto mixto ſpleni adhibetur vtiliter. Sʒ do⸗
loꝛem capitis cõmouet:⁊ caſtomachũ eſt.ven⸗
tres mollit.mẽſtruis imperat.reſq; venen atas

extinguit. Cinam mouet.ſtratoq; cõpoſitum

ſerpentes longius arcet.

¶ Lathaplaſmatũ vulnerib cõfert. reumatic
paracoleſim facit.⁊ arcuato moꝛbo ſuccurrit.

¶ Auicenna. Polium eſt ſpecies de chea:in q

eſt caliditas et acuitas pauca.Quod ex eo eſt
minus et acutius et amarius.Et ſunt in eo tyr
ſi et floꝛeꝛ.

¶Eius caputeſt vtſi pera:in quo ſunt quaſi pi

li albi grauis odoꝛis cũ aromaticitate aliqua.

Maius eſt autẽ debilius:qð nec amarum ẽ.?
acuitas quedaʒ in ipſo eſt. Oontanum minꝰ

eſt. et minus quidem eſt calidũ et ſiccum in ſecũ
do gradu.E ſt autẽ aperitiuũ:ſubtiliatiuũ.et p

ꝛie minus eſt ad opilatiões intrinſecas aperi

endum.
¶ Quod ex eo viride plagasrecẽtes cõſolidat

et pꝛopꝛie maius.quod ex eo ſiccum eſt.vlcera

fraudulenta pꝛecipue minus.
¶ Qunaceto epithimatũ cõuenit ſplenis apo

ſtematibo ⁊ duriciei eius.facit autem capitꝭ ſo
da.nocetq;ſtomacho:ſed ↄfert yctericie nigre
pꝛopꝛieq; maioꝛis decoctio. “

¶ Lonfert etiam eadem bpydropiſi. Idem pꝛo

uocat vꝛinam et mẽſtrua. ſoluit ventrem:et cõ⸗
fert aſcaridibo et antiquis ſcbꝛib.ac ſcoꝛpiõis

punctionibo.

„

¶ Decoctio maioꝛis moꝛſui vermium veneno
ſoꝛum omniũ pꝛoſicua:et ex ea ſuffumigatur

ac ſternitur.et fugat minoꝛa venenoſfſa.

Conſtantinus. Polium eſt calidum in ſecũ⸗
do gradu.ſiccum in tertio. Humoꝛes groſſos
gttenuat. Ualet hydropicis patiẽtibo pꝛopter

opilationẽ epatis acfellis ⁊ ſolenis. Cꝛinam et
mẽſtrua ꝓuocat Uentrem ſolnunuit.

¶Eum aceto bibitum valet contra duriciem

ſplems.Et eius aposimapꝛopin atü lumbꝛicoſ
lucurbitinos et aſcarides excludit.Capitis ta
men doloꝛem generat et ſtomacho nocet. Si
domus ex ea ſuffumigetur:reptilia inde fugã⸗

Capitulum. Ketlxxiiikh

Dααααa ds antogidi gal⸗

litricum:quod adyantos dicitur.habʒ

ſciſſa.haſta eius eſt duabus palmis longa:ha

bpens ſupꝛa ſeturgida capitella ſemen haben⸗

lijs:

ia. radix eſt illi vnlis. Sed virtus eius eſt in ſo

Operationes

¶Dyaſco. His ſiquidem in aqua clixie.a˖qua

ipſa bibita medicatur aſmaticis et diſnoicis:
vctericiset diſſurrijs.calculos frangit.ventrẽ

ſtringit.moꝛſus caninos ad ſanitatem perdu⸗

cit.reuma q; ſtomachi compeſcit.

Kum vino bibita menſtruis imperat. abor⸗

ſum facit:et ſanguinem reiciẽtibus ſubuenit.

moꝛſibo quoq; venenatis occurrit.

¶ Alopicia etvlcera capitis.ſ.q̃s acaras vo⸗

cant:ect pterigia purgat.ſcrophaſq; ſpargit.ĩ⸗
poſita quidem trita ⁊ mixta cum lixiuio addi⸗
to cinereac vino id pꝛeſat.
¶ Comelta a pugilibo ad pugnam vtiliter cõ⸗
foꝛtat. A pecoꝛibo etiã comedttur.
¶3; Item politricon in locis vmbꝛoſis atq; pa⸗
rietibo humidis et circa fontes naſcitur.alij tã
qᷓ; recoꝛpoꝛatiuam decoctionem tardis etiam

paſſionibus laboꝛantibus dant in potu.ſ.ha⸗
neloſis.ſtomaticis fluoꝛi ventris:et in difficul

tate mixctus.
¶ Deſiccat enim adiantos et extenuat.ideoq;

chyradias digerit.apoſtema et lapidem rum⸗

pit. Potꝰ ad humoꝛes glutinoſos ac pingues
de toꝛace ad puimonem aſcendentes beneiu⸗
nat.

folia coꝛiandro ſimilia in ſummitate

inter cali. frigi.temperantia 3 In doloꝛi colli
ſo. eius trita cum granis piperis ac ſemine co

riandri cum opcimo vino datur ad bibendum
incroeuntibalneum. facit ⁊ ad capillos mulieꝝ

nutniendos:ſi decoquatur cumoleo.

L Z

Capitulum.ccclxxv.

8 Oꝛrum latine.arabice arat. Sera.li.

ag.ca.curat Curat.i.poꝛrũ. x co ẽ do

4 meſticũ:⁊ eſt hiſpanicũ.⁊ ex eo eſt naba
ti. et eſtmont anũ. ⁊ ex eo eſt poꝛrũ vinee.et poꝛ

rum agreſte.⁊ mediũ inter poꝛrum ⁊ allinʒ. Et
reperitur virtus huius inter virtutem por:i ⁊ al
lij. ſicut inuenies ſileges capit.xiiij.Et pꝛopter
hoc eſt magis deſiccatiuuʒet acutum q; poꝛrũ

domeſticum. et cetera cuncta agreſtia acrioꝛa

ſunt domeſticis.Et medicine que calefaciunt il

lacalefactione ſunt in fine graduum.et ob hoc

eſt malum ſtomacho. et eſt acutum in ciluum
groſſoꝛum humoꝛum magis aperitiuuʒ opila
toꝛumoꝛganoꝛum.et eius operatio eſt plus qᷓ;
domeſtia. Et ꝓpter hoc pꝛouocat vꝛinam mẽ
ſtrua.potiſſime q retinentur ppter humoꝛes

frigidos groſſos. et h tm̃ de calefactiõe ꝙ vl⸗
ceret qñ applicatur coꝛꝑi exterius. Et nos iam

diximus ꝙ omnes medicine que calefaciunt
ulla calefactiõe ⁊ vlcerant ſunt in ſine graduum

D¶ Reum ventris conſtrin git. medius em eſt

¶ Sera. auc. Dyaſ.Poꝛrũ domeſticũ incitat
libidinẽ:⁊ q miſcet᷑ cũ melleꝛ fit inde lohocꝛ cõ
fert doloꝛi pectoꝛis ⁊ vlceribs pulmonis.⁊ quã
do comedũutur etiã mũdificãt cannã pulmonis
et qñ quis aſſuefacit cibũ eio:inducit obſcurita
tem viſus ⁊ ẽ malũ ſtomacho.¶ Et qñ aq̃ eiꝰ

miſcer cũ mellicrato ⁊ exhibet᷑:cõfert moꝛſibus

venenoſis. Et qñ fit emplaſtrũ cuʒ poꝛris ipis
et ponit᷑ ſupꝛa locũ moꝛſus facit hoc ¶ Et quã
do miſcer̃ cum olibano ⁊ aceto ⁊ lacte ⁊ oleo ro
ſato. diſtillatin aurem. cõſert dolori eiꝰ⁊ tin
nitui q; fit in ea Et quãdo ſit emplaſtrũ cum eis
et ſumach:aufert verrucas.Et quando fit em⸗
plaſtrũ cnʒ eis ⁊ ſale:mũdiſicat vlcera ſoꝛdida.
¶ Et qñ bibit᷑ ex ſemine poꝛri ⁊ granis mirti.
ana.ʒ.ij.ſimul tritis abſcindũt ſputũ ſi ãgui nis
antiquũ a pectoꝛe.i Et idem auc.Rum̃i Poꝛ
ruũ ꝓuocat mẽſtrua ⁊ fetus:⁊ aufert eructuatio
nes acetoſas:⁊ mollit ventre.¶ Et idẽ auc.Ju
dei. Pꝛopꝛietas autẽ eſt ꝙ deſtruit dẽtes: gin
giuas.¶ Et idẽ aucto. Aben Meſuay. Po⸗
cet veſice ⁊ renibo qñ in ipſis vlcera. Et ſolia
poꝛri de ſeni cõferũt matrici ex ꝓpꝛictate que eſt
in eis.qm̃ eſt in eis humiditas q facit lubꝛicare

fetum.⁊ ſemen poꝛni quãdo fumigat᷑ ex eo anꝰ

deſiccat ſiſtulas que ſunt in eo.ꝗ S ed poꝛrũ
vinee eſt deterius ſtomacho.Eteſt calidius et
ma gis pꝛouocat mẽſtrua.et quando comedit᷑

confert moꝛſui venenoſo.

¶ Paulus capit.depoꝛo.Poꝛrum aduſlüũ mi⸗
Etum cum melle et inunctum curat ragadias
ſeu ſciſſuras que fiunt in labijs. ꝗ Iſidoꝛus.
Poꝛrus eſt olus cuius duo ſunt genera.videli
Kcet ſectilis ⁊ capitatus ¶¶ Palladius libꝛo.iiij.
Inmenſe febꝛuario cõueni poꝛrũ ſerere. Quẽ

ſiſectilem velis poſt duos meſes qua ſatuo eſt

poteris veſecare manentẽ in areis ſuis Sʒ ca⸗
pitatũ rarius ſeres.i¶ Idem in li. vi. In men⸗

ſe maxo planta poꝛri trãſtertur:vt rigationib⸗

amimet᷑. ¶ Iqezin li. xi. In octobꝛi meſe poꝛ
rum verno ſatum cõuenit tranſferre vt creſcat

in capite. Seane ſarculis aſſidue circifodiatur
Sed cõpꝛehenſa poꝛri planta velut tenacib⸗

.

alleuetur: vt inamtas ſpacij que ſuberit radi⸗

cibus incremento capitis ſuppleatur.
(Iſaac. Poꝛrus calidus eſt ⁊ ſic us in tertio

gradu.quod certuificat eius ponticitas. Unde

ſanguinem e naribo manantẽ cõſtringit. Sʒ
Em cibum illaudabilis eſt. Hocet enim ſioma

cho: faciens in flationem ac vetoſitatem.

¶ Prpocrates. Poꝛrus calefacit ac deliccat
nimis epar. et ſplenem aperit vel curat: ſol⸗

uens queq; conitipata in eis Tboꝛacem pul
* 3

dD

R —

Tractatus

wonern purgat. Ac aurium quoq; doloꝛẽ diu

turnũ facit:ac ꝑ nares vctericos purgat.
¶ Macer. In multis cauſis vſus medicamie
poꝛri. Dicitur Hypocras medicine maximus
autoꝛ. Ipſius ſuccũ ſolum dedit ipſe bibendũ
E grotis que reneiunt ſpumant ve cruoꝛem.
Quosemoptoicos ſoliti ſunt dicere greci.Eũ
galla dant hunc allij thunſue fanina Aut ge⸗
mis dragmis poꝛroꝝ ſceminis vnam. ?v.

Capitulum. ccclxxvj.
Roſerpinata grece. ara. harſiarbay. la
Drina⸗ paſſerina:⁊ in lingua perſi⸗
4 ca dicit᷑ perſoidami. Sera.libꝛo aggre
gatoꝛis. capitu. Harſliarbay aucto. OPyaſcoꝛi⸗
dis. Harliarbay : id eſt pꝛoſerpinata. eſt enim
maſauus et femina. Maſculus eſt herba que
naſcitur omni anno. Hec habet ramos ſeu vir
gas rectas:molles:ſubtiles:nodoſas.et diſten
ditur ſuper faciem terre ſicut gramen. Et ſolia
habet ſimilia folijs rute. niſi quia ſunt mollio
ra et longioꝛa. Et habet iuxta vnũquodq; ſo⸗
lium ſemen. et pꝛopter hoc dicitur maſculus.et
habzʒ floꝛem albuʒ et rub eü: Sed femina babʒ
plãtã paruã et virgam vnicam tam reneram ſi
milem canne. et habet nodos ſimiles nodis
ui ſunt in radice canne.et in nodisipſis ſunt
folia egredientia ab ipia vu ga ſinulia ſolijs pi⸗

ni et habet radicem in qua nuilũeſt iunametuʒ
naſcitur iuxta aquas NHec latine vocatur cau
da vulpis:que eſt virga ſiue burſa paſtoꝛis: ſi⸗
cut apparet in capitulo. Poligania.
¶ Balienus.viij.ſimplicium farmacoꝛũ. Pꝛo⸗
ſerpinata hʒ quid ſtipticitatis. Dominat᷑ vero
in eo aq̊ſa humiditatis vt ſit in ſecundo gradu
ex infrigidantibo ſarmacijs.vel in tertio fᷣm pꝛĩ
cipiuũ.i¶ Dyaſcoꝛides. Pꝛoſerpinata herba ẽ
qᷓhabʒ virgulas teneras ⁊ molles ⁊ multaano
doſas ⁊ ſpanſas ſuꝑ terrã ſicut agreſtis vnde ⁊
policarpos dicta eit. Jolia habet rute ſimilia:
ſicut et oblonga et mollia.et ſemen in folus ſin
gulis.vnde ⁊ maſculus dicta eſt.flos eſt illi al
bus aut feniceus. Uirtutẽ habet frigidã et ſiip

ticam. Pꝛoſerpinata ſemiĩa frutex elti vnus.vir

gam habet cannoſam et molleʒ. ſpiſſam ⁊ no⸗
doſam:in quibus nodis folia ſunt pini ſimilia.
Radix eſt uli inutilis. Naſcitur locis humidilſ
Uirt eſt uli ſiiptica.Et hec latine vocat᷑ Cau⸗

Operationes

¶ Halienus. Juuat itaq; exuſtos ſtomacho
exterius aopplicata ſic heriſipilata et calidos fle
mones:ſeu etiam talia exiſtentia repercutit reu
mata.et exinde vero ſiccatiuũ exiſtere:pꝛopter
quod herpetum bonũ eſt farmacum et vlceruʒ
et alioꝛum euidentiſimũ vero fiegmonoſoꝛuʒ
reumatoꝛum. ¶ Eit autem ⁊ ſanguinoſoꝛum
vulnerum cõſolidatiuũ Juuat vero ad vlcera
que in auribo:et ſi pus in eis ſufficiens fuerit id

ſiccat. pꝛopter eaſdem vero virtutes.et fluxum

mulichꝛer ſiſtit.Et diſſinteriã et ſanguinis edu
ctiones et quecãq; immoderate aliunde cauſa
mum. ¶ Ait autem Dyaſcoꝛides ⁊ vꝛinas pꝛo⸗
uocare ſtranguiriantibo datum.non tamen di
ſtin guit diligenter diſpoſitionẽ in qua opoꝛtʒ
dare. ¶ Dyaſcoꝛides. Succus eius bibitus
emoptoicis medicatur. vẽtris abſtinet reuma⸗

tiſmum. Colicis 2 ſtran guirioſis opitulatur.
vꝛinam pꝛouocat.moꝛſibo venenatis cum vxy

no bibitus medicatur.
¶ CLum vino coctus et melle vulnera nona eu
rat.periodicis febꝛib⸗ ante vnam boꝛã acceptꝰ
maxime pꝛodeſt ſuppoſitum. =D
Fluxum mulieris ſiningit. Doloꝛem auriuʒ
cõpeſcit.S anguinẽ reijciẽtib ſubuenit. Hers⸗

petas curat et filiulas. Ignem ſacrum extin⸗

guit. Lumoꝛes ⁊ duricics ipoſitũ ſpargit. Re⸗
centibuo vulneribo maxime pꝛodeſt.Pꝛoſerpi⸗

nata ſemina om̃ia ſimiliter facere poteſt:qᷓuis

virtutem minoꝛem habeat.

Capitulumm. tllxij.

4.

1.

☛

— -
— —

☛ ☛

udN

herba eſt ſatisminuta:et mollia habẽſ

D Sbaaken Pandecta. Pulmonaria

folia:et quaſi foꝛmam pulmonis:in lo⸗
cis humidis naſcẽs.quã quidã pepanũ vocant

OPpperationes

¶Ad oiĩa vitia pulmõis ↄfert bibitũ et empla
ſtratũ.i¶ Elixatura eiꝰ cũ vino cõfert peripleu⸗
moniaticis ⁊ aſmaticis.i ECoctꝰ ex aqua cum
oleo aceto et melle iocũdiſſime ſumitur
¶ õfert tuſſientibo et ad pectus fluxibo.

Capitulum. ccclxxvii
Kuna latie et grece. arabice guas. Iſi
Hdoꝛus. Pꝛima a latinis ob coloꝛem ſic
ſunt appellata.uius generis melioꝛa

ſunt damaſcena. ab oppido da maſco ſic dicta

Vñ pꝛius arboꝛ ipſa eit aſpoꝛtata.

dam excarne et oſſe ⁊ grano cõpoſitiſunt vt
pꝛuna.¶ Palladius libꝛo.xij. Pꝛuna ſiccant
in ſoleꝑ crates loco ſiccioꝛe depoſita:hecſſunt
que damaſcena dicũtur. Alij in aqua marina
vel muria feruente recentia lecta pꝛuna demer⸗
gunt.⁊ inde ſublata:aut in furno tepido faclũt
aut in ſole ſiccari.¶ Johãanes Meſue capᷣ. de
pꝛunis.ſꝛuna alia ſunt alb a.aua citrina.alia
rubea.alia nigra.et ex eis quedaʒ ſunt muʒaq̃
ſunt ad alterandũ magis.quedam dulcia que

De ecbis D

terant.et ſolutionem faciunt.plus tamen ⁊ mi⸗
nus.Damaſcena vero ⁊ armena in omniboil⸗
lis ſunt foꝛtioꝛa.⁊ humida quidem plus faciũt

illud qᷓ; ſicca.et ſiccea minus coꝛrumpuntur in

ſtomacho qᷓ; humida.ſunt em̃ humida ad coꝛ⸗

ruptionẽ et putrefactionezs conuertibilia. Dul

cia ſunt inter calidum et frigidum.declinãt ta
men ad latus frigiditatis.et ſunt humida in ſe
cundo gradu. Huʒa vero frigide ſunt in pꝛin⸗
cipio ſecundi:vt poſtea habet᷑.Et alia quidem
ſunt laxatiua et refrigeratiua et lenitiua. Re⸗

ctius cuʒ quo miſcentur ei addit earum opera
tioni:ſunt tamarindi et pꝛopꝛieſm modos in⸗
fuſionis notos et caſſia fuſtula et tereniabin et

viole condite et ſimilia.Et fit cum aqua earuʒ
ſyrupus iuuamẽti noti.Et ex carnibus carum
fit electuarium bonum. Armeni quoq; arbo⸗
rem pꝛunoꝛum perfoꝛãt ſubtilem in longitudi⸗

ne palne ex duabus vel tribus partibus: et in
us arboꝛ et teermittunt fruſira ſcamonec:et ſigillantluto.⁊
Ariſtotiles inlibꝛo de plãtis. Fructuũ qui⸗

ſunt fructus illius arpoꝛis ſolutiuiſufſicienter
et faciunt ſophiſticatôes alias in arb oubo alijs

Operationes.
¶ Johãnes Meſue. Solutione educit cole⸗
leram:et dantur in egritudinibo colericiset al
terant maliciam earuʒ:et ſoluũt maliciam ex qͥ
fiunt:nocent tamẽ ſtomac ho:et ſunt pauci nu
trimenti. Doſis aqueearum potio eſt circiter
libꝛam vnam cum ʒuccaro.i¶ Dyoaſcoꝛid.capi.
de pꝛunis.ꝛunũ recẽs ventrẽ ſoluit. ¶. Sto
z3 in

ſunt ad ſoluẽdũ ventrem magis:et omnia al-

d

2

1

Tratctatus

Macho contrarium iudicatur. ſed omne hoc in

cõmode celerius digeſtionẽ ſinit ſicca nõ tan⸗
tam maliciam pꝛebent.quidam ſicca cocta al/
uum ſtringere exiſtimant. quod Galienus non
immerito fſalſum eſſe contenglit.
Ouis em̃ neſciat ex paſſo diſcocta vel mul
ſa ſolutionẽ ventris operari:maximeq; ꝑficere
ſi decoctum ipᷣm cui ſuccus admixtus eſt ſoꝛ⸗
betur. Jacit tamen ipſe ſuas differentias di⸗
uerſi generis in pꝛunis:vt ſyriaca tantũ putat
minus aluum mouere eo ſint ſlipticioꝛa.
¶ Nyſpana vero plus ſoluere ꝙ ſint dulcioꝛa
omibus pꝛunis:que maioꝛa ⁊ lata ſunt
¶ Idemq̊z tenera ⁊ digeſtionis facilioꝛa ⁊ vẽ
trem molliẽdo accomoda pꝛeſumit minoꝛibuſ
omnia ineſie contrarig. MU
( Eſt ⁊ agreſte pꝛunum auſterioꝛisſoꝛtioꝛiſq;
virtutis.hoc ſiccum etiam diſſintericos certuʒ
eſt adiuuare.gummi huiꝰ arboꝛie potatũ cal⸗

culos frangit.cum aceto tritum ac ſllinituʒ fſa/
ciei lichinas optime purgat:⁊ curat aqua in q

folia pꝛuni cocta ſunt gingiuas ⁊ vueam⁊ ſimi
lia colluendo defendit. S ed in vino decocta
vchementius pꝛoſunt.

Radicesitemq; coꝛtex eandem ſtipticã ha⸗

bent poteſt atẽque in folijs eſt conſtituta

Pralcoꝛidem.

Serapion hec eadẽ dicit que dicta ſunt em

Capitulum. ccclxxix

Runella latine ⁊ grece. Pꝛunella ẽ her
* ba ſimilis oʒimo:fios quaſi lauendula

ſed groſſioꝛa:folia ⁊ floꝛes vtuntur.

Hperationes

¶ Succusiſtius herbe mixtus cũ oleo roſaꝝ

timpoꝛa inunctũ ſedat ſoda. Hypocras Suc
cus cum vino ſumptus tollit moꝛſuʒvenenoſo
rum. ſuccus iſtius herbe curat alcolã:⁊ confert
ſquinantie.¶Et ad omnia vitia oꝛis ⁊ guttu

turis conuenit.eandem etiam operationeʒ bz

aqua eiꝰ diſtillaa.

Capitulum. ccclxxx.
Ixlatie.arabice affeff ſiue terſis vl teſt
Pandecta. Sciendũ ꝙ pixfitex arbo
religni aryn.⁊ eſt arboꝛ ſcerebin vel de
da.et eſt cedrus vel pinnus maſculus cuiꝰ fru⸗
ctus dicuntur coni.ẽ ex ea bumida ⁊ ſicca.
Sderapion li.a ggre.ca. Teſt.aucto. Dyaſ⸗
coꝛidis.Et humida colligitur exarboꝛibo ligni

Arym.i.maſculi pini:⁊ pꝛofert fructum paruum

⁊ ex eo fit lumen.E t melioꝛ ex ea eſt alba ſplen⸗
dens leuis ⁊ munda. —. .

Dpermnonts.

DelHerbis

Pitx que quidẽ ſicca ſiccat ⁊ calefacit ſᷣm tertiã

abſtantiã a cõmẽſuratis: plus ſiccare nata Eq;
caleæfacere q̃ liquida ecõtrario calefacit pluſq;

ſiccet. habz aũt d ſubtiliũ partiũi q aſmaticos
⁊empticos inuat.i¶ Et habet quidẽ quid dige
ſtiuũ? oy afoꝛeticũ ſicut ⁊ ᷣm guſtũ ſubamarũ

quid ⁊ acre.i¶ Ita autẽ lopꝛoſos vngnes edu⸗

cant mixte cum cera.⁊ empetigines expurgant

Digerũt aũt duros ⁊ indigeſtos humoꝛes om

nes qui ponũtur in cathaplaſmatibus.foꝛtior
vero ad om̃ia talia eſt liqͥda.dura vero ad hec

quidẽ peioꝛ eſt.¶ Ad cõſolidationẽ aũt vulne

rum magis idonea:palã ergo ex his ẽ qm̃ quid
copioſuʒ humiditatis calide cõmixtumeſt pici
liquide.i¶ Piceleũi.oleum picis.it ex pice hu
mida quãdo coquitur.⁊ eſt quedã ex ea queeſt
ſimilis viſco viſcoſitate ſua ⁊ noĩatur viſcoſa
Et eſt alia que extota ſicca eſt.⁊ melioꝛ ex ea ẽ
illa que ẽ pura tenax ⁊ odoꝛifera ſimilis reſine
pini.ſapoꝛ huiꝰ eſt acutus ⁊ fere amarus.Et
virtus eius eſt cali.in tertio gradu.⁊ deſiccatõ
eſt plus qᷓ; calefactio ipſius

*, *
—

Capitulum. ectlxxxf.

Ir liquida. Pãdecta.ca.cccłx. Hictan
* arabice. grece alkitran.latine vero oleũ
deſcerbin.⁊ eſt pixliquida.que id eoma

¶Balie viij. ſim. ſar. ca. pix. Sm tranſla. grecaz tenoſtro vocat᷑pecula. Scra.:i.ag.c.hictane

id eſt pix liquid a:⁊ eſt oleuʒ qð egredi de ſcer⸗
bin. Et ſcerbin dueſunt ſpecies Cina eaꝝꝑeſt ar
boꝛ magna.⁊ ẽ genuſ abietis.⁊ eit ex ea alkitrã
hñns fructũ ſimilẽ fructui cipꝛeſſi.niii quia ẽ mi⸗
noꝛ eo multũ.⁊ ſecunda eſt arboꝛ ſr inoſa hñs
ſimilitudinẽ cum arboꝛe iuniperi.⁊ magnitudo
fructus eius eſt ſicut grani mini. Mclius autẽ
alkitran eſt üllud quod eſt ſpiſſum clarum hñs
odoꝛem foꝛtem cuʒ hoꝛribilitate.⁊ quando in⸗
tingitur in eo digitus:non cito defluit ex digi
to pꝛopter ſuam ſpiſſitudinem.⁊ quando ſtilla

eius cadit in loco remanet collecta:et non ex⸗

panditur.Et idem auctoꝛitate.G alie.Specie
rum ſcerpin cõplexio eſt ca.⁊ ſu.in.iij.gra. ſed
olei qð extrahit᷑ ex arboꝛe ſua ſubſtantia ẽſub⸗
tilis.⁊ virtꝰ eius ẽ calida ⁊ ſicca in quarto gra⸗
du:ſz plus calefacit q; ſiccet.Lignũ ſcerbin no
minaturlignum moꝛtuoꝝ.quia conſeruat eoꝛ
poꝛa moꝛtua a putrefactione.Unde virtus eiꝰ
deſiccat et cuſtodit coꝛpoꝛa moꝛtuoꝛum.et de⸗

ltruit quod eſt ibi de bumiditate.

Odperationes

ESerapion. Pix liquida cuſtodit coꝛpoꝛa

moꝛtuoꝛum.⁊ oleum eius occidit gꝑediculos et
lendines ⁊ lumbꝛicos et vermes qui ſunt in au
ribus.Et quando cum eo fit naſcale coꝛrum⸗
pit fetum:et excludit moꝛtuum.
¶ Et quando linitur virga in hoꝛa coitus de⸗
ſtruit conceptu.⁊ ꝓpter hoc eſt ex verioꝛiba me
dicinis ⁊ foꝛtioꝛibus ad ꝓhibendũ impꝛegna⸗
tionem adeo ꝙ accidit ei qui vtitur eo:vtfiat
omnino ſterilis.etiaʒ quando diitulatur ex eo
in dentem coꝛroſum ſedat doloꝛem ⁊ frangit
dentem ⁊ aufert liuoꝛem qui fit ſub oculo.
¶ Alkitran.? eſt illud quod eſt cõpoſitũ exco
quod colligitur in lana:quando ſuper ipᷣm ſu⸗
ſpenditur ⁊ decoquitur.⁊ ſubtilius alkitran et
minus acutum.⁊ reſiduum quod remaner eit
alkitran. eit illud qd eſt de eo ſpiſſum ⁊ groſ⸗
ſum. cet eſt ſicut illud quod remanet ex ſpuiitu⸗
dine olei.⁊ ideo alkitran pꝛopter ſui groſſciem
moꝛdicat ⁊ aperit.⁊ pꝛopter hoc alkitran cu⸗
rat apoſtemata.⁊ eſt pix liquida.
grani ſcerbin virtus eſt tẽperate adeo
ꝙ poteſt comedi:niſi quia facit ſodam et moꝛ⸗
dicat ſtomachum.
¶ Etidem aucto. Pyaſco. Alkitran eſt quod
coꝛrodit ⁊ incidit coꝛpoꝛa viuentiũ:⁊ cõſeruat
coꝛpoꝛa moꝛtuoꝛim. ⁊ ſifiat pheretrum i quo
reponatur coꝛpꝰdefuncti ex ligno ſcerbin:ſer⸗
uat coꝛpꝰ deſuncti a putrefacnione.e pꝛopter

Trattatus

hoc nominãt ſm quidã vitã moꝛtuoꝝ. ⁊ alki⸗
tran adurit plãtas et coꝛia ꝓpter neceſſitatẽ ſue
caliq itatis ⁊ deſiccatiõis.et abſtergit maculas
ocinli qñ bibit᷑ cũ rob ⁊ ſale pauco.cõuenit moꝛ
ſin ſerpẽtis.et quãdo linitur ſuper elephantiam

cõuenit:et fit cniſtere cum eo:et ocadit lumbꝛi

cos paruos.

(Cap itutum. ccelxxxij.

Anis. Iſidorꝰ. Panis dictus eſt co
h9um omni cibo apponat᷑ Panis enim (i
Wbarioẽ qui ad cbuʒ ſeruis dat᷑ nõ deli⸗
catus. ermẽtarius dicit ſermẽtis cõfectꝰ. Aʒi
mus autẽ nõ fermẽtatus. HNam aʒ mus eit ſi⸗
neſerinẽto ſincerus. Acriimus autem leuiter
fermentatus:qſi acro qʒimnus.clibanicius in te

ſia coctus. Rubidus aũt recoctus et rubcfa⸗

ctus. Subeinericius vꝛ cinere coctus ac reuer
ſatus idẽet ſocacius. Sfungia ð panis aqua
diutius laxatus.ſimil am modicã fermẽtumq;

modicum accipit. et habet humectatiõis pluſ/

ꝙᷓ; omis pa nis ꝓpter qð et ſiungie nomẽ acce⸗

pit. Placente ſunt ꝗ defare ſiũt qs alij caudaʒ

liba dicunt:co q libeant et plac eant. Dulcia

ſunt operis piſtoꝛij genera ſic a ſapoꝛe dicta.
melie em alperſa ſumutur. Actoꝛ. Kollirida

vicitur pams quadratus de ſimila factus in
ſartagine cum oleo lrixus. xel modicus panis
triangulus. Aagana ſunt pances laii actenues
Criſta eſt panis ſuperſicies.
Bpperationes

ZAui. Panis vt comedatur opoꝛtet q ſit mũ
dus ſallitꝰ.maſiã hns ↄfectã:ſermẽtatus:bene

decoctus ne comedat᷑ calidus:ſed vnanocteꝑ

manens. alidus em̃ nõ eſt apud naturaʒ re⸗

ceptibilis. ¶ Et acceptio eius eſt deſurno ?
reliqn ſibi ſimiliũ eſt mala Panis de ſimila me
lioꝛ eſt ⁊ mũdioꝛ ac nutribilioꝛ q; alius.E iꝰnu

trimetũ melius ẽ:ſ tardioꝛis penetrationis
¶Opirus auũt qui ẽ plurimi furſuris velocis ẽ
penetratiõis:ſʒ nutrimẽti minoꝛis ac deterioꝛꝭ

Ille vero qui nõ bñ coquit᷑ eſt plurimi nutri

menti:et ſimiliter qui paꝝ babet fermẽti. ʒ ei⸗
nutrimentũ opilat niſi illos qui plurimi ſũt ex⸗

cercitij huius generis eſt panis depatella. naʒ
einus interioꝛ pars raro bene coquitur

¶ Emplaſtrũ ex pane factũ calidiꝰ ẽq;ᷓ ex ſm

mento panis:ex frumẽto nouo velociter ipin?
guat¶ Panis de frumeto cũ mellicrato. ſucciſ
q ²gcõueniẽtibo valet apoſtematibo calidie.lenit

enim ⁊ infrigidat ea.Panis cũ aqua et ſale de⸗

coctus et empetigini infuſus cõſert:Eſt quidẽ

velocis digeſtiõis et tarde deſcenſioniss
¶ Panis opirus ẽlenitiuus nature.fermẽta⸗
tus q́ʒ ventrẽ lenit:et aʒimus ſtringit. Simili⸗

ter in patella coct?et antiquus panis ſiccꝰ v⸗/
trem ſtringit. ¶ Iſaacin dietis particulariby
Panẽ tritico calidioꝛẽ diximus:cuius diuerſa

ſunt nutrimẽta quattuoꝛ modis videlicʒ. Pꝛij
mo ꝓpter farinã vnde factus ẽ. Scdo ex artili⸗

cio ſui. Certio ec ignea qͥ coctuseſt. Quanto
pꝛo qualitate qua ſumit. Jarine modus triſa⸗
riam diuiditur. Pꝛimus ꝓpter eſſentiã ſui. Se⸗

cũdus ꝓ q̃litate molitoꝛis.Certius ſm bꝛeui⸗
tatẽ vel longitudinẽ tꝑis ec quo mola cõtrita
eſt vt ſuperius dictũ ẽ. Panis quanto mũdioꝛ

eſt tanto pluris nutrimeti et durioꝛis egeſtio⸗

nis.i¶ Diuerſitatis pams ex artificio ſui duo
ſunt modi.vel ex foꝛma vel ex artiſicio ſimplici
ter. Joꝛma autẽ triplex eſt.magna:parua:me⸗
dia. Magna medulle plus habet.coꝛticeʒ ve⸗

ro ſubtilioꝛẽ et durioꝛẽ.Coꝛtex pꝛeterea parũ
nutrit.et eſt ad digerendũ durus. humicuatẽ
egeſtionis exſiccat vnde et vẽtreʒ cõſtibpat
¶Medulla groſſa eſt et viſcoſa et inflatiua.
flegma viſcoſuʒ generãs. Panis parui et ſub⸗
tilis interioꝛa ignis ꝑfoꝛat:et humiditatẽ me⸗

dulle exſiccat.vnde parũ nutrit ⁊ tardiꝰ digerit
et vẽtrẽ conſtipat.maume ſi eſtusſit in pꝛimo
vel ſecũdo die poſt decoctionẽ.
¶Unde hypocrates. Panis magnus ⁊ groſ⸗
ſus eſt medulle nutrimẽti pluris ventrẽ ſoluit.

paruus aut et tenuis medulle eſt pauce. nutri⸗
menti pauci.E geſtio eius tarda eſt ventrẽ con
ſtipat. Qui autem menſure medie eſt i ſoꝛma.⁊

medie eit poteſtatis.
¶ Artificium panis quattuoꝛ diuiditur mo⸗
dis.Eſt em panis quatũ expedit fermẽti:tatuʒ

habẽs et ſalis ⁊ bene coteccus.et ſicui opoꝛtet

R

D

.
D

coctus.Eſt parũ fermẽtatus ⁊ coctus:ct in ce⸗

terisa neceſſaria temperantia imminutꝰ.c hñs
fermẽtũ ex ſale vltra qᷓ;ſatis ẽ.¶ Eſt aʒimꝰ ⁊ ſa

le carens. Pꝛimus quidẽ moderatioꝛ ẽ in oĩbo
bis ſupꝛadictis.in ſtomacho ꝑfecte digeritur:⁊
ſanguinẽ in coꝛpoꝛe clariſſimu generat.vñ na⸗
ture cõfoꝛtat actionẽ ꝓpterea cõmodus eſt qui
quieti ſunt ⁊ delitiarũ delectatiõeviuũt Et eis
quoꝝ digeſtio defectũ patit᷑ vt ſenioꝛ et egritu⸗
dines exeuntiũ. Ars em̃ exhibita exteriꝰ ſufficit
nature laboꝛanti interius “́”MUD
¶ Exercitãtiba aũt laboꝛãtibs nõ adeo cõueni
ens eſt pꝛopter ſuã ſubtilitatẽ et facilitatẽ diſſo
lutionis ex mẽbꝛis eoꝝ.Panis fermentariꝰ mo
dicũ habẽs ſalis nec bñ coctꝰ viſcoſitatẽ gene⸗
rat ⁊ groſſitatẽ.vñ durioꝛ ẽpeioꝛe tardioꝛ.pꝛo
pter h̊ aptꝰ ẽ exercitãtibo ⁊ laboꝛãtibi.Hã abũ

dantia caloꝛis eoꝛũ eſt cauſa foꝛtitudinis ⁊ di⸗

geſtionis. Sed qui fermenti ſaliſq; ſuꝑfluum

habuerit minimũ nutrit ⁊ confoꝛtat:vircus em̃

ſalis humiditatẽ eius deſiccat.ſermentũ cõiun
ctionem rariſicat.
¶ Azimus ſilr minimũ nutrit ⁊ duriſſime dige
rit᷑ tardiſſimeq; egerit᷑ ꝓpꝛietatẽ hʒ opilationẽ
et ventoſitatem generãdi. Idcirco incõuenies

eſt om̃ibo naturꝭ:niſi raro eis qͥ maximis labo

ribas exercentur vt meſſoꝛes.

WWWWN

umpoſita hec omnia facere

De Verbis

Apa Jli.li. ety. Rapa vctã

Capitilum. erclxxxitj.

Adendo Eſt aut radice ampli
oꝛ napo. ſapoꝛe Dulcioꝛ? ſo
lio tenui·Palla.li. iij. Demẽ
bꝛaſice vetuſtũ mutat᷑in ra
pi J dẽ in li. vij. In menſe
inlio ſerẽda ẽ rapa ſolo putri⁊ ſolam in ſicco
nec ſpiſſo:locis humidis ⁊ capis letat᷑. Napus
aũut in ſicco ac ppꝛie tenui deuexo et ſabuloſis

„

melioꝛ naſcit:locippꝛietas vtrũq; ſemen in alte
rum mutat. Plam rapa in alio ſolo ꝑ bienniuʒ
ſata mutatur in napos.alia vero napustran⸗
ſit in rapam. Subactũ ſolũ ſtercoꝛatum verſa
tumq; coquũt quod ipſis et ſegenbus pꝛode⸗
rit:quiibi anno eodem ſeruntur: Jugo raparũ
quattuoꝛ ſextarij napi autem quinq; ſi ufficiũt
Si ſpiſſeſunt interuelles aliquas vt ceterero
boꝛentur:vt vero in ſemina maioꝛa redigãtur
erucam rapam folijs om̃ibus purgae:et ad di
midij digiti caſſitudinem in caule ſuccides.
Tunc in ſulcis diligenter ſubactis octonis di

gitis ſeperatam obꝛues.inijcies terram ⁊ calca
bis ita magna naſcetur.

Bperationes.

¶ Rapa eſt napus validiſſimus:cõtubat coꝛ
pus ⁊ deducit. Sed ſemẽ eius cõtra venena in
potum datur. Rapa ſi rrequẽter comedat᷑ infla
tionem ſtomachifacit. Semẽ eiꝰ ex vino tritũ
valet contra moꝛſus ſerpentum.
Dyaſcoꝛides. Radix rapebona eſt.⁊ ſi ven

trem inflat:coꝛpoꝛi tamen ſuccum addit: vẽtrẽ

q; ſtimulat.Eius elixaturam fomento poda⸗
gris ac permonibo pꝛeſidium el vac trita et
¶ Eima eius elixa et cõmeſta eſt diuretica.ſe⸗
mẽ eius ex vino bibitũ vulneribo venenatis p⸗
ficit. Itaq; ſemen in rapis calidũ ac feruens vi
detur. ꝛ iplepaulo ſolunoꝛes creduntur. Sed
uo minus caloꝛis poſſident molliendi pote⸗
tatem eo foꝛtioꝛem continent.
¶ Idem radix inflat:⁊ ſemen inhomine gene⸗
rat vet augmentat.A greſtis rapa locis ſiccis
naſcitur:fruticem collectum fadiens cubitilon
gitudinem habens multaſq; virgellas. Jolia
lenioꝛa ⁊ in modum digiti groſſa. Semen eiꝰ
n folliculis eſt conduſum nigrum et fragile.
quod fractum habet intus coloꝛẽ album.itaq;
faciei miſcetur alba mentis vel etiam totiꝰ coꝛ⸗

bo Iſaac.Calida eſt in ſecundo gradu.hu⸗

mida in pꝛimo. dure digeritur. Mollem ⁊ in⸗

eſt a rapiẽdo:id ẽ cõpꝛehben

Tractatus.

flatinam camẽ facit, ſpter ſui ventoſitatem p⸗

inde couum ſuſcitat.ſegma augmẽtat. Utiliſ
aut eſt ſibis cocta vtraq; aqua reiecta coquat
cum pinguiſſima carne. Idem cuius iure ſi pe

des podagricoꝛum lon fuerit doloꝛi mitigatõ
nem pꝛeſtat. ¶ Galie. li. ij. de clbis. c. de rapa:

Multifoꝛmiter autẽ et hanc homines pꝛepa⸗

rant vſq; ad hoc ꝙ cõponunt eam cum garo ⁊

aceto vt habeant ꝓ vſu pertotum annuʒ.Chi
mum autem reddit in coꝛpoꝛe groſſioꝛem com
menſurato.pꝛopter quod ſi abundauerit quis
in vſu ipſius.et maxime ſi quis deficienter in
ventre dirigens ipſam congregabit vocatum

crudum chimum.

¶ Ad ſeceſſum autem ventris neq; contraria
ri vtiq; neq; conferre dicatquis ipſam:et ma⸗
xime quando decoquitur bene.indiget enim

ipſa ⁊ amplioꝛi decoctione. ſit autem optima

bis elixataſicut dictum eſt pꝛius de caulis pꝛe
paratione:ſi autem crudioꝛ ſumatur indigeſti
bilis eſt.⁊ inflatiua et mala ſtomacho.qũq; au
tem et moꝛdicationes operatur ſᷣm ventrem.ꝑ
aquã autẽ elixatam admirabar vtiq; ſi minus
aliqua homogenearũ plantarũ nutrtitt

¶ Etideʒ li.xi.de ſim. medicinis ca. gen gilidis
ſiue rapa ipſa et ſemen ad libidineʒ incitat in⸗/
ſlatiui ſpiritus generatiua exiſtens

dis

Capitulum.ccclxxxiii)

Rahane mstorereetard

menſe martio raphanos aliqͥ ſerũt quibo vtun
tur eſtate. Idẽ in liix. Raphanũ vti pᷣdictum
eſt ſicut ⁊ bꝛaſicã cõſtat eſſe vitibo inimicã. Hã

⁊ ſi circa ſe ſerantur natura diſcoꝛdãte refugi⸗

unt. Auicẽ. Raphanus habet lignũ calidũ et

humidum in pꝛimo. S emen ca.in.iij.ſoꝛtius

ẽſemẽ deinde coꝛtex.poſtea folia deinde caro.

HPHperationes
Radix eiꝰ a ieiuno comeſta vel potata put
antidotũ ma gnũ adiutoriũ ẽ ſanitatis ⁊ tuta⸗
mentũ coꝛꝑis:ſ̊ ad inflationẽ facit ⁊ ructus ſe
tidos.¶ Nuctꝰ eiꝰ vꝛinã mouet. Uentrẽ deco
cta malaxat:⁊ in cibo ptiſicis pꝛodeſt. Loꝛacꝭ
flegmata purgat. Cũ oximelle accepta vomitũ
mouet. Cũ melle mixta putredineʒ curat: Li⸗
uoꝛes tollit. Cim fungivenenoſi cõpeſcit

in modũ cathaplaſme impoſitũ ſubuenit.
Ragdix in aceto ac melle cocta ſi gargariʒet
ſy naticos curat. olia eiꝰcõtuſa ⁊ ĩpoſita do

lentib articulis ꝓſunt.¶ Raphano calidae

ſe virtutẽ oĩm medicoꝝ opimonẽ ptʒ:ſʒ nobiſ ex
vſu intelligere licet nã cũ ceteris cibis comeſta
ideo in ſtomacho ructꝰ efficit ſolus.qꝛ in eo co
quitur pꝛima.¶ Capillos ab iniuria alopicie
reſtituit cũ melle.¶ Succus etiã grauedineʒ
auriũ inſtillatꝰ emẽdat.i¶ Egyptij reges i qb
erat ſtudiũ ſcrutati coꝛꝑa moꝛtuoꝝ ⁊ cãs valitu

dinũ occulta fide recognoſcere. et in ipſo coꝛ⸗

de vitiũ naſci pdiderũt.¶ Semẽ raphani cuz
melle tnito ⁊ ſumpto ſuſpiria mitigãtur.Tuſſis
arcet᷑. Sola cũ ſale ſumpta vẽtris aĩalia extin

guit.vẽtrẽ ſtimulat.vꝛinã cõcitat. Puerperis

copiã lactis acqͥrit. ¶ Nulla resfoꝛtius vꝛine
difficultatẽ ſoluit.vel feminaꝝ imperatmẽſtru
is. raphanus comeſta ẽ euſtomacha. poſt ci⸗
bos ſumpta digerit eructuationẽ facit.Cocta

et eſa tuſſientiba ⁊ pituitatib ſtõachi moedetur.
¶ Coꝛiũ eiꝰ cathaplaſmis adhibitũ cuʒ melle

paſcẽtia vulnera curat.i¶ Liuoꝛẽ ĩpoſita tol⸗
lit. Hoꝛſibo venenat occurrit ¶ẽtigines pur
gat. Bibita mẽſtruis imꝑat:S emẽ eiꝰbibitũ
ẽ diureticũ.ſplenẽ tremiſcerefac.i¶ Elixũ cũ oxi
melle gargariſmo ſynãticꝭq; opitulat᷑. Ceraſa
q́;; pucto accepta ſtatim medet᷑. Det cõcauo ĩ⸗
miſſa.vel gingiuis fricata.doloꝛẽ eius mineſe

dat. ¶ Eſt aliud genus raphani qð multi ar⸗

¶Nradicẽ vocamꝰ:eo ꝙ totꝰdeoꝛſum ni⸗
titi cũ reliq olera magis in ſumma ꝓ⸗
ſiliant:huiꝰſemine macerato Palla.li.iij. In

¶ ECotra viperaumoꝛſus pſict. Semecuͦace C.
to datũ ſplẽminuit. hydropicis ac ſplenecicis

UV

86½

O

DeHerbis

moꝛatiã dicũt hnᷣs folia lapſane ſilſia. cuiora⸗
dix oblonga eit ac tenera. de q̃.ſ.ſupꝛa dictũ ẽ.
¶ Pla. Raphanoca. &2 ſi ic. in.ij. gra. Nirtutẽ
babet incidẽdi:oiſſoluẽdi.ex eo fit cõpedẽs oxi
mellis cõtra quartanãꝗ.cõtra qtidianã:cõtra
Duricieʒ ſpleniVs.
Herba ipᷣa cocta in vino et oleo ſ pleni catha
plaſmetur.pectini cathaplaſmata ſtranguiriaʒ
et diſſinteriam ſoluit.

Hypoc a. Capillos muliex deſluos rapha⸗

ni iubet fricari:et cõtra toꝛmẽta vulueſi vꝑ vm/
bilicũ imponi Reducũt ⁊ cicatricẽ a coloꝛem
DSemẽ impoſitũ ex aq ſiſtit.ea q̃ fagedenas vo
cant vlcera. ¶ Democritꝰ. Centreʒ cibo pu⸗
tat ſtimulari.⁊ ob id foꝛtaſſe voci nocere tradi
derunt aliqͥ.ſolia q̃ dũtaxat in oblõgis naſcũt᷑
aciẽ oculoꝝ exutare dicunt᷑vbi vero acrioꝛ me
dDicina admota ſit yſopũ dare ptinꝰ imperant.
NHec antipatia eſt. Auriũ vero quitati rapha⸗
ni ſuccũ inſt illant.¶ Papi humectat ⁊ diſper
git flegma auccoꝛitate ſua. Yolia tũ eius minꝰ
auſtera ſunt.radix trita in vino nauſe eã puocat
¶ Pli.᷑li.xx.Raphani ſtomachũ purgãt.pitui
tam extenuãt.vꝛinã cõcitant.Eſt eſtiuoſus in
italia:⁊ aromanã vocãt ſatiuã. S atiui deco⸗
cti mane ad tres ciataspoti calculoscõminu⸗
um ⁊ eijciunt.Ad tuſſimq; ieiunisraphan⸗ ꝓp⸗
deſt ĩ mane cum melle S emẽ eiꝰ toſtü deinde

cõtritũ cuʒ melle ſuſpirioſis valet. Idemq; co⸗

tra venenapꝛodeſt.

Capitulum. ccclxxxv.

Adix. Plateanio.Radixẽherba cuius

ſimili noĩe appllat.? cali. : ſic. in. ij. ẽ/

du.Cirtutẽ raphano ſimilẽ babʒ. Et cõ
tra eaſde cauſas valʒ eodem modo:ſed nõ cffi
cax eſt. Itaq; c in receptione inuenit. poteſt
poniradix raphani ſi radix nõ habeat᷑. Palla⸗
dius li. xx. In augulto mẽſe vltimo ſiccioꝛib
locis radices cõuenit ſeri.q hyeme miniſtrent
vſum. Amant terraʒ qualem rapa pinguemac
ſolutam ⁊ diuſubactã.tophum vero refoꝛmi⸗
gant ⁊ glaream: Gaudent celi ſtatunebuloſo.
ſerendi ſuntautẽ grandibus ſpacijs ⁊ alteſoſ⸗
ſis.melioꝛeſq; pueniũt ſiſerãtur in arenis poſt
nouam pluuiam niſi foꝛte poſſint rigari.quod
ſatum eit ſtatim leui ſarculo debet operiri:ſed
tamẽ nõ ingerẽdum eſt:ſed potius palee. que
inde fungoſe ſunt. ſuauioꝛes aũtſunt:ſieasa qᷓ
ſalſa frequenter aſpergas. Radices femini ge
neris putantur que minus acres ſunt.ha bent⸗
qᷓ folia latioꝛa lenia ⁊ cum iocũditate virentia
ex his ergo ſemina ſunt colligenda Maioꝛcs

fieri credunt᷑ ſi ſublatis oĩbus folijs ſolo tenui

caule demiſſo:ſepe terris operiantur. Siexni
mis acra dulcem fieri velis ſemen dieac nocte
melle aut paſſo macerabis.

ODdprerationes.

ꝗ.Jſaac.Radix eſt ca.in.ij. gra.ſic. in.ij min⸗

; rapa nutrit ꝓpter acumẽ ſuum:qð ſoꝛtius eſt
acumine rape. Nutrimẽtum eius eſt durum⁊
groſſum digeſtioni ſtomachi nociuũ ⁊ inconꝭ⸗
ueniẽs dẽtibus ac oculis ⁊ gulcom̃ibuſq; do
loꝛibus vulue.i¶ Scom vero medicinam cõ⸗
uenit.ſcᷣm cibum manducata toꝛtionẽ ⁊ infla

tionem facit.⁊ illaudabilis ſiomacho fit. Oð

teſtatur ructatus eius qui maxime ſit ante cn
bum. eleuat enim ⁊ veſcendere phibet cibũ ad
locum coctiõis.ceoq; fit cauſa indurate di
geſtionis.naturalẽq; virtutẽ inbibet.cibum ex
pellens in ſuperioꝛi gte:ex qua re fit romit?ma
rime his qui ventolitateminſiomacho habẽt
ex conſuetudine.
¶ OQue tamen poſt cibuʒz accepta minoꝛẽ agit
ventoſitatẽ aſcendenteʒſuꝑius.quia cum gra
uitate ſua deſcẽdit inferius: deponitq; cibum

in coctionis locum. Et vt oꝑtet digerit᷑ vnde

cauſa contoꝛtande ſecunde digeſtionis cfficit
hec eſt gratia ſue coctionis:que non babenti⸗
bus ventoſitatẽ accepta poſt cibum impedit

¶Pꝛoinde ſi quis eam vult accipere pꝛo vo⸗

mitu ante cibuz ſumatur.ſed pꝛopter ſupplemẽ

nmſecunde acterie digeſtiõis: poſt cibuzma⸗

413. *

B

E

Trattatus.

¶Jtẽradir cõburi ⁊ pulueriʒatur ſuꝑ vlcera

bumidamũditicat ⁊ deliccat illa.Et putãt aliqᷣ

qꝙ expꝛimat᷑ ſuccus eius ⁊ detur in potu cũ vi⸗

no. et cõueniat medicinis moꝛtiferis.⁊ ſemẽ ei⸗

etiã facit hoc. Nos aũt exꝑtiſumus multociẽs
de bac planta:ꝙ qũ coquit᷑ multũ eũ kiſt oꝛdet
donec diſſoluat᷑ in decoctione ⁊ detur in potu
hʒ magnã efficaciã in egritudinibo pectoꝛisan
tiquis que fiunt ab humoꝛib groſſis
¶ Etid ẽ auct.Ruffi.Raffanus cõfert flegma
ti:⁊ puocat vomitũ:et eſt malus capiti ⁊ oculiſ

dentibo et palato:⁊ coꝛrũpit cibum.Et eſt cõ⸗

neniens om̃ibus egritudinibus mulierũ.gene
rat vetoſitates in ſuperioꝛibo partibus ventris

Etillud auct. Humay ꝓpter ſuã maliciam ẽ ve

locis putrefactiõis ſue ſubſta ntie..
¶ Et idem auct. Raſis. Dixit mihi quidã ami

cus meus exꝑtuseſt h. ⁊ inuenit verum Di⸗

ſtülauit enim aquaʒ radicis rapbani ſuꝑſcoꝛ⸗

pionem.et inuenit ipᷣm ſtatim immobilem. ve⸗
inde cõtinuo inflatus eit et crepuit ꝑ mediũ Et
radix cõuenit fe.quartanis.et rigoꝛibo febꝛium
periodicarũ ⁊ doloꝛibus ventris.

agrelſtis iuncos duos ſiuetres ſpargit
ubetes ĩ terra.tolia rute ſilia. radices

Capitulum. ctllxxxuj.
Drauat- agreſtis. Dyaſ. Raphanꝰ

cepeſed amplioꝛa:quẽ quidẽ raphanũ ſilueſirẽ

vocãt. Intus hʒ medullã candida.extra coꝛti⸗
ces nigros.naſcit᷑ in mõtibo⁊ locis aſperis.ali

quando ⁊ vmbꝛoſis .

Operationes

.
R

¶ Sera. Raphand agreſtꝭ ẽ bñs ſo.ſilialap⸗
fane.⁊ hʒ radicẽ mollẽ:ſubtilẽ.lõgã ⁊ tenerã.⁊

ſapoꝛ eiꝰ ẽ acutꝰ:cſolia ⁊ rami coquũtur ⁊ co

medũtur:⁊ ↄuenit ſto.i¶ Uirtꝰ ctiã eiẽ viſcida
et diuretica et calida et iõ in cibo ſumpta copi
oſã effũdit vꝛinã. J ncitat etiã mẽſtrua femia
rũ ſto.vtilis ⁊ex aceto data.Pituitas glutino⸗
ſas cũ melle ſumpta diſſoluit.lũbꝛicos latos ex
cludit.¶ Radix aduſta et in puluerẽ verſa ad
ſiccandũ et purgãdũ vulnerib imponit. Qui⸗
dã ſuceũ eiꝰ cũ vino dãt cõtra venena.eadem
vis in ſemine ẽ ſi cũ melle ſumat᷑nobis exꝑtum
armoꝛaciã in ptiſana ſoꝛbitionẽ diſcocta to
racis vitia ſanare.¶ Sʒ raphanꝰ agreſtꝭ quẽ
romani vocãt armoꝛachiõ hʒ folia ſilia folijs
domeſtici.et hʒradicẽ lõgã mollẽ.et ſapoꝛ ci⸗
ad acuitatẽ declinãs:cꝰ folia ⁊ radix ſi coquãt
et comedãtur cõueniũt ſtomacho.Eteiꝰ vᷣtus

eeſt calida inflatiua.¶ Et ꝓuocat vꝛinã et men

ſtrua.et qñ ſumit᷑ cum melle incidit humoꝛes
groſſos et viſcoſos in pectoꝛe

— .*

Ca

rulum. Irllexxvi,.

8

Pe Nerbis.

Adicula..Pli.li.xix. Radicula ẽ herba

Alauãdis lanis apta. ad ̊ ſuccũ hʒ mirũ
q;tũ cãdoꝛe ↄferẽs eque ⁊ mollicia.na⸗

ſcit᷑ vbiq; ſatiua.ſed ſpõte pᷣcipue in aſia ſyriaq;
ſaxoſis ⁊ aſperis locs.Lrans eufraten tñᷣ lau
datiſſima.caule tenuiferulaceo ipſiſq; cibis in
digenaꝝ expetito.⁊ vnguẽti qͥcqͥd ſit cũ q̃̊ deco
quat᷑ ohue folio.hãc ſtruthion vel vyſatin greci
vocant. Eſtate floꝛet.aſpectu grata.verũ ſine
odoꝛe ſpinoſa.⁊ caule lanuginoſo.ſemẽ ei nul⸗/
lũ radix magna q̃ ↄcidit᷑ ad quẽ dictũ ẽvſum.

Hperationes

¶ li. li. xxiiij. Cingẽtiba ⁊ radicularamos pᷣ⸗
parat.quã ſtruthiona grecis vocari dixcimus

Meget᷑ moꝛbo regio ipᷣa ðᷣcocta.⁊ vis potũ

Itẽq; vitijs pectorꝭ obuiat.aluũ ſiſtit.vuluaſq;

purgat.q;obꝛẽ aureũ poculũ vocãt eã medici.

⁊ melle etiã ꝓdeſt ad tuſſim. ¶ Oꝛtopnee ꝓpdeſt
meſura coclearꝭ.cũ polẽta vᷣoꝛ aceto lepꝛas tol
lit.eadẽq; cũ panace ⁊ caparis radice calculos
frangit ac pellit.pãnos oiſcutit cũ oꝛdeacea fa
nna ⁊ vino decocta.i Milcet᷑ ⁊ malaginaub⸗

⁊ collirijs claritatis cauſa ad ſternutameta vti
lis inter pauca.¶ Lieni q̊ʒ ac iocineri codẽ mõ
ꝓficit.põ.denarijpõdere exaq̃ mulſa ſanat ſu⸗
ſpirioſos. ſic ⁊ pleureticos ocſq; lateris dolo⸗

res. ¶ Pande. Radicula.i.condiſi.⁊ ponit᷑ in

antidotario virili in potione ad ſcrofulass.

Capitulum. ccclxxxvin
Annus latine ⁊ grece.arabice hauſis.
vel huſch ſiue bauſig. Sera.lib.ag.ca.
Thauſis ſiue hauſig.i.rannus.eſt plãta q̃
naſcit᷑ in vallibj.⁊ ſunt eius tres ſpecies. Una
habet ſtipitẽ rectũ ſpinoſuʒ ſicut arboꝛ q̃ ðꝛ ale
biſialich.in ramis ⁊ ſpinis eius.⁊ folia erſunt
oblonga hñtia humiditatẽ viſcoſam q̃ adheret

manui. Scða eltfoꝛtis alba pluſq; ipſa. Ler⸗

tia habet minoꝛa folia q;ipſa ⁊ latioꝛa.⁊ decli
nat parũ ruboꝛi.et rami eius ſunt longi:lõgitu
do eius eſt bꝛachij vnius. eteſt ſpiſſioꝛalije.⁊ ẽ
debilioꝛ. ſpina vero eius eſt acutioꝛ.Et fructus
eius eſt latus ſubtilis.et eſt velut in vaginis ſi⸗
cut herba que ðᷣꝛ ſachidalion.i¶Et idẽ aucto.
BGBalie.Quod admineſirat᷑ ex rannoſunt folia
eius dũ ſunt recentia. Et virtus eius eſt que in

frigidat ⁊ deſiccat in ſecundo gradu.

PHbprrationes

¶ Oyalſ.ca. de ranno. Rannusfrutex eſt qui

circa oꝛtosnaſcit᷑. Huius virge ſunt longe et
ſpinoſre.folia habet pinguiſſima longa ⁊ leuia.
Eſt etiã alia rannus coloꝛẽ hñs ſub albidũ.Et
tertia habẽs coloꝛẽ ſubruſuʒ ⁊ virgulas lõgas
cubitis quinq;.⁊ plus.hecſpinoſe ſunt.et mini

mã habent virtutẽ.E iue ſemen latũ eſt ⁊ tenue 3₰

et in folle recluſum ſicut affodilli.¶ Idẽ.Om⸗
niũ ſpecierũ rannifolia cai haplaſmatibo adhi
bita ignẽ ſacrum coꝛpoꝛis pꝛohibẽt.i¶ Sera.
Virtus ranni eſt que curat ſoꝛmicã ⁊ heriſipi⸗

lam que eſt tꝑe caliditatis. Unde qñ ſit impla⸗

ſtrum cũſoli s eius curat heriſipilã ⁊ ſoꝛmicam

Et dicũt aliqui ꝙ qñ ramieius ſuſpendunt᷑ in

oſtijs ⁊ feneſtris ceſſat operatio arboꝛis eoꝛũ.
I¶ Plinius lib.xxiiij. Inter genera bꝛutoꝛũran⸗
ʒus appellatur a grecis candidioꝛ frutex. Js
floꝛet ramos ſpargens:rectis aculeis nõ vt ce⸗
teri aduncis. Alterũ genus eſt ſilueſtre nignꝰ
rubentes ferensfolliculos. Huius radice de⸗
cocta inaqua fit medicamentũ: quod liciũ vo⸗
catur. ¶ Semen ſecundinas trahit: alter ille
candidioꝛ ſiringit:ſed magis refrigerat.colle⸗
ctiombus ⁊ vulneribus acomodatioꝛ.

¶ Conſtantinus in libꝛo graduum. Rannus

frigida eſt in pꝛimo gladu:ſicca in ſecundo.va⸗ E

let puſtulis oꝛis. Uentris doloꝛem ⁊ ſtomachi

dDeflectionem curat. cathaplaſm atus heriſipilã

deſtruit.¶ Succus cius oculoꝝ collirio mixtꝰ
ſiue ſolus conuenit doloꝛi oculoꝛũ: maximeq;
pannoꝛum albed imi. GBibitus autẽ lapidem re
num frangit.

Capitulum. aeclexxix.

6
.

„* .
Ae 1 rrirr⸗ rrr err r.—ʒ 1

.

.

„*

mologiarum. Reubarbarum dicit ꝙ
in ſolo barbarico trans danubiuz in⸗

uenitur. Reuponticũ quod circa ponticuʒ in⸗

uenitur. Et idem dicitur reu quod eſt radix:q̃
ſi radix barbarica vel pontica. ¶ Platearius.

Reubarbarum qð in India vel vltra mari⸗

nas partes reperitur.radix eſt cuiuſdã q boꝛiſ

quaſi quedaʒ tuberoſitas.Eligitur illud quod

graue eſt inſuo genereet non perfoꝛatum:QDð

etiam cum frangitur:interius habet quaſdam

venulas diltinctas.hinc ruſas binc ſubalbidas
inc croceas:et commaſticatum tingit quaſi

wwocus. Uiriutem habet purgandi colerã pꝛin

cipaliter et diureticam. competenter ponitut
in ſyrupis contra ſebꝛes acutas. ¶ Auicenna
Reubarbarum adulteratum ſpiſſius eit ac ve⸗
hementius ſtipticum. Purum autem eſt vche⸗
mentius rarum ⁊ minus ſiipnicum. et eſt cro⸗
cCLee tincture. In ipſa eſt terreitas qmara pꝛo⸗
pter actionem igneitatis in ipſa.

Pperationes

¶ ¶ Ratearius: Contra calcfactionem epatis ⁊

opi ationẽ ex calida cauſa datur cũ aqua cali⸗
lida. Auicẽna. Reubarbarũ confert panno

ac veſtigijs ſuꝑ cutes remanentibo:quãdo cuʒ

aceo limtur. Ex eo ſit emplaſtrum ad apoſte⸗

Trattatus

„
4

Besbganmnhaba in libꝛo ethy⸗

9„

mata calida. Confert etiam empetigini. cſ ace

to.Eius epithima caſui ⁊ percuſſioni ↄfert val

de.pꝛodeſt etiã contuſioni lacertoꝛum ⁊ ruptu

re. ¶ Confert aſmati ⁊ ſputo ſanguinis:epatis
ſtomachiq; doloꝛibus intrinſecis. Singultui

guinis:ac febꝛibus anniquis. Spleneʒ attenu⸗

1 doloꝛi pungitiuo ventris ac diſſinterie ac do
loꝛi renum ac veſice:atq; matricis ⁊ fluxui ſan

at.:⁊ molſui vermium venenoſoꝛum remediuʒ

eſt.

eſt. ¶ Conſtantinus. Reubarbarum. aliud ẽ
indicum aliud ponticũ. Indicum eſt laudabi⸗
ALius.calidum ⁊ ſiccũ inſecundo gradu.Quod

dam ſtipticitatis ⁊ acuminis habet. Sioma⸗
cho defecto valet:ventoſitatem ⁊ epatis dolo

rem ⁊ ſplenis duriciem.⁊ ypocundriam ⁊ extẽ⸗

ſionem curat. Renum ac velice doloꝛẽ ac ma⸗
tricis extirpat.i¶ Suanguinẽ de pectoꝛe manã
tem cõſtringit:anbelitus ſingultũ.vulnera in⸗

teſtinoꝛũ:diuturnã ſolutionem:ac pꝛolixam fe⸗

bꝛem amputat:faciem ⁊ cuteʒ a lentiginibus ?
empetigine mundilſicat.Contra reptiliũ moꝛ⸗
ſus ſacit pulueriſatus:cum aceto temperatus.

¶ Pandecta.Reubarbarum dicit᷑ a reu qdᷣ eſt
radix ⁊ barbaꝝ:quia eſt radix que in barbaria
regione oꝛitur:et in india tranſmarinis parti⸗
bus.Et eſt aliud qð dicitur reupõticũ.de quo
in ſequẽti capitulo.quoniã ðꝛ ſic de eo q in põ
to inlula reperũ:vel qꝛ ponticũ habet ſapoꝛẽ.

Reubarbarum vt quidam dicunt:radix eſt

cuiuſdam arboꝛis.⁊ reperitur quaſi quedã tu⸗
beroſitas in radice eius ⁊c̃.Et eſt calidũ ⁊ ſic⸗
cum in ſecundo gradu.i Johannes Meſue.
Reubarbarum quoddã oꝛitur in india.Et vo
catur raduedſeni.⁊ eſt melius.et quoddã oꝛit᷑ in
barbaria.et eſt laudabilius poſt illð.Et qðdã
oꝛitur in turchia:et eſt minus laudabile illis.et
laudatur magis ex eis quod eſt ſubnigrũ de⸗
clinans ad rubedinem. et quod graue eſt cum

raritate ſua.⁊ in quo in confraquris inuenitur

diſgregatio exmuſo ⁊ glauco.⁊ quod eſt crocee
tincture.Et quod eſt recens cognoſcitur quod
non eſt adulteratum: quoniam eſt rarum ⁊ mi⸗
noꝛis ſtipticitatis:et eit crocee tincture.
¶ Adulteratũ vero habet contrariũ hoꝝ:⁊ va
rietatem quam habere debet in contracturis
amiſit:immo ſubnigreſcit in eis.et eſt calide cõ⸗
plexionis:⁊ ſicce inſecundo gradn.
Conuenerunt autẽ in ꝑmixtione eius aquei⸗

tae:dans ci ſtipticitatem ſubſtantie.⁊ acreitas

Dans ei raritatem ſubſtãtie.⁊ eſt in eo igneitas

perfſiciens: que pꝛopter actionem eius ⁊ tcrrei⸗

tatem ipſius ipſum facit eſſe amarum. Cerum
terreitas eſt ſm pꝛofundu eiue.et igneitas eſt
in ſuperficie ipſius:que pꝛopter infuſionem fe⸗
parat inter ceius ſubltantiam.⁊ cõpleiio opera⸗

bonis.ſolutionis ⁊ apertionis opilationũ per
ipſum eſt ꝑ dominium caliditatis in ſuperficie
eius:⁊ conſecutio cõtractionis ꝑ ipſum ẽ a ſub
ſtantia ſua terrea ſtiptica. Non eſt in eo nocu
mentũ apparens.⁊ dat᷑inomnitꝑe ⁊ in om̃i eta
te: ita ꝙ etiã pueris ⁊ pꝛegnantibo datur.⁊ eſt

de elegantioꝛibus ⁊ melioꝛi bo medicinis aque
lactis.⁊ pꝛopꝛie quod ſumptum eſt ex capꝛis q̃

magniſicat operationẽ eius.ſimiliter magnifi⸗
catur infuſio eius in aqua endiuie ⁊ apij pꝛius
bulitum et colatum:vel in aqua plantaginis.

et nõ permittat᷑ quin cadat in ſocietate eius ſpi
ca.Eſt em̃ pꝛopꝛij iuuamenti cum ipſo. Neq;
pꝛetermittas additionẽ modici vini albi odo⸗
riteri dari in infuſiomibus eius.? pꝛopꝛie qñ in
emẽdatio ne opilationũ pꝛopinat᷑. Et eius qui
dem infuſio competit quando ſolum queritaur
abſterſio:ſolutio ⁊ opilationũ apertio:⁊ ipſius
contriti exhibitio:quando querit᷑:vt poſtulam
in viſcerius veſtigia cõtractionis remaneãt.
verũ exillo quod aſſum eſt vehemẽtius ex adu
ſto:⁊ qð ex eo purius eſtſuſtinet quod opoꝛtet

tritio vehemens reſoluit virtutem. Decoctio
etiam ſimiliter reſoluit qu aliſcunq; ſit.

¶ Johãnes Meſue. Educit ſolutione eius co

leram: flegma. Maioꝛ eius pꝛopꝛietas eſt mũ
dificare epar et ſtomachũ.et conferre doloꝛibo
pungitiuis eoꝛum ⁊ viſcerruKnm.
¶ Et darificat ſanguinem:⁊ aufert opilatiões
⁊ moꝛbos quoꝛum mater eſt opilatio:ſicut hy⸗
dropiſim:vctericiam:groſſiciem ſplenis ⁊ febꝛi
bus opilationum:et ſimilia.
¶Et ex parte ſubſtantie ſue ꝓpꝛietas eſt ↄſerre
ſputo ſanguinis ⁊ emanationi eius vndecunq;
ſit.⁊ caſui ⁊ ꝑcuſſioni.⁊ ſanare rupturas intrin⸗
ſecas ⁊ extrinſecas.⁊ ꝓpꝛie eiꝰ.ʒ.i.minime.gra.
.ij. et rubee tinctoꝝ gra.xv.cum vino ſtiptico.
Et contert inunctio olei eius contuſionibus
⁊ contritionibolacertoꝝ et doloꝛibus eoꝛum.⁊
ipſum quidẽ eſt medicina ſingultus:⁊ eſt medi
cina bona dilſſinterie.et pꝛopꝛie quod ex eo eſt
aſſum.⁊ bibitum cum ſucco plantaginis ⁊ pau
co vino ſtiptico. l
¶ Et confert febꝛibus periodicis⁊ febꝛibo opi
lationũ etfebꝛibus antiquis.Doſis potio eius
infuſionis ana.ʒ.ij..vſq; ad decem:⁊ contritis
¶ Et ipſum conſeruat᷑ per annos quattuoꝛ: et
conſeruat᷑ a coꝛruptione ⁊ putrefactione:ſi ſuꝑ
liniatur ei cera ⁊ terbentina liquefacte:aut cera
ſola.aut ſi ſepeliatur in pſilio aut milio:conſer
uatur em̃ tunc tempoꝛe extenio. WB

Capitulum. ccxt.

Euponticũ. Pande. Reupoõticũ..bar

Creubarbaro. Interid bz venulas diſtin
ctas vt reubatbaꝝ:ſʒ nõ tingit yt reubarbariꝗ.
Etðᷣꝛ reupoticũeo ꝙ in põto inſula reperiũ:vel

qꝛ ponticũ hʒ ſapoꝛc.ꝛ reu tantũ eſt dicere quã

tũ radix.¶ Dyal.ca. de reupõtico.Reupoticũ

naſcit in boſſoꝛo.et ſic ab grecia venit:cuius fo

lia ma gna ſunt ſimilia ſolijs ſimphiti.radix eſt

aliquatenus vaſta et nigra. Haſta ſimilia cen
tauree:ſed bꝛeuioꝛ eſt fragilis ⁊ leuis in põdere
ſine odoꝛe:et guſtu amara:leuiter ſtringens.et
ſi maſticet:ſit glutinoſa et crocei coloꝛis.

¶ Dyaſc. Cires efficaciter habet ſiringentes.

Et iõ fomẽto impoſita inflationes deſiccat:

et vulnera glutinat:ac ſanguinis abundantiã

repꝛimit. NHabet in ſe magnã ſubſtantiã tempe

randi:qꝛ tenet in ſe terreni frigoꝛis et caloꝛis

partẽ.et leptomeris eſt ad aſma:ergo reumati

ca et oꝛthogonia iuuat potata.liuoꝛes et em⸗

petigines ſanat cũ aceto illinita.et potata emo
ptoicis et diſſintericis pꝛodeſt:ſed bona eſt q̃

nõeſt ꝑtuſata. In guſtu muſcillaginoſa mo⸗
dicũ ſubmoꝛdẽs.bibita inflationem ſiomachi
tollit. Laxitudinẽ et doloꝛẽ ſto machi ſpleneti⸗

cis et epaticis pꝛodeſt.ꝗ Conquaſſationẽ coꝛ

poꝛis reficit. De alto cadentib ſubuenit. Neu
freticis et toꝛiionibaet thoꝛaci et pocderne ſa

8

Tractatus

AJutare eſt. Stericas ⁊ ſciaticas cauſas compe⸗

ſcit. S anguinẽ reijcientibus vtiliter adhibet᷑
Aſmati is pꝛodeſt.¶ Subglutientibus vti⸗
titer adhibet᷑. Ciliacis ⁊ diſſintericis frigoꝛib⸗
cipicis ſingulare pꝛeſidiũeſt. Moꝛſibus vene⸗
natis occurrit:ſimiliter vt agaricus daturin
omnibꝰ cauſis.Zernas limpidat ⁊ liuoꝛes cũ
aceto impoſita ſimiliter cũ aqua liuoꝛes om̃es
tollit. Uirtus eſt ei termantica ⁊ paulo ſtiptica
¶ Paulus capi.de reupontico. Ca.eſt ⁊ ſic. in
ſecundo gradu. Uirtutẽ habet mundilicandi:
conſoꝛt andi ex ponticitateſua:et diurenicã ex
qualitatibo. Aqua decoctionis eiusſoluit opi
lationem ſplenis ⁊ epatis ex frigida cauſa. Ce
rotũ ex puluere eius ⁊ oleo roſaꝝ:et cera valet
contra dcbilitatẽ ſtomachi.Puluis eiuslum⸗

bꝛicos eius occidit. ¶ Iſido lij. etbymo. Reu
ponticũ ſanguinis abundantiã repꝛimit. Ha⸗

bet in ſe maximã temperandi ſubſtantiã: quia

etiã lepto meris vnde potata ad ſpaſmata reu⸗
matica iuuat.Et lenioꝛes empetigines ſanat.
S plenem repꝛimit:etluxuriã tollit.Cũ aceto
bibita emoptoicis ⁊ diſſintericis eſt iuuatiua.
¶ Bibita q̊ ſtomachi infl ationẽ eiuſq; laſſitu
pꝛoficit.cõquaſſationes coꝛpoꝛis rehcit:ac de

alto cadentibus ſubuenit. lumbis etiã ⁊ toꝛtio⸗
nibus toꝛacis ⁊ ypocundrijs eſt ſalurans.

¶ Stericaset ſciaticas cauſas compeſcit.ſan

guinem reijcientibus adhibeturx vtiliter. aſma

ticis ſubglutientibus pꝛodeſt.

Eſina. Iſido.li xxvij. Reſina ? lachꝛy⸗
Nema ſudoꝛe lignoꝛum exalata vt balſa⸗
Sñmi ſeralupi ni ⁊ lentiſci ꝛ⁊ arboꝛum ⁊vir

gultoꝛũ que ſudare perhibent᷑ Reyn em̃ grece

emanare dicit᷑ vil ſudare ſicut ligna odoꝛiſera

oꝛiẽtis.ſicut gutta balſami aut ferulaꝝ quaruz

gutta dureſcit in gemmam. l. in electꝝ. Pꝛima

aũt reſina dicit᷑ therebentina:⁊ eſt pꝛeſtãtiſſima

pꝛe alis.⁊ defertur de arabia:iudea:ſyria: cx⸗
pꝛo ⁊ africa:⁊ ab inſulis maris. Secũda eſt lẽ
tiſcina que maſtix vocatur. he de Chio inſula
Depoꝛtantur.Tertia eſt pinealis:⁊ hec nũc eſt
liquida:nunc dura inuenit᷑.i¶ Itẽ Iſi. Reſina
igitur dici᷑ quodlibet gramẽ liquidum vel ari⸗

dum liquida reſina vt balſami ⁊ terebentina.

durat vt maſtix thus ⁊ myrrha ꝛhm õi.Omis

aunẽ reſina pꝛimo eſt mollis ⁊ liquida vel viſco
ſa.ſed in pꝛima ſui emanationeet gliqua rema
ri net liquida ⁊ aliqua caloꝛe vel frigoꝛe induraf᷑.
retinet in ſe terreni frigoꝛis ⁊ caloꝛis partẽ. Et

omnis aũt reſina eſt vtilis in medicina.et ideo

reſina poſira in nobilibus antidotis:: vnguen

tis.Operationes

es autem et virtutes reſine ſin⸗
guloꝛum. quere in locis ſiuis.

dinẽ pꝛobibet ac doloꝛẽ.ſpleneticis ⁊ epatieis

4

Capitulum. crcxcij.

. DRa bes. Pandecta. dcvij. Ribes quidã

dicunt ꝙ eſt acetoſa.et quidam dicũt
eſt coccue.ſcdtelſo.quomã coccus

et ſtipticitas

nõ eſt acetoſa qm̃ Meſue facit ſcinotim capi

tulum de rob de rnibes.⁊ capᷣ.de rob de aceto
ſa. Silr vbi ponit capᷣ.de rob de ribes ait ꝙ
valet ſicut rob ð acetoſa. Item nõ eſt coccus
qm coccus eſt ca.⁊ ſicce ↄplexionis:ſed ribea
ſunt frigi.ꝛ ſicce.¶ Albani. Ribes eſt planta
ſtipitẽ habẽs rubeum ad viriditatẽ dechiuẽ te⸗

nerum. foli a rotũch viridia nigra.cuius granũ

potatur de coꝛaſceni aridi ſapoꝛꝭ:de q̊ fit rob.
HNos aũt loco eiusſuccũ acetoſe que eſt lappa
cium agreſte ponere poſſumus.i¶ Sera.libꝛo
ag.capᷣ.ribes aucto. Iſaac benarã. Ribes eſt
planta habens capꝛeolos recentes rubeosad
viriditatẽ declinates:⁊ bʒ folia magnalataro
tunda viridia.et habet grana q̊ ſapoꝛ eſt dul⸗

cis cũ acetoſitate. Et ipſa eſt frigida ⁊ ſicca in

igradu. Erſign ſwer hoc eſt acetoſitas eiꝰ
t ex hoc cõtingit ꝙ infrigidat
ſtomachum. Et aliqui dicunt ꝙ eſt frigida et
ſicca in.iij.gradu. Naſcitur autem planta iſta
in montibus ſyrie frigidis niuoſis.
DOperationes.
Sera. Ipſa abſcindit ſitim:et ↄfert ſpeciebo
habaon.i.moꝛbilli.⁊ abſcindit ſitim q̃ fit a ca⸗
lidit ate coꝛpoꝛ::⁊ retinet fluxum.i¶ Et conue
nit ſpecieb bothoꝛ quefiunt in coꝛpoꝛe ſicut
variole ⁊ ſimilia.¶ Et pꝛouocat appetitum: ⁊
incoꝛiat ſtomachũ ſua frigiditate.⁊ abſcindit
ſitim a colera:⁊ fluxum vomitũ.⁊ rob eius cõ⸗
fert cardiace ⁊ vomitui et fluxui qui fit a cole⸗
ra.i Etpꝛouocat cibi appetuũ.et in rob eius
eſt dulcedo ⁊ acetoſitas. Et ide auct. Aben
meſuai.Frigi.eſt ⁊ ſic.in.ij.gradu.⁊ rob ẽ ſicut
rob acetoſitati citni ⁊ agreſte in virtute:ꝛeſt bo
na emoꝛroidibs ⁊ ebꝛietati.⁊ putant aliqui me
dicoꝝ ꝙ ſit ila q̃ nominatur acetoſa ⁊ lappaci
um.⁊ put auerũt aliqui ꝙ ſit granũ acetoſum
qð afſtert᷑ ex coꝛaſceni.licet om̃es decipiantur.

Capitulum. cccxciij.
Jli.Pandec.ca.lvij.Arz arabice gre
ce oʒoꝛa.latine vero riſi.HGalie.pꝛimo ð
Cabis ca. deriſo. In ſapoꝛe eius eſt ſtip
ticitas.⁊ ideo retinet ventrẽ retentiõe tẽperata
et in coꝛticeeius eſt rubedo magis manifeſta
qᷓ; in ipſomet aut in reliquo coꝛpoꝛꝭ eius.⁊ mi⸗

nus nutnt qᷓ fermentũ.i¶ Et ideʒ.viij.ſim.far.
ca.oꝛoſa. Oꝛoſa.i.riſum hʒ quid ſtipticũ q̊ cir⸗

ca ventrẽ moderate detinet.¶ Etidem li.pꝛe⸗
dicto de cibis. Hoc ſemine om̃es ad reſtrictio
nẽ ventrꝭ vtuntur delectationẽ ipſius ſimiem
facientes condro.E ſt aũt indigeſtibilius con/⸗

Aro:⁊ nutniens minus.ſicut ⁊ ad delectationeʒ

edulij dcficiens ab ipſo plurimum.

Pperationes

4 Sera.li.aggre.capᷣ.Arʒ.i.riſum. S unt ca⸗

lide ⁊ ſicce cõplexionis inpꝛimo gradu. Almã
ſoꝛtractatu tertio capᷣ.arʒ de niſo. Riſi tempe
riei que eſt inter calidum ⁊ frigidũ vicinũ exi⸗

ſtit:⁊ ventrẽ ſtringit. S olitis aũt colicim pa
ninocert: co q licet nutriat ve ventre:tamen nõ
facile deſcendit:niſi coquatur cũ aliquo multũ

vnctuoſitatis hobente.qdð quãdo cũ lacte co⸗
quitur ⁊ cũ ʒuccaro comeditur plurimũ nutrit

atq; ſanguinẽ augmentat.i¶ Serapᷣ.Quãdo

ſani egent pultib eius ꝓpter punctiones quaſ
habẽt in ventre.aut ꝓpter fluxum multoꝝ hu⸗

moʒꝝ ſuꝑ quos vincit colera.aut aliqua alia ð
cauſa ſimili huic. coque riſi quouſq; diſſoluãa⸗

tur: ⁊ fiant ſicut aqua kiſt: et da in potu: hoꝛa
cõuenientioꝛ vſus eius tempus eſt humidum

et qñ ſtomachus eſt foꝛtis virtutis ad cibos.

¶ Etidem aucto. Dya. Eſt pauci nutrimenti
ſtringit ventrẽ. auget ſperma: ⁊ minoꝛat feces
et vrinã ⁊ vẽtoſitates.Eſt em̃ completũ in ſtip
ticitate.⁊ ideo eſt bonũ vlcerib inteſtinoꝝ:⁊ pũ
ctioniba eoꝝ quãdo bibitur.aut ſit cũ eo criſte
re.⁊ rubeũ eit conſtrictiuũ plus.¶ Iſa ac. Ri⸗
ſi natura calidum eſt in pꝛimo gradu:ſiccuʒ in
ſcxo. Aliquãdo mola teritur. eiuſq; fanina ſi⸗

cut tnici coquitur.a valet his qui moꝛſionem

ii

B

Trattatus

in ſtomacho ⁊ inteſtinis patiuntur. integrum
aũt cum aqua coctum valet ad colenicã dyar

riam.Cum lacte ⁊ amigdaleo coctum conſti⸗

pationem ſuam amittit:⁊ perfecte nutrit. S ã
guinẽbonũ generat ſi cũ eo vel aqua eius len⸗
tigines laues:aulert eas:⁊ cutemn mundificat.
¶ Lonſtantinus in pantegni Riſum caliduim
eſt in pꝛimo gradu.ſiccum in ſcᷣo.Unde ven⸗
trem ſtringit:non tamen muleum:mili mixtum
ſit ibi milium:lotum quoq; ⁊ c butiro ⁊ amig
daleon coctum:nõ eſt ventris conſtipatiuum
ſed mitigat doloꝛem ſtomachi:⁊ ardoꝛem inte
ſtinoꝝ. Huius nutrimentum temperatum eſt
⁊ digeltiuum.ſi cum lacte coquitur:conſtipa⸗
tionem facit:ſed bumectat ac nutrit.
Auicenna in ſecundo canone. Riſum cali
dum eſt ⁊ ſiccum. Nutrimentum pꝛebet multũ

ctum cum aqua ſtringit vſq; ad terminum. Et

in ſpermate facit augmentum
¶ Idem in quarto canone Coꝛtex riſi venenũ
reputatur. Utenim quidaʒ pꝛimoꝛum dixerũt
ei cui in potu datur:accidit ſtatim doloꝛ in oꝛe
etin lingua:et ipſa lingua apoſtematur.dein⸗
de doloꝛ in vmbilico extenditur et ſtomacho:
inteſtiniſq; eius. Cotumq; coꝛpus inſlamma⸗
tur.curatur cinn curatione cãtaridum. Opoꝛ⸗

mit citonia lint decocta.

tet autem ꝙ in oleo eius quod iplein potu ſus

V Obelia. Iſaac Robeliefrigideſunt in

pꝛimo gradu medie inter humida ⁊ ſic⸗
*Seca. LCoꝛt
Iſte ſuntvidelicet robelie.ſicut dixdimus pau
lo ſupꝛa.que a nonnullis medicoꝛum noſiroꝝ
eſtimantur eſſe piſa. =

aut ventoſitatẽ faciunt vt labe.Ad vſum eden
di bone ſuntin eſtate⁊ in calida regione.

Eathaplaſma exeis membꝛisfractis appo⸗

ſitum ſolidat ⁊ doloꝛem aufer.

Ius ex eius velut er faba factumvalet ad
cardiaſim tuſſim ⁊ doloꝛem pecoꝛis.

Capitulum. cccxco.
N Odogendron. ¶Iſidoꝛus. Rododen
dron coꝛrupte vulgo loꝛandrum voca
Stujr:eo ꝙ folijs lanriſit ſimilis:floꝛe vt
roſa. Arboꝛ enim venenata elt · interficit enim
ur ſerpentum vexationtbſus.

ODODoperationes.
NPlinius lil.edecimo. Rododendron vt no
mMine apparet a grecisvenit. Alij neruimxoca

altera:ꝛ

.— ue unt. Alij rodophanem vocauerunt. frõde

tex eaꝝ ſtipncus eſt. ¶ Actoꝛ.

¶ Jlaac vt ſupꝛa. Loꝛtice eius mundate lau⸗
dabiles generant chimos. Nec inflat ionem

ſempiternum roſe ſamilitudine cnulib us fructi

coſum. Jumentiſq; capꝛis ⁊ ouibus venenum.

Igem tamen eſt homini cõtra ſerpentum ve⸗
nena remedium.i¶ Idem libꝛo xvij. Rododen
dron ſeritur pꝛopagine:ſicut etiam ſemine.

¶ Jdeʒ li.xxiiij. Rododendros ne nomẽ apud

nosinuenit latinum.ſed radophonem vocant

aut neruim. Mirumq; ſolia eſſe quadrupeduʒ

venenum:homini vero contra ſerpentes pꝛeſi
dium addita ruta ⁊ vino pota. Recus etiam ⁊

rint:huiuiſmodi moꝛi dicuntur.

Capitulum. cccxcvj.
Obur. Actoꝛ. Robur (Sm Jſdoꝝ) ge
Pneraliter dicitur ex omni materia quic
DdOquid eſt ſirmiſſimum. Hihilominusta
men⁊ arboꝛ quedam hoc nomine nuncupat᷑.
de qua frequenter Plinius loquitur.

*
Poperationee.
¶ Plinius libꝛo.xvi.Roboꝛ eſt glandifera ſi⸗
cut ⁊ quercus ac ylex:pꝛeter fructum ⁊ alia gi⸗
gnit plurima.fert em̃ ⁊ galle genus vtrũq;.Et
quedam veluti moꝛa:niſi dilſtarent arida du⸗
ricie.plerũq; caput imitantia thauri quib in⸗
eſi fructus nucleis oliue ſimilis. Haſcũtur ⁊ in
co pullule nucib nõ abſimiles intus habẽtes

caper ſi aquã biberint in quo folia ea madue/

1

flocculos molles lucema luminibus aptus.
HNam ⁊ſine oleo flagrãt:ſicuti gallia nigra.
Fert ⁊ aliam vtilem pillulam cũ capillo.verno
tempoꝛe tamen melligeni ſucci. ¶ Gignunt 2
alij ramoꝝ eius pillulas coꝛpoꝛi nõ pediclo ad
herentes candicãtes vmbilicis. Cetera nigra
varietate diſperſa. Media cocci coloꝛem ha⸗
bent. ¶ Aliquãdo ⁊ culices gignit. Hec none
folijs conuoluras pillulas:⁊ in folio rubentes.
Aquoſos nucleos candicantes ac tranſluci⸗

dos c;diu molles ſint:in quibꝰ ⁊ culices naſcũ

tur. Matureſcunt in modum.ferunt et robo⸗

ra canchꝛi pillulam in medicina vimvxrendiba

bentem. Is creſcit hyeme aperitur vere pillula
tota:caditq; cum folia creſcere ceperint.Lam
multifera ſunt:⁊ tot res pꝛeter glandem robo⸗
ra paruum. Sed ⁊ poletosſquilloſq; nouiſſi⸗
ma irritamenta gule que circa radices naſcũ⸗
tur. ¶ Roboꝛe quoq; viſcum ac mella ferunt:
vt autoꝛ eſt Heſiodus.conſtatq; roꝛes melle⸗
ose celo cadentes nõ alijs magis inſidere frõ
dibus.Cremati quoq; roboꝛis cinerem introꝛ

ſum eſſe certum eſt. Scandula quideʒ e robo⸗

re fit aptiſſima.mox e glandiſeris alijs:ſed mi⸗
nime durans pꝛeterq; epino. Montes ⁊ val⸗
les diligit.robur caſtanea et abies.Sunt au⸗
tem roboꝛi folia toto ambitu ſinuoſa.Et ſunt

cs etiã in caudice ipſo iam denſa ac rara.ſem⸗

perq;late rarioꝛa diſpoſita mirto.
¶ Item. Robur abies ⁊ larix nõ continuant
germinationem: ſed intermittunt.⁊ tripartita

trina q; germĩa edunt. Ideo et inter ſquamas

coꝛticem ſpargunt:quod omnibus arboꝛibui
euenit in germinatione.quia rumpitur coꝛtex

pꝛegnantiũ. Roboꝛi ſciſſus cſt coꝛtex nõ leuis

ſed ſcaber. Radices copioſe atq; carnoſe q̃s
in pꝛofundum agit mollis ac peſſima ligni

pars etiam in roboꝛe ſacie putreſcens terre⸗

dini obnoxia.idcoq; ſemper eſt amputanda
¶ Robir vlex ac moꝛus ⁊ ebenus⁊ queſine me
dulla ſunt tota oſſee ſunt. Roboꝛ ſpiſſam ha⸗
bet materiam:eiq; nigricans coloꝛ eſt. Tanta
duricia ineſt roboꝛi:vt niſi madefactum non
qqueat terebꝛari.⁊ ne quidem ſic quid ad actus
dauus auelli. Itaq; caniem vetuſtatem ſentit
tardiſſime.ſentit tamen teredinem ceſum in ve
re.GBꝛumavero neq; vitiatur neq finditur. Ali
as obnoxium etiam vt toꝛqueat ſeſe:ſindatq;
quod in ſubere tempeſt iueq; ceſo euenit defol
ſum diu durat robur.ſed aqua marina coꝛrũ⸗

¶ Robur ⁊ olea in tranſuerſum poſite incur⸗
ua ntur:ceduntq; põderi. Uirida pꝛeter robur
ct buxũ periinaciusreſiltunt ſectioni ſerraꝝ.qꝛ

dentes equolitate replent inerti.S aut ro
Aii

bura ⁊ inter ſe ⁊ cũ alijs glutino inſociabilia
viſcus adnaſcitur: ⁊ in ruboꝛe vt quercu⁊ vli⸗
ce.¶ Ideʒ li.xvij. Inſitoꝝ omniũ capaciſſima
dicitur platanus:poſtea robur:veꝝ vtraq; ſa

poꝛes coꝛrũpunt.pedcamenta ſunt optima vi⸗
cibus e roboꝛ oleaq;. Pꝛeterea pomiferꝭ que

germinant:nec fructũ ferũt.ſciſſa radice lapis
inditur:fertileſq; fiunt. Hoc idem in amigda⸗
lis e roboꝛe cuneo adacto ſit. Deniq; arboꝛes
quedam ablato in toto coꝛtice moꝛiuntur.tar
Aius autem robura ⁊ quercus.

—„ . 5
„ „
1 4
7 *
*
.

Capitulum. ccexcvij

¶ Oꝛtabea vel rodaha. Sera.li.ag.ca.
Rodaha quando eſt humida⁊ recens
vVoicitur aſfax faſa.q eſt ſic.dicit᷑ akes
et eſt ſpecies leguminis ſic noĩata. Et ideʒ auc.
Dualorꝛimoch naſcitur eſt ſimilis anda⸗
cuche:q̃ naſcitur in pꝛatis.ſed quando eſt com
pleta hʒ folia ſubtilioꝛa q̃ folia ipſius.⁊ babet
ramos ſimilesramis ſandabuche.et ſunt ei ſe
mina in magnitudine lentis:toꝛtuoſa ſunt coꝛ
nua.Aliqñ deſiccatur ⁊ adminiſtratur cũ ali
is rebo:⁊ pparatur cũ ſale.Et idem auc.Galie.
Sapoꝛ huius grani eſt ſtipticus ſicut ſapoꝛ
lentis.Et virtus eius eſt calida caliditatetem
perata.⁊ exſiccatio eius eſt amplioꝛ exſiccatio

nelentis:⁊ comeditur ſicutlens.

Tractatus

Pperationes.

¶ Sera. aucto. Iſaac benarã. Alfax laſa:id
eſt rotobea naſcitur ſuꝑ aquas:⁊nõ ſiccatur
in eſtate neq; hyeme.⁊ ideo nomina᷑ humida
Et qð de ea adminiſtratur eſt ſemen eius ⁊ fo⸗
lia. ꝛ eſt cali.⁊ bumi.⁊ eſt ineo inflatio. ¶ Et
ideo auget ſperma:⁊ incitat coitũ.⁊ auget iuua

mentum medicinaꝝ que faciunt ad hoc.i¶ Et

ſemen eius in greditur in pluribo ↄſfectionibus
ſoꝛtibus.i Et qñ fit emplaſtrũ cum folijs eius
confert membꝛis q̃ indigent ſedatione dolorꝭ

coꝝ. eſt conueniens cibo animalium

Lapitulum. cccxcviij.

Olalatine. grece rodon. arabice bard.

C Derapion libꝛo ag.capᷣ.hard.aucto.
Haliem. viij. ſimpliciũ farmacoꝝ cap̃ᷣ.
de roſa. Subſt antia eius eſt cõpoſita ex ſub⸗
ſtantia aquoſa calida cũ duabus alijs quali⸗

tatibo permixta ſtiptica ſq; ⁊ amara.ouius ſtip
ticitas eſt in quantitate tali.quia coꝛpoꝛa ba⸗

bentia virtutem fluxum nõ poſſunt diſſoluere
virtutem eius.⁊ ſemen eius eſt magis ſtipticũ

q; roſa. Et idem roſa cum ſtipticitate que eſt

inoꝛdinationis pauce.⁊ cõuenit apoſtematibo

calidis in pꝛincipio coꝝ.⁊ opoꝛtet ꝙ recipia:

BDeherbis

recens ex ea:ꝛt abſcindant᷑ ſummitates eiꝰ val⸗
de cũ foꝛpicibus:⁊ reſeruent᷑ pꝑ medicaminib⸗
oculoꝝ. Sed oleũ roſaꝝ eſt in natura ſua me⸗
diũ inter naturã roſe ⁊ olei.⁊ eſt medicina cũ
qua curant᷑ apoſtemata ſanguinis in augmen

to ipſoꝝ.⁊ in eo eſt virtus penetrandi ad ꝓfun ſi
dum coꝛpoꝛis.⁊ bumectat coꝛpoꝛa ſicca:⁊ con

quaſſatur cũ aceto:⁊ inungit᷑ caput cũ eo.⁊ cõ⸗

uenit doloꝛi capitis facto ex caliditate ſolis. et
quãdo roſe ſiccant᷑:opoꝛtet ꝙ deſiccent᷑ in vm⸗/

bꝛa: ⁊ cõmoueant᷑ aſſidue.⁊ aqua roſaꝝ eſt fri⸗

gidioꝛ cõplexionetemperata: non tamẽ multũ

et ipſa quidẽ eſt ſubtilis multeſubtilitatis.Et
ſignum in hoc eſt ꝙ roſa deſiccat᷑ cito.ideo qꝛ
lin ea non eſt Arqug viſcoſitas: quia odoꝛ eius
vincit.⁊ ꝓpterea feſtinatꝛ replet vias odoꝛatus

Poperationes
¶ Sera. auco. Dyaſ. Eſt em̃ roſa frigida de
ſiccatiua.⁊ ex ea eſt plus ſtiptica ſicca qᷓ; recẽs.
Et ſuccus roſaꝝ qñ coquit᷑ cum vino cõuenit
doloꝛi capitis ⁊ ociloꝝ ⁊ auriũ.Et cõuenit gin
giuis:qũ cũ eo ſit collutio:⁊ coquunt᷑ folia eiꝰ
ſine ſtipitibus et nõ expꝛimunt.et fit emplaſt rũ
cũ eis heriſipile.⁊ ſemen qð eſt in medio roſaꝝ
qñ pulueriʒaturſuper gingiuas ad quas fluũt
bumoꝛes conuenit multum. Sed caput roſe
quando bulierit inaqua ⁊ bibitur:abſcindit flu
xum ventris ⁊ ſputum ſanguinis.
¶ Et idem aucto. Hacham. Aqua roſaꝝ phi
bet fluxũ ad oculũ.et conuenit ſincopi: quãdo
bibitur ex ea hauſtus aliquis.
¶ Et idẽ aucto. Humay. Roſa foꝛtificat mem
bꝛa intrinſeca.Et ſtipticitas eius penetrat p⸗
pter amaritudinem que eſt in eaa.
¶ Et idẽ aucto.Aben meſuay. Odoꝛatio roſe
ↄuenit colericis ⁊ hñtiba caloꝛẽ ⁊ capitis dolo⸗
rem a colera.Et ꝓhibet fumoſitates colericas
acutas.et ↄuenit doloꝛi acuto.⁊ mouet ſternu
tationẽ habẽti cerebꝛũ cal.E t qñ conſicit᷑ cum
melle aut cũ ʒuccaro abſtergit quod eſt in ſto⸗
macho ex humoꝛibus flegmaticdis.
¶ Et idẽ aucto. Raſis.Expertus eſt quidã ex
amicis meis qui accepit ex folijs roſaꝝ recenti
bus ⁊ ʒuccaro.⁊ fecerũt eũ aſellare decẽ vicib⸗
Hoc facit ſuccus eius:verũ ſicca nõ eſt laxati⸗
na.⁊ hoc ſignifica t᷑ ex eo ꝙ virtus eiuseſt ama
ra ꝙ abſtergit.Et q roſa deſiccat fit ſtipti⸗
ca:quia ſeparat᷑ ab ea amaritudo.Et ſiccitas

quidem in roſa eſt pauca:quia ipſa eſt compoſi

ta ex ſtipticitate ⁊ amaritudine.vnde abſcindit
libidinem:et laxat laxatione foꝛii.
¶ Johannes Meſue cap.de roſa. Roſa eſt ex
medicinis benedictis:in qua eſt virtus confoꝛ
tationem facies:⁊ ſolutionẽ ⁊ male qualitatis

permutationẽ. Et eſt ex earubeaꝛ alba.ꝛ eſt de

vtriuſq; multoꝝ folioꝛũ ⁊ denſoꝛum ⁊ criſpoꝛũ:

et alia paucoꝛũ⁊ planoꝛũ.Et melioꝛeſt rubea
vere rubedinis paucoꝛum folioꝛũ ⁊ planoꝛum.
⁊ex albis eſt melioꝛ habẽs ſimiliter. Et melioꝛ
uccus eſt cuius mater eſt roſa completa:ſicca
vero melioꝛ eſt in qua nõdum cecidit cõplexio.
Eſt frigida in pꝛimo gradu: ſicca in ſecundo.
Diuerlſarũ autẽ naturarum ſubſtannie compo
ſuerunt roſam.inter quas poteſt cadere ſepara
tio diſtinguens. Componit᷑ em̃ ex partibo ter⸗
reis ⁊ aqueis mediocribus dantibus ei ſtiptici⸗

tatem et ſibſtantiam. Et ex partibus aerijs p⸗/

pter quas eſt in ea de dulcedine aliquid ⁊ aro⸗

maticitas.Et ex partibus igneis ſubtilibus:a

quibus conſiſtit perfectio ⁊ ſpecies dantibus

ei amaritudinem. pꝛopter quod in abſciſione

amaritudinis ipſius que remouet᷑ pꝛopter ſolã
exiccationẽ eius non reſoluiturſpecies. In ab

ſciſione rubedinis non eſt plus roſa q; homo

moꝛtuus.amaritudo autẽ in ea que recenseſt:
plus eſt de ſtiptict ateipſiꝰ.Et pꝛima eius ope
ratio eſt pꝛopter amaritudinem ſuam. pꝛopter
quod rola recens et eius pꝛopꝛie ſuccus ſoluit.
Cum autẽ reſoluitur calidit as dans ei ama⸗

ritudinem:pꝛopter exiccationem eius nomina

tur ſubſtantia eius ſtiptica:faciens conſtipati⸗
onem. Eſt autẽſuccus eius calidus fere ad pri
mum gradum pꝛopter excluſionẽ eius ⁊ re ter⸗
reitri ⁊ frigia..
¶ Johannes Meſue. Eſt autem roſa ſolutiua
exiſtens extinctiua inflãmationũ:cõfoꝛtatiua
membꝛoꝛum:coadun anua partiũ ⁊ conſtricti
ua.⁊ ſemen eius in hoc eſt foꝛtius.⁊ ſimiliter pi
li eius qui ſunt in medio ipſius:⁊ ſuccus eius ẽ
reſoluens.Et ſicca quidem magis frigida ⁊ ſti⸗
ptica.et que non eſt completa frigidioꝛ ⁊ ſtipti
cioꝛ.⁊ albain frigiditate ⁊ ſtipticitate plus eſt qᷓ
rubea.non eſt in ea malicia:ſed eſt ex debiliter
ſoluentibus.vigoꝛat tamen operationem eius
aqua caſei. S
¶ Siem̃ ſucci roſarum.ꝭ.i.miſceatur cũ aqua
caſei et pauca ſpica eſt ſolutiuum conueniens.
Et ſimiliter infuſio.ʒ.vi.folioꝛum roſarum in
aqua caſei cũ pauco melle:ſoluit ſine moleſtia.
Et ſyrupus factus exſucco eius eſt leuis ſolu⸗
tionis. Et ſimiliter ponitur oleum eius inemẽ
datione medicinarum acutarum:ſicut eſt ſca⸗
monea et ſimiliia. .
¶ Roſe autem condite cum melle abſtergunt.
⁊ mundiſicant et confoꝛtant.Et condite cum
ʒuccaro minoꝛis ſunt abſterſionis ⁊ maioꝛis
confoꝛtationis⁊ ſtipticitatis.et aqua eoꝝ que
ſit per infuſionem mundificat ⁊ conſoꝛtat: ab⸗
ſter git et reſoluu. ᷑=

B

P

¶ Ea quefit perſe ublimation? eſt multe cõfoꝛ⸗

tationis: neq; eſt reſolutiua ꝓpter reſolttioneʒ
ſubtilis caliditatis eius in decoctione ipſius.
ꝑ albas vero nõfit ſolutio aliqᷓ de q̃ ſiteuran/

dũ.⁊ ẽ in eis de ſtipticitate pluſqᷓ; ĩru.neq; ſũt

ſimiles eis in confoꝛtatione.⁊ cito ꝙ roſe non

ſubſtinẽt de decoctione aliqͥd oĩno:⁊ ꝓpꝛie re⸗

centes. ſoluit᷑ em ab eis virtus: ſigillãs abſterſi
onè? eius ⁊ ſolutionẽ.⁊ declarat᷑ virtus eius ſti

ptica faciens conſtrictionẽ. Succus vᷣo eius
ſuſtinet decoctionẽ aliquid mediocriter:⁊ ac⸗
quirir ei ſubtilitatẽ ⁊ bonitatem abſterſionis.
¶Oleũ q̊ʒtactũ ex roſa nondũ cõpletis eſt ma
ſoꝛis infrigidationis ⁊ ſtipticitatis.cuiꝰ melius

rattatus

du:ſicca in ſecundo.Et viridis ⁊ ſicca cõpetit
vſui medicine.Quidã colligunt eã poſt mam⸗
ritatem:ſed non tamdiu ſeruatur. Debent aũt
colligi cum non habẽt ſolia omnino expanſa:

⁊ tamẽ aliquantulum iam rubea.Collecte aũt·

ad ſolem aliquantulum deſiccari poſſunt:ꝛ ꝑ·

triennium ſeruari. . . . . .
¶ Macer. Dici flos floꝛũ nobis roſa inre vi⸗
detur. Quod ſpeciei cunctos pꝛecedat odoꝛee;

floꝛes. Non tamen hec ſpecie tm̃ necodoꝛe ius

uare NHos valet:bac varijs nos adiuuat illa

.

fundamentũ eſt oleum oliuarum medioꝛumin · R

maturitate aut ſiſaminum.

₰

¶ Acetum autẽ infuſionis eius eſt medicina

omnium inflammationum.⁊ eſt diuiſiuum ſoęꝛ

lutione ⁊ confoꝛtatiuum.

Succus eius ex aqua infuſionis recentium 48
completaꝝ ſolutione educit colerã:mundiſicat

ſanguinem ab ea et venas ⁊ articuloo.

¶Et conuenit yctericie: ⁊ aperit opilationes

epatis ⁊ ſtomachi:⁊ mundiſicat ⁊ conſoꝛtat ea
et confoꝛtat coꝛ.⁊ cõuenit tremoꝛieius.⁊ edu⸗
cit materiã cauſantẽ eam ⁊ febꝛibus colericis.

Roſa vero ⁊ oleũ eius ⁊ aqua ipſius facta pr·
ſublimationẽ conſoꝛtat coꝛ⁊ ſtomachũ ⁊ epar

et coadunat pantes laxas membꝛoꝝ.⁊ cõſoꝛ⸗
tat retentionẽ:⁊ ſedat doloꝛes calidos miraſe
datione.et extinguit ac permutat malicias in⸗

flãmationũ: perimit ⁊ ſedat eas.Et ſunt ex m /
dicinis facientibus doꝛmire.ſaciunt tamen o

riʒam ⁊ ſternutationẽ.⁊ obſunt catarris.⁊ ſtrin

gunt guttur:⁊ confoꝛtant ea:⁊ auferunt crau
las. Doſis potio ſucciroſaꝝ eſtab.i.i.vſq; ad
ij.cum ʒuccaro.Et potio ſyrup.ſacti ex ſucoo

earum elt. 3. ij. vſ;. x.

Auilli.oe viribo coꝛdis dicit: q cõfoꝛtat coꝛ.
¶Palladius lib.iij. In menſe febꝛuario roſa⸗
ria conſerenda ſunt:queſulco bꝛeuiſſimo aut

ſcrobibus ponenda ſunt: vel virgultis vel etiã
ſemine. Semina autẽ roſarum non putemus

medios floſculos eſſe aurei coloꝛis quos roſe

ferunt:ſed baccis nutriunt: quas in bꝛeuiſſimi
piri ad ſimilitudinẽ plenas ſeminibꝰ ſuis poſt

vindemiam reddunt: maturas ex coloꝛe fuſco

et molliciei poterimus eſtimare. Si qua etiaʒ

ſunt antiqua roſaria:hoc tempoꝛe circumfo⸗
diunt᷑:⁊ ſarculis vel dolabꝛis ariditas vniuer⸗
ſa reciditur.tunc que rara ſunt:poſſunt ducta
virgaꝝ pꝛopagine reparari. Siroſam ipſius
habere voluenis duabus palmis ab ea gyrum·
fodies:⁊ aqua calida his rigabis in die.
¶ Idem Palla. Roſafrigida eſt in pꝛino gra

ſanguinem ſiſtũt. Item. Ungues roſe ſalubꝛes
epyfoꝛis ſunt. Ulcera em̃ oculoꝝ roſa pꝛeter;
initijs ſoꝛdeſcũt. Item antera diſſintericisma

Sroſe naſcit᷑ aurei coloꝛis:⁊ a ſpecie ſio⸗

ns dicta eſt. Uſui etiã medicine competunt.

Operationes

. —
. 2 „ 7 40 .
4 „* * F. 4 ” 7 en „„ Fe. i⸗ . . „
. „
4 .

fidelis.Eius ſicca gradu viseſt:⁊ frigida bmo.

Capitulum.cccxtcix.
Atera vel Antera. Paulus cap.Ante
ra. Anera eſt id quod in medio ipſius

—.

¶ Plinius. Capita roſarum pota ventrem er A

2

Oſtrumpoꝛcinum. Pandecta cahim
Qdcx. Roltrum poꝛcinum herba eſtlon
Scgitudinis vnius digiti:et eiuſdẽ lateris
pandensſe ſuper terrã ampiectens eam.cuius
folia ex vtroq; latereſunt inciſa inciſuris ma⸗
gnis.et in eius medio leuatur ſtipus paruus.in
cuius ſtipite fit quedam lanugo rotunda ſicut
pila.ſicut facit herba ſemiſion:que ann tangit᷑

dilſoluitur:

Ppperationes

¶ Corfert opilatis. Roſtrum coꝛuinum her⸗
ba eſt quam plures dicunt conſolide ſpeciem.
ſed falſo:immo eſt herba vtcunq; piloſa habẽs

aſl odoꝛem boꝛaginis:et virtutem conſoli⸗
atiuam in virtute ſicut pꝛecedens.

Capitulum. cccci.

N Uta latine⁊ grece. Arabice vero ra⸗
ogeb velalſelep.Sera.lib.aggre.ca.ra⸗
EVgdeb aucto.Dyaſ. Radeb.i.ruta. Et eſt
de ea domeſtica ⁊ ſilueſtris.ſʒ ſilueſtris eſt ma
gis calida qᷓ; domeſtica ⁊ magis acuta.que eſ
cis eſt non eſt bona.ſed domeſtica: ⁊ maxime
illa que oꝛitur circa arboꝛem ficus vel circa cu
cumereseſt conueniens cibus.Et aliud genus
rute ſilueſtris que naſcitur in macedonia et in

gallicia aſye quã mollicines appellant. Et ali⸗
qui armolam eam vocãt. Frutexeſt vna radix
virgas multas habens.folia latioꝛa pluſq; do
meſtica.ſed mollia odoꝛẽ grauem habentia ee
floꝛem albũ ⁊ capita maioꝛa qᷓ; domeſiica. et
tribus partibus diuiſa. Huius ſemen obꝛuſuzʒ
et trigonũ guſtu amarũ eſt. Hec in antiquo tẽ
poꝛe colligit. Iidoꝛus libꝛo etbymogia.Ruta
dicta eſt eo ꝙ ſit feruẽtiſſima.cuius altera agre
ſtis atq; virtute acrioꝛ.ſed vtraq; feruentiſſima
compꝛobat. Hanc venenis repugnare muſtele
docent.que dum cum ſerpente dimicauerint
cius cibo armant᷑. Iſaac. Ruta ſilueſtris cali⸗
da ⁊ſieca in quarto gradu.domeſtica vero in
tertio.que melioꝛ eſt ad digerendũ.qꝛ virtutẽ
habet incidẽdi.⁊ groſſos humoꝛes ⁊ viſcolos
extenuandi.Platearius.Eſt ruta domeſtica ⁊
ſilueſtris que piganũ dicit. Huius folia ⁊ ſemi⸗
na competunt vſui medicine. Cirtutem habẽet
diureticam diſſoluendi⁊ conſumendi.Hpo⸗
cras.Ruta calida ⁊ ſiccain tertio gradu. Pal⸗
ladius in lbꝛo quarto de agricultura. Menſe

Martio ruta ſeritur locis apꝛicis.ſolius cine⸗
ris inſperſione contenta. loca veſiderat altio⸗

ra.vnde humoꝛ eius elabitur.ſi ponas eius ſe⸗
mina adhuc claulſa folliculis ſigillatim debe

bis manu afficere.ſi iam minuta ſunt ſparſa

gactabis: raſiro obducta cooperies. Caules

eius qui incluſis ſeminibus natifuerint foꝛtio⸗

s: ſed ſero mſcent᷑. Ramula eius cũ aliqua

¾ dD

coꝛticis parte cõuulſi verno tꝑe ꝓ plantis tene⸗

bunt:ſota vᷣo tranſlata moꝛiet᷑. Hõnulle ramu
los eius pertuſe fſabe inſerunt vel bulbo: atq;
illa obꝛuunt alieno vigoꝛeſemandos. Sub fi
ci arboꝛis vmbꝛa libentius acquieſcit. Nõ effo
dit herbas:ſed optat auelli. Immunde mulierꝭ

foꝛmidat attactũ.i¶ Plin.lib.xix. Ruta ſerit᷑ fa

uonio ⁊ ab autumni equinoxio:odit hyemẽ et
humoꝛẽ ac fimũ.apꝛicis gaudet ac ſiccis:terra
q; q;maxime latenicea.Linere nutrini vult:bic
et ſemini miſcetur vt careat erucis.

OPperationes.
¶ Bal.vij.ſim. far.ca.moli.i.ruta.quidã hmõi
rutã ſilueſtrẽ noĩant:qͥdã aũt armolã. Uirtus
aũt eius ſubtillis eſt ⁊ ca.ᷣm.iiij.gradũ.vndeꝛ
incidit groſſos humoꝛes:⁊ dyafoꝛat:⁊ ad vꝛi⸗
nationẽ ꝓpuocat.¶ Et id ẽ.viij ſim.ſar.ca.piga
mũ.ſigamũ.i.ruta. S ilueſtris quidẽ ex.iiij.
eſt gradu calefacientiũ ⁊ ſiccantiũ:domeſtica
vero ex tertio. Eſt aũt no ſolũ acrnis guſtu:ſed
etiã amara:q̃ incidere⁊ dyafoꝛare hʒ groſſos
⁊ viſcoſos humoꝛes/ꝓpter eandẽ aũt virtutẽ et

ꝑ vꝛinas euacuat.quinimo ⁊ ſubtiliũ parnũ eſt

et vẽtoſitatis deſtructiua.¶ Etidcirco ad ſpu
tationes conuenit:⁊ anioſitates q ad venerea
pertinent:ꝛ⁊ dyafoꝛat ⁊ ſiccat moderate.eſt em̃

defoꝛtiter ſiccantibofarmacie.Sera.auctoꝛi.

DPyaſc. Ruta eſt derebus magis conferentibo
inflationibaꝛ vẽtoſitatibo.i Et ipſa extinguit
libidinẽ coitus.Uñ domeſtica ⁊ ſilueſtrisſunt
ambe calefactiue: aduſtiue:pꝛouocatiue vꝛine

⁊ menſtruoꝝ.⁊ qũ comeditruta aut bibit᷑ ſtrin⸗
git ventrẽ.⁊ qñ ſumit in potu ex ſemine:cuiuſ⸗

cũq; quãtitas vnius caluf cũ vino eſt medica⸗
men conferens multum medicinis moꝛtiferis.
¶ Et qñ comedunt᷑ folia eius ſola:aut cũ ſicu⸗

bus ſiccis ⁊ nucibus:auſerunt nocumenta me⸗

dicinaꝝ moꝛtiferarũ. Et eſt vltima medicina
contra maliciã venenoꝝ:qñ adminiſtrat᷑ ſicut
diximus:⁊ pꝛeſertim contra peſtilentiã.Et qñ
comeditur ⁊ bibit᷑ ruta ſemꝑ abſondit ſperma.
Et qñ coquit᷑ cum aceto ſicco ⁊ ſumitur:ſedat

toꝛſiones.⁊ qũ adminiſtrat᷑ in huncmodũ:con

fert doloꝛi lateris ⁊ doloꝛi pectoꝛie: ⁊ aſmati et
tuſſi ⁊ apoſtemati pulmonis:⁊ſciatice ⁊ doloꝛi

ſuncturarũ ⁊ rigoꝛibus.¶ Et qñ coquitur in

oleo ⁊ ponit᷑ in criſteribus cõſert infiationi ma⸗
tricis:⁊ inflationibo inteſtinoꝝ:⁊ doloꝛibo recti

inteſtini.Et qñ teritur ⁊ conſiciĩ cum melle:et

linitur ſupꝛa collũ matricis confen doloꝛi eiꝰ

Hlſuffocationi matricis.¶ Et qñ coquit inoleo

Trattatus

et bibitur:occidit ⁊ expellit lumbꝛicoe.⁊ conꝰ
ficit᷑ cũ melle:⁊ fit emplaſtrũ doloꝛi iuncturax:
⁊ voloꝛi et concuſſioni.⁊ fit empl aſtrũ cum ea:·
et ficubus hydropiſicarnoſe.i¶ Et quando co⸗

quitur cũ vino vſq; ad conſumptionẽ medieta

tis vini et bibitur.⁊ conſert ſpeciei humide hy⸗
dropiſis.⁊ quãdo comedit᷑ ſola ſiue eſi aut ſal⸗
lita acuit viſum. Et quando fit emplaſirũ cum
ea cumſauich ſuper oculum:ſedat doloꝛẽ eius
¶ Et quãdo teritur a miſcetur cũ aceto ⁊ oleo
roſaꝝ:⁊ fit linitio cum eo:ſedat doloꝛẽ capitis.
Et quãdo intromittit᷑ in naribus ipſa aut ſuc⸗
cus eius abſcindit fluxum ſanguinis ab eis.
¶ Et quãdo admiſcetur cũ nitro:⁊ fricat᷑ ine
moifea albaconferteam.⁊ quando fit empla⸗
ſtrum amm ea cũ melle ⁊ albumine ſuper empe⸗
tiginem cõfert ei.i¶ Et quando ſuccus rute ca⸗
lefit in coꝛtice granati:⁊ diſtillat᷑ inaurem:con

fert doloꝛi eius.⁊ miſcetur cum ſucco feniculi ⁊

melle. et lit collirium cum eo.et confert doloꝛi
viſus.i¶ Et quando miſce cumaceto ⁊ oleo ro
ſarum. et conſicit᷑ cum ceruſa.⁊ fit liniameniũ
cum ea:confert beriſipile ⁊ foꝛmice.et vlceribo
capitis humidis.Etruta quãdo maſticat᷑ poſt
comeſtionem cepaꝝ ⁊ alioꝝ aufert fetoꝛẽ illoꝝ.
¶ Ser apio. Rutam venenis reſiſtere muſtele
docent.que quando cũ ſerpentibo dimicature
ſunt abo eius armant᷑. Docuit etiã rex ponti⸗
cus.qui cumfratris ſui timeret inſidias rute ſo
lia cũ duaba nucibus ⁊ totidẽ caricis admuto
ſale ieiunus acceperat.⁊ ſecure cum co agebat

Agreſtis ſi ſumatur nimis de ipſa occidit.

¶Et quando ipſa colligi᷑ maxime cum ceperit
apparere flos.ſi carnem tetigerit vlłceratet fa⸗
cit inflare cum pꝛuritu.quareopoꝛtet qui vult
eam colligere ꝙ vngat manus ⁊ faeiẽ cũ oleo
roſarũ.Et extimauerunt quidam q ſi ſuecus
eus aſpergat᷑ ſuꝑ pullos gallinaꝝ nõ comedit
cos miluus. Et putant quidã q illa que naſci
in Macedonia pꝛope fluuium qui duit᷑ archi

mon. quando comeditur occidit.⁊ loca in qui

bus naſcitur ſunt loca ſerpentum plena.

Sec ſemen eius quando bibit conſert dolo

ribus intrinſecis.et ipſum ingredii in conſecti⸗
onibus medicinarum. et eſt iuuatiuum.

¶Et idem auctoꝛitate Ruſti. Ruta domeſiica S

eſt medicina maxima iuuatiua inteſtinis inte⸗
rioꝛibus.⁊ confert viſui:⁊ gummi cius eſt ca.in
fine tertij gradus.ſicca in tertio. Qurat vlcera
oculi quãdo pulueriʒat᷑ ſuꝑ ea.⁊ conſert ſcro⸗
ſulis que fiunt in gutture⁊ ſub aſcellis. .

–

Capitulumm. cerch.

) Abus. Pandecta ca. dclxi. ſulac arabi
RM ce. grece batus. lanine vero rubus. Et
Rſulac eſt quedã egritudo:vt dicit; Plin.
¶Serapion lib. a ggre.ca.ſulac ſiue ſuleit. au⸗
cto. Gali.id eſt rubus omnibus eſt notus.o⸗
lia eins ⁊ ſummitates recentes ſunt cõpoſita in
ſubſtãtia ſua ex ſubſtãtia terrea frigida ⁊ aq̃a

tepida.Et ſapoꝛ eius eſt ſtipticus.et virtus eiꝰ

infrigidat 2 veſiccat.⁊ ſecunda conglutinat.

4

Pperationes
¶ Salienus.vi.ſim.farma.capi. batus m trãſ⸗
lationẽ grecã.Batus.i.rubus:folia quidẽ⁊ ci⸗
me:necnon flos ⁊ fructus ſtiptica participant
qu alitate ma nifeſte. In hoc tamen abinuicem
differũt. Nam folia quidẽ ⁊ pꝛeſertim mollia
⁊ noua plurimũ participantia aquoſitate:mo⸗
dicum ſunt nignien ſm eam rationẽ ⁊ ſummita
tes. Undemaſti. tera qu
in oꝛe vlcera ſanãt.et alia vulnera ſolidare po⸗
teſt. E ſt em̃ eoꝛũ cõplexio ex terreſtri ⁊ frigida
ſub ſtantia et aquoſa tepida. Fructus vero qñ
fit maturus particeps eſt moderate caliditatis
ſapoꝛis cũ ſit vt oſtendimus vulcis.quare pꝛo
pter boc necnon pꝛopter moderatam ſtiptici⸗
tatem comeſtibilis non eſt moleſtus. Imma⸗
turus autẽa frigiditate terreſtri ſuperat᷑ ſub⸗
ſtantia.Et ideo ſtipticus eſtet ſiccatiuus foꝛii

icata curãt alcola ⁊ cetera que

2

is

ter. ⁊ vterq;ᷓ deſiccatur.et reponit᷑ deſiccatiuioꝛ
exiſtens recente.ſed ⁊ flos eiuſdem eſt virtutis
cũ fructu. Ad diſſinterias vẽtris quoq; fluxus
necnon ⁊ ſputum ſanguinis idoneũ farmacum
radix aũt cũ eo ꝙ ſtipticat ⁊ nõ pauca ſubtiliũ
partiũ ſubſtantia participat.quãobꝛem et lapi⸗
des quiſunt in renibus frangit.¶ Et Seerap.
auctoꝛitate Oyaſco. Uirtus eius eſt que curat
alcola et vlcera oꝛis quando maſticat᷑.⁊ curat
alia vulnera. ¶ Et decoctio eius tingit capil⸗
los.Sed ſapoꝛ eius fructus eſt dulcis.⁊ eſt hu
midus ⁊ calidus.⁊ immaturus eſt frigiduster
reus.et ſapoꝛ eius ponticus.⁊ deſiccat deſicca
tione foꝛti. S ed floꝛis eius eſt ſicut virtus fru

cus. ¶ Et confert vlceribo inteſtinoꝝ ⁊ fluxui

ventris.⁊ debilitati inteſtinoꝝ⁊ ani.ſedradicis
eius eſt ſubſtãtia ſubcilis.⁊ ſapoꝛ eius eſtſtipti⸗
cus.et ideo frangit lapidem renum. Et quãdo
ſit emplaſtrũ cum ſolijs eius curatvlcera humi
da capitis. ¶ Sed rubus canis qui grece dꝛ
Einoſbatus nocet decoctio eius fructus can⸗
ne pulmonis.⁊ ſtringit flurum menſtruoxꝝ.Et
radixeius eſt calidioꝛ ipſo.de qua ſifiatempla
ſtrũ extrahit ſpinas ⁊ alia infixa coꝛpoꝛi.i¶ Et
quando fuchglaltri cũ folijs ſuis recentibue:
pꝛohibet apoſtemata.i Et idem aucto. Galie.
Fructus huius plante eit ſtipticus ſtipticitate

foꝛti. et folia eius habent ſtipticitatẽ paucam.
et opoꝛtet ꝙ caueatur ab eo qð intra fructũ eſt

ſimile bombicino:quia nocet multũ canne pul
monis. Hanc ſpeciem inuenies:ſileges Cinoſ⸗
batũ.ᷣet eſt capitulũ.cxxvi.ſupꝛa de C.¶ Dyaſ.
capi. Gaſus eſt omnibus notus.Uirtus eſt illi
ſtiptica ⁊ ſerannca.Elixatura eius capillosin⸗

ficit. entrem abſtinet. JFluxum matricis muli
ꝛſibus venenatis occurrit.

erum ſtningit.
Zutas gingiuas a putredine ſeruat.tumoꝛes
oꝛis compeſcit.maxime ſi folia eius cum aceto
maſticata fuerint. Herpetes mundant.acoꝛas
capitis purgant.Cumoꝛes oculoꝝ ⁊ condilo⸗
mata ſoluit.emoꝛroidibus ſubuenit ſuppoſita.
ſtomachis impoſita medicatur. cardiacis opi⸗
tulatur.i¶ Succus huius herbe ⁊ haſtaꝝ ſole
ſiccatus omnia facere nouit. Succuscius ſe⸗
minis maturtomnibꝰ cauſis oꝛis vtiliter adhi

betur. Uentrẽ abſtinet comeſius.ſed non ma

turus. los eius cum vino bibitus ciliac is et

diſſintericis pꝛodeſt. los eius albus.⁊ eſt ca
micularioꝛtu vigẽs. Ipſe quoq; potui datus

cũ vino humoꝛis fluoꝛem cohibet. ¶ Illinitus

cum melle oculoꝛũ lippitudinem mecetur atq;

igni aceto. Huius ergo ſolia ⁊ floꝛes ⁊ moꝛꝛ
leuiter ſtrꝛ ingunt.vnde ad vuluã ⁊ ſauces pꝛos

pꝛie videntur facere.quis omne pꝛoſtuumido⸗

nce ſtrin gant. ¶ JFola eius ⁊ cime Riaſts e al

tinant. moꝛa eius matura habent inſe medio⸗
criter caloꝛem. Immatura vero ſuntfrigida: ?

W

* B „
2

terreſtrem retinet in ſe ſubſtantiã. vnde nimis
deſiccant. ¶ Item puluis ex eo factus:ſicut eſt

de floꝛe eins plus deſiccat recentioꝛibus: facit

namq; ad diſſintericos:⁊ ad omne reuma ven/⸗

tris: ⁊ ad defectionẽſaguinem expuentibo. Hic
puluis datus vtiliſſimum eſt medicamen.
¶¶ Radix aũt eius ſtiptica ⁊ leptomeris eſt.et

ideo nefreticis data lapides rumpit.
¶ S pecies bati ſunt due. Una cõmunis: que
dicta eſt: ⁊ que omnivus nota eſt. Al / era que

appellatur vdea ſiue cinoſbatus:que eſt ruboſi

tans maioꝛis ſipꝛ aclicta. Et eſt virtutis con⸗
Airictiue: Eius namq; mollia germina ſiuetyr

ſi contuſa ⁊ expꝛeſſa ſuccum dimittunt.qui ſub
ſole relictus cocitur vſq; ad groſſiciẽ mellis.

ct datur ad ea queſupaaa.
¶ Succus eius cum vinoꝛ melle ſupꝛapoſitus

ſuperioꝛibꝰ pꝛodeſt. Moꝛa cum vino ſumpta

ſapientiam nutrit:vt ab antiquis dicitur. Le⸗

ges eam in menſe Junij et Jutij: cum melle et

pane contrita apoſtemata miriuce mmpit: et
vicerafaudnlenta curttt.

Ro tinctox. Iſdoꝛus. Rubea dicik

eo ꝙ mubꝛa ſit radix eius:vnde ⁊ lanas
coloꝛare perbibet᷑.¶ Dvaſcoꝛides.Ru
bea quã alij eritrodanũ:latini vero rubeã dicũt
Herba eſt omnibus nota. S pecies eius due
ſunt. Una videlicet agreſtis. Alia vero que vo
catur ſarchos:ramulosſiue tyrſos habens tes
nues ⁊ q̃ſi no.doſos:folia ꝑ interualla diſtãtia
ac ꝑ ſingulas cõnodationes veluti ſtellarum
imaginem mittentia. Fructus vel ſemen eius
rotundum vinide.⁊ hinc rubꝛũ aut circamaqtu⸗
ritatem nigrũ. Radicem babet paruã tenuem
puſillam:rubicundã.¶ Plinius.ca.Erithꝛon
quã alij e rirodanũ vocant:nos vero rubeam
qua tingunt᷑ lane ⁊ pclles ⁊ cctera. Gꝛecus ve⸗
ro eritrodanũ dicit.nã erithꝛos rubeus cocbi⸗
nos feniceus rubicundus exponit᷑ derubea ⁊c̃.
¶ Pandecta capitulo. ccxlviij.E ritrodanum
vel eutradoꝛon vel erithꝛon vł etritrodanõ gre
cce. A rabice fane vel eita. ¶atine vero rubea
tinctoꝛum. Abiſciendum ꝙ; Dxyaſcoꝛides capi
tulo de rubea dicit: ꝙ rubea ſiue vt alij critbꝛo
danum dicunt:⁊ eſt de rubea domeſtica.Aliõ
capitulum inucnit᷑ apud Dyaſcoꝛidem. quod
ſic habet eritrodanũ dicũt.⁊ eſt rubea agreſtis.
Jiem fm veritatem etritodanum in alia trãſ
lLatione Dyaſcoꝛidis.Aut tetron vocant pluri
mi. Radix eſt illi inficieno. Duo ſunt eius ge⸗
nera.Tnumagreſte. Aliud ſeminatum: ſicutra
tucnne italicfuit locis cultis ſeminatum. Flam

in vijs ſpõte nalcitur. Haſte ſunt illi quadre

2 lẽgez aſpereſicue apparine: ſed foꝛtioꝛes et

longioꝛes. ſolia habentes intra nodos ipſoe.

Jolia habet ſicut aſtruz:id eſt ſtclla in gxro po⸗
ſita. Semen eius rotundum eſt in pꝛimo viri⸗
de⁊ poſtea ruſum.et cũ maturauerit nigreſcir.
Etradix eius longa tenuis ⁊ rufa ⁊cc.Sed ſᷣm
iranſiationem aliam Dyaſcoꝛidis:Rubea ſiue
vt alij eritrodanum heiba eſt ommbusnota.

ne:auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis. Fane ſiuefaue:id

eſt iubea finctoꝛum.quedam cx ea naſciinr: et

quedamex ca ſcminatur. et babet ramos qua⸗

dratos longos groſſos ſimiles ramis bebe q̃ᷓ
icitur gbarum:niſi quia ſunt maioꝛa eis⁊ du
noꝛes. Super ipſos ſunt folia diuiſa adinui⸗
cemegredientia iuxta nodos:⁊ inſimilitudine
ſtellarum. Et fructus eſt rotundus:cuius co⸗

loꝛ in pꝛincipio ſue aperitionis eſt vinidis:poſt

æa vero mubeus.Et quando maturus eſt ſit ni
Ger. Et quod de ſpſa adminiſtratur ſunt vene
ipſius:⁊ipſe ſumſubtiles longe et rube.
¶ Balienue libꝛo ſexto ſimplicium ſarmacoꝛũ
capitulo Eritrodanum. Erutrodanum: id eſt
ubea tinctoꝛum:radix acerbaet amara ſeom

er ſicca in te tio gradu.

De Herbis

W guſtum. Ande et quod dictum eſt de alijs ad

innicem ſibi hmoi virtutes cõuenientes ĩ hac
radice cõſpicis.¶ Paulus ca. de rubea.calida

eſtet ſicca inſecundo gradui¶ Auerrois libꝛo
CLolliget.capitulo de rubea. Rubea calida ẽ

Operationes

¶Dyal.Eritrodanum virtutẽ habet mietu⸗

ale cũ aceto illinita albis macul medet᷑. Iſus

eti eius ad ea pficit ad que cetera diuretica
pficere dicimus. Sed agreſtis virtus eſt iᷣm

Dyaſcoꝛidem mictualis diuretica:vnde vriniã

et menſtrua pꝛouocat
Bal.Eritrod anũ ſplenẽ et epar expurgat et
vrinas groſſas et multas.Eſt aũt qũq; ⁊ ſan⸗

guinolentas euacuans.qñq; etiam pꝛouocat

menſtrua. et abſtergit mediocniter quecũq; ab
ſterſione egent.moꝛſeis quoq; albis cũ aceto

peruncta cõfert.quidã aũt pꝛopinãt eas ſciati⸗
cis:necnõ paraliticis cũ mellicrato.¶ Ruicen
na. Rubea tinctoꝛũ eſt põtici ſapoꝛis: ⁊ abſter
git cũ equalitate:ponitur cum aceto ſuper em

petiginem:et ſanat eam.ſimiliter et moꝛpheaʒ
albam. ab omni veſtigio mundificat cutẽ.Si⸗

bita cũ mellicrato contfert ſciatice ⁊ paraliſi
¶Lalet etiã ꝑcuſſioni et caſui ſuccus eius cuʒ

oximelle. datur ad apoſtemata ſplenis:⁊ muu

dificat epar et ſplenẽ.Eoꝛũq; opilationes ape

rit. dt in hoc ei pꝛopꝛietas euſtit aceti.vehemẽ

ter pꝛouocat vrinam: vt qñq; faciat mingere
ſanguinem. Et opoꝛtet qui eam biberit quaq;

die balneetur.
¶ Suppoſita mẽſtrua ꝓuocat:⁊ extrahit fetũ
Eiuſq; ſtipticitas cũ folijs cõferunt moꝛſui ᷣ⸗
mum venenoſoꝛum.
¶ Platearius. Rubeatinctoꝝ calida eſt ct ſic

cain ſecundo gradu. Uirtutẽ habet ↄfoꝛtati⸗
uã ex aliquantula ſua ponticitate et diureticã
ex amanitudine. Contra debilitatẽ ſtomachi
et epatis et relaxationem datur vinũ decocti⸗
oms eius. Radix eius raſa ſupponitur ad mẽ
ſtrua pꝛouocanda:et fetum moꝛtuũ educendũ
Aqua decoctiõis eiusſi caput inde abluatur
capillos reddit rubeos.
Lonſtanti.vbi ſupꝛa. Rubea eſt in fine pꝛi⸗
mi gradus calida et ſicca.habet quoddã ama
nttudinis et ponticitatis. vnde ſplenem ⁊ epar
mũdiſicat.⁊ eius opilationẽ aperit.vrinã ⁊ mẽ
ſtrua puocat. Omniaq; mebꝛa coꝛpoꝛis a pu
trtrredine mundiſicat:et moꝛfeam curat. Adhi⸗

betur quoq; cũ melle et aqua calida pꝛopr vlij

doloꝛem. Pplinius libꝛo. rix. Rubea tingen⸗
dic lanis et coꝛqo eſt neceſſaria. Laudatiſſi⸗
mng eit vtalica. et maxime ſubinbana pꝛoue⸗

nit ſponte. In medicina moꝛb umregium ſa⸗
nat. Et vrinam eijciet ex aqua mulſa. Folia qᷣ⸗
q; capillim inficiunt.Apud quoſdam inuenio
regium moꝛbum hoc frutice ſanari:etiaʒſi ad
alligatus ſpectetur tantum.

v

Capitulumm. cccciij
ES Aluia latine Arabice ge
= liſfagos. grece eliſtagus.
. Ve BS era. li. aggre. ca. Heliſ
fagos.i.ſaluia. Et elt ar⸗
eouſtũlõgũ hñs plures ra
mos. ⁊ lignũ eiꝰ ⁊ ſolia ſi /
milia folijs citonioꝛi. ni⸗

elliqaꝛ ſunt logioꝛa et ſiricti
oꝛa et rugoſa pauca rugoſitate:ſicut ẽ rugoſi

tas panni poſtq; abluit᷑ anteq; extendat᷑ et re⸗

ponat᷑⁊ coloꝛ eius declinat ad albedinẽ.et hʒ
odoꝛẽ bonũ.et hʒ in ſummitatiba ramoꝛum ſe

men ſimile ſemini herbe ſilueſtris: que dicitur

oꝛmen.Naſcitur aũt in locis aſperis.
¶ Dxaſ.ca.eliffagus ſiue eliliffagus ſᷣm tran⸗
ſiationẽ noſtram. Elifſa gus.id eſt ſi aluia. Fru⸗

ter eius eſt oblonga et multas habensvirgas

quadras et albas.⁊ folia ſimilia maliciconijs
ſed oblõga minoꝛa et aſpera et albidioꝛa ⁊ o⸗
doꝛata ſubꝛugoſa.ſemenſuꝑ virgas eſt ſimi⸗
le omnino agreſti. Naſcit locis aſperiss
¶ Plinius cap.eliffagus berbaclt emlbia⸗

Halla eſt eivaſta et quadra ſolia gliquat en⸗

aſpera. Poteſt em acriter reſiringere.¶ Hal.

vi. ſimplici.far. capᷣ. cliſſagus EKomp leuo hui⸗
heibe eſt calida caliditate manifeſta et lificiẽ
ti et parum ſuptica

Pperationes

Pli. Herba ipᷣa facit ad diſſintericos.⁊ ſuc⸗

cus ſolioꝝ eiꝰ capillos generat:ct vrinã puo⸗

cat. ¶ S era. decoctio ſolioꝛũ ⁊ ramoꝛũ ſpᷣius

qñ bibi ꝓuocat vrinã ⁊ mẽſirua:et expellit ſe⸗

tũ.et ſert moꝛſui venenoſo ſtrigonis morini:
⁊ den igrat capillos:⁊ ? fert apoſtematibo? ab
ſcindit fluxũ fanguinis:⁊ mũdificatvleera frau
dulẽta.⁊ cũ decoctione ramuloꝝ ⁊ ſolioꝛũ ipᷣiꝰ
ſit ablutio.⁊ ſedat pꝛuritũ genitaliũ viroꝛuꝛ et

muliexꝝ.¶ Dyaſ. Uirtus cius ẽ diuretica. Mẽ
ſtruis imperat. Aboꝛſum ſacit. Percuſſum ſiri

gonie marinimitigat.Capillos nigreſcit. E ſt
ctiam termanti: ct ſanguinẽ fluentẽ ex vul⸗
nenb ſtringit. Soꝛdida vulnera purgat.

¶Elixatura ſolioꝛũ et virgarũ ipſiue pꝛurigi⸗

nem nature cõpeſcit.E ſt ctiam virtutis redar
guẽtis cũ acrimonia. Unde et d iſſintcriã arq;

mMulicbꝛẽ fiuxũ(quẽ greci rigeon vocant)acit

ſuccus ſolioꝛũ eius.apillos demigrat:ct vri⸗

nã ꝓuocat.¶ Paulus. Uinũ decoctiõis eiꝰ cõ

ſert paraliticis bibitũ ⁊ cathaplaſmatũ ſuꝑ ꝑ⸗
tẽ paraliticantẽ.¶ Et dicũt magi de ſaluia ꝗ
ipᷣa putrefacta ſub ſimo generat᷑ auis quedaʒ

„

hñs caudã ſerpentinãet albaʒ merule ſimilis.

De cuius cinere ſi ponat᷑in lampade apparet

q domꝰ ſit plena ſerpentib. ¶ Exherbario

Saluia hʒ ſolia lõga et anguſta ſubaſpcra o⸗
doꝛe ſuaui et graui.In locis aſperie naſcitur.

Decoclio eius potata vrinaʒ et menſiruas mo

uet. Paſtinace marine ſi quẽ ꝑcuſſerint virus
excludit:Sanguinis eruptio nẽ ſiſtit. Pla.
Saluia ca.ẽ ina.⁊ ſic.in.ij.ſolũ ſolia cõpetunt
vſui mecicine et viridia.et ſicca domeſtica ma

gis cõſumit et confoꝛtat. Silueſiris aũt ma⸗

gis oyaloꝛetica.Qinũ decoctionis ſaluicvas
let paraliticis et epilenticꝭ.ſomẽtatio ex aq̃ de
coctiõis eius valet ↄ ſiran guiniã et diſiintcriã
Matricẽ mũdificat ¶ Cli.li.xxij. Heba nriqͥ

nuc ſunt herbarij eleliphacon grece.latini x-o

cãt ſaluia mente ſimilẽ canaocoꝛata. hac ap⸗
poſita partus cmoꝛtuos extrahũt. Itẽq; ver⸗
mes auriũ et vlcerũ.¶ Idẽ in libꝛo.xxvi. Her⸗

baꝗq a q buſdã appellat ſaluia ſimil verbaſco.

Cõt erii ea et colaia caleſit.etſic ad tuſſim la⸗
teriſq; doloꝛes bibi. E adẽq; cõtra ſcoꝛpiõcs
atqʒ dꝛacones marinos efficax eſt. Cõtra ſer
pentes etiã ex oleo ꝑungi ea ꝓdeſt.yſopi faſci
uluscij quadrantemellis decoquit ad tuſſim

„

¶ Macer. Saluia cninomen clxſilacoe cei X
gpud grecoe.E un mulla iccoꝛie ꝓdeſi xota⸗
19 quereiue.Pcllit ? boꝛtuʒ. loci q; m erſirua
purgat rua venen atoe curat ſuper addita
moꝛius. rudis vulnerib. quc mulio ſanguis
nemanont. Apponas tritᷓ dicnt retincre cru⸗
oꝛem:Cũu vino ſuccus tepidus ſi ſumũ huius:
Cõpeſcit tuſſim veterẽ lateriſqʒ doloꝛẽ᷑. Prunꝰ-
rmus vulue curat vi geq; virilis. Si ſoucas
vino ſuerit quo ſaluia cocta. lliue ſucco cni⸗
nes nigreſcere dicunt. Si ſini hoc vncii ccreꝰ⸗

bꝛo lub ſole caleni.

CLCapitulum. cας. b᷑
Al»lix. Iſi. lib. ety. Salix dicta eſt: co y
ſſaliat:id eſt creſcat. Arboꝛ lenta:vitibo
xinccendis abilis. ¶ Ambꝛoſius. Sa⸗
lices videntur nibil be bere ſeminis.hebent iñ
gramen quoddam in ſolijs quo terris cẽmiſo
tan qᷓᷓ ſcmine poſito ſurgat arboꝛ de ſurculo:
ct tanq; ſeipſem eluſcitet de ſemine ſuo.
¶ Bloſa ſuꝑ E ſaiam.xliij. Salix eſi arboꝛ
iniructuoſa:ſed cito creſcit:mai ime ſiiuxta a⸗
quam ſit.i¶ Ariſtotiles in li.de plantis. QOue⸗
dam in hi mico loco.quedã in arido et qucdã
in vtroq; vt ſalix. Idẽ libꝛo de aĩalib.quedaʒ
a boꝛes nõ ſructilicant. Sicut vin pinguca

rnon mulium ſpermatiſant. Ta lis cſi ſalix?⁊ ro

mananux. ¶ Idem in libꝛo decimo ſexio. IJn

B

aquoſis tm̃ pneniunt ſalices? alni.lõgaq; fo⸗

lia ſunt vtriq; inter pꝛimas germinãt. Circum

agunt᷑ ſalicis folia poſt ſolſticiũ.nec alio argu

mento intelligit᷑ certius ſidus cõfectũ.Ociſſi⸗
me vero ſalix amittit ſemẽ anteq; maturitatem
ſentiat om̃ino. ⁊ obidfrugiperda dicta eſt ab

homero. Sequẽs vero etas ſcelere ſuo hãcſẽ
tentiã interpᷣtata ẽ ꝙ ſemẽ ſalicꝭ mulieris ſteri
litatis medicametũ ẽ. Sʒ in h quoq; naſcenti

natura ꝓuidit:q; de pacto ſurculo incurioſus

ſemen dedit. Cina mm ꝓditur id maturitatem ꝓ

lerre ſolita in inſula cbeeta.
¶ Pandecta capᷣ.cci.Culefara. Grece tre. la⸗

tine vero ſalix.

Sera.li.ag.ca. Cuief.i.ſalix. ſolia ⁊ flos et

roſa eiꝰ habẽt in ſapoꝛe põticitatẽ.⁊ virtus ſa
licis eſt deſiccatiua ſine punctiõe.Roꝛtex vero

ſpius ſiccioꝛis eſt cõplexionis.ſicut ſunt om̃es
ſpecies coꝛticis. Uñ adminiſtrat᷑ in glutina⸗

tione vlceꝝ. Sed flos ⁊ roſa eius adminiſtran
tur ⁊ admiſcẽtur in om̃ibo medicinis ⁊ vngue
tis deſiccatiuie.Et ſunt ex hoĩbo qͥ accipiũt flo
res et roſam ⁊ ſuccũ ipſius.⁊ cõponũt ex eis de
ſiccatiuã medicinã que cõfert in multis.qꝛ de⸗
ſiccat ſine moꝛdicatione ⁊ ꝓpꝛie: quia in ipſa eſt
ſtipticitas pauca.i Et qñ ccburũtur eiꝰ coꝛti⸗
ces ⁊ cõficiũtur cuʒ aceto:adminiſtrãtur ĩ om̃i
bus egritudinibo in q; bo neceſſaria ẽ deſiccatio
ſicut in verrucis ⁊ ꝓpꝛie in rotundis ⁊ in verru⸗

cis ſimilibo capitibo clauoꝝ:⁊ in verrucis inſi⸗

xis ĩ cute.eradicat em̃ eas qñ ſuꝑ eas fit linitio
G¶ Et qñ euellitur coꝛtex eiꝰ tꝑe quo emanãt
floꝛes et colligit᷑ gummi eius. Habet hoc gů⸗
mi virtutẽ ab ſteriiuã ⁊ ſubtiliatiuã.⁊ ideo ad⸗
miniſtrat᷑ in om̃ibo egritudinibo q̃ accidunt pu

ille et faciũt unpedimentuʒ; viſus.¶ Et idem ſi ucas emundat.“
peleet eoine bibitus omnẽ caloꝛẽ libidinis frigeſcere facit.

aucto.Pauli.Uirtus ſolioꝝ ⁊ coꝛticũ et fructꝰ

ſalicis ⁊ ſuccj eiꝰ eſt ſtiptica. Et eſt frigide ⁊ ſic

ce cõplexionis in pꝛaimo gradu.¶Et idem au⸗
cto. Bedigar. Oñ bibüturfolia eius trita cum
pipereet vino pauco cõferũt colicis.et quando
ſumitur cum aqua pꝛohibet impꝛegnationem
et fructus eius cõfert ſputo ſanguinis qñ bibit
et coꝛtex eiꝰ tritꝰ cuʒ oleo roſaꝝ.ſi bulierint in
coꝛtice granati cõferunt doloꝛi auriuʒ
¶ Et eius decoctio admin ſtrata ſuper pedes
podagricoꝝ cõfert eis multũ:⁊ mundifſicat fur
fures capitꝭ. et colligitur humiditas ab ea de
fluens q excoꝛiat᷑ a coꝛtice ſuo q incipit appa
rere flos eiꝰ.qm̃ reperit᷑ intra coꝛticem humidi

tas congregata que abſtergit oculum. et au⸗
ſert tenebꝛoſitatem eius. Pꝛopꝛictas ſalicis

eius q̃ exrrabit ſanguiſugas adherentes gut⸗
turi:et glutinat vulnera recẽtia.i¶ Et idem au
ctoꝛitate Aben Meſuay. Folia ſalicis bibita
ꝓhibent impꝛegnationẽ:et cõferũt fluxui ſan⸗
guinis.⁊ lac qð egredit᷑ ex eis acuit viſum ⁊ ab
radit pilos.i¶ Et ideʒ ancto. Pauli. In folijs
ſalicis et ſalice:nõ dixit Galienus aliud.
Halienus ſeptimo ſimplicium ſarmacoꝝ ca
pitulo vre. ytre ſiue ſalix vtetur qundẽ aliquis

et folijs ad ianguinolentoꝝ vulneꝝ cõſolidati⸗

onem maxime floꝛe cius ſere omes vtuntur
mediciad cõfectionem ſiccatiui emglaſin Eſt
enim vis eoꝛum ſuauis ſiccatiua habet autem
et quiddam ſtipticitatis.
¶ Quidã vero ⁊ ſuccuʒ faciẽtes ex eis immoꝛ⸗
dax et ſiccatinũ habet farmacuʒ ad mulra vti⸗
le. Nibil em̃ ma gis occurrit viſui q; farmacuʒ
immoꝛdatius ſiccans paruʒ: ſed ſtipticans.ſi⸗

cut in tractatu de compoſitione fſarmacoꝛum

plenius dicetur.¶oꝛtex ctiã huius aboꝛis
ſimilis eſt tam fronduis q; floꝛum virtun:pᷣter
q; q eſt ſiccioꝛ f̃ᷣm cõpleiionẽ:ſed hunc quidã
accẽdut:et vtunt cinere in om̃ibe his que vio⸗
lenter indigeni deſiccari.ſicut ſigiles ⁊ chiles.
id eſt mirmiceas.auferunt ipſum madefacien⸗
tes aceto acri.quidam vero tempoꝛefloꝛendiĩ
cidentes coꝛticem. Liquoꝛẽ ſiquidẽ colligunt
et eo vtuntur in obſuſcantibus pupillis.cu ſit
farmacũ abſterſiuũ ſimul et ſubtiliatiuum.cũ⸗
ſit hmõi poterit eo vti etad alia multta.
¶ Palladius libꝛo tertio In menſe febꝛuario

plante ſalicis obꝛuende ſunt:⁊ omnium geneꝝ

que applicantur arbuſto.

¶ Dralcoꝛi. Salix eſt arboꝛ cuius ſolia gluti

nãt vulnera cruenta. los ctiã eius ſine moꝛ⸗

dicatione deſiccatiuus eſt. Cuius cinis cum

aceto ſuꝑ callos pedũ inductus cos tollit.Et
ſimiliter verrucas emundat.ꝭ los eius cum aqᷓ

¶ Auicẽ. Salicis folia ſtiptica ſunt ſine moꝛ

dicanone:Et eſt in eis exſiccatio ſufticiẽe. Ci⸗
nis autem eius vehementis eſt exſiccationis.

Emplaſtrum ex eo factũ retinet fluxũ ſanguis.

¶ Conſtantinus. Salices frigide ſunt in ſe⸗

cundo gradu.ſicce in pꝛimo. Nalent doloꝛi ca
pitis de caloꝛe ſi in naribus mittantur. Suc⸗

cus eius vulnera ſolidat, Coꝛtex eius vſius et
cum aceto temperatus verrucas et poꝛos au⸗
fert. S ed lac coꝛticis a ſalicibus floꝛem habẽ⸗

tibus eruti viſum dariſicat.Defectos conſoꝛ⸗

tat oculos. Succus frondium et pomoꝝ pota
tus mulieni vt concipiatnon permitiit.

Capitulum. cc,h..
„ 6 kK

7„

*

Ambucꝰ. Pandecta ca.ccclxxix. Sci
Xendü actis ẽ ſambucus: Rameactis
N dicit᷑ ebulus:⁊ ſunt plate omibo note.
U verſus:S ãbucus eſt actis:ſ ebulus ẽ ha

meactis. Sera.li. ag. c. Kameacti. Ramen? pannu: facit rubecmec
¶Oleum eiꝰ cõfert ſenibe:⁊ ſtigidis neruoꝛum

cti due ſunt ſpẽs: qruũ vna grece dicitur actis.
in larino ſambucꝰ.et ſcdᷣa nominatur in greco
ameactis.et eiꝰ eſt intẽtio terrenus actis:⁊ in
latino dicitur ebulus.de ꝗᷓ legeca.cxxv:S.ð
E. ¶ lim. Sambuci due ſunt ſpecies. eaꝝ
vna alſim latur arboꝛibo habentibus ramos ſi

miles canmis rotundis: quoꝛij coloꝛ eſt ad al-
beldinem. ? ſunt longa. ⁊ ſunt in eis quattuo?ꝛ

folia aut quin q; poꝛrecta ſuper ramos quoſii⸗
bet. = ſimilia folqs nucis.minoꝛa tamen eis ha
penia grauẽ odoꝛem.⁊ in ſummitatibo ramo⸗
rum ſunt floꝛes albi. ?⁊ grana ſimilia granis vi
ridibꝰ vel lentiſci.quoꝝ coloꝛ declinat ad pur⸗
pureitatem cũ nigredine.et ſunt velut in race⸗
mis. ⁊ habẽt multã bumiditatẽ habentẽé odo⸗
rem lini.⁊ iſta dicitur accis.Alia vero ſpecies
que dicitur kameactis eſt minoꝛ pꝛima. habet
ramos mag etinẽtes herbe qᷓdratos i quib-
ſunt muiti nodi ſolia inuicẽ diſtantia:⁊ ſlingu
lis nodis ſimilia ſolijs amigdalis in ſumnuta
nbus ſuis: mii qꝛ habent venas:⁊ ſunt longio⸗
ra eis hitin grauẽ odoꝛẽ.⁊ i ſumitatiboramoꝝ
ſunt ca pitella ſina coꝛonis ſupdicte ſpecici. le

mMmaen ꝛ flo ſi.ꝛ bj ramoslõgos groſitudinẽ
CLiſgiti habẽtes. Iſidoꝛ: us li. eibymologiarum.
S ambucus eſt arboꝛ mollis ⁊ pDrru.

. buci atq; rubi generis ſunt fungo rtan
ſerule. quippe plus ligni atq; hucci eſt vtiq;
ſambuco exq̃ magis cano:ã buccinã tubamqaq;

HPHpperationes

¶ Plinioli. xxi. Saãbuci bñt acinos nigros ?ꝰ

paruos humores lenti. Inficiẽdo maxime ca⸗

pruillo.qui ⁊ ipſi in aqua decoctimanduntur.

¶ Jdẽli.xv. Arboꝝ qrundã fructꝰ pediculis

Dependent vt piri. Alia vero racemis vt edere

atq; ſambuci.¶ Idẽ in li xxi. Sabucus ger⸗

dulla eſt plunma: coꝛuus cuinulla, Se
cus eſt arboꝛ oiuidua nec ramola leniſtima.?
idco ſcutis ſaciẽdis aptiſſima.cuius nimiꝝ pla

ga ſe ptinus cõtrahit: ſuũq; vulnus claud t et

ob id cõtumacius ferrum tranſi uncen⸗ Sam/
i

credit paſtoꝛ. Ibi ceſe: vbi galloꝝ cantũ nõ ex⸗

audiat frutex ile. ¶ Iceʒ li xvij. Inuentnz eſt
ſos ſerere.qð ſepis caula factuzʒ
? ſambucis ⁊ cotoneo rubiſq; depactis.ad pa/

*

ſurculos abſci

7

lum vinea xſirmiſſima ſambucꝰ.taleiſq; ſcrit᷑

vt populus. ¶ Aui. Sabucus alba calidioꝛ
q; cit ina? q; purpurea. Et eſt vniuerſauterin
tertio calida et ſicca Eſt aũt ſubnliatiua bum
ditatũ.ſenibuſq; cõfert eiꝰ oleuʒ. Delet autem

annũ: ⁊ facit rubedinẽ eius odoꝛameniun,

egritudinibo. O doꝛ eiꝰfacit ſoda.cũ h̊ iñ relol

uit ſodã fri.a flegmate odoꝛata.deniq; piuim
eiꝰ oleũ fiuere facit ſan guinẽ ex narib⸗ calelg

ctũ cũ idm odoꝛat.¶ Cſiãtinus. Se bucica.
ſunt in.ij.ſic.in pꝛimo diſſolutini acneruoꝛum

mollitiui ſunt: ſtomachũ qʒ molliũt. vomitũ pꝓ⸗

uocãt. catha plalmati mâmillaꝝ apoſtemata

i. aliter tamæz

minat inter pꝛimas:⁊ nudat᷑ inter nouiſſimas.
et ex his q byeme aqla ex oꝛiẽte cõcipiũt: oꝛdie
nature floꝛẽt pꝛime ſilueſtriũ ſambucꝰ: cui me?⸗
ambu

ſanãt. Sabuccolũ q́zſcabiẽ ac puſiulas ꝛapo

ſtemata nariũ ſanat. vulnera elauſa aꝑit auer⸗

ſaq; ad ſuã naturaↄuertit. auriũ voloꝛẽ placat

bibitu q; lubꝛicos ⁊ aſcarides ſiegmaticos ex⸗

dudit:ac melancolicos humoꝛes expurgat

(¶Pli.li xxiij. Doͤbucus habet alteru genus
ma gis ſilueſtre.qd grecichameactẽ. ali hellõ
vocant multo bꝛeuiꝰ vtriuiſq; ſolioꝝ vel ſemĩs

2
D

vel radicis vecoctuʒ in vino veteri et ad cxa⸗

thos binos potũ ſtomacbo inutile eſt aluo de⸗
tra beés aqua. ¶ Refnigerat eti q infiãmationẽ
maxie recentis an buſii. Et canis moꝛiuʒ cum
polenta molliſtimis ſolioꝝ illitis. Succus ce⸗
rcbꝛi collegiones lenit intaſus. Ani eius in
firmioꝛes q; relique capillũ tingunt. ¶ Poti

De Herbis

acetabulimenſura vrinã mouent. Ad omnia
efficatioꝛ eſt ⁊ que minoꝛ.Radix eius decocta
ac pota hydropicos exinauiunt Jolia in vino
pota ſerpentum ictibus reſiſunt.i Podagri⸗
cis cum ſepo hircino vehementer pꝛoſunt cau
liculi illiti.qdemin aqua macerantur:vt ſpar⸗
ſipulices necentur.i¶ Jolioꝛuũ decoctio ſilocꝰ
ſpargatur muſce necantur.¶ Boa appellatur
moꝛbus pabularũ cum rubent coꝛpoꝛa.ſam⸗
buci ramo verberatur.Coꝛtex interioꝛ truuus
ex vino albo potus aluum ſolutt.

Capitulum.ccccvij
Amb acus. pandecta ca. ccclxxvi. Je
ſemin arabice:⁊ ambach:grece lẽcoya

latine ſambacus.¶ Sera. lib. aggre.
ca.ieſemin. Jeſemin:id eſt ſambacus et eſt plã

ta habens album floꝛem.et quedã citrinum.et

eſt minus ca.⁊ ſic.qᷓ; albũ.et ſimiliter eſt n inꝰ⸗
in operatione ſua.et citrinus reperitur in ba⸗
bylonia.E ſt etiaʒ ſpecies alia ex eo cuius flos
celeſtis eſt coloꝛis.i¶ Et idem auctoꝛi. Aben
Meſuay.Eſt calida in pꝛincipio tertij gradus
¶ Bal.vi.ſim. far.ca. de ieſemino. m tranſla⸗
tionẽ grecã.Ambach herbe quã ieſeminvocãt
ſemẽ matie vtileẽ caleſactiue ⁊ deſiccatiue:nec
non ſubtiliũ partiũ virtutis eſt.Eſt autẽ gultã

ex flegmate viſcolo.

Capitulum. trtvniſ.

tib⸗ ſubamay et ace et palã.quoniam diureti
cũ eſt et dyafoꝛeticũ.Erit aut in calefaciẽdo ⁊
ſiccando tertij gradus intenſi.Et iã hoc dicit

in ſexto huius.et ſubdit in ſeptimo lencoxa.i.

Jeſeminũ.tota quidẽ frutex abſterſiue et ſub⸗
tiuũ partiũ virtutis.magis auteʒ participant
ea floꝛec.et hoꝛũ ſiccioꝛes magis vindibus.
¶ Auicen.ponit tres ſpecies.icilicet albam:ci

trinã et purpuream. Et eſt alius ſambacus a⸗

greſtis.de quo ſupꝛa ⁊c.

HBperationes

¶ Serapion. Folia eius humida nõ ſicca qñ

ponuntur ſuper empetiginem et pannũ expel-

lunt eos et reſoluũt omnẽ ſuperfluitatem.
¶ Et ↄuenit hñtibo catarrum:et inducit dolo
loꝛẽ capitꝭ illis qͥ ſunt calide cõplexionis.
¶ Et oleũ eius eſt iuuatiuum in hyeme et ſi
habens calidam cõplexionẽ odoꝛeʒ nimiũ de
ipſo timenduʒ eſt:ne faciat fluxum ſanguinis
ex naribus eius
¶ Et idem auctoꝛitate Aben Meſuay. Con
fert humiditatibo et flegmati ſalio:etſeniba fri⸗
gide cõplexionis.Et confert doloꝛibo qui ſiũt

Biiij

D

„Hv 8

Capitulum. ceccix

Trattatus

Anqdix· ſlinius libꝛo.v. Sandixeſt
bhberba quedam de qua panni tingunt
in blaueum coloꝛem.

Dperationes

¶ Idem Pliniuslibꝛo.xxxv. Sandaraca ſi

toꝛreat᷑ equa parte rubꝛica aqmixta:ſandicem
facit.qᷓʒq̃ʒ animaduerto Uirgilium eſtimaſſe

id herbam eſſe verſu illo. S ponte ſua ſandix
paſcentes veſccret agnos.¶ Idem in lib. xxij.
Sandirx in olere ſilucſtri a grecis ponit᷑ ſicut
Opinio et Eraſiſtratus tradut
¶ Decocta vᷣo aluũ ſiſtit:⁊ ſemine ſin gultus
ↄfeſtim ex aceto ſedat.Illini ambuſtis vrinã
eijcit. Succus decocte ꝓdeſt ſtomacho. Jo⸗
cineri renib ac veſice.i¶ Hec eſt quã Arilio⸗
phanes curipedi poete ioculariter obijcit eius

matre:ne olus quidẽ legitimuʒ vendicaſſe ſed

ſandicem.i¶ Dyaſcoꝛides. S andix velſcan/⸗
dix calefacit et deſiccat foꝛtiter:ac dyaſoꝛeticũ

elſt:et ob hoc merito viſceꝝ purgatiuũ eſt.

Amſucus.Dyaſco.ſamſucus a ſucu⸗
ſ lis nominatur amaracus.et eſt ramo⸗
ſa multas habens virgas ſuper terraʒ
expanſas cum folijs paruis atq; rotundis ne⸗
pite ſimilibus ac velut hircis et acenimis.

PHperationes
¶ HBaba tota ẽvalde amara:vires babens

acras atq; calefactoꝛias:ad omnẽ dunciẽ vel
rigoꝛem valde idones Medẽet᷑ ctiã cathaplaſ

mata ſiue potataa ſcoꝛpione vexatis vel diffi

cultati mictus:vcl inteſtinoꝛũ toꝛmento labo
rantibo. ¶ Eius elixatura medetur hydropicꝭ.

Urinã ꝓuoc at.et toꝛtionibe eſt vtilis. Succ⸗

addito melle liuoꝛcs detergit.Scoꝛpionum

ictus cũaceto et ſale cõpeſcit.laxationibbene

adhibet᷑. Cerotis vtiliter additur.
¶ Omnes tumoꝛes coꝛpoꝛis ct oculoꝛũ ſꝑgit
cathaplaſmata et maxime cũ polenta impoſi⸗
ta.tem appoſita ſolite purgationes materie
pꝛouocat in ſeminis.bene quoq; malaginatu‚
bus miſcetur ⁊ acopis.¶ Samſucũ eſt in ter⸗
tio gradu calidũ et ſiccũ. Doloꝛem capuis et
cmigraneam de flegmateet colera nigra cu⸗

rat:ſi ex eius apoʒimate caputlauet᷑ aut nariꝰ

bus applicetur. Diſſoluit opilationẽ ⁊ vento⸗
ſitatem groſſam.¶¶ Et eius apoʒima bibitum
bydropiſim ſtran guiriam ventris doloꝛẽ ha
bentib⸗ fu bonũ.i¶ Cum melle cathaplaſmatũ
nigredinem in palpebꝛis amputat.⁊ cũ aceto

moꝛſum ſcoꝛpionis curat.¶ Peſſariſatũ ve⸗

ro meni rua pꝛouocat.lapidem aufert.E pilẽ⸗

ticie cõuenit et paraliticis.Auribo inſtillatuʒ

doloꝛem placat et ſomtum.

Aliunca. Dyaſcoꝛides.Saliunca eit

Beemabate que radiculas ⁊ ſolia ha⸗
det ſubꝛula:floꝛeſq; plurimos a terra

refoſſa in modũ ſlipularũ oſtrin git. Naſcitur
aut in lapidibe ſũmis et noꝛicaregione. Illa ve
ro optima ẽq̃ eſt odoꝛifera recens et ſine ſabu

lone plurimoſq ramulos et radiccs habens.

ppj ergo eadẽ que et ſpica q̃ uis deſoꝛmioꝛ ſit.

OD prrationes
¶ Plili xxi. Saliunca Odoꝛamentoꝛuz mul
ta nihil attinent ad coꝛonamenta vt yris aiq;
ſaliunca.qᷓ q; vtraq; nobiliſſimi ſit odoꝛie.
¶ Saliunca quidẽ ſolioſa.ſed bꝛeuis eſt ⁊ que
necti non poſſit:radici numeroſa coheret. que
a ba verius eſt qʒ fos veluti manui pꝛeſſa.
bꝛeuiterq; ſui generis ceſpes.hãc panonia gi⸗
gnit:⁊noꝛica alpiũq; apꝛicavrbium epoꝛcdia
tante ſuauitat is vt met allũ eſſe ceperi.vcſtibo
cam interponi gratiſſimuʒ eſi. Huiusradix in
vino decocta vomitiões ſiltit:ſtomachumq;
coxroboꝛt...
¶ Ex ſinonimis Saliunca intelligunt quidã
in medicinis ꝓ ancuſa:ſedin aurea alexandria
recipitur pꝛo ea ſpica celica.

Capitulum.ccccx

4 arabice. grece bꝛachi.latine Sauina
Sauina eſt arboꝛ cuius ſolia ſunt ſi⸗
milia ſolijs tamariſci: magis ſpinoſa.habet

Auina. Pandecta capitu.viij.Abhel

bonũ odoꝛẽ et arboꝛſſta creſcit magis in Iatũ
q; in lon guʒ. Eſt calide et ſicce cõplei ionis in
tertio gradu. Scrapion libꝛo aggregatoꝛis
capitulo Abbecl.ideſt ſauina.Et ſunt cius due
ſpecies. Una cuius ſolia ſunt ſimilia ſolijs ci⸗
pꝛeſſud magis ſunt ſpinoſa qᷓ alia. Habẽs bo
num odoꝛcm.ct arboꝛ huius eſt foꝛtie.et creſ⸗

cit magis in amplum qᷓ in longum.E t fructꝰ

eius eſt ſicut zaroꝛ.Pro quo lege ca.ducẽteſi⸗

mumnoninm Juniperus. Et quid am vtuntur

ſolijs cius pꝛo ſumigio. S ed alterius ſpeciei
folia ſunt ſimilia ſolijs tamariſci.et ſapoꝛ ceius
eſt ſicut ſapoꝛ cipꝛeſſi.hec latie vocatur ſauine

cqius ſubſtantia eſt ſubtilis. et in odoꝛe cius ẽ
aromaticitas.⁊ caleſacit:et deſiccat in tertio

gradu. Auicenna libꝛo ſecunco capitulo. 2b
hel. Zbhel eſt fructus arboꝛis ſimilis Junipe

ro factus ſicut ʒaroꝛ.ſed tamen vchementer eſt

niger boni ocoꝛis ⁊ acutiſaxoꝛie.⁊iſta arb oꝛ
eſt pꝛima ſpecies ſauine:ct poſita per Serapi
onem. Galienus ſexto ſunplicium farmacoꝛũ
de ſaiuna:Bꝛachi ſiue ſauina deſiccantibꝰ ſoꝛ

titer eſt Im tres ſapoꝛes.quos in guſtãdo mo⸗
ſtrat.equaliter cipꝛeſſo:niſi inquantum acrioꝛ

eſt eo.⁊ vtvtiq; dicat quis magis aromatica
Huius ergo et ipſius qualitatis particeps
eſt videlicet acris.ſtiptica complexione calida
Adhuc autem in amaritudine et ſiipticitate
debilius eſt q; cipꝛceſſus.quantum enim ſupe⸗
rat cipꝛeſſum acredine:tanto diminuit᷑ inftip⸗
ticitate.quod patet calidius eſi cxpꝛeſio.et
ideo magis dyafoꝛeticũ:igitur ſolidare quidẽ
nam ꝓpter ſiipticitatis robur et caliditatis.in⸗
tantum enim ambobus his participat:vt iam
tenſiuum et inflatiuũ cxiſtat.putreſactionibus
vero conſert ſicut cipꝛeſſus.ponatur autẽ hoc
farmacum in tertia ſubſtantia ſᷣm caleſacere ⁊
ſiccare ens inter ea.que maximeſunt ſubtiliuʒ
partium.

Hyorrationes

¶ GSal.Cõtra tenaſmonem defrigida cauſa:

Jiat decoctio eiꝰ in accto et vino:⁊ ſumũ pati⸗

ens recipiat. Herba ipſa narib cathaplaſma
ta valet contra frigidũ reuma. Ponitur enam
in vnguentis benetrita cõtra ſcabiẽ ſanioſam

Uli num decoctionis cius valet contra doloꝛẽ

ſtomac hi et inteſtinoꝛũ:et contr aſtranguiriaʒ
et diſſurriaz: ſed cathaplaſmata valet contra

Doloꝛẽ vli acũ.E ſt etiã dyaloꝛcticũ et diureri

c um fomentũ ex aqua decoctionis cius vel vi
no. Eſt aũt ſauina ex ſpẽbus in nipen vtappet
que dilloluit ? abitergit pumcdimen vleemm

Trattatus

putridoꝛum malo:ũ coꝛrodentium antiquoꝝ

et ipſa ſumiuliter mundificat vlcera melancolis⸗
ca ſoꝛdida qñ ponitur cum melle:et aufert he
riſipilam: ꝓpter cauſam ſue ſubtilitatis puo⸗

cat mẽſtma plus omma alia medicina.⁊ ſacit
mingere ſanguinẽc.et interſicit fetũ viuentẽ. et

expellit moꝛtuũ:et ingredit᷑ in vnguẽtis odoꝛi

feris:⁊ poni ꝓamonio vel cinamomo dupluʒ
põdenis eius. Etidem auctoꝛitare Dyaſcoꝛi⸗
dis.Jolia ambarum ſpecierũ ꝓhibent dilata⸗

tionem vlcerũ coꝛrodentium:et ſedant apoſte
mata coꝛroſiua.Et quãdo fit emplaſtrum cuʒ

cis aufert liuoꝛem cutis ⁊ ſoꝛdiciẽ eius que ac

cidit ꝓpter ſuꝑfluitates coꝛpoꝛũ:et auſert eſca
ram ignis.et qn bibũ facit exire ſanguinẽ cum
vrina:et expellit fetum.et quãdo ex ea ſit naſ⸗
cale facit hoc.Et ingreditur in confectõnibus

vnguentoꝛum calidorum.

Capitulum. ccccxij.

Aungdalum. Sandal arabice: Grece
ſ ⁊ latine ſandalu. S e.li.aggre. ca. ſan⸗
dal.i. ſandaluʒ defertur ex vrig et eſt
album et ruffum et cit inum. Et fri. in. iij. ſic. in
ſecundo:et meliꝰ ex ſandalo eſt citrinũ pingue
poſt citrinũ rubeu:et eſt magis ſiccũ citrino.et
poſt iom album. Etidem auctoꝛitate Albuge
ris. Album elt fn. ⁊ ſiccũ in.i.gradu. Sedci

*

luum mubeum eſt irigidius albo.

trinum ? rubeum ſunt fri. in. i. ⁊ ſic in. ij⸗

Pprerationes.

Serapion aucto. Aben meſuay. Conkert

doloꝛi ſtomachi ⁊ epatis ex colera.Et rubeũ
eſt frigidius albo ⁊ citrino·⁊ eſt magis inuati
uum.Nã ipᷣm ꝓbibet fluxũ humoꝝ ad mẽbꝛa:

⁊ eſt ſicut ſaufel in frigiditate ⁊ ſiccitate.⁊ ſoꝛ⸗

tificat gingiuas ⁊ ſtomachũ. .
¶ Etidem aucto. Aben meſuay. Cõſert car⸗
diace cũ ſe.qñ linit cũ eis ſuꝑ coꝛ.
¶ Et idem aucto. Iſaac benaram. Conueni⸗
unt calefactis.et conferunt debilitati ſ oma⸗
chi ⁊ cardiace que accidit a colera qñ terunt᷑.
et miſcentur cũ aqua roſaꝝ:⁊ applicantur ex⸗
terius.⁊ quando conſiciunt᷑ cum aqua roſaꝝ
⁊ pauca camphoꝛa et liniuntur inde timpoꝛa:
confert ſode q̃ fit a caliditate.
¶ Et quando miſcetur cũ vna quãtitate ſan⸗
dali albi media quantitatis farco collo:⁊ con

ficitur cum albumine oui ⁊ ponitur ſuper tim⸗

poꝛa:et confert ſode colerice.Et pꝛohibet de⸗
ſcenſum catarri ad oculum:⁊ linitur cum co ĩ
balneo.⁊ pꝛohibet ardoꝛem pſilotri.et ſanda⸗

¶ Et qñ miſcet᷑ cũ ſucco ſolatri aut ſemꝑ viue

gaut poꝛtulace:aut lenticula aque.ↄfert poda

gre calide ⁊ apoſtematibo.etꝓ hibet humoꝛes
ab illis membꝛis.⁊ mehus ex ſandalo eſt citri⸗
num pingue:⁊ poſt citrinum rubeum.⁊ eſt ma
gis ſiccum citrino:poſtea album.
¶ Et idẽ aucto. Albugerig. Albũ eſt frigidũ
in.iij. ãdu.tenit᷑ ⁊ reſoluit᷑ cũ aqua roſanũ et in
catarris ca.ponit in fronte ⁊ in ſtomachie caa⸗
lidis:⁊ infrigidat ea.⁊ ↄfert fe.ca.⁊ birſen:⁊ ſto
machi debilitati.ſ citrini ⁊ rubci ſuni fri.i.iij.
gra.ſic.in.ij.nõ hñtes ſtipticitatẽ neqʒpiũticita
tẽ roſaxꝝ.⁊ qñ diſſoluuni in aqua roſarũ ⁊ po⸗
nunt᷑ ſupꝛa ſtomachũ ↄſerũt fe.acutis ⁊ debi⸗
litati ſtomachi.⁊ ſode que ſit a caliditate.
¶ Et idẽ auc. Atabani. Rubeũ eſt frigidiꝰ al⸗
bo:et liniunt᷑ cũ co apoſtemata calida.

Capitulum. cccxij.
Atirion. Padecta ca.cl.Chaſialkel
Nar biei arorchire afrodiſia vl
pꝛiapiſmon. latine vo tcſticulvulpis
vel ſatirion vel lexoꝛma.Serapion lib.aggre
gatoꝛꝝ capi.haſialkel ſiue chaſialthebꝛid eſt
ſatirion. Sunt ceius duo genera: Unum ha⸗
bet radicem ſeu teſticulos albos.et vocatur.
Chaſialkel. Primum genus ſatirionis voca
tur teſticulus canis.et grece kinoſerihis: et ceſt
ci planta que habet ſolia extenſa ſuper terram
pꝛope ipſam ⁊ oꝛtus eſt ex radice vnius ſuꝑi⸗

„*

gelta digeſtione cõpleta.⁊ ideo cõtingit q cuʒ
hoc ꝙ nõ incitat coitũ facit cõtrariũ ⁊ abſcin⸗

tis. folia eis ſunt ſilia folijs oliue miſi qꝛ ſunt
ſubtilioꝛa eis et lõgioꝛa ſuꝑ terrã extẽla.et lõgi

tudo eius ẽ ferein lõgitudine vniꝰ palmi.⁊flo

rem hʒ coloꝛis purpurei.radix eusẽ ſilis radi
cibulbi.niñ qꝛ eſttẽdẽs ad lõgitudinẽ ⁊ ſubtili
tatem. Et eſt duplex:ſicut ſunt due oliue in figu

ra.Ana intfenus et alia ſuperius.et vna plena

et alia vacua rugoſa.et comeditur radix eius
elixata ſicut bulbus.et iſte diatur ſatirion quo
oðẽs cõmuniter vtuntur:et ſubdit. S ecundũ
po genꝰ ſatiriõis hʒ duas ſpẽs Una ẽ que vo

carkr arabice chaſialhabel ſiue chaſialthalep. id

elt teſticuluſ vulpis ⁊ vocat᷑ ſimilicer catharich

et nominat hoc in greco trifolium.qꝛ plurimũ

quod de co naſcitur eſt habenstna folia de⸗
clinantia verſus terrã.et ſimilantur foljs ace

toſe maioꝛis.ain folij lilij: niſi quia ſunt mino-⸗

ra eis.et in teſticulo ſuo eſt rubedo declinans
rubedini ſanguinis:et habet ſtipitem ſubtiem

flongitudine vnius bꝛachij. et habet floꝛem ſi

milem floꝛibus lilij albi in figura.et radix eius
aſſinulatur cepe bulbi in figura.er eſt in magni
tudine mali exterius rubei colꝰꝛis:interiusal⸗
bi ſiuconumnet qnod de ipſa adminiitratin ?

¶ Halie viij ſim. ſar. ca. de teſticulo canis eim
tranſtationẽ arabicã.Radix eiꝰẽ dulcis.⁊? vir

tus eius ẽ ca.⁊ hu.niſi qꝛ in humiditate eius ẽ
inſlatio ſuꝑſtua:⁊ incitat libidinem.
¶ Ibidẽ m trãſlationẽ grecã.S atirion vel

triſoliũ humide ẽꝛ calide cõplexiõis:q̊ circa et

guſtãtibo ipᷣm videt᷑ dulce⁊ vẽtoſã humiditatẽ
poſſidere.⁊ ꝓpterea ꝓuocat ad venerea. Hoc ãt

et radix hꝰberbeefficere nataẽ:vt quidam ſeri

baunt etiam epiſtotonũ ſanat cum vino nigro
auſtero bibitum, YUYU
¶ Etidẽ ſᷣm trãſlationes arabicã de teſticulo

canis. Radix eius eſt duplex ſilis radici bulbi

AUna plena.et ſapoꝛ ulius radicisq ẽ plena:eſt
dulcis multe humiditatis ⁊ ſuꝑfluitatis in fla

tiue.que qñ bibit᷑ incitat libidineʒ. Et alia mols
lioꝛ ſiue vacua q̃ hʒcõplexionẽ q̃ declinat ad ca

liditateʒ ⁊ ſiccitatẽ.Et eſt in e. humiditas diꝰ

dit eum. ⁊iſte ambe radices comedunt᷑ aſſate
ſicut comeditur radix bulbi —
¶ Oxaſco. ca.oꝛchis ſᷣm tranſlationẽ noſtraʒ

Dꝛchis.i.ſatirion dicit᷑ de radice eius ꝙ ſivir
coiedit partem maioꝛeʒ eius gene at maſcu⸗
los ⁊ ſiminoꝛem comedit:generat ſeminam.ct

q; mulieres partium italie ðdant tritam cum laꝰ“

cte capꝛaꝝ ad inc irandũ libidinem.et quelibet

ipſarum habet operationẽ cõtrariã alteriꝰ qũᷓ

bibitur. naſcitur in locis petroſis ⁊ arenoſis
¶ Et idem auctoꝛitate Archiſalie.alia eſt ſpe
cies quã nominant quidam ſandachias pro⸗
pter ſuum iunamentum magnum. ⁊ eit herba
babens ſolia ſinnlia folijs poꝛroꝛum, niſi quia
ſunt lanoꝛa et eſthumiditas in ea que ache⸗
retmanui:habens haſtam longam circa lon⸗
gitudinem vnius palmi.et habet ſioꝛem purpu
reum et radicem ſimilem telticulis
¶ Balie. viij. ſim. farma.ca. oꝛ his quam ct ſe⸗
rapicidam vocant ſm tranſiationẽ grecã.in ſa
poꝛeiſtius ſpeciei ſupple vltune dicte auctoꝛi⸗
tate Archiſalie ⁊ ſtipticitas et virtus eius eſt

ſiccioꝛ virtute radicis que dicta eſt pꝛius:et p⸗

pter boc nõ ita contert in coitu ſicut pꝛedicta.x
deſi catur ⁊ eſt adhuc ſiccioꝛ. Nirius etiam ei⸗
eſt que reſoluit apoſtemata infiata quãdo po
nitur ſuper ea. et mundiſicat exituras ſoꝛdi⸗
do. .
¶ Et arat heriſipilam. et quando eſt ſicca cu
rat apoſtemata ſraudulenta putrida.et quia ĩ
ipſa eſt ſtipticitas.retinet ventrem quando bi
bitur. ¶ yaſcorides. Quando de iſta

ſpecie ſit emplalirum ſplis teiticulis reiol⸗
int apoſtemata flegmatica coꝛum: et mungili

.

Tratctatus

ea vicera et ſoꝛnuca. ? aperit emoꝛrodias. Et

qñ fit emplailꝝ cũ ea ſedat apoſtemata calida.

erſi adminiſtrat᷑ ſicca phihet dilationẽ vlceruʒ
et abſcindit putredinẽ eoꝝ:et curat vlcera frau
Adul enta que ſunt in oꝛe.i¶ Sedſcienduʒ ꝙ ſa
tirion eſt ca. humida in pmo. Sʒẽ alia ſpeci
es ſatirionis q̃ vocatherbabaſilica grece.ara
bice digiti citrini vel buʒeiden.latine vero pal⸗/

ma criſti. cuiꝰ folia ſunt ſimilia pꝛime ſpecieiſa
tirionis:ſed gracilioꝛa cũ nigris punctis.radix
eius bꝛance manus vel palme manus habet ſi

militudinem floꝛis crocei .cum vino vel aq̃ tri

tum croceanum efficitur.

¶ Dꝛibaſius ca. de palma criſti Clenenis reſi

ſtit.quã qͥ habuerit:a maleficijs ⁊ venenis ſe⸗

curus erit.¶ Aui. li.ij. c. digiti citrini. eiꝰ figu

ra eſt ſicut vola manus coõmixta ex citrinitate:

albedine:⁊ eſt dura in qᷓ eſt paꝝ dulcedinis.⁊ ex
ea eſt citrina cũ parua alteratione atqʒ albedi⸗
ne.eit calida ⁊ ſicca in ſco.reſoluit ſuꝑfluita⸗
tes groſſas valde.¶ Et eſt ei ꝓpꝛietas valde
mundificandi cutim. et confert mẽbꝛis neruoſ
⁊ impedimentis ſuis.⁊ confert manie ꝓpꝛie.et

loco eius in iuuamento manie ponit᷑ quantum

eſt medietas eius ex bederagſen cum duaboter

22372

,
.
. 3

Aturegiala tine. Grece Tymbꝛa. ara⸗

‚bice Sabãc. Sera. li. ag. capit. Sa
hanc.aucto.Dyaſco. Sahanc ſiue ſa⸗
hater eſt planta omnibus nota.naſcit᷑ in locis
ſaxoſis et aſperis.⁊ eſt ſimilis thymo.niſi quia
folia eus ſunt maioꝛa ⁊ mollioꝛa.⁊ habet ſpi⸗
cam plenam floꝛibo.quorũ coloꝛ vergit ad ci⸗
trinitatem ⁊ viriditatẽ.Et virtus eius eſt ſcut
virtus thimi.⁊ adminiſtrat ſicut thimuſ.⁊eſt ca
li. ꝛſic.in.iij.gradu.⁊ ponitur in cibis.Et que

damex eis ſumit᷑ in hoꝛtis:⁊ eſit debilioꝛis ope

rationis q; alia.⁊ ipſa eſt magis cõueniẽs in ci
bis qᷓ; acuitas eius eſt magis remiſſa.

Operationes

¶S er apiõ Cirtus timbꝛeeſt calefactiua mł

tum? deſiccatiua ⁊ reſolutiua:et ꝓuocat vꝛinã
et menſtrua.et expellit fetuʒ.et facit excreare ſu
per fluitates a pectoꝛe. .
¶ Etidem aucto.Aben meſuay. Saturegia

eſt cali.⁊ ſic.in tertio gradu:⁊ magis agreſtis.

ꝓꝛietas eiꝰ eſt ꝙ expellit ſuper fluitates q ſint
ni ſtomacho.⁊ pꝛouocat mẽſtrua.⁊ acuit viſũ

debilitatũ ab humiditate.et ideo comedituri

hoccaſu cum rafano ⁊ bederaos.⁊ cõfert dolo
ni ſciatice quando fit emplaſtrum cum ea cum

frumento trito.⁊ agreſtis foꝛtioꝛ ẽ domeſtica.
¶ Iſidoꝛus li.ethymo.S aturegia ẽ herba ca

dunt:eo ꝙ venerẽpꝛonos faciat
¶ Palladius libꝛo tertio. In febꝛuario menſe
ſaturegia ſeritur ſolo pingui vel ſtercorato et
apico.vel melius mari pꝛoximo ⁊ epulis mixta
ſemingarrtrt
¶ Pyal. Satura vel ſaturegia calefacitet ni
mis deſiccat:et maniſeſte extenuat.ideoq vꝛi⸗
nam et menſtrua mouet:ac ſetus extrabit.po⸗
tui vata viſcera purgat. A toꝛace atq put⸗
mone bumoꝛem purgat: ⁊ peros ſputa pellit.
¶ Stomachuʒ quoq; nauſeantem coõſimat
in ouo ſumpta vel potata.et contra ea que icti

lida ⁊ ꝓpꝛie ignita.vnde ⁊ illi nomen inditũ cre⸗

5.

bus aculeatis ſentiunt animala.
¶ Pla. Saturegia eſt ca.et ſic. et pultes ex fa⸗
rina et aqua et eius puluere mundiſicant ſpiri⸗

tualia. Puluis eiuſdem comeſtus ad idemva

¶ Macer. Timbꝛa ſolet grece dici. ſaturegia

latine. Illaſicca nimis. vis eſt et feruida valde
pꝛouocat vꝛinam: mouet quoq; menſtruaſlum
pta. Pellit aboꝛtinum:mulicbꝛia viſcera pur⸗

gat Illius puluis cum cocto melle ſubactꝰ cc

7

Aponaria. Pandecta capi.cviij. Ro
S rich vel oʒatis grece. arabice agi co
Wlatine ſaponaria vel herba fullonum.
eſt ſapon aria de qua parũculos faciũt: quos
herbaiicos vocãt.⁊ ſiccãt eos:ꝛ p ſapone vtũ
tur. Hieremias. Si lauerte nitro ⁊ multipli
caueris tibi herbã boꝛich:maculata es iniqui
tate tua.Pli.capᷣ.deboꝛich. Boꝛich eſt herba
ſatis nota que ſatis ↄgruit ada bſtergendum
pãnos.⁊ ideo ipᷣa multũ fullones vtunt᷑.

Pbperationes
¶ Plini. Ex folijs eius factum cathaplaſma
vulnera magna glutinat:et cruoꝛẽ illoꝛu ſiſiit:
et repꝛimit tumoꝛes.que trita cũ melle purgat
vulnera ſoꝛdida:et mundat maculas.

Et mixta cum albumine oui ſubuenit igni

ſacro.

Capitulum. tcccxvf.

VAphatum. Auicen. Saphatũ eſt ar⸗
S oꝛ arabica et armena. Et cſtvnũ de
lactianijs. Calida cſt in tertio gradu.
et eius ſiccitas in quarto et in ipſa eſt ſiiptici⸗
tas temperata. Sentix dicta eſt a ſitu:eo ẽ
terra inculta in qua ſentites ſpineqʒ naſcunt᷑

Maioꝛes autẽ noſtri omnẽ arboꝛeʒ ſpinola,ʒ

diccbant vepꝛem:eo q pꝛendeat.Niero.ſuꝑ

De LHyerbis

Eſai. Setha eſt genus arboꝛis nuſcenn in
heremo:ſpine albe ſimilitudinẽ habẽs. Cuius
lignũ imputribile et leuiſſimũ omniũ lignoꝛũ
tam in foꝛtitudine q; in nitoꝛe.ſoliditatẽ ⁊ pul⸗
cꝛitudinẽ ſupcrat. Undeoĩa ligna arche⁊ ta
bernaculifacta ſunt inſtrumento. Haxmo ibi
dẽ.Ex hac arboꝛe terra in qua naſcitur dicta
eſt ſethim. vnde dicunt ligna ſethim. Ex li.de
naturis reru. Sethim eſt arboꝛ oꝛientis nobi
liſſima albeſilis ſpine.ſed multo maioꝛ et alti
tioꝛ creſcit. Lignũ eius albũꝛ leue nõfacile ce
dens igm nec vnqᷓ humoꝛealiquo vel antiqͥ⸗

tate coꝛruptibile.quod adhuc patet in archa

noe:que eſt ſuper montes armenie.

O perationes

Aui. Saphatũ ſtipticitatẽ habet tẽperataʒ
et confert empetigini linito.¶ Suꝑ alcolaq̊
qʒ melle linitur et remouct᷑.ventrẽ ſoluit.⁊ de⸗
bilitat viſcera.et ẽ quedã ſpecies eius interfici
ens ſedentẽ in eis vmbꝛa¶ Caueatur ergo ab
ea. Nam et lactis eius tres ſpccies.et interficit
in duabus epar etpulmonẽfrangendo.
¶ Hotanduʒ q in iſio capitulo hębet tres plã

tas de quibo audiuiſti:ſcilicet ſax hatumſentiiꝰ D

et ſeta:vt apparet in figura.

Capitulum. ccccxvij.

B

( Cabioſa latine. gre.ſtibes ſiue ſtibeos

Hyoperationes

O dD

Dyal ca. ſtibes herba ẽ cuiusſemẽ ſtiptice?

vᷣtutꝭ⁊ ſiccatiue ſatis.⁊ idcirco eius decoctio

diſſintericis inicit᷑ ⁊ de aurib pus emanãs ſa

nat inſtillata: ⁊ inmagnis vulneribo et cruetis
glutinatoꝛia ẽ vtilius id agẽs ſicũ vino nigro
⁊ auſtero et ſtiptico coquat᷑.deſiceat em̃ ſoꝛti

oĩa qᷓ naturã ſũt huida.¶ Jolia aũt eiꝰ viri⸗

dia trita et cathaplaſmatibo appoſita in ano
emoꝛroidas repmũt.⁊ ex ꝑcuſſiõe in ocułſin⸗

kyſim factã ſuppoſita iuuãt.i¶ Itẽ fo. eiꝰ adhi
bua ſuffuſiões oculis detergut. Sanguinem
vulneribo impoſita ſiccãt. Pau. ca. ſcabio

oſa Scabioſa ca. ꝛ ſic.in.ij.ꝗ. Ualet õᷣ ſcabiẽ

alopiciã.⁊ ſuccꝰ eiꝰ lũbꝛicos necat. umꝰvi⸗

ni decoctiõis eiꝰvalet õ emoꝛroidas.i¶ Eon⸗

ſuper ex ipſa herba.fumo tñ pꝛiꝰ recepto.q Di
ci q.ſ. Arbanꝰ ad petõeʒ cuuuſdã ſoꝛoꝛis ſue

anhelanis ſup ſcabioſe vtutes qmipe vtinue

vtebatr miſit ſibi in fraleriptos vᷣue. Crban⸗

pꝛo ſe neſcit pꝛeciũ ſcabiole.Nam purgat pe⸗

ccus quod ↄpꝛimit erga ſenectus. enit pul⸗

monem: purgat laterũ regionem. Apoſtema

4 .

frangit. ſilocuz bibita tangit. Cribo vnctafo⸗

neas:antracẽ liberat hoꝛis.

ſ LgAlongia grece: latine Cepucia

DO perationes

BHal.ij. de cibis ca. deſcalongije. Sunt ſca⸗
longie ex genere bulbi. comedit em̃ ipſoꝛũ ra⸗

dix ſine ſolijs.habet aũt in ſeipſa amarã ct au⸗
ſterã vᷣtutẽ notabiliter per quã ſiomachũ reſo
lutũ excitat aliq̃liter.appetitui non ↄtrariatur
neq; expuere aliqͥd incigentibus ex pectoꝛe et

pulmone.et quidẽ ſubſtantiã coꝛꝑis groſſio⸗

rem et viſcoſioꝛẽ hñs.amaritudo eius contra

agit groſſiciei.ſiccare viſcoſa.⁊ groſſa apta na
ta:ſicut in his que de medicinis dicta ſunt.p⸗
pter quod ſi bis decocte fuerint nutritiue ſunt
magis.contrariantur autẽ iam expuere indi⸗
gentibustanq; vtiq; depoſito toto amaro

4 Comedere outẽ ipſas melius tunc cũ aceto

ſimul et oleo et garo. E tenim delecrabilioꝛes

ſunt et minus inflatiue:⁊ magis nutritiue ſub
tilioꝛes ad digerendum. Abundantes autem
ſm eſum ipſoꝛum quidam maniteſte ſenſerunt
et ſperma plus habentes pꝛomptioꝛes ſacti
qd venerea.pꝛeparant autem ⁊ hos homines
multitoꝛmiter. NHon enim ſolum elixos per a⸗
quam ſcdet vaſa ec ipſas valde pꝛeparata cõ⸗

Bekherbis

ponũt:poſt frixurãq; alij offerũt. Multi autẽ
aſſantes ſuper lar multam decoctionẽ nõ ſuſti
nent.¶ Contenti ſunt autẽ valdemodica:neq;
omnino pꝛedecoquunt gaudentes ipſoꝛũ ama
roꝛ auſtero ſapoꝛe ſaluato:pꝛouocat em̃ ipſos

magis ad eſum.i¶¶ Sed inflationem ⁊ toꝛcionẽ

inferunt non digeſti. Ex his quidem itaq; qui
ſic comedunt᷑ non boni chimi alimentum fit.
¶ Ex bis aũt qui amplius decoquunt᷑ aut bis
vt dictü eſt:groſſioꝛ quidẽ chimus.melioꝛ autẽ
quantũ ad digeſtionem.⁊ nurnitiuus fit.Cale⸗
faciunt autẽ mamifeite:⁊ aliquid aromatiʒans
inſinuant:e vꝛinatiue ſunt.

Capitulum.ccccxix.
Camonea latine. Grece Diagridion.
Arabice ſcamonea. Sera.lib.aggre.
capi.ſcamonea. aucto. Dyaſco. Sca⸗

mone⸗ eſt planta habens ramos multos egre

Qdientes ab vna radice longitudinis qᷓttuoꝛ bꝛa
chioꝛum:ſuꝑ quos eſt viſcoſitas adherens ma
mui:ꝛ parũ boꝛre. Et habet ſolia ſimiliter pilo⸗

ſa: ⁊ ſilia folijs plante lebleb.i.volubilis agre⸗

ſtis autfolijs cuſſus.i.edere miſi quia ſunt mol
lioꝛafolijs cuſſus.⁊ habent tres angulos.⁊ ha⸗
pent floꝛes albos.rotundos:cõcauos: ſiles in
figura ſua cartal:d eſt tube h bẽs grauẽ odo⸗
em. ⁊ radiceʒ babet groſſam ſicut pollex.albã

grauis odoꝛis plenam lacte.Et colligit᷑ fᷣm
buncmodũ. Nam vulnerat᷑ virga ⁊ radix eius
et fit fouee iuxta vulnus:⁊ humiditas manãs
a vulnere in foueis illis: que poſtea colligit᷑ in
codeis.Quidam vero fodiunt cirrca radicem ⁊
ſternunt ibi folia:tũc ⁊ vulnerata radice qð de

humiditate egreditur ſuper ſubiecta ſolia colli

gunt.poſtea ſic dimittunt donec illa humidi⸗
tas deſiccata fuerit quã reponunt.⁊ melioꝛ ex
illa humiditate que eit ſcamonea:eit que eſt cla
ra leuis ⁊ ſimilis in coꝛnoꝛeſuo glutino:quod
fit excoꝛijs boum:habens gibboſitatem. ⁊ eſt

ſpongioſa. et eſt illa que deſertur ex locis niyſie
⁊ ex terris aſie eſt huiuſmodi.Et ille qui vult eli

gere ſcamoneam ⁊ colligere ipſam: opoꝛtet q;
non ſit contentus vtrum albeſcat:aut non al⸗
belcat quando tangitur cum lingua.quia ideʒ
comigit:quãdo ipſa eſt adulterata cũ lacte titi⸗

malli. erũtamen diſcernitur quando non eſt
addmiuum: co ꝙ non adurit nec moꝛdicatlin⸗
guam aduſtione et moꝛdicatione foꝛti. Fam

hoc accidit quando eſt ſibi mixtum lac titimal
li.⁊ deterioꝛ ſpecierũ ſc amonee eit illa que de⸗
fertur exſeni⁊ ex paleſtina:quia iſte ſpecies am

belunt male adulrerate cum titimalli lacte: et

cum farina oꝛdei.Et eſt calida ⁊ ſicca in tertio

¶Serapion. Sunt autẽ qui accipiuntexra⸗

dice plante ſcamonee:et coquunt eam. ⁊ dant

elixaturãin potu ⁊ purgat.Et aſſumitur radix
plante ſcamonce: et coquitur illa cum aceto et
teritur contritione foꝛti.et conflatur cũfanna

oꝛdei. ſit emplaſtrum iuuatiuum ſciatice.

¶ Et quando lana inuoluitur in ſucco radicis
eius.et ſubijcitur pꝛegnanti facit aboꝛſum.Et

quanco nuſcetur cũ melle ⁊ oleo ⁊ liniunt cum

ea exiture ſolliit eas.⁊ quando coquitur cũ ace
to.et linitur ſcabies vlcerata excoꝛiat eam. Et
quando niſcetur cum oleo roſato.⁊ linitur ca

put cum ea confert ſode antigdaaeae.

¶ Et idem auctoꝛitate Balieni. Calida eſt et

ſicca in tertio gradu. Exr eſt calidioꝛ pipere.Et
idem auctoꝛi. Pauli. Scamonea abſtergit cu
tim. ⁊ melioꝛat coloꝛem.⁊ mundiſicat baras.
⁊ aufert doloꝛeʒ capitis antiquum.quando ad
minilſtrat᷑ cmoleo roſaꝝ ⁊ aceto.⁊ infunditur
ſuꝑ caput.et melioꝛ ex ea eſt vergens ad coloꝛẽ
ccleitẽ quando frangit᷑.⁊ eſt in fricatione ſua ſi⸗
cut coclea fracta.Et illa que colligit᷑ inmonti
bus kem eiſi buiuſmodi. Etmala elt cuiꝰcoloꝛ
vergit ad nigredinẽ.⁊ figura eius eſt rotunda
⁊ alieriꝰ coloꝛis ab illa.¶ Et modus rectifica⸗
tionis pꝛime ſpecici que cli bona eſt ꝙ acci⸗

D

piat᷑ citoniũ:⁊ abſcindat᷑ de capite eius rotula.
⁊ fodiat᷑ mediũ eiꝰ:⁊ intromitta᷑ ibiſcamonea
Deinde ponat᷑ cooꝑtoꝛiũ qð fuit abſciſſum et
firmet᷑. Demũ inuoluat᷑ ſuꝑ ipᷣm paſta:⁊ ponat᷑
in furno nõ multũ calido.⁊ꝛimitta᷑ donec de

ſiccet᷑. et doſis eius ita pᷣparata ſit ab vno da⸗

uich vſq; ad duos.i¶ Et ſcias ꝙ; ſcamonea nõ

mutat᷑ neq; minuit.acuitas eius circa ſpacium
xxx.vſq; ad.xl.annos:niſi illa q eſt pᷣparata ſi

cut diximus.nã illa que eſt pꝛeparata qñ tran⸗
ſierit longũ tempus ſuꝑ ipſam: amittit virtutẽ

ſuã. ⁊ ꝓpter hocopoꝛtet ꝙ pꝛepares eã qñ volu
eris eà adminiſtrare.⁊ qñ ſumi?᷑ ſcamoneaplus

ab ea quãtitate quã diximus foꝛtaſſe inducit
Anxietatẽ ⁊ languoꝛẽ ⁊ ſudoꝛẽ frigidũ ⁊ ſinco⸗
pim ct fluxũ donec moꝛit᷑. Et doſis eius cõue⸗
niens eſt a.vi.granis oꝛdei vſq; ad.xx.i¶ Et de
pꝛopꝛietate eius eſt q expellit colerã ⁊ humo⸗
res viſcoſos.et attrabit ſupfluitates malas a
coꝛpoꝛe.⁊ multi ex his qui ſunt calide cõplexio
nis poſtq; ſuſceperũt eam incumũt febꝛes acu⸗
tas.Et ab ea cauere boĩbo melius eſt: nili ma⸗

gna neceſſitas incũbat.⁊ tunc accipiat fm foꝛ

mã ⁊ quantitatẽ quã diximus.i Et idẽ aucto.

Aben Maſuay. Laxat ſoꝛtiter ventre:⁊ nocet

ſtomacho et epati: ⁊ diminuit apneril cibi. et
inducit ancietatem ? nauſeam. Errectificatio
eius eſt ꝙ admiſcet᷑ ei aniſum 1 daucus ⁊ ſemẽ
apij:⁊ radix piperis.⁊ admiſ cere cũ oleo amig⸗
dalino eit bonũ.Et ſcamonea non debet mul

tum terere:ne adhereat ſtomacho vt noceat ei

Et opoꝛtet ꝙ no bibat ſimpliciter: ⁊ ſumatur
cum magna cautela. Et fit doſis eius ob vna
Kkyrat vſq; adtres.¶ Jobannes Meluecapi.
de ſcamonea. Scamonea eſt ſolluiuu magnũ

Et dixit Democnius ꝙ eſt diſſolutiuũ anto⸗
nomatice: ⁊ ꝙ eſt genus ſolutiuoꝝ ⁊ generaliꝰ

ſupꝑ oĩa ſolutiua. Yit aũt ex ſucco cuiuſdã ſpe⸗

ciei volubilis: cuius folia ſunt in modũ ſagitte
glate.Haſcit᷑ autẽ in antiochia Armenia.⁊ co

raſceni in partibo arabie ⁊ thurchie.⁊ plurimn

naſcit᷑ in terra noſtra:⁊ eſt mala.⁊ credo q; diſ⸗
poſitio loci ? modus culture ⁊ ars in ſaciendo
auxiliat᷑ vt ſit bona vel mala.¶ Modi autem
oꝑationis eius ſunt qᷓttuoꝛ. Pꝛimus eſt vt ac⸗
cipiat᷑ radix eius poſtq; euellita terra:⁊ fiãt in⸗
ciſiones in eo q apparet ſuꝑ terrã ⁊ inuenit᷑.qð

egredit᷑ poſt diẽ:⁊ eſt res ſicut gũmi.⁊ dimittit᷑

exiccari ⁊ conſeruat᷑.S ecundus eſt: extirpant

poſt illud totaliter radices ⁊ incidunt ⁊ colligi

tur lac eoꝛum fluens:⁊ decoquitur cũ facilitate
⁊ exiccat᷑ ſoli.⁊ fiunt inde foꝛme ⁊ ſigillantur et
huius ſcamonee coloꝛ eſt ſubalbidus aut vani⸗
Tertius eſt:terunt᷑ adhuc radices poſt illud:⁊
extrahit᷑ ſuccus.⁊ ſit ſicut dicimꝰ ð decoctiõe

⁊ alijs.⁊ ſigillant alio ſigillo.nunc autẽ ſides ſi
gilloꝛum perijt. Et hec ſcamonea eſt groſſa:mi⸗
gra ⁊ ponderoſa. Quartus eſt:teruntur floꝛes
eius ⁊ ſtipites:⁊ extrahit᷑ ex eis ſuccus ⁊ fit ſimi⸗
liter. Et hec eſt ſcamonea nigra attinens viridi
tati.⁊ eſt grauis odoꝛis.i¶ Electio. Melioꝛ ve
ro eſt antiochena:⁊ armena eſt poſt hãc. Oue
vero fit in partibus noſtris ⁊ in coꝛaſceni ẽ ma
la pꝛoꝛſus. Et melioꝛ adhuc eſt que eſt pꝛime
foꝛme:⁊ que elt ſecũde poſt pꝛimam.⁊ alie ſunt

male: ⁊ deterioꝛ viridis. Adhuc autẽ qui lau⸗
dauerunt ſcamoneam in quinq; pꝛopꝛietattb⸗

laudauerunt eam. Pꝛima elt vt ſit in coloꝛe cl
ra ſicut gũmi.⁊ pꝛopꝛie ſpecies eius pꝛima: aut
ſubalbida:aut varia.Secunda vt ſi tangatur
confractũ ceius cũ aqua vel ſaliua fiat ſicut lac:.
Tertia vt ſit tenera multe facilitatis ad fran⸗

gendum ⁊ pulueriʒandũ. Quarta vt ſit ponde

ris leuis.Quinta vt ſit odoꝛis pꝛopꝛij boni:nõ
grauis. Remota vero ab his pꝛopꝛietatibus
non eſt bona.¶ Conſeruatur auteʒ pen annos
xx. ſed quanto anniquioꝛ tanto debilioꝛ. Cali⸗
de complexionis eſt in tertio gradu: et eitſicca
in pꝛimo. Et eſt in ea de acuitate minus q; in
planta ſua.Et credo ꝙ ars in faciendo ipſam
frangit ex acuitate eius aliquid:et in ea eſt ama
niudo.et ipſa quidem eſt abſterſiua:inciſiua ⁊
reſolutiua cũ attractiõe multa.cuius attractio
extendit᷑ vſq; ad multũ remota.¶ Rectiſicatio
Quattuoꝛ ſunt ei familiaria que in coꝛꝑe ma⸗

gnitudinem nocumentoꝛũ impꝛimunt.Eſt em̃
in ea ventoſitas moꝛdificatiua:⁊ faciens in ſto

macho ſubuerſionẽ ⁊ nauſeam ⁊ eſtuationem
laboꝛioſam. Secundũ:qꝛ inſunt ei caliditas ⁊
acuitas habilis inflamari.et pꝛopter hoc facit
cadere in fe.⁊ ſitim:⁊ pꝛopꝛie quando inuenitur
patientis pꝛeparatio.Lertiũ quoniã fit ꝑ ipſaʒ
atcractio vehemens dilatatio oꝛificioꝛum ve⸗

narum: quia facit cadere in immoderatũ flu⸗

rvum:quoniã eſt in ceo ſeroſitas operans ad ex⸗
coꝛiat ionem viſcerum.quare generat doloꝛes
acutos pungitiuos. et facit cadere in diſſinte⸗
rnam ⁊ tenaſmon. Quartum eſt pꝛopꝛietas et
operatio ſua: quibus fit impꝛeſſio nocumenti
in membꝛa que ſunt minere virtutum: ſicut coꝛ
epar:ſtomachus:ct ſimilia eis. ¶ Aniliandũ
igitur ex his cũ rebus quibuspꝛopꝛietate ⁊ vir
tute nocumenta tollunt᷑ ſicut verbi gratia:ob⸗
uiamus ei quo pꝛimo dixi adiuuando: vt reſol
uatur vapoꝛ eius turbidus ⁊ inflatiuus:faciẽs
ſubuerſionem ⁊ laboꝛem.Et ad hoc auxiliatur
nobis decoctio in pomo:digerit em ⁊ maturat
et reſoluit ⁊ excludit vapoꝛes eius:⁊ aufert ſero
litatem eius.Et miſceantur etiã in decoctione
illius que ventoſitatem reſoluũt: ? carminant

3

Be Herbis.

⁊ adiuuant ad illud ſiut daucus pꝛopꝛie⁊ ga⸗
langa:⁊ ſemen feniculi ⁊ ſemen apij:ꝛ:ſimilia.

¶ Et dico ꝙ decoctio eius generalin::⁊ pᷣpara
tio eius auferẽs plura ex nocumẽtis q̃ diximꝰ.
Et obuiamus ei qð diximus in ſecũdo: miſcen
do in decoctiõe eius aliqͥd vᷣtute refrigeratiuũ

⁊operãdo vt frangat᷑ acumen ⁊ inflãmatio eiꝰ

Et ad h̊ auxiliat᷑ñ nobis decoctio eius cũ his q̃

extinguunt ⁊ leniunt:ſicut eſt muſcillago pſillij

⁊ aqua eius ⁊ cames pꝛunoꝝ:⁊ ſuccus roſarũ:

⁊aqua violaꝝ et viole recentes:⁊ inuolue ipſaʒ

ante coctionẽ eius in oleo roſarũ: aut violato

guferunt hboc nocumentum abea.

¶ Et ſuccus citonioꝛũ muſoꝝ ⁊ ſumach ⁊ ſpo⸗

dium faciũt ſimiliter. Et obuiamus ei qð dixi⸗
mus in tertio:miſcendo ei in decoctione q̃ ad/

luuãt virtutes membꝛoꝝ:⁊ auxiliant᷑ in aggre

gatione ⁊ coꝛroboꝛatione partiũ laxarũ.⁊ ad

hoc auxiliant᷑ nobis maxime res ſtipticitatem
babẽtes:⁊ oĩa que auferunt ſuperſluitatẽ acu⸗

minis eis:⁊ remouent ſubtilitatẽ ⁊ virtutẽ pe

netratiõis ipſius:ſicut eſt maſtix:citonia ⁊ ſuc
cus eoꝝ.ſunt em̃ rectificatiuũ bonũ. Mirabo

lani quoq; citrini ſunt mirabiles in hac opera⸗

tione ⁊ aloeſimiliter.

(¶Et obuiamus ei qð diximus in quarto:mi⸗
.ſcendo res q̃ aggregant duas intentiões.Pꝛi⸗
ma eſt acquirere ei facilem egreſſum.⁊ h̊ cũ reb
expellentibo cito audaciã eius:⁊ facientibo eã

deſcendere.Et ad hoc auxiliat᷑ nobis admini⸗

ſtratio eius cũ rebo lubꝛiſicãtibo.ſicut eſt muſcil
lago pſillij ⁊ carnes pꝛunoꝝ.Et ſciuiſti ꝙ com

pꝛeſſiua citonia:⁊ maxime ſumpta poſt medici
nam.⁊ pꝛopꝛie poſtq; incepit educerefeſtinare
faciunt eius egreſſionem.

(Etſciuiſti ꝙ aqua calida poſt medicinã traſ⸗

mutat audaciã ipſius.⁊ debilitat virtutẽ eius.
¶ Et dixit Rufus eis qui ſumpſerũt ſcamoneã
de melioꝛib rebus:eſt ad expellendũ audaciã

eius:vt poſi quattuoꝛ vel quinq; hoꝛas poſtẽ;
ſumpſerunt eum pſilliũ cõquaſſatũ cũ aqua te

pida aut oleo roſaꝝ.ſumãt ⁊ poſt hoꝛas duas

eius infuſionem mirabolani tribue:ſic em̃ non

timent᷑ nocumenta eius. Secunda eſt repꝛime
re eius virtutẽ acutã ⁊ ſeroſitatẽ.?⁊ hocfacimus

cũ auxilio rey bumidaꝝ ⁊ vnctuoſaꝝ: ſicut eſt

ragantũ ⁊ oleũ roſaꝝ⁊ amigdalaꝝ.Et obuia
mus ei qð diximꝰ in qnto: eſt iheſaurus to⸗

tius oꝑationis:⁊ illð eſt acqrere eibonitatẽ cũ

medicinis mẽbꝛa ⁊ virtutes cõſoꝛtantibo.et ad

boc auxiliant᷑ nobis medicĩe coꝛdiales frigide:

⁊ medicine ſtomatice.Et auxiliant᷑ nobis ars⁊
modus pꝛeparationis:ſicutiam diximus.

¶ Mocus rectiſicationis eius eſt m nanra
uit Rufus decoquere ſcamoneam in cuonio

poſt inuolutionẽ eius ⁊ reuolutionẽ fere ꝑ diem
inoleo roſarũ aut violarũ aut amigda larũ.et

poſt illud teratur faciliter: ⁊ voluatur ⁊ reuolua
tur in ſcutella vitrea vſq; dum ſiccetur cũ infu⸗
ſione mirabolanoꝛum citrinoꝛum facta in ſuc
co citonioꝛum.tunc fiunt ex eo trociſci quantiꝰ

tate qua rte.ʒ.i.⁊ ſit doſis trociſcus vnus.ſolu

tione em̃ educit abſq; moleſtia. Modus autẽ
galius ſm eundẽ ſatis bonus. Decoquit᷑ ſcamo
nea cũ pꝛioꝛi doctrina:adiungendo ei mirabo
lanos citrinos ad quantitatem tertie partis ip
ſius.deinde accipe ſemena niſi feniculi:daucia
na.ʒ.ij. decoque cum ſucco citonioꝛũ cũ facilita
te:⁊ cola et vtere deſiccatione ⁊ inuoluiione:ſi⸗
cut hic pꝛoximo diximꝰ. Inquit Rufus. Sit
tua addere ⁊ minuere et mutare: ſᷣm qð exigit

diſpoſitio.

Inquit Balienꝰ. Miſcui ſcamoneã cũ ſextu
plo ipſius manne:⁊ triplo eiusſucci roſaꝝ poſt

bonitatẽ coctionis eius inpomo.Et inueni ex
modis pꝛeparationis eius hunc modum ſatis
laudabilem:emend antem plura ex nocumẽtis

que timentur per ipſam. Et aliquando miſcui
medicinas coꝛdiales.aliquando alia ſicut res

exigebat. Inquit Hamech. Accipe duplũ eiꝰ
floꝛum violaꝝ:⁊ medium põderis ipſius liqui⸗

ricie.⁊ inuolue in oleo roſarũ:⁊ ſac trociſcos.ʒ.
.i.⁊ ſit doſis eoꝛum vnuios.
Inquit Humay. Diſſoluatur cum oleo vio⸗
larum aut amigdalino et pauco maſticis.et ꝑ

diem ⁊ diem agitet᷑ in ſole cum adminiſiratioe

aqua roſaꝝ:in qua fuerit diſſolutũ bdelliũ ⁊ exic
cet᷑ ⁊ decoquat᷑ incitonio. Poſt hoc cũ tertia

parte mirabolanoꝝ citrinoꝛũ fiant trociſci. Et
fit doſis.. Inquit Paulus.Zimʒiberꝛ piper

longum ⁊ aniſum:admixta vecoctione iplius:⁊
pꝛopꝛie in pomo acetoſo aut pontico remouet
noeumenta ipſius.

¶ Modus recuificationis ipſius ex inuentione

noitra. Decoquant᷑ fruſtra eius inter amigda
las tritas multas poſt pꝛeparationẽeoꝛũ inter
ſolia ſepeliendo ea in cinere calido.⁊ poſt diem

abiectis amigdalis diſſoluant᷑ in aqua citonio
rum acetoſoꝛũ:in qua bulierit ſpica ⁊ aniſum.
⁊ ex ſpecicbus ⁊ ſeminibus redolentibo:⁊ deſic⸗
cetur. Deinde cũ pauco maſticis ⁊ bdellij de⸗
coquat᷑ in pomo citonio inuoluto in maſſla.
Deinde fiãt trociſci vncia vna.Et ſit doſis rnũ
Operatur em̃ ſine nocumento.
¶ ẽ Mogus alius pꝛeparationie pꝛedicte. Mi⸗
ſceatur quantum ipia eſt de ſumach.⁊ quanta
parte eius deſpodio.⁊fiant inde trociſci ſicut
pꝛioꝛes.ſunt em̃ vliimi. Diſſoluat᷑ ſcamonea
cũ octuplo cuulmiue.⁊ cum pauco ſpicc donti

Tractatus

Volutionem eius inoleo roſaꝝ aut amigdaliõ.

Et decoquat᷑ cum facilitate:cmendat᷑ em̃ a ſua
malicia. Et ſciuiſti ꝙ aloe frangit malicias ei⸗
2 mirabolani magniticant eam. Et decoctio
eius in ſucco poꝛtulace: aut aqua ſeminis ipſi⸗
us auferunt plura ex nommentis ipſius. Et
medicine coꝛdiales: aut ſtomance calide: aut
frigide:ſᷣm ꝙ res exigitirangunt maliciã eius.

Et opoꝛtet ꝙ fiat decoctio eins cum ſaclitate.

Impetuolita s em̃ in decoctione addit inma⸗

ſiciam eius.Et iſta ſicut ſciuiſti de trituratione
modicũ ſuſtinet.quapꝛopter in trituratione ip⸗
ſius non nimiũ inſiſtat. Ex rebus autẽ facien⸗
tibus facilem et velocem egreſſum eius a coꝛ
poꝛe ſunt citonia qñ in confectionibus ⁊ electu
arijs ſimul miſcentur: ⁊ ſimiliter mirabolani.
Ipſi em̃ ſunt de cito eam deponentibus.Et ſi

militer ſi ſupꝛa eam poſt ſpaciũ bibatur. Et ſa⸗

uiſti ꝙ aqua calida expellit maliciam eius: et
aliqua aliaſimiliter ſicut diximus incanone.

Solutione educit colerã cũ facilitate:⁊ at⸗

trabit eã a ſanguine ⁊ venis vehementer. et ei⸗

operatio eſt ſicut operatio furioli.Et ipla eſt

inimica coꝛdi:ſtomacho ⁊ epati ⁊ inteſtinie.Et
eſt exfacientibus nauſeam ⁊ conturbationem
inviſceribus. ⁊ex iubuertentibus ea.⁊ facit ſi⸗

tim. ⁊ Ddebilitat appetitũ cibi. Et ex ea?⁊ mrra
⁊ oleo ⁊ ſucco agrelii ⁊ pauco apio fiũt trociſci.
⁊ cũ vino pontico:et pꝛopꝛie cum vuellis oui⁊
aceto foꝛti⸗ —=ð
¶ Sanat ſodam antiquam ⁊ frigid am:⁊ ꝓpꝛie
emigraneã difficilem. Et ſi ponat᷑ ſupꝛa dentẽ

remouet᷑ doloꝛ eius ⁊ coꝛroſio.Et ſiſuperſcco

fulas: ⁊ pꝛopꝛie cũ ſuco apij dauci:delet eas.
Et ſi fit linimentum ex vno eoꝝ cum ſucco ſi⸗

ſimbꝛij ⁊ aceto.ſed loco apij ponitur caſtoꝛeũ:

⁊ linit᷑ in poſterioꝛi parte capitis.⁊ eſt magnũ
ſuuamentum ad ſubet ⁊ litargiam. Et quando
ſcamonea ſupponit᷑ cum lana educit menſtma
⁊facit aboꝛſum.⁊ ipſa quidẽ curat moꝛſue ſcoꝛ
pionis: pꝛopꝛie deſuꝑ linita cum ſucco mente:
gut cum vino. Uitent aũt eius acceptionẽ qui
calide ⁊ ſicce nature ſunt:eſt autẽ paratus ca⸗
gere in febꝛes.Hij autẽ qui ſumunt ipſam:ti⸗
meant eſtus et frigns:⁊ abhoꝛreant fructus:et
pꝛopꝛiefrigidos:⁊ aquam veri frigoꝛis:⁊ ſom⸗
num pꝛolixum ſuper eam: ⁊ excitãtia ſuperbiã
anim. Conſeruat᷑ autem ſcamonea per annos

duodecim. Doſis eus eſt a granis qnq; vſq;

Aad vuodecim.

Capitulum. etllxx.

A xiraga. Pandecta Saxifraga eſt

herba ſimilis pimꝑpinelle.non differens

S
loſa:ſed ſaxifraga non habet pilos.Lñ verſus

niſi in piloſitate:quia pimpinella eſt pi

Pimpinella pilos:ſ. axifraga nonhabet vllos⸗

Hperationes.
Paulus capi. ſaxifraga. Saxifraga calida
eſtet ſicca in tertio grauu.
¶ Et valet contra ſiranguiriam:et vitiumlapi

dis:et doloꝛem yliacum.

Capitulum. ccicxx.
Teorfiſagria.yſið. Stafiſa gria eſt her⸗
ba que habei folia quaſi vitis:⁊ caulei
rectos emittit. ſemen babens in follicu⸗
lis vtrideac trigonium in modum ciceris aſpe
rumfuſcum:intus album ⁊ amarum. Halcitur
inlocis humidis.

Operationes

¶ Draſcoꝛides. Stafiſagria quam lat ini pes⸗
diculariam vocant:naſciturin locis vmbꝛolis.
Et ſum ſolia cius viti agreſti ſimilia: diuiſa e

tatibꝰ effe

De herbis

ſciſſa tanq malua agreſtis. haſtas hñs lon⸗
gas erectas et nigras. Semen eſt ei ſimile yſa⸗
ciet floꝛes. Qð ſemẽ in viridioꝛibus folliculis
eſt obtectuz. qñ teritur eſt nigrũ:interius albũ.

guſtu viſcido et acri et calido.
VBrana eius quindecim accepta cũ mulſa vo
mitib excludunt pingueflegma.verũ hij qͥ ac/
ceperint mulſaʒ bibãt ⁊ deambulẽt. qm̃ offoca
tionescitius pꝛeltant:et gulam ecaſperant.

¶ Zrita ⁊ bibita pediculos interficiũt:ſcabiẽ

et pꝛuriginem tollunt.Cum aceto elixa ⁊ oꝛe re
tenta facere poſſunt omnia ſupꝛadicta.
¶ Reuma gingiuis abſtinent.tumoꝛes faucũ
ſpargũt. miſcent᷑ inmalaginatibo calidis. Se⸗
men tritũ ⁊ oleo mixtũ necare lendines ac pedi⸗

culos eſt maniteſtũ. Conueniens quoq; pꝛo⸗

batur in apo flegmatiſmo faciendo: vel aſperi
ctis quos greci ſtigmata vocant: ob
recoꝛpoꝛationem faciendam.

¶ Auicenna. Scalſiſagria eſt vuapal
tana:cuius granũ eſt ſicut cicer nigrũ. Inter⸗

—

tio gradu eſt calida et ſicca.⁊ eſt aduſtiua:coꝛ⸗

roſiua:acuta:acris. Interficit pediculos:⁊ pꝛo⸗
pꝛie cũ arſenico.⁊ confert alopicie antique lini
ta. Eadẽ cũ arſenico vel ſola ponit᷑ ſuꝑ ſeabieʒ
coꝛiationem:⁊ maſticat᷑ ad excrahendũ ex cere⸗
bꝛo flegma et humiditatem. Dð

aſſa mon⸗

¶ Ex ea quoq; in aceto cocta colluit᷑ os ad dᷣ
tium doloꝛem et gingiue humiditatẽ. Preterea

ſanat alcola cum melle:⁊ bibunt᷑ ex ea quinde⸗
cim grana cum mellicrate:factq; chimũ viſco⸗
ſum vomere. In eius m̃ bibitiõe timoꝛ eſt: qm̃

4 Conſtantinus. Stafiſa gria in tertio gradu

eſt calida et ſicca.habet acumen quo cumma⸗

ſtice vel olibano maſticata multum a flegmate

. .

grauatam alleuiat.
¶ Sargariſata quoq; caput de groſſo ⁊ viſco

caput purgat. Linguamq; pꝛopter flegma ag

ſo flegmate mundat. Cum aceto cocta dentiũ

doloꝛem ac gingiuarũ putredinẽ curat. Ster

nutatio de illa ⁊ nigella vtriſq; in aceto coctis

iuuat in opilatione venarum yctericos.mixta
vero cum auripigmento et oleo valet cõtra ſca
biem ac pediculos.
¶ Pandecta capᷣ.cccxiij. Haberas arabice vel

numbalas. grece pediculicida. latie ſtafiſagria

vel pedicularia vel granũ capitis:vel paſſula
montana:vel roſa regis.
Serapion libꝛo aggrega.capi. Haberasſi
ue habeltos:auct.Dya.Eſt planta habens fo

lia ſimilia folijs vitis agreſtis incila ſicut folia

malue agreſtis.et habet ramos longos.

¶ Halienus ſexto ſim. farma.ca. Stafiſagria
ſimtranflationem arabicaʒ. Eſt acuta foꝛtiter
multum. Et virtus eius eſt calida adurens et

attrabit ⁊ abſtergit abſterſionefoꝛi.

¶ Auerrois quinto Colliget capi.de Stafi⸗

ſagria.Eſt calida ⁊ ſicca in tertio grauun.

¶ Auicenna libꝛo. ij. de Staliſagria. Eſt calis

daet ſicca in tertio graðad.

¶ GSalienus. Faciu deſcendere a capi

multum.Et conuenit cũ egritudinibo cũ quibj

eleuat᷑ cutis.et conuenit ad pꝛuritum. Partici
pat autem aduſtiue cuiuſdam virtutis.

¶ Dvyaſco. Grana quindecim accepta cũ mul
ſa flegmata pinguia vomitibus excdudit. Ueꝝ
hi qui mulſam acceperint aſlidue bibant et de⸗

ambulent:qꝛ offocationes citius pꝛeſtat:et gu⸗

lam aſperat.Trita et bibita pediculos necat.
¶ Auerrois.Quando maſticatur trahit ſteg⸗

ma et ſuccusſuus munditicat caput per nares

Et electuarium cius valet ad moꝛbuʒ caducu
et moꝛfeam:et menſtruaeducct.

.— —

Capitulum. ercexxij.

„
. E

—

nus. Facu t te quãdo
maſticatur:aut fit gargariſma cum ea:flegma

A ISera. auc. Hal. Sindrichis
Alitt res qꝗᷓ abſtergit.⁊ eſt in ea humiditas multta
ct ipſa infrigidat paꝝ. et cũ hoc eſt in ea purua
ſtipticitas.ec ꝓpter hãc cauſaʒ phibet generat
onẽ apoſtematuũ.Et quidã noiant plantã q z·
Egilops noie buius plãte.⁊ eſt planta ſilis huic

Anguis dꝛaconislatine: greceſindri⸗ .
chhio egilos:ara.demalachoem: Sera

pio li. ag.ca.demalachoẽ aucto. Dya.

Demgalachoem velſindrichis egilos.i.ſanguuis
NVꝛacõis qui ſit ex arboꝛe q̃ eodẽ noĩe nücupeaett.
ext eſt plãta hñs virgas vniuspalmiiõgas auut·
prhlus:ſiles ſuſis in quibꝰ filat.ſuꝑ qᷓs ſunt folia
parua ſimilia folijs coꝛiandri.quoꝝ coloꝛ ver⸗

git adrubedinẽ.⁊ babent viſcoſitatẽ ⁊ odoꝛem

foꝛtem:nõ tũ malũ ſed pꝛopꝛiũ odoꝛẽ medicis
gnarũ.Et in ſũmitatiboramoꝝ ſũt coꝛone ronruus
Aeeꝛ floꝛes albiin pncipio natiuitatis coʒ. yn
ine po ſiuntaurei· Falcitinteracuuug.

Pperationes
bis. In plãra iſita

= 4 .

„.

Hlãte in oibo:miſiqꝛ iſta plata eſt ſupioꝛ in ſtipti
cLitate ab ipᷣa.: ꝓpter hã c cauſaʒ ↄfert ſanguini

xvylceribointeſtinoꝝ:⁊ fluxui mãſtruoꝝ ſuꝑfluo
fſanguis dꝛaconis dictus.⁊ eſt rubeꝰ foꝛtis ru·
becinis.⁊ ſapoꝛ eiꝰ eſt ſtipticus.⁊ virtꝰ ei eſta·⸗

ingidat ⁊ deſiccat in. ii. gdu. vñ ↄglutiat vul⸗

4*
. —— 1
. . —D .
4 4
‚——— . —
. W . .
ðD .
.

nera q fiũt a pcuſſione.? kert fluxui ſanguis

R⸗ vlceriba ĩteſtinoꝝ.i¶ Et idẽauc.Dya. Jita plã
ta q terit᷑ bñꝛ ponit᷑ ſuꝑ vlcera cũ ſanguĩe ſuo
oglutinat ea: ⁊ ꝓhibet apᷣationẽ eoꝝ. ⁊ ſcindit
filuxũ ſanguinis mẽſtrui. ¶ Et ſit eucatiſma ex

decoctiõe eius:in q̃ ſedet mulieres.⁊ abſcindit

fluxum humiditatũ antiquarũ matricis.¶ Et
bibit᷑ ex decoctione eius ad vlcera inteſtinoꝛũ.

etcontert inciſionibus carnis:⁊ incarnat ea.

¶ Et qñ fit ſuppoſitoꝛiũ cũ eo ſtringit ventrẽ:et
oꝛtat ſtomachũ interiꝰ ſumptus⁊ exteriꝰpo
anguis dꝛaconisfri.⁊ ſic.eſt ↄplexio⸗

nis in tertio qdu. Eſt aũt eligendus qͥ interius
eſt clarus ſicut miniũ. Sophiſticat᷑ quandoq;

coum puluere minij:et cũ alio ſucco indurato.

¶ Cõtra fluxũ ſanguĩs e naribo imponat pul⸗
nis ex eo:⁊ fricent᷑ nares vt puluis adbereat ru⸗
pture venaꝝ. iat etiã ſinapiſma ex eo ⁊ albumi
ne oni ⁊ aqua roſaꝝ circa frontem ⁊ timpoꝛa.

¶ ¶ Cõtra emoptoicã paſſionẽ vitio ſpũaliũ te⸗
neat᷑ puluis eiꝰ⁊ gũmi arabici ↄſectus ex aq̃ ro
ſaꝝ inſuſiõis dꝛagãti:⁊ patiẽs poſtea trãſgluti⸗
at. Sivo ſiatvitio nutritiuoꝝ det᷑ cũ ſucco plã

taginis. ¶ Idẽ. Fit vſus ) diſſinteria:ſi fiat vi⸗

tio ſuperioꝝ.ſi vitio inferioꝝ initiat᷑ ꝑ criſtere cũ
ſucco plãta ginis ⁊ aqua oꝛ.i¶ S uppoſitoꝛui
lactũ ex eo ⁊ ſucco ſanguinarie valet cõtra ma
tricis fiuxum: ⁊ ↄtra fluxũ ſanguinis nanum.

„ O n

½

₰ 77
Capitulum. ccccxxiij
Arcocolla.grece.arabice anʒaros.la⸗
rine vᷣo amaruta. Sera.li.aggre.capi.
Anmaros.auc.Dyaſ.Eſt gũmi arboꝛis
ſpinoſe que naſcit᷑ in terra Paras qð ſimilatur
olibano ⁊ ſunt parua fruſta.⁊ coloꝛ eius eſt ſub
rufus ⁊ amari ſapoꝛis.Et melioꝛ ex ea eſt que
cito frangitur ⁊ deſiccat ſine moꝛdicatione.et
in ſapoꝛe eius eſt amaritudo.⁊ eſt calida ⁊ ſicca
inpꝛimo gradu. Unde vintuseſt que glutinat:
et abſtergit:⁊ maturat:⁊ reſoluit:⁊ incarnat:et
aperit apoſtemata qᷓ fiunt a percuſſione.¶ Ha⸗
lienus.viij.ſim.far.ca.de ſarcocolla. Sarco⸗
colla eſt lachꝛyma arboꝛis ex Perſia.mixtam
habens virtutẽ. Et emplaſtica quada ſubſtan⸗
tia:: modicum ſtiptica.vnde immoꝛdaciter ſic
cat:⁊ ꝓpterea vulnera poteſt conſolidare.

ODperationes
¶ Oxaſcoꝛides. S arcocolla habet virtutem
cõglutin atiuam vulnerũ.et abſeindit bumidi⸗
tates que veniunt ad oculum ⁊ coꝛrodit carneʒ
coꝛruptam que eſt in vlceribus:⁊ habet virtu⸗
trem in obtalmia cum ponitur. Etpꝛopꝛietateſ
eius eſt expellere lippitudines ab oculo plus
alijs medicinis.maxime quando adminiſtatur
cum amilo ⁊ zuccaro allbbſo. „.
¶ Et idem auc..Atabari. Reſtaurat fractura

⁊incarnat vlcera.⁊ muudiſicat vlcera cũ melle

⁊ eñ miſcetur cũ albumine oui:aut cumlaete et
veliccatur. ⁊ poſtea teratur ⁊ cibꝛat᷑ ⁊ in pul⸗
uere adminiſtrat᷑:cõfert obtalmie.⁊ purgat ſle⸗
gma viſcoſum. Et doſis eius eſt quãdo miſcet᷑
cum alijs medicinio in decoqiõe.a.ʒ..vſq; ad

vnam.⁊ipſa non ponatur ſola pꝛopter malici⸗
ameiusmagnam. “

¶ Et idem auctoꝛ. Habix. Sarcocolla acuta
multum perfoꝛatiua.comedit carnes vlcerum:

⁊ babet in cura obtalmie pꝛopꝛietatem magnã

cxvirtutem magnam:et vinutem potentem: et
auferr lippitudinem oculoꝛum: quando babẽt

obtalmiam.quod quidem non facit ita aliqua
mrmDmegdicina.⁊ maxime quando miſcetur cũ ami⸗
lo et zucc aro albo. l
¶ Et potioeius ad laxandum ventreʒ. Habet
pꝛopꝛietatem iuuandi oculum et ventrem.? ꝓ⸗
pꝛie ad purgandum flegma groſſim quod eſt
aggregatum in iuncrturis et inteſtinis ⁊ in ſcia
etin geniculis.expellit ioAſum cum foꝛtitudine.
et cum aliquantulo coloꝛe:⁊ iuuat medicinas
alias ad exeundum ex coꝛpoꝛe.Et ſoꝛtaſſe vul⸗
nerabit oculmn ad inteſtina.et excoꝛiabit ea.⁊
inducit tenaſmonem pꝛopter ſuam acuitratem.

E ¶ Et ſi ipſa datur in potu alidu lola:aut cum

aliqua medicina.⁊ fuerit ille etatis complete in

ducit cicaluicium. ⁊ facit cadere capillos om̃ei

de capite ſuo.Ett ſi fuerit iuuenis fit n hot mo⸗

ra.Et ſifuerit ſenex:facit illud citiꝰ. Et melioꝛ

ex illa eſt que teriturfaciliter.que eſt albidioꝛ⁊
in maioꝛibusfruſtie.Et qñ ſit cum oleo denu
ubus:quia oleum nucis frangit acuitatẽ eius.

et pꝛopter hoc non habet ipſa facere id qd dixi

mus in coꝛroſione:pꝛopterea quia oleum pꝛo⸗
hibet eam adherere. ⁊ caliditas nucis frangit

plurimum acuitatis que eit in a,
¶ Sedſipꝛeparas eam cũ oleo amigdalaruʒ
pone de co duplũ aut triplu põderis d ipᷣo oleo
ſi vis ipſam ponere in aliqͥbus pillulis. Sed ſi

voluens ipſam adhibereſolam ſine aliqua cõ⸗

mixtione alterius medicine:pone plus ponde

re eius de olro.⁊ pone de oleo de kerua quãti⸗

tatẽ qua poſſit diſſolin ſolũ: ⁊ poſtea miſce cũ
alijs medicinis:⁊ cũ oleo de kerua erit ſenibus
couenientioꝛ. Juuenibus autẽ non eſt conue⸗
niens cum eo:quia caloꝛ nature iuuentutie no
fert caloꝛem olei de kerua.
¶ Et quãtitas doſis eius ſimplicis poſtq; pꝛe
parat᷑ ſicut diximus eſt põdus aureivniꝰ vſq;
adpondus.ʒ.iij⁊ quartã. Et melioꝛes medicie
que cõueniũtin admixtione eius ſunt ſerapinũ
⁊ mirabolani:⁊ turbit ⁊ aloe ⁊ armoniacum⁊
bdeilium iudaicum:⁊ ſemen apij ⁊ ameos:⁊ ſi⸗
milia hoꝛum ex mediciniie.
¶ Paulus capitulo de Sarcocolla:Sarco⸗
colla calida eit ⁊ ſicca in ſertio gradu. Empla
ſtrumfactũ ex ea ⁊ albumine oui ſuper timpoꝛa
valet ad fluxum ſanguinis a nartbus.

¶ Puluio eius cũ aqua roſaꝝ ↄficiai ⁊ ſole exic

cetur:⁊ iteꝝ cũ aqua roſaꝝ ponat᷑ ĩ oculo.quia
maculã conſumit ⁊ oculũ clariſicat.Contrate
naſmonem fumus eius per inferioꝛa receptus

emboto impoſita valer.

¶ Gulcaſim libꝛo qͥ dꝛ S emitoꝛ tranſlato a
ſinone de Janua.Foꝛma nutnendiſarcocollã
in lacte. Accipe de ſarcocolla bona alba groſ⸗
ſa:⁊ pone ĩ vaſe vitreo amplioꝛis oꝛiſicij c mul
ge ſuꝑ eaʒ lac aſine in qᷓntitate pauca ne infun
datur in eo ⁊ liquefiat:ſed remaneatſic.⁊ pone
ſubito ĩ ſole vt cito deſiccet᷑.⁊ qñ eritſicca opoꝛ
tet vt iteꝝ mulgas ſᷣm q̃nnitatẽ quã dixi:⁊ ſem⸗
per caueas ne cooperias eam lacte:ne aceſcat

iac anteq;ᷓ deſiccet᷑ ⁊ deſtruat᷑.⁊ fac ita quater
vel quinquies.⁊ cũ hoc feceris:ſicca bene ⁊ cõ⸗
ſerua. ⁊ ſi nõ habes lac aſine paratum:fac cum

lacte mulieris:quia eſt melius.
¶ Auiceñ. Sarcocolla eſt arboꝛis ſpinoſe gũ⸗
ma in qua eit amaritudo:⁊ bona eſtlla quead
citrinitatem declinat ſimilis olbano.
¶ Et dicut quidã ꝙ eſt calida in ſecundo:ſicca

A

Inpꝛimo. Eſt aute glutinatiua :r ideo conſolt⸗
gat er carnem creat. Aalet etiam ad aurem ſa⸗
nioſam. Confert obtalmie.: ꝓpꝛie lipitudinis

Auxui oculi.pꝛopꝛie cum lacte alſie.
¶ Platearius. Sarcocolla eſtin ſecundo gra
du calida ⁊ ſicca.Et eſt gůma cuiuſdam arbo⸗
ris ex partibus tranſmarinis. Huius generis
alia eſt puluerem redacta:quefacile ex alten⸗
us pulueris admixtione etiam ſophiſticatur.
Alia vero groſſa reperitur.diu ſeruatur et glu
tinoſitate quam habet. Ineſt ei virtns con⸗
ſtringendi ⁊ conſolidandi.Eligẽda eſt illa que
alba eſt: aut ſubalbida:aut gũmoſa.que in ma
ioꝛi quantitate reperitur. Reducta in puluerẽ.

non valet.

us yreoon.

¶ Paulus capitulo de ſpamilafetida. Succus
eius eradicat moꝛteam albam ſifiat vnguentũ

& puluere eus ⁊ fuluereſtaphiſagrieflmule

⁊hermodactili:⁊ deattramẽeto cõbuſto in olla

rudi cũ aceto ⁊ axungia poꝛcina vetuſta.et in⸗

4

Operationes.

—
.

Capitulum. dxv.

NEbeſten. Ppandecta capitulo Sexci;

icſimotrlceſimo ſeptimo. Sebeſten las

SEune. Brece Machalomagiata. Ara⸗
bicefaulis ſebeſten. Et in lingua Perſica voca

tur mammilla canis. Unde. Sebeſten mam⸗⸗

miülla canis fert Perſica lingua. ¶ Serapion

libꝛo aggꝛegatoꝛis capitulo Faulis. Sebeſtẽ.

Aboauſemochiata ſunt nomina iſtius arbo⸗-

ris fructiſicantes fructus dulces:nominãt eos

gentes faulis ſebeſten. ¶ Et idem auctoꝛitate
ylſaac. Jeneram mochiata eſt rotbin Arabis.
cet eſt arbuſtum altum ſuperterram ſicuthaſta
habens coꝛticem cuius coloꝛ vergit ad viridita
tem.et habet ſolia magna rotunda.et habetra
cemos:quoꝛum ſapoꝛ eſt dulcis:et vua eius
magnitudinis nucicule que poſtea glauceſcit.
cum maturatur.Et habet interius viſcoſitatẽ
albam.et granum qnod eſt ſicut granum oli⸗
ue.Hic fructus colligitur et exſiccatur donec
paſſus ſit.⁊ eſt illud quo vnimur in medicina.?

eſt medicamen mediumin complexione ſua in
calido et frigioco.

ngatur ter in die. ꝛ cooperiatur cij folio calg erati
aanteging. e. n Dperationes.

¶ yſaac auctoꝛ.vbiſupꝛa.Sebeſten laxat vẽ⸗
trem febꝛicitantium.conſert cuſſi que eſt a cali⸗
ditate et ſiccitate.⁊ lenit pectus.et ſedat catar⸗
ruʒ calidũ ſtipticum pꝛopter eius bumiditatẽ.
¶ Et contert ardoꝛi vꝛine que fit pꝛopter moꝛ⸗
dicationem colere in veſica ⁊ in renibus.⁊ expel
lit vermes inteſtinoꝛum:quia adherent ei pꝛo⸗
pter dulcedinem ſuaui.

Capitulum. ccccxxvf.

Emen lumbꝛicoꝛũ latine. Orece Alba⸗

Eca. Kanbel id eſt ſemen lumbꝛicoꝛũ Aſ
ſimilatur em̃ arene.et aſcẽdit ſuper ipſum glau
cedo.⁊ eſt in ſubſtantia eius ſtipticitas ſoꝛtis.

et expellit aſcarides.

Poperationes

¶ Sera. auc. Almãſoꝛis. Kanbel vel kanabel
id eſt ſemẽ lũbꝛicoꝛũ.eſt calide cõplexionis ⁊ ex

pellit aſcarides ⁊ cadit ſuꝑ terrã albã.⁊ nõ ſe⸗
minat. Et eſt vna de rebo que cadit de celo.

¶Etidem auc. Aluiſmen. Kanbel eſt res in qᷓ
eit gaucedo.ſolidantur cum ea olle qñ frangu
tur. ⁊ dicitur ꝙ reperitur ſuꝑ terram in coꝛaſce⸗

ni poſtẽ; pluit:et colligitur tunc.

Et quando bibit expellit lumbꝛicos et aſca⸗⸗

rides.et laxat ventrem.

lſan. Arabice Kanbel. Serapion li.ag

¶Auicema. lib ij cap. kanbel. Kanbel calidũ D

elt in tertio gradu. Et eſt ſemẽ arenoſum quod
cooperit rubedo que ẽ minoꝛ rubed ini lapidis
in felle bouis reperti.⁊ in ipſo eſt ſtiptictas ve

hemens:interficit vermes et aſcarides:ci expel⸗

Capitulum. cxvij.
Ene arabice grece ⁊ latne.S erapion
libꝛo aggre.capit.ſene. Sene quãdo

deſiccatur reponitur.Etipſum hahet

vaginas oblongas in quibus ſunt ſemina o·
dinate diſtincta.⁊ ille vagine habent pediculũ

ſubtilem.que adherent ramulis:⁊ quando agi

Hperationes

tantur vagine a vento cadunt:et paſtoꝛes col⸗
ligunt eas.

¶ Serapion auc. Habix. Cirtus eius eſt ca/
lida et ſicca:tamen pauce caliditatis et ſiccitat,ʒ
eius eſt pꝛope caliditatem ipſius:⁊ habet virꝰ
tutem magnaʒ quando peruenit ad ſtomachũ
purgandi melancoliaʒ ⁊ coleram. Et foꝛtificat
ſubſtantiam coꝛdis qua ndo miſcenturcun eo

medicine quas dixiiuuare ſicut viola:et pono

decoctionis plus confert q; ipſum truum. Et
doſis ſicci triti eius ẽ a..iet in decoctlone.ʒ.cx.
niij

m debet in qu ãtitate vniua:3.Cum aüt cũ alijs

culi acſene cum ʒuccaro. ? niaʒime contra vi⸗

tium ſpleni. herbe vis frigida dicitur eſſe. In mecicinati?⸗

—4 *;
. * . E* .:
ð .
.

¶Et idem auctoꝛitate Raſie. Sene: fwumus
terre purgant bumoꝛes aduſtos. ⁊ confert ſca

biei ⁊ pꝛuritui.

.

quã vocãt Perſe alʒzemer. Et inuenit᷑ ex eo do
meſticum ⁊ ſlueſtre. Et melioꝛ pars plante eſt
folliculus:deinde folia.Et melioꝛ folliculus eit

cuius coloꝛ declinat ad viriditatẽ ⁊ ſubnigredi
nem quand. ⁊in quo eſt de amaritudine res

modica ⁊ ſtipticitate:⁊ qui eſt magis completꝰ

⁊ in quo ſunt ſemina ampla ⁊ compꝛeſſa. Sub
albidus aũt nõ eſt bonus ⁊ incõpletus. Simi
liter ⁊ folia ſunt melioꝛa viridia.ſubalbida vero
⁊tenuia ſunt bona.⁊ antiquũ ex eo eſt ſine ſpi⸗
ritu: ⁊ ſtipites eius ſunt inutiles. Eſt calida in

pꝛincipio ſecũdi: ſicca in pꝛimo.⁊ ſolia ſunt in

pꝛimo calida.Et eſt abſterſiuũ:mundificatiuũ
conuenienter ⁊ reſolutiuũ. Debilis eſt ⁊ tarde
ſolutionis.⁊ debilitat ſtomachum.

DXonſoꝛtat᷑ cum rebus acutis ſicutʒinʒiber:
ſal gemma:⁊ medicine coꝛdiales ⁊ ſtomatice

cum eco felicitant opus cius:·
¶ Et Galenus. Cum iure galloꝛũ aut carniũ
ſoluit ſine moleſtia:⁊ ſi inſundat᷑ in aqua caſei
cũ ſpica:deinde coquat᷑ parum:eſt medicamen
bonum. Solutione educit em̃ cu facilitate me
lancoliam ⁊ colcram aduſtã.⁊ mundificat cere
bꝛum coꝛ ⁊ cpar ⁊ ſplenem:⁊ membꝛa ſenſuum:

et pulmonem.⁊ confertegritudinibus eoꝛum.⁊

aperi opilationes viſcerũ.⁊ conſeruat vtentẽ
ipſo iniuuentute:⁊ generat gandum.Cauſam

aut ein triſticie amputt.
¶ Et ponunt᷑ folia eius in lauacris ad caput:⁊
pꝛopꝛia cũ comomilla.Conſoꝛtat cerebꝛum⁊

neruoc.⁊ ſᷣin omnem modũ adminiſtrationis

eius addit in viſum:⁊ coꝛroboꝛat auditum.

¶ Et eſt medicina bona febꝛium melancoliam

et anciquarum. Dolis eius infuſi potio eſt ab
Aaureis ij.vſq; ad.ii.

¶ Platearius. Sene eſt berba calida ſicca qᷓ

in tranſmarinis partibusnaſcit: maxime circa
habiloniam ⁊ in Arabia.vel in confinio babi⸗

lonie ⁊ar abie.olia tantummodo competunt
vſui medicine:per annos decemſeruatur.
¶ Et virtutem babet diſſoluendi attrahendiet

purgãdi flegma pꝛincipaliter melancoliã. Sʒ

per ſe datur pꝛincipaliter in decoctione po

in quantitate medie vel tcrtie partis.

quartanam: emoꝛroidas.contra vitium ſple⸗

nis ⁊ cpatis ⁊ ſincopim:epilcntiam.

¶ Ad idem quoq; valet ſrupus ex ſucco feni⸗

¶Johan. MWelſue. Sene eſt folliculus plante

ſuperius Dictum eſt de N.

J₰
4 .

.
.
.
* . *
. 7 . . .*

Capitulum. ccccxxviij.

¶Enecion.yſi.li.ethimol. Senecion

ðꝛ co ꝙ vere pꝛimo ſeneſcat.vnde et

eam lariniſenetionem vocant. Bre⸗
cioꝛiganon.FNaſcitur ꝑmaceriae.

OPhperationes
¶ Pya. Senecion naſcit intectꝭ ⁊ inpeirl.⁊ bʒ
ſolia viridia ⁊ denla:tyrſum ſubtufum.⁊ in eiꝰ

ſũmitate capitella in modũ viticelle:vres habʒ

ſtringetes:eadẽq; facientes que: plantago.
¶ Cũ accto cathaplaſmata valet ad neruoꝝ in
ciſiones:cũ vino autẽ dulci teſticuloꝝ infläma⸗/

tion em tollit. JFolia em̃ eius frigida ſunt.

poſita vuinera ſanat etiã recentia. Stomachi
q̊ʒ ⁊ p’dum lumboꝝ ⁊ toxarum aiq; neruo:ꝛum

doloꝛem tollit. ad podogrametiam tuſa ⁊ im⸗

„

poſita eque pedibus pꝛoticit. =ð
Actoꝛ. Senecio dicitur et carduus bene⸗

dictus:ſicut inſynonomis legi:ur. Aliud eſt ſe
nacio:videlicet Haſturcium aquaticum.deq̃

¶ Wacrr. Oꝛigeon greci:nos ſenecio vocita⸗

mus. quod ſimilis canis videacur floꝛe caxil⸗
his. Naſcit᷑ in muns:in oꝛtis ⁊ iegulatis.Illius

¶Ex berbano. Senecia tuſa cũ arungia: im C.

xradx non ponit᷑ vſu. Yoꝛeo cũ folijs tundens
in fundito vini. Per modicum dulcis:et ſic te⸗
pefacta tumoꝛi. Necſimul apponas ani vel te⸗

V Srpillũ.yſið.Serpillus dicit᷑ co q ra

aices eius longe ſerpant.Eadem ⁊ ma

tris animola dicit᷑ eo ꝙ menſtrua mo

ueat. Palladius li.ij. Menſe martio ſerpillũ

plantis aliquod ſemine ſeritur:ſed vetuſta me⸗

lioꝛ.latius frondebit:ſed iuxta piſcinã vel lacu
nivel putei margines conſerat᷑.Pli.li.xx.Ser⸗
pillũ a ſerpendo putãt dictũ:qð inſuueſtri eue/
nit:maxime in petris. Satiuũ nõ ſerpit:ſed ad

palmi altitudinẽ increſcit.pinguis volunta:iũ

in candidioꝛibo folijs ⁊ ra mis effſicax eſt aduerꝰ
ſus ſerpentes macime ſcolopendras terreſtree
atq; marinas. Idẽ Pli.ca. de ſerpillo. Serpil
lum idem eſt qð herpillũ.Qnq; ſumit᷑ ppoligo

ma:vt in Alexandro de doloꝛe capitis excau⸗

ſa calida. Et dicit ſerpillũ qꝛ ſuper terrã ſerpit.
Et eſt aliud ſilueſtre:aliud domeſticum. Do⸗
meſticũ ramos diffundit ſuꝑ terrã. Silueſtre
inlongum creſcit ⁊ altũ. Pandecta capi,dlxxi.
Huumir arabice vel meſtratir miſeri.grece ſer⸗

pulum vl herpillum, latine ſerapullu. S era⸗

Capitulum. ccccxxix.

Dyyalſco. Eſt de eo domeſticũ et ſilueſtre. ſed

domeſtica eſt plama inclinata ſuper faciẽ ter⸗

re iacens. et quod de ea tangit teram: infigit
interra radices.et habet folia ⁊ ramos ſimilia

folijs ⁊ ramis oꝛigani: niſi quia ſunt albioꝛes:

⁊ in odoꝛe ſuo eſt aliquantulum exodoꝛemaio
rane.et vtunur ea multa in cibis.⁊nominant

eam multi arclas ⁊ arclanem. Sed ſilueſtre ex

to nominat᷑ ragis q noninclinatur ſicut aliud
ſupꝛa terram in oꝛtu ſuommo ſtat erectum et
Pabet ramos ſubtiles lignoſos:adco ꝙ; poſſu⸗
mus facere ex eis licinia ad lumẽ accendendũ:

⁊ ramuli ſunt longi circa palmum pleni:folis

rute ſimilidus.niſi quia ſunt ſtrictioꝛa ⁊ londio
ra ⁊ durioꝛa ſolijs ite.⁊ floꝛea acuti ſapoꝛis ?
ogo:is boni per ſingulas ramos diſtinctos.
Cuius coloꝛ eſt in ſummitate eius purpureus.

Et habet radices in quibus nõ eſt iuuamentũ.

foꝛtius et calidius domeſtico: et admiſcetur in

medicinis. Et eſt alia ſpecies agreſtis vel ſilue⸗
ſtris:⁊ eſt ſinnabarion. Naſcitur in locis habi

tabilibus ⁊ domeſticis.et ceſt ſimilis mente:niſi

quia ſunt eiſolia latioꝛa q mete ⁊ melioꝛẽ odo

rem habentia. Et idem auctoꝛitate DHalieni.·

Subſtantia eius eſt ſubtilis que calcfacit et
Deſiccat in tertio graddd.

„ Operationes
¶ Dyaſcoꝛides ca. ve Serpillo:ſiue vt latinmn
dicunt cicer erraticũ. Herba eſt humilis ⁊ ſu⸗

terram repens cũ folijs atq; ramis oꝛigano ſiꝰ

milibus: albidioꝛibus tamen: ſamſuci odoꝛem

ſingentibus. Et eius ſpecies ſunt due. Cna o.)

tualis ſiue vſualis:que ĩ campis lapidoſis cre⸗

ſcit. Alia agreſtis: que non per terrã ſerpit: ſed
recta atq; ſtipitis poſitione erigitur cũ ramu⸗

lis tenuibus atq; hoꝛrẽtibus in longitudinebi?⸗

palmici lolis paruis rute ſimilib:ſed angu
ſlioꝛibus ⁊ longioꝛibo.cuiꝰ haſtaſimilis eſt far
mento.loꝛem odoꝛẽ ſuauẽ hobens in om nilbꝰ
virgis conſtitutũ:⁊ in ſummitate purpureã et

linguã remoꝛ dentẽ: et guſiu viſcidum. Radix
eius inutilis eſt. naſcit᷑ in locis ſaxoſis.Eſt auic

vchementio: et calidioꝛ ea que eſit vſualis. que

e.

uerſarumſpecierũ. ⁊vna eſt debilioꝛ:alia eſt ca

ideo accepit nomen herpillu: qd greci bei pete
repere dicunt:quia ambulat. Nam fructus hu
ius plurimum ambulat fruct ficano.
N Auicen. li. ij. ca. meicatramelir. Meſcatra/
meſir ſiue meſcarraſir eſt:cnius ſtipites ſunt ſi⸗
in pꝛincipio cibi ſapo: plurimꝰ neq; odoꝛ.De⸗
inde ſuc cdunt amanitudo ⁊ acuitas.et elt di⸗

pion lib:o aggregatoꝛis capi. Fumir. auctoꝛi, ida et ſicca pꝛoueniens ad tertium.

Trattatus

San aacro. Draſo & erpiũlũ pꝛonocat
menſtrua quando ſumitur in potu:⁊ vꝛinã. Et
contert toꝛtionibus ventris ⁊ attritionibo mui
culoꝛũ ⁊ ſummitatum coꝛũ.et apoſtematibus
epatis calidis.⁊ eſt bonum contra nocumẽta

cum eo ſuper moꝛfum.

———

¶ Et qñ coquit᷑ cũ aceto:⁊ admiſcetei oleũ ro⸗

venenoꝛũ:quando bibitur. Et fit emplaſttum

ſaxꝝ.⁊ pijcit᷑ ſuꝑ caput ſedat ſodã.⁊ eſt ↄvueniẽs

ꝓpꝛie litargie et carabito.Et qñ ſumit᷑ in potu
¶ Et idẽ aucto.Gali. Semeneius eſt ſimiliter

calefactiuũ.et ideo quidã exhibent illud inpo⸗

tu habentibus ſyncopim ⁊ toꝛtiones in vino.
¶ Et idẽ aucto.Dyaſ.Habet virtutẽ calefacti

uã qñ ſemen eius bibit᷑ cũ vino.⁊ ↄfert diſt illa⸗

tionivꝛine ⁊ lapidi:ect toꝛtionibi vẽtris ⁊ ſinco⸗
pi. Et fit emplaſtrũ cũ eo ad puncturã apum.⁊
quando ſumit᷑ inpotu ſedat vomitum.
¶ Et idem aucto. Aben meſuay. Aperit opila
tiones viarum:et habet virtutem confoꝛtandi

—

H¶ Dxyaſco. Clirtutẽ habet oſtrictiuã ſiue redar

guentem.menſtruis imperat:vꝛinaʒ pꝛouocat
curat:tumoꝛem capitis compeſcit. Moꝛſibus
venenatis occurrit. bibitum et impoſitũ id pꝛe⸗
ſtat. Doloꝛem eapitie cũ accto cocto: oleo ro⸗
ſarum addito compeſcit. maxime litargicis et

freneticis adhibitus pꝛodeſt. Nauſeam pꝛouo

gceto vaiiis.
¶ Balie.vi.ſim.fat.ca.de Serpillo: nominat
iplum multiſuſubat. Sapoꝛ eiꝰ eſtfoꝛtiter acu

cat. Item emptoicis meden dicicur. z.iiij. cum

tus.ei virtus eius eſt calida ſubtiltatiua ⁊ reſo⸗

¶ Auicenna. Qñ paſcũt eũ pecudes facit emul⸗
gere ſanguinem:et excuſat a calamenro.immo

tes viſcoſas a pectoꝛe et pulmone. Syrupus
eius conſert conturbationi ⁊ nauſee.pꝛouocat
menſtruafoꝛtiter et vwina.
¶ Platearius.S erpillũ eſt ca.et ſic. Et eſt ou
plex. Domeſtici ramos ſuꝑ terrã effundi. Sil
uaticũ in longũ creſcit et in altũ.Folia ⁊ floꝛes

eius medicine competunt. valet contra frigidũ

chi et doloꝛem er ventoſitate.

reuma. contra tuſſin. contra frigiditatẽ ſtoma

¶ Ex herbario. Serpillũ qdð in mõtib ſaxoſis
naſcit᷑ efficacius eſt ad medicinã. Huius tunſi
⁊ ſiccati puluiscũ aqua calida potatꝰmẽſtrua
mouet:vꝛinam pꝛouocat:toꝛtiones viſcerum ⁊
toꝛmentoꝝ ruptiones ſanat.I dem valet ad ca
pitis doloꝛem:et ad ſerpentiumictus.
¶ Macer. Serpillu veteres dixcrut q q̃ſi ſer⸗

;

pat. Tene vicinius:huic feruida ſiccaq; vis eſt
Acri cu vino tritũ contundis oliuo. Cui roſa
dat nomen:hoc vnguine perline frontẽ. Egro
ti capitis ſolet hbocſedare doloꝛem. Fidoꝛ cõ⸗
bulti ſerpentes effugationes.

N

Erapinũ latineet grece. Sachabene

MBSachabenez ſiue Sachabengi auc.
Dyaſcoꝛidis.Eſt gummicuiuſqã plamte:limi
lis galbano in figura ſua.Et eſt vna exſpecie⸗
bus ferule:ſicut apparet in capi. Jerula. Meliꝰ
autem ex eo eſt clarum: exterius rubeum ⁊ inte

nide:et odoꝛem galbaini. V
Operationes
¶ Serapion auctoꝛitate Dyaſc. Conſert voꝛ
loꝛipectoꝛis:et attritioni lacertoꝝ.et tuſſi anti
que.et aufert ſuperſluitates Goſſas aun ſunti
pulmone. et curat epilenticos ⁊ ſpaſmũ:cũ fa⸗
cit declinare caput ad poſterioꝛa. et valet do⸗

nus album. Odoꝛ eius eſt inter odoꝛem aſeſe⸗

—

loꝛi ſplenis et paraliſi.

¶ Et illi qͥ amiſit ſenſuʒ ⁊ motũ alicuius mebꝛi

cauſa fnigiditatis: que accidit neruis ⁊ cuſto⸗
du coꝛpꝰ afnigoꝛe.maxume vᷣo a fngoꝛeſebꝛiũ.

M

8 üD n HO

7*

periodicax. ⁊ ſit cum eo ĩnunctio in doloꝛibus
magnis et confert.Et quãdo bibit᷑ cũ ydromel

lepꝛouocat menſtrua. ⁊ interficit fetum.
¶ Et q bibit᷑ cũ vino ↄſert moꝛſibovenenatis

⁊ qñ odoꝛat᷑ confert ſuffocationimatricis.
¶ Et qñ linit᷑ cũaceto ſuꝑ cicatrices attenuat
eas.ct ipſum abſiergit veſtigia vlcerũ oculoꝝ:
¶ Etconfert obſcuritati viſus ⁊ aque q̃ deſcẽ⸗
dit ad oculum.et pꝛobibetam.
¶ Et diſſoluit᷑ ſicut diſſoluit aq̃ cũ amigdalis
amaris vt ruta:aut pane calido.⁊ ſic admini⸗

ſtrat᷑ ad ea qᷓ diximꝰ.⁊ ẽ ↄriũ venenis moꝛtifer?z

¶ Et aliqua ndo teritur cum aceto:et lini᷑ ſuꝑ
oꝛdeolum:⁊ aufert ipſum.
¶ Et ↄfert colerice.⁊ qñ ſumit᷑ in potu:aut fit
cum eo criſtere:purgat flegma groſſuʒ qð ẽ in
iũcturis.⁊ mollit ventrẽ mollilicatiõe ꝰpetẽti⸗
¶ Et ↄfert emoꝛroidibo qñ ſumit᷑ ſimplex aut
cõpoſitũ.⁊ eſt ↄueniẽs medicinis laxatiuis acu
tis.⁊ expellit vẽtoſitates groſſas.⁊ diſſoluit la
pidẽ.s cõfert rigoꝛibus febꝛiũ.⁊ auget ſperma⸗
¶ Et eſt bonũ epati.et purgat aquã citrinã. et
ↄfert pũcturis ſcoꝛpionis.⁊ ↄſen ventoſitatib⸗
inteſtinoꝝ ⁊ coſtaxꝝ.⁊ purgat flegma vilcoſum
⁊ doſis eius ſimplicis eſt.a.ʒ.i.vſq; ad au/eũ.i.
infuſi aliqua decoctione:aut in aqua rute: aut
aque mellis. aut fenugreci.Et ſi admiſcet᷑ cum
alijs medicinis infrigidat᷑.⁊ ſic doſis eius eſt a
.ʒ.5. vſq; ad. 5.i.Et melius eſt illud cuius coloꝛ

ecdlinat ad rubedinem.⁊ eſt claru habẽs odo⸗

rem bonum ⁊ acutum ſapoꝛm.
¶¶Et cõfert doloꝛib emoꝛroidaꝝ qñ bibit ſim
plex aut compoſitũ.eſt ↄueniens adminiſtrari
cũ medicinis laxatiuis.⁊ ꝓhibet difticult atem
aut grauedinẽ eaꝝ ſuꝑ natura. ⁊ reſoluit vento
ſitates groſſas que generan in coꝛpoꝛe.
Bal.viij.ſim. far. ca. deſerapino. Setr apinũ
opos eſt ca. ⁊ ſubtiliũ partiũ ſinnliter alije opiſ
Habet aũt ⁊ qͥd abſterſiuũ qͥ ⁊ cicatrices q̃in
oculis expurgat ſubtiliat. qnimmo ſuffulio⸗

.„

nibus ꝓpter groſſicieʒ humoꝝ fientib⸗ bonũ eſt
farmacui. J pla vo planta ex qua ſit ferule ſimi
lis exiſtens debilis ⁊ inutilis eſt. Hominat᷑ aut
pꝛincipalius illa ſerapinum. H
¶Opos em̃ eiꝰ ab vtẽtiby noĩal ua ſicut ⁊ alia
mlta ꝓpt defectũ vocabnli noĩꝛam abuſiue me
liꝰ erit ipᷣm nõ ſerapinũ:ſʒ oposſerapini dicere
¶ Paulus ca. de ſerapino. Calida eſt ⁊ ſicca ĩ
tertio gradu.Et ipſum diſſolutum in ſucco i
te frangit lapidem. ꝛ facit vꝛinare.Et fu colli⸗
rium contra pannum oculoꝛum.
¶ Et ↄtert obſceu itate viſus ⁊ aque deſ cẽdẽti
ad oculũ.cuiꝰ receptio eſt hec.Recipe ſerapini
3ʒ.i.diſſoluat᷑ in. 3.i.ſucci.celidonie ʒuccari.ʒ.ij.
3 viſullet᷑ cum lacte mulieris ana equaliter.

De Herbis.

4

—

Capitulum. certxxxi.

Benka acans Tactehf er

venit ab Indis: er qua oleũfaciũt.? eff

candidi coloꝛis. Eſt aũt ex eſtinis ſru⸗
gibusq̃ in eſtate ante virgulaꝝ ex oꝛtu ſerunt
Eiuſq; fructus vaſculis ſicutet papaueris in⸗
cludit᷑.Hec quidẽ ſic milium ⁊ panicũ ⁊ omnia
eſtiua maturant᷑ a floꝛe diebue.xMx.

Operationes

Pinius. Seſamam vt pinſat᷑ inca. aqua
maceratã conuenit expoꝛrigi.deinde cõfricari
et ſngice immergi vt palee fluitẽt.iterumq; in
ſole ſuper linthea expoꝛrigi.Oð niſi feſtinato
peragatur:liuido coloꝛe muteſcit. Jpa vero qᷓ
cuoluunt alia eualuant variã habent piſtaraꝝ
rationcm. acus vocat᷑ cũ per ſe pinſatur. Spi
ca em̃ ad vſus auriſicum. Si vero in aera terit
cinn ſtipula: palea maioꝛe parte terrarum pa⸗
buio iumentoꝛum.
¶ Idẽ in libꝛo xxij. Seſama trita inbibet vo⸗
muiones.auriumq; inflãmationi illinit᷑ ⁊ am⸗
buſtis. E adem ⁊ dũ in herba eſt efficit. Ampli⸗
us in vino decocta imponit᷑ oculis.ſtomacho
autẽ eſt inutilis cibus.⁊ animo grauitatem fa
cit. S tellionum moꝛſibus reliltit. vlceribuſq;
que cocoethe vocan. ð

2

Capitulum. ccccxxxij.

9Eride. Plinius lib. xx. Seris lactuce

byberna? candidioꝛ eſt.

E
P

Trattatus

¶ Et auribopꝛodeſt oleũ quod exillafit. Se⸗
ſamoides a ſimilitudine nomẽ accepit. grano

amaro ⁊ minoꝛefolio.n aſcit᷑in glarioſis. Bilẽ

inaqua potum detrahit. .
(¶ Et eius ſemẽ illinitur igni ſamo pannocqʒ dil
cutit.E ſt etiã nunc aliud ſeſamoides videlicet
antyare naſcens.qð ob boc aliqui vocãt anty⸗
ciricon.Letero ſimile erigeronti herbe.
¶ Granum ſeſame in vino dulci ad detractio
nes datur quantũ tribus digitis capitur. Mi

ſcent etiã elleboꝛi albi vinum. ? dimidiũ obulũ
purgationi eam adhibẽtes maxime inſane me
lancolie.comicialibus quoq; ⁊ podagris etiã

per ſe dꝛagme pondere exinanit.

1

9*

ſimilia. duoꝛũ generum eſt. Silueſtris

melioꝛ eſt nigra iſta ⁊ eſtiua. Deterioꝛ

¶ Atraq; ſtomacho vtiliſſima. pꝛecipue quem
humoꝛ vexat.⁊ cũ aceto in cibo refrigerant.vel
illite diſcutiuntq; ⁊ alios qᷓ;ſtomachi.
¶ Cum polenta ſilueſtrium radices ſtomachi
cauſa ſoꝛbentur ⁊ cardiacisſuꝑ ſiniſtrã mam⸗

mamiilliniunt᷑. exaceto podagris ⁊ ſanguinem
reijcientibus vtiles ſunt omnes hee.

¶ Itẽq; bo genitura fluit alterno dieꝝ potu.
¶ Dyaſ.Seridis due ſunt ſpecies. Una videlʒ

ggreltis.⁊ alia oꝛtiua eſt.A greſtis quidẽ pin⸗

guis ⁊ citonon eſt appellata.⁊ habet ſolia lata.

Altera vero oꝛtiua ſpecies habet duas. Una

D

quidem habet lata ſolia lactuce ſimilia.Altcra

veroeſt amara.⁊ habet folia anguſta. Omniũ

virtus eſt ſtiptica ⁊ euſtomacha.
¶ Centrem abſtinet cũ aceto cocta maxime;

agreſtis.vexatũ ſtomacho ↄſirmat.⁊ eſtuatio

nes mitigat. ſola cũ poleta ĩpoſita blãdit᷑. coꝛnꝰ
diacis ⁊ oculoꝝ tumoꝛi ſubuenit.folia impoſi⸗
ta vt cathaplaſma mitigant ſcoꝛpij percuſſum

¶ Ipſa quoq; addita polentis: impoſita com

peſcit ignem ſacrum. Mixta cũ aceto ac ceru

ſa omnibus calidis rebus opitulatur.

Capitulum. liixxxiij.

Pelta. Pande.ca.cclxxv. uta arabi⸗
cevel fult vel hals vel halca. Grece ben
ge vel tra gus vel ʒeia vel ellica. Latine

vero ſpelta. Sera.lib.aggre.ca.fult.id eſtſi pel

ta. ⁊ ipſa eſt ſicut oꝛdei granũ.Et ſunteius due

vnum. ⁊ quodlibet granum in coꝛtice ſuo.Et

ipſum quidem minus nutrit q; oꝛdeũ.? eſt bo⸗

niſapo:is. Panis em̃ quiex co ſit minus nutrit
q; panis titici vel oꝛdei.
Dperationes.

Sera.auct.Dyaſco.Tragus.i.ſpelta figu⸗
ra eius eſt ſigura grani.qui ðꝛ candaruſum.et

eſt minoꝛis nutrimẽti.qꝛ multũ bʒ deſfurſure.⁊

nõ eſt ſacilis digeſtionis.⁊ mollit ventrem.

ſpecies. in vna inueniunt᷑ duo grana. et in alia

B

De Herbis

¶ Etidẽ auctoꝛĩtate Pauli. ragus eſt ſpelta
et eſt ex ſpeciebus granoꝛũ mala ſtomacho. et
lenit ventrem.i¶ Et idem aucto. Iſaac.Eſt fri⸗
gida ⁊ humida viſcoſa.Halie.pꝛimo lib.deedu

lijs capitulo ʒeya.auctoꝛitate Dyaſcoꝛi.Zeya
dDuplex. Hec quidem eſt ſimplex:⁊ vocatur kyꝛ

mon.hec a utẽ vykolikos vocatur.in duobus

quidem in volucris: coniugatũ habens ſemen

minus autẽ nutritiua frumentis.Eſtem̃ pfun⸗
darũ radicum⁊ multoꝛũ calamoꝛum.fructus
aũt leuiſſimus ⁊ aſfectatus ab omnibus anima
libus.Eſt aũt ſimile frumentis in frigidis regi
onihus cultum. Fit autẽ magis nutritiua ſi cũ
oꝛdeo aptaq; ſtomacho farina facta ex eo et
frumento fiunt pultes.Eſt autẽ ſatis nutritiuũ

et ſacile elavoꝛabile.magis autem ſubcitatiuũ

ventris.
Et idem ſexto ſunplicium ſarmacoꝛũ capitu

lo ʒexa.ʒeva ſiue ſpelta mediaz quodammodo

vircutem habet inter frumenta et oꝛdea.Et iõ
innoteſcat tibi praen.
¶ Serapion. Mollitnaturam et generat in⸗
flationes et rugitus.⁊ eſt bona viſcoſitatibus

pulmonis et pectoꝛis:et ſoꝛti tuſſi. Nam fiunt

ex ea loboc ⁊ pultes.et pꝛouocat vꝛinam:⁊ mũ
diſicat renes ⁊ veſiroam.

Capitulum.ccccxxxiiij.

ymphicum. Dyaſco. Symphicũ na⸗
ſcitur in locis aſperis habens virgas
oꝛigano ſimiles ac tenues.capita vero
ſicut thimum:virge lignoſeſunt ⁊ odoꝛate:gu⸗
ſtuq; dulces:flegma pꝛouocantes. Radix eſt
illi lõga ⁊ obꝛufa in modũ digiti groſſa.Sym
patos.IJſidoꝛus.Sympatos grece dictus eſt
eo ꝙ tantam radicis virtutem habeat:vt fru⸗
ſta carnis in cacabo aſperſa coagulet. Syna

piagrion vel vt dicunt latini ſcandalici.i.pes

pulli.naſcitur in tumulis ⁊ ſuper tegulas. NHer
ba eſt habens ſolia minuta ⁊ anguſta duobus
digitis longa:in ſummo diuiſa ⁊ pinguia.Uir

gam pꝛofert in medio duoꝛum palmoꝛum cã

paucis ramulis: in qubus fertſemẽ cardamo
ſimile. latum:obꝛotundum ac veluti conquaſ⸗
ſatum. vndeet vocatur talaſpium. Grecinãcq;

thalaſſe dicunt frangereſiue quaſſare. Noꝛem
habet album. Uirtus eſt ei ⁊ ſemini termamica

atq; acra. M
Operationes
¶ Oyaſco. Potui datum vehementer purga⸗

tionem facit ſuperioꝝ ac inferioꝛum. S ciati⸗
cis medeturper cliſtere adbibitũ. Menſtruis

iumperat bibitum. Collectiones in aceto bib i⸗

mim rumpit.Aboꝛſum ſait.
Igdem. Symphicũ elixũ in mulſa:pulmonẽ

purgat. reij cientemq; ſanguinẽ:aut nefreticos

cumaqua medicinaliter iunat. Radix eius clG

git. Diſſintericis quoq; pꝛoficit.
¶ Cumoximelle data cõquaſſatiões atq; do⸗

loꝛes lateris ſaluberrime curat. Maſticata

vero ſitim amputat:⁊ aſpꝛedinẽ fauciũ mitigat
UVulneri recenti paracoleſimfacit. Enteroceli
acos bibita ⁊ cathaplaſmata optũme curat:et
carnes concoqui facit. ð
Aliud eſt ſymphicũ qð piten eſt appellatum:
haſta babet aſperã duobus cubitis longam:
anguloſam ⁊ abintus inanem.in qua folia ſunt
aſpera et anguſta.ſicut bugloſſos oblonga.an
gulos etiã habet i
folia.floꝛes habet mellino.
¶ Et ſemen ſuꝑ haſtas ſicut flomos.Haſta ⁊
frutex habent quiddam ſimile pulueri:qð cum
carne applicatum fuerit:pꝛuriginem facit.

¶ Radix eſt ei nigra.que cũ fracta fuerit appa⸗/
ret alba et muſcilaginoſa.Nec trita et bibita

medtetur emoptoicis.conqu aſſlationes reficit:
⁊ ani tumoꝛes ſpargit.

7—

¶ Cum yrin githe ſolijs cathaplaſmata ſacere

poteſt omnia ſupꝛadicta. Uulneri paracole⸗

ſim efficit. Carnes inciſas ⁊ in cacabos miſſlas

in le glutinare facit.

aajua cocta et bibita fluxum mulieris abſtrin⸗

pſa haſta in quibus naſcunk

apitulimm trererxv.

Quidam dicunt hec eſt herba que

alexandrum:ſedfalſo. Nam neutrumiſtoꝛum
eſt verum:quoniam non eſt pes milii qui voca
tur pepanus: quia pes milui habet folia ſatis

maioꝛa et pinguioꝛa.⁊ floꝛes ſatis a floꝛibus

ſinoni differentes.quoniam pes milui facit fo
res multos et albos ſimul coniunctos in capi
teſtipitis apparentes:ſicut cauda gatte.⁊ cius
herba ſicut valeniana. Sed ſinonumrecte flo⸗
reſcit ſicut petroſilinum vſuale.ſecunda facit

ſolia ſed maioꝛa. Non eſt ſiliter alexandrũ qG
facit ſemina nigra rugoſa vtcũq; curua ꝛma,’/l ! ·u

gna ſicut git. Sed ſinonum ᷣm Dyaſcoꝛſdeʒ
⁊ Pliniũ facit ſemina ſient apium et ameos.
Vnde ſ̃m veritatem ſinonum eſt petroſilinum
macedonicum. Quoniam Dyaſcoꝛides dicit.
Sinoni ſemen eſt minutum ſimile apio:ſed ob

longum et nigrum: guſtu calidum ⁊ diureticũ

valde ⁊c.Et dicitur ſinonum: quia naſcitur in
ſyria pꝛouincia regionis Macedonie.

Trattatus

¶ Dyaſcoꝛides capi. depetroſilino ꝗd naſcit
in macedonia in criptis et ſpeluncis. Semen

3 ☚ Inouũ. Pandecta capitulo. dcxlrxiij.
dicit᷑ pes milui. Quidam dicunt ꝙ eſt

elt minutü ſimile apio vel ameos odoꝛatum et
viſcidum et aromaticum ⁊ diureticum valde.
¶ Menſtruis imperat. Inflatiões ſtomachi
⁊colli compeſcit calefacendo ⁊ ſiccando.Hi⸗

mis toꝛtionibus ſubuenit. Doloꝛem laterũ mi
tigat. Nefreticis ⁊ veſice doloꝛi ſubuenit.

¶ Prouocat abundanter vꝛinam: maxime cũ
vino datum. diureticis antidotis micetur.

¶ Paulus capit.de petroſilino macedonico.

Petroſilinum macedonicum cuius ſemen de

Srria affertur. vel ſemen eſt minutum ſimile

apio diureticum valde. NHaſcitur circa petras.
ſemenet folia ſimilia apio.ſemen eius odoꝛa⸗
tum ⁊ diureticũ valde.Unde petroſilinum vo⸗
catur: quoniam multotiens inpetris naſcitur.

od multi petrapium dicere conſueuerunt.

nia idem ſunt ſinonum ⁊ petroſilinum mace⸗

gonicum: quod latine dicitur petroſilinũ agre
ſte. Lege capitulum Petroſilinum. .
¶ Dultiſinono vel macedonico carẽtes:vtũ
tur alexandro.quoniam ſunt eiuſdem virtutis.
Lirtutem ſinoni vel macedonici inuemes in
capitulo Petroſilinum. “

Capitulum. ccccxxxvij.

Chargel arabice:grece vero ⁊ latine ſi
napis. Sinapis duplex eſt ſpecies.
Una eſt cuius ſemina exterius ſunt ſubnigra:

ſinterius vero alba. Alia cuius ſemina exteri⸗
et interius ſunt alba.et habent vnã virtutẽ:ſed

pꝛima ſpecies eſt acutioꝛ ſecunda:Et compo⸗
nitur ſinapis a ſemi ⁊ mpus:quia tenet mediũ

inter ſinapim ⁊ napum.eſt calida ⁊ ſicca in mes eius eſt calidius oleo raphani:et fugiunt ex ſu⸗

dio quarti gradus.¶ Serapion libꝛo aggre⸗

gatoꝛis capitulo Chardel. auctoꝛitate Dya⸗

ſcoꝛidis capitulo Chardel:id eſt ſinapis. Etẽ

illud eligendum quod non eſt nimis ſiccum nec
extenuatum.et habet granum groſſum.⁊ ſi frã⸗

gitur elt album interius:⁊ eſt humidũ.nã iſtud
elt tale nouũ bonum.¶ Idem auctoꝛitate Fa⸗

lieni eſt calida et ſicca in quarto gradu.¶ Aui

cenna libꝛo ſecundo capitulo de ſinapi. S ina
pis elt calida ⁊ ſicca inquarto gradu.

Dperationes

¶ Serapion. Cirtus folioꝛum eſt calida vlce

ratiua.et pꝛopter hoc pungit multum:quãdo

teritur et miſcetur cum radice enule.et dimit⸗

titur ſuper locum per ſpacium boꝛe.⁊ conſert
ſciatice vlc eroſe ⁊ ſplein.
¶ Et linitur cũ eo ſcabies vlceroſa:⁊ aufert eã.
et aufert maculas vnguium.⁊ confert quando

radix eius ſuſpenditur in collo habentium do
loꝛem dentium:nam ſedat eum. —
¶ Idem auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis. Sinapis

virtus eius eſt calida:⁊ ſubtiliat ⁊ attrahit qñ

maſticatur. Et quando teritur ⁊ miſcetur cum
gqqua: et temperatur cum vydromelle. et fii inde
gargariſmus.

¶ Lonfert apoſtematibus radicis lin gue:ꝛan
nique aſperitati pulmonis:facto cum eo gar⸗
gariſmate. Et quando fit cum eo emplaſtruʒ

Aunn rebus conuenientibo ad hoc reſoluit ſcro⸗
fulas. l
¶Et quando teritur ⁊ applicatur naribus cõ⸗
mouet ſternutationem:et confert epilennicis ex

citans eos.et mulieri que patitur ſufſocationẽ

atricis. “
¶ Et confert litargie quando fit emplaſtrũ cũ
ęo ſuper caput: poſtq; feciſti capillos eius ab⸗

radi.et quando admiſcetur cum caricis:⁊ po⸗
nitur ſuper cutim:donec rubeat confert ſciatice
⁊ duriciei ſplenis.et eſt conueniens pꝛopꝛie do
loꝛibus antiquis:quando volumus attrahere
aliquem humoꝛem ad exterioꝛa.et quando fit
emplaſtrum cum eo:curat alopiciaim.
¶ Et quando miſcetur cum melle et adipe: aut
cum cera ⁊ oleo diſſoluta mundificat faciem:⁊
aufert maculam ſeuliuoꝛem qui fit ſub oculo ⁊

BDe herbis
D „ * napie. Pandecta capſtulo. cxlvüij

goꝛumvenena diſcutit.

Inter eas qᷓs Pitagoꝛas laudauerat herbas:
Aſſeritur pꝛimam laudem tribuiſie ſinapi.
Quartus ⁊ gradus in vi ſicca calidaqʒ.
Extrabit humoꝛes viſcoſos:extenuat
Comburitq; cutẽ:vis eſt ſibi tanta caloꝛis.
Maloꝛ vis eius in ſemune dicitur eſſe.

Capitulum. ccrxxxuij.

6£

coquitur cum aceto:et linitur cum co ſcabies

vlcerata et empetigo.

¶ Et qñ terit᷑ groſſe ⁊ datur in potu confert fe⸗
bꝛibus periodicis.⁊ cõfert grauitati auditus ⁊

tinnitui aurium. Et quando teri ⁊ admiſcet᷑ cũ
aqua ⁊ melle.et ſit inde colliriũ.confert obſcuri

tati viſus:et pꝛuritui palpebꝛarum.
¶ Auicenna. Sinapis incidit flegma: et oleũ

mo eius vermes venenoſi. et illa que eſt ſilue⸗
ris generat humoꝛem maluʒ. Et in ipla ſunt
abſterſio et etiam reſolutio. r
¶ Et hoĩes quidã comedũt ſolia eius:⁊ radicẽ
eius elixatã. ⁊ muncificat faciẽ et aufert occul⸗
tationem et veſtigia ſanguinis moꝛtui.

¶ Et ſilueſtris eſt bonumemplaſtrũ ſoꝛdiciei:

⁊ excitat linguam:et cõfert alopicie.et reſoluit
apoſtemata calida. et ome apoſtema antiquũ
et ponitur cũ caulibus ſuper ſcroſulas. et ↄſert
ſcabiei et empetigini: et confert ad doloꝛem
iuncturarum et ſciatice.

¶ Et mundificat humiditates q ſunt in capite:

et fit ex ea emplaſtrü capitieius qui patit᷑ litar⸗

giã. Et aqua eius diſillat ad omnẽ doloꝛẽ au

rium ⁊ molaris.Et ſilr eius oleũ: ⁊ pꝛopꝛie quã

do decoquitur in ipſa aſſa.et eſt ex medicimias
aperientibus colatoꝛij opilationem.
intellectum emi citbonQunm.
¶ Et aqminiſtratur in alcohol oculiad pan⸗
mam? aſpenitatem.ii teratur bibanir cu aqua
mellis. aulert aſperitatem antiquamin canna
pulmonis. et extenuat ſplenem: ⁊ facit ſitim. et
confert pꝛefocationi matiicis. ct facit deſide⸗

rium coitus.

¶Plinius libꝛo. xx. Sinapie ad ſerpẽtũ ictus
et ſcoꝛpionum tritum cum aceto illinitu. Jun

. ₰ .

¶Contrg pituitam tenetur in oꝛe doncclique

ſcat:aut gargariſatur ci qaqua mulia.Aqò den
tium doloꝛẽ manditur: ad vuam gargariſatur

cum aceto ⁊ melle. Stomacho vtiliſiimu con
tra omnia vitia:pulmonibuſc.
(¶ Excreationes faciles facit incibo ſumptũ.
DDat᷑ ⁊ ſuſpirioſis. Senſus atq; ſternutamẽta
capitum purgat.Aluum mollit.

¶ Macer.

2 — .

ʒ clcos. latea. Siſeleos ide eſt gö

Alliler montanũ. Et eſt in.ij.gra.ca. ⁊ ſic.
Semẽ eius medicine compctit: ⁊p an
nos tres ſeruat᷑. Cirtutẽ habet diureticã vlſſo

füer mont anũ.ꝗ¶ Sera. li. aggre. ca. ſiſelcos.

auctoꝛi.Dyaſco. Silſeleos folia habet ſunilia

folijs feniculi: niſi ꝙ habet lõgioꝛa ⁊ groſſioꝛa

ethabet baſtã longã: in cuius ſmitate eſt coꝛ⸗
rona in qua eſt ſemẽ longũ ⁊ latũ: habẽs angu
los ⁊ groſſum acuti ſapoꝛis⁊ fſoꝛtis odoꝛie.Et

eſt illud quod eſt in vſu? adminiſtratur in ci⸗
bis.⁊ habet radicem longam boni odoꝛis.

Pperationes

¶ HGal. viij.ſim ſar. ca. ſiſeleos m tranſia. ara.

Ragix huius plante ⁊ ſemẽ hʒ caliditatẽ tantã

ꝙ ꝓuocat vꝛinã ſoꝛti puocatiõe.⁊ cũ eo virtꝰ

ſubcilis q̃ ↄfert aſmati? epilẽtie.iꝗ¶ Et idẽ eodẽ

lib. ⁊ caplo 'm tranflationẽ grecã. Siſcleos ra

dix quidẽ ⁊ fructus caletactiuũ eſt:intantũ vt
ſutſicteter vꝛinatiuũ ſit farmacũ.Eſt aũt ex ſub
tilibus partibo vt ad epilentias ⁊ oꝛthomis cõ
petat. ¶ Et S era.aucto. vxal. Uirtus eius
eſt calefactiua.ſ.radicis eius ⁊ ſeminis.⁊ qũ ſu⸗
mit᷑ ex eis in potu puo cãt vꝛinã.⁊ conferũt co⸗

artationi anhelitus: m qᷓ opoꝛtet hominẽ erigi
zaſmati 2 ſuffocalioni matricis.⁊ pꝛoocant

* —

tutinã ⁊ cõſumptiuã.¶ Pande.cap.dcli. Siſe
leos arabice vel aſcegelios:grece ſilali: latine

menſtrua ⁊ expellit fetũ. ¶ Et conferunt epilen
tie ⁊ omibus doloꝛiba inteſtinoꝝ ⁊ interioꝝꝛ mẽ
bꝛ:oxꝝ.⁊ qñ ſumit᷑ de aliquo illoꝝ:aut ex vtrocq;
cũ vino inpotu contert tuſſi antique: debilita⸗
ti digeltionis:⁊ foꝛ ionibo ventris:⁊ debilitati
cpatis.¶ Et qñ ſumit᷑ ex ea cũ vino piperep⸗
ſeruat ⁊ efendit hominẽ a frigoꝛe acrie.⁊ ꝓpter
hoc cõuenit itinerantibus in byem e. Et eñ ho

mines ⁊ alia animalia comedunt de hac plãta

te coirtus coꝝ: confert eis ſiatim ad impꝛegna
dum. Etidẽ aucto. Aben meſuax. Eſt cali.2
ſic. in fine.ij.gradꝰ.incidit ⁊ diſſoluit humoꝛes

flegmaticos viſcoſos ⁊ congclatos. Et ꝓpter
boc aperit vias omnes ⁊ cannales opilatiões.

ct pꝛouocat vꝛinã ⁊ menſtrua: et cõfert aſmati:
⁊ omnbus egritudinibus ſtegmatis.¶¶ Plate.

Contra aſmata ex frigida cauſa datur vinum

decoctionis eius ⁊ ficuũ ſiccax. Uel puluis eiꝰ
cũficubus ſiecis ⁊ aſſatis.Contra opilationeʒ

ſplenis ⁊ epatis ac renum et veſice ſtranguinã
et diſſurriam datur vinum decoctionis eius.

Herba ipſa in vino ⁊ oleo cocta et pectini ca
thaplaſmata: ſtranguiriã ⁊ diſſurriam loluit.
Sed ⁊ fumigatio facta ex aqua vel vino deco
ctionis eiuſdẽ herbe menſtrua ꝓpuocat.¶ Aui
cen. Silelcos eſt in.ij.gra.ca:⁊ ſic.reſolutiuũ:

mundificatiuũ:carminatiuũ. Similiter ſemen
⁊radix eius ſunt ſedatiua doloꝛũ interioꝝ:⁊ li⸗
quefacit flegma cõgelatũ.de ipſo datur in po⸗
tu animalibue:⁊ multiplicat eo; partus.¶ Cõ
ſtaninus inlib. graduũ. Siſcleos eſt ca.⁊ ſic.

₰ 7

in. ij. vigeſtionẽ adiuuat: vꝛinã ⁊ menſtrua ꝑ:o

uocat. Matricis ſuffocationẽ curat:ſtrangui

riã ex irigiditate diſioluit. NHanelituoſis ⁊ diu
ex humido tuſſientibus ſubuenit potata cũ pi⸗
pere⁊ vino calcfacit eos qui in itinere deliciũt
et pꝛopter hyemem frigeſcunt.

Capitulum.ccccxxxviij.
erica. Dyaſcoꝛides. Siderica ſiue
beraclea herba habet folia pꝛaſſioſimi
lia:ſed oblonga ⁊ aſpera. Haſtam ha⸗
bet quadrã duobus palmis longã:virgas lon

gioꝛes ſupticas ⁊ in guſtu ſuaues. in quibo ſc,
virgis capita obꝛotunda ſicut verticelli:ſicut
pꝛalſſij oꝛiuntur:et in cis ſemen nigrum inuenit

Sub petra naſcitur.

Pperationes

¶ Dyaſcoꝛidee. Jolia eius trita paracoleſim
faciunt mire vulneribue impoſita. Alia eſt lx⸗
dericis que haſtas duc bo cubitis habet lon⸗
gas⁊ tencras. Folia que in ipſis hbaſtis peſtpi
ſteriſimilia ⁊ diuiſa:in circuuu plurimũ naſce⸗
tia: ſed in viſu tennia ꝛlonga. In acumine Ro

E

De Herbis

haſtecapitellum habet rotundu; ? aſi perũ in q̃

ſemen blete eſt ſimile obꝛotundũ ⁊ duꝝ.Eſt au
tem virtutistermãtice ſimilis ſupꝛadicte.er⸗
tium eſt genus ſideritis qdð catebꝛas Heracle⸗

on dixit. ⁊ naſcit᷑ in parietibo ſicut vitis. Habet
folia minuta teneraq; multa ex vna radice na⸗
ſcentia coꝛiandro ſimilia. Haius haſte duob

palmis longe molles ⁊ albidioꝛes.feniceos ha⸗
bet floꝛes. ¶ Dyaſco. In guſtu eſt muſalagi⸗

noſa.tritaq; vulneriba recẽtibo paracoleſim fa⸗

at impoſita. ¶ Plinius lib.xxv. Pan cem he⸗
radleon alij ſideritẽ in cubitali ſcapo ramoſum

minutioꝛibus q; feniculifolijs ab ymo veltun,ʒ

Ali fatẽtur illã quidẽ vulneribus vtile. ſed ve
ram achilleam eſſe ſcapo ceruleo pedali ſine ra
mis ex omni parte ſingulis folijs elegãter veſti
tam. Alij quadrato caule. marrubij capitibus

folio quercus.hanc q;neruos pꝛeciſos glutina

re faciũt.Aliam dicunt ſideritem naſ. centem in
macerijs. ¶ Lũ teritur fedi odoꝛis. ſed ⁊ aliaʒ
huic ſimilẽ.candidioꝛibus tamen folijs et pin⸗

guioꝛibus ac tenernioꝛibus cauliculis in vineis

naſcentẽ.Aliam vero quincum cubitoꝛuʒ exili⸗
bus ramulis atq; triangulis filicis folio pedi⸗

culolongo.Omes aũt vulnenid pᷣcipuos eſſe.

Eam vero er latiſſimo folio noſtriſcopã regiã

vocãt.¶ Idẽ in li.xxvi.Sidericis vanices ad

alligata minuit.⁊ ſine doloꝛe pꝛeſtat.

arabice.grecexilocaracta vlſiliqua vł
tine vaginella. vel carumba.
7S erapion li. aggregatoꝛis cnpit. Chahar
liub. Chaharliub ſapor eius eſt ſupticus cum
pauca dulcedine.Et virtus earü que non ſunt

Iliqua. Pandect.ca.cxi. Ch abarlirih

keracium. vel Reraca. velfabaſiliqua. lla

recentes eſt ſiccatiua. Nam que deſiccant᷑ ſexcrlin

gunt ſicut faciunt ceraſa.quia humiditas eaꝝ
reſoluitur. et remanet ſubſtantia terreſtris que
deſiccat. Sed arboꝛis earum eſt virtus velic⸗
catiua et ſtiptica.

Hprerationes

HGalienus ſcdo de cibis capᷣ.de ſiliquis.De
ſiliquis peſſimeſenſi q;uis digerant et ventreʒ

ſtringant:⁊ humoꝛes noxios nutriant

¶ Et idem in libꝛo de chimis. Eſt kerachium

eduliũ pauci nutrimẽni? ligneum ex neceſſit ate

et indigeſtibile. Nullũ em̃ ligneum bñ digelii⸗
bue.ſed et nõ egriceleriter non parum ipſisex⸗

iſtit malum. quare melius eſſet ipſa neq; deler
ri adnos ex oꝛientalibus locis in quibus naſcũ
tur.Eſt em̃ abus mulierum et puerorum ceffre⸗

natorum mnihil vtile ad ſa nitatis conſeruatio⸗

O ii

4

5. „„—2⸗.
RE
*
.
*

nem mee euſtomachus eſt. Alimẽtum aũt pa⸗

lamq; et ibſum dat pauco coꝛpoꝛi.ꝗ Etidem
inlibꝛo de ſim.far. de xilocaracta. Arbor xilo⸗
caracte que vocatur cẽtericeneſt ſiccatiue⁊ ſii⸗
ptice virtutis:ſicut ⁊ fructus eins que vocatur

rxilocar acta.participans vidclicet de dulcedi/⸗
ne quad am. patiuntur autem ⁊ hecſimile ceraſi

humide em̃ magis ſubducunt ventrẽ. ſicce aũt

ſiſtunt magis expirata quidẽ humiditate:terre

ſtri autẽ ſubſtantia remanente. ¶ Paulus cap̃⸗
deſuiquis.Eſt quoddã genus ſilique que vo⸗

catur ſiliqua capꝛina:cuius fructus ẽ ſicut mir

tus:⁊ ſolia ſunt tracion.fructus eius eſt in va⸗
ginis ſicut lupinus: hñs ſoꝛmã faſeoli. ¶ Dva⸗

fcoundes capitu. de ſiliquis. Silique recentes

ſtomachum euertunt. cedem ſiccitatein cõtra⸗

rium poſſunt: cibus earumn ad vꝛinam pꝛoſicit

7

commouendum. Zradimr ad ſtomachi dolo
rem nonleue pꝛeſidium cſſe:ſi in ſextario aque
gad imidium coquantur. Liſq; ſuccus per
dies quinq; continuos hauriatur. ¶ Paulue.

Siliqua capꝛina ſufficienter cancros medet᷑.
Bartholomeus in libꝛo de pꝛopꝛiet atibo re⸗
rũ inquit: Siliqua eſt genus leguminis ſono⸗

risſfollibo ⁊ vacuis:quod magis onerat q; reſi

cit vt dicit gloſa ſuper Lucam. xv. ¶ Itẽ lili⸗

qua dicitur folliculus cuiuſcunq; leguminis et

purgamentum ex quo poꝛci nutriuntur. Iſi
doꝛus autem li. xvij vicit ſiliquon. quam lati
ni incoꝛrupte ſiliquam vocant J deo tale no⸗
men a grecis accepit:quia eſt anboꝛ cuius lru⸗
cius elt dulcis:xilon quippe lignum dicunt lis
quon dulce. Et huic ſententie cõcoꝛdat.i¶Pli
ni⸗ libꝛo.xxiiij.vbi dicit:ꝙ fructusſilique ſunt

pꝛcdulces ⁊ habent longitudinemvnius digiti
et pollita rem latitudinem: quoꝛum coꝛtex man

K ducatur vt dicit. ¶ Idem libꝛo.xx. ꝙ aliqui di

xerunt eam cſieſicum egyptium: ſed hic eit er⸗
roꝛ manifeſtus:quia in egipto non crccit:led

m S yria.

Capitulum. cttxl.

xJlamus. Pandecta. Semyſſen Ara⸗
bice. greceſt iſaminum. Latine vero ſiſla
R9 mus vel ioꝛolena. Serap̃. l. aggrega⸗
toꝛis capitulo Semyſſem.id eſt ſiſamus.au⸗
ctoꝛitate Palieni. In eo eſt ſubſtantia vnctuo⸗
ſaquantitate non pauca. Et virtus eius eſt qᷓ
molliticat. Et eadem virtus reperitur in oleo
ſicut inſubſtantia.et aqua in qua coquitur ſiſa⸗

mus habet eandem virtutem.

perationes

¶ Dyaſcoꝛides capitulo ſiſaminum 'm tran⸗

meſtum oꝛie fetoꝛem ſacit.Et idem ſm tranſia
rionem arabicam. Quando ſit emplaſtrum cũ
co mollit duricies neruoꝛum.Et curat cõquaſ
ſationes aurium.⁊ apoſtemata calida que ſiũt

in eie:⁊ confert cõbuſtioni ignie:et doloꝛi coli⸗
coꝝ moꝛſui animalis qð dicitur carates.i¶ Et

añ milcet cũ oles roſarũ ſedat doloꝛẽ capitis:
fit acaloꝛe ſolis. Et planta ſiſami eñ coquit
cũ vino facit banc eandẽ oꝑatione:⁊ cõſert pꝛo

pꝛie apoſtemati oculi ⁊ pulſationi eiꝰ.¶ Et idẽ

Serapion aucio.Aben meſuay. Oleum ſiſa⸗
minum elt malum ſtomacho ⁊ deſtruit cũ:⁊ in⸗
uamentũ eius eii illis qͥ hñt melłancolicã:⁊ ſciſ⸗
ſuras in extremitatibo. NHam bi iuuant᷑ nultus
ex cibo eius.et ru gas cutis extẽdit ⁊ mollit eas

⁊ conſonidat Kiſſuras que fiunt pꝛopter deſic⸗

cationem qᷓ ſunt a melancolia.i¶ Et dicũt ꝙ ſi⸗
ſamus cſt ca.in.ij.gra.hu.in.i.⁊ pꝛiouocat vomi
tũ q toꝛvſit ⁊ rectiſicaĩ ⁊ melioꝛatur.¶ HBal. in
li. de cibis capi.de ſiſamo. Siſamum. cuo ſto⸗
machumeuertit ⁊ tarde digeritur:⁊ alimentum
Dat coꝛpoꝛivnctuoſum.i¶ Rabi Moxyſes ea.
de ſiamo. Siſamus coꝛrumpit cœrebꝛũ ⁊ nu⸗
cham: replet caput fumoſitatibus.et facit ſu⸗
doꝛem fetentem.et in mulieribus ventrem au⸗

get:⁊ ipſum generat herniam.¶ Auerrois qͥn

to colliget capitulo deſiſamo. Eſt calidus in

ſationem grecam malum eit ſtomaco. et co? Peimo rel in pꝛincipio ſechq.bumidi in tertio⸗

¶ Auicen. in j. cano. Siſamũ eſt ſemcn plur
vnctuoſitatis q;reliqua ſemna. Quidam di⸗

xerunt q; eius oleumnõniſi melancolicis conꝰ

lert vt eos impinguet ⁊ humectet. Et eriſinon
qð eſt genus quoddamſiſami abominabilis
ſapoꝛis.Coꝛpus eius eſt follo ſuo foꝛtius ⁊ eſt
ca. in medio pꝛimi.humi.in fine ipſias. ¶ Eit
aut glutin atiuũ ⁊ lenificatiuũ:equalis calefac
tionis.⁊ ſimiliter oleum eius ⁊ decoctio ipſius
Eſt etiã molliſicatiuũ:ꝛin eius oleo eſt groſſi

tudo:⁊ qð eſt toꝛrref actũ minoꝛis eſt nocumẽæ

ti.viriditatẽ percuſſionis reſoluit.⁊ ſanguineʒ
congelatũ.i¶ Et conłert fiſſureꝛ aſperitati me
lancolicoꝝ bibitum ⁊ linitũ:ꝛ eſt impinguati⸗
uum.pꝛopꝛie excoꝛticatũ.⁊ pꝛolongat capilloſ
⁊ pꝛopꝛie ſuccus arboꝛiseius ac folioꝝ ipſius:
ac lenit eos:remouet quoq; furfures.i¶ Jiaac
Silamũ ca.eſt in pmo grað.hu.in.ij.Qoſine
coꝛtice eſt vnctusſius eſt.ideo q; groſſius ⁊ ad

D dfrigendum durius. ¶ Palla. li. x. In menſe

ſeptembꝛi ſerendum eſt ſu amum purri ſolo vel
pinguibus arenis vel terra congeſticia. iuge
re quatuoꝛ vel ſex ſextarios ſeuiſſe conuenit.
¶ Ideʒz in libꝛo vndecimo.Siſamum vſ. q; ad
vdus Octobꝛis ⁊ faſelum conuenit ſeri terra
pingai vel agro ſterili.

Capitulum.ccccxl/

Qus quod ventrem magis onerz
¶ Raſiin almaſo:e. Silique q interra hieroſo

ligo. Iſido. ibꝛo ctymo. Siligo ?

pane ſpecies eius pꝛecipua eſt.
¶Palla. li. xxiij. Siliginẽ dixenim pꝛopꝛietri
tici deliciae. Candoꝛ ẽ ſine virtute ac ſine põ⸗
dere cõueniens humidia tractibus qua les ita

leſunt ⁊ gallie comate. Sed ⁊ trans alpes in
allobꝛogũ tm auernorũq; agro peninax. In
ceteris ibi partibus biennio in triticum tran⸗

ſit. Remedium eſt vt grauſſima queq; ipſins
gratia ſerantur.i¶ Eſiligine laudatiſſimuspa

nis ac piſtrinarũ opera laudatiſſima pꝛeceilir
in italia.ſi piſis nate miſceaturcampana.Ru⸗

fioꝛ quidem eſtilla:ſed candidioꝛ pyſt ana. p0;
deroſioꝛ aũt cretacea. Juſtum eſt e grano cã

genus tritici:a ſelecto dictũ. Nam in

pane vel cãpanie q; catratam vocant: redirne

ſextarios quatuoꝛ ſiliginis er modio. J uxta
ſententiam Cathonis ſiligo ⁊ triticum m aꝑto
loco edito ſeruntur:qui ſole qᷓ diutiſlüme toꝛ⸗
reatur. ¶ Serenda diciturin tenuioꝛa terra ꝗᷓ
nõ multo indigent ſucco.vt cicerẽ ac cituſum

In pingui vero qui cibi ſunt maioꝛis vt ſiligi

nem ac triticum ⁊ linum. ¶ Deniq; far ⁊ ſii⸗
go ſolum ſoꝛtiuntur cretolum ⁊ vliginoſum.
Siligo nunq; pariter matureſcit:nec vlia ſe⸗
getum minus dilationẽ pariter pꝛopter teneti
tatem:eiq; q maturauere pꝛotinus granũ di⸗

mittentibus. Sed minus ; cetema frumenta

periditatur in ſtipula:vemperhabʒ rectam ſpi
cam:nec continet rotã:quin faciat rubiginem
¶ Dulciſſimuseſt panis ex Affrica. Jplaq;
ſpiſſioꝛ q;f ar.? ſpica maioꝛ eadem? pondero
ſioꝛ. Difficulterecteritur in grecia.ob id dari
iumentis ab homero dicta:hec eſt enim quam
oliram vocant.Eadẽ in egypto ſaciũlis atq; fer⸗
tilis.ar ſine ariſta eſt. IJtemq; . Siligo exce⸗
pta ea que laconica nuncupatur. Adjciuntur
bhis genera bꝛonos:ſiligo excepticia ⁊tragoe.
¶eG, Süma ſiliginis laus bonitate ⁊ cribꝛi tenui
tate ↄſtat.Et galli quidẽ e ſetis equoꝛum inue
nere cribꝛoꝛum genera hyſpanie lino excuſſio⸗

ra et polinaria: egyptus a papyro iunco. Si⸗
liginem quidem ex ouis ſubigunt vel lacte. bus
tiro vero gentes pacate qdoperis piſtoꝛq gene

ra cura tranſeunte:·
¶ Igem in li.xxij. Siliginis grana combuſta

⁊tnta invino ammineo arq; oculis illita epy⸗

foꝛas ſedant.i¶ Auicenna. Siligo eſt ſpecies
oꝛdeiſine coꝛtice:⁊ eius operatio pꝛopinqua ẽ
operationiipſius.i¶ Gloſa ſuper Lucã.Sili
qua eſt genus leguminis ſonoꝛis follipet va⸗

———=

reficiat

7*

Tractatus

lymitana naſcũtur tyatũ coloꝛẽ bũt ⁊ ventrem

Siligo vel germanũ latine.grece tyfa vel ſichꝰ

ſiringãt. Que ãt in alus terris vẽtrẽ foꝛtiꝰ ſtrin
gut ⁊ calide nõ ſunt.¶ Pandect.ca.cclxxxix.

ara. ſiigohib. ¶ Halĩ de edulijs ca. yffa.auc.
Dvoclis ⁊ meneſithei ait.q poſt frumẽtũ ⁊ or⸗
deum meliꝰ qͥdẽtyfa.i.ſiligo.Eteni ſufficienter

nutnit.⁊ cũ multo laboꝛe digerũ. Panẽ aũt aſſi

due ex eis comedẽs:nullꝰ vtiq; ex incõſuetorũ
hpuic edulio ſauꝰ erit.neq; oĩno ſi modicũ eit ei

graue ⁊ indigeſtibile.ſemẽ aũt huiꝰ tyfehʒ qui⸗
dẽ exterius leuã.i.coꝛticẽ.i Et a quibuſdã vo⸗
cat᷑ ꝑuũfrumẽtũ ⁊ eq̊s hãc q dã ĩinocue comede
re.nõ impꝛobabilr aũt vtiq; qͥdã nominãt ꝑuũ

frumẽtũ tyfaʒ ⁊ caloꝛe ⁊ ſpiſſitudine ⁊ calidit ate
vᷣtutis aſſimilata ipi.i¶ Et idẽ.vi.ſim.far.ca.ſyx
thus.Sitꝰ ſiue ſiligo acrioꝛ ẽ credo nõ parũ et
cacochina iñ ex putrefactiõefiene.Eſt autẽ in

flatiua.⁊ H̊ quidẽ hʒ acre⁊ calidũ.płimũ vero
frigidũ aqſu; acre.¶ Sera.li.ag.ca.ſiligo vel

pals.auc.Dyaſ.Sũt eiꝰ due ſpẽs.invna inue

niũtur duo grana ⁊ in alia vnũ.⁊ qoͤlibet gnũ
in coꝛtice ſuo.⁊ illud plus nutrit q;oꝛdeũ.⁊ eſt

voni ſapoꝛis. Panis vero qui fit ex eo minꝰ nu

trit q;ᷓ panis tritici.¶ Et idẽ auc. Gal. Sub⸗
ſtantia huius gram eſt media inter ſubſtantiaʒ
tritici ⁊ oꝛdei quãtũ ad cibũ ⁊ fᷣmmedicinã etiã

Et ex bacpoteſtſcini operatio eiꝰ per illud qð

dicemus de tritico et oꝛdeo.

Capitulum ccccxlij)
Iſimbꝛium.Ex ſinonimis. Siſimbꝛ i⸗
N. umicẽ eſt ꝗ mentaſtru. de ſczment a⸗
Wyſtro dictũ ẽ de m. Pli.li. xx. Siſimbriuʒ

ſilueſtre a quibuſdã thymbꝛeũ ẽ appellatũ. pe⸗

dali nõ ampliꝰ altitudine. Qð aũt in riguis na

ſcitur eſt naſturcio ſi mile. Ctrũ q; aduerſus oc
cultata efficax eſt ammalia. vt ſunt ſcrabones
et ſimilia. Quod in ſicco oꝛitur odoꝛatũ eſt.et
coꝛonis inſeritur.anguſiũfoliũ habẽs.

DOperationes
¶Plini. Ad doloꝛẽ capitis ⁊ epifoꝛas valens
Ali panẽ addũt.alij per ſe decoquũt in vino.

Sanat et epimictidas ⁊ vitia cutis in facie mu

lierũ.intra quartã diẽ noctibsimpoſitum.die⸗
buſq; detractũ.vomitionecſingultustoꝛmina
ſtomachi diſſolutiões cohibet: ſiue cibo ſump
tum ſiue ſucco potatũ.NHõ eſt autem grauidis

edenduʒ miſi moꝛtuo cõceptu quippe illuʒ eicit

etiam impoſituʒ. Mouet vꝛinam cuʒ vino po⸗

tum ſilueſtre ⁊ calculos.Quos vigilare opꝰ ſit

excitat:capiti cum aceto inſuſum.
¶ Pla. Siſimbꝛiũ qð alij herpilluz vocãt agre
ſti maius ẽ. Naſcit᷑ in locis cultis ⁊ aq̃ſis.et eſt
vdiciſmo ſimile.Sʒ eo ẽ odoratius ⁊ folijs lati
oꝛibo:q̃ multiin coꝛonas cõponunt.virtus eiꝰ
termantica exiſtit.ſtrãguirije medetur.
¶ Et calculos frãgit.hoc ma xime faeit ſemen
eius cũ vmo bibitũ.Loꝛtionibo ⁊ ſugglunõib⸗
maxin ũ pꝛeſtat effectũ. Idẽ nauſeanti bo opitu
latur. Folia eius cathaplaſmis adhibita capi⸗
tis doloꝛẽ mitigãt fronti impoſita
¶Dyaſco. Notum eſt ſilimbꝛium quod ẽ na⸗
tura ca lida in ſecundo.⁊ ſicca in ipſo. Putre⸗
factionibo reſiſtit.pediculos interficit
¶ Conkertapoſtematiba frigidis.ac flegmoni

duriciei vehemẽtis decoctum cum aceto mi·

tumq; cum oleo roſaum.
¶ Cõtert obliuioni ac ſenſus cõmixtitioni ⁊ li

targie.quãdo linitin caput ex co Cõfert etiam
ſingultui bibituʒ cuʒvino.ad ſoda quoq; fit em

pla ſtrum ex folijs ſilueſtnis.
¶ onfert tamẽ vermib aſcaridibo.⁊ extrahit
fetum moꝛtuũ.et pꝛouocat vꝛinaʒ pꝛopꝛicq; pe

rrooſum. Quod aut eſt ſilueſtre cum vino bibi⸗

tum.pꝛohibet diltellationẽ vꝛine.⁊ lapidem ex⸗

trahit.ac ventris doloꝛi pungitiuo ſubuenit

Actoꝛ Quia ſiſimbꝛiũ ab autoꝛibus nõ ſo⸗
lum dicit᷑ mẽtaſtrũ:ſed etiã menta videlicʒ do⸗

meſtica. de ipo etiã inter oꝛtulanas herbas ſub
boc eo nomine dictum ſupꝛg.

Capitulmm. cctcxliif.

Ilphio. li i. xxij. Silphio erſeria

venit deterius parthico:ſed medico me

ius lachꝛymus laʒer nominatur.

Operationes.

li. Nã ad lienes pdeſt raditxen. Arterijs

etiã exaſperatis ⁊ collectionib ſanguĩs illinit᷑.

Sʒ in cibis cõcoquit᷑ egre inflãmantiba.infla⸗
tiones facit ⁊ ructus:vꝛine qʒz noxia.¶ Dugil⸗
latis cũ vino ⁊ oleo ẽ amiciſſina:⁊ ſtrumis cũ

cera ſedis q̊ʒ verruce cadũt eius ſuffectu crebꝛi

oꝛe.¶ Folia eiꝰ ad purgãdas matrices ac pel⸗
lendos partus emoꝛtuos ĩ albo odoꝛato vino
decoquũt᷑:vt accept abili mẽſura bibat᷑.¶ Dy
aſ. Aures acriter caleſaciẽs ac veſicã ledẽs.ſʒ
ventrẽ pur gãs bec herba ſoꝛtit᷑ calefacit. Uirtꝰ
eius oĩno inflãmatiua eſt:⁊ ꝓpter h indigeſtiua
eſt. ¶ Radix eius cocta cũ aq̃ ⁊ modico melle
potata iuuat ad difficultatẽ vꝛine.ſuccus eiꝰ
cũ lacte reſolutus emigraneã curat in aurẽ miſ
ſus.extrinſecus aũt poſitus oꝑat᷑ ampliꝰ. Na⸗

ſcit᷑ inſyria ⁊ armenia ⁊ lybia. Huiꝰ virga ſple⸗

tẽ vocata eſt:ferule ſilis:foliaq; bʒ apio ſilia:et

ſemen latũ. ¶ Uirtus radicis eius termãtica ⁊

ſtomachũ inflat:⁊ ructuationẽ puocat. Indi⸗
geſtibilis ac veſice ↄria eſt accepta.i¶ Oleo ad

dito liuoꝛes coꝛꝑis limpidat.Oleo cipꝛino vel
vrino mixta ſaiaticishumoꝛẽ fnigidũ errãtẽ ſic

cat.ĩ aceto cocta ⁊ cathaplaſmata cauſas ani

N.◻lius. cnius eſt vſus inmeci ina. Dyas
ſcoꝛides. Silphij radix nota eſt omnibus cu⸗

Capitulum. ccccxlinii.

9 Iſer. Plinius li. xix. Silere. Trberi9

cõpeſcit. bibita venenis occurrit. Eſt etiã euſito
macha mixta ſeminibo ⁊ oxigaris nobilibo ad⸗

dito ſale comeſta.virga eius diuiſa eſt:lachꝛv

mMũq; quod ex ſe dimilit colligi neceſſariũ eſt.

MWNR

pꝛinceps omnibus annis a germania
flagitansnobilitauit.cuius in geldu⸗
ba caſtello reno impoſito generoſitas eſt pꝛeci⸗
pua:ex quo apparet frigidis locis cõuenire. In
eſt ei longitudine neruus Julie auguſte quotii
diano cibo maxime iulluſtrata. Seritur autẽ et
ſiſer?⁊ paſtinaca vtroq; tꝑe.ſ.vere et autumno:
magnia ſeminũ interuallis nulla ne minꝰ qua⸗

ternoꝝ pedum:quoniã ſpacioſe fructiſicat ſi ſe⸗

ratur:tranſferre autẽ melius. Idem lib.xx. Si
ſer erraticumſimile eſt ſatiuo ⁊ eflectu.

¶ · Pli. li.vtõ. Ineſt em ſiſer lõgitudine neruns
qͥ in decòctis extrabit᷑ amaritudis magna ꝑte
relicta:q̃ mulſo incibis tpata etiã in graz vᷣti.
¶ Neruus ide ⁊ paſitinace maioꝛe vſtaxat ani
cule. Siſere ſeni mẽſibo bis vicʒ: Irebꝛuario:
martio: apꝛili:auguſto.ſeptẽbꝛi:octobꝛi. Bꝛe⸗
uioꝛ eſt his: ſʒ toꝛoſioꝛ amarioꝛq; mecullo ꝑſe
minu iſſima.Eadẽ vᷣo dulcibe mixtis ſaluber⸗
rima iuenit grãʒ plibo modis auſieritatevicta.

.—
—
.
.

credit etiã ventrẽ.Eſt ⁊ dyacles in ſnia eadem.
pꝛeterea coꝛdi ↄualeſcentiũ ↄuenire:⁊ poſt mul

tas vomitiones perq; vtile. ¶ Heraclides ↄtra

argẽtuũuiuũ dedit: ⁊ veneri ſubinde offenſantẽ
egriſq; recolligẽtibi. Hũc heſiusiõ ſtoma cho
vtile videri dixit:qm̃ nemo tres ſiſeres edendo
continuaret.E ſſe m̃ vtũe cõualeſcentibs ⁊ ad
vitã tranſeuntibꝛ. Satiuiq; pꝛiuatim ſuccus
aluum ſiſtit. ¶ Dyaſco. Siſarũ eſt omnibono⸗
tũ:qð comeſtũ eſteuſtomachũ.Radix eius eli⸗
xa et comelſta tollit faſtidium: et et diuretica.

Capitulum. ccccxlu.
Tygda.Aui.Sycla duaꝝ ſpẽꝝ eſt: quaꝝ
mo ca.⁊ ſic.Et ſᷣm veritatẽ eſt ↄpoſitaꝝ vᷣtutu:
⁊ apud qͥſdã eſt fri. Nec dubiũ ẽ qͥn in eiꝰ radi⸗
ce hũiditas ſit. In ipᷣa eſt virtus baurach ſubti

vnamgra ꝓpter vehemẽtiã viriditatis.
Altera vᷣo nota eſt.apð q̃ſdã eſt in pꝛi⸗

lLiatiua ⁊ reſolutio ⁊ atꝑtio.foꝛtioꝛ reſolutiõe at

Inplicũ ⁊ lenificatio. Innigra ẽſtipticitas:? ꝓ⸗

Tractatus

ZHã ⁊ in pollinẽ tundit᷑ arida:liqdaq; dulci pꝛiecũ ibentib.Et bauracbitas q ẽ inipᷣa ẽ re⸗
trtrtpoeẽperat᷑. ⁊ decocta poſtea aut aſſeruata vel ma⸗
cerata pluribo modie.⁊ tũc mixta defruto aut
ſubacta melle vuis ⁊ paſſis aut pinguibo cario
tis ⁊c.lege Pliniũ ibidẽ.¶ Itẽ ſiler ſile ſatiuo: ?
excitat ſtomachũ.ex aceto laſarpiciato ſũptů:
aut ex piꝑe ⁊ mulſo pꝛoijcit vꝛinã.⁊ vt opinio

ſolutiua:⁊ terreitas ẽ ↄſtrictiua vłcõtractiua.
Dperationes
¶ Aui. Totũ elixatũ eſt mali chimi:totũq; ꝑui
nutrimẽti ſicut olera reliq̃. Succus eiꝰac de⸗
coctio folioꝝ ſiſſuras frigorꝭ ꝓbibẽt:⁊ alopicie

ↄferũt.i¶ Cõtert etiã pãno.⁊ qũq; abſcidit ver
rucasſuccus eius.⁊ interſicit pediculos.i Ex

eadẽ elixata fit emplaſtrũ apᷣatibo ac reſoluit et
maturat ea.Eius ſolia decocta bona ſũt ignis
aduſtioni.⁊ linita cũ melle ↄferũt empetigini.

¶ Et eius aqᷓ cũ ſelle gruis fit caput purgiũ:ac
delet toꝛturã. Et valet ad vlcera nariũ. Itẽ ei⸗
aq̃ diſtillat᷑ in aurẽ:⁊ ſedat eius doloꝛẽ. Ra⸗n2⁶

dix eius eſt mala ſtomacho:faciẽs nauſeã.⁊ G

plurimũ /ꝓpterbaurachitatẽ eiꝰ moꝛdiſicatiuã.

¶ Ad opuatiõesepatis fſoꝛtioꝛ eſt aꝑtiõe mal⸗
ue cũ ſinapi ⁊ aceto ꝓpꝛie.i¶ Iſaac in dietis ꝑti
cularibo. Sicla quã vulgus appellat butia ca.
⁊ ſic.eſt ĩ pꝛio j̊.¶ Illaudabile ſiomacho nutri
mẽtũ gñat ꝓpter qᷓndã ſui acumis: humiqditatꝭ
multitudinẽ. Que iñ ſi coquat᷑ cũ aceto obſo⸗
magro.carui oleo onfanceino vel amigdalino

tfacilis quidẽ digeſtionis fit:ſj paꝝ nutrit.ven⸗
trẽ humectat.epatis opilationẽ aꝑit.maxime

Fo ſi de groſſis ac viſcoſis humoꝛibo ſit. Inaq̃ᷓ

cocta:⁊ ſic comelſta fit ſtiptica.¶ Actoꝛ de hac

N

quoq; ſub noiĩe bliti dictũ eſt ſuo loco in ſupe

noꝛi parte buius tractatus.ſ.de B. ca. c.

WN NS
. NN

18

8 be ddVN

De Herbis

Capitulinm. ccccxlvj.
Cicados arabicũ.ande.ca.lxvij.Aſ
Ke cukodos arabice. Grece ſahadis.La⸗

⁊ eit illud qð arabice nominat᷑ aſcukodos.Et
eſt quoddãa citrinũ:de qua in ſequẽti ca.dicit.
Unde S era.li.aggre.facit deſticados duo
capitula.Unũ de ſticados arabico:qu od inci
pit Aſcukodos ſiue aſcocodos.⁊ aliud de ſti⸗
cados citrino:quod incipit Sceha. Eſt autẽ
ſticados arabicũ calida et ſicca in tertio gra⸗
du. ¶¶ Sera.lib. aggre.capᷣ. Aſcukodos.iĩ.ſti⸗
cados arabicum. Haſcitur ⁊ in inſula que ðꝛ

ſahadis in regione Galacie. eſt herba ſubtiliũ

ramo:um habens comã ſaturegie ſimilem:niſi
folia eius ſunt longioꝛa ſaturegie.⁊ eſt acuti ſa
poꝛis cuni pauca amaritudine.Diaſco.capitu.
de ſticados.Sticados naſci in inſulie Gala
cie circa MWalſſiliam:que inſula ſticados nomi
natur.vnde et nomen accepit. Eſt autẽ herba
tenuis:ſemen minutũ habẽs cũ folijs ſilibo thi⸗
mo:ſed oblonga ⁊ guſtu acrioꝛa ⁊ ſubamara.

OPperatione
¶ Galienus.viij.ſimpli.farma.capit.ſlicadoo.

Sicados eius quidẽ ad guſtũ amarus ſapoꝛ
elti ſtipticans moderate.Complexio cius cõ⸗

poſita eſt ex frigida terreſtri ſubitantia pauca:

a qua ſtipticat:⁊ alia ſubtili ignea amplioꝛi:a q̃
amaricat.⁊ pꝛopter vtrũq; vero de obſtmere
⁊ ſubtiliare dicil.⁊ abſtergere ⁊ ſoꝛtilicare nata

eſt viſcera omnia:⁊ totius coꝛpoꝛis ambitum.

Monſtratum em̃ eſi in anterioꝛibus:quoniã
quecunq; farmaca compoſica ſuntex tanbus

ſubſtantijs pꝛedictis energias comparantur.

¶ Johannes Meſue capit. de ſticados. Stiʒ
cados quod medici laudant eſt arabicũ. eteſt
planta folioꝛũ ſubnilium ⁊ longoꝛũ:habens ſti

pitem ſiibtilem cinericeũ. cuius eleuatio ſuper

terram eſt in menſura cubiti.⁊ habet floꝛes aſſi
milatos ſpicis ſiliginũ: ſed ſunt bꝛeuioꝛes ſine
ſemine.Et eſt calida in ꝑꝛimo gradu:et ſicca in
ſecundo.¶ Et eſt compoſitũ ex partibus ter⸗

reis frigidis dantibus ci ſtipticitatẽ paucã.et

ex partibus igneis ſubtilibus a quius inſunt
ei acuitas ⁊ amaritudo.ſed acuitas plus eſt a⸗

maritudineſua:et amaritudo plus eſt de ſtipti

citate ipſius.pꝛopter quod eſt ſubtiliatiuũ:re⸗
ſolutiuuin:aperitiuũ opilationũ:abſterſiuum ⁊
ſolutiuũ nature. et eſt pꝛeſeruatiuũ pꝛohibẽs a
putrefactione.⁊ eſt ex parte ſtipticitatis pauce
in eo confoꝛtatiuũ coꝛdis ⁊ cerebꝛi⁊ neruoꝝ et
viſcerũ.⁊ hoc eſt ſſe ⁊ pꝛopꝛietas cius.Pꝛohv⸗

tine vᷣo ſticados.Eſt quoddã arabicũ

—

emndũ eſt habentibo colerã in ſtomacho. cõtur

at em̃ cos inducens ſitim ⁊ vomitũ ⁊ eſtuatio
nem laboꝛioſam. Hã etiã calida habentibus et

ſiccam complexionẽ:⁊ qui ſunt illi poteſtate co

lere. ¶ Ipſum quoq; eit ex debiliter ſloluennib⸗
ꝓpter qð miſcendum eſt ei ſalgemma ⁊ mirabo
lani nigri cũ eo aut kebuli.magnificãtem oꝑa
tionẽ eius.⁊ ſimiliter ſquilla.?⁊ pꝛopꝛie in egritii.
dinibus capitis.E t infuſum quidẽ in qqua ca
ſei melioꝛat᷑ in cõditionibus ſuis.⁊ paſſi:le ſinę
interioꝛibus ſimiliter ſunt ex bis que emendãt.
ſilr ⁊ ſalgemma rectificat illud.: ꝓpꝛie ad om̃es

partes eius ſextuplũ ipſius.⁊ ſuccus ꝑomoꝛuʒ

dulcium in decoctionibo eius veriſicat illnd.

¶ Auicen. li.ij.ca.de ſticados. Sticados eſt

planta habens ſpicãſicut eſtſpica grana oꝛdei
ſed eiꝰ ſolia ſunt bꝛcuioꝛa:⁊ in iplo ſiipuesiunt
cinericci ſicut in epithimo. et eſt ſineſlemie:acu

tus cũ amaritudine pauca.cõpoſitue ex ſubſta

tia terrea:frigida ⁊ ignea ſubtili.calida in pꝛio

gradu ⁊ ſic.in tertio.qꝗ¶ Sera.aucto.hali.De⸗

coctio ſiicados arabici conſert dolo:i pectorꝭ
ſicut yſopus.⁊ in cõfectioniba medicinar habʒ
vires acriter relaxantes ci odoꝛe ſuaui.vnde

et menſtrua pꝛonocat.i¶ Johan. Me. Jit ex
ſticados arabico ⁊ſpica ⁊ oleo veteri olæ bo⸗

nũ iuuatiuũ voci.Yoꝛes quidẽ einus decocti⸗
one ſuſtinent: plus q;ſolia.ſolutione eduat co
lerã nigrã ⁊ flegma.et mundificat neruos ⁊ c

rebꝛum ⁊ membꝛa ſenſuũ:et cõſoꝛtat ea.⁊ ↄſert

. *

iuuamentũ magnũ egritudimbus frigidis. et

hoc ſᷣm omnẽ modũ vſus eiue:ſiue in potibue:
ſiue infomẽtis ⁊ lauacria.?¶ Et oleũ iplius cõ⸗
foꝛtat cercbꝛũ ⁊neruos:⁊ calefacit cos⁊ vluiſi⸗

cat. In medicinis aũt ſticados ſi iungat᷑ ſquil

la aut eius acetũ eſt medicina bons epilentie et
vertigini.⁊ cum lapide laʒuli aut ſale ndo aut
alijs valentibus ad ea. Confert mela ncolie et
egritudinibꝰ tumoꝛie.⁊ miſceĩ ei bugleſſa aut
ſuccus cius aut ſuccus pomoꝝ dulciũ ad egri⸗
tudines coꝛdis ⁊ melancoliã.¶¶ Eteuapoꝛatio
decoctionis eius aperit opilationes nariu.et
eſt medicina bona opilationibo epatis: ſplenis

2 viſcex. ¶Et eſt ſedatiuũ doloꝛum qui ſunt in

neruis ⁊ in inſtrumentis iuncturarũ ⁊ inlateri⸗
bus ᷣm omnem modũ adminiſtratiomis ciug.

¶ Et conſoꝛtat interioꝛa om nia que a frigidi⸗

tate leſa ſunt: et pꝛopꝛie materiali.Et pꝛobibet
a putrefactione.

(Et ipſius ſyrupus ⁊ alij modi adminiſtratio
nis eius ſunt medicinabona quartane ⁊ febꝛi⸗
bus lõgi tempoꝛis:⁊ pꝛopꝛie fiegmaticis.Do
ſis decoctionis eius eſt potio a.¶ʒ.iiij.vſq; ad

vi.puluenis eius a.iij.vſq; ad..
Aui. S ticados arabicum relpluit et lubti⸗

2 L 2 2

GE

Kat amaritudine ſua.⁊ ſilr eius ſyrupus aperit
opilationes? abſtergit.⁊ in ipſo quidẽeſt ſtipti
citas pauca:⁊ conſoꝛtat coꝛ⁊ viſcera:⁊ ꝓhibet
putrefactionẽ. ¶ Et eiꝰdecoctio ſedat doloꝛes
neruoꝝ ⁊ iũcturaꝝ ⁊ laterũ.Et ipſiꝰ ſyrupus eſt
res magis iuuatiua egrirudinũ frigidaꝝ ⁊ ner⸗
uis.qᷓre opoꝛtet vt eo qtidie vtat᷑ qͥ neruos hʒ
dDebües.et qui exfrigiditate in ipſis pati.¶¶ Et
cõfert melancolie ⁊ epilẽtie.⁊ nocet habẽtibus

calidã cõplexionẽ:⁊ lacit eũ vomere.⁊eſt ex eis

quifaciũtſitim: ⁊ cõſoꝛtãt inſtrumẽta vꝛine.et
ſoluendo educit flegma ⁊ melancoliã.¶ Gal.

vero nõ dixit hoc eſſe eius:et vltima quidẽ po⸗
tio ipſius eſt duodecim keſumẽ cũ vino puro ⁊

oximelle ⁊ modico ſale.i¶ Plat. Sticados ca

li. c ſic.viriutẽ diureticã habet. Uinũ decocno
nis eius ⁊ dꝛagaganti ſpũalia calefacit.⁊ inteſii

naſtomachũq; mundificat. valet ad yliacam

capitulo.lvij.de B. ſupꝛa.

ad opilationẽ ſplenis ⁊ epatis:⁊ cõtra ſtrãgui

riam ⁊ diſſurriã.¶ Cõſtan.in li.graduuũ. Sti⸗
cados eſt ca.⁊ ſic.in pꝛimo.Apent et attenuat:
interioꝛa membꝛa cõfoꝛtat. Pectus ac pulmo
nẽ oĩaq; viſcera mundificat.i¶ Ex ſinonomis.
Sticados ſpecies due ſunt. Arabicũ videli⸗
cet et citrinũ.Qũñ ſimpliciter ponit citrinũ intel
ligitur. Idem eſt barba iouie. Sed aliud eſt
Aouis barba:ſq; ſemperuiua: ſicut dictũ et in

ArNA⸗

1 .

Capitulum cttrlvij.

ZLicados citrinũ. Sera.li. agare. cap⸗
lſccha. Scceha.i. ſticados citrinũ: ⁊ eſt
Wabſinthium marinum habens minutu
ſemen ſimile ſemini plante que dicit᷑ abꝛotanũ.

et non eſt ita amara herba ſicut abſinthium.⁊
habet odoꝛem grauem. Figura eius eſtin ap/

parentia ſicut planta abſinthij.et ſapoꝛ eiꝰ eſt
ſicut ſapoꝛ abſinthij:niſi quia non elt tante ſti
pticitatis.et calefacit plus q; abſinthium. eſt
in ea plus de amaritudine q; in abſinthio cum
pauca ſalſedine.et calefacit ⁊ deſiccat in terno

gradu.

Pprerationes

¶ Sera. Clirtus eius eſt diuerſa a virtute illiꝰ

Nam nocet ſtomacho:vnde occidit vermes in
ventre plus q; abſinthium:qũ apponitur extra
aut imus. ¶ Et idem auct. Dyaſ. Sapoꝛeius
eſt amarus.et habet grauem odoꝛem.⁊ eſt her
ba ſtiptica.¶ Et idem auctoꝛitate Galie.vij.
libꝛo epidimiaꝝ. Sccha aſſimilatur abſinthio
inſigura et ſapoꝛe.S ed differẽtia inter ea eſt
ꝙ non eſt ſtipticum ſicut abſinthium.⁊ ꝙ cale⸗

facit plus eo.et amaritudo eius eſt plus cuom

pauca ſalſedine.

¶Et idem aucto. Gal. vii. ſim. lar. capi. ſceha.
Scceha ſimilis eſt abſinthio ſm ſpeciem ⁊ ᷑ᷣm

guſium. tamen differunt in guſtu et virtute. in
guſtu quidem in eo ꝙ cum ſtipticitate magis
calefacit:⁊ amaricat cum quadam ſalſcdine.

¶ In virtute vero in eo ꝙ cum menſuratũ eſt:

⁊ magis abſinthio interficit lumbꝛicos extroꝛ⸗
ſum appoſitum ⁊ intra coꝛpus aſſumptum.Et
quidem calefacere in ſecũdo gradu intenſe po⸗
nendum eſt id:ſiccare vero in tertio·

SGalienus.viij.ſimpliciũ farmacoꝝcapᷣ.chꝛu

ſicos. Chꝛuſicos ſiue barba iouis ſiue ſticadoſ

citrinum vocatur. Chꝛuſicos acrem ſimul et

ſtipticam pꝛeualentem habet vintutem.
¶ S erapion capᷣ.ſccha. Scceha vel ſticados

citrinum coquitur ſola et bibitur: et interſidt
vermes: et expellit eos cum laxatione leui. Et
quando coquitur cum lentibus ⁊ bibitur:ſacit

boc.Et pecudes impinguantur quando co⸗
medunt eam:

¶ Et idem auctoꝛitate Galieni. Uirtus ſcehe

Diuerſa eſt a virtute abſinthij. Nam ſceha no⸗

cet ſtomacho:et occidit vennes plus qᷓ; abſin⸗

ihium:quãdo ponitur exterius:vel ſumit᷑ intus
Et eſt calida in ſecundo gradu:ſicca in tertio.

Capitulum. ccccxlvuj.

VIT. d

· Pica celtica. Pandec.ca. cliii. Edtca
grece.Arabice.ſymbel romana. latine
vero ſpica celtica. Dyal.c.Celtica NHa

ſcitur in illirico.nomen habens apud eos hoc

Et in ſyria naſcitur et initalia.habens fructus

ſuper terram bꝛeues et ſpiſſos.Rolligitur aũüt

a ciuibus cũ radicibus qui ſaſces faciũt qᷓtum
plena manu cõtinere poſſunt.et ab alus faſces
gallice appellãtur. hec habz ſo.oblonga ⁊ nõ la
ta. mellinuʒ floꝛeʒ;. odoꝛẽ circa ſe ſuauẽ cõtinẽs
Utilioꝛ eſt recens odoꝛe ſuauis radicibo plena
vei ſpiſſa ⁊ nõ fragilis.que ſi talis fuerit ſimilis
in virtute poterit eſſe ſyriace.Eſt ca.⁊ ſic.hñs

naturam ſpice inde:ſed debilioꝛ ſicca.E ſt alia

nardus.id eſt celtica montuoſa que naſcitur in
ſicilia ſimilitudinem habens in folijs ⁊ ramis
vringo.S ed ſpica bꝛeuioꝛem.⁊ ſpinoſas radi
ces mittens duas aut tres odoꝛe ſuaues. et ni⸗
grioꝛis coloꝛis ſimilis affodilli radicibus. Hec
nec florem nec ſemen habet. ſed virtus eſt illi
ſimilis ptime.

Operationes

¶ Dyaſ. ꝛima eius virtus diuretica eſt.⁊ pꝛo
deſt iecoꝛis tumoꝛi:. vctericis cũ moꝛbo regio
Inflationes ſiomachi cũ aqua vbi abſintbi
um decoctũ ẽ diſcutit.i¶ Sepleni medeĩ.veſice
er renibe vtile eſt. ¶ Sed ⁊ moꝛſibe venenatis
cuʒ vino data opitulatur malaginatibo culidiſ
Et vnctionibus miſcetur

Cap-

4

⸗ . 8
tulum. ccccxlix.
Picanardiſiue nardus. Iſi.li.ety. NHar
aduseſt herba ſpicoſa. Unde⁊ a grecis
nardoſtacos eſt appellata. Huius alia
indica.alia ſyriaca vocatur.non ꝙ in ſyiana⸗
ſcatur:ſed ꝙ alio latere indiam.altero ſyriam
ſpectet mons in quo inuenitur. IJdem Nar⸗
dum indicũ eſt multifoꝛme ſ melius ſyriacũ le
ue.fulicum comoſum ſpica paruũ:odoꝛatiſſi⸗
mũ ciperũ ſimilans.Quod ſi multum in oꝛetar
dauerit linguam ſiccat. Nardũ celticũ dequo
ſupꝛa dictum a regione gallie nomẽtraxit.na⸗
ſcitur em̃ ſepius in ligurie alpibi.⁊ in ſyria fru⸗
tice paruo radicibo in manipulos collectiſ liga
mentis.flos eius tm̃ ꝓpter bonũ odoꝛẽ accipit
tyrſi eius ⁊ radicule vſibus noſtris vtiles pꝛo⸗

bantur. ¶ Pla. Spicanardi ca. in. i. gra. ⁊ ſic.

in.ij. Eligẽda eſt illa q̃ ſuaniter redolet q̃ in gu⸗
ſtu eſt acuta.aliquãtulũ ſubamara.habẽs ali⸗
quid ponticitatis in carne rufa.Cum auteʒ in

medicinis ponit᷑ abijciẽdũ ẽ qͥddã albũ qð inte

rius ẽ.⁊ q̃ddã nigꝝ qð ẽ exteriꝰ S picanardiq̃
nigra ẽ vel terrea nõ dʒ poni in medicinis. Hʒ
autẽ virtutẽ ↄfoꝛtatiuã ex aromaticitate et põ
ticitate:et diureticã ex qualitatib ſuis ⁊ amari
tudine. Per.x.ãnos ſᷣuari põt in loco ſiccoꝛ nõ
humecto.i¶ Actoꝛ ex gloſis.HNardus ẽ herba
bumilis:calẽs et redolẽs.de q̃ ſit vnguẽiũ pꝛe⸗
KE

Trattatus.

Dperationes

Pla. Eõtra ſincopim ⁊ cardiacã paſſionem
limphat᷑ vinũ patiẽtis ex aq̃ roſacea decoctio
nis eiꝰ.vel ex tali aq̃ addito ʒuccaro fit ſyrupꝰ

¶ Cõtra debilitatẽ cerebꝛi applicat᷑ narib.Rõ
tra frigidũ reuma puluis eiꝰin oleo decoquit᷑.⁊D

cum digito narib imponit᷑. Cale oleũ multuʒ
cõfert contra ſurditatẽer frigido ſiomacho.?
cõtra putredinẽ auriũ poſt apoſtemata.

¶ Cõtra frigiditatẽ ſtomachi⁊ indigeſtioneʒ

⁊ opilationẽ ſplenis ⁊ epatis ex fnigido bumoꝛe
vaglet vinũ decoctõis eiꝰ.Cõtra putredinẽ gin

giuarũ puluis eius ſupponit.valet ad matriceʒ
mũdiſicandã.⁊ coceptũ adiuuãdũ.i¶ Oleuʒz ſit

ex ſpicanardi qð ẽ optimũ cõtra paraliſim epi⸗

lentiaʒ arteticã ⁊ podagrã:ſumptũ ꝑos vel in⸗
unctũ.fit aũt pcioſiſſimũ.vt dicit Dyal.h̊ mo⸗
do Accipiũt.l.libꝛas ſpicenardi ⁊ ponũt in olla

cuius os bene obturãt. aliã ollã in terra inſodi
unt:⁊ a füdo ſuꝑioꝛis olle deſcẽdit calamꝰ ad
inſerioꝛem ollã. circa ſuperioꝛẽ faciũt ignẽ.qui

exoluit.deinde effluit oleũ ꝑ calamũ in inferio

rem. Et ex.l.libꝛis nõ fiunt niſi quinq; vcl vi.y'n

cie.Quidã vero puluerẽ ſpicenardi dimitiunt
in oleo.ꝑ.xx. dies.poſtea buliũt ⁊ bene colant
ac reſeruant.¶ Conſtan.in libro gra. Spica
cpar ſtomachũq; cõſoꝛtat.qꝛ doloꝛẽ ab eis am
putat Eius apoʒima bibitum renes ⁊ veſicã ab
om̃iſoꝛdicie mudat. Uꝛinãet mẽſtrua ꝓpuocat.
¶ Alber. in libꝛo de natu. rerum. Spica ycte⸗
riciã ex opilatiõe fellis et epatis curat. Humo⸗
rib a capite ad pectus ⁊ ſiomachũ deſcenden
tibus reſiſtit. Uẽtoſitatẽ inteſtinoꝛũ amputat.
Mulieriba ſuppoſita ſanguinis fluxũ cõſtrin⸗
git. Super empetigines fricata eas omnino
mundificat. Lum aqua frigidia potata abomi
nationem ⁊ coꝛdis tremoꝛẽ tollit.Cũ ſapa bibi
ta libidinẽ augmẽtat.Cum vino ꝓpinata cõtra

moꝛſus ſcoꝛpionis atq; ſerpẽtis valet.Colliriũ
ex ea factũ humiditatẽ ſalſi ftegmatꝭ deſiccat.
Piloſq; palpebꝛaꝝ cõfoꝛtat.¶ Dyaſ. Hardus

eit herba ſpicoſa. Huiꝰ genera duo ſunt. ſcilicʒ
Indicũ ſynacũ. Montis em̃ inq naſci᷑ vna
pars in indiã poꝛrigi. Altera in ſyriaʒſpectat

In alia q ſynaʒ reſpicit inuenit᷑ nardꝰlenis ac

rufſa multis capillis illigata. ſuaueʒ habẽs odo
rem vt eyperũ:⁊ ſpicaʒ bꝛeuem. Que in oꝛe miſ
ſa ſuauitatẽ habet cum amaritudine.ſi vero in
oꝛe diu citius teneat᷑ lin guaʒ ſiccat. Ex parte

autẽ Indie:nardus inuenit᷑ ſine virtute gene⸗

rans ſpicam oblongam acmultum ſpiſſam: ac

Noſum maxime aũ nõſolũ deradice:ſʒ de ſpi⸗ exyna radicemultos rgamos generans in cir⸗
cis ⁊ folijs cõficitur.nec als herbis adulte rat. cuitu.non vtiles in odoꝛe. In acumine vero
Tunc enim piſticum.i.fſidelis dicitur.

eiuſdem mõtis.quo aqua non infeſt atur. vtili
oꝛ odoꝛe naſcitur.folijs cipꝛo ſimilibus.Alia
quoq; inuenitur apud ſyrios:ſpicaʒ habẽs ob
longam:ſubalbidã fruticem maioꝛem cũ odo⸗

renon valde ſuaui. Omnium autem pꝛedicta⸗

rum virtus vnctualis eſt.Calefaciunt medio⸗
criter: deſiccant abundanter.

¶ Auicẽna.Sepice ſpecies vna eſt aromatica

et eſi albumſpica. Altera vero neriden et ſpica

romana.et alithitia debilioꝛ eſt inda.ſyreni vir
rute pꝛoxima. Arboꝛ eius parua eſt.que cũ lu
to ſuo euellitur.et quando planta ſibi ſimili ad
ulteratur. S ed inter cos diſcernitur. quia plã
ta illa horꝛibilis odoꝛis inuenitrr
¶ Eſtpꝛeterea quedam montana cuius ſunt
vt crocioꝛtulani folia.ð et ſimiliter eius ſiipites
ſed citrini ſunt ⁊ plani non in modum retbis in
uoluti.Duas vel plures habet radices:ſqj crus
nonbabet nec fructum nec ſioꝛem. Melioꝛ eſt
illa cuius pili ſunt plures ad mbedmem decli⸗

nans boni odoꝛis vtciperi:iſua ſpica linguam
moꝛdicans.Ethec eſt ſyra que multos effectꝰ

babetin medicina. Calida eit in pꝛimo.ſicca in
ij. Eſt aperuiua reſolutiuiunag

E

——

De herbis

ſinachia. Pandec.ca. dclij. Spina⸗
chia latine.Grece aſpenach. Sera.lib.
aggre. ca. aſpenach. Aſpenachſunt. lri

gi. in fine pꝛimi gradus. .
ones

Hbhperati

¶ Serapion. Sopin achialeniunt ventrẽ ⁊ cõ
ferunt doloꝛi pectoꝛis ⁊ pulmonis q̃ fiũt a cole

ra ⁊ ſanguine. Nutrimentũ eoꝛuʒeſt melius nu

trimẽto attriplicis.⁊ operatio eoꝝ pꝛope ope⸗
rationem eius.⁊ ſunt leniſicatiua.
¶ Et ipᷣius nutrimentũ melius eſt nutrimento
criſolocanne. Et in ipſis eſt virtus abſterſ iua.
lauatiua.⁊ vincunt coleram.
Et foꝛtaſſe reſtringunt ſterceus a iure eoꝛum
Ergo auferantur a iure ſuo Et ſi comedantur
conterunt anhelitui ⁊ pectoꝛi ⁊ pulmoni calide
⁊ confert doloꝛibo doꝛſi conſanguineis.Et eſt

lenificatiua ventis.

¹

Capitulum.cccclj .

„ Spina in egypto celehꝛatur cairca the⸗
bas dumtaxat nigra.Quoniam incoꝛ⸗
rupta etiã in aquis durat.⁊ ob id vtiliſſima na
uium coſtis. Candida facile putreſcit. Acule⸗

ſpinarum ⁊ in folijs. D emen in ſiliquis coꝛia
perliciunt galle vice. Ylos ⁊ coronis iocundus

Pina. Iſidoꝛus libꝛo etymologirum.

et medicamentisvtilis. Manat? gummi exea
ſed pꝛecipua vtilitas ꝙ cela tert io anno reſur⸗
gat.¶ Ariſtotiles libꝛo de vegetalibus. Spi
ne non ſunt de genere nec natura plante.iʒhu
moꝛ et frigus aſcendit.⁊ cum eis parua decoc⸗
tio.illudq; coagulat ſol.et ex ilo ſunt ſpine.ſit
q; foꝛma piramidalis in ſpina.quon iam aer cũ

elongatus fuerit ab aliqua planta augẽtur par

tes eius cum extenſione materie.
¶ Plinius libꝛo.xij. In india eſt ſpinaſſed de⸗
pꝛehenſa in lucernisigne pꝛotinus tranſiliente
India fert in ſpinis ſimilirudineʒ piperis.ama
niudinepᷣcipua folijs paruis denſiſq; apꝛi mo
do. ramis ubitorum trium corcice pallido:ra⸗

dicelata ⁊ lignoſa buxei coloꝛis. Hac in aqua

cum ſemine excepta.in erco vaſe medicamentũ
efficitur.quod litione vocatur.E adem ſpina in
Pelio monte naſcitur:qua medicamẽtum ad⸗
ulteratur. Gens indis contermina vocatur.
Ariana cuius ſpina lachꝛym arum eſt pꝛecioſa
myrrheſimilis. acceſſu pꝛopter aculeos anxio
lauri folia. Ibidem ſpina eſſe tradita eſt. Cunꝰ
liquoꝛ aſperius oculis cectatem omnibna ani
malibus infert. In egyoto naſcitaſpalachꝛos
ſpina cãdida.magnitudine arboꝛis modice ſflio
re roſe. Radix eius vnguentis expetitur. Cra⸗
dunt in quocũq;frutice curuetur arcus celceſiis
eandem quecunq; ſit aſpalatri ſuauitatẽ odo⸗
ris emittere:ſed in aſpalatro inenarrabilẽ quã

dam exiſtere. Huius pꝛobatio eim coloꝛe ruſo
vel igneo. Taciuq; ſpilio ⁊ odoꝛe caſtoꝛco.

Idẽ libꝛo.xiij. In egypto cclcbꝛat᷑ ſpina dũta⸗
Lat nigra.qm̃ in aquis durat ⁊ incoꝛrupta ma⸗
net.Etob id nauium coſus viiiſſima. Candi⸗
da vero fadile putreſcit. Manat ? gumi exea.
⁊c.vt ſupꝛa.iec obmittendũ eſt etiaʒ e in ba⸗
bylone ſeritur in ſpinis.quomiã non alibi viuit.
Etẽſicut viſcũ in arboꝛitv.ſed illud in ſpina tã
tum queregia vocat᷑. Mirumq; q; eadem die
germinat qð iniectũ ẽ. Inijcit autem ipo canis
oꝛiu.Et arboꝛeʒ celerrime occupat.Ciinum ex
ea condiunt.⁊ ideo ſeri᷑. Spina hecnaſcitur ⁊
Athenis etiam longis muris.i¶ Idem libꝛo

xvij. In calabꝛia eſi ſpina ſilueſins. que per in

ciſionẽ vtiliter mixtos ⁊ ſoꝛbos recipi.
OPyperationes

¶ Auicenna. Spina alba frigida eſt et ſiccaĩ
pꝛimo.Confert mollificationi ſtomachi.deco

ctio eius confert inſtrumentis iuncrurarum et

poda gre. Spina iudaica calida eſt ſubuiliati⸗

ua reſolutiua. Confert alcuʒet ⁊ ſputo ſangui

nis. Ex eius decoctione colluitur os ad dolo⸗
E „

ranmolag. S pina egyptiaca ſrigida ſin pmo

ſicca in ſecundo. E xiccatiua eſt et caton os ab

ſcindens. Eontert apoſtematibe gutturis ſio
machi. Radix eius ⁊ ꝓpꝛie ſemen eius vebemẽ
tis ſunt conſolidationis
¶ Ige in codẽ zedeguaro eſt ſpina alba qᷓ ſpi⸗
nas habet ſimiles ſolijs amomi.ſed ſubtilioꝛes
er albioꝛes.floꝛem purpureũ.ſemen rotundum
Stipes eiꝰ qñq; peruenitad duos cubitos
¶ In ipſa eſi retẽtio fluxus ſanguinis conlert
apoſtematiby flegmaticis et ſpaſmo ⁊ ſputo ſa
guinis ſolutioni annque. Icbꝛib antiquis de
bilitati quoq; ſtomachi:⁊ aperit opilationes.
Malticata et poſita ſuper puncturam ſcoꝛpio
uis.attrabit venenum
¶ Semẽ eius bibitũ cõſert moꝛſure venenoſo
rum reptiliũ. Collutio oꝛis ex eiꝰ ſucco facta ſe
dat doloꝛẽ dentiũ.Radix eiꝰẽ infrigidatiua ?
eericcaiiua cum reſolutione quadam. .
£ Pli . xxiij. S pina arabicaſpiſſat ſtringit

diſi ulationes ocẽs ⁊ ſanguĩs excreationes

menſiũ q; abundantiaʒ.etiam nunc radice va⸗
lentior. Sepine albe ſemen cõtra ſcoꝛpiões au
xiliatur. ¶ Coꝛona ex ea impoſita capitis do⸗
loꝛem minuit. Huic ſimilis eſt ſpina illa quam
greci Z chonton dicunt minoꝛib multo lolijs
aculcaris per extremitatẽ:et arancoſa lanu gi⸗
neobductis. Qua collecta etiaʒ veſtes quedã
in oꝛicnte fiunt ſimiles bom bicinis. Iplaq; lo
lia vel radices ad remcedia bibuntur.
¶ Eſi et alia quã nos rubeã dicimꝰ.qua lane
tinguntur.pelleſq; ꝑficiũtur. Inmedicina vꝛi⸗
nam pꝛoijcit. moꝛbuq; regium ſanat et vſchia⸗
ticos ac paraliticos. Radix ſemẽq; menſes tra
punt: aluũ ſiſtunt.⁊ collectiões diſcutiunt.
¶ C(onmtra ſerpentes rami cũ folijs imponunt᷑

ſolia eius capillũ infic iunt.Et eſt paliurus ge⸗/

nus ſpine. ꝙᷓ Actoꝛ de Achanto et rubea pal

iuro ſuperius diximus. Inter quas ninirum

ponit eas Iſidoꝛus.
Capitulum. ccccli).
Duinãtum. Pandecta capit.xxij. Ad⸗
cher arabice. Grece ſquinum. Latine
◻ ²ſquinantum. Squinantum dicitur pa
lea cameloꝛũ.quia cameli eam comedunt.Eſt
cm̃ calide⁊ ſicce cõplexionis in pꝛimo gradu
areperit in aſſrica et in Apulia.per decenniũ
ſeruatur. E ligendumeſt quod ſubalbidum eſt
Siautem inuenitur quoddam durum ſicurli
gnum cuca ſtipitem abijciatur. ⁊ ſiipes eiug eſt
ſimilis ſtipiti cypꝛi.D val.ca.de ſquino. Squi

ni duo ſunt genera. AUnum oxilchinos appella

tur. quia acuium ſemen habet. alterum verum
ſemen habet nigrum rorundum grollius pꝛe

3

ſcto. et eſt foꝛte ter ntium genus ſquini paulo
groſſius ſupꝛadictis:qui creticꝰ ſiue oloſquinꝰ
¶ Sera.li.aggre.ca.adcher. A dcher id ẽ ſqui
nantum. et eſt herba babens radices ſub terra

et ramos ſubtiles.et eſt ſicut radix culẽ.niſi qꝛ

eſt latioꝛ.et habet fructum fere ſimilem fioꝛib
cam arum.niſi quia eſt ſubtilioꝛ ⁊ minoꝛ.et na⸗
ſcitur in inſulis et in pꝛatis.⁊ foꝛtaſſe ex co re⸗
pletur tota terra vbi naſcitur.et quando deſic
catur fit album. .
¶ Et idem aucto. Iſaac. Squinantũ eſt her⸗
ba palearis.et habet ramules ſubtiles duroe.
in capitibus ramuloꝛum ſunt ſpice piloſe:et illi
pili ſunt floꝛes eius.et habet bonum odoꝛem.

„

et vene coꝛticis eius ſunt nigre ⁊ interius albe.

et ſapoꝛ eius eſt amarus.Et quod deipſo ad⸗

miniſtratur fioꝛes radices et ſolia

1

¶ Salienꝰ. loꝛis eiꝰ ſubſtãtia nõ eſt longinj

a ſubtilitate.⁊ in ſap oꝛe eius eſt ſtipticitas pau
ca minoꝰ? caliditate ipᷣius.Et virtus ipſius eiſt

virius que calefacit moderate et ſubtiliat Itẽ
Bal.viij.ſim.ſar.c.ſquinantũ. Squinantm
calefacit moderate et ſtipticat moderatius ad⸗
buc⁊ a ſubtiliũ partium ſubſtantia non alienũ
Etidem Serapio auctoꝛitate Dxaſcoꝛidis.
Nehus eſt ex eo nouum in quoeſt rubcdo plu
rium fioꝛum. Et quẽdo ſcinditur agaret in co

oloꝛ putpurcuc:ict eſt ſubtlle: ct in ocoꝛe luave

Etaqnãdo defert᷑ in manib habet odoꝛem bo
num.et quãdo maſticatur moꝛdicat linguã. et
pungit punctione pauca.et quod in vſu venit
ex eo eſt flos eiuset canne radicis ipſius.
Auicenna auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis. Squi⸗
nantum eſt duarũ ſpecierũ. Una eaꝝ eſt que nõ
habetfructum nigrum. et habet folia ſicut cau⸗
da equina.Et idem opinione pꝛopꝛia. S qui⸗
nantum ex eo alind eſt arabicũ et bom odoꝛis.

Et aliud eſt aginum quod eſt minutum.et eſt

durius et groſſum: et eſt terreum ⁊ non habet
odoꝛem. Melius ex eo eſt Arabicum rubeum
foꝛtioꝛis odoꝛis.ſed illud quod eſt ſupꝛa ipſum
aliquantulũ declinat ad rubebinem.⁊ cũ ſcin⸗
ditur fit purpureum:moꝛdicanslinguã ⁊ adu⸗
rens eam ſua acuitate.Et inaginio eſt virtus
infrigidatiua.et eius radix eſt vehementioꝛis
ſtipticitatis. Et eius flos calefacit parum.et
eius ſtipticitas eſt minoꝛ caleſactione ipſius.
Et eſt aliud arabicũ.ſed in ſua natura elt ca⸗
lida et ſicca in ſecundo gradu:

Dperationes
¶ Dvyaſco. Squinantum in vino decoctum et
cathaplaſmatum pudendis menſtrua educit·
Stranguiriam ⁊ diſſurriamſoluit.
¶ Sera. Saquinantũ pꝛouocat vꝛinã et men⸗
ſtrua qñ bibitur.aut fit ex eg emplaſtrũ ⁊ cõfent
apoſtematibus epatis et ſiomachi. Sed radi⸗
cis eius ſtipticitas eſt amplioꝛ ſtipticitate flo⸗
ris.⁊ eius caliditas eſt minoꝛ caliditate ipſius.
Et pꝛopter iſtam ſtipticitatẽ accidit ꝙ admi⸗
niſtratur ad fluxum ſanguinnis.
¶ Dxaſcoꝛides eapitulo de ſquinanto.Flos
eius eſt ſtipticus ſtipticitate pauca:calefactiuꝰ
maturatiuus:mollificatiuus:frangens lapidẽ:
aperitiuus oꝛificioꝛũ venarum. Pꝛouocatiuus
vꝛine et menſtruoꝛum et reſoluit inflationes:⁊
inducit grauedinẽ capitis.et contert ſputo ſan
guinis: ⁊ doloꝛiſtomachi.et confert pulmoni
et renibus.Et miſcetur in confectionibus me⸗
dicinarum multarum.

Et radix eius eſt ſtiptica:? pꝛopterea datur

ex ea pondus aurei.i.cum tantundẽ piperis ali
quot dicbus habentibus nauſeam ⁊ hydropi⸗
cis et habentibus quaſſationem in neruis.Et

decoctio eius confert apoſtematibus matri⸗
cis quando fit ſeſſio in ea. Et oleum ſquinanti
confert omnibus ſpeciebus pꝛuritus.⁊ illi qui
eſt in animalibus.et expellit laſſitudinem.⁊ eſt
conueniens ad albaras.
¶ GBalienus. Squin antũ eſt vꝛinatiuũ ⁊ men⸗
ſtruoꝛum eductiuum potationibus ſumptum.
Juuat autẽ ad eos qui ſᷣm epar⁊ ſtomachum
ct ventrem flegmones.Eſt autẽ radix eius ma

gis ſtiptica q; flos:ſed flos calidioꝛ. In oſ ib

vero partibo eius alijs quidẽ magis: alijs autẽ
minus apparet q̃dã guſtantib ſiipticitas ꝓpter

quã ⁊ farmacis que emoptoicts ſiũt miſcetur.
Auicen. Squina ntu in eo eſt ſiipticitas: q̃⸗
pꝛopter cõfert eius flos fluxui ſanguinis vnde
cũq; fit.Et in eius oleo ſunt reſolutio et attra⸗
ctio.ſed eiꝰ radix eſt foꝛtioꝛ in hoc:et cõſtningit
naturã. et in ipſo ſunt digeſtio ⁊ leniſica tio.et
oꝛificia venaꝝ aperit. ⁊ ſedat doloꝛes intrinſe⸗
cos.et ꝓpꝛie in matrice.⁊ reſoluit ventoſitatee.
¶ Eius oleum cõfert pꝛuritui:et eins decoctio
confert apoſtematibus ca lidis et duricichus
intrinſecis. Gibitum ⁊ ſuppoſuum pꝛo empia⸗

ſtro ⁊ decocu ⁊ apoſtematibus frigidie in vi⸗

ſceribus.Et confert lacertis conquaſſatis.
¶ Et confertſpaſmo cũ ex hoc bibit quarta ꝑs
aurei cũ pipere.⁊ ipſum remouet laſſitudinẽ et
grauat caput.⁊ ꝓpꝛie illud quod eſt exeo aginũ
Sed minutũ eius ſacit ſodam.et groſſioꝛis ſe
men facit doꝛmire et ſtupefacit.
¶ Et totũ ipſiꝰ cõfoꝛtat carnẽ rubeã q eſt inter

gin giuas. ? deſiccat humiditates ipſaꝝ.⁊ eins

flos purgat caput.et ſquinantũ cõfert doloꝛi
pulmonis.et eius flos cõfert ſputo ſanguinis.
¶ Et radix eius cõfoꝛtat ſtomachum ⁊ appeti⸗
t̃. et ſedat nauſeam excepto aurco ex eo ꝓpꝛie
cum pondere ſui ⁊ pipere.et ipſius flos ſedat
doloꝛes ſtomachi. et confert apoſtematibo eiꝰ
et apoſtematibus epatis.
¶ Etſquinantũ ↄfert doloꝛiba matricis⁊ eu⸗

catiſma.ex decoctione eius apoſiematiba ma⸗

tricis calidis enm diſtillat᷑in eam. aut vapoꝛat
cũ aqua eius.Et frangit lapidem et ſtringit na

turã ꝓpꝛie qð ex eo eſt aginũ.Et abſcindit flu⸗

xum ſanguinis matricis.et pꝛopꝛie ceius flos.
¶ Et confert doloꝛibo renu ⁊ flnui ſanguinis
ipſoꝝ.Et cũ bibit᷑ ex radice eius aureus cũ pi⸗
pere cõfert hydropiſi.et ipſius flos cõfert apo
ſtematibus ani. Species eius groſſa cum exſo
lijs recentibo queſunt iuxta radicem fit empla⸗
ſtrum eſt iuuatiua moꝛſure venenoſeꝛum.
¶ Platearius. Squinantũ dici᷑ palea came⸗
loꝛum.quoniã eo cameli nutriunt᷑.Eſt autẽ in
tertio gradu calidũ ⁊ ſiccũ. In africa ⁊ arabia
reperitur.per decem annos ſeruatur.DD
¶ Eligendũ eſt quantũ albius inuenini poteſt

ac molle. Si autem quoddam durum ⁊ quaſi

ligneum circa ſtipitem reperitur:abijciat᷑. Cir⸗
tutem ha bet pꝛincipaliter purgandi flegma.ſi⸗

cut polipodium et coloquintida. um Platea
rio concoꝛdant omnes alij. Dyaſcoꝛides vide

licet et Auicenna Conſtantinus ꝛ7.

1☚

Capitulum. ccccliiſ.
iu/·

nes: rotude multe ac minute. Frigidã vim bñt.

W Trignoe. yſi etymo. Strignos latie
. Iſalutans herba ðꝛ gra virtutü. Ex her
bario. Stnignos q ⁊ vua lupina dicta

eſt frigide virtutis. Jolia eiusſunto ʒimi ſilia:

nili ꝙ maioꝛa. Caulẽ vᷣo cũ creuerit ad terram
Declinat. Semenhabet interfolia ꝑ totos ra
mos interuallis modicis oꝛdinatũ folliculis qͥ
ſiles ſunt veſicis. In quibo ſunt bacce rubce:le

Pdperatione
yſið. Stnignos doloꝛẽ capitis ⁊ ſtomachi
incendiũ muigat.eſt em̃ frigida ⁊ retinens. Uñ

et ſuccus eius ignẽ ſacrũ curat. Folia eius tri⸗

ia cũ vino potata:ſeminislapſum conſtringũt
Eadẽ et vua lupina dꝛ eo ꝙ ſemeneius vue ſi⸗
mile ſit.¶ Platea. Strignũ idẽ eſt qð ſolatrũ

vel moꝛella:de qua infra dicet᷑.¶ Ex herbano

Huius folia pꝛo cathaplaſmate impoſita ignẽ
ſa crum ſed ant.liuoꝛes abſtergit. Doloꝛẽ capi
tis ⁊ ardoꝛemſtomachi cũ oleo trita diſſoluit.
¶ Doloꝛes auriũ ſanat:fluxum matricis cohi⸗

bet. Laboꝛẽ qᷓ partus ſubleuat:ad tumoꝛẽ coꝛ

poꝛis ⁊ ad dentiũ doloꝛẽ valet. Ad ſanguinis

ʒz fluxum de naribus reſtringendũ: ſi quis ei⸗
ſucco lana inticta ſibi nares obitruet.i¶ Actoꝛ.
Eſt etiã ſpecies quedã ſolatri que comedit᷑ vi⸗

Qelicet oꝛtulana.de qua infenus dicetur.

— „

—

NWNW

N

—WM

—.

S

RN

N

NWNS
WNN

N

WNS

N
WV

De

= *

8 ———2 õ
. . .
4 6. .
* 2
2 . R 2
. 77 . .
. 7 .„

Camitulumn artnii.

Quilla. Pandecta capi.cccxi.haurifel
arabice vel haulachacb. Brece ſalla.
‚AL atine vero Squilla vel cepe muris.
Squilla eſt herba habens folia ſatis maioꝛa

lilio. Et exeius cepe magno quod eſt in eius
radice fit acetum ſquilliticum.et latini vocant
cepe muris:quoniã interſicit min es. ¶ Sera⸗

pionin lib.aggrega.cap.NHauritel ſiue baſaſel

id eſt ſquilla: auctoꝛitate Galieni.Clirtus eius
eſt que calefacit calefactione foꝛti.Etmelius
qꝙ accipiat᷑ cepe ſquille: et aſſetur vel coquatur
et poſtea adminiſtratur. quod ſi fiet hocminu
etur foꝛtitudo ⁊ acuitas ſue virtutis.i¶ Er ide,z
auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis. Habet virtutes acu⸗
tas.et quando aſſatur ⁊ ſumitur habet multa
⁊ maxima iuuamenta. Si ergo volumus eam
aſlare:opoꝛtet q inuoluat᷑ in paſta vel in luto:

ponat᷑ in fumo: aut ſepeliat᷑ in pꝛunis donec
coquatur paſta:vcl lutum.deinde extrahaf.et

conſideret᷑ anſit bene cocta.qꝙ ſi non:inuoluat᷑

alia vice in paſta vel luto vt pꝛius. Hã ſinon
aſſaretur bene: noceret accipienti ipſam: ? ledes
ret mendbꝛa interioꝛa. Aſſatur aũt alio modo.

Ham ponit᷑ in olla et cooperitur paſia vł luto
et poni: in atanoꝛ donec coquaĩ bene.et opoꝛ
et quando ſquilla fuerit bene decocta:ct acci⸗

R—

et mediculum: et accipiunt illud quod eſt inter

vcrũq;.Et quidã incidunt eam in fruſta:et po⸗

nunt eam in aquã.et mutant aquã eius ſepꝑedo
nec vident ꝙ nõ remanet in ea amaritudo. Et

quidam incidunt infruſta et inſerunt in filo li⸗
neo.et ſeparant fruſta afruſto:ne ſe cõiungant
⁊ deſiccant in ſole.et illud quod eſt inciſum ex

ea ponitur in aceto ⁊ vino ⁊ oleo.ſed illud qð ẽ

in eius medio coquitur in oleo:⁊ diſſoluitur in
ea reſina pini.et valet ad multa. Sʒ acetiſquil
litici Em Sera.operatio eſt in hunc modũ.Ac
cipia᷑ ſquilla alb a etbene purget᷑ ⁊ inſcindat᷑ in
fruſta:et inſerant᷑fruſta illa in filo lineo.et ſit in

ter vtrũq; fruſtũ diſtantia:ne ſe iungant ⁊ deſic

centur in vmbꝛa.xl.diebus.poſtea ſumat᷑ ex ea
quantitas vnius manipuli:et ponat᷑ in vaſe et
pꝛociant᷑ ſuꝑ eam.xcij.kilſt aceti foꝛtiſſimi.⁊ po

natur in ſole.xl.diebus.ſit aũt vas coopertũ et
obturatũ bene.poſt vo tempus extrahat᷑ ſquil

la ab aceto:⁊ expꝛimat᷑ ⁊ abijciat᷑ acetũ:⁊ repo⸗
natur.Quidã accipiunt de ſquilla vnũ mãnes:

et pꝛoijciunt ſuper eam aceti.v.Riſt. Quidã vᷣo

accipiunt ſquuũlã::ꝭ mundant eam ⁊ nõ deſiccãt

eæã. Et quidã pꝛeparant pꝛon cientes ſuꝑ vnuʒ

mãnes ex ea acetũ:⁊ dimittunt ſex menſibus.⁊
illud acetũ ſquilliticũ in hunc modũ factũ eſt
magis inciſiuũ humoꝛum groſſoꝛũ q; aliquod
aliud a cetum vtil ſſimũ ad multa. Modus fa⸗

ciendi vinũ ſquilliticũ m eundẽ eit iſte. Acci⸗
piatur ſquilla ſicut dixiſupꝛa:et deſi ccet᷑ in ſole
⁊ acapiat᷑ ex ea quantitas vnius mannes:⁊ te

ratur ⁊ cribꝛetur cũ cribꝛo tenui:et ligecur cum

panno lini raro.et ponatur pannus in. xx. kiſt
vini dulcis noui ſq; muſti.et dimittat᷑ ſic intus
tribus menſibus.deinde colet᷑ vinũ:et pone in
alio vaſe et ſeruet᷑:poſtq; obturatũ eſt caput va

ſis bene.Et fit ex ſquilla humida in hũc modũ.

Accipiatur ex ea cruda recentiſicut eſt.et acci

piatur ex ea duplũ eius qð acciperet ex ſicca.et
pꝛoijciatſuꝑ ipſum muſtũ:et ponat᷑ in ſole.xl.

Diebus: et coletur ⁊ reponat᷑et hoc tale quato

fuerit antiquius tanto melius. Etiã fit vinum
ſquilliticum alio modo. Ham accpitur ſquil⸗
la et mundatur ⁊ inſciditur.et accipiunt᷑ ex ea
Mmannes tres.⁊ pꝛoijcitur ſuper ea debono mu
ſto amphoꝛa vna:et dimittitur ſex menſibus.
poſtea colatur ⁊ reponiturin ve.

ODOdperationes
Jobannes Meſue ca. deſquilla. S quilla
ficut dicit Halienus: iuuamentumeſt duplex.
Solutione em̃ educit materias:et parat ad
ſoluendum.et melioꝛ eſt habens partè:ſola em̃

tur eius interius:⁊ abijciatur coꝛtex eius ex fſm Halienum eſt venenoſa.ꝛ adbuc melioꝛ eſt
que ſapoꝛem habet compoſitum ex dulcedine
et aqedine ⁊ acuitate ⁊ amaritudine:⁊ que ha⸗
bet ſplendoꝛem inlaminis ſuis:⁊ que naſcit᷑ in
locis libens. Oꝛta em̃ inlocis termarum: aut
oꝛta ſingularis ẽ mala.Calida eſt in tertio gra

dqu: ſicca inio9.
¶ Eſt em̃ cõpoſita ex partibus igneis in ſuꝑfi⸗

cie dantibo ei acuitatis vehemẽtiã: ⁊ ex partib
terreis aduſtis dantibus ei amaritudinẽ: ⁊ ex
partibus aereis mediocribus dantibus ei de
dulcedine aliquid. Eſt em̃ inciſiua:vlceratiua:
aduſtiua:reſolutiua marerieruzʒ:attractiua ad

ciaa ihtllanua parrium groſſe arum ⁊ vi⸗
ſcoſarum adherentium. conſeruatiua a putre⸗
dine. Rectiſicatio:aſſatio acquirit ei faalitatẽ
in ſoluendo.etpꝛeparatio ipſius cum aceto po
teſt materias groſſas adherentes ⁊ ſubmerſas

facile expellere.

¶Moqus aut pparationis eius in elixatione
ſeparatim inuoluunt᷑in paſta.? ſepelitur in ci⸗

nere calido.⁊ coquitur ſufficiẽter ⁊ extrahitur

ex paſta.et adminiſtratur vbi opoꝛtet.
¶ Modus aũt aſſationis ipſius ponitur inva

ſe luteo vitreato ſtricti oꝛificij. et ſigilletur liga

nione foꝛticum pergameno.et dimit at᷑ dieb⸗
quadraginta. et pꝛopꝛie diebus maioꝛis eſtus.
moueatur vas ⁊ mutetur viciſſim omni hoꝛa

ita ꝙ; equaliter in ſingulis partibus caletiat.

Deinde extrahat᷑ ſquilla.⁊ adminiſtretur vbi
opoꝛtet.Et quandoq; miſcetur ei poſt aſſatio⸗
nem im defarine oꝛobi quantũ ipſa eſt.⁊ fiunt

inde trociſci.etſeruantur vbi opoꝛtet.

¶ Mogus autem operationis aceti ſquillitici

fm quod HGalienus narrauit.Accipiat᷑ ex la⸗

miniseius.⁊ pꝛopꝛie queſunt inter coꝛticemet

coꝛ ipſius quantitas quã volueris.⁊ conſue ſe⸗

paratim cum ſilo.⁊ dimitte ſiccari in vmbꝛa ꝑ
quadraginta dies.⁊ poſt hoc comminue ipſas

in fruſta.⁊ pone ad omnem libꝛam eius aceti

boni ⁊ albi libꝛas.vi.et pone in vaſe vitreo ſtri

cii oꝛificij: ⁊ ſtringe caput eius ⁊ dimitte in ſole

per alios quadra ginta dies.Et poſt illud cola
et adminiſiretur vbi opoꝛtet.Etſineceſſitas vꝛ
geret feſtinare: ſepeliatur vas in cinere calido
vel arena calida cũ ſucceſſione.nonrepenteſed

Fabeis inter boꝛam et hoꝛamm.

t dixit Paulus. Lamina eius ponantur
ſicin ſunt in aceto a pꝛincipio veris vſq; ad ſi⸗

nem eſtatis in vaſe vitreo ſigillato expoſito ſo⸗

li.⁊ poſt illud adminitretur vbi opoꝛtet.Etſci

re debes ꝙ Sequulla de coctione ſuſtinet rem

mediocrem.

Auicenna libꝛo. ij. capi. veſ. wnla. S quilla

7

HKattatt

eſt cepe muris:cuius folia ſunt ſicut folialilij.
⁊ habet oleũ ad nigredinẽ declinans.E ſt cali⸗
da et ſicca in ſecundo gradu.⁊ eſt inciſiuũ:et in

H ipſo viſcoſitas aduſtiuaeſt.¶ Sera. Illud qð

eſt in medio ſquille coquit᷑ in oleo:⁊ diſſoluitur
in ea reſina pini.⁊ ponit᷑ in ſciſſuris que fiũt in
pedibo pꝛopter frigus:⁊ curat eas.⁊ coquit᷑ cũ
aceto: ⁊ fit ex eo emplaſtrũ ad moꝛſum tyri.Et
adminiſtrat᷑ ſquilla aſſata in plurimis cõfectio
nibus:⁊ in illis in quibo ingrediunt᷑ ſpeciesaro
mance.⁊ datur ex ea in potu qñ volumus ꝓuo
care vꝛinam:⁊ in hydropilſi.⁊ datur illi qui con

queritur de ſtomacho.⁊ in cibis natat in co et
non digeritur.⁊ dat᷑ ad toꝛtiones vẽtris:⁊ ad

tuſſim antiquã ⁊ ad aſma:et ad extrahendũ ſa⸗
niem a pectoꝛe.et pectus munditſicat a groſſis
humoꝛib·⁊ ſufficit ex ea pondus triũ onoloſac
⁊ admixto melle coctoꝛ facto indeloboc come

dlit᷑.⁊ cõuenit ad omnia que diximus. ⁊ purgat
optime ventrẽ a chimis groſſis viſcoſis. Opoꝛ

tet m̃ cauere ab ea illos quibo vlcera vel excoꝛi
ationes ſen vulnera in mẽbꝛis intrinſecis ſunt

Et qñ aſſant᷑ ⁊ liniunt᷑ cũ ea verruce que dicit

acdas ⁊ hocdas:⁊ claui ⁊ ſciſſure que fiũt pꝛo⸗
pter frigus cõuenit eis. Seed ſemen eius quan
do tentur ⁊ ponit᷑ in ſicu ſicca:aut miſcet cum
melle ?2 comeditur: mollit venttem.
q Et qñ ſquilla ſuſpenditur integra ſuꝑ limen
domus pꝛohibet animalia venenoſa ⁊ nociua

a domo illa. Sed acctiſquillitici quãdo ſit col

lutio oꝛis cũ eo reſtringit gingiuas laxas.⁊ cõ⸗

firmat dentes cõmotos: et aulert putredinem

etfetoꝛem oꝛis.
¶ Et qñ ſumit᷑ in potuindurat tracheam: arte
riam.⁊ ingroſſat eam.⁊ dminiſtrat᷑ ad vebili
tatem ſtomachi:et ad maliciam digeſtionis ⁊
opilation is eius:⁊ ad melancoliã et apoplexiã
et epilentiam.et frangit lapidem veſice.
¶ Et conuenit ſuffocationibo matricis ⁊ apo⸗
ſtematiboſplenis:⁊ ad ſciaticã.et ſoꝛtiſicat coꝛ
debile:et reſtituit ei ſanitatẽ.⁊ melioꝛat coloꝛẽ:
7 acuit viſum.⁊ pꝛoijcitur in aurẽ.⁊ cõuenit gra
uitati auditus.Et vniuerſalitereſt cõueniens
omniboegritudinibo coꝛꝑis pᷣterq; vlceribo in⸗
trinſecis. Etopoꝛtet ꝙ det᷑ in potu in ieiunio:
Detur pꝛimo parũ ex eo.deinde augeat᷑ in doſi

eius paulatim donec ꝑueniat ad duos conos

et plus. Uinũ ſquilliticũ cõuenit malicie dige⸗
ſtionis ⁊ eructationi cibi ⁊ flegmati groſio qð
eſt in ſtomacho ⁊ inteſtinis:⁊ doloꝛi ſplenis⁊
ſciatice ⁊ cõmotioni cerebꝛi ⁊ malis habuiudi⸗

Imbus que pꝛeparant ad hydropiſim.

Et cõuenit yctericie ⁊ ſtranguinie et coꝛroſio
nibus ⁊ in flationibus ⁊ ruginbus ⁊ paraliſiet
opilatiombus ⁊ rigoꝛibus ſebꝛium antiquari

nis eius cõuenit iunamento magno cgritudini

Et acetum eius deſiccat ⁊ conſirmat gingi⸗

antique.

et attritioni lacertoꝝ:et doloꝛilaterũ.et pꝛous
cat menſtrua:⁊ no cumentum quod infent ner⸗
uis eſt modicum.
¶ Et eſt contrariũ venenis.Fit aũt ſquilla hu⸗
mida ſic.Accipiĩ ex ea recenti cruda quantum
vis:duplũ iñ.⁊ ad hoc qð acciperet᷑ exſicca:et
infundat᷑ ſicut infundit᷑ rapa.⁊ ſundat᷑ ſuꝑ ipᷣm
muſtũ: et ponat᷑ in ſole quadraginta vicbo:et
coletur:⁊ colatura reponat᷑. Hoc autẽ quanto “
fuenit antiquius:tanto melius. Jit etiã vinum
ſquilliticũ hoc modo.Accipit᷑ ſquilla ⁊ mun⸗

datur ⁊ incidit᷑ ⁊ accipit᷑ ex ea vſq; ad tres man

nes. Et pꝛoijcitar ſuper ipſam ex bono muſto
it alie amphoꝛa vna.et dimittitur ſex menſibus
et poſtea colatur et reponitur in voſe.
¶ Et cõfert hoc vinũ ad ea que ſupꝛadicta ſũt.
et meliꝰ vinũ ſquilliticũ eſt illud qð eſt antiquũ
Et opoꝛtet ꝙ caueatur potus eius in febꝛibus
⁊2 quãco in membꝛis interioꝛibus ſunt vlcera.
¶ Johannes Meſue. Soolutione cducit hu⸗
moꝛes groſſos viſcoſos.Et dixit Haly:cum
hoc etiã educit colerã nigrã:⁊ cũ hoc iuuamen 4
tũ magnũ eſt ad egritudines capitis.ſicut eſt 4
cephalia et epilentia.⁊? ꝓpꝛie ᷣm omnẽ modum
adminiſtrationis eius.et vertigo et ſcotomia
et oximel eius ponit matenis viſcoſas facile

ad expellendum: ⁊ ſubtiliat chymoꝛum groſſi⸗

¶ Et ipſa quidẽ ſᷣm omnẽ modũ adminiſtrati

bus iuncturarũ.E t eſt medicina bona pulmo⸗
nis et pectoꝛis ⁊ egritudinũ in eis.Et pꝛopꝛie
electuariũ ex ſucco eius et melle ſumptum lam .
bendo clariſicat vocem.cxt ſimiliter oximel eius
et acetum ipſius eſt ex medicinio bonis ſpleni
et groſſiciei eius.et eſt ex rebus pꝛeſeruantibus
coꝛpus a putreſactione:et ſeruãtibus ipſum in
anitate ſua: ⁊ acquirit vſus eius ma ciem coꝛ⸗

poꝛi:.et conſeruat in iuuentute.

uam laxã et putridã. Et confirmat dentes mo
tos collutio ex ea.et ſimiliter potus eius eſt me
dicina magna fetoꝛi eius:faciens ipſum odoꝛis
ferum:et ſanat doloꝛẽ ſtomachi:⁊ adiuuat ad
digeltionẽ.Et vſus eius ſᷣm omnẽ modũ ad⸗
miniſtrationis confoꝛtat coꝛpus cui accidit la
xitudo et mollificatio:et coloꝛẽ efficit bonum.
Doſis potio aceti eiꝰ a.ʒ.v.vſq; ad.xij.Et oxi⸗
mel eius ab aureis:vi.vſq; ad.ʒ.i.et trociſci eiꝰ
a. . ij. vſq; ad. iij. l
¶ Auicenna. Oleum eius confectum cum mel
le ponitur ſuper alopicism et ſerpiginẽ. Eius .
acetum ex aſperat guttur:et indurat carnemip
ſius. Et eſt bonum aſmati et oꝛeſmoni et tuiſi

—

Capitulum. cccclv.

Olatrum. Pandecta. ca: cccxxv. Has
mes arab. vel Hupue. phat ahalep. gre
ceſtrignum vel cuculꝰ vel moꝛella.Aa
tine vero ſolatrum vel vua vulpis

¶ Seca li. aggre. c. Hames auc. Dyaſ. DVa⸗
mesid eſt vua vulpis et eſt ſolatrum. Süt eiꝰ

quattuoꝛ ſpecies. Una comeditur. Alie vero
non. ed ũla que comeditur eſt domeſtica.et eit
herba non magna habens plurimos ramos.?
folia nigra ſinulia folijs bedarog.id eſt oʒimi.
ſed maioꝛa et latioꝛa. et habet ſemen rotunduʒ

cuius coloꝛ eſt viridis et niger.ſed quando ma

turatur fit rubeus.et quando frangitur inueni

tur in eo multa humiditas et granula que ſunt

ſemina eins.

¶ Igem auctoꝛi.Galie. Uirtus eius eſt frigi⸗
dain ſecundo gradu.et noneſt bumida:ſed eſt

media inter medicinas que humectant et que
deſiccant.et ipᷣm eſt compoſitum ex virtutib⸗
contrarijs:ſq; humida etſic.Et hoc quia in eo
ſunt due ſubſtantie.ſq; terrea et aquoſa Eſt ali
ud ſolatrum quod dicitur. Alkekengi. de quo

ſuperius dixi in ca. xvij. de A. Halienꝰ. viij.

ſim. far. ca. de ſtrigno m tranſiationẽ arabicã
Strignũ id eſt ſolatrum ſomniferum. Cirtus
ſolatri ſomnitferi eſt quod eſtfri.in.ij.gra.⁊ fa

cit doꝛmire. et habet ꝓpꝛietatẽ ſimileʒ apij niſi

ui⸗ debilioꝛ eo. ¶ Et idem S era.E ſt alia
pecies ſolatri que dici ſolatrũ maniale.et eſt
illud qð dicit᷑ furiale:eo ꝙ facit furioſitatẽ ſeu

maiam.⁊ ẽ planta babens folia ſimilia folijs

eruce.niſi quia ſunt minoꝛa eis et ſpinoſa que

dicitur caradis.⁊ hʒ virgas lõgas egredientes
ab eius radice.x.vel duodecim. Et longitudo
eius eſt duoꝛũ bꝛachioꝛum.⁊ in ſummitatibo eo

rum ſunt capitella ſimuia oliuia.niſi qꝛ ſunt ſu

per capitella ſicut pili admodũ arboꝛis dulb.et
ſunt nunoꝛa oliuis ⁊ altioꝛa.⁊ flos eiꝰẽ niger.⁊
poſt floꝛẽ emittit velut racemũ.x.aut.xij.grana
habentẽ.⁊ grana ſunt rotunda:mollia:nigra ĩ
mollicie vue ſimilia gramis cuſſus.⁊ habet radi
ces groſſas albas concarias.quoꝛum longitu

do eit vnius bꝛachij.⁊ naſcitur in locis montuo

ſis inter arboꝛes dulb.

Hperationes
¶ Serapion. Quando fit emplaſtrum cũ ſo
lijs ſolatri ⁊ ʒuccaram conuenit foꝛmice ⁊ heri⸗

ſipile.⁊ quando teruntur cõtritione foꝛti ⁊ mi⸗

ſcentur cum ſale.et ſit emplaſtrũ cum eis reſol⸗
uunt apoſtemata que fiunt in radice auris.Et
quando ſuccus eius miſcetur cuʒ ceruſa ⁊ litar
giro ⁊ oleo roſarum.et mutatur hoꝛa poſt ho

raʒ:conuenit apoſtematibus calicis que fiunt

in cerebꝛo ⁊ in capite infantiuz.
¶ Et mifcetur ſuccus eius ſyef.quod ſumitur
ad curſum humiditatum curentium ad oculuʒ

loco aqueet loco albuginis:
¶ Et qñ diſtillat᷑ in aurẽ cõuenit doloꝛi eius.?

fit naſcale cũ eo.et cõuenit curſui humiditatuʒ

matricis.¶ Balie. liij. decibis ca. de Solatro
olerum nullum noui habẽs tantã ſtipticitateʒ
quantam moꝛella.ergo merio vt alimẽto qui

dem ipſo raro:vt medicina autem cõtinue vti
mur.efficax enim eſt ad quecunq; eſt opoꝛtuni
tas infrigidationiset ſtipticitans. Alimentuʒ
autem pauciſſimum habet.
¶ Et idem.Cirtus ſolatni ſomniſeri eſt que fa
cit doꝛmire.Et quãdo accipitur de coꝛtice ra⸗
dicis eius aureus vnus:et bibitur cum vino fa
cit doꝛnireleuioꝛi ſomno qᷓ; gũmi papaueris.
¶ Et ſuccus eius pꝛouocat vꝛinam pꝛouocati
onetfoꝛti.⁊ datur hydropico ex ſemine eius gra
na duodecim et curatur.ſed ſi plus dentur in⸗
ducunt maniam.veruʒ cui accidit hoc ſi bibe⸗
rit mellicratum curattuur.
¶ Et coꝛtex eius ingreditur in medicinis nar⸗
coticis.et quãdo coquitur vino.⁊ decoctio eiꝰ
tenetur in ore ſanat doloꝛem dentium:et quã⸗
do admiſcetur ſuccus radicis eius cum melle
acuit viſum ð
¶ Serapi. Uirtus ſolatri manialis eſt quan⸗

Fracttatus

Zo bibitur er radice eius. .i inducit ſomnia nõ
xrecta ſed aliena. Et quãdo bibunt᷑ ex eo .5.ij.in⸗

ducunt furoꝛem. ⁊ velut ebꝛietatem tribus vel

quattuoꝛ diebus. Et qñ bibuntur.ʒ.iiij. faciũt

bocidem. eum occidunt.⁊ cura eius eſt melli

cratum.quando bibitur ex ea quãtitas pluri⸗
ma:et euomatur.et fiat hoc ſepe

¶Etidem auc. Deſehalach. Solatrumma
niale eſt fri.⁊ ſic.in.iij.gra.et eſt plus ſtiptieum
qᷓ; omnis alia herba Extinguit caloꝛẽ igneum

et fructus eius generat ſemper permictionem
ſenſus.ideo opoꝛtet cauere ab eis.

¶ Halie. Cirtꝰ coꝛticis eiofri.in fine tertij.⁊ ſicꝛ

in. j. pꝛope fineʒ eius. Undecurat vlcera. Alie
vero ſpecies nõ ſunt alicuius iuuamẽti recep⸗

te interius immo ſi quis biberit ex eo aureos

quartuoꝛ moꝛietur inde.⁊ ſi bibatur minus in
cucit inſaniam. Sed vnus aureus aliqñ nõ

nocet. Sed ſciendũ vbiiſta tranſlatio dicit au

Platcarius. Moꝛella ⁊ ſtrignum ⁊ ſolatruʒ

idem eſt. Eſt aũt hec herba in.ij.gra. frigida et

ſicca. et etiam aliquãtulũ diuretica. Scðm ſo⸗

lia et fructaeſt multe efficacie:exiccata modice

Virtutẽ habet infrigida ndi cõtra ſplenis⁊ epa

tis opilationẽ.⁊ maxie vctericiã.Contra apo⸗
ſtemata in ſtomacho vel in inteſtinis.vel epa
te datur ſuccus eius cũ aqua oꝛdei.teſte Dya⸗
ſcoꝛide.Penna eadem ſucco ſintincta epatitre⸗

quenter ſuperponẽda ẽ cõtra elꝰ calefactioneʒ

¶ Itemq; contra podagrã calidã.vdl etiam
herba ipſius trita ſepius eſt ſuperponẽda.C õ⸗
tra calida quoq; apoſtemata in pꝛincipio ad

repercuſſionem materie herba ipſa ſuperponit
Iria E Macer.
Herba quã greciſtrigmum dixcre latin:?ꝗ::⁊
Solatrum hic dicunt:vis eius frigida valde.
Dicitur auricule mire ſedare doloꝛz.
Illius ſuccus ſiſenſum funditur intus.

DBPbperationes

¶¶ Sera.li. aggre.c. Soꝛba. Airtus cius eſt

que reſtringit ventrem ſoꝛtiteer.
ba et neſpila ſtipticant quideʒ ambo.multo au
tem magis ſoꝛbis.neſpila pꝛopter hoc influen⸗
tiventri. magis conferens eduliumeſt. ⁊ palaʒ
quoniamta lium ommũ comedere parum con
uenit. non vt ficum aut vuarum copioſe. Heq;
enim vt alimento ſed vt medicinis ipſis incige

==
2 £

Lapitulum. tetelo)

Orbes arboꝛ eſtlerens ſobga

¶ Halie xlij.ſim. far. ca. de ſoꝛbis Em tranſlati
onẽ grecã.ydria.i.ſoꝛba omibus cogmita eſt.

terreſtrẽ ſubſtantiãs dominantẽ:⁊ poſſidet mo⸗

dico ſubtili participat ei mixto.

Et dixit eodẽ libꝛo capitulo qd ĩcipit Mis
ſd eſt arboꝛ ſoꝛbe.cuius fructus vocatura mi⸗

tis oya cum.y.littera ſtiptica participat quali
tat e.ſed debilioꝛi neſpilo multum.quo circa ⁊
Dulce eſt cum comeditur.⁊ minus neſpio ẽ vẽ
tns conſtipatiuuus. G
¶ Palladius Menſe Januanio Febꝛuario ⁊

Marcio locis frigidis.calidis vero O ctobꝛi?
HNouembꝛi ſoꝛba ſeruntur egregie:ita vt matu
ra in ſeminario ipᷣa poma pangätur.

¶ Ego expertus ſuʒ mutas atboꝛescxpomis

ſponte pꝛogenitas.⁊ in creſcenco ⁊ in ſerendo
extitiſie ſelices.plantas etiã ſi qe ponere volue

rit. habebit arburiuʒ dummodo calidis locis
menſe nouembꝛi:temperatis Januario vel ſe⸗
bꝛuario.frigidis marcio indinantẽ diſponar.
Amat ſoꝛbos loca humida montana.frigidis
p:oxima ſolum pinguiſſimũ.cuius indiciuʒ cœ
tiſſimũ ſi frequens vbicunq naſcatur.

¶ Item menſe Apꝛili ſoꝛba inſerũtur in ſe. in

cidonio.in ſpina alba.vxcl trunco vel coꝛtice

Capitulum. ccctlvij.

Oldanella· Pãde.ca. cxlvij. Chach lle

ara.grece aʒxar.latine vero ſoldana vel
ſoldanella. Sera.li.ag. c. chachille. eſt
berba ſimilis vſnen.niſi quia eſt maioꝛ.et homi
nes quidem comedunt eum cum ficubs ſicut
comeduntur olera alia. ⁊ fo eius aſſimilãtur ſo
lijs naſturcij.⁊ ipſa eſt amplioꝛis humiditatis
q; cicera et magis aquoſa.
Dperationes
¶ Sera. aucto. habix. Chachille.i.ſoldanella
oꝛit᷑ in ſterquilinijs.? ẽ herba ſimilis vſnen.et

nõ ẽ vſnẽ.⁊ ẽ in ea aliq̃ caliditas ꝓpter ſuã ſalſe

dinem.⁊ eius ſalſedo eſt ſalſedinis baurach
¶ Et bʒ ppꝛietatẽ laxandiaquã citrinã.cũ bi⸗

bit᷑ ex ea aqᷓ eiꝰ.⁊ nõ opoꝛtz buliat ſuꝑ igneʒ
quia amitteret virtutẽ.ſed detur in potu de eiꝰ

ſucco ſine ebulitione.Et quantitas que dat᷑ de
ea eſt ab vna tertia libꝛa vſq; ad duas ꝑtes li⸗
bꝛe cũ.ʒ.x.ʒuccari albi aut rubei foꝛtis rubedis
qð eſt:qꝛ rubeũ cũ lebleb.i.volubilis⁊ cũ fumo
terre.et cum chachille foꝛtioꝛis virtutis ẽ qᷓ;al⸗
bum.. Et ideʒ aucto.Jſaac benaramchachil

le eſt herba ſimilis cicute in oꝑatione ſua.et eſt

calida ⁊ ſicca.cuius ꝓpꝛietas eſt ꝙ aufert eru⸗
ctuationes coꝛruptas.⁊ aqua cius purgat aq;
citrinã.et cõfert tumoꝛibus ventris et debilita
ti epatis ⁊ eſt cõueniẽs nutrimẽto.⁊ habʒ ope⸗

ragtionẽ in liomacho ꝓpter viſcoſitatẽ paucaʒ

que eſt in ea. ¶ Etidem auctoꝛi. Aben meſuay
Pꝛopꝛietas eſtlaxare quam citrinaʒ ſubito: et

Doſis eius eſt a quattuoꝛ partibolb. vſq; ad ꝑ

tes duas abſq; ꝙ buliat·
¶ Etidem aucto. Raſis. Soldanellu pargat
aquam citrinam.⁊ pꝛouocat vꝛinam.

Capitulumm. tectvliif

eo ꝙ folia eius ſcolopendro animaliſi
milia ſunt.naſci in petris humidis.et
caulem nec ſemen nec floꝛem habet.ſolia eius a
uperfficie viridia ſunt ſubter rufa et lanoſa.

Beblauua Scolopendras de

Operationes

4 Jde. J ſi. S plen curat. vñ et ſplenos dicit.
¶ Actoꝛ Scolopẽdriaſm phiſicos ipᷣa eſt q̃

vulgo lingua ceruina dicitur.

¶ Raſi in Almanſoꝛe. Saculufundirion.i.
ſeolopendria calida eſt.ſpleni groſſo ꝛ ſtran⸗
guirie ac lapidi remediũ affert.¶ Aui.Scolo
pendria ca ·eſt in pꝛimo.ſic.in.ij.ſubtilis reſola
tiua.Cõfert ſpleni magniſice.Cofert etiam ſin⸗
gultui et yctericie.frangit lapidem in renibet

veſica.Et ðꝛ ꝙ ipſa eſt herba petroſa que naſci

tur in locis fontium.
¶ Quidã autẽ dixerũt ꝙ ẽ ſpẽs ſquille. JItem
virtus ſcolopendrie habet eandẽ virtutẽ cum
cetarach.quare lege capitulũ.cx.de C.

p S

„ℳ

laria. Caſtrãgula.Strãgularia id em
Paulus.ca.deſcrophularia herba eſt
habens folia tenuiaꝛ ſubtilia.que cũ flectuntur
vt frangãtur ſtridẽt.⁊ ideo multis dicitur cau⸗

Crophularia. Pandecta. S crophu⸗

lis ſtridolus.⁊ radices ſunt ei ſatis ſubtiles in
quibus adherẽt radices rotũde.ſicut ſunt aue.

lane mundate albe mittentesllc
HPHphperationes

¶Idan aulus. Radit illa dicitur ſcrophbu
lis medica. duni ſcre

Capitulum. ectlx

Toꝛarx latine.Ara.melachac: Grece ſi

gia. Sera. li. ag. ca.melachac. auctoꝛ.
Pyaſ. Eius ſpecies ſunt tres. ſq; liqui⸗

da:ſicca ⁊ kearmitarum. vnde arboꝛ ſloꝛacis
ma gna que vocatur lubue. habet lignuʒ ꝙ al
ſimiatur ligno ſacro.folia eius ſunt ſolijs ſimi

lia ſeilẽ.i.lilij.habet fructum album magnum

maioꝛem qᷓ; auellana ſimilem.pꝛunis albis du⸗

os habentem coꝛtices.quoꝛũ exterioꝛ comedi
tur.et eſt in eo amaritudo.interius eſt nucleus
pinguis ſicut nux.et expꝛimit᷑ ab eo oleũ.⁊ coꝛ⸗
tex huiꝰ fructus eliſtoꝛax ſicca ⁊ gumi huiꝰ ar

bo:is lubueẽ ſtoꝛax earmitax.et latine vocat᷑

Capitulinn. cccclix.

ealamita.i.bona gutta.a calos qð eſt bonum
et mita quod eſt gutta.inde ſtoꝛaxcalamita.id
eſt bona gutta.Etalio nomine vocatur ſigia.
eſt gũmi albuʒ foꝛtis albedinis.et vocat᷑ gümi

illud libue kearmitaruʒ.⁊ melioꝛ ſpẽs oĩm eſt il
lud gummi lubue.Et melioꝛ ex ſtoꝛace ſicca ſt
rubea que aſſimilatur maci.ei deterioꝛex ea eſt

illa que eſt arida nigra. Subſtãtia vero ſtoꝛa
cis ſicce que nõ habʒ oleũ adminiſtraĩ in ſuffu
migatiõid.Et iſtã romani vocãt cõſictaʒ vd
coʒubꝛũ.⁊ eſt oleũ qð ingredit in vngẽtis bal⸗
neoꝛũ.Et melioꝛ illaꝝ ſpecieꝝ eſt lubue muſca⸗
tum.et eſt gũmialbũ albedine mixtarubedine.
⁊ poſtea eſt ſicca que clanificat᷑ nõ habẽs oleuz
et eſt ſpiſſa rubea.⁊ deterioꝛ ex ea ẽlenis nigra.
⁊ lubue muſcatum eſt lubue kearmitaꝝ. Et eſt
notũ apud chꝛiſtianos.⁊ eſt ſtoꝛax kearmitaꝰ
id eſt ſioꝛax calamita:⁊ rubea gumoſa.⁊ eit gũ
mi Subſtãtia vero ſtoꝛacis ſicce que nõ habʒ
oleũ vtũtur chꝛiſtianiin eoꝝ eccłijs ⁊ ſuffumi⸗

gationibo. ⁊ vocãt eã cõſictã vel coʒubꝛum. ct

deterioꝛ exea eſt mgra que aſſimilaturſerratus
religni.Et idem auctoꝛita.Dyaſ.S toꝛax li⸗
quida eſt pinguedo mirrhe recẽtis:vt ꝓparet
in ca. Oyrtha.⁊ extrabitura myrba.quia te⸗
runt eam cũ aqua panca :ct pꝛemunt eum coꝛ⸗

nmu ⁊ ẽ boni odoꝛis.⁊ ingreduur in conſcectioni

bꝰ.⁊ ſola eriã ſine aliqua admixtiõe olet et pa⸗

½

„UO

De herbis

rũ ex ea ẽ multe virtutis ⁊ calefacit.⁊ calefſactõ

eius ẽ ſilis calefactionimirre ⁊ oleoꝝ calidoꝛũ
et ſiccoꝝ Et ſtoꝛax liqͥda vocat᷑ meth.⁊ meth ex
pmit᷑ ex gũmi arboꝝ q̃ aſſimil at᷑ arboꝛibo cuo⸗
nioꝝ:qð gũmi ẽ mirrha.qð inueniel ſi legas ca
pitulũ mirrha.Sʒ ſtoꝛax kearmitarũ ẽ lachꝛy
mũ arboꝛis eiuſdẽ noĩs.cuius virge intra cãni⸗
culas oꝛtuʒ ex ſe emittũt ſcobẽ ſimilẽ ſerreq̃:a⸗
uernate lachꝛymũ ꝓfluunt eius diſtillatũ in ter

ſerit cũ ſiccatur mũda eſt ⁊ ſatis alba. Dehinc
flaua ſfit ſolis cauſa ⁊ mucoſa.Et melioꝛ ex ea ẽ
pinguis rubea ſimilis reſinepini. et ſunt in ea
frultra alba.⁊ remanet in eo odoꝛ bonꝰlongo
tẽpoꝛe.⁊ qñ frãgitur emanat ab ea humiditas
q̃ eſt ſicut mel.Sʒ illa que eſt nigra et ſicut fur
fur eſt mala.etiaʒ inuenit᷑ in ea gümi arabico co
loꝛis clari.cuius odoꝛ ẽ ſicut odoꝛ mirrhe:Et
parũ quidẽ inuenit᷑ de hocgummi. Et adulte⸗
ratur ſtoꝛax cũ ſerrature ligni putrefacti cõmi⸗
xti cũ melle ⁊ reſiduo.⁊ ſubſtãtia mirrhe yreos
pulueriſata et alijs rebo ſcʒ cera ⁊ adipe.i illa q̃
nõ eſt adulterata habet odoꝛem acutum.

HPperationes.

¶ Halienus.vij.ſim.far.ca. Stoꝛax.Clirtus ẽ
calida:⁊ que mollificat et maturat.

¶ Dirit in quinto epidimiarũ.ꝙ eit vna ex re

bus moꝛtiferis ſicut iuſquiamꝰ? mandragoꝛa
¶Et idẽ eodẽ li.ca.ſtoꝛax. alefacit ⁊ mollin⸗
cat ⁊ digerit᷑.vnde licet. Aui.li.j.c.de ſtoꝛace.

dicat aliter modũ factioms ſtoꝛacis. Serapio

ni tamẽ magis credẽduʒelt.quia magis exper⸗
tus. Unde dicit Auicẽ.qꝙ ſtoꝛax hu.alia ẽ que
extrahitur per ſeipſaʒ gũmi.⁊ eit ſtoꝛax calami
ta.et alia eſt que extrahitur cũ decoctione.per
ſe autẽ extracta ẽ citrina:ſ̊ que per decoctionẽ
extrabit᷑ eſt nigra.⁊ ẽſtoꝛax liquida.⁊ fex huiꝰẽ
ſtoꝛax ſicca.et eſt conticta vel coʒubꝛum.

¶ Auerrois. v. Colliget. ca. de ſtoꝛace. Sto⸗

rax calamita.cali.in.ij:ſic.in.t.d.
¶ Item curat tuſſim ⁊ coꝛiʒam ⁊ bꝛancos et
raucedinẽ.⁊ ꝓuocat mẽſtrua qñ bibit.⁊ qũ ſup
ponit᷑ matrici.⁊ fumꝰ eiꝰẽ ſinilis fumo olibani
¶ S era. auc. Oyaſ. Clirtus eiꝰ eſt calida.mol
liticatiua.maturatiua.⁊ cõuenit tuſſi ⁊ catarro

et coꝛiʒe ⁊ raucedini qñ bibit᷑.⁊ fit exea naſcale:

cõuenit contatiõimatricis.et ꝓuocat meſtrua

et qñ degluti cũ pauco gumi albotin mollit vẽ⸗

trẽ moluſicatiõe leui.et miſcet᷑ cũ alqͥ b vnguẽ
tis reſolutiuis. et enã oleis q reſoluut laſſuudi⸗/
nẽ.Et admiſtrat᷑ aſiata ⁊ toꝛre acta et aduſta.
colligit᷑ ſumus eius ſicut fumusolibami.

¶ Et ideʒ auctoꝛi.Albugerig. ouenit doloꝛi

pectoꝛis ⁊ pulmonis.⁊ delet coꝛrã.et retinet

ventreʒ et aromatiſat ſtomachum.⁊ conuenit
ventoſitatibo groſſis ⁊ nodationibo membꝛoꝝ

Et qũ bibitur aut linitur exterius:et vlceribus

conuenit ſcabioſis humidis.
¶ Et idem auc. Atabari.Jumus ſtoꝛacis eſt
bonus catarro multum.· ſtoꝛax eſt calida ⁊ ſic
ca et ſtringit ventrem.
¶ Plateariꝰ. S toꝛax ẽ calida ĩ pꝛimo gradu

cnate lachꝛymũ ꝓfluunt eius diſtillatũ in ter ſicca in ſecũdo.et alia quidẽ ẽ calamita. alia ru
ram cõueniẽs eſt.illa aũt q̃ ꝓcedẽs virgis inhe

bea. alia liqͥda.OQuelibʒ illarũ eſt gũmi arborꝭ

in India naſcentis. Stoꝛax liqͥ da reperitin ea

labꝛia. Stoꝛax vero calanita ðꝛ nõ a calamo.
ſed a calo quod ẽbonũ.et mita quod eſt gutta
quaſibona gutta.per decem annos vurat
¶ Eligenda eſtilla que ſubꝛufa eſt vniuſq; co⸗
loꝛis per totuʒ.et ſapoꝛe pontica et ſubamara

qui malaxari poteſt in cera.Oue autem dulcẽ

ſapoꝛem habet ſophiſticata eſt:Hã vrim illiri⸗
cam cum męlle conſiciunt.et ſtoꝛacem calami⸗
tam(vt ſophiſticetur )addunt. Sed diſcernit
quia talis habet dulcedinẽ nimiã.⁊ ſi manib

tractetur:ſtatiʒ fi humida et parũ viſcoſa. Si

vetus eſt cum mal axatur pulueriſatur. Sʒ iio
rax rubea plus accedit ad ruboꝛẽ.effectus ſimi
les habens.Stoꝛax vero calamita maioꝛis ẽ
efficacie. Uirtutem habet ex ponticitate cõſoꝛ⸗
tandi.et ex qua litatibo ſuis cõſumendi.
¶ Contra debilitatẽ ac frigiditatem cerebꝛi⁊

catarruʒ ex ea malũ infoꝛmat᷑ ⁊ naribeapponit᷑.

Caphala ex eadem facta ſuper dentes laxatos
et gingiuas cõfoꝛtat et confirmat.
¶ Emplaſtrum ex eiuſdem oleo factumcõtra
frigiditatẽ ſtomachi valet ſtomacho ſuperpo⸗
ſitũ. Itcẽ ↄtra frigiditateʒ ſtomachi:⁊ contra

frigidum reuma capitis dantur pillule ſtoꝛacis

¶ Suffumigatio ex eadem facta per inferioꝛa
pꝛouocat menſtrua. Ualet etiam ſuffumigatio
ex eadem facta per inferioꝛa.ſi fiat puta infen⸗ꝰ
contra matricis ſuffſocationẽ. Si ſuperius cõ
tra ſui pꝛecipitationem. Liquida ſtoꝛax in em⸗
plaſtris ⁊ vnguentis.maxime cõtra tineã poni
tur.et diutiſſime ſeruatur. Seruatur autem
diutius ſtoꝛax rubea q́; calamita.

Capitulum. cccclxf.
DBabane Suberie.¶ Iſidoꝛus lil ꝛo

echymologiaruũ. Suber eſt arboꝛ ex q

validiſſima coꝛtex natatoꝛius extrahit.
ſic dicta:quaſi ſubedies.eo ꝙ fructus eius ſues
edunt.Poꝛcoꝛumenimſunt alimenta nõ hoim

¶Plinius libꝛo.xvi.Glandem fert ſuber ſicut
quercus et ylex: fungoſam carnem nigidius

tradit fieri ſubere: ſicut eſculo et ruboꝛe.Lar⸗
diſſimo germine germinat ſuber ac concipit

tuſtatemq;:ſentit hecarboꝛ tardiſſime. ſicut et

B

cens.atq; et

creintibo magnoperelaudatur.

Capitulum. occlxj

=

Trattatus

Etincipientebyemefructum emittit: Silue⸗

ſirem generi folia nõ decidunt ſuberi ac buto.
Et eſt coꝛtex carnoſus ſuberi ac plo. Duber

teẽpeſtiue cefa toꝛquet ſeſe funditq;.Caricẽ ve⸗

glandes atq; caſtanee. eterum in aquis non
fluctuat ſuber ſi dematur cortex.E ſt autem ſu⸗

ber arboꝛ minima.glans eius peſſima et rara.

Coꝛtex tantum in fructu pꝛeq aſſus ac renaſ⸗
iam in denos pedes vndiq; expla⸗

natus.

Sunt et quiteminam ylicem vocant. Et vbi
non naſcitur ylex. pꝛo ea ſubere vtũtur. In car

pentarijs pꝛecipue fabꝛicis.vt circa helyn et la

cedemonem. Hũcin ytalia naſcitur tota.aut
omnino in galilaas.
¶ Igem in li xxiij. Suberis coꝛtex tritus et
aqua calida potus ex vino calido ſanguinẽ ex

Operationes
¶ Plinius. Uſus eiꝰ maxime nauium ancho
ralibus. piſcantiumq; tragulis.tecadoꝛum ob
turamentis conuenit. Pꝛeterea in hyberno fe⸗
minarum calciatu: quamobꝛem greci coꝛtices

arabice adiutoꝛ vel barſo:grece riſ kitin.

¶ Sera. in li. ag.ca.ſumach auc.Dyaſco.Eſt
planta naſcens in locis ſaxoſis habẽs ſolia lõ
ga.⁊ habet ramos altos.⁊ fructum in racemio
quoꝛum coloꝛ vergit ad rubedinem ſanguinie
et grana ſunt in racemis in magnitudine gras
noꝛumlentiſci.et aliquãtulum lata. Juuamen

tum eius eſt in coꝛtice granoum.

PperationeZ!es

¶ Etidem auctoꝛitate Halieni. Melius quod
eſt in tota arboꝛe eſt coꝛtex grani eius.Et ſuc⸗
cus eius quando exiſtit in eo ſapoꝛ ſtipticus.⁊

ſiccat in tertio.

virtus eius elt que infrigidat in ſecundo et de⸗

HBalienus.viij. ſimpli. farma. ca pitulo deſu

mach.ſm tranſiationẽ grecaʒ.qð incipit Rilſ⸗
Kitin.id eſt ſumach.fructuoſa plãtarum ſtipti⸗
cat et ſiccat. Undeet cerdones ad ſtipticandũ
et ſiccandũ coꝛia vtunt᷑ bac planta.Et ptera

Tmach. Plateariꝰ. Sumach eſt anuf
dam arboꝛis fructus ſimilis granis.ex
Wquibotingit pannus rubeus. Admixti
one q̊ʒz ſumach ſophiſticant᷑ illa grana.Eſt aiüt
ſumach fri.in.ij. gra.ſic.in.ij. Per annos quat
tuoꝛ ſeruat᷑.Clirtutẽ hʒ conſtringendi.⁊ incitat
appetitũ.¶ Pãdecta.c.delviij.S umach latĩe

ℳ—

De Herbis

nomſnatur viſo depſica.i.coꝛioꝛũ aptatiuna iiuio ⁊ quacunq; vinquedine: Cuius multe
¶ Welius aüt fruct? ei maxime ⁊ ſuccus ad
ytiltatẽ veniũt:ſufficiẽtes auferreexiſtentes qᷓ
litates. Cõcoꝛdat ãt ⁊ totꝰqͥ ̃m ꝑtẽ vſus ſen⸗

ſui. et ̃m guſtum. E rit igitur et hoc farmacuʒ

ſiccatiuũ quidem in tertio gradu:infrigidati⸗

uum autem ex ſecundo.
¶ Cõtra vomitũ ex caloꝛe:ſpongia intincta in
aceto decoctiõis eius oꝛi ſtomachi ſuperponit
Contra diſſinteriam inferioꝛũ inteſtinoꝝ vicio
factam puluis eius cum aqua decoctionis oꝛ⸗
dei conficitur:ac percliſtere inij cituur.

¶ Fit etiam emplaſtrũ circa pectinem ac renes
ex eiuſdes puluere ⁊ oui albumine et aceto.Si

vero ſuperioꝝ vicio fiat aqua decoctionis ei⸗

vel ſaltem puluis datur.et carnes in aqua de⸗

coctionis eiuſdem decoquentur.

¶ Cõtra fluxum ſanguinis enanbus: medul⸗

la ſambuci in ſucco ſanguinarie intingitur et

puluere ſumach aſperſa naribo immittitur.
¶ Cõtra emoptoicaʒ paſſionẽ e vicio ſpũaliũ

dragãtũ ⁊ gũmi arabicũ ꝑ noctẽ cum pꝛedicto

puluere dimittant᷑⁊ maſtix cũ aqua roſarũ cõ

ficiat᷑. Indeq; pillule foꝛment᷑.q̃s patiẽs ſub lin
gua teneat:⁊ paulatim tranſglutat.
¶ Cõtra diſſinteriã iteꝝ ex vicio ſuperioꝝ inte
ſtinoꝝ puluis ſumachi ĩ olla cũ anathaſia dat᷑
Suppoſitoꝛiũ qͥʒ factũ ex illa vel tali puluere⁊
anathaſia cõtra fluxum valet mẽſtruoum
¶ Contra pꝛurituʒ oculoꝝ ex caloꝛe et humo⸗
re lauant᷑ oculi ex aqua decoctionis eius.

A

Dr

itulum. cccclxu

h

Tan

Braüaozn Scabõ ſoꝛ

—

micani. latie ſapo. Uñ ſapo fit ex foꝛti grecis vocatur tagetes vdhtancaftaldi ea;

ſunt ſpẽs.Eſt em̃ ſpatarẽticꝰ:qͥ ſic ðꝛ eo inci
dit in ſpata.⁊ iſte vocat᷑ iudaicꝰ:q̃ iudei lauant
ſericũ.Et ẽ alius gallicꝰ.⁊ aliꝰmuſcatus.⁊ aliꝰ
mollis ⁊ niger.⁊ vocatur ſparatencus.

Pperationes

¶ Sera.li.ag.c.S abon.auc.Pauli.Uirtus
eius eſt q̃ abſtergit ⁊ purificat.et ẽ calida ⁊ vlce⸗
rat coꝛpus.⁊ eſt foꝛtis in h.⁊ eſt bonũ ad matu
randũ apoſtemata dura.⁊ ad tollendũ ſaniem
et ad molliſicandum apoſtemata dura

¶ Et idem auc.Raſis.Eſt calida? vlcerat coꝛ

pus.⁊ eit foꝛtis in hac operatiõe.Et ſi admiſce
tur cũ alijs medicinis calefacit mediocriter.
¶ Ad apoſtemata maturãda ſapo magnuʒ pᷣ

ſidiũ eſt. tamen cyrurgici caute vtentur ne niꝰ

mium antem aturationem coꝛrodetur

.

—

8

Capitulum. cccclxiii7
Anacetũ. Dyaſ. ana⸗
cetũ ẽ ſpẽs artemiſie:q̃ ta
getes noĩat᷑.⁊ ẽ tenera:ſe
mẽ hñs minutũ.⁊ vnã ha
ſtã folijs plenã.naſcit᷑ in
locꝭ mediterraneis ⁊ alti
oꝛibo: floꝛẽ mellinũ atq;
tenuẽ ⁊ iocũdioꝛẽ.Heca

—.

9

vocant athanaſiã. velm quoſdam thanaſiã.
Pperationes
¶ Dyaſ. Arthemilia q̃ tanacetũ velta getes ðꝛ
facit ad veſice doloꝛẽ ⁊ ſtrãguiriã.ſucco dato
ex vino · 3.ij.febꝛicitanti ex aq ca.ciatis.ij.potui
datur hic ſuccus.¶ Tunſa cũ axungia ⁊ aceto
coxaꝝ doloꝛi medicat᷑ ligata vſq; ad tertiã diẽ
¶ At infantem hilarem facias incende et ſufſu

migabis. omnes incurſiones maloꝛum auer
tet.et hilarioꝛem faciet infantem.

U„ b8

Aſpia. Pandecta. ca. oxlvij. Meza ha

rã.id eſt tapſia.quidã dicũt ꝙ eſt meʒe

A Scom Sera.li ag. c. Mézabarã eſt plan
ta q reꝑitt in India.cꝰ coꝛtex exterioꝛ hʒiuuamẽ
Bm in medicina in doloꝛib iuncturarum.

Et hec quando ponitur in fluminibus ine⸗

bꝛiat piſces. Et melioꝛ exeaeſt illa que habet

ſubtilem coꝛticem.⁊ in ſapoꝛe eius eſt acuitas
prarua.et doſis eius ſimplicis cum ʒuccaro eſt

¶Salie. O s ſpẽs athemeſie ↄueniũt lapidi⸗
brus in renibus exiſtetibo.⁊ ad calefactiões ⁊ ex
tractiones ſecundinamum. ergo thanacetux,

foliũ radicem in pila tundunt.et ſuccum inſſole
coactum etiam in paſtilos vdiuidun.
AIgem inlibꝛo. xxvi. Ad lichenas vtunturz J
taplſie radice cum melle trita. anguine et arge⸗
monia medetur in vino ſumpta
¶Konſtãtinus in li.graduũ.Lapſia eſt her⸗ ſe
a ſuꝑ terrã ſaliẽs.i.bꝛachiũ.ciiꝰ coloꝛ rubeꝰẽ
Froõdes hʒ virides aliquãtulũ coloꝛi plumbeo

Capitulumm. ceeclex.

reon. alqui dicunt ꝙ eſt elacteriuum.

aurens vnus.

¶Piateari9. Lapſia in ij. gradaẽ ca.etſic & ια

tres annos ſeruat᷑. Radix ciꝰmedicine cõpetit
vſui.ſ nücq; ꝑſe debet dari pꝛincipaliter educit
per vomitum:ſecundario per ſeceſſiin

¶ In medicinis vomitiuis matime ponit᷑: ſj D
teritur. O poꝛtet q; terens maxime facieʒ?ꝛ ooama ⸗=

los cooperiatvt parum aut nibil videatteſti⸗
culosſq;) quia cito inflamtur.

Ouo ſi aliqua inflatio euenerit inſundatur E

pannis in aceto.et fiat inde partis infrigiditate
fricatio.Ael idem fiat cum ſucco et trahit. ir

tutem habet humoꝛes diſſoluendi.et ad ſuper

ſiciem coꝛpoꝛis attrahendi:et in groſſam ven⸗
toſitatem reſoluenll.

Pli lixii. Lapſiam vocauereqᷣdã ſeneſent. 5½
le eo decepti.ꝙ ferula ſine dubio nõ eſt tapſia:

ſyſui genenis lfeniculi folijs inani caule.nec ba⸗
auli longitudinem excedente. Siemẽ q̃ſi feru

le.Radix cãdida.inciſa lacemanat.et contuſa
lſucco abdicat om̃ia venenata. Quippe ſodiẽti

bus etiam nocetſiminima aſpiret aur intume
ſcunt coꝛpoꝛa.faciemq; ignes acriinuadunt.⁊

ob id ceroto pꝛius illinfſſttt
¶ Quibuſdã tñ moꝛbis auxiliari dicũt medici 6

S8rvpmirtã alije. Itẽ in alopitijs. ſugillatiſq; ac li⸗
ustibo: ſeu vena remedia deſint:vt ſcelera con

trectent. S ʒiſta pᷣtexuerũt noxio inſirumẽto

Iitiq; in pudẽdi ẽ vt venenũ oꝛtis eſſe ꝑſuadeär
XZupfſia ẽ in affrica vehemetiſſima. Quidaz ꝓ3

ꝑ meſies cauleʒ incidũt.Et in ipᷣa radice exca⸗

uant quo ſuccꝰ cõfluat arefactũq; tollũt. Alij

ꝑtinẽtes.Coꝛtex aũt radicis eius ruffus.nigre
dini parũ attinens.ſed intus ẽ ſtrinꝰ.Hic coꝛ
tex medicine cõgruit.alidus ⁊ ſiccꝰ in tertio
gradu.Groſſos ⁊ viſcoſos humoꝛes attenuat
et valet ſciaticis ac podagricis flegnaq; viſco
ſum vbicũq; fuerit purgat. Miſcetur et medi⸗
cinis empetiginis. Moꝛphee atq; ſcabiei.co
latiuus enim eſt ac mundiſicatiuus

¶ Dyaſcoꝛides.Lapſia dicta eſt eo in tap

ſo inſula in pꝛimo inueta ẽ.ſutex eſt illiſenicu⸗
le ſimilis.habẽs ſolia ſimilia maratro.haſtas
tenues in qinb ſingulis ſunt capitella ficut in
aneto.flos aũt eſt niger ſiue mellinis.ſemenq;

latum ferule ſile ſed minꝰ. Radix eſt uli alba ⁊

maior.coꝛiũ habẽs groſſi ⁊ inodoꝛe viſcida.

Succus eiꝰ q colligit᷑ colligẽs nõ nic g̊ ventũ

ſitꝰ qꝛ manꝰ⁊ facieſ eouliẽt.vtꝰc ca.⁊ catartica

¶ Coꝛiũ radicis eiꝰ⁊ ſuccũ ⁊ lachꝛymũ accepta
mulſa ſuperiꝰ⁊ inferiꝰ hoĩeʒ purgat. plꝰ tñ iu⸗
ſto accepta necẽ infert. Purgatio ipiꝰ doloꝛcʒ
mitigat laterꝭ Aſmaicꝭ opitulat᷑ his eiiã qͥ pu
tridũ hñt ſputũ medicat᷑ Eſtãt dieta eiꝰ cretica
eiulq; potio dãda ẽ eſcis:aut coturrꝭ admixta.
Rauix eiꝰ⁊ lachꝛimũ tãtã hʒ caliditatẽ vt nul⸗
lã habeat cõparationẽ.¶ ñ ſuccus eiꝰcapiti
iuꝑunctꝰ alopicias emẽdat.⁊ radix eiꝰviridis
infricata idem pꝛeſtat. liuoꝛes etiam detergit.
¶ Succus eius addito libanotide ac cera eq̃
li pondere omia peꝛedicta põt facere. In quoli
bet autem loco poſitꝰ nõ debet amplius eile qᷓ
duabo hoꝛis. Sed ante et poſt loca fouenda
ſunt aquis calidis lentigines mundat.lepꝛas
limpidat.puſtulaſ purgat maxie mixto ſulphu
re veteris lateris aut pulmonis doloꝛes curat
Arteticos ⁊ podagricos maxie iuuat. Nudis
locis impoſitus ea veſtit.ſʒ fomẽto id facit.hu⸗
moꝛes etiam de ꝓfundo violenter extrahit.ſic

qꝙq dyafoꝛeſun facit

Capitulum cccclxvj.

Amariſcus domeſticꝰ. linius.lixvi.
amarix ẽ arboꝛ craſſiſſima hñs folia

ricẽ arbitrãt᷑qͥdã eſſe miricẽ. ¶ Aui. Intama
riſco eſt ſtipticitas ⁊ apertio ⁊ mudiſicatio abſ
q; vchemæeti exſiccationc.E t eiꝰ aqua ẽ abſier⸗
ſiua ⁊ deſiccatiua.cuius abſterſio plus ẽ eiꝰex
iccatione.et eius exſcccatio eſt cu ſuipticitate.ſʒ⸗
fructus eius vchemẽtioꝛis eiiſtipncitatis. In
tamanſco quidẽ eii ſubtilitas pauca. ⁊? quan⸗
doq; adminiſtratur loco eius viridis galtlte

DOperationes
¶ Auicen.Eius decoctio en bꝛocat᷑ ad pedi⸗
culos:⁊ interficit eos. xeiꝰfolijs ſit empiaſtꝝ
ſuꝑ apᷣata fluxa.E iuſq; ſumus vaniolas cxſic⸗
cat ⁊vlcera hũida.qꝙ ex eo tritũ c.⁊K eiꝰcinis ſpar
git᷑ ſuꝑ aduſtionẽ ignis. Fructus eiꝰ ⁊ cinis vi⸗

cera ditficilia exſiccãt:⁊ carnẽ additã coꝛrodũt

¶Decoctio folioꝝ eiꝰ cũ vino ↄfert dolori dẽ⸗
tiũ.oꝛe ex eo colluio:phibentq; coꝛroſionẽ eoꝝ
ꝓpꝛijs fructibo. Iterũ eius fructus ſtat loco gal
le et lici in egritudinibusoculi
¶ Confert iteꝝ antiq̃ ſputo tamariſcꝰ.⁊ ꝓpꝛie
fructus eius.Rami eius in aceto diſſioluti con
ferunt ſpleni.emplaſtro ex eis facto.ad ſpleneʒ
q̃; bibitũ vinũ ĩ q̊ͥ decocta ſũt folia eiꝰ ac vᷣgul
ta.¶ Et ex eius ligno faciut ſibi ſplenetici va⸗
ſa. Deniq; cõfert ſolutioni antique ⁊ ad fluxuʒ
matricis.ſedeturq; in eius decoctione.GBibitur

Nqᷓ fructus eiꝰ qui etiam confert moꝛſui rutele.

Platearius.Lamariſcus ca.eſt et ſic.
¶ Uinũ decoctiõis eius valet ad opilationem

ſplenis ⁊ epatis:ſtranguiniã et diſſinteriã. Eſt

em̃ diureticuʒ.Puluis eius in obis poſitus ad
eandẽ valet. Frequens eius bibitio in vaſe ta⸗
li valet ad idẽ.Coꝛtex maioꝛis eſt efficacie
¶ Padecta.li.xxix.Athel vel tharmezt Ara.
Bre.nadahar.LQatie vᷣo tamariſcꝰdomeſiica
¶ Sera.li.ag.c.Athel.i.tatamariſcus dome
ſtica.⁊ eſt arboꝛ multũ lõgavſq; ad celu dura
recti linea.folia eiꝰ lõga ſubtilia ſtricta.⁊ nõ hzʒ

ſpinas.⁊ ex ligno eiꝰ fiut parapſides ⁊ inciſoꝛia

etv aſa alia.⁊ ipᷣa ẽ magna athel.⁊ grece vocat
nadabar.Et oẽs arboꝛes ex qͥb fiunt vaſa hu
iuſmodi noĩant᷑ nacha:ſʒ ẽ athel aliq̃ntulũ ar⸗
boꝛ rubea quaſi coloꝛis ſcoꝛpionis.

¶Et idẽ auc. Dyaſ. Athelẽ ſilis tamariſco et

elt in babilonia.⁊ aq̃ infuſiõis eius ponit᷑ ĩ ſiefj.
que adminiſtrãtur habẽtibo debilitatem viſus
¶ Etidẽ auc.Gal.Athel ẽ ſpẽs tamarilci.et ẽ
arboꝛ q̃ magis vẽto agitat᷑ q; arboꝛ tamariſci
Inſapoꝛe ciꝰ ẽ ſt ipticitas ⁊ nõ habet floꝛcʒ:et

hyʒ fructũ rotundũ ſicut cicer: habẽieʒ coloꝛẽ ci⸗

nericiũ ad glaucedinẽtendente intraq ſunt gra
na pauca inuicẽ cõglobata et incſa.que nomi⸗
nantur grana dulcia.olligunt᷑ in menſe Je⸗

nũq; decidẽtia.¶ Ideli.xxiij. Tama⸗ bꝛuarij.ẽ calida et nc ca in pꝛimn o gradu. Luiu

y in

1

Trattams.

ces ilius innenies in ca pꝛorimo ſequenti

Capitulum crttlx)

Amariſcus agreſtis. Pandecta. c.xx.
(ata arabice. Bre. mirica velbꝛuca vel
mirthi. Qatine vero tamariſeus. Ubi
ſciendũ q tamariſcus quedam eſt maſculus.et

eſt Anbel. ve quo in necec enit ahirulo dicr

eſt. ⁊ vocatur ſimilitertamariſcus domeſtica.
⁊ quedam eſt femina.⁊ eſt ila arbor quam cõ⸗

tur ſimiliter tam ariſcus agreſtis.¶ S era. lib.

ag. a. de cafa. Cafa.itamariſcus agreſtis.⁊ ẽ

arboꝛ erecta que naſci in aquis.⁊ habʒfructuʒ

qui aſſimilat᷑ floꝛibo.ꝛ eſt ſimilis ĩ fluxibilitate

ſua vſnee. ꝛ illa ſpecies vocat᷑ ab aliquibobꝛnca

Eſtin babionia ⁊ in ſeni.Alia tamariſcus qẽ

domeltica que nominat᷑ termeʒit. ſiue athel. et

alſſimilatur agreſti in omibo pꝛeterqᷓ; in fructi⸗

bus in longitudine.quia fructus eius eiſi rotũ⸗
dus ſimilis gallis dentatis ⁊ eſt ſtipticus:⁊ po
eſi arboꝛ quq ipſe nominat in pꝛecedenti capi⸗
tulo. de qua dicil ꝙ eſt arboꝛ magna vſq; ad

celũ:que vocat᷑ athel ⁊c. Ballie. vij. ſim. far.

ca. detamariſco agreſii. In ſapoꝛe ci?c ſtipt⸗/
citas.ct eſt virtus cius qᷓ meidit ⁊ abitergit.ſed

folioꝛum eius et radicuʒ⁊ ramoꝛum ſubiilitas

nitur loco gallaꝛũ in medicinis.Etſciendũ q/

.*

eſt plus ſitiliatione ſmctus eane.

¶ Sera. aucto. Oyaſ.Radix tamaniſci poni᷑ A
pꝛo gallis in medicinis oculoꝛum ⁊ oꝛis.⁊ eſt
conueniẽs ſputo ſanguinis. ⁊ potatur in fluxu
antiquo.et confert yctericis.⁊ illis quos mo⸗

moꝛdit rutela.

¶ Et qñ fit eamplaſtrüctz ea diminuit apoſte⸗

mata flegmatica:et coꝛtex eius oꝑat᷑ ſicut fru⸗

ctus eiꝰ nec plus nec minꝰ.⁊ ſolia eiꝰ cocta ecuʒ

aqua ⁊ bibita ipᷣa aqua extenuat ſplenem
¶ Et quãdo ſit cũ ea collutio oꝛis confert do⸗
loꝛibo dentiũ.⁊ ẽ cõuenies mulieribo bñtibo flu

xum humiditatũ qñ fit ſeſſio in decoctiõe euus

⁊ pujcituꝛ decoctio eiꝰ ſuꝑillos in quib generã
tur pediculi ⁊ lendines.⁊ iuuat multũ.Cinis li⸗
gni tamariſci quãdo ſupponitur confert baben
nibus humiditates matricis.
¶ Et idẽ auct. Meſarugie.Cinis eiꝰ deſiccat
oĩa vlcera.⁊ ꝓpꝛie illa q̃ fiut ab aduſtiõe ignis.
⁊ ↄfert apoſtemaribotrigidi s qn fumigat᷑ cũ eo
¶ Et dix it mibi homo fidelis q; ſuit quedã mu
lier ſuꝑ quã apparuit lepꝛa.⁊ datũ fuit ei de de
coctione radicie tamariſcicũ paſiulis ſepe: et
curata cſt. Et nos quidem expertifuimꝰ in mu⸗

liere alia.⁊ curata eit.⁊ Hſfuit: qꝛ egritudo eius

pꝛima fuit apoſtema in ſplene.: ꝓpter opilatſo⸗
nem eius:que quidem ſuit cauia nõ attraben⸗
di melancoliam. ⁊ nõ mundificandi vel clariſi⸗
candiſanguinem.⁊ fuit cauſa apparitionis le⸗
pꝛeſuꝑ eam. Quando ergo reiolutuũ ſuit apo⸗
ſtema et opilatio ꝓpter operationẽ iſtius meci
cne:in eo q; fuit de natura ſua incidere: abRer
gere. reuerſe ſunt ad carum ſanuatem
¶ Et idem auc.Gal.in li.ſuo ad Olauconẽ qñ
ſcripſit ei ſigna apo ſtematis duni in ſplene: ꝙ;
meluoꝛ medicina eius eſt cortex radicis cappa⸗
ris et ſcolopenqne ⁊ coꝛtex ramariſci.⁊ ſummi
tates eius ſi coquantur in aceto
¶ Salvij.ſum. far. Qñ coꝛtex tamariſci coquit
cu vino coõfert ſpleni duro.⁊ expellit doloꝛẽ dẽ
tium. ſz in fructu eius et in coꝛtice ẽ ſtipticitas
nõ pauc a quouſq; virtus cius eſi ꝓpinqua vir⸗
tuti gallaru viridiũ.nili quia in gallis vilis vin
dibus manifeitatur ſtipticitas ſolum.
¶ Complexio fructus eius tamariſci eſt com⸗
plexio inequalis.⁊ poſſlumus eivti p:o gallis.
et cinis tamariſci quãdo comburuur habʒ vixr
tutem deſiccat iuam deſiccaiione ſoꝛti.⁊ eſt in
eo abſterſio ? incilio.

.

„0

¶ Et idem in codem li.ca. de mirica. Mirica ⁊

tamanicus abiieriiue ⁊ inciliue ẽ virtutis abſ⸗

liccet maniſeltle

Peherb

RNPlinſus ca. de tamariſco. Lamariſcus do⸗

U dD d

Capitul um. cccclxvii

meſtica habet virtutẽ eandeʒ ſicut ſilueſtne niſi
qꝛ ẽ magꝭ ſtiptica ⁊ minꝰ⸗ inciſiua ⁊ abſterſiua.

Amarindi.Pandecta ca.dclxvij. La⸗
marindi arabice ⁊ latine.Grece oxiſoni
tia. Sera. li.ag.c.de tamarindo Haſci
tur multum ex eis in celarea et in terris hamen

et folia eius ſunt ſicut folia ſalicis.⁊ defertur ex

terris Indie.Et eſt fructus coloꝛis rubei.⁊ hʒ
medullã plurimam plus q; xilocaracta.crocei
coloꝛis ad nigredinẽ tendẽs.et habet melleita
tẽ.⁊ eſt illud quod ex fructu adminiſtrat᷑ poſtq;
egrediũtur grana eius.Et melioꝛes tamarindi
ſunt noui:recẽtes:nõ aridi.ſapoꝛis acerrimiEt

virtus eoꝝ eſt fri. : ſic. in tertio gradu

Operationes

¶ Cirtus eiꝰ ẽ q̃ laxat colerã et repmit acuitatẽ
eius.⁊ abſcindit vomitũ.⁊ aufert pꝛuritũ.⁊ doſ
aq̃ eoꝝ poſtq; decoquũtur ẽ..ſ.⁊ aufert ſitim
¶ Et idem auct. Meſuay.Eſt fri.in.ij.mollit
ventrẽ. ⁊ eſt ſicut pꝛuna.niſi quia eſt ſubtilioꝛ ⁊

minoꝛis humiditatis.
¶ Paulus capitulo de amarindo. eſt frigi⸗
da et ſicca in ſecundo graqddu,.

¶ Aui. de viribo coꝛdis dicit:ꝙ cõfoꝛtat coꝛ.

„ „
Capitulum.ccdlxix
Apſus barbatus ſiue Tapſus barbaſ⸗
ſus latine.gre.flõmos.arabicebuſuri.
Dxyal.c.flõmos.Flõmos.i.tapſus bar

baſſus. duo ſunt eius genera.maſculꝰ⁊ femia

Una eſt alba ſcʒ maſculꝰ.alia ẽ nigra ſq; ſemĩa
Maſculꝰaũt folia hʒ oblõga ⁊ anguſta.⁊ ha⸗
ſtam tenuẽ ⁊ ſemẽ tenue.yemina vero hʒ ſolia
cauliculo ſilłia:ſʒaſperioꝛa ⁊ latioꝛa ⁊ haſtã lõ⸗
gam cubito vno albã ⁊ aſperã.flores virides ⁊
albos.⁊ ſemẽ nigrũ. Radix eſt illi dura pollicꝭʒ
groſſitudinẽ habẽs.naſcitur in cãpis.Eſt alia
flõmos agreſtis vᷣgas hñs lõgas inſe ⁊ arbo⸗
roſas.⁊ ſolia ſaluie ſilia circa vᷣgas ſuas.floꝛes
ſuos habet auroſos aut mellinos ſicut pꝛaſſij
ſed folia ſunt illi aſpera circa terrã? obꝛotũda
Et alterũ genus flõmos qðlignitus ðꝛ:aut tri
allis.folia habẽs tria aut quattuoꝛ aut plura.
pinguia et aſpera et groſſa.quibus multi in lu
cernis vtũtur.i¶ Galie.viij.ſim.far.ca.flõmos
Flõmos.i.barbaſſus.quedaʒ eſt folijs alba q
dã vᷣo nigra.Et alia alba qͥdẽ eſt maſculꝰ:cu⸗
ius folia ſunt ſtrictioꝛa.Alia vero femina cui⸗
folia ſunt maioꝛa.Et vltra has eſt alia flõmos
agria.i.barbaſſus ſilueſtris nücupata auriferꝭ
eſt floꝛibo radix põtica eꝛñs guſtu.¶ Plini.ca.
flõmon.qð latini baxbaſſum vocãt:fri.⁊ ſic.cõ
plexõis ẽ.qʒ alt era ẽmaſculꝰalbidioꝛibo tſolijs
atq; anguſtioꝛibus.altera ſemia folia latioꝛib⸗
un

82

Atq; nigris.Eſt aliud genꝰ qðᷣ latini herbã lu⸗
cernalẽ vocãt:ab co ꝙ' ec ea lucẽ faciũt.vñ ⁊ lu⸗
cibꝛos eam vocat:eo ꝙ lucẽpᷣbeat vmbꝛis.

HPHoperationes
¶ Dxaſ.Radices oĩs gñis ſunt ſtiptice fluxuʒ
vẽtris vnimodꝰ ipᷣaꝝ datꝰ cũ vino ſtringit.eli⸗

xatura cavbibita cõquaſſatiões ⁊ doloꝛes la⸗
terũ tollit. tuſſim mitigat. ¶¶ Doloꝛẽ dentium

garganſmo adhibita ↄpeſcit.flõmos vᷣoq̃ fio
rẽ hʒ auroſa ʒ capillos inficit. Jolia eiꝰ coctaĩ

qq vt cathaplaſimna ipoſita duricies? tumoꝛeſ
ocloꝝ ſoluit. maligna vulnera melle 2 vino ad
dito ad ſanitatem ꝑducũt.¶ Aceto vᷣo mixto
vulneribo recẽtiba ſinglare pſidiũ ẽ.pũctũ ſcor

pionis mitigat.Agreſtis flõmos ſolia cõbulſti

oni opitulãt᷑.Jolia ciꝰ qᷓ ðꝛ feia cũ caricis cõpo

ſita memoꝛatis cancris putredinẽ nõ admittit
¶ Galie. Radix eiꝰfluxibiles paſſiones iuuat.
Bargariſan aũt eã in oꝛe quidã ad dentiuʒ do

loꝛẽ.ſolia vo dyafoꝛetice ſũt vᷣtutis.floꝛes eiꝰ

capillos puriſicat.omniũ em fo.ſiccatiue ⁊ mo⸗

derate abſterſiue ſunt vtutꝭ.¶ Pli. Jomẽtatõ

facta ex vino decoctõis eiꝰval̊ õð emoꝛroidas
Agd idem valetſi anus ex eo tergatur poſt
aſſell ationem.i¶ Ualet etiã adtenaſmonẽ euca⸗

tiima ex aqua vecocta. ⁊ cõtra fluxum ventris

4

.
Capitulum. cccclxx
Eremabin Pandecta. dclxxxviij. Tere⸗
VMniabin qdã dicũt.qꝙ ẽ mãna.ſʒ falſo i⸗
mel albũ hñs ſapoꝛẽ manne.
perationes
¶ Sera.li.ag.c.tereniabin:CLereniabin.i.mel
roſaꝝ.vñ ẽ ros cadẽs de celo.⁊ aſſimilat᷑ melli
granuloſo ⁊ aggregato groſſis graniculis.⁊ ẽ
nomiatũ mel roꝛis.⁊ plurimũ cadit ſuꝑ arbo⸗
res q̃ ſunt in terra coꝛaſceni ⁊ inoꝛiẽteq̃ arbo⸗
reshũñt folia ⁊ ſpinas virides ⁊ floꝛes rubeos.⁊
nõ faciũt fructũ.⁊ cadit in ea ſtella ſuꝑ ſũmita⸗
tes palmaꝝ.i¶Et vᷣtus eius ẽ equalis mollitfi⸗
catiua vẽtris:⁊ ẽ humectatiua pectoꝛis.⁊cõue⸗
nit calidis naturaliter.: ꝓpꝛie qñ ſolui in aqua

Juibaꝝ⁊ pꝛunoꝝ.i¶ Et eſt ex eo melius albũ

et nouũ.⁊ doſis cius ab aureis decẽ vſq; ad vi

ginti aureos.¶ Et idem auc. Habix. Sedat

mflationẽ ſepꝛiũ calidarũ.⁊ aufert ſitim.⁊ mol
lit vetrẽ mollific atione mediocri.?educit cole⸗
rã cũ facilitate.Et meliꝰ ex eo eſt albi nouum.

Capitulum ertclexſ.

Erbentina. Pan.c.cix. GBotin arabice.
Bre. terebitu vl albotin. latie pᷣo arboꝛ
Sn viridꝭ.⁊ ẽ arboꝛ vñ emamttbẽtina

½
—2
— .

—

a ri ðsõ

* .

-

Sera. l. ag. c bo:in. Botin è dua ſpecien. do

meſtica ⁊ ſilueſtris. Domeſtica.ſ.arboꝛ terbeti
na ẽ botin ſ̃m veritatẽ vel terebintũ.⁊ ẽ capinꝰ

ailacrimus ẽterebintina. ab ea oꝛit᷑ pix? ra

ſa.⁊ fructꝰ eiꝰẽ granũ viride.⁊ ſilueſtris eſt len
tiſcꝰ arboꝛ ĩ mõtibo naſcẽs.Et dixit mihi quidã

arabs Læetiſci arboꝛ ẽ ſicut arboꝛ glandiũ mag

narũ:niſi qꝛ ẽ pulcrioꝛſũmitate.ſcʒ qꝛ ſũmitates
eiꝰ ſunt ad rubedinẽ decliues.⁊ ſunt folia lenia
et fructũ facit in racemis ſicut botrꝰ magnitu⸗
dinis granoꝝ granatoꝝ ſilueſtriũ.et qũ matu⸗
rant᷑ fructꝰ tuũc ſunt rubei.⁊ folia eiꝰ ſilłr rubel⸗
cũt ⁊ qñ fructꝰꝑfecte maturãt᷑ ſũt vt plurimũ ni
gri. Sciẽdũ ꝙ iſta arboꝛ lẽtiſciẽ arboꝛ q̃ grece
vocat᷑ſcinꝰ.cꝰgũmi ẽ maſtix.ſicut apparet inlr̃a
maſtix.folia eiꝰ ſũt ſicut folia ſoꝛbi.⁊ odoꝛ eius
ẽodoꝛ ſtinci.Hã ſtincꝰvocat᷑ plãta quã nos re
gnicole vocamꝰ lẽtiſcũ:incõgrue t̃.ex cꝰfructu
extrahit᷑ oleũ de ſtinco. Sʒ ſcinꝰ ẽ verelẽtiſcꝰ
⁊ ẽbotin ſilueſtris Gal.viij.ſim.far.c.de lẽtiſco
Echinꝰ.i.lẽtiſcꝰ.frutex hicex aq̃ſa ſuba remiſſi
calida vᷣtute ⁊ terreſtri fri.non multa cõpoſita.
pꝛopterea etiaʒ ſtipticat moderate.ſiccat ergo
in.ij. gradu iam completo vel.iij. incipiente.cc.
Dyal. c.terebinti ſeʒ domeſtici.folia ſemen et
coꝛium ſtiptica ſunt ſimili diligentia colligun
tur ſicut ſcinus. S emeneius cacoſtomacuʒ ẽ
Eſt enim calidum ⁊ diureticum.
DOperationes
¶ Dyaſ. Lerebintũ domeſticũ vẽtrẽ ſtimulat.
Uino mixto moꝛſibo occurrit.eius reſina eligẽ
da ẽ alba ⁊ limpida vitreũ hũs coloꝛẽ ⁊ odoꝛẽ
terebinti retinens.vtilioꝛ eſt omnibus reſinis.
ſecunda poſtiſtam reſinã vtilis ẽ reſina ſcini.
¶ Luſſi ⁊ ptiſic med cat᷑ moꝛe electuarij melle
gddito toꝛacis vicia cõpeſcit.ventrẽ mollit eru
gine capane ⁊ ere vſto.⁊ calcãto vel nitro adiũ
cto lepꝛas coꝛꝑis purgat.Pus auriũ melle et
oleo mirxto detergit. pꝛuriginẽ nature non ad⸗
mittit. ¶ Pꝛofũdas plagas ⁊ vulnera replet.⁊
purgat malaxãtibo medicaminib nccãrie mil⸗
cet᷑. Doloꝛẽ lateris phibet reſina molli.i.pitui⸗
ta ⁊ colofonia q̃ ex loco nomen accepit.hec vt
electuariũ data tuſſi medent.oẽs reſine nõ ſunt
vniꝰ coloꝛis.Nã aut albe ſunt.aut mellinũ ha
bẽt coloꝛẽ.ſit em reſina liqͥda de cipꝛeſſo.durio
res vero reſine ſunt ſtrobilina. peſcilina. pitui⸗
na.et elatina.¶ Eligẽda ẽ q̃ fueritodoꝛata vł
lim pida et nõ liqͥda valde: ſʒvt cera ſi.et non

valde fragilis. Melioꝛ eſt omnibo pituina et

elatina.quia odoꝛate ſunt et thuris habẽt odo

rem. peſailina vero ⁊ ſtrobilina ⁊ cypꝛeſſin a ni⸗
miam in ſe habent virtutẽ. Hã ſcinina eſt ſilis
terbetine. et id operati vt terbenting.

¶ Ji. Terebintus eſt arboꝛ generans veſinaz
omniũ reſinaꝝ pſt tioꝛẽ.¶ Ambꝛo. Si tere⸗
binti fructꝰ aqᷓ miſceat᷑ oleimoꝛẽ facile tranſſã

ditur. ¶ Gioſa ſuꝑ pꝛimũ Regã. xviij. Lerebi

tus ẽ arboꝛ de q̃ reſina lacrime pᷣſtãtiſſimem
nat.vñ medicialis iduſtria diſſoluta ↄglutinat

¶ GSlo. eccł. Terebintꝰ ẽ arboꝛ bꝛeuis ⁊ fructu

oſa.naſcit᷑in ſyria craſſiſſima ẽ ple oꝛ q; illa q̃
de coꝛtice erumpit. Haiꝰ arboꝛis maſcule ſine
fructu ſunt.Femiaꝝ duo ſunt gña.Alceriꝰfru⸗
ctus rubet lẽtis magnitudie.alteriꝰ pallet.nec

faba grandioꝛ.odoꝛe iocũdioꝛ.tactu reſinoſus
¶ Pli.li.xij. In cocco inſula n aſci credũturte

rebinti.floꝛẽ imbꝛibo decuſſũ terre halitu ani.
mĩte. ¶ Ideli.xiij. Siria terebintũ hʒ. ⁊ ex his
maſcula ſine fructu ẽ.ſʒ in macedonia bꝛeuis ẽ
arboꝛ hecatʒ fructicoſa.i damaſco ſirie magõ ẽ
¶ Idẽ li. xiiij. Lerebintibacce aut lignũ recẽs
in muſto decoquũt᷑ſicq; vinũ efficitur.¶ Idẽ
li. xvij. Reſin ã terebintinã(vt ſiat pix ſpilla in
feruenti ſarcagine ponũt:⁊ hãc ceteris pᷣferunt
vt fiat pix in ſyria terebinto coꝛtices detrahũt.
Idem li.xuiij. Cerebinti folia ⁊ radix collec
tionibus imponũtar decoctũ eoꝝ ſtomachum
ſirmat Semẽ in capitis doloꝛe bibit᷑ in vino.⁊
cõtra difricultatẽ vꝛine ventrẽ leuiter emollit.

vẽtrẽ excitat. Lerebinti folia ſemen ⁊ coꝛiũ ſti⸗

ptica ſunt. Semen eius cacoſtomachuʒ.ẽ Eſt

em̃ calidum et diureticum H

1

8 db —

Capitulum.crclxxrj Capitulum crrilxriij)
Beanntae eſt arboꝛ picea flas

₰½

Trattatus

wmis ac luminibus apta.Ob quaʒ cau⸗

ſam vt eſtimo tranſumpto nomine lã⸗

pades ſiue faces dicuntur tede.

Operationes

¶ Plinius libꝛo xxi. Sextum genus arboꝛuʒ
picem gignentium eſt teda pꝛopꝛie dicta.abun
dantioꝛ ſucco q; reliqua.partioꝛ liquidioꝛq; q;;

picea flammis ac luminibus etiam ſacroꝛum
grata. Hanc mares dumtaxat ferunt.et cam

quam ſtacten greci vocant odoꝛis grauiſſimi.
¶ Laricis moꝛbus eſt vt teda fiat.hec autem

ſcilicet teda(ſicut et alia genera que picem fe⸗

runt)accenſa fuligine in modi:a repente carbo
nem cum eruptionis crepitu expuunt.iaculan⸗

turlonge.excepta lance. que nec ardet nec facit
carbonec.nec alio modo vt ignis conſumitiꝝ
q; lapides.

Pirx liquida in europa e tedacoquitur mu⸗

niendis naualibus:multoſq; alios ad vſus lig

mun eius conciſum(furnis vndiq; igni e tra cir

cumdato) ferro vt in pꝛimis ſudoꝛ califtuat aq
modo.hoc in ſyria cedrum vocatur.eaq; in cgi

ptro coꝛpoꝛa hominum deſunctoꝛum perſuſa
ſcruantur. In teda cum humoꝛ manare deſi⸗

nit ex alia parte coꝛtex ſimiliter aperitur.ac de

inde alia. Poſtea vero vt pix eliciatur. arboꝛ
tota ſucciditur: et eius medulla vtitur. Mon⸗

tes amat teda et larix ſicut et ceduus.

¶E ſt auteʒ mirũ

Hbperationes

¶ Plinius li.xvi. In arboꝛe tilia differũt mas

et femina. Ham et mari materies dura ruffioꝛ

atq; nodoſa:ſed odoꝛatioꝛ.coꝛtexq; craſſioꝛ ac
detractus inflexvibilis. Nec fert ſemen nec floꝛrẽ
vt femina que craſſioꝛ arboꝛ eſt materie candi

da pꝛecellenſq;.

——

ſe ſuccum. Inter coꝛticẽ et lignũ tenues habet

tunicas multiplici mẽbꝛana.e quibo euocãtti⸗
lie vincula.Lenuiſſimũ habet coꝛium phüllire

coronaꝝ lemnitis celebꝛes antiquoꝝ honoꝛe.
Materies teredines nõ ſentit pꝛoceritateper
quam modica:ſed vtilis.Coꝛtex eſt tilie in vſu
magno ſicut abieti ⁊ fago. “
¶ Canchꝛin etiaʒ gignitur in tilia.vicʒ pillula
vim vꝛendi habẽs in medicina.de qua dictum
eſt ſupꝛa. Montes ⁊ valles diligit tilia ſicut et
abies et caſtanea. Mirũq; quod cuenit tilie vl
mo quoq; euenit.ircũaguntur cm̃ folia earũ
polt ſolſticium.nec alio argumento certius in⸗
telligitur ſidus confectum.

¶Idem Plinius. Zilia eſt arboꝛ nobiliſſima

eademq; videtur et calidiſſima.Coꝛticem tenu

em habet.⁊ paulo ante equinoctiũ vernale ger
minat ſicut acer lentiſſima.Et ideo ſcutis faciẽ
dis aptiſſima quarum plaga ſepꝛotinus con⸗
trahit. Qulnuſq; ſuum claudit.⁊ ob id contu⸗
matius ferrum tranſmittit.in quo genereſunt
tilia et ſambueus ſicus et ſalix et populus.
¶ Idẽ in libꝛo.xvij.ilia ceraſus et vitis coꝛ
ticem mittunt.ſed non vitalem coꝛpoꝛi pꝛoxi⸗

mum. veꝛum eum qui alio ſubnaſcente expdll

et quibuſdam vt platanis eſt coꝛtex rimoſꝰ.Ci
lie vero renaſcitur paulominus q́;totus.
¶Igem in li. xviij. Dolſticium eſtiuale folia ti
lie vertit ad mille vlus petende.et eſt contecti

ſigeris ſignum. M”M
¶ Igez ili. xxiiij Tilia lepꝛas ſedat.Coꝛtex po
tus in aqua frigida aluuũ purgat. Imponitur

et collectionibus lacrima et vulneribus ambu
ſtis. Humoꝛ in folliculis huiꝰ arboꝛis naſcẽs
cutinitoꝛem inqucit.ſaciemq; gratioꝛem pꝛe⸗
ſtat.Cauliculi ſolioꝛuʒ pꝛimo vino decoctitu

moꝛes ſanant. Ex libꝛo de naturis rerum code

modo habetur:licet ſub alijs verbis.

hlis eſt ad vſum teloꝛum nuoꝛe ⁊ leuita⸗
te iaculandi.Eſt em̃ id genus materie
leuiſſime ad ſculpturam vtilis.

απαα vocatã dicunt. co q̈ vtis

IEſt auteʒ mirũ in hacarboꝛe fruct a nullo
attingi animaliũ folioꝝ:tñ coꝛticiſq; dulcẽ eſ⸗

—fF

De Herbis

1

Capitulum. ccctlxxiiij

rapio li. ag. ca. xencua.auc. Dyaſ. Xen⸗
cua.id eſt titimallus. Et ſunt eius ſep⸗

tem ſpecies.Quaꝝ vna dicitur arabicebaraſ⸗

mas.Grece vero caritias vel comites vel co⸗
mos.Et eſt maſculus habẽs virgas quaꝝ lõ⸗
gitudo eſt plus vno bꝛachio. In quarum colo
re eſt rubedo plena lacte albo acuto.⁊ſolia ſu⸗
per virgas ipᷣas:ſimilia folqs oliue.niſi qꝛ ſunt
lõgioꝛa ⁊ ſtrictioꝛa.⁊ radix eiꝰ eſt groſſa aſpe⸗
ra:⁊ in ſummitatibo illaꝝ virgarum ſunt come
ſimilesiunco.⁊ in ſummitatibus illarum coma

rum ſunt capitella ſimilia capitellis ilius ſpe⸗

ciei.que dicitur nominalis.⁊ in iſtis capitellis
eſt ſemen. Uirtus eius eſt laxatiua.⁊ iſta ẽ came
lea.Et ẽ alia ſpecies q̃ noiatur arabis.⁊ grece
carſites:et elt femina.⁊ eſt ſimilis plante queðꝛ
didomedas.et hahet folia ſimilia folijs mirti:
niſi quia ſunt maioꝛa ⁊ ſtrictioꝛa ⁊ durioꝛa.et

ſunt fetidi odoꝛis:⁊ habet acutas ſummitates

ſicutſpinas.⁊ habʒ virgas egrediẽtes ab vna

radice lõgas circiter palmũ vnum.⁊ habet qd
pꝛofert omni anno ſimile nuci.Eti ſta nux di⸗

citur vomica.et moꝛdicat linguam moꝛdicati

one loꝛti.Et naſcit loeꝭ aſperis.Qintꝰ autẽ iſti⸗

Itimallꝰ latine Arabice xencua.Se

us eſt ſimilis vir tuti pꝛime:niſi quia cõmonet &ᷣ
tius vomitum q; pꝛima.et iſta eſt femina.et eſt

iſta ſpecies laureole.Et eſt ſpecies alia que di⸗

citur arabis.⁊ grece paralios.⁊ eius expoſitio

ꝓpꝛie maxime eſt illud quod nominãt homies
migath et canſomias:n aſcitur in maritinis lo⸗
cis.⁊ habet ramos quinq; aut ſex aut ſeptem

crx vna radice.quoꝛum longitudo eſt circa pat

muʒz vnum rectos:quoꝛum coloꝛ tendit ad ru
bedinem exeuntem ab vna rachce. In quibus

ſuntfolia parua ⁊ſiricta ⁊ oblonga.ſimilia foʒ

lijs lini.in ſummitate ramoꝛum ſunt capitlla.

amigdalata rotũda.in quib eſt ſemẽ oꝛoboſi

mile coloꝛis varij.et ſunt ibi foꝛes quoꝝ coloꝛ

eſt albi.⁊ eſt tota planta lacteplena.⁊iſta vo⸗-
cat᷑latie eſuala.Eit ſpẽs alia q̃ arabice vocat

elyoſtropos.grece elyoſcopus habet ſolia ſi⸗

milia poꝛtulace.niſi quia ſunt ſubtilioꝛa ⁊ rotũ

dioꝛa.et q̃ttuoꝛ habʒ ramulos aut quiq; egre⸗

dientes ab vna radice.longitudo quoꝝ eſt cirꝰ
citer palmũ vnũ.ſubtiles ⁊ rotũdos rubeos et

plenos multo lacte.⁊ habet in ſummitatibo ra
moꝝ coꝛonã ſimilẽ coꝛone aneti:in qua eit ſtos

c ſemen eſt ei circa folia.qui ad curſum ſolis cõ

uertitur cum eius reuolutione.Et pꝛopterea di
citur elyoſtropos:et eius expoſitio eſt aſpiciẽs

ſolem NHaſoitur in ciuitatibus plurimum et in
cauernis iuxta muros. ⁊iſte cõmuniter vocat᷑

a latinis tinimallus paruus. Unde vicitur tit⸗
mallus a tima qð eſt ſol.et mallos qð ẽ coma.

qꝛ titima llus vertit ſuas comas ad ſolem Etẽ?

alia ſpẽs que dicit᷑ cipariſias.habet virgal ſere

vnius palme longas aut plus quamum coloꝛẽ

rubeus:in quibus oꝛiuntur folia ſimilia folijs

pini. que dicitur calicaris.nili q ſunt mollioꝛa

et ſubtilioꝛa ⁊ minoꝛa Et vniuerſaliter ſunt ſi⸗
milia eis in pꝛincipio ſui oꝛtꝰ.ect ꝓpterea ſic no⸗

minat᷑ hec plãta:et eſt plena lacte Haſcit᷑ in lo⸗
cis lapidoſis et ſiccis Uirtꝰ eiꝰ eſt ſilis virtuti
aliarũ. E ſt alia ſpẽs:ct ẽ illa q̃ naſcitur intrala
pides et ðꝛ dendrodes. habet multosramos.
et coloꝛ ramoꝝ eſt rubeuſ:etſuper ſummitates
ramoꝛum ſunt folia mirti ſimilia.ſubtilioꝛa et

longiora parum.cet habet ſemen ſimile ſemint

ilius ſpeciei que dictur caricias:et modꝰ ope
ratiomis et virtutis eius ex foꝛma repoſitionis

eius eſt ſicut dictarum ſpecierum. Eſt alia ſpe⸗

cies que dicitur plantaſilos.que babet foliaſi

milia folijs plante:que diciturflẽmos.et radix

eius et flos ciuset lac ci laxat aquoſuʒhumo
rem.⁊ quando teritur et ꝓicitur in fium inevel

ſtagno occidit piſces.Ei etiã ſpecies ſupꝛacie

toꝛu lacticinioꝝ quas ſupꝛa ditim? facini hec
Eſt alia ſpecies lacticinij qᷓ dieit pithias ſitbia
ſpeciciqͥ ðꝛ cypariſias que poteſt reponi cum·

„
—

Tractatus.

HAupꝛadlictie ſeptẽ ſpecicbus titimalli.· pter H

poſuceſũt illi inter ſpecies titimalli. habet vir⸗
gas lon gitudine vniꝰ bꝛachiũ ſimiles virgislẽ

nſci. niſi quia ſuntlõgioꝛee.⁊ plene nodis.x ſo⸗

lia bʒ ſtricta⁊ acuta in ſummitate ſimilia folijs

pini.ipꝛopter boc ſic nominatur.⁊ habʒ fioꝛes

et nudum eis fit coꝛpus
Secundum eandem autem vtrtutem acro⸗

magnos ad longitucinem tendentes.quoꝛum
coloꝛ eſt purpureus.et babet ſemen depꝛeſſum

ſimile lenti.⁊ habet radicem magnam albamꝛ
grolſam:in qua eſt multum lac.

Bperationes

E¶Slie.viij. ſim. far. ca. de Litimallo m tran

ſlationem arabicam. Uintus omnium illoꝛum

lacticinioꝛũ eſt ca.et ſic.in quarto gradu. Uir⸗

tus titimalli eſtlaxatiua.⁊ laxat flegma et cole

ram:et pꝛouocat vomirtum.

¶ Galienus eodem libꝛo⁊ codem capitulo ſm
tranſlationem grecam. Omnes quideʒ habẽt
gcrem ⁊ calidam virtutem pꝛedominantẽ. Jn
uenitur autem amaritudo in eis

go omnium eſt opos et frondes.

¶ Participat vero et radix pꝛedictis virtutib⸗
ſed non equaliter. Ipſa autem cocta cum ace⸗
to dentium doloꝛes ⁊ maxime quicunq; coꝛro-
ſis ipiis ſiunt curat. Opos vero foꝛtioꝛes ha⸗
bec virtutes ad ſoꝛamen dentium.⁊ alias ꝑtes

coꝛpoꝛis mox vłcerar extrinſecus emplaſtrata
eſt enim ex quarto gradu calefacientium. que

cCauſticoꝛum diximus eſſe.

¶ Ita autem et puos aufert perunctos opos
quia vero foꝛtis eſt miſcetur oleo.⁊ ſimulcoti
ens hoc fiat tandem radices piloꝛum perimit.

coꝛdines ⁊ foꝛmicas et prerigia ⁊ tvlos tollit.

Abſtergit autem ⁊ empetigines ⁊ ſeabies:eo q;
abſterſiua ei adeſt virtus pꝛopter amaritudis⸗
nem et fagedenica et vlcera carbunculoſa ⁊ cã

croſa quoninʒ caleſacit foꝛtiter et abltergit. Ju
uare nata eſt ſi quis in tempoꝛe et menſura co
vtatur. Atuero et fiſtularum tlos eadem vir⸗

tute curamus =DDMV

¶ Hec omnia operantur omnes opi titimallo
rum ſ̃m genus ſimiliter.debilius vero ſolia et

fructus operari nati ſunt: quib ad piſces qui⸗
ſtationarijs aqui vti aſſueuerunt Citiſ ime em̃
ab eis inebꝛiati et ſemimoꝛtui facti ad ſuperfici

em ſeruntur aque òôèGU.
¶ Cum autẽ ſunt ſeptem ſpecies titimalli ſoꝛ⸗
tioꝛ eſt qui oaricias nominatur.quem ⁊ maſcu

linum quidam nominant. quiin lapidibo na⸗
ſcitur.qui dicitur denoꝛodes.ↄlequẽter autem

quibarbaſio aſtſimuatur ⁊ cxpariſias. deinde

autem elyoſtrophos.? cetera.

foꝛtiſſima.er⸗

Capitulum tecclxxv.

Himus. Iſi. Chimus ðꝛ eo æ odos

reretert flos eius.ꝗ Dyaſ. Lhimꝰeſt
herba omnibo nota. frutex eſt habens

folia anguſta:puſilla et oblonga,⁊ in ſummo
capitella in ſpecie ſoꝛmicarum in ſe implicarta.
Eſt enim hac humilis ac ramoſa cum duris ra

mulis et lignoſis.(in floseſt purpureus.Et na⸗
ſcitur in locis ſaxoſis ⁊ aſperis.

Bperationes

¶ Plinius li.xxi.Lhimũ opoꝛtet in floꝛe colli⸗
gi. ct in vmdꝛa ſiccari. Duo ſunt autem eius ge
nera candidũ radice lignola naſcene in collib⸗
quod pꝛetertur. Alterum vero nignue floꝛiſq;

nigri.vtraq; multum eſtimant᷑ ⁊ in eibo ⁊vinme

dicamentis oculoꝝ claritati confeæte.

Dxyalſ.Uires hʒ acres ⁊ caletactoꝛias pau⸗

liſum ſtringentes ꝓpter quod omnibo ſtoma⸗

chi choꝛaciq; vicijs aptiſlunũ eſt medicamen

Bibua vᷣo cũ ſale ⁊ aceto flegma depeit ꝑ ve⸗
trem- Elixatura eius addito melle medetur oꝛ⸗
tonoxcis ⁊ aſmaticis.lumbꝛicos excludit.men

ſtruisimperat.ſecundinas deponit. aboꝛtum

¶ Kathaplaſmata tumoꝛes recẽtes ſpargit. ſã

guinẽ coagulatũ dillipat.clauoſq; coꝛꝑi tollit

—

addito polline ꝛmaccrato cñ vino ſciaticis? ſa

lutaris feruens ſuperpoſita.Oculoꝛũq; caligi⸗
nem detergit commeſta.
Eondituris omnibus neceſſarie admiſcetur
¶ Conſtã.in li.graduũ.Lhimũ eſt in.i:gradu
cali.⁊ ſic.ũ ſaleet aceto groſſuʒ flegma pur⸗

gat.⁊ viſcoſo flegmati pectoꝛis ſuccurrit.lum⸗

bꝛicos expellit.mẽſtrua deducit.acuitatem fle⸗
gmonis de pectoꝛe excludit.⁊ opilationem in
terioꝛum aprirrrt.ℳv.
¶ Auicen. ca.ij. Medicine thimi ſemen foꝛtis

elit caliditatis. Pꝛouocat ⁊ extrabit embꝛioneʒ
moꝛtuũ.et ſolutione ſanguinẽ educit: etbumo

rem colericum.extrahitq; vermes.

¶ Palladius.Chimum in ſeptembꝛi menſe vl

timo conuenit ſerere.ſed melius plantis naſcit
iuis poſſitet ſemine.Agrum diligit apꝛicum

Capitulum.cccclxxvj.
Ritoliũ. Iſi.Trifolion.a grecꝭ triſil⸗
lũ vocatꝰẽ:eo ꝙ ſit foljs trinis ꝑ ſingu

ronat⁊ trifoliũ.uiꝰ gña tria ſunt.Niphantes
greci vocant.alij aſpaltion.⁊ maioꝛi folio quo
vtuntur coꝛonarij.Alterũ acuto oxitriphilon.
Tertiũ ex oĩba minutiſſimũ:et inter hec neruo
ſi qbuſdã cauliculi.vt maratrohippomaratro
myophano:vtunt᷑ ⁊ ferulis ⁊ coꝛimbis:⁊ edere

floꝛe purpureo Et eſt in alio genere earũ ſilue⸗

ſtribus roſis ſimilis.⁊ in his tm̃ coloꝛ delectat

las annotatiões.¶ Pli.li.xxi. Folio co

5*
—

odoꝛ autẽ abeſt.¶ Dyaſ.Triſolij genera ſunt
quattuoꝛ.ſcqʒ; odoꝛatum.acutum.partemon.et
lepoꝛinũ.i¶ Pandecta.capi.cccxxix. Handa⸗
chuca vel chua.vel cufarabice.grece lochos vł
ʒharat vellotus Zeatine vero trifoliũ:vel que
dam ſpecies triſolij. De qua dicit Dyaſ.ca.de
trifolio:et habʒ odoꝛẽ aſpalti.i¶ Sera.li, ag.
ca. Handachuca.nominat eum Dyaſ.lochos
id eſt tritoliũ.Et eſt duarũ ſpecierũ.ſcʒ dome⸗
ſtica ⁊ ſilueſtris. S ilueſtris quidẽ habʒ ſtipitẽ
longitudinis duoꝛum cubitoꝝ vel bꝛachioꝛum
et plus parum.⁊ naſcuntur ab ea ramulimulti
⁊ quodiibʒ habet folium in extremo.qð aſſimi
latur handachuche qui oꝛitur in paludibus.et
Dicitur triſoliũ.⁊ habet ſemen ſimile ſenugreco

niſi quod eſt minus ſatis. Sed ſciendũ q; ila
vocatur a quibuſdam herba flaura vel herba

maura. Sʒ Dyaſc.vocat ipᷣm triſoliũ.maius

domeſtica que naſcit in oꝛtis.⁊ eſt quedaʒ alia

que naſcit᷑ ſuper aquas.⁊ maxime in Babilo⸗
nia.quando fuuius irrigat terram.⁊ eſt herba
habens crus ſimile cruri fabarum.⁊ eſt ſemen

album. ⁊ dicunt ꝙ extendit᷑ qñ oꝛitur ſol.⁊ ap⸗

paret ſuper aquam.⁊ qñ occidit reſtringit ſe⁊

ſubmergitur in aqua.⁊ capita eius ſimilantur
capitibopapauerũ magnoꝝ.⁊ in capitibo eſt ſe⸗

men ſimüle geguers ⁊ ſcariole:ꝛ exiccant ipᷣmin

Babilonia. et faciũt inde panem. Ethabet ra⸗
dicem ſimilem citonio que comeditur cocta et

cruda.⁊ ſapoꝛ decocte aſſimilat᷑ ſapoꝛi vitelli

ouorũ.⁊vocat᷑hauda ⁊ heuche.Et Auicen. in

ij· dicit q de eis ſeminibus fit pauis.

Pperationes

¶ Sera. auc. Albugerig. Andachucha ſilue
ſtris cõuenit ſtomacho frigido ⁊ groſſe vento

ſitati:⁊ aqua eius abſtringit ventreʒ:⁊ valet co

licepaſſioni:ſi ponatur ſuꝑ moꝛſum ſcoꝛpioõis

ſecdat doloꝛem ex eo.

¶ Et ſiponitur ſuꝑ mebruʒin quoeſt moꝛdica
tio ammaliuʒ nõ inducit doloꝛẽ:et ſamen cius

Sfoꝛtius folio.Et eſt bona doloꝛi teſticuloꝛuʒ

⁊ pꝛincipio hid ropiſis:⁊ doloꝛi matricis
Dxai.Trifoliũ maiꝰ vdl lothos vᷣtutis din⸗

retice ⁊ acerrimeẽ.ſemen eius ⁊ ſolia cim aqua

pibita pleureticis ⁊ diſſurrijs ⁊ epilẽticis ⁊ by⸗

dropicis in initio ſingulare pꝛelidiuz eſt

¶ Stericis cauſis opitulatur Menſtruis im
perat.om̃ia pꝛedictaſeminis ipius.ʒ.iiij.et fo⸗

lioꝛuʒ.zʒ. v. curant Folia ipius cuʒ oximelle acce
pta moꝛſibus venenatis occurrunt
¶ Fe.vt ðꝛ tertianis tria folia aut tria grana ſe

„
4

4

is eius cuʒ vino bibita medicantur 2.
E apitulum.cccclxxvij

8

g*½

2
8⁸

Tractat

ibulus. Dyal. Trbu i genera ſunt
ouo ſiccus ⁊ humidus.S iccꝰ hʒ folia
andra gine ſilłia:ſʒ tenenioꝛa.haſtaslõ⸗

gas teneras ⁊ poꝛrectas in ab ſunt ſpine. Ela
ſcitur ãt ĩlocis deſertis. Humidꝰ vᷣo naſcit᷑ in
fluminibo cuiꝰcoma ſuꝑ aquã extẽdit᷑ ⁊ folia ſu

pernatãt. haſtã hʒ in ſummo groſſaʒ.ad radicẽ
vero tenuẽ. habẽteʒ ĩ ſe tenuas ſpinasſicut ſpi⸗

ca. Semẽ dun ẽambobo. virtus ẽ illifrigida et
ſtiptica et deſiccatiua.Auicẽ. Haſceck.i.tribu
li ſᷣm Dyal.due ſunt ſpẽs que fri.et ſicca ſunt.

Ali vero dixerũt ẽ calidiꝰ⁊ ſicciꝰ in pꝛimo.
et ẽ mag ſile haſceck terre noſtre. Silueſtris

qdeẽ plurime terreitatꝭ cẽ.domeſticꝰ ãt plurime
aqueitatis. Gal.viij. ſim. far. . de tribul
pulꝰẽ ex humida ſuba moderate fri.⁊ ic non
Eter⸗
reũ frigidũ ⁊ ſtipticũ vt oſtẽdimus.in aquatili
o aqᷣſitas. ꝓpterea vtraq; ad flegmonũ ⁊ om
nino ad oẽs influxiões cõpetũt.terreſtres vero
tribuli partiũ exiſtttes.
HPyperationes
¶ Gal. Fructꝰ eiꝰ frãgũt lapidẽ in renib.
¶ Dyal.Lribulifaciũt ad inflatiões ⁊ ad ead
ſuꝑoccurrũt. Cirtus eſt illis ſtiptica ⁊ deſicca⸗
tiua leptomens.Etiam oẽs tumoꝛesſpargit.
C¶ Jaucib. ⁊ gingiuis impoſiti opitulant᷑:melꝰ
le adadito naptas.i.oꝛis putredines tollũt.ſuci

moderate exiſtit.dñat᷑ aũt in terreſtriqͥ

tus.

cus eoꝝ nobilibo collirijs miſcet.ſemẽ eoꝝ cal⸗

culos frãgit ⁊ excludit.Cerreni vero ſemẽ.3.i.
peibitũ ⁊ impoſitũ moꝛſibo venenatis occurri.

Data veneno cõtrariüũ eſt vimeius vincendo.
¶ Elixatura eiꝰſparſa pulices necat in flumi
ne tracie in ſtrimonia palude.de herba eiꝰequi
herbant᷑.ſemẽ eiꝰ qꝛ dulceẽ euſtomacũ eſt
¶ Serapi. Uirtꝰ eiꝰẽ q̃ phibet apoſtemata.
ca.ne ↄfirment᷑.Et Sera.qͥdẽ ↄfert oĩbs mẽ⸗
bꝛis ad q̃ fluũt hũoꝛes.ſʒ ſemẽ tribuli agreſtis
qñ bibi frãgit lapidẽ renũ.⁊ ambe eiꝰ ſpẽs ĩfni

gidãt ⁊ ſtipticãt.⁊ fit emplaſtrũ cũ eis apᷣatib⸗

calidis.et miſcet᷑ cũ melle:⁊ curat alcolã ⁊ pus
tredinẽ que iũt in oꝛe:et doloꝛẽ gingiuaruʒ:
¶ Et expmit᷑ ſuccus ab eo:⁊ admiſtrat᷑ in ocul

tlſemẽ eiꝰ eſt humidũ cõuenit lapidi renũ et ve
lſice.⁊ q.ʒ.ij.bibunt᷑ de pma ſpecie ipᷣius.⁊ fit

emplaſtrum cum ea conuenit moꝛſintyri.
¶ Et qñ bibit᷑ cũ vino ↄuẽit medicis moꝛtiferꝭ

Et qñ decoctio eiꝰ roꝛa ſuꝑ loca vbi abun
dant pulices occidit eos. Ille vero qui naſcit
et dicitur ſandarx inregionebadacas datur

ab incolis illius patrie animalibꝰpꝛo cibo duʒ
eſt humida herba ipſius. .

(;SEt ex ſemine eius faciunt paneʒ. Nam ipᷣm

elt dulce et nutrit Et ſic vtuntur eo loco panis
tritici. S andarx eſt bonus doloꝛi veſice et
ſtranguirie.et augmentum magnum lacit in
ſpermate. ò

88

8

lia poꝛtulace ſimilia: ſʒ maioꝛa.Caules mittit

ſec?ꝰterras.in qͥbi hʒ q̃ſdã globulos duris ſpi⸗
nis ectantibo angalatos in qͥ bo eſt ſemẽ inclu⸗

ſum. — ſtipticã atq; frigidã
PHoprrationes
¶ Hec tritaꝛ coꝛꝑi apoſita feruẽs mulcet Tri
taq; cũ melle omnes oꝛis ⁊faucium curat pu⸗
trec ines.¶ Eadẽ herba cũ ſemine decocta pu
lices necat.ſi aq̃ ifa domus aſpergatur.
¶ Buius ſemine theaces faciunt panes.⁊ cum

vino potio eiuſdem ſeminis.contra veneni po

tionem eſt ſalutcaris

— — —

P purgatiſſimũ hoꝛreo recõdit.vel qꝛ gra
WVnũ eiꝰ terit ⁊ cõmollit. Plura ſunt eiꝰge
nera.vt ſiligo.oꝛdeũ.ſar.de qͥbo ðꝛ ð.Lremẽſe

O Ruicũ. yſi.Lriticũ a tritura ðꝛ:eo q;

ãt triticuʒ ideo ðꝛ:qꝛ ſatuʒ poſt tres mẽſes col

ligi᷑. Hã vbi ꝓpter aquã aliamue cauſam matu
raſatio obmiſſa eſt pꝛeſidiuʒ ob hoc petitur
¶ Palladiꝰli. x. Menſe ſeptẽbꝛi locis vugino
ſis.aut exilibo.vł frigidis vel opacis.circa equi
noctium triticum et oꝛdeum ſeri opoꝛtet.dum
ſcʒ ſerenitas conſtat vt ante hyemem conuale
ſcant radices. Idem in libꝛo.ij. Oenſe ianua⸗
rio triticum et far ſeri opoꝛtet du quattuoꝛ foli

oꝛũ ẽ. Jdeʒ in li.vij. In iunio menſe poſtremo

Capitulum. cecclxxix

Drexerbis
Capitulum. cccclxxviij.

◻Kibuloſa. Ex herbari. Tnbuloſa duo
n genen ẽ. Alia q pe naſcit᷑ in oꝛtulis.
alia ẽ a greſtꝭ.cꝰ maioꝛ ẽefficatia:⁊ hʒſo

locig maritinis ac ſiccis et calidioꝛibus tritici.
meſſis abſcinditur. Idem in libꝛo.viij. Menſe
Julio temperatis locis tritici meſſis explẽda
eſt et moꝛe quo dictum elſt.

Pperationes.

¶ Iſaac. Criticũ ẽ ciba ad humani coꝛꝑis nu⸗
trimẽtũ pᷣcipuꝰ ⁊ naturaliter ſile cõplexiõi eius
Zriticũ ᷣm naturã ſui ſubſtatialẽ in ꝓ mo gra⸗
du eſt ca.⁊ hu.⁊ ſic.in medio.Panis ex co factꝰ
calidioꝛ eſt in ſcᷣo gradu:qꝛ caloꝛ eiꝰ augmen

tat᷑ a caloꝛe ignis ⁊ coctione:ſicut oꝛdeũ ⁊ faba

c(ũ in ꝓpꝛia natura ſicca ſunt.ſiin aq̃ coquãt hu

miditatem aſſumunt. Granum tritici maſtica⸗
tum vel aſſatum apoſtemati qð ex rabidi canis

moꝛſu contin git ſuppoſitũ moꝛſum fugoat.
¶ Oleum autem de gra no factum:ad einpeti

gineʒ ⁊ ſerpiginem auferendum valet.
¶ Zritici recentis ac noui nutrimẽtũ paruum
exiſtit:et crudũ ⁊ flegmaticũ.⁊ inflatiuũ.rugitũ
ac doloꝛẽ lateribo cõmouet.⁊ in putredinẽcito
cõuertitur.Aſſatũ ad ignẽ magis nutrit.ven⸗
toſitatẽ minꝰfacit ⁊ ſtipticũ ẽ. Inaqua coctuʒ
grauiſſimũ ẽ et infl atiuũ digeſtioni durũ.⁊ ru⸗
gitum mouet. humoꝛes denſiſſimos generat et
viſcoſos.maxie ſi granũ ẽ farine multũ habẽs
furfuris paru. Si tamẽ bñ digerit᷑ multũ nu⸗

trit et mẽbꝛa ↄſoꝛtat.tardeegerũ:vnde dandũ

eſt eis qui magnis laboꝛib exercitantur

¶ Granũ factũ et ſimilia ſanguinẽ laudabilem

faciũt et multũ nutriũt.Si tñ vtant᷑ opilatiõʒ
epatis faciũt:duriciãſplenis:lapides in renib⸗
vel in veſica.maxime ſi renes calidi inueniãtur
naturaliter vel accidentaliter. J
¶ Auicenna.Lriticum mundificat faciem.et

eius farina et amilum cũ croco ẽ medicamẽ pa

ni:Sauich tritici et oꝛdei grauat.
¶ Triticum crudum et etiam decoctũ clixatuʒ
nõ mollitũ neq; fractũ.neq; coctũ.ita vt ſi plus
et fractũ etiã ſumiliter quãdo comedit᷑ generat

vermes. Triticũ quoq; quidẽtritũ et pulueni⸗

ʒatũ.ſuꝑ moꝛſuzrabioſi canis eſt iuuatiuũ
¶ Oxaſ. Triticũ vtile ẽ ⁊ recẽs ac ruſum.i.au⸗
roſum.Et qð ſiccatiuũ vocat crudũ maſtica⸗
tuʒ et impoſitũ canis rabioſi moꝛſuʒ curat.Ja
rina eiuſ addito ſucco iuſquiami ⁊ cataplaſma
ta.neruoꝝ reuma ↄpeſcit.Oximelli mixtiinfia
tioneʒ tollit. Lentigines emendat
¶ Furfur cius cum aceto coctũ lepꝛas minuit.⁊
impoſitũ tumoꝛes oẽs cõpeſcit.Cum ruta co⸗

ctũ tumoꝛes ſpargit.moꝛſibo venenatis medi⸗

dicatur. Loꝛtionibo calefa ciẽdo ſubuenit
¶ Fermentũ eius virtutem habet calids Tu⸗

moꝛes plantarum ſpargit. Puſtulas minutas

coꝛpoꝛio emendat.

.

–

Capitulum. cccclxxx

Trattatus

¶ Raſt in alma nſoꝛe.Lriticũ bñ coctũ omib⸗
cibis plꝰnutrit.⁊ maxie ſi cũ lacte coctũ fuerit.
Confert etiã natura calidis ⁊ macris.⁊ his qui

multũ laboꝛãt.vel qͥ augmẽto virium indiget.

Habẽtes vero diſpoſitiões cõtrarias cito ve⸗

nas replet.et fe.et arteticũ doloꝛeʒ.et lapides in

renibus:et apoſtemata adducit.

¶ Actoꝛ. Zriticea qz fit ceruiſia. ſicut oꝛdea⸗

cea et auenacea.Uñ ceruiſia iuxtayſidoꝝẽ ace
rere id eſt a fruge vocata.quia potio eſt ex ſru⸗

menti ſeminibus. vario modo conſecta.

2

RRr

RRipolion. Dyal. c. Lripolion m trã⸗
ſlationeʒ grecã.naſcit᷑in locis mariti⸗

nio id ẽ in littoꝛiba ipᷣis. Yolia hʒ apio ſi

milia et groſſa. haſtaʒ longã duab palmis:in
capite diuiſam:floreʒ ðꝛ mutare ter in die.naʒ

mane coloꝛem albuʒ facit: ⁊ alijs hoꝛis eũ mu/

tat.media die purpureum.et ſero feniceum.,.

Hperationes

¶Uirtus eſtilli calidiſſima. cuʒ vino bibita.ʒ.

ihiihumoꝛes aquoſas ventris deponit. vꝛinam

pꝛonuocat.acceptis venenis occurrit.
¶ Plinius libꝛo.xxi.Cripolion apud grecos
berbam inclitam muſey et heſyady laudibo ad

omnia pꝛedicantium vtilem ſuperq cctera ad

famam quoe; dignitatis pꝛoꝛſus mirã ſimo⸗

do vt tradunt eius ſolia mane cãdida:meridie

purpurea:ſole occidente aſpiciuntur ferulea

¶ Duo ſunt eius genera. Lampeſtremaius.

et ſilueſtreminus.Jolia canis hominis ſimilia
aradice palmo nunq; altioꝛa

1

7
.

.

..

3 Capitulum. cccclxxxj
O Oꝛmentilla:vel cataphilon.vel poꝛen⸗

tilla grece. Arabice buſeke.Latine bi⸗
ſtoꝛta. Loꝛmentilla eſt herba ſimilis pẽ
taphilon.niſi quia habet ſeptem folia vndiq; pi

loſa.et ideo vocatur eptaphilon.cuius radix ẽ
rubea et toꝛtuoſa ſimilis galange.ſed non has⸗
bet acumen. los eius auroſus.et ipſa iudicat᷑

frigi.et ſic.intertio gradu. Sed eſt notandum
q eſt ſpecies toꝛmentille habens. folia ſimilia
lappatio acuto.niſi quia coloꝛ folioꝛum exvno
lat ere eſt celeſtio.et ex alio viridis.flos eiuseſt
rubeus.et radix rubea:queab aliquibus voca⸗
tur bardana minoꝛ.et ab aliquibus lappa mi⸗
noꝛ.Uirtus eius in omnibus ſicut virt pꝛime
ſpeciei:ſed remiſſioo MM

Sperationes.

A
B

ſiat puluis q̃ aſpergat ſupꝛa ventrẽ.ipſo pꝛius
melle calido emplaſtrato.⁊ iuuat conceptum.
conceptũ iuuandũ fit emplaſt

₰

J eprunn EFuin
re eius ⁊ alijs ſpecieb aromaticis. Pulſis eiꝰ
vulnera cõſolidat.¶ Cõtra vomitũ ex debiliʒ
tate ⁊ furoꝛe colere puluis eius ↄſficiat᷑ cũ albu2

mine oui.⁊ coquat᷑ ſuper tegulã.⁊ det᷑ patienti.

Capitulum. cerclxxxij.

—
„

Vrbit arabice:latine ⁊ grece caritamiõ
Ser. li.ag.ca.Lurbit.au.Dyaſ.Tur
Wdbit eſt plãta q̃ naſcit᷑ in littoꝛe maris.in
locis ſcʒ q̃ mare cooperit qñ creſcit.qñ vᷣo eſt
trãquillũ nõ tangit ea.nõ em̃ naſcit᷑ intra aquã
nec multũ longe ab ea.⁊ niſi qũ mare turbat᷑ ⁊
creſcit nõ tagit ea. Habet ſolia ſilia folijs plate
q̃ ðꝛa raſatis.niſi qꝛ ſunt groſſioꝛa eis.⁊ hʒ ſii⸗

pitem duobo palmis longũ diuiſũ in ſũmitate.

Et qͥdã dicũt ꝙ; flos eius mutat coloꝛẽ ſuũ ter
in die. qꝛ in mane eſt alb.⁊ in meridie declinãs
ad purpureũ colosem. in veſꝑis vᷣo fit muł ceue.
Ragix vᷣo eius eſt odoꝛifera alba.que qñ ma⸗
Ricat᷑ calcſacit linguã.Et idẽ aucto.Gal.trãſla

¶Toꝛmeriſla bʒ virtutẽ oMolidandi ⁊ ↄſortãdi
2ceptij. Cõtra diſſumiã det᷑ puluis toꝛmẽtille
cũ ſucco plantaginie.¶ Ad ↄſtringendũ men
ſtma fiat ſometiũex aq̃ pluuiali decocnõis pul
ueris eius. vel ex daabo ꝑtibo eius ⁊ vna ſpice

tione albarich. Naſci in littoꝛibus ? arenis.
Et virtus eius eit calida et ſicca.

Operationes.
¶ Sera. Turbit laxat ⁊ mundificat ventrem.
Et melius ex eo eſt illud quod cum euellitur.et
ra dix eius a terra aufertur coꝛtex eius ſtaſim ⁊
abij citur groſſum quod eſt intuꝰ. H
¶ Et ex coꝛticibe ei melioꝛ ẽ illeqͥ eſt vt calamꝰ
gũmolſus ⁊ alb.⁊ volumꝰ ipᷣm frãgere cito fran

git᷑.⁊ nõ accipiat᷑ illð turbit qð eli toꝛtuofum. 2

Turbit eſt calide ⁊: ſicce cõplexionis m.üij.gdu/

(¶ Et idẽ auct. Aben meſuax. Et molioꝛ eſt ille

lubtilis ligni.:ꝓpꝛietas cius eſi laxare viſcoſuʒ
ſticgma.veꝝipᷣm dimittit debilitatẽ ĩ ſioma ho
ꝓpter abominationẽe ſui ſapoꝛis. Reciiſicatio
eius elt ↄficere ipᷣm cũ olco amigdalaꝝ dulcin.
Dolis eius a.ʒ.i.vſq; d.ij. Et opoꝛtet q; achi
beat᷑ ſolũ.⁊ ipſum quidẽ eſt bonũ humoꝛibo ſci⸗

atice. Et educit eos ⁊ laxat bumoꝛes groſſos.

¶ Et idẽ aucto. Habix. Meliꝰ ex co eſt albů in

coloꝛeſuo.⁊ qð in figura eſt ſicut calamꝰ argẽ⸗

teus.⁊ pulpa calami eſt ſu btilis ⁊ cito frangit᷑.
non cxiſtens groſſum neq graue.et qñ teritur
elt cõtritio eius facilis:⁊ eſi albũ qñ eſt tritum.
¶ Illudg vo qð nõ eſt tale non eſt alicui boni
tatis.Et iurbit q trãſmerit tẽpus multũ ſuꝑ

ipᷣm ſiũt in eo vermes ſicutin alije lignie. de⸗
bilitatẽ in virtute ſua. Et ſignũ ei ſuꝑ hoc eſt:
apparẽt in eo foꝛa mina ac ſieſſet raſe a cu.

? tulbit quidẽ laxat flcgma laxatione lcui.

¶ Et rectilicatio cius iſt iſta:q friccs coꝛticeim
cius donec ꝑuenias ad albũ eius.⁊ poſiea tere
ipᷣm.⁊ cribꝛa ipᷣmꝑ cribꝛũ tenue.⁊ ſi ponis ipᷣm

in medicinis laxaiiuis ſicut in pillulis : decocii
oniboccribꝛa ipᷣm ꝑ crnibꝛũ ſirictione. ſit ci aliq̃
groſticies ne adhereat vilis ſtomachi.
¶ Et cõuenientioꝛ modus rectiſicationis eius
eſt:q; ↄſiciat᷑ cĩ oleo amigdalqꝝ amarax poſt⸗
q; fucrit trituratũ ⁊ cribꝛatũ.Et ſi vis cxhibere
ipſum babemibo flegma viſcoſum tenax: tere
ſbruirer 7 cribꝛa vt ipſimnnõ adhereat ſioma⸗
cho:⁊ expellat ipſum feemmg.
¶ Pau. c.deturbit. Tunbit ẽ ca.⁊ ſic.in.iij.ẽdu
Jobãnes meſue.Lurbit cli radix cuiuſdam
herbe:cuiꝰ ſolia ſunt ſilia folije ferule minoꝛis
⁊ eſt ex habenubolac.xt eſt ex eo ſiluclire: do⸗
meſticu:⁊ magnũ ⁊ parun.Et as huc e co ali
ud album:⁊ alud cittinum:⁊ aliud nigruum.

¶ Electio.Qð in locis naſci ſiccioꝛibo:⁊ gum

moſius ꝓpter ipiſſitudinẽ lacnis eius.õtrariũ
vo:econtra declinat a ꝓpꝛietatib: bome.q̃ ſunt
ſeptẽ:ſᷣm qð ſapictes ſe ipſerut.ſeʒ vt ſit alc ũ ⁊
vacuũ:arundinoſum ⁊ gummoſum. lit coꝛtex
eius cinericius et planue: ⁊ ſit recens tt fac ſie

Tractatus

frang bile. Citrinũ vᷣo malũ eſt: ⁊ nigrũ peius
groſium eit nõ bonũ.⁊ ſubtile tenue ſubtiliter.
¶ Eſteĩ dcbile annquũ malũ:⁊ qð ẽ criſpi coꝛ
ticis bño intcriꝰ cũ frangit ſicut neruoe.eſt ſil⸗
ueſire malũ.? q nõ eſt gumoſuʒ eſt vcbulius ⁊
ventris cõturbatiuũ. Et tua intereſt vt cogno
ſcas adulteratũ:cx eo q fit cũ ſugliniione in cx
tremitatibo eius ex gũmi diſſolutioõc.Et coguo
ſcit᷑ co ꝙ in fracturis ipſius eſt ſine eo.⁊ nimis
recens eſt contuibatiuũ ⁊ ſibuerſiuũ viſcerum
¶ Antiquũ vᷣo debile: medioq itatẽ iñ habẽs

cſt em qð eligi. Complexioꝛ ꝓpꝛietas ca.eſtin
tertio gradu. Et eſt reſolutiuu: attractiuũ at⸗

tractione mediocri: generãs ventoſitatẽ ⁊ ſub
uerſionẽ ⁊ nauleã.⁊ acquirit᷑ ex vſu eius exicca⸗
tio in coꝛꝑe:euacuat em̃ humidit ates ſubtiles

Rectificatio.Triaſunt coꝛrigibilis in ipſo.
Eſt em̃ debilis oꝑatiois ⁊ tarde.⁊ nocet ſtoma

chofaciens ſi buerſionẽ ⁊ nauſeũ.Et acquirit
vſus eiꝰ coꝛꝑi exiccationẽ nauſeã ⁊ eſtuationẽ.
¶ Rectiſicatoꝛes vᷣo eius inpꝛimie abꝛadi iuſ⸗

ſerũt coꝛticẽ eius:donec appareat albũ ipſius.
coꝛrigũt. de quo dicti eſt. Pꝛimo aominiſtran

dao aliqͥd virtutis acune vigoꝛãs ipᷣm inoꝑan/

3 b

ꝑptes.l.amigdalaꝝ purgataꝝ.partes. xxx. turbit
part es.xxxv.ſcamonee.ꝑtes.xij.ʒinʒiberis.piꝰ
Peris longe folioꝝ ruteliccoꝝ ana partes. uiji.
coꝝ fiat pe mixtio bona.⁊ conſice cũ melle de⸗
ſpumato. Eſt em medicina mirab iliis
¶ Inquit filius Zeʒar. Medicamẽ de turbit:

D

do:⁊ ex rebo ipᷣm maxie cõſoꝛiantibo eſt zuccaꝝ

¶ Ipmem ſigillat ei ꝓpꝛietatẽ mirabilẽ:vt equ
cat bumoꝛẽ groſſum ⁊ viſcoſum.etiã a remotis
cũ facilitate:its ꝙ ctiã aiunctunis ⁊ anchis ⁊ a
locis ꝓfundis diſtantibo.ꝑ ſe vᷣo nõ facit illud
immo educit deflegmate qð ſubtile ⁊ relinquit

groſſum.⁊ hoc tarde operat᷑. Et coꝛrigunt qð

ſecũdo dictũ eſt. admiſcẽdo ei ex medicinis ſto⸗

maticis.: ex redolentibo ⁊ ſedantibo agitationẽ
in eo ſicut eſt maſtix ⁊ gallia aromanca ꝓpꝛieſi
cut ʒz mniber ⁊ piper longũ ⁊ ſiłia.Et emendat᷑
qð vltuno de eo dictum eſt:ſicut dixit Alcauʒ
vt miſceat᷑ oleum amigdalaꝝ: aut cõiungat᷑ cũ

amigdalis:aut cum ʒuccaro.

Et dixit Rufſus. Admimſſtratio ipſi? cum

ſtipticis remouet hoc ab o.
N¶ Et dixit iudeꝰ. Jpm cũ ↄfectiõe de citonijs
aut rob ipſius cũ medio ponderis eius ex ʒinzi /
beri:⁊ duplo põdcreipſius ex amigdalis eſt ſos

lutiuumbonum.

öInquit Hamech. Et fiüt trociſci excoꝛ duSs
pilo põderis eiꝰ: floꝛũ viola ꝝ:⁊ medio poderis

cius cx ʒuccaro.⁊ fit ſolutiuũ ſine moleſtia.

¶ Et inquit Johamtius. Accipe daciloꝝ in

qð elegi mcgritudinib in quibus vſus eins eſt

neccſſarius. Accipe tui bit partes.x.zinʒiberis
ꝑtes.v. zuccari partes.xx.⁊ qñq; addit᷑ maſti⸗

cis.ʒ.iij.⁊ alia ſm intentiones alias⸗

¶ Et dirit itep. Inſund ant᷑ turbit in ſucco cuu

cumeris aſinini die ac nocte:poſiq; raſus fuerit
eius coꝛtex.⁊ exiccet᷑.eſtem̃ vltimũ ad egritudi
nes iuncturaꝝ. Lurbit aũt de trituratione ⁊ cõ
tritione ſuſtinet omne qð eſt mediocre. Nocu⸗
mentũ aũt cius expellit aqua mellis ca.⁊ aqua
ſimiliter zuccari ru. cum olco amigdalarum.
Johannes meſue. Tin bit ↄlſoꝛtatũ ſolutione

ecucit humoꝛes flegmaticos groſſos: viſco⸗
ſos a remotis:: ꝓpꝛie a iũcturis.⁊ ip m qͥdã mũ⸗
dificat pectꝰ a flegmate groſſo putrido.⁊ ipᷣm
quidẽ mundiſicat ſtomac hũ:⁊ expellii ſuꝑflui⸗
tates ab eo adherentesin villis eiue.
¶ Et valet ad doloꝛẽ iũcturaꝝ:⁊ eiꝰ vſus pᷣſer⸗
uat a lepꝛa:⁊ ab infectiõibo flegmaticis:ſiẽ eſt
moꝛſea ⁊ baras.⁊ eſi medicina febꝛiũ flegmati⸗

caꝝ bona. Nij aũt qͥ ſumũt ipᷣm timeãt auſim⁊

ahboꝛreant piſces. Doſis cius trineſt aj..
viq; ad.ij.⁊ eius decoctio a.ʒ.ij.vſq; ad.ſij.

fuſoꝝ in aceto die ac nocte partes.c. penidian “

Ubera. Pãdecta ca. ccxxvi. Hamech
ara. grece Ramaket v kamachbet. late

auc.Dyaſ. Hamech eſt radix rotũda non hñs

foli nec tyrſum.coloꝛ eius ẽ rubeꝰ.⁊ reꝑit᷑in

vere:⁊ comedit᷑ crudus ⁊ coctꝰ.Et ideʒ aucto.
Bal. Subſtãtia eius eſt terrea multum admi⸗
ſcetur ⁊ parum ſubſtantie ſubtilis.

Hpprrrationes.

SGSal.in li.de chimis. kameket gñat groſſuʒ

humoꝛẽ:⁊ nõ eſt multũ mali chimi. Et dixit in

li. venenoꝝ ꝙ gñat ſtranguiriã ⁊ colicã.ſilr ſa⸗ RWR
ciũt fungi.Et melius eoꝝ eſt illud qð reperi in 1
arena bñs paucaʒ aquã. ¶ Aui.li.ij. ca. tubera. Sz
Sũt ex ſubſtãtia terrea plus ⁊ aquea minus: =
⁊ in ipſis eſt aeritas ⁊ ſubtilitas pauca. Meli⸗ R BRE
oꝛa eoꝝ ſunt arenoſa illa in quibonon eſt odoꝛ SS ISIE
malus.⁊ que ex eis ſunt ſicca deterioꝛa ſũt hbu; SIE
midis.ſunt groſſa valde.⁊? gñant hũoꝛẽ groſſũ I§ SII
malancolicũ.⁊ ſunt dure digeſtionis.⁊ tyriaca — R S
eoꝝ eſt vinũ pinũ ⁊ ſpecies condiẽtes.i Alnz — = R—
ſoꝛtractatu.iij.ca.de tuberibo. Lubera fri.ſũt — =
⁊ groſſa.flegma qͥ; generant crudũ:que aũtex —
eis ruboꝛẽ hũtma la exiſtunt quoꝛũ multa co⸗ DS R 1
meſtio colicam generat:nec etiã abſq; calidis N 8
ſunt edenda condimẽtis.¶ Iſido. Lubera eſt —
oleris ſpec ies quã tumoꝛ terre ꝓdit.eaq; caus —

ſailli nomẽ dedit.¶ Cli.li.cix. In rerũ miracu
lis(vt iã dictũ eſt ſuꝑiꝰ)maximũ eſt aliqͥd naſci

vel viuere ſinevlla radice.Zubera vocanĩ hec

vndiq; terra circũdata.nulliſq; fibꝛis aut ſaltẽ
capilla mẽtis nixa nec vtiq; exuberãte loco in

quo gignunt᷑ aut rimã agente nec ipᷣa coheret

terre.¶ Aui.Larde digeſtionis ſunt ⁊ granã⸗
tia ſtomachũ. ſunt groſſi chimi. Ga.in quodã

loco dixit ꝙ non ſunt mali chimi.

* 6 A
Hus. Jſiðᷣ. Chus a tũdedo dictũ eſt.
Eſt ãt ſuccꝰ aromaticꝰ quẽ arboꝛ ara⸗
bie in modũ amigdale fũdit albũ ⁊ ma⸗

Capitulum. cccclxxxiiii.

ſicatoe reſolutũ velut in puluerẽ.⁊ cuʒ frangit
intus pingue ẽ. Igniq; appoſitũ facile ardeſcit

Et appellat᷑ apð nos maſculꝰ:eo ꝙſit natura

rotunduũ in modũ teſticuloꝝ.Reliquũ vᷣo pla⸗
nũ ⁊ pene ſcabꝛoſum minꝰ optimũ.Adulterat᷑

ãt admixta reſina ſiue gũmi:l pꝛietate ſua di⸗
noſcit᷑. Nã thus igni impoſituʒ ardeſcit:reſina

immeſclt. Huͦmi vero caleſa ctu liaſcit. ¶ Dval.

De q̊ ſup.de O.ca.ccexxij.dictũ eſt Qd qui⸗

dẽ de aꝛabia affert᷑ candidũ. Qð aũt de India

ſubruſum ſed verſſmalculi terti valde

ratur qutẽthus maſculum picina.ipinali reſi⸗

vcro tuberi.⁊ eſt fungꝰ quidã.Et quidã vocãt
ipᷣm fungũ veſceniũ.Sera.li.ag.ca. Hamech.

na ⁊ gũmi cõmixto. Sʒ in hoc depꝛehendit q
non talem odoꝛem emittit.Gloſa ſuꝑ Eccleſia
ſticum. Lhus bis in anno colligitur. In autu
mno ſcz ⁊ in vere. Sed in autũnali collectione
pꝛeparat᷑ inciſo coꝛtice in eſtatis feruoꝛe. Inde
pꝛoſilit ſpuma pinguis que cõcreta denſatur:
niſi loci natura poſcat tegere palma incipiẽte.
Quod in atboꝛe heſit ferro depectit᷑:ideo coꝛ⸗
ticoſum videtur. Purilſimũ hoc eſt ihus caãdi⸗

dum. S eccunda vindemia pꝛeparatur in hye

me incilis coꝛiicib. Rubꝛum hoc ent nec com

parandum pꝛioꝛi.Fouelle arboꝛis veteris eſt

odoꝛatius quod ex co pependit rotũditate gut

te maſculum vocatur.

Pprerationes.
¶ Ralis. Lhus eſt calidum et ſiccum. Carnem
in vulneribus creat. Uentrem ac vomitum ar⸗
cet:intellectum acuit.De qua tamen ſi multa ſu
matur quantitas ſanguinem adurit et amen⸗
tes ⁊ v igilãtes efficit. Lremoꝛi coꝛdis ainiliat᷑
¶ Dyaſco. Thus valet ad zʒernas ⁊ araneas⁊
cõbuſturas ⁊ ſquaſſationes.⁊ adauriũ mãna⸗
rũq; doloꝛes ⁊ intraneoꝛuzʒ tumoꝛes.Uerumſi
a ſano bibitũ fuerit:maniã vel etiam moꝛtẽ in⸗

currit. Poꝛro manna thuris cligenda eſt alba
mũa. fruſta hñs minuca: cuius virtus oliba⸗

656 in

¾8 R

no ſimilis eſt:led paulo foꝛtioꝛ.

¶Deniq; tumoꝛes oculoꝛum ⁊ reuma ſuſpẽdit
oculoꝛumq; vulnera medendo limpidat. Si⸗

imiliter modo ſacit fumus ſtoꝛacis ac myrre:qꝛ
ſimles ſunt et virtus vna eſt. . W
V Eõſtañ.in li.qduũ.Lhus eſt ca.⁊ ſic.in.ij.S.

caleſacit ⁊ ↄſtipat.viſũ clarificat.recẽtia vuine

ra ſolidat.ſluxũ ſanguĩs vbicũq; ſit ↄſtringit.

¶ Peſſima vlcera in ano vel in alio loco naſcẽ

tia:ſi ſuperponat᷑ cum lacte temperatũ dilatari
nõ pemnttlt er groſſum flegma diſſoluit. Me
moꝛiam quoꝙ; coꝛroboꝛat· .
¶ Item maſticatum cũ oꝛigano vel ſtaphiſa⸗
gria diſſoluit flegma a capite extrabendo.
¶ Et lingue grauedinẽ alleuiat.cũ ſepo anatis
temꝑatũ ad vulnera deſiccãda fit opumũ.
¶ QCalet etiã ad vulnera ꝓpter aduſiionẽ igniſ
facta. Cum ſapa diſſolutu ⁊ auribo inſtillatum
mitigat doloꝛem earum.
¶ Macer. Zbus calidum ſiccũq; gradũ dixe⸗

re ſecũdo. Lumina clarificat laccinio ſi ſolui⸗
tur oui.Contritũ vel femineo cũ lacte tepenti.

Acricum vinotritum pice lacteq; mixts.
AVulnera pꝛecipue curare recentia dicunt.
ingui poꝛcino mixtũ medicabitur vſiis.
Admixtum melli pannarcia decuit vnguis.
Thus bene cõtritũ:vinoq; tepento ſolutũ.
Affirmat auri:multũ pꝛodeſie dolenti .

wf

Tractatus

Aleriana. Ju. ara. Grece

Ca. ccltlxxxv.
. lichinis. Lati. vᷣo mara⸗
nella. Ualeriana: herba
aatte herba bñdicta amã
iuilla. genicularis antilla.
RSSe ſiſtar valétina. ſerpillum
maius. Scrap.libꝛo aggregatoꝛis capit. u.
auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis.Ju eſt ſpica ſilueſtris
babens ſolia ſimilia ſolijs herbe que dici gre⸗
ce ypoſellinum.vel yſopellinum :⁊ habet ſtipitẽ
vnius bꝛachij longitudine aut amplius:cuius
coloꝛ declinat ad purpureitatem:⁊ eſt interius
concauus ⁊ nodoſus:habens floꝛem in figura
ſimilem narciſco:miſi qꝛ eſt minoꝛco:ſed in albe
dine eſt ſicut ille.⁊ eſt in eo paruʒ purpurei co⸗
loꝛis.⁊ illud quod cſt inferius ẽ groſſius q; qð

*—-

eſt ſuperius.ſicut ſpica frumenti. Radix eius
ſubrufa in modum paruuli digiti.⁊ ingrediun⸗

tur ab inferioꝛibo ciꝰ come inuolute.ſicut ſqui⸗
nantum.elleboꝛus niger.⁊ ſunt inuicem adhe⸗
rentes:quarum coloꝛ vergit ad albedineʒ.⁊ ha
bet odoꝛem bonum:⁊ eſt aliquantuluʒ in ea de

odoꝛe hardi cum pauca pinguedine Et quscd

de ipſa adminiſtatur eſt radix eins cum comis
ſuis.i¶ Halienus.viij.ſim.far.capitulo Ju m
tranſlationem grecaʒ. Fu.id eſt valeriana aro

matica quodãmodo eſt huius berha nardo ſi

milis ſ̃ᷣm virtutem:ſed ad plurimum deſicene.
Etidem eodem libꝛo ſᷣm tranſiationem arabi
cã. In radice ipᷣius plante eſt aromaticitas. et
virtus eius aſſimilatur virtute ſpicenardi.⁊ eſt
ca.in.ij.gradu.⁊ ſicca in ſine eus.

Byperationes

¶ Dyal.ſm trãſiationẽ noſtrã Ju. id eſt vale⸗
riana. Multi nardũ agreſtẽ appcllant.Haſci

mr in ponto. olia hʒ ſimilia elleboꝛo:vcl ſilia
vpoſellino:ſiue apio ſiluatico. Haita eſt illi le⸗

nis ⁊ mollis ſubpurpurea ⁊ nodoſa creſcẽs de
terra cubito vno aut amplius. Floꝛes ſumilcs

bʒ narciſco in figura.niſi qꝛ ẽ minoꝛ eo.ſed ſimi

lis in albedine:radix eſt illi in roboꝛe diginmi⸗
noꝛis ſimilis iunco.aut elleboꝛo nigro coloꝛe

ruffa cũ odoꝛe grato:ex qua alie creſcũt pame
implicate ſicut elleboꝛus niger.
Plinius capit.fu.n genus eſt herbe odora
te:in ponte naſcitur per interualla nodos hñs
⁊ floꝛes albos mioꝛes qᷓ; naraſcꝰ.q bʒfolia ſi⸗
miilia apij ſiluatici.tyriu ruſuʒ mollẽ ⁊ cauũ ac

leue. Radix eiꝰ ſubruſa in modũ puſilli digiti.

cevx q̃ alie creſcũt mioꝛes implicate:vñ equalis ẽ

vᷣtutꝭ ſpice.ſʒplus ꝓuocat vꝛinã.⁊ eſt calida in

ij.ſic ca in pꝛincipio ſecũdi eſi femetis vireutis

NU

cum frangi

etmietudiis.
¶ Paulus.capitulo Fu. Fu. cn. ꝛ ſic. in ſecũdo
gradu: Radix eius in medicina ponitur.virtu⸗
tem habet diuretiJiiim.
¶ Sal.ſm tranſlationẽ ara. Fu puocat vꝛinã:
¶ Oyaſco. Fu feruẽtis eſt virtunis ⁊ mictualis
cuius elixatura facit ad lateris doloꝛẽ. Men⸗
ſtrua incitat:antidotis miſcetur.
¶ Paulus. Cõtra ſtranguiriam ⁊ diſſurriam
detur vinum decoctionis eius. Herba etiã de⸗
cocta⁊ ſuppoſita vꝛinam pꝛouocat:ad digeſti
onem comoꝛtandam ⁊ doloꝛem ſtomachi ex

frigida cauſa detir vinum decoctionis eius:

ſemi nis feniculi vd maſticis cum ſucco alicuiꝰ

herbe dluretice.
¶ Contra vitium pectoꝛis detur vinũ decocti
onis eius:vel ſuppoſitoꝛium ex bombice intin
cta in confectione facta ex puluere eius ⁊ oleo
muſcellino vel cõmuni. Contra opilationem
ſplenis ⁊ epatis ex fnigida cauſa: vinum detur
decoctionis eius.
yſidoꝛus. u eſt herba ⁊ in ponto naſcit:o⸗
lijs olealtro ſimilibus.Platea. Ju eſt berba q̃

alio nomine dicitur valerianaan ſecundo gra⸗

du calida ⁊ ſicca.In eſtare radices eius colligũ

tur ⁊ ad ſolem exiccantur.ac per triennium in

efficacia multa ſeruamur. Radix tm̃ inmedici
nis ponitur.Eligenda eſt illa que ſolidam in⸗
tus habet ſubſtantiam et nonperfoꝛatam.que
iturnon puluerizatur. Habetq; vir⸗
tutem diureticam. .

¶ Qinum decoctionis eius datur cõtra ſtran⸗
guiriã ⁊ diſſurriã. Herba etiã ipᷣa in vino cocta

⁊ ſuꝑpoſita ꝓuocat vꝛinã.⁊ ad confoꝛtandam
digeltionez: ⁊ ad doloꝛem ſtomachi exfrigida
cauſa vel ventoſitate datur vinum decoctiõis
eius ⁊ ſeminis feniouli vel maſticis cũ ſucco ali
cuius herbe diuretetie.
¶ Cõtra vitium pectoꝛis ex frigida cauſa dat᷑
vmum decoctionis eius vel aqua. Ad ſuper⸗
fluitatem matncis mundiſicandam ſit ex ea fo⸗
mentum vel etiam ſuppoſitoꝛium.

ANuicenna. Ju. Folla eins ſunt ſicnt folia api

Er crus eins vnius cubiti plus planum ⁊ tene⸗
rimn. cuiꝰ ſupꝛemũ eſt digiti groſſitudini pꝛoxi
mum ac puipureum: nodos habens ⁊ floꝛem
ſicut narciſcus:vel maioꝛem. In albo etiã ipiu
us eſt quaſi purpureum. Interius in radice ſua
cmittit ramos. Et in ipſa radice eſt odoꝛ aro⸗

maticugs.

¶ Contert doloꝛi lateris. vꝛinam pꝛouocat:ſi
bibatur. ⁊ cius decoctio pꝛouocat menſtrua:
plus etiam ſpica.

Capitulum. 1ccclxxxvj.

T rbena.yſido.Uerbena ſiue veuena
ðꝛ quaſi pura.ſʒ a grecis gerebotanea
nomen accepit:co ꝙ remedijs ac liga⸗
mentis hominũ ac purificationibo ſa cerdotũ a
gentilidoapta ꝓbata eſt.vnde ⁊ pontiſiccs illam
appellabãt ſa ginen quaſiſancinen. ¶ Plin. li.
xxv. Nulla iñ romane nobilitatis plus habz qᷓ;
merebotane:quam noſtni verbenatam vocant
Hac iouis menſa vergitur: domuſq; purgant
ac luſtranf. Duo ſunt eius genera:ſolioſa que
femina putat᷑. Mas folijs rarioꝛi bo:vtriuſq;
plures ramuli tenues:cubit ales:anguloſi.ſolia
minoꝛa qquercus ⁊ anguſtioꝛa: diniſuris ma
ioꝛibo.Flos vᷣo glaucus:radix longa:tenuis.⁊
vbiq; naſcit in palmis aquoſis. Quidã aũt nõ
diltinguunt:ſed vnum tm faciunt genus.co q;
coſdẽ vtraq; habeat effectus.¶ Pandecta (a⸗

ccxc.Serbotanũ vel periſtenon grece.arabi⸗
ce albea. latine aũt berbena ſiue vebena vel ſa
cra herba. ¶ Seciendum ꝗ pꝛima ſpecies gere
bot anieli centrũ golli.⁊ eſt ſupina. Secunda
ſpecies gerebotam cſi verbena.q : gallinacea

T eit recta.ꝛ ideo vocaĩ oꝛtos.Et boc Dyaſco.
dicit in capi.de gerebotano.Et pꝛima ſpecies
gerebotania quibuſdã vocot᷑ periſte ion.ect ils⸗

la elt centrũ galli. Et ideo in Pandecia littera
P.facit ſemotim capᷣ.ab ülo qꝗð incpu Gerebo

tanũ.⁊ il qð incipit Periſtcrion.xñ X gere⸗
i

Tractatus

votanũ.idco nomẽ accepit tale:qm ſacerdotes

cam purificationibus adbibere conſueuerunt.
¶ Dral.ca.de gerebotano. Gerebotanũ quaʒ

multi periſterion aut verbenam dſcunt. Spe

cies habet ouas. Una eſt ſupina: altera reca.

Prima vocat᷑ ſidericis curetis:⁊ alchea ⁊ cype

riſſis:vt aſculapiꝰ in libro ſuo memoꝛat.⁊? Py⸗

thagoꝛascriſceptron nominat: latine dicit li⸗
cinia. quaſi luſtrago vel vertipediũ vel centrũ
galli. Scðᷣa quã erectã diximus:vocat᷑ etiã ti

gomonbumo vel gerebotanũ hercularia. lati)·
ne criſta gallinacea vel verbena: vtraq; folia

ſubalbida: ⁊ veluti inciſa habent.⁊ virgas in

„

dices tenues etlongas.

Dperationes.

¶Dyvaſ. Radix verbene ⁊ ſolia cũ vino bibita:

2 cathaplaſmatiboadhibita:vctericis medent᷑.
Et moꝛſibo venenatis occurrũt. Folioꝝ eius
ʒ.i.cũ vino impoſita ꝑ dies quattuor ⁊ garga
riſmo ipſa folia adhibita vulnera oris ⁊ putre

dinestollunt.

¶ Elxatura eius ũ in conuiuio aſpenſa fuerit:
hilaritatem pꝛeſttat.
¶ Datur vero tertionarijs cumfolijs tribus ⁊

radicibus tribus: quartanarijs vero quattuoꝛ

nuumero:ſolijs ⁊ radicibus tota herba vulnera
glucinat: alien ationes ſtringit.
¶ Et ad om̃ia venena potui data optime facit
Hec aũt herba idem nomẽ accepit:ſq; vt ſacer

dotes eã puriicationibꝰ adhibere cõſueuerũt.

„.
„
4

inſirmumipſam in manu poꝛtauerit: neſciente
egroto.⁊ dicet egroto:qualiter es.ſi eger dicit

bene:ſanabitur.⁊ſi dicet male:monietur.

¶ Paulus. Aqua decoctionis eius matricem
mundlificat opeime: ⁊ menſtruaprouocat. SGe
men eius cum ſucco feniculi oculis impoſitumn

ipſos munclicat.

Capitulum. cittlxxxvij.

¶BHarum altera eſt maſ culus albidiorn⸗

bus ⁊ anguſtioꝛibus folis. Altera vero femi ⸗/
na folus latioꝛibus atq; nigris.lanuginoſis a
birſutis.

Hyperationes.
linili xxvi. Edtra tuſſim bibit verbaſcus: ¶ſ
Aſirene: atq; tãta vis huic eſtyt vx

.

etiã iumẽtis nõ mõ tuſſientibo ſz .lia trabẽtix

bperbam: quam greci appellanm flamos

inpotu auxiliet: quod⁊ de gentiana reperitur. B

¶ Ex berbario. Clerbaſcus naſcitur in locis
ſabuloſis. ¶ Ad podagram hecherba contuſa C

⁊ impoſita doloꝛem ſedat.

dd

A

ſpanl. a circa terrã:deſuꝑ albaang
da cũ multis virgis duoꝝ palmoꝛũi.flos eſt ülli

WEciſcon. Dyaſ.ca.Uecticõ.Fm trãſia
Etionẽ arabicã:herbaẽ᷑ que hʒ folia ſimi
lia edere. v. aut. vij. ſed paulo maioꝛa
ſa 2 viri⸗

viridis.inverno maxime naſcit᷑.baſta ipſiꝰ te⸗

nuis elt:ita vt vix poſſit videri.

Pbprerationes.

Dyaſ. Folia ciꝰ molli addita igne ſacrũ ex⸗
nnguũt tumoꝛibo oib medent᷑.¶ Dicca ſumi
gatio eiꝰ vĩa etiã ſilr facere nouit. Moꝛtuosi

vtero infantes excludit ciato vno cu mulſa bi⸗
bito.i¶ Radicẽ eiꝰſiccã pone ſuꝑ carboneſ de

ẽſubtile de emboto infirmꝰ teneat ĩ oꝛe ⁊ fumũ
recipiat.poſtea vinũ amineũ modicum glutiat
¶ Ila herba etiam aperit oꝛificia venarum

Capitulum. tccclxxxix.

¶ ce3 lachinis ſiue lechurios.

Operationes.
SGal.pꝛĩo de cibis ca.veccia.Figura boꝝ ſe⸗
minũ nõ ẽ rotũdaſicutfabe:ſj ſublata magis ſi
milis lentibo:reponunt aut agricole: hoc cſů

Cae latine.grece vſoſoꝛacius.arabi

De Herbis.
Capitulum. ettlxxxviiij

ipſis folliculis.ſimiliter cum totis plantis gra⸗
ia alimenti bꝛutoꝛum animalum.
¶ In fame autẽ vini ? ex his quoſdam come⸗
dentes et maxime adhuc viridibo exñtibo ſicut
cicera ⁊ fabas comedũt::cõſueta aũt ſunt nõ in
delectabilia ſolum:ſed indigeſtibilia ⁊ ſiſtuiua
ventris.neq;boni chimi generatiuna.
¶ Apta ad ſanguĩs groſſi melancolici genera
nionẽ ſicut ⁊ lenticula.ſed ülli qdẽ multa bona
adſunt Huic aũt nullum illonbonoꝝ ineſt.

V

Capitulnm. ccccxt.
Ermicularis.Pandecta.capit.ccclv·
Herba graſſula eſt herba de qua inne
niur maioꝛ ⁊ minoꝛ.et minoꝛ e vermi

milatur herbe graſſule maioꝛzi.

Pperationes

Serapio. Semen illius herbe eſt ralidum
et ſiccumin tertio gradu.? expellit lumbꝛicos.
¶ Et vicitur ꝙ reperitur ſuper terram in coꝛa

vſboſa pluir. . ,
¶ Et quando bibitur de eo tritũ expellitlum
bꝛicos ⁊ aſcarides.⁊ laxat ventrem.
¶ Auicenna. Uermicularis. calidum in ter
tioꝛet ẽ ſemẽ arenoſum interſicit vermes et aſca

Bs üiüj

„ n 8

nir ẽ gumi cuiuſdã arboꝛis q̃ in chꝛianoꝝ ꝑiiba⸗

Trattatus

Capitulum. cxccxcj.
Ernix lati.ara.ſandaros vl baratin vł
Tgan velſãdaraca.grece gum. Sera.
li. ag.c.ſandros.i.vernix.⁊ ẽ guůmi ca.⁊
ſic. cõplexiõie eſt in.ij.gradu.Et idẽ auc. Ha⸗
bix. ca.c ⁊ ſic.ſʒ caliditaſ ẽ pauca.ꝛ⁊ẽſilis Kara
be:q̊ nõẽ ita duꝝ:⁊ ĩ eo paꝝ ẽ amaritudic.⁊ af
fert᷑ a terrchuanoꝝ.¶ Pau. c. ð verniee. Uer⸗

4

naſcu.q arboꝛ iuniperꝰ vocat᷑:vñ ab co tꝑe eiii
uo q̃dã gumoſitas egredit᷑.q actiõe caloꝛꝭ exic
cat᷑ ä⁊ indurat.E t ðꝛ vernix:qͥ cũ colligit eſtalbi
coloꝛis.⁊ cũ antiquat᷑ eſt ſubcitrini.⁊ cuʒ pluz⸗

anniquat᷑ eſt ruficoloꝛ..qcũq; ſi dumodo ſit
lucida et clara cligeda eſt.Et ðꝛ etiã verni q̊d
dã qð cõticit᷑ex oleo ſeminis lini⁊ vernice.⁊ in

de illiniunt᷑ vł cõſolidant coloꝛes apð picturã
Habet aut vernix vᷣtutẽ ↄglutinãdi ex vſſcoſi
tate ſua ⁊ clarificãdi ⁊ cõſeruãdi.qð ſati patet.
Haam pictoꝛes ſupꝛa alios coloꝛes cõſeruant.

¶ Sera. Uermx aut qð eſt gümi abſq; confe

cciõe valet cõtra fluxũ languis ex naribo ſi pul
nis eius cõſectus cũ albumine oui tꝑiba ⁊ fron

niſiꝑponat᷑.cõtra vomitũ colericũ fiat ex pul⸗
uere eiꝰ emplaſtrum ⁊ olibano ⁊ albumine omi

4

¶ Idẽ etiã fiat contra diſſinteriã addito aceto:

.

⁊ ſuꝑponat᷑ pectini.puluis eiꝰin ouo ſoꝛbili da
tus valet ↄtra vomitũ colericũ vel diſſinteriã.

valʒ etiã puluis ðᷣ iterioꝛẽ ⁊ exterioꝛẽ ſolutionẽ.

¶ Serapiõ pᷣdicto libꝛo ⁊ cap. Uernix cẽſert
cata rro qũ ſit fumigatio cũ ea.⁊ deſiccat vlce⸗
ra.et abſcindit ſanguinem menſtruum.
¶ Et idem auc.Bedigoꝛas.de ppꝛietate eĩius.

⁊ ↄfert cata mo ⁊ deſiccat fiſtulas:⁊ eſt ſicca et

calida in.ij.gradu.euellit ſuꝑ fluitates flegma
ticas que ſunt in ſtomacho et inteſtinio.
¶ Et occidit lumbꝛicos et aſcarides.et confert
Auxibilit ai neruoꝛũ que accidit a fngicktate

et humiditate et repletione.

VEtidẽ aucto. Habix. qñ fit ſuffumigatio cũ

eo confert catarro capitis.et quando pulue⸗

riſatur ſuꝑ vlcera deſiccat ea.
¶ SEtidem auc.Atabari.Sandaraca eſt ſunt⸗

lis Karabe in virtute ſua.⁊ ↄſert ſumigatio eiꝰ
coꝛiʒe.et deſiccat fiſtulas:⁊ ↄfert ſputo ſangui
nis et emoꝛroidib.Et ẽ gumi citrini coloꝛis:
ſimie Rarabe.et eſt in eo pariʒ amaritudinis
et affertur a terris chꝛiſtianoꝛu et virtuo eius

eſt ſimilis virtute karabe.
¶ Et qñ fit cũ ca fumigatio.ↄfertfiſtulis.⁊ qũ

accipit ex ſandaraca ⁊ oleo roſaꝝ et linit᷑ cũ eo

Aert ſaiſſuris q̃ fiũt inmẽbꝛis et mambo et pe⸗
diba:et ſi nõ inuenies pone loco eiꝰponduster
tij ꝑtis plus pondere ipᷣius de karabe qð di⸗
xit Hali.eſſe gummi baur romane.
¶ Cbi ſciendum ꝙ illud vocabulũ ſandaraca
aliter intelligit in libꝛis arabũ:et aliter ĩ hibꝛis
grecoꝝ.Hã arabes ꝓſandaraca intelligũt ver⸗
nicẽ ſicut iaʒ dictũ elt:ſʒ greci ꝓ ſandaraca in⸗
tendunt quendã la pidẽ ruben. Unde Plinius.

Sandaraca affert a Ponto ei Capadocia et
Sicilia:et eſt la pis ignei coloꝛis:

Dral.ca. de S andaraca. In eiſdẽ locꝭ na⸗
ſcitur vbi aurnipigmentũ. Hoc ctia dicit Pyaſ.
cade arſenico.Et dicit ꝙ digẽeda cii ſe ndara
ca que ẽ coloꝛe ruffa valdeet facile tertibuis.et
crepuia mũda.coloꝛẽ hñis cynnoboꝛi.ct ocoꝛẽ
ſulphunis.Cirtuſq; ci ſimilis arſenico.vñ eit
cauiiice virtutis et dyaſoꝛeiice et ſtiptice.
¶ Reſine mixta alopicias curat cum picevn⸗
gues lepꝛoſos exdudit:oꝛis vulnera et narinʒ

aurat: Oes puliulas cũ oleo purgat. Oleo mi⸗

xta pediculos curat. Puſtulas cu sdipemixta
mundat.Condilomaſa ani compeſcit.
¶ Empicis cu melle et vino vtiliter datut. Fu⸗

migio tuſſim ꝓhibet. maxie reſina mixta. umꝰ⸗
e acceptus vocẽ limpidat cum melle accepta
ſici clectuarium almaticꝭ medicatur ſiue vo⸗

c(i ot tuſe cũ reſina vt captapucia accepꝑta.

₰

R

yſaac in viatſco ſiliter ſequit᷑ modũ grecoꝛũ:
ſicut cap.de dentibus putridis.⁊ ca.de mo:fᷣean
¶ Similiter Halienus in antidotario minoꝛi
in antidoto illo qð incipit Medicamen ad po
lipũ narium.

Capitulum. ccccxcii.
WJola latine. Arabice feneflig vel ſene
Eſigi. Gꝛece leucia. Sciẽdũ ꝙ tria ſunt
genera violaꝝ:vt Dyaſcoꝛi. diclt capi.
leucis. Sed tñ̃ Serap.li.aggre.ca.cneflig:

non loquit᷑ niſi devno.ſcʒ viola purpurea: qm̃
vſus eius magis conuenit medicinis.ſed alia

duo genera ſunt ſpecies cheuri:lſicut apparetin
capi.cxi.ſuperius de C.¶ Sera.lib aggre.capᷣ.
teneflig. Fencflig.i.viola eſt berba cuius folia
ſunt minoꝛa folijs cuſſij ⁊ nigrioꝛa.⁊ non elon⸗
gant᷑ multũ ab eis in ſigura ſua.Et habet ſtipi
tem egredientẽ ab vno radice.⁊ eſt ſuꝑ eũ plus.
Et in ſummitatibo eius fios boni odoꝛis colo
ris purpurei.Naſcit᷑ in locis vmbꝛoſis⁊ aſperꝭ
¶ GBalie.vi.ſim.farma.ca.de Ciola ſm tranſtla

tionẽ noſtrã. Jolioꝝ huius heibe ſubſtãtia eſt

ſubfrigida ⁊ qquoſa. Uirtus eoꝝ infrigidat pa
rum. Dyaſco. ca. Leucis.i.xiola omniby eſt no

—

ta. Eſt em̃ in floꝛnbus habens diſtantiã: quia

mellinũ albũ ⁊ purpureu floꝛem oſtendit Johã
nes melue caß · de violis. Uiole ſunt medicina

Vr Herbis.

temperata: cueniens. ? fu ꝑ eas male qutait·

permutatio ⁊ nature ſolutio. Melioꝛ eit que
cunq; expꝛimis:qm̃ non inuenit eã caloꝛ reſołlᷣ
uena virtutẽ. aut pluuia diſſipansfrigida eſt.
⁊ humida in pꝛimo gradu. Et que ſicca eſt mi⸗
nus eſt humida ⁊ minus frigida. Eſt em̃ in re⸗
cente humiditas ſuperflua ſupergrediẽs calidi
tatem eius:a qua eſt perfectio ⁊ ſpccies.Cũ aũt
exiccat᷑ ⁊ reſoluit᷑ humidũ ſuꝑficiale ipſius:ma
nireſtat᷑ amaritudo eius que eſt pꝛopter calidi
tatẽ quefuerat ſepulta.⁊ eſt tunc ca.plus ⁊ mi⸗
nus hu. Eſt em̃ in recente humiditas ſuꝑ flua

ꝓpter quodq; recens eſt ſolutione per ventrem

educit lambificando.que vᷣo ſicca eſt educit diſ
ſoluendo.⁊ ipſa quidẽ eſt infrigidatiua narcoti
ca ſedatiua doloꝝ calidoꝝ:⁊ extinctiua inflam⸗
mationũ ⁊ lenitiua ⁊ ſolutiua.Eſt ex debiliter
ſoluentibus.⁊ vigoꝛat᷑ cũ alijs laxatiuis.Et ꝓ⸗
pter hoc quidã addunt quantitati coꝝ medie⸗
tatem ex turbit. ⁊ faciunt trociſcos.⁊ vigoꝛant
cum hoc operationẽ earũ.Et quidã addũt ſca

moneã. ⁊ ipſa quidẽ ⁊ oleũ earũ ingredi in emẽ

dationẽ medicinaꝝ acutaꝝ.Succus aũt ipſaꝝ
⁊ ſyrupus ex eis leniẽdo.Et viole ſicce educũt
dilſoluendo.Etipſe quidem condiunt᷑ cũ ʒuc⸗

caro ⁊ melle ſunt maioꝛis abſterſions ⁊ mino⸗

ris alterationis.⁊ cũ ʒuccaro cõtrariũ faciunt.
Etſcito q; non ſubſtinent de coctione aliquid
qua ſit ſuꝑfluitas.⁊ ſuccus eaꝝſimiliter ⁊ coꝛ⸗
roboꝛat᷑ acetũ cum infuſione eaꝝ.⁊ fit mir abile
febꝛibus multe inflãmationis.⁊ eſt melius oleũ
earum.fundamentũ cuius eſt oleum onfancinũ

aut amigdalinum.

HPHoherationes.
¶ Salienus. Ipſa herba tam ꝑ ſe q; cũ alſitis
ſuꝑpoſita remediũ calidis pꝛeſtat flegmonibo.
ſuperpoſita aũt in oꝛificio ventris incenſionem
patientis vel in oculis. H
¶ Serapion. Uirtus eius eſt que lenificat ⁊ſe
dat apoſtemata calida:quando ponunt᷑ ſub ea
ſola aut cum farina oꝛdei.⁊ confert inflãmatio
ni que ſuerit in oꝛe ſtomachi ⁊ in oculo. Sed
flos eius cũ hboc ꝙ ſedat inflãmationẽ oꝛis ſto
ma cbi babet ꝓpꝛietatẽ relaxandicolerã.Et ſit

emplaſtrũ cum ſolijs im̃ huius berbe aut cum

ſauich.⁊ infrigidat ⁊ confert apoſtematibo cali

dis oculoꝝ exitusani.
¶ Et dicit᷑ ꝙ flos eius a pꝛopꝛictate que eſt in

eo.quando bibit᷑ cumaqua conſert ſquinantie

⁊epilentie que accidit pueris.⁊ eſt illa que vul⸗
Füirihdunarrord pueroꝛum. e
Etidem auctoꝛita. Aben Meſuay. De ꝓppꝛie

tate eius laxatcoleram a ſtomacho ⁊ inteitinis

Et conſert inflammationi que eſt in eis.⁊ ſode

ca pedes ⁊ fronic:in acutis ſomnũ pꝛouocat.

Trattatus

⁊ ſquin antie q̃ accidit infantibo qñ ſumit᷑ cũ aq̃
ca.Et qñ aliqͥs vult de ea exhibere in potuad
laxandũ venuẽ:exhibeat ab.ʒ.iij.vſq; ad.vi.
I¶ Dya. Flos purpureus ſedat inflammationẽ
oꝛis:ſtomachi ⁊oculoꝝ.⁊ aqua huius floꝛis cõ
ſquinantie. Laxat colerãa ſtomacho ⁊ inteſti
nis. Et conſert inflammationi que eit min eis.ſo
lia eius ſunt ſicut folia cuſſus:ſed minoꝛa ⁊ ro⸗
tundioꝛa.ſed mellinus coloꝛ medicine neceſſa⸗
rius eſt.quiſuccus elixatus ⁊ fomento adchibi
tus tumoꝛes ſtericos curat: menſtruis imperat

F ¶ Cerotis mixtus ragadias ani ad ſanitatem

ꝑducit:melle addito puſtulas⁊ inflationes tol
lie. Semen eius cũ vino bibitũ.ʒ.ij. aut ſuppo
ſitü mẽſtruis imperat: aboꝛſum facit.Radices
eius cathaplaſmatibo adhibite cũ aceto ſplenẽ
ſiccant.Podagricis medicantur.

H¶ S ed viola alba piectoꝛie eſt virtutis ⁊ exte⸗

nuatoꝛie.ſʒ flos plus.decoctio aütherbe men
ſtruas puocat:i poſt ꝑtũ nõ ſequaĩr fetũ moꝛ⸗
tuũ extrahit ⁊ viuũ coꝛrũpit ⁊ educit.matncis
inflamationẽ ſanatii tã foꝛtis eſt mulier. Si
in peſſario poſita omnia ſimiliter ſacit.

H Jo. meſue. Solutione educit colerã ⁊ alte⸗

rat eiꝰ acceſſum.⁊ viole conferũt inflãmatioib⸗
omnibo.? ſedãt ſodã factã a caloꝛe vehemẽti.et
ſunt ſomnifere.⁊ faciũt choꝛiʒani⁊ leniũt pectꝰ
2 guttur.⁊ conferunt vuee ⁊ ſquinante

J Etiuuamentũ magnũ eoꝝ eſt apᷣatibo pecto⸗

ris ⁊ pleureſi.⁊ ſedat ſitim.⁊ ↄſferuũt ſicceopila⸗
tioni epatis ⁊ apoſten ati eiꝰ:⁊ calide yciericie
2 ſunt umamẽti magni in febꝛibo inflãmatiuis
⁊ liti ꝑ eas. Doſis potiõis eaꝝ eſt ab.ʒ.iij.vſq;
ad.viij.⁊ ſuccieaꝝab.ʒ.i.vſq; ad.ij.⁊ ſympi eaꝝ

Ab. ʒ.iij.vſq; ad.iuij.?⁊ ↄditi eaꝝab.ʒ.i.vſq; ad.i
kK (Barcholomeus in li. de ꝓpꝛietatibo reꝝ. io .

la /ꝓpter violentiã odoꝛis ſic ẽnominata.vt di⸗

at yſi. Cuius tres ſunt ſpecies.ſ.purpurea: al
ba⁊ mellina. Sed omniũ folia nature frigle

ſunt et aquoſe.⁊ ideo ſolutuue.

L Herba quidẽ modica eſt viola in ſubſtãtis.

q̃ recens eſt melioꝛ q; antiqua. cuius flos maxi
mieſt odoꝛis.vñ ocoꝛeiuscerebꝛ caloꝛẽ min⸗
gat: ſpiritus animales recreat ⁊ confoꝛtat.

(Floꝛes vemalea pꝛiꝰ oꝛiunt: ſic ſecitiusma⸗

mieſtanm pamutatẽ eius inſubitantia magnitu

da odoꝛis pariter ? virtutis notabiliter recõ⸗
penſat:vt dicit Dyaſcoꝛideo.

H (EPlaie. Ciola fri. eſi in pꝛincipio pꝛimi gdus:

t humida in fine ſecudi. Habet virtutẽ leniẽdi:
humectadi:refrigeranqi:relaxandi: Cliole cõtri
te ſuꝑ ca.apoſtemata in pꝛincipio valẽt. ꝭ omẽ
ra ex aqua dec octionis ipſius herbe facta cir⸗

a caloꝛe factũ remouẽt.colerã nigrã de ſtoma⸗
cho ⁊ inteſtinis purgat.caloꝛẽ eoꝝ mitigat.
¶ Macer. NHec roſeus ſuperare decoꝛ:nec lilia
pñt ꝓragrãaãtes violas ſpecie nec vi nec odoꝛe.
Dicũ humida vis illius:⁊ frigida pꝛimo Eſie
gradu.ſpecies tres eſſie legunt᷑ eaꝝ. Hoſcere q̃s
im̃ diuerſo floꝛe valemus. Nam ſunt purpurei
floꝛes albiq; nigriq;. Lunctis pene pares ſunt
inmedicamme vires c.

Capitulum. ccrlxciij.

Irga paſtoꝛis. Pãdect. ca. ccxvin. Di

Ppleus grece.arabice perſenda.vl dipla
cos vel haſiarbay vel axbſacos.latine

vero virga paſioꝛis. vel cardo fullonũ. Scten
dum ꝙ duc ſunt ſpeciee virge paſtoꝛis.ſq; ma⸗

ſceulus⁊ femina. Maſculus eſt quẽ Dyaſc. ᷣm

tranſiationẽ noſirã ca. Pipſeus vo cat dipſeus
⁊ eſtiſm ipſum frutex ſpinoſo.virg bñslongã
ſpinis plenã. ⁊ fo liain circuitu ſimilia lactucis
in ſingulis nodis bina habẽs ſolia.⁊ ipſa oblõ⸗
ga ⁊ ſpinoſa intus.⁊ defoꝛis ſpinis plena.⁊ ba
bet enam contracta folia. que pluuiam 2 an⸗
ram in ſe retinent. vnde ⁊ nomen accepit Di⸗
pſcus. id eſt ſitiene. In virgis ſuis capita ſur⸗
gunt. ſingula ſpinoſa ſimilia echimo mantino
ſed oblongioꝛa.que ſiccata albumſaciunt co⸗

¶¶Raii.Cuole ſomnifere ſunt. capi is doloꝛẽ loꝛem. et in virga deintue vermes naſcuntur.

¶ Sera. li ag. NHarſiarbay. auc. Dya. Har⸗
ſiarbay vel dipſacꝰ eſt ſpina qua pãnos faciũt

⁊ latine ↄ vᷣga paſtoꝛis:⁊ cardo fallonũ.et eſt

ſpẽs ſpinaꝝ hñs ſtipitẽ longuʒ ſpinoſũ.ct folia
eius ſunt ſumilia folijs lactucis.⁊ ſuꝑ quelibet

nodũ ſtipitis ſunt duo folia amplectetia ſtipi⸗
tẽ:lõga ſpinoſa in medio coꝝ interiꝰ⁊ exterius

hñt ſilitudinẽ veſicaꝝ aque:⁊ ſunt ſpinoſa etiã.
⁊ habet iuxta ſtipitem concauitatẽ in qua colli
gitur pluuia ⁊ ros. Et ideo nominat᷑ vipſcue:
id eſt ſitiens. Suꝑ quẽlibet ramũ eius eſt ca⸗
erelum ſimile echimo marino:aliquãtuluʒ in
ngitudinẽ tendens ſpinoſum.qð cum delſic⸗
caturfit albũ.Et qũ ſcinditur reperiunt᷑ in me
dio eius vermiculi parui:⁊ iſta eit virga paſto⸗
ris maſculus.Et idẽ Serapiõ loco allegato.
Sunt eius due ſpecies. Maſculus ⁊ femina.
Maſculus eſt herba que naſcit᷑ mni anno et
habet ramulosſeu vᷣgaſtenues:molles ſubti
les.nodoſos:⁊ dilatat᷑ ſuper facieʒ terre ſicut
gramen:⁊ habet folia ſimilia folijs rute.niſi ;
ſunt lõgioꝛa ⁊ mollioꝛa.⁊ hʒ iuxta vnũquodq;
ſoliũ ſemen.⁊ ꝓpter hoc ðꝛ maſculus.⁊ bʒ floꝛẽ
rubeum. Sʒlemina eſt quã Seerapion vocat
in lingua perſica Perſcrianũ. Et Pxaſcoꝛides
vocat eũ poligonos.⁊ eſt centũ nodia. Jmia
que ara.vocat᷑ harſiarbay.Latinevero cauda
vulpis.Et eſt ſᷣim Serapᷣ.berba hbñs plantam
paruã ⁊ vᷣgam vnicã tenerã ſimileʒ canne: et in
nodis ipſiꝰ ſũt ſolia egrediẽtia ab ipſa virga ſi
mlia tolijs pini.⁊ habet radicẽ in qᷓ nullũ eſt in
namẽtũ maſcit᷑ iuxta aquas.i¶ Gal.vi. ſim Lar.
ca. Dipſeus Dipſeꝰ vel vipſacus ẽ ᷣga paſto⸗
ris.plunimũ qð eſtin ipſa eſt frigiditas:⁊ in ſa⸗
poꝛe eius eſt ſtipticitas.Et virtus cius eſt que
imfrigidat ⁊ deſiccat in pꝛĩcipio tertij gra dꝰ cet
radix huius plãte deſiccat in.ij.grad.i¶ Auic.

li. ij. ca. de vᷣga paſtoꝛis. Uirga paſtoꝛis ẽ ma⸗

ſculus ⁊ femina:ſed maſculus elt ſo:tioꝛ in ipᷣa
eſt ſtipticitas:ʒpars aquea in ipᷣa eſt plurima.
Et pter multitudinẽ repulſionis mattianen
eſtuſarum eſtinatux.qð eſt exſiccatiua ſoꝛtiter

OPbpbrerationes.
Dxal.Eſt vᷣga paſtoꝛis maſculꝰ.radix ei⸗
Deſiccat in.ij.gra.⁊ abſtergit:que cocta ĩ vino
⁊ tunſa.⁊ ſicut cerotũ impoſita.vł ſi emplaſtra
tur cũ ea anus curat ciſſuras ani.⁊ ragadias ⁊

fiſtulas ⁊ cmoꝛroidas interioꝛes.quod medica
men in pixide enea conſeruandum.
(Et clauos coꝛꝑis mundat.⁊ ſoꝛmicas ⁊ ver⸗

mes qᷓ in capite huiꝰ plante inueniunt.in coꝛio
ſuo ligati ⁊ collo ſuſpenſi aut in bꝛachio dicun
tur febꝛem quartanã penitus curare.⁊ medetur

mirmices et acrocoꝛdines.

Deherbis

¶ Sera. irga paſtoꝛis femina eſt:cnius vir⸗
tus repercutit ⁊ incarnat ⁊ cõfert inflamman
oni oꝛis ſtomachi:quando apponitur extra.ſi⸗
cut eſt poſ q; trita fuerit cõfert ꝗpoſtemati qð
Dicit᷑ heriſipila.⁊ apoſtematibo antiquis.
¶ Et reꝑcutit ⁊ ꝓhibet hbumoꝛes qui fluunt ad
mẽbꝛa:et ex melioꝛib medicinis heriſipile.qñ
dilatat᷑ ⁊ extenditur ambulans demembꝛo ad
membꝛũ.⁊ cõfert veribo alijs.⁊ vlœribo mani⸗
feſtio.ad que humoꝛes fluunt et conglutinat
vulnera recentia cumſuo ſanguine.
¶ Et fert vlccribo auri.⁊ ſiẽ in ea ſanies deſic
cat eã.⁊ abſcindu fluxũ mẽſiruoꝝ ĩmoderatũ.

E

O

¶ Et curat vlcera inteſtinoꝝ ⁊ ſputũ ſanguinii ꝓ

⁊ ſiſtit ſtuxũ cius vndecũq; fiuat.⁊ in ommbus
his maſculus eſt foꝛtioꝛ q;femina.vñ habʒ ma
ſculus vᷣtutẽ ſiipticã frigidã qñ ſumi in pom
exſuc co eius:cõſert ſputo ſanguinie ct fiuxui
ſanguinis antiquo ⁊ egritudini que dicit᷑ coli
rica.⁊ diſtillationi vꝛine:quia pꝛouocat vnnã
pꝛouocatione foꝛti.
¶ Et qñ ſumit᷑ in potu cã vino ↄfert moꝛſibus
venenoſis.⁊ qñ bibit in febꝛib periodicisante
acceſſionẽ paroxiſmi ⁊ hoꝛã cõfert multũ.
Et qñ fit naſcale cũ ea mulien habẽti fiſtulã
⁊ vlcera in matrice cõfert iuuamẽtũ magnum:
⁊ abſcindit fluxũ humiditatuʒ antiquarum ab
ca.⁊ diſtillatur ex ea in aurem.⁊ cõfert doloꝛi
eius ⁊ ſaniei que fluit abe.
(¶ Et qũ coquitur cum vino ⁊ miſcet᷑ ei mel.cõ

fert iuuamẽtũ vlceribo mat nicis.⁊ fit emplaſtrũ

cũ ſoiije eius.⁊ in flãmationiſtomachi ⁊ ſputo

ſanguinis ⁊ foꝛmice ⁊ hcrilipile ct apoſtemati⸗

bus calidis ⁊ trigidis in pꝛicipio eoꝝ.⁊ qñ co⸗
quut᷑ cũ vino ⁊ terũ bene donec fiat ccrotum.

¶Et emplaſtrat᷑ cũ ea anus curat cilluras q̃
ſunt in ano ⁊ emoꝛroidas int erioꝛes.⁊ opoꝛtet
q hec mecicina reponat᷑ in pixice enea.⁊ curat

ſpecieʒ foꝛmice que ð᷑ꝛ paragodcs.Et dicunt
quidã ꝙ vermes qui reperiunt᷑ in capitibo hu⸗

ius plante qñ ligatur in coꝛio ſuo.
¶ Et ſuſpendit᷑ in collo ?⁊ bumero hũtes quar⸗

tanam curat eam ſi deus volueit.
¶ Ani. Clirga paſtoꝛia ꝓbibet fluxũ.et fit ex ea
cmplaſtiü ftegnoni ⁊ beriſipile et foꝛmice. eſt
valde cõfertᷣs qapoſtemanbe vlceratiuis.
¶ Kt cõſolidat vulnera recẽtia. Succus eiꝰ
interficit vermes auris.⁊ exiccat vlcera eiun.
aqua eius confert ſputo ſanguinis. et fit ex ea
emplaſtrũ inſis mmatic iſtomachi.ct pꝛohibet
fiuxum ſanguinis ⁊ matricis.et ſanat vlcera

inteltinoum.

(Ei D yoſcoꝛides quidem exiſtimanit æiöa

pꝛouocat vꝛinam et ſanat illum qu reunet eaʒ:
ct nonpoteit eam cnnttere.

Tractatus

Capitulum. ccccxciiii.
F Iitisla ine.Arabice harim vel hanu.
BGrece ampeleos. Sera. li. ag. ca. Ha⸗
rim. Uinus ex ea eſt domeſtica ⁊ ſilue⸗
ſtris.⁊alba ⁊ nigra.Domeltica eſt vitis vini:⁊
ſuueſtrꝭ ẽ que grece vocat᷑ ampeleos agria.ha

ſtas hbʒ longas ⁊ lignoſas ⁊ aſperas. Folia eius

ſtrigno oꝛtiuo ſimilia:ſj latioꝛa ⁊ minoꝛa.flo⸗
rẽ hʒſicut capilli.ſʒ ſemẽ hʒ vt botrus.Qð cuʒ
maturauerit ruſum facit coloꝛem obꝛotunduʒ.
Alia ſpẽs eſt q̃ vocat lãbꝛuſca vel vituſu.cuiꝰ
flos voca t᷑ ynantus vel ynantiuʒ vel ante flo⸗
res.⁊ ẽ maſculus:de q̃ inuenics in.c xxviij.ſupe

rius de A.⁊ eſt plãta in qua ſunt grana ꝑua ſi

milia boirꝭ vue paruis.⁊ qñ ſunt matura coloꝛ
eoꝝẽ rubeꝰ:⁊ figura ſui grani ẽ rotũda:et race⸗
mi ſui botri raſeruant᷑ in ſũmitate eius et grece
vocat᷑ amboloſagine.E ſt alia ſpes vit q̃ ðꝛ vi
tis alba:⁊ ẽ bꝛionia.ꝓ qua lege ca.lxxv.ſuꝑius

de B. Balie. vi. ſim. far. ca. Ampeleos melam.
Ampeleos melana ſiue vitis nigra vocat᷑ hec

ꝓpꝛie bꝛionia.de qua lege viticellã bic inira.et
eſt vera bꝛionia. Sciendũ q bꝛio nia ſupꝛa de

B. non elt vera bꝛionia.ſed autoꝛes illam
pellant vitis alba ſiue bꝛionia alba.

Pbperäationes.

ap⸗

caliditatis inuente in eo.

¶ Hal.vi.ſim far.c.vitis.Cimnũ vitꝭ albe dome
ſticeeſt cali.in.ij.gradu.⁊ vetus ex co eſt in.iij.
gradu.Et muſtũ eſt in pꝛimo ⁊ manifeſiat᷑ vnũ
q̊ͥdq; in pꝛimo gradu.⁊ per manifeſtationem

¶ Uitis domeſtice ſuccus ſ̃ᷣm S era.⁊potiſſi⸗
mefolioꝝ eius cõuenu habentibo vlcera in in⸗
teſtinis ſuntfri.⁊ ſtiptice.⁊ qͥ exſpuũt ſanguinẽ.
⁊ q cõquerunt᷑ de ardoꝛeſtomachi.⁊ pᷣgnãtib
habẽtibo appetitũ coꝛruptũ:⁊ capꝛioli eius qñ
infudũtur in aqua.⁊ bibitur faciunt hoc.
¶ Et lachꝛymis vit ẽ ſitlis gůmi:qꝛ coagula
ſuꝑ palmites.qͥ potatꝰ cũ vino expellit lapidẽ.
¶ Et linit᷑ cũ eo empetigo ⁊ curat eam ⁊ ſcabiẽ
vlceroſam ſimiliter ⁊ nõ vlceroſaʒ:⁊ opoꝛtet q;
anteq;linias cũ eo ꝙ linias membrum cum ni⸗
tro ⁊ oleo aſſidue.et abradae pilos.Et infra
capᷣ.Uinum latius dicet᷑.

Capitulum. ccccxcv.

Irem 'm Serapionem li. ag. ca. i⸗
RNrem. ſunt ſpẽsſcʒ abſi.⁊ indũ qdð appel
latur arabicũ:et eſt rubei coloꝛis.⸗ KK
idem qð curcuma. Radix eiꝰ aft t ex ternis in
hyeme. hʒ grana ſicut grana paſiule.Et meli⸗
us ex co eſt rubeũ habens pauca grana:: alidᷣ
eſt quod acheret manui.et babet coloꝛẽ viole.
t exteriue eli rubeũ:cuius toxicum multi.ECt

Pe hatis

toxicũ quidęẽ eſt res pauca minuta mollis ads

berẽs manui qñ tangit᷑ vagina eius.⁊ ipſũ qui
dem linitur ſuper moꝛpbeam confert eei.

Pbhpprerationes
¶ Uirtus virẽ eſt calida ⁊ ſicca in pᷣncipio ter⸗
tij gradus: qð ſi linitur ad nioꝛpheam confert.

¶ Uiriditas inuẽta ſuꝑ aquã:q̃ arabice vocat

bhatalep.⁊ in lingua hiſpanica mulſas ſᷣm auer
roim ſcdᷣo Colliget: eſt calida et humida in.ij.

Capitulum. ccccxcvj.
8282 Iſcus latĩe ⁊ grece:arabi.dabalch vel
rdkre hiſos. S era. lib.aggre. ca. da
eè́⅛pypalch aucto.D yaſ. Dabalch.i.viſcus.
Melioꝛ ex eo eſt nouus q̊ ſilis eſt in coloꝛe ſuo
coloꝛi poꝛri.Exteriꝰ vᷣo eſt ſubꝛufus ſine aſpe⸗
ritate ⁊ ſine ſurfureitate.⁊ ſit ex fructu rotundo
paruo qͥ naſcit᷑ in arboꝛe glandiũ: ⁊ folia eius
ſunt ſicut folia arboꝛis buſſi. Fruetus &̊ iſte cõ
tundit᷑ ⁊ abluit᷑: deinde coquit᷑ in aqua. Sunt
autẽ quidã qui maſticando fructũ ipſum faci⸗
unt viſcũ.reperit᷑ etiã in arboꝛe piroꝝ ⁊ maloꝛũ:

⁊ in multis alijs arboꝛibus:⁊ aliqñ in radice ar

poꝛũ aliquarũ paruaꝝ.⁊ latine vocat᷑ hec plan
ta viago. Ego auteʒ vidi in monte Naba ʒat
homines qui faciuntex arboꝛe magna que na⸗
ſcitur apudeos.⁊ apud ipſos vocat᷑ tarabella:
Et latine vocat᷑ Capꝛifoliũ.Accipiunt quidẽ
ramos ipſius:⁊ excoꝛiant eos faſciculos.⁊ in⸗
fundunt in aqua ⁊ dimittunt ſicaliquo ex men⸗
ſibus: deinde cõtundunt contuſione ſoꝛti.et fit

inde viſcus bonus.Et vinus cius eſt ſimilis
ſubtiliat. attrabit et diſſoluit: quia babet virtu

tem reſolutiuã.¶ Dyaſ.ca.Uiſcus ſm tranſla⸗

tionẽ noſtra. Lii⸗ us in ramulis naſcẽs a quo
dam anĩali volatili:ſcʒ turdella viſcat᷑. Nã illð
ſi moꝛatur in ramulis arboꝛum glutinat᷑ ⁊ inde

nalſcunt᷑ virgule plurime. ꝛ fit viſcus qui ſemꝑ
viridis inuenit᷑. Eſt autẽ optimus qui in arboꝛeꝛ

quercus creſcit.⁊ qui eſt mundus ſubuiridis.⁊
ſi extendatur non coꝛrumpitur:ſed vt membꝛa

naextenuatur.

DOperationes
Galienꝰ.vi.ſim.far.ca.de viſ co.Subſtãtia
viſci eſt cõpoſita ex aquoſa ſuba ⁊ aerea.et de
bhis amb aby eſt in co multũ:⁊ ex terea pauca.=
in ſapoꝛe eius eſt acuitas plus qᷓ; amaritudo.
¶ Et virtus eius eſt que calefacit: non tamen
cito quando apponit᷑ coꝛpoꝛi.ſed poſtiqᷓ;facit
moꝛã in coꝛpoꝛe ſicut facit tapſia.⁊ nos quidẽ
diximus in his que pꝛeceſſerunt:qꝙ hec res in⸗
uenitur in medicinis:quaꝝ virtus eſt que cale⸗
facit:cũ quaꝝ calefactione eſt humiditas ſuꝑ⸗
flua indigeſta.virtutes habet acres.duricies
mollire põt. Nã de pꝛofundo extrahit humo⸗
rẽ cũ vehementia.et nõ ſubtile tantũ:ſed ⁊ pin⸗

gues digerit.mox quidẽ nõ calefacit:ſʒ tẽpoꝛe

Diururno impoſitus calefacit vt tapſia.

¶ Auicenna li.ij.· ca.de viſco. Ciſcns eſt notus

omnibus.⁊ eius quidem frucius ſimilis eſt a⸗
ceri nigro vel ſincere.rotũdus virgulatusfrã⸗
gibilis.ex quo ma nus inuiſcant᷑.Eius autẽ mi

nerg eſt arboꝛ ferens glandes et pira ⁊ mala
in quibus ſunt virtus aquea ⁊ aerea multipli⸗
cate valde.qui ex eo bonus eſt.eſt recens pla⸗

nus coloꝛis poꝛtiinterius:viridis exterius.teri
tur et lauatur.deinde coquitur.⁊ non calefacit
niſi poſt moꝛam longaʒ:ſicut gummirute agre
ſtis. et eſt debilioꝛ ea in hoc.et in ipſo quidẽ eſt
humiditas ſuperflua indigeſta.⁊ eſt calida et
ſicca in.iij.Et eſt reſolutiuus.reſoluit em̃ humi

ditates groſſas.et pꝛofunda coꝛpoꝛis ꝓpter

foꝛtitudinem virtutis attractiue:et lenit.et di⸗

xerunt quidam qꝙ non ineſt ei operatio in hu⸗

miditatibus niſi tenuibus.

Serapion aucto. Dyal.Quãdo viſſcus mi

ſcetur cum reſina pini maturat apoſtemara qꝗᷓ

fiunt in radice auris:t alia apoſtemata.

(¶ Et quando miſcetur cum olibano curat x½
cera antiqua.et quando miſcetur cum calce et
cũ lapide gagatis aut lapide aſio.et coqui cũ
eis.et ponitur ſuꝑ apoſtemata fraudulẽta:aut

ſuper duriciem ſplenis curat. Et reſoluit apo⸗

ſtemata ⁊ duricies.
Et qñ miſcctcũ auripigmẽtocitrino aut ru⸗
beo.⁊ poni ſuꝑ maculas aufert cas.et qñ cum
calce miſcetur ⁊ rob excludit vngues.
¶ Auicenna. Tuſcus eradicat vngues malas

cumſure easponiturcum arſenico.⁊ rſoluit
opoſtemata frigida.et pꝛopꝛie confoꝛtatur cũ
calce.et lenit vlcera antiqua et vulnera mala.⁊
lenit iuncturas cum tam tanta cera quantum

ct ipſum:⁊ cum equali pondere ſui de reſina pi

ni.⁊ cõfert apo ſtematibusfrigidis poſt aures

¶Et mixtus cum gummipini et cera extenuat
ſplenem:cum ſuper ipſum ponitur cum aliqui ꝙ
bus rebus ipſum conſoꝛtantibus:ſicut eſt calx

ct huiuſmodi.

OPhperationes

eſt bꝛionia ſiue vt latine vitis alba.haſtas ⁊ fo⸗
lia ſimilia habet viti noſtre:ſed aſpera et mino

ra. capꝛioli ſimiles ſuntimplicãtes ſe: ſemen ip⸗
ſi vuule ſimile. eſt et butrioſum rarum. .
DPyaſcoꝛi.VUiticella in vino elixa et comeſta

ventrẽ ⁊ vꝛinã mouct.virtus eſt folijs ⁊ haſtis

iÿippſius ⁊ radici viſcida:vnde vulneribus chiro⸗
nis impoſita medicatur. Cãcros ⁊ vagedenia

vyulnera ad ſcabiem perducit. Lyxbije vulnera

.

latine viticella vel vitis alba. Sed ſci⸗
endum q; Galienus vbiq; vocat vitem albam
vel nigram bꝛioniã.Et Dyaſcoꝛi.ſimiliter fᷣm
tranſiationem arabicam. Sed Galicnue.vi.

ſim.far. ca. Ampeleos melanaꝛ ꝙ vit ꝭnigra
ꝓpꝛie vꝛ Bꝛionia. Hoc ſilr aparet in ca.vitis
parũ ſupꝛa. Sera. lib. aggre. ca. Fcſer a. JFeſe⸗
ra herba eſt que habet ſolia et capꝛiolos in ſi⸗
militudinẽ vitis cõmunis:niſi quia ſunt aſpe⸗
per vꝛinam ſplen digeritur. Hec herba tã lau⸗
dabilis eſl:vt in tyriacis potionibus mittatur.
Milcetur ⁊ pulchꝛiſicis medicamimibus ca
olco dccocta:donec arcſcat detrabit.

rioꝛa:et rami ⁊ capꝛioli adherentimplicãtes ſe
quibuſcunq; ↄꝓpꝛoximant ex arboꝛibus alijs:
et ſuſpenduntur eis cum capꝛiolisſuis.Et ha⸗

Jticella. Pandecta ca.cclxvij. Feſera
arabice vel feſire.grece ampelcos leuce

—

tollit. ſale addito ⁊ in cathaplaſmatibus adbi⸗

bita et compoſita.

¶ Radix cius coloꝛẽ coꝛpoꝛis bonũ redditqu⸗
gas vultibus diſtendit. Lentigines purgat:
magnis cicatricibus coloꝛẽ pꝛopꝛiũ reddit.Qi
uoꝛes ⁊ panaricia emẽdat.cũ vino in catha⸗
plaſmatibus adhibita duricies ſpargit. Apo

ſtemata curat:Oſſa coꝛpoꝛiinfixa eucit. De
dicaminibus ſtipticis neceſſario miſcetur.
¶ Epilenticis.ʒ.i.achibita anno toto pᷣſtolat᷑.

ſili mõ acœpta apoplene⁊ ſtomaticis ſingu⸗
Lare pꝛeſidiũ eſt:maxime.ʒ.ij.accepte ſingulis

cauſis ſur cõuenit moꝛſibus venenatis. Aboꝛ

ſum ſacit.plus vero accepta maniam facit.

¶]h Sccundinas deponit. Urinam pꝛouocat.
NMelie addito vt electuariũ datum diſnoicis
ct offocationibue pꝛeſtolatur. Luſſim et dolo

rem capitis et lateris compeſcit. De alto cadẽ

tibus ⁊ conquaſſationibus maximuʒ remediũ
eit. obulo vno cum aceto bibita ſplenem deſic

NAcopca cum caricis catbaplaſmata omͤ/

nia ſimiuiter facere poteſt.cocta in aqua ⁊ ſo⸗

mBento adhibita ſtericas purgat.inſantes non
coa gulatos deponit. Uerno tempoꝛe berba
ipſa cxiccstaDur.
¶ Cuiusſuccus cum mulſa bibitus omnia ſis
militer facere nouit:⁊ flegma depomt. Demẽ
vero eius tritum et perun ctum ſcabiem⁊ lepio
ſos curat. Lac mulieribus pꝛouocat.Succus
eius cum ſucco ptilane coctus lac mulienbus
pꝛeſtat. Succus baccarum eius lacxbenbus
ſiccis reddit. èðð
¶ Eime eius vꝛinam mouent mediocriter.Ra
dix autẽ pꝛoiectoꝛiam? extenuatoꝛiã virtutem

habet. et deſiccat med iocriter.

¶ Et ideo ſplenem reſoluit ⁊ ſcliroſim poſita
extrinſecus: aut ſuperpoſita cũ ſici bus lepꝛam

⁊ ſcabiem ſanat:datur etiã in cibo pꝛo ſplene?z

De hHerbis

K Kõmuniter aute radix cutem fricabileʒ ⁊ e

tenſam facit. Medetur auũt effelidas ⁊ lentigi⸗
nes ⁊ maculas nigras cũ oꝛobo atq; terachia

et fenugreci ſemine. Item ſi tecum eam poꝛta⸗

ueris omnia malaa te effugient

C apitulum. ccccxtvin.

SEEchuen. Auicen. l. . ca. vethuen. Ue⸗
v thuen eſt planta habens virgas minu⸗
iias. ſuper quas ſunt floꝛes albi. baben⸗

tes ſo lia ſimuia floꝛibus maro. acutiſapoꝛis et
odoris.et eſt. ca.in.iij.ſic.in.ij.Et eſt ex ea alia

citrina. alia alba.eſt digeſtiua. aperitiua opila

tieonum et in rubea elt ſtipticitaas.

—

HDHperationes
¶ Auicenna. Uethuenpꝛouocat ſudoꝛem et
eius oleum inunctum apent oꝛificia venarum
et reſoluit apoſtemata in ſtomacho.et ſangui⸗

nem con gelatum in ipſo
Rreormtenit apoſtematibe frigidis. Conue⸗
nit fiſtulis et vl ceribus neruoꝛum. um in deco
ctione eius infunditur ſpongia: et ponitur ſuꝑ
egros et facit ſubehb.
¶ Et odoꝛatur humiditas eius ⁊ facit doꝛmi⸗
re.Conuenit aſmati cum bibitur ſicca:ſicut bi

bitur epichimum

gelarum in velica. et cum aqua mellio fran git

lapidem. ¶¶ Et aperitopilationes matricis et E
ſoluit melancoliam et fiegma ſicut epythimum

quando bibitur ſicca cum oximelic.et ipſa in
panibus noſtiniscaremus.

Capitulum.ccccxcix.
OAlubilia latine.gre.cuſſuſ.ara. Jebele
v ch. Jo. Me. ca. de volubſi. Colubilis
plurcs ſunt ſpecies.Una eſt que dicitur
funis arboꝛum.cuius flos eſt albus.⁊ eſt ſicut
ruba.⁊ habet lac.⁊ vocatur volubilis magna.
Et eſt alia cuius ramirepunt ſuper terrã ⁊ ſuꝑ
ramos plantarum.que folia ⁊ floꝛes habʒ mi⸗
noꝛes. et dicitur volubilis parua. Et eſt alia
ſale eius habẽs folia ſubalbida ⁊ lanugino
a. et habʒ lac. Et eſt ſpecies aſpera. habẽs ſo⸗

lia ſicut ſunt citrulli ſolia. cuiꝰ flos eſt ſicut am

pulle adherentes.et voc atur lupulus.Et ẽ q̃r⸗
ta ſpecies eius cuius radix è ſicut feſcireſim et
magis groſſa.immo eſt groſſitudo eius inmo

dum cucurbite maioꝛis.et eius ſt ipites cleuan⸗

tur ſuper radicem ſuam circiter cubitos duos

et ſolia eius ſunt ſtricta parua in modũ ſagits

te alate:que ex leui cauſa fluunt. ei hʒ lac.⁊ vo⸗
catur dñs lacticinioꝝ.et ex eafit ſcamonea.qð
inuenies in ca.ccccxix. De S. Melioꝛ duarũ
ſpecicrumpꝛimarum eſt magna. bebems folia

febꝛibus colericis et ſanguines.
Magna vero ſolutionce educit colerã adus

Trattatus.

t modũ ſa gitte alate. melioꝛ ẽ que oꝛitun in lo⸗
cCis tẽperatis remotꝭ ab exceſſu. Inqͥt Dyaſco.
Magnaè? equalis.declinat tñ ad caliditatẽ.⁊
elt ſic. in. j. ⁊ reſolutiua:maturatiua:aperitiua

abſterſina ⁊ ſolutiua.lanuginoſa vero ca. ẽ in
exceſſu vlcerat iua ⁊ inciſiua Sagittalis vᷣo ca.
eſt ⁊ lic. in.ij.gradu.Et dixit Gal.in pꝛincipio
terti ſac vᷣo infine tertij.⁊ ẽ acris vlceratiua.⁊
eiꝰ acrimonia nõ ẽ in vehemẽtia lacticinij ma⸗
ſoꝛis.⁊ in qualibet eiꝰ parte plante acuitas et
ſeroſitas:ſed plus in lacte ipſius.et eſt in ea ad
ſterſio et reſolutio.⁊ iſta eſt ſcñamonea.Qupu⸗
lus vero eſt equalis ad frigiditatẽ declinans.et
Dicitur quod eſt in pꝛincipio pꝛimi.⁊ eſt verius

E ſt autẽ ſedatinus doloꝛũ calidoꝛum extinc⸗

DPDyperationes
¶ Jo. Me. Rectilicatio magna aperit oꝛiſi⸗
cia venaꝝ p

to ⁊ maſtice.et rectius qð vigorat o rationcz

eius eſt aqua caſei cum ſpica et maſtiiie
¶ Ex ſagitali aũt nõ ꝓpinatur ad ſoluẽdũ niſi
coagulũ eiꝰ.? eit ſcamonea Lanuginoſa vero
pꝛorſus vitãda ẽ. Solutione eĩ educit ſang⸗
uinẽ. et eſt venenũ.¶ Itẽ lanuginoſa educit ex
coꝛiando. Lupulus vero aſpera educit de co
lera eitrina rem aliquaʒ et mundificat ſangui⸗
nem ab ca:et clanficat ipſum.et ſedat inflam⸗

mationem eius.et affert ei iuuamentũ magnũ

infuſio ipſius in aqua caſei. .
¶ Et ſyrupus eius remouet ycteniciã.et aqua
parum vtuntur adminiſtratione eius medici
tempoꝛis noltri.cum ſit medicina bona.

(Etipſa quidẽ et ſuccus eius cum ſanicb oꝛ⸗

dei ſedat doloꝛẽ capitis ca.et cõuenit calefacti
oniſtomachi ⁊ epatia.⁊ ſyrupus eius cõuenit

Cã cũ facilitatc.⁊ aperit opilationẽ epatis ⁊ me
ſeraicaꝝ.⁊ cõuenit yctericie cũ ſucco apij ⁊ en⸗
diuie.aut cũ aqua caſei.⁊ conuenit apoſtemati
epatis ca. extrinſeco.⁊ ſedat ſodã antiquã.et
ꝓpꝛie cuz oleo ro.aut camomülle. ¶ Et ſucois
eius ex eis qſanãt vlcera in aure.⁊ eſt ex medi⸗
cinis pecwꝛis ⁊ pulmonis.mundificas ca a ſu⸗
perfluitatibus. et conuenit amativalde.
¶ Et conucnit ſebri longitꝑis.⁊ ꝓpꝛie fe.opila
tionũ. et eis quarum mat enia eſt colera ctrina

( Erx radice vcro ſagittalis ſit emplaſium et

olco roſarum aut camomille. et ſedat ſodam

fnigidam antiquam.et enat emigraneaz. Do

ſis potio volubilis ma gnein vecoctione eſt cir

citer.ʒ.iiij. Lupulivero u.fuſionis in aqua ca⸗

ter qð miſcẽdũ ẽ eialiqͥd ex dragã

Capitulum.cccct
QUapaſiula. Galienus.vi. ſin far. capi.
de vua paſſa. Aſtaſis..i.vuapoſia.di
geſtius ſimul et ſtiptice ⁊ dyaloꝛetice lẽ
te participst virtuis.

4 Dralcoꝛ. Albe pa ſtute unt plus ſtiptice et

carnes paſſularum qñ cxtrahũtur ab eis gra⸗

nis.⁊ conferunt tuſſi rembus et vcice.

¶Et qñ paſſule comedũtur ſole cũ nuclcie cõ
ferunt vlcenibo inteſtinoꝝ.et qñ caro paſlularũ

miſcetur cũ farina ⁊egneiſi.i.ſcariola et ouis et
modico melle.a⁊ cum editur admixio modico
pipere.expellit fiegma per os.
¶ Et quãdo miſceur cum farina fabarum et
cimino.ꝛ fit inde emplali ru.cõnenit apoſtema
tibus ca.intceſiinoꝝ.⁊ qñ paſiule piſiaie mucen
tur cuʒ ruta.⁊ fit inde emplaſiꝝ:delet qdð appa⸗
reti cute ex clauis ⁊ vlceriboſraudulẽtꝭ.ſ.cacro.
¶ Quãdo fit ex eis emplaſtruũ cim opopana⸗
co conucnit podagre.⁊ qñn ponitur ſuꝑer vn⸗
gues eradicat eos.⁊ melioꝛes ex cia ſunt keſ⸗

mes ſine gramis.et poſt eas ſunt pin gues ſubti

lo coꝛticis ct paruigram

na et qñ comeduntur conueniũt canne pulmo

Capitulum.cccccj.
LQLaauerſa. Bartho.inli.ð ꝓpꝛieta:rerum
V uauerſa a humeo mes dðꝛ. ⁊c dicta q̃⸗
ſibumida:eo q int rinſecꝰ hũoꝛis ẽ ple⸗
na. ðᷣt Ilſi.l.vvij Ex tribo ãt cõponil vua.ſ.
ex ſolliculis:glacea ⁊ arillis.folliculi dicuntur
vuina cia.inqͥ ba glacea ↄtinet᷑.Et ẽ glace ſuc⸗
cus ſiue humoꝛ pinguis ipſius vue.Itẽ ſunt ᷣ⸗
ticiarie ſic dicte ꝗ magnitudine ⁊ longitudine.

Hobpbpfrationes.

¶ Halie. vi. ſim. far.c.vuauerſainq̃t. Cuauerſa
ſunt indigeſtibilia.ſuba eiꝰeſt groſſa terrea pꝛo

mntet gnitu ded arat᷑ qꝛ ſapoꝛ ciẽ acerbus vdd

¶ Uirtus eiꝰfri. in.i.ſic.in. ij.⁊ ſtipticat ⁊ oſtrĩ

git. ⁊ ↄuenit oĩ fluxui veẽtris iuuamẽto magno.

Capitulum. cccccij)

Mbilicus veneris vel cymbalaria la⸗
v tine.grece colitidon. Dyaſc. Colitidon
ideſt vmbilicꝰ? veneris eſt herba. folia
babet ſicut accintabulum obꝛotunda ⁊ alta.et

latenter concaua.et haſtã bꝛeuem in qua eſt ſe

men poſitum. Radixeſt ei obꝛotunda vt oliua
Eſt alia colitidon que folia habet pinguia ⁊ la

tioꝛa et ſpiſſa ſicut bugellas:folia que ſunt cir

ca radicemſunt ſicut oculus picta.gultu ſtipti

ca. haſtam habet tenuem: cuius flos: ſemen ſi
miis ypericon. Radix eſt illi maioꝛpꝛedicte

Operationes

4 G alie.vij.ſim.far.ca.Colitidon.mixteẽ vi·⸗

tuns.ſ.humide.frigide.⁊ cuiuſdam obtuſe.ſtip
ticitatis amare.vnde infrigidat et repercutit⁊
abſtergit et dyaſoꝛat.Pli.ca.colitidon herba ẽ

om̃ibo nota. cuius naturaex humido frigido ct

parum calido refrigeratoꝛia.
¶ Dyaſ.Cirtus pꝛime ſpeciei eſt ꝙ ſuccus ra⸗

adhibitus tumoꝛem nature ſpargit.

¶ Jgnem ſacruʒ exiinguit. er ꝑmones curat.

S crofis impoſitus eas ſpargit. Stomachi
eſtuationẽ tollit. Radix cõmeſta cũfolijs cal⸗
culos frangit. rinã pꝛouocat ¶ Hydropicis
in oximelle datꝰ ſingulare pꝛeſidiũ eſt. Et mul⸗
ti ad amoꝛẽ eam colligũt Hec mixtã habet vir

tutẽ infrigidandi ⁊ humectandi. Hec etiam nõ

a panteſtiptica vim cum amaritudine modica

vñ infrigidat ⁊ repꝛimit ⁊ pꝛoijcit et digerit in⸗

flammationẽ.ergo flegmonem curat.et in ſto
macho cauſam habẽtibus vtiliſſuma eſfft
¶ athaplaſmata tũſa ⁊ ipoſita vulnera q̃ ſũt
cũ ruboꝛe et roſulas ſanat.ſuccꝰ eiꝰ imiectꝰ ad
veretri exiccationẽ(quã grecifimvſum vocãt)
valet.¶ Galienuꝰ. Colitidon cara degnones

dias eiue ꝛ folioꝛum perunctus. aut fomento

1

.

Coapitulum. cccccif. Capitulum. ccccciii.⸗.⸗.
DNHgula caballina. Sciendũ ꝙ vngula Runca maioꝛ. Pãdec. ca. ccclxv. Huiu⸗ ð

₰
5 „
*

„
B
—

1 Oͦs
. *l S 7

Perilipilatos et heriſipilas fleg. ⁊ maxime ſto.
ardẽtis vtilis.⁊ ſufficiẽter epiplaſmata. credita
aũt ſuntfolia cuʒ radice comeſta lapides fran⸗
gere et vꝛinas mouere. ¶ Pli. Hec tunſa ⁊ im⸗
polita vulnera curat et reſoluit qͥ ſunt cũ rubo
rei.roſulas ſanat.Lunſa ⁊ ſtomacho impoſi⸗

ta ardoꝛẽ ⁊ inflãmationẽ ſedat.i¶ Radix vero
eiꝰ potata lapides frangit. Grecivero dicũt ꝙ
leniterſit bumida frigida ⁊ ſtiptica

e. . 4
. 4 1 *
3. . „

ticum. aliud terrenũ. Aquaticũ eſi ne⸗

nufar vel nymphea aquatica. xel cacabus vene

ris.vel papauer paluſtre.vel alga paluſtrie.ha

pens floꝛes albos.ſicut apparet in ca.cccirx.ſu⸗

perius de H. enena ẽ que vocat᷑ vngula ca

pallina gre.⁊ arabi.vocatur phatanu
fugium.naſcitur iuxta fluuium.

¶ Bal.vi. ſum. far. c.de tuſſilagine.⁊c vulga ca
ballina vel nenufar terrenum vel farfana. HNo⸗
minat᷑ aũt miſſilago. co ꝙ tuſſibo ⁊ oꝛtonoicis
ferẽs credi ſi qsſumẽs ſo.ſic. vel radicẽ ſuper
pꝛunasſumigãs inſpiret ↄſin gẽtez ktumum
¶ Eſt aũt mediocnter acre.qre ⁊ rige ſine do⸗

loꝛe credit᷑ vniuerſa apata q in toꝛace: vinidia

—

m velfar

merito quidẽ igitur vt alimento nullus vtatu-

—

vero folia ⁊ flores.flegmonẽ patietia manb:a⸗
cum difficultate digeſtionis exteriꝰ cathaplaſ
mata iuuãt ꝓpteramiſſionẽ a quo ſe hbumidita⸗
tis.cuius oia virida ⁊ tenera. Hec quidẽ ma⸗
gis.illa ᷣo minꝰ particpãt.ſicca vᷣo folia liiij
acrioꝛis ſunt virtutis.vt ↄpetãt ftegmonẽpatiẽ
tibo. ¶ Aui. li. ij. ca. de nenufare terreno.inquut

. ⸗ . 3

eſſefri · thu. cõplexionis.imij. gragau.

y rerel varikflalũ vel ſarichara Bre. in⸗
guidalis ac califex.latine vero vꝛtica
Scra li. ag. auc.Dyalſ.ca.hbuiure. Sunt eius
due ſpecies. Una eaꝝ ẽ aſperioꝛ et nigrior.hũs
fo. latioꝛa.: hʒ ſemẽ ſimile ſemini canabie.niſi
ceſt minus eo.Alia vero habet minora foeliꝰ
et nõ habet ſolia aſpera ſicut pꝛima.dequa in
ſequenti ca. dicctur. Et eſt ca.ꝛ ſic.n.iij.grada .

ſine co ꝙ maxima capiatur fame. Ctilis autem
ne ſubductiua ventrtis·
Pperationes
¶ Galie.li.de cibis ca.vrtica.Etidẽ vi.ſimpl. UMUN
farma. eodem. capᷣ. Acalifex ſiue vꝛtica maior
Huiꝰ herbe tam fructus qꝙ; ſolia ipſa maxime
admitt antur ad opus medicine. Dyaſoꝛcciceẽ

ℳ

„ .

ℳ*

„
— 7

27:

virtutis vt puſtulas ⁊ parotidas ſanet. Habet

autẽ⁊ ventoſitatis aliquid.quapꝛopter impetꝰ
libidinis excitat:et maxime qñ cũſapa bibitur ſe
men eius:ꝙ autẽ nõ vehemẽter caleſacit.ſit ſa⸗
tis ſubtilium partium.ſit educens groſſoꝝ hu⸗
moꝛum ⁊ viſcoſoꝛum qui in toꝛace ⁊ pulmone
Teſtat᷑ ⁊ inhoc ꝙ patiuntur pericule coꝛpoꝛis
quas contingit Illa vero venoſitas quas par
ticipare dicitur.naſcit᷑ dum ipia digeritur.Nõ
enim eſt actu ventoſa ſed potentia.ventremla
xat moderate.⁊ hoc ſolummodo ꝙ mũdiſicat
et cõmouet.non eo ꝙ purget
¶ Dxaſ.Cathaplaſmatibo impoſita coꝛpoꝛis
fricatione atq; ruboꝛe:doloꝛẽ atq; pꝛuritũ facit
Deniq; recoꝛpoꝛatiue virtutis ſunt maioꝛ vide⸗
licet ⁊ minoꝛ.Similiter limoſis atq;ſimilibus
duricieb.medet᷑ etiã eis qui ab aialibꝰ venena
tisfuerunt vexati.¶ Item cocta atq; connita
emoilit venrẽ. Semẽ aũt eiꝰ vetrẽ mouet.Fo
lia ⁊ ſemẽ dyaſoꝛetica ſunt ⁊ leptomeris abun⸗
danter ſine calefaccione nimia.ſanant ſtigma
ta ⁊ cyraculas ⁊ ragades.⁊ ex toꝛace ⁊ pulmone

educit bamoꝛes pingues ⁊ glutinoſos.habʒ au

tem aliquidin ſe ventoſit atis.ad luxuriã ꝓmo⸗

uendam⁊ excitandãlibidinem.maxime quan⸗

do cum ſapa bibitur
¶ Acalitex calefactoꝛia eſt.que potata cũ vi⸗

no regium moꝛbũ emẽdat.ſemen eius in anti⸗

dotis miſſum colericis pꝛodeſt.
Itẽ tritũ cũ melle ⁊ in modũ electuarij datuʒ
tuſſim veterẽ ⁊ in frigoꝛe conceptã emendat ex
caloꝛe ſuo s omnes tumoꝛes diſoluit:

¶ Sera.auc.Galieni.Cirtꝰ eius eſt que refol

uit relolutione ru ta.et eſt cũ ho c ei virtꝰ in⸗
flatiua.et ꝓpter hanc cauſam mouet coitum. et
Delet exituras.⁊ apoſtemata que fiunt ꝑ aures
et facit exiccari humoꝛes viſcoſos a pectoꝛe et
pulmone qñ bibit᷑.⁊ curat vlcera coꝛroſiua.et
omne cui cõuenit exiccatio.Et qñ bibit de ſe⸗
mine eius cũ rob excitat appetitũ coitus.ecſol
uit ventrẽ ſolutione temperata.pꝛopterea quia
abſtergit ⁊ commo–et
¶ Et folia ambarum ſpecieꝝ quãdo teruntur

cum ſale ⁊ fit emplaſtꝝ curat moꝛſum canis et

vlcerafraudulenta ⁊ carnoſa.⁊ vlcera ſoꝛdida
⁊ætoꝛtiones neruoꝝ ⁊ exituras.⁊ apoſtemata q̃

ra ad vuriciẽ ſolenMis. “
¶Et qñ terunt᷑ex folijs eiꝰ⁊ ponunt᷑ in narib⸗
abſcindut fluxũſanguis.⁊ qñ terit ex eis ⁊cofi⸗
citur cũ myrrha.⁊ fit inde naſcale puo cat men

fſtirua. ¶ Etponuntur folia eius ſuꝑ matricem
cgreſiam. eã reuocat intus.⁊ſemẽ eius quãĩdo

bibit cum rob excitat appetitũ coitus.⁊ aperit
oꝛt᷑ icium matricis:⁊ terit ⁊ coficitur cum melle

⁊ comeditur.⁊ cõuenit a ſmati que nonſinit ho
minẽ iacere.⁊ pleureſi.⁊ expellit ſuꝑftuitates a
pectore.i¶ Et decoctio folioꝝ eiꝰ qñ coquitur
cum pauco myrrhe puocat mẽſtrua.⁊ qñ folia
ipᷣa coquũtur cũ limacijs molliunt ventrẽ ꝛ pꝛo
uocãt vriuã.⁊ qfolia ipᷣa co quũtur cũ oꝛdeo
expellunt ſuꝑfluitates a pectoꝛe.⁊ qũ fiunt gar
gariſmata cu ſuccis ciꝰ.curat apoſtemata vul
¶ Etidem aucto. Raſis.Oleum vꝛtice ẽ ma⸗
gis lax atiuum q; oleum cartami.cqʒ quãdo tu
comparas virtutem laxatiuaʒ vrtice virtute la⸗
xatiue cartami ä
¶ Et idem auctoꝛ.Aben meſuav: Mouet coi
tum quãdo comeditur cuʒ cepis ⁊ vitellis ouo
rum.⁊ quãdo teritur ſemen eius et poniturſuꝑ
cancrum conuenit
¶ Et de ꝓpꝛietate eius elt ꝙ laxat flegma vi⸗
ſcoſum.⁊ q excoꝛiat᷑ ſemẽ vꝛtice ⁊ teritur.⁊ mi⸗
ſcetur cum melle ⁊ ſumitur.laxat cum foꝛtitudi⸗
ne.⁊ opoꝛtet tñ q nõ tãgat liuguã ⁊ caput meni
ne adurat ea.¶ Et doſis eiꝰ a.xx.granis vſq;
.xxx.¶ Etidẽ auc.Iſaac.Soluit ventreʒ
viſcoſum ⁊ pꝛouocat vꝛinã.⁊ cõuenit doloꝛire
num.et iuuat coitũ.et maxime ſi comedatur cũ

cepis et vitellis ouoꝛũ.et qñ bibitur cum ſemine

canabi.cõuenit ſpleni et dolori lateris

2*
* * .1

OSUͦͦLð

Ruca minoꝛ. Dyaſcoꝛi. Urtica altera
maioꝛ:altera minoꝛ. De maioꝛi in pre⸗
Vccedenti capi.dictum. Minoꝛ vero que
et vſualis eſt et ſimplex cum tenui ſemine.ac fo

iijs nimis aſperis. ¶ Auicenna. Coloꝛſeminis

eius eſt ſimilis ſemini poꝛri: ſed tamen eſt mi⸗

nnus ⁊ ſubtilius.etnon eſt in eius longitudine.et

moꝛdicat quod ei obuiat.ita q etiam inteſtina

Vrtica et ſemen eius ſunt ca.in pꝛincipio tertij
gradus.⁊ ſic.in.ij.ſed ſemen eſt minoꝛis ſiccita
tis q;ipſa.Eſt attractiua:vlceratiua: reſoluti⸗
na cum virtute aduſtiua. Et ſunt quidam qui
Olcunt calefactionẽ eius non eſſe ſoꝛtem.⁊ iniꝰ

ſa quidem eſt virtus aperitiua.⁊ inipſo eſt ab⸗

ſterſio fortis.

¶ Auic. Emplaſtꝝ eius cũ raffano diſrumpit

dubelet ⁊ eõuenit duriciebo.Et ſemẽ eius con⸗
uenit cancro in emplaſtto. ⁊ ſimiliter eius cinis
cum ſale conuenit vlceribo que accidũt mn mor
fura eanis ⁊ vlceribus malignis ⁊ cancro

Emplaſtrum ex eo cum ſale cõuenit toꝛſ io⸗

ni neruoꝛum. Et folia eius contrita abſcindũt
fluxum ſanguinis ex naribus.Et ſemen eiꝰ cõ⸗

uenit ſtricture nariũ.⁊ aperit opilationes colla

torij foꝛtiter.et ex ſemine eius factum emplaſtꝝ
fit dentium eradicatio facilis.

( Et ex eo emplaſtru cõuenit apoſtema tibus
que fiunt poſt aures.⁊ eſt abſterſiuũ qñ bibit

cum aqua oꝛdei. et mundificat pectus.

&qSt cum decoquũtur folia eius in aqua or⸗

dei educunt bumoꝛes groſios quiſunt in pecc⸗
toꝛe.eius ſemen eſt foꝛtius.et

ma et frigidam pleurctſim.
Excitat coitiimpꝛecipue ſemen eins cũ vino
Et aperit oꝛifieium matricis.quãdo matrix re
cipit ſperma.⁊ ſinnliterſi comedat᷑ cuʒ cepis et
ouis.Et quãdo ſupponitur cũ mvr ha pꝛouo⸗
cat menſtrua et aperit matricẽ.et ſimiliter ſi bi
batur decoctio eius cum myrrha.

¶ Et ſolia eiꝰ recẽtia reducuũt matricẽ exeuntẽ

loco emplaſiri poſita.⁊ ſoluẽdo educit fiegma

c humoꝛẽ crudũ ſua abſterſione cũ virtute ſo⸗

B

lutiua que ſit in ipᷣa.¶¶ Et oleum vꝛtice minoꝛis
plus ſoluit flegma q oleum cartami. Et deco⸗

ctio folioꝛũ eius cũ obſtracis lenit ventremn

¶ Et ſi vis vt ipſa faciliꝰſoluat accipe medul⸗

H Trattatus
Capitulum. cccw.

ibm remouet alu

¶ Palla. Urtica ex ea vocata eſt æ tactus eiꝰ
coꝛpus adurat. Sunt em̃ ambo om̃ino ignee
nature.vñ ⁊ tactu ꝑurit ⁊ pruriginẽ facit.
¶ Macer. Dicimꝰ vꝛticã quã grecꝰ acaliſe ðᷣt
Feruida nõ modice vis illi dicitur eſe·
Vnde nec immerito nomenſumpſiſſe videtur.

Lacta qꝙ exurat:digitos vꝛtica tenentes

Hec ſolet yctericos:cum vino ſumpta iuuare.

Illius ſemen colicis cum melle medetur.

Et tuſſim veterem curat ſi ſepe bibatur:
Frigus pulmonis pellit ventriſq; tumoꝛem

Capitulum. creetvſ.

A picum. Iſi. Alpicũ appellatũ ẽ eo ꝙ
y„ allij odoꝛc hy. Sal.l. xi. Inmaſenouem

bri vlpicũ ſicut ⁊ alliũ ſeri᷑ terra:maxi

alba foſſa ⁊ ſubacta ſine ſtercore.Sulcos ĩa⸗
ris facies et in locis altioꝛiboſemina pones.q̃ts
tuoꝛ digitisſeparatas:nec altiꝰ pꝛeſſa. S arcu
lari frequẽter debẽt.qꝛ plureſcũt.Si capitatiʒ

facere volueris.vbi ceperit caulis ꝓdire parti⸗

cula.ſicq;ſuccus reuertet᷑ aù ſpicsos.

lã ſeminis eius ⁊ cõtere ipᷣam cum ſauich.et pij⸗
ce eũ cum vino et bibe eã.et opoꝛtet vt polt eiꝰ
bau ſtu bibat᷑ aliquid ex oleo ro.ne adurat gut⸗
tur bibentis.Et quando fiunt ex ipſis collinia
cum melle et ſuperponunur et ſoluunt

Pperationes
¶ Iſidoꝛus.Alpicum cum vino tritum calcu⸗ 2
los aiunt pꝛodeſie potui datum. Illius ſemen
cum vino menitrua pꝛouocat ſiue purgat.

„ n O 8

Capitulum.ccccco
AZmus latine.a ra.arnabũ.grece pete
v la vel pꝛolee ſiue pteloe.Paulus ca.de
vlmo. Ulmo eſt a
cuius ſolia ſtipticaſunt.
O Perationes
¶HGal. xiij.im. far.c. Pꝛoleeſm trãſlationem
grecã.Pꝛolee.i.vlmus folijs ccſolidamꝰ qñq;

recẽs vulnus cõtuſis ꝙ ſtiptica ſimul ⁊ abſter⸗

ſiua virtus conſeruatur in eis.Coꝛtex vero eiꝰ
adhucmagis eſt ſubamarꝰ ⁊ ſtipticus

¶ Uũ ⁊ lepꝛã ſanat cũ aceto.Et duʒ viridis ex

iſtit ⁊ recẽs ſi ſuꝑligata inuoluat᷑ vlceribo con⸗
ſolidare eapoterit.¶ Et radices eiꝰetiã eiuſdẽ
virtutisſunt.⁊ cũ eius decoctione ſomẽtãt oẽs
fracturas poꝛoſitatione egentes.

¶Paulus. Jpa bullita in aq curãt excoꝛiatio

nẽ capitis ſi inde lauet᷑. Radix eiꝰeſt ſtiptica cõ
glutin atiua ⁊ cõſolidatiua nimis.¶ Jſi.cllmꝰ

nomẽ accepit.eo ꝙ vliginoſis ⁊ humidis locis

melius ꝓficit. Nã in mõtanis et aſperis minus

leta et. ¶ Pli.lini. xvij. Climoꝝ vmbꝛa lenis eſt
enutriens quecũq; occupat. In vlmo inſerino
rũ iubet rdigio fulguꝝ. Nobilia vina in atbu⸗
ſtis gignuntur. pꝛimoq; oim vlmus ꝓpter nimi
am irondẽ excipit.Ulmis detrabit᷑ ſuccus inu⸗

rboꝛ omnibus nota

tilis ſup:a terrã vſq; ad medulaʒ foꝛacis. In
ſenecta ⁊ cum alimẽeto ſequũtur abundare mi⸗

mio. ¶ Idem li.xviij. Ulmi ⁊ populi ſerãtut a
die quo Yauonius ceperit ſiare. ſiue a die.vĩ.
vdusſebꝛuarij: ſiueantepꝛimã ſolitieij eſtiualł
diẽ alia parte folia vlmi celum reſpiciunt:quaʒ
ſpectauerũt pꝛidie.⁊ eſt cõfecti ſiderisſignuʒ
¶ Igeʒ li.cxiiij. Ulmifolia ⁊ coꝛtex ⁊ rami vim
babent ſpiſſandi ⁊ vulnera contrabendi. oꝛ⸗
tex vtiq; interioꝛ.

Capitulum. cccrcvii)

OZDir ſiue quſir ara. grece.E gilos veł

“ Wopa. era Magere. ca.quſir.id ẽ

kaleya ſiue a quileya.⁊ eſt herba cuiꝰ

folia ſunt ſimilia folije frumenti.niſi quia ſunt

latioꝛa. mollioꝛa.et in ſummitate calamicius
eſt ſemen nigrumtribo vel quattuor tunicis rve
ſtimm a quibo exeunt a niſte lmiles capillis in
abtilitate. ¶ Pli. A quileya herba eſt que cre⸗
ſcit in ſegenbus ann tenui calamo habenti in
ſummirate tegminbus an bitum ex quibus
ariite ſimues capillis eraan.

Operation‧g-es

Hhalie. Ciriꝰ clus ẽ q teſoluit apata ⁊ cõfert
fiſtulie q fſt iuxta ocnlũ que egilope vocãtur.
Maioꝛ virius eſt in ſemine.q̃re qñ ſimpliciier

ponitur ſemen intelligitur Vires enim leuitert

5

Tractatus.

kfficaciter relarxãtes. et ad omnes tumoꝛes va
let. 6 S era. Mollit du ictes. erideo ad egu
lopas farina eius cathaplaſmatibus commix
ta congrue ſadt.

Capitulum. etcccix.

Sinea. Pandecta.ca. lxxi: ynech ſi

ue aluſne arabice. grece bꝛion vel bꝛiuʒ
vel licena. larine vero vſnee vel muſcus
ardoꝛum. Uinee vel bꝛion quoddam oꝛitur in

arboꝛibus lanugo. et quoddam eſt vſnee vel
bꝛion maris et eſt lanugo que oritur ſupra pe/
trasmaris. ¶ Sera. li. aggre. ca. A ynech. Ay

nech. id eſt muſcus quercus. et eſt res que repe
ritur naſcens ſuper arboꝛem ſerbin et nucis et

glanium et ſuper lapides. et melius ex eo eſt
quod reperiturſuper ſerbin montanum. ? poſt
ulud quod repeniur ſuper arboꝛem nucis et
meliue hoꝝ eſt quod ẽ magis odonierũ ⁊ albi

dioꝛis colo:is.⁊ peius eit ex eo oð eſt ad nigre

Qdineʒ tendena. ſapoꝛ eius eſt ſipticus teperate
Et virtus eius eſt que non eſi frigida frigidita

fmrfoꝛti. ſed pꝛopetepiditatem.ct virtus cr alia
eſt que reſoluit et mollificat. et pꝛope illud qð

reperitur ſupꝛa arboꝛem ſerfin.

poſitũ ẽ ex terrelin⁊ aqſa ſil ſluba vtniſq; frigi

dis. ſtipticat em ↄmeitum .⁊ qtq̃t calida ſũt ca

taplaimatimanilie inmniidat ? aduuat-Et

At aliud brion velbꝛiũ qð a qbuſdã vocał ſpel
ticuz repitur quidẽ in quercub ⁊ ſpinis et len⸗
kis.habet autẽ ſtiptica vᷣtutẽ nõ vebementem
neg em̃ ſufficienter frigida ẽ.ſʒ qdãmodo me⸗

dijs appꝛopinquat.q̃re et dyaſoꝛeticã ⁊ molli⸗

ficatiuã poſſidet vim maxiĩie qð in cedrinis lig⸗

nis inuenitur. ¶ Dya. c. delicena qſuꝑ petraʒ

marinã naſcitur bꝛionẽ ¶ Aui.li.ijca. vſnee
AVſneeſunt coꝛtices ſubtiles circũuolute ſuꝑ ar
boꝛem ferenteʒ glandes ⁊ pinnum vel nucem.⁊
babʒ odoꝛem bonuʒ que ex ea bona eſt calba.
et nigra eſt mala. In ipa ẽfrigiditas pauca ad
debilitatem declinans. et ſtipticitas equalis.
Et extimauerunt quidã ꝙ ẽ ca.in.i.gradu.ſic.

in. ij. ¶ Inquit alcauſi eſt frigida vebementis

ſiccitatis. Inſunt ei virtus ſtiptica ⁊ reſolutio
ſimul et lenificatio pᷣcipue que eſtde pꝛimo.et

cius eſt equalis.
prrationes
¶Sera. auc. Dyaſ. A ynech ẽ muſcꝰ? quercꝰ.
et cõfert doloꝛibo matricis:⁊ qñq; coquitur et
ſedent mulieres in decoctione eius.
¶ Et cõfert multũ qñ admicetur ĩ fumigatioi
bꝰ ⁊ vnguẽt q̃ fiũt ad reſoluẽdã laſſitudinem.
¶ Et ingreditur ĩ ↄfectiõe olei de ben.⁊ in alijs
vnguẽtis ꝓpter ſtipticitateʒ que eſtineo.
¶ Et infunditur ĩ vino diebꝰ aliq̃t.x illud vinũ

ſeit doꝛmire doꝛmitione ſoꝛti.⁊ qñ infunditur
in vino ſtipnico:cõfert ſtomacho ⁊ curat excuſ⸗

4
„

ſionẽ ventns: ⁊ aromatiʒat ſiomachũ et abſci⸗
dit vomitũ. ¶ Dvaſ. Licena eſt muſcꝰmane.qᷓ
cathaplaſmatibo adbibita fluxũ ſaguinis ab⸗
ſtinet.tumoreʒ compeſcit. ʒernas emendat.xyc⸗
tericis opitulatur.melle addito aſpꝛedinẽ eris

ct lingue d iſlenit.reumatiſmũ compelcit.qꝛ ſti
pticeẽ virtutis et ſiccantie.¶ Almanſor trac.
ij. ca. vſnee. Uſnee vel muſcus quercus parum

chum efficu rigidum. ¶ Auicen. Uſnee aroma
ticum eſt. apenit opilationes ⁊ ſtringit cames
mollificata s.⁊ linitur ſuꝑ apoſtemata ca.⁊ ſe⸗
dat apoſtamata camoſa fuxacadit inunctio⸗

nibo laſſitudinis: et reſoluit din iciem iunctura
mm. ¶ Et ſilr eiꝰ decoctio ceu infunditur ĩ vi?ꝰ
no facit doꝛmire potantẽ ipᷣm.⁊ abſiergit viſux

⁊ cõfert tremoꝛi coꝛdis.retinet vomituʒet con⸗
foꝛtat ſiomachuʒ ⁊ remouet inflamationẽ eius
pꝛecipue infuſio in vino ſtiptico. ¶¶ Et contfent

dDoloꝛi epatis debilis. perit opilationez ma⸗

trics.⁊ quãdo ſedetur in aqua eiuſ confert do
loꝛi matncis.et pꝛouocat menſtruua.

¶Et idem de vinib coꝛdis au. Ulſnee ca ·eſt in
pꝛimo gradu.ſic. in.j. et habert. contoꝛt erecoꝛ.·

—

U R

do

e DHerbis—
r MU

BBBB

. 4 9 .
4 4 . 4 8
* 2 — *
*

.
6
2
2
—rx
S
. S
„*
,7
7
S
„
5.
SS
Me,
. —
4
—.
2

—

Capitulum. etctcx.

Inũ. Iſid. li. xx. Cinũ inde dictũ eſt: q;

eius potꝰſanguinẽ cito replet.hoc alij
lieum appellãt:eo ꝙ bibentẽ a cura ſol
uit. ¶ Ariſto.in lib.topicoꝝ.uij. Uinũ ait Em⸗
pedocles aquã putrefactam in lignio.¶ Am
bꝛo li.iij. Noe poſt diluuiũ vitẽ plantauit: que
pꝛius dominipᷣcepto pullulauit:ac bibit de vi

no eius ⁊ obdoꝛmiuit.Deus aũt pꝛeſciui ꝙ vi⸗

nũ ſobꝛie potatũ ſanitatẽ daret:pꝛudentiã au⸗
geret. Immodice vᷣo ſumptum ad vitia cauſas
daret: creaturã dedit.ſed abundãtiã humano
reſeruauit arbitrio.¶ Ariſto.in lib.de aialibo
Vinũ ſerpẽtes valde diligũt.⁊ iõ ꝑ ipluʒ venan
tur cũ imbibunt. Itẽ Iſido. Uinũ vꝛ roſeũ.i.

cũ ruboꝛe:roſaem̃ rubet. Amineũ qſiſine mi⸗
nio:id eſt ſine ruboꝛe. Succinaciũ ſuccine gẽ
me ſinnile.i.fului coloꝛie. Limpidũ vinũ.i ꝓſpi⸗

cuũ ab aque ſpecie dictũ q̃ſi limbidũ.limpha
em̃ eſt aqua. Lurbidũ q̃ſi toꝛbidũ.i.terra com⸗

mixtũ:qð eſt fece. alernũ vinum vocatũ eſt a

falerna regione campanie vbi optima vina na⸗

5

ſcunt᷑. Honoꝛariũ vinũ qð regibus ⁊ potẽtibꝰ

honoꝛis gratia offert᷑. Crudũ vinũ eſt inſuaue
qð ſerui potant.Conditũ vocat᷑ qʒ non ſit ſim
plex:ſed cõmixtione pigmentoꝝ compoſitum.
Baſetum vero a regione vnde defert᷑. Gaʒa

em̃ opidũ eſt paleſtine. Infertum vinũ dicit qd

altario offertur atq; libat᷑. Spureũ quod of⸗

ferre non licet: aut cui aqua a dmixta eſt quaſi
ſpurium hoc immundũ. Acidũ vel qꝛ acutum

vel quia aqua mirtum cito in bunc ſapoꝛẽ con

nertitur. ¶ Actoꝛ pluribus etiam modis vina
yitiata emendant᷑.ſicut notum elt plurimis: vt

(Kverbi gratia)ſi foꝛte molleſcẽs incra ſſct. Ide?
vinum per media lignoꝝ fragmenta tranſſun⸗

–—

ditur:vt oleagma mollicies cofringat᷑ vel lam⸗
bꝛulce vel lignoꝛum ſerratura.vel ſimilia.

Operationes

¶ Jſaac in dietis ꝑticularibo li.ij. clinũ bonũ
dat nutrimentũ coꝛpoꝛi. Sanitatẽ red dit et
cuſtodit.ſi accipiat᷑ vt opoꝛtet:et q;tum natura
ſuſtinẽre ualet.digeſtionẽ contfoꝛtat ſtomachi

„
*

et etiã ſecundã q̃ eſt in epate.nec vllus inneni

cibus vel potus adeo naturalis caloꝛis cõfoꝛ⸗

tatiuus ⁊ augmentatiuus ſicut vinũ:ꝓpterſami

liaritatis conſoꝛtiũ quod habet cum natura.
¶ Et qꝛ caloꝛ eius ſimilis eſt naturali coloꝛi:

citoq; conuertit in naturalẽ ⁊ mundiſſima lan

guinem.Curbidũ quoq; ſanguinẽ clariſicat.⁊
aditus totius coꝛpoꝛis maximeq; venarũ ape⸗
rit et mundiſicat. Epatis opilationem apent.
Zenebꝛoſitatẽ aufert. Jumoſitatẽ triſticie ge⸗
neratiuã a coꝛde expellit.totiuſq; coꝛpoꝛis mẽ
bꝛa coꝛroboꝛat.i Sed anim ipſam ſacitob⸗
liuiſci triſticiã ⁊ anguſtiã:laboꝛẽ ⁊ doloꝛẽ.dat
q; ei leticiam ⁊ audaciã. Ingeniũq; ſnbtiliat.
Igit᷑ conueniẽs eſt omniba etatibus ⁊ omnib⸗
regionibus.ſed tamen ſumat᷑ ſᷣm ſui quantita
tem et bibentis conſuetudinẽ ac nature poſſi⸗
bilitatẽ: Juuenes em̃ ⁊ viri maioꝛẽ vim et qnti
tatem ſuſtinent qᷓ; mulieres et adoleſcentuli.
¶ Qinũ mundũ ⁊ durũ ſi ſuerit: cõuenit vthye⸗
mali tꝑe ⁊ frigida regione bibat᷑. In ceſtate vᷣo
et calida regione vini paucitas aqua multum
cõmixti neceſiario congruit. Coꝛꝑa em̃ reiris
gerat ⁊ humectat ꝓpter aquã cõmixtã. Uñ̃ an⸗
tiqui aſſimilauerunt vinũ tyriace nature:quia
viriutẽ habet conſeruatiuã nature pꝛoſicuam.
Calefa cit em̃ coꝛꝑa frigida et inftigidat calida
ſicca humectat:et humida extenuat.
Haly in li. regalis diſpoſitionis ait. Linum

caloꝛẽ naturalẽ cõſoꝛtat. Humoꝛes colericos
tẽperat:purgans ꝑ ſudoꝛẽ vꝛinã. Mẽbꝛa du⸗

ra humectat.apꝑpetitũ iunat ⁊ digeſtionem.
¶ Uentoſitatẽ quoq; ſoluit.opuationẽ aperit.
melancoliaʒ mitigat. Et hec maximela cit his
qui temperate complexionis ſunt.

¶Hocet autẽ illi czius complexio ſupcrabun

dat in caloꝛe.vel qui febꝛem patiĩ epatis aut ce

phaleam. et cuius meriti debiles ſunt⸗
¶ Idẽ inli.vt ſupꝛa.dicit autẽ q; ex multi rini

potatione paſſiones accidũt gr aues fnigide.ſi⸗
cut apoplexia:ſpaſmus: epilentia:emigranei:

obſtupefactio.⁊ his ſimilia. Replentur enim

R

8

ventriculi cerebꝛi vapoꝛibus vini.et quod adn

lud de venis aſcendit:vnde caloꝛ naturalis re⸗
frigerat᷑ ⁊ huiuſmodi paſſiones geuerantur.

Phperat

Tractatus

¶ Raſiin q̃rta ꝑte:Qlinũ temperate bibitũ nu
trimentum penetrare ſacit. vigeſtionem adiu
uat. multeq; bonitatis cauſa exiſtit in coꝛꝑe:et
in ſenibo q; maxime ¶ Iſido.Linũ antiqui vo
cabãt venenum:ſ̊ poſiq; inuẽtum eſt virus le⸗
tiferi ſucci. hoc vinũ vocatũ eſt illud venenuʒ
¶ Uñ et Hiero.in li.de virgitate dicit.Adole⸗
ſcentulas ita deberefugere vinũ vt venenum.

ne pꝛo etatis caloꝛe feruentibibant ⁊ pereant.

Inge eſt ꝙ apud veteres romanos femine nõ
vtebant᷑ vino:niſi ſacroꝛũ cauſa certꝭ diebus.
¶ Conſtan.in pãtegni.Cinũquoddã eſt meꝝ

qddam de paſſis factũ: qddam mellitũddaꝝ

dactilicum. qddam oꝛdeaceũ yel frumẽtiuũi.
ceruiſia. ¶ Derũ vliter cali.eſt ⁊ ſic. Nouiter

Adem etoꝛculari tractum in pꝛimũ trãſit gra

dum.vetus auũt augmentat᷑ vel minuitur natu
ra ſua exlõgitudine vel pꝛopinquitate pꝛeloꝝ.

Capitulum.cccccxj. 4

Accea vł herba clauell ata latine:gre
ce toꝛqueta:ara.mareſolon.Platea.
yacea eſt herba ſimilis lauẽdule ⁊in
dfſumit ate floꝛes quoꝛũ coloꝛ eſt citri⸗
nus glaucus ⁊ albo.ſolum herba in medicinis

vtu ⁊ nõ radices.ca.eſt ⁊ hu.iniij.gradu.

8 —

¶Jõ la. Herba ipᷣa tunſa: cathaplaſmati⸗
bus adhidita.ↄfert ad pꝛuritũ ⁊ ſcabiẽ.¶ Her

ba ipᷣa decocta cũ vino odoꝛifero bibita.con⸗
fert heriſipiloſis.?⁊ ad oẽm vlcerationẽ ſiue ſca
biem. ¶ Iſta herba valet ad lepꝛam remouen
dã decocta cũ vino ⁊ curat excuſſionẽ ventris

terre eandem quantitatẽ.nocet aũt illi cuiꝰ cõ

plexio ſuper abundat in caloꝛc.

—

Aſdane grece. anadragne arabilati
y ne poꝛtulaca. Serapi.li.aggre:ca.

nota.¶ Sa:vij. ſiʒ.far. c. poꝛtu. Sub

ſtãtia ei? ẽaq̃ſa. ⁊ iſapoꝛe eiꝰẽſtipticitas pau
ca. ⁊ virtus eiꝰ qᷓ infrigidat i.ij gra.⁊hũectat
in. ij. Dya. c. ãdragne ſiue vt alij.poꝛtulaca ⁊ ẽ

i oĩb nota hñs frigidã vᷣutẽ atq; redarguẽtẽ.

Hophpprrationes

¶ Sera. Poꝛtulaca ↄuenit hñnbo inflationẽ
⁊ incẽſionẽ.⁊ cauſionẽ ĩ oꝛiſicio ſtomachi.etin

oĩib ypocondrijs.⁊ curat ſtupoꝛẽ dentium.eo
ꝙ lenit ⁊ auffert aſperit atẽ.i¶ Et idẽ auc.Ruf⸗

fi. Poꝛtulaca debilitat viſũ ⁊ deſtruit eũ.⁊ in⸗

frigidat coꝛpꝰ ⁊phibet vomitũ ⁊ aufert libidi⸗

nẽ. ¶ Djaſ. Poꝛtulaca maſticata vel comelta

yaſdane.i.poꝛtulaca.etẽ herba oĩb⸗

O

—

cum oxigaro fluoꝛem ſanguinis pꝛohib et: et

viſcide ſiringit: pꝛopꝛie cum maſuicata vel co⸗

meſta dentium offenſam ſangt.
¶ In ardoꝛe ſtomachi poꝛtulaca in aceto co
melſtia mire iuuat tunſa.et cum mollito oꝛdeo
mitxta:⁊ quaſi maligna panno inducta:⁊ ſto
macho impoſita:miretebꝛes rollilt.

Capitulum. cccccxii.
Reos. andecta. ca. ðccv. yreos eſt
herba faciens foꝛẽ albũ vt liliũ.et ẽ
inͤn aaſst. Digſait Ar
floꝛibo.Uñ vᷣſus.yris purpureũ gerit fioꝛẽ ⸗
owafe croceũ:ſed ſpotula ſetida
nullũ. n

ſicut arcus celi.ꝓ ̊ lege
rreos.⁊ ille debilioꝛ eſt ſuperioꝛi in omnire.
melioꝛ ex eis eſt cuius radix eſt alba rotunda:

participans de
7 Dura 7
Zicgeiun
dos bꝛeues ꝛ colle
eſt radix.poſt illã m

*

de ille herbeſunt ſiles inſolis.dꝛnjt
m̃ in floꝛiw. Nam yris habet foꝛẽ purpureu:
habentẽ gradatiões diuerſas in purpmcitate
ict g̊ lege capitulũ lilium ſuperi
flos eſt alb⸗. et iſte ẽ

rubedineſᷣm alquid:⁊ groſſa
ſpiſſa. ⁊ in qua eſt aromaticitas:ſicut
odoꝛ viole ꝓpꝛie.⁊ cuius ſapoꝛ eſt acutus moꝛ
icatiuns ꝓpter acrimonia ipſius. habẽs no
⁊ collectos.Et melioꝛ pars plante
lectionis ipſius radic eſt priucipiũ veio.

Operationes.

Paulus ca.yrcos.vreos ca.eſt in.ij.gradu
ſicca in.iij. Nalet contra duriciẽ neruoꝝex fieg
mate. Zuſſim placat. Screatũ ſacilem ſacit.
Broſſos humoꝛes pecioꝛis attenuat.
Kum aceto potatus ſplencticis ⁊ ſpaſmum
habentiba pꝛodeſt.rigoꝛẽ fe.⁊ doloꝛem vulue
mitigat et autert.Cũ vino potatũ menſtrua ꝓ
uocat. Peſſariũ inde factum ſecundinã et ſe⸗
tũ mortuum expellit. ſtomacho nocet. Cum a
qua calida bibitũ doloꝛẽ ventris placat.Elis
xatũ et piſtatũ vulnera dolentia curat.coctum
ꝗqqua ro.mixtum vulnera ⁊ puſtulas mundiſi
cat.et bonam in eis carnem generat.Et valet
contra putredinẽ dentium et gingiuarum.
¶ Platea.yrcos vel yris cali.⁊ ſicce ſunt in.ij.
gra.Sſeſtmiles quidẽ ſunt in ſolijs ⁊ in effectu.
ſed vyris floꝛẽ facit purpurcũ:yreos albũ. NHa⸗
rũ radice medici vtunt᷑.q in fine veris colligit᷑
ac deſiccat᷑.et ꝑ duos annos ſeruari poteſt.
¶ Itaq; pꝛo radice yris poteſt poni radix
xreos.⁊ ſimiliter econuerſo. Cirtute habet diu
reticam:vnde diſſoluit et aperit.
¶ Eonſtan.yreos eſt calida in.ij.ſicca in.ij.&

*

valet contra neruoꝛum de flegmate. Diutur⸗

nam tuſſim placat.

—

NIE

„ . 4
2 — * 2 * . . .

r

pitulum. cettt. xiiif; 3

S

Ca

4

Ris illirica. Iſidoꝛa.xris illirica a ſu
mMWilimdine vnie celeſtis nomen acce⸗

R—Ppit. Unde arcumen a latinia dꝛ: co q/
ſos eius variet ate coloꝛis in eundẽ arcũ cele
Aeem imiter Illirica dꝛ.qꝛ in illirico plunima ẽ
et violentiſſima.Species cius ſolijs gladioli

ſimilibus radice aromatica:odoꝛis boni.

BPperationes

A¶ Haccr.yn dat foꝝ nomẽ arboꝝ ipᷣeſuoꝛũ
CLeleltis ſimiles ſunt nempe colonbus yris.

Iliricam dicunt illam:quia plurima naſci

Zꝛatur in illiro: vis cius icca valenſq;

Dicit atq; gradũ:dant bunc in vtroq; ſcom:
. Peioreiebun⸗ eſt in radiabus cius.
Has deſiccandas per ſruſta rotunda ſecatas
Sic vt ſe partes non tangant mſere ſilo
Inq; loco ſicco:fac ſuſpendatur in vmbꝛa.

Rir alite totum: potens ſiccare per annum

Aum vino ſedam tuſſim: prebentq; ſapoꝛem.

5*

Capitulum. cc .
Des. ydea ſem Diaſcoꝛidẽ cap.de
1 Kea em tranſlationẽ grecä. Fola ha

7 Käialananeite amili longi ſunt⸗

q Radir cine remoꝛ dentio ſie redargnentis A

. „

virtunis eſt.ſanguinie fiuoꝛẽ ſiue quẽlibet flu⸗

xum ſiringit. ¶ Ubiſciendum ꝙꝙ Diaſco. de B
Ldea ſacit duo capia. Unũ qð incipit per. x. et

eſt illud qð ponii hic.⁊ aliud ca.qdð incipit ba
tus.⁊ vna de ſpeciebns cius eſt idea ꝑ i.pꝛo qᷓ

lecge caplin. cccccij. ſuperius de R

¶ Galienue.vxi.ſimpli.ſarma. capᷣ.ydea. vdea
radix et guſtantibus quidem eſt acra. Emoꝛ⸗
rogias et fluxum ventris:necnon diſſinterias
et fluxum mulicbꝛem quotquot talia ſanana

bibita et deſoꝛis appoſua.

OA=

Capitulumttexvj.

DPaicon vel ſcoparegia latine. Gre⸗

Y cc ypericũ vel biumi vel atricũ. ara⸗

bboreice Infaricon. Er ſinonimis. xpeni
conx: heiba ſcti Jobãnis. Nerbaq; peſoꝛa

tg. Quid ctiã nominant eã coronã regiam.
Dcra.li.aggre.ca. Intaricon. Sunt quidã

nominat Remepubeos ꝓpter ſimilitudincs
ſen. babet ſecũ in odoꝛercſine pini. Nam pi⸗
1

coe.i.pinus arbuſium:cſt qd rdonecũ eſt ad

—NR

⁊ coloꝛ eiuevergens ad tubedinẽ.⁊: babet fo

rẽ ſiptuem albũ ſimilem foꝛichexi albo. etſe
men eius eſt in coꝛicelongũ ? rorundum. Et
magnitudo ſeminie eſt in quantitate ſeminis

accendenciu m igneʒ ſicut ligna. ct habet ſolia
ſimilia rutc.⁊ longitudo cuis ẽcirciter paimuũ

ſicut eſtita o nõ ſum cõtenti ſemièſolo.Ga⸗

lie vi.ſim.far.ca. vpericũ.ſm tranſtationem
gar abicã vpericum calefacit et ſicca ſubtilium

parti exiſtẽs. Dyaſ.ca.ypericum. Eſt herba

coloꝛe ſubrufa folia ſimilia rute. habens ⁊ flo

rem tenuem fioꝛe viole ſimilẽ.⁊ ſemẽ nigrũ in
ſoꝛma oꝛdei odoꝛis reſine.vires habet acriter

ſtringẽetes ⁊ mictuales. Paulus ca. de ypericõ

ca.eſt ⁊ ſic.in.iij.gradu.

Hoperationes

NHGHalienꝰ. Mẽſtrua c vꝛinas puocat. Opoꝛ

tet aũt totũ ad h̊ aſſumere.⁊ nõ ſolũ ſamen ſed
etiã fructũ. Sed cũ ſol js applicatũ vinide ſit
ad cicatricẽ ducere poteſt.omia vlcera queq;

gqaduſtiõe facta ſunt ignis.ſiccũ vᷣo ſi appoſue⸗
ris:ſanabis.⁊ laxa ⁊ putrida vlcera.

¶ Quidã vᷣo ⁊ ſciaticis bibere id d ant pulue⸗
riʒatũ et ſiccatũ.et qũ fit naſcale cũ eo ꝓuocat
menſtrua.⁊ qũ bibitur puocat vꝛinam.
¶ Et ſi bibitur exſemine eius cum vino curat
quartanã.Et quãdo bibit᷑ eodẽ modo ſexagi
ta diebus continuis curat ſciaticã.Eſt quan⸗
do fit emplaſtrũ cũ folijs eius et ſemine cur at
combuſtionem igig.

D yaſcoꝛides.ypericũ vꝛinã potatũpuocat
et ventrẽ ſtringit. Itẽ folia et ſuccus eiꝰ mede
tur diſſenterie et ſanguinis effuſioni.

¶ Ramicem etiam curat. Herba tomẽto im⸗

poſita ⁊ combuſta ſanat. Hec cauda caballi⸗
na dicitur ab aliquibo.⁊ deſiccatiua eſt foꝛti⸗
ter ſine moꝛdicatione.
¶d plagas aut magnas cathaplaſmatib⸗

impoſita vtilis eſt:⁊ glutinat neruos inciſos.

facit et ad eosqͥ ſanguinẽ v omũut.

¶ Et ad flucum ſangaumis mulierũ et ad diſ⸗
ſintericos ⁊ ad dyarriã:⁊ ad ome reuma ven⸗

tris ſoꝛtüſimũ adintoꝛiũ eſt.ſi ipla berba cum
aqua aut c vino bibatur.

D —— „

¶BSuccus aũt eius ſuxũ ſanguinis de nari⸗

bus.et ventris fluxrum cum vino aultero po⸗

tuui datur. febꝛientibus cum aqua.

„.
„*

Paulus.Urinã pnocat.Epar ⁊ renes mũ⸗
qditicat. tcmoꝝ doloꝛes curat. Uulnera delic⸗
cat.venenum ſuperat. Cathaplaſinatibus ce

leriter vulnera ſanat.

Capitulum. cccccxvij.

Sia. Pliniꝰ.yſia eſt apð grecos tra
dutq; ibam ⁊ cyphen cũ ſint de gene
re ad frumẽtũ redire ſi piſte ſer antur

nec peinꝰ:ſʒ anno tertio.· ea ſemẽ eſt ex quo fit
alica. gra nũ cius in pila hignea tundit. vel la⸗

De Herbis

ꝛdei eũ odoꝛereſine pini. Naſcit locis aſper
⁊ domeſticis.Et vſus eius eſt adminiſtrak

.
5
* 1*

pidis duricia nobilius cõteritur.excuſſiſq; in⸗
detunicig:terũ armamẽtis nudata cõciditur
medulla. Eſt zea q̃ degenerat in affrica.vñ ad
ulrerina fit alica cnus ſpice latioꝛes ac nign
ſunt et bꝛeui ſtipula. HH

Operationes

¶ Iſaac.ʒiʒania naſcunt᷑ int᷑ triticũ ſiccꝭ coꝛ⸗

ruptiſq; tꝑib.vñ vim hũt acutã ⁊ venenoſam
et aliqũ mentẽ ꝑturbãt ⁊ inebꝛiãt. Mirta ſul⸗
phuri vino ⁊ aceto ad impetiginẽ vel ſerpigi⸗
nẽ valẽt.cocta aũt cũ radicis coꝛti ce:vulneri⸗
bus iã putreſactis appoſita ſanãt ⁊ mũdilicãt
valẽt etiã ad apoſtemata diſſoluendu.
NMHiero.ſuper Mattheũ. Inter triticũ et ʒi
zania quod nos loliũ appellamus q;diu her⸗
ba elſt. necdũ calamus pꝛouenit ad ſpicã grã⸗
dis ſimilitudo eſt.et in diſcernendo aut nul⸗
la aut perdifficllis diſtanti.
Auic. ziʒania ſᷣm duas res ab hoĩbo dicit᷑
Quidã em̃ ʒi aniã vocãt granũ ſile frumento
ex quo faciũt panẽ.⁊ dicũt ; Rzania plurima

eſt. Alij vo rem q̃ndã in ebꝛiantẽ malã que in

granis ꝓuenit. Melioꝛ eſt illa qᷓ eſt leuis pon
deris.non vetus nec frangibilis: ſed viſcoſa

cũ maſticat᷑ declinãs ad rubedinẽ.⁊ in ipᷣa eſt
ponticitas parua. ¶ Pli. lib.xxij. Inlelix di⸗
ctumeſt a Cirgilio iolium. hoc tñ gotiuum

Tractatus

& aceto coctũ ⁊ impoſitũ ſanat empetigines:
co celerius quo ſepius mutatũ eſt. Medetur
⁊ podagre:ceteriſq; doloꝛibus cumoximelle
Luratio bec a ceter differt.aceti ſextano vno
Dilui mellis. 3ʒ. j. iuſtum eſt/ ita tẽperatis ſexta⸗
rijs tribus decocta farina lolij.ſextaris duo⸗
vus vſq; ad craſſitudinem calidumq; imponi

ipᷣm dolentibus membꝛis.Eadem quoq; ſari

na extrabit oſſafracta.

Capitulum. cectcevin..

Ringus. Pande. ca. lxuij. Aſtaruti⸗

con arabice velſecacul. Gre. biomõ.

A atine vo centũ capita vel yringus
NHon eſt autem affodillus:vt quidam dixer̃t.
ſed vocãtur due plante.quarum vna eſt vrin⸗
gus:vt patet per Serapi. ꝓpꝛio capᷣ. Et alia ẽ
vna glia herba que ſatis ſimilatur. Item Pli
ninus poſt ſermonem de yringo ex his inqt: ſci
luicet yvringum candidum quem centum capita
nominant: omnes effectus coſdem caulat.⁊ ra

ices in cibis grecoꝛum recipiuntur ſiue cru⸗

dis ſiue coctis:vt Dyaſcoꝛides capᷣ.de vrin⸗
gis. Pꝛeterea in antidotario virili ĩ quodam
annidoto quod incipit. A ntidotum quod fa⸗
cit epilenticis recipiantur et centum capita et
Aftodilli:quare non ſunt idem.

Pbperationes

Serapion lib. aggre. ca Aſtarucon:id E

centũ capita. Alia elt celeſtis coloꝛis.et alia

albi coloꝛis. Seed q̃ eſt celeſtis coloꝛis ẽ her⸗

ba hñs ſtipitẽ durũ ⁊ aſperũ.et in ſõmitatibꝰ

eius eſt flos glaucus ſimilis ſloꝛi camomille.

⁊ aliquis ex floꝛib habet coloꝛẽ purpureũ.et
habet folia ſciſſa ⁊ capitella ſimilia ſtellio.ſed

fotia q ſunt in ramis tendũt ad longitudin.

⁊ habet velut pilos. l
iEtidẽ aucto.Halie.Cratit nomẽ ab co ꝗq/
curat apoſtemata.qñ ſit emplaſtꝝ defoꝛis cũ
ea.aut ſuſpendit᷑ſuꝑ ipᷣa.Uirtꝰ eiꝰ infrigidat

⁊ deſiccat nõ ſoꝛtiter:⁊ marime dũ eſt receen.
Sed centũ capita albi coloꝛis eſt yringꝰ. kꝑet·

eſt ſpecies ſpine.⁊ ſumiũ ſoliũ eius cũ ſale con
ditũ in pꝛincipio ſui augmẽti.
¶ Et ſolia eius ſir ſolia aſpera aromatica in
ſummitate qñ guſtant᷑. Et in ſummitatibo eiꝰ
ſunt capitella rotũdaſicut ſunt ſielle.et in cir⸗
cuitu eoꝝ ſunt ſpine.⁊ſtipes eius eit vurus et
coloꝛ eius capitelloꝝ eſt ſimilis coloꝛi elean⸗
Qri.⁊ ſoꝛtaſſe aliqũ ſicut coloꝛiacincti.⁊ habet

radices longas nigras deſoꝛis intus albagd i
groſſitudine policis boni odoꝛis.naſcitur in

locis arenoſis ⁊ aſperis.

Etidẽ auct. Halie. clirqcigeſt poſita.q
ſnfrigidat ⁊ reſoluit reſolutionepauca.
Paulus ca.de vringo.ꝓyringus ſecacul ant

yringion:herba eſt ſpinoſa. radix ciꝰ cũ aliqli

gromaticitate comedit ⁊ ↄficiunt᷑ cũ melle et

ʒuccaro radices pᷣdicte ⁊ comeduntur.

¶ Dalſcoꝛides. ca. de ringo. yringus aut
vringion aut nux agreſtis:herba eſt ſpinoſa.

ſolia eius in initio comeduntur et in ſalecom

ponuntur: que folia lata et aſpera ſunt guſtũ
aromatis habẽtia. Que cũ creuerint obrufũ

coloꝛt bñt.cũ multis virgis in quibo ſut capi

cella rotũda ſpinoſa. baitã habet durã ĩ giro:

2 qũcq; albã ⁊ viridem cũ coloꝛe iacincii.

¶Et radix eſt illi oblõga et nigra veſoꝛis.de⸗
intus alba aromateplena.naſcitin locis lapi⸗
doſis ⁊ campia et littoꝛibo.Radix eius habet

virtutẽ calclactiunam.

Auicenna lii ca. ſecacul. Secacul eſt ca.
ii.ad hinniditatem quandã tendene.et in ißo

eſt leuitas.⁊ virtus cius eit ſicutvirtus baucie

vyringus:⁊ marime radix eius cruda comelia:

curat gomoꝛraam.
¶ Serapiõ aucto. Diaſ.Jolia huiꝰplãte con

ferunt inflamationi ſtomachi ⁊ apoſtematib⸗
oculi:t alijs apoſtematiba calidie.

¶Et quidã dicunt q; fios huius herbe cuius

coloꝛ eſt purpureus:ſi biba: ur cum qaqua con
feri iquinantie ⁊ epilentie que accidit infanti⸗

bus.quando ſit emplaſirũ cũ es humida con⸗

D

—

De Herbis

fert apoſtematibus lumboꝛum calidie.

¶ Et dicunt ſiille qui habet apoſtemata in
lumbis ſuis:acceperit floꝛem eius ſiccum cum
manu eius ſiniſtra ⁊ poſuerit ſuper apoſtema
ta:ſedat pulſationẽ eoꝛum.
¶ Et idem aucto. Dyaſ.Quãdo bibitur ſuc⸗
cus eius radicis qui eſt albi coloꝛis pꝛouocat
vꝛinam ⁊ menſtrua.Diſſoluit toꝛtiones et in⸗

flationes ſtomachi ⁊ quãdo bibitur cũ vino

confert dð oloꝛi epatis ⁊ moꝛſibo venenatis. et
quãdo fit cum eis emplaſtrũ:reſoluit exterio⸗
ra apoſtemata.aut quãdo ſuſpendit᷑ ſuꝑ ipſa
ſicut quidam putauerũt.
¶ Auicenna. Seculi habet virtutẽ baucie et
excitat appetii coitus.⁊ loco eius poniĩ buʒi⸗
den liue buʒeyden.qð inuenies in capi.lxxiqj.
ſuperius de. B.

Capitulum. cccccxix.
Dropiper.i.piper montanũ vel pipe
raſtrum. Dyaſco.ca.ydropiper ſᷣm
tranſlationem grecam naſcitur locis

pumidis:cuius virga eſt nodoſa.in quibo no⸗

dis naſcuntur folia que nodos intra ſe ⁊ gra⸗

dus habent. huius ſo. mentaſtro ſimili a ſunt

ſz maio: a ⁊ mollioꝛa et albidioꝛa guſtu acerri

ma ſicut piper.ſed non talis odoꝛis. cuius ſe⸗
men in ipſius virgis minutũ exiſtit et ſpiſſum

ſicut bomus.

Pdperationes.
¶Semẽ eidcũ folijs catbaplaſmatibo adhi⸗
bitũ duricies ⁊ tumoꝛes ſpargit.⁊ liuoꝛes lim
pidat ſiccũ ⁊ tritũ p pipere miſceri potelt.
¶ Radix eius inutilis eſt. herba cum ſemine

cataplaſmate facto.et impoſito vpopias tol⸗

lit.et duros tumoꝛes ſpargit.ruboꝛem facit

coꝛpoꝛi.

Galie.viij.ſim.far.ca.ydropiper.ſᷣm trãſiatio
nem grecã.ydropiper vocatũ quidem elt ſic a
locis in quio naſcit᷑.⁊ ab eo quẽ habet guſtũ
ad ſimilitudinem piperis.eſt autẽ ca.ſed non
quantu piper.q nimo viridis hec herba cum
frue tu ⁊ catbaplaſmata ypopias.⁊ ſcliratos
hamoꝛes aperit ⁊ dyafoꝛat.

Capitulum. cectelx.

HMHlguirialis vel ſtellania latine.grece
y dAſterion vel aſter acticus vel buboni⸗
mnm. Pli. ca. Aſterion. naſcitur intra

petras et loca aſpera. Hec berba noctetanq;
ſtella in celo lucet adeo vt eam videntes igno

rantes putent ſe fant aſma videre a paſtoꝛibꝰ

maxime videtur. ¶ Paulus capi. Aſter vela⸗
ſteron.aſt quedam herba radiata vt ſtella. ſo
lis oblongis duobo aut tribꝰ in acumine ca/

pitella ſtelle modo radiata.

,⸗ —— „ *1
Dperationes.
A HGHab. vi. ſim. far. ca. aſter actirus ſiue yngui⸗
nial.Alij buboniũ vocãt:qð nõ ſolũ ſuꝑplaſ⸗
matũ ſed etiã ꝓpinatũ credũ bubones ſanare.
bʒ aũt qð dya ſoreticũ.bʒ eiiã nõ minus refri/
geratiuũ ⁊ reꝑcuſſiuũ:vt mixte ſit potẽtieſi
cut roſa.nõ tamẽ ſic ſtiptiaat.
B Et idem eodẽ lib.magis infra ca.buboniũ
ſiue aſter acticꝰ:ſiue inguirialis noĩatus eſt:ex
co ꝙ creditur ↄferre bubonib tã cathaplal⸗
matum q; aſſumptuum.
Eſt autẽ mediocriter dyaſoꝛeticũ:co ꝙ; me⸗
Qiliocnter eſt ca.⁊ neq; vehementer neq; inten⸗
ſe deſiccat.maxime autẽ cũ adhuctenerum eſt

et recens dictum eſt pꝛiu.

Coapitulumm. ttccxrj.
D6PPoquiſlidos.i.ſuccus eiꝰ qð oꝛit ad
y pecẽ roſe camie vl barbe hircie.Pꝛo
quo lege capᷣ.clxij.ſuꝑi: de E.

Pprrationes
¶ Dyaſ. Str git em̃ vchem̃tiſtime.vñ vẽm p
D ſuũ ⁊ ſanguĩs abũdanniã re mit ſine moꝛa.
+Sũüt aut due ſpẽs. Una eſif aua. i.ſubru⸗
lIa ⁊ alia alba.q̃s greci ypoqͥſtidos vocãt: co
Oin radicc berbe dicte naſcat᷑:vt a pparet ſilr
in caplo E dera arb oꝛca.Cuiꝰſuccus eiꝑ:in i

Trattatus

tur? reponit valet ad eqde ad queliciũ et aq
catia. Paulus.ri.⁊ eſt ⁊ ſic.in.iijgra.

D —

Capitulum. cccccxxij.
Pogloſſos.i.lingua eqͥ ⁊ vocat᷑ alio
VnNoie mirta agreſtis.

Bperationes

Draſ. Futer eſt mirte agreſt ſilis ſoligba

bẽs minuta:⁊ comã ſpinoſam. q̃ ſolia in ſũmi
tate ſũt ſicut lingua cũ ramulis mioꝛibocirca
eadẽ ſo.hãc ꝑhibẽt multi collo:ligatã: doloꝛẽ
capitis tollere. OMalaginãtib miſcetur.

¶ Pla. ypogloſſã dicũt alexandrinã.folia bz B

oximirſino ſilia.ſʒmaioꝛa ⁊ albidioꝛa ⁊ molli⸗
oꝛa. Semẽ ĩ medio ſolioꝝ eſi ſanguineũ eſt:ct
tanq; cicer.virgas duoba palmis.aut modicũ
plus hʒ lõgas.radiceſq; ſiles mirſine:ſed ma⸗
ioꝛes odoꝛatas molles ac rubags.
¶ HNaſcitur autem in locis montuoſis.virtus E
cius radicis im̃ exiſtit que cum vino vulci bi⸗
bita diuparturiẽtibus ſubuenit. Strangui⸗
rioſis ctiam medicinaliter pꝛoſicit.et ſangui⸗
nem per vꝛinam deponit.
Pli. lib.xxvij.ypogloſſa babet folia ſilueſtr; D
mirti.ſigura c aua ⁊ ſpinoſa.⁊ ceu linguasnn
his fſolio paruo excunte d eſollſſe.

Capitulum. crecexxiſſ.

—
4

De herbis

tus eideſt q̃ deſiccat ſʒ nõ hʒ frigiditatem neq;
caliditatẽ:.⁊ abſtergit ⁊ aꝑit opilationẽ epatꝭ
et renum. et pꝛopꝛie ſemen et radix.
Operationes

¶ Sera.ʒparagꝰ curat doloꝛẽ dentiũ.qꝛſic⸗

cat ſine calefactione et infrigidatione.

¶ Etidẽ auct.Dyaſ.Qñ elixat᷑ vna ebulatõe

et comedit᷑.mollit ventrẽ ⁊ ꝓpuocat vꝛinñnj.
¶ Et A coquit᷑ radix eiꝰ⁊ bibũ decoctio ipſiꝰ
Aert ſtr

ãguirie ⁊ yctericie ⁊ ſciatite.
¶ Et qñ coquit᷑ in vino cõfert decoctio eius
moꝛſui rutele.¶ Et qñ ex decoctõe eius fit col
lutio oꝛis confert doloꝛi dentiũ.⁊ ſemen eius
quando bibit᷑facit operationes radicis.
Et dicitur ꝙ elixatura eius occidit canes.⁊
dicunt aliqui ꝙ quando coꝛnua arietum ſeꝑe
liuntur in terra naſcuntur inde ſparagi.

¶¶ Et idem aucto.Aben mel.pꝛopꝛietas eſt re

mouere doloꝛẽ lumboꝝ quifit a flegnate ⁊ vẽ

toſitate:⁊ doloꝛẽ colice.quia mollit ventrem.

et ſi homo vtitur eo multũ facit nauſeam.
¶ Galienus.ij.de cibis ca.de ʒparago ait: qꝙ;
ſunt diuretici modicum habentes nutrimenti
et non bene digeruntdruur..
¶ Et idẽ.vi.ſim.fſara. paragus eſt abſterſiue

garagus ſiue aſparagꝰ latine ⁊ grece!
Ara alion vel halion. S erap.li.ag⸗
gre. ca.nalion auc. Gal.i.ꝓpara gꝰ.xirꝰ

virtutis mõ tñ calefaci manieſte. nech inini⸗
gidat.Et ideo tam renũ q; epatis de opilati⸗
uus eſt:⁊ mag radices ⁊ ſemia q; herba.qm̃
etiã ſonat doloꝛẽ dentiũ.qm fine calefactione
deſiccat. quoꝛum egent maxime dentes.

Capitulum. rccccxxiiij.

la qᷓ c napello creſcit. et eius vicinitas
plantã napelli debilitat.

OPperationes.
Eſt autem tyriaca venenoꝛum omniũ vipe⸗
ri et napelli ⁊ alioꝛum.
¶ Raſi.zirumbet:id eſt ʒeduaria.ca.eſt et ſic.

ventoſitatem diſſoluit.

¶ Kõſtantinoin lib. graduũ. ʒeduar ca. caſt ĩ ij.

ſic in pmo valet ̊ venena:⁊ marſus reptiliũ.
ſtomachũ curat ⁊ ↄfoꝛtat:appetitum excitat.
Putoꝛẽ oꝛis amputa:ſi poſt alia accipiat᷑.
¶ Plateariꝰ. ʒeduar ca.eſt in.iij.gra.ſic.in.ij.
Uinum decoctiõis eius contra frigidam tuſj
ſim valet.et contra doloꝛem ſtomachi ⁊ inte⸗
ſtinoꝛum ex frigiditate ⁊ ventoſitate.
¶ S alſamentum ex eo factum et roꝛe mari⸗
no et pane aſſo ⁊ aceto appetitũ excicat.Sup

poſitoꝛium ex eo et trifera matricem calel aci
et mundiſicat.

α duar. Auſcenna zeduar melioꝛ eſt il⸗

„ 8

8

S „

2
* 4 2
.
⸗
5

Candecta ca. dccxij zedoaria latine. Hꝛei ſapoꝛe ean eſt delectabilitae.: ſilitudo ſapo⸗

ceʒerumbet. Radix eſt cuiuſdã berbe in trani

.

marinis partibo iueta ca eſt ᷣtutis ⁊ viſcide.

cho aptũ.cuis doloꝛẽ antiquũ ieiune ſumptũ

maſticatiõe tollit.¶ Paulus ca.de ʒcdoana.

ca.eſt in.iij.gra.ſic.in.ij.radix eiꝰ cuiuſdã her

be q̃ ꝑ.x.annos ſerua?. Uinũ decoctiõis eius
ↄtra tuſſim fri.facit.⁊ ↄtra doloꝛẽ ſtomachi ?

intellinoꝝ ex vẽtoſitate vłfri.ſuppoſitoꝛiũ fa⸗
ctũ ex eo facit:vt ſupᷣ dictũ eſt.i¶¶ Sera.li.ag.
ca.zerumbet.i.ʒeduaria.⁊ ſũt radices rotunde
ſiles in ſapoꝛe ⁊ coloꝛe ʒinʒiberi ⁊ affertur de
ſeni. ¶ Aben mel. Eſt. ca. ⁊ ſic.in.ij.ꝗ.⁊ impin
guat impinguatiõe ↄuenienti.i¶ Et dixit Be⸗
digoꝛas.Confert moꝛſui venenoſoꝛum.

¶Auicẽ.de viribo coꝛdis dicit ꝙ eſt ca. et ſic.

in.iij.gra.⁊ habet confoꝛtare co..

Capitulum. ccccexxv.

Inʒiber latine. A ra.zinʒiber ðꝛ ten⸗

3 glibel. Sera. l. aggre. ca ten gibel. au

cto. Dyalſ.Eſt arbuſtũ quod reꝑit̃ in

terris arabũ. hoĩes illiꝰ terre vtunt᷑ foljs eiꝰ

in multis reboiſicut viimur ruta in cibis ⁊ po
tibus ⁊ decoctiõibus et alis.⁊ radices eiꝰſũt
parue:ſicut radices ciperi.q̃rum coloꝛ verſus
albedinẽ declinac. et ſunt ſicut mutilate. et in

rispiperis.et habẽt bonũ odoꝛẽ.⁊ opoꝛtet q;
eligant᷑ ille que non ſunt ꝑfoꝛate.Et quidam

ſunt qui cõdiũt ʒinʒiber cu melle ⁊ quidã cum

rob.Et quidã cſᷣ aqua ⁊ ſale.⁊ hoc ne putre⸗
ſcat.⁊ ſic ponũt in terreis vaſculis vt depoꝛte⸗

tur ad partes romanox.? eſt cõueniens in ci⸗

bis:⁊ comedit᷑ in piſcibꝰ ⁊ ſale.
Balie. vi.ſim. far. ca. de zinzibere ſm tranſ⸗
lationem grecã.Radix huius plante deſertur
ad nos ab india.et eſt illud in quo eſt iuu amẽ

tum. Et virtus eius eſt calefa ctiua caliditate

foꝛti cũ humiditate pꝛopter hoc accidit ei q;

coꝛoditur et putreſit cito.quoniam in ceo eſt

humiditas ſuperflua.

Byprerationes.

¶ Paulus cap̃.de ʒinʒibere. ʒinʒiber eſt ca. in

ſij.gradu.hu.in pꝛimo. Uinũ decoctiõis eius

et ſicuũ ſicca⁊ paſſularũ valet ad frigidã tuſ⸗

ſinm 1 ſpiritu aliũ frigiditatẽ. Si etiam puluis
cius in ficubus ponaĩ ſic comedatux.
¶ Puluis eiꝰ ĩ clbis ↄfectꝰ ⁊ e hibitꝰ ſincopi

ſantibo ↄfert.ꝑ biẽniũ ſeruat᷑.Et ẽ domeſticũ
⁊ ſilueſtre Domeſticũ ẽ qð karopos coloꝛe:ſa

poꝛe vehemẽti acuto ſolide ſube.domeſticũ

Fo ſub albidũ acutũ hʒ ſapoꝛẽ:ſed nõ adeo ve
hemẽtẽ:nec ſubſtãtiã adeo folidã.Vñ cũ fran
gunð ꝑtes ſibi cvherẽt àbuſdã ramuſcul. In
ſilueſiri vᷣo raro vel nunq ſic inueni.
¶ Auiccñ. zinʒiber ſimile eſt piperi in naturis
ſuis:ſed nõ eſt in eo illius ſubtilitas.et accidit

ci vt coꝛroda: ꝓpter humiditatẽ ſuã ſupꝑſiuam
Pppter hoc etiã ⁊ ꝓpter ſpiſſitudinẽ ſuã calefa⸗
(tio eius durabilioꝛ eſt calefactione piperis.

ſt aũt ca. in fine tertij. ⁊ ſic.in.ĩi.
¶ Iſaac. ʒinʒiber ca.eſt in.iij..hũiditatẽ ha⸗
bet:lʒ ſenſui nõ appꝑet.hec teſtificat᷑ q putreci

ni apparatꝰ eſt. ¶til ẽſrigidos ſtomachos ha
betibo. ventrẽ ſoluit. bũiditatẽ deſiccat.dige⸗

ſſtiuã virtinẽ adiuuat.ventrẽ bumectat.
¶ Et Raſi.ʒinʒiber ca.eſt ⁊ hu. Cibũ digerit:
ventrẽ mouet.
fert:⁊ oculis ex humiditate obſcuris:

Stomacho ⁊ epati ſtigidis cõ

¶ Conſtantinꝰ. ʒinʒiber ventrẽ hbumidũ facit

ij. z. de eo.⁊.ij.ʒ.ʒuccare cũ calida aqua acce⸗
pta viſcoſos humoꝛes purgant.

¶ onditum libidinẽ augmentat. ſtomachü
calefacit. Cibum digerit. Suꝑfiuam humi⸗

ditatẽ ſtomachi de fructibus deſiccat. ꝓ quo
piper albũ ⁊ longum poni debhber.

—

4 MWacer. zinziber at q; piper eqia nã medici 2

ne. Dicũt hac cauſa taceo de virib huius.

Capitulum. trtctxxv..

„

Capitulum. cccccxxuij.
Irumb ſiue ʒirũdet arabice. Gꝛece cir⸗

auquinere vel cauch. S era. l. ag. cab.
iirumb. zirumb elſt ex ſpeciebo ocoꝛiferꝭj.

et ꝓpter h̊ admiſcet᷑ in ↄfecnoniboaromaticis.
Etidẽ auc.Gal.Eſt ca.⁊ ſic/ ꝓpe tertiũ gradũ.
4 et eſt in vᷣtute ſua ſile caſſie lignee ⁊ cubebe. Et
idem aucto. Conſodonij.Si nõ habes cxna⸗
momũ pone ꝓʒirumb.Et idem aucto. Jlaac
chen ara.zirumb eſt arboꝛ magna q̃ naſcitur
in monte lubue.i.in oꝛiente.nullũ faciẽs ſrus
ctũ:hñs folia lõga.qꝝ coloꝛ eſt inter frigicitꝰs
tem et citrimtatẽ iimilia folqsſalicis. „
Pperationes
¶Jlſaac.Reſoluit ⁊ ſtrigit værẽ.¶ Etidẽ an
cto. Meſarugic. Uirtꝰ aꝰ eſt ſicut virtꝰ nucis B
muſcatre.verũtamẽ eit ſibtilioꝛ ea.i¶ Et qſit ¶
ſternutatoꝛiũ cũ eo ⁊ oleoviolacco ↄuenit do
loꝛi capitis frigido ⁊ hũido.i¶ Et ↄuenit ſto- D
macho et epatt ꝓpter uã aromaticicatẽ.
Irnabũ.Panð.ca.deccxvij.ʒirnabũ ——— ”
3 elit arboꝛ maã nõ fructiſicãs inmonte
libano de ſeni.cuiꝰvirgulta ſunt ꝑua
rotũde ſigure.hñs paruã groſiitiẽ calami: oi
D q̊ ſenbit᷑.nigra ad citrinitatẽ declinãtia q non
hãt muiru ſapoꝛẽmmeq; odoꝛẽ.⁊ modicũ quod
hũt de odoꝛe eſt odoꝛ citri.Eſt ⁊ eius virtus
nucis mulcate.⁊ eit ſubiilioꝛ psrumper.:
Capitulum.cccccxxviijj.
„J nirmon. Dyaſ.m tranfla:ionẽ gre⸗
. W Dm. naſ ilin nte anamon virgae bz

les apio ⁊ ramos plimos.et ſol.ſimiꝰ
lia ci laca ſuper terram ſpanſa.ſoꝛtioꝛa ⁊ pin⸗

Tracttatus

iioꝛa ⁊ odoꝛata cũ viſcitudie coloꝛ eſt melli/
nus. ⁊ ſũt ci capitella aneto ſilia.⁊ ſemẽ obꝛo⸗
tundũ ſilecauliculo nigrũ viſcidum ⁊ myrtbe
pabẽes odoꝛẽ. Radirx eiꝰ viſcida eſt⁊ odoꝛata
mollis ſuccũ plurimũ hñs ⁊ fſauees moꝛdẽs
Coꝛiũ eſt illi a ſoꝛis nigrũ: ⁊ intus viride aut
ſub albidũ. naſcit᷑ in locis aſpenis ⁊ humectis.
virtus eſt radici eiꝰ ⁊ ſemini ⁊ berbeca.

Pperationes

Dxal. Eiꝰ ſolia in ſale cõponunt᷑.ventrem

ſtringut. ¶ Radix eiꝰvenenis occurrit tuſſien

tiba⁊ oꝛtonoicis vꝛinã puocat.¶ Folia eiꝰ ca

ODper ationes
¶ Jſaac. Ouʒa cercbꝛũ humectat et ventrẽ:
pectoꝛis ⁊ pulmonis ledit aſperitatẽ.Eſt autẽ

nutrimẽti multi ⁊ groſi. Que aſſueta generat

ſtomachi grauitatẽ:ac ſplenis ⁊ epatis opila⸗
tionẽ. Unde qui eã mãducãt poſt eius come⸗
ſtionẽ ʒin ʒiber conditũ vel o imel accipiant:ſi
tamen frigide nature ſunt.
¶ Auicenna. Muza nota eſt. nutrit velociter
acleniſficatiua eſt.¶ Oultitudo eius generat
opilationes.⁊ addit in colera ac fiegmate ſᷣm
complexiones.i¶ Coſert aduſtioni ignis gut

dDB

thaplaſmatibo adhibita tumoꝛes ⁊ duricies
ſpargũt.¶ Radix eiꝰ ſił facere põt.ſemẽ eius
vꝛinã puocat.i¶ Netrenicis ⁊ ſpleneticis ⁊ do
loꝛi veſice maximũ pᷣſidiũ eſt.menſtruis impe⸗

.

turis ac pecioꝛis.¶ Stomatho quidem con
ueniens:ſed multitudo cius valde grauis eit.

Augmentum in ſpermate facit:et vꝛina pꝛo⸗
uocat. M

perat. ¶ Secundinas expellit.

.

„ 5 . .
. = . . .Z ð

. 4 . . . „ 6

Capitulum. cccccxxix. Capitulum. krecexxx.

Lla ſiue muʒa grece.Ex ſinonomis. “

3 MDuza eſt fructus paradiſi: vr vicüũt Accarum. Actoꝛ. zuccara ⁊ candi(vt .
uidam.in quo comedẽdo peccauitt ʒ fertur)vltra mare vcl in Hiſpa nia oꝛ 4
adam. Sed alij verius dicũt ꝙ peccauit in ſi tũ habẽt e cannis queʒuccarine coꝛ .
cu. Fertur autem muza creſcere in babylonia gnoĩant᷑. Oꝛit᷑ em ʒuccara intra cannã ſicut 4
alio quoq; noĩe muʒa eſt opiata. Jſaac. u medulla intra ſambucũ vcl arundinẽ. ¶ Se⸗
auaiai eſt calida in medio pꝛimi gradus. et humi ra.li.ag. ca. zuccay: auct. Halie. ma ei? virt⸗ D
Aain ſinc ipſius. Att que ſiccat. Scda que abſtergit et reſoluit. 4

Molliunt ventrẽ. ⁊ ſunt groſſi

Et ditit Halienus de ingenio ſanitatio q in
greditur in medicinis que operiunt opilatio⸗

nes:⁊ abſtergunt et mũdiſicant vias:⁊ eſt lon
ginquuma nocumẽto ſtomachi.⁊ ab eo ꝙ fa

cit ſinim ſicut mel.et cfficitituꝑ expꝛeſſionẽ can

narum.et ſuccus carum coagulatus vocatur
ʒuccarum. Et idem auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis.

Eſti ſimiliter ʒuccarum ſpecies que eſt ex ſpe⸗

ciebus mellie.et vocatur mel cãne.et eſt illud
ʒuccarum qð eſt ita pingue qð nõ induratur:

ſecd remonet liquidũ ad modum mellis. et cũ

plus moꝛatur dureſcit.cuius ſubſtantis coa⸗
gulaturſuꝑ cannas in India ⁊ Arabia.⁊ cũ

plus moꝛatur dureſcit.cuius ſubſtantia indu

rata ſunilatur ſubſtãtie ſalis.et frangitur ſub
dentibo ſicut ſal.et vocatur ſal indum.

Operationes

Serapion.ʒuccarum indum quando reſol
uitur et bibitur:ſoluit ventrem.eteſi bonũ ſio
macho. õſfert doloꝛiveſiceet renũ.et abſter⸗
git obſcuritatem viſus.
¶ Idẽ auctoꝛitate Aben Meſua y. Eſt cali⸗
dum in pꝛincipio ſecundi gradus.et humidũ
in medio pꝛimi.et tale ʒzuccarum ſic coagula⸗
tum ſuper cannam eſt quod affertur ab egen
ſim fruſta ſimilia fruſta ſalis.

¶Et eſt etiã ʒuccarũ tab arʒet:id eſt de regiõe

illa qua fit zuccaꝝ albũ purũ ⁊ bene coctũ: qð
nõ molliſicat᷑ſicut ſal armeni.
¶ Eſt ſimiliter ʒuccarũ aluʒar ſ̃m Aniccñ. li⸗

bꝛo.ij.capitulo de ʒuccaro.ʒuccarum aluʒar ?—

eſt ros cadens ſuꝑ abuſam.et ſunt ſicut fruſta
ſalis.et in ipſo eſi ponticitas et amanitudo cũ
abſterſione et raſolutione.acuit viſum ⁊ ↄfert
renibo et veſice.

Et eſt aliud ʒuccanim amarum qð colligit

inplanta bauſetͤęẽ“
¶ Paulus ca.de ʒuccaro.ʒuccaꝝ eſt calidũ et
humidũ in pmo gdu.virtutẽ habet nutriendi
et infrigidãdi ⁊ relaxãdi.cõtra doloꝛẽ oculoꝝ

diſtemperet᷑ zuccaꝝ cũ lactemulierie:ꝛ diliilla

tur in oculo.pꝛobatum eſt.
¶ Auicẽna li.ij ca.de ʒuccaro.ʒuccarũ eſt ve⸗

bemẽtioꝛis lenincatiõis:et ſedat inflationẽ.æ&᷑t

cũ oleo amigdalino cõuenit colicce.

Ser ap. Penidie ſũt ca.⁊ hu.in pꝛimo gra.

2 oꝛes zuccaro.
¶ Dyaſcoꝛides. Ex ʒuccaro cõficiuntur peni
die.quarum virtus frigida eſt et humida.Ar
teriarum aſperitatem comelte leniunt. Oꝛis
et gutturis am aritudinem et fellis temperãt.
S icce tuſſientes humectant.
¶ Lonſtantinus in pantegni.ʒuccarũ tempe⸗
ratum:ſed tamen aliqualiter caliqum. Huius

actis melli vicinatur. Cum farina coctum in⸗

digeſtiuum eſt. Cum oleo amigdalino nutri⸗
tiuum. Sed epanisconſtipationem facit ⁊ in
renibus ſapides.
¶ Ex libꝛo de naturis rex. ʒuccara ca ⁊ bumi.
Sunt aũt canne in parntibo Hiſpanic.q cum
mature fuerint radicibus cuelluntur. earum⸗

q; ſummitatcs ad menſurã duarum palman

abſcile ad ſpeciem gerministerre inſiguntur.
Reliquũ vᷣo cannaꝝper ſruſta ſciſſum terunt
et liquoꝛem in vaſis recipiunt ac bulliunt: cũ
totus in ſpumã tranſire videtur. exbauritur ⁊?
in vaſis reponitur.palcaq; cooperitur et ſuꝑ
aſpergitur. Citrinum autem remanet:: mub
to calidius eii.etob bocin acutis poni nõ de
bet. Album vᷣ frigiaius eit et laudabilius. et
contra doloꝛem pectoꝛis valet.

Hec de hebis ⁊ arboꝛibo⁊ que ex his
ad vſum medicine cocurrũt ſufficiant:

. 7
*
. . .
„ . . . . .
.
. 4
„. .
R . . . .
*
* .
.
.
.
.
.
74 K42 .
.
.
. „ » . .
. .
.
*. . .
. *
. „
.
. .
. .
* .
.
. 2= 4
. . 4 „ . .
. 2
. .
4
. » .
8* * 7
1 .
. . * =è
. 4 . .
4 „.
8 „ —= . „ .
. .
.— 4 . .
.
.
. H
1 .
.
.
7
— . „*
⁶
4
„*
* .
2
4
„*
D

4
„*₰
4
*

.
„
. 4
.
—
—

R

S
2

— —
£☛

WWW

T
1

5

mus de
libus

Pu
am

,

equuntur al

. *
11
. .

, A

. — . G .d. 7*
* E . S 771 .
9 — . 4. .
. . 5 1* * C * 8 2 . .
ð . SoaT PD 6
. 8 — PPN„ 7 2. .*
4 . . . ₰ 2* . — 7 —
= gSays 8 2 H& 2
„ ð S 42 5
„, EH . 2 * * 8 . 5
4 2 14 — . * . „. 3 . .
. 2 L. 2 42* . —2424 . R— 71 —. —
1—— . . — . 7 . . * P r .
— „. * 2* 2. — : 24. . „—
. . — . .

lap

ibus

i

—

Homo natus de muliere bꝛeui viuens tempore.

Os co:onale.x .
Os petroſum:1.
Oſſa paris.
Oſſa naſi.-

.. * Os laude. 1. — .
VV.s parietale. ·= WE
Os paxillare...
So ſfurcule I.

Os ſpatule . END
Os adiutoꝛij. .. == Sondiles. e

Ds adlutonij

Oſſa thoꝛacl.
Los epiglotale.i
De coꝛdis. .

SDs raſcete. 8.
Gs pectinis: A
olſa digiton. lj.
W BDso foclle l.
BOſſa raſceti. d.

bde vas beindælee᷑⸗· mHs ſcie 1.

—–R Bs core i.

/I dꝛã ſint v bein des ſ

ſin in der zal d. xxx. Ne. =

Rotula genn.r. —

Binoꝛ canna:i

4 „»„ E
— —— .
AWEEA . Rr
2
—5 6

N

+4 Maio: cãna
SBSBs cahab. 45 BNinoꝛ canna. l.
Ds calcane. i. IA

BDo nauiculare:· — R BDs calcanel. G Y

ſcS

ẽe

ℳ

Oſſa pectinis. A

= ſpatula geu. i.

Os nauiculare.i.
OQſſa raſcete
ſſa digitoꝛꝝ. i4·

ðèèM

rTa& Wieier

De Fn
Prologus in tractatum

De animalibus

Ouoni in pꝛioꝛibus diuino nobis aſſiſtente

auxilio.pꝛimuʒz pꝛeſentis operis tractatum de

herbis videlicet:et qualiter ad medicinam ad
miniculantur bꝛeuiter epediuimꝰ.Reſtat nüc
eiuſdem interueniente auxilio vt ad ſecundum

tractatũ:qui de animalibus erit aciem noſtre
mentꝭ vertamus.iin quo quidẽ( dum ſumma

Dceibonitas yt ſperamus hand deerit) natu⸗
ras cõplexioneſ ꝙ:et ſi quid medicine ſubſerui

unt animalium:vitã in terris agentiũ explicare
curabimus. Quia autem inter omnia anima⸗

lia digniſſimu:nobiliſſimum:ꝑſectiſlſimuʒ: nec

non a deo dilectiſlimum eſt homo. Pruno lo

co de hominis natura:cius complevione atq;
virtute dicamus. —

Capitulum. f.
DODmo. Ilidoꝛus.Joꝛmauit eqgoſſi
DDecut ſcptu eſt) oñs hominem in agro
damaſceno de limo terre qntum ad

—

itaq; potens nõ moꝛi ſi non peccaret. quia de
ligno vite ſuſtentaret᷑.et potens moꝛiſi pecca⸗
ret:quia ligno vite pꝛiuaret᷑:ſicut et factum eſt

Iſidoꝛus in libꝛo etymologiarum.xi.Coꝛpus

dictum eſt eo ꝙ coꝛruptũ perit.ſolubile enim
atq; moꝛtale eſt:et aliquanco ſoluencum. a
ro autẽ a creando eſt appellata.Caro autẽ ex

quattuoꝛ elementis cõpacta eſt. Haʒ terra in

carne eſt. Zer in anheluu. Humoꝛ in ſangui⸗
ne. Ignis in caloꝛe v it ali. Habẽt in nobis ele⸗
menta ſuã queq; partẽ.cui quid debetur com
page reſoluta. Uitruhius in libꝛo tertio de ar⸗

chitectura.Coꝛpus hominis ita natura com
poſuit:vt os capitꝭ a mento ad ſummam fron
tem et radices mas capilli eſtet decime partꝭ
Item manus palma ab articulo ad exctremuʒ

medium digitum tantundem. Ipſius aut oꝛis

gAltitudinis tertia pars eſt ab ꝓmo mento ad
mas naris. Haſum ab vmis naribus ad finz-
medium ſupercilioꝛu rantunde:ab eoꝛum autẽ
fſine ad ymas radices capilloꝛu fros efficitur
Reliqua quoq; membꝛa ſuas habẽt comenſu

rationes et ꝓpoꝛtiones quibo etiam antiqui pi

ctoꝛes ⁊ ſtatuarij nobiles vſi magnas laudels

ſunt aſſecuti.Coꝛpoꝛis autẽ centruũ naturali⸗
ter eſt vmbilcus.Haʒ ſihomo collocatus ſu

„ .

„

giti tangent. Item quadrata deſignatio in co

vo:pus Unde et adam interpꝛetatur
WWterra mubea ſiue terrenus. Erat coꝛ/
pus illud immoꝛtale non de conditione natu⸗
re ſed de beneficio gratie. Ham eius immoꝛta
litas erat ſuſtentanda ꝑ eſum ligni vite.Erat

imalibus

exit ſupinus manibus et pedibe panſis circini⸗

q;ʒ centrũ in eius vmbilieo collocatã circũagẽ
do rotũdationẽ vtrarũqʒ manuiũ et pedum di

inuenitur. HNam ſi a pedibus ymis ad ſummũ

caput menſuraueris:inuenitur eadem latitu⸗

co vti et altitudo:Ex vſagogis hypocratis.
Coꝛpus quidẽ homis in tres partes genera⸗
les diuidit᷑.ſcilicet caput:pectus et pedes.In

particulas autẽ multas. Specialiter autẽ cõ⸗

ſtat de venis et arterijs et neruiect oſſibus car
tilagimbus adipibus ⁊ ceteris ſpiritibus.
¶ Hotandũ q omnia coꝛꝑis oſſa ſunt.ccxli.
Septẽ capitis.iiij.paria.xiiq.maxillaria den⸗
tiũ eius.xvxi.vnum pali.duo menti dentiũ ſuo⸗

rum ꝛvi. Spondiles.xxiiij.Coxarum.iij.Ani

iij. Coſte.xxiij. Tenentudinum octo. Spa⸗
tularum duo. Inſenioꝛũ duo.Pectinis in ma
nibus. viij. digitoꝝ. xxx. Ancharũ duo Calca

neorũ duo. Hauiculaꝝ duo. Raſcepedum. x.
digitoꝝ xxx. Ex vſagog hypocriti.¶ Sut au

tem in humano coꝛꝑe oſſa.ccxxiiij. In capite.
vi. In facie vij. Dentes plerunqʒ.xxxij: Spõ
dilia.i.oſſa ſpine:⁊xiiij. Juguli.ij. Uertebꝛaruʒ
n. Fmoꝛum.ij. Pale.ij. Pectoꝛis.i.Laterum.

xxiiij. Cubitoꝛũ et radioꝛum. ũij. Carpon. vij.

Metacapon. viij. Digitoꝛũ manuũ.xxx.Cox

gruũ.ij. YFc moꝛũ.ij. Uertebꝛarũ.ij. Geniculoꝛuʒ.

ij. ruriũ rgdi.iij. Plant ax. xy. Kalcanei ij⸗

Aſtranguli.ij.Digitoꝛũ pedũ:xxx.⁊c.

¶Konſt antinus. Mem bꝛa diuidunt᷑ pꝛout
ſingula fecit naturaꝓpꝛijs actionibus ↄueniẽ

tia. Actiones em̃ ſunt tres.ſcʒ Anialis. Spi⸗

ritualis. Naturalis.quibo ſimilia ſunt inſtru⸗

menta coꝛꝑis Unde membꝛa virtutem anima

lem ſequentia vocantur animata. Spiritua⸗

lem ſpiritualia. Haturalem naturalia. Ania⸗
mata membꝛa fecit deus in omnibus animali

bus ꝓpter ſenſus et volũtanos motus.In ho

mine vero et ꝓpter hoc er ꝓpter intellectum ⁊ ra

nionẽ ea ſecit:vt cerebʒꝝ:oculos:mares:articu⸗

los:linguam:neruos atq; lacertos.

¶ Mem bꝛa ſpiritualia ſacta ſunt pꝛopter ſpi
racula fliatus et caloꝛis naturalis comeruan⸗

tias:vt ſunt pectus et eius panniculi:coꝛ ⁊ pul
mo cum cannalibꝰ ſuis. ſauces et dyatragma

et arterie.¶ Men bꝛa naturalia bipartita ſut

quedam cnim ſunt nutritiua: quedam genera

tiua. Nutniiua ſunt que mittunt cibum in ſub
ſtantiam membꝛoꝛum totius coꝛꝑis. O mnia

cnim humana ct beſiialia coꝛꝑa cõſumuntur

ab aere et naturali caloꝛe. Jgeo.neccſieeſt vt
ad conſeruantiã et integriiatẽ conſumptio ci⸗

pus reparctur. Itaq; nutritiua ſunt os: d-tes
ſiomachus:inteltina: epar:lplen:tel:renes. vee;⸗

i

Trattatus

ſica vene. Generatiua vero facta ſunt vt ſpe⸗

ciſicarentur generalia et indiuiduarentur ſpe⸗
cificata.Nã quoniã oĩa indiuidua naturalit
ↄſumunt᷑:neceſſe eſt vt per genit alia reparent᷑
queſunt matrix vl vulua. Uirga tcſticuli⁊ va
ſa ſpermatis. Hoꝛum autem tnium generũ ſcʒ
aĩatoꝛũ ſpiritualiũ et naturaliũ membꝛoꝝ ſin
gula hñt vnũ pꝛincipale membꝛũ:cuius cauſa
facta ſunt alia. Mẽcbꝛa vᷣo? ſilia( ſicut dictũ

eſt ſupꝛa) ſunt partes toti: totũq; parti aſſimi

lantia Sũt aũt ſeptẽ. Primũ ſczoſla. Sce m
cartilago:coꝛ:nerui:ligamen. CTerium vene.

Quartũ arterie. Quintũ caro:glandes:pin⸗

guedo.Sextũ cutes et pellicule. Septimum
pili et vngule. Oſſa itaq; ſunt purioꝛ et ſiccioꝛ

coꝛꝑis pars. Ex li.de na. rcrũͥ. Sicut in parie⸗

te luteo pali ipᷣam parietẽ tenẽt ne penitus ob⸗

ruatur:ſic oſſa carnẽ fragilẽ ſtipãt ne ſua mol
licie coꝛpus in vnũ impꝛobe conuoluat᷑.Etiaʒ

multa hic eſſent dicenda de vno quoq; mem⸗

bꝛo:que cauſa bꝛeuitatis dimitto.

Pbperationes

Auicenna in ſcco canone. Saliua homĩs
iciuni ſcoꝛpiõcs interficit.Eũ eadẽ ⁊ campho

ra fricat᷑ impetigo. Eadeʒ quo q; cum diſtilla⸗

U n

tur in aurẽ vermibo leſam cos interficit et ſta⸗

tim educit.¶ Soꝛdicies auns hoĩs confert
cmigranee et pannaricio.Et linitur ſuꝑ fiſſu,

ras labij.i¶ Capilli quo q; et dẽtes et oſſa ho

minis cõbuſta.et alia plura de homi medici⸗

nalia ſunt. ¶ Item vrina hoĩs abſtergit ſca⸗

viẽ vlceroſam et pꝛuritũ. phibet q; ſerpiginẽ ⁊

impetiginẽ. Eadem in vaſe eneo cum melle co
cta abſtergit albuginẽ ocun:et cõfert palpita

tioni. Confert etiã vctericie: et ꝓpꝛie cum aqua

mellis et aqua cicens. Fex ciuſdem vnineſanat
periſipilã fm qð dicitur.¶ Et vrina infantis

abltergit moꝛꝑ beã et pannũ.Eadẽ quoq; bi⸗

ita cõtert difficultati anhelitus ⁊ dilationi.

Item vrina hoĩs pᷣ ceteris vrinis eſt magꝭ ab

ſterſiua.ponitur enim cum cinere vitis ſuꝑ lo

cum fluxus ſanguinis et ſiſtit. ¶ Conſert etiã
moꝛſui vipere bibita:omniq; moꝛſui ⁊ punctu
re valet.et que ex ea antiqua eſt. confert vene⸗
nis oibus et lepoꝛi marino.¶ Alia quoq; plu
ra medicinalia operatur. Sperma hominis
Apꝛie cõpetit empetigini: et ſedat doloꝛem po⸗
dDagre. Dicit etiã q abſtergit moꝛpheam
¶ Sterc?hoĩs calidũ ſedat heriſipilã vt dicit᷑
et ſoꝛſitan ſoꝛdiciei confert. Idem ſiccũ cũ mel
le aut vino bibitũ in febꝛib periodicis. pꝛohi
bet em̃ earũ periodos. Confert etiã yctericie.
Dyaſco. IJimus humanus vulnerib impoſi
tus tumoꝛem non admittit. Succus aut cuʒ

melle ſquinanticos curat. Itẽ fimus huanus
par acoleſim facit aghibitꝰ.Gratũ vultũ et ni⸗

ueum facit. ¶ Serapion libꝛo aggre. ca. zcbel
auctoꝛitate Galł.inquit.Omne ſtercus eſt ca

lidum et reſolutiuũ attractatiuũ:ſed f̃ᷣm pius ?

minus.⁊ maxime ſiercus anĩalis comedentis
oſſa.et ſignũ eſt ꝙ curat ſquinantias et apo⸗
ſtemata gutturꝭ:et miſcet᷑ cũ melle ad diſſinte
rniã et ad vlcera antiqua.Et miſcet᷑ cũ lacte in

quo ſunt extincti lapides aut ferrum candes.
et datur in potu:aut ſit criſtere cũ eo:et miſcet᷑

cum medicinis reſolutiuis poſtumee con⸗
fert iuuamento magno.¶ Stercus infantiũ

comedentiũ panẽ et carnes gallinarum: curat
ſquinantis. Kouenit et eiiuuamento mirabili
quando miſcetur cuzʒ melle et linitur cũ eo gut

tur et palatum:aut datur in potum

. K N

—

Capitulum.)

BGnus. Iſidoꝛus. Agnus a grecovo⸗

cabulo ðꝛ q̃ſi pius.nam inter oĩa terre
animantia maxime inuenit᷑ innocens
et manſuetus.nullum em̃ ledit dente:nec coꝛ⸗

nu nec vngue.et quicquid in co reperi᷑ totum

vtile eſt: quia caro ad cibum: pellis ad variuʒ
vſum:pilus ad indumentũ.fimus ad terre im⸗
pinguationem.vngula ct coꝛnu ad medicatio

nem ⁊c. ¶ Item Iſidoꝛus libꝛo xij. Latini ag
num ab agnoſcendo putãt dictũ:co ꝙ pꝛe ce⸗

teris animalib matrẽ ſuã noſcat adeo ꝙ ſiin

magno grege errauerit ſtatim balatu vocem
noſcat parẽtis.¶ Scvᷣm Areſtotclem ⁊ Aui
cennam. A gni quidam naſcuntur in tempoꝛe
vernali.quidã in tꝑe autumnali.Uernales ſũůt

——— —
. „. —

–

De Fnimalibus

⸗ —

coꝛpoꝛe maioꝛes robuſtioꝛes viribo et pingui⸗
oꝛes qᷓ; ſunt autũnales vel hyemales. Pli.lib.
viij. In aliquib tamẽ regionibo multi hyber⸗
nos agnos pꝛeferũt vernis.quoniã magis in⸗
terſit ante ſolſticiũ q; ante bꝛumaʒ firmos eſſe
ſolũq; hoc aĩmal vtiliter bꝛuma naſci. Jdem
libꝛo xviij. Poꝛro decreſcenti luna caſtrandi
ſunt agni vel arietes ſicut iuuenci et edi ac ver
res. Ambꝛoſius.Agnus ſimpliciſſimus cum
a matre quãdoq; aberrat frequenter eam ba⸗
latu abſentem excitat:multiſq; licet verſetur in
milibus ouium. recognoſcit vocem parentis
et feſtinat ad eam. Nam q;uis cibi ⁊ potus de
ſiderio teneatur.tranſcurrit tamen aliena vbe
ra licet humoꝛe lactis grauida exundent: ſoli⸗

uſq; materni lactis fontes requirit.¶ Areſto

tiles. Rgnus ſi renes eius ſepo circumquaq;
cooperiautur moꝛietur.¶ Palladius lib.xv.
Agnoꝛũ pꝛima generatio eſt in menſe nouem

bꝛi.ſed agnus natus maternis vberib⸗ ſtatim
admouendus eſt manu:pꝛius tamen exiguum
lactis in quo ſpiſſioꝛ eſt natura mulgendum:

quod paſtoꝛes colluſtram vocant.hoc enim
agnis(niſi auferatur) nocebit.ac per biduum
natus cum matre claudatur.et tunc ſeptis ob

ſcuris calidiſq; ſeruetur. Item ſecluſo paruu⸗
loꝛum grege matres in paſcua mittant. Suf

ficit autem pꝛiuſq; in mane pꝛocedant.et cum
ſature reuertuntur ad veſperam agnis vbera
haurienda ꝑmittere. Qui donec firmentur:in
tra ſtabulum furfuribus vel modica herba vel
(ſi eſt copia) fanina oꝛdei paſcantur ingeſtum
donec conſeptis pabulum ꝑ etatis robur ma
tribus habere poſſint cõmune.i¶ Actoꝛ Ag⸗
nus eſt animal omnium ſunpliciſſimuʒ ⁊ man⸗
ſuetiſſimum.quia nec vlla fraude vel alſtutia

callet: nec vlli dentibus vel cũ vnguibo nocet.
¶ Item patientiſſimũ. Quia et ummolandus

non clamat:et tondendus ſilet. Item ad plu⸗
res vſus vtiliſſimum. Nam et lac pꝛebet ad nu
trimentum:et lanam ad veſiimentum: et car/⸗

nes ad eſum:coꝛium quoq; ad calciandum vł

ad ſcribendum.et fimum ad agrum impinguã
dum et fecundandum. Eſt ⁊ aimal mundum
ſm legem.quia et ruminat et findit vngulam
QLupum vero naturaliter timet et hoꝛret ⁊ fu⸗
git. Merito ergo et pꝛopter pꝛedictas tot bo⸗
nas pꝛopꝛietates voluit chꝛiſtus pꝛe omnibus
bonus in agno pꝛecipue figurari: ſicut ſpiritꝰ
ſcilicet in columba.

Pperationes

4 Iſaac in dietis particularib2.Agnus qͥdeʒ

lacctans in viſcoſitate vicinus eſt poꝛcis ſilue⸗

ſtribus ꝓpter vicinit atẽ vulue et humiditatẽ la

bilis:qꝛ indigeſubilis:et lubꝛicitaie ſua de ſio
macho delſcendit. Indigeſiibilis autẽ pᷣcipue
ſi comedentes ſtomac hum rumidum ex dele⸗
ctu habeant. Ideoq; Gal.vituperauit lactan
tes agnos.i Annuales vero mediocrem ha
bent cõplexionẽ inter lanctantiũ humiditateʒ
et iuuenũ ſiccitatem. Ideo ceteris ſunt melio⸗
res et ad digerendũ facilioꝛes.ſanguinem me
lioꝛẽ generãt.maximeq; iuuenes iuuant calidã
et ſiccam cõplexionẽ hñtes:et calidaʒet ſiccaʒ
regionẽ inhahitãtes.i¶ Ex li.de naturis reruʒ
caro agnina robuſtis et ſanis eſt valde bona:
ſed infirmis infirma.qꝛ licet a ſtomacho ſacile
deſcendat:difficile tamen a membꝛis ſoluinu
Igeo viſcoſum humoꝛẽ generet.
¶ Pli.li.xxix.Coagulũ agni cõtra omnia ma⸗

ctis quo nutrit pinde caro eius nõ eſt lauda⸗

la medicamenta pollet:et contra marinoꝛum
moꝛſus vel ictus valet.i¶ Auicenna.Saguis

agni ſanat epilentiã cum vino Coagulũ enim
eius a venenis moꝛſuris omnibus ſanat.
¶ Albertus. Megulla agni ad igneʒ liquefa
cta cũ oleo nucũ admixto ʒuccaro albo diſtil⸗
lata ſuper ſambucũ:et poſtea bibita diſoluit
lapidem in veſica:et cõfert patientibus dolo⸗

res in virga et in veſica et in renbus:et cetert

etiam mingenti ſanguinem. ¶ Si cum falle

gagni inungantur loca coꝛꝑis in quib incidit

cancer cõfert manifeſte.Si vis remouere moꝛ
bum ouiũ inter ticientẽ eas accipe ventrẽ arie⸗
tis et coque cũ vino.et admiſce cuʒ aqua ⁊ da
ouib in potu et remouebitur moꝛbus.

W R
WD

2

—

O„

Trattatus

Paen libꝛo.xij.capitulo pꝛi⸗

mo. Eſt autem aries dux et pꝛinceps

Louium. et ideo dedit ei natura foꝛtitu-⸗
dinem ceteris ouibopꝛeſtantioꝛẽ:Decuit enim
arietem ducem ceterarum ouium et tutoꝛem
reſto.et Auiccn. Arcſtotiles. In libia cito ap

glijs eſſe viribus foꝛtioꝛẽ. Et ideo vt dicit Iſi⸗

doꝛus.Aries autem feruex a viribus eſt dictꝰ

co ꝙ tanq; vir ouium.Uel vt idem dicit Uer⸗
uex a verme eſt victus:co q; habet vermem in

capite cuius pꝛuritu excitatus caput concutit

foꝛtiſſime.et quicquid ſibi obuiat dure ferit.et
ideo aries grece quod dicitur virtus latine eſt
vocatus.quia in gregibus maſculi dicuntur
aries.quia ad fectndandas oues virtuoſiſũt
atq; foꝛtes. Nam coꝛpoꝛis magnitudine ⁊ vi⸗
rium foꝛtitudine et animi virtuteoues alias pᷣ
¶ Dicitur etiã aries ab aris.quia vt dicit Iſi⸗
doꝛus.Noc pecus pꝛimum fuit in aris a gen⸗

7

tibus immolatum. Unde dicitur ideo aries qꝛ

mactatur ad aram: Unde ſᷣm legem Moſai⸗
cam. Anies fuit animal potiſſime mundum: et

ad ſacrificium et ad eſum. Nam pꝛo peccato

ilo a populo conuenienter offercbatur. Et

quia findebat vngulam pariter et ruminabat

indifferenter a populo comedcbatur.

¶ Item Plinius lib.viij.capitulo.xlvij. Arie

tis inquit naturale eſt agnos faſtidire:et oucs
fenectas ſibi obuias conſectari. NHam ipᷣe me⸗

lioꝛ eſt et vtilioꝛ in ſenccta. tamen reſpectu oui

um feroxfit anio.Tempoꝛe amoꝛis pugnat ꝓ
v́äy6xoꝛibus fuis. ⁊ aduerſarios coꝛnibus impe⸗
tit.et vt melius pugne:et foꝛtius contra reſi⸗
ſtentem retrocedit: ac reſiliendo cum impetu
hoſtem ferit.De arietibus etiam dicit Auicẽ⸗
na Anetes inquit et capꝛi v adunt multum in
vnum. et in hycme non ſe abſcondunt pꝛopter
frigus.et aliquando exeunt de loco calido ad
locum frigidum.et quando pluit quouſqʒ mo
riatur.⁊ arietes naturaliter ſequuntur capꝛas
⁊ quieſcunt om̃es quouſq; paſtoꝛ accipit vnũ
ex cis:et facit ipſum antecedere et ſequuntur

alij.et timent naturaliter tonitrua ſicut oues

que ſiimpꝛegnate fuerint ⁊ audierint tonitrua
gYboꝛtiunt pꝛe timoꝛe.et ante mediam noctem
ſtant ſimul cũ ouibus et doꝛmiunt:⁊ poſt ſpar
ſim. et in doꝛmiendo ſemper latus alternant
per vices.nam a verevſq; ad autumnum doꝛ
miunt in vno latere. deinde vſqʒ ad ver doꝛ⸗
munñnt in latere altero O”
Ilaac in dietis particularibo inquit:q; arie
tes et capꝛi ſicut et cetera animalia pꝛopꝛiam
habẽt vocem ꝑ quã ſe clamãat et rocant fami⸗
nas tꝑe coitus et amoꝛis:et potãtes aquã ſal⸗
ſam anticipant coitũ et citiꝰ mouent᷑ ad amo⸗

reʒ.Et qꝛ arietes ſenes mouent citiꝰ ad amoꝛẽ?

⁊ coitu quis iuuenes in tꝑe determiato ſignũ
eſt bonitatꝭ tꝑis in ãno ullo.Et ſi in illo tꝑe ex
citentun iuuenes ad amoꝛẽſignũ eſt peſtis ſu⸗
ture ſuꝑ oues in anno illo. hoc idem dicit A⸗

parent coꝛnua in capitibus arietum.et ( vt ait

Homerus) coꝛnua ſunt etiam in capitibus fe

minarum arietum. Apud ſeptẽtnionẽ vᷣo non
habent arietes coꝛnua in quodã loco.Ania⸗

lia que habent coꝛnua fiſſuras habẽt in vngu
lis naturaliter: vt taurus:ceruus et aries.Et

vt in pluribus aries dux gregis eſt. Paſtoꝛes
cenim in grege ponunt arietem.vnũ rectoꝛem
ſicq; docent eũ a puericia:qꝙ cũ acclamauerit
eum paſtoꝛ pꝛopꝛio nomine anterioꝛat ſe.Eu
ſcolapius in libꝛo ſuo.Elephas cũ arietem vi⸗

Pperationes

¶ Iſaac. Arie/es habent carnes calidioꝛes
ac minus humidas q; ſunt carnes ouiũ ac du
rioꝛes ad digerendũ.A nietes iniuuentutema
nentes minoꝛis ſunt humiditatis ⁊ viſcoſitatꝭ
pꝛopter etatis ſiccitatem coꝛum complexioni
dominantem. Idcirco coꝛum caro melioꝛ eſt
agnis et ouibus.quia ſibene digerunt bonum
et multũ ſanguinẽ generãt. maximeſi caſtrati
ſunt.quia co liditas et humiditas coꝛum tem
poꝛate ſunt.vnde boni ſapoꝛis ſunt:niſi quan

do ſunt decrepiti quipꝛoculubio peſinni ſũt

ct nõ caſtrati ſunt eis melioꝛes.Omnes enim

deccrepiti in caloꝛenaturaliter defectuoſi ſunt

quidefectus ꝓuenit ex etate et teſticuloꝛũ in⸗
rigentia.Annuales mediocrem habent com⸗
plexionem inter lactantium humiditatem 2 iu
uenum ſiccitatem. Idcirco cetenis arietibus

guinem em̃ melioꝛem generant.et maximeiu⸗
uant inucnes calidam et ſiccam cõpletionem
habentce:et calidam et ſiccam regionem inha

bitãtes. Decrepiti vero(vt dictum eſt) ceteris
deterioꝛes ſunt. ”ñõ

¶ Auic.Caro arietis aduſta linitur vtiliter ſu
per moꝛphegm er ſuꝑ empetigincm. Confert
etiã moꝛſibaſerpẽtũ ac ſcoꝛpionũ.Etiam cum
vino canis rabiofi.i¶ Einis ciuſdem confert
albugini oculi.Rrietis puſmo calidus ſuꝑpo

ſitus ſanat excoꝛiationem calcanei ex calcia⸗

mento.i¶ Euſculapius. Arietis liquoꝛ quia

pulmone decocto diſiillat tertianas et renum
membꝛoꝛum in eis natum ſanat. ¶ Plinius
li.xxix. Jus ex carne arietum valet contra can

crum. Haly. Arietis fel aurium doloꝛi:quiceſt

frigiditate medetur

d O N B

De Animalibus

Capitulum. ui
P Iſidoꝛus.Aper a ferocitate vo⸗

catus eſt:ablata ſ littera et p ſubroga⸗
ta. Unde et apud grecos fragros idẽ
ferus dicit᷑. Omne cm̃ quod ferũ eſt et immite
abuſiue agreſte vocamus.Poꝛci agreſtes val
de bellicioſi ſunt tempoꝛe coitus ⁊ ingemãtur
vt coꝛia ſua ſint eo tempoꝛe dura:quia ſe cum
arboꝛibus confricant:et poſtea lutum intrant
Illudq; deſiccant. NHi inde pꝛeliant᷑ intantum
vt vnus aut ambo moꝛiantur. Urſus quoq;
pugnat cum poꝛcis a greſtibꝰ. Eſt autem aper
iracundus et inſipiens: nec bonoꝛum doctri⸗
nam moꝛum recipiens. nullaq; mutatio acci⸗
dit in co etiam ſi caſtretur. pꝛi quoq; femina
caſtratur.ita q non indigeat coitu:vt cito im⸗⸗
pinguetur:ſcd pꝛius biduo cibo pꝛobibetur
¶ Pli. li.xiij. Apꝛis maribo in coitu eſt aſpceri

tas plurima. LZunc inter ſe dimicant aboꝛuʒ

attritu coſtas indurãtes ſeqʒ luto tergoꝛates.
Femine q̊ʒ in partu aſperioꝛes ſunt:et lere ſili
in omni generebeſtiarum.
¶ Exli. de na. reruʒ. Aper beſtia foꝛtis:nigri
coloꝛis.que nullam bonoꝛum moꝛum doctni
nam recipit vnq; ſed ſemper fera ac ferox eſt.
dentes habet magnos et recuruos inciſioni⸗
bus aptos in quibus hoc mirabile eſt: ꝙ vi⸗

ua quidem beſtia poſſunt idem ꝙ ferrj. ODoꝛ

to vero detracti vim inciſionis amiliſſe pꝛo
bantur.Hoc animal ſi mane anteq; mingat a

venatoꝛibus impet atur:de facile laſſatur. Si

vero ante vel interim dũ venatur vrinam lece

rit difficulter capture cedit. Qerũtamen etiam

laſſatuʒ non cedit:ſed inpoſterioꝛibo ſubſiſtit
et atrocitate rigida laſſiiudinẽ diſiumilat.duei
lum offerens venatoꝛi.ſerire tamen in homi⸗
nem vel inuadere non pꝛeſumit niſi pꝛius ab il

lo ictuʒ acceperit. Caueat aũt homo ſibi:quia

niſi pꝛimo ictu pungentis cuſpidis letale vul⸗
tus inter aruum et laterales coſtas dederit:ꝑi
clitari de vita poterit niſi ſoꝛte iuxta ad reſugi
um arboꝛem inueniat quam aſcendat:aut in

humilioꝛi loco reliqua terre planicie totis mẽę

bꝛis ſe pꝛemat.auerſi enim acre curui dentes
eius quibus quaſi quibuſdaʒ attrociſſimis ar
mis valent ad inferendam moꝛtem:mon poſ⸗
ſunt quenq; niſi elatum et erectum attingere:
Suliuinebit tamen pedum illius conculcatio⸗

nem quouſq; ſic iacenti a ꝓximo ſucourratur

Aper cunctas beſtias pꝛecedit auditu a deꝰ—
xtris. Habet os ad modum ſcuti.qð venabu

lis et machere opponit

Operationes
¶ Plini. li. xxviij. Apꝛi cerebꝛũ ↄtra ſerpẽtes
laudat᷑ c ſanguine. Jecur etiã inueteratũ cũ
ruta potũ ⁊ vino:adeps q̊ʒ cũ melle reſinaqʒ.
Simili modo et iecur verrinũ exemptis dũ⸗
taxat ſibꝛis q̃ttuoꝛ oculoꝝ pondere ⁊ cercbꝛuʒ
ex vino potũ.¶ Itẽ cerebꝛũ apꝛi vel ſanguĩis
verendoꝛum medet᷑ carbuncuł. Jecur cius li⸗
targicos excitat.¶ In iecure femine apꝛi inne

niuntur lapilli qui contriti et in vino poti cal

culos pellunt.¶ Apꝛi pulmo cbꝛietatem arcet
Jel apꝛinum ſtrumas diſcutit.Lvenum quo⸗
q; ſedat potum: ¶ Idem. Eum adipe pulmoĩ
poſitus parmones ſanat.¶ Ulcera quoqʒ ſer⸗

pentia ſanat fel apꝛium cum reſina et ceruſa.
¶KCinis maxillaruʒ o9pꝛiſanat vlcera queſer

punt.¶ Idem quoq; conſert fracis. Lardũ
eius elitum atq; circumligatum mira quoqʒ
celeritate ſolidat ea.¶ Apꝛi vnina et ipla veſi⸗
ca pꝛo cibo ſumpta veſice calcoꝛũq; cruciati
bus medetur.ſi pꝛius vtrumq; fumo macerat᷑.
id in apꝛi veſica ſi aſa mandetur vrine cohi⸗

bet incontinentiam

¶Prdropicis aurxiliatur apꝛi vrina vel ctiaʒ
veſica paulatim in potu data.¶ Urina quoqʒ

apꝛi in vitro ſeruata aurium ⁊ oloꝛivitiſq; me

detur. deniq; tam grauis eſi apꝛo vrina:vt eſ⸗

S e 8

„

7„

fugere non ſufliciat nili egeſta.ac ea velut de-

uictus oppꝛimatur. vnde illa erun cos tradif.
¶ Apꝛini fimi cinis inſperſus potioni tepidi
vini diſſintericis medetur. Luxatis quoq; va
let idem fſimus.Uerriſqʒ ſpuma recens ex ace⸗
to. In ſimo quidem ſuis eli vſus efficatioꝛ qᷓ
non peperit. In apꝛis quoq; multum pꝛeſtan
tioꝛ. ¶ Ulus exungie valet ad Wollendas
iiij

nos tres gignit. Spinas libenter comcdit. ſni
gicius eſt natur aliter: et frigoꝛis impaciens:

Tractatus

cæ calefaciẽdas diſentiendas purgandaſq; cõ
frricatis membꝛis itinerum laſſitudines. Ex
libꝛo de naturis rerũ. Iimus apꝛirecens ⁊ cali
dus pꝛecipuũ eſt remedium contra fluxũ ſang
uinis enaribus.

Capitul
20 Sinue. Exli. de na. reruʒ. Aſinus eſt
aial defoꝛme vile ac deſpectũ.grandi
Acapite. longis ⁊ latis auribus.coꝛpoꝛe
macilẽto:neſciũt impinguari.In humeris ſii⸗
gmata xpᷣi poꝛtat crucis.Eſt ergo aſinus aial
manſuetũ ⁊ diſcoꝛdie neſciũ oneriſerũ:ct nõ re
pellans ſarcinis:etiaʒ vltra c; ferre poſſit ſibi

. 7
L 2 4
„*

mimimpoſit .bꝛunũ et ir ation ale ſuꝑoĩa anialia:
Inceſſu q̊z pigrũ et tardũ:paties et inter vᷣba

Suriſſimũ: p viaz incedens obuiannbo cedere
neſcit. Poſt menſes.xx. coit. ſed niſi poſt an/
Spinas libenter comedit.ſfni

maxime tꝑe conceptꝰ. Idcoq; non generat in

locis frigidis et in Scocia ⁊ in regionibꝰ pꝛo

pinquis: nec in equinoctio ſicut cocunt equiſj

in aſtate. In terra q; ſeptẽtrionis que eſt frigi
diſſima nõ inuenũ:qm illic viuere non potelſt.
Beltat a ũt in vtero per annũ integrum Alini
pullus aliquantuluʒ docoꝛis hʒ in iuuentute:
HB qnto plus ſeneſcit tãto toꝛpioꝛ fit. Arcſtoti.
Alinꝰ hʒ ſoleas ſicut ⁊ equꝰ:nõ hʒ fel omnino

ſed habet ſanguinẽ ſpiſſum acnigrũ valde ſi⸗

cut taurus.Aſinꝰ ⁊ anialia cetera magni coꝛ⸗

dis timida ſunt plus oibus aĩalibo.Timet ſri

Qgus. felle carct:ſpinas comedit quando mol/
les ſunt. multuʒ coit:minus mñ q;equus Et ſi

no inccperit generare poſt eieconẽ poſterio⸗
rũ dentiũ nõ generabi oino. Comedit fructꝰ

Herbis paſcit᷑ ⁊ aqua impinguatur. Quãto
plus ex aqua bibit: tãto plus eius cibs ꝓficit.
Anicũ habet ventrẽ:ſicut ⁊ cetera ſoleas ha⸗

bentia. Intirmat᷑ ſepe infirmitate q̃ dicit᷑ mili⸗

de.⁊ eſt pꝛius in capite.Lurritq; flegmamul⸗
tũ e nariba.⁊ ſi deſcẽderit ad pulmonẽ moꝛit᷑.

Actoꝛ.Aſinus eſt aĩal ſtolidũ tardũ ⁊ luxurio
ſum.Crucẽ habet in anterioꝛe doꝛſi parte ſuꝑ

lappas comedit.ſonũ citare(vt łrtur ¶ Am⸗
bꝛo. Aſinus piger ⁊ ad pꝛedã expoſitus:ſeuſu
q; tardioꝛ.docet nos viuatioꝛes eſſe dcebere:
nec deſidia coꝛpoꝛis animiq; pigreſccre:ſʒ ad
ſidem confugere que onera grauia ſolet alle⸗

iiare. Phiſiolo gus. Aſinus eſt animal oneri⸗
ferũ mancipiũ ſernituti addictũ reſpectu mul⸗

titudinis laboꝝ quos ſuſtinet parũ gratie con

ſequit.vocẽ hois conſuetam intelligit.Et no⸗

uit iter qð ſepe ambulauit. um autẽ vidit lu
pum venientem reſpicit in lumbũ:⁊ ſic inpꝛo⸗

nuiſus a lupo compꝛchenditur.

2 2

Pbperationes.

Aiuicena. Aſinꝰ ſanat lepꝛã. Cõtracti er ſic
citate ſedẽt in iure carnis eius.⁊ caro etiã eius

iuuat. Epar eius aſſatum ⁊ a ieiuno comeſſuʒ
confert epilentie.ſiliter ⁊ cius vngula aduſta.

¶ Einis carnis ⁊ epatis eiꝰ cũ olco valet ſuꝑ⸗
poſitis ſiſſuris frigoꝛis.¶ Itẽ cinis epatꝭ eius

cũ olco r alet ſuꝑ ſcrofulas. ¶ Diciũ aũt q: ei⸗

xꝛina cẽfert doloꝛi renũ.Urina vero ſilueſtris
gſini(ſicut Galienus ait) lapidẽ in veſca fran⸗
git. ¶ Sanguis aſini ꝓ hibet fluxũ ſanguinis
vgrium ex velamine. ¶ Adeps eius valet ad

veſtigia cutis. Urina aſini conſert vlcerib am

bulatiuis ⁊ humidis ⁊ doloꝛi renum. Sterc⸗
eius in omni curſu ſanguinis adminiſtratur.

¶ Odoꝛatur quidẽ ad fluxum ſanguinis nari

um foꝛtẽ:⁊ expꝛimit᷑ humiditas cius in narẽ ac

retinet᷑. ¶ Itẽ ſtercus aſini paſcentis ſiccũ cũ
vino valde bonũ eſt puncture ſcoꝛpionis.

(Lac ctiã aſinaꝝ minus butroſum exiſtens:
ſubtile eſt ⁊ aquoſum. Aalet tuſſi extenuationi
ac ſputo ſanguĩs ⁊ hydropiſi ac duriciei ſple⸗
nis. Centrem lenit:⁊ etbice bonum eſt. ¶ Fert᷑

ctiam ꝙ cum os ex co colluitur:cõfirmat den

tes ⁊ gingiuam. Hõ eſt auẽ cõueniens habẽ⸗

tibus ſodã ⁊ vertiginẽ ⁊ tinitũ ꝓpꝛieq; doꝛmire

ſupꝛa ipm.et vniuerſaliter nocet habẽtibo ca⸗

pita debilia.i¶ Eſculapius.Sanguis aſini cũ

xyino potatus febꝛes quotidianas ſanat: tri⸗
bus vel quattuoꝛ guttis illius datis. Aceps

humeros. ? tbi debilioꝛ eſt. In poſterioꝛi autꝛ
ſuper renes ibi foꝛtioꝛ eſt:hoꝛribiliter damat.

d

UO

W

—,,ZGq/
—

Capitulum. vNMN’.
PPein Antcbziatefantaal maen
2 Txne

De Fnimalibus

ius coitũ cõmouet: Splen eius cũ aqᷓ atritꝰ:
2⁊mãmille appoſitus attrabit lac.¶ Dyaſco.
Adeps aſinus dicit᷑ cicatrices concolerare.
Lac eius vẽtrem mollit:et oꝛe receptũ dentes
gingiuaſq; cõſirmat. Lulnerationes qᷓʒ vẽtrꝭ

ac reumatiſſimũ optime curat. Socium cius
bibitũ nefreticos ſanat ¶ Haly.Aſini pulmo

polli eiꝰ ſi deſiccatterat᷑ ac bibitur attra⸗
ctioni ſpiritus ac tuſſi pꝛodeſt.E par aſini do

meſtici ſi comederit eũ epilẽticus pꝛodeſt ei
¶ Alini fimus ſi oppꝛimat᷑ eo ſanguinis fluxꝰ
de venarũ vel arteriarũ inc iſione amputat euʒ
vel ſtringit. Pari modo ſi de aqua eiꝰ inſtillet᷑

naribo ſanguinis fluxũ patiẽttibo ſtringit. Oi

no lac aſine medicaminibo letalibe obelt:ꝛ in⸗
teſtinoꝛũ vlceribo pdeſt ac tenaſmo.ſic quoq;

ꝓdeſt lac ouium ſeo minus.

¶ Plini. li.xxxiij. Anulũ ex vngula et cruribo
aſini nigredinẽ nõ habentꝭ.ſi induat epilenti⸗
cus ꝓhibet iᷣm ne cadat ¶ Preterea ſi vomũ
fumiges aſini pulmone mundas eam ab om̃i
reptili ac ſerpentte.

on eã mancipare difficile eſt. qm nullo nigo/
re poplicum inconpbenſibili fuga pollet.

3 .

cauſatiuũ vebementis ire feocitatiſqʒ.

Ppperationes

ſᷣm Ariſtotelem eſt animal magni
tudinem cerui contra conſuemidinem
omnium animaliuʒ habens fel in aunibo ſimi⸗
le felli bominis in coloꝛe Et eſt amarum valde

Halynãdus A lehes aſt animal in ſilua ber

cinia. barum cõſimilis eſt capꝛis ſigura et va⸗

rietas pellium:ſed magnitudine paulo ante⸗
cedũt. Mutlilia ſunt coꝛnibus:⁊ crura ſine no⸗
dis articuloſq; habent. NHNec quietis cauſa p⸗
cũbunt:neq; q̊ afflicte caſu ceciderint:erigere
ſeſe aut ſubleuare poſſunt.
¶ His ſũt arboꝛes cubilibo ad eas ſe applicãt
atq; ita paululü reclinantes quietem capiunt.
Quarũ ex veſtigis cũ animaduerſum a vena
toꝛibus fuerit quo ſe recipere loco conſueue⸗
runt co loco a radiciba ſubꝛuũt.aut abſcindũt

arboꝛes tantũ vt ſumma ſpecies vel ſtipes ea
rum ſtantiũ relinquatur.huc cum ſe conſuetu⸗

dine declinauerint infirmas a boꝛes ponde/
re aſſtiigunt atq; vnaipſa concidunt.

B

¶ Eſt alcbes mulis comparanda:adeo pꝛopẽ

ſo labio ſuperioꝛe:vt niſi recedens in poſterio
ra veſtigia paſci nõ queat.¶ Gangama inſu⸗

la e regione germanie mittit animal quale ail

chesct cuius ſicut nec elephantis flecti neque
unt ſuffragines.

¶ Ideoq; nõ cubat cum doꝛmiẽdũ eſt.ſj ſom
nolentiã arboꝛ tantũmodo ſuſtinet que pꝛope

caſum minatur vt fera minam faciat:vum aſ-

ſuetis fulcimentis innititur ita capitur.¶ Ali

Capitulum. vjj/
Habulla. Antaplon. A ptalo Aucas

cinoꝛ. ¶ Iſidoꝛꝰ. Annabulla beſtia ẽ.
AAecthiopie. collũ homis:ytehun pedes
v

Tractatus

⁊ crura velut bos.caput vt camelus.albas hʒ
maculas.coloꝛem rutilũ valde.membꝛa ſingu
la diſtinguentem. Cunq; tanto decoꝛe ſit ani⸗
mal reſperſum.ꝓellis multum ſpectabilis cari
us venditur ad luxum oculoꝛũ.Antaplon vel
aptalos anim al ſimile capꝛiole fetidum nimis
cui non poteſt homo appꝛoximare. Et habet
Duo coꝛnua acuta valde.quaſi duas falces.⁊
recuruata ſunt. Hoc animal cum ſitit: accedit
ad Eufraten vt bibat.et cum biberit:adit du⸗
metum quoddam vicinum minutis virgulis
et ſubtilibo cõſitũ.vt ibi quaſi ludẽdo ſe in illis
viminibus conſfnicet. Quo fit vt in illis illaqui
tur:ita q; ſeinde non poſſit auellere.Et tunc
vocem magnam emittit.quam cum audit ve⸗
natoꝛ irmuens in ipſum occidit ilud.

Hperationes

mum. ita vt venatoꝛ ci non poſſit appꝛopinq̃⸗
re. habet autem longa coꝛnua ſerre figurã ha
bentia:ita vt poſſit etiã arboꝛes magnas⁊ oal
tas ſecare ⁊ ad terram deponere.Cunq; ſitit
venit ad flumen Eufraten ⁊ btibbit.
Eſt autem frutex que grece dicitur hercinie
habens virgulta ſubtilia et pꝛolixa.ad que lu⸗
dens coꝛnibus ſuis obligat ea virgultis eius
ſec diu clamans auditur.et a venatoꝛe occi⸗
¶ Aniſtotiles. Ancacinoꝛ eſt anĩal equale ca

cum eſt paruus q cum eſt magnus.

tulo leuerano. Huius intelligentia maioꝛ eſt

S

7*

Eapitulum vi)

parte ꝓxima eſt cura viperarum

Ps inac Auiccnna. Aſfe⸗

rati et alterati.i.ſaliens ct volans.de
pmo qð hic habetur aftecrati in Auicẽ
na habetur cafeʒati.Serpẽtes ſunt parui bꝛe
ues:minuti.qͥ qñq; occultantur in arboꝛibus

inſidiantes vt pꝛoijciãt ſe ad trãſeuntes. hoꝛũ

genus vidi.Callidi valde ſunt et ad rubedine

declinantes ex coꝛũ moꝛſu accidit(vt dicit/ do
loꝛ vehemens et totum coꝛpus pertranſit.ex q̊
ctiam moꝛs accidit. Cura coꝛum communisẽ
vt cura viperarum

OPperationes

4 Affudius et ſabꝛin pꝛo pꝛimo in quibuſdaʒ
oꝛiginalibus habetur affudius ( vt dixerũt ſa

pientes Sunt vuo ſerpentes arenoſa coꝛpo

ra habentes:et ſub cabita eoꝛum puncta alba

P* c nigra.Et quandoq; ſunt nigri rubeiet albi.
¶ Exlib. dena. re. Aptalon eſt animal acerri-

ſuper coꝛum capite ſunt ſquame albe inciſe:co
rumq; inceſſui ſtrepitus ineſt ꝓpterſiccitatem
coꝛticum ventrium ipᷣoꝛum.¶ Et ſunt grauis
motus dentium equaliũ. Hoꝛum moꝛſus diſ⸗
rumpit poꝛos et meatus naturales faciens ex

cis fluere ſanguinẽ.ita ꝙ ex angulis etiaʒ ocu

loꝛum. ¶ Et compmit᷑ in ſanguine et ſputo
ſanguinis et fluxu ſanguinis narium et vomi
tu ⁊ doloꝛe ſtomacho.i Et dixerunt q locꝰ
apoſtemat᷑ ac denigrat᷑.⁊ currit ex eo res par⸗
ua aquoſa.et ſoluit᷑ venter:et ↄſtringit᷑ anheli

tus:⁊ difficultas vrine fit:et abſconditur vox
et mẽbꝛa mollificant᷑:et vincit ſuꝑ coꝛpus diſ⸗

poſitio obliuionis:et accidit ſpaĩmus:⁊ cadũt
dentes:et moꝛitur patiens. Cura aũt coꝛuʒ ex

A

T

De Animalibus

Capitulum. ix

bena dicta eſt: eo ꝙ habeat duo capi
ta. Unum in loco ſuo.Alterum in cau
da currẽs ex vtroq; capite tractu coꝛpoꝛis cir
culato. Hec ſola ſerpentium frigoꝛi ſe commit
tit. pma omniũ ꝓcedẽs.De qua Lucanus.Et
grauis in geminũ vergens caput anfibena. hu

ensmeenn Anfi⸗

ius oculi lucent veluti lucerne.

Hoc eſt ⁊ adcaput et ad caudã:tanq; parũ eſ⸗
ſet oꝛe vno fundi venenũ.i¶ Joꝛath. Anfibe⸗/
na ſerpens frigoꝛi cõmittit ſe vigil et ſollicitus
de ouis ſuis valde cũ ea cubat. Ham dũ que⸗

dam pars eius doꝛmit:altera tunc vigilat.Et

cũ ꝑ ſemitã incedit.duo capita regit.nuncq;ʒ
caput anteriꝰ nũc vᷣo poſtenius ↄſequitur.Eſt
glius ſuꝑ calcaneũ ambulans in coitu ſuo:et
ſuper caudã ſuã.i¶ Auic. Armene eſt ſerpens
ꝓpꝛietates habens reguli ꝓpꝛietatibus pꝛoxi⸗/

mas.non enim interficit moꝛſu tm̃ ſed viſu et

ſibili ſui auditu.Quodcunq; animal moꝛdet:
oiſſoluitur. et quodeum q; ei appꝛopinquat ex
qnimalibo:moꝛitur. At vero quãtitate dixerũt

eum a regulo vifferre. ¶ Eſtimauerunt enim
4 eſt ab vno cubito:vſq; ad cubitum ⁊ſemis.

t dixerunt ꝙ moꝛſu ab eo non confert aliqᷣd
¶ Siyvero aliquid confert ci:tunc ſemen pa⸗
pauer:is et caſtoꝛeum. Hoc enim iam qdam te

Itificati lun.

Capitulum. x

. moꝛſu venenato interimat As em̃ gre
Xa venenum dicunt. Huius viuerſa ſũt
genera et diſpares effectus ad nocendum. Fer
tur ꝙ aſpis cum incantatoꝛem pati ceperit:qͥ

PPrunennsine dicta? eo ꝙ

eam quibuſdam carminibus euocat:vt eã de

cauerna cducat. Illa cum exire noluerit:vnaʒ

aurem in terram pꝛemit:alteram cauda obtu⸗

rat et operit:ac voces illas magicas non au⸗
diens ad incantatoꝛem non exit.Ex generib⸗

DHbodprerationes

¶ Phiſiologus. Aſpis ſi momoꝛderit homi⸗
nem:ſtatim cum conſumit ita vt liquefiat to⸗
tus in oꝛe ſerpentis.
¶ Gloſa ſuper Job.xx.Aſpis eſt paruus ſer⸗
pẽs vipera ꝓlixioꝛis ẽ coꝛpoꝛꝭ:et venenũ aſpi⸗
dis concite.vipera tardius occidit.
¶ Unde ſcriptũ ẽ. Caput aſpidũ ſuget et occi⸗
det eum lingua vipere.
¶ Ancdromachus.Aſpidis habitatio ẽ in ſic⸗

co: et in locis in quibus nõ eſt aqua. Et hec ẽ

quãdoq; cinericia. Z
Aſpis eſt ſerpens cemilei coloꝛis cuius den
tes ſuper modũ longi ſunt:ita ꝙ extra os ſicut
apꝛo apparẽt. Moꝛſu venenũ immittit ⁊ ſpar
git.vnde et nomẽ accepit virtute quorundam
verboꝛum.incantatur ne veneno interimat.vł
(vt quidam dicunt)vt quieta capipoſſit.⁊ gẽ
ma de frõte eius auferri que naturaliter in eo
naſcitttrr. l
Auicenna.Aſpis eſt ex ſerpentibus ſurdis
hec ſicca dicitur pꝛopter vehementiã ſiccitatꝭ

ſue cutis.eſtꝛ in quanttiate ſua inter tres cubi

tos et quinc
¶ Coloꝛ illius cinericeus:et ad citrinitatẽ de
cliu is.oculi eius ſunt vehementis luminis:et ĩ
terficit a duabus hoꝛis vſq; ad trer.
¶ Quem autem momoꝛderit: alteratur coloꝛ
eius ⁊ ſtupefit.ac multiplicatur eius ſingultus
et infrigidantur membꝛa eius. Palpebꝛe quo
qʒ eius clauduntur:et pfunde doꝛmit.Ad ei⸗
moꝛſionem eſt iuuatiuum emplaſtrum cũ cal⸗
ce et melle et olo. 2
¶ Plinius libꝛo.viij. Aſpidum colla intume⸗
ſcere nullo ictus remedio aſſeritur.pꝛeter q; ſi
partes contacte confeſtim amputentur.

d. O N 8

. „

Capitulum.

Tractatus

¶ Igem in libꝛo. xi. Aſpidum dentes in os vᷣ
gentes ſunt ne cibi excioant nullum habenti⸗

um aminiculum retinenoi:ſed duo ſunt in ſu

perioꝛe parte dextra leuaq; longiſiimi:cenui ſi⸗
ſiula a perſoꝛati venenuʒ inſundentes:vt ſcoꝛ
ionum aculei.¶ Solinus. Plures varieq;
ũt aſpicũ ſpeciec:vt Pypſas.y pnalie.Emoꝛ
rois:pꝛeſter.ſum autem ammodate.eſt ⁊ cen⸗
chꝛis:elephantie:chercitra: camedracontes.
Monſita hec libulant:ct ( vt ſerunt)affectus
habent nec temere niſi coniuges enagantur
¶ Phiſiologus.Aſpidem Qucanus ſomnitſe

rem vocat.quia vulneratus ab ea ſomnum
moꝛti continuat.ertur autem ſic incantari.

Demones diſcurrunt cum verbis ad ſerpen⸗

tes:et infectione interioꝛi hoc ſaciunt vt ſerpẽ
tes ad nutum eoꝛum moueantur:ac ſine leſio⸗
ne tractabiles echibeantur.

4

=
—
—

A ‚—
. 2

VRanea. Iſidoꝛus libꝛo xij. Aranea vᷣ
mis eſt aenis: ab aenis nutimento no⸗
minata: que euiguo temroꝛe longa ſi⸗
la t educit:et tele ſemper intenta nunq; T cſinit
a lab oꝛe:perpetuumq; ſuſtinet in ſuo opere
diſpendium.quia ſepe ad n odicum fiatum vẽ
ti aut pluuic ſillicicium rumpuur tela ſua.tũc
totaliter pcrcu laboꝛem ſuum. Auiccuna ait:

wwargnea eſlt moduum animal reptile multi⸗
pes. Sex vel octo habens pedee: quos lem⸗/

ram incipiet ipſam reparare circa occaſum ſo

per habet paree et nunẽ impares. et hoc ſuit
neceſſe vt ſemper eſſet eius inceſ us equus ſi⸗
cut et ipſum onue:et hoc eſt generale in hobẽ

tibus duos vel plures pedee.habet auteʒ ali⸗
quos pedes longioꝛes et quoſdam bꝛcuioꝛes

pꝛopter diuerſas quas facit operationec. nazʒ
cum quibuſdem ſila ſubtiliat et in longum p⸗
trahit. Cum quibuſdam vero paniter lila ne⸗

ctit.cum quibuſdam per ſila repit.et quando

vult in tele ſuperſicie imnm obiluer ſe ſuſpen⸗

cit. vnde reſidens in tele ſue medio ſubito
ſentit muſca m telam in parte remotiſima cõ⸗

tingentem q; ſi bito inuadit et aggreditur tã⸗

ꝗᷓ boſtem.de qua ſi miump bare potuerit eam
ne euadat:inter tele ſue ſila multipliciter cir⸗

cumuoluit.et pꝛimo capiti inſidens eius hu⸗
miditatem ſugit.et de tali muſcarum venatio

ne viuit.nom eius guſtabile pꝛopꝛie eſt talis

humoꝛ: ſicut guſtabile aꝑis eii mel:ſicut di⸗
cit idem Auicen. cet Areſtoti. ¶ Item in gene
re aranearum eſt diuerſitas ſetue. Ut dicit
Areſiotiles libꝛo quinto.E t eſt ſemina maio⸗

nis coꝛpoꝛis q̃ maſculus.et pedes habet lon⸗

gioꝛes fiel ibilioꝛcs et habilioꝛcs ad motum:⁊
etiam ad texturam. Et ſic idem in libꝛo.x.
¶ Zempoꝛe couus et amoꝛis ſemina attra⸗

hit m.e rem.per ſila tele.et poſt maſculus ſemi⸗
nam:et non ceſiabunt donec coniungantur.⁊
maſculus ponitur ſuper vẽtrem femine.⁊ iſte
modus eſt neceſſarius pꝛopter veninis rotun⸗

ditatem. et iſta coniunctio maxime eſt in ſine

veris et in pꝛincipio eſtatis:et aliquando in
autumno: et in pꝛincepio hyemis.et tunc ma⸗
xime ſunt nociue:et earum puncture amplius
veneneo.
Item Areſtotiles libꝛo.viij. Genera arane

arum ſunt multa. NHam quedam ſunt parue
diuerſi coloꝛie:ct ſunt acute et velocis motus
Alle ſunt maioꝛes et coloꝛis nigri:et earum

crura anterioꝛa ſunt lõgioꝛa.et ſunt tardioꝛis
motus niſi quando coitu ſtimulantur. Et ni⸗
gre ſolent texere iuxta terram inter ſoꝛamina:
et manent in textura ſua quouſq; aliqua inci⸗
derit beſtiola:iicut muſca quam depꝛchẽdũt.

et li hab ent fſamem ſugunt eius humidita⸗

tem.et tunc deſerunt ad locum ſuũ vbi de po⸗
nunt:et releruant eam donec iterum eſuriem
patiantur.Et quando totam hauſit humidi⸗
tatem.deijcit reliduum et reuertitur ad venan
dum:et non venatur quouſq; reperit quod ca
ptum eſi de tettura.Et ſi quis rupenit textu⸗

lis velirca oꝛtum: t maxime laboꝛat: quia
tunc plures beſtiole incidut in tecuram: et le⸗
mina parit ⁊ venatur: malculus iuuat cam⸗

PDeßylnimnalibus

Abſcõdit aũt ſe in textura vel ſub tela ne a be
ttiolis videat᷑:et maxie qñ eſt magna.q;ꝛ ꝓpter

cius magnitudinẽ nõ de facili operatur. Facit

ctiam femina oua:pmo ex quiba modice ara⸗
nee poſtfoꝛmantur.⁊ ſtatim qñ pariunt᷑ ponit
cas in textura.et ſtatim ſe mouẽt et diſponũt
ad texendũ ac ſi in vtero materno ſunt iuſtru⸗

cte ad venandũ. Uñ ſtatim aptat retia conue⸗

nientia pꝛede ſue.Et eſt ſpecies quedã aranea
rũ que venant᷑ lacertũ paruum qũ ipᷣm incipit
texere ſuꝑ ipᷣm quouſq; liget cius oꝛificiũ liga
tione foꝛti:et tunc ſaltat ſuꝑ eum ct pũgit quo

uſq; moꝛiatur. ¶ Item. in codẽ libꝛo etiã dicit

idẽ.qꝙ ſepe inueniunt᷑ quedã ar anee in alueani
bus apũ:et ille coꝛrumpũt mel et ſugunt liquo
rem.et ſic circa ſauos faciũt texturas et coꝛrũ⸗
punt eos.i¶ Idẽ dicit Auicẽ.et Pli. de gene⸗
ratione aranearũ li.xi.ca.xxv. Sicut aranea⸗

rum natura pᷣcipua admiratõe ẽ digna. Cuiꝰ

plura ſunt genera:inter que eſt quedamq;ᷓ dici

tur ſpalãgio:cuiꝰ coꝛpus ẽ exiguũ variũ acu⸗
minatũ vclox ad ſaltũ:noxiũ habens moꝛſum

Alia eſt ſpecies maioꝛis coꝛꝑis et nigri coloꝛꝭ
et cemris lõgioꝛis ⁊c.i¶ Araneam aũut tele vt
icit Areſto.et Pli.Ex earũ viſceribꝛ ̊damo⸗
do nature arteſicio generant᷑ ſubtiliſlima com
poſitione ↄtette moꝛeretis cõponuntin et pa⸗
rantur:et filis ſubtiliſſimis connectunt᷑:et h̊ ne
a muſcis et alijs beſtiolis quib tendu videat᷑
ꝓpter groſſiciẽ.oũ laboꝛe qͥdem cõponunt᷑:ſed
miro modo faciliter diſſipantur. Ignem non
ſultinent.vt ventum timent cuius impeturum
punt᷑ et ſubito denudantur. J

Operationes

Pli. Et quis venenoſa ſit aranea de cuins

cgreditur viſceribe tela.venenoſa tñ non ẽ qm̃

poſt multũ vſibo medicine vtilis deputatur.
A¶ Hã vt dicit Dyaſco. Tela aranearũ alba 2
munda puluerulent ſoꝛdibo nõ admixta vires
babet cõſtringẽtes:ↄglutinantes et refrigerã
tes.idco ſanguinẽ reſtringit a vulnere defluẽ⸗
tem ſuperpoſita vulneri ꝓhibet ſieni ſaniem.et
ſanat plagã recentẽ ⁊ ꝓhibet inflaturã ſanita⸗
tem vulneris retardantẽ.¶ Item remedium
cõtra moꝛſus oĩm araneaxꝝ elt cerebꝛum galli
naceum cũ etiguo piperis bibitum cum vino
vulci. Item coagulũ agni potatũ cum vino ſa
nat moꝛſus aranearmũ.i¶ Idem facit cinisvn⸗
gule arietine cũ melle. ¶ Itẽ muſce cõtrite et

polite ſuper moꝛſum extrahũt venenũ et miti/

gant doloꝛcẽ. Sunt et alia remedia q̃ enume⸗
rat Pli. Albertus.¶ Pli. codẽli.ca.vi.Ara
nca lõga⁊ cadida tenues hnñs pedes cõtrita in
vyacdi oło vꝛ ſolucre a uginẽ oculoum.

Coapitulumn.xrij)

IZaage biſatia grece. ara

biceachafar. latlĩe vngu

chilium ex ſpecieb oſtra

CEARlius purpureis: ꝛ repiunt
n regionibus indie:et in
aquis iuxta q̃s oꝛit

ipᷣa colligũtur in tꝑe eſiiuo.qñ aqua deſiccal.
ct reꝑitur etiã ex eis in littoꝛibꝛ maris aiʒũ.Et

/la aromatica. Sera. li⸗
N 1 laggen Achafar. eſt cõ⸗

RRExcox. et eſt ſil de conchi⸗

rta qᷓooꝛi ſpicanardi. O doꝛ aũt eins
aromaticꝰẽ. qm ipᷣm aĩal comedit nardũ.Et

.
*
— *

coloꝛ cius eſt decliuis ad albedioẽ:et ambe ſũt

melioꝛes:ct eſt pinguis.Sed illa que naſcitur
in Bab lonia eſt ſubnigni coloꝛis: ⁊ eſt minoꝛ

ula.et omnes babent bonũ odoꝛem.Et qñ fu⸗

migatur domus cum cis ſentitur odoꝛ carũ ſi⸗
cut caſtoꝛci.Scra.li.aggre.ca.oſtracoꝝ. Gla
cte biſantie ſunt ex vnguł oſtracoꝛũ.⁊ ſũt coo
cula quibo tegunt᷑ in ſoꝛamine ſuo:et melioꝛesꝭ
ſunt q vergũt ad albedinẽ:ct ſunt odoꝛiere.q̊
rũ odoꝛ extrahit aliq̃ntulũ ad odoꝛẽ caſtorci.

ODperationes

Galicnus capᷣ.oſtracoꝛũ: Quando blacte

biſantia ſumit᷑ cũ aceto in potu attenuat ſple⸗

nem,ct quando fumigant᷑ cũ eis mulieres ha⸗
bentes ſuffocationem matricis confert eis:et

ilte fumus excludit ſecundinã.¶ Et quando

ex. cis fumigatur epilenticus excitat ipſum.

. —
4 — S
8
. 12
. — ——
. rr
—

Capitulum. xiij

mal qð in locis frigie naſcit᷑: huictaur:
num eſt caput:ac deinceps omne coꝛ⸗

Belagn angeehwer an:

pus.iuba tm̃ equina.coꝛnua vo tam multipli

ci flexu in ſe recurrẽtia:vt ſi quis ĩ ea offendat

non vulneret᷑:ſed quicqͥd pꝛeſidij monſtro illi

frons negat aluus fufficit. Ham cum in fugaʒ

ſe vertit pꝛoluuie citati ventnis fimum egerit ꝑ

—

longitudinem trium iugerum: cuius ardoꝛ qͥ
quid attigerir adurit. Ita egerit noxia ſubmo
uet inſequentes.Actoꝛ ſoꝛſitan. Hoc animal

ſidem eſt ꝙ vacca ſilueſinis fᷣm Ariſtotilem.qᷓ

habet coꝛnua declinantia adinuicem. nam et
boues ſilueſtres ſiue bubalialio nomine di⸗

cunt᷑ biſontes. Areſtotiles. Qonnacus eſt ani

mal catonia in quodã monte tauro ſimile.ſed

eſt in eo crinis deſcendẽs ad duas partes ſpa

tularum. Huius pili mollioꝛes ſunt q; equi et
bꝛeuioꝛes.crines eius omnes continui ſunt.et

vſq; ad oculos perueniunt. Et qui ex pilis eiꝰ
ſunt inferius lane aſſimilaniur. Pili vero qui
ſunt ſuper eius frontem conueniunt.vſqʒ duʒ

ſeparentur ſm diſcrimen. Coloꝛ eius eſt rube

buius caro dulcis eſt: et idco depꝛchenditur.
Cũq; ꝑcutit᷑ fugit ⁊ quielcit.Cũ aũt debilitat

Eum do tempus parius eius appꝛopinquat

us:et foꝛte erit ad nigredinem declinans.bui⸗
vox aſſiimilatur voci tauri: nec habet dentes
luperioꝛes ſicut nec taurus habet duos ſotu⸗
lares.et caudã bꝛeuem reſpeciu coꝛpoꝛis:⁊ ca
uat terrã.habet et coꝛiũ multos ictus patiens

pugnat.Et ſiercus per quattuoꝛ paſſus eijcit

adunant᷑ ex eo genere multi pꝛiuſq; circa ipᷣm

ſteecus congregant:ct ipſum quaſi murumpo

„ — — —
Capitulunm. xiiij
O s.·Iſi. Gouẽ greci boetem dicũt, la
nni trionẽ vocant q̃ſi terionẽ:co ꝙ; ter
ram terat.cuius latitudo pelliũ a men

to ad crura palearia dicunt᷑ a pelle q̃ſi pellea⸗
ria: eſt ſignũ generoſitatis in boue. Goum
in ſocios eximia pietas eſt. Ham alter alteruʒ
inquirit.cũ quo ducere collo aratra ↄſueuit.⁊
frequentſ mugitu pium teſtat᷑ affectum ſi foꝛte
detecerit.Areſtotiles.Gos coit poſt annum.
et foꝛte poſt viij.menſes.Poſt bienniũ autem

pꝛegnans eſt nouem menſibo.yviuit annis quin
decim. caſtratus aũt viginti. Actoꝛ. Bos eſt

animal mũdum fſᷣm legẽ ad immolandũ et ad
comedendum.quia ruminat.et findit vngulã.
paleas comedit. iugo pꝛemitur.ſtimulo cogi⸗
tur.terrã arat.Pli.u.v.boues et animalia qui
bus continui ſunt dentes bibendo ſoꝛbent vt

cqui. Idem in lib.xi. Superioꝛes pꝛioꝛes den

tes non ſunt bobus ſicut nec ouibus:et om⸗
nib us ruminantibus.boues autẽ mutant den
tes. Hoꝛum caudis eſt longiſiumus caulis at⸗
q; in vna parte hirſus. In genere boum ſemi⸗
nis tantũ vox grauioꝛ:cum in omni alio gene
re ſit exilioꝛ q; maribus.Theoſraſtus pꝛobat

boues piſce veſci: ſed non niſi viuente.boum

attritis vngulis aruina vngenco coꝛnua me⸗
dentur agricole. Adeoq; ſequax earum natu

ra eſt vt in ipſis viuentium coꝛpoꝛibus fer⸗

uenticera fiectani.inciſaq; naſcentium: di⸗

8S8 R O e

De Animalibus

diuerſas partes toꝛqᷓantur vt ſingulis capiti⸗

bus q́̃terna fiãt.¶ Jſaac ĩ dietꝭ particularib⸗

Bouina caro ad ↄperationẽ carnis pecudum

ſicciſſima eſt:ideoq; ſanguinẽ generat groſſuʒ
et turbide:⁊ melãcolicũ:multũq; dat nutrimẽ⸗
tũ. Inobediens eſt digeſtioni:tardeq; deſto⸗

macho eijcitur et ventrẽ cõſtipat.ꝙ ſi eo aſſue

ti melancolice cõplexiõis fuerint fiunt ſplene⸗
tici vel quartanarij:vel ydropici.vel ſcabioſi.

vel lepꝛoſi.ſm complexionem quam pꝛepara

tam his moꝛbis inuenit

ODperationes

¶ Auicenna. Bouinũ fel cũ nitro ⁊ ethimo⸗

lea valet ad furfures:cũ caput co lauat᷑. IJdeʒ
Pxz fel aperit oꝛificia emoꝛroidarum:ex eodẽ cũ

melle linitur palatũ ad pꝛeuocationem

¶ Dyaſcoꝛides. Lac bubulcũ oꝛꝭ vulnera re

centia ducit ad ſanitatem. JFimus bouʒ iuuat
ad apum et veſparum icus

¶ ydropicus etiã illiꝰex eo iuuatur.ſi ad ſolẽ
multũ iaceat deſiccatur Maximũ vero bene⸗
ficiũ pꝛeſtat finus maſculi bouis ſtericis muli

erum fumigatus pꝛo pendentibus

¶ Pli.li.xxviij. Bouis ſepum cũ adipe anſeri⸗
no et ocymi ſucco vlcera oꝛis ac nimas ſanat.
Item ↄtra ea q̃ vlceratõe venena enecãt ſepʒĩi
bubulcum:alas bubulum auxiliatur.

¶ Meculla qᷓ bubula ex crure dextro poꝛe

trita cũ ſanguie pił palpebꝛarũq; vicijs ⁊ anꝰ
guloꝝn occurrit.¶ Si yvero guitas ſit audiẽdi
fel bubulum ꝓdeſt cũ vrina capꝛe vel hirci.
¶ Talus bouis accẽſus dẽtes cũ doloꝛe labẽ
tes confirmat ad motus. Eiuſdẽ quoq; cinis

cum mirra bonum eſt dentrificium.

¶Lien bubulus in melle datur ⁊ illinit ad lie⸗

nis doloꝛes.Lac bubulum ceteris medicati⸗
uus eſt. Bubulo ſic quidẽ lacte cuncta venena

expugnari tradũt vomitione.Preterea tenaſ⸗

mus poto lacte bubulo tollitur.

¶ Stomachũ exulceratũ lact bubuli pot re

ficit:eiuſq; roſiones caro bubula mixta aceto

⁊ vino cocta.ad hoĩs etiã moꝛſum bubula ca⸗
ro cocta ⁊ipoſita efficax ẽ.Canũ ſcabies ſana
tur ſanguine recenti bubulo. Iterũ cũ marceſ

cat illico ⁊ poſtero die abluto cinere lixiuio

¶ Haly. gel bouis tinnitibus ⁊ auris ſonitui

medetur ſi cuim bombaceſupponatur.
¶ Si ci oleo mixto inſtillet auri mitigat do⸗
loꝛẽ ex frigdo. In lotio q̊ʒ boum ſi infundat ſe

hõ:optimũ eſt ſtomacho dolenti ex frigido.
¶ Peogeſt ẽt emoꝛroidis JFimꝰboũ cataplaſ⸗
matꝰ ſuꝑ apoſtemata groſſa diſſoluit ea. Si
vo ↄburat᷑ ⁊ narib inſufflet᷑ ſanguis fluxũ ab
eis ſedat.Pꝛetea ſi cataplaſmet᷑ eo modico cũ

Folijs quidẽ celſi veſtit᷑.quev
ci᷑. Sed poſtq; operari ceperit eicam rennuit

butiro vẽtri vydropici manifeſtiſſime medetin.

Jecur bouis ſi caburatur et bibatur vent:ꝭ
ſolutioni pꝛodeſt et

ui ſanguinis.
¶ Os quoqʒ bouille ſi cõburatur dentes cõ⸗
motos ex ſe ficatos ſoliaat.
¶ Et ſi cũ ſquingibin bibatur: ſplenẽ liquefa⸗
cit.Appetitũ coitus excitat:ac lepꝛe pꝛodelſt.

—

omber. yſili. etbimologiap. Bomber
eſt frondiũ vermis:ex cuius textura bõ
picinũ cõficit᷑. Hoc aũt nomine appel⸗

lat᷑ eo ꝙ euacuet᷑ dũ fila generat:⁊ aer ſolꝰ ĩ ea

remaneat.ſoli. ombices telas aranearũ mõ
texũt ad veſtẽ luxũq; feminaꝝ q bombicina vo
cat᷑. GBombicũ genus ẽ in Aſſiria pueniẽs ni⸗

dosluto fingũt.ſal ſpecies applicatos lapidi
tanta duricia:vt ſpicuł perfoꝛari vix poſſint.⁊

ceras largioꝛes qᷓ; apes faciũt.Deinde maioꝛẽ
vermiculũ.Et in choo inſula traduntur naſci
cypꝛeſſi:terebinti.fraxiui.quercꝰ floꝛẽ imbꝛibo
decuſſum terre halitu animante.ſieri aũt pmo
papiliones paruos nodoſq; mox frigoꝛis im⸗
patientia viullis inhoꝛreſcere.et aduerſus hie⸗

mẽ tunicas ſibi denſas inſtaurare.pedũ aſpe⸗
nitate radẽtes folioꝛũ lanuginẽ in vellera Phi
ſiologꝰᷣ. Bombex vermis eſt faciẽs ſericũ ſilo⸗

ſum de oꝛe ſuo in q̊ͥ ſepeliat ſe:ad h̊ vt renaſca

tur cõpletꝰ. Et poſtq; reiecenint ome qð ſter⸗

coꝛatũ eſt ac feruletũ acnigꝝ de coꝛꝑe ſuo tũc
coꝛpus eius tranſiluciẽs ẽ cũ aſpicit᷑ ad ſolem.
o moꝛus di

RR
O
P

„

ractatus

Delitioſo laboꝛĩ operã diligent impẽdẽs.Ca
lachi vero parietes induſtriꝰ textoꝛ circuit.la⸗
nã educẽs crocci coloꝛꝭ:q niuei cãdoꝛꝭ per ab⸗
lutionẽ efficit᷑ anteq; arteficialł tinctura ſuper
induatur.Cõſũmato ãt oge nobil textoꝛ ihe⸗/
cam in opere ꝓpꝛio inuolutã cẽtõis ſubintrat

ianuã ſimil papilioni.Semina poſtea minu⸗
ta eijcit. ex nature pẽnatiba ſecretꝭ q ꝑhiemẽ re
ſeruant.vt aere clemẽtioꝛe redeunte.carni hu⸗
mane admota in ſinu fomenta ſuſcipiant vſq;
duni natura motũ ſe minibo cõferat animalẽ.
Igem ven mis etia lanificus appellatur ex

lana.quã ſerica de ꝓpꝛijs viſcerib operatur

¶ Sericum poꝛro putrida vulnera cõbuſtuʒ
mundat et confoꝛtat.

Et ſi cũ melle cõburat᷑rubiginẽ dẽtiũ curat
¶ De arboꝛe in qua iſti venmes nutniũtur le⸗

.

ge cap.lxxir. in pmo tractatu de 3

Boꝛax eſt genus bulonis.qð in capite
poꝛtat geminã ſui noĩs.h̊ vulgo cropõ
dia vocatur. Sʒ qñ buſoni viuo ⁊ palpitanti
extrahitur:tüc ipᷣe lapis in medio ſui oculũ bꝛe
ðꝛ Cũ aũt aliq̃ diu moꝛtuo extrahit᷑:tũc mali⸗

B“cansds lib. de na.rerum

cta veneni oculus extinguit:et lapis viciatur.

Phiſiologꝰ. Boꝛax de genere bulonis ẽ. H
ꝓpter veneni q̃ntitatẽ qũ tagitur inflat Cũ ara

nea pugnat:⁊ ab ea vincitur. HNã cũ illa freqn

ter pupugeritaille ſe vindicare nõ valẽs:intan

tũ inflado ſe eruberat: ; medi crepat 2 moꝛi
Huiꝰ mo:ſus peſſimꝰeſt ⁊ inſanabil efficitur.

Hemmã in fronte nutrit p qᷓ occiditur. ⁊ q ab
ipᷣo aĩali boꝛax appellatm:qñ extinctũ hʒ ocua
luʒ. Herba ſpẽali vtitur i q vi recuperat.ru
ta vero iterſicuur.huũida loca ⁊ marcida liben
ter inhabitat. odit claritatẽ ſol:nec eũ de ſacili
videre patitur.nocte ãbulat.et h̊ magꝭ per vi⸗
as hominũ titas veſtigijs:per diẽ vero latet ĩ
abditꝭ odoꝛẽ floꝛẽtꝭ vinee ſugit.⁊ ꝓpe cubitalẽ
magnitudinẽ aliqñ creſcit. In Hipanie parti
bus illud pꝛecipue boꝛacis genus habitat:qð

lapidem in fronte poꝛtat

7

Biaazs ctoꝛ. Bulo eſt anĩal venenoliſſi⸗

muz: oĩbo notũ.qð videtur ab autoꝛibꝰ
dici rubeta vł craſſantiũ.Eſt aũt buſo
frigidiſſima beſiiola ⁊ aſpectu fediſſima.q̃ fer⸗
tur hie coꝛ ĩ gutture.vñ nec de facili intſicitur
niſi per mediũ guttur trãſfigatur:Ex putredie
ãt coꝛruptiõe tre naſci putat᷑. Exli.de naturꝭ
reꝝ. Bufſo etiã reptile venenoſum habet viſuʒ
peſtilentem.attactum ſurdidum:Terra veſci⸗

in antenioꝛi pede concludere poteſt.hoc illi ꝓ
cibo quotidiano elt.Timet enim ne ſibi terra
pꝛo cibo deficiat. In Ballie partibus eſt Bu⸗
fonis genus.quoq coꝛnutum dicitur:quia coꝛ
niſare videtur:vnde a ſono vocis ſic appella⸗
tur. Coloꝛes habet duos.tetrum et crcoceum.
PHij vero pꝛodeumt:’et tũc voces tubaruʒ edũt
Duoq; et duo voces tubarũ reduũt inuicem

De Finimalibus

In ſola gallia voeiferi viuũt. clati vocẽ ꝑdũt
muti ſunt. Phiſiologꝰ. Gulo eſt aial hoꝛro
ris qð nũc cu aranea:nuc cũ lacerta:qũq; ve⸗

ro cũ colubꝛo vel etiã cũ ſerpente pꝛcliũ ſubit.

Leſus aut veneno alterius aialis venenoſi a
plant agine medelã accipit. Saluia libenter
veſcũ:cuiꝰ radix bufoni moꝛtalis eit. apis ĩ
capite bufonis inuentus ⁊ ab homine geſtatꝰ
veneni maliciã arcet.Ex buſone quoq; ꝑ com
buſtionem in puluerem redacto cum ſibi relin
quitur:buto v iuus regeneratur.nec im̃ vnus
ſedetiam piure.

Capitulum. xviij.
Ubalus ⁊ Biſontes. Iſido. Bubali ꝑ
deriuationẽ vocati ſunt:eo ſunt ſuᷣ
miles boum.adeo indomitivt pᷣ ferita⸗
te iugũ ceruicibo nõ recipiant:bhos affnca pꝛo⸗
creat.i¶Ex libꝛo de natunis rerũ.Bubsolꝰ eſt
animal boue maiusꝛ altius coꝛꝑe:nigrum co
loꝛe.habet coꝛnua longa toꝛtuoſa:collũ lon⸗
gum:caput ingens:membꝛa macilẽta: caudã
aruã:aſpectũ beniuolũ ac ſimplicem. Sed
umme pernicitatis atq; crudelitatis eſt cum
ad irã fuent pꝛouocatum.Uſib⸗ humanis ac⸗
cõmodatiſſumu eſt.ſoꝛtitudine maxia pollet.

Bubalus patiẽs eſt laboꝛis.plloe habet pauu

cos:vocem tenbuẽ: frontem aſperrimi: cutẽ

duniſſimam.pede ſpargit ten am. In eius na⸗/

re anulus ereus cum ſuniculo ponutur: vt faci
lius homini cedat.in opus qð fuerat ei impo⸗
ſitum:qꝙ ſi onus eſt graue ei vltra voluntatẽ

ſuam imponatur: ſtatim ccmotus ĩterra ſter
ninm. nec ſacile ict ba ad ſurgendum cogiĩ niſi
alleuiato onere quo grauat:hic alio nomine

biſontes dicitur.de quo dicit. Solinus.q; be
ſua eſi houi ſimilis.¶ Solinus. Bilontes in

ſeptetrionali plaga ſunt boues feni limiles:
vltra tauros pernicitate capti aſueſcere neſci⸗

unt. hos imperitũ vulgus bubalos vocat.
¶ Plimꝰli.viij.Germania cxthie cõter mina
gingnit inſignia. boum ferarum genera:u ba
tos buontes ⁊ veloditate excellẽtes.vros qui⸗
bus omnib imperitũ vulgus nomen bubalo
rum imponit:cũ id affrica gignit vituli poti⸗
us ceruice quadam ſimilitudnune.

Phphperationes.
¶ Pli.l.i. SGubaloꝝ ſanguis non ſpiſſatur.
¶ Halx. oagulũ pulli bubali ↄtra potũ ci⸗
cute pdeſt ei qui comedit fügos.¶ Urina bu⸗
bali ſi ↄtrita miſceatur mirrba aut oleo ⁊ i au
re ponatur:doloꝛem ciue ex frigido muigat.

¶ Dyaſ. Jimus bubali paſcentꝭ impolitus

tumoꝛes vulnerũ tollit:⁊ ſciatice paſſioni ↄue⸗/

nit. ¶ In cathaplaſmatibo poſitꝰ duricias ac
ſerofas purgat:ct putiulas ſolut.

Lapitulum. xix

B

U

et Bloſa ſuper Johel. Gꝛuchus modi

B8 Ruchue.Rudoł hus ſuꝑ Leuiticum

cus ẽ et fului coloꝝ. Gꝛuchus vocatur
fetus locuſte anteqᷓ babeat alaæ:deinde cum
incipit volare parũ:xꝛ athelabus.cũ vᷣo plłeni

ter volat cꝛ locuſta.¶ Eſt aũt bꝛuchue multo
grauioꝛ q; loculia vel athelabus.qꝛ iacens in

vno loco racicitus rocit fruttus

Capitulum.xx.

2
E

meſcit vt ꝓtinus rumpat lacera

Apꝛeſte. Iſi. blili ur. Bupecſlis t
aĩial paruũ in italia ſimilimũ ſcarabeo:
maxime. vnde et nomẽ babet.deuoꝛatũq; ta⸗
cta felle ita inflãmat vt rumpat.
Pli.li. xxij.Oleũ on fancinũ bupꝛeſtim va
let ex aq̃ per ſe lotũ vomitiõibuſq; redditum
ta lichenas tollit ex facie ſmectica vi.i¶ Idẽ in
li.xxviij.Lac reſiſtit veneno bupꝛeſtie.
cx aq̃ vomitiones euocat.i¶ Ex li.de na.re.cuʒ
aũt bos bupꝛeſtim inter herbas iacẽtẽ deuo⸗

N .
SRK
longipeduʒ:fallit inter herbas bouem
Hyperationes
¶ Jdẽ in li.xxx.Gupꝛeſtis cũ bircino ſepo illi⸗
¶ Idẽin li.xxxi.Sibupꝛeſtꝭpalta ſit nitrum
rauerit ac fel eiꝰ tetigerit:ita inflämat᷑ atq; tu⸗

. * *
—

Trattatus

Capitulum. xxj
Ubione ſine Bibione et Blata. yſido⸗
Q ms.. Bibiones ſunt qͥ in vino naſcunt
quos vulgo muſciones a muſto appel
lant. Unde Affronius.Cum a me expectaſſet
fabulare incipis ex oꝛe Bibiones inuolant in
oculis tuis.Blatea.caloꝛe dicte ſunt.ſiquidẽ
et cõpꝛehenſe manuũ tingunt.vnde et blateuʒ
coloꝛẽ dicũt. Hoc aĩal lucem nõ patũ videre
cõtrariũ muſce. Muſca em̃ eſt lucipeta.Gla⸗
ta vero luciſuga.i¶ Ex li.de na.reru.Glatea vᷣ
mis eſt qui lucẽ videre non patit᷑.vnde per no
ctem tm̃modo ambulare conſueuit. Palladi⸗
us de agricultura.Glate ſunt apibus inimice
ſicut et lacerte. Unde huiuſmodi animalia et
bis ſimilia opoꝛtet apũ caſtris vel aluearibus
longe fugare:qui vult apes bene ſeruare ⁊c.

—

.
.

Capitulum.xxij
Apꝛa. Exli. de na. rcerũ. Capꝛa eſt ani
emal barbatum:longis et acutis coꝛni
bus:paſcitur in cõuallibus et in mon⸗
tibus et in ramis arboꝛũ quos oꝛe potceſt atti
gere.ſed moꝛſus earũ exicialis eſt arboꝛ. Mc!

—

vero lambentes capꝛe moꝛiuntur. NHerbis ve⸗

nenatis viuũt.Cõſtan. Si capꝛe ex vaſis ta⸗
mariſci biberint ant comederint nõ habcbũt

Sera.in li.de ſimplici medicina.iqi inquit
Balien?capꝛas lingentes tamariſci frondee:

et inueni eas ſine ſplene.quaſdaʒ vero vidi lin

gẽtes ſerpentes pelle depoſita.⁊ poſt albeſcẽ⸗

tes min? ſeneſcere. Iido. Capꝛã a carpendis

virgultis quidã di erũt.alij ꝙ carpent aſpera

Hõonulli a crepitu cruriũ.vñ eas creas appel⸗

latas que ſunt agreſtes capꝛe.Areſto.apꝛa

eſt animal ruminans qð iñ habet dẽtes ĩvtra
q; mãdibula.Capꝛe in paſtu cito mouentur a
locis ſuis:qð non oues faciũt.⁊ accipiũt ſum⸗
mitates herbaꝝ tm: Quãdo mouent᷑ poſt me

ridiem plus aque poꝛtabũt.⁊ quãdo ſalem an

te partũ comederunt multũ fluxũ a mamillis
habebunt. ¶ C apꝛe naturaliter vloces ſunt.
ideo paſtoꝛes nõ ponũt eis rectoꝛcẽ.Eapꝛa nõ
bene v idet in die:ſed acuitur eius viſus de no
cte. habet autẽ aliquãdo oculos diſſimiles in
coloꝛe.qnãdo ſagittata fuit pulegiũ ceruinũ
querit:⁊ comedit vt extrahat᷑ lagitta.Pli.ub.
viij. Capꝛe in ſicilia ſicut oues villo tonſili ve

ſtiunt᷑. Capꝛis in ethiopia vita eſt vſq; ad an⸗

nos.xi.in oꝛbe relique plurimũ octo. Idem ĩ

li. xi. O culi capꝛe de nocte ſplendẽt: lucẽq; ia⸗
culant᷑.Pili acute craſſi exeunt hircis: feminis

aut tenuioꝛes. Item mares capꝛaꝝ plures ha
bent dẽtes qᷓ; femine.Nec habẽt capꝛe dẽtes
pter pꝛioꝛes geminos habẽt. Et binas in ſe⸗/
minibo mãmas.nec alibi ſicut ⁊ oues. Pli.lib.
viq. Capꝛe pariũt ⁊ q̃ternos.ſed raro admo⸗
dũ.ferũt qͥnq; meſibo vt oues.veneno pingue
ſcũt:pin guedine ſterileſcũt. Itẽ Areſt. Caper
vnius ani coit:ſed debile qd generat.In ethi⸗

⁊ gemellas parit.ꝛ ſi cibs cõueniens eſt: caper

— .

virtuoſus erit. Palladius lib.viij. Capꝛa tri⸗

ma optime poteſt educare:ſed eligẽda eſt ca⸗
pella magni coꝛpoꝛis craſſis cruribo bꝛeui col
lo:plenaq; ceruice:auribo flexis ⁊ grauibo.par
uo capite:nitido ac ſpiſſo longoq; capillo.ma
gnis vberibo.NHec multe capꝛe ſicut oues clau
dende ſunt vna ſtatione qᷓ; ⁊ luio carere ↄuẽit
⁊ ſtercoꝛe:qtenerioꝛes mares generant haud
tranſeundum eſt. Sed vltra octo annos nõ
ſunt mares ſeruandi: quia genus hoc languo
re ſterileſcit etette.
Pperationes.
¶ Euſculapius.Capꝛe cerebꝛũ cũ melle car⸗

bunculos in ventre ſanat. Sepum eius omni

ſcũt tollit. hoc etiã aurib inſtillatũ ſurdos ſa⸗
nat. ¶ Caſeus eiꝰimpoſitꝰ omnes punctiões
atq; doloꝛes repꝛomit. Pili eius yſti finxom

nes ſedant.¶ Un gule ciuſdẽ vſte ct cũ pice li⸗
quida trite et illite alopiciã curant. Lac cius
bibitum arteriacum hberat.Ueames occidit.

SPruniginẽ et moꝛſus ſanat.¶ Sanguis cius

eadẽ facit:et vencnũ bibuũ eltingutt.
¶ Ex li.de.naturis.rerũ.Coꝛnu capꝛe aduſiũ
ſi ante nares vere caduci tencal:ſtatim cadit.

¶ Aui. Coꝛnu capre aduſium et albiſicatdẽ

tes foꝛtiter abſtergit. ſiringitq; gingiug: ⁊ ſe⸗
dat inflate gingiue doloꝛẽ.i¶ Plinius.lb.viij.

Capꝛe coꝛnu vel pilis accenſis fugare ſeren
tes dicũt.Einercmq; excoꝛnu potũ ⁊ illitũ va⸗
lere contra moꝛſus coꝛuʒ. Idẽ quoq; cinis ſu
doꝛes inbibet.¶ Sanguis capꝛc cũ meculla

decocius contra venena toxica ſumũ. Idem

cetiã ſic datur dilſintericis ⁊ auxiliat᷑ d; opici.

an capꝛe contra papilionẽ.qͥ lumimbus
agaus

pꝛoſicit. Aſſum quoq; ciliacis ſubue?
nit: laudabiles quoq; ſunt medulle bircineect

capꝛine.

7 DPrafcAà dpecapꝛinus crcris magis aſt
ſupticus paſcuarũ cauſa:vnde diſſinteric cli

ſteribus miſcetur: Justcllis aus etia ptiſi⸗

cis auiliatur. Gibentibus quoq; cantarides

ſubuenit. ¶ el capꝛinum adhibetur ſiſtulis cũ
ſucco poꝛri. Adhibetur etiam medicaminibus
vulnerum:et ea ſine tumoꝛe ſanat.

— —

= B

„— — = — .
— —
. .

. — — — —

Capitulum. xxij
(kgechunaniir apꝛee tranſſigurã

,tur in plunmas ſimilitudines. Sunt
Ramim capꝛce: ſunt rupꝛi capꝛe. ſunt ibi⸗
ces.ſunt ⁊ oꝛigeſſoli a quibuſdã victi.contra
rio vcſtiti pilo et ad caput verſo. Sunt et dã⸗

meet pygar gi et ſtrepſicerotes multaq; alia?
diiſimmlin. Bec illa alpes. hec tranſmarini ſi⸗
ms minunt. Icemin libꝛo vndeeimo. Hatu⸗

„

B

AbeI

racoꝛnua dedit ra moſa capꝛeis ſʒ parua:nec

Decidua fecit.huius aialis ſanguis nõ ſpiſſat
Iſid.Capꝛeas agreſtes creas dicũt quas gre

ci:co ꝙ acutiſſime videãt recte pandoꝛcos ap
pellanerunt. Moꝛantur em in excelſis monti⸗
bus. Et quis de longinqᷓ ſint:vident t̃ oẽs qͥ
veniũt. Eedem et capꝛee eedem et ibices quaſi

guices:co ꝙ ad inſtar anium ardua et excelſa

teneant et inhabitẽ. Ita vt de ſublimi vix hu
manis obtutibus pateant.vnde ⁊ meridiana

pars. Jbices aues vocãt: qui nil fluentis in⸗

Habitãt:hecitaq; aĩalia in petrꝭ altiſſumis cõ⸗
moꝛant᷑.vt fi q feraꝝ vel hoĩm aduerſitateꝑ
ſenſerint de altiſſimis ſaxoꝝ cacuminibo ſeſe pᷣ
cipitant:⁊ in ſuis ſe coꝛnibus illeſa ſuſcipiunt
Exli.de.na.re.Capꝛa ſilueſinis que ⁊ capꝛeo⸗

la vel rupi capꝛa dꝛ:beſtia ſeua eſt in eõparem

ſui generis. Inalias aũt beſtia timida ac mã⸗

ſueta nimis. Hec in inſula creta:qñ vuninerata

eſt pulegiũ quenit.quo comeſto ſagitta de coꝛ
poꝛe evilit:vix aũt capi põt:quia celerrima eſt.
Et ci a canbopꝛemitur:ad mõtes altiſſimos
cõfugit.piurima inter mares eſt diſcoꝛdia ꝓpt
feminas:et hoc tempoꝛe cottus.

Pboprrationes
¶Dyal. Gimus capꝛaꝝ ſilueſtrium cum vino
bibitus yctericos ſanat.¶ Qum folia ſpicca⸗
nardi bibitus mẽſtruis imperat.ꝗ¶ Reliquos
ſanguinis fluxus cũ aceto impoſitus abſtinet
¶ Lobuſtus et tritus cũ aceto et oxumelle alo
picias ſanat.¶ Axungiemixtus podagricis
medetur ¶ Actoꝛ. Itẽ de capꝛea hoc idem qð
ſupꝛa ponit:licet ſub alijs verbis.

+

Capitulum. xxu
4 G Anis. Areſto. Canis eſt aĩal iracun⸗

duũ ⁊ applaudẽs hoĩbo. piloſuʒ m vni⸗
W‚uerſum ſicut poꝛcus et vrſus habet dẽ
tes ſuꝑius et inſeriꝰ:et ventrẽ vnũ:ac poſt ven
trẽ inteſtinũ.multos habet ſetus:multaſq; ſiſ
ſuras in pedib⁊ mitas mãmillas ſicut et poꝛ
cus.Quinq; digitos habetin pedib anterio
ribeꝛ q̃ttuoꝛ poſterioꝛibo ſicut leo et lupus.i⸗
mũ etiã habet ficcũ ſicut et lupus.ſplenem ion
gũ ſicut hõ et poꝛcus.pᷣterea ſiomnꝰ et vigilis.

crementũ et coꝛruptio.⁊ vita et moꝛs.cetera⸗
q; accidentia ex ſenſibo ſunt in canibus ſicut

equis et hoĩbo.Alexander.Canis aĩal eſt imi⸗

mundũ rediens ad vomitũ:iracũdus:latrati

hoꝛrendũ canẽ extraneũ lacerans:oſſa coꝛro⸗
dens:qui cum habucerit cõſoꝛtiũ alteniꝰ canis
refugit. Solus aũt nomen ſuum cognoſcit.
Ex li.de nat.re:KE anis eſtbeſtig docibilis ad
omnem ludũ:dñm ſuũ diligit:et cius hoſpitiũ
vigilando cuſtodit:noctuq; latratu nocentes
ꝓdit.Eſt etiã quoddã genus canũ qð odoꝛa⸗
tu fures intelligit:et a ceteris hoĩbo inplaca⸗
bili odio diſcernit. Iſido.Nihil aũt ſagatius

canibus.plus em ſenſus ccteris animalib ha
bent. Nam ſoli nomina ſua cognoſcunt.reco

gnoſcunt dños ſuos et diligunt:et coꝛũ tecta
deſendunt.pꝓ dñis ſuis ſe moꝛii obijciunt.ſoli⸗

tarie et volunt arie cum cis ad pꝛedam currũt

Ambꝛoſius.Canis eſt anialſagax.quod vbi
veſtigium lupi vel lepoꝛis inuenerit.argumẽ⸗
ta quedã ad eum directa ſemita inſequendum
colligit. ad diuerticulũ ſemite venit.ſingularũ

qꝙqy ꝰ,”ſemitarũ exoꝛdia tacitus percunctatur:vt

per odoꝛẽ cognoſcat in quã partem viuertenit
huic etiã aĩali inſitũ eſt naturaliter impartire
alimonie memoꝛiã ſemare:gratiamq; reterre:
ac ſollicitas excubias ꝓ dominoꝛum ſalute ꝓ
tendere.Cũ em̃ inſirmat᷑ canis:radicẽ alicuiuſ
herbe comedit ad vomendum. Phiſio. Canis

ceterabꝛuta in tribus excellit:in diſcernendo

amando: ſeruiendo. Diſcernunt em̃ dominũ
ab extraneis:nec eos quos inſectatur odit:ſʒ

pꝛo co quẽ amat ʒelat:et ex cõſciẽtia ſoliciti a⸗

moꝛis inuigilat.Mos eius eſt cũ paſtoꝛe allu

dere.gregẽ noſſe.iſidiates feras perſequi: ſolh
huic a natura inſitũ eſt. volũtarie ad qð pᷣpa⸗

ratur ingeri et per quãdã obediẽtie foꝛmulaʒ
ſola diſciplinati timoꝛis expectatione ſi uſpen⸗
di donec ad peragedi licentiã ſigno mittatur
Canũ auüt genera ſunt plura.Alij em̃ ad capi

endiu feras ſiluarũ inueſtigant. Alij volucres.

Alij vero greges. Alij domos cuſtodiũt. Ex
lbꝛo de natuns rerum. ria ſunt genera ca⸗

—

6

d9

7 8 U

De Fnimalibus.

canũ. Hoꝝ nobiliſſimi ſunt lepoꝛari alias le⸗

uerarij quibo foꝛma elegantioꝛ ⁊ ad curſum ce
lerioꝛ aptioꝛq; venatui.Hi pectoꝛe valentes
ſunt.Qatratꝰedere neſciunt.⁊ niſi pducantur
ad curſum inſra domũ ſe continent.Alijſunt
apti venatui:longis auribo ac dependentibus
biodoꝛe ⁊ impoꝛtunis latratibo beſtiam inſe⸗
quunt᷑. Item canis maſculi nõ de facili ledũt
ca nes leminas.Et ita fit in pluribo generibus
beſtiaꝝ. In om̃i aũt genere aĩaliũ maſculipl⸗
feminis viuũt exceptis leuerarijs in quibus ac
cidit contrarium. Areſto: Leuerarij quippe
viuũt annis vere decẽ leueranie duodecim. In
leuerarioꝝ quidem genere plus viuũt femine
marib ꝓpter laboꝛẽ ipſoꝛum maſculoꝛum. In
alijs aũt plus viuunt mares feminis. Item ca
nes femine cũ applicãtur ad etatem coitus ba⸗
bent ſigna ſiaun homo.qm̃ eaꝝ mãmille intu⸗
meſcunt.⁊ inuenit᷑ in eoꝝ pectoꝛe cartilago:ſʒ
boc difficile eſt cognoſcere niſi exercitato.ma⸗
ribus aũt nõ accidit hoc:ſed in maioꝛi parte

crus eleuant in mingendo:⁊ nõ niſi poſt ſex vł

octo menſes faciunt.Et vniuerſaliter poſtq;

nigelcunt. Omnes autem femine ſedent quan
do mingunt. In canibo feminis lac inuenitur

ad quinq; dies ante partum:et in quibuſdam

per ieptem. Eſtq; lac caninum ſpiſſius omni
lacte:pterq; poꝛcoꝛum aclepoꝛum.

Hbhrrrationes.
¶ Euſculapiꝰ.Canis ſanguis potatꝰ tremu⸗
loſos liberat.i¶ Caput eius vſtum tritũ et pul
uerizatum.vel eius caro neruoſa ⁊ ficus:moꝛ
ſus canis ſi bib at᷑ ſanat puluis dentium eiꝰ.
Doloꝛes dẽtiũ ac gingiuas curat ¶ Cor eius

potatũ canes a latratu vetinet. el eius cum

melle curat oculos.Lac eius bibitum pilos ⁊
capillos creſcere non ſinit.¶ iũ melle vel vi⸗
no datũ mox fetũ moꝛtuũ eijcit.ij Dens ex eo
tactus cito omittit᷑: et cicatrices oculoꝝ exte⸗
nuat. Adeps eius podagram ⁊ aurium dolo
rem ſanat.i¶ Auicẽna. Sanguis canis ꝓhi⸗
bet oꝛtum piloꝛum euulſoꝛum:vt ſcripſit Gal
rina quoq; canis adminiſtrat ſuꝑ verucã.
¶ Dyal.Lac pꝛimi partus canis capilloꝝ oꝛ
tus amputat:⁊ in vtero infantes excludit. Lo
ciũ caninũ addito nitro aut medicamen facto
lepꝛas et pꝛurigines tollit.i¶ JFimus caninus
in caniculariba diebus collectus ⁊ ſiccus bibi⸗
tus ventrem abſtinet cuʒ vino. Albus vero ſi
mus eiuſdẽ arcuato moꝛbo medetur.i¶ Pli.li.
xxix Sanguine canino nibil pᷣſtantius ↄtra
toxica putãt.Canino ſelle cum melle curabat
a pooloniꝰoculoꝝ ſuffuſiones.¶ Itẽ albugi⸗
nes ca nini lactis inſiillatio:doloꝛem ⁊ grani⸗

tatẽ auri ſe edat. A dipe canino lendes a capũ

lis tollunt¶ Idẽ li xxx.Canina cutꝭ cuilibet di

gito circũdata diſtillatiões ſedat. Iel caninũ

po dagris cõfert penna illinitũ. Uerucas oim
generum ſanat vrina canis recens illinita ſi⸗
miq; cinis cũ cera.¶ Canis lingua medicina⸗
lis eſt:laãbendoq; ſua vulnera vel aliena ſanat

q ſi vulnꝰ ꝓpꝛiũ attingere lingua non poſſit pe

dem lambit et ſaliue medicamine delinituʒ ad
vulnus apponit:certus de medicamine quod
lingue ſue natura indidit.i¶ Aui.Aq calei ca
nes impinguat valde et nutrit eos bene.
¶ Canis cecus naſcit᷑:lunaticꝰ ẽ:odoꝛatumł

tũ viget:dentes habet acutos ⁊ os fiſſum:val
de moꝛdet et lin git:non ruminat ſed rodit:ad

vomuũ redit:pꝛiuſq; recubet lectũ circũit:bo⸗
liſmũ patitur:id eſt rabidam famem.

Capitulum. xxv.

8 Attus et cathaplepa. Iſido.Catt.i.

vulgus captũa captura vocant. Dicũt alij ꝙ
captat.i.videt.tam em̃ acute cernit vt fulgure
luminis noctis tenebꝛas ſuꝑet.Albertꝰ.Cat⸗
tus eſt anĩal a capiendo dictũ muribo em̃ in⸗
feſtus.E t ðv᷑ꝛ moꝛibo eſſe verecundũ et pulchꝛi
tudinis amatiuũ. NHabet aũt coloꝛem griſeum
glauci ſoꝛtit᷑ ↄgelare ſilem.habet em̃ coloꝛem
huũc naturalẽ: et alias bʒ ex accidentali obi: et
pcipue q domeſticus eſt:eſt aũt moꝛdax val⸗
de:in multis ſimile leoni vnguibet dentbus
armatur ſicut leo:⁊ intrahit et emittit vngues
ſicut leo. Carnem autem ba ber lar m Awlle

ingenioſus a greco venit:muſio eſt ap
pellatus:co ꝙ muriboinfeſtus ſit. hunc

π dbb

⸗èƷMBJ*w
* 7 .
L.

Pperationes
Ani. Excatti moꝛſu qñq; accidit doloꝛ ve⸗
hemens et viriditas in coꝛꝑe.et curatio eius ẽ
curatio cõmunis.¶ Juuat᷑ aũt cũ emplaſtro

cepe:vel calameti ſilueſtris.¶ Raʒi: Catti ſil⸗

ueſtres ex fumo rute ⁊ amigdalarum amarum
fugiũt.i¶ Haly.Carnes catti calide ſunt et ſic⸗
ce.medentur emoꝛroidarum doloꝛibus. Re⸗
nes calefaciunt. doꝛſi doloꝛibus pꝛoſunt.
¶ Eſculapius. Stercus catti vel catte cuz ſy⸗
napi et aceto alopiciã curat. ¶ Lathaplepa

Pli.ii.viij.Cathaplepa appellat᷑ fera modica

eijiners iuxta ſontem tygrim qui eſt apud he⸗
ſperios ethiopes(vt pleriq; eſtimauere nilica
put. era hec ceteris quoq; membꝛis iners ca

put tm̃ pꝛegraue egreſert quod deiectum ſem

per in terram. Alias in tremoꝛe eſt humani ge
neris omnibus:qui oculos eius viderint con

feſtim expirantibus.E adem et baſiliſci ſerpen

tis eſt vis.¶ Solinus. Juxta fluuium tygriʒ
naſcit᷑ cathaplepa: modica et iners beſtia peſtii

lemti aſpectu figura tere catti.

Capitulum.xx

. —

fYus eſt monſtrum in archadia totum
vcetoſum vt poꝛcus.Et vt ſcribit Ade
linus philoſopbus.Anhelitu ſuo pectoꝛe flã⸗
mas eructuat: id eſt ſpiritum flammineum:

maxime cum ira funt per motum. Hicin an⸗

tris ſuper tyberim cõmoꝛat᷑: et inuadit ſubito

thauroꝝ et vaccoꝛum greges per caudas tres
vol quattuo: appꝛchendens:ct viſue ſoꝛtitudi

Accus.Ex libꝛo denaturis rerũ Cac

nis in antrum occulte trabẽs greſſu retro gra
gone ſicilicet de ſacii poſtit inueſtigari. Nec
ſolũ aĩalibeſt inſeſius:ſed buboni grauiſlime

inſidiat᷑:cum tñ ipſum hoĩem plurimũ timeat
Si querit᷑ quõ de aĩalis oꝛe flãma poſſit euo⸗
mi tam efficax:vt ꝓtime cõtrectata alias con
tracta cõburat:⁊ nõ ipᷣm coꝛpus animalis flã
ma tali obſumat.Reſpõderi poteſt:quia cum
anhelitus adhuc in viiceriba aialis per mem⸗
bꝛa varia late diſtuſus eſt tepidum vſque quo
non exuberat᷑ in ſfammas.Sed eructuatꝰ cõ
tinuat᷑ ac multiplica in obiectum aliquod coꝛ
pus.virtutemq; recipit comburendi ſicut vide
mus per mediũ berilli lumen ſolis multiplica⸗
re radios et in ſummo mucronis acumine ra⸗
dioꝛum ignis virtutem in ſubiectã materiam
ſuſcipere. Ignemq; effici violentũ.huic ania⸗
li ſimilia fuerũt illa de quibꝰ in libꝛo Sapien⸗
tie legit᷑: ignes ex oꝛeſuo ſpirabant.De cac
co dicit Uirgilius.viij.libꝛo eneidos. Semi⸗
hominis facies huic monſtro. Nulcsnue erat
pater illius atros oꝛe ſomens ignee magna ſe
mole ferebat.ternibiles oculos villoſa q; ſetis

pectoꝛa fenuſeri.huius cacci mens effera quat

tuoꝛ a ſtabulis pꝛeſtante coꝛpoꝛethaurosauer

tit.totidẽ foꝛma ſuperante iuuencas:atq hos

ne qua foꝛent pedibus veſtigia rectis: cauda
in ſpeluncam tractos verſiſq; viaruʒ: indicis
raptos ſaxo occultabat opaco. Hunc caccuʒ
pꝛopter furata ſibi pecoꝛa Hercules interſecit
ut ibi Vir gilius in longum pꝛoſequitur.

S —

R

2

———

De Fnimalibns

Amelus: Ex libꝛo dena. rep. Camel⸗
eſt aial defoꝛme:gibboſum:habẽs col
lum longũ:crura poplexa:lentũ inceſ⸗

ſum. ⁊ dũ graditur nunq; pedes atterit: mun
dũ aĩal ſᷣm legem.qm̃ vngulam quidẽ habet:

ſed nõ diuidit eam. Cum aũt onerãdi ſũt:pau
lulum ſuper genua percutiuntur: ⁊ ſtatim ad
onera flexis ceruicibus inclinantur aquas pu
ras refugiunt:lutulentas bibunt:⁊ hoc gratia
nutrimenti. Omne enim elementũ quantum
plus cõmixtum eſt alijs:tanto plus nutrit. et
ecõtrario irati cameli ſtnidẽt hoꝛribiliter. His
etiam rabies accidit ⁊ podagro de quibus fa
cilime moꝛiuntur. Nõ autem vngulas eijciũt.
Sed vehementiſſimo doloꝛe grauant᷑ quan⸗
do duras et laboꝛioſas vias incedũt. Hõ em̃
ĩ pedibus hñt de foꝛti coꝛio ſotulares. Oꝛde⸗
um cito tranſglutientes reſeruant:vt rurſum
ruminando tota nocte manducent.Alij com
patientes abſtineant: illi qui recti cameli di⸗
cuntur:vnum tm̃ habẽt in voꝛſo gibbum.Eſt
autem ⁊ aliud genus eorum quos dꝛomedari
os vocant curſu mirabili vigentes ⁊ bina tu⸗
bera in doꝛſo habentes. Areſtotiles. Cameli
ſunt ſicut animalia coꝛnuta:quia ventres eiꝰ⸗
ſunt ſicut habentium coꝛnua.et quia cibus il⸗
lius ſpinoſus eſt:neceſſario fuit eiꝰ lingua car
noſa pꝛopter duriciẽ palati.Hatura ergo vti
tur palato ſicut parte dentium terreſiri. Ca⸗
melus nõ habet ſel diſtinctum: ſed venas par
nas in quibuseſt fel.¶ Solinus. Cameloꝛuʒ
femine ad bella pꝛeparantur.putantq; validi⸗
oꝛes eas fieri.ſi caſtratione a coitibus arcean
tur.Camele cum homines eis vtuntur ad pꝛe
lianduʒ:caſtrantur:quia tũc nõ impiuguant᷑
In locis quid em altiſſimis habitãtes:tria mi
la cameloꝛum habent homines currentium
velocius qᷓ; equus:⁊ hoc non accidit eis niſi ꝓ
pter amplitudinem paſſus.¶ Uegetius de re
milita ri libꝛo tertio. amelos apud veteres
aliquantule nationes in aciem pꝛoduxerunt.
Sed hoc genus animalium arenis quidem
tolerabile ſic aptum.nam conſuſas ctiam in
puluere vento vias:abſq; erroꝛe dirigere me⸗
moꝛatur. Ceterum pꝛeter nouitatem hoc ſivti
videatur inefficax bello eſt. Item cameloꝛum
mares habet virgas ad pollerioꝛem partem
vnde auerſi coeunt.Sunt autem virge neruo
ſe ac dure vnde ex eis arcuum coꝛde ſiũt. Coi

tus tempoꝛe ſolitudines aut ſecreta petunt.

Item. Eamelus eſt valde malus tempoꝛe coi
tus.Et ſi quod animal vel homo tẽpoꝛe hoc
appꝛopiquauerit ad eum ledit ipſum. oit au
tem poſt tnenium.tempoꝛe luxurie ſolitarius
Aſt cum femina ferus ac ſilueſiris et coeundo

per totam diem equitat. Sed cum alias luxa

rioſus ſit:erga matrem continens eſt. vnde in
quadaʒ ciuitate cooperiabatur camele caput
vt eius pullus ſuper eam ſaltaret.qui cooper⸗

to matris capite ſuper eam ſaltauit:et coope⸗

rimento ſublato matrem agnoſcens.turpitu⸗
dinis opere quod ceperat intercepto:deſcen⸗
ditq; ipſum ingeniatoꝛem moꝛdens interficit.
Camelapꝛegnans eſt per annum: poſt partuʒ
quo q; quieſcit a coitu per annum vnumtantũ

filium facit ſicut elephas equus et omne anial
habens ſoleas. Ca meli viuunt centum annia
Cameli patiunt᷑ ſitim per qua triduum:et po⸗

ſtea bibunt multum. buic animali namma dde⸗

dit magnitudinem coꝛpoꝛis in modumiumen

ti ſicut et elephanti.animal quoqʒ cuiue cibꝰ

ẽ materia lignea et ſpinoſa multos habetven

tres:et in hoc genere eſt camelus.

Pperationes

Aui. Caro cameli pꝛouocat vrinã. A deps

qui eſt in gib bo cameli ſuſfumigatus contert
emoꝛroidibo.caineli cerebꝛum exſiccatum:⁊ cũ

aceto bibitũ cõfert epilentie.ad idẽ valet eius

ſanguis.i¶ Qui etiã ſiccatus et frixus retinet
finum:cum vino quoq;ʒ bibitus ſagitte ame

ne nocumento cõtert.poſt ꝑurgationem vero
menſtruoꝛum potatum iuuat ad impꝛegnatio
nem:et confert pᷣuocationi matricis.

¶Idem. Lac camelarü fetarum eſt ſubtileet
valde aquoſum:nec facit opilationes(ſicut ce

tera) pꝛopter paucu atem caſeitatis et abſter⸗
ſionis aqueitatis illius.¶ In ipſo eſt ſalſedo
quia cameli diligunt acetoſum.et hoc eſt meli
us lac.Dicitur aut q; eſt vehementis tarditatꝭ

in ſtomacho et inſuperioꝛibo ventris.Ex ipſo

non timetur ſoꝛdicies ſicut ex ceteris niſi raro

¶ Urina cameli ↄſert ydropici ⁊ vehemeter ſe

toꝛi narium. Et aperit opilationes colatoꝛĩ
cum virtute vehementi.ablutione exea facta
confert ſurfuribus.
¶Dxaſ.Jimus camelinus albus cum melle

tritus et impoſitus tumoꝛes repꝛimit:et vulne

ra delicata permundat.

¶ Haly. Sanguis camelifricatus diſſinterie

pꝛodeſti:et ſolutiõe cronice potuiq; veneni lac

cameli pꝛodeſt: coꝛruptiom complexionis au⸗

getq; ventrem

¶ Plinius. Stercus cameli mundiſicat? de

ſtruit verucas:abſcindit fluxum ſanguinie ex

naribus et quando bibitur cum medicims exi

lentie confrrreeeð
¶ Item reſoluit bothoꝛ et vlcera:ſcrofulas qʒ
foꝛtiter. c.

2

Trattatus

8 .
— 1
— ..
R

Capitulum.

„

leontis coꝛpuſculũ ad coloꝛes q̊s videt facili
ma cõuerſione variat᷑.cũ alioꝝ aĩaliũ non ſit
ad ↄuerſionẽ facilis coꝛpulẽtia. Rudulphus
ſuꝑ Leuiticũ.ameleon in infirmitate man⸗
ſuetuʒ eſſe ſe fingit:cũ alias ſit immãſuetũ ani
mal.Gloſa ſuper Leuiticũ.Cameleon eſt na⸗
tum ad deridendũ:doloſum rapax: ingluuio

ſum:⁊ ideo ſᷣm legem immũdum.Ambꝛo.Ca

meleon diuerſas ſpecies coloꝛe vario fertur

mẽtiri. Areſto. Cameleon eſt aĩal valde timo

roſum ꝓpter qð in multos coloꝛes mutatur.
Cauſa vo timoꝛis eiꝰpaucitas ẽ ſanguis ⁊ ca
loꝛis.vnde etiã valde macer eſt:⁊ vocat᷑ leo ter
re.huiꝰ facies eſt ſicut aĩalis ex poꝛco ⁊ ſymea
compoſiti. Ungulas hʒ ſiles vncis ſeu auium
vngulis. Alteratio coloꝛis fit qñ coꝛiũ eius in
ſuſflat.manet in cauernis ſicutlacertulus So
li.Cameleon ꝑ oẽm aſiameſt plurimus.Ani⸗
mal ſqʒ qdrupes:facieq; lacerte:niſi crura re⸗

ca et longioꝛa vẽt ri igereni ꝓlixa cauda:ea
dẽq; in vertiginẽ toꝛta.hamanivngues ſubtili

q; adoneitate. Inceſſius vero pigeret idem fe⸗
re qui teſtudinuz motus.Loꝛpus aſperũ cute
qualẽ ex cocrodrillis depᷣhendimꝰ ſubducti o⸗
culi et receſſo concauo intoꝛſum recepti:quos
nunq; in tavione obnubit.

Hphprratione
Pli.Eamelconq̊ʒ multa in ſe ſert haberexti
lia medicine.Caput eius et guttur ſi roboꝛeis

Ameleon. Iſidoꝛus. Cameleon non
8 habet vnũ coloꝛẽ:ſed diuerſa varietas
vte cõſperſus eſtvt pardus buius came

Capitulum xxi

lignis accendant imbꝛm actonitrunʒ concurꝰ

ſus facere democritus narrat.i¶ Itẽ iecur in
tegulis vſtum. Reliq̃ ad veneficia ꝑtinentia qᷓ
Dicit q;; falſa eſtimãtes obmittemus pᷣterqᷓ
in niſu coagentiũ.¶ Oculo eius dextro ſi vi⸗

uenti eruat᷑ albugines cum lacte capꝛino tollũ

tur. lingua q́ʒ ad alligata pericula puerperij.
¶ Eundẽſalutarẽ eſſe ꝑturietibo circa domũ.
¶ Coꝛ eius aduerſus quartanã eſt ꝓfiam.la⸗
na nigrapꝛime tonſureilligatũ.¶ Pes pꝛioꝛ
Dexter in pelle:hiene ad alligatꝰ bꝛachio ſini⸗
ſtro:dicit pdeſſe ↄtra latrocinia terroꝛeſq; no
cturnos.¶ Item dexteram mãmillã ↄtra ſoꝛ⸗
midines pauoꝛeſ³3z.

¶ Sed ⁊ pedẽ eius ſiniſtrũ in furno toꝛreri cũ .
berba eiuſdẽ nois addito vngento paſtillis fa

ctis inde(ſi credimus fertur hoĩem inuiſibilẽ
facere.i¶ Eius felle glaucomataet ſuffuſiones
coꝛrigi credit᷑ ꝓpꝛie tridui vnctione.creditur
etiã eo lienibus inſuillato ſerpentes ſeperani:et
ad alia multa. ́

&eâ‚

Amelopardus. Iſidoꝛꝰ. Comelopat
dus ẽ dictus:eo ꝙ cũ ſit vt pardus al⸗

bis maculis ſuꝑaſperſus collo equo ſi

milis:pedibus bubulis:capite tamẽ camelo ſi

milis eſt. Huũc ethiopia gignit.¶ Plini. li. viij.

Cameloꝝ aliq̃ ſimilitudo in Duo trãſtert᷑ ani⸗
malia. Habuna ſiquidẽ ethiopes vocant be⸗
ſiia collo ſimilẽ equo:pedibe et cri ibus boui
capite camelo.albis maculis coloꝛem rutilum
diliinguennbo. Unde et camelopardulus ap⸗
pellata eſi. Hec pꝛimũ quideʒ dictatoꝛis ceſa
nis cirſenſibus ludis rome viſa eſt.Ex co ſuh

S H de

—

De Finimalibus

inde cerni᷑ aſpectu magis q; fenitate conſpi⸗

cua.quap

ꝛo oter et onis fere nomen inuenit

—* .
S .
—7 „
— —„ .

N

8

Capitulum.xxx
Apꝛeolus. Auicenna. Lapꝛeolus eſt
687 aĩal in india:ſimilis hinnulo ſiue cer⸗
vnuoꝛũ ſilio:qͥ apud nos etiã non mutat
den tes.Et qñ eius dentes ſunt magni ſignãt
vite diuturnit atẽ in eis:et habet oculos acu⸗

tos.Areſto.li.viij.apꝛcoliſilueſtres habent

ſapientiã.qũ vulnerantur querũt pulegiuʒ cer
uinum ⁊ comedũt ipᷣm vt extrahant ſagittas
a coꝛꝑe ſi quein ipſis ſunt infixe:ex velocitate
motus et aſſiduitate diſcurſus.Caro capꝛeo⸗
li a ſuꝑſluo humido exoneret᷑:et eius caro tene

noꝛ et digeſtibilioꝛ effici:et ſapoꝛis ac odoꝛis
eius grauitas amputat᷑. IJdem Areſto. Paſtꝰ

gratia de locis altis ad altioꝛa tendit:et inter
herb as ſalubꝛes et noxias odoꝛe dijudicat et
diſcernit. Ruminat cibos et vngulam ſindit.
HNon vngue noncoꝛnu nõ dente:ſed ſola ve⸗
locitate fuge a canibus venatoꝛũ infulſis ſe de

fendit. Unde quando in campeſtribo perſequi

tur ad montana fugiens alta petit. In monti
bus indie ſunt quidam capꝛcoli quiab herbis
aromaticis et odoꝛiferis paſcunt᷑:in quoꝛum
vnguibus ſunt quedam cõcauitates:in quib⸗
humoꝛes quidã apoſtemata colligunt:quep
mo ad maturitatem et motũ et conſricationẽ
rüpunt᷑.et a coꝛꝑe cũ piloſis ſolliculis abſtra⸗
huntur:et ſubſtãtia que infra pelliculã cõtinet᷑
ſumme eſt odoꝛiſera:et inter aromatica maxi⸗
mepꝛecioſa in medicinis plurimũ vtilis et vir
tuoſa.At vult Dyaſ.et Platea.Et aliqui di⸗

cunt illud muſcum vulganiter appellauere.

Capituhum rz

¶öy‚'Aſioꝛ eſt animal admodũ canis pon
Ptici.longum ſcilicet ⁊ gracile.dẽtes ha
WEbet acutiſſimos:pellẽ delicatam acno
bilem.que quanto nigrioꝛ eſt tãto pꝛecioſioꝛ.
coloꝛes in pilis habet velut daxus:ſed pili ſub
tiles ſunt:et pulcbꝛi.nõ poteſt diu ſuſtinere vł
ſubſiſtere niſi caudam in aqua teneat quã ha
bet vtiq; piſcium caude ſimilem:ſapoꝛẽq; ei⸗
et ſpeciem. Unde et a chꝛiſtianis in ieumio co⸗
meditur.pars enim caude ipſius edibilis ẽ:re⸗
ſiduum autem eius eſt caro. Ipſaq; cauda lõ
gitudinis cubitalis eſt pingucdines multaʒ ha
bens. Pedes autem poſterioꝛes habet vt an⸗
ſer. Anterioꝛes autem vt canis. NHec cenim illi
natura parauit:vt ⁊ poſtcrioꝛibus velut auis
in aqua nataret.et anterioꝛibus in terra ſicut

qu adrupes ambularet.

– .

¶ Ex libꝛo de naturis rerum. Caſtoꝛes vt di⸗
cit experimentatoꝛ in grege viuunt:⁊ ſimul ad

ſiluas pergunt. Lignaq; dentibus abſcindẽ⸗

tes ad cauernas ſuas ea miro modo referunt:
Unum etiam excaſtoꝛibus pꝛo vchiculo reſu⸗
pinatum pedibus eleuatis in terram pꝛoijciũt
et inter crura cius abſciſa artiſicio ſecompo⸗

nunt. 2 ſic cum trahentes cauda ad pꝛopꝛia te

cta deducunt. verum iniuriam talem non faci
unt his.qui inrer illos equcati ſunt.ſed illis qͥ
de alienis partibus ad ſe venerunt. Hos em

in ſᷣuitutẽ ſub certa cuſtodia redigũt ¶ Alioꝛ
m opinio eſt:q hoc illis faciũt qͥ ſlenectute la⸗

boꝛibuſq; cõſecti dentes obtuſos habent. qᷣ

Trattatus

ligna ſecare non valent. Tales em̃ in ſeruitu⸗
tẽ redactoe ꝑ abſumptionẽ piloꝛũ in doꝛlſo ve
natoꝛes a gnoſcunt:coſq; pietate cõmoti ille⸗

gna ſecta habent. HNam et coꝛticem comedũt
et ex lignis habitacula valde artiſicioſa fa ciũt
Amaris quidẽ arboꝝ ſolijs.et coꝛticibus ca⸗

ſtoꝛ pꝛo ſummis delicjs veſcit᷑.vnde ⁊ tota ciꝰ

caro:ꝛ ſi bono tamen amaro odoꝛe perſundit
¶ Ohilio. Caſioꝛ cumeum venatoꝛ pꝛoſeqin/⸗
tur abſ ciſos teſiiculos ante faciẽ eius pꝛoijcit

⁊ venatoꝛ habens qð ab eo cupicbat vltra nõ
ſequitur. Si aut alius venatoꝛ eum ſequatur
ei igit ſe et oſtendit virilia ſe non habere: et ſic
euadit.Eſt aut animal manſuetũ nimis.iEx
li. de. na.reꝝ. Huius aialis venatio fit hoc mo
do.Canis ad hocinſtructus in aquã pꝛoijcit:.
qui ad foꝛamen manſionis illius perueniens
ingreditur.nec cedit caſtoꝛ moꝛſibus donec a
venatoꝛibꝰ artilicioſa illa manſio refringat.⁊c

Dperationes

¶ Platearius. Kaſtoꝛis teſticuli abſciſi in vm
bꝛoſo loco ſuſpenſi deſiccant:vt in vſum me⸗

dicine reſeruent᷑a dicunt᷑ caſtoꝛeũ.¶ Bonum
aũt caſtoꝛeũ:id eſt nõ ſophiſticatũ:habet ſapo

rem mediocriter aantum. Glutinoſum eſt ⁊ ſa
poꝛem habet multũ hoꝛribilem neruos intri⸗/

catos et pelliculis adherentes per annos ſex
in magna efficatia ſeruani poteſt. Melius iñ

eſt quanto recẽtius. In medicinis ponitur ab
iecta pellicula extenioꝛi Clirtutem habet diſſol
uendi attrabendi et maxime neruoſa loca cõ⸗
foꝛtandi.¶ Eontra epilentiã et alias frigidas
paſſiones capitis datur caſtoꝛeum cum ſucco

rute in potu vel decoctionis eius vinum

¶ Contra paraliſim lingue puluis eius ſub lin
gua ponit᷑ donec per ſereſoluatet conſumat᷑
¶ Conta paraliſim totius coꝛꝑis dat᷑ vinum
Decoctionis eius ⁊ ruteet ſaluie.i¶ Contra li⸗

targiam puocaĩ ſternutatio ex caſtoꝛeo:cere⸗

bꝛum cõmouet et cõſoꝛtat.i¶ Dyaſ.Caſtoꝛeũ

teſticuli ſũt aialis:qð caſioꝛ dicil.⁊ ſepe aqua⸗

ticã. ſepe vero terrenã ſuſtinet vitam. ¶ Opti⸗

mũ eſt ponticum ꝙ ſi interius cereuʒ⁊ obſiru⸗
ſum membꝛanul naturalibo.quidã aũt teſticu

los adulterantes immittũt veſicis cum armo⸗

niaci gutta ſanguine caſtoꝛis conſperſa
¶ Elgendi ſunt ergo qͥ iuncti ſunt ex vna ra⸗
diceſibi coherentes.pleni incidi fragiles.ipſis

folliculis ſe traciius ſeparantes.i¶ Lalcfacit

auũt caſioꝛeũ et deſiccat ⁊ a trenuat. Illis ergo
qui ex plenitudine ſpaſmũ patiuntur aut tre⸗
moꝛẽ neruoꝛũ vtiliſſimum eſt.Quibo aut boc

Caniulum rrh.

cont in git cx inanitate vel ſiccitate contraniũ.
Litia qᷓ pulmonis cemendat.Et bumidum
frigidi cerebꝛi humoꝛẽ cũ pulegio.Cum vino
ſos abire ꝑmittunt. In duplices autẽ vſus li

bibitũ inflationes tollit.¶ Toꝛtionibus me⸗

detur. potionts venenaia e noccτ£ 6οτα. i
tar gicis ſin gulare pꝛeſidiũ eſt. ¶ Tremoꝛi et
contraciionib ⁊ om̃ius neruox cauſis deli⸗

tum et vnctum medetur.

¶ Uirtus cm̃ ci termanticaeſt ⁊ recoꝛpoꝛatiua
mixtũ malacinatibus ⁊ acopis paraliticis ſeu
ſciaticis et his ſimilibus ſubuenit:¶ Amcen.
Caoſtoꝛeũ confert obliuioni ⁊ litargie cũ aceto⸗
et oleo roſacco ſurdida tiq; frigide ac ventoli⸗

tati in aure diſiolutum in oleo naraino.

¶ Attractio per nares ex fumigatione ipſius
cõfert apoſtematibo pulmonis ⁊ inſimmitatibꝰ
eius.GBibitur cũ aceto ꝓpter ſingultu ⁊ facit ſi
tim ¶ Deler doloꝛẽ vent pungitiuũ cũ aceto
bibitum.ventoſitatẽ reſoluit. Menſtrua pꝛo
uocat.Secundinã et fetum extrahit. ¶ Con⸗
fert moꝛſui paruoꝛum venenatoꝛum.et quod
ex eo declinat ad nigrecinem eii venenuʒ. Ita

ꝙ interficit quandoqʒ in vna die:¶Jel calio⸗

ris ad multa vtile eſt.E ius quoq; coagulum

ſedat moꝛbum caducum.

—

BHama. Albertus in li.dena. anima⸗
lium. Chama eſt beſtia alio nomine
vruſinus dicta in ethiopia.Eſt aũt ad

modum lupi in figura macul albis vt pard⸗
per totum reſperſa:ludis apta:co ꝙ diſcipline
multum eſt perceptibilis.Et in hoc conuenit
cum natura canis.

S DOD X

„

&

De Fnimalibus

NyAlopus.Albertus in lib.dena.anĩa.
CLalopus ðꝛ eſſe anial iuxta Eufraten
Aa-vhabitãs.⁊ de eufrate ꝓpter aqᷓ frigidita
tem bibẽs. Aſtutũ et velox eẽ ðꝛ. Ita vt vena⸗

toꝛ ſibi appꝛopinq̃re nõ poſſit.Coꝛnua geſiat

longa ſerre modũ pꝛetẽdẽtia.qbus ⁊ arboꝛes
deijcere ðꝛ.ſed vᷣgulta añ repulſũ coꝛnuũ ſuoꝝ
tendẽtia frãgere nõ põt.Licet ad hoc ſepe ni⸗
tatur.et ideo in eis frequẽter inuolutis coꝛni⸗

bus cum captũ tenetur dentibus ſtridet.et au

dito ſtridoꝛe a venatoꝛe capitur.

Tapſtulum. Frkiiij

.

Capitulum. xxxiij.

Eruus.Exli. de na. reꝝ.Ceruua ẽ aĩal
velocitate mirabili frontẽ habẽs ramo
Vvſis coꝛn ibus aſperatã.Quoꝛum crea⸗
tio fit ſi biennis fuerit:tunc vſq; ad ſex annos
ꝓctate ramos augẽt.deinde numeroſioꝛa ſie
ni non pñt ſed maioꝛa.Solũ boc animal coꝛ⸗
nua mutat:et ſupꝛa modũ gloꝛiat᷑.habet vnũ
vermẽ in capite qͥ eam vere vexat aſſidue. Sʒ
et omne animal et ipſe homo vermẽ hʒ ſub lin
gua.¶ Areſto. Ceruus eſt animal ſapiens.ð
quo ctiam opinantur ꝙ inter aĩalia quadru⸗

pedia diſcretius ſit. Jdem. Ceruus eſt animal

timdum:coꝛnua quidẽ bñs ct ſiſurã in vngu
lis.dentes cius declinãt ad inferius.habet q̃t⸗
tuoꝛ dentes in vna parte oꝛis:et in alia quat⸗
tuoꝛ per quos mollit. habet etiam duos mag⸗

nos alios:qui ſũt in maſculo maioꝛes:⁊ in fe⸗

mina minoꝛes.Uox maſculi groſſioꝛ eſt ⁊ alti⸗
oꝛ q; femine. Maſculus vociferatur multum
tempoꝛe coitus:et femina quãdoq; timet.Cer
uus itaq;(ſicut et cetera magni coꝛdis anima
lia) timidus eſt:vocèẽ vulpium timet. In ſibilo
autem et cantu delectatur. Itaq; ſibilantem et
cant antẽ ſequit᷑:ct alius euʒ occidit. Unde cũ
aures crectas habet inſidias ſubſequentis ad
nertit. Poſtq; vcro dimiſerit:non aduertit.
¶ Item. Ccerui pugnant:et victus obedit vi⸗
ctoꝛi obedientia foꝛti.Cum autem impꝛegna⸗
tur ceruus latet pꝛopter venatoꝛes Inteſlina
cerui valde fetida ſunt.vnde non comeduntur
a canibo:niſi ſint valde famelici.
¶ Phiſiolo gus Ceruus vbi ſerpentẽ agnoue
rit eſſie implet os ſuuʒ aq̃ cffunditq in foꝛamẽ
deinde cũ quodã oꝛis ſui ſpiramine ſerpentes
foꝛas attrahit:et pediba ſuis ↄculcans ipſum
interſicit.Ceruoꝛum autem duo ſunt gencra.
Vnũ qð vt inuenerit ſerpenteʒ in cauerna vbi
latitat:flatum immittit vt exeat.⁊ egredientis
collũ ꝑcutiene hincet inde occidit eum ⁊ deuo
rat. Poſtea vero ꝓpter timoꝛem ad aquas pu
riſſimas currit ac venenũ euomit. Sed inter
hunc tumoꝛem pilos mutat et coꝛnua abicit
Alind cſt genꝰ qð ſi ſerpentẽ inucnerit occidit
et poſt victoꝛiam ad montẽ vbi pabulũ inue⸗
niat tendit.Ambꝛo.Ceruus cũ nondũ habet
coꝛnua:iñ fronte pꝛeludit:et ea que nonduũ cx⸗
pertus eſt tela minatur.ceruus qñ egrotat:ra
muſculos olee comedit:et ſanꝰ ſit.Areſto.cer⸗
uus )vt dictũ eſt)maſculus vociferatur mul⸗
tum tꝑe coitus.cerua non poteſt coitum pati
ꝓpter duricicm virge maris:recipit autem fu⸗
giendo.Cerua paritura pꝛius dragonteã co⸗

mecit. cum vero parit ſubito comedit ſecun⸗

dinam fetum anteq; cadit ad terram.et eius ẽ

ſecundina venenum.

UR

„

¶ Phin iĩologus. Ceruoꝛũ lacbꝛyme collecte:

olia inuenta in coꝛde ipſoꝝ apta ſunt potui coꝛ

dis pulſu laboꝛantibus.

Platearius. In coꝛvᷣ cerui reꝑiti quoddã

os in ſiniſtra parte:in qua eſt quedã concaui⸗

tas.ad quẽ ſplen habet reſpiraculuʒ et emittit
ſuperfluitatem.que ibi pꝛia ſiccitate in ſubſtã

tiam mutatur oſſuoſam. Illud eſt ð ſanguine
coꝛdis ſubꝛuſum.habet virtutẽ depurandi ſu⸗
mum melancolicum. .
¶ Datur et cõtra cardias et ſincopim et cõtra
emoꝛroides ¶ Eſculapius. Si quis in coꝛio

cerui voluitur:ſerpentes non timet. Medul⸗

la quoq; cerui doloꝛes ſedat.

—⸗ „

Haly. Coagulũ ceruiↄtra potũᷣ cicute 2 fun
goꝛum eſum pꝛod eſt.Urina cerui ſplenis do⸗

loꝛem adiuuat. Uentoſitati tomachi et inte⸗
ſtinoꝛum pꝛodeſt.Aunibus inſiillata medetur

earum vlcenbus. ¶¶ Auicenna in. iij. canone
Extremitates caude cerui venenũ eſt.et iſßam

bibenti accidit anguſtia vehemẽs ⁊ ſincopis

et moꝛs. Sed cura eius eſt vt euomat cum bu
liro et aneto.deinde in potu dentur auillane

ſiſtici co nfecta ſimul.
¶ Plinius libꝛo.xxviij. Pulmo ceruinus cum
gula ſubarefact in fumo.dein ð tuſus ex mel
le tuſiim ſanat.Coagulum cerui aceto ſangui
nem ſiltit. Hin nuli vero coagulũ matr vte⸗
ro execti:ſummie pꝛefert remedis.

Plinius dicit.Coꝛnu cerui vſti nidoꝛc omi⸗

cialem moꝛbum ſiue caducam depꝛchendit.

Eiuſdem coꝛnu cinis illitus ec aceio vel roſa⸗

ceo doloꝛem capitis ſedat.

Jaam einis dentes mobiles fricando vel
colluendo conſumat:coꝛũq; doloꝛes mitigat

Idem quoq; valet crudi coꝛnu farina. Itẽ

inis pꝛedictꝰteumatiſmos ſanat:⁊ ſanguis

excreatio nes curat.

¶ Linearuʒ quoq; genera id eſt ſennes pcllit

potatug. Regio moꝛbopdeſi potatꝰ ex vino.

¶ Solinus.Ex coꝛnibo aũt cerui dextũ effi⸗
cacius eſt ad medelã.Actoꝛ Quia vero coꝛtu
derxtrum (vt dictũ eſt) ad medelam encacius
eſt. Idco dicit Plinius: ꝙꝙ ceruue hoc bono
ſuo inuidens:homini coꝛnu dextrum abſcon
dit nequeat inueniri. IJdem quoqʒ dicit hber

de natura rerum.

¶ Areſtotiles vero dicit eũ abſcondere coꝛnu

ſiniſtrum tanq; in co ſit aliquod iuuamentum

Capitulum. xxxu

Tracttatus

Eruleus.Actoꝛ(vt aiũt Solinꝰ⁊ ſta

cius ſeboſus) Uermis eſt miratilis in
Vvgange fluuio abũdans.habet em̃ bꝛa⸗
chia bina longitudinis ſex cubitoꝛũbo etiam
clephantẽ coꝛripit vndiſq; ſubmergit. Sʒ qm̃
hic ᷣmis ingẽs ac mõſtruoſus ẽ et aquaticus

Ideoqʒ inferiꝰeu inter mõſtra aq̃tica:viq in

tractatu de piſcibus deillo plemus dicemus.

—,——
— —0- — 7
— . . -
. —
— —

VEecula dicta eſt coq ꝑua ſit et non hʒ
Vvocnlos.elidros ſerpens ẽ qͥ et cherſi⸗
dros q et in terris et in aquis moꝛatur. iai

(Nkat elidros et cenchꝛus. Iſidoꝛus

Capitulumn.xxxruf

☛

aQ

cerſi greci dicũt terr am ydros aquã. Hic te⸗
ram per quã graditur fumare facit.quã Ma
cer ſic deſcribit.ſeu terga expirant ſpumantia
virus ſeu terra fumat.q theter labitur anguis
Et Lucanus Tractiq; via fumare chelidrni:ſꝑ
autẽ directus ambulat.nam ſi toꝛſenit ſe dum
currit ſtatim crepat.Solinus Calabꝛia che⸗
lidris frequentiſſima boum quoq; gignit. Iſi
doꝛus.Cbenchꝛis ſerpens in flexuoſus eſt: qͥ
ſemper rectum efficit iter. De quo Lucanus.
Et ſemper recto lapſurus limite chenchꝛis

—
—
—
—
—
„5 —

5

Tapitulum. xxxvij.

Sraſtes. Exli. dena. re. Ceraſtesẽ ſer
Pvpensocto coꝛnua in capite habens.ex
vquibo ſieri ſolent manubꝛa cultelloꝛuʒ

ad menſes imꝑatoꝛũ.quia ſudoꝛe pꝛodunt ve

nenum appoſitum. Solinus.Ceraſtes dictꝰ
eſt eo q; habeat coꝛnua arietum ſimilia.Cera
ſti enim greci coꝛnua vocant.ſunt autem hinc
quadrigemina coꝛnicula.quoꝛum oſtentatio

ne velut eſca illiciens ſolicita animalia ꝑimit.

TZotum enim coꝛpus arenis tegit:nec vllum
indicium ſibi pꝛcbet niſi ex illa parte qua inui⸗
tatas aues vel qanim alia capit.eſt autem flexu
oſus plus quam alij ſerpentes.ita vt ſpinam
non habere videatur.i¶ Aui.Eoꝛnuta eſt ge⸗
nus ſerpentũ ſurdoꝝ.cuius lõgitudo ẽ ab vno
cubito yſqʒ ad duos.⁊ ſuꝑ caput eius ſũt due
eminẽtie:q̃ſi duo coꝛnua.Coloꝛ coꝛꝑis eiꝰ eſt
cinericius:et vẽter eius ſicut ſquame licce du⸗
re que ſtrident ſupen terrã cũ ſirepitu.Dentes

ecius ſunt eq̃les non recurui.plurimũ ãt man⸗
ſio eius eſt locis arenoſis. In locis quidẽ moꝛ
ſus eius ſentinntur quaſi acus aut claui inſixi
in eis.Et dixerunt ꝙ; continuatur eius coꝛpo
ni grauitas maxima.et eius labia inflantur et
accidunt ei vertigo et tenebꝛoſitas oculoꝛum
et deſtruitur ratio.

Dperationes
¶ Cure autem eius appꝛopꝛiatur.vt ſemen ra
phani cum vino in potu detur

—

y/E phos et centrocota.Plini.li.viij.Ce
PYphos ethiopia mittit:quoꝛũ pedes po
Wſterioꝛes humanis pecibo et cruribus
ſunt ſimiles. Hoc animal roma poſtea nõ vi
dit niſi ludis pompeij. Solinus. Lemge di⸗
ctatoꝛis ceſaris monſtra rome viſa ſunt q̃ ce⸗
phos dicunt᷑. NHoꝝ poſterioꝛes pedes crure ac
veſtigio humanos mentiuntur arcus: pꝛioꝛes

hominũ manus.i Phiſio. Centrocota ẽ que

beſtias vniuerſas pᷣcedit huius coꝛpus aʒini:
pectus et crura leonis ſimilitudinem habent.
oꝛis giatum vſq; ad aures vaſtum. imitat᷑ ot
hominis vocem. Plini.li.viij.Crocutas ethio
pia inter alia mõſtra generat.velut ex cane iu⸗/
poq; conceptos omnia dentibus frangentes
pꝛotinuſq; deuoꝛata ventreↄſicientes. Idem
in codem. Hyene coitu leena abiopa parit

Trattatus

Acies cĩ perpetua in vtraq oꝛis parte nullis
gingiuis ↄtinuo denteq; ne occurſt⸗ u cõtrario
baberetur capſarũ modo includitur. Solinꝰ

Frocuta nunq; acie; oꝛbiũ cõmouet ſed in ob
tutũ ſine intactione intẽdit.in oꝛe gingiua nul

la:dens vnus atqʒ; perpetuus.

Jrogrulus. Rudolphus ſup leuitieng
PCirogrillus eſt anial ſpinoſum ⁊ heri⸗
cio ſimile.Actoꝛ. Alibilegitur q; ma⸗

ius ſit hericio:ſpinoſum tamen. Unde patet ꝙ;
quidam falſo dixerũt:hunc eſſe cuniculũ.Ali⸗
bi q̊ʒ legit᷑ q; cirogrillus ipſe ſit hcricius vel he
rinacius.anial videlicet pꝛocelli ſoꝛmã habẽs
ſed ſpinoſum.de quo plenius dicitur inferius.
Unde in pſalmo. ciij vbi legitur in nr̃a tran⸗

ſatione.petra refugiũ herinacijs.alia tranſla

tio habet cirogrillis. Oloſa ſuꝑ ꝓuerbia Sa⸗
lomonis. In pꝛoueibijs quoq; vbi iuxta trã
ſiationẽ noſiram legitur. Lepuſculus plebis

inualida. à collocat inpetra cubile ſuum. Alij
pꝛo lepuſculo habent cirogrillum. Et eſt ani⸗

mal non minus hericio ſimile murict vrſo. cu

ius in paleſtina magna eſt copia. In ſoueis ⁊
in petrarũ cauernis. Hincet in pſalterio vbi

dicimus. Petra refugium herinacije. Ali po⸗

nunt lepoꝛibus. A lij cirogrillis. Sed quidaʒ
hic pꝛo lepuſculo hericium habent. Hieroni⸗

mus enim verbum hebꝛeum ſapham inrerpte

atur.et eirogrillum et hericium et lepoꝛem.
Item ſuper Qeuiticum Cirogrillũ animal de
bile quidem:ſed rapax ⁊ moꝛuerum clle dicũt

HM
—

- — .2=

—
—ᷣꝰ — . —— —
— ðð

R .

.
1 „ .
3
—

„

Capitulum. xl

Icade. Uincentius in ſpeculo natura⸗
i viceſimo pꝛimo Cicade vermes ſunt

Ṕvquoꝛum genera ſunt duo.Quedamꝑ
uis locuitis ſimiles ſunt.et he domos inhabi
tant.caq; loca que magis calida ſunt.vbi ſci⸗

licet igniuʒ feruoꝛ eſt. Aliud ver genus acrũ
coloꝛe papilonibus ſimile.fertur etiam q earũ

genus eſt quod nos ccmos volantes dicimꝰ.
ct hos experimẽtatoꝛ ſupꝛa crabo nes vocat.
Cicade habent in pectoꝛe quoddam aculea⸗
tum.linguis ſimile:quo roꝛem lambunt Ipm
vero pectus fiſtuloſum habent:ex hoc dulci⸗
ter conunt. Mares quidem canunt:f mine ſi⸗
lent ſupine coeunt. Oua cãdida ſed coꝛrupta
In terra feture locũ excauant:ibiq; pꝛolem fa
cuint. Ambꝛoſius. In eliguo cicadarum gut
ture dulcis eit cantilena.quarum cãnibus eſtu
medio rumpuntur arbuſta.eo q; magis cano
re meridianis caloꝛibus quo purioꝛem aerem
ſpirimu attrabunt:eo cantus clarioꝛes reddũt.

¶ Iſidoꝛus.Cicade ex cuculoꝛum ſputo na⸗

ſcuntur.hee in italia apud regmos mure ſunt
nec vſq; alibi. Ham alibi dulciter canunt. qua
rum cantibus medio eſtu arbuſta rumpuntur
¶ Plinius libꝛo vndecimo. Cicade non na⸗
ſcuntur in ranitate arboꝛuʒ.nec in frigidis aut
vmbꝛoſis nemoꝛibus.penn aurmillis natura
que apibus:ſed ꝓ coꝛpoꝛe amplioꝛ c.

—

—

Capitulum. xl

Irotrochea.Alber.in li.de na.aĩaliuʒ
in quit. Cirotrochea beſtia eſt q̃ rechio
na voces boĩm imitat᷑ oclos nũq; clau

dit. In oꝛe nullã habens gingiuã ſed dentẽha

bet. os vnum continuũ verecundat᷑ capſulis.
Tante eſt virtutis vt om̃ia mox ↄtinuat.⁊ de
lupo et cane genera dicitur.

— —— 1 .
— ——

——

D

Capitulum. xxlij.

De Fnimalibus

Ritetus.Alb.in.li.de na.aĩaliũ.Cni⸗
8 tetus aimal eſt paruulũ in terra habi⸗
tans capite vario:doꝛſo rubeo:ventre
candente.pilum adeo tenaciter pelli babẽs in
fixum.ꝙ citius pars pellis de carne recedat qᷓ;

pilus poſſit cuelli de antro.etiam nõ extrahi

de faciliniſi aqua feruenti.vel alia inantrum
infuſa.Et in hoc conuenit cum cuniculo:quia
habet pilum fere ſicut cuniculue.et nõ habet

aures.ſed vias auditus ſicut auis. Solinus.

Crtetus eſt aĩal qð nos bamener vulgo voca
mus.et eſt anial moꝛdax valde et iracundum/

CLCapitulum. xliij
Oluber. yſidoꝛus.Coluber ab co di
ctus eſt ꝙ colat vmbꝛas.vel ꝙ in lubꝛi
cos tractus.flexibus ſinuoſis labatur
Nam lubꝛicum dicitur quicqͥd labitur dum
tenetur vt piſcis ſerpens.Ambꝛoſius.Colu⸗
ber autem ceruum fugit.leoneʒ interficit. Phi
ſiologus.Colubꝛi peilis q̃ exuitur in oleo de⸗
cocta mire auriũ doloꝛẽ mitigat.Actoꝛp atet
de colubꝛo verum eſſe in ſpeciali:qð.ſup di⸗
ctũ ẽ de genere ſerpentum.vicʒ e exuuijs ſuis
depoſitis ꝑ foꝛamen petre tranſiens ſenectu⸗
ẽ ſuã deponit:ſed pus ieiunãdo carnes ſuas
ſubtiliat. vt eidem traſitui abilioꝛ ſiat.Eſt au⸗
tem longus vt anguilla toꝛtuoſe incedens et
ſibilans. Lranſeuntibꝰ inſidiatur.et moꝛdẽs
lingua venenum inſundit.Lnde ſcriptũ ẽ Jiat
dan coluber in via. Et alibi. Qui diſſipat ie⸗
pem moꝛdcbu eum coluber.
D i

A

TXTXTräaältatus

Hprrationes

¶ Plini.li.xxxii.dicit: ↄtra rubeta venena

gↄurxiliat᷑ coluber viuens in aqua.
Huius adipem aut fel ſecum habent.qui co

codrulos venantur:coſq; mire bis adiuuari
teſtantur ydris a grecis vocatur coluber vi⸗
uens in aqua.

Dxyaſcoꝛides Tunica colubꝛi in vino cocta

doloꝛi medetur dentium. Eſt etiam oculoꝛuʒ
adiutoꝛiun·

Capitulum. xliiij.

4 Ocodrillus. Iſidoꝛꝰ li. xij. Cocodril⸗

Jlus animal eſt quadrupes in terra ⁊ in
MRaquis valens. longitudine fere vigin⸗
ti cubitoꝛuʒ:dentium ctvnguium in inamitate
amarũ.tanta eſt cei duricia cutis vt qᷓ uis ſoꝛ⸗
tiũ lapidum ictus in tergo recipiat: nibil omi⸗
no curat.nocte in aquis.die in terra quieſcit.
Dua in terra ſouet q̃ ouis anſeris ſunt maio⸗
rxa.maſculus et ſemina vices ſeruant.hic qui⸗

dam piſces ſerratam criſtam habentes:tamẽ

ventris deſiccantes interimunt.Et dicitur q;
ſolus inter animalia ſuperioꝛem mandibulaʒ
mouet.Plinius libꝛo.viij.capitulo.xivi.Co⸗
codrillus eſt aial nilum inhabitãs lingue vſu

inter anĩalia terreſtria caret ſola:ſuperioꝛi mã

dibula exiſtentimobili moꝛſuʒ impmit veneno
ſum. Dẽtes habet hoꝛribiles admoduʒ pecti⸗
nis ſiue ſerre.⁊ cubitos admodum apꝛi.Nullũ
aũt animal extam pama oꝛigine creſcit in tã
magnum animal ſicut C ocodrillus.animal ẽ
valde guloſum et multum comedit.Unde q̃n

do eſt ſatur iacet iuxta littus ructans pꝛe re⸗
pletione.ſuperuenit autem auis modica que
dicitur apud cos Euſphillos.apud ytalos au
tem dicitur auiũ rex.⁊ volat ante os eius:quã
aliquotiens a ſe repellens.tandem fauces ape⸗
rit aui et eam intrare permittit.⁊ hec auicula
eum leuiter vnguibus ſcalpit et ei facit quen⸗
dam pꝛuritum:in cuius dulcedine delectatus
ſtatim obdoꝛmit.Auicula autem cum ſentit

cum doꝛmire ſtatim illabitur in eius ventrem

et quaſi telum ſtatim eum perfoꝛat et coꝛrodit
In ventre enim valde mollis eſt:⁊ ideo a piſci
bus ſpinas et criſtas pinnulas in doꝛio habe
tibus de facili ſuperat. Subdit Plinius. Hec

pelua inſequitur fugientes et eis eſt ternbilis:

ſed fugax eſt contra ſerpentes.cbetes autẽ ha
bet oculos quamdiu eſt in aqua.ſed extra aq;
nimis acute videt. In hieme per quattuoꝛ mẽ⸗
ſes ſe abſcondit.ſed in vere exit.et qᷓ;diu viuit

ſamper creſcit. Item Plinius libꝛo octauo.ca

pitulo viceſimoſexto.ocodrillus ſi quendaʒ
inuenit hominem circa littus interſicit eum ſi
poteſt. et pꝛeterea ploꝛat ſuper ceuʒet poſtea de

uoꝛat ipſum. Item bebas libenter comeditĩ⸗

ter quas cnidros ſerpens paruulus qui ciini⸗
micatur caute ſe inuoluit.et dum cocodrillus
berbas carpit ſerpentẽ tranſglutit.qui intrãs

ventrem eius omnia interioꝛa carpit:ct ſic in

tcrimit eum et occidit et ſic illeſus etit. Item
Plinius libꝛo duodecimo dicit.qꝙ idem ver⸗
mis inſidiatur cocodrillo quando doꝛmit.et
tunc inuoluit ſe in luto et intrat per dentes eiꝰ
Solinus:Inſidiatur quibuſdam paruis aui
bus que generantur inter herbal nili que euo
lant pꝛopter caloꝛem ſolis et intrant ventreʒ
cocodnili.et comcdunt vermes ventris eius:
et ſic puriſicatur belua a vermibus. Habet au
tem coꝛium valde durum quod vix gladio ꝑ⸗

ſoꝛatur. Habitat in aqᷓ de die qᷓ; ð nocte.quia

aqua calidioꝛ eſt de nocte q; de die.retinet em̃
radios ſolis:et ibi agitantur:ct ſic fit calida ip
ſa aqua.et non habet linguam pꝛominentem

ad vociferandum ſed habet paruam linguam
in parte inferioꝛi ſicui habent piſces ad guituʒ
rvt dicit idem Solinus: et etiam Arniſiotelcs ⁊
Auicenna hoc idem volunt. =

Pperationes

Plinius lib:ꝛo viij. dicit. cy deſimo cocodril

li ſit vnguentum vnde facices mulierum ſopbi

ſticantur.vt ſenes et rugoſe iuuencule pe tẽ⸗

pus videãtur q;d iu viuunt.

Capitulum. x'lu

TAnidculus.yſidoꝛus.Cuniculi ſunt ge⸗
nus agreſuum animalium:ſic dicti q̃⸗
Wſicaniculi:co q canum indagatione ca

piantur:vel a ſpeluncis excludantur. Plinius
libꝛo octauo: Lepoꝛum genera ſunt quos hiſ
pani cumculos appellant. Carro et autoꝛ. Eſt
Aa cuniculis ſuffoſum in hipania opidum cu⸗
niculi fecundita eis innumere ſunt.famemq;
balearum inſulis populatis meſſibus afferunt
certumq; eſt ballearicos aduerſus eoꝛum pꝛo
uentum auxilium militate aduio auguſto per⸗

.

65
—N .
.

iſſe:Cx libꝛo de naturis rerum. Cuniculus eſt
beſtia lepoꝛe minoꝛ:coloꝛe et ſoꝛma pꝛope ta⸗
men ſimilis hec in antroſa haditacula terram

fodiens nocte vineta frugeſq; depaſcit.mane
vero antrũ ingrediens os eius equat terre pul
uere per intrinſecus.ne ſuperuenientes homi⸗
nes per diem eius habit aculum depꝛehend t
vbicũq; habitont cuniculi multiplicantur ni/
mis:quia ſepius in ann pariunt.Cumqʒ ali
qui ex eis aliquid illic aduerſi ſenſerint animal

ſugumt.nec moꝛi ceteni ſocioꝛum iniuria dedi
gnari:locum cum illis dimittunt. Hi auerſis
poſterioꝛibus coeunt.quoniam illis aduerſuʒ

eſt membꝛum genit ale.

Operationes

yſaac: Cuniculus vim habet diſſoluentem

pꝛopꝛie etiam ſtomacho conſoꝛtat.ventrem
Diſloluit.

¶ Urinam puocat. Atilius quoq; eis qui ele⸗

phantico moꝛbo apparati ſunt.

Capitulum.xlvj.
Amma.Albertus in libꝛo de naturꝭ
animalium. Dãma beſtia eſt magni⸗
tudinis capꝛe.ſigure et pili Sicut ca
nis:coꝛnua habens non ſquamoia.ſed plana
longa et acuta.Eſt autẽ curſu velox.vite ꝓui⸗

da. HNec beſtia in arabica vocatur adgaʒel.cu
ius caro frigida eſt et ſicca. Ve

LPyperationes

Igdem Albertus. Stercus huius animalis
creſcere facit capillos et melioꝛat eos pꝛepara
tum in oleo.
¶ Dicit etiam ꝙ ſi cũ eo vngatur virga viril
et ſic coeat cum vxoꝛe ſua ſemꝑ diliget eũ.Si
cum lingua deſiccat a ſuſfumigetur guttur in

quo eſt ſanguiſuga cadet

¶ Calcaneus combuſtus impletus in conca⸗
uum fiſtule curat eam.
Dicit etiam q; fel huius animalis et ſemen
teſticuloꝝ vulpis et piper et ſemẽ eruce de quo
libet equale acceptum ad pondus aurei ⁊ mel
lis vncias duas.et fiãt ex eo electuariuʒ ⁊ ipᷣm
teneat in lana quando mulier cum viro cõcu⸗
bit concipit maſculum·
¶ Et nota ſi fel ſitex femina cõcipit feminã:ſi⸗
ex maſculo concipit maſculum

Capitulum. xlvij
. D ü

O

2

Capitul um. xluj)

Amula. Bartholomeus in libꝛo de
pꝛopꝛietatibus rerum. Damula ſiue

enim eſt animal et imbelle ac imbecille. nde
neſcit ſe defendere niſi fugiendo. Habent em̃
pꝛo armis abilitatem membꝛoꝛũ:⁊ ad fugam

LNenitatem. ¶ Unde dicit Marcianus. Dente
tuetur aper. defendunt coꝛnua ceruum. Im⸗

belles tamen quidem niſipꝛeda ſumus.mon⸗

tmoſa loca et venenoſa. diligit gramina medi⸗
cinalia et aromatica.comedit ramuſculoꝛum

tirſos:et extremitates carpit: quando eſt vul⸗
nerata dꝛagonteam comedit.et ſic de coꝛpo⸗
re telum trahit.

¶ Iuidoꝛus libro quinto. Sanguis eius eſt

medicinalis ſᷣm Plinium libꝛo viceſimo ſexto
Neruos enim contractos remollit:⁊ articulo
rum doloꝛem ſoluit. venenum diſcutit et expel

¶ Damulam odiunt ſerpentes et fugiunt: et

B eius anhelitum ſuſtinere non poſſunt.

Capitulum. xlviij.

dama:ſicut ait Papias:capꝛea eſt a⸗
greſtis.¶ Iſidoꝛus libꝛo duodecimo. Damu
la eſt vocata:eo ꝙ de manu effugiat:timidum

—

/dRaco. Phiſiolo gus. Draco ſuꝑ oẽ=a
ſerpẽtes manimus:⁊ ſuꝑ oĩa terre ani
mantia.Qui qñq; ſuꝑ aerem fertur

ipſum cõcitãdo ac vehementer impellendo.

Aſido. Draco maioꝛ eſt cunctoꝛũ animan⸗
tiũ ſuꝑ terrã. Hunc Greci dꝛacontam vocãt.
Eſt aut crniſtatus oꝛe paruo:et artis fiſtulis:ꝑ
quas ſpiritũ trahit et linguã exerit. SGignitur
auũt in Ethiopia et in Ondia.i Ex li.de na.reꝑꝝ
Draconis manſio frequenter eſt in ſpeluncis
ꝓpter eſtũ naturalem ſui coꝛpoꝛis et ꝓpter acci
dentalem ſolis.qͥ maximus eſt in partibus oꝛi
entis. Raro cm̃ iuenitur hoc animal niſi in ca
lidioꝛibo partibo oꝛbis.Itaq; libenter etiam ĩ
rupe lapidea ſpelũcam ſoꝛtitur.Circa turrim

BGabel et in deſertis illius antique Babilõis:

ac muinis eius maximi dꝛacones habitare di⸗
cunt᷑.quoꝝ vox ac rugitꝰ homines terret. Ad
vigintiquinq; cubitoset amplius creſcens ſe⸗
pius eualeſcit.Ad ſeniũ autẽ et debitã magni
tudinem veniens ſine cibo temꝑe multo viuit

At vbi comederit nõ de facili ſatiat᷑. In abiſ-

ſis terre( ſicut dicit Auguſti.)aliqũ dꝛaco mo
ratur.et cum in aere ſentit humidit atem egre⸗

dit et ſuꝑ aera fertur. magnis alaruʒ remigijs
gerem concitans et impellens. Alis quidẽ pel⸗

licea volubilitate extantiba:et ſ̃ᷣm coꝛpoꝛis ſui

magnitudinem late diffuſis:vbicũqʒ moꝛatur

gerem inficit.¶ Plini.li.xxxi. India dꝛacones
habet et elephantes per petua diſcoꝛdia bel⸗
lantes:tante magnitudinis vt facili circũpleru

elephantes ambiant:noxio q; nodo per ſtrin⸗

gant ¶ Ambꝛoſius. DPraco elephantem li/

me in vtrũq; certat᷑. Ille vt pcàem alliget:in qᷓ

caſus victi ſibi nocere nõ poſſit.q· Pli.li.x. Aqᷓ
le q̊ ſatis eſt pugna cũ dꝛacone:multoq; ma⸗

gis anceps etiã ſiin aere. Areſto. Uultur etiã
et dꝛaco pᷣliant᷑:qꝛ comedunt aĩalia.yſidoꝛus
Draco vim in cauda nõ in dentibo habet. ⁊ ⸗
bere potius q; ictu nocet.Arinſoteles in lib.de
anĩalib.Eſt in terra ethiopie dꝛaco ex q̊ tyrꝰ
generat᷑:et ex illo enthichon accipit᷑. Cõtra qð
nõ eſt remediũ.Omniũq; aĩaliũ venenũ habẽ
tiũ moꝛſus eſt valde malus.maximeq; ſiſe co
medant ad inuicẽ.ſic comedit dꝛaco ſcoꝛpiõeʒ
Itẽ de pꝛietatibo elementoꝛum. In diebus
Philippi regis via in monte armenie fuit. de
qua rex interrogauit.Cur ſuꝑ illã nullus trã⸗
ſiret qͥn moꝛtuus caderet: Socrates ergo
ſpeculũ de calibe ↄtra illũ poſuit.in quo duos

dꝛacones magnos vidit.qͥ aperuerũt os ſuuʒ

et egredicb atur coꝛrumpens aerem fumus ex
oꝛificijs eoꝝ. Rex vero pᷣcepit ad montẽ illũ ex
iri ⁊ ipſos interfici:ſicq; ſaluatus eſt locꝰ ille
¶ Harrat Petrus damianus de quodã agri
cola:qͥ qdam die valdemane ſurrexit:et vidit
dꝛaconẽ enoꝛmis magnitudis:lignũ putauit:
Feſſuſq; ſuꝑ eum vt requieſceret: ſeditq; mox
indignata beſtia deglutiuit.

Dperationess
¶ Solinus Dꝛaconũ ex cerebꝛis excidit᷑:dꝛa
contias lapis:ſed lapis nõ eſt niſi detrahat᷑ vi
ueniibus. Nam ſi obeat pꝛiusi cimn aĩa ſimul
euaneſcit duricies ſoluta. ODU

¶ Phiſiologus.Graminibus quidẽ medica⸗

tis dꝛacones doꝛmire coguntur.ſicq; lapis ac
quiritur.cuius vſu reges oꝛientales pꝛecipue
gloꝛiantur. Mſe
¶ Draconem adipũ fugiunt venenata:ne ipᷣe
dꝛaco habet veneng.

Draconis capita pꝛoſperam et foꝛtunataʒ

domum pꝛomittunt facere.

¶ Exli.dena.reꝝ.¶Qingua eius ⁊ fel in vino de
cocta remedio ſunt his qui vexant᷑ ab incubis

coꝝ coꝛꝑibo ex hoc inunctis.
¶ Draconis caro vitrei coloꝛꝭ ẽ:ac veſcentes

illa refrigerat. Hinc eſt ꝙ ethiopes in feruida

plaga manẽtes dꝛacõis carne libẽter veſcunt᷑
adco q̊ auaricie ſit in immẽſum creuit:vt in⸗
ſtitoꝛes qbuſdã carminibo dꝛaconẽ adtpᷣs mã
ſuetũ reddãt:eiuſq; tergo inſidẽtes:freno ipᷣm
regãt vſq; dũ in ethiopiã perueniat.

¶ Actoꝛ. Sanguinem dꝛaconis quo phiſici

vtuntur in medicinis aiunt gummi cuiuſdam
arboꝛis ſic dictum ꝓpter ſanguinis ſimilitudi⸗
nem veri dꝛaconis.

Defnimalibus

gat:cuius ruina moꝛs victoꝛis eſt.et inde ſum

XV
4
,
5
„

Capitulum. xlix.
Raconcopedes.Exli.de na.re.Dra
cõcopedes ſerpẽtes ſunt magni ⁊ po⸗
tentes. Facies virgineas habẽtes hu⸗
manis ſiles.in dꝛaconũ coꝛpꝰ deſinẽtes.Cre⸗
dibile ẽ huius generꝭ illũ fuiſſe ꝑ quẽ diabolus

Euam decepit:qꝛ(ſicut dicit Geda )yvirgineũ
vultũ habuit. Huic enã diabolus ſe cõiungẽs
vel applicans vt conſimili foꝛma mulierẽ alli⸗
ceret:faciẽ ei tm̃ oſtendit et reliquã partẽ coꝛ⸗
poꝛis arboꝛum frondibus occultauitt.

¶ Auguſtinus ſuper Beñ. Dicitur autem ſer

pens ille callidiſſimꝰ fuiſſe. Uel ᷣm alios ſapiẽ
tiſſimus. Non ꝓpꝛie ſicut in bono ſolet accipi
ſapiẽtia dei:vel angeli:vel anime rational:ſed
tranſſatiue.ſicut apes vel foꝛmicas dicimꝰ ſa
pientes ꝓpter opera ſapientiã imitantia:quis
ſerpens non amma rationali:ſed ſpiritu dya⸗

bolico q̊ plenus erat poſſit ſapientiſſimus di⸗

ci. Mali enim angeli qᷓnis ſuꝑbia deiecti: na
tura tamen excellentioꝛes ſunt om̃ibus beſtij76
ꝓpter eminentiam rationis.Serpens enim nõ

intelligebat verba:nec rational eſt facta.Oðᷣ

enim verbis magoꝛum vel incantatoꝛum ſer⸗

pentes trahuntur de latebꝛis dyabolica ẽ vis
Quod permittitur ad memoꝛiam illius pꝛimi

facti.vt ſciatur:quia cum hoc genere ſamiliari
ter ſit ei locutus.E ſt autẽ ille ſerpens ſicut aſi⸗

na Balaa m:ſed hoc fuit dyabolicũ:illud an⸗
gelicũ. GBoni em̃ et mali angeli ſilr oꝑantur.

Capitulum. 1
D

uij

„
— - . „

.
.
5
14*
.
5
.
.„ 2
. .
*

—

aial eſt pigue valo ⁊ latũ i doꝛſo.bꝛe
uib cruriba multũ moꝛdax.pilo plus
albo qᷓ; nigro.ſʒ ĩ doꝛſo ples hʒ nigros.⁊ i la⸗
teribo ples albos.⁊ caput ĩ medio nigꝝ ⁊ ĩlate
nibahʒ albũ.⁊ qñ ẽ domeſticũ mitũ ẽ luſiuũ.di⸗
Ciit crura ſiniſini later bꝛeuioꝛa eẽ q dexteri.
h̊ ego nõ depᷣhẽdi cũ iñ ſepi⸗ᷣ aĩal ↄſideraui.
Et duꝝ hʒ pilũ.⁊ ẽ ſpiſſe pell.⁊ ẽ ad q̊ntitatem
vulpis.Et ẽ duoꝝ geneꝝ.Dꝛ aũt daxxcaninꝰ
q i mita findit pedẽ ſiẽ canil.⁊ ðꝛ dax?poꝛcinꝰ
q ĩ duo findit vngulã ſic poꝛcꝰ. ꝙ; ſcrabõi⸗
bꝰ⁊ alqs ᷣmibaviuit:qꝛ nõ ẽ velox ad venadũ.
DDDperationes.
A QQdeẽ Albt. Axugia eivalet ad renũ dolo⸗
res: ⁊ ad mita alia q cauſa bꝛeuitatꝭ dimitto.
BDicũt etiã aliqͥ ꝙ moꝛſꝰaliqn hʒrenenoſos

— —

4

☛Rn . 2 — .
5 1 fr ——,
a * 4 . 5
7 4 7 7 .
4 .
– . . . .

Axus. Alb. in li. den a. aialiũ. Daxꝰ

*

M ypfa. Iſið. D ypſa eſt genus aſpidis.
qui latine ſitula ðꝛ.qꝛ quẽ momoꝛde⸗
rit ſiti perit. Lante aũt exiguitatis eo⸗-
ſefertur vt dũ calcat᷑ nõ videat.de quo poeta.
Signitferũ iuuenẽ tyrrenis ſanguinis aulum.
Toꝛta caput retro dypſas calcata momoꝛ⸗
dit.Lix coloꝛ aut ſenſus dentiſq; fuit. Andro
machus. Dypſa cum aliquem pungit inflam
matur in eo calidit as valde ſuꝑflua. Indeq;
accidit ei vehemens ſitis et aduitio inflamma
ta.nec bibere ceſſat aquam donec coꝛpus eiui
ſcinditur.et ſic moꝛitur.Auiceñ.Serpẽtisfa
cientis ſitim ̃ᷣm quoſdam longitudo eit pal⸗
mi vnius.et ſuper coꝛpus eius ſunt veſtigia ni
gra plurima. Caput eius eſt paruum:⁊ collũ
groſſum.a quo incipit creatura eius vſq; ad
caudam ſubtilem.

Dperationes.
Auicenna. At euacuatur aqua ꝓpter ſitim
ex moꝛſu iſtius ſerpentis. Huius regimẽ poſt
communia regiminũ eſt indeſinenter eum face
re bibere oleum plurimum et euomere.deinde
cliſteriſare cum his que educunt feces ⁊ humi
ditates. ð

— 4
38 —
——
— —
—
— A —.—
* ℳ —
—

—
. 2
2
2 „7 —
2
*
„ 1 . . .
W — —+ — „
e

Romeda 2 Dꝗmula. Iſidoꝛꝰ. Dro⸗
neda genus eſt cameloꝛum minoꝛia
quidem ſtature:ſed velocioꝛis. vnde

et nomen habet. Nam dꝛomos grece curſus

U RD UN

De nimalibus

miliaria vno die ꝑgere ſolet.qð ſcqʒ anĩal ſicut
bos ⁊ ouis ⁊ camelus rüinat. Dãmula. Iſid.
Dãmula voc ata eſt eo ꝙ de manu effugiat. ti
midũ anial et imbelle.nde Marcial.Dente
timetur aper:defendunt coꝛnua ceruũ.Et im

balles dãme quid niſi pꝛeda ſumus.Gloſa ſuꝑ

ñ eſt animai mundũ:velox:per
picax. Unde ſcriptum eſt.Eruere.quaſi damu
la de manu ⁊c. Plinius.Dame raro mãſue⸗
ſcunt.cum fere dici iure non poſſint.Cũ plura

nanq; ſunt nec placida.nec fera.ſed medie in⸗

ter vtrunq; nature.vt in volucribo yrundines.
apes in campo.in mari delphini. Idem in li⸗
bꝛo vndecimo. Natura dedit coꝛnua dãmis.

Dperationes
¶ Auicen. Damule caro moꝛe emplaſtri poni
tur ſuper doloꝛes iunccurarum.i Eadem cũ
vino miſcetur ⁊ bibi ꝓpter epilentiã vel ſoda.
¶ Item exiccata cũ vino in potu accepta con
fert venenis. .
¶ Haly. Uirga dãmuli ſiccata trita et bibita:
moꝛſui ſerpentũ ꝓdelt.Idẽ facit ⁊ virgacerui.

Coapitulum. lii,h

NUran ex li. de na. re. Duran (vt dicit
6 Areſto.)eſt aĩal velox atqʒ foꝛtiſimũ
qð a venatoꝛibo inſecutũ cũ cuadẽdòi
deſperatõne frãgi ceperit aſtutai naturali ſter
cus intoꝛquet ↄtra canes inſequẽtes ſe.coſq;
retardat putride degeſtionis odoꝛe.i¶ Actoꝛ
foꝛt aſſis etiã hoc nomĩe videlicet duran voca
tur beſtia.que ſuperius iuxta eundẽ Aniſtote⸗

.

lem bannacon eſt appellata. et ipſa eſt (vt vi⸗
detur) ſilueſtris vacca.de qua dicit Areſtoti⸗
les ꝙ habet coꝛnua cõtra ſe inuicem indlinã⸗
tia.Et ideo natura dedit ei aliud iuuamentuʒ
videlicet eiectionem ſtercoꝛis in remotum.vt
ab ipſo venatoꝛem detineat:ne ad eam ꝓpe ac
cedat.Noc ideʒ vult Albertus in libꝛo de na

Capitulum. liii,)
/ê/Quuos. In libꝛo de naturis re. Equi
vniuerſis fere partibus oꝛbis generan
Vtur .ſed illi pꝛecipui qui in ſcithia et ca
padocia.hij ad ſonitum buccine gaudent: et
cõgreſſionibus gloꝛiãtur. In equis pꝛecipue

cct omni genere iumentoꝛum aures indicia

animi pꝛoferunt. In coloꝛibus equoꝛum ni⸗
ger eſt optimus.rufiuſq; vel glaucus:albo etiã
plerüqʒ bonus.eteri vero deterioꝛes iudicã
tur. Anſtoteles. E quus et equa plus diligũt
coitũ qᷓ; animalia cetera:pꝛeter hominẽ E qua
quoq; furit concupiſcentia coitus olofacien⸗
do ſe inuicem oꝛe ad os concupiſcentiam pꝛo⸗
uocant. Maſculus ſupꝛa matrem ſuam non
ſalit. Unde equus aliquando matrem ſuppo⸗
ſitam agnoſcens ſubito fugit ſeq; pꝛecipita⸗
uit. Coit autem equus duum vel trium anno
rum:ſed debile generat.Foꝛtis aũt eſt a quat⸗
tuoꝛ annis vſq; ad.xx.et ſoꝛtis eſt quouſq; ge⸗
nerat. Lota vita ſua coit.⁊ vſqʒ ad ꝗnos.xxx:
vel vſq; ad.xxxv.viuit.Equa yero vſq; ad.xl.
Equus cumequa coit.coit ctiam unpꝛegnata

Dd

8 R *

1 7

¶¶ Plim. li. xxx iij. Dan guis equoꝛũ
pterq; virginu vim habet ſiipticam:crocit:vl⸗

tuum eiciat

Trattatus

Nullacq femina poſt impꝛegnationem recipit
coitũ.niſi mulier et equa.Et eſt equoꝛũ coitus
iuuenũ ante tempus determinatu ſi bonũ ha⸗
buerint cbũ.Hõ eſt ledens coitus equoꝝ ſicut
coitus tauroꝝ.Partus arum melioꝛ eſt qᷓ;
im alioꝛum qdrupedũ. Apparetq; pꝛecipue
in equabus ⁊ vacceis menſiruũ. Idem Aniio

teles. E quus oculos habet diuerſi coloꝛꝭ vni

us ab alt ero. Hec eſt oculoꝛũ varietas ſicut in
hoibo et equis.Contra naturã etiã oĩm aĩaliũ
eſt ꝙo cũ ſeneſcit equus dentes eius albeſcunt

Item equus ſelle caret. In coꝛde equi ⁊ vacce

lunt oſla. Ibis quis eſt que odit equum.et vo
cem eius imitando ſtupefacit ipſum:ac fugere
cogit.et ſoꝛte interſicit. “
Operationes
¶ Dyaſco.Equoꝛũ ſanguis medicaminibus
cauſticis ad miſcetur.
¶ Lac equinũ ventrẽ mollit et hoĩeʒ turbat
¶ Fimus caballinus crudus ⁊ combuſius ſan
guinem abſti net pꝛeflnentem.

¶ Haly.Coagulũ eqͥ ſolutõi cronice †deſt: et

inteſiinoꝛum vlcerib us. imus equoꝛuʒſi va⸗

daren mulieri ſecundinam ſetumq; moꝛtuuʒ
C ucit.
¶Euſculapius.E que lac biitũ matricꝭ labo
rem ſedat.et caducus eijcit.
¶ aleus eius ventrem repꝛimit:et toꝛſiones
tollit.coagulũ eius cum vino pꝛopinatüũ om⸗
nes doloꝛes ſedat “
Stercus equi ſiccũ aſperſuʒ ſanguinẽ ſiſiit
auriba inſtillatũ d oloꝛem tolilt
¶ Auicenna in ſecundo canõe.Sanguis eqᷣ
aduſtiuus ẽ putrefactiuus.totiuſq; debilis di

*
4

geſiionis:pᷣcipue qui groſſus eſt.

¶ Lac equarum lſicut et lac camelarũ partui

vicinarũ lubtile eſt:aquoſum:et ventreʒ lenit.

coagulũ equi conueniens fimui antiquo ⁊ vl⸗
cenbus vucerum ac fuui.
¶ Loꝛiũ pulli equi ſi acuratur ⁊ liniatur ex co
cũ aqua ſuꝑ bothoꝛ infrigidat eas.
¶ Licitur quoq; q adcitniones illi que ſunt in

genu equi trite .bibite cum aceto ſanant ſo⸗

dam et epilentiam. Stercus etiam cqui ſacit
operatio nes ſtercoꝛis axni. .

et equarũ
cerat: carne ac ſimo equi in agio paluvtunt᷑
2 plaigs
Item ſauilla fimi equini inueteratipartũ moꝛ

Capitulum. lu

Aephas.Areſto. Elephas eſt animal
87 manſuetum qð cito domeſticat̃.⁊ obe
vdientioꝛ atq; diſciplinantioꝛ eſt omĩb⸗
animalibo.vnde inſiruitur etiam adoꝛare regẽ
⁊ in hoc om̃ibus melioꝛ eſt animalibo Ex libꝛo
de naturis rerũ.E lephanti(teſte Eaſtiodoꝛa)
omniũ quadrupedum ſuperant intellectum.
Undenon dubitat elephas pꝛimo aſpectu ad
oꝛare:quem cunctoꝛũ intelligit rectoꝛem eſie.
Cui ſityrannus apparet:inflexus perma net
farinam ſimilem minutiſſimo pulueri permix⸗
tam:ſeꝑat optime.ita ꝙ ſarinã in paſſum col⸗
ligens nihil admittit de puluere.leſi vero dicũ
tur offenſam ſeruare.longoq; temꝑe poſi iniu
rie vindictam reddere. Auicenna. Juuantur
homines in pugna et elephantuʒ femina ſicut
maſculus.ſed coꝛpoꝛa feminarũ minoꝛa ſunt
qᷓ; marium ⁊ cum boc etiam audacie ſunt mi⸗
noꝛis.E lephas autem tante ſoꝛtitudinis eſt:
vt cum ſuis culmis pꝛoſternat magnos parie
tes:et cum ſua fronte magnas arboꝛes.E xli.
de na. rerum.E lep hanti concupiſcentiam ſe⸗
tus in ſe nẽ habent. Sed tempoꝛe quo volũt
filios pꝛocreare.vadunt ad oꝛientem.vſqʒ in

pꝛovimum paradiſivbi inueniant mandrago

ram.de cuius fructu pꝛioꝛ guſtat femina.dein
de maſculus eius luaſione.et tunc conueniũt:
cet concipit ſemina.Len poꝛe vcro panius in⸗
greditur aquaʒ vſqʒ ad vbera.et ibi panit ſuꝑ
aquam:pꝛopter dꝛaconem quiinſidiatur ei.

Et ſi extra aquam parerct:fetum cius deuoꝛa

rei. Maſculus quoq; non recedit ab ea dum

parit: pꝛopter ſerpentem:quiinim icus eiſt eius

De Fnimalibus

eins ſicut dꝛaco. Nã huius oĩaloſſa et pellis i

qũq; loco incẽſa fuerint ſtatim odoꝛ eoꝝ ſer⸗

pentes fugat.⁊ qͥdlibet venenoſum nõ accedit
¶Iſið. Biẽnio autẽ fetus poꝛtãt nec amplius
q; ſemel gignunt. nec plures ſed vnũ tm̃. Ui⸗
uunt autẽ annis tncẽtj.¶ Areſto.E lephas co
it in agreſti loco maxie ꝓpcftuuios.femina ſe⸗
det:mas equitat ſuꝑ illa. Ycmina poſt annuʒ
decimũ vſq; ad quindecim coit. Mas autem
poſt qnquenniũ.⁊ hoc in vere.Unicũ ſiliũ gig
nit ſicut equus et camelus.Gemina per duos
annos impꝛegnatur. Impꝛegnata q̊ʒ a maſ⸗
culo nõ tangitur omino.et poſt partum ccſſat
tricnnio.i¶ Exli.de na.re.E lephanti cadẽtes
ſurgere nõ poſſunt.qm̃ oſia ſolida ſine iunctu
ris habent.Unde et crura tibiaſq; flectere nõ
valent: niſi in iuuentute.Crura vero equalia
hʒ in groſſitudine inſtar ſtipitũ ab ymo pedis
vſq; ad vẽtẽ.Pedes vᷣo rotũdi ad iſtar pomi
¶ Plini. E lephãto duriſſimũ tergus eſt doꝛſi.
Uẽtres moli. Intcrius ſimile eſt interioꝛi poꝛ
ci.ac perꝰſequẽs interioꝛi hoĩs.Elephanti na
ſus lõgus.i Actoꝛ.E lephas in tibijs iunctu
ras nõ hʒ:et doꝛmiẽtes elephãti nũq; recubũt
ſed cũ laboꝛe defatigati ſunt arboꝛibus mag⸗
nis applicati ſe recreant et in ipſis ſuffulti doꝛ
miunt.Qõð eoꝝ venatoꝛes attẽdentes:locũ et
arboꝛes notãt:eaſq; peneſuccidũt.ſicq; capi⸗
pntur ðÿ

Dperationes
¶ Iſidoꝛus.Elephanti ſanguis et maxiema⸗
ſculi fluxus reumatis ſiſtit. JYumo quoqʒ qui
ſit ex vngula et pilis elephantis aĩaliũ quelibʒ
venen ata fugantur.
¶ Plateari.Elephae hʒ oſſa quedã ſolida vt
dẽtes:et hec nõ cõburunt᷑ ſʒ ad diuerſa officia
reſeruant᷑.Quedã vᷣo ſunt medullã habentia
et hec cõbuſta dicunt᷑ ſpodiũ.Eſt aũt ſpodiuʒ
frigidũ in.iij.qdu:ſiccũ in ij.
Sophiſticat᷑ aũt qñq; ex oſſibꝛicanis com⸗

buſtis.qnq; ex munmure cõbuſto.ſed id eſt mi
nus ponderoſum.vnde illud eligendũ eſt qð ẽ

ſubalhiduũ.et valet leue et continnum
¶ In ſymupis ponit᷑ ad infrigidandum: Pul⸗
uis eius cum ſucco plãtaginis datus valet ad
Diſſinteriã et emoptoicam paſſionem.
¶ Auicenna.Adeps elephantis cũ ex eo ſit li
nimentũ:ſugat venenoſa.umus eius ſuppo⸗
ſitus pꝛohibet impꝛegnationem
¶ Iimus elephantis ſi vapoꝛetur co venter fe
bꝛem patientis pꝛodeſt.Sed ſi cumlana ſub⸗
mittatur mulieri:non concipit.

Capitulum. luj.

Echires. Ex li.dena. re. Enchires ẽaĩ
mal in oꝛiẽte tauro ſile:ſʒ hũs longos
vcrines ad ſcapulas deſcẽdentes ſicut
equus. Coꝛnua vero recuruatu:⁊ ad pugnan

dũ abiſlia.Caudãq; bꝛeuẽ reſpectu coꝛꝑis.Co

riũ valde durũ.huius etiã caro dulciſſima eſt.

⁊ in pugna ſtercus eijcit ꝑ q̃ttuoꝛ paſſus:cau⸗
ſa timoꝛis.eſt em̃ aĩal multi ſtercoꝛis.Dcinde

cũ appꝛopinquat ei tẽpus partus multa eiuſ⸗

dẽ generis aialia circa ip̃am adunantur:⁊ ege
rentes aggregant ſtercoꝛa ad inſtar muri in
circuitu eius.Actoꝛ. Uidetur autem enchires
eadẽ eſſe beſtia que ſuperius durã vel bonna⸗
con ſᷣm Areſtotilem eſt appellata.

. —
—.— 1 4
2.
= — .

—
—,—

—
— Be⸗
—
—

Capitulum. lvi

Fidros. ? enitra. yſið. E nidros eſi be

ſiiola ex eo nuncupata:q in aquis ver
VEſatur:et maxime in nilo. Queſi coco⸗
drillũ doꝛmientem inuenerit volutat ſe p mo ĩ
lutũ et intrat etiã per os eius in vẽtrem:et car
pens omnia intranea eius:ſic vt moꝛitur.
Hec vchneomon grece vocatur ¶ Ex li.de na.

re.Enitra eſt animal modicuʒ in Semania.

mas et femina cumulos in terra facientes.cõ⸗
gerunt cibos in eſtate qbus viuant in hieme⸗
Femina naturaliter ciboꝛũ eſt auida.mas ecõ
tra.ſuper modũ parcus et auarus.Unde et a⸗
ditũ obſtruit ne femina cibos attingere poſſit.
AEt illa naturaliter calida ſoꝛamen occultuʒ ex
alia parte facit per quos furetur quod auidi⸗
tati ſue ſufficiat. Sicq; fit vt maſculus parcꝰ
mar tabeſcat.fſemina vero pingunedine ruti

(Capitulum. luiij.
Rinacius ⁊ Ermineus.¶ Iſidoꝛus.
Erinacius qͥ et cirogrillus eſt animal
/vpoꝛcelli foꝛmam habens. ſed ſpinoſum
pꝛeterq; in ventre.vndiq vero ſpinis ſuis clau
ditur ꝓpter inſidias et difficulter ſe videndũ p⸗
bet atq; palpandũ.ſed quanco in aquam ca⸗

lidam mittitur: ſtatim es delectatus in planã
mem bꝛoꝛum deiectionem oſtẽſioncmqʒ reſol⸗
uitur. et ſic inofſenſe videt᷑ atq; palpat᷑.¶ Hic

(vt icit Areſtoniles/obtuſius audit omi aia⸗
li habenteteſt: in capite. Erinacius pinguisẽ

„ 4 ⸗„ *

⁊ medicinalis Solus habet duos anos per

q̊s feces emittit. NHuius ſpecici mas et femina

ſtando coeunt applicati ⁊ ad inuicẽ ↄiuncti.cet

hoc pꝛopter ſpinarũ aculeos qͥ in eiꝰ oꝛſo ſt.
¶ Ex li.de na.re.E rmineus eſi beſtiola de ge⸗
neremuſtelarũ:ſed ſoꝛma minoꝛ:et coloꝛe diſſi
milis. In hieme candet inſtar niuis ꝓpter ex⸗
tremitatem caude.E ſtate vero tatũin ventre
candet et doꝛſo fuſcꝰ apparet. Mures perſeqͥ

4

tur. carnibo veſcitur

Lapitulum. lix

Qp yſido.Edus ab edendo dictus?
„ iocũdi vnde et eduliũ vocatur.i¶ Pal⸗
ladius vbi ſupꝛa.Edis aũt nutriendis ſupꝛa
lactis abundantiaʒ edera vel lentiſci cacumi⸗
na ſepe pᷣbenda ſũt.Plini.li.viij.Eqi luna de⸗
creſcente caſtrandi ſunt ſicut et vituli.

Pbperationes

¶Pli.li.xxxiij. Sanguis edi recens cũ aceto
acri feruens potꝰ ſanguĩs excreationes iuuat.

Eius pulmo ebꝛietatem arcet Ctunt et ipſo

rũ pelle ad plaggas.
Icminũ edi cinis inteſiina rupta mire ſana⸗
Auicen. aro quippe capꝛaꝝ paruarũ meli

oꝛ eſt: magiſch ſuſceptibilis digeſtionis.
¶ Idem. Earo edina minoꝛum eſi ſuperfluita
tum q; grietina.
Haly. oagulũ eduli ↄtra potum cicntep⸗
deſt:eiq; qui ſungos comedit.

p arui enim pinguiſſimi ſunt:et ſapoꝛis

*△ . ⅓ d1âe

—— — — — S —

lloquium et pꝛeciſa lingua balbuciet.

Capitulum.

.

. — – Sðè . 7 . —
. .
⸗ -—- — L. S. S ⸗—⸗ʒ⸗ .
„ .

·E moꝛrois eſt aſpis ex eo nuncupatus
ſucrit ita vt dillolutis venis quſcquid vite eſt
per ſanguinem euocet. Alexander. E moꝛrois

ergo recte dictus eſt a ſanguine: eo ꝙ ab eco

punceus nimium emittit ſanguinem. Anð mu

.

lier menſtruata dicitur cmoꝛroillg.

aqua viuens rei enim aquam ydoꝛ vocont

ſupꝛa capitulo quinquageſimoſeptimo dð eg

¶ Ex cedra. Iſidoꝛueg. yrg grece diciur
dꝛaco multoꝝ capitü: qlig tuit i lernia palude
ꝓuincie archadie.Lgtie vᷣo ⁊ꝛ ydra: grecede
ex t᷑edra:co q; vno ceſo tna excreſccbãt capita
Actoꝛ.De hac ergo plenius dicetur in loco
congruo fᷣm oꝛdinem capitalium litterarum
vbi de vdratractabitur. De bac enim DHiero
nimusin pꝛohemio Eſdrecontra detracto⸗
res ſugs loquens verſum poeticum tractat di
cent. Qicet excedra ſibilet victoꝛq; ſi non in⸗
cendia iacet:nunq; mei iuuante chriſto ſilcbit

De Anima

4 .

Moꝛris enidros et ercedro. Jſidoꝛ?

Dlera et arboꝛum folia depaſcitur. Iſidoꝛ 27“
Eniqroo. Jiidorus. Enidoo cſt ooluberin

mido et lento.

libus

¶ VNaula et emca. E xlibꝛo de naturt re
Aimm. Engula eſt vemmis are nomen.
VHabet enim ſemper in ſanguĩe caput

continueq; ſugens ita intumeſcit vt medius

crepet. Non enim exitum ſuperfluitatis habet

.—

gea aupuſdan pediculus ſilueſtris dicitur.

n iumentis numq; ſed in lupis⁊ canibus fre

quenter gignitur.
¶ Emca in libꝛo vt ſupꝛa. Eruca eſt vᷣmis ſlon
gus multis diſtans pedibus:coloꝛe varius.

Eruca eſt rrondium vermis in olere vel poam
pino inuoluta:ab erodendo dicta. De q̃ me⸗
minit Plautus. Imitatus nequam beſtiam
floꝛem erodunt.boc malum oꝛitur tepoꝛe bu⸗

— 2 P

OPberationes

¶ Palla. libꝛo ſecundo. Eontra erucas ſemi
na que ſpargenda ſunt ſemper viue ſucco vel
erucarum madeſaciunt ſanguine.Aliqui ve⸗/

ro cinerem de ſico ſuper erucas ſpargunt. Hõ
nulli ſquillam in hoꝛtu ſerunt. Uel aliqui etiã
mulierem menſtruatam nudis pedibus cõtra

erucas circumire ſaciunt.

Alens et fib er. Iſidoꝛ9.
— kualecna eſt animal quod
mnaturali quodam indi⸗
Innatione ſupetbiam in
homine vcteſtatur. Ita
q ſi congrediedi occaſi⸗
oneʒ acceperit:pugne cõ
—☛ ſtanter inſiſtit: victoꝛq;
ſuperhie inclementer nititur hominem vecer⸗
pere Solinus.iber per vniuerſum pontum
plurimus:quem caſioꝛem aliqui dicunt.lutbe
re ſimilis:eſt animalmoꝛſu potentiſlſimum a⸗
co vt cum hominem inuaſent:conuentuʒ dẽ
tium non pꝛius laxat:q; oſſa fracta concrepu⸗
iſſe perſenſerit. Plinius libꝛo triceſimopꝛimo.
Jibꝛis victus cſ in terris.C aſloꝛcꝑ teſies co⸗
rum dicuntur:quos ab ipſis amputare ſertur
cum capiuntir. Seſiiue medicine viligentiſ⸗
ſimus illos cſe paruoe:ſub ſinictos et ac berẽ
tes ſpine dicit:necadimiſine anialis vita poſ

. .

¶ Item Opcrationes etiem ſupctius ſub no
mine caſioꝛis ſunt dicta. “

Tractatus

E

—.

ð

27
5 —

.— Oꝛmica.Actoꝛ.Joꝛmica eſt animalꝑ
Pæuum ſolicitum pꝛouiduʒ et ſagax.Ter
ram de cauernis egeru:arto calle ince

dit: grano paſcitur. Iidoꝛues. Joꝛmica dicta ẽ
ab eo ꝙ fſoꝛat micas fanis.Ex lib:o de naturꝭ
rerum. Joꝛmica eſt animal mire pꝛouidentie

ſibi. Hec ſola inter aialia ſenio ſoꝛtiticatur et

creſcit. Joꝛmice laboꝛes communicantvt a⸗
pes:ſed apes cibos faciunt:bee vero condunt
Efferunt etiam moꝛtuos ſuos atq; ſepeliunt:
et he ſole inter omma animalia faciunt. Item
foꝛmica ſrumenti granum cuigit.cet ſi compie⸗
ta in foſſa ſua ſuerit: illud exponit vt ſiccetur.
ſicq; iterum reponit ipſumvſq; ad tempue.vt
autem gra num conſeruet abſq; gamime:ſert᷑
ipſum in tres partes diuidere. Aniſioti cs Joꝛ
mica eſt animal anuloſum ſine alis ei ſineſen
guine.Et eſt ex animalibus que cũ ſochje ſuis
manent:et ex his que habitacula habent: ſicut
mures et talpe.Joꝛmica ſicut et muſca coit in

Pbprrationes
Areſtoti. Si quis acceperitſulphur: oꝛiga
num agreſie:et pulueriʒaucrit ſuper manſiõcs
ſormicarũ:dim itiunt illas et fugient.
¶ Similr etiã ſugiũt a ſun o ſioꝛacis ſicci.
¶ Raſi in almanſoꝛe.Jo:mice cx alchitran et
ex ſulphure et et aſafenda ſugantur
¶ Et ſi exiſiis mittatur aliquid in eamim ſo⸗

raminibus: moientur poꝛto ſi exeo circea ſoꝛa
mne epitbima ſint non erbunt. ¶ Exli.ena.
rerũ. Domus ſo:micaruʒ ex ſulphure et oꝛiga

Capitulum. xi)

+.

Capitulum. lxiiij

De Animalibus

ab üla.

2. ———
. 4, e
„
E
D
.
—
.

tes ac ſeue nimis:pedes quattuoꝛ habentes:⁊

in pedibs hbamatos vngues.Cante vero ſoꝛti
tudinis ſunt.vt viſos homines diſcerpãt. Be
ſtias autem de facil non ledunt:ſatis conſcie

ꝙ aurum illud quod ipſe cuſtodiunt inuitis

no agreſti fumigata ſoꝛmicas effugere cogit

Ormice maioꝛes. Soli. Joꝛmice dic
etur eſſe in ethiopia ad foꝛmam matimi
canis:que arenas ain eas pedib quos
leoninos habent eruũt:ac ne quis auferat cu
ſtodiunt. Ex li.de na.re. In india ſunt foꝛmi⸗
cecirca montes aureos vulpibo maioꝛes:ſoꝛ⸗

4

foꝛmice videntes ſolã:ſaliẽtes et ĩocãtes col
ludunt ad cophinoꝛũ nouitatem. Et quoniaʒ
eis ẽ naturale vt circa ſe omne vacuum imple
re conentur cõpoꝛtant certatim aurum in pꝛe
dictas ciſtellas:cũ bomines ↄ remotis tempꝰ
obſeruauerint emittunt pullum eque vt vide⸗
at matrẽ cuius aſpectu iam diuſietit pꝛiuat⸗
et ad hinnitũ pulli ptinus equa reuertit onu⸗
ſta auro. Hoc et ſimile ingenio aurũ a ſoꝛmicꝭ

Eane- Furunculus. Jſidoꝛ. Fino a

ſurno dictuseſt. Unð et fur. Tenebꝛo

ſos enim et ocultos cuniculos effodit:

non auferant. Ad plectendum ergo temerita

tem auaricie illic adeo collocato ſunt beſtie.
De bis ſoꝛmicis memigit Johannes de Mo
da villa:q in nonnullis montibus indie mo⸗

rantur foꝛmice in quantitate noſtroꝛum catel

intenta occupauõe:auriminutias eas ponũt
et reponunt decauernis in cauernas:et con⸗

ſeruando aurum ſunt ita diligentes ⁊ acres vt
nemo bominum de facili appropinquare au
daeat:miſi interdum illis pauſantibus⁊ ab eſtu
ſe occultantibo aliqui nõ tamẽ ſine periculo in
dꝛ:ometarijs rapiũt vel furantur. ingenioſe eti
am ſuper equam que nuper fetuʒ edidit impo
nüt ciſtellas ligneas ſeu cophinos nouos va
cuos: a lateribus apertos dependentes pꝛope
terram. Hanc equam familicã ad montes bu
uuſmodi dimittunt yt ſe herbis paſcat quam

—

loꝛum que efflodiunt:puruicant et colligũt cuʒ

et eijcit pꝛedam quam inuenerit. Arilſt. Juro⸗
num femine ſunt obedientes ad coituʒ.valde

clamãtq; mares ad coitũ tempoꝛe luxurie.nec

coeunt mares cũ ſemina retro:ſed mas eleua

tur:⁊ femina equatur ſubiacenco.Juruncul⸗

Exli. de na.re. Jurunculus putoꝛie valde con

ſimilis eſt: paulo amplioꝛ q muſtela: Inter al

bum et buxeum coloꝛem babet:⁊ ẽ animal ani

re vero quo vi

moſum ac ferox. Coire dicunt ꝓſtrati.ſemina

ſi marem nõ hʒ.quando luxuria ſtimulat᷑:tu⸗
melcit et moꝛitur. Partu quidem fecunda eſt

vtpute ſeptem vel octo fetus ſimul edens: oꝛ

tat in vtero quadraginta diebus. Et cum na

ii fuerint catuli ceci ſunt ditbus. xxx. Atempo

*

dere incipiunt vſq; ad quadra⸗
ginta dies venari incipiunt

103

Ala ⁊ genetha. Iſidoꝛ9.

ᷓ Bala eſt aial mite aunda
fffur es em̃ libeter come⸗-
eit. Et ipm gen ſerpẽtii
ʒeaaannibo muriũ viuit. ivo

Ri A qſi bi ſui emulos ſerpe

Trattatus
Capitulum. lxvij.

⅞Amagleon. Ilido. Hamaleon ſiue ca⸗
meleon eſt aial qdrupes hũs ſaciẽ q̃ſi
lacerte:caudã ꝓlixã ⁊ toꝛtuoſam:coꝛ⸗
pus aſpexꝝ:cutè q̃lis eii in cocodrill. ꝓlert autẽ

ex cute q̃ſi lanã qndã:de q̃ ʒone cõtexte cobu⸗
ri nõ pñt.Eſt auũt aial pigrũ inceſiu:ſʒ victoꝛẽ
ſuũ interfectus perimit. Hã cũ ales ex co co⸗
mederit:illico moꝛiet᷑. Hoc idẽ aĩal ðꝛ ⁊ ſala⸗
mãdra grece:⁊ etiã (vt quidã) volũt ſtellio la⸗
tine: ſʒ foꝛtaſie diuerſe ſt ſpecies q;uis eiuſd

generis ſic capꝛe ⁊ capꝛee ⁊ rubꝛicapꝛe.vñ idẽ

AJſidoꝛus.Gamaleonẽ ponit in genere beſtia
rum ſalamandram ac fiellionem tanq; diuer⸗
ſas ſpecies in genere lacertoꝝ. Plinius aut di
QLit ſtelliones habere quodzamodo naturaʒ ca⸗

maleonũ. De his ergo plenius dicetur infra.

vbi agetur deſalamandra.

comederit mor rutãa ꝗᷓ ſerpẽtibo aduerſſra N Y

eſt comedit. Hoc aĩal ad ſeptẽtrionals ꝑtéi⸗

greſſus ſoueaꝝ ſuaꝝ facit:vt veto ſibi eio nõ

fatiget᷑. Henetha. Jli. Henetha ẽ beſtia paulo
maioꝛ vulpeclłlacoloꝛẽ hñs iter croceũ ⁊ nigꝝ.
mackłas interdũ nigras oꝛdinate ĩ pelle diꝑo
ſitas hʒ. mãſueta ſat ẽ beitia niſi fuenit iniuria
laccſiita: nec ad ardua ↄſcẽdit:ſj ĩ hũilibalocI
2 ſuꝑ rniuos aq̃ deambulat:ibiq; cibũ qrit.

Capitulum Ixviif.

QAzʒelle. Sera. li. aggre. ca, miſch. Di⸗

ſim almaſcadi in li. auri ⁊ minerarum

iargaritan. terre in quibo ſut gaʒelle muſci

xit: Habonhaſen ex verbo albulhua⸗

et ſunt regiones tumbaſi et ſeni ſunt terre con
fines. Cerum muſcus regionis tumbaſi eſt
melioꝛ muſco ſeni duabus de cauſis.Una eſt
quia gaʒzelle de tumba ſi comedunt ipicam

nardiæct alias ſpecies odoꝛileras. gaʒelle vero

de ſeni comedut alias herbas ab iſtie. Etnõ
diferunt gaʒelle iie ab alijs in figura ⁊ colo⸗

re ⁊ coꝛpoꝛihus.cognoſcuntur tamen in denꝰ

De Fnimalibus

O D Sd

tibus caninis earuʒ:qꝛ quelibet ex iſtis hʒ du⸗
os caninos dentes egredientes ab oꝛe ipſius
ſicut egrediuntur ab oꝛe poꝛcoꝛũ. Itẽ cũ natu
ra gaxelle exponit curſum ſanguinis ad folli⸗
culu illũ vel chiſuim:⁊ cõplet᷑ ſie ſanguis ĩ eo
nocet illi aiali.⁊ tũc venit ad ſaxa:vel ad aliqͥd

ex lapidiboca.caliditate ſolis:⁊ fricat ſe multũ
cũ delectatione magne:donec vulnerat᷑ cutis

in loco illo et emanat qð cõtinct᷑ ſuper lapides
queadmodum emanat ad apoſtemata aliqua
qñ aperit.et ſentit tunc illud aialin euitu eius
delectationẽ magnã.et illud ſic euacuatũ dicit
muſcus.E grediunt᷑ ergo homines qui noue⸗
runt loca vbi paſcunt gaʒelle:⁊ peruenientes
qd ſaxa ülla ⁊ lapides:inueniũt ſanguinẽ illius
qui deſiccatus eit ſuꝑ lapidem ſiue ſaxa ⁊ col⸗
ligunt eum et ponũt in folliculis q̊s habent ex
gaʒellis qͥs ipſi venati ſunt et ſeruant apud ſe
et hmõi eit ille muſcus quo vtuntur reges ⁊ q
donatur pꝛo oono magno

Operationes

Muſcus enim foꝛtiſicat coꝛ ⁊ oĩa interioꝛa
mẽbꝛa:qñ bibit᷑ aut ponit᷑ exterius in empla⸗
ſtris:et abſtergit albuginem ſubtilẽ et deſiccat
eius humiditatẽ ⁊ calefacit ceærcbꝛum.i¶ Unde
coꝛroboꝛat membꝛa ſua aromaticitate.
¶ Et confert ſode antique q̃ ẽ ab humiditati
bus et coꝛroboꝛat ccrebꝛũ.Et ſi accipiat ð co

parũ:et reſoluatur cũ oleo de Kerui et liniat

cũ eo virga iuuat ad coiri

—

¶ Et eſt in eo hũiditas quedã

coitũ.¶ Auic.ð viribus coꝛdis git:q;' ↄſoꝛtat
coꝛ.Infra ca.muſquelibet plenius tractetur ð
mulco. Hl

—— “W .

per quã excitat

CLapitulum. lxix
= Landoſaet pnatrix.Conſtantinus.
PSlandoſa ſerpens eſi.cuius moꝛſus
́putridus:⁊ de q̊ peſſimus odoꝛ emi⸗
nus egredit᷑. Dicũt aũt quidã ꝙ pedes ſuper
illã incedẽtes excoꝛiant᷑:et apoſtemata in eru⸗
re patitur. Illius q̊ʒ qͥ ei medet᷑ manus excoꝛiã
tur. Qui vᷣo hunc lerpetẽ occiderit:odoꝛ eius
putridus ſit:et omnẽ niſiſolius huius fetoꝛis
ꝑdit:huius moꝛſus ſignificatio ẽ: ꝙ in illo lo⸗

co ſubſequi apoſtema cum ruboꝛe:veſica ila

membꝛa circundat.aliqũ ſummatim curritſan
guis quaſi aqua:doloꝛẽ quoq; patitur in oꝛe
ſtomachi.Gnatrix.Iſidoꝛus.Onatrix eſt ſer⸗
pens aquã veneno inſiciẽs. In quocunq; em̃

fonte fuerit eũ veneno immiſcct.De quo Tu⸗

canus.E ſt gnatrix violator aque.

„

Capitulum. lxx
L AHGillus et Gurgulio: Iſidoꝛus.Gril⸗
lus a ſono vocis nomen habet. hic rc
tro ambulat:terram terebꝛat:ſiridet
noctibus:venatur eum foꝛmica circumligata
capillo in cauemam eius coniecta:efflato pꝛi
us puluere ne ſe abſcondat.et ita ſoꝛmice cõ⸗

plexibus trahitur.

OPbbrrrationes

¶ Plinius lihꝛo viceſimo nono.Grillus pꝛo⸗
delt pꝛurulentis auribus cum terra ſua cſio/
ſus.ma gnã huic ammali ꝑhibet nigidius au⸗

toꝛitatem ma gi quoq; maioꝛc̃.Auricule pa⸗

rotide pſunt grilli ſiue illiti ſiue ad alligatt.

¶ Jgẽ lbꝛo triceſimo. Strumis Boc ſua⸗

.
„△ .

B
4
8

2

* D

erct illinire grillum cum tena ſua effoſum.
¶ Poꝛro ʒᷣ calculoset alias difticultates veſi
ce pdeſi grillu aqᷓ calida dilutu ſumere:pꝛete⸗
rea grilloꝝ crematoꝛũ ſauilla ex oleo perducit

d cicatrice vlccra. ¶ Haly li. regalis diſpo⸗

ſitio.locuſte longe.i.grilli:li collo ſuſpendant᷑
quartanã patienti pꝛodeſt.i¶ Petrus come⸗
ſtoꝛ.Durgulio vermis ẽ qui naſcit in coꝛrupti
one faba rũ ſicut tinea ex coꝛruptione olerum
ceedines ex coꝛuptione lignoꝛü. Iſi. Hurgu
gulio dꝛ qꝛ pene nihil eit aliud nili guttur.

. . AAE
X. . —
4 7.
—

R

WWEEee . . .

—

nales. ſoꝛamina nãq; facit in terra econtra in
oppoſito. Pli. li. vin. Huius cute veſtes expo
liunt. Iſi.ẽ aial ſpinoſum cooꝑtũ qð inde no

minat:qꝛ ſubꝛigit ſe qñ ſpinis luisclauditur qͥ
bovndiq; ꝓtectus ẽ inlidias. Nã ſtatim vt

aliqd perſenſerit mũ ſe ſubrigit. et in globiʒ

cõuerſus:m ſua ſe m ma recolligit.⁊ ita ſpino⸗
ſo defendit᷑ regimine:vt nec ⁊ungi qͥdẽ poſiit

Joꝛath.Hericius cũ ſpinis doꝛii colligit fru⸗
ctus.Si qͥd ãt er huius cibo ceciderit:rcſduũ
a ſe totũ reicit ac rcuerti vt ſpinas ſuas reple
at. NHunc aũt lupus timet aciugit

¶ Auicenna.Hericius alius eſt terrenus hñs

ſpinoſas ſagittales.Aliꝰ marinus:et eſt ſpẽs

piſciu. De qᷓ infra tractam de piſcibus habet

Ericiꝰ. Areſto. Hericiꝰ eſt anĩal ſpi⸗
noſum: cuius ſenſus apparet multoti⸗
2ens vẽtos ſeptẽtrionales et meridio

Vtriuſq; cineris ſunt abſterſio et reſolutio:et
acuitas et exiccatio ¶ A deps hericij pꝛohibet
effuſiones ad viſcera ſilr et eiꝰ epar.¶ E xlib⸗
de naturis rerum.Carnes bericij vim habent
deſiccatiuã et diſſolutiuã ꝓpꝛieq; ſiomachum
confoꝛtant. Uentrẽ ſoluũt. Urinam pꝛouoct

Vtiles ſunt his qui ad lepꝛam et elephantiam

diſpolitiſunt.

Capitulum.lxxij
yena. Hieronimo contra Jouinianũ
in quit. Nyena eſſe anial magnitudine
lupi. In cuiꝰ collo ſunt pili ſicut col⸗

lo equoꝝ. Pilos babet duros vel ſoꝛtes ſuper

oĩa ſpondilia.Paſtoꝛes et canes ſingultã do
quaſicaſſet canis deludit:⁊ ſic pecoꝛa comedit.
e etiã hoĩes ⁊ canes deludens depꝛedat
7

epulturas cauat: qñ talem carnem comede
re deſiderat.Ex li.de na.re.Hyena duas ha⸗

bet naturae:maris ſcʒ et femine.Eoloꝛem cuz

babitat:gemmã poꝛtat in oculis.vel (vt aliqͥ

Dicunt) in fronte.

Dperationes

Hieronimus vt ſuxꝛa. Hxeneſcl:oculoꝛum

danitatẽ reſiuuit.¶ Stercus cius putrida cu
ratvuin. .
Pli. li.xxviij. Cutẽ quoq; capitis byene.diꝰ⸗

Hbperationes

cunt ceapitis doloꝛi alligatam pꝛodeſie.
Sic: caligines viicutit:⁊ in claritatẽ ſufſu

ſiones excitari multaq; alia buiummodi

Capitulum. lxxiiſ.

9

DI⸗

—

Iſirix. Hiero.ᷣ Jouinianũ. Hiſtrix
e: ſpinis tergũ hiſpida.Exli.de na rexꝝ

Hiſtrix ẽ beſtia q̃ vulgo poꝛcꝰſpinoſus ðꝛ.cir
ca marina babitat.⁊ in cauernis mõtiũ.nõnũ⸗
q; qñ ſq; iuxta marina refugiũ nõ bʒ. Interra

⁊ a q potenter valet. Ira eiꝰ ad vindictã citiſſi

ma eſt. Uñ plerũq; iacul etergo ſpõte laxatis:

canes vel hoĩes vulnerat pximantes.Areſto.

aĩal qd vꝛ poꝛcꝰ ſpinoſus:loco piloꝝ ſunt ſpi

ne coꝛij ſui et cooꝑiunt ipᷣm vt pili.Sũt etiaʒ

Ulli ſicut arma:qͥba ipᷣm qᷓrentẽ depᷣhendere toꝛ

uet. Idẽ Hiſtrix ẽ aĩal ſpino tergũ hiſpidum
Ouos pleꝝq; laxatas emittitiaculatione vo⸗
luntaria:vt aſſiduis aculeoꝝ nimbis alias ia⸗
culis canes vulneret ingruentes.

Ethiopia frequẽtiſſime herinacio ſilis

De nimalibus

Capitulum. lxxui)/
Ircus. E xli. de na. rex. Eapꝛe mas.i.
.bircue:eſt aial aioſum ac bellicoſũ et
Crobuſtum. In fronte aut et coꝛnibe eſt
illi maxima foꝛtitudo. Iſido. Hircꝰ eſt lalciuũ

aĩal ⁊ ſꝑ feruens ad coitũ cuiꝰ oculi ob libidi/

nẽ intranſuerſum aſpiciunt:vnde et nomẽ tra⸗

txit. Hã hirci ᷣm ſue coitũ ſunt oculoꝛũ anguli

Huius natura adco calidiſſima ẽvt adaman
tem lapidem quem nec igni nec ferri materia
domare valet.ſolus huiꝰcruoꝛ diſſoluat Ma
ioꝛes hirci cõfij dicunt᷑.a fluuio cuʒ ſe in lybia
vbi grandes naſcunt᷑.Actoꝛ.Eſt et iam hircꝰ

animal fetidũ(vt dicit Iſaac) ſi ſumat᷑ in ciꝰ

bum peioꝛẽ ſanguinẽ generat qᷓ; capꝛa.

HSprerationes

¶ Pli.li.xxviij.: Hircino ſan guini tanta vis ?

2

vt ferramẽtoꝝ ſubtilitas non aliter acuat᷑ aut

induret᷑ aut ſcabꝛicia poliat᷑ vehemẽtiuſq; q; li

ma. Aui. Hircina cam maia eſt abſolute: ?
facit euenire fe.q̃rta. ¶ Sanguis apoſtemata

ca.cito maturat: et adminiſtrat᷑ poſt cògelati

onẽ.i¶ Idẽ potatus frangit lapidẽ renũ. rixꝰ

aüt ⁊ cũ vino bibitus armene ſagitte nocumẽ

to contert. ¶ Hircinꝰ adeps vehementior eſt

reſolutiõis q; ceteri ¶ Iel bircinñ carnẽ malã

eradicat. Fel hirci ſilaeſtris eſt tinaca moꝛſib⸗
venenoſis. ¶ Iſaac in dietis. Sanguis cal.

hirci ꝑunctus vt dicit Dyaſ.araneas ⁊ mala
vulnera cõpeſcit.

Plinius libꝛo vbi ſupꝛa. Sanguis capꝛin⸗

8 UuN O d

cum medulla vdropicis auxiliat᷑. Efficacus

autem ſi bircus lentilco paſcatur

cuii dicti ſunt. Joꝛatb. Jaculus ſerpens ro⸗

Capitulum. xxu
LDatbugraun Benaiscchuc

detatibus rerum. Hynnulus cerui eſt ſi
M. Clius:ab hynniẽdo eſi dictus. Iſidoꝛꝰ
li. dnodecimo. Hynnulus animal quidem eſt
ochile ⁊ unbelle ſicut vamula:et eſt utiflimi
viſus et velocis curſus.mater aut eius ipᷣm in

ſpecubus et antris ct locis vmbꝛoſis abſcon⸗

dit:ct illũ vltra ſpineta ⁊ rubeta ſatrare inſtru

it. arnes habent teneras ⁊ digeſtibiles ꝓpter

motus frequentiã.Et ſi fueritcaſtratus ante⸗
q; creſcant eius coꝛnua.caro cius melioꝛ ⁊ tẽ⸗
peratioꝛ in ſiccitate ⁊ coloꝛe.Et ſi fucrit caſtra
tus anteq; coꝛnua habuerit:nunq; ei vlterius

creſcent. Etſi poſt nunqᷓ; ea abijciet nec muta
bit. Ariſtotiles libꝛo octauo. Hynnuliſerpen ·

tibus contrariantur miro modo
¶Plinius. Qui fuerit inunctus eius ſepo vdl
ſanguine a ſerpente illo die non tangitux
Et eius coagulum eſt ſummum remedium ĩ
venis.vt dicit Plinius litxviij.caxr.

Capitulum. lxxv/

Zailus ⁊ Ipnalis. Iſi.

QZachlus éſerpẽs volãs.
BDPDecquo Qucanus. Ja⸗/
auuliiq; volucrca. Exiliunt
2 enim in ardoꝛibus:et dũ
AAaliquod animal obuium
fuerit iactant ſe ſuper il⸗
ßludet ꝑimunt: vnde ia

1

—

Alſpide genus tr

tatilis:animal quodcunq;ʒ occurrit ei dum vo
let interſicit. Et eſt alius quo ſine ſenſu doloꝛ:
animal moꝛitur. Alius qui ſi quem tetigerit
doloꝛe diurno fatigabitur:et poſtea moꝛitur.
Exli.de na.re. Jaculus eſt ſerpens qui volãs
glis:arboꝛes ſubit et in eis deliteſcit.E quib⸗
vi mavime turbinatus:penetrat amimal quod
cunq; obuium inuenerit.
¶ Ipnalis.Iſidoꝛus. Ipnalis eſt ſerpens ab
abens ꝗ ſomno qͥ̊s moꝛdet in
terimit. Ueneno enim immittit ſomnũ q̊ nul⸗
lo impulſu deſerit infectum. Hunc oleopatra
ſiniſtro bꝛachio ſuo appoſuit iuxta ſuum an⸗

thoniũ ſe collocans:vt eius attactu doꝛmiret

⁊ vitam quieta moꝛte finiret

Capitulum. xxvij

NKinnus et inachilin. Iſidoꝛus. Jcinus ẽ

Pv animal terreſtre quod vulgus vocat.a

agquo ericinꝰ marinꝰ nomẽtraxit.A ctoꝛ

De cino marino qui eſt echinus appellatus:

de qͥ infra in tractatu de piſcibus dicetur. Ici
nus autem terrenus ſimiliter pluribus appel⸗

latur nominibꝛ.ſcilicet echinus:ericius:et he⸗
rinacius.Queſcʒ nomina quãdoq; ſcnbunt᷑
cum aſperatione:quandoq; ſine ulla. ? ideo ðᷣ

hoc animali victum eſt ſupa.
¶ Pli.lib.viij. In achlin in ſcadinania ferunt
nullo fuffraginum flexum. Ideo non cubantẽ
ſed arboꝛi in ſomno eccliueʒ:caq; inciſa ad in
ſidias capi:alias eit velocitatis memoꝛate.la⸗

bꝛum ei ſuperius eſtpꝛegnande.Etob id res

„ d N

Pt Flnimalibus

ctrograditur in paſcendo ne in pꝛioꝛa s nne,n,
FogrnA xinp ſcendo nein pꝛioꝛq tendens D peratio nes

„OPperationes
¶ Dyaſ. Echini tere coꝛium combuſtum: et
pice liquida commixtum alopitijs medetur.
¶ Larnes eius cum oximelle bibite nefreticis
ſingaulare eſt pꝛeſidium. ypoſarchis et ydro
picis contracns et ſtrumaticis et colericis ſic⸗
cat intraneoꝛum reuma.¶ Jecur eius inteſta
ſiccatum in feruenti ſole atq; repoſitumꝛ inun
ctum miritice ſanat iam dittta·

Capitulum. lxxviij
ere Acertus.Iſidoꝛus.Lacer
tus eſt reptile genus ſic vo
EEcatus:ceo ꝙ habet bꝛachia

⁊ quattuoꝛ pedibus innitit᷑

Benera vero lacertoꝛũ plu
lra ſũt:vt botracha:ſalamã
dra: ſaura:ſtellio.Ex lib.de

na.re. LQacertam potius vermẽ dicunt q;ſer⸗

pentẽ:quia clemẽtius ferit.ſibilat tamẽvt ſer⸗

Pene et caudam habet conſimilez:linguamq;.

ifida m et pil oſaʒ.pedibo vero graditur.huic
animali nilla eſt memoꝛia:et ideo non cubat:
oblita quidem in quo loco ſit enixa.per ſe erũ
punt catuli numero vndeni.Quidam dicunt
fetus a matribo deuoꝛari.Lacerte ſũt in incia
numero pedum.xxiiij.coloꝛe fulgenti. Gloſa
ſuper Leui.xci. acerta immundum anial ̃ᷣm

legem in ſepulchꝛis habitat:⁊ inconitantiam

rite ſignat.

konẽ omito ſomm idibilem efenaſi

¶Auicenna in i. canone.Lacerte natura ſtel
lioni vicina eſt ſed metioꝛ. ¶ Sanguis cius
contoꝛtat viſum. Stercus eius albugini con⸗
fert oculi et pꝛuritui:viſum acuit: coloꝛem q;
bonum efficit. ¶ Igem in. ij. canone. Lacerte
caro moꝛtificans eſt.⁊ ei qui bibit eam accidit

apoſtemata lin gue:et pꝛuritus et doloꝛcapicꝭ
2 aduſtio ec tenebꝛoſitas oculoꝝ

Capitulum. lxxix
Amia et laiza nim. Exli de na. ra.
Lamia eſt animal magnum et cude⸗
lliſſimum:nocte ſiluas exit et hoꝛtos ĩ⸗

trat: arboꝛesfrangit: earumq; ramos diſſipat

⁊ boc per beachia ſoꝛtia nimis ad omneʒ actil

abilia. Cunq; ſuperuenerint homines ad pꝛo
hibendũ:pugnaͤt

hibendũ:pugnat cum eis et moꝛdet coe.Noc
autem in eius moꝛſu mirabile eſt(vt Ariſtoti⸗

les refert) ꝙ homo ſauciatus lamie dennibus
non ſanatur a moꝛſu donec rugientꝭ beſtiera
cem audierit. Gloſa ſuper Jſaiam anlla pe
des habet equinos:cetera vero capꝛis conſoꝛ
mia. De qua dicit ꝓpheta Ibi cubauit lamia
et inuenit ſibi requieʒ. Gloſa ſuper Treñ.La⸗

mia dicitur quaſilania.quia durioꝛ et crudeli
oꝛ eſt ſuis fetib. q; cetere beſtie. lertur em̃ cos
la niare et inde eos lactare.Sicut ſcriptum ẽ:

Zamie nudauerunt mammas.
¶ Exli.de.na.re.Lauza nũ eſt anĩal cuius cru

delitate nulla beſtia eẽ tuta poteſt. Nã et ipſa

v*

. —0 . — —
7. 2 — 5 . .
. . M 34
1
.
. 5
4 .
.
. 1.
4
1.
2 . 4 .
„RZL
—
— — 3 —
—

R
—
v

.

—

Trattatus

genereparcit in cctera graſſatur: qreliquas
beſtias depꝛedat.Et cũ hoc ſcelus in alijs per

midttt

Eo Iſidoꝛus.Leo vocabulum habet
2 inf uxum ex greco.Leo ſiquidem gre⸗
cerer interpꝛetatur larine:co ꝙ ſit pn⸗
ceps omnium beſuiarum. Areſto. Qco eſt ani

mal audax:toꝛte:largummebile:magnanimũ
Huius generis mas habet comas.Leo eſt er

animalib quadrupedibe:que ſiſſa ſunt in ex⸗
tremitatibe. vncos habet vngues 2 incumna⸗
tfos. Mingit ad poſteriuæ:⁊ in modum canis
cleuat crus.Lun q os ſuum apenit:iocoꝛ abil

lo exit. Animal eſt multoꝛũ digitoꝛum. babet

quinq; digitos in peciba anterioꝛibꝰ:quattu⸗

oꝛ in poſtenioꝛibus:vt linx et canis etlupue.
Ex libꝛo de naturis rerum. Aco fetidus ẽ ma
timeq; in oꝛe.d oꝛmiens apertos habet ocu⸗
los. Qum autem doꝛmit in n aui.periclitat᷑ na
uis. Iſicoꝛugæ. Qconum virtus ceſtin pectoꝛe:
firmitas in capite:animos coꝛuʒ iudicat ſrons
2 Cquda. A riſtoniles. Aco ego eſt animal ſoꝛ
te. Dentes babens acutoevt ſeram:⁊ ſiſſurã

oꝛis rernibilem. Oſiaq; vuimima acpeneom
nino non medullata.i Plinius libꝛo octauo.

Vrlo quidem eſt caput inualidiſiimũ:qð econ
tra leoni cſt ſoꝛtinmuz ſhiſiologus. Leo ca
cumina montiũ amat ire.Et cum a venaioꝛi⸗
bns queriur:oꝛcinem coꝛum ſentit:ſua veſti⸗

Capitulum. lxx

gia cauda regit: vtꝑ ea venatoꝛes eum inue⸗
elus ins ſtigare uequeant. Ex libꝛo de naturis rerum.
ſequatur.pꝛopꝛie tamen iniquitatis non me⸗/

Leones adceo ſumt calide nature:vt oĩ tempo
re deſiderent coire. Jeminis magna libido co

ſitus:⁊ ob hboc manibus ira. Hec bebet in p./

ctoꝛe duas mammillas:in medio ſcilicet ven
tris.⁊ has paruas reſpectu ſui coꝛpoꝛis: quia

modici lactis eſt. Solinus. cones aut auer

ſi coeunt. leene pꝛimo fetu quinq; catulos pa⸗

rit ⁊ educat.deinde per ſingulos nũero detra⸗
hunt annis inſequentibus.⁊ poſiremo cũ ad
vnum materna fecũditas redijt:ſterileſcũt in

eternũ. Phiſiologus. Leonũ itaq; fet? pducti

vſq; in diem tertiam ſunt moꝛtui. Ham leões

quideʒ calidiſſimi ſunt vatura. quod pꝛobat
coꝛum nobilitas ⁊ foꝛtitudo cũ audacia ⁊ ira⸗
cundia. Fetus autẽ humiditatẽ habent ex ge⸗
neris temperie:que ſiccate complexionis ⁊ ca⸗
liditate viſcoſioꝛ reddit᷑:: maxie circa cerebꝛũ
dominante ſiccitate:⁊ ſibi animali ſpinitu co;
orvper ante. vnde cum opitulantur nerui:ſpiritꝰ

non poſſunt ingredi:nec virtutes ad actiones
ſuas mouere. Parentib ergo mgiennibo cir⸗
ca fetum ſpinas per os ⁊ aures ⁊ poꝛos capi⸗

tis ingrediẽtes pꝛebent fetui motu. Jlidoꝛus.
Leo ⁊ leena cum genuerint catulũ tribo dieb⸗

et noctibo doꝛmire fertur. Lũc deinde patris
fremitu vel rugitu velut tremefactꝰ cubilis lo⸗

cus: ſuſcitare dicitur carulũ doꝛmientẽ. Jo⸗

rath. Leo minimũ ſolicitus de ſe ⁊ catulis ſu⸗

is voꝛmit apertis oculis quaſi vigilannbus.

veſtigiaq; ſua terram cauda ſpargens operit
vſq; ad antrum ſuũ.i¶ Raſin in Almanſoꝛe.
Leo ꝓ mure fſugit.Pꝛo ligno quoq; quod di
citur ſethin timet. Elleboꝛus etiam et ſquilla

canes ⁊ leones plurimaſq; beluaſq; interſiut

Eſculapius in libꝛo de mẽbꝛis.Ccterum ſi ſu

per coꝛtices quercꝰ calcauerit ʒarim:id eſt co

foꝛmidabit continuo.

Pprerationeg.

¶ Iſaac. Aconina caro ceteris eſt calidioꝛ:
groſia:grauis ⁊ difficilis.ſi comedat᷑ doloꝛẽ ?⁊

toꝛſionem in ventre generat.

¶ Eſculapiꝰ.Leonis caro fantaſticos ſanat:

guriũ doloꝛi ⁊ om̃i alij valet.Si qͥs ſederit ſu

per pellẽ lconis.recedẽt ab illo emoꝛroides.

¶ Qui vero linit coꝛpus ſuum ſepo renũ lco⸗

nis terrentur ab eo lupi. “
Halx.Adeps lconis calidioꝛ eſt ceteris ⁊ ſoꝛ⸗

tioꝛis diſiolutionis in apoſiemata dura.
¶ Pxyalcoꝛides. Adeps leoninꝰ oibo quadru
pecib- calicioꝛ eſt ⁊ minus extenuatoꝛiꝰ. Ue⸗
ius autem tactus a ſeipio calidioꝛ ſii.
¶ Dkuur autem venems eſie comrarius cũ

„*½ dN 9

W

N
—

8SNH

—

vino adhibitus beſlias omnes erxpellit: et eſt
repcuſſibilis odoꝛis quo ſerpentes perſequit᷑.
¶ Auicenna.Adeps leonis reſoluit duricias

apoſtematũ.q· Pli.li.xxviij. Leonis adeps cũ
roſaceo cutẽ in facie cuſtodit a vicijs.Cando

remq; ſeruat ⁊ ſanat duſta.
¶ Idem etiaʒ adeps cũ roſacco quottidianis

fcbꝛibus pꝛodeſt:co ꝙ perunctus co beſtiefu
giunt. ¶ Fel eius aqua addita clantatem ocu

lis inunctos facit.Coꝛ in cibo ſumptum quar
tanis medetur. .—

„

Capitulum. lxxxi

Sopardus. Exli. de na. re. ¶ Leopar
Z. uda aninalas rlerna ganda e
neratũ eſt:coloꝛe ſubruſo:maculas hʒ
nigras per totũ.Femince mare ſoꝛtioꝛ eſt.Cuʒ
pardus beſtia crudeliſſimã ſit:aliquando qui
dẽ domeſticat᷑:ſed nunq; ſic:vt ſue crudelitat)
obliuiſcat᷑. Domeſticat᷑ aũt ad venandũ:itaqʒ
cũ ad pꝛedam in venatione ducil:xelaxat᷑q; ſi
quarto vel quinto ſaltu capere nequcrit ſeroci

ter iratus ſubſiſtit.Et niſi ſiatim venatoꝛ ſurẽ

ti beſtiam aliqu am obtulerit:cuius ſan guine
placetur in ipᷣm venatoꝛem vcl in quollibet ob
uios irruit. Impoſſibile eſt enim eum placani
niſi inſanguine:ſed in hoc pꝛouidi ſunt vena⸗
toꝛes vt agnos pen es ſexł alia animalia ſem
per hab eant qbus iratos placant. ſohiſi. Le⸗
opardus eſt animal leni ſimile in capite ac mẽ
bꝛoꝛum diſpoſitione.licet non ſit tam magnꝰ
nec tam robuſtus.hic ab homineita Tc omeſti
catur vt eo ſicut cane ad venandum vtatur

Dperationes

De Herbis.

¶ Anicenna in ij. cano. Fel leopardi veneni;
ẽ ex eo bibẽti:cui vomitꝰ⁊ tyriaca/pꝛia ſubue
nit.¶ Eſcula.Leopardus cũ hoĩs craneʒ vi
derit ſugit.i¶ Raſi.Herba qͥʒ q leopardi her⸗
ba dicit:leopardus terret᷑.¶ Et herba q̃ Leo⸗
pardum ſtrangulans dicitur interficitur.

Capitulum. xxrrj

Leonthophonos ẽ beſtia modica ex
eo vocata:quia capta exuritur eiuſq;
cinere aſperſe carnes.⁊ poſite per compita ſe⸗
mitarum:leones necant ſi quantulũcunqʒ ex
illis ſumpſerint. Solinus Propterea leones
ceas naturali odio pꝛemunt.⁊ vbiſaculcas da
moꝛſa quidẽ abſtinent.Pli.li.vij. Leontho⸗
phonon accepimꝰparuum animal vocari:nec
alibi qᷓ; vbi leo gignit naſci.Quo guſtato a le
one tanta ei vis ineſt vt ceteris quadrupedum

2. gtetocole Iſidotꝰ

imperitans illico expiret.

¶ Leucrocuta. Solinꝰet Plinius libꝛo octa
uo.Leucrocuta velocitate pꝛecedit feras vni
uerſas. Ipſa eſt aſini fere magnitudine.ceru⸗
nis clunibus:collo:cauda:pectoꝛe:⁊ cruribꝝ

leonis caput:oꝛe vſqʒ ad aures dehilcence.dẽ

tium locis oſſe ꝑpetuo.hanc q̊ʒ feram huma⸗

nas voces tradunt imitari. Ham voce loqut⸗

tiũ hominũ ſonoſ cmulatur apud indos inueę
nitur. Actoꝛ. Uidetur leucrocuta eadem eſſe

beſtia que ſuperius vocata eſt ceucrocata.Et

loꝛtaſſis ex ſeriptoꝛis vicio ꝓuenit hec nori⸗

num variatio.

Urids d

AnUD DS

Tractatus

—

Capitulum. lxxxiij

+ E pus. Iidor. Lepus quaſi lenipeae:
. velociter currit. velox em̃ eſt aial et

Vſatis timidũ.Actoꝛ Lepusceſt anial
molliſſimũ:oebile:timidũ acſugitiuum:auri⸗
culatum.habet crura retro longioꝛa vnde⁊ fa
cilius aſcendit q; deſcendit. Immũdus eſt ̃ᷣm
legem:quia non ruminat:ſed quidam vngulã
Diuidit. In petra cubile ſuũ collocat. Apertꝭ
ocuilis doꝛmit.habet autẽ ſimul vtrũq; ſexum
Unde LZherẽtius.Tute inquit es lupus ⁊ pal
pamentũ q̃ris.quaſi dicat: exquo nũc femine
nune maris vſurpasofticum qͥ cqᷓ; q palpes
queris mulierẽ.habet aũt lepus labia ſemper
in moru. Ambꝛoſius.Lcpoꝛes cognouimus

Hyeme albeſcere:eſtate aut in coloꝛẽ ſuũ reci⸗

re.Ceſtãteplinio: Lepus nũqᷓ pingueſcit.

perationes

¶¶¶ Jſaac.Lepus licet ſiceus ſit ⁊ groſſuʒ ſan⸗
guinem generet. melioꝛ iñ eſt hircis cet cap?ꝭ iu
ucnib pindevalet ſiccas habere volentibus
cplenones.¶ Kuétrarius vο eſttenuẽ Dietaʒ

ſeruãtibo. Aui.Qcpus ſilueſiris fri.eſt ⁊ ſiceus

ſiomachũ mũdiſicat.¶ Sanguis cius mũdi⸗

ficat pannũ:⁊ cinis capitis cius medetur alo⸗

picie.¶ Cercbꝛũ eius aſlatũ aſert tremoꝛi acci

denti in ſuccaſtione egritudinis.

Itẽ cũ codẽ ccrcbꝛo gingiuepueroꝛum mũ⸗
dunt᷑· Pꝛopꝛietas qᷓ inipſo eli:vclociter oꝛiun

tur dentes:et facile exeut ftine ⁊ oloꝛe:¶¶ Coa⸗
guluũ eius melius ẽ oibus coa gulis in ſpccie.
cu aceto bibitũ cõfert epilentie

. . . 5

Euliatban. Actoꝛ. Leuiathan hebꝛai

¶ Itẽ cũ tiriaca et aceto valet vxenenoſis.
¶ Itẽ caro lepoꝛꝭ ca.ẽ ⁊ ſicca:aſſata bona eſt
vilceribe inteſtinoꝝ.¶ In iure carnis cius ſe⸗
dẽt podagrici:⁊ hñtes doloꝛẽ iũcturax.i¶ Et
eius oꝑatio ꝓxima ẽ oꝑationi iuris vulpis.
¶ Itẽ cerebellũ lepoꝛis comeſtũ tremoꝛẽ coꝛ⸗
poꝛis tollit.¶ Caput eius cõbuſtũ cũ ſepo vrſi

no:et vt cataplaſma adhibitũ alopitias emẽ

dat.i¶ Coagulũ eius bibitũ abiiinet mſtrua

¶ Coa gulum cum aceto lacin mulierum ma⸗
mis coagulatũ diſſoluit.

3 7 75½

. cedꝛ dꝛaco. Ferturautẽq; dꝛaco et in

verra ſerpit:⁊ aqs natatet in aere xo⸗
lat. vndeet in Aſia tribonoĩbo appellar ſqʒ ſer
pens et cetuset leuiathan. Loquens enim in
ſpũ de diabolo ſub leuiathan typo. ita dicit ꝓ
pheta. In die ũulla viſitauit dñs in gladio ſuo
Duro ⁊ grandi⁊ ſoꝛti ſuꝑ leuiathan ſerpenteʒ
vectẽ:⁊ ſuperleuiathan ierpentem toꝛuoſum
et occidet cetũ qui in manieſt Joꝛaib. Lcuin
⁊ leuiathan piſci aſpedo:id eſi cco frequenter
inſidiatur: ⁊ pugnat cum co. Omnelq; piſes
maris qͥ pugnam vident inter illos ſubito ad

caudã ceti confluumt. Et ii quod cctus billo
Deuictus ſuenit moꝛict᷑.et ipli ſtatim.quos cm̃

cauda cinterit mox deglunt. ſi cetusſupcra

ri non potuent: uc leuin afaucibo ſuis feticiſ⸗
ſimumodoꝛẽ cn aqua emitiit. Cetus aũt ccõ
trario aqua haurit: ⁊ reſpuit: ct odoꝛc fetidiſ i
mum repellit ct lie ſeſuoſq ſaluate vcſencit:

d SN Z

Capitulum. xxxv.

rum. L.aniſicus vermis eſt lõgus ma⸗
culoſus ex muliis diſtans pedibe:ſpar
ſim coloꝛe albus.bic lanam ſericam ex ꝓpꝛus

. 2. Anificus ⁊ limax.Exli.de naturis re/

viſceridus operatur: et arboꝛis moꝛi foljs ve

ſcitur. qui.ſ.ibus mediantibus ipſius viſccri
bus in lanam conuertitur. Itacq; lane ſue ſu⸗
ſos in ramuſculis faciunt.⁊ in circuim ſui ope
rantur:itavt ꝑfectis fuſis vndiq; in opere ſuo
includantur:poſt hoc exitũ ſibi faciunt in ſum
mitate ſuſoꝛum Egredienteſq; natura mirabi
li mutati pꝛoꝛſus apporent a ſoꝛma pꝛioꝛi.a⸗
deo vt vemes qui repebant innumeris peci
bus habentes alas iam apti ſunt ad volandũ
Demum venerem ineuntes dicbus tribus (o⸗
eunt.quo peracto maſculus moꝛitur. femina
vero oꝛcine iterato ona parit innumera: ſub⸗
ſtrato ſibi panniculo vel albo vel rubeo:dein⸗
de anoꝛitur. Zunc panniculus cum ouis ſuſ⸗
cit itur:et vbi non poſſit hyemis attingere fri⸗
gus reponitur: roſtea caloꝛe veris inualeſcen
te:oua ad ſolum exponuntur et caloꝛe fauent᷑
vonec animata in vermes ſoꝛmentur: Iſico⸗
rus. Limax eſt vetmis limi dictue:co ꝙy in li⸗

mundus habetur. Actoꝛ. De hoc plenius in
fra dicemr. vbide teſtudine agenun.

gquia in lupoꝛũ genere numeratur. be⸗

Z. urlagunatmaenn dictus eſt:

2 ſiia maculis in tergo diſtincta vt par⸗

dusa.ſed ſimilis lupo.Algaʒel ſuꝑ libꝛo deſen
ſaro. Marime vero linx animal mouctur ᷣm

ſenſum viſus.Nam viſu ſuo res ſolidas pene

trat. etſi aduenit ei res tranſparens:Cito execa
tur ab ea.Exli.de na.re.Linx adeo perſpica

ces oculos habet:et ſubtilitate viſus ctiam ſo

lida coꝛpoꝛa penetret. Conſi at enim ꝙ ocu⸗

lus in humido ſitus eſt iuxta philoſophum:

Tria vero ſunt in aqua:ſcilicet aque humidi
tas:dvaphoncitas et lucis pſpicuitae. hãac
vltimam communicat cũ natura celeſti. Linx

habet linguam ſerpentis ſimilem:ſcd maioꝛẽ
quã in longitudinem magnã poꝛrigii collũ

circumagit: vngues habet grandes.vnicuʒ ſe
tũ fſacit:et vrina eius in gemmam durelcit

ODpdperationes

¶ Plinius lib.viceſimooctauo Prun itus coꝛ
poꝛum vrine lincis ſtilliciio tracitur inhiberi

¶ Eademq; pꝛodeſſe monſtratur et vngulaꝝ

Ddoloꝛi.

Joꝛatb. ¶inx habet loꝛmam vt lupue.La

piſqꝗ ligurius ab eius vrinadiſt illatus ſeptẽ

mo naſcatur: vnoeet ſoꝛdibus ſemper etims vierum ſpacio generanſtuu
mo ber et in ? Pcehoc lapide inſcrius in tractatu de lapi⸗

dibus dicetur.

A

Tractatus

mal qdrupes ꝑuũ ad cunicli fere mo⸗
dũ:caput hʒ caꝛnoſum ⁊ magnũ ⁊ co⸗
meſtibie:habitatq; circa partes hieroſolyme.
Iñ Johã. Baptiſta hmõi carnibo aĩaliũ ve⸗
ſcebat᷑.Quidã tñ dicũt ꝙ circa ioꝛdanis ter⸗
rã ẽ herba dulcꝭ ad edendũ q̃ locuſta vocat᷑.⁊
hymõi cibo nõ locuſtis aĩalibꝛ Johᷣs vtcbatin
hoc anial gregatim incedit. ñ Salomõ ait

.

2.5 cuſta. Ex li. de na. re. Locuſta ani

PRegẽ locuſta nõ habet ⁊c.Qð vtiq; de locu⸗

6* * — ₰— — *

ſtis vᷣmibo intelligi nõ põt:q̃ in multo timoꝛe
ſunt ⁊ nõ ꝑ turmas:ſed ſolitarie icedũt. Dicit
Areſt.ꝙ femĩia q̃dã locuſta nutriuit ab eo tꝑe
q̃̊ iuuenis et ꝑua fuit:que cũ creuiſcet ꝑ ſe et ſi⸗
nemaſculo impꝛegnatam inuenit.

*
“

Capitulum. lxxxviij
Upus.E xli.de natu.rerum. Lupusẽ
Z n mal rapaciſſimũ et fraudulentum.

Bhunc nõnulli canẽ ſilueſtrem eſſe dixe
runt:qꝛ ſoꝛma eius canisvlulatuſq; conſimilis

ſed latratu caret.Audax eſt magis eongenus
quod bꝛeue qᷓ; qd longũ eſt. Cerebꝛũ eius cre⸗
ſcit et decreſcit ᷣm ſtatũ lune.ꝙ licet in omni⸗
bus quadrupedibus:in lupo tamen et in caue

plus. Pytagoꝛas.Oculum vero lupi eradica

tum cum viderint quadrupedia domeſtica:ti
ment et fugiunt:Et ſi qd animal minxerit ſu⸗

pꝛa vrin am lupi calida non concipiet vnqᷓ;.
Acctoꝛ.Lupus vetidiſſimus ẽ et rapidue.hoꝛ

rendum habet vlulatum. In veſpere autẽ ma⸗
xime eſurit. vnde ſcriptũ ẽ. Judices eius lupi.
Areſto. Lupus omni tꝑe agreſtis eſt ſicut et
leo ⁊ vrſus.E ſt etiam foꝛtis ⁊ aſtutus. Am⸗
bꝛo. Lupus ſi pꝛimo hominẽ viderit:vocem ei
eripit:et eum tanq; victoꝛ vocis ablate deſpi⸗
cit.ſi aũt ſe pꝛeuiſum ſenſerit:ſerociam depo⸗
nit ⁊ currere nequit.Ariſto. Cupiſamem qui
dẽ diu poꝛtant:et poſt longa ieiunia multum
deuoꝛant. Lupus guloſe comedit ſine maſſi
catione:et vna die ꝙ ad tres dies ſufficiet.nõ

aũt comedunt niſi carnes.Jſi.Lupitoto an⸗

no nõ amplius q; duodecim dies cocunt. Ex

li.de na.re. Lupi virgas oſſeas habent. An⸗
no per vuodecim dies coeunt:et ſolũ eotẽpoꝛe
gregatim incedunt. Ariſto. Lupus coit ſicut
canis.Tempoꝛe coitus quando ſilios habet
valde maluset.

HPyperationes

¶ Exli.de naturis re.Lupi coꝛ ſi deſiccetur:

ac ſeruet᷑ multũ dicitur ſieri aromaticuiam
¶ Igem cõbuſtũ contritũ et potatum iuuat
epilenticum.¶ Phiſiologus.E par lupi ſicca⸗
tum er tritum et cũ dulci vino ſumptũ:facitad
omnes diſtemperantias
¶Eſculapius.LQupi caro cocta ⁊ eſa.fantaſti

cos ſanat.Adeps eius et fel quantũ canis.
Haly. Jimus albi lupi colice pꝛodeſt.
¶Auicenna in ij. canone. Laro lupimala eſt.
Caro tamen lupoꝛum habentia roſtra et vn⸗
gues oculo conſert et conſoꝛtat ipᷣm.valet etiã
emoꝛroidis ſed abboꝛret ea ſtomachus.
¶ Phiſicus. Hec ſolũ lupi ſan guis:ſed etiã fi⸗

mus confert in colica paſſioen.
¶ Prytagoꝛ is. Homo in paſſioneſua q̃ lunã
ſenlerit canini dentes.a dib.id eſt lupi curant

cin Cap itulum. lxxxix

L d

ο

8 8

loꝛe fu

Nnn
Utcher. Ex li. na. re. Lutber eſt aĩal

legi: foꝛma ꝓpe ↄſili pᷣterq; ĩ capite co⸗
pilꝰ ᷑: cuiꝰnitoꝛ nõ ð facili cedit vetuſtati.Ciñ
ðᷣ pelle ipᷣiꝰfiũt oꝛnatꝰcirca colluũ ĩ veſtibo viro
rũ ac mulieꝝ.bec beſtia circa ſtagna ⁊ fluuios
babitatbiq; ſoueas bʒ:⁊ fet facit:piſciboviuit
q̃s mirabili ſeqntia venat᷑. Qui licet ſub aqͥs
diu viuere poſiit:reſpiraculũ tñ ab gere trabi
AVñ qñq; auiditate pde gurguſtiũ.i. re
dit᷑.Et qꝛ tũc ne ꝑ introitꝰ locũ redire nec naſ⸗
ſam tã cito diſcerge poſſit:ſpm̃ in aere recuꝑa
re nõ valẽs in aqͥs ſuffocat᷑. Adeo vᷣo ciboꝛũ
cupida ẽ ⁊ auara q piſces captos ĩ ſpecu ſuo
tãto cumulo ↄgregat:vt ex putredis coꝝ feto
re nõ ſolũ foueã ʒ etiã aerẽ inſiciat. Qð nõ ſi⸗
ne ꝑiculo ſui qdã exꝑti ſũt: qͥ hãc beſtiã caꝑe
voluerũt.a piſcatoꝛbo aliqũ domeſticat᷑ ⁊ ar⸗
te induci᷑ vt piſces ſuo circuitu cogat pericula

retiu ingredi:ſuoq; iuuamĩe capi.ñ magnũ

emolunentũ dñis ſuis pᷣſtare videt᷑.

—

agalſtutũ ⁊ malicioſuũ:magnitudie muri⸗

cũt nigꝝ:pelle nitẽs cui mollioꝛ pluma

Coeapitulum. xc.

inteſtinoꝝ ſic dictꝰ:q̃ſi lubꝛicus:qꝛ la⸗
bik. vel eo ꝙ in lübis fit:boꝝ tris ſũt ge
nera.rotũdi:lõgi ⁊ lati. Haly in li.regalis di⸗
ſpoſitiõis. Lubꝛici naſcunt eæ boꝛibof egma
ticis putreſcent iba in inteſimis vbi naſcit ca⸗
loꝛ extraneus. Nos impoſſibile eiſt naſcid ſan
guine vel colera rubca, na colera ſubea cuma
maritudĩe ⁊ acuitate ac ſiccitate ſua hmẽioc
cidit aĩalia. Sanguis aũt de venis yl arteri⸗
is nõ exit:⁊ ſi exierit ipᷣa gignit cũ paſſionibus

2 aunsnie Abe cſt ramis

alis. Unde paſſionez bac habẽt puaiſiegma

ticam ⁊ grollam humiditatẽ habẽtes cũ dieta
ſua groſla et purgãdi negligentia Maxie vᷣo
in autumno:bec paſſio naſcitur ex fructuũ co
meſtione ?v᷑7.

Fapituſum.xcf.

li.dena.re, Lichaon in oꝛientis ꝑtib⸗
MOy eſt beſtia quã iun genere lupoꝝ nõnulli
ponũt:ſed lupo longioꝛ eſt:et habet crura bꝛe
uioꝛa ac diſſimilia:ceruicẽ q; iubatã ⁊ multi⸗
hariã coloꝛis varietatẽ:ſaltu velox ⁊ inocua
oĩim: v enenatu viuit:habitũ mutat ſᷣm tꝑa.
Nam byeme hirſuta eſt ⁊ pilis hoꝛnida:eſtate
vᷣo nuda.Et boc idẽ vult Pli.licet ꝑ alia ver⸗
ba.Lintiſcus.Exli. de na.re.Linliſcus aĩal
quadrupes eſt vt dicit exꝑiment atoꝛ in li.ſuo
qð ex cane ⁊ lupa naſcũ. Eſt em̃ vterq; ꝑens
adeo luxurioſus:vt odio naturali ſibi ↄdicen
te qð ẽ inter canẽ et lupũ in copulã m ↄueniãt
ꝓpter luxurie delectamentũ. Sicq; it vt ſetus
aitrahit ſibi coloꝛẽ et moꝛes vtriuſq. Plini li.
viij.E lupis galli canes cõcipi volunt:q̃rũ gre
es ſuũ quiſq; ductoꝛẽ ecanibus et ducẽ hñt
Illü in venatu comittant᷑ illi parent. Iſi. Qin
tiſci dicũi xt ait Plinius)canes nani cx luꝑxus
et cambus:cum inter ſe ſoꝛte miſceniur.

2 Cicbaonẽ ſiue lichaonẽ et lintiſcꝰ.Ex

32

Aricomoꝛion. Alber. in

oꝛientis raro viſa: cuius
ma gnitudo ẽ vt leõis:co
loꝛ ꝭ micũdi:tres oꝛdies
dentiũ bʒ in oꝛe. Pedes
W—aunt vt leonis Jacies ei9
et oculi: aures vt hois.Cauda eiꝰ vt ſcoꝛpio⸗
nis.Agreſſui ſonus eius vt tube:etvoces imi⸗

deceptos bomines deuoꝛat.

tanturhominis. Qelocitas eius ſicut cerui. Et

. * . . 5 —
„ . 3
7

l beſtiola ſubcola: catulos ſedule nu

nas inhabitat:viutiſſime doꝛmmit. Quãdo cõ

Dan comoꝛion ẽbeſlia

mt: coſq; de loco ad locum ſepius trãſ
fert ne foꝛte inueniantur. bec rupes et cauer⸗

Trattatus

ſerpente pugnare vult agreſti ruta ſe mun ſe: p
inde ſuꝑ oẽm medicoꝛũ artẽ ruta eſſe vꝛ:dta vt

ſimoꝛtuos fetus ſuos inuen iat ꝑ berbã natu⸗

raliter notaʒ rediuiuos faciat. De bac clemẽa
papa dicit:q oꝛe concipit ⁊ aure parit. Hu⸗
ſtela ſerpetes pſequit᷑ adeo vt ipᷣm baſiliſcum
interimat:ſ co interfecto cõmoꝛit.ſic ergo bꝛe⸗

uis coꝛꝑe ⁊ oꝛe:ſj aſtutia magꝗ et animolſitate.

vicit etiam aialia magna agilitate coꝛpous.

OPoperationes

Auicenna in ſco canone E
u cũ berba ſit emplaſtrũ ſuꝑ m

loꝛis.cõtra quẽ fit enplaſtrü ciic⸗ i18 2 allijs.
¶ Odoꝛrute muſtela effugat. e i
¶ Eſoulapius. Mulſtele einis et ſanguis eins

eph aticioſas ſian at. & lini i.xr. Dummen

doloꝛibo cinis muſtele ci cera medet. ¶

guis multele poda grig cofen cuz planta gine

lius pterea cinis muſteleer aqua orus he⸗

.

*

—

.

Capitulimnn. xciiif

Umunetus ſiue mamonetos ⁊1 manti⸗
coꝛa. Iſidoꝛus. Mamonetus ẽ anĩial
ſymia minus.in doꝛſo fuſcum:in ven⸗
tre candidũ: caudẽ habens piloſam: et

collũ ita groſſum vt caput. Uñ captũ nõ ligat
per ulud ſicut cetere beſtie:cũ laqueus id tene⸗
re non poſſit:ſed per ventrem. Haber autem
pꝛopꝛijſſime fa ciẽ humane ſimilẽ:nigrã dum⸗
taxat et ſinepilis.a collo deſuper frontem nec

¶ Idẽ li.iiij.Eſt at muſtele moꝛſus velocj do⸗

— — —

—

—

tũ ſpaciũ inter vtrunq; ſicut in homĩe. Inter

has beſtias ⁊ ſymeas odiũ eſt implicabile bel⸗

lũq; frequens. ? licet viriba nõ pᷣualeant. aſtu⸗
lia tñ et animoſitate bellandi ſymeis pᷣferunt᷑.

¶ Manticoꝛa. Auic. In ꝑtibo Indie lupus

qdã eſt qͥ grece ðꝛ Maricoꝛion latine ſcilicet
Mãticoꝛa. tres habẽs dentiũ acies inferius

⁊ ſuperius.Eſt aüt magnuset piloſus eiuſq;
pedes vt leonis.facies ⁊ oculi ⁊ apꝛes vt hoĩs
fuſci ſunt eius oculi.⁊ coloꝛ eſt rubicũdus vt

minij. Lauda eius eſt vt ſcoꝛpionis agreſtis.

Etin ea eſt rubedo.Ipſeq; pilos eijcit et loqͥ

tur ethinnit. vox eius eſt vt tube et velociter
curni ſicut ceruus.Eſt qꝛ agreſtis hominem
comedens. 2

BDe Animalibus

nec eſt naſus oꝛe ↄtinuus ſicut in ſymea. ſz cer

Elo. mcoſus et monoceros. Iſi. Me
lo dictus eſt eo q ſit iocundiſtimo mẽ
bꝛo:vel ꝙ fauos petat ⁊ aſſidua mella
captet. Eſt auũt aial qdrupes armatũ

vngulis. Bloſa ſuper eplaʒ ad Hebꝛeos Me

lo vel melotus ẽ animal quod et taxus ðꝛ:cu⸗
ius pellis hiſpida valde melota vocatur.Un
ge de quibuſdam ſenctis antiquioꝛibus legit
Circumierũt in melotꝭ i Ex li.dena.re. Me
loſus eſt beſtia valde magna quetrunculen⸗
tos hoſtes perſequit᷑tanq; ad hec creata.Ri
ctus habet ingentes.dentes quoq; ſoꝛtes et p

mminenteos:cim quibus audacter bella cum ag

Capitulum.xcr.

Arcatus.Alber.in li.de na.anĩalium

Marcatus eſt animal figure multele.
ſʒ qntitatẽ hʒ catti.ſed longius eſt. et
bina hʒ crura.in doꝛſo vẽtre⁊ gutture
albũ ſicut muſtela: vngues habet bꝛeuioꝛes q;ᷓ

uerſarijs patitur. Hec tamen hominibus foꝛ⸗
tibus ternbilis ſit:pueroꝛum tamen innocen⸗
tiam et eoꝛum paruitatẽ mirabiliter perhoꝛre
ſcit coꝛum verba fugit:in quo digne magniki⸗
centia innocentie côpꝛobatur.
¶ Iſidoꝛus. Monoceros eſt monſtrũ:equi⸗
no coꝛpoꝛe:ceruino capite:cauda ſuilla:pedi⸗
bus elephantis:mugitu hoꝛrido.coꝛnu tame

vno ſq; acutiſſimo:in medio frontig armatum

cattus.et duoꝝ geneꝝ.vnũ ſagoꝝ:et alterum

multuʒ eſt pulchꝛius et cõmiſ cent ſibi mutua
ambo genera: pellis vtriuſq; eſt pꝛecioſa. Ge⸗

animalia vix vnq; quieſcentia: etiaʒ quando

domelticantur.

Capitulum.xecmh

abietũ dictũ:ſed illud qd nidificat in abietibꝰ

Captum quidem perimi poteſt:ſed nunẽ; do
mani. imo ( vt dicit Jacobꝰ) ꝙ nunq; vinuz in
hominis poteſtatẽ venit: quia vinci ſe cernẽs
furoꝛe vitam exuit.Phiſiologus. Monoce⸗
ros eſt animal puſillum:edo ſimile: acerrimuʒ
habens vnum coꝛnu in capite · Pli.li. viji. Aſpꝑ

generg pel cioIg. HDe)/ rnimꝗ feram monoceronteʒ reliquo coꝛpoꝛeeqᷓ
nera iſtius aĩalis et muſtele habent hoc q; cG ſimilem:capite ceruo.pedibo elephante.cauda
ſint iracunda valde:eſficiunt eftetida.Et ſunt Apꝛo.mugitu graui.vno coꝛnu nigro media
fronte duoꝝ cubitoꝛum emin ente.v iuam ca⸗

pinegant.

Capitulum xrvij

Igale. Actoꝛ. Migale beſtia q came⸗

iit et fraudulẽtus. Nã cũ do
poſtea vẽtri cõmittit. Aui. Migall
runt aĩal minꝰ muſtela. Coloꝛ eiꝰad

19

tẽ decliuꝰ ẽ cũ ſubtilitate ⁊ tenuitate. Lõgitu

—

do oꝛꝝ eius ẽ advltimũ.⁊ labiũ eiꝰ in vltio.cũ⸗

qʒ videt aial:ſalit ad ipᷣm.⁊ cũ telliculeiꝰſuſpẽ
dit. Dixerũt aũt qdã q hʒ foꝛmã et coloꝛẽ mu
ris. Ueꝝn muſcida eius ẽ acuta et oculi ꝑui.Dẽ?

tes eius hũt tres oꝛdines.et accidũt in circui⸗
tu moꝛſus veſice plene humiditate ſanguinea

ſuper baſes fuſtas. Qñq; autẽ ꝑuenit res ad
pũcturã in inteſtinis ⁊ difficultatẽ vrine.ſudo
remq; frigidũ coꝛruptũ Cum ergo cadit caro

coꝛrupta curetur vulnus curatione ſua

Nleõti filis eẽ ð. Rudolphꝰ ſuꝑ Leui⸗
ticu. Migale dꝛ qſi. uglolner. ſt
ꝛrapit q
elſe dire

Capitulum. xcv)

Alus.Exli.de na re. Oulus ex aʒino
et equa genitꝰ.habet q̃daʒ aʒini ꝓpꝛia
ſcʒ aures lõgas.hinnitũ hoꝛridũ:cru⸗

cẽ in humeris:pedes exiguos.et coꝛpꝰ
maalentũ: reliq̃ ᷣo vt h equus. Mulenunq;
ↄcipiunt.qꝛ menſtrui ſuꝑfluitas in eis cũ cbo
tranſit in nutrimentũ coꝛpoꝛis. Itẽ ſanguis q̊ᷓ
natura nõ indiget exit cum ſuꝑfluitate veſice.

Eſt ⁊ alia ratio qm hoc aĩal extra naturam ge

neratũ eſt:et eius natura diuerſiſicata ẽ in ej

qͥ calidius nature eſt.⁊ aʒino qͥ ſumme frigici
tatis. Itaq; in fetu diuerſifice generato ⁊ ma
lo cõplexionato.nõ poteſt eſſe ↄcoꝛdantia ꝑ⸗

ſile generet:qͥ nullã ꝓpꝛiã generis ſui ſubſtãtiaʒ

habet:itaq; in animalibo romanoꝝ mulas pe

periſſe ꝓpdigij loco habitum eſt

Operationes

¶ Auicen. Muloꝝ pellis ac ſimiliuʒ cinis pp

nitur ſuper aduſtionẽ ignis.

¶ Et vlcera calefacit q nõ ſũt cũ apoſtema⸗

ceament atq; coxaꝝ et fiſtulis
¶ GBelbetus in li. de ſenſibo. Si domum fumi

te.Eſt etiam medicamẽ excoꝛiationi pedũ cal

gaueris cü vngula muli ſiniſtra:non remane⸗

bit in ea ſoꝛex.

¶ Plinius libꝛo viceſimo octauo.Cinis vngu
larum muli vel mule ex oleo mirtino alopitiꝰ

gs replet.

y ſculapius. Auicule mule et burdoniste⸗
lſiiculi ſi ferant᷑ a muliere non cõcipiet.

uum et oꝛdinata natura:vt quaſi ex ꝓpꝛia ſibdi

„

Lad

b e „ ◻ ςμhbO dN

De nimalibns

CLCapitulum. cxix.

Us.E xli.dena.reꝝ. Mus ẽbeſtiola
panis cupida:et coꝝ que ex frugibo ad
humanos vſus fiũt In ꝑquirendis ci
bis ſolertiſſima/ꝓ qbo etiã nulla plerũ
q; vitat ꝑicula.coꝛũq; cupidine durioꝛes ſo⸗

lidaſq; materias demollit᷑. Poꝛro ſi inaqua

bibit moꝛit᷑.qꝛ valde humide natura eſt.Pli.
li. viij. Duriũ plura genera ſunt in regiõe cy
renaica.Alij lata fronte.alij acuta.alij erina
cioꝛũ gencre pugentibo pilis ⁊c.Ex lib.dena.
re.In oꝛiente mures magni ſunt ad modum
vulpiũ.qͥ aĩalia ꝑ imũt hoĩes licet nõ occidãt

moꝛſibatamẽ moleſtant. In arabia mus in⸗

uenit?:cuius pedes anterioꝛes ſunt magni.ſcʒ
vnius palme.poſterioꝛes aũt vnius digiti

Operationes

¶·Pli:li. xxij. Cameleonis herbe ſuccus addi

tis aqua et oleo mures in ſe ↄtrahit ac necat:

ni pꝛotinus aquã ſoꝛbeãt.
¶ Idem li.xxiiij.Caxi quoqʒ; arboꝛis fumus
¶ Idem li.xxv.C llcboꝛum etiã pollenteadmi
xtum mures ncantst.
¶ Idẽ li:xxvi.Poꝛro ſi cercbꝝ muſtcle coa gu
lo addat:dicũt caſeos a muribo nõ attingi
¶ Jdẽ li. xxvij. Aconitũ e longinquo mures
odore necat. h
¶ Rañi in almanſoꝛe. Mures de domo cal⸗
canto fumigata fugiunt

Auicen. in ſcco canone.Squilla eſt cepe

muris ſic noĩata.qꝛ murem interſicit.
¶ Itẽ argentũ viuũ interſicit mures
¶ Ad ceffugandũ mures mus maſculus exco
riat᷑ et in domo dimittit aut caſtrat᷑.aut cau⸗
da cius abſcindit᷑.q̊ excoꝛiatio ſoꝛtioꝛ eſt.
¶ Itẽ mus aſſatus ⁊ ſiccatꝰ⁊ infanti datꝰ ad
comedendũ abſcindit ſaliue flutũ ab oꝛe eius

BSan guis mur eradicat verucas.

¶ Stercus aũt cius ſuper alopiciãↄſert ꝓpꝛie
qʒ aduſtũ et cũ cepe linitũ.
¶ Cum thure v cro et aqua mellis bibitũ frã⸗
git lapidem.

—w;

¶Itẽ ſumptũ ſoluit ventres pueroꝛũ.

¶ Et qñ cũ aq̃ coqtur ⁊ ſedat in ea qui diffi⸗

cultatẽ vrine patitur confert ei

¶ Ex li.de. na re. imus muris vchemẽter la⸗
xat.vñ ⁊ trutãni medicinã ex eo acuunt.

Capitulunn

Uſquelibet ⁊ muſcꝰ.Jſi. Muſquelibet
m cſi beſiia oꝛictꝭ capᷣole magnitus inẽ ha
bẽs.in cuiꝰ inguine creſcit apoſtema de
collectꝭ huoꝛibo.Qð cũ maturatũ ſuerit:colli
dit illð ⁊ fricat ad arboꝛẽ.ſicqʒ ſoluũ ⁊ decur⸗
rit ſanies.ibiqʒ ↄdenſat᷑ ⁊ indurat᷑.⁊ hmõi ſſᷣa
muſcovocat᷑ Oĩs etiã caro ciꝰ⁊ ſtercus dicit
muſcus.ſed ille multo melioꝛ ẽ qͥ ab apᷣate cur
rit. Ouſcus odoꝛe ꝑdito vᷣtutẽ ſuã in fetoꝛib⸗
⁊ latrninis rec uperat ) fetoꝛẽcluctat᷑.⁊ ſic q̃ſi
luctamine reuiuiſcit.¶ Conſtan.in li.graduũ

Muſcus puſtula eſt in ventre cuiuſdã aĩalis

de q̊ etiã ſuperius dictũ in ca.lxviij. Haʒelle:
Et eſt capꝛcoli ſilis.qð eſt in Incia.Jdẽ in
tegni. Muſcus maioꝛ eſt in aromaubus cali
pãda ⁊ licca in.ii.graqu.

Pperationes
¶ Iſi. Muſcus valet ð ſincopim:⁊ coꝛdis ð
bilitatẽ:cerebꝛiq; ⁊ epatis ⁊ ſtomachi

¶ Cõſtã. li.vtõ. Muſcꝰ ↄgruit ſenioꝛib in by

cme mẽbꝛa qͥdẽ defecta aromatiʒãdo ↄſoꝛtat
timoꝛẽ melãcolicũ amputat ⁊ audaciã pᷣſtat.
¶ Itẽ ſternutatões de muſco ↄ paraliſun ad
iuuãt.i¶ Itẽ mulcus mittit᷑ in colliris et pil⸗
lulis ſeu pulueribo oculoꝝ cuius vires albugi
nes ocloꝝ extenuãt.noxiũ humoꝛẽ deſiccant.

—

¶ Dyaſ. nunctũ capitꝭ g rauedinẽ depellit.
eiq; vires pᷣſtat.qꝛ ↄfoꝛtatiuũ ẽ ¶ Dat ſolatiũ
mẽbꝛis oibo:⁊ foꝛtitudinẽ auget oſſibꝰ
¶ Scotomiã ex abundanti hũoꝛe natã emẽ⸗
dat.ſomnũ inuitat:ventrẽ ſtimulat

¶ Eor ⁊ oĩa viſcera ↄſoꝛtat in modũ catha⸗

plaſme impoſitũ.¶ege ſuperius ca.Gaʒel.et
plemius inuenies de mulee

2
2 „

8 Ab UOD

Ulſio Iſi. Muſio cattus eſt appellat⸗
eo ꝙ muribo ſit infeſtus. Exli.de na.

Irece ðᷣ q̃ſi aſtutꝰ.Aĩal ẽ imũdũ⁊ ve⸗
nenoſum:⁊ oim muriũ genꝰ ꝑſeqͥtur.cũ bufo⸗
niba q̊; pugnare ðꝛ:quoꝝ licet venenatꝭ acu⸗
leis repugnet᷑:nõ t̃ necant᷑. Mures captas
pꝛimo luſibs afficit.poſt hoc illuſas comedit.
Ocul carbunculoſis tam acutecernit ꝙ ctiaz
in antris tenebꝛoſiſſimis velut in luce etiã mu
res aſpicit.Dẽtes hʒ admodũ ſerrc.pilos cir⸗

caos hʒ.bo ablatꝭ audaciã perdit. Glandici

is gaudet.loca calida diligit: Inð pꝛe nimia
ouricia pellẽ ſuã cõburit.hominis manu cõ⸗
trectani gaudet.⁊ ad ludũ facilime ꝓuocatur.
Loturã faciei lambẽdo poꝛibo pedibo imitat᷑.
Libidine impatientiſſime accendit᷑. Et liben⸗
ter coitus temꝑeſilueſtre efficitur.

„*

HD

Capitulum. cei,)

loſuz l
loſit atẽ. ⁊ vunt aliqᷓntulũ poit capitis abiciſi⸗
onẽ. Itẽ ꝑ fumũ ſtoꝛacꝭ ſicci multipes vludit
ac depꝛchẽdit᷑.Exli.de na. re. Multipes are
nomẽ hʒ:ꝛ⁊ ſanguine caret hoc aial(t Augꝰ)
Aliquãdo coꝛã ipſo allatũ. eoqʒ ſpectantein
multas partes conciſum: ⁊ tamen vnaqueq;

o ſiuermur iteqas 1. litus ſ̃m qð dicit.
re. Muſio ſiuemurilegus aut cattus

eceñin pP

rrattats

Altipes. Iſi. Multipes eſt vᷣmis ter⸗
Nrenus a multitudine pedũ vocat? qͥ ↄ
tractꝰin globũ cõplicat. Naſcit ſab pe
tr ex huoꝛe ⁊ terra. Areſto. Aialanu
õgi coꝛꝑis ⁊ multoꝝ pedũ cqlẽ hʒ anu⸗

Eꝑs vixit ab alijs ꝑtibus ſeperata.

OHOHprrationes

¶ Auicen. Uermis qͥ eſt ſub vrceis aque:plu⸗

rimos hʒ pedes.⁊ cũ tangũ rotundat᷑.

Si palatũ ex eo cũ melle tang: valet con

tra pᷣfocationes ·et ſilr cũ comedit
Confert etiã aſmati:⁊ ad oilatationẽ anhe
Itẽ vermis multipes cum vino bibitus cõ
fert ictericie ⁊ difſicultativrine

dã placz petẽ eẽ ſemineã

riſuo ↄpan caput pcides
ipm necat. Uñ ⁊ ipᷣa in ꝑ⸗
tu necaturviceuerſa Sic

epartũ ẽ catuli matr viſcenibo coꝛroſis
erũpunt cũ interitu ipius matris. Actoꝛ.De
hac ergo ſpecie plemius dicet᷑ infra vbi aget᷑ ð
viꝑa.i¶ Obix. Iſi.Obices dicta ẽ. co ꝙ are⸗
ne coloꝛẽ habeat.De q̃ poeta.Quaʒ ſparſis
pictus macuł theophanus obices.Cõcoloꝛ
exuſtis atq; indiſcretus harenis ⁊c

b

,Epa Phiſio. Hepa bu

qꝗ in oꝛa libidis eſtuãt ma

Adicta. quaſi vi pariẽs. Cũ

— ☛ 22

— — — —

Capitulum.ciiij
̃ Eomon. Albertus in li. dena. aĩ aliũ
Neomeon beſtia eſi:et grece vocatur
K. H neomon. ltine vero ſquillus: ? ðt eo
ꝙſetas hʒ ꝓ pilis.⁊ hoc odoꝛe cibũ cõuemen
tem a venenoſo diltinguit Hec beſtia ſerpen⸗

De Fnimalibus

eniuger. Ji. Onager in
terpᷣtat᷑ aʒinꝰ ferꝰ ¶ Ona

tes perſequit᷑ que cũ aſpide pugnans caudam

erigit quamaſpis quaſi minantem obſeruat:
ad viam ſuam cum ea traſfert aſpidem dece⸗

—
.

—
X 171 Wõ
* ſ*r
. r“
. 1
1 —— . 8
7

noctiũ eẽ Eius qᷓ; rugitꝰ
e ſinglashoꝛaſtugiẽtis
nmnüer? hoꝛarũ cognoſcit᷑
Actoꝛ Onager vt legit in ſolitudinibꝰꝛ in altʒ
habitat. vbi ꝓpt᷑ bñficiũ vẽtoꝝ diuiſus a potu
viuit. Uñ Hieremie.Onagn inqͥt ſteterũt ĩ ru
pibo traxerũt ventũ q̃ſi dꝛacones.Exli.de na.
re.Onager indie magnũ ẽ aĩal ⁊ crudele.ſoꝛ⸗
mã aʒini hñs:et vnũ ſolũ coꝛnu in frõte.duruʒ
nimis ⁊ acutũ ac lõgũ ad beſtias orias debel⸗
lãdas.⁊ G̊ hʒ in medio capitꝭ.ſoleas etiã foꝛtes
etacutashʒ:vt iuuamẽ naturale q; ĩ alteriꝰcoꝛ
nu defectu ꝑdidit in eis recuꝑet. Plini.li.viij.
Onagri in frigida et licaonia pᷣcipui ſunt.

„ ODperationes

¶ Iſi Aui. Onagrikeli. azini ſilueſtris era⸗
dicat moꝝ: ↄfert ſuꝑ apoſtematũ veſtigia lini

tum. ¶ In emplaſtris etiaz heriſipile ponitur
c pꝛohibet ipſam. 5

¶ Arina aʒini ſilueſtris lapidẽ in veſica fragit
Actoꝛ. Ungula ſilueſtris aʒini ſi cõburatur

et bibatur epilentie pꝛodeſft

S

f.

õ

Capitulum. cv

Rrafflus. Alber. in li. de na.aĩalium
Oꝛafflus aĩal ẽ varij coloꝛis omnia

pꝛecedẽs aĩalia. In anterio:i parteẽ

valge altũ: ita vt capite extẽſo aliitudineʒ.xx.
uubitoꝝ in poſterioꝛi ãt ꝑte emiſſum.ad inſtar

ii

rxicibo ĩ nocte rugit ſil· in
die:⁊ in hoccognoſa eq̊ᷓ

A

Trattatus

cerii pedes hʒ: caudã. collũ extẽſũ:⁊ caput eqͥ

nũ ſʒ minꝰ ſit aliqntulũ coloꝛes multos hʒ: i
albũ er tibcũ hʒ frequẽtioꝛes.cum vidit ſe ᷑te
Pplates 9 immirari huc ⁊ illuc ſe vertit pꝛeb ẽs ſe
Hene videndum. hoc aĩaltꝑib noſtris viſum

Aſt. Et arabice vocatur ſera

6

Capitulum. cwif.

—
4 .

vt erperimentatoꝛ dicit.hoc mõſtꝝ dicit adel⸗
linꝰ phasinter ceteras beſtias ab inicio non

fuiſſe tale creatũ.ſed aliqñ ⁊ alicubi caſualiter

ex adulterina cõmixtione generari.¶ Oꝛaſiꝰ.
Iſidoꝛus.Oraſius in anterioꝛi ꝑte altũ.emi⸗
nens valde.ita vt extenſo capite.xx. cubitoꝛuʒ
gltitudinẽ poſſit attingere. In poſtenioꝛi vᷣo
pꝑte dimiſſum eſtinſtar cerui.Collũ hʒ extenſũ

caput equinũ.licet minus.pedes aũtet caudã
vt ceruus.pellẽ vᷣo ſic om̃i coloꝛe genere diuer
ſimode variatã vt hõ fruſira temotet artificio

naturalẽ eius pulchꝛitudinẽ imitari. Hoc ani

mal noſiris tempoꝛiba a ſoldano babilonioꝛa

tranſmiſſum eſt imperatoꝛi riderico roma⸗
noꝛum augnſio ⁊c. In pꝛccedenti ca.Albertꝰ

Pocenthaurus:et oꝛaſius.Exlib. de
ia. re. O nocenthaurus eſt anial mõ
ſtruoſum znatura bifoꝛme capiteſcʒ
aʒinino et coꝛꝑe veluthumano.faciẽ hʒ ſatis
Hoꝛridam. manuſq; ſoꝛmatas abiles ad oẽm
actũ. dum vocẽ pꝛomit ꝗᷓ̃ſi loquiincipit.ſʒin⸗
ſucta labꝛa vocẽ humanũ ſoꝛmarenõ poteſt
Hic poſt inſeq̃ntes ſe ligna vel lapides mittit

Rirx.Actoꝛ Orixẽ aĩal mũdũ ſm legẽ

Doꝛmierũt ſicut oꝛix illaqatus Exli.

de na. re. Ont eſt beſtia capꝛee magnitudinia
hire eobte ſilis. villi habẽs ſub mẽto Hec in
illa ꝑte affrice qᷓ caret aqᷓ generat.⁊ ideo ꝑpe⸗
tua ſiti ardet. Admirabile vᷣo remediũ ſitiẽtiũ

latrões getulie terre aq̃ carẽt certiſſimis expe

rimẽt pdiderũt qͥ hõ in ſiti eo duraret auxilio
q illo ſaluberrimo liqre veſic dictaꝝ beſtiaꝝ i⸗
fuſo ꝓ ꝑte modica vterent.hec beſtia ( ſicut e⸗

giptij tradũt) in exoꝛru canicule nataliter tri⸗

pudiare vide cõpage coꝛpis a viſibili ſentlẽ
te. ꝙ imber et frigus abijt.inſtentq;ʒ vapoꝛea
ferat et fruotus. Eſt aũt frigoꝛ: impatiẽs.ciñn

nec frigus nec niues defacile ſuſtinere pört

lud a nimal ſpecialiter deſcribit et appellat R

eum Oraffltus.

.
.

iuxta lib; Deu. De q̊ etiã dicit Jſai.

*

De Nnumalibus

Capitu lum. cx
D'acdnidncahnte dictꝰ ẽ ſiue ;

oĩmaĩaliũ ſit amicus:exccepto dꝛacẽe
ſiuc qʒ ex ſui gener ſocietate gaudet ⁊
ad eandẽ ſiłitudinẽ cqt accixit reddit. Pon
cm̃ oẽ v᷑ꝛ.Gloſa ſuꝑ Oſec, Hihil leone foꝛtiꝰ:
nihilq; pathera velociꝰ.Jõ ꝑ ꝓphetã ait dñs
Ego qſi phantera effraim et quaſi lco domui
iuda. Ex libꝛo de naturis rerum. Panthera
eſt animal variũ ac ſpecioſum nimis. Sũt qͥ
tradũt huic in armo maculã eẽ lune ſilem:⁊ in
terdũ creſcere rotundã ⁊ ad lune mutatõeʒ va
riari. Pli.li.i. Hñtq; pãthere qttuoꝛ mãmas
in medio rẽtre. Mares ãt in oĩ genere ſoꝛtio⸗
res ſũt femĩs.pᷣterq; in pãtherꝭ ⁊ vrſis.i Itqʒ
pãthera ſełoino parturit.cuiꝰ cãe rõ maiſeſta
ẽ. Nã cũ invtero mr̃is coaluere catuli maturꝭ

q; ad naſcẽdũ virib pollẽt.oduũ tẽpoꝝ moꝛas

Itaq oneratã fetibo vuluã tãq; obſtatẽ ꝑtui
vnguibo lacerãt:⁊ cffundit illa panũ ſeu rotiꝰ

Dimittit doloꝛe cogẽte. Ita poſtea coꝛruptꝭ⁊

cicatriſoſis ſ. edib⸗ gemiale ſemẽ infuſuʒ nõ he
ret acceptũ.ſed irritũ reſilit.Nã vt ðt Pli.A⸗

nialia cũ acutꝭ vnguibo freqnter parere ñ poſ
ſe vici ant᷑ em intrinſecus ſe mouẽnbo catulis.

Phiſi. Paniber ꝭ venãd is inſiſtẽtes hircani:
yeneno carnes üliniũt caſq; per cõpita ſemita
ru ſpargũt vt illax eſu pãthere ſeducant᷑. Sʒ
ille dũ excremẽta hois deuoꝛant cuadunt.
Poperationeg

¶ Auiccn. Pantberact pardus quando vene

num comederunt ſtercus hominis qucrunt et
comedunt.et ſic euadunt.

„7 „—

Apꝛo. Albertus in libꝛo de naturis
. mimalium. Pap:o animal eſt circa ce
ſariem habundans ciuitatem.paꝝ vul
pibus:maius lepoꝛum habens moꝛes.aduna
ta em̃ vllulant.Aliquando em̃ vno pꝛecinen
te et alus poſtea ſimul reſpondentibus.piloſa
autẽ ſunt hec animalia vt vulpes.Etvbi vniũ
iſtius ſpecici occiſum fuerit.cetera circa ipſuʒ
vlulant ſicut plangunt moꝛtuum.Et ſunt co⸗
rum voces adeo ſonoꝛe ꝙ cum eminus ſunt
tanq; ð pꝛopinquo putantur audiri. hoc aial
dicitur ſepulchꝛa hominũ in fame aliqᷣtiens i⸗
trare:⁊ cadauenibahominũ veſci.Et eſt quali
ſit compoſitum ex lupo et vulpe.

„
ve

—

Athyon. Albertus in libꝛo vt ſupꝛa⸗
Pathyon animal eſt.quod nature de
Wcoꝛem mirabilem habet.coloꝛe enim
purpureo pollens: adeo eſt radioſum: vt viſus
in ipſa quaſi ſcintillare videatur. Ooꝛtuũ au
tem ruboꝛem retinet pellem.ſed ſubducitur ra

Qioſitas. et eſt ad modum canis in quantitate

manſueſcibile valde et delectabile gaudet in
cibo. Quid am autem antiquoꝛum putabant

boc animal habere aliquid diuinitatis. Oſſe

huius animalis duriſſima ſunt et foꝛtiſſima. ⁊
nerui adeo foꝛtes.q non niſi magna violẽtia

valeant diruſßimm.
ðð O iU

Capitulum. cxij)
Arandruset pardus. Solinus. Pa
rãdrũ nutrit ethiopia:voum magnitu

capite ceruino:vrſi coloꝛe.pariter villo pfun⸗
do Hũc parãdrũ affirmant habitũ metu verte
re:⁊ cũ deliteſcit aſſimilẽ ſieri cuicunq; rei ꝓpxi
mauerit.ſiue ſaxa alba ſit.ſeu frutecto vitẽs.ſi
ue q; alii modũ pᷣferat.ſaciũt hoc idem in ma
ri polippi in terracameleontes ſedet polippus

et cameleon glabꝛa ſunt:vt pꝓnius ſit cutis:le⸗
nitatẽ pximantia cmulari. In hoc autẽ eſt no

uũ ac ſingulanihirſuciã pili coloꝝ vices facere
hinc euenit vt difficulter capi poſiunt.Iſidoꝛꝰ

Paardus ſecundus poſt pantherã eſt. genꝰ va

riũ ac velociſſimũ et pᷣceps ad ſanguinem:ſal⸗
tu em̃ ad moꝛtẽ ruit.ex adulterio pardiꝛ lecne
leopardus naſcit.et tertiam oꝛiginem efficit
¶ Ex li.de na.re.vt dicit magnus Baſilius.

Pardus eſt beſlia toꝛna et acuta nimis impe

tu coꝛpuſq; moꝛib auiũ conueniens habet: 2
varium in coloꝛe.ſaleu potius quaʒ curſum
pꝛedam inſequitur. In affrica pꝛopter ino⸗

piam aque congregantur viuerſe fere ad am⸗

nes ibiq; leene beſtis varijs vel vilis volun⸗

tate miſcent᷑.Et inde pardi pꝛocreari dicunt᷑.

HPHPpreratio nes
¶ Areſtotiles. Pardus ſicut et panthera q̃n

rit et comedit.

Capitulum. exiij

do venenum comedit ſtercus bominum que⸗

dine:ybico veſtigio.ramoſis coꝛnibo.

Trattatus

—

. TIEIRI= altr,, 1⸗

denaturis rerum Plloſus eſt animal
(ſicut gloſa dicit ſuper JIſaiam) qð in
hominis figura ſuperius incipit:ſed inſerius ĩ
pedes beſtie deſinit.qualem beatus NHieroni

mus in vita pauli heremite pꝛimi deſcribit: q;
ſuperius ſit homo frontem aſperam habens
coꝛnibus et in capꝛaruʒ pedes deſinens.Aſſe⸗
rit idem nulli eſſe dubium iſtud monſtrum in
oꝛiente eſſe captum.⁊ in Alexandriã miſſum:⁊
inde moꝛtuũ:ſaleq; inſuſum nea caloꝛe diſſol
ueret᷑ depoꝛtatũ fuiſſe Conſtantinop olim:vt
ab imperatoꝛe iam Iridcrico vid eretur. Fir̃a
etate delata ſuit regi Francie beſiia ad magni
tudinẽ canis. Caput quidem nõ multũ diſta⸗
bat a capite canis.ceteracoꝛpoꝛis membꝛa vt
homo pꝛoꝛſus habebat.Crura quidem nuda
vt homo. manuſq; bꝛachia:collũ album ac nu
duʒ habebat.Carnibo coctis vcſccbatur. Ita
decenter et modeſte mambus capicbat cibum

Dsinnsbiaun et Putoꝛius. Exli.

7 oꝛi ſuo infercbat:vt nullus dubitaret in hoc

quoniã humanũ modũ in talbe haberet.Ere⸗
ctum vt homo ſiabat.ſedebat vthomo. Puel
lis et ſeminis libentiſiime iungebatur.Et in ſe
xu viri ⁊ ſemine diſcretionẽ habcbat.Genita⸗
le membꝛum vltra qᷓ; coꝛꝑis qntitas eatigebat
habebat magnũ.ſuris igiũ ogitatũ hoc anial
crudeliſſime moucbat᷑:⁊ in hoies ſeuicbat.Ce
terum cum placatum cſſet inſiar hominis mi⸗
tiſſime et decentiſſime ſe gerebat.et mulccbat᷑

glloquijs:et colludennibo applaudebat. ¶ Ex

li.de naturis rerum. Pirolus eſi beſtia parua
maioꝛ quidem ſed non lo ngioꝛ q; muſtela: co
loꝛe rubea ſed in vẽtre candida. Miura agilita

——

De nimalibus

te viget. In arboꝛibus habitat.c. etus fouet
In quiete ſe gerit.⁊ de arboꝛe in arvoꝛẽ ſaltu
potius q;volatu tranlit.qᷓ;uis aliqũ cauda p
pennis vtat. Caudam em̃ villoſam pꝛope ad

ſui magnitudinẽ habet cuius ad viſum ſaltu

mouetur.Et ſi q gratia paſtus aquã tranſi

re cupit lignũ ad moduʒ leue ſuꝑ aquã ↄgerit
cui ſuꝑſidens (q̃ſi velum nauis caudã ſuuam
erxrigit.ſicq; vemo flante veriſicãs lingno traſ

uehitur. Eſtate cibũ cõgerit:quo viuat in hie

me. Ciuit aũt nucibo et cibo qͥ dulcis eſt liben

tius veſcit᷑. Jido.Putoꝛius a putoꝛe dictus

⁊c.quia nimiũ fetet.⁊ hoc maxime cũ iraſcitur.

bic ſicut et daxus. Habet crura in ſiniſtro las BE

tere bꝛeuia:in dextro longioꝛa.ardua domo⸗

rum inha bitat ⁊ penetralia.gallinaꝝ ac pul?;
gallinam capit aut pullum. caput in inicio pe

tit vt hoc deuicto in ceteris ei membꝛis labo⸗
rare difficile non ſit.

,

TCanitulum criiſ.

Egaſus. Albertus in li. de na.aĩaliuʒz
Dei animal ma gnum eſt et hoꝛ
ridum inethiopia.equi ſoꝛmam habʒ
alas vt a quila ſed multo maio:es.caput ar⸗

vt eo viſo cuncta fere animantia terreat gra⸗
ui coꝛpoꝛe.fuga mirabili.A larũ remigio ad/

„

iuti pegaſi potius currunt qᷓ pꝛouolan. ⁊col

liſo aere virtute pennarũ ad inſtar turbinisĩ⸗

pellunt yentos. multas eſcas deuoꝛant. Inqᷣ;
cte mouent᷑ infeſtiſnnt animalibus:⁊ bocma

xime bomini

. 2
.

.
.

Capitulum. xu
IJsargus. Barthbo. inli. de ppᷣ. re. Pi
* gargꝰ ẽ aĩal mũdũ q̊ ad eſu.vt patet
Deutro. xiiij.⁊ ẽ aĩial coꝛnutũ ⁊ barba

tü ſicut hircus. minꝰ ceruo.maiꝰ hirco.yñ ſi⸗

milis eſt hircoceruo ſʒ lõge minꝰ.qre infra de
tragelacho ruminat ſicut hircꝰ finditvngu
lam ſicut ceruus.⁊ ẽ aial agreſte magne velo
citatꝭ:nemoꝛa inhabitat ⁊ deſerta. Hugo ãt
dicit ꝙ pigargꝰẽ auis ꝑua ⁊ depᷣſia.vnde ðde
a pige qð eſt depꝛeſſio Sʒ i DHeutro.ſuppõit

paiali qdrupede q e ſile hircoceruo. vt ibii
hnõ dʒ ſqibi qᷣdã ſcribũt philargũ: ſed male.

ᷓ8ùgt patet in libꝛis coꝛrectis.

M

Trattatus

Capitulum. (xvj.
Igmei. Bartho. vtõ. Pigmei ſũt ho
Iymines ꝑui ſtatura cubitali.q̊s grecia
I¶ cubito pigmeos vocant. Hi mõtana
Indie tenẽt:qbus vicinus ẽ oceanꝰ. vt dicit
Papias. Sed ðᷣt Augꝰſic.Pigmei im̃ ſemi
cubitales ſunt.qui tertio anno ꝑfectiſunt eta⸗
tis.ſeptimo ſeneſcũt. Dicunt᷑ aut pugnare õ
grues.a qo armati ferro aliq̊tiens deuincũt᷑
De pigmeis ãt dicit Pli.lixij.ca.iij.Pigmeci

ceruos vt ſunt dodrãtes nõ excedẽtes ſalubꝛi

celo ſemꝑ vernãti habitãt in terra temperata
montibuscompoſitis ex ꝑtibus aquilonisq̊s
grues infeſtare fama eſt.Qui incidentes arie
tũ capꝛarũ doꝛſis armati ſagittis vero tem⸗
poꝛe ↄgregato agmine ad mare deſcendũt et
oua ⁊ pullos gruum ꝓ viribo deſtruunt ⁊ con
ſumunt.Et hanc impeditionẽ faciunt tribus
men ibo:quod ſi nõ facerẽt futuris auiũ gregi
bus reſiſtere nõ valerent. De pennis autciu

arũ et ouoꝝ putaminibo ſibi caſas faciũt vyt

dicit idem Et ſubdit Areliotiles. Inquit in
cauernis viuere pigmeos tra dit

!
.
“

Tapitulum erviſ

biant ex boc. Poſterioꝛpars pulli eſt maioꝛ ꝑ
te anterioꝛi:et cũ iuucneſcit creſcit pars ſuꝑioꝛ
⁊ ꝓpter hoc erit cleuacio anterioꝛ ꝑtis coꝛꝑis
multoꝛum equoꝛum magis q; poſicrioꝛis.Et
ideo quando eſt pullus poteſt pede poſterioꝛi
tangere caput ſuuʒ.quod facere nõ poteſt qñ
peruenit ad etatem. Jſi.li.viij. Circa aũt pul

lum equinũ hoc vltimo animaduertas:qꝛ paſ

ſum ſuauemvel durum quem aſſueſcit in iuuẽ
tute vix potelt dimittere etiam inſenectuie ⁊c
Superius in ca.liij.dictum eſt. quare ibideʒ
vide de Equo.

—

“=

Capitulum. (xviij)
65 Ulex.Ex li.de na.re.Pulicies voati

ſunt eo q in puluere magis nutriunt᷑.
Patet pulicẽ eſſe venniculũ nigruʒ ⁊

—

munutũ quidem.ſedvalde pungitiuũ.mavime

aũ t temꝑe eſtiuo et pluuiali.Saliunt aũt po
tius q; volant.nocte q; die magis hominẽ in
feſt ant.Et niſi vehemens toꝛpoꝛ aut ſomnus
grauis in membꝛis ſit ſe tueri nõ poteſt.Cum

quis manũ adbibet celerius fuga dilabuntur

nec inu eniri queũt.

Sprerationes

O ledr us. A lbertus in li. de ꝓpꝛietati
Ho re. Poledrus ðᷣ eque filius ſiue pol

2
„

ſubiectus. In cuius fronte vt ðᷣt Areſtoti.li.
vij.inueni᷑ ycona moꝛ.id eſt amoꝛis veneſici
um.q naſcit᷑ ⁊ lam bũt matres equoꝝ lingua
⁊ tondũut illud.⁊ mu lieres incantatnces puer

2.

lus eqnus.qm̃ diu matris vberibo eſt

¶ Erxrli.vtõ.Cõtra pulices optimũ remediuz
comni veſpere coꝛpus abſinthio fricare.vel
herba eadẽ cũ oleo cocta coꝛpus perungere.
¶ Pulex in duas partes diuiſa reuiuiſcit.
¶ Ra ſi. Si aqua in qᷓ̃ tribulicocti ſuerint do
mus roꝛet᷑ pulices oĩno deſtruent᷑.¶ Aqua

—

ſiliter in qᷓ uta coquit aut oleãder cos interſi

vrd

De nimalibus.

cit. ¶ Aui. Ad effugãdũ pulices aſpergit᷑ do
mus cũ infuſione coloòqᷣntide.tũc em̃ ſaliũt et
fugiũt.⁊ ſił ex decoctioni rubꝛi.i¶ Dixerũt ãt

inungantur . ſuper ſe aliqs appenda t. aut ex
eis ſe cingat.i¶ Aui. Stafiſagria cũ arſenico E
pediculos interficit:et ſimliter argentũ viuuʒ

◻ ° $ dN

quidã ꝙ qñ ſanguis hirci ponit᷑ in fouea ĩ do
mo apud eũ ↄgregant᷑:dcinde moꝛiunt᷑.i. Si

mily aggregant᷑ ſuꝑ lignũ linitũ exadipe heri
cij.¶ Itẽ fugiũt ex odoꝛe caulis.et ſolioꝝ oli⸗

andri.¶ Palladius. Pulices fugant a murca

ꝑ pauimentũ frequẽter aſpera:vel cimino ag⸗

greſti cum aqua trito vel cucumeris agreſtis

ſemine aqua reſoluto ſepe infuſo.

extinctũi ¶ Precipuum remediũ eſſe dicinu fre
quens ablutio coꝛpoꝛis ꝛc.
EE

.

. Z
S
5
. 2 ℳ
3,
4 2 * 2
* o .
7 5
2„ S 7
. 1
„ t.
2
7 .
S — 7—
2 , — = —
E — — WN
„ . —.— —.——— 8
= — — —.. — —
—

NSEdiculus. Iſido. Pediculi ſunt mes
cutil:a pedibo oicti.vñ pediculoſi dicti
ſunt qͥba pediculi in coꝛꝑe cffcrueſcũt
Exli.de na.reꝝ.Pediculi dicunt᷑ a numeroſi⸗
tate pedũ.hoc malũ cx ipᷣa hoĩs carne creatur
indubitanter:⁊ tũ inuiſibilr. hos nõnulli de ſu

doꝛe hoĩs. ali de poꝛis et euapoꝛationibus gi

gni dicũt. Halv. Accidit aũt peregrinanti co

pia pediculoꝛũ in coꝑe ꝓpter ſudoꝛem et pul-

uerem ac balnei paucitatem.

Hoperationes

¶ Haly. Quod eũ euenerit coꝛpᷣpᷣegrinoxvł

alioꝝ cathaplaſmet᷑ cũ argẽto vino.occiſo cũ
oleo.adiũcta ariſtologia lõga mane q̊z balne

um ingicdiat᷑.et coꝛpus eiusfricatione valida
mũdct᷑.¶ Raſi. Pediculoꝝ generationẽpꝛohi

bẽt vſus balnei ⁊ lauaqi:panoꝝ frequẽs mu⸗

tatio ꝓpꝛieq; vt panus qꝗ carni adheret lineus

ſit huiuſt modi.pediculos interficit argẽtũ vi⸗

uũ extin ctũ ſi oleo inficiat᷑ ex oleoq; fila lanea

Capitulum. cxrix.

Orcus. Exli. de na. ren. Poꝛcus ẽbe⸗

ſtia ſeua et immũda ⁊ obſcenis locis
greatiſſime cõmoꝛat᷑ Actoꝛ.Poꝛcꝰnõ
ruminat:⁊ ideo interim mũda ᷣm legẽreputa
tur. Mundis ⁊ immũdis indifferenter veſci᷑

in luto delectat:roſtro lutũ ſuſfodit: hoꝛret.. ⸗

tiſui planctus ad linũ vel ad cibũ redeũt.Fer⸗
tur ãt nullũ coꝛpus aĩalis ĩterius ⁊ diſpoſitio

grinnit: pcipue aũt vno ꝑcuſſio cetei grinniſt
⁊ q̃ſi cõpatiensilluc cõueniũt.ſed ſtatim obliꝰ

ne ⁊ nũero poꝛciũ ſic aſſimilari hũano coꝛpoꝛri

ſicut coꝛpus poꝛci. Uñ Phiſici ⁊ alij interioꝛa
hũani coꝛpoꝛ inueſiigantes.poꝛcoꝛum interi

oꝛa q̃ſi quoddã excmplar inſpiciunt. Ariſtoti

lee. Poꝛcus viij.menſium coit.ſed nũc debile
quid generat. Multos filios facit ꝓpter mul /

titudinẽ ſpermatis:cetera biſulca paucos faci

unt. viuit autem vſq; ad annos xv. Lũ impin

guat᷑ coire põt omni tꝑe. Poꝛca pꝛegnans eſt
qttuoꝛ menſibo:fertilis eſt in fetu.parit em xx:

filios:⁊ lactare nõ ſufficit. ꝑ totũ ventrẽ hʒ ma

millas.Ex li.de nater ſaecr habet ptateʒ
alibe. poꝛce autẽ intãa⸗

coeundi multũ pᷣ alijs aĩ

tum cfferari dicuntur in coitu:vt hominemla
nient.maxime candida veſte indu tum. Phiſi.
Agrelſtes poꝛci tẽꝑe coitus bellicoſi ſunt. Et

doe, d

lapides frangatc.

Trattatus

vt habeãt durũ coꝛiũ coſfricãt ſe arboꝛib.et p⸗

modũ intrant lutũ:deinde lutũ illũ deſiccant:
poltea pᷣliant᷑ itatũ vt ãbo vłvn eoꝝ moꝛiat᷑

„DOPperationes
¶ Zui. Poꝛci ſanguis et hoĩes ſiles ſũt in oĩ
re ſilr et carnes amboꝝ.iva vt qͥdã vẽdiderũt

carnẽhoĩs ꝓ carne poꝛci.⁊ latuit donec in ea ĩ

ueti ſunt digiti hois. ¶ Saguis tñ poꝛci debi
lioꝛis eſt virtutꝭ ſanguine hoĩis.i¶ Fel poꝛcinũ

ceteris fellibo debiliꝰẽ:ſolutiuũ tñ malichimi

¶Adeps poꝛcinꝰ valet ad apoſtemata et ad

ignis aduſtionẽ. ¶ Stercuspoꝛcinũ cũ aqua
⁊ vino contert ſputo ſanguinis ⁊ doloꝛilaterꝭ

Itẽ ſtercus ſiccũ cũ aceto bibit᷑ ad infirmi⸗

tatẽ lacertoꝝ.i¶ Os cauille poꝛci ſi cõburatur
⁊ ficent᷑ eo dentes ſolidant. Cotiũ poꝛcoꝛum

ꝓadelt albedini oculoꝝ.ſed ei

—
——
— — .

Ader. parias:pꝛeſter. Exli.dena.rex.

tre aureo et doꝛſo virenti. Huius flatus adeo
noxius eſſe ðꝛ:vt ſivirgã recenter ceſam oꝛi eiꝰ
adhibeas.coꝛticẽ eius flatu ſuo faciat in veſi⸗
casfelleas ebullire:ſed et fulgentẽ gladiũ ſi oꝛi
eius adhibeas veneno eũ inlicit.et vſq; ad ſũ⸗
mũ gladij ꝑcurrens.Hic cũ hominẽ in pede ꝑ

cuſſenit:venenũ ad cetera mẽbꝛa ꝑ momerum
decurrit.⁊ q̊ͥ p nimio exceſſu caloꝛis eiuſdẽ na

ture cuius ignis.qͥ ſemꝑ aſcendit.Cum auteʒ

aſcendẽs coꝛ tetigerit.tunc hõ cadit et moꝛt᷑.

us ꝓpꝛietas eſt vt

Padera ẽſerpẽs in germania ad groſ
ſitudinẽ hũani bꝛachij. coloꝛẽ in ven⸗

Cõtraq; remedium eſt:vt homo pcuſſus inpe

de.ſuſpendat᷑ in altuʒ ꝑ pedes demiſſo capite

ſicq; venenũ nequit alcendere.ſed inſerius lo
cus exciditnr et per medicamenta ſanat.

¶Iſi.· Parias eit ſerpens qͥ ſemꝑ in cauda am
bulat.et ſulcũ facere videtur. Pe qua Luca.

Ouo contentus iter cauda ſulcare parias

ti ⁊ vapoꝛanti currit. Unde poeta.Oraq; di⸗

ſtendens auidus fumantia pꝛeſter. Hic quem

ꝑcuſſerit diſtendi enoꝛmiqʒ coꝛpulentia neca

tur.exuberatũ em̃ putredo ſequit᷑: Alexander
Preſter eſt ſerpens fumũ exalans:etin moꝛſu
ſuo tumoꝛẽ tm homini leſo adducẽs vt huma
na pꝛoꝛſus foꝛma geat.

Capitulum. exxij
Ana. Iſido. Rana a garulitate vo
Re eſt. eo ꝙ circa genitales paludes
vSſtrepit:et ſonos vocis impoꝛtunis cla
moꝛibus reddit.i¶ Ex libꝛo denaturis rerum.

Ranarum coitus ma gis eſt de nocte qᷓ ð die

et in eoꝛum coitu magna eſt moꝛa multumqʒ
ſeminis effundunt. Ranas habet mare que

alas habeot. Et omnis piſcis fetus nutrit pꝛe
ter ranam. ¶ Iſidoꝛus. Ranarum quedaʒ qaqᷓ
tice dicuntur:quedam paluſtres. quedaʒ rube
te ob id:quia in vepꝛibus ſunt grandioꝛes cũ

ctarum.Alie calamite vocantur eo qꝙ; inter a⸗

rundines et frutices viuunt.minime omnium

et viridiſſime muteqʒ ⁊ ſine voce ſunt.i¶ Exli.

de na. re. Rana vermis eſt quãdoq; coloꝛexi
ridis.ſed illa q rubet detenioꝛ eſt loquax eſt:et

8 & U d d

X

De nimalibus

aut leditur. In auguſto menſe nũqᷓ poteſt os
ſuũ pꝛo quolibet miniſterio cibi vel potus vel

vocis aperire. Quod ſimanu vel baculo tem⸗

pt auenis difficulter aperire poteris.

Dperationes
¶ Pli.li. xxxij. Kane iecur geminũ eſſe dicunt
Itẽerane ſi viui ↄcrementur in olla:cinis earũ
cu melle alopitias replet.ac meliꝰ cũ pice liqͥda
¶ Jus rane in patinis decocte tuſſim fertur
lanare.i¶ Uermes nati in hoĩe ranarũ tollunt
felle:pꝛodeſt ⁊ febꝛi ranarũ felliũ cinis.
¶ Ranis ex olco et ſale decoctis vt ſuccus ſoꝛ
beatur thetano medet᷑.i¶ Auicẽin ij.canone.

mis rane poſitus ſuꝑ ſanguinis locum reti

net eum. ¶ Idem conlert apoſtematibus coꝛ⸗
darum iuncturarum ſuper effuſuus
¶ Ra necũ ſale et oleo decocta dicitur eẽ be
zabar lepꝛe ac vermiũ venenoſoꝛũ comeſta
¶ Ex decoctione rane fluuialis os ad doloꝛẽ
dentiũ colluitur et ſedatuur.
¶ Loꝛpus rane petroſe etpꝛopꝛie pinguedo

eiusfacilem facit dentium eradicationem.ipſa

q; dentes eijcit animalium qũ ſumũt eaam.

Capitulum. cxxii/
Aunglfer et roſurella. Albertus in lib.
de naturis aĩaliũ.Rangiter aĩal eſt in
aqlonis partibo verſus polumarticum
generatũ.et in partibo noꝛuegie et ſuetie. et in
his que ſunt minoꝛis latitudinis regionibo ge
nerautm. Et dicit᷑ rangifer quaſi ramiter. Eſt
em̃ quaſi ve figura cerui.ſed maius coꝛpoꝛe et
roboꝛe foꝛtiſſimum et fuga celerrimuʒ.tres oꝛ⸗

dines coꝛnuum gerena in capite et in quolibet

habens duo coꝛnua. ita ; caput eius videt᷑ xᷣ
gulis circũpoſitum:duo ex his ceteris maio⸗
ra.habet in loco coꝛnuũ cerui.et hec efficiunt᷑
in beſtia perfecte quantitatis.aliquãdo quin⸗
q; cub itoꝛum ⁊ ramoꝛum vigintiquinq;. duo

aut quaq; in medio capitꝭ que ſunt lata in mo

dum coꝛnuũ dame.et ſunt circũpoſita ramis

multis et bꝛeuibus.duo aũt alia hʒ in fronte.

Et cum his omnib magis pugnat contra be⸗

ſtias aduerſantes.i¶ Iſi. Roſurella eſt anial

circa aquas habitans.vt frequenter muſtela
maius⁊ pirolo minus.In doꝛſo ſubruſum.in
ventre candidũ. In terra facit habitacula.di⸗
gerit ſtercus odoꝛiferũ valde.et muſco ſimile

in odoꝛe.ſed impar virtute.et odoꝛisviolentia

Liſus hominũ fugit vno tamen in loco ſter⸗
cus illud cõgerit et hoc mirũ in beſuia:quia bo
num ſuum pꝛeſio omnibus accipiendu ponit.
quo videaturbonum non inuidere MZM

2— 9 7 7 5
Capitulum. cxxiuiſ/
¶ Attus et Soꝛex. Actoꝛ. Rattus ſiue
CQD glis et ſoꝛex ſpecies ſunt.Et cum ſoꝛici
BSnomen muns communis vulgariter
appꝛopꝛiatur.econtrario rattus in medicoꝛuʒ
libꝛis quaſi ꝓpꝛio nomine mus vocatur.vnde
et medici ſimo ratti adalopitias vtuntur.qui
tamen videlicet rattus venenũ in cauda geſta
re dicitur. Eſt autem rattus duplicis generis:
ſcʒ terreſtris et fluuialis.Exlibꝛo.dena.rerum

Rattus eſt murũ genus multo ceteris maius

hi adeo pernicioſiſunt.cũ libidine accendunt
vt ſi eoꝛum vnina partem aliquam hominis

d

OR

nudã attigerit carnes ei?vſq; ad oſſa putreſce
re faciat.nec vulnꝰ in cicatnicẽ vlteriꝰ inducit᷑.
yſið. Soꝛex latinũ eſt vocabulũ.co q; aĩal
huiuſcemodi rodat ⁊ in modũ ſerre pꝛecidat.

Dperationes.

Belberꝰ. Si domũ ſuffumigauer cũ vngu
la muli ſinidtra nõ remancbit in ea ſoꝛeerr.
¶ Plinius libꝛo i. Aures ſoꝛicis ſunt piloſe.
q¶ Dyaſcoꝛides. Fimus autẽ ſoꝛieis cũ aceto

tritus alopicias emendat cum roꝛemarino.

¶ Zuſus ac bibitus calculos excludit.

Capitulum. lxxu.
Egulus. yſið. Regulus ipe eſt baſili⸗
ſous ſq; ſerpes lõgitudine ſemipedalis
Salbis maculis lineatꝰ. Idẽ ⁊ ſilus dꝛ

ꝗaꝛ ſibilo occicit anteq; moꝛdeat vłexurat. Re

guli ſieut ⁊ ſcoꝛpiões arentia queq; ſectant᷑.et
poſtq; ad aqs venerint:ꝓdrofobas ⁊ limpha
ticos faciũt. Gloſa ſuꝑ E ſaiã.liiij. Regulꝰipᷣe
rex ſerpentũ qͥ ſolo viiu ⁊ flatu abſoꝛbet volu⸗
cres: occiditq; hoies. Unð de achab ⁊ filio eiꝰ
Eʒechia ſic loqui ꝓpheta. De radice colubꝛi
egrediet regulus ⁊ iemen eius abſoꝛbẽs volu⸗
crẽ.E ſt aut regulus lerpẽs pẽnatue.vnde vbi
iuxta tranflationẽ noſtrã legit volucrẽ abſoꝛ⸗
bẽa: in hebꝛeo iuxra Hieronymũ legit᷑ ſerpes
volãs.Actoꝛ.Ninc ctiã albi ꝑ eundẽ ꝓphetã
Dici. In terra tribulatiõis ⁊ anguſtie leenã et
lco.ex cis vipera ⁊ regulus volas. Androma⸗
chus in libꝛo de ↄſectiõe tyriace. Regulus qͥ
et baſiliſcus ſerpẽs eſi ſubalbidus.ſuꝑ cuius
caput ſunt tres pilei.Quẽ cũ videt aliqs pau⸗
Popoſt moꝛi.et qñ ſibilat moꝛũ qͥ audit ſibilu

inferius in tractatu de aubus.

Trattatus

eius. Oĩs quoq; beſtia deillo moꝛtno come⸗

dens itatim moꝛit᷑.Et eſt malignioꝛ ſerpenuiũ
nec aptus tyriace.¶ Joꝛath. Regulũ ſi quod
animal viderit vel audierit ydropicũ cen idtur
et moꝛit.De boc amem regulo plenius dicet᷑

.

—. .
„.
S .
S g.
. r.- . . . —— 4
.
4
1 1 1,

Capitulum. cxxvj.

Inocerhalus ⁊ Rinoceron. Phiſiolo
QRgus. Rinocephalus ccruicem habet
Sequinaã cũ vniuerſo coꝛpoꝛe.flammis
quas in oꝛe aſpirat hoĩes ꝑeunt.i yſid. Ri⸗
noceron grecelat ine interptaĩ in nare coꝛnu
IJdẽet monoceron:id eſt vnicoꝛnus.eo q vnũ
coꝛnu in media fronte ha beat.pedũ qu attuoꝛ
ita acutũ ⁊ validũ vt quicqͥd impetierit aut vẽ
ſilet aut ꝑfoꝛet. Nam et cum elephantib ſepe
certamen habet. et in ventre vulneratum pꝛo

ſternit. Lante aũt ⁊cz eſſe ſoꝛtitudinis vt nulla

venantiũ virtute capit. Sed ſicut aſſerũt qui
naturas ai aliũ ſcripſerunt.virgo ⁊ puella pꝛo
ponitur que venienti ſynum aperit in quo ille
omni ferocitate depoſita caput ponit:licq; ſo
poratus velut inermis capit᷑.¶ Exlib. dena.
re. Rinoceros qui et monoceros habere dicit᷑
in media fronte coꝛnu robuſtiſſimũ in longitu
dine quattuoꝛ pedũ.E oq; aduerſus dephan⸗
tes pꝛeliat᷑ naturaliter aluum petena quaʒ ſo⸗
lam intcdligit ictibus ſuis peruiam. Cũ auteʒ
a venatoꝛib capi c ſola indignationeſuꝑer
bum anial moꝛũ.De illo inſerius in capuulo
v nicoꝛnus plenius dicetur

De nimalibus

vocat᷑ alpheed.et eſt venatrix muſcarũ

Re Aui. Rutela ẽ aial ſile

ESpss eius ſunt multe ᷣm Bal.Eſt ei

quedã rubea rotũda.q̃dã aũt alba rotundum
hnavẽtrẽ:paruũ os ſtellata.⁊ ipᷣa ẽ acuti doꝛſi
cũ lineis lucidis.quedã vᷣo citrina ⁊ piloſa.⁊ q̃
dã vuea.ſ.ad nigredinẽ ðclinãs:q̃dã ſoꝛmical
q̃dã veſpal.q̃dã egyptiaca.Ex moꝛſu ei eoꝝ fit
doloꝛ vehemẽs:⁊ facit accidere doloꝛẽ capitis

vehemẽtẽ ⁊ ꝓfunditatẽ ſõnij ⁊ ſuccedit eimoꝛs

HPHoperationes

¶ Aui. In cura moꝛſuũ ipoꝝ admiſtrat᷑ canõ
vlis ð attractiõeꝛ ſuctõe.⁊ linit᷑ cũ aq̃ ſalſa dã
turq; tyriace fini.i¶ Balneũ⁊ tyna velocioꝛes
ſunt res in ſedando doloꝛes eoꝝ:cũ em̃ hume
ctant᷑ in tyna doloꝛ ſedat.et cũ egrediũt᷑ ab ea
redit.yñ opoꝛtet vt iugiter ⁊ oĩ hoꝛa balneent᷑

granee qᷓ

2

Capitulum. cxxvif
Bana ſiue rubeta.Actoꝛ.Rubetũ eſt

M aial ac venenoſũ. rane genꝰ? qð vulgo

caſſan ðꝛ.Exli.dena.re. Rubeta di⸗
uerſis referta medicaminibus:qũvult deponit

ac relumit. ⁊ hec aſſidue in paſiu facere dicit᷑
Uenena vo nũq; deponit:ſ tãq; arma ſua pe⸗

nes ſe reſeruat. Habent gemina coꝛnua vene
ficioꝝ plena.i¶ Pli.li.viij. Rane mubete qrũ et
in terra et in humoꝛevita eſt:plurimis retexte

medicaminibo deponere ea aſſidue ac reſume
re paſtu dicunt᷑venena ſibi tm̃ reſeruantes

ODperationes

¶ Carnibaſvt vicit Iſidoꝛus ſem in hama
poſitis ꝓpꝛie purpuras allici certũ eſt:·

¶ Contra venena marini lepoꝛis et rubete ci⸗

nis earũ remedio ẽ in aqua potatus

apitulum. cxx ix.
2Rmãdra dicta ẽ eo ꝙ; p in⸗
cẽdia valeat. Cuiꝰ inter

oia venen ata maxia vis

mfBmmãdraquã nõnulli came
llleöté. i. leonẽ terre vocãt
t aial qdrupes. facie
hñs lacerte.vel( vt ðᷣt Areſto.)faciem bʒ inter
faciẽ poꝛci et ſimie.in igne viuit:et incendium
extinguit:pfert etiã q̃ndã lanã pallidam.de q̃
cõtexte ʒone cõburi nõ poſſunt.Eſt aũtſplene
carens:⁊ cõtra oĩa aĩalia.Jecur bʒ in ſiniſtra
parte. In extis quoq; viſceꝝ magne e in es

kéẽ. Ex li.de na. reꝝ. Sala

vgaqrictas ꝗ ceteris aĩalibo:macxa eſt valde.qꝛ

pgrũ hʒ de ſanguine.Jdeoq; timorola ẽ val⸗

de qꝛ diminui in ea caloꝛ qͥ ẽ incentiuꝰ auda⸗
cie.Coloꝛ eius ẽ variꝰ ac ꝑ momẽta mutabil.
Oua gallinaꝝ moꝛe gignit. et ex eiꝰ fetus pꝛo⸗
ducit. In h̊ at genere nõ ẽ maſculꝰneqʒ femia
ſed oẽs gignũt.¶ Alexander papa(vt fertur)
Ex huius aĩallana veſtimẽtũ habuit qð cum
ad mũdiciã aliq̃ndo lauari deberet:nõ alijs a

quis abluehat᷑.niſi ꝙ in ignẽ ꝓijciebat᷑.⁊ ꝑ ig⸗

nẽ candeſcebat.i¶ Pliniꝰ.xxit. Panis coctus
linguis a ſalamanòra cõtactis interfiet

Dperationes

¶ Dyaſ. Salamandre vᷣtus ſtiptica ẽ et cali⸗

da recteq; miſcet᷑ medicaminibo ſtipticis:⁊ im

pꝛobos capillos qͥ ſunt in palpebꝛis ãputat.
¶ Seruat᷑ aũt ſic.caput et pedes ei tolluntur
ſicqʒ qdð remanet in melle mittit᷑:et cũ opus fu
erit in yſum aſſumitur.
¶ Pli.li.xxxij. Ceſtudinis marine cames ad⸗
mixte ranarum carnibo pꝛeclare contra ſala⸗

mandrasauxiliatur.

Capitulum. cxxx

¶ Aura et Stellio. Iſidoꝛus. Squra:

la certus ẽ ꝗ qᷓndo ſeneſcit excecantur
oculi eius:Et iutrgꝗt inſoꝛamen parie⸗

tis aſpicientis õᷣ oꝛientẽ et oꝛtũ ſolis intendẽs

illuminat. Rudulphus ſuꝑ Leuiticũ Stellio

cet lacerta ſunt aialia inftirma:malicioſa tamẽ
et reptilia venenata.Exli.dena.re. Stcllõis
venenũ moꝛtiferũ ⁊ cõtra illud remediũ fit ex
tritis carnibo ſcoꝛpionis.i¶ Pli.li.xxx.Stelli⸗
one nullũ aial fraudulenuus.hũc inuidercho

37 — 4*

Trattatus

mini tradunt ⁊ indeſtellionũ nomẽ in malũ eẽ
trãſlatũ dicũt:ſic eũ capiũt.E ſtatib obſeruãt

cubile ipſius qð eſt in locis hoſtioꝛũ vel cardi
nibo feneſtrarũ aut in cameris vel in ſepulchꝛʒ
Idbi vere incipiente fiſtis harundinibꝰ textas
apponũt caſas:aquarũ anguſtus etiã gaudet
co faciliꝰ exuens roꝛpoꝛem circũdatũ:ſed co re

licto raneare nõ poteſt.

Dperationes

¶ Buail.ideſt ſtellio.longã habet caudã ⁊ par

uũ caput et nõ eſt lacertus.i¶ Caput etiã ⁊ coꝛ

pus eius ab illo ſunt diuiſa ſed foꝛtaſſe ꝓximꝰ
ei eſt in natura. ¶ Caro eius multũ calida eſt.

In ipſo ẽ vᷣtus ectrahens ſurculas et ſpinas.

Danguis eius valet albuginioculoꝛũ.
¶ Adeps eius ſoꝛtiter impinguat. Stercus
eius tritum eradicatverrucas “

Capitulum cxxx.

Anguiſuga. Exli. de na. re: Sangui
eſuga elt vermis aq̃tilis oſſibo carẽs et
ͤ pedibo ac pennis. hominem impetit ac
beſtias ut ſanguinẽ eaꝝ ſugat.Euius ſatieta⸗
te nimia moꝛtẽ ſibiſepius accerſit. Os hʒ ad

modum trianguli.Uñ et vulnus relinqͥt. Cun
qʒ carni aobelerit:quanto magi trahit᷑: tanto

ſoꝛtius inſidet donec rũpat᷑. Itaq; ſanguineʒ
putridũ extrahit et aliũ ſanando ſeipᷣm occi⸗

dit. Quidã aũt his vermib minꝰſapienter ad

ſuꝑfluũ coꝛpoꝛ ſanguinẽ hauriecũ ſe pꝛebent
nili coꝛruptionẽ nimiã in ſenſiãt. Nam in ho⸗
mine ſano nobilioꝛẽ ac bñ digeſiũ ſanbuinem
extrahunt. Melioꝛes aũt ac minus nociuc di⸗
cumtur ille que rugate ac incatein doꝛſo.de⸗

d U D N

„*

WA ,

De pin

aclineate in doꝛſo ſunt. deterioꝛesvero que ni

gre ſanguiſuga cuʒ vrticis ac tribulis pungit

vtvenenũ euomat.ſcʒ quod in beſtijs aut bufo
nibus aut ſerpentib⸗ aquaticis hauſerit.
¶ Auicen.in ſecundo canone.Aliquãdo que
dam aque ſanguiſugas habent paruas.qua⸗
rum occultatio difficile facit ab eis cauere.iõ
deglutiunt.et aliquando pendent in manite⸗
ſto gutturis:quandoq; inintenioꝛi parte meri
quandoq; perueniunt ad ſtomachum Cunq;
diu moꝛatur ſugit ex ſanguine quantitatem
magna.ſicq; creſcente illius coꝛpoꝛe quãtitas
eius apparet Ei ergo in quo ſuſpendil::accidit

angulſtia et triſticia ac ſputũ ſanguinis.

Hhperatione
¶ Auicen. in lib.de natu.ren.Quandoq; qui⸗
dem curatur cum medicinis gargariſmoꝛum

ſi fuererint pꝛope guttur.

¶ Cum eis vero que vomitu ex ſolutione ver
mes educunt.ſi fuerit ſtans in pꝛoſundo et in
ſtomaco⁷.

Capitulum. cxxxij.
Erabꝛones. Iſidoꝛus. Scrabꝛones
₰ a cabo.ideſt caballo vocati ſunt.eo q;
ex eis creen?. Sicut autem Scrabꝛo
nes naſcunt᷑ de carnibus equoꝛũ putridis:ita
ex eis iterum ſepe naſcunt᷑ ſcarabei vnde co⸗
gnominati ſunt.vt in:ra in tractatu de auibus
latius agetur. l

Cap itulum. cxxxiif

*

esn

—,.—

piga:ſcitalio ſeps e. Salhiga
Nylſalpinga ſerpes eſt qᷓ nõ videt. Ide
Scitalis dicta eſt eo ꝙ tanta tergi va
rietatep̃fulget vt notaꝝ grana retardet aſpi⸗
ciẽtes:⁊ q̃ reptãdo pinguioꝛ eſt:qs aſſeqͥ ñ va
let miraculo ſui ſtupẽtes capit.Lãti ãt feruo
ris ẽ vt etiã hiemis tꝑe exuuias coꝛꝑis fernẽtꝭ
exponat.Deq̊ Lucanꝰ.Et ſcitales perſis etiã
nũc ſola pꝛuinis exuuias poſita ſuas. Solinꝰ⸗
Scital hiemales exuuias pma ponit.¶ Iſid.
Seps ðẽ exigua ſerpẽs:q nõ ſolũ coꝛpꝰ:q ⁊ oſ⸗
ſa venena cõſumit. Cuius poeta ſic meminit.

„2 —
NNNN
. .

Oſſaq; diſſolues cũ coꝛꝑe tabificꝰ ſeps. deʒ

ſepa ẽ tabifica aſpis:q dũ momoꝛderit hoĩem
ſtati eũoſuũititavt liqſiat tot:ĩ oꝛe ſpẽt Luca.

DSParua mõ pẽs ſʒ qi nõnulla cruete moꝛt hʒ

m̃ ⁊c.⁊ poſt eripiũt oẽs aĩaʒ.tu ſola cadauer.

—
—
— — —

Tractatus
Capitulum. xxxiii 4

WBItula. Spuens. Syrena. Ex li. de

.·ſus.q boĩem ſiti interficit.hictanta va
rietate refulget:vtintuẽtes pulchꝛitudie retar
det.⁊ quẽ natura dedit reptãdo pigrioꝛẽ mira
culo ſtupetes detinet qͥs aſſeqͥ nõ valet.Eſt at

tanti feruoꝛis vt in hieme pellẽ deponat.huiꝰ

moꝛſuq tãgit᷑ igneo coꝛrept ardoꝛeſuccẽdit᷑.
¶ Actoꝛ. Situla genusẽ aſpidis.qð greceðꝛ
Oypla. De q̊ plemus dictuẽs. ca li. ¶ Auicen.
Spuẽs ðꝛ qͥd ſerpẽs.qꝛ ſputo ſuo interficit

illud ſuꝑ ꝗqð cadit.q;.i.ſputũ pijciũt dẽtes ciui

2trictiſuꝑ alios.Odoꝛ etia ſpui ipius inter
ſicit. lõgitudo eius ẽvſq; ad duos cubitos.et
coloꝛ eius cinericeus ad citrinitatẽ declinãs:⁊

illũ quẽ moꝛdet interficit anteq; redeat. Queʒ

em̃ moꝛdet ſine ſenſu remanet ⁊ ſine motu qᷣct⸗
⁊ ꝓſunde doꝛmies poſt ſaltos ↄtinnos ⁊ clau⸗

ſionẽ oculoꝝ et roꝛſionẽ colli.⁊ ſpaſmũ ⁊ pulſã

imnoꝛdinatũ.⁊ nõ ſentit doloꝛẽ inteſtinoꝛũ.⁊ in

tromittit digitos in guttur ſuũ vt euomat.·

Iſido. Syrene ſunt in arabia ſerpẽtes cũ alis
que plus currunt q;equi.ſed etiã volare dicũ

ur. Quarũ tñ virtuselt vt moꝛſum antemoꝛs
nnrnatoꝛ:es viderint aecept ꝭ calciamẽt hoim va⸗
duũt et ſedent inlocis vbi ab illisvideri pñt: in

na. re. Situla ſerpẽs eſt ꝑuꝰ ⁊ malicio

eas inferius poſitas fetus attingere poſimmxict
ꝓmptas hĩ̃e cũ velint. Homo vᷣo ⁊ ſmia hñt
eas in pectoꝛe.qꝛ natura dedit eis manus abi
les ad oẽm actũ.qboeleuare poſſint feius a ter
ra ⁊ aptareillos ad vbera.boc atiũli deeſt hu⸗
mani coꝛꝑis.qꝛ caret vmbilico.vᷣga q̊ʒmaſcu⸗
li eſt virga canis. Calcancum bʒin pedibus.?
ꝓpter hoc erigi vt bõ:ſtat ⁊ currit qq ſiʒ h nõ
pt niſi modice.qꝛ naturabeſtiã bãc cõdidit in
faciẽ eſſe pſtratã.Hã ſolushõ natur aliter ere

ctãhʒ ſtaturã. Hec beſtia geſtuinqͥeta ẽ. moꝛ⸗

viget. Nuces ⁊ poma libenter comedit.ſed cũ

in cis amarũ coꝛticẽ reperit iothpicit.ſicq; ꝓ⸗
ꝓter amarũ dulce reſpuit.n India ðᷣt Plin·

aſſe ſymias toto coꝛꝑe cãdidas.i¶ Alexander:
Spmia domeſtica dñm ſuum agnoſcit poſt
multa reuertẽtẽ annoꝝ curricula.i¶Exli.ð na.

re.Symia ad oẽm ludũ docibilis eſt.⁊ adſe⸗

rocitatis obliuionẽ:nunq; m̃ ſic eſtmanſueta
vt nõ ſit rabida. libenter cũ pueris ludit.⁊ ſi co

pia data ſuerit eos aliqñ ſtrãgulat. Si quis
cam leſerit diu cõtra eũ rancoꝛẽ eiſtodit. Ins

genio pollent:cet emulant᷑ qcquid vidẽt.vñ fa⸗
cilius incidũtin manus venatoꝝ.habitãt aũt
in arboꝛibevel rupibo. At vbi eas habitare ve

duuntq; calciamẽta illa pedibo ſuis ac diligẽ⸗
tius ligãt.et poſt hoc exuentes: ea ſub arbo⸗
rerelinquũt et pcul abeunt.tunc S

nomẽ grecũ elt.i.pꝛeſſis naribvñ ſymias dici

1 n t. tunc Symie de⸗
ſcendẽtes:qð eos facere viderüũt imitantu
ſicq; calciate capiunt. ¶ Iſidoꝛus. Symie

—- —

mmus eo ſuppꝛeſſis naniboſint? facie fela.

Capitulum. cxxxu

Vymia. Exli.de na.re. Symia ẽ beſtia
oia aĩalia ſilat᷑ hoĩ coꝛꝑis diſpofiniõe:
interius ãt nullã cũ hoĩe diſpoſitionẽ hñs:cõ⸗
munẽ aũt aĩalibo minoꝛẽ.ergo om̃es fere be⸗
ſtie mãmillas hũt in poſtenioꝛi contra renesv

P

De Animalibus

Capitulum. cxxxvj.
Kmnoꝛpio. Ex ſi.de na. re. Scoꝛpio blã⸗
dũ ⁊ ſqi xꝓgineũ ðꝛ hie vultũ.ſed bʒ in
cauda nodoſa venenatũ aculeũ q̊ pũ⸗
git ⁊ inficit ꝓlcimantẽ. erit ãt obliqᷣ ictu et in⸗

flexo.niłoq; momẽto meditari ceſſat ⁊ occaſio
nes inuenire feriendi:hominiaũt ab eo ꝑcuſſo
putat᷑ remedio eſſe cinis eius potatꝰ cũ vino.
Solus infectoꝝ ſcoꝛpio caudaʒ hʒ. Duos bʒ

geuleos. vt ðt Ariſ.CLerra viuit.⁊ ĩ vere ouat.

⁊ in autũno ſiłr. Pariũt vᷣmiculos ouoꝛũ ſpe⸗

cie.q̊s cũ parens deuoꝛare voluerit.illi immu
nes ſũt qͥ ſe dunibo mris imponũt.Poꝛcos ni
ger ſia ſcoꝛpione ꝑcutit᷑ pculdubio moꝛitur.
Alterisvo coloꝛ poꝛcus ruadit qñq; ⁊ nõ ſꝑ.
¶ Iſi. Scoꝛpiovᷣmis ẽ terrenusqͥ potius vᷣmi
bꝛ aſcribit᷑ nõ ſerpẽtibo.Gloſa ſuꝑ Lucã.Ecce
inqt:dñs decdit nobis ptãtẽ calcãdi ſuꝑ ſerpẽ
tes et ſcoꝛpiões. Sũt em̃ ſcoꝛpiõesqͥ cauda ĩ

ſidiant᷑ occulte:ſerpẽtes qͥ dente ledũt aperte.

Jðoꝝ venenatus aculeus retro ẽ timendus.

HPHperationes

Calladius S coꝛpioncs eriſtimãt aliqͥ poſ

ſe fugari.ſi aliqͥ exeis vꝛan᷑ inmedio demus
¶ Auicẽ.ixij. (gñ. ſ putũ hoĩs ieiuniſcoꝛpi
ones interiicit.¶ Itẽ raphanus ſcoꝛpioni ad⸗

uerſat᷑ita ꝙ ſifruſiuʒ raphani imponat᷑ ſuper
cũ moꝛit᷑.Eius etiã aqua in hoc exꝑta eſt.⁊ ſoꝛ

tioꝛ ẽ.ſi ſcoꝛpio momoꝛderit aliquẽ qui rapba

num comederit nec ei nocebirt?
¶ Auicen. in. iiij an. Syoplanis punctura
curatur ꝑ canones cõmunes.et perv apoꝛati⸗

onẽ am lale et milio.et ſimilibus.

.
2

Capitu lum. cxxxvij
zSta ſimultas:⁊ ſoliluga.Exli.vena.
re. Seta eſt vermis (vt ꝗdã dicũt) ſet

et albus.nihil differens vtraq; extremitate ͥpꝑ
pe cui caput non eſt.ſed ſerpit vtrobiq;.bic in
aqͥs coꝛruptꝭ nec tũ fetidis naſci.aceo durus
eſt: vix pede cõteri poteſt. Huius veneni tã⸗
ta vis eſt vt ab hoĩe potu hauſtus elãguere eũ

Wpens a renomẽ hñs. Eit em tenuiſti⸗
mus inſtar ſete.fere cubitalis lõgitudine durꝰ

et tabeſcere faciat donec cũ diro quciatu vix-
ta exuatEx Papia. Simulcas eſt ꝓpꝛie v᷑mis
in capite ierle chn on mouetur facit eů repe

dare.Ex eodem

unultaseſltvenmis in capi

te anial coꝛnua babentis:comouens cũ ad ſe⸗

nendũ coꝛnibus.i¶ Iſido.S olifuga ipſa eſt
muſaranens. Solinus. Dardina quidẽ abſ

qʒ ſerpentibus eſt.ſed quod alijs locis ſerpẽs
eſt:hoc eit ſolifuga ſardis agris que occultere
ptat:et per impꝛudentiãſuper inlidentibo pe⸗

ſtem facit buic incõmodo accidit herba ſardo

nia:quã de fluuijs fontanis ꝓuemit largius iu⸗

ſto. NHec ſi edulio fuerit veſcentip neruos con

trabit.deducit oꝛa rictu:vt qui moꝛtem inter
am facie velut ridentium ꝛc.

Capitulum. exxxviij.
Poliatoꝛ ac ſtella colubꝛi.Exli.ð na
re. S poliatoꝛ colubꝛi ẽ vermis colo
ns aurei.à ctiam viroꝛem ad vmbꝛaʒ
babet. hic paruus et inualidus cũ ſit anguem
aſtutia decipit.et inde nomen accepit.
vbicolubꝛum ad eſtuzʒ cubare viderit per cau⸗
dã eius aſcendens ad caput tranſcurrit.Eum
ꝙ; pꝛius quaſſifricando permulcetet vahanm

Plam

Trtattatus

moꝛſibo carnes cius aggredit᷑.anguis leſa fu⸗
Bit perſecutoꝛ inſeqͥtur:ac letali moꝛſuinſiſtit
donec interioꝛa cerebꝛi penetret ac ꝑempti car
nib ſatiet᷑. hic a qbuſdã vᷣmis aureus ðꝛ.Di⸗
cit autẽ Areſto.de vermibus coloꝛis aurei.q;
quãdo nati ſunt pmo qdẽa parentibo cibant᷑.
deinde ſine cibo ꝑmanent dieba mltia.ꝛ ita ia
cenc imobilesvt moꝛtui videantf᷑.Poſt temp⸗
auũr a natura pᷣfixũ reuiuiſcũt ſibiq; puiſuri ad
paſtũ ſurgũt.Ex li.vt ſupꝛa. Stelle figura vxᷣ⸗
mis eſt qui nocte vt ſtella lucet.nũqᷓ; niſi mag
nis imbꝛibo ꝓuenit et ſerenitatẽ adeſſe ſignat.
buius tantus nigoꝛ eſt vtignẽ tangẽs no alio
modo q; glacies extinguat.huius ſanie ſi ca⸗
ro boĩs cõtacta fuerit capilli deſtuunt. Icq;
qðᷣ cõtactũ eſt coloꝛẽ in viroꝛẽ mutat.hi vᷣmei
nil gignunt.neceſt in eis mas velfemina.

WWW

ͤ̃ ̃0506 „
Capitulum.cxxxix.
Alpa.xli.de na.re.Lalpa eſt anĩial
y poruũ.nigrum etcecum. de terra geni⸗
‚tum.compluta et lutulenta.Sed coꝛ⸗
rupta. DHuius pellis multoꝛum piloꝛum eſt et
ſuauis valde.ſed tecerrimũ coloꝛem habet In
terra hab itat.vermiũ eſca viuit.in fame quo⸗
ꝙterram comedt.
¶ Rudulpbus Zalpa eſt aĩal cecum quod di
cũt ex terra ſimul ac pluuia creari.i¶ Iſidoꝛꝰ
Talpa dicta eſt eo ꝙ perpetua cecitate tene⸗
bꝛis damnata ſit Eſt enim abſq; oculis. ſemꝑ
terraʒ ſocit et humum egerit et radices ſubter
frugiba comedit.quã greci afflata vocant

¶ Talpa cõbuſta in puluerẽ ct ſparſa cũ albu
gine ouiſuper faciẽ remediũ eſt ↄtra lepꝛam
¶ Sanguis eius ſuper caput pilis nudatum
declinatur pilos redire cogit.
¶Acoꝛ. Jert etiã ꝙ cinis talpecombuſte va
let contra ſiſtulam. videlicet ad eius putredi⸗
¶ Haly. Soꝛices magni talpe ſi ponant᷑ ſu
ſcoꝛpij Reragtonemmare no 8

Capitulum. l
Haurus.Exli.de naturis reꝝ.Thau
pPrus eſt aial robuſtum.et inter omnes
‚́dbeſiias ſotiales ſatis manſuetum pꝛe⸗
terq; ad eas que rapacitate ceteris aduerſan
mr.hi ſimul adunati creberrime pugnant.Et
in preliando linguas exertas habent. dentibo
nil agunt.ſedtm̃ coꝛnibus.ſfrontẽ hñt validã
ad omne pꝛeliuʒ.membꝛaq; in cis fſoꝛtioꝛa ſũt

caput et collum./ ꝓpter hec iuga ligantur eis in

capite et in humenis ſicut equis.

Dbrrlrationes
¶ Eſoulapius. Lhauni coꝛnu ſerpentẽſugat
ſanguis eius cos interſicit.maculas quoq; fa
cici delet. ¶ Fel eius cum melleet balſamo
oculoꝝ vicia curat. ¶ Sepum eius cum reli⸗
na et cera duricias omnes mollit.
¶ Medulla eius cum vino temperata tremu⸗
loſos curat. è
¶ imus eius tumoꝛes atq; dinicias ſoluit
¶ Auicenna.el thaurinũ contert vlcerib in
aure recentibo.
(¶ Etiam vlceribo ani. itq; ex co linimentũ ad
Doloꝛem matricis . ðUWMU

1

2
B
—„
D
7
6

O dU

— — — +— ☛ —

4

nanticos curat.

¶ Qulnera⁊ cicatrices ſanat.mixtũ lacti do 0
res auniũ mitigat. pluſq; mixto lacte mulieruʒ

Sanguis thaurinus diafoꝛeticus eſt ⁊ ma
lacticus.duricies ſoluit.et cathaplaſma adhi
bitus medetur ⁊c.

Capitulum. ech
nrn eſt animal (vt dicit Pli⸗

nmniꝰ) cui magnitudo bouis eſt. caput

De Fnimalibus

—

—NR=

magnitudine vulpis.hʒ crura bꝛeuia.

nec in vcroq; larere cq̃lia.ſʒ in ſiniſtro
bꝛeuioꝛa.vnde ſit vt in folliculas rote q̃s attri
tione currus faciũt.poſitis pedibo dextri laterꝭ

valenter currat ſicqſuos ꝑſecutoꝛes effugiat
Pellem habet villoſam ⁊ ſatis nigidã albis ni
griſq; pilis ↄtextã.¶ Iſi. Laxus eſt aĩ al agre⸗

magis ceruinone ab ſimile.coꝛnua ra⸗/

moſa.vngula biſida.villus magnitudine vꝛ⸗
ſoꝛũ.unq; libuerit ſui coloꝛis eſſe aſini ſimił
eſt. Tergoꝛi fanta vuricia eſt vt toꝛaces ex ca
faciant.coloꝛem omnium arboꝛum.floꝛuʒ:fru
ticum.locoꝛumq; reddit.in quibus metuẽs la
tet.ideoq; raro capitur. NHoc ergo animal cy⸗
tharum mutat coloꝛes.nec aliud ex higque pi
lo veſtiuntur:niſi in indis.et licaon.cuiiubata
traditur ceruix. Ham thoe quod eſt lupoꝛum

genus longitudine pꝛoccrius bꝛeuitate crurã

diſſimile.ſaltu velox.venatu viuens.innocuuʒ
homini.habitum.non coloꝛem mutat.per hye
mes hircus.eſtate nudus.Actoꝛ hoc animal
quod Plinius vocat tarandrum idem eſſe eſti
mo. ꝙ iuxta Solinum vocaui parandrum
quod vitio ſcriptoꝛis attribuendum puto et q̃
Debeat eſſe littera capitalis ſcllicctvrumpvl
s incertum Pbaporr.

Capitulum. cklij)

ſte magnitudinẽ fere vulpis hñs in coꝛge.ſed
humilioꝛis ſtature:qꝛ tibias bʒ curtas.Pilum
habet griſei coloꝛis.cutem durã atq; ſoꝛdidii
ſimã. dentes acutos.Et cũ a canibo vel ceterꝭ
animalibo infeſtat᷑ ſeipᷣm reſupinat.et dentibꝰ
pedibuſq; repugnat. ertur autẽ huic vulpes
quodãmodo eſſe ↄtrarios.Uulpes em̃ nũqᷓ; ſi
bi ſoueã parãt ſed ſoueã tati ꝑ doluʒ occupãt
Cum em̃ euz eriſſe inde ſcit.ad introitũ vadit
⁊ ibi ſtercoꝛat.ſicq; taxo ꝓpter immunditiã lo
cũ deſerente vulpes eum oc cupant

Operatio nes

Exlb. de na. re. Laxi ſagina luna creſcente
auget᷑:decreſcente minuit᷑.ita ꝙ ſi occidaturĩ

vltimo lune deſectunõ inueni.hmõi ſagina

ↄficiuntur vnguenta.quibo ſedanĩ renum do
loꝛes mẽbꝛoꝛũq; lcſiones.⁊ h̊ mirũ beſtia li⸗
cet ex vna ꝑte ſit medicinalis moꝛſus m̃ ciꝰple

rũqꝗ guiſſimꝰ ẽ ⁊ exitialis.ſʒ huius ratio eſt qꝛ

viui ſcabꝛoniba ⁊ aĩalibo que in terra repũt ac
venenifera ſunt.ideoq; dentes cius inſiciunt
¶ Eſculapius.Adipe taliõis inuncti ſcbꝛien
tes ſanantur. ¶ Cercbꝛũ eius cũ oleo coctum
oẽs doloꝛes curat.i Eiuſq; teſticuli cũ melle

cocli libidinem accendũt

Capitulum. xliij

6 xus in li.de na.re.Laxuseſt anima?

Ued

Ragelapho? Tragodita. Iſi. Trage
) laphia greco noiati ſuntq cũ eadẽ ſpẽ
ſint vt cerui:villoſos tñ hñt annos vt

hirci.⁊ plixis menta hirſuta barbis.qͥ nõ alibi

ſunt qᷓ; circaphaſidẽ.Pli.ragelaphꝰẽ eadẽ
ſpẽ barbatũ ⁊ amaꝝ villo diſtãs quẽtragela⸗
phon vocãt: nõ alibi q iuxta phaſin amnẽ na
ſcẽe. Helymadus.xi.li. Dictꝰ ãt ẽ tragelaphꝰ
q̃ſibircoceruus. Nam tragos hircꝰ.laphos:
ceruus.Eſt aũt qntitate ⁊ foꝛma ceruo ſilimꝰ:
ſed villoſos habet armos vt hircus. Exli.de
na.re. Lragodita ſola inter beſtias deiectis
coꝛnibo obliq̃ ceruice paſcit.vt magis videat
herbã ſic oꝛe attractã ſecare qᷓ; alioꝛũ aĩalium
moꝛe carꝑe.babet em̃ coꝛnua lõga.ꝑ decliuũ
capitis et maxillaꝝ adterrã vſq; degendentia
q̃ ꝓhibent eã m terra iuxta moꝛẽ pa ſeer .

* .

4

—Trattatus
CLCapitulu m. cxliiij

O Erredo.Gartho.in li.de ꝓpꝛietatibus

¶ re Lerredines vocant greci lignoꝛuʒ
wvermes. eo ꝙ terendo edant.Ex huo
re auũt coꝛrupto in arboꝛibo derelicto ſub coꝛti

ciba arboꝝ ⁊ in medullis generant᷑. Maxime

autem in arboꝛibus generantur: qñ in opoꝛ⸗

tuno tꝑe arboꝛes reſecant᷑ vel plãtant᷑.⁊ hoc ẽ

in plenilunio potiſſime.Lerredo itaq; ligniv

miculus in ſubſtantia eſt molliſſimꝰ et inde tñ

coꝛrodit ⁊ cõminuit duriſſima ligna ⁊ ſubtili⸗
oꝛem puluerẽ qᷓ poſſit tinea facere.

D

——

.
. 4
—
—

E

–

Capitulum. xxlu
ynea. Bartholomeus in li. ð ppe. rex.
) Tynea ẽ veſtimentoꝛuʒ yermis dieta
eo q teneat:⁊ eo vſq; veſtibus inſide⸗
at quascoꝛrodit.et exveſſiũ coꝛruptiõe gigni⸗
tur.qñ ſq; veſtꝭ aliquãdiu in aere groſio cõpꝛi⸗
mit᷑ nec ventu perfundit᷑ ⁊ in puro aere libere
nullatenus explicat.inſenſibiliter autẽ panni
in ſuperficiẽ cõſumit:et cũ ſit ſenſibile animal.
infra panni ſubſtantiã ſe occultat ꝙ vix vnqʒ
videri oculis ſe permittit
¶ Amara et odoꝛifera tinee fugiũt ad veſtes

reſꝑſastalibo de facili nõ accedut.i¶¶ Et ideo
ſolia lauri.cedri ⁊ cipꝛeſti.⁊ hmõipoſita in ci⸗

ſtis vel veſtes ibi repoſitas ⁊ libꝛos coꝛrũpi

a tineis nõ permittunt ¶ ¶onſtan.Eſt quedã
ſcabies capitis q ꝓprer ſuã tenacitatẽ et adhe⸗
rentiã tinea eſt dicta De qua quere infrain ta
bula de infirmitatiba quõ ſit curanda.

=

S ☛n

2 .
4. .
. 7
. .

Capitulum. cxl

8.Ex li. de na. rerum Tyrus eſt ſer
— partibo Hiericho drca ſolitu
inis ioꝛdanis.infeſtus auibo et anĩa
libo.maxime ouis auium que cum ipſis auib
comedit.Huius carnes conſecte cum quibuſ
dam admictis omne toxicum venenum expel
lunt.quam cõfectionẽ tyriacam dicũt.erunt
auũt nõnulli hunc ante paſſionem chꝛiſti nullũ
habuiſſe remediũ.maximeq; fuiſſe hominib
inteſtum. Ipſa vero die paſſionis vnuʒ ex eis
infeſtiſſimuʒ:circa partes hieruſalem caſu fu⸗
iſſe cõpꝛehenſum.et ad chꝛiſi latus ſuiſſe cru⸗
ce ſuſpenſum.atq; ex illo die totum illð ſerpen

tis genus accepiſſe virtuteʒ ↄtra om̃e venenũ.

¶ Actoꝛ. Tyrus idem eſſe fertur qð vipera.

Ham et autoꝛes in medicina loquentes ð car

ne ſerpentina vel tyriaca conficienda raro vł

nunq; de tyro ſub hoc nomine faciunt menti

onem ſed de vipera.A tyro vero denominati
one dic imr tyriaca. .

Bperationes

Auicenna in canone vx. Tyriaca affarath
ideſt a moꝛte liberans ſublimioꝛ eſt et medici⸗
narimn compoſitarum.pꝛopter multitudinem
ſui iuuamẽti pꝛopꝛieq; in venenis.queſunt ex
puncturis vel moꝛſibus.vt ſerpentiũ ⁊ ſcoꝛpi⸗
onis et canis rabioſi. “
¶Exli.ve na.re.Lyriaca cum ex tyri carnib⸗
admixtis quibuſdã ſit cõfecta omne aliud ve⸗
nenũ extinguit.ſed contra venenum ipſiusty⸗
ri nihil pꝛodeſt. . —R

Capitulum. exlvij)

⸗

. 4 . 5 82

,

R
,

—
= .

4

* .
— .
—

R

—

1 õ
õäl

1grie. Iſið. Tygris vocata eſt ꝓpter
volucrem fugã.ſic em̃ noĩant.Perſi et
Indi ſagittã.Eſi beſtia varijs diſtin⸗
cta maculis virtute et velocitate mirabilis:ex
cuius noĩe tyrgia fluuiꝰ appellat᷑ eoq rapidii
ſimus ſit ommiũ fluuioꝝ.Has aũt magis hir⸗
cania gignit. Phiſiologꝰ.Eſt aũt tygris aĩal
ſeuiſſimũ et incomparabili rabie ſeuiens pᷣci⸗
pue quãdo raptꝭ catulis inſequitur venatoꝛes
¶ Plini.Lygris totus fetus qui ſemper nũe⸗
roſus eſt ab inſidiatoꝛerapitur.

R 1
R N ð
O WW

Ortuca⁊ Zaranta. Exli.de na.rerũ
Loꝛtucã de genere ſerpentiũ quidam

eſlevolüt.veneno qͥdem in vita caret.
ſed nequa q; poſtmoꝛtẽ. Nam renes eius (vt
ðt Ambꝛoſius)ſi qs poſt moꝛtem nudo pede
calcauerit veneno ſtatiminficit᷑. Eſt aũt duo⸗
rum pedũ.Caput habens vt bubo.caudã vt
ſcoꝛp.o.duoboſcutis duiriſſimis quaſi teſtis
tegũ.quib adco ſeinduit vt difficulter etiã va
lidiſſimis ictibo perimi poſſit Ouat vt gallina
ſed oua eiusad comedendũ ſunt nociua.Loꝛ
tuca femina (vt dicit Areſto) nõ hʒ niſi vnaʒ
viã exitus ſuꝑfluitat.q;uis habeat veſicã cõ⸗
tra oĩm aĩalii naturaʒ habentiũ:plumas aut
ſquamas aut coꝛticem. Nam iſta oĩa nõha⸗
bent veſicam. Actoꝛ.Coꝛtuca ðꝛet teſtudo.
qꝛ teſte tegminibo adoꝑta eſt in cauerne mo⸗
dũ. Harũ plurimeſunt aq̃tice.de quibiiaʒ di
ctum eſt.Quedã vero terreſtres.q et ſilueſires
dicunt. nec ſunt venenoſe:ſed ab hominibo co
meduntur. ¶ Phiſiologus. Larante ſerpen⸗
tes ſunt modice quantitatis a quibo puncti vę

bementer anguſtiantur. Er niſi tinaca cis ſub

NN

Capitulum. exlix.

Rogodice. Alber. in li. de na,. aĩalium

) Trogodice ſut aĩalia queda longiſſi⸗
Wma habẽtia coꝛnua a capite antemã⸗
millas vſq; ad terrã deſcendentia.ceruices ãt
lõgiſſimas.⁊ iõ incuruata et inflexa ceruice lõ
gitudine capitꝭ⁊ coꝛnuũ in terra poſitis.ita ꝙ;
trons tota in terra iacet paſtũ ↄtra omnẽ mo⸗

Capitu

rem ſumentia.qꝛ aliter paſſi non poſſunt ꝓpter

ſuoꝛũ longitudinẽ coꝛnuũ.⁊ iõ paſci nõ poſiũt
niſi longis herbis que potius ſecarevidentur
q; a radicibo moꝛdere ſicut alia aimalia faciüt.

—

l m.
ial manlſuetũ ⁊ iracundie

tie. Huiꝰ renes in aſpectũ
qᷓſi cõpoſiti ſunt ex pluribo
paruis renibo. vent res hʒ
multos:vt cibi cõpletur
Efuus. et q diminuũ exeo
Apter digeſtionẽ hʒ ventrẽ poſtaliuʒ. Primus
ergo venter cibũ recipit crudũ.ſecũdus dige⸗

ſtuũ.tertiꝰiã digeſtione melioꝛatũ.quartus xo

bñ digeſtu. Coꝛnua vacceſi calefiant in oẽm
partẽ declinãt. Coꝛnua feminarũ ſunt foꝛtio⸗
ra coꝛnibo maſculoꝛum.

DOperationes

Auic .in.ij. cañ. Claccinũ fel ſoꝛtiꝰ eſt ceteris

fellibo qᷓdrupedu.i¶ Ponit᷑ in emplaſtrꝭ ad vul
nera q̃ ſunt heriſipila.doloꝛiſq; vchementis
( Crura vaccina.i.oſſa crurũ aduſta fiuxum
ſanguinis abſcindũt et ſolutiones ventris
Srercꝰ vaccinũ eſt exhis qᷓ dant᷑ pulmoni
⁊ ptiſi ⁊ ſilib:Ex co ſit emplaſtrũ ſuꝑ ciaticam

¶ Itẽ cũ aceto ſuꝑ exituras calidas poſitum

ſedat eas.Conuenit etiã apoſtematibq poſt
aures ſunt ¶ Colla de coꝛio vaccino linita cũ
aceto ſuꝑ empetiginẽ ⁊ ſcabiem excoꝛiabilem

cũ nõ eſi vchemẽt pfunditatꝭ ↄfert. ¶ Silr

et linita cũ melle et aceto ſluꝑ vulnera.aduſta

Acca. Areſtoti. Cacca ?

4 pauce:mlte vero inſipien⸗

N dN

αd

—
—
.

᷑⅞— — — —

— —☛-

De Fnimalibus

et lota valet ad curationem lendium. / Ha⸗

ly. Sanguis vacce ſi ſuper vulnus infundat᷑

ſanguinem ſtringit.¶ Areſtonles.Cacce coꝛ⸗
nua ſi calefiant in omnem (vt dictu eſt) partẽ
declinãt:et ſiquidem vnguantur cũ oleo acpi
ce valent cõtra pedum et cõtra niuis nocumẽ⸗
tum.i¶ Plinius libꝛo viceſimooctauo. Nacci
nũ etiam iccur cyliacieatq; diſſintericis mede

es habet coꝛnna in modum circuli res⸗
pli ata: quibo gregem defendcre niti.

Ex natur ali feritate dextro pedeterram percu

tit.quando iraſcitur aut ſtupetveltimet.⁊ hoc
mavime amoꝛis tempoꝛe: Per dimidium an
num iacet ſuper vnum latus:et per dimidium
ſuper aliud. Iſidoꝛus.Teruex a viribo dictus
eſt ꝗ; ceteris ouibus ſit ſoꝛtioꝛ:vel eo ꝙ ſit vir:
ideſt maſculus.vel ꝙvermes in capite habeat
Quoꝛũ excitati pꝛuritu ſe inuicem cõcutiunt:⁊

pugnantes cum magno umpetu ferium.

Operationes

¶ Adeps veruecinus:ſimilem habet virtutem
poꝛcino . . H
¶ Stericas aut ani cauſas vtiliter curat.et
combuſtis opitulatſurr..
¶ Fel veruecinum lanis adhibitum et in vmbi
lico voſitum ventrem ſoluitinfantiuim.
¶ Fimus veruecinus cum aceio vt cathaplaſ
ma impoſitus maculas nigras emendat.na⸗
ſcentes clauos coꝛpoꝛiby tollit.

Ce Ex li.de na.re.Ueruexſiue ari?

¶ I gnem ſaemmm impoſitum curat. Lũ cera
et oleo mixtus combuſtionibus medetur

.

R

.
D

3¾ E. „

. .

„

„ 7.
Capitulum.cliᷓx
Eſontes.Albertus in li.de na.aĩaliũ
CNakarovail eſt boui ſimile.collũ ha⸗
vpens fetoſum et iubasvt equos tam in

anis pertinacitatis et truculentie:vt coptum

domari vix vel nunq; poſſit.

— ”

4

1*8
SP
☚

*

Capitulum. clüj
U Itulus. Iſidoꝛus. Citulus et Clitula

a viriditate dicti ſant.i.viridi etate ſi
cut virgo. Uitula ergo kamaſtn nõ

n
.. .

—

DM

1

ti vero viutius viuun.

dum enixa. Nam enixa iuuenca eſt eut vacca

Juuencus aũt dictus co ꝙ iuuare incipiat ho
minuz vſus in excolcnda terra. vd quia apud
gentileeioui ſemper niſi iuuencus immolebat᷑
nunq; taurus. Nam inuictimis etia etas cõſi⸗

deratur. Arũlotilce. TUituli poſty num annum

caſtrandi ſunt Alioquin parui erunt. Eaſtra

Hperationes
¶ Pliniꝰ.in li.xxviij.Omnes quidem medulle
molliunt explent et calefaciunt. Inter ceteras

quũt laudabilis eſt vituling.
¶ Sepũ quoqʒ vitulinum capitis vleenbus
cum ſale ratum laudatur vtiliſſimũ. Podagri
ds quoqʒ pꝛodeſt et articalarijs moꝛbis

Ipera. Auicenna. Clipere ſunt ſerpẽ⸗

¶ EFꝛttẽs habentes capita plana et lata.col

lum minutũ ac ſubtile valde: quoꝛum
caude curte ſunt ſtrepitum facientesac ſoni⸗
tum in inceſſu.Lapiunt᷑ aũt a medicis in fine
veris et pꝛincipio ellus:vt inde trociſci fiant:iqͥ
bus tamen nõ oẽs conucniunt viꝑe ſed flaue:
⁊ de ſlauis femine.Item in ſecundo canone.
Vipere poſt hyemem de cauernis egrediẽtes:
oculos ſuos ſuper ſenculum fricant vt illumi

nentur. Urin a hominis vailiter cunditur ſu⸗

moꝛſum vipere:pꝛopꝛieq; vipere petroſe.E xli
bꝛo denaturis rerum. De vipera dicit Phiſi
ologus:ꝙ habet laciem humanã vſq; ad vm
büicum ab vmbilico vero vſq; ad caudam co

7

2 *

a.

Capirulum. lu.

codrilli ſiguram. Meatus digeſtibilie quaſi
loꝛamen acus eſt.Et ideo moꝛe viperarum ce
erarioneg.
Phperationes
¶ Praſcoꝛides. Adeps viperinus ſuffuſio⸗
nes oculoꝛũ et obiuſiones et caligines mixta
cedrnia tanti ponderis et melle actico et oleove

teri eurat.Alarumq; pilos inunctis naſei nõ

ſinit.

¶ Exli.de na.re. Clipere valent contra omnis

um ſerpentiũ ictus:vt ðᷣt Plinius.
¶ Tunica eius quem pꝛoicit cum innouatur
in vino cocta dentibo et oculis medet᷑. Adeps

eius caliginem oculoꝛum tollit.

I E .

—

,
„ 4 „ 4 4 S Re „
ℳ 2 2 .

. .
.
—
. —

Capitulum. clv

Hicoꝛnus: Clarius. Iſido: nicoꝛ

ynmus eſt animal paruum:ſed coꝛpoꝛis
vfoꝛeitudine; habens:crura bꝛeuia ad

ſuam magnitudinem. ſerrum nonfimet. in ex⸗

cellis montiba vaſtiſiimiſqʒ ſolitud inibus cõ

moꝛatur: vt ſupꝛa latius habetur. ¶ Iſidoꝛꝰ.

Uarius eſt beſiiola ð genere piroli:paulo am

plioꝛ q; muſtela. In arboꝛibus habitst ⁊ ſetꝰ

facit.a re nomen habet. In ventre nanqʒ can⸗
didus eſt. in doꝛſo coloꝛem habet cinereum eli
gantem atqʒ ſpectabilem Harũ pellibus in oꝛ
naiu veſiium gloꝛiamun homines vtriuſqʒ ſe
xusipſatamẽ beſtiola minime gloꝛiat᷑ in pelle
ꝓpꝛia mec dum in aliean.

*
1

4*

Animalibus

„ Ro. Iſido. Uri ſunt boues agreſtes
CNis foꝛtes vt arboꝛes et armatos mi
lites in coꝛnibo eleuent. Idem vri dicti
ſunt apoton oꝛion.i.a montibus. Sunt bo⸗
ues aũt agreſtes in germania hñtes coꝛnu in⸗
tantum ꝓtenſa:vt regijs menſis inſigni capa⸗
citate ex eis gerule fiant.¶ Helynandus libꝛo
viceſimo ſexto. In hyrcinia ſilua germanie ſt
vri.Hiſunt magnitudine paulo elephantos:
ſpecie et coloꝛe etſigura thauri. Magna vis

eoꝛũ eſt et magna velocitas neq; homini neq;

fere quã aſpexerint parcunt. Hos ſtudioſeſo⸗
ueis captos interficciunt.

Rſus.Ex libꝛo de naturis rerũ.virſus
dicit᷑ quaſi oꝛſus ſcilicet in vẽtre:ſed ex
tra completus.Et hoc ideo. quia per
mature parturit:vnde lingendo infoꝛ⸗

matur. Eſt autem vꝛſus animal ſeuum nimis
defoꝛme membꝛis. Ariſtoteles. Urſus eſt ani

mal babens dentes ſuperius:et vnum ventrẽ
inferius.ac poſt ventrem inteſtinum ſicut ⁊ lu
pus.Eſt autem in aliquibus animalibus ven
ter maioꝛ:vt in poꝛco ⁊ vꝛſo. Manikeſtum eſt
autem ꝙ vꝛſus aggreſtis hyeme latet. ſed vtꝝ
hoc faciat ꝓpter frigiditatẽ an ꝓpter aliud que
ſtio eſt. Mares autẽ ⁊ femine in tempoꝛe illo
pingues ſunt valde.ita ꝙ de facili mo ueri nõ
poſſunt.i¶ Iſidoꝛꝰ.Urſus caput eſt inualidũ:
ſed vis maxima eſt in bꝛachijs ⁊ lumbis.nð
et interdũ erecti inſiſtũt.i(¶¶ Ambꝛoſius. Urſis
anguſtioꝛa colla data ſunt.qꝛ nõ paſcunt᷑ her
bis in terra ſed carnes animaliũ comedunt.

¶ Alexander. Urſus quodã murmure vtens:

pedes ſugit tanq; alimẽta quedã ſumat ex eis.
¶ Solinus. Arſi coeũt ſicut quadrupes alij:
ſed apti amplexibo mutuis velut humanis cõ⸗

iugatõibo copulant᷑. Deſideriũvenerꝭ hyems

ſuſcitat. Secreto honoꝛe mares grandes re⸗
uertentur.Et in eiſdẽ licet foueis:partitꝭtamẽ

per ſcrobes ſecubationibo diuiduntur. Uterũ

dies triceſimus liberat.
OPHprrationes.
¶ Iſaac. Urſina caro viſcoſiſſima digeſtiõiq;
inobediens.peſſimũ dat nutrimentum. Unde
plus pertinet medicine qᷓ; clbo.
¶ Phiſiologus. el vꝛſi calidũ eſt ⁊ ſiccũ.a⸗
let ↄtra epilentiã ⁊ paraliſim. Debet aũt fel cũ
folliculo ſuo ab epate ſeparari:et ita ſuſpendi
et ſiccari:p duos annos ſeruatur.
Euſculapius.Si oculos vꝛſi eradicauerꝭ ⁊
ſupꝛa ſiniſtrũ hominis adiutoꝛiũ ligaueris eiꝰ⸗
quartanam mitigabunt. .
¶ Auicenna.Adeps vꝛſi confert alopicie.
¶ Oxaſcoꝛides. Dicitur adeps vꝛſi capilioꝝ
incrementis pꝛeſtare et alopicias emendare.
vel vꝛſinum vel electuarium datum epilenti⸗
¶ Item lanis adhibitum ⁊ in vmbilico poſi⸗
tum:infantium ventrem ſoluit.
¶ Actoꝛ. Ut autem dictum eſt ſuperius iuxta
Plinium:Vrſi pꝛimis diebus quattuoꝛdecim
graui ſomno pꝛemuntur.Luncq; mirum im⸗
modum vterno pingueſcunt.Etilli ſunt apti
medicaminibus.
¶ Adipi contraq; capilli defluunt tenaces.

Capitulum. (lviij.
QQO i

U

S

Trattatus

caniboinimicũ valde.pꝛedã non come

dit:miſi eum in altũ poꝛtet:ſed qñ ad arboꝛem

venit ad ſupꝛemũ eũ ramũ defert:camq; pendẽ

do comedit.Cũ aũt in caloꝛe coitus exiſtẽsa⸗

liquẽ vulnerauerit:mures ſuper ipſum conue

niunt ac ſuper eum mingunt ⁊ moꝛi tur. Unde
quidam ab ea vulneratus ſe per barcham in

mari poꝛtari fecit:⁊ mures ad mare venerunt
vt ad eũ accederent:ſed pꝛopter mare non po
ter ant. Huius animalis fel moꝛtiferũ eſt.

— —,⁊

ia eſt animal ſeuiſſimuz
¶ Mrnon galtius cane ſed longius coꝛpoꝛe.

5„ Tulpie. Iſido. Culpis eſt aial doloſin
C. rvillos habet vberes et altos:caudam⸗

immundiciam fugit taxus:et vulpis occupat

locum eius. Hanc inſequũtur ven atoꝛes pꝛe/
prer pellem: non pꝛopter cames queſunt inu-
tiles. ¶ Ariſtotiles. Uulpis eſt animal ingeni
oſum et malarum operationum. babet virgaʒ
ex oſſe:coit ad terram pꝛoiecta. Urſus et krro

kos auis:ſcilicet vncoꝛum vnguium cum vul⸗

pe pugnãt: quia carnem manducant. Cirus
Autemet vulpes amicantur:amboq; in cauer
nis terre manent. Aultur quoq; vulpem depᷣ⸗

hendit. ¶ Ambꝛoſius in hexameron. Lulpis
eſt animal odio dignum pꝛopter rapinam:de
ſpectum pꝛopter inſirmitatem incautuʒ ſue ſa⸗
lutis vum inſidiatur alienis.i¶ Ex libꝛo dena
turis rerum. Qulpis eſt animal fetidum: maxi
mecin oꝛe:etiam a poſterioꝛi parte imminen⸗
te moꝛtis periculo.
in cibum ſumit.ſicq; ſalutem recuperat:⁊ eum

vite in longum pꝛotendit. ¶ Konſtantinus
Vulpis in fame pꝛe anguſtia latratꝰ canũ imi⸗

tari dicitur.hoc eſt cum eſurit:nec inuenit qð

manducet.fingit ſe moꝛtuam.⁊ reſupina flatũ
attrahit lingua pꝛotracta:tũc auis incaute de
ſcendẽtes quaſi ad cadauer:aperto ſuo oꝛera

pit:deuoꝛatq; et conſumit.

Operationes

¶ Haly vulpis ſi cum oleo decoquatur oliue
oleum hoc nodis et duricie que fiunt ex arteti
ca pꝛodeſt. Adeps vulpis cum oleo ſilami:id
eteſt yreos liquefactus aunium dẽtiumq; mede
tur doloꝛbus. ”
¶ Auicenna. Clulpes in aqua cocta et emb:o⸗
cata iuncture doloꝛoſe contert vychementer.
Accpseius in aurem diſtillatus ſedat doloꝛ?

¶ Ad hoc enim euacuatiua eſt valde

Itẽ eius pulmo ſiccus contert aſmatic val⸗
de. Pellis eius calidioꝛ eſt ccteris:et haciuuan

tur humectati ꝓpter eius reſolutionem.

Teſticulus vulpis calidus eſt in pꝛimo ⁊ bu
migus ia ipo. ẽ in eo hũiditas ſuꝑftilug.
NNNXonfert ſpaſmo ⁊ thetano que ſunt in poſte
nioꝛibus exparaliſi:facit appetitum coitus.

qq;ʒ magnam.Fertur autẽ ꝙ vulpis nun
facit ſibi ſoueam:ſed foueam tai doloſeoe
cupat.Cunq; enim ſcit taxuʒ exiſſe de ſouea ac
cedit ad introitum:et ibi ſtercoꝛat.ſicq; pꝛopter

uccum qui de pino fluit

αι nU

T

De Nnimalibus

Ber. Pli.li. vijj. ybices

!iue capꝛee ſunt aialia ð
apꝛaꝝgenere ꝑnicitatis

òð

Ki rotati in pet- poni
ſimũ:et monte aliquo in alium tranſilire cupi

entes:atq; recurſu pernici quo libneritexultůẽt

Ex li.de na re. ybex eſt aĩal paruũ velociſſi⸗
mum. in capite vaſtis coꝛniboneratũ:in petrꝭ
cõmoꝛantur:ibiq; fetus faciunt.

mirãde.qᷓ;q; onerato ca
pite coꝛnibo vaftis: gla⸗
dioꝛũq; vaginis.in hoc E⸗
ita ſe libꝛantvt toꝛmetto E

Capitulum. elxſ.

Chneumon et vppotamus. Iſidoꝛus
y ychneumon grece vocatur:co ꝙ- odo⸗
re ſuo ſalubꝛia ciboꝛũ et venenoſa pꝛo
dant᷑. De quo Dracontius ait.Precidit ſuil⸗
lis vim cuiuſcũq; veneni.Dictus eſt autẽ ſuũ⸗
lus a ſetis. Nic etiã ſerpens inſequitur:qui cũ
aduerſus aſpidẽ pugnat:caudam erigit.quã

aſpis maxime incipu obſeruare quaſiminan⸗

tem. ad quã cum vim ſuã tranſtert coꝛnpitur.
Areſtotiles. ychneumon cum videt ſerpenteʒ
qui dici᷑ haſcos nõ pugnat cũ eo quouſq; cla
mat adiutoꝛes.Et quia timẽt a moꝛſu ſerpen⸗

tis: intrant aquan et poſt arenã. dende cũ ſer
pente pugnant.¶ Exli.de na.re:yppotamus

in terra naſcit:licet in aquis ſicut interra po-
tens ſit ⁊ habitet. Caudam habet toꝛtuoſam

Dentes pꝛurigineos:doꝛſo et hinnitu ſimilis

equo.de quo ſupꝛa plenius dictũ eſt.

SEsER

um. clxij
Dra Iſido.ydra dicitur dꝛaco multo
V rum capitũ: qualis fuit in lerna palude
pꝛouincie Archadie. Dec latine exce⸗
dra dicitur: eo ꝙ vno ceſo tria capita excreſce⸗
bant:ſed hoc fſabuloſum eſt. Nã conſiat vdrã
fuiſſe locũ euomentẽ in quo vno meatu clau⸗
ſo multi erumpebant. Quod hercules videns
loca ipſa exuſſit.⁊ ſic aque meatus clauſit.Nã
vdra abaqua dicta eſt.ydros autem eſt aqua
tilis ſerpens:a quo icti obturgeſcunt.Cuius
quidam moꝛbum boum dicunt.co q; ſimo bo

„ rn. 2.

Ws vemedetur: / Ex libꝛo denaturisrenuu.

Eſt autem ydros (vt dicit Plinius pulcherri

mus anguium in oꝛbe terrarum. Fabuloſe ve
ro dicta eſt ydra ſerpens:cuius cum vellet ca
put Hercules amputare ſtatim duo ſubcreue
runt. et ſic ſemper amputatis quibuſdaʒ alia
ſtatim ſub creuerunt.

5 E
2 N—* 8
4 8 “
2

ea Abꝛo. Exlibꝛo denatu
a de genere tauroꝛum ſüů
ueſtrium foꝛtiſſima maxi
maq; vtpote quindecim
cubitoꝛum longitudinis
Lante quoq; velocitatꝭ
jeit vt ſtercus( quod cum
— umpetu egerit) retro acta
in coꝛnibo recipiat ac longius poſt terga pꝛo⸗
ijciat.hocitaq; ſtercoꝛe egeſio largiſſime per⸗

ſequentes canes excecat atq; debilitat:et pe⸗
nitus inutiles reddit.pilos habet ſubnigros.

coꝛnua maxima trium cubitoꝛuʒ ampla ſupꝛa
modum.ita vt ad menſas diuitum gerula ſiãt
potuum.Cum ergo hominem aut canem ob⸗
uium habuerit in coꝛnibus ſubtollit eum. ⁊ tã

diu in altum pꝛoicit:iterumq; in coꝛnibus re

cipit donec penitus interimat conquaſſatum
Hanc quidam pꝛopter cius velocitatem di⸗
cunt eſſe tygridem ſed falſo.NHam tigris ẽ be⸗
ſtia ſatis modica:et habitat in oꝛiẽte. Hec au⸗

tem reperitur in Bohemliag·

Capitulum. elxiii;
Ilio. Albertus in libꝛo de naturis aia
3 llium.ʒilio animal eſt quantitatis lupi
ne:nimium crudele. in moꝛtem bomi⸗

munn ct aliarumbeſtiarum. bocanimal imita⸗

tur voces beſtiarũet bominim in condenſis.

ſimili ingenio deuoꝛet canes. canum latratus

eſt imitans. Eſt autem hoc animal compoſitũ
ex byena ⁊ ſymis que mari cẽmoꝛion vocatux
et intrat in ſepulchꝛa:et cadauera cocdit mox

tuoꝛum.

¶ Hec igitur de natura animaliũ quas
Aurupedum et alijs in terris moꝛan·
tuium ſufficiant.quia ſiq̃ allia
ſfſunt ſacile ex antediccx
aaoosgnoſci poſſun.

H

PDeßluibus

Prologus in ð Auibus

videlicet aĩaliũ in terris vitam ducen⸗
dtium. Reſtat nũc in tractatu tertio di⸗
cere aliqua de naturis auiũ:vti ĩ pſis ſicut in ce

Ore ditoq; tractatu ſcdᷣo de ꝓpꝛietatib⸗

ter is creaturis dei magnalia extollãtur. Jdeo

q; adiuuante chꝛiſti clementia.de auibe dicturi

aquila initium ſumamuus

⁊ volatilibo iuxt a oꝛdinem alphabeii.pꝛimo ð

OOQOQODOuila. Iſido. Aqla ab
acumine ocnloꝛu voca⸗
Rtta. Eſt em tanti cõtuitꝰ
ooͤrt. cñ ſup maria imobili
upena ferat᷑:nec humanis
(EE& pateat obtutib, de tãta

natarevideat. z inſtar toꝛmenti deſcẽdẽs rap⸗
tã pᷣdam pẽnis ad littꝰ ꝑtrabat.Nã⁊ ↄ radiũ

ſolis fert obtuitũ nõ flectere.CUñ ⁊ pulos ſuoos
vngue ſuſpẽſos radijs ſolis obijcit:⁊ q̊s vide⸗

rit ĩmobilẽ tenere aciem vt dignos genere cõ

ſeruat. ſi q̊s vᷣo flectere obtutũ q̃ſi degeneres

abücit. Joꝛath. Aquila eſt auis magna et fe⸗
galis. De q̃ ðꝛ:qꝙ vbicũq; viderit ex alto ſerpẽ
tẽ magno ſtridoꝛe oppꝛeſſum vnguibolaniat.
poſtq; extracta de viſceribus venena moꝛtile⸗
ra decerpſerit:adhuc faucium deuoꝛat.⁊ virꝰ
quod inerat extinguit:veneno caloꝛe decocto.

poc q̊; experimento aut ↄtniſtat᷑ aut gloꝛiatur

Aquile vnã ſedẽ et ynum nioumſemꝑ habẽt
Ex li.denatura.rerum.Aquila altiſſimis ar⸗
boꝛibo nid iñcat:vbi mala beſtia non accedat.

pulloſq; caute cuſtodiẽs non relinquit done
feipos ꝓtegereſciãt ac valeãt. Itaq; õ dꝛaco
nẽ vel hoĩem vel aliud aĩal ſi eos turbarevd
rapere voluerit:miro anioſitate pugnat:ſeq;
moꝛtis ꝑiculo ꝓ eis exponit qᷓs ctiã in bumerꝭ
ſubtollit:vt eos ꝓuocet ad volatũ.docet etiaʒ
cos lambere ſanguinẽ.lapidẽ ethicẽ habet in
nido:qin velut pᷣgnãs ſetũ habet intus lapidẽ
minutũ ſanantẽ.⁊ hũc ↄtra caloꝛẽ mmiũ(quẽ
habet aqͥla naturalr)in nido babet ne depere
ant oua decocta caloꝛe nimio. Nuic em̃ lapi⸗
di caloꝛ ignis nocereneqͥt. Dicũt ⁊ alij phi q;
duos lapides pᷣcioſos noĩe indes in ſuo nido
collocat.ſine quibo parere nõ põt.A q̃la mul⸗
tis diebo ieiunat.adultos pulloe ꝑſequit:lon
ge fugas emulos ſtʒ rapine.Ex libꝛo vt ſupꝛa

Elſt em̃ aqͥle paſimũ genꝰqð pullos ſuos añ

tpᷣs expellit tedio nutriendi. Ratio aũt hec eſt

fm Areſto.qꝛ poſt incubationẽ adco debilita

tur:vt venari nõ poſſit. Etiã vngues ei incur⸗
uant᷑ vt pᷣdã tenere nõ valeat.Albeſcũt ale et
agãuant᷑ vt vix poſuit volare.Aqͥle pulli ſine
clãgoꝛe ſunt ⁊ ſine murmuratione Eſt aquila
grãdis in ſeptẽtrione habitãs duo faciẽs oua
ſꝑ.xvt dicit Pli.in cacumibo ramoꝝ ſuſpenſa.
captoq; lepoꝛe vel vulpe minutatim ci coꝛium
detrahit.⁊ oua ſua in illo inuoluit.ac ſub calo
re ſolis ponit.aq; relinq̃ns ea nõ cubat.Sʒz
quouſq; naturali maturuate frangant: elpe⸗

ctat. In egreſſuvo pulloꝝ redit.tũc cos vſq;

ad robur ꝑfectũ nutrit.Actoꝛ.Aquila ẽ qauis
magna ⁊ nobiliſſim a.vtpote auiũ regina.que
cum ſenecta grauat᷑ ſuꝑ oẽs nubes in ſublime
volat.⁊ caloꝛe ſolis oculoꝝ cius caligo ↄſumi
tur:⁊ mox ĩpetu cũ ipo caloꝛis cſiu deſcendẽs
aquis frigidiſſimis tertio imergit᷑ indcq; reſur
ges ſtatim nidũ petit:⁊ inter pullos iam robu⸗
ſtos ad pᷣdã in q̃litate frigoꝛis ⁊ caloꝛis qſi q/
dã febꝛe coꝛrepta.quoda ſudoꝛe plumas exuit
fouiturq; a pullis ſuis et paſci:d onec pennas
plumaſq; recuperans innouetur.

DOperationes.
Aquile ſel cũ melle ſuſſuſos ſanat oculoꝛ.
¶ Pliniue.li.xxix. Oculie inincte aquile cere⸗
bꝛo aut felle cũ attico melle:claritatẽ vius di⸗
cunt reſiitui.¶ Itẽ in codẽ li.A quile felle (q;
diximus pullos ad cõtuenũ ſolẽ epcriri mi⸗
xto cũ melle inungunt᷑ nubecule et caligano⸗
nes atq; ſuffuſiones oculoꝛum.

¶ Jdẽinli.xxx. Lumboꝝ quoq; doloꝛi pedes D

aquile in auerſum a ſuffragine cuulſi alligant.
dexter quidẽ doloꝛib partis dextre.ſinili er qᷓ
q; leue.pꝛeterea moꝛbo regio reſiſtit cerebꝛum
aquile in cyathis vini tribus.
Q iü

A

B

Trattatus

2 4
. 2. 2 NeE

Capitulum. )

2π◻ Chacus ex auiboparadiſi:et aurifrigi
e us. Iſidoꝛus. Achacus de quo legit᷑
in Leuitico:eſtauis ignota etiam pe⸗
ritis iudeoꝛum.E x lib.de naturis rerũ.Aues
paradiſi vulgariter ſic appellant. non quia de
paradiſo ſint:ſed ob inſignẽ pulchꝛitudinẽ.tã⸗
ti nanq; ſunt decoꝛis et gloꝛie vt nullus cisco
loꝛ credatur deeſſe. Magnitudo earum eſt vt

anſerum.ot ita dulcis et pia vt excitare poſ⸗/

ſit in homine deuotionem et gaudiuz. Siq̃n
dovero capta fuerit illaqueata gemit:nec ceſ
ſat plangere donec reddita ſuerit libertati.

Super flumina nxli libenter habitat:et raro

alias reperuur. Sunt et alie aues in ciſdem ꝑ
tibus codẽ modo appellate ſuſci coloꝛis ⁊ ſub
rurili minoꝛes q; monedule.Aues autem pa⸗
radiſi vocant᷑:quia neſcitur vnde veniant:aut
quovadant. hion enim coitus earum videtur

ſed certis tempo:ibus aggregate tert as quas

inhabitabat tranſiture relinquũt:⁊ ſic recedũt

Actoꝛ.Auriigius ẽ auis ſic dicta:q̃ſi au⸗

ram frigi am ſequens. Habet vnnʒ pedem cuʒ
vncis vnguibus ad pꝛedancum.alterum vero
latum ad natandum. Giro multiplici vtiturin
gere.nunc moꝛe ludentis:nunc moꝛe inſidian
tis vſq;dũ pꝛedam in aquis cernens:impetuo
ſe decendit.altero pedepꝛedam rapiens.alte
ro natanterapiente adiunans.

Capitulum.tiij

auis parua:ſed fecunda. Nam duode

nos ſimul facit pullos.herbarũ pabu⸗

lo reſicit᷑. et ob hoc odioſos habet equos qe
vbi paſcenti ſibi ſuperuenire viderit et herbas

deripere:fugit et vindicat ſe vlcione qua po⸗
teſt. Eoꝛũ hinnitue ꝓpꝛijs vocibus imitans ac
deridens.Pli.li.x.Achantis intantũ odit auẽ

egithum:vt non coire credant ſanguinemeoo
rum. Actoꝛ. Achantis imnta Iſidoꝛum. ipſſa
eſt que apud nos vocat᷑ carduelł.e quo etiaʒ

dicetur inferius.

PPmisuna li. dena. re. Achantis eſt

L

B₰

Capitulum. u.

. Kcipitcr. Ex libꝛo de naturis rerum.
Accipitrũ quattuoꝛ ſunt genera.Pꝛi⸗
mum eſt coꝛpoꝛe magnum:domabile
multum:oculis v arijs perlucdis:hilari vul⸗
tu:groſſo pede:longis vnguibus:delicioſe co
medens:omnes auee inu adit: nullam timet.
Scdm genus eſt pꝛioꝛe minus: quod alietũ
dicere poſſumus.alas habẽs groſſas ſᷣm q̃n⸗
titatem ſui coꝛpoꝛis bꝛeues ⁊ vngues groſſos
et oculos magnos ⁊ obſchros.non cito man
ſueſcit:ct ideo pluribus odioſum. Anno pꝛi⸗
mo domationis parum valet.ſecundo plus.
tertio imitatione aucupat ſatis bene. Terti⸗
um genus eſt niſus paruus quidem alioꝛum
reſpectus:ſed tamen velox:cito manſueſcit:et
Delicate nutriri vult:⁊ leuiter aucupat.Quar⸗

tum genus eſt frogellus:quem muſcetum di⸗

cimus:multo quidem minoꝛ ſed coloꝛe conſi⸗
milis.ſicut niſus accipitri conſimilis eſt in di⸗
ſpoſitione habitꝰ et coloꝛe.Hec auis cito mã
ſueſcit et delicate enutriri vult:ac leuiter aucu
pat:velox ad volatum. Phiſiologus.Accipi
ter auem quam ei ſoꝛs contra noctem offert:
et tota nocte ſub pedibus tenet.Sed illaʒ ve⸗
iente ſole ⁊ famelicus auolare permittit.Et
etiam ſi eandem alias obuiam venientem ha⸗
buerit: non perſequitur. A ccipiter coloꝛem
oculoꝛum mutat et roſtrum. Panis eum ne⸗
cat fᷣin Auguſtinum. Ariſtoteles. Accipiter
in altiſſimis montanis nidificat et comedit a⸗
uium coꝛda quas capit.Congrediens cũ aue
que dicitur kokie conuincitur. Ipſa tamẽ pu⸗
gnam non incipit. el babet in epate et in te⸗
ſtino tantum ſicut et miluus.Uterq; cubat.xx
diebus. Pulli accipitris pingues ſunt:et bo⸗
ne carnis valde.Uultur admiſcetur in coitu
cum accipitre maſculo.ſplen paruus eſt ĩ aui
bus calidi ventris ſicut in accipitre et colum⸗
ba et miluo. DRMU
Operationes.
¶Pliniꝰlibꝛo.xxvin.Accipiter in roſaceo de
coctus ad omniũ vitioꝛum in oculis accidẽtiũ
ĩunctiones putatur efficaciſſimus.ſimiliter et
ſimi eius cum attico melle.
¶ Igem in eodem. Fimus cenchꝛidis accipi⸗
trum generis ex melle oculoꝛum albugines ex
tenuat:et oculis claritatem facit.
(Ex libꝛo empirices eſculapij magiſtri Hy⸗
pocratis. Adeps accipitris ſi teratur in oleo.

Vnctio quoq; inde facta caliginem oculoꝛum

tollit.

—

1,*

. —— „ .
De uibus

Erophilon Exli ve na re. Zeriophi⸗
lonqſi amatrix aerꝭ dicta vulgarite
aelyon appellata: eſt auis nobiliſſima

paulo maioꝛ aqͥla.volatu potẽs et alis velo⸗

ciſſima.pẽnas hʒſubꝛufas:caudãq; lõgã.vn⸗
gues ac roſtrũ ⁊ crura maxĩa.aerꝭ ſerena inhba
bitat intm̃vt vixvnq;vł paꝝ interra reſidebat
aut qeſcat.ſuꝑ nubes q́; freq̃ntiꝰ eleuat᷑ ita q
videri ñ pᷣt ab hoĩe:cibũq; capit in aere.⁊ H̊ qʒ
pᷣdãtiũ auiũ moꝛe.Cui ſiſe auis obuiã in aere
tulerit moxab eo coꝛripi:⁊ ð ſũmo aere in terꝰ
rã deijcit᷑:nec ab hoĩe videri pᷣt qs eaʒ ab aere
occiſaʒ deiecerit. Hec auis dũ adhuc in pullo
7. ⁊ necdũ ↄᷣſcit ſe ab hoĩbocapii domeſticat

ad capturã inſtruit. Hec auis capꝛiolos ⁊ hin

nulos capit vnguibo laniatõe. Socialr auteʒ
duo ⁊ duo volãt.captãq; pꝛedam diuidunt.

—

4

◻ Gochiles etalauda. Iſido. A gochi
les arabice ðᷣꝛ.latine capꝛimulgusE ſt

mãmillis ſe ſupponẽs roſtro lato.lac ex eis ve
lut capꝛeolus ſugit:ſed cxtunc in eis lac annihi
lat᷑:earumq; mãmille deſiccantur. Dicit etiaʒ

Plinius q eadẽ ſuctione capꝛce vuum ꝑdunt.

Lectoꝛ de eadem inueniat inferiusin ca.xxij.
¶ Actoꝛ. Alauda eſt auisparua oibnota ſuo
modulamine cantus. In eſtate incipit in au⸗

roꝛa quaſi nuncians oꝛtum diei. In byemeve

ro capitur pꝛecipueq; tꝑe niuis.Exli.de natu
ris rerũ. Alauda eſt auis a laude dicta: quia

mira iocunditate pennis exertis in aere vocis

modulamine letioꝛis tempoꝛis aure congau⸗
det. NHNaʒ obnubilato vel pluuioſo celo vix aut
nunq; canit. Sedens in terra vix aut nuq; cã

tet. ſed in aſcendendo canit:paulatim qͥdeʒ aſ⸗

cendit.ſed inſtar lapidis ſubito deſcendit can

Dperationes
¶ Raſi in almanſoꝛe.Caro a laude que pilea

ta dicitur ventrem conſtringit.
¶ Eiuſq; ius ventrem fluere facit

„ * 2 .

Tietus. Actoꝛ ex generib aquilarum

auierus tantum in plumos etiam per⸗

cutiens pullosſuos.ſubinde cogita⸗

nerſos intueri ſolis radios: Et ſi quãq; ex eis
cõuenientem humectantemq;.ilachꝛxmanteʒ

4

. em̃ auis oꝛient is magna: que duo vel
tria ſacit oua.Capꝛas lacte irriguas petit eaꝝ

Trattatus

animaduerterit ĩpſum enido velut adulterinſi
atq; degenerem pᷣcipitat. Illum vero cuius

ccies firma contra ſteterit educat.E ſi aũt alte

rius volucris oculoꝛũ acieclariſſima ſeſe ex al
to lberans.viſoqꝗ in manipiſce:pꝛeceps in euʒ
mens.ac diſcuſſis pectoꝛe aquis rapiens.Ali
etiſitum nõ bñt genus:ſed diuerſo aquilarum
coitu naſcuntur. Rudulphus ſuper Leuiticũ
Alietus rapina paſcitur:ſed qꝛ viribus deſti⸗
tuitur:minoꝛib tantum auiboquibuspꝛeualet
infellus eſt. SèM

4
.—
— —
— —
——— .
„ S
„*
S —
. —
2
. 1
—
. ⸗ . 5
2 7 RE
8 n — S 22
— 8

apitulum. viif
Peer An bꝛoſius. Altion eſt auis

.maritana:q in littoꝛibo ſetus ſuos ede
re ſolet. Nam in harenis oua ſua de⸗

ponit. medio fere hycmis qñ maximemarein⸗
ſurgit:⁊ littoꝛibo vchementioꝛ fluctusilliditur

qua excubante mareſubito miteſcit.et omnes

ventoꝛũ ꝓcelle cadũt.Jouet autẽ oua ſeptem

diebo:tunc pullos educit:q̃s alijs ſeptẽ diebui
enutrit. Unde hos.xiiij.d ies naute pꝛeſumpte
ſerenitatis obſeruant quos altionides vocãt
co ꝙꝙ altione louente vel enutriente fetus nul
los pꝛocelle motus hoꝛreſcant.Ex libꝛo dena
turis reruʒ. Altion eſt auis minunſſima ĩ ma

ri habitans ⁊ fetus faciens.Aues q̃dã dome⸗
ſuicec(vt gallina et columba) indiſcretis tempo

ribo fetus faciunt.quoniam ab hycmis intem⸗

perie tute ſunt. Hec autẽ ſola inter aues ſilue⸗
itres hyemali tempoꝛe fetiſicat. Huius nidus

ferro nequit incidi:led ictu valido frangi.Dii
tur ꝙ altion quaſi ales oceani:co ꝙ in hieme
in ſtagnis oceani nidos facit et pullos educit

„ nN d 2

n

*

PHas. Exli. de na re. Anas eſt anis ali

Capitulumn. ix.

rcollũ viridis coloꝛis habet.roſtrũ ve⸗
ro latum et alas albo viridi nigroq; dinſtin⸗

ctas. LZoꝛquem habet aloũ circa colluʒ:pedes

ruffos et latos quibus in aquis ſubremigat.
Nam aquia fluminum gaudet.difficileq; ſine

his viuerevalet.maxime cum eam abi ſicci citi

us ingurgit ant. Mares aliqñ cuz plures fue⸗
rint ſunul tanta lib idinis inſania feruntur vt
feminã ſolã coeundo viciſſun ac certatim occi
dant.Hoꝛũ pulli mox vt ouuʒ exeunt tanta a⸗
gilitate vigent:vt etiam ſimatrẽ moꝛi vel alie
naricontigerit:ſine nutrceviuaut.

Ppdperationes

¶ Iſido. Anas cocta pectoꝛe melioꝛ eſt q; cex½

nice.De qua Marcialis ita dicit:tota qdem
ponat᷑ auas:ſed pectoꝛe tĩ ac ceruice placet.
cetera redde coquo.i¶ Raſi.Caro anatis plu
res hʒ ſuperfluitates⁊ plus faſtidire facit:⁊ ma
ioꝛis eſt calidita tis:nõ iñ plus nutrit q; caro
gallinacea.i¶ Plinius libꝛo triceſimo. Anatũ
q̃ maſculoꝝ ſanguis aluũ ſiſtit. Oirum vero
traditur in toꝛminibus anate apoſita moꝛbũ
tranſireventris ipamq; anatem emoꝛi

¶ Auicen. Ana calidioꝛ eſt oibʒ domeſticis

auibo. Et dicunt quidã q; infrigidatũ calefa⸗
cit.Calefactũ vero febꝛicitare facit.
lnicat aũt vocẽ:augmentũ facit in coitu
⁊ ſperma multiplicat.i¶ Eius pinguedo maxi
ma eſt in ſedando doloꝛemc.

quantulũ maioꝛ gallo. Oas caput et

Capitulum.x

Nſer ex li. de na. re. Anſer vel anca eſt

N.auis aquilema gnituoiniehuius gene

ris ille que indomite ſunt etpꝛopꝛie li⸗
bertatis.glauci coloꝛisſunt ⁊ acris.alta petũt

volant vt grues oꝛdine litterato.⁊ ſᷣm flatꝰv⸗
toꝛũ volatus ſuos dirigũt.aquiloneflantepe
tunt auſtrum ſatis conſcie ſrigidioꝛa tempo⸗
ra imminere.Cix a volatu ceſiant.niſi cĩ man

ducantes interim depaſcant.adeo nanq; de⸗
lectabilis eſt ei volstus vt raro doꝛmiant ac

co ntra domeſticis aucis volatus eſt grauis
paſcere officioſiſſimũ quieſcerc ac doꝛmire pꝛe

cipuũ.hoꝛas noctes⁊ fures clãgoꝛe pꝛodunt.
Eſt in alpium montibo anſerũ genꝰ inrer aues
maximum pᷣter ſtrucionem:ſed adeo pondero
ſumvt manu capiaturimmob ile ſuꝑ terram.
Anates ⁊ anſcres cciereqʒ aues heba ſe pur

gant ſyderice. Iſidoꝛus. Fullun aĩal eſt q

ita odoꝛẽ hoĩs lentit ſicut antr.

Pbperatione
¶ Ani. Anſerũ caro groſſa eſt. Adeps coꝛum
alopicie cõfert.⁊ ad fiſſuras ſaciei atq; labioꝛũ
valet. Sedat quoq; doloꝛe; auris et conſert
matrici.iE ſculapius.Adeps anſeris omnes
dſſuricies ſoluit.D Idcʒ cũ ſucco cepe inſtula⸗
tus auri aquã illapſam eijcit. ð
¶ Dxalſ. Anſerindadeps ſumme mitiſicꝰeſtob
dulcedinẽ pingucdinis.i¶ Rimas labioꝛũ cu
rat.totiuſq; vultus factasex frigoꝛe rimas op
time ſanat:et aurium doloꝛꝛem.

„

Capitulum. xj.
. Raeola. Ardea. Asalon et aʒida. Iſi.
.Ardeola ⁊ ꝛ quaſi ardua pꝛopter ar⸗
duos volatus. Unde Lucanus.q q;
cauſa volare ardea. Cũ altius volauerit tem⸗
peſtatem ſignificat. hanc multi tantalum vo⸗
cant. Pli.hb. x. Ardeolaꝝ tria ſunt genera.ſcʒ
leueon.aſterias:pellos. Hi agentur in coitu.
Mares ſiquidẽ coeundo cũ vociteratu ſan⸗
guinem ctiã ex o culis pꝛofundunt nec minus
egre grauide pariunt. Soꝛices et ardeole diſ
ſident inuicẽ fetib inſidiantes. Idem in li. xvi.
Ardeolarũ autẽ genera quas leucos vocant
a ltero oculo traduũt carere.¶ De natu. re. Ar
dea licet in aqͥs cihũ ſuum querat:in ſiluis iñ
ct altis arboꝛibo nidũ ſuũ collocat. Iert᷑ auteʒ
ꝙ pullos ſuos miro rigoꝛe nititur detendere.
Accipiter cis inſeſtus elt.Sed ardea huic a⸗
num opponiit et ſtercus eqcit.ad cuiꝰ tactũ ac
cipitris penne cõputreſcũt.plurimũq; eaꝝ co⸗
ioꝛẽ hñt cinereũ.quedã vero albũ.Eſt quoddã
earũ genus quaru mares angutun in coitu cuʒz
magna vociferactõne:ſunduntq; ſan guinem
ex ocułpꝛe doloꝛe.i¶ Aʒalon.E xli.de na.reꝝ.
¶ Aʒalon eſt auis parua q̃ coꝛui frangit oua.
Huius pulli a vulpibinfeltant᷑. Ipa vero vul
pis catulos vellit ipamq; vulpẽ.quod vbi coꝛ
uus viderit auxiliat᷑ vulpi qſi contra cẽmunẽ
hoſtem. Hec auis in ſpinis viuit:et ob hoc aʒi⸗
nos odit.Floꝛes ac folia ſpinarum deuoꝛãtes
Actoꝛ.Aʒida iuxta Philiologũu ipſa eſt ſim⸗
tio.de qua dicetur in,nra

.
/
1/—
2*
1

. –
4 —
—

R

— S

—

Capitulum.xi.

loſi coꝛꝑis:hñamembꝛũ vel additamẽ
tum ab oꝛe exiẽs ꝑ quod guſtat ⁊ cibũ
contrahit ac recipit:ſanguine caret.dentes a⸗
lioꝛũ animaliũ dentiboſimiles habet.in comi⸗
tatu volat:et eſt leuis coꝛpoꝛis. Habetq; quat
tuoꝛ alas:duoſq; pedes habet in dextera ⁊ du
os in ſiniſtra.nec plus qᷓ; q̃ttuoꝛ habet nevo⸗
latũ ſuũ pꝛohibeãt.Hoc aial nõ recipit aerem
nõ en Comedũt mel maximein neceſſita

4 he rae⸗ eſt animal inu

tis tꝑe.Unde qñ incipiunt mſirmari:apparet
mellis diminutio:quia videlicet comcdunt ex
co nec reparãt iᷣm. Gonos odoꝛes diligunt:

et aq;s chrrẽtibo delectant᷑.Actoꝛ.Apes mun

diciam diligũt.ſrigus et ſetoꝛem ac fumũ odi
unt. Gꝛegatim volant.circa opus ſuũ ſolicite
ſunt:et ocioſas abijciunt.i¶ Exli.de na.rerũ.
Apes ceteris aĩaliba pꝛecminent dignit ate et
vtilit ate pᷣclaris dotibo:et nobilitate vigẽt:a⸗
gilitate:ſtrenuitate:animoſitate:ingenij ſubti⸗
litate. Ambꝛoſius.A pes regẽ ſibi oꝛdinãt nõ
ſoꝛte ſed iudicio.⁊ quis ſub rege poſite iñ libe
re ſunt.qꝛ pꝛero gatiuã tenẽt iudicij ⁊ ſide deuo
tionis affectũ.et regẽ ipᷣm tanq; a ſe cõſtitutuʒ
iligunt. Nic autẽ rex nature claris ſo:ꝛmatur
inſignibus:vt et magnitudine coꝛpoꝛis pꝛeſtet
ac ſpecie (et quod in rege pꝛecipuum ceſt inoꝛũ
manſuetudine. NHam erſihabet aculeuʒ:eo iñũ
non vtitur ad vindictã. Sunt enim leges na⸗
ture:non litteris ſcripte:led moꝛibus impꝛeſ⸗
ſe vt leuioꝛes ſint ad punienduʒ:quia matima
poteſtate potiuntur. Sed apes que legibus

De uibus

que legibus non obtemperant:penitentie con
demnat ione ſeipſas mulctat vt aculei ſui vul
nere moꝛiantur.¶ Ambꝛoſius. Nulle autem
opes e domibus audent eure:nec in aliquos
pꝛocedere paſtus:niſi rex pꝛius egreſſus ſibi
vendicauerit pꝛincipatum volatus. Pꝛoceſ⸗
ſus autem earum eſtper rura redolentia vbi
oꝛti ſunt redundantes floꝛibus:ftuenſq; cuius

per gramina.herbiſq; dulcibus pꝛima ponũt

caſtroꝛum fundamenta. Apes oꝛdinãtur ad
opera diuerſa. Nam floꝛes adducunt quedã
alie mollificant ceram.⁊ alie adducunt aquã
Earumq; operationes tempus determmatm̃
non habent.ſed cum habuerint res conueni⸗
entes ſubito pꝛeparant.et in ſereno tempoꝛe
oper antur aſſiue7..
¶ Uirgilius in Geoꝛgicis.

.

Nunc age naturas apibo:quas Jupiter ipſe .

Abdidit expediam.
Magnanimoſq; duces:totiꝰ ex oꝛdine gẽtꝭ.
Moꝛes ⁊ ſtudia:et populos:⁊ pꝛelia.
Rex melioꝛ.vacua iam regnat in aula.
Maculis auro ſqualentibus ardens.

Et rutilis clarus hic melioꝛ inſignis ⁊ oꝛꝛ.

Tic trepide inter ſecoeunt pẽniq; coꝛuicãt.
Spiculaq; exacuũt roſtris aptatq; lacertos.
Et circũ regem mixte glomeranĩ in oꝛbem.

Ille opeꝝ cuſtos illũ admirãt᷑ ⁊ oẽs circũſtãt.

Terum ipſe e folijs natos ⁊ ſuauibo berbis.
Dꝛe legunt ipᷣe regem paruoſq; quirues.
Suffi iut aulalq; et cerea regna refſigunt.

LZantꝰamoꝛ fioꝝ ⁊ generadi gloꝛia mellis.

Hiam alie victu inuigilant et tedere pacto.
Exerceni agris pars intra ſepta domoꝝ.

Parciſei lachꝛymã ⁊ lentũ de coꝛtice glut..

Pꝛima fauis ponũt füũdom̃ta deinde tenaces
Duſpendũt ceras alie ſpem gentis aoultas

Educut ſetus:alie puriſi ima mellug.
Jeruet opꝰ:recolentq; thimo tragrãtia mella

Dprrationes

¶ Areſtoteles. Kpes a floꝛibus accipiunt ce⸗

ram:et cum pedibus anterioꝛibus congregãt
eam.dehinc ad pedes medios illam mittunt.
deinde ad coxas pedum poſterioꝛum. poſtea

volant cum ipſa.et tunc manitellatur ponde⸗

roſitas ex ea.
De virtute ⁊ operatiõe cere lectoꝛ inueniat
ſuperius in tractatu de herbis.de C. in cap.
centeſimo quinquageſmmopꝛimo.
¶ De virtute auten ⁊ operatione medllis inue
niatin eodem tractatu de M.in capitulo in⸗
centeſimodecimo. „

Capitulum. xiiI.

—

grece latine regulus inꝰ
terpᷣtat᷑:eo ꝙ rex ſerpen
ti ſit: adeo vi videntes
eũ fugiãt:quia olofatu
ſuo eos necat. Pã -hbo
A minẽ vel ſi aſpicia: inte⸗
Mrimit. iquidẽ ⁊ eiꝰaſpe⸗
iuü nulla quis volar ille
ſa ꝑtrãſit. Sed cᷓuia ꝓculſit: eiꝰ oꝛe cẽ buſta
deuoꝛat᷑.i Auiceñ.in.iij.cañ. GBaſiliſcus eſt
ſerpẽe qͥ ſolo viſu interſicit ⁊ auditu vocꝭ iue.
Hũc agit quidã vocari regulũ.qꝛ caput he co
ronatũ:cuiꝰ ongitudo duaꝝ palmaꝝ eſt:⁊ ca
put acutũ valde.oculi rubei.oloꝛ ciꝰ ad ni⸗
gred inẽ et citrinitatẽ declinãs. Nic adurit to
tũ quod incedit.nec in circũitu cauerne ei vꝛi
tur agliqͥd.¶ Ex lib. de nam.reruũ. Baſiuſcꝰ in
terdũ er gallo naſcit᷑:qꝛ gallus in etate deere⸗
pita facit ouũ ex ſe vnde baſiliſcꝰ ꝓcreai. Sʒ
in generatiõe hac opoꝛtet vt multa cõcurrat.
In ſimo nãq calido ⁊ multo ponit ouũabiq;
fouet᷑ vice patris:ct poſi muliũ tꝑis exit pullꝰ

cæ inualeſcit fi ut ſolẽt anatũ pulli. Habet aũt
(audã vt coluber.reſiduũ vᷣo coꝛpus vt gall⸗.

Dicũt aũt hi qͥ creationẽ eius ſe vidiſſe teſtan
tur q nulla eſt oui teſia:ſed validiſſima pellis
intantũ vt reſiſtere poſſit icnibus validiſſimis.
Opinio q̊ʒ quoꝛũdã eſt:q ouũ illð ga lli colu⸗
ber aut buſo loueat. Sʒ h incertũ eſt. H tamẽ
ĩ antiq̃ꝝ ſcriptis habemꝰ: ꝙ baſiliſci quoddꝗ
genus ex ouo galli decrepui gencre. yſido

rus.A muſtelis baſiliſcus vineũ:q̃e illuic ho⸗
mines inferunt cauernie quib delireſcit. Ita

q; eo vilu ſugit.quẽ illa perſequitun et 4 cu⸗

Trattatus

Snkerius de regulo plemius dicetur de ba ſili
co. quia fere idem ſunt baſiliſcus ⁊ regulus.

Capitulum. xin.

q; lignum de abiete marinis aquis in⸗
cidens quãdo ſucceſſu tempoꝛis putreſcere ce
perit humoꝛẽ exſecraſſũ emittit.ex quo denſa⸗
to fſoꝛmant᷑ parueſpecies auiũ ad magnitudi⸗
nem alaudarũ.pꝛimũq; ſunt nude:deinde ma
turãtes plumeſcũt ac roſtrũ ad lignũ penden
tes,.ꝑ mare fluitant vſq; ad matuntatẽ donec
ſe cõmouẽtes obꝛũpant. ſiccreſcant et roboꝛẽ
tur vſq; ad debitã foꝛmã. De his aũt Jacobꝰ
athonẽſis epᷣs in oꝛiẽt ali hiſtoꝛia loquens. di

cit ꝙ atboꝛes ſunt ſupꝑ niras maris de qinbo
hee pcreani. Roſtris infixis arboꝛibo depen⸗/

dẽtes. Zꝑe vᷣo maturitatis ex arboꝛibo deci⸗
dũt.ac ꝑ incrementa ꝑſicientes:ſicut aues ce⸗
tere volareincipiũt. De his itaq; certũ eſt ꝙ ĩ
oꝛbe nĩo circa germamã nec ꝑ coitũ generat.

nec generant᷑ ¶ Philoſophꝰ. Berneca q ex ar

poꝛe naſcit᷑ in àbuſdã q́; YFlãdrie ꝑtiby inuenit᷑
Hec auis nõ hʒ ſuꝑfluitatẽ:ſicut nec arboꝛes
Intra cap xx. plenius babes.

Euainulum rr.

S Iſtarda ⁊ bonoſa. Exli.de na.re. Bi⸗
latu tarda.bis autter ſaltũ ĩ terra facit

anteq; ad ethera ſubleuet.vñ ⁊ nomẽ bie ðꝛ.
vngues hʒ vt aqla.? roſtx aduncũ.carnibo ve
ſcit.nõ tñ in volado pᷣdã diripit:ſ̊ ſicubi ouẽ

2 rliata et b erneca. yſi. Barliates ſũt
daues de ligno creſcentes. Fertur enim

ſtarda ẽ auis aqline magnitudis:q yvo

aut aliud aial offenſũ iuenerit: plures earum
aggregate inuetũ eiciũt ⁊ occidũt.ſicqʒ carni

bus ei ſatiant᷑.cadaueribo etiã libẽtiſſime veſ

ſcit. Sola vᷣo pene int aues q̃ carne veſcunt

berbã depaſcit.ĩ alis ⁊ cauda albedinẽhñt.re

liq̃ coloꝛe alã imitat. Oua ſua nõ ĩ arboꝛib⸗
ponit:qm̃ alte volare nõ põt.ſĩ tra deponit:
et illic ea ſouet dũ ſeges ĩfuctueſt. ¶ In lib·
vts. Bonoſa eſt auis ĩ germanie ꝑtib:habẽs
carnẽ exterinigrã:iteriꝰ albã.delicatã ꝓpe ad
ꝑdicq ſapoꝛẽ hʒ aũt faſiõi ma gnitudinẽ.Qũ⸗
q; tpᷣs vẽtrẽ excitauerit. maſculohiãtioꝛe cur⸗
rit donec oꝛe ſpuẽt.tũc femia veniẽs oꝛe ſpu⸗
mã recipit.indeqʒ cõcipit et oua pant.

1U

De Nuibus

Capitulum. xvj.
Ubo.Ex liv.ð na.re.Bubo nomẽ hʒ a
voc ſono.ſugit lucẽã ecclijs habitat et
oleũ de lãpadibo bibit.ſtereoꝛibo tñ ras
deſedat.oua qͥʒ colübe bibit.mures venatur.
bac q̊ᷓ volucrescetere capiũt. Qñ vᷣo ab illis
auibo q ĩ luce hitant ipugnat᷑:reſupina pedum
vnguibo ſe defẽdit. Arniſto. Bubo ſiẽ ⁊ veſper
tilio victũ ſibi nocte acqͥrit. Donedula pugt
cũ bubone qꝛ bubo debilis eſt viſus apð me⸗
ridie.Jõq; coꝛuille rapit oua bubonis et co⸗
mecdit.coꝛuꝰqppe foꝛtioꝛ eſt de die:ꝛ bubo de
nocte. Itaq; bubo ⁊ coꝛuꝰĩuicẽ ſibi aduerſan
tur ĩ nidis:Coꝛuꝰ meridie comedit oua bubo⸗

nis.et bubo nocte comedit oua coꝛui.Cetere

q; aues circa bubonẽ volãt ipᷣmq; deplumãt.
multa nãq; pars auiũ eum odit.

Operationes

Auicẽ. S ãguis bubõis valð ↄfert almati

ſili etiã ius ⁊ caro ipᷣiꝰ. Phiſiolo.Coꝛ bubo
nis ſi appoſitũ fuerit mlieri doꝛmiẽti in parte
ſiniſtra oĩa q̃ geſſit narabit. Plimiꝰli.xxix.
Bubõis pedes vſti cũ herba plãtagis p ſerpe
tes auxiliãt᷑ ¶ Ocloꝝ cinis ei collirio miuius

dlaritatẽ oclis facere ꝓmittit᷑.¶ Idẽ i lib.xxx.

Freneticꝭ q̊; bubonis ocloꝝ cinerẽ ĩponũt.

——,

—¶—

—
— — —N
—
—

—1 —
—
.
=
—

4

HW CTapitulum. xvij.

re. Guteꝰ ẽ ð gñe accipitꝝ:ſʒ paulo ni⸗
grioꝛ⁊ tarda nimiũ: pigraq; ad volan
dũ.pᷣda tñ viuit:quã cũ dolo vl languoꝛe aliqᷓ
aut pigricia detentã aſſeq poſſit. Ne auis ſa

BSα5grarnbin xli. ð na.

poꝛe duleiſſima ẽ. In li.vtõ. Butoꝛiꝰ eſt auis
ſic dictaa ſig̊ voci. bʒ crura lõga.collũ extẽſũ
roſtrũq; lõgũ ⁊ acutũ ſicut ardea.coloꝛe tñ di⸗
ſtãs ab illa.eſt em̃ terre ſimilima. Habitat cir⸗
ca ſtagna piſciũ cibo cupida Ranas comedit
et venenata.Hec ſola veris tꝑe ꝓ cantu vocẽ
boꝛrincã edit. In littoꝛe ſub ardoꝛeſol inloco
vbi piſces freqnter nouit.adeo qͥeta ſtatvt q̃ſi
moꝛtua appareat.vt fit vñ cautꝭ piſcibꝛ minꝰ
ſuſpecta ſit.ſjʒ cũ collũ lõgũ habeat bꝛeue reur
uitate facit vt cũ piſcesĩcautiꝰei q̃i nibhil pᷣme
ditãti ꝓximauerit illos ad ſe colli exteſiõetra⸗
bat. Phiſiol. Botaurꝰ q̃ſi bootaurꝰ ðꝛ.eo q;
thauri boatũ.i.mugitũ imitari videt᷑. Roſtrũ
em̃ i cra paludinoſa defigit.⁊ ad modũ thau⸗
ri damoꝛes edit.Excluſos pullos ſtati mr̃ ſub
aſcellis collocat nũ ſe ſubvna.alteꝝ ſub alte
ra.Pulli vᷣo materno coꝛꝑi adherẽtes. Ince⸗
ditq; mr̃ pullos ſub alig fouens.natoꝛũq; ro⸗
ſtris ꝓpminẽtibo cibos dulciter commẽdans.
¶ Actoꝛ. Hec auis mihi eſſe videtur onocro⸗
culꝰ.de quo inferius dicetur.

Capitulum. xviiſj.
Ibones ⁊ Blata. ꝓyſi. Bibones ſũt qᷣ ĩ
B'so natamkugortgomnu ciões a
muſto appellãt. ñ Affroniꝰ.Cũ a me
expectaſſet fabulare incipis exoꝛe bibones in
uoluãt ĩ oculis tuis. Glate a caloꝛe dicte ſunt

ſiqͥdẽ ⁊ cõpꝛehẽſe manũ tingũt.vñ ⁊ blateũ co

loꝛẽ dicũt.̊ aĩal lucẽnõ patit᷑ videre vriũ mu⸗
ſce. Muſca ẽ lucipeta. Glata vᷣo lucifuga.Ex
li. ð na.re. Glata vᷣmis ẽ qͥ lucẽ videre nõ pati
tur. Cñ ꝑ noctẽ tmmmõ ãbulare ↄſueuit.¶ Pal
ladiꝰde agricultura. Blate ſũt ahpginitiuce

B₰

“
7

ſicut ⁊ lacerte. Unde hmõi animalia ⁊ hisſi Et alij dicebant vtran huio widelicet coꝛpa
milia opoꝛtet apum caſtris vl alueanibolonge ipſarũ ſola iuuaban eos qui ſumpſerũt alas

fugare qui vult apes bene cõſeruare.

Capitulum. xix.
Antarides latĩeꝛ grece.arabice dera⸗
vrie vł irane.Pãdecta capᷣ.cxxxv.Can⸗

tarides ſũt aĩalicule qꝝ ſt efficaciſſime:qᷓ ĩſpi

cis frum̃ti adhuc floꝛẽtꝭ iueniũt᷑. Sũthee va
rie ⁊ q̃i circa pẽnulas ſuas ſiricte ⁊ oblonge.
Hee em̃ vapoꝛe aceti ſuffocãt᷑⁊ ĩ vaſe nõ pica
to reponũt᷑. Sũt calide ⁊ acutiſſime.q̃ lʒ ſca⸗
biei veſice pferãt:veſicã tñ ſi ex eis mita ſumat᷑
ntitas.vulnerãt atq; ſanguinẽ migere faci⸗
unt ⁊ interſiciũt.ex qͥbo parua accepta vꝛinam
pꝛouocãt vehemeter. Ogpationes.
¶ S era.li. ag.c. derarie.au.Gal.Exꝑti ſumꝰ
exꝑiẽtia nõ modica ĩ vnguibo lepꝛoſis.⁊ iue⸗

nimꝰꝙ qñ ponit᷑ ſuꝑ eas cũ ceroto ↄſert mliũ

gaut cũ vnguẽto.auter̃t em̃ vnguẽ ⁊ faciunt ca

deretotũ.i Et cãtarides ĩgredit᷑ ĩ cõmixtiõe
vnguẽtoꝝ ⁊ medicinaꝝ q fiũt ad ſcabie ⁊ egri⸗
tudinẽ cũ q̃ eleuat᷑ cutis.⁊ ĩmedicinis q̃ euellũt

erucas q̃ dicũt᷑ capita clauoꝝ.¶ Et ſũt q dam
ex mgfr̃is nr̃is qͥ dabãt ex eis in potu miſcẽtes
parũ exeis ad ꝓuocandũ vꝛinã.¶ Et qͥdã acci
piebant alas ⁊ pedes ipſarũ ſolum dicẽtes q;
Hec cõferunt illis qui ſumpſerũt coꝛꝑa ipſarũ.

⁊pedes emum. Ego vero miſcui omnia ſil
coxꝛpoꝛa cũ pedibꝰ ⁊ alis:⁊ dedi. Ille aſt que
ſunt mag iuuature ex eis ſunt ille q reperiunt᷑
in triticoan quaꝝ alis ſunt linee citrine in lati⸗

tudinẽpꝛotenſe.? ꝓpꝛie qñ pꝛoijcis eas in olla
terrea noua:⁊ claudis oꝛiliciũ olle cũ panno li

neo ſuꝑ vas in quo ſitacetum ſeruens: donec
ſuſfocentur ⁊ moꝛiant᷑.i¶ Et ſilłr opoꝛtet ſiat
ex animali qð ðꝛ xoſoſtis: qũn volumus ipſum

reponere.Et ſili eſt ſpecies aialis ſilis cantari
bus in figura ⁊ virtute. Et ſili vermis viridis
qui reperi ſuꝑ arboꝛẽ pini. Uirtus eius eſt ſiẽ

virtus eaꝝ. Poſtq; vo ſunt cãtarides moꝛtue

inſerani in lino ⁊ reponant᷑.¶ Diaſca. cãtari
des. Melioꝛes ex cis ſunt q ſunt diuerſoꝝ co⸗
loꝝ. ⁊ in alis eaꝝ ſunt linee trãſuerſe citrine:et

ſunt groſſe ⁊ oblõge. ¶ Operati⸗
ſunt vnius coloꝛis eſt debilis:⁊ virtus cãtari⸗

darũ eſt putraactiua:calefactiua:vlceratiua.

Et ꝓpter h̊ miſcent᷑ c medicinis ueniẽtibus

apoſtematibo cãcroſis:⁊ ad ſcabiẽ vlceratã et

emnpetiginẽ. ¶ Et qñ ponunt᷑ in naſcalibꝓuo
cat mẽſtrua. ¶ Et eſtimauerũt quidã ꝙ; qñ mi

ſcent᷑ cũ aliquibo confectionibo ad hidropiſim

ferũt ꝓprer virtutẽ eaꝝ quã habẽt in puocan
do vꝛinã.¶ Auicẽna libꝛo.ij.ca. Cantarides.

Dixerunt quidã ꝙ ſunt ſuperflue caliditatis.

Et dixerunt alij ꝙ ſunt calideꝛ ſiccein tertio
gradu.ſed pꝛimũverius.Et cantaris eſt acris
acuta:putrefactiua:aduſtiug.
( Et eradicat verrucas linita:⁊ fit ex ea cero

tum.⁊ lini ex eo albedo vnguis:et confert ei.

¶ Et cradicat vnguẽ molliũcatũ velociter:qñ

fit ex eg emplaſtrũ.⁊ remouet moꝛfeam:⁊ alba

—

ras linita cũ aceto.⁊ q ex ea trita cum ſynapi

fit linimentum:facit naſci capillos.

. 4 Et ſimiliter quãdo coquitur cum olco do⸗
nec inſpiſſetur:et linit ſuper apoſtemata can⸗
ceroſa:⁊ reſoluit ea.Et linitur ſuper ſcabiem⁊

empetiginem.

¶ Inquit filius Meſarugie. Ipſa inciditvn⸗

gulã valde:⁊ parũ de ea pꝛouocatvꝛinã valde

Et parum de ea adiuuat medicinas puocati⸗

uocat menſtrua:⁊ lacit aboꝛſum.
¶ Dixerũt quidã:daĩ in potu vna earũ ciqui
querũ de veſica ſua:⁊cõfert.Et dant᷑ in potu
tres tanaſgi de ea:⁊ exulcerat veſicam.
¶ Inquit Galienus. Ipſa exulcerat vceſicam.

uas ad pꝛouocandũ abſq; nocumento.Et ꝓ⸗

⁊ elit pꝛopterea qꝛ facit materias acutas de-ʒ
clinare ad eam a quibus coꝛpus non cuacuat᷑

cum pꝛopꝛietate que eſt in ipſa.

ge. ¶ Operatio aũt illarũ qᷓ

78

„☚

„

—

Tractatus

— 4 —
. ————DW . . . .
5 38 R
. . . * 2

Arbates. Alb. i li. ð na. aĩaliũ iqͥt Car

Ergus bomgẽle. ẽ arboꝝ anſeresvocãt
(vt etiã ſuꝑiꝰaudiuiſti ĩ cap.iiijj.)eo ꝙ ex ar⸗

boꝛibo naſ i dicũt᷑.a qbo ſtipite ⁊ ramis depen

dẽt q̃ inter coꝛticẽ eſt nutrite. Dicũt etiã aliqñ
erx putridislignis hec alalia in mari generari
(vt ſuꝑius dictũ eſt)⁊ pᷣcipue ex abietũ putredi
ne. Aſſerentes ꝙꝙ nemo vnq; vidit has aues
coire vel ouare.E thᷣ oĩno abſurdũ eſt:qꝛ ego
et multi mecũ de ſocijs vidimꝰ eas coire ⁊ pul
los nutrire.ſicetiã in ant habitis di imꝰ.hec

auis caput hʒ q̃ſi pauonis:pedes nigros vt

cignꝰ.⁊ ſũt mẽbꝛana ↄiũcti digiti adnatãdã.

⁊ lunt in doꝛſo cilereenigredinis.et inventre

ſunt albide alᷓntulũ minoꝛes anſenbo.

tes qͥdã mẽtiẽdo dicũt aues qᷓs vul

.

Capitulum. xxj.
Aladrius ⁊ Calandrie.yſi.aladtri⸗
(vt ðꝛ) eſt ummundus fᷣm legem.

Pprrationes
¶ Dicit em̃ phiſiologꝰ: auis eſt tota alba
nullã ꝑtẽ hñs nigrã.cuiꝰ ĩterioꝛ ſunꝰcurat ca
liginẽ ocloꝝ. In atrijs regũ iuenii.Per hanc
cosſci de ho einſirmo vta viuat an moꝛiat᷑.
Si em̃ egrotat ad moꝛtẽ:mox hec vt viderit
eũ:auertit ab eo faciẽ ſuã.ſi aũt nõ ad moꝛtẽ:ĩ
tẽdit illa faciẽ ſuã vertit.⁊ aſſumit oẽs infi mi
tates eiꝰ:⁊ diſpergit eas.⁊ ſanat᷑ inſirmꝰ.
¶ Ariſto. Caladriꝰ infirmũ ſi moꝛi debeatnõ
reſpicit:ſed ſi ſq̃leſcere poſſit ⁊ ipᷣm videre ve⸗
lit.ab illo oẽm inſirmitatẽ ad ſe rahit. JItaq;
ille ſanꝰ eficũ.⁊ auis egra:ita qſepi ꝓco mo

nt᷑. Hec auis hʒ vnũ os groſſum in crure:cuiꝰ

medulla oculos caliginates ii qͥs linierit:cos
clariſicatos boni viſus effilitt.

¶ Ex li. de na.reꝝ. Caladriꝰ eſt auis alba .ã̃ſi

ad infirmũ ſanãdu ducit᷑ oẽs infirmitates ei⸗
intra ſe colligit:et in aere volans ibi eas com⸗

bunt atq; diſpergit.

.

¶ Pars ĩterioꝛ femorꝭ caliginẽ aufert ab ocn
lis. Has aues Alexãder iuenuie ſeri in ꝑſide.

¶q x lib. de na. re. Calandnis eſt auis ꝑua ꝓpe

cõſilis alaude. oloꝛe fuſca:plumis deipecto:
ſed mira modulatcione vocis audientes leniſi

cat omq voces auiũ expſuiſſime imitat᷑.itaq;
qñ capta ergaſtulo includu.ibi quoq; captiui
tatis et calamit. tis ſue oblita vix vnam diei
boꝛã ſine c antu pᷣtent adoq; ſpaciari diuer⸗
lis auiũ cantiba gaudet.vt nec cibi ſolita ſit.

apitulum.xxij.

Apo ⁊ Capeſmulgꝰ. Actoꝛ. Capo de
gallocaſtrat ſiue gallinaceꝰ. Ethi iõ
caſtrant᷑ vt faciliꝰ ipiguent ac tenerio⸗

res comedank. D perationes.

¶Dyal. Capones viuiaꝑti ⁊ ĩpoſiti moꝛſib⸗
venenatꝭ occurrũt ſi mutent᷑ aſſidue.i¶ Cere⸗

bꝛũ ca pois meliꝰẽ ceterꝭ.acceptũ ĩ vino fluxũ
ſanguis rellner: d Peltveaicmi eiꝰ ſicca tũ⸗
ſa ⁊ bibita cuſtomac
maxie minor eſtuatõis ſtõachi miteſcit ſim⸗
plr cõpoſitũ. Juſcellũ vo maioꝛis artificdiali

ac cũ vino. Juſcellum

cõpoſitũ vẽtrẽ mollit:crudos hũoꝛes.i.colerã

nigrã depõit. ¶ Utile ẽ tꝑalibo ſebꝛibo ⁊ typicꝭ

cgritudibo.tremoꝛibo ⁊ inflatõibo ſtomaticꝭ et

arteticq ſinglare pᷣidiũ ẽ. Fel capõis albi ma⸗

gne vᷣtut ꝭc̃.facitad effuſionẽ ocloꝝ ⁊ ad cali⸗

ginẽ ⁊ aſpꝛedinẽ palpebꝛaꝝ.De capõeinieriꝰ
luij latiꝰpatebit Pli. li.x. Capmulgi appel
lam merule e̊ndiorꝭ aſpectu nocturni ſures ſt
ixerduũ em̃ viſu carẽt.paſtoꝝ ſtabula ĩtrãt.ca⸗

pꝛaꝝ vberib ꝓpt᷑ ſuccu lactꝭ aduolãt: q̃ viddʒ

iiuria vbere moꝛit.capſq; cecitas qs ita mulſe

reobꝛui.¶ Actoꝛ.Capimulga ipe Ariſt. ago⸗
chilẽ vocat.ð q̊.S.i.c.vi.iſtiꝰtractat⸗ꝰ.¶ Anit.

Eſt auis mõta na modicũ maioꝛ merula.aliu
ti morꝭ:raro videt᷑ ð dic:necbñ tunc videt.ſed
aculi viſuseiꝰ nocte.lac ex mãmillis coprũ
ſugit:iõq; vꝛ agochiles.ſ.capꝛaꝝ lac ſuges.vi
Ait aut nocte:manet in lapidibꝰ de cie.

DPP inre
e EWW

S

6„² . „
—— 4 – N2*
2 -—
5 ðð
. „ —2 5
.— õ — .
8 —ZZ
2 – ⸗

Capitulum. xxiXn.
R Arduelꝰ.yſi i.Carduel ðꝛ eo ꝙ ſpinis

2 carduis paſcit.vñ a p grecos achã⸗

Vvtis c ab achãt.i.ſpinis by glit. Au⸗
Bguies aũt dicũt ⁊ ĩ geſtu ⁊ i motu ⁊ ivolatua

Trattatus

uũ eſſeſig ↄſtituta. ¶ Cli.i. x. Cardueli mime

auiũ ĩꝑata ſac iũt nec voceim:ſed pedibo ⁊ oꝛe
ꝓ manibo.Eſtq;q boũ mugitꝰimitct᷑.ĩ oꝛe latẽ
ſi agro taurꝰ appellata.Eſt q̃ eq̃rũq; hinnitꝰ⸗
anthꝰnoĩe herbe pabulo aduentu coꝝ pulſa
imitat᷑ ad hũc modũ vlciſcẽs.i¶ Ex li.ð na.res
Carduelꝰẽ auis ꝑua croceoq;ĩ coꝛꝑe:rubeo
vo in capite coloꝛe venuſtata. Miꝝ uũt videt᷑
q; hec auicula carduoꝝ acutis aculeis paſcit
Inhac g̊ namra miraclm apparet:q talẽ aſiu
ciã ei dedit quã nec boninec aſino magnis a⸗
nimaliba iꝑtiri voluit.vt viq; ergaſtulo clauſa
ſuppoſitã aquã ab ymo ꝑ ſilũ vaſculo ſuſpẽſo
ad ſe cũ roſiro trahat.peditq; ſilo interdũ ſup⸗
poſito cũ attigerit vaſculü ſitim potu ſedat.

Ae

.

6 en
— —
2 — „*
‚— —r— ̃ —

—

Arabdriõ ⁊ Cariſta. Rudol.ſuꝑ leuis
FPtici. Carabdriõ eſt auis garrula. deqᷓ
legi l Leuiti?.q ſm legẽ ſit imunda.
¶ Aqoꝛ. Hec auis ipᷣa ẽ q̃ ſuꝑiꝰ ĩ ca.xxi.dicta
de calẽdrꝭ eſt. Yallunt᷑ aũt qͥ hãc eſle caladriũ
putãt vt ſugꝑ Deutro.dicit glo.interliñ.Cari⸗
ſie vt dicit Solinꝰ auesſunt q impune flam⸗
mas innolant.ita vt nec plume nec cames ea⸗
rum flammis igneum oliquatenus cedant.

irulum xxniſ.

— —

Eruus volans.Exli. de na.re.Eeruꝰ
rolãs fert᷑eſſe genus cicade. Hunc tñ
exꝑimentatoꝛ crabꝛonẽ vocat.ſub alis
t dicit) groſſioꝛibo alas hʒ ſubtiles ⁊ tenues

ſicut bꝛuchꝰ. Circa veſperã potiſſime volãt:et

volãdo ſtrepitũ faciũt.hñt coꝛnua medicina⸗
lia grãdia pᷣlonga biſulca dẽtata ⁊ lucida:q̃ſi
foꝛcipibo in cacumĩe cum libuerit ad moꝛſum
coeũtibi.crura vᷣo lõga ⁊ reflexa.lucent igneũ
moꝛenoctu ꝑtes lateꝝ ac cluniũ coloꝛes pina⸗
rum refulgẽtes aliqũ compᷣſſe obũbꝛant᷑. am⸗

putatuũ caput eaꝝ viuit diutiꝰſine coꝛꝑe.ſed et

ſiꝰ co ꝛpaſine capite:ſ̊ nõ tãdiuſicut caput.

Icade. Pli.li.vi.Cicade m viuũt roꝛe
*quaꝝ duo ſunt genera. Minoꝛes que
pꝛimo ꝓueniũt que vt ſunt mutc.et no
uiſſime percunt. Sũt auũt multe que canũt vo
cant᷑ achete.⁊ que minoꝛes ex his ſũt tetrigo⸗
metre. ſed ille magis ſonoꝛe. Mares canunt
in vtroq; genere:ſilent femine.Gentes his ve
ſcunt᷑ ad oꝛientẽ.Ante coitũ mares pꝛeſerũt.a
coitu feminas circa ſolſticiũ eſt coitus carum.
Ouis eax coꝛruptis que ſunt candida coitus
ſupinus.E.ſt illis aſperitas in doꝛſo pᷣacuta
qua feture locũ excauant in terra. itq; pꝛimo
vermiculus:deinde ex ea (que vocat᷑ tetrigo⸗
metra)cuius coꝛtice rupto circa ſolſiida cuo⸗
lantct eſt ſine oꝛe.ſed pꝛo co quidã eſt aculea⸗

tum linguis ſimile.et hoc in pettoꝛe quo roꝛẽ

lambunt.Pectus ipſum eſt ſiſtiloſum hoc: vt
divimus canũt achete de cetero nihil eſt in vẽ⸗

tre. Quidã vero negãt votẽ in ſectis eſſe in tã⸗

to cicadarum ſono et apum murmure.

Capitulum. xxvij.

Jconia. yſidoꝛꝰ.Ciconie quaſi cica⸗
nie:a ſono quo crepitant dicte ſunt:
quẽ ſonum oꝛis potius cſſe conſtat qᷓ

vocis.quia cum roſtro quaticnte ſaciunt.hee

veris nuncie ſocietatis comites:ſer pentũ ho⸗
ſtes:maria tranſuolant in aſyam collecto a⸗

gmine pergunt. Eoꝛnices eas duces pꝛece⸗

dunt et ipſe quaſi exerctus pꝛoſequuntur. Ex
libꝛo de naturis rerum.Ciconie ſerpẽtium ex

ſtio tantus eſt honoꝛ in Theſſalia vt capitale

fuerat occidiſie ciconiam: ſicut et hominem.
Multipharie nanq; ſerpenibus inſidiatur.
coſq; comedit et alia venensta:nec tamenno
ritur. Gufonem autem non niſi in magna fa⸗
me comedit.in quo naturalebuſonis malum
notatur. Nidetur autem ciconia (aput habe⸗
re valde reumaticum: quia roſiro eius aqua
vcre continuo diſtũlat.Et hochyeme magis.
Hee nidos ſuos annuo repetunt.cet vmnn ſe
e fetibus ſuis domino loci ſub quo fetilicant:
plumatum quaſi tnbutum vt ſertur deijciunt.
Sed ſoꝛie cauſa magis eſt tec ium nutriendi.
Quinimmo vt vulgo dicitur pꝛo decimatioe
deiciunt. dco ius ſuum ſeruantes. In cuius
ſignum Thoꝛingiam vbi decime no dantur
neq; intrant neq; inhabuant:vt etpcrietia do
cet: abiture aũt(vt dicit Solinꝰ) i certo loco
congregant::ita vt nulli ſui generis niſi capii⸗
ua relinquat᷑. In aſia cãpus eſt vbi cõgregate
munmurãt. ⁊ eã qͥ nouiſiune venit dilaccrant:
ſicq; recedũt.Ex lib.re.v:v. Litonid dꝛ auis
K ui.

JRð”J

N% Dm dh

Be Fuibus

Pia. Cuũ em̃ antiqᷓoꝛes ciconie pẽnis amiſſis p

pꝛiũ ſibi victũ acqrere neqant: iunioꝛes frigi/

da genitoꝝ mbꝛa reuouẽtes eos in paſtu p⸗
curãt:donec ala foꝛt redierit. Ham vt yſido.

ait. Quãtũ tpᷣs ipendũt ĩ fenbo educãdis tm et

ipe iuicẽ a pullis ſuis alunt᷑. Nec dubium eas
caſtitatꝭ ſectatrices eſſe.fedulſq; ↄiugij ad in⸗

cẽ ſeruare.Ciñ fert᷑ ꝙ i eminẽtioꝛi loco domus

cuiuidã par vnũ ciconiaꝝ hitabat. Uñ mare
ad poſtũ recedẽte freq̊nter ali mas adueniẽs
femin adulterino coitu pollucbat. At illa ſta
tim eminꝰĩ fonte ſe mergebat.ſicq; ſcelꝰ adul
tera ꝑ aq lauamẽtũ delẽs marẽ ꝓpꝛiũ delude⸗
bat:hmõi factũ dñs hitatiois freqnter aduer
tit.⁊ qdã die poſt adulteriũ eã a fontene laua
ret᷑ phibuit.nec moꝛa maſculꝰa paſtu redies ĩ
femia ſua ſcelꝰadulterq depᷣhbendit.⁊ ad hoꝛã
dic imal ãs abijt Reuerſuſq; ſcdᷣa die maumã
mititudinẽ ſecũ addutit.q̃ ſingulã adulteram
aggreſſe:miſerã crudeli laniauerũt moꝛte.
perationes
liniꝰli.vq.iconia oꝛigano ſibimedet᷑.
IJdẽ in li.xuix.Aconie pallũ qui egerit ne⸗

gat an nis cõtinuis lippire oculis Cuonie q̊s

ventriculus valet cutra oĩa venegn.
ꝛmederi cico

–

nie ventriculus exvino decoctus.

tui datus.epilenticos curat.

Aldertꝰ in.lib.de na.aialiũ. Hec auis alas
habet nigras.⁊ caudã ⁊ alias ꝑtes bʒ albas.
¶ Inuenit etiã gencicomie:totu in doꝛſo ni⸗
gru:⁊ i vẽtre ſub albũ.ſʒ nõ nidificat ĩ hominũ

habitatioib ſed in paludibo deſerti.

WS⸗

Capitulum xxviif.

Jgnꝰ. Ariſio. Cignꝰ en genere auiũ
coꝛiũ iter digitos bñtiũ. Manetq; m
vripis lacuũ ⁊ ĩ loqò młtaꝝ arboꝝ.Ro⸗

aues ʒ accipitrẽ pure nõ ĩcipiũt. Sſʒ ſi ci eis

ille puere ceꝑit.pugnt cũ ipo eũq;vicũt.i yſi.
Cignꝰgrece latie oloꝛ ðꝛ.eo totꝰalb ſit plu

mis.olon em grece totũ ðꝛ.Fautevᷣo ſibi hic
auẽ bonã ꝓgnoſiã facere dicũt:ſi Emiliꝰ ait.
Cignꝰin auſpicijs ſꝑ letiſtimꝰalel.NHũc optät
naure.q nõ ſe mergit ĩ vndis.Exli.dena. re.
Cignꝰ pʒ plumas albas:ſʒ carnesnigras.ſoꝛ
titudinẽ ſuã ĩ alis.colerice cõplexiõisẽ:⁊ ob B

iracũdꝰ.Dẽtes bʒ i roltro minutiſ imoſ.One
ris ipatiẽsẽ.ne libẽter volat:l iſtagnis re e⸗
ſcere ddlectat᷑cu vno pede natat:⁊ cũ alio ſe

regit veli mõ cũ piſcibs nutrit eis eit inonus.
Suꝑ aqᷣs nicificat i pullis educãdis ſolicitꝰ.

tꝑe coitbladiut ſibi iuicẽmas ⁊ leia.⁊ alter⸗

nati capita cũ ſuis.ſ.coll iuftectũtvelut ample

xãdi gra. HNec moꝛa vbi coierit. mas ↄſci⸗ leſi
onis in feia ſugit ab ea. At illa paties fugien

tẽ inſeqͥ?neqᷓ q; iñ rãcoꝛ ille ꝑſeuerat in longu

ymo leſioe ceſſante:pacmcant᷑ in ao ac a ma⸗
ſiculi ꝑſecutiõe ceſſans polt coitũ freqnti caus⸗
demotu⁊ roſtii ſe aqs mergẽs puniſicat.

=
õ

Capitulum. xxix.

K Cyſið. Linomulgs eſt auis arabie.ic

dicta: co q in excelis nemoꝛibua tetit

nidos ex fructibjcynnami.E t qꝛ non poſſunt
ibi hoĩes condeſcendere ꝓpter ramoꝛũ altitu⸗
dinem et fragilitatẽ coſdem nidos plumbatis
iaculis appetunt ac cynnama illa deponunt:

et pꝛecijs amplioꝛibo vendunt.eo q; illud cyn⸗
namũ magis q; alia mercatoꝛes ꝓbãt.¶ Ari
ſto. Cinomulgus paſſere modicum maioꝛ eſt
eiuſq; coloꝛ celeſtis eſt cũ citrinitate.et coloꝛeſ
iſti ſunt in eo diſtincti.Roſtrum eius eſt lon⸗

gum ad citrinita tem declinãs: ſnper arboꝛes
magnas ex cynamomis(vt dicitur)ſperice cõ

ponit nidum ſuum.habẽs introitum paruum

¶ Plinius.Cyſpedij ſiue ciſpeli plurimũ vo⸗
lant qui et apodes dicuntur:eo ꝙ vſu pedum
careant hyrundinũ ſpecie.nidiſicant in ſcopu

lis. Hee ſunt que toto mari cernunt᷑. Ariſto.
Auiũ genus q; pedes non habet omni tẽpo⸗

re apparet.hec auis longa gracilis ⁊ pauce la
titudinis.hyrundini aſſimilatur. Nec inter il
las leuiter diſtinguitur. Iſta nidiſicat in eſta⸗
te.et hoc poſt lapidesvt animalia fugiat ⁊ ho
mines.Plinius lib.x.Citramus:als cenchꝛa⸗
mus habetur.aues remeantes comitata ſoli⸗
citat.ac perſeueranter ad expectatas ſibi ter⸗
ras peruenire feſtinat eaſq; noctu.etiam itine

ris admouens excitat. Ariſto. Citramꝰ auis

de nocte ceteras aues clamat.eaq; audita ſci⸗
unt venatoꝛes ꝙ in locis ſuis nõ remancbũt
aues.E xlibꝛo de naturꝭ rerum. Citramus a⸗
nis Aſie recedentibus hyrundinibus ac cyco
nijs inſtante hyeme comuans eas feſtinami⸗
oꝛ perſeuerat.et pꝛecedens ſolicitat.

De Nuibus

Inomia.Iſido: Cinomia grece dici᷑
muſca canina. Hã canis grececynos
WVdicitur.Exlib. de na. rerũ. Cynomia ẽ?
muſca canina catuloꝛum auribo impoꝛtunga.

OQOuam licet catulus frequenter excutiat: ſema
per tamẽ impoꝛtune reuolat. Ubi aũt eum pi⸗

grum ad excutiendũ inuenerit vſq; ad ſangui
nem ⁊ vulnera ꝓcedit.Actoꝛ. Cynomia eſt il
la muſca grauiſſima qua ꝑcuſſa eſt egyptioꝝ
populus in quarta plaga.De hac em̃ in Exo
do legitur. Uenit muſca grauiſtima ĩ domos
pharaonis ac ſeruoꝝ cius:in omnẽ terrã egybᷣ
pti. coꝛruptaq;eſt terra ab hmõi muſcis. Per
banc em̃ ſ̃ᷣm gloſam canini moꝛes ſigniſicant
in quibshumane mẽtis roluptas.i.libido ar⸗
guit᷑. Sic em̃ cinifes quibin terra plaga per
cuſſi ſũt egyptij:ſignificãt inqͥetudines mũda
noꝝ:qui ꝓuocatoꝛes rixaꝝ:amatoꝛes calũni⸗
antiũ nõ admittũt quietem ſpũalis ſabbati.

Vñ pſalmiſta.Dixit ⁊ venit cnomia.

Capitulumxxx.

Icendula cimice ⁊ coſtro. Iſidoꝛua.
8 Cicendula genus ſcatabꝛoꝛumeſt.ſic
vdictum eo ꝙ gradiens vel volans lu⸗
cet.Exli.de na.reꝝ.Cicendula eſt vermis in
ytalia nocte volãs.⁊ inter noctis tencbꝛas ful
gidus radiãs.ita vt ſi eum in tenebꝛis videas
exhalationẽ ſcintillaꝝ putes.i¶ IJſi.Cimex ãt
ex vermibo carniũ eſt. Dictus aũt eſt cimex ex
ſimilitudine cuiuſdã herbe cuius fetoꝛẽ habet
Aui.in.ij.cañ.Ex fraxino capita ĩflata ſicut
nata egrediunt᷑ ĩ bo eſt hũiditas de qᷓ cimi⸗
ces oꝛiũt᷑.Cũ em̃ capita hmõi aperiũt᷑ cimices

3

Lrattatus

ecxcxillis egrediunt. Cimices effugat pꝛie ſtercꝰ
thauri qñ cũ eo fit ſumigatio.Palla.Oꝛcq̃̊ʒ

cimicee nocent.extinguun᷑ aut amurca⁊ felle

bubalo lectis aut locis eaꝝ ꝑunctis.vel folijs

edere tritis exoleo vel icẽſis ſanguiſugis.yſi.
Coſdros greci appellãt eos qͥ ectremis fauoꝝ
partib maioꝛes creant᷑. Quos aliqͥ reges pu
tant. dictos eo ꝙ caſtra ducant.

Capitulum. xxxij.
Fèê‚⅞Aluũuba ex li.ð na.re.Colũba ( vt dicit
8 Beda)felle caret.Dicit tñ̃ Ariſtot.q;
0́veel hʒnõeo loco q̊ cetera aĩalia:ſʒ ĩ in⸗
teſtino. Moꝛticino nõ viuit.ſj puro qᷣno viſũ

recuꝑat nouem vicibo. In alta nidificat.vbi

mala beſtia attingere nõ valeat.ſuꝑ aq̃s libẽ
ter reqͥeſcit:vt ſitim ſedet.Et vmbꝛã accipitrꝭ
veniẽtisi aqͥs pſpici at.Aliqñ vᷣo ſola ſedet.
coloꝛes ſuos varioscirca collu admirãs alaꝝ
plauſu roſtro q; plumeculas fulcit et ĩ regimẽ
volatꝰ cultꝰ pẽnas diſponit.Lũc niſus ſpecu
latoꝛ occultꝰ congaudentẽ in hmõi glia rapit
CcC olũbe calidiſiime ſũt ⁊ lapilos ꝓpter ſtoma⸗
chi tꝑantiã comedũt.ſimũ etiã ardentẽ nimis

hñt.quẽ ⁊ ipᷣe nido eciũt ⁊ pullos eijcere do/-

cent.pẽnis eleuatꝭ pugnãr⁊ colubã errantẽ cũ
viderint ſibi aggregãt. Dicit Jacobo ꝙ tranſ

mare vᷣſus oꝛientẽ colube ſunt qͥ nuncioꝝ fun

gẽtes officio lſſas dñoꝝ ſuoꝝ ſbᷣ alis bꝛeuiſpa
cio ꝑ lõge depoꝛtãt: Jõq; valde neceſie ſunt:
maxie qñ ꝑ terras inimicoꝝ alij nücij tranſire
nõ audent.Colũbe ꝓpꝛiũ eſi inter aues nõ ele⸗

uare caput qñ potant donec ei ſufficiat.i¶ Ex

li. de na.re.oluba valde grauat i ouoꝝ par
Au: ꝙ li parere tardauerit amare ꝑcutit.Ari⸗

ſto. Colube toto anno ouãt ⁊ pulliſicãtiſi ſue⸗

nit locꝰ mãſiõis calidꝰ:⁊ cib patꝰ.Alioqͥn nõ
niſi in eſtate.Earũqʒ pulli ſũt melioꝛes in v ere
⁊ in autũno.peioꝛes aũt ĩ bieme ⁊ eſtate.a
ſculus cũ femina coit poſt vnũ annũ. Qua co⸗
lũbe ſunt albi coloꝛis ſicut ⁊ ꝑdicis.Columba

ſenexcoire non põt ſedim̃ oſcula:.Colũba qʒ

femina ſaltat ſuper feminã:ſi nõfuerit mas et

i1nuicẽ oſculan:.et exillo quidẽcoitu oua faci⸗

unt:ſed non pullificant.
Ppherationes
¶ Exli.ð na:re.Pulli colübaꝝ ĩ autũno ⁊vere
ſanioꝛes ſũt qm his tꝑiba ꝗᷓno maxie viuũt.

deſeulahis Volnbduccla: calida ſuꝑpoſi

ta oĩ moꝛſui ſubuẽit. Sãguis ciꝰvalet oculis

ↄſert infuſus pᷣcipueq; deſub aſcellis tractꝰ.
Stercus eius omnes doloꝛes ſoluit: et hu

moꝛes deſiccat.
¶ Dyaſ.Colũbe ſanguis abſcindit fluxũ ſan⸗
guinis nariũ:qui eſt ex velamine cerebꝛi.
¶Plinius libꝛo.xxix.Caro recens colũbe cõ⸗

iia ſerpentes auxiliatur. Maſcule ſanguis a

vena ſub ala inciſa eximie pꝛodeſt oculis cruo
¶ In li. xxx. Jimꝰ colũbaꝝ cũ aceto delent᷑ ſii⸗

ggmata ·Hoc fimo carbũcul abolet ꝑ ſe illito
vel cũ ſemine lini ex aceto mulſo.

¶ Auiceñ. S aguis colun beↄſert podagre.
Stercus columbaꝝ ↄueniẽs eſt ſuꝑ doloꝛes
iuncturaꝝ.⁊ valet empetigini.
¶ Cõfert etiam doloꝛi colice cum adminiſtra
tur in cliſteri.

Capitulum xxxiij.

O R

rrergrrgreer

De Fuibus

Oꝛedulus⁊ coꝛnix.Exli.ð na.re.Coꝛe
dulus ð q́i coꝛ edẽs: carne nãq; ⁊ pda
viuẽs.coꝛde maxie ihiat ſaturari.yſið
Coꝛnix auis eſt ãnoſa apð latios:greco noĩe
coꝛnix appellaf. Quã aiut augures boĩim cu⸗
ras ſᷣcatoib agere inſidiaꝝ vias mõſtrare:fu⸗
tura pᷣdicere.magnũ nefas h̊ͥ credere: vt deus
ↄſilia ſua coꝛnicibmãdet. His int mita auſpi
cia tribuũt ⁊ pluuias vocibpᷣrẽdere.vñ ẽ illð
Tũc coꝛnix plena pluuiã vocat ipꝛoba voce.
Exli.ð na.re. Coꝛnix in ſolltitio moꝛbo coꝛri⸗
pit᷑hec nucibylibẽter veſcũ:hoꝛnibiles aues qᷓ
ſi ſuos hoſtes impugnãt:ſj ule freq̃nter cũ ipu
gnãtibo multũ detulerĩt:tãdẽ ĩ patia victe lace
rãt ĩpoꝛtunita s.coꝛnix pluuiã młto clamoꝛepᷣ
nũciat:ouis colũbe iſidiat᷑ vt dulipet ⁊ exugat

Operationes

¶ Plini.li.xxix. Cercbꝛũ coꝛnicis coctũ in ci⸗
bo ſumptum: capitis doloꝛibus eſt remediu.
Item in li xxx. Coꝛnicis carnes ac nidum
ulmite:moꝛbis longis putant vtiliſſimum.

moꝛoſa nihil alið ſonare nouit q;cras
cras:diuerſas tñ voces foꝛmat.iſ.lxxiii.
vt diẽ Fulgẽtius:volãdo coit aliqũ.ples ſꝑ qᷓ
duos pullific at.grauidus ſieri ðꝛ ſi eũ ouũ coꝛ
uinũ edere cõtigerit: oꝛe parere dicũt᷑ ⁊ ↄciꝑe.
Femiĩe coꝛuoꝝ oua ſole cubãt ⁊ mares cis eſcã
dant. Pulli coꝛuoꝝ ſeptẽ diebo abſq; vlla cibi
alimo nia manere ferunt᷑. Septima vᷣo die ni
greſcut: q̃ꝝ nõnullos eijciunt tedio nutriendi.

4 Oꝛuus.E xli.ð na.re.Coꝛuꝰ auis cla

Foꝛtioꝛ eſt odꝛuus de die:bubo de nocte: ⁊ N
ciſſim ſua dua comedunt.Coꝛui parũ cocunt:
ſed multũ oſculant᷑ adinuicẽ.Et putãt quidaʒ
ꝙ alio modo non coeant.ſed hoc falſum eſt.
Cadauere coꝛuus veſcit:⁊vt ðꝛ a potu ſe abſti
net q;diu ficus ſuiſructus dulcedine gloꝛiatur
Vnde Quidius.Ac cibi dũ lacteus pendebit
in arboꝛe ficus.A nullo gelido fõte bibent᷑ aq̃
¶ Gregorius in moꝛal.Pulli coꝛuoꝝ(vt fert᷑
anteq; nigreſcunt a parentibus:vteunq; ne⸗
glecti: medici affecti:huc illucq; vagantur in
nido:aut ciboꝛum expectant aperto oꝛe ſubſi⸗
dium. Undeetiam ſcriptum eſt. Quis pꝛepa⸗
rat coꝛuo eſcam ⁊c̃.Sed cum migreſcereilli ce
perint:tanto eis alimẽta pꝛebenda coꝛuus ar
dentius requirit:quãto illos alere diutius di⸗

ſiulit.E xti. dena.reꝝ.Eſt coꝛuoꝝ genus ĩ oꝛi⸗

ente qð cũ aſino ⁊ thauro pugnat:ciſq; fugien
tibo ſuꝑ eos volat:ac ſic cũimpetu eoꝝ oculis
impũgit.⁊ cũ potuerit eos execãs roſtro dñis
ſuis inutiles reddit. Itaq; per cõſequens oc⸗
ciſi decoꝛiant᷑.et eoꝛũ cadauera volatilibo ef⸗
ferũtur:ſicq; ab aue impꝛoba animalia ſoꝛtia
ſuperantur. Coꝛuus turres inh abitat⁊ ibidẽ
mdificat:citiſſimus eſt mutatiois a eris nunci
us:et alia crocitationis voce pꝛophetat aurã
tranquillam alia tempeſtatem. Coꝛuius lõge
uus ctiſtime ſit domeſticus.coꝛuoſq; ſilue⸗
ſires inuitos retinet ac ſeducit.Coꝛuus exna
tura eit in linatus ad furtũ.vt experiẽtia Er⸗
foꝛdie docuit vbi coꝛuus domeſticus ſucceſſi
ue de mẽla qua pecunie iacere cõſueuerant in
oꝛtum de pꝛope ſubtus lapidem circiter quin

q;velſex floꝛenos in groſſs abſcondit.

W

Trattatus

Capitulum. xxxv.
è‚/Ocurnix.Ex li.de na.re.Cocurnix eſt
Yꝓquis quã vulgariter queſiulã dicimus
vHec ducẽ habẽt oꝛtigometrã.quã in
maris tranſitu iã terre.i.poꝛtui maris appꝛo⸗
pinqu ãtes accipitres ſpeculati rapiũt.⁊ idcir
co cura eſt vniuerſis.vt externi generis ducẽ
ſolicitẽt.ſcʒ coꝛnicẽ ꝑ quã pma diſcrimina ca
ueãt.rariſſimas habet ſeminas ĩ genere auiũ

ſicut et pectinesin generepiſciũ.n hominũ
vᷣo generepaucioꝛes naſcunt᷑ maſculi qᷓ; femi

ne.omeſtoꝛ.Locurnixinivynu arabie pᷣcipue

nutnit.et eſt auis regia quã nos vulgo cureli⸗
um dicmus a currendo.i yſið.Cocurnices
a ſono vocis dicte ſũt.quas greci oꝛtigeas vo

cãt.eo œ viſe pꝛimũ fuerũt in oꝛtigia inſula.

Hec adueniendü tempoꝛa habenti. Fia eſta)

te depulſa maria tranſmeant.

rB8

. NR
J.. .

—

Capitulum. rrxv.

¶ ‚ODcxrx. Plinius.lib.x.¶ocyx videt᷑ ex
8 occipitre ſieri:temꝑe anni figurꝗͥ mu⸗
tans. Tunc enim non apparent reliqͥ
accipitres niſi dichbus paucis ipſo quoq; mo
dico eſtatis tempoꝛe viſus:poſiea non cemi⸗
tur. Eſt autem neq; ad vncis vnguibus acci⸗
pitrum nec capiteſimilis.neq; alio quã coloꝛe
acrictu:ſed columbe potius ſinilis eſt capite
et vnguib us. Quoniam bſumitur ab accipi

tre:ſi quando ſimul apparuerint:ſola omniuʒ

auisa ſuo genere interempta ¶ Areſto.Auis

cocyx paucoꝝ ouoꝝ eli:vnius ilcet aut duo

rum.quia natura eius valde frigida eſi.

Capitulum. xxxvij

ochilos.Exli.de na.re.Crochilos

deoq; aioſa:vt etiã õ aqͥlã audeat conatꝰ ac
ceptare.hoĩes q deludit.qꝛ cũ ſe ꝓpinquã qſi

manu capiẽdã obtulerit.caſio hois conatuꝛ
laboꝛe ipigra ꝓfugit. araneis veſcũ pull fecun
da ẽ.nã plimos vno fetu pducit.vno ſpecu vł
antro hieme miti ↄdunĩ.vt ad caloꝛẽ turba
ↄſerẽte caloꝛ qͥ ꝑuus eſt ẽ in tK mimis coꝛꝑib⸗
augmẽtet᷑.E iiq; auio mima oim aliaꝝ. Iteʒ
Alb.ᷣili:ð na·aia liũ ait.Crochiloe ẽ auix mi⸗
nima oĩm qui regulũ vocãt:q lʒ ſit ꝑua coꝛꝑe
auſu mag ðᷣ aqͥlã puãre conai.ſolitaris volat

mlti etiã ẽ ꝑtꝰ.⁊ ĩ hieme vno ↄtẽta ſoꝛamie an
tri vłmuri.mlioe ſocios ſecũ ſui gener nocte

babitare ꝑmitttt. vt caloꝛ ꝑui coꝛꝑie erſocie⸗
tate młtoꝝ caleſcat ⁊ ſoueat. Hec ctiã ẽauis

muſica:⁊ pcipue cãtãt tꝑe magni ⁊ ſicci frigo

ris in bieme. Infraca. cuiij. de eadẽtr actet᷑

( t alia rex auiũ appellat oim qͥde ſt
minima.ſʒ qᷣnto mioꝛ tãto velocioꝛ.a⸗

De uibus

W „ * b5
LCLapitulum. xxxviij
Dꝛinta. Pliniꝰ. Coꝛinta eſt auis ma
c rNma in partibus oꝛientis que veread
quantitatem pulmonis vacce habet
mollem: et multum inſuſum ſanguine. ⁊ ideo
multa bibit plus q; alie aues. ¶ Albercus in
lib.de na.animalii. Coꝛinta eſi auis que pau
cas et paruas habet plumas et pennas.

—

. „
Capitulum. xxxix.
‚Uculus. Ex li. de natu. re. Cuculus eſt
auis iproba: q̃ voceʒ ſuã in cantando
Wvnon mutat:ſed ſemꝑ eandem replitat.
Auis pigerrima eſt:et loco nõ ſtabilis. Tur⸗
turis fere coloꝛẽ habet. Hyeme plumis ſpolia⸗
ri ðꝛ.intratq; terre latibulum:vel cõcauitates
grboꝝ.illic eitate cõgeritq̊ byeme vinit. Oua
ſua in nido minoꝛꝝ auicule ponit:⁊ de ouis illi
us totidẽ demit:nedũ illa numero ſuꝑflua in
uenerit quaſi aliena repudiet. Itaq; cuculus
ab aliena matre cũ pullis eius fotꝰ⁊ educatꝰ:
dũ adhuc in nido innalidus ſedet.quedam tñ
auiditate naturatui ceteris pullis cibos rapit.
et hac ſagactate pᷣ ceteris pingueſcit atq; niti
dioꝛ fit. In cuius elega ntiam nutrix cõuerſa

gaudet eius foꝛma:miraturq; ſeipſam ꝙ talẽ

peperit adeo deſipiens vt magnitudine fetũ a
pullis minoꝛib nõ diſcernat: Hoẽs pullos ſu⸗
os in eius ↄparatiõe damnat:ac vbi cũ eduxe
rit ⁊ ad robur volandi nutritus.ipſoviceuerſa
⁊ in nutricem inſurgit:et conſequẽter perimit
¶ Jſið.Cuculi a voce ꝓpꝛia noiati:tẽpus ha
pent et ipſi veniendi muuoꝝ fcapulis ſuſcepti
pꝓpt erbꝛeues ⁊ paruos volatus:ne ꝑlonga ae

ris ſpacia fatigati deſciant. Hoꝝ ſaliue cica⸗
das gignũt.Oua paſſeris nido reperta come
dunt:et ſua obũciut.poſt bec illa ſuſcepta ⁊ fo
uent ⁊ nutriũt:q¶ Ariſto.Cuculus ouis ppꝛiſ

incubat:ſed vnũ ouum in nido fulice ponens

eiuſdẽ oua ſugit.Illa vero futuri euentus ig⸗

nara ouũ ſedula nutrix ſouet. Sed a cuculo

exdluſo et poſtmodum adulto nutrix a nonnul
lis quandoq; necaniperhibetur. In eſtate vo
lat et laſciuit. In hyeme lacet languens et de⸗

plumatus ac buboni ſimilis apparet.

Pprerationes.
¶ Plin. li.xviij. Mirabile quoddã eſt de cuoen
lo:q̃ quis loco pꝛimũ audiat alitẽ illam:ſi pes
dexter circumſcribat᷑: ac veſtigiũ id effodiat᷑
non gigni pulices vbicunq; aſpergatur.
¶ Idem lib. xxviij. Cuculi fimus in vino de⸗
coctuset potus:moꝛſui canis rabioſi contert

—...—

Capitulum. x l
Abeth. Ariſto Cubeth ẽ auis luxurio
V 8 ſa cuius mas ſi inueneritoua femie ſue
frãgit ea:ne femina ſit ſollicita circa ea
Femina vero abſcõdit ea. Que ſiue coeat ſiue
nõ:olofadendo vel audiendo ſubito ouat.
Itẽ ſipꝛeſenſerit maſculum venientẽ occurrit
et coeunt. Mas quidẽ pedetentim ad feminã

atcedit ſine ſtrepitu.ne alj maſculi ſentiant:et

pugnẽt cũ eo neccoire ꝑmittãt Itẽ maſclipug
nãt inuicẽè et victoꝛ cũ victo coit:ac verſa vice

ſivictoꝛ victus fuerit. S olitarie tñ et occulte

coeunt.eligente victoꝛelocum adhoc:⁊ victo
ſequente. Mas aũt et femia in voluptate ſua
frequẽter depꝛehendunt᷑ et cadunt in nus

Tructurus

venatoy. Cunqͥ luxurſoſa ſit auis iſta. ſingu⸗
li tamen mares ſingulas feminas accipiunt.
Item aues ponderoſi coꝛpoꝛis que non ſunt
boni volatus:multã habens ſuꝑfluitatẽ:mul
tumq; coeunt: et multoꝝ ouoꝝ hmõi ſunt: vt
cubeth⁊ ſtrutio ⁊ gallin. ¶Actoꝛ. Cu⸗

beth idem videtur eſſe quid perdix.que em̃ hic
deilla dicunt eadem pene⁊ de perdice dicunt᷑
inferius.qð foꝛte latuit tranſ latoꝛem

e

9 ☚ 23 4 5
. 1. ð
. 7* 2õ / — —
* . . 7 — — „
. — 1 * — 7„
—
2 4 —

Capitulum. xf
‚‚UAlex. Jlido. Culex ab aculeodictus ẽ
Pco ꝙ ſanguinẽ ſugit. habet em̃ in oꝛe ſi
WWVvſtulam in modũ ſtimuli quo carnẽtere
bꝛat vt ſanguinẽ bibat ¶ Arillo.Culex anĩal

coꝛpoꝛ annuloſi:membꝛũ habetꝑ qð cibum
ſentit.⁊ quedã babẽt h̊ membꝝ extra ſicut acu
leũ:cuius natura eſt mollis ⁊ vacua.per ipſuʒ
guſtant ⁊ ſentiunt ⁊cibũ attrabũt.Culices au

tem ⁊ muſce minime beſtiaꝝ per H̊ membꝛũ per
foꝛant hominis coꝛiũ ⁊ alioꝝ animaliũ.E Lli.
dena.xexꝝ. Culex acida petit:⁊ dulcia ſugit:lu
cem dtiiigit ita ꝙ ad lumẽ aliquando ſe vꝛit
ODPDbkrationes.
Aui.in.iiij.cañ.Ad effugandũ culices et ci⸗
mices:ſit ſuffumigium cũ ſerraturis ligni pini
aut cũ nigella.ſilr cũ mirto ſicca ⁊ cũ ſulphure
⁊vᷣdellio ⁊ ſpino fetida ⁊ ſtercoꝛe vaccino ⁊ cũ
folijs cypꝛeſſi.ꝗ¶ Ad idẽ aſpergitur domus ex
decoctiõe radicis lupinoꝝ aut ex decoctione

nigelle:aut abſinthij:aut rute. ¶ Palladius.

Cõtra culices ⁊ cimices in hoꝛtis vel ſatis a⸗
murca recens vel ex cameris fuligo ſpargitui
Salbano q́; inſulo:aut ſulphure fugantix.

.
„* 9
4 6
—

deſint: ſi foꝛte lignoꝝ caſſia vemti auſerãt. hac
ſtrucm pꝛemut terra aua egeſte erant. ſic nidos

¶ Embꝛoſius. Culices non tangũt boſem: ſi D
abſinthiũ cũ olco coquat᷑a eo ſe prrungat

—
„

Capitulum. xlij)
S /pvomedias. Iſið. Dyome⸗
die aues a ſocjsdyomediſ
Napellate ſunt:q̊s fabule fe
ftfrut in eaſdẽ volucres fuiſ⸗
Aſe cõuerſos foꝛma fulice ſi⸗
miles. magnitudine cigno
rũ.coloꝛe candido duris ⁊

?

grãdibo roſtris. Sunt aut circa Apuliã in imd

ſula dyomedia inter ſcopulos littoꝝ ⁊ ſaxa vo
litantes. Solinus Dyomedas aues inſula qᷓ

oꝛã in A pulie videt..d? tumulo ac delubꝛo dy

omedis inſignis eſt. ſola gignit eui coloꝛ cã
didus.ignei oculi:oꝛa dentata.cõgregate vo
litãt.dueq; duces ſunt.quaꝝ altera agmẽpᷣit

vt ductu certũ iter dirigat:altera inſequit᷑:vt

inſtantia tarditatẽ vꝛgeat. Cũ fetiſicũ tpus

adeſt. roſiro ſcrobes cauãt.⁊ ſurculis inuerſuʒ
poſitis ſubter cauata cõtegũt.⁊ ne operimẽta

—

moliunt.bifoꝛi acccſſu aditus qͥ mittit ad pa⸗
ſtusin hoꝛtũ deſtinat᷑.qͥ excipit reuertentesver

ſus occaſum ẽ.vt lux⁊ moꝛãtes excitet:⁊ rece⸗

ptui non dencget᷑.Eadem ſacra bmõi ſtudio
om̃i die celłcebꝛãt.aquas plumas imbuũt: ⁊ a⸗

lis ipendio madefaciis roꝛulente ↄfluũt:⁊ ſic
cedẽ hũoꝛe excuſſa puriſicat. unc pẽnis ſup⸗
piaudunt: et inde quaſi ꝑacta religione diſces
qut. Ob h̊ aucs ſactos domedis ſocios ſeĩt.

oua eijciat.pulliq; ipſimetu cadant.IJtaq; ad
uolans vlcera eius roſtro excauãt.Poꝛro aꝰ
chantis egithum odit intãtum:vt eoꝝ ſangui
nem credant nõ coire.i¶ Joꝛath. Emerie ſunt
aues que denocte volantes illuminãt aerem
pꝛopter pennaꝝ ſuaꝝ naturã:que magis in te
nebꝛis qᷓ; in lumine lucent.ſicq; pꝛodunt᷑ et ca
piuntur. ¶ Iſido. Ercinie aues dicte ſunt ab
hercinio ſaltu germanie vbinaſcuntur: quaꝝ
penne adeo per obſcurum emicant.vt quãuis
norx denſis tenebꝛis obtenta ſit:ad pꝛeſidium
iiineris dirigendi iacte interluceant.curſuſq;
vie pateat iudicio plumarum fulgentium

—

Raxycha. Albertin li. de na. anĩa.in
quit.ODraycha auis eſt pedibo carẽs:
yt dicit Ariſt.⁊ cũ ad terrã cecidit cu
bitis alaꝝ ⁊ pectoꝛe repit ſicut veſꝑtilio. Dehi
lee habet pedes caude ſue cõiunctos.Hoenõ
apparet niſi poſt pluuiã in pꝛincipio eſtatis:et
tuc pulliſicat.⁊ cũ pulli cõualeſcunt:moꝛit᷑.pul
los relinquens ſue milſerie vice ſuccioeeeees.

äo

WV

Capitulum. xlu

Alo.Ex li.de na.rerũ. Falco eſt auis
nobiliſſima:volatu impetuoſiſſima: et
in cuſtodia ſui minus cauta. Jdeoq;
bcũ ad pꝛedam dirigendus eſt: a dño
ſuo tardatur:nec auis ei capienda oſtenditur:

niſũ pꝛius aliquãtulum elongetur: vt pꝛedam
S cum ipetu moderato ſubſequatur. In ardee
— aaptura ouo falcones pariter relaxant᷑ quoꝛũ
Se , vy3znrw“nus ſumma petit. alius iuxta terram inuolat
EE vt videlicet ille volantẽ ardeam in pulſu pꝛeci
pitet. Iſte vero pꝛecipitatã accipiat.¶ Ariſto
——teles. Falco renes habet debiles : pectuſq; ro⸗
„ „I. „ „ 352; buſtum:delicioſis vtitur cibis.vnica verſatio
Capitulum..xlüij. ne collum girat circulariter pectoꝛe exitente
— Hithus Emeria ⁊ Ercinia. Plini.li. x immoto adeo:vt colli eius duo ngt in⸗
O githus auis minima cũ aſino pug⸗ minibus ratione. Huius viſus cuiu dam na⸗
WMat. A ſin? quippe ſpinetis ſe cauſa ſcal turalis diſcretionis videantur ex equor –
pendi atterens nidos eius diſſipat.quẽadeo dere.pꝛede quoq; due poſt tergu eſt pꝛouidus
pauet auicula:vt oĩno voce rudentis audita inuigilat.. li. de natu. reg. Jal

va ſunt duo. Unũ nobile qdð auem vſu paruo
natur aliter capit.aliud ignobile ac vile: quod
niſi multo laboꝛe et maceratione aſſuefactum
hocfacit. Hoc vltimũ genus cum ardeam ad
terram impulenit: Jamq;imprompta eſt vt eã
capiat. Ardea anguillam vel alium piſcẽ queʒ

recentius voꝛauerat euomit.⁊ tunc falco libe⸗

re eam volare permittens: ac minus fetidum
ſibi oblatum pꝛeferens ⁊ gaudens ocius ap⸗

pꝛehendit. Non ſic aũt falco nobilis:ſed eiec

tum munus vilipendens:auem doloſam ſeue
rius punit. Habet aũt falco os acutum ac du
rum in pectoꝛe.quod ei natura pꝛouidens in⸗
didit ad impulſionem pꝛede. Scripſerũt aqui
la ſymachus ⁊ theodocion epiſtolam Ptholo
meo regi E gypti.in qua tractaueruni de aui
bus nobilibus ⁊ eaꝝ medicinis.De q̃ hic pau

ca de falcone cõmemoꝛare liceat

3

Pbperationes.
¶ Albertus in libro ſuo de animalibus. Si
falco non poteſt fimare:fel galli va ci comede

re:vel teſtudines albas decoctas.

¶ Si faleo nimium laxatur ſuccum iuſquia⸗
mi modicum da ei bibere:et intinge in eodem

cibum eius.

„

Siosfractum fuerit in crure velala. Aloe

calidũ ſuꝑliga:et dimittevna die ⁊ vna nocte

6

¶Item ſimum galli in aceto coctũ ſuperliga.

¶Ad idem. Inuolue aloen herbã cũ puluere
apij in coꝛdibo paruaꝝ auiuũ:⁊ va ei comedere

De hac materia reperies per Albertum tradi

tain libꝛo ſuo de animaltbbſus

Qcinſula dictus eſt:vñ pꝛimũ aſpoꝛtatus eſt.

Tractatus

H.gallus ſiluaticus: auis pulc hꝛa valde.

EKade uo. Exli. dena. rex. Faſianus

—'pennis coꝛuſcis inſtar ignis: ceruleus
interdum ac viridis:rubeiſq; pennis interſctriꝰ
bitur nitoꝛ. RZures geminas videtur hab ere:
in capite plumis extantibus:quas ſubꝛigit qñ
vult atq; ſubmittit.Criſtis aũt in capite caret.
⁊ ſpiculis in cruribus.his tamẽ armis fruſtra

tus animoſus ⁊ audax eſt. Ariſtoteles. Jaſia⸗
ni tantũ coitus tẽpoꝛe ſimul habitant.ceteris

vero tempoꝛibus ſeparatim:nmec cito rubꝛica⸗
tas habent barbas vel in pedibus calcaria ſi⸗

cut galli domeſtici:ſed tractu tempoꝛis. Yaſia

nus ſic capitur:aliquãdo auceps panno in q̃̊
hec auis depingit᷑ coopertus:faſiano ſe oſten
dit:quiſequẽs coopertũ nec fugientem nec re
trocedentem: tandem a ſocio aucupis in inſi⸗

dijs latitãte rethi inuoluitur. Hec auis in au⸗

ra pluuioſa triſtatur ⁊ tũc in rubetis ac ſyluis
latet. Circa veſperã vel auroꝛam de ſilua egre
ditur: ⁊ tunc de facili venatur. Rolſirumin ter
ra figens abſcondit ſe:⁊ ſic abſconditum ſe to

tum credit.pennaspᷣpinguedine mutat. e

rumq;ſepe renouat.Larnes habʒ ſubnlioꝛes
ac leuioꝛes ceteris auibus ſiluancis:exceptis
perdicum pullie.¶ Iſidoꝛus.Jaſianus a faſi

* =. . .-
— — .

Capitulum. xlvij
EKasmnuecnieuttberenne.
Pauis in oꝛiente quefetuũ pꝛocreancoꝝ
naruraliter cupida. Lempus vens an
ticipat:quo ſcilicet aues ceteras ſolent initia⸗
re conceptus.Unde ſit vt oua que tunc ſacit
frigoꝛe coꝛrumpantur:neſetuum habeant etf⸗

Defluibus.

fectum: ſed itenum ſequenti tempoꝛe calido po
nunt: et tunc pullos faciunt: quod eſt contra
omnesfere agreſtes aues: que ſemel in anno

7

ouant ateꝙ pullificant.

Capitulum. xluiij.
Enitx.Iſidoꝛus.Fenix eſt auis arabie
ſic dicta:eo ꝙ coloꝛem feniceum habe⸗
at. vel ꝙ in toto oꝛbe ſingularis ⁊ vni⸗
ca.Nam arabes ſin gularẽ etvnicã fenicẽ vo
cant.Hec qngentis ⁊ vltra vinens annis duʒ
ſenuiſſe ſe viderit: collectis aromatũ virgulis
rogã ſibi initruit.⁊ cõuerſa ad radiũ ſolis ala
rum plauſu volunta riũ ſibi incendium nutrit
ſicq; iterũ de cineriboreſurgit ¶ Ambꝛo.libꝛo

quinto.Fenix cũ ſineʒ vite ſibi adeſſe animad
uertit: facit ſibi thecã de thure et myrrha ⁊ ce⸗

teris odoꝛibus in quã impleto vite ſue tẽpoꝛe

intrat ⁊ moꝛitur. Decuius humoꝛe carnis ver
mis exurgit:paulatimq; adoleſcit:ac pꝛoceſſu

ſtatuti tẽpoꝛis alaꝝ remigia induit:ſicq; in ſu
perioꝛis auisſpeciem ⁊ foꝛmã reparat᷑. Doce⸗
at ergo nos hec auis exemplo reſurrectionem

credere:q̃ ſine exemplo ⁊ ſine rationis pꝛecepti

one ſibi inſignia reſurrectionis inſtaurat.

q Solinus. Apud arabes fenix naſcit᷑. auis

aquile magnitudine:capite onerato incomã.
plumis extantibo:criſtatis faucibo:circa colla
fulgoꝛe aurco:poſtera parte purpureus.extra

caudam in qᷓ roſeis pẽnis interſcribit᷑ nitoꝛ ce

ruleus. Hec etiã eſt mens oĩm alioꝝ autoꝛum

Etiã idẽ habet᷑ in li.de na.re.licet ꝑ alia verba

Capitulum. xlix.

Ilom

—

ena ⁊ Ficedula.Exli.ð na.re. j
Wlomena dᷣꝛa ſilos qð eſt amoꝛ:⁊ mene
qð eſt dulcꝭ. Hec em̃ auis mira modu
latione letiſicat audientẽ.gaudet ad oꝛtũ ſolis
Pꝛeitq; leticia venientẽ.verno tñ tꝑe cãtat:hi
berno nunq;. In inicio q̊ʒ veris adeo ſue vo⸗

cis amenitate delectat:⁊ rariſſime comedat:et
Hh cum ſumma feſtinatiõe. Ita q; certãt inter ſe

tã pertinaciter.vt victa ſepe vitã ſiniat pus de
ficienteſpũ qʒ cãtu. Uñ ⁊ ðꝛ a filosqð ẽ amoꝛ
⁊ mene qð eſt defectꝰ:q̃ſi amoꝛe deficiẽs. Mi
ramur igit in tã paruo coꝛpuſculo tã ꝑtinaceʒ
ſpm̃. Miramur inillo ꝑfectã muſice ſcientiã.

Hogdulatus em̃ edit᷑ ſonus:⁊ nũc ↄtinuo ſpũ
trahii in longũ:nũc variat᷑ inflexo: nũc diſtin
guit ⁊ ↄciſo.copulat᷑ in toꝛto grauis acutꝰcre

ber extenſus vibꝛãs.⁊ aliqũ qͥdeʒmedius:ſum
mus ymus. Meditant᷑ interi alie minoꝛesver
ſuſq; q̊s mirent᷑ addiſcũt.audit atteta diſcipꝝ
la. Redditq; vicibo cantũ:intelligit᷑: emendat᷑
⁊ 9 docente ̊dammõ repꝛehendit᷑. Statĩ aũt
vt coire inceperit vocꝭ amenitatẽ perdit.Etvt
dicit Pli.Alia vox ſit:mutat᷑ ⁊ coloꝛ.Ab exi
tu nãq; verni tꝑis aucto eſtu in totũ alia vox
ſimutat᷑ ⁊ coloꝛ.linguis eaꝝ tenuitas illa nõ
eſt q̃ ceterꝭ auib.i¶ Actoꝛ.Iilomena eſt auis
parua canoꝛa om̃ibus nota:q̃ et luſcinia dici

¶ Iſið. Ficedule dicteſunt:co q ficos magis

edant:pandit illo vᷣſiculo veteri. ũ me ſicus
alat: ci paſcat dulcibovuis Cur potius nomẽ
nõ dedit vna miethi. ¶ Pliñ.li.x. Ficecule for

mã ſimulq; coloꝛem mut ant.hoc iñ nomẽ ha
bẽt autũno.poſtea vero melancoꝛiphi vocant

Captulum.l1
. Siij

—

4 N
.

SS

— Qlica.Actoꝛ. Fulica eſt auis magnitu
. dine 2 coloꝛe cigno ſilis ⁊ grãdi roſtro
in ſcopulis littoꝝ cõmoꝛat᷑:has latini
Oyomedias.greci berodios vocãt.¶ Phiſio.
Fulica eſt auis pꝛudentiſſima: cadaueribo.nõ
veſcit᷑: nec oberrat de loco ad locũ.ſed in vno

loco permanet vſq; in finẽ ibiq; eſcam ſuã cir-

ca ſe colligit et quieſcit. ¶ Idem. Julica eſt a
uis boni moꝛisnigra:anate ſimilis:niſi qꝛ mi⸗
noꝛ eſt anate. In ſtagnisdelectabiliter cõmo
rat᷑:eſca ⁊ pace contenta:vñ patet ſi locũ inue
niat vbi pacẽ ⁊ eſcã habeat nõ inde recedit
(¶ Pli.li.xi. Julicaꝝ generi dedit natura placa
vuüem criſtã ꝑ mediũ caput a roſtro reſidentẽ.

S

.

₰ .W — * . „ .
— 2 . .
B „
*. *½ * 7 ☚ „2 .
„ N . — — 8
— — —
8 . èòð .
—
7 . —————

. .„
—⸗ —

— — —

Capitulumi.

— ——BðB .
7* . „
. 2 3 5
—ðð 4 4 ℛ 4
e e e e e e.
8 —
.

„ I
. . C

quit. Jucus eſt apis maioꝛ. dictus aũt
–eſt fucus eo ꝙ; comeèit laboꝛes alienoſ
quaſi fagus a fagin qð eſt comedere.depaſcit
cem̃ qð nõ laboꝛauit:qꝛ nec mellificat ſed alio⸗
rũ mel mãducat. De qͥ Uirgil. Ignauũ fucos
pecꝰa pᷣſepibo arcet.Sũt aũt fuciſine aculeo:
velut imꝑfecti apes.⁊ ſunt ſeruiciales veraꝝ a
pũ.⁊ ideo eis imperãt vereapes pᷣmoſq; expel⸗
lunt ad oꝑa.tardantes aũt ſine clementia pun
gũt ⁊ puniunt:neq; in oꝑe tantũ ſed etiã in ſe
tu adiuuãt apes.certe q̊ maioꝛ coꝝ fuerit mul
titudo:eo maioꝛ examinũ ꝓuentus.Cũ mella
vero ceperint matura eſſe abigũt eas:melleq;

. — Clcus.Bartholo.in li.de pꝛie. ren in⸗

ſingulasa ggreſſe eas trucidat atq; fugãt:nec

vident᷑ niſi in vere. Imperatoꝛibapũ ſuci ex⸗
trahũt regias mannões amplas magniſicas
ſeperatas cooꝑculo eminẽtes⁊ fiunt ſex angu
le oĩs celleſinguloꝝ ⁊ q;uis fuci ſuſtineanttot
laboꝛes.comedere tñ de melle vix pꝛomittunt᷑
niſi quantũ capiunt ⁊ furant᷑:vt dicit Plimus

= „*

R Nw
—— 1
E. ii NW ç R 4
. 6 * . — R „7 . .
6 ₰ = . 7 14 5* ——
= — E 6 — u n
N — 8
2 .

4 . —r ℳ
— „ 1
. 4 91R
. — . ℳ 7 4
—
— 7 EE
£ . * ⸗
—–2☚ . s 55 *
— „ „ E
„

Capitulum. liſ.
Allus. Exli. de na. re. Gallus eſt auis
faucibe capite criſtata:ſpiculis aduer
ſis in crurib armata. Habet ⁊ quãdo
Gſpicula galline: ſed h̊ erroꝛe potius
q;opere nature:Hallus nocte ꝓſunde cantat

7
e
„ 8 AEEE

validius ⁊ matutino leuius.Eantus em̃ cũ vẽ
tofert᷑:⁊ anteq; eſtimari poſſit longius audit᷑.
¶ Grego.in moꝛalibꝰ.Gallus diei nũcius:ho

ras noctis diſcutit:⁊ demũ vocẽ cxhoꝛtatiõis

emittit. Cunq; cantus edere parat:pꝛius alas

excutit:ac ſeipm feriens vigilantioꝛem reddit.
mbꝛo.E ſt galli cãtus ſua uis in noctibus ⁊

„

5„ »

*

vtilis.quaſibonus cohabitatoꝛ:doꝛmientem
excitat.⁊ ſolicitũ admonet.vigilantẽ ſolat᷑ p⸗
ceſſt um noctis ſignãs. Idẽ. Leo timet gallũ:
maximeq; albũ.¶ Ariſt. Uiſi ſunt aũt galli: qͥ

feminas ſuas interficiebãt. Deiñ ſoliciti circa

pullos ſuos regebãt illos:⁊ aſſimilabant᷑ femi
nis in nutriendo illos.ita ꝙ etiam inuicẽ nole
bãt coire. Iſido.G allus aũt a caſtratiõe voca
tus eſt. na inter aues ceteras huic ſoli teſticu⸗
liadimunt᷑veteres aũt abſciſos vocabãt gah
los. ¶ Ex li. de na. re. Gallinaceus gallus teſii
culis viduatus dicit᷑ qͥ capo vulgariter appel
lat᷑ vt ſuperius dixi. Fert᷑ aũt citius ĩpinguari
ꝗq albedine arcet᷑.Cũ gallinis quidẽ ĩpinguat᷑.

HPHoprrationes.

¶ Exli.vtõ.Galli carnes groſſioꝛes ſũt ad di

girendũ ⁊ minoꝛ ꝭ hũiditatis qᷓ; galline vel gal
linacij. Decrepititñ galli carnes tenerioꝛes ſt
q́ᷓ; iunioꝛis. ¶ Gallinaceus aũt habet carnes

validioꝛes om̃ibovolatilib.bonũ ſanguinem
generãt:⁊ optimũ nutrimentcũ.i¶ Aui.Galloꝝ
melioꝛ eſt ille qͥ nondũ cantat.antiqui vo ma
li ſunt. Leſticuli aũt galloꝝ multũ laudabiles
ſunt velocis digeſtionis.i¶ Jus galloꝝ ↄtert
doloꝛi ſtomachi ex ventoſitate.¶ Jus gallive
teris cũ polipodio ⁊ aneto:ↄſert colice valde.
¶ Docet aũt Gal.in decoctiõe galloꝝ veterũ
vt poſtqᷓʒ nutriti ſũt fatigent faciendo eos cur
rere vt cadant ⁊ decollent᷑.deiũ vẽtres euacua
ti ac ſale ipleti ſuant᷑ ⁊ coquant᷑ cũ.xx.kyſt aq̃:
donec veniãt ad tresrotillas ⁊ bibat᷑.hoc ius
ↄfert aſmati:⁊ etiã tremoꝛi ac doloꝛi iunctura
rũ.Eſculap.erebrũ galli cũ vinobibuũ oẽs
moꝛſus deſtruit:⁊ alia multa mirabiliatfacit

7
ℳ — Ar
((N
R S, 8
8

–
.„

Capitulum. xiiij

lo: ſicut a leone leene. Huius em mem
bꝛa ferunt quidam ſi auro liqueſcenti

miſceantur conſumi. Ex li.dena. re.Gallinis

ſupponenda ſunt oua ſemꝑ impari numero lu
na creſcente a deceʒ vſq; ad quindecim. Oua
incuban intra decem dies edita vtiliſſimũ eſt
Nam vetera aut recentioꝛa infecunda ſunt.
ſubijci aũt debent impani numcro. Quartove
die poſtq; ceperint incubani:ſi coꝝ cacumini⸗
bus contra lumen in manibus appꝛchenſispu
rus ⁊ vniuſmodi coloꝛ perluceat eſtimã
nilia.⁊ pꝛo illis ſupponẽda ſunt alia. JInaqi
quoq; experimentũ eſt. Nam ouum inane fiu
ctuat iniectum aqua:ſubſidens vero plenũ eſt
I¶Phiſiologus.allina ouat in omnitempo
re:pꝛeterq; in duobus menſibus topicoꝝ. Dũ
aut galline pulueris ſomento ⁊ crebꝛa reſperſi
one fungentes vice balnei:ſine coitu delectã
tur. Oua de quibusexituri ſunt maſculi galli
na gerit in parte ventris dextra.Ex quiba aut
femine in ſiniſtra. Uniuerſaliter ſi galline oua
ſua non incubauerint infirmantur. Et quedã
galline ſemper faciunt gemellos:ſemperq; eſt
vnus maioꝛ alius minoꝛ.Gallina qñ cubat in
eltate citius excludit pullos q; in hbyeme.

Dperationes

Iſidoꝛus. Gallinax in cibo melioꝛ eſt illa ꝗᷓ

nondum parit oua:antiqua vero pꝛaug.
¶ Adeps pulloꝝ calidioꝛ eſt q; gallinaꝝ mag
narum. ¶ (aro etiam gallinaꝝ clariſicat vo
cem. ¶ Cerebꝛum gallinaꝝ pꝛohibet fluxum
ſanguinis narium ⁊ cerebꝛi velaminibus acci
dentem. ¶ Idem.E par gallinaꝝ pinguium ſi
cut ⁊ anatum ſanius eſt ceteris galline ſangin
nis vt dicitur.¶ Idem. Adeps quidem galli
ſicut ⁊ cerui vehementioꝛis eſt calefactionis.
¶ Adeps aũt galline minus calidus eſt.⁊ aſpe
ritati lingue confert.i¶ Eſculapius.Ouũ gal
line valet ad omnem doloꝛem oculoꝛũ.etiam
albumen infuſum oculis ſedat punctiones
¶ Totum ouum combuſtum: ⁊ cum vino vel

aceto bibitum omnes fluxus ſiringit.¶ Ouo

rum quinq; vitella bibita cũ tribo vini cxyathis
emoptoicis valent. ¶ Adeps gallinaꝝ puitu
las oculoꝝrepꝛimit. ¶ Lybie quoq; c pedi⸗
bus cocte ⁊ cũ ſale ⁊ oleo ⁊ aceto colli doloꝛeʒ
ſedant.¶ S tercus eius flegmones qui naſci
tur in naribus impoſitum ſanat.

JCapitulum. lüif.
Sunj

nn Dne allinadicit a galt

. tur ſte

&

„
Li.

Sü

„

4
—

R

hyxꝛticeĩ ducet pullos ſuos adm

— „ —

galline qð vt ðꝛ nõfacit ꝓpter cõmodũ

—

pullon ſed ꝓpter cõmodum ꝓpnu.v
pulloꝝ fa iat venenũ vꝛtice euap
dena.re.Gallinacius gallus teſticul
tus ðꝛ:qͥ capo vulgariterappellat᷑: vt ſuperi

7

dine arcet᷑.cũ gallinis qdem ipinguat᷑:ſed neq̃ᷓ

qᷓʒ impinguãdo fecũdat.cũ ei
eas deſendit.nõ cãtat:nec hora die
diſcernit. Igiẽ ad nihil vtilius eſt
nã. Itẽ aliqñ gallus poſt trienniũ caſtrat᷑: po/
ſtea quĩq; vel ſeptẽannis viuere ſinitur:⁊ ſic in

eius iecoꝛelapis inuenit᷑ E lectoꝛius:quẽ vt ibi

cõceꝑenit nõ poſtea bibit. Unde ⁊ ſi q hũcla⸗
pidem inoꝛeſuo habuerit:ſitim extingait. De
q̊ inferius in tractatu delapidib tractetur.

☚α 5

Trattatus
Lapitulum. lv.

grius
in ca.xxij.dixi.Ier aũt citius ipingua:i:qꝛ libil

i vel noctis
lſſi adcoq́ͥ

BGraculus eſt auis nigra ꝑ totũ coꝛpꝑꝰ.
WõSEſtem̃ de genere coꝛnicie:licet coꝛꝑe
minoꝛ. libẽter in altiſſimis nidiſicat:⁊ B intan
ta multitudine:vt in vna ſepius atboꝛe ſepteʒ
paria graculoꝝ nidos ↄſtruãt. Optime nãq;

anes iſte ſibijnuicẽ cõpatiunt᷑.Eit aut auis cla
moſa nimiũ maxie atꝑe coitus:quẽ.iſ.coitũ tẽ
pus excitat vernũ. Amoꝛ gra maſculus femi
nã cubat.Carnes pulloꝝ eius edibiles ſunt: et
maxie ſi excoꝛient. Hãc auẽ nõnulli falſo opi⸗
nant᷑ eandẽ eſſe garrulũ:ſed multa inter cas eſt

Differẽtia. nã graculus eſt vnius colori:garru
us auũt coloꝛe diſiinctus ex diuerſis plumis.
Dictus a gartiendo. nõ em eã quiſqʒ tranſire
garriat. Ceteraꝝ eti auii voces
nõ ad delectamẽta letitie ſed tm̃
8: imitari. Tanta plumaꝝ varie
LDiſtingint vt nullus ei ceteran auiũ coloꝛ
ſſe dicat᷑. Captus in iuuẽtute claudi: vt ar

rit ma gis garrire geſtit. Et qñq; vũ garruli

ler furcatos alboꝝ ramos ſe ſuſpencit.

Hpbkfrationes.

¶· Pli. li.vin.racula qqʒ ſicut ⁊ alie quedam
aueslauri ſolio annuũ faſiidium purgãt.
¶ Jdẽ. li xrin. Graculi ſero a pabulo receden
tes hyemẽ pꝛeſagiũt. Ilido.Eſt eñ loqua⸗
ciſſmum genus ⁊ vocibus impoꝛtunum.ex

. * .
4. . —
⸗
—
—
BS 4
.

—

G —-Raculus 7 Harrulus. Exli. de na rc;

lata verba loqͥ doceat᷑: que etiã vbi didi⸗

tateintendẽe ſibi nõ ꝓſpicit nidus eã inopina
te rapit frequẽter inſaniare ðᷣꝛ:ita q; plerũq; in

8

Dꝛ Fluibus.

aial pẽnatũ ⁊ q̃drupes. Hocgenus fe
raxꝝ in yperboꝛeis naſcit᷑ mõtibo.Om̃i
coꝛꝑis ꝑte leones ſuntalis ⁊ fadie aqͥlis ſiles:
cqͥs vchemẽter infeſti.nã ⁊ hoĩes viſos decer⸗
put. Seolinꝰ. In aſyathica ſcythia terre ſunt
locupletes inhabitabiles tñ.na cũ auro ⁊ gem
mis afflu ant.Grippes vniuerſa tenẽt alites fe
rociſſimi ⁊ vltra oẽm rabiẽ deſeuientes:q̃im
manitate obſiſtente:aduenis acceſſus rarus ẽ
Viſos quippe decerpũt velut geniti ad plectẽ
dam auaricie temeritatẽ. Arimaſpi cũ his pu⸗
gnãt vt lapides qͥ ibi ſunt intercipiãt.Ex qͥb
ſunt ſmaragdus ſicenicus ⁊ criſtallus. Exli.
ð n.re. Grippesẽ auis q̃drupes:capite ⁊ alis
aqle ſitis:ſed multo maioꝛ.iñ in nido ſuo lapi
deʒ agathẽ ponit:mec dubiũ qͥn ad aliqð reme
diũ.Hi eqͥs ⁊ hoibus maxie infeſiiſunt:⁊ ho⸗
mines armaios preliando ſuperãt ⁊ occidunt

6 eo e ſit

Grippes dũr auꝝ effodere ⁊ in effoſſi inſpectrio

one gaudere. Alb. li. ð na.ai.Grippesin poſte
rioꝛi ꝑte ⁊ cauda ⁊ poſterioꝛibo cruribimitat᷑
lcone:habet etiã vngues longos ex qͥbaciphi
ſiunt.¶ Jobanes mõteuile dicit. Coꝛpꝰmag
ni grippis maius eſie octo leonib de partibꝰ
iſtis.nã poſtqᷓʒbouẽ equũ v hoĩem etiam ar
matũ occiderit leuat ⁊ aſpoꝛtat pleno volatu
Illius vng le ſunt tanq; coꝛnua bouis:deqͥ
bus fiunt ciphi ad bibendũ qͥ repurant᷑ valde

pcioſi. fiuntq; de pẽnis alaꝝ cius arcus rugi⸗

di⁊ ſoꝛtes ad iaciendum miſſilia ⁊ ſagittas

ð EEEE — 7 *

r Ricocenderõ ſiue gracocẽderõ. Albᷣ.
in li.ð na.ai. SGracocenderõ auis eſſe
dSꝛ magna itra oia volanlia minꝰvtẽs
couu.vno cem̃ coitu ĩ eitate iplet.feiam ad filia

Capitulum. iij.
◻Irfalco 2 Goſturdo. Girfalco venit a
¶ dD ꝑtibe trãſmarinis in cohoꝛte multarũ

WV‚aucaꝝ ſilueſiriũ.qᷓꝝ vnã de nocte pro⸗

pter ſrigꝰ pellens ſub pedibo ſuis.aliam de die
capit in cibis.Actoꝛ.Girfal o idem vꝛ eſie qð
herodiug. De q̊ dꝛ inferius.i¶ Ex li.de na.re.
Bolſiurdi ſunt aues admodũ parue.color⁊ ter

rei.criſtã ꝑuã ex plumis habẽtes in capite:nec

gliaꝝ. auium moꝛe volantes.qͥ vento cogente

nũc alta nũc yma petũt. De his fer vulgo ꝙꝶ

eax oua in terra poſita a bufone.ex qba eñ exi
erint pulli.tũc pmũ cos parẽtes curãt:ciſq; ci⸗
bos ferũt q̊a duiq; volatus tentare poſlunt.

Capitulum. lix

RRus: Iſidoꝛus. Grues nomẽ depꝛo⸗

Ok voce ſumpſerũt.tali enim ſono ſu

ſurrant. He dum pergunt vna ſequi,⸗
tur aliam oꝛdine litterato.i¶ Areſto. Gruibꝰ
quoq; natura dedit placabilem criſtam ꝑ me
dium caput a roſtro reſidentem: Regem ha⸗
bent grues: eiq; ſunt obedientes. Grus doꝛ⸗
miens caput ſub alſs declinat:⁊ ſuper vnũ pe⸗
dem ſtat. Habent autem rectoꝛem grues qui
ceteris doꝛmientibus ⁊ capita ſub alis recli,
nantibus excubat eleuato capite. Grues ad/
inuicem pugnant:ita ꝙ in hoꝛa pugne accipi
poſſent.Ex libꝛo de naturis rerum. Per gru⸗
es domeſticas alie capiuntutur grues.habẽt
carnes reliquis auibus grauioꝛes.i¶ Iſid oꝛꝰ
Brues excelſa petũt:quo facilius videant q̃s
petunt terras Caſtigat aũt voce que cogit ag
men.at vbi rauceſſit ſuccedit alia. Nocte aũt
excubias diuidunt:et oꝛdinem vigiliarum per
vices faciunt:tenentes lapillos ſuſpenſis di⸗
gitis quibus ſomnos arguãt.quod cauendũ
eſt:clamoꝛ indicat. Dicit Ariſtote.q; ad pla⸗
gam ſeptemtrionalem vltra egyptum in hye⸗
me veniunt quibus pigmei homines ſcʒ cubi
tales occurrunt:et cum eis pugnant. Pugna
gruum adeo ſoꝛtis eſt ⁊ pertinax vt manucapi
poſſunt.Quando nubes pluuioſas pꝛoſpici⸗
unt clamant et vociferant:ducem ſuum celeri
ores captare volatus ſolicitant. Cum aute
ſuper terram deſcenderint vt comedant: ꝰ
earum caput in altum crigit in cuſtodiaʒ e

ſ

nium: cetere veroſecure depaſcant. Fertur aa Gitur in redeundo cum gruibo alijs auib
tem poſt hyemem volantes a montibusoꝛi 1 — 1 .
entis harenas aureas ⁊ auricalcum lapiden

Lrattatus

RW

Luta. Iſido. Glutis eſt auis grece ſic
noĩata:quia longã exerit linguã. Nec
inſtante hyeme recedentibus hyrundi

nibus atq; ciconijs blandiente ſibi ſocietate:

auide cum eis iter aggreditur. Sed poſtmo⸗

dum in volatu laboꝛe cõperto penitentia du⸗

citur.⁊ qm̃ in comitatẽ reuerti piget.ſequitur
aues aliquastanto tñ tedio tam paruiſq; die
tis:vt eam incõpleto itinere hyems anticipet
Econtra vero citramus aſye feſtinantioꝛ per⸗
uerat.et alias aues ſocias pꝛeit:redditq; ſoli
tas: excitat de nocte ſomnolentas.

(IEriſto. Auis galatoꝛ.i.magne lingue: lim

bet pꝛominentem valde.⁊ hec adiũ⸗

tranſglutiunt:⁊ poſt in partibus trãſmarinniis

rreuomunt. Unde dixerunt qui experti ſunt
lapis quem gru

es euomũt:igne mediante tra
ſit in aurum. =

perationes.

¶ Raſi. Caro gruis groſſa eſt que et tarde d ⸗
geritur ⁊ ſanguinem melancolicum generat

Haly. Fel gruis calidum ſubtile.ſi cũ aqua
ſamſuci naribus imſtilletur: paraliſi pꝛodelt
facit titillationen.
Item. Occiſa grus vna die in eſtate duo⸗
bus in hyeme ſeruani debet antequã comedet᷑
vt caro digeſtibilioꝛ fiat atq; tenerioox.

Capitulum. x. (

De Fluibus.

Capitulum. lxj
Arpia. Actor. harpie di
V cunt᷑ qdã aues maume qᷓ
nunq; ſatiant mãducan
do. Digitos ad pꝛedã ex
acuũuũt curuis timẽdosvn
suibo ſuꝑ menſas aduo⸗
lant. 2 qð ↄtingũt aufer̃t

õ GòèGG
. EE
4 ———

EEHAqÿ relinquũt pollunt Ex
libꝛo de na.reꝝ. Harpia eſt auis in ſolitudine
iuxta mare ponticũ:fame rabida:fere ſemꝑ in⸗
ſatiabilie.vngues hʒ adũcos ⁊ ad rapiendũ ⁊
diſſerpendũ ſemꝑ paratos.faciem tamẽ hahet
hoĩs:ſed in ſe nibilhumane virtutis.nã ſupra
modum bumanũ ferocitate graſſatur. Pꝛimũ
holĩem quẽ in deſerto viderit: occidere fertur
etiã inde cũ foꝛtuitu aq̃s inuenerit faciẽq; ſuã
in cis ↄtẽplata fuerit:mox ſui ſimilem hominẽ
occidiſie ſe perſpiciens:ĩmodice triſtat᷑.⁊ h ali
qs vſq; ad moꝛtẽ. Plangitq; occiſum om̃i tꝑe
vite ſue. Hec auis licet careat ratiõe:aliqñ iñ
domelſica ⁊ docta loqui hũana voce. Uirgi
iius in.in.encidum deharpie loquit᷑. Extrui/
muſq; thoꝛos dapibuſq; epulamur opimis.
At ſubito hoꝛriſico lapiu de montibo adſunt
Darpie.⁊ magnis quatiut clangoꝛibus alas
Diripiuntqʒ dapes cõtactuqʒ omnia fedant.
In mundo pꝛedam pedibo circiuolant vncis

B
W .
7 9 .-
E

m. lxiſj.

Llaugnen de na. re. Hyrũdo eſt a⸗

nis leuſſima: roſtro paruo: cauda etiã
furcata foꝛma grata:migredine decen

tiſſima in ventrecandida: ſub gutture ruſfat
modicom habet carnem ⁊ nigrã:plumas mui

tas:⁊ alas magnas.ideoq; circum habet vo⸗
latũ:diem pꝛenunciando nunciat: doꝛmienteſ
excitat:⁊ ad laudem creatoꝛꝭ inuitat.Apꝛicos
montium receſſus hyeme petit:ibiqʒ nuda et
implumis reperitur. Aduentus ſui tꝑa cuſto⸗
dit:⁊ aduentu ſuo veris initium pꝛodit.Que⸗
dam in iecoꝛe lapidem cclidoniũ poꝛtant.Ha
rum pulli in hoc cognoſcũtur:ſipꝛo ſigno pa⸗
cis oꝛe ad os in nido conuerſi ſedent. Hamce
teri qui non habent lapidem auerſis poſterio⸗
ribus ſedent.¶ Ambꝛo. Hyrundinẽ accipia⸗
mus materne ſedulitatis in filios grande do
cumentum. Hyrundo minuſculo coꝛpoꝛe:ſed
egregio pꝛe ſublimis cffectu.in nido conſtitu⸗
endotam ſapiens eſt vt hoĩm domicilijs par
uulos ſuos cõmendet:vbi nullus eos incurſet
oꝛe feſtucas legit:⁊ luto illinit vt conglutinari
poſſit.ſed qui lutum pediba deferre nequit.a⸗
qua pennas infundi:vt eis puluis hereat. et li
mus ſiat quo ſeſtucas ſibi colligat:⁊ herere fa
ciat.¶ Phiſiologus. NHyrundines ouant bis
in anno.ſed oua pꝛima quandoq; pꝛopter hxe

mem coꝛrũpuntur.poſterioꝛa vero complent:

ct faciunt pullos. Hyruncines ⁊ paſſeres pul⸗
los incõpletos faciunt ⁊ pulliſict pullos mul
tos.pꝛopter hoc ſi extrahatur oculus hyrun⸗

dinis pulli dum paruus eſt iterum creſcit.Ex

libꝛo de naturis reꝝ.NHyrundinis femina libi
dinis imagine concipit:aut puluere Cdidoni
am. vt dicit Plinius:herb am ſcʒviſui ſaluber
rimã monſtrauerunt hyrundines vexatis ocu
loꝛum pullis illa medentes.Hyrundinum que
dam nidificant in dombus.quedam in fene⸗
ſtris vitreis:quedaʒ in abꝛuptis montium.Et
he qualitate ⁊ quantitate differut.Pullus hy
rundinis auide clamat ⁊ iciunus ⁊ de nocte.
Sipullo hyrundinis extrabantur oculi:alioſ
natura reſtaurante recuperat. In eiusventre

lapis inuenitur multis deſeruiensvtilitatibus

vnus ſoq; ruffus ⁊ alius albbus.

Operationes
¶ Oyaſcoꝛides.Hyrũdinis pullum pmo de⸗
fectu pꝛime lune aperiens inuenies in eo lapi⸗
des duos.vnũ beneficum.⁊ alterũ malefieum
¶ Sed cũ aperis cum caue ne terram tangat.
Hic in pelle vituli vel cerui poſitus in collo vł
bꝛachio ſimſtro paticntis ligatus: epilentiam
curat:ſi hoc aſſidue fiat. “
Maioꝛes aũt hyrũdin es ſi combuſte fuerĩt
Puluis eaꝝ melle mixtus ⁊ inunctus caligies

oculoꝝ detergit. Hec etiã ſouinaticos ꝓdeſta

Et vue fanciumq; tumoꝛem compeſen

8

curat.Coꝛ eius ſi bibatur idem operatur.

AEſculapius. Hyrũdinis combuſtio vel pul

nis pulloꝝ eius combuſtoꝝ morbos faucium

E Auicenna. Hyrundinis cinis et maxime a⸗

F duſti acuit viſum. ¶ Et dicitur ꝙ eius cere

5

bꝛum cum melle confert pꝛincipio aque.

¶¶ Idem. Hyrundinũ ſtercus valet albugini.

H¶Plimus libꝛo.x. Fimus byrundinis decoc⸗

tas et potatus:confert moꝛſui canis rabioſi.

Lapitulum. lxiij.

vocant.quos lat ini viomedes.Gloſa
ſuper pſalmũ.ciij. Herodius eſt auis

rapaciſſima omniũ volatilium maioꝛ:q ?⁊ aqui
lam vincit. Gloſa ſuper Deutero. Herodiuo

vulgo girfalco dicitur:et rapit aquilam. Ex li

bꝛo de natunis reꝝ. Herodiusqui ⁊ GBirfalco

vt gloſa ſuꝑ Aeuiticum dicit in ioco vbi aues

immunde pꝛohibencur ſiue girfalcus.vt dicit

liber rerum appellatur. Eſt auis inter omnes
nobiliſſima: coloꝛe ceruleoꝛum. maximetamẽ
parte coꝛpoꝛis ad albedinem declinans: pter
q; in pectoꝛeet alis.vbi celeſtem coloꝛem eui
dentius imitatur.adeo ſoꝛtis eſt:vt aquilaʒ ca

piat.adeo quoq; animoſus:vt cum poſt quin
q; grues vel alias quaſq; aues in aere volates

fuerit dimiſſus ab eaꝝ perſecutione non deſi
ſtit:donec omnes ad terram ſucceſſiue deijci⸗
at.Eſt aut canis ad hoceducatus ⁊ doctus:qͥ

herodio deſuper volante ipſas aues deiectas

capiat et occidat. Herodius cũ videt pꝛedam:
excutiens ſe animat ⁊ diſcernit:an ad capien⸗
dum apta ſit.arnes crudas et ſeruatas non
comedit:ſed recentes. Herodius parui coꝛpo
ns eit reſpectu alarum ſuarum

Erodios. Jſidoꝛus. Herodios greci

Capitulum. xiiij

Biso. Ex libro de natur
ex. Ibis eſt auis ſuꝑ ni
lum requieſcens. aquam
m nunq; ingrediens:ſed

ue cum cibis nüinis cõ
ſtipata fuerit. roſtro de
nnngture ſecretis indigeſti
biles cibos detrahit. Mentiuntur plane qui
dicuntur ibites eſſe cconias:niſi foꝛte dicant

genus eſſe ciconiarum in oꝛbe noſtro ignotũ
MNam ibites (dicit Plinius) habere roſtrum
aduncum:quod itaq; deciconijs noſtris fal⸗
ſum eſt:que roſtrum habent longuʒ directum

in ſummitate acutum. Hec auis oꝛe parit.⁊ eiꝰ
oua ſiquis comederit:moꝛietur. Gloſa ſuper

Eſaiam. Ibis eſt ales gnalicdeſaetite ini

mica. buiuſmodi aues Joſephus a MWorſe
dilatas in bellum contra etbyopes narrat:qꝛ
ſerpentes habundant in terra illa per quã adi
tus erat. Plinius libꝛo decimo. Inuocant ibi
tes ſuas egyptij contra ſerpentium aduentũ.
¶ Phiſiologus.Ibis ſemper de nocte⁊ die
iuxta littoꝛa ambulat:querens cadauer aliqð

quod ab aqua iam putridum eiectum ſit.refu⸗

giens altioꝛeset purioꝛes vndas:vbi mundi
piſces habitant:quia natare neſcit:nec dat o
peram vt addiſcat.cum cadaueribo delectatur

Coapitulum. lr u

iecta cadauera ↄvmedeil

. Ibos auẽ eſſe oꝛientalium partiũ:ſoꝛtẽ

habet bonum ardentium:circa aquas volat:

—

Sos.Alb.in li.denatu.anĩaliũ inquit.

act odioſam equis exiſtere.habet em̃ hin

nitũ ſicut equus:ſed vox eius eſt hoꝛribilis et

ternibilis ad audiendum. et illa volando eijcit
equos a paſcuis:co ꝙ herbis paſcitur ſicut e⸗

quus. Inuidie aũt ⁊ auaricie cauſa equos ea

dem auis extollit de paſcuis cũ pꝛatis ſedet. E

Canitulu

. —

.

Spida.Albertꝰ.in libꝛo vt ſupꝛa.Iſpi
NEuoada auis eſt pulchꝛa que germanice yf̃uo
gel vocatur:coloꝛẽ habet mediũ inter vi
ridem ⁊ ceruleum.cui cũ radius ſolis incipit ſa
phirni coloꝛis eſſe videtur in pectoꝛe coloꝛem

e Sr et vermiculis.
Dperationes
¶ De hac dicunt ꝙ pellis eius detracta et pa
rieti infixa mutat pennas annis ſingulis:ſed
pꝛob aui in qubuſdam verum non eſſe.
Dicũt etiã auguria ſectantes q hec auis cõ
ſeruata in theſauris:theſaurus augetꝛ abolet
paupertatẽ. Infra in capit.de ybos⁊ vdros
et yſidaxiane.⁊c.plenius dicetbur.

—

—

EE —
— 2 —
—
7

2 1. 2*
Capitulum. lxvij
Iches 1 koky. Ex lib. de
nat. rey. Kiches eſt auis qᷓ
aälber fere diexvocẽ ſuã mu
tat ſuꝑ arboꝛes nidificat:
ANN1E glandib quãdo mature
☛☚n Yunt cibum congregat ſul⸗

ficientẽ ſibi.Educati vᷣo pulli eius ⁊ ad volatũ

roboꝛati cibãt parẽtes ſuos in ſenectute:faci⸗
untq; cos manere in nidis abſq;vllo laboꝛe.
¶ Eodẽ li. Kokis ẽ auis in cuius moꝛte voci⸗
ferantur aues vociferatione doloꝛoſa ⁊ ſuaui.
Oẽs q̊ʒ aues vncoꝝ vnguiũ cũ viderint pul⸗
losſuos volare poſſe:illos ꝑcutiunt ⁊ a nidis
eijciunt:nec poſtq; fuerint:deillis ſolliciti ſũt.
pꝛeter Rokis que longo tꝑe de pullisſuis co⸗

gitat:ꝛ cũ eis volantiba volat eiſq; ad come⸗

dendum dat. Actoꝛ idem alibi de coꝛnice dix

cit. vnde hanc auem eſtimo coꝛnicem eſſe

Capirulun irvij

Tractatus

diligẽter pullos nutriens:nõ ſolũ ſuos

ſed etiaʒ nutrit pullos aquile ſubiectos tedio
¶ Eodẽlib. Rarbolus auis ẽ pigra:q necoua
ſua fouet nec pullos nutrit.oua ſua latenter ĩ

palumbi nido reponit:⁊ a palumbis fouent:⁊
nutriunt? pulli eiꝰouis palũbi pꝛius ↄfractis.

E

— „

1 nngechmſnnmn n N 7 „

traria. Hã ſient mergꝰ tepeſtatẽ mar
lugit.ſic lagꝰ in tẽpeſtateletat᷑ et ludit.
Eliciꝰſuꝑ Qeuitici.Cagꝰ eſt anial interraꝛ

ynniꝰ:qrbolo. Alb. in li na. ai. kyniꝰ
k auis ẽpᷣda viuẽs:bone pullificatiòis?

— Agus 2 LQucidius. Joꝛath. Lag eſt
ſaus aq̃ tica mergo vtcũq; moꝛibo con

in aqᷓ habitans:volat em̃ ⁊ natat:Actoꝛ. Hec

ẽ auis(vt fert )que vulgo vocat᷑ raſ le.i¶ Ex li.
de na.xe.Quſcidij dicti ſunt quaſi lucẽ dãtes
baꝝ em̃ auiũ penne ꝑ obſcurũ in nocte lucent

AInññ qui eas habẽt qñ volant pᷣiactis luciteris

pennis: haru gratia vias dirigunt. In herci⸗
nio germanie ſaltu hec auis habitat

—

pedes ⁊ vellus hñs plumis ? male vo⸗
lat. iõ in ſpecubſub terra viuit q; qñ ppᷣda a

liqñ ꝑſilit:ſtati capta pᷣda ad antrũ redit: co

medit.hec auis nõ domeſticat᷑ ⁊ capta moꝛit:

7 2
7
* ₰ .

Agepꝰ auis eſt:vt dicit Alb: in li. ð n.
aĩ.ſʒ ſuũ modũ natura lepoꝛinos hůs

citiſſime putreſcit ꝓpter ſue ↄplexiõis maliciij.

am; —
. . —

De Fuibus.

Capitulum. lxxj
Inachos. Ex li. ð na. re. Linachos ?
.auis acuti viſus valde q̃ ⁊ pullos ſuos
Danteq̃ᷓ; hab eãt alas cõpletaspercutit
ad ſolem aſpicere cogit.⁊ ſi cuius ocinus ſacri
metur:ipſum interficit:alios vero nutrit. Hec
etiã marinis auibo cibał:eoſq; quãdoq; deſu⸗
per in aere leuata natantes cõtemplatur.quaʒ
lle videntes ſe ſubmergũt.At illa ppe aquas
deſcendit:eas vſq; ad ſuſfſocationem in ſub⸗
merſione manere cogit:et tunc plumis ad ſu⸗
perficiem aque deductas rapit.

2
——

— - — —

papia legit᷑. Iſido. Quſcinia dici᷑ qua
ſi lucinia. que cantu ſuo ſolet ſignare
diei ſurgentis exoꝛtũ:eadem ⁊ accedula a cice
rone vocatur. Ambꝛoſius. LQuſcinia peruigil
cuſtos cũ oua quodã ſinu coꝛpoꝛis ⁊ gremio
louet inſomnẽ longe noctis laboꝛem cantile⸗
ne ſuauitate ſolatur quo poſſit non minus dul
cibus modulis(vt mihividetur )q; ſotu coꝛpo
ris oua animare que ſouet.i¶ Plinius libꝛo.x.
Luſcinijs diebus ac noctibus cõtinuis quin⸗
decim garrulis ſineintermiſſu cantus eſt. Dẽ
ſante ſe frondium germine digna mirat᷑ anis.
Pꝛimum tanta vox in tam paruo coꝛpuſculo
tanquã pertinax ſpiritus.Deinde in vna mu⸗
ſice perfecta ſcientia modulatus editur ſonus
et nũc continuo ſpiritus trahitur in longum.
nunc variatur inflexo:nunc diſtin guitur con⸗
ſciſo copulatur in toꝛtu. Ita q; ceſarꝭ iuuenes
habebãt luſcinias greco ⁊ latino ſermone do

QAUlſcinia. Actoꝛ. ipſe eſt filomena:vtin

ciles. Pꝛeterea meditãtes in diem aſſidue no⸗
ua loquentes.Poſtremo byeme ipſa non cer⸗
nitur.linguis carum tenuitas illa pꝛima non
eſt que ceteris auibus. Pariunt in vere pꝛimo

plurimum ſua oua.

. S —
tulum. lxxiij.
V. Agnales. Alb in lið na.
Nai. MWagnales aues ſunt

bus magnis ⁊ roſtro hoi⸗
bus nõ nocentes. Piſcib⸗
EEin fluminibo ⁊ in alijs ſtag
nis iſidiãt᷑ ⁊ ilos ↄmedũt

—

2 22½

4

Trattatus

Eerula. Iſi. merula ãtiqtus medula vo/
cabat᷑ eo ꝙ modulet᷑.alij merulam aiunt

vocitatam:qꝛ ſola volant quaſi mera volans

Hec cũ in om̃ibo locis nigra ſit:in Achaia ta
men candida eſt. Pliniꝰ.li.viij. Merula folio
lauri faſtidium annuum purgat. dem in lib.

x. Abeunt ⁊ merule in vicina.ſed plumã nõ a/

mictunt:nec occultãtur niſi ſpe cibi quo hiber
nũ pabulum petũt. Merula ex nigra ruffeſcit
eſtate canit.hyeme balbutit.circa ſolſticiumu
tat roſtrũ.anniculis in ebur tranffigurat᷑ dun
taxat maribo.Ex li. de na. re. Merula dicebat̃
olim medula:qꝛ mirabilesvocis modulosred
dit.maxime cũ vernũ tẽpus imminere proſpe⸗
xerit. Nam hyeme tacet:aut tm̃ balbutit.O⸗
lim merula ſuit ſpectandũ in clero miraculum
q̃ arte humana edocta nouẽ notulas in oꝛdi⸗
neſᷣm muſicã cãtabat:ita ꝑfecte vt nullus mu
ſicoꝝ eã aliq̃tenus imitari poſſet parilitate cõ⸗
coꝛdantie.Hecauis croceum quãtulumq; co
loꝛẽ habet in pectoꝛe:reliquũ vero coꝛpoꝛꝭ oc
cupat nigredo. Merula domeſtica cõtra na⸗
turã carnes comedit:⁊ hec dulcius canit:libẽ
ter ſebalneat ⁊ plumas roſtro purgat. Cunq;
nigra ſit et turpis:in delectationẽ mouet ſeip⸗
ſam pꝛopter amenitatẽ vocis merula plumas
non exuit.ſicut cetere aues:ſed roſtrũ ſuum ſin
gulis annis mutat in ca ndoꝛẽ.et in hyeme vix
poteſt volare pꝛopter pinguedinem.
Pperationes.
Haly. Merularum fimus qui riſum come⸗
dunt ſi tritus ſit et cum aceto diſtemperatus:

*„

2

ſic quoq; lentiginem elimat.

moꝛpheeq; nigre ſuperponatur:eam extirpar

— 2
“* Se WEWNN
E

Capitulum. lxxu.

¶Q¶ DErqus. Erli vena re. Mergus flumia

ſtagna q; inn atat: et piſces perſequitur.
ſic dictus:eo ꝙ in aquis ſe mergat.diutiusta
men ſub aquis moꝛari non valet.quoniam in
gere ſpiritum reauperat.quando percuti debʒ
in aqua mergitur. Serenus ſulpicius tradit

qꝙ; quedam earum ſpecies eſt quama re coꝛnu

tam vocant:co ꝙ rubeas plumas in capite in
ſtar coꝛnuũ habet.Eontra omne genus auiũ
pedes habent in caudaitavt cũ in terra ſtant
ſiout homo geſtu pectoꝛis eriguntur. Has a⸗
ues beatus Martinus diuina virtute coegit:
aquam contra naturam ſuam deſerere:et ani⸗
da lo ca deſertaq; petere. Haꝝ pulli ſtatim vt
oua exeunt tanto vigoꝛepollent.vt ſi matrẽ
eos perdere cõtigerit virtute ꝓpꝛia viuant.Et
vt dicit experimentatoꝛ:in hyeme pinguioꝛes
ſunt pꝛopter paucitatem motus.Omne enim
animal ſereno aere gaudet:et in eo plus vaga
tur.Plinius li.xvũj.mergi ſicut cetere aues a⸗

quatice pennas roſtro purgantes:aut maria

aut ſtagna fugientes pꝛeſagiunt ventum

.&*

Capitulum. lxxvj.
WErillus et meropes Iſidoꝛus. Merillus
Mauis eſt non multo maioꝛ merula. colo⸗
re quoq; pꝛopeſimilis:ſed roſtro pedibuſq; vn
guibuſq; diſſimilis.pꝛede cupidus ẽ. S ed qꝛ
paruus et pami roboꝛis:paruanauium eſt ꝑ⸗
ſecutoꝛ. Hiſicut accipitres et herodij ſociali⸗
ter volant. Imbuiq; q̃ttuoꝛ ex illis poſſunt vt

4

ni caput innadit. S cðsa tertius ex vtro q; la

tere binas alas: Quartus vero collum ⁊ pec⸗

ſeneſcunt et volare nequeunt:pului ſouent eo:

tus.Et ſic cignus auis grauida:anguſtijs cir
cumſepta monere ſe non valens ab aucupe pᷣ
uenta capitur ⁊ occiditur.i¶ Idez. Meropes
eſt auis habẽs in doꝛſo colotem ciameum:pe
ctoꝛe ſubrutilum:in ventre pallidum. Hec na
turali coloꝛe abundans:antra ſeptem pedib⸗
altitudinis in terra ſodiiibiq; nidiſicat:ac fe⸗
tus facit.⁊ eosvſq; ad robur dcbitum illic ab
ſconditos paſcit.⁊ nutrit. ¶ Joꝛath. Mero
pes ſollicitilunt depullis ſuis.et quando iam

ct alunt quouſq; viuunt. .

KRSR AG V.
———

4

Capitulum. lxxuij/
49. Elancoꝛiſus ⁊ Mo:łex. Alber. in li. de
na. anialiũ. Melancoꝛiſus ſic dictus.qꝛ
moꝛtiſicat.auis eſt(vt dicit Pliniua) quanti⸗
tate parua fecunditate magna. Ham vltra vi
ginti oua ſouet:⁊ omnes inducit ſilios.i ita di
ligenter paſcit ꝙ in nidis pinguiſſmi ſunt et

cũ a nido volant per turb as matrẽ ſequuntur

nec ipſa deſerit eos:donec per ſeipſos ſibi ad
pꝛocurationẽ ſufficiant. i¶ In libꝛo vt ſupꝛo.
Moꝛkex auiseſt aquatica et magna.Roſtrũ
habet ſerratile ⁊ ſoꝛte:⁊ vngues foꝛtes.⁊ mer⸗
gitur ſub aqua ⁊ capit piſces ma gnos:⁊ pꝛeci
pue anguillas ⁊ gregatim nidiſicat in arboꝛi⸗
bus iuxta aquã:⁊ paſcit pullos piſcibꝰ:⁊ ſunt

voꝛaces.⁊ ðꝛ de eis q auolare debent a nido

ſi ſentiuntſe nimis grauati cibis denouo ſum
ptis euomũt eos vt leues fugiẽdo volare poſ
ſint.⁊ qͥ non euomũt aliqñ pereunt. Stercus
huius auis ſiccat arboꝛes in qꝝ ramis cadit.

Hec auis ſaturuta expãdit alas ad ſoleminſi⸗

dens palis ⁊ arboꝛibovt ſiccent᷑.et qñ incipit
volare vix eleuat᷑⁊ caudam diu in aquã ducit
Unde et a quibuſdam humuſculus vocatur:

„Capitulum. lxxvin.
¶ nnonides Meauce ei Meruſtiones.
Alber. in li. de na.aĩaliũ. Mennonides

gues a loco ab egyptije ſicvocatac.Deegyp

to em̃ volant ad nilum ad ſepulchꝛüũ Menno

nis philoſophi ſemper in quinto anno. et cuʒ

biduo ibi circũuolauerũt:tertio die bugnam
ineunt ⁊ ſe roſtris et vnguibux lacerant.⁊ tũc
reuertentur in egypinm. In libꝛo vt liꝑꝛa.
Meauce aues ſunta mutatione vocis ſue ſic
dicte.ſunt aũt antibus maioꝛes.et ſunt bꝛeui
collietbꝛeuiba peòibꝰ.coloꝛis cineii ci:oculis
glaucis.roſiro cx parte crocco et ex parte mu⸗
beo:ſemꝑ damans meauca.cad uerib⸗ cupi⸗
oiſtima: ⁊ pᷣcipuehoĩm. vnde et gaudet in tem⸗
peſtate.Inſidiatur iñ etiã pamis animalibus
abiſtis auibo.Etiã multealie aues apud ma⸗
rinos meaucevocãtur. ¶ In eodẽ libꝛo. Me

ruſtiones aues ſunt parue rapaces tñ: et ali⸗

qͥd hñt de falconũ natura:et ſocialitervolant
ad pꝛedaʒ.Et aliqñ quatuoꝛ docen ſpe au
xilij hois cignu ꝓſternut:et tunc vnus capii⸗
duo aũt alis inſidentes: q̃rtue pectus oppug
nans cignũ oppꝛimendo deiciunt:vt ab aucu
pe capiat.qñ aut ſilueſtres ſunt paruaꝝ aurii:
ſunt inſecutrices.Sunt aũt infigura et colo⸗
refere ſicut merule:excepto q; pedes vngues ⁊
roſtrũ babent aduncos ad capiendum.

Capitulum. lxxix.

luus. Iſido Miluus dꝛ quaſi mollis
auis:ſcʒ viriba volatu:rapaciſſimus tñ ẽ
et ſemꝑ domeſticis auibo inſidiat᷑. Exli.ð na.

reꝝ: Miluus vngues pedes ⁊ roſtrũ aduncũ)
habet inſtar accipitri:ſeed alas curuas ⁊ nõ re-
ctas:in q̊ eſt eis diſſimilis.Audax ẽ in paruis:
timidus in magnis.fug t᷑aniſo:qʒuis in tri
plo ſit maioꝛ illo.circa macdllas? cadauera ex

cubat. Jecur eius medicinale Plinius laudat
¶ Oloſa ſuꝑ Nieremiꝭ. Aues ſua tẽpoꝛa no⸗
runt:quãdo ſcʒ ad calida loca feſtinãtes nigo⸗

rẽ byemis debeãt declinare a pꝛincipio veris
ad regiones ſolitas redire. Unde ſeriptum eit:
Miluus nõ appare niſi in eſtate:ſicut nec tur

tur ⁊ byrũdo. Inbyeme nanq; manent in ni⸗
do vellatent in cauernis arboxꝝ:vel ad alia lo
ca calidioꝛa ſe tranſferũt. Joꝛath. Miluus cu
bitus cũ a nido egredit in cõplemento alaꝝ ſu
arũ aues magnas venat᷑.Cunq; ſoꝛtioꝛ fit ma
gis debiles capit. in cõplemento auũt viriu ſua
rũ muſcas ⁊ culices ac lumbꝛicos terreſtresve
natur:⁊ tũc fame moꝛit᷑.Ex Auiano. Miluuſ

inſidiaturauibo domeſticis:maximeq; pullis:
et quos incautos viderit ſtatim rapit. Cirea
coquinas etiã ⁊ macella volitat:vt ſi quis car

nis crudepꝛoijciat᷑foꝛas velocius rapiat.

¶Sliniꝰ.li.xxx. Milui iecur adinunctiones

B oculoꝝ vuioꝝ laudat᷑. ¶ Idem in li.xxx.Ex nit
do q̊ʒ milui ſurculus vitis alligatus ceruicis:
neruis ⁊ opiſtotano auxiliani dicit᷑.¶ Comicia

libus etiã iecur milui deuoꝛatũ medetur.

Kapitulumieer .

—

. . . ,
.
„* 4 .
ANN

.—

— Onedulit Aduſcſcapa. Jſco. Mone

dula ðꝛ q̃ſi monecula:q cu aurũ inuenit:
aufert ⁊ occultat. Lñ Lice.ꝓ Ualeriano flac.
Non plus auꝝ cibi q; monedule cõmittenduʒ

eſt. Ariſto. Monedula pugnat cũ bubone qe

bubo debilis eſt viſus de die pter H rapit coꝛ
uus ille bubonis oua ⁊ comedit ea.Ex lib.de

na.reꝝ. Monedula q̃ſi monetã tollens aut di

liges dicit᷑. auis eſt nigra ſed foꝛmoſa ⁊ grata

hoĩm voces in pullo edocta imitat᷑. In matu⸗

tino cũ oꝛto ſolis ſola citius diſcretiꝰ? tenaciꝰ
retinere ðꝛ. Huiꝰ carnes pꝛuritũ capitꝭ excitãt

nã ⁊ ipſa appetit in capite fricarni.¶ Ex li.vtõ.

Muſcicapa eſt auis maioꝛ columba plumaſ
hñs vt lanariꝰ pedes.⁊ roſtrũ vt byrũdo.q liqʒ
oꝛis rictũ habeat ãplſiimũ ꝓpter muſcas⁊ cini
fes quibo ſolummõ veſcit᷑. Roſtꝝ iñ inter aues

ↄparatiõe ſui coꝛꝑis hʒ minimũ ⁊ pedes ſilil-·

d d

Capitulum. lxxxj.

Uſca. Acoꝛ. Muſcelvt fertur) ex immũ
HPqicia naſcuntur: immundus adhererent
loca immunda frequentant. Inqiete ſunt

2 inpoꝛtune ⁊ infeſte pungitiue ac tumultuo⸗

ſe. ¶Iſidoꝛus. Muſca ex greco venit ſicut
mus. He ſicut apes necatein aqua aliquotiẽs
poſt vnius hoꝛe ſpacium reuiuiſcunt. ¶(An
ſtoteles. Animalia duas alas habentia: ran⸗
tum pungunt aculeo:quieſt interioꝛi ſui capi⸗
tis vt muſce ⁊ muſtiliones. Cunq; quodlibet
annuloſum habeat membꝛum per quod ſen⸗
tit cbum. Muſce ac muſtiliões hoc membꝛo
pungunt:⁊ ſanguinem extrahunt. Mulca ſi⸗
cut ⁊ apis non facit ſtrepitum ac ſibilum niſi
volando:ſcilicet alas per aerem inter ipſas: et
coꝛpus cadentem extendendo ⁊ contrahendo
Dulca ⁊ ſormica non ſunt nidificantes. In

hyeme coeunt:ſi aer conueniens fuerit: ⁊ ven⸗

tus menidionalis flauerit. Hon autem ſeparã
tur in coitu:miſi grauiter quedam anuloſa:qͥa

coitus in eis mulcum durat vt patet in muſcis
⁊ araneis. Muſca habet aculeum ſicut apis

extra.eius natura eſt mollis ⁊ vacua.per ipſuʒ
guſtat ⁊ ſentit:ac cibum attrahit. Habet itaq;

dentes muſcarumgenus ⁊ apum:qui cuʒ ſunt

ſimiles dentibus alioꝛum. ¶¶ Ex libꝛo de natu

ris rerum. Muſca pꝛoteruolat ⁊ circumuolan

do ſtrepitum facit ex aere circumagitato. In⸗
ter alias roſtrum habet quaſi cannam conca
uam pedibus poſterioꝛibus alas acuit: anteri
oꝛbus auũt roltrum ⁊ caput lucem diligit: nec
intenebꝛis ambulare nouit. Ad caloꝛem ſe li⸗
bentius contert. sl

Obprrationes

¶ Auicenna in quarto canone. Muſcas in⸗
ternieit arſenicum: quando deillo ponitur ali⸗

quod in lacte ⁊ ſugunt muſ. ce. Interſicit etiam

eas fumus eius et fumus thuris: atq; decoc⸗

tio ebul nigri.

¶ Haly in libꝛo vbi ſupꝛa. Buſce pꝛoſunt
oculoꝛum doloꝛibus ⁊ ſui palpebꝛarum.

Queſi combura ntur:ꝛ⁊ cum melle ſuper alo
picie loca ponantur:capilospꝛoducunt.

Rliuius libꝛo viceſimo quarto. Muſce qui
dem necantur:ſi locus ſolioꝛum ſambuci deco

cione ſpergatur.

Icedula. Iſi. Nicedula
eſt genus coꝛui qͥ pugnat
cũ bubone. Coꝛuus em̃ o
Nua bubonis rapit: qꝛ pazʒ
wviget in meridie ⁊ ea come
. ait oua coꝛui ſile ð nocte.
„ KR Acctor. Idẽ dictũ eſt ſup̃ᷣ
——W ſ de monedula. vnde vi
ſdem eſſe: ſed foꝛte diuerſitas illa nomi⸗

nis peruenit ex vitio ſcriptoꝛis.

8

— RND

Capitulum. lxxxiij
Iſus eſt auis:vt habet᷑ in libꝛo dena⸗
u. reꝝ: nobilis ſoꝛma ⁊ roboꝛe minoꝛ
HBqᷓᷓherodius.ſed vnus eſt colo: ZBaha

rvũ ambobo. ⁊ tamẽ ſocialiter volare recuſant.
MHm inuidia fertur etfaſtu. ⁊ c impetit ſolus
ambit honoꝛe victoꝛie potiri. hoc quidem eſti⸗
manipotelt. et foꝛte merito: ſed reuera magis
Crediile eſt eũ ſolum pꝛede inhiare: nedum in

volatu ſocium habuerit:paſtu quoq; ſodalem

accipiat. Hon enim dubia fides eſt niſum pa⸗

rem ſui generis dedignari.⁊ velut alieni gene⸗
ris auem perſequi.⁊ hoccõtra ommũ ouiũ ge

nus. Nam vt dicit Ariſto.omnis auis in vo⸗
latu pꝛedam capiens parcit ſui generis auibꝰ:

Solus ergo niſus expers eſt generoſitat hu
ius:⁊ hoc oum ipſo homie qui incer animalia

cerreſtria animali ſui generis inſidiari non ceſ⸗
ſat. ¶ Alexander. NHiſus ac triciolus locum eli
gunt in q̊ aues captas deplumant ſin gulis di
cbus:multa q; diligentia mundant q;diu cõpa
res aues incubant:quibo ⁊ eas minilirant.
¶¶ Actoꝛ.Eſt autẽ niſus aucupantiũ volucrũ
minima: ſcd ꝓ ſexu anatura ſua ad aucupãdi
pꝛõptiſſima:ſfalconũ generiboadiungitur.

N

.
.
1
„
7
4
— — . ½ n
— R ——
= ———— . de —— . — .
—— 1 2 —,—
—.——=—— 4
— —— ————
— —— —, ʒ — —— ——
— — — — —
. — 5 — . —
— — — — —
„ —2 —,.—
— — —-T ——
— — - — 1 — —
— . .
— — —
3 . RE . *

—α

)VDreyn.Nocticoꝛax ð noctis coꝛuus.lu⸗
AO eciſuga em̃ eſt:⁊ nocte cibos querit.nã
ſi de die volaret a ceteris auibus impediretur
HNocte(vt vulgus opinatur) moꝛtem bominũ
pꝛenunciare videtur vocibus impoꝛtunis:ca⸗
put habet ingens.nec vt aues cetere foꝛmatũ.
Roſtrũ habet aduncum vt niſus.vngues ha⸗
matos ⁊aſperos.in domicilijs vt parietibus
pꝛecipueq; nimoſis que ſine tecto ſunt libenter
babitat: ⁊ pullos ſuos ſouet.humanis vocił

sbanen Hoctua. Ex li. dena.

delectat᷑:mures ofe genue caꝝ perſequitur.

¶ Iſidoꝛus.Nocticoꝛax ipſa eſt nociua:quia

noctem amat. Eſt em auie luciſuga:id eſt lu⸗

cem fugiens:⁊ ſolem videre non patitur. Fo⸗
ctua dicitureco ꝙ nocte cirannuolet. hanc in
ſula cretenſis non habet. ct ſi venerit aliunce:
ſtatim moꝛitur.¶ Ambꝛoſius. Noctuaq; ⁊ no
cticoꝛax magnis ⁊ glaucis oculoꝛum pupuülis

. 4

nocturnarum tenebꝛarum nonſeniit hoꝛorẽ

et aquo fuerit obſcunioꝛ: nox eo crebꝛioꝛ vola
tus exercet in offenſoo. Die autem videre non

potelt: quia ex oꝛto ſplendoꝛe viſus cius hebe
tatur. Habet autem ⁊ noctua cantus ſuos.
Bloſa ſuper pſalterium. Nocticoꝛax ẽ auis
vigil:theter coꝛuus noctis:babitans in parie⸗
tinis:que vulgo ruine dicuntur:vbi parietes
ſtant ſinefundamento. Unde ſcriptum eit: ꝗa
ctus ſuʒ ſicut nocticoꝛax in domicilio.¶ Blo
ſa ſuperAeuiticum. Floctua eſt auisrapax de
nocte. M

¶· linius. Huius carnes paraliticos curant

¶Igem libꝛo.xxix. NHoctua eſt contraria api

bus atq; veſpis ſcrabꝛonibus ⁊ ſanguiſugis

NHuius cercbꝛum coctum in vino vel cibo
ſumptum: remedium eſt capitis doloꝛbus
Jem li xxx.Oua quoq; noctue per triduũ
invino data:tedium adducunt ebꝛioſfſis.

„

Epasſiue nepa.Albertus in libꝛo de
naturis animalium. Hepa auis eſt loõ
gi roſini. in doꝛſo coloꝛem habet per⸗

DOperatianes

π

O O

—

.
— —

— —

dicis:in ventre niſi.roſtrum autem molli luto
infigit:⁊ chum vermium requirit.⁊ ſi aiquan
do pꝛofundius defixo roſtro heſit. pedibus lu⸗
tum eruens ſe liberat. Hec in die quieſcit:ꝛ in
auroꝛa ⁊ crepuſculo volat:⁊ ideo tunc in altũ
eleuatis etiam rhetibus capitur. et habet car⸗

quidam vocauerunt.

.
..

Capitulum. lxxxv

ocroculus Exli.na.
ee. Onocroculus ẽ auis

no:niſi faucibo eius ineſſet alterius vteri genuſ
Huc oĩa inexplebile anĩal congerit.mira vt ſit
capicitas.mox ꝑfectarapina ſenſim inde in os
reddita:in verã defert aluũ rumin antis moꝛe:
hos gellia ſeptentrionalis pꝛoxia occeano mit
tit.¶ Iſið.Onocroculon vocant aues roſtro
longo q̊ꝝ duo ſunt genera. Actoꝛ.Onocro⸗

culus.vt legit:auis eſt roſiro longo ſimiliscig
no. ſed maioꝛ.poꝛro iuxta Hieronimũ.niſi fal⸗

loꝛ:eſt auis illa q̃ fixo in palude roſtro hoꝛren⸗

ceclamat uectiiin ſaia voca: vlulaiuaſt
ab vlulatu. Et ðꝛ in vulgarnibutoꝛius.deq̊ di

ctum eſt ſupꝛa:Que etiaʒ de pꝛofunditate ter
revel aque cibuʒ trahere putatur.¶ Ex libꝛo
de naturis reꝝ.Onocroculuseſt auis de par⸗
nibus oꝛientis.que cũ vocẽ edere voluerit.ca⸗
put in aquis ponit:⁊illic inſtar rugitus clamo
rem emittit. In faucibo quoſdam haber follicu
los:in q̊ pꝛimo cibum concipit:⁊ poſt hoꝛã in

ventrẽ ſuum mittit: ibiq; eum digerit

nes dulces ad comedendum. Hãc ſicedulam

ECapitulum. xxxvjf.

anakte li. de natu. rex. O pi⸗

machus eſt contrarius ſerpentibus ⁊
pugnat cũ eis O phis em̃ ſerpẽs ma⸗
chos pugnans.Actoꝛ.Opimachus vt in Le
uitico legit᷑:eſt ex volucribus mundis ſᷣm legẽ
ex his videlicet que gradiuntur quidem ſuper
quat.oꝛ pedes:ſed habet longioꝛa retro crura
per que ſaliunt ſuper terrã.Eſtimo aũt hũc in⸗

ter volatilia minura debere numerari.ſiẽ bꝛu⸗

chum⁊ locuſtam.que ſunt eiuſdem generis:ſi⸗
cut ibidem legitur.De attaco vero qui ibidem
in eodem genere reputatur:nihil me penitus a
libi legiſe memini.

õ .

5õl

à a SE
õ

R0☚
—
.——

excepto ꝙ in alis habet pennas quadaʒ ceru
lei varietate diſtincta. NHidum in ramis atbo⸗
rum minutiſſimis mira ſubtilitate depẽdit:ita

Trattatus

Capitulum. lxxxviij.
Riolus ⁊ Oꝛtigo metra.Ex libro de
naturis reꝝ. Oꝛiolus eſt auis ſic dic⸗
ta a ſono vocis:coloꝛis aurei per totũ

vt in aere ſolo pendere videatur de terra cernẽ

tibus. Ipſum quoq; niduʒ ab imbꝛe camerat
ac denſa fronde pꝛotegit.

¶ Ilidoꝛus. Oꝛtigometra dicitur ꝙ gregem

cucurnicum oudt. Uñ de hac dictü elt ſuperi⸗
us in caplo de Cucurnice.¶¶ Plinius libꝛo.x.

Cucurnices aquilone volãt:maxie oꝛtigome⸗

tra duce.pꝛim eax ꝓpinquantẽ terrerapit ac⸗
Cipiter:ac ſepe hinc comitatũ ſolicitãt abeũtq;

*Tuios ac piſcinas inhabitans.roſtrum

habet magnũ:er a gutture vſ. q; ad pectus in⸗

ſtar ſacenili: receptaculum longũ et amplum:
in quo magnũ ſimul reponit copiam piſcium

vt ſcʒ in tanta mole diffuſa:natura non egeat

paulatimq; digeſtis in ventre cibis inueniat
paratũ qð pꝛebeat. Nunq;; aues hmi niſi in a
qua diffuſioꝛi ⁊ piſcibus abundanti habitant

quia citiſſime paruam aquam.⁊ ſi piſcibusco

pioſam ingluuie ſue vacuant.

¶ Iſidoꝛꝰ Oſſifra gus vulgo appellatur auis
que ofſa ab alto dimittit ⁊ frangit: vnde ⁊ hoc
nomen accepit: ¶ Plinius libꝛo.x. Alieti quu⸗

extrema parsadalligata ꝓdeſt contra collum

.

Syna ⁊ Oſſifrago.Exli.dena.reꝝ.
Oſyna eſt auis magnavt cignus:flu

dem ſuum genus non habẽt ſed e diuerſo a⸗
quilarum coitu naſcuntur. Id autem quod ex
glietis natum eſt oſſifragi genus habet. Ex qͥ⸗
bus minoꝛes vultures pꝛogenerantur. pullos

autem ab aquila deiecios oſſifragi genus exci

¶ Igdem in li.xxx.Oſſifragi venter arefactusꝛ
potus confert his qui cibus nõ digerũt.Uclſi
tm manu teneant capientes cibum:confert ad
alligatus ſed nõ cõtinue.Unũ aũt eſt.Oſſiſra
go inteſtinũ omia deuoꝛata conſiciens:cuius

—

Capitulum. xtc.
¶ Tbuse. ſolinius libr.x. Othus ẽ auis
bubone minoꝛ: nocuis maioꝛ. Aure
ei plumis eminentibus. vnde et no/⸗
men illi. Quidam latini aſyonem vocant imi⸗

tatrix aliarum auium: ac paraſita ⁊ quochʒge
nere laltatrix:capitur baut difficulter vt noc
tue intenta in alio circumeunte alio:ꝙ ſi ven⸗
tus agmen aduerſo flatu ceperit inbibere pon
guſculis lapidum appꝛehenſis.aut gutmre ha
rena repleto ſtabilitate volant. ¶ Idem in li⸗

bꝛo.xi. Itaq; buboni⁊ otho plume ſunt velut

guxree. Ariſto. Deniq; quidam otbum vocant

bubonan vepe:Paiditur au em quando ve⸗
natoꝛ incipit ſe mouere adoppoſuam partem.
Ex uibꝛo denaruris rex. Bibus Eauis que
ulgarter huans dicitur a ſono vocis.noce
nanq; huhu hoꝛrifice clamat. impꝛopꝛie voce
buman ſimilans. Iaq; yt bominẽ cotractu

De Nuibus.

frigoꝛe clamare credas.ſedterras ſpecialesha
bet:in quibushuiuſmodi voces pꝛofert. In ce
teris aũt vt in plurimũ muta eſt. Hec auis bu⸗
bone minoꝛ eſt:noctua maioꝛ:aduncum habʒ
roſtrum ac pedes:⁊ eminentibo plumis habere
videtur aures.pꝛeda viuit.carnibus veſcitur.
mMures ꝑſequit᷑.i ab auibo ceterꝭ odio habetur.

Capitulum. xcd.
QVUa Almanſoꝛ tractatu.iij.ca.ð ouis
Oua galline ⁊ perdicis plus alijs cõ
́uenientia:Poſt hec oua anausin bo
nitate exiſtunt:quis malum efficiant nutrimẽ⸗
tũ. Alia vero oua ſicut ouaq̃ ſunt paruaꝝ aui⸗
um aut magnaꝝ comedenda nõ ſunt niſi me⸗
dicine cauſa. Dico vero ouoꝝ pꝛius dicta ge⸗
nera galline ſcʒ atq; perdicis ſperma augmẽ⸗
tant:atq; ad coitũ ſtimulando incitant. An⸗
ſeꝝ aũt oua faſtidium faciunt:grauẽ habentia
odoꝛẽ.ſed galline ⁊ perdicis oua tẽperata ſunt
et cõuenientia.Uitellus quoq; oui in calidita
tetẽperatusexiſtens bene nutrit. Albumẽ ve
rofrigidũ eſt ⁊ viſcoſum:dureq; digerit. San
guis etiã ex eo generatus nõ eſt bonus.

K*½-

Hyperationes

¶ Serxrapᷣ.Que eligimus ſunt oua gallinaru:

non ergo opoꝛtet vt ꝙ narremus alioꝝ ouoꝝ
virtutẽ:qꝛ eoꝝ natura eſt ea dẽ cũ natura illo

SECt cõplexio quidẽ oui eſt frigidioꝛ coꝛpoꝛe
tẽperato.nã infrigidat infrigidatiõe tẽperata:

⁊ deſiccat ſine moꝛdicatiõe.Et opoꝛtet ꝙ admi
niſtrent᷑ ex eis illa q̃ ſunt recentia.qꝛ vetera nõ
ſunt bona. Albugo quidẽ oui adminiſtrat᷑ in

doloꝛib omnibyin quibo eſt neceſſaria medici

na q̃ nõ moꝛdicet.ſicut ſunt doloꝛes oculoꝝ:et
apoſtemata ani ⁊ pectinis:⁊ om̃ia vlcera frau
dulenta mala.et cũ medicinis que abſcindunt
ſanguinem qui fluit a miringis cerebꝛi.
¶ Et qñ imbibitur in ea lana ⁊ ponit᷑ ſuꝑ com⸗
buſtionẽ ignis aut aquebullientis ↄfert mul⸗
tũ.Et eſt bonũ in emplaſtr qͥ ponum ſuꝑ fron

tẽ.⁊ facit adherere pilos:quoꝝ oꝛtus nõ eit di⸗

rectus in palpeb::..poſtqᷓ; miſcetur ei medicina

cõuemiens ad hoc ſicut olibanũ.et maxie pin⸗

gue ex eo qð nõ eſt antiquũ neq; nimis ſiccimn
¶ E tiuuamentũ eſt in hoc nõ ꝓpter cõplexio⸗
nẽ q̃ eſt in eo ſed ꝓpter viſcoſitatẽ. Uitelli vero
ouoꝝſubſtantia ſiłis eſt ſubſtantie albuminis
¶ Et ꝓpter bãccauſam miſcet᷑ cũ cerotis qᷓ non
habẽt moꝛdicationẽ: poſtq; fuerit elixatũ aut
aſſatũ. Paꝝ em̃ aſſatum deſiccat ſuꝑfluitates
paucas.Et nos qͥdẽ eſtimauimus q h̊ qð ac⸗

quirit᷑ex hac vᷣtute egreſſi eſt a ſua cõplexiõe

¶ Et miſcetur ſimiliter in emplaſtris que pꝛo⸗
bibent apoſtemata canada..
¶ Rabbi Moyſes capᷣ.de ouis. Oua in ſe re
centia ſunt cibus pꝛopinquio: ſanguini.ſʒ oua
dura aſſata ſunt ex cibis groſſis viſcoſis.
¶Et oua iuuant adcoitum:et maxime cum ce

pis ⁊ rapis.

¶Halie.ð ſuꝑ illo amphoꝛiſmo. Eoꝝ q̃ nutriſũt

oua nutriunt paꝝ ⁊ tarde.et maxime in aqua
cocta.⁊ oua ſunt groſſus cibus ſicut ius triti⸗

ci⁊ piſces.vitella eoꝝ cum olco roſato ⁊ co⸗

co remouent doloꝛẽ poda gricoꝝ.⁊ ſi multum
doluerint:miſceat᷑ modicũ opij ⁊ inungantur.
¶ Contra incendiumignis fiat vngentum ſa
roſato.cera alba ⁊ ſepo arieino M
¶ Ad idẽ valet ſuccus plãtaginis cũ albumĩe
ouoꝝ recentiũ ⁊ ſucco cucurbite. Ilbumẽ oui
cũ vitello in vꝛinali poſitũ alicuius ſuſpecti:qͥ
q̊uiſmodo ſumpſit venenũ interiꝰ.infra certas
hoꝛas illð patefacit vbi ſit:qm̃ ſi ſit vltra gibũ
epat ſcʒ ivenis vel venis vꝛinalibo nigreſcit ⁊
fetet.¶ Si vo ſit citra ↄcauũ eius vt i oꝛobo
vel inteſtinis alijs rugat᷑ ⁊ citrineſcit.ſed nõ ſe
tet. Hoc reperi in margine cuiuſdã Serapio

nis apud caplin de vꝛina.ideo h̊ etiã hic addo

Auicenna libꝛo ſcðᷣo capitulo de ouis He

quod eſt in eis eſt vitellus

¶ Et melius coꝝ artificium eſt:vt non cũ alio
congelentur. Poſt oua auteʒ galline ſunt oua
auium que curſu earum pꝛoccdunt

„

¶ Oua vero anatis ⁊ ſi

albumẽ ad frigidit atẽ:⁊ vitellus ad Glignate⸗
19

tis pꝛobatum ex vitellis ouoꝝ recentium oleo

lioꝛ ex cis ſunt oua galline recentia.Et melius

mila ſunt mali humo⸗
ris.oua ſunt ad equalitatẽ tẽdentia.ſeò ipſoꝝ

8 O

B

2

Trattatus

¶ Amplius of̃ia oua pcipue oua paſſen ang⸗

mentũ faciũt in coitu. ¶ Et dicitur q' oua an
ſeris miſcent᷑ c oleo.⁊ diſtillat᷑ tepida in ma⸗
tricem puocat menſtrua poſt quatuoꝛ dies.
¶ Et idẽ in li.deviribo coꝛ.dicit ꝙ ↄfoꝛtat coꝛ

.

. ,—„*„ 1 . —
. 2/7 . .„
8 . H

Vte vocata. Oua paſſerꝛ in

E/‚ jnido reperta cuculli come

dunt ? ſua obijciut.? poſt

in tectis habitat: gregatim ad paſtum volat.
omniboauibo callidioꝛ eſt.cito digerit quicqͥd

glutit.vñ coꝛpus eius nequaqᷓ; ibo ſumptoim

pinguat.ſed tantũ ſuſtentat. Stercusetiam
eius calidiſſimũ eſt qñ emittit᷑. Supꝛa modis
q̃;luxiurioſus eſt ⁊ in furoꝛẽ citius cõcitatus:ſʒ
nula moꝛa diſcoꝛdie.Dicit Ariſto.q'mas tm̃

vno anno viuit. ſemia vero diitius.qdð depaſ⸗

ſeribuſ oꝛientis credimus. NHam ⁊ illanigredo
de qua dicit ꝗy eſt in collo maſculi:non eſt in
eis ꝗ ſunt apud nos.ſcʒ in europa.Etas paſſe⸗

ris apparet in roſtro.qꝛ iuuenis habet illud te⸗

neꝝ:⁊ circa fauces croceũ. Senex vero durũ

et nigrũ. In quibuſdam oꝛbis partibʒ moꝛbũ

caducum hec auis patitur.Et hoc vt Ariſto.
credit qꝛ ſemẽ iuſquiami comedit. Huius pul⸗

li cũ euolare debent:vicini paſſeres cũ eoꝝ pa⸗

rentibo conatus ipſoꝝ euolantiũ comittantur
vtimbecilles ſi neceſſe ſit puunium ↄſtipatioue

confoꝛtent᷑. Ariſto. Daſſer habet vocẽſibi ap 5

Capitulum. xciſ.
h Aſſer. Iſt. alſeres ſunt
minuta volatilia a paruita

)illa ſuſcepta fouent 2 nutri⸗
unt. Ex li.de na.re. Paſſer

pꝛopꝛiatã:ſicut ⁊ turtur. aſcit᷑ aũt ⁊ vermib⸗
ſicut ⁊ alie multe conſimiles auicule.Gloſa ſu
per pſal.cxxiiij. Paſſer aliquo ſtrepituũ ma gnũ
faciente volat:ne laqueo venantin capiai.vñ
inquit Anima noſtra ſicut paſſer.⁊c.¶ Actoꝛ
Paſſer eſt auicula valde circũſpecta:in tectis
habitat ⁊ in altis locis:in petre foꝛamine nidi
ficat. Mas nigredineʒ habet circa os.ſemina
vero albedineʒ. JFertur autem hec auis muſcas
venari:et moꝛdum caducum pati.

Hprerationes.

Auicen. Paſſeres omnes male carnis ſunt

et omnia quidem ous.ſed pꝛecipue oua paſſe⸗
rum in coitu faciunt augmentum.
¶ Raſi.aro paſſeris calidiſiima eſt ⁊ luxuri
am commouet. “
¶ Pliniuslibꝛo.xxx.Cinis paſſerum ſarmen

tis crementoꝛuʒ duobus coclearibus in aqua

mulſa regiomoꝛbo reſiſtit. ..
¶ Ex li.de na.re.Paſſer(vt dictũ eſt om̃iboaui
bus calidioꝛ.vnde caro eius ſtiptica eſt:⁊ ſan⸗
guis incentiua.Stercus eius(vt dictũ eſt ca
lidiſſimũ eſt qñ emittit᷑ ſed citiſime infrigidat
¶ Haly. Oua paſſerum augent venerem. Ji⸗
mus eius a lentigine purgat facies:quod ſi cũ
hominis ſputo diſtemperet᷑. eo q; varices ca⸗
thaplaſmentur extirpantur.

. . — . . 4 .
. 3 — „ b.
*

Tapialunn oi

Auo. Ex li.ð na.re.Pauo ẽ auis pul⸗
* 5 cerrima ⁊ pulehꝛitudinis amica. Col
lum bʒ longũꝛ extentũ coloꝛe ſaphiriũ
⁊ pectus ſiłr.in capite vo pluma deſuꝑ inſtar
coꝛone:velpotiꝰcriiie.caudã longã ⁊ occultã

8

d d

quã ci laudat᷑ xtẽdat.ſi pedũ d efoꝛmitatem
videri:mox deponit.Sed ⁊ ſi a tacito ſpecte

tur: pennas oẽs qᷓs ſpectan gaudet cõtractis
oculis abſcondit a crimatu fundere coloꝛesgẽ

mantes incipit ⁊ tũc parit. Item nocte cũ eui⸗

gilaverit: ſeq;in tenebꝛis conſtitutũ intuerinõ
põt.clamãs pauide ſuã pulchꝛitudinẽ amiſiſſe

e credit. Idem clamoꝛe ſuo ſerpẽtes deterret

et oĩa anialia venenata depellit. ne de facili ꝓ
pe hab itare audent:vbi vox illius frequenter
guditur. Pauo qñ alte aſcendit pluuie ſignũ ⸗

Areſto. Pauo pullificat poſt triennium ſemel
in anno. ponens ⁊ cubãs ouo.xij:cantũ vel mi

nus. Mas coit cũ femina ſua etiam ſuꝑ qua
cubante ⁊ plerũq; frangunt. IJdcoq; ponunt᷑a
liquãdo ſub gallina ad cubandũ. Ponunt᷑ aut
oua duo ibi:quia nõ poſſunt ab ülis plus ex⸗

trahere. Pauonis femia prima vice qua pulli

ſicat oua octo:⁊ qũq; facit oua venti.Et poſt
q poſuerit vnũ ouum ſtat duobo dicbo aut tri⸗

bus. ⁊ deinde ponit ſecundũ. ¶ Palladius.
Pauones ab ydibus ſebꝛuarijs calere incipi⸗
unt.faba leuiter toꝛrefacta in libidinẽ pꝛouo⸗
cantur:ſi eis quolibet quinto die tepida pꝛebe
atur.upidinẽ quoq; coeundi maſculus con
fitetur q̃tiens circa ſe amictũ caude gẽmantis
incuruat.⁊ ſingulaꝝ capica occultata pennaꝝ
locis ſuis erexerit cũ ſitidoꝛe pꝛocurrens.Phi
ſiologus.Pauo ſue cõparis oua diſſipat ⁊ cõ
ſumit.ſi ad illa etiã accedere poſſit.Eſt em̃ in⸗
uidus(teſte Areſtotile pꝛolem quoq; pꝛopꝛiã
non dignatur agnoſcere: antequã in criſtam
ſii ſunulem ipſam veniſſe pꝛoſpexerit.

Hobrerationes

Dyaſcoꝛides. Pauonis fel magne virtutis

eſt eiuſdem ſcʒ; cuius ⁊ perdicis.vel alibi capo
nis ⁊ ſcoꝛpij marini.¶ Ad effuſionesoculoꝝ
valet ⁊ ad caliginem aſpꝛedinemq; palpebꝛaꝝ

¶ Hieronymus:Fimus quoq; pauonis feruo

rem podagre dicitur mitigare.
¶ Phiſicus.Caro panomsiu reluctat᷑ putre
factioni ⁊ inobedientiſſima eſt digeſtioni.
¶ Jſidoꝛus Pauonis ita q; coro tam duravt

putredinẽ vix ſentiat:nec facile coquatur

Lapitulum. xciiif
D unna; Ar. Palumbe ſunt aues

que naturaliter ſee duigt:pugnãt t

tra ſe ꝓnidis:coſq; ſibijnuicem aufe⸗
runt. Hi ſicut ⁊ turtures in anno bis ouant bi
noſq; pullificant. Hanc q́; ↄtinentiã ſeruant:

cy ſi parẽ ſuum amilerit vlterius nõ coit. extra

— 2

De Fuibus.

niduʒ ſtercus eijciunt:⁊ cũ eoꝝ pulli creuerint

adhocipſum cos erudiunt:vt videlʒ ⁊ ipſe eijci
ant. Eſt aũt palumbꝰ minoꝛ columba:nec do
meſticatur vt columba.Coloꝛ eius adnigre⸗
dinem declinat. Pedes eius rubei ⁊ aſperi. Ui

uunt autẽ ex fructu ſicut ⁊ turtur.⁊ palumbus
ſemꝑ apparet:turtur aũt nõ.Huius generis ſe

mine nõ diligunt coitum. Iſiidoꝛus.Palum⸗
ba eſt columba ſiluana videlicet auis caſta ex
moꝛibus a ppellata.eſt em̃ comes caſtitatis:cũ

amiſſo coꝛpoꝛali c onſoꝛtio ſolitaria incedat:
nec carnalem vltra copulam requirat. Ex lib.

de na.reꝝ.Palumbi femina inicpit oua cuba⸗

re a medio die vſq; id mane.ma svero reſiduo
tẽpoꝛe. Mas palumbaꝝ ſugit terram ſalſam
⁊ humidam:ac ponit in os pulli:vt aſueſcat ci
bo. Palumbes amiſio coꝛpoꝛali conſoꝛtio:vi
ride quicq;in quo requieſcat petit:nec carna⸗
lem copulam vltra reqinrit.

Ppperaciones.
¶ Plinius ub.xix. Palumbinus ſanguis cxi⸗
mic pꝛodeſt oculis cruoꝛeſuffuſis.
Idemin libꝛo.xxx. Palumbi caro decocta
in aceto diſſintericis ac aliacis meceur.
¶ Jimus palumbinus in faba ſumiturↄtra cal
culos⁊ alias veſice dinicultates¶ Similiter
cinis plumaꝝ palumbium feraꝝ exaceto mul⸗
ſo. ¶ Dxaſ. Fimus ꝓ alumbinus calidus ⁊ cau
lticus cu aceto tritus ⁊ impoſitus:ſerofſas cu⸗
rat:⁊ carbunculos rupit.¶ Mixto veron elle
ac ſemine lini ⁊ olco vt cathaplaſma ac hibuuſ
combuſiionibo medetur.max imerero fungos
venenatos bibeniibopꝛeſidium eſt. ¶ Jd meli
us facics ſi cum vino ⁊ aceto bibatux·

Lapitulum.xcof

Apiliones. Iſið. Papiliones auicule.
„— „. 6 ſunt q maxime floꝛentibo maluis hbabu
daãt queq; ſtercoꝛe ſuo vermiculos na
ffſſcifaciũt. Exli. de na.re. Papiliones ſunt ver .
E mes volantes:q maxie floꝛibo innitunt᷑ ex eis
= EAcibos capiũt. poſt auguſtum coeunt: ⁊ maſcu
lo moꝛiente poſt coitũ femĩa edit oua.qb edi⸗ 4
tis moꝛit᷑.que vᷣo ꝑ hyemẽ durãt:⁊ ĩ eſtate ver
mes faciũt:qͥ caloꝛe ſolis ac nocturno roꝛe in⸗
ualeſcentes:alas ↄcipiũt euolantes. Palla.ti.
v. Papilones qm apibus obſunt menſe apꝛili .
necandi ſunt.Lũc em̃ maxĩe abundant floꝛe⸗
tibus maluis:quos hoc genere intercipiemus
vaseneũ miliare ſile.i. altũ anguſtum. veſpe
re inter aluearia collocemus. ⁊ in fundo eius
ponamuslumen accenſum: iluc ⁊ papiliones

cõuenient:⁊ circa lumen volutabũtur:⁊ anguʒ
— ſta vaſculi ab igne pximo interire cogentur.
Capitulum. xc. U
Llatea ⁊ Pluuialis.Plili. x. Platea
* 6 eſt auis qᷓ ad aues in mari ꝓppᷣda ſe mer
ggẽtes aduolat.eoꝛumq; capita moꝛſu
coꝛripit.:doneccapturã extoꝛqueat eadẽ cũ ſe
conchis ipleuit. caloꝛe ventri coctas euomit:
at qʒita ex his eſculenta excreans teſtes legit.
Exli.ð na. ren. Pluuialis auis ꝓpe ad ma
gnicudinẽ ꝑdicis.varijs pẽnis oꝛnata:croceo
⁊albo nigroq; diſtincta aere ſolo viuere dicik
Huius argumẽtũ eſt ꝙ licet pingueſcat nihil
tnñ vnq; in eiꝰ viſceribo inueniri põt. Gaculos
Plũbaros hñt aucupes. qᷓs altius in aere iactã
tes:retia ſuꝑ terrã tendũt:ac fugitãtes capiũt.

Capitulum. xcvij.
Ellicanus. Iſið. Pellicanus eſt auis
8☛ habitãs in ſolitudine nili flu⸗

minis.Uñ ⁊ nomen ſumpſit.nã cana
pos egyptus ðꝛ.Fer᷑ etiã occiderenatos ſuos
eoſq; ꝑ triduũ lugere. dei ſcipam vulnerare:
et aſperſione ſanguinis in filios viuiſicare.
Phiſio. Pellicanꝰ amatoꝛ Efilioꝝ nimis qͥ cũ
ceperint creſcere:ꝑcutiũt parẽtes in facieʒ. At
illi irati repcutiunt eos ⁊ occidunt.et ꝑ tnduũ
ugent. Certia die mater eoꝝ. ꝑcutiens coſtaʒ
ſuamt aperiens latus ſuum. incumbit ſuꝑ pul
los ⁊ effundens ſanguinẽ ſuum ſuper coꝛpoꝛa
eoꝝ ſuſcitat eos a moꝛte.Ex lb.de natur rex.

„

Pellicanus dicitur quaſi pellem habẽs canã:
ideſt plumas albas. In egypto circa niluʒ ha
bitat:⁊ lacte cocodrilli viuit.qð vtiq; beſtia pᷣ
nimia mãmillaꝝ hahundantia in aliquo palu

ſtri loco inmagna quãtitate eijcit.vnde ⁊ coco

Ddrillum libẽter pellicanus ſequitur. NHec auis

macieſemꝑ afficicur:et quicquid glinit cito di
gerit.quia vẽtereius nullum habet diuerticu⸗

lum q̊ teneat cibum.ſolum enim viſceris habzʒ
Ductum qui ab introitu oꝛis vſq; ad ſecreta na

ture pertingit. Pullos ſuos ſanguine lateris

ſui viuiſicat:c eos pꝛopter impoꝛtunitatẽ ſu⸗
am occiderit.vel a ſerpẽte quicis inſidiatur in⸗
teremptos inuenerit. Poſt ſanguinis aũt effu

ſionem adeo debilitatur:vt exire de nido non

valeat:ſed eius pulli pꝛo cibatione eius et ſua
exire cõpelluntur. Quidam tñ coꝝ ſegnes exi⸗
re nolunt ⁊ pereunt.quidã aũt ſeipſos quidem
paſcunt:ſed matrẽ penuus negligũt q; cum il⸗
la poſt cõualentiam viderit:pios ſilios uutrit.
impios autem abijcit ⁊ contemnit.

Capitulum. xcuiij.
D olthen na.re.Perdix eſt auis

* ooloſa ⁊ luxurioſa.maſculis pꝛo femi
nis dimicãtibus victi calcantur a vi⸗

ctoꝛibus coitu.De nocte conuerſis poſterioꝛi
bus perdices ſedent.et libidinis tẽpoꝛe linguiſ

ad inuicem extenſis pꝛe deſiderio coitus eſtu⸗
ant.Actoꝛ.Perdix pꝛopeterrã volat que cum
in multis ſit aſtuta in hoc ðꝛ eſſe fatua: ſicu⸗

bi poſſit caput abſcondere:credat ſe totũ late
re.⁊ cum ipſa neminẽ videat:putat quoq; ne-

minẽ le videre. In hoc q̊ʒ ꝙ alienos pullos fo

net ⁊ nutrit:cunmn eos citius amiſſura ſit. Ande

ꝓpbeta Hieremi:de ſlla in parabola dicit. Per
dix fſouet que non peperit.fecit diuitias? nõ in

iuditio. In dimidio dieꝝſuoꝝ derelinqueteas
⁊ in nouiſſimo erit inſipiens.Phiſiologꝰ Per

dix oua perdit.ſed cius mos eſt ouoꝝ perdito

rum damna reſartire:alteriusmatris oua ſur⸗

ripiendo. Ambro. Perdix eſt auis aſtuta que

alterius perdicis oua diripit:coꝛpoꝛe ſuo ſo⸗
uet:ſed fraudis ſuefructũ habere nõ poteſt:qꝛ
cũ pullos ſuos eduxerit:cos amittit. Ubi em
voces illius audierint q̃ oua generauit relicta
ea ad illamſe naturali q̊dam munere ⁊ amoꝛe
ↄferũt quã verã ſibi matrẽ ↄgnoſcũt.Areſto.
Perdix ſi fuerit ꝓpe marẽ ⁊ flauerit ventus im
pꝛegnat᷑. In coitu facit odoꝛem ſetidum. Ad⸗
modum vero gallineſuꝑ oua cubat ⁊ ſuꝑ pul⸗
los:⁊ colligit eos ſub alis.Item in li.de natu.

rex. Perdicum mater volat in circũitu venaę/
toꝝ quouſq; pulli fugiant.⁊ poſt fugam eoꝛũ
fugit ipſa:tuncq; vocat eosſecura.?c.

Dperationes
Iſið. Perdicũ carnes pꝛe ceteris auibus ſil
ueltrib ſaniſſime ſunt. ¶ Huius auis pectus
cum ſuperioꝛibus eſt valde ſapidum.inferioꝛ

vero pars nõ ita.ꝗ¶ Perdix teſtante Plnio nõ

pingueſcit. ¶ Jel eius cũ melle equo pondere

pꝛodelt ad oculoꝝ claritatẽ. ¶ Dyalſ. Fel per⸗

dicis eiuſdem virtutis eſt:cuius: pauonis.vn
de valent ad effuſionẽ oculoꝝ ⁊ ad caliginem
aſpꝛedinemq; palpebꝛarum.
¶ Haly. Epar quoq; perdicis ſiccatum dili⸗
genter tritum ac bibitum epilentie pꝛodelt.
¶ Plinius libꝛo.xxx. Jue perdicuʒ recreat ſto
macbum.moꝛbo etiam regio reſiltit.

nVU

— Tratctatus
. C apitulum. xcix. 3 arboꝛe nidiſicanerit: lauum vd quicautd

aliud ſixum eii :herere diu non poteit:quin ſta
Ica. IJſidoꝛꝰ. Pica dicitur quaſi po tim excidat v biulla inſederit. ¶ Ex lbꝛo de na
y ica:eo ꝙ verbain diſcrimine vocis: turis erum. Picus martius eit auig parua: a
yt homo expꝛimat.¶ Ex libꝛo dena duncos vngues habenaæt arboꝛes roſiro pe⸗
turis rerum. Pi a eſt auis calidiſſima alba et netans.cunq; ſupinus coꝛticem arboꝛis per⸗
nigra varietate ciſuincta.linguam habens la cutit:ſubeſſe pabulum in elligu pullos in arbo
tioꝛem qua ſermonẽimitatur humanuũ. Niduũ ribus cauis educat. In quos cum ſagittam
ſuum inter loca ſpinoſaconſtituit. eumq; terra vxvel aliud tale quis milerit. picus admota q̃⸗
interius ⁊ ſpinis exterius in circumitu ſubrus gam herbaitatim eijcit quantalibet ingeſtum
ac deſuper diligentiſſime ſepit ac munit. artiſſi ſit.x eoꝛum genere plures nigtiſunt vt meru
munn enim tantum foꝛamen per quoò ingredi la. crocei vt oꝛioli. Sed illi ſpecioſioꝛes ac
ataur in l tere relinquit.et hoc eo loco q̊ nidus maioꝛes que ſunt in veruce rufi:ĩ pectoꝛe cro
inacceſſibilioꝛ eii:quem cũ ab bonmine vilum ceicirca collum virides: in alis cerulei:in cau⸗
ſenſerit:oua tranſtert alia commoditate digi?ꝰ da choꝛuſci. Picus in agro tarẽtino negatur
toꝛum iuuante. Phiſiologus. Pica garrula viuere. Huic pꝛopꝛium eſt ſemel in anno calꝰ
bꝛeuitatem alarum cauſa longio:e recompen ueſcere:co ſq; tempoꝛe quo rapa ſeminatur.
ſat:nidum ſuum cum duobus foꝛaminibocõo⸗ De hac aue quidam videtur verſum dixiie.
ſtruit.per quoꝛum vnum intrat:ct alteraʒ cau Parua loquax volucris:dñm te voce laluto:
gdam emitttit. In hoc aufem commendabilis Sime non videas eſie negabis auem.
curia vel hoꝛta in quo nidificat pꝛoſpicit: ”èc
multo clamoꝛe pꝛoc it.ita vt apꝛopoſuo reuo
centur inlſelii.

DPbprrationes
A (Exlibꝛo de naturis rerum. arnespullo
rum cius ad acumen oculoꝛum mandid icun-
ur.qui tamen mii pꝛius eccoꝛian ſue. int.fſaci

le cocioni non cedunt.

—

Iralis. Plinius libꝛo.xi. iralis ſiue
irotes vel pirauſta eſi muſca maioꝛꝭ
magnitudinis.⁊ quem cipꝛiarijs foꝛ⸗
nacibus ex medio ignivolat pennatũ quadru
pes.quamdiu eſt in igne viuit.cũ euaſerit lon
gioꝛe paulo volatu tunc emoꝛitur.¶ Cx libꝛo

—

-— —

Capitulum. c.
NANcus. Jſidoꝛꝰ. Picus a ſatumi filio
omen ſumpſit. qui co in auſpicijs vte
batur. Ferunt er im hancauemquod⸗

*

Oaim habe e dininum:llo indicio:q in quacũ⸗

de naturis rerum. In cipni partibus eſt mu⸗

ſcarum genus quadrupes que pennateſunt?
multo maioꝛes q̃ʒ noſtre.: pirole dicũtur:qm̃
in foꝛnaciba e medio ignin volant ipune.⁊ qui
dẽ mirabile eſt ꝙ q̃ʒdiu in igne ſunt viuunt:cũ

auũt extra volauennt: paulo longius mo: iunt.

Capitulum. cif.

Sitacus.IJſið.Pſitacus in Indie lit
* toribus gignitur:coloꝛe viridi:toꝛque

puniceo:grandilingua ⁊ ceteris auib

latioꝛe:vndeꝛ articulataverba expꝛimit:ita vt
ſi eam nõ videris hominẽ locutũ putes.Exna
tura aũt ſalutat dicẽs.aue vel kere. Cetera no

mina inſtitutione diſcithinc ⁊ illud. Pſitacus
a vobis alioꝝ noĩia diſcam. Hoc didici perme
dicere ceſar aue.¶ Solinus.Sola India pſi
tacum auẽ mittit.cui roſtri tanta duricia ẽ:vt
cũ e ſublimi pꝛecipit atur in ſaxum niſu ſe oꝛis
excipiat.Ex li.dena.reꝝ.Pſitacus aquaa ali⸗
as quocunq; modo patitur ſed pluuia moꝛit᷑.
Idcirco in montiba Gelboe nidificare fertur.
quia raro vel nunq; ibi pluit. Caudaʒ ſuã ſum
mo ſtudio cuſtodit:penn aſq;roſtro ſuo freq̃n
tius extergit.Auis eſt luxurioſa nimium:bi⸗
bitq; libenter vinum:ſemetipſam pede cibat:⁊
illo oꝛiſuo deferteſcas ſicut homo manuu.

¶ Phiſiologus. Pſitacus qui vulgo papia
gabio.ideſt pꝛincipalis ſeunobilis.gabyo di

citur eo as ſiue indicas habitat oꝛas. Montèẽ
quoq; gelboe libenter inhabitat ꝓpter eius ſic
citatẽ.qꝛ multa humiditate ſuꝑabundante in

cute moꝛitur: aliquantulum ſimilis eſt obelo

⁊ falconi.Cirides habens plumas.pectus ro⸗
tundum.roſtrũ aduncum:tante foꝛtitudinis:
vt caueam ſuam vi ex virgis ferreis frangat:
hominis vocem imitatur. Dire quoq; calidi
tatis eſt in exſiceando riſum. Homines etiam
oſculari domeſticos conſueuit:admoto ſpe⸗
culo ꝓpꝛia foꝛma deluditur.⁊ nunc gaudenti:
nũc dolenti ſimilisefficitur. In aſpectu q̊ʒ vir
gineo multũ delectat᷑:⁊ cũ vino inebꝛiatur.

Capitulum. ciij.

Oꝛphirio. Iſido. Poꝛphirio eſt auis

D* modum aliaꝝ vnũ pedem habẽs

latũ ad natandum.alium vero fiſium
ad ambulanduʒ. In quo notatur ꝙ vtroq; ele
mento gaudet:⁊ in aqua natanovt anates:et
in terra ambulans vt perdices.Nic ſolus pꝛe-

ter pſit acum pede ſuo inſtar manusaquã ſu⸗

ſcipiens ad ro ſtrum vetfert ⁊ potat:ſeq; huma

no modo cibat.qꝛ cum omni cibo ⁊ cum ſolo

moꝛſu opoꝛtet vt bibat. Uirtutẽ em̃ appetitus
habet debilez naturaliter in attrahendo cibũ
⁊ ſibi incoꝛpoꝛando. Huius generis laudati
ſimi ſunt:qui roſtrũ habent magnũ ⁊ crura p⸗
longa.i¶¶ Actoꝛ. Poꝛphinio vt tertur idem eſt
ꝙ pellicanus. Unde in Deute.vbim Hiero⸗
nymi tranſ lationẽ inter aues immundas poꝛ

phirio comedi pꝛohibetur. Juxta ſeptus ginia

interpꝛetes pellicanus pomitur.

Capitulum. cuu Lractatus

Egulus.Ex libꝛo de naturis rerũ. Re⸗ nis vſiby inutilia. Que quiraptre voluerit ſtul

gulus qui ⁊ parra quaſi auis parua di
citur multa eſt in pꝛole et garritu. Cõ
dixerant aliquando aures inter ſe:ſi⸗
cut fabula refert.vt illa pꝛo rege haberetur:q̃
ſublimi volatu omnes alias vinceret. Cunq;
parra ſub aquile aſcella latitãte.A quila om⸗
nes alias aues ceteras tranſeenderet exiliens
parra inſedit aquile capiti ⁊ indeſeeſſe victrv
cen aſſeruit. —— —

..
Z .

Capitulum. u.
]Krabꝛones. Iſiðᷣ. Scrabꝛones a ca⸗
bo id eſt caballo vocati ſunt.co q; ex
eis creentur. Sicut aũt ſcrabꝛones na
ſcuntur de carnibo equoꝝ putridis.ita
ex eis iterũ ſepe naſcuntur ſcarabeivnde cog⸗
nominatiſunt. Ex libꝛo de naturis reꝝ. Scra
bꝛonũ celle ſexangulares ſunt:cetere vero coꝛ
tice aranioſe.Qiber de naturꝭ alligat ibi Pli
nium.cuiusx era littera eſt.Cetera aũt coꝛtice

4
.
5

HNam a pꝛincipio ſic continuat.Ueſpe in ſlb
Nimi e luto nidos faciũt.⁊ in his ceras ſcrabꝛo⸗àà

nes in cauernis ac ſub terra.Et hoꝝ omnium Plinius libꝛo. xviij. MWenſtruoſa mulier ſi A
ſexangule celle. cetera autem coꝛtice. Araneis ſegetẽ ambiat nudata ſcarabei decidunt ? ani
ſetus et ipſe inequalis eſt. alius in vermiculo. malia noxia. ¶¶ Idem libꝛo. xxx. Cliridis ſcara B
Et autumno tamen verno:omnia hec carnes beinatura conmuentium exacuit viſum.ideoq;
veſcuntur. in plenilunio creſcunt:hyeme recon continuo eo ſculptoꝛes gemmaꝝ acquicſcunt
dunur. Autoꝛes dicunt interfici puerum bi,⸗ ¶ Thauri vt victum eſt vocantur ſcarabeier C
bꝛones ac veſpe nequaq; reges ſicut apes ha, cula. Alij pediculos terre vocãt: qui ſtrumis
bent. ⁊ ideo periculis plunimis ſubiacent.hoꝛ⸗ impoſiti conſerunt.¶ Auicen. Oleum in quo O

ridos ſonosac murmura depꝛomunt.Et hec
magisin cquis locis. Hoꝛij mella ſunt huma

to periculo le ſubdit.nã eoꝝ aculeis iaculatur⸗

+
*
.
.

. eo ꝙ de carnib equoꝝ putridis ſepe
naſcuntur. Thaurivero vocant᷑ ſcara
bei terreſtres ricino ſimiles.Cicendula q̊ʒ ſca
rabeoꝝ genus eſt vt dictũ eſt. Plinius libr.xi.
Quibuſdam in ſectis pen naꝝ rurele cruſia ſu⸗

Carabei. Iido. S carabei dicuntur

peruenit vt ſcarabeis.quoꝝ penna tenuioꝛ at⸗

q; fragilioꝛ exiſtit.his negatus eſt aculeus.ſed
in quodam eoꝝ genere grandi coꝛnua pꝛelon
ga biſulcis detenta foꝛficiba in acumine cũ li⸗
buerit admoꝛſu cocũtibo. Infantũ remedija
ex ceruice ſuſpenduntur.hos E gidius vocat

lucanos.Aliud coꝝ eſt genus qui e fimo ingẽ

tes pilis auerſie pedibus volitant.paruoſq in
his contra nigoꝛem hyemis fetus ſui vermicu
losnidulantur. Alij magno cum murmurevł
mugitu volitant. ⁊c

Dperationes

fricatur ſcarabeus valet ad doloꝛe auris in ca

Capitulum. cvij.
Cinifes. Iſiðᷣ.Scinitfes ſũt muſce mi⸗
nutiſſimeaculeis permoleſte:quibo ter
tia plaga ſuꝑbus egyptioꝝ populus ẽ
ceſus.i Oꝛigenesſuꝑ Exodũ.Hoc aniĩal pẽ
nis ſuſpenduũ: aera volitans:ſed ita ſubtile et
minutũ:vt oculi vilum niſi acute cernentꝭ effu
giat.Coꝛpus cui inſederit acerbiſſimo ſtimu:
lo terebꝛat. vt quã volantẽ videre quis nõ va⸗
let:ſentiat ſtimulantẽ.Gloſa ſuꝑ eodem. Sci
nifes nati ſunt in terra egypti de limo muſce.ſ.
minutiſſime ⁊ inquietiſſime inoꝛdin ate volan⸗
tes:atq; in oculos ruentes hominũ:requiẽ au
ferunt dum ambiguũtur redeunt. ¶ Ex li.ð na.
reꝝ.Scinifes ſunt vermes minuti volantes qͥ
pecudum anhelitũ ſequũtur:⁊ hoĩes maxime
Punguntaũt aculeis doꝛmientes acri ſat do
loꝛe pro poſſe.Ande in locis vbi abundat eaꝝ
pꝛoteruitas:homiĩes velicati circa lectos ſuos
thetia ſua tam ſubtiliter laqueant:vt per hec
lcinifes ad no cendum tranſire non valeant

OPperationes.
¶ Albertus in li. de ſenſib. Extende pilum a⸗
ʒuchi equi ſupꝛa poꝛtũ domus:nõ ingredient
domum illam ſcinifes dum ſtat in ea piluus

7 „» eH4W .
Capitulum. viif
Trix Selentides ⁊ Strophilos. Al
ber. in li.ð na.aĩa.Strix eſt auis noc⸗
turna.de qᷓ Lucanꝰ meminit dicẽsꝙ;
tepidus bubo ꝙ ſtrix nocturna querunt᷑. Hec

auis a vulgo ama ab amãdo vocat᷑.eo ꝙ pul⸗

los amat.Et ſic dicit᷑ ꝙ ſola inter aues pullis
humoꝛẽ lacteum inſtillat.¶ Actoꝛ. Noc no⸗
men ſtrix equiuocũ eſt ad auẽ ulam.ſ.ſelentide
de qᷓ iam dicet᷑.⁊ ad beſtiam herina ↄſimilem

De uibus.

¶ Pli. lib.x. Selentides aues vocant᷑ aquaꝝ
aduentũ pꝛecibo impetrant incole caſini mon
tis fruges eoꝝ locuſtis vaſtãtibo:nec vnde ve
niant:quoue abeant cõpertum eſt illis nunqᷓ;
conſpectis niſi cum eaꝝ pꝛeſidio indigetur.
¶ Actoꝛ. Idẽ inferius de ʒelentide.iuxta li.de
na.ren dicet᷑. Ex q̊ viciũ ſcriptoꝛis ex altera ꝑ⸗
te eſſe videt᷑. ¶ Solinꝰ. Strophilos eſt auis
paruula.que duʒ eſcas affectat os cocodnili
paulatim ſcalpit.ac ſenſum ſcalburigine blan
diente aditũ ſibi vſq; in fauces cius facit. Qð

conſpicatus ychneomõ beluam penetrat.po⸗

pulatis viſceribo eroſa ex aluo exit.

„ „
Capitulum. cix
EKrutio. Actoꝛ. Strutio aliqñ quideʒ
K. 9 alas erigit:ſed volare nequit.eſt em̃ in
gens coꝛpoꝛe:rara in plumas.habet
aũt alas ſimiles herodij ⁊ accipitris. Ferrũ vᷣo
comedit.¶ Ariſto.De ſtrutione eſt opinio q;
nõ ſit de genere auiũ ꝓpter diuerſitatẽ ſue crea⸗
tionis.partim em̃ quadrupedibo aſſimilat᷑:par
tim auibo. Hon habet alas:iſed figuras alarũ
q̃ volatui nõ ↄueniunt.qꝛ nõ ſunt tenues vt pi
li:ed ſicut quadrupes habet palpebꝛas ſuperi
oꝛes ⁊ in eis pilos. Habet iteꝝ plumã multã in
inferioꝛi parte coꝛpoꝛis.⁊ duos pedes vt auis

ſed vngulam fiſſam vt quadrupes.Eſt em̃ ma

gni coꝛpoꝛis:cũ auium coꝛpoꝛa neceſſe ſit eſſe
parua:alioquin volare nõ poſſunt.Lreshabʒ
digitos in vtroq; pede ꝓpter alas ⁊ ꝓpter pon⸗
dus. Cunq
latus:multã habet ſuperfluitatẽ.multumq; co

it:ſicut ⁊ gallina ⁊ perdix.i¶ Ex lib.de na.reꝝ⸗

Struto eit aniapenebeſtialis genenio. Ha⸗
bet em pennas:ſed nune vtitur eis in volatu.
Alas habet tenues:⁊ plumas velut pilos. In

cundo alas erigit.adeoq; in terta currit:vt e⸗

quos celeritate pꝛecedat. Habet aũt vngulas
biſulcos ad cõpꝛehẽdos lapides q̊s emittit in
fuga contra inſequentes.Ferrũ comedit ⁊ di⸗
gerit:quia calidiſſime nature eſt:⁊ equũ natu
raliterodit:⁊ miro modo perſequitur. Equus
etiam illam intantum odit ac retinet ꝙ eam vi
dere nõ audet.Oſſiculum paruumſub alieha
bet. quo ſe in latere purgat ⁊ agitat quãdo pꝛo
uocatur adiram. In pectoꝛe vero magnũ os:
⁊latum ad pꝛotectionẽ magni coꝛpoꝛꝭ ſibi cre
atum. Poꝛro ſtoliditas ei tanta eſt:vt cum fru

Tice collo occultauerit:reliqui coꝛpoꝛis latitu⸗

Adinẽ latere credat. Haturaliter autẽ calueſcit.

ita plumas exuitvt et nudus fere remaneat

Sea coꝛium habet foꝛtiſſimũ q̃ in plumis pꝛo
tegitur ab impoꝛtunitate frigoꝛis:coꝛpus ha⸗
bet fere ad magnitudinẽ aſini ſtatura medio⸗
cris. QOua quoq; eius adeo magna ſunt vt ex

cranlſuerſo ſecta vaſa fiant ad bibendum pꝛo

amplitudine ſua.¶ Phiſiologus S trutio ſo

lo viſu ita fouet oua ſua in harena recondita:

vt ex eis pulli egrediantur in lucem. Hec inter
aues ceteras duas tantum digitos cõtinet ad
modum vngulaꝝ arietisita ꝙ de concauitate
pedis ſui ſubtus quaſi de funda pꝛoijcit lapi⸗

intueri celum:⁊ altero terram.

Pperationes.

des ſuper hominem. Ferunt etiam oculo vno

AW¶ NRaſi:aro ſinnionis oĩb groſlioꝛ iudicat

nq; fit ponderoſi coꝛpoꝛꝭ? ⁊nõ bonio

CLCapitulum. x.

NTtrutiocamelo ? Sturno. Plinius.

ues ſunt grandiſſime ⁊ pene beſtiaruʒ
generis:altitudinem equitis inſidiantis equo

excedunt celeritate vincunt.ad hoc ſe olum da⸗
tis pennis vt currentem adiuuent:ceterũ non

ſunt volucres: nec a terra tolluntur. Ungule
bis cemuinis ſimiles quibus dimicant: biſulce
⁊ compꝛehendis lapidibus.Quos in fuga coõ⸗
tra inſequentes ingerunt pedibus. Actoꝛ. Ci⸗

yel ipſum etiam genus ſic appellari.quia ſicut
dictum eſt ſupꝛa:pedes habʒ ſimiles pedibusa

cameli.¶ Ex libꝛo de naturis reruin. Sturni
ſunt aues parue ad volandum extẽte ſuſco ni⸗

tentes coloꝛe.Cateruatim volant:⁊ quodam

oꝛbe circumaguntur omnibus in medium ten

dentibus:⁊ hoc pꝛopter accipitres qui cis inſi
diantut. Ueſpere quidem aggregãtur. Etiam
immenſis turbis:commurmurãt: nocte ſilent

auroꝛa rubente murmur excitant. Demum ve
ro diuiſe perturmas ad cibum volant.i¶ Pli⸗

nius.Eſt autem ⁊ ſturnus ex auibusloquenn⸗
bus:vnde ⁊ Ecſares iuuenes babebãt ſturnũ

loquentem.

HPyperationes
¶ Raſi. Sturne velſturni caro groſſioꝛ eſt qᷓ

pulli vel cocurnicis. Uentrem ſiringunt:⁊ mul
timn nutriunt.

Capitulum. aI.

¶ . Strutiocameli affici vleihyopici:a

eſſe ſtrutiocamelus ſpecies ſtrutionis.

A

8R

+-—2 Arda 2 Tragopa. yſidor. Tarda
apõð nos ðᷣꝛ eo ꝙ tardo ⁊ graui vo
latu detenta:nequaq; vt ceterevo
luqes )velocitatepẽnax attollitur.
Grece aũt gradipes vocat᷑.Auicẽ.Oua auis

tarde(ſm ꝙ dicitur)ſunt tinctura bona.

¶ Exli.de na.re.ragopa eſt auis in etbyo⸗

pia ferruginei coloꝛꝭ:maioꝛ q; aquila:caput hʒ

vt fenix:excepto ꝙ in eo coꝛnua hʒ vt aries.vñ

ulud armatũ ꝓfert aduerſus oẽs aues ſibi con

trariãtes. Solinus.Lragopa ẽ auis maioꝛ
aqͥᷣlis:coꝛnibo arietinis pᷣferẽs caput armatũ.

DOperationes.
¶ Auicẽ. Oua auis tarde ſunt tinctura bona
¶ Experitur hoꝛa qua pꝛeparata ſunt ad il⸗
lud cum ſilo lane in eis penetrante.

¶ Idem Stercus auis tale ↄfert empetigini.

De Fuibus.

6 Capitulum.cxij.
¶QVYUrdela ⁊ Zurdo.yſi. Lurdela q̃ſi ma
ioꝛ turdus ðꝛ.cuius ſtercoꝛe viſcũ gñari putat᷑
Zurdiaũt a tarditate vocati ſunt:hyemis em̃
ↄfinio ſe referũt.Exli.ð na.re.urdi ſũt aues
parue qͥdẽ coꝛꝑe:ſʒ puidentia magne.In cacu
minibo arboꝝ luto nidos ediſicãt ⁊ pene ↄtex⸗
tim.i.ↄtinue poſt coitũ generãt.⁊ miꝝ qꝛ.x.di
cbus oua ĩ vtero matureſcũt:⁊ poſtea pariunt
Pli.li.x.At abeũt ⁊turdi ĩ vicina:ſʒ hij plumã
nõ amittũt:nec occultant᷑ niſiſpe cibiq̊ hyber⸗
nũ pabulũ petũt.itaq;i germamia hycme turdi

maxie cernunt᷑.⁊ ſunt aues trimeſtresſicut tur

tures.His coloꝛ eſtate circa collũ varius:hxe
me ↄcoloꝛ.incacumibo arboꝝ lutu nidiſicãtes
pene cõtextim in ſeceſſu generãt.Agripina cõ
iunx Claudij ceſarꝭ turdũ babuit qð nunq; an
te ſermonẽ hoĩm imitantẽ.Pall.Turdqi nutriẽ
di ſunt in cubiculo:ita ꝙ includantur illeſi:ac
recẽter capti mixtꝭ aliqbo añ nutritis:q̊ꝝ ſocie
tate ad cibos ipſoscapiẽdospauidã noue cap
tiuitat ꝭ meſtitudinẽ ↄſolent᷑. Sit aũt locꝰ mũ
dus ac lucidus ⁊ vndiq;leuigatꝰ in q̊ trãſuerſe
figant᷑ ꝑtite:q ba pũt poſt incluſũ volatũ ſedere
Ramm qʒ virides ſepe mutent᷑.carice tũſe mix⸗
tis pollinibopᷣbeant.mirti etiã (ſi facultaseſt)
lentiſci olea ſtridere ſemia interdũ excludenda
faſtidia:maxĩeq; aq̃ tribuat mũda.Lurdi nãq;
ſi alẽdo ſaginent᷑:⁊ voluptatẽ cibi:⁊ reditũ ma

—

ximũ pᷣſtant.ꝑcitate bñſiciũ miniſtraãte luxuria.

Operationes

¶ Auicen. Turdoꝝ ſtereus comedentium riſi

conlert panno ⁊ moꝛphee ⁊ etiam empetigim:

4 —.— *
*. . 2 . ⸗
— . S . „ — . „.
. . *
7 . —

20. 22
CLapitulum. exiij.
AAUrtur. yſido. urtur a voce nominat
auis pudica.ſemꝑq; in montlbo iugisꝛ
Win deſertis cõmoꝛans.Tecta em̃ hoim
⁊ conuerſationẽ fugit:et cõmoꝛatur in ſiluis.
Que etiã hyeme deplumata in truncis arboꝛũ
cõcauis habitare perhibetur. Cuius econtra⸗
rio columba humana hoſpicia diligit:domo⸗
rum ſemꝑ blanda habitatrix.i¶ Ambꝛo.Lur
tur eſt auis pudica:que vbi cõiugalis ꝓpꝛij ſue
rnit amiſſione viduata:cõiunctionẽ iterate recu
ſat: nec iura pudoꝛis:aut cõplaciti iuri federa
reſoluat.⁊ pꝛimus amoꝛ eam decipiens:plus
Doloꝛis ex moꝛte q; ſuauitatis ex caritate dile⸗
cti generat.Diſcite & mulieres quãta ſit vidui⸗
tas gratia:q̃ etiãin auibopꝛedicat᷑.Lurtur em̃
neſcit pꝛimã fidem irritã facere:qꝛ pꝛima cõnu
nubij ſoꝛte amiſſa nouit caſtimoniam ſeruare
Hec auis in nido ſuo folia ſquille ſuꝑiacet:ne
pullos ſuos lupusincurſet.Nouit em q bmõi

ſolia lupi fugere conſueuerũt.i¶ Ex li.dena.re. ¶·
Turtur ſocium duigit:eo ꝙ moꝛtuovel capto ¶
incedens ſolitarie:ſiccis arboꝝ ramis incidẽs

gemens ac triſtis.nulli auium eſt infeſta:ſed ad
omniũ infeſtationes patientiſſima.in locis tu⸗
tiſſimis ⁊ delectabiliſſimis habitat per totã by
vmẽ in concauis arboꝛibo. In plumio iacet.in
vere aũt pꝛoducit᷑.multe quidẽ eaꝝ terras cali⸗
das hyeme petunt.⁊ multe remanet ſi locũha⸗
beant.ſoli oppoſitum ad qauieſcendum aptum
Aliqñ ita debilesſunt naturaliter vt manu ca
pi poſſint. Oua ſepe terna pariunt ſed nunqᷓ
plus q; duas educat.ſimiliter ꝛ palumbi.Tur

tur ouat in vere bis ⁊ ſepeter:. S ed hoc quã⸗

do vnũ par ouoꝝ coꝛruptũ fuerit.aut caſu pe⸗

rie it:ſolaq; auium pullos ſuos ð nocte paſcit
Ariſto. Curtur ex fructu viuir:ſicut ? palü⸗

bas.Palumbus aũt ſemꝑ apparet:turtur aũt
nõ.oi qͥ dʒ; turtur poſt.iij.menſes:pꝛegnãs
eſt diebus.xiiij.⁊ totidem cubat.Uiuit autet
eubat ſicut ⁊ columba quindecim annis.
A Palladius. Qurtures vt alantur bꝛeui .p⸗
pe obſcuro cubiculo claudendi ſunt:quos nu⸗
trire ſaulium eſt. quia nihil expetunt.

Dperationes.
¶Auicenna. Sanguis turtuns calidus di⸗
ſtillatur ſuper aurem contritam ⁊ doloꝛolam.
¶ Plinius libꝛo.xvix. Curturũ ſanguiseximie
pꝛodeſt oculis cruoꝛe ſuffuſis. Fimus eaꝝ al⸗
buignes extenuat. ¶ Huius agle dextre ſan
Suis medicinalis eſt immiſſus oculis.

Coapitulum. cxiiij

17 .
,.
—
7.
V
. . NAE R
4 *
.

Anelus. Erlib.,na reꝑ. Clanclliſunt

ſatis pulere columbina magnitudinẽ
qiſtato capite vt pauo:collo quideʒ co

loꝛe viridi ⁊ lucenti.reliqua vero parte coꝛpo

risvarietate diſtincta. Hec auis cum hominẽę
etiam alonge nido ſuo appꝛopinquare ſenſe⸗

rit egreſſa:ſtatim cum clamoꝛe occurrit.Sic⸗

q; ſtulta dum hominem a nido ſuo amouere

ſe credit:ipſo damoris inditio nidum pꝛodit.
quempꝛogreſſus homo ſpoliare contendit.
Hoc idem dicit Plinius:licet per alia verba

Capitulum. xu.

.

aues quas. Plini.ſimphalides vocat.

. .
2 . „
EEE”

5
X*

—
—

R

e

De uibus.

EEſetilio. Ar. Cleſptiliones hñt pedeſ
Niicut aues:⁊ carẽt cauda qm̃ ſt agre⸗
iſites Ipſan ale ſũt mebꝛanules.i.coꝛio
indiſtincteꝛ ſi caudã habuiſſent:motũ alaꝝ ꝓp
hiberẽt. ⁊ qꝛ nõ ſtꝭ diuiſe inſtar muriũ habẽt in
vtraq; ꝑte mãdibula dẽtes.⁊ victũ ſibi de no
cte acqrũt vtbubões.Ambᷣ.Ueſꝑtilio ẽ anĩal
volatile ſił⁊ q̃drupes:dẽtibo etiã vcit᷑:qͥ in ali⸗
is auibo reperiri nõ ſolent.parit vt q̃drupedia
nõ ona ſʒ pullos viuẽtes.crepuſculo volare cõ
ſueuit:volatq;in aere nõ aliq̃ pẽnaꝝ ſʒ mẽbꝛa
ne ſue fulta remigio. Iſy. Neſꝑtilio ðꝛ eo ꝙ lu
cẽ fugiens:veſꝑtino crepuſcuio circũuolet pᷣci
piti motu acta.aĩal munü ſilenõ tã voce reſo
nãs qʒ ſtridoꝛe.⁊ cetera q̃drupedia volamu ex⸗
cellit. In ꝑtiboindie ſunt veſꝑtiliones colũbis
maioꝛes.hũñtes q̃ſi hoĩm dẽtes:he in faciẽ ꝑcu
tiunt hoĩes.nares cis aures alaq; mẽbra am
putãtes.ert᷑ ꝙ hec auis ſtrepitũ querit:⁊ ſan⸗
guis eiꝰ depilat.Glo.ſuꝑ Deu.Aeſꝑtilio circa
terrã volat ⁊ pẽms ambulat:imuda ẽ m legẽ

Dperationes.
¶ Aui. Ueſpꝑtilionis lac(vt ðꝛ)eſt vꝛina ipſius
in ipſo aũt eſt abſterſioꝛ ⁊ vehemẽes calefactio.
Ungentũ veſptiliomis phibet mãmillas pu
ellan a magnitudie. Cerebꝝ eius cũ melle cõ
fert pncipio aque deſcẽdentꝭ in oculũ.q Eius
cinis acuit viſum.⁊ ↄfert vngule ⁊ albugini

n .

N
4 .
.
* . 1
»„ .
* ?è — 64
,
„ . —
. ₰ 2
8 - .
7 . 5 „
. 4 7
NB
.
„ .
. E2 ð
. — ‧ —
ℳ — ——— — —
— ——— —

— —ä — —1

r Capitulum. cxuſ.

¶WQREpa. Ar. Ueſpa eſt aĩal annuloſum
volatile. Aculeis venenoſuʒ q̃ ꝛ de putridis
aſinoꝝ carnibo naſciſicut ſuci de mul.ſcrabꝛo
nes de eqͥ? apes de vitulis. Itẽ veſpa aerem

—,

nõ recipit.i.non ſuace vita ⁊ nurimentũ eſt c&
ca ſtercus ⁊ carnes.Et eſt deaialibo q̃ manent
cũ ſocijoiſuis:ſicut foꝛmica ⁊ apis.hʒ aũt lance
am intenus ſicut ſcoꝛpio exterius.ſanguie ca⸗
ret.alas mẽbꝛanas cooꝑtas h.accicitveſpis

ſenectutem exuere.Apeſq; nocentur a reſpis.

ideoq; nocet apibd illas oppinqre.E xli.ðᷣ na.
re. Ueſpe ex eqͥnis carmbꝰ aliqñ pꝛocreant᷑ in

plenilunio magis creſcere dñr.haꝝ vita circa

ſtercus eſt. Ceras qͥdeʒ faciũt:ſʒ nõ ex collcai⸗
one floꝝ.⁊ ob h̊ inutiles ſunt.Ar.Leſpaꝝ cib
eſt ex floꝛibo ⁊ fructibus:ſepe q̊ʒ vinũt ex cibis
gĩaliũ. Mutita venalĩ in fine hyemis:⁊ plurea
caꝝ venant᷑ circa calẽ.venãturq; mutita ppeag
geres magnosꝛ altiſſima loca.oẽſq; vident᷑ cũ
aculeis.nõ aũt ↄgregãt veſpe floꝛes.nec cibãt᷑
ex eis ſicut apes:ſ̊ cib eaꝝ in maioꝛi ꝑte elt ex
carne.ideoq; circa ſtercoꝛa manẽt:muſcas ma
gnas depꝛehendũt ⁊ caput eaꝝ abſcindunt.ni⸗
dos ſub terra faciunt:⁊ vt foꝛmice terrã extra⸗
hũt.Pꝛeterea iuxta Pliñ.q̃daʒ veſpe ſpalãgio
rũ genꝰ perimũt ⁊ in nidos ſuos poꝛtãt.deiñ
illiniũt. ? ex his in cubãdo genusſuũ pꝛocreit

Hohperationes

¶ Conſtan. Ueſpe ⁊ apes eis quos pungãt tu
moꝛẽ calidum ⁊ ruboꝛẽ faciunt.roſtrũq; ꝛaꝝ re
manet vbitangũt.¶ Et aliqñ moꝛſi ſudoꝛem
patiunt᷑ ꝛabho minationẽ.¶ Auicẽ.in.ij.cañ.

veſpaꝝ puncrure bonũ eſt poliũ emplaſtri mo

re ſuꝑpoſuũ.i¶ Silr ſolia ſilueſtris malue:le⸗
dunt illam emplaſtrara. Iẽ ſtercus capꝛaꝝ at
trahit veſpe venenũ.i¶ Ex ſalequoq; cũ aceto
et melle fit emplaſtrũ adiuncturi veſpe.Et ole
uin lauri conſert eius moꝛdicationi.

„

O R8

Trattatus

Ca itulum cxvij nmna eſt:hyemelatet:⁊ nuda eſt. vere pꝛoducitut
— P rre Huius parentes ſeneſcentes inter pullos iam
Alula. yſiðᷣ. Ullula eſt auis a planctu adultos in nido plumas exuunt ⁊ interiʒ a pul
z luctu nomĩata. Cum em̃ damat aut lis paſcũtur. donec vires plumaſq; recuperẽt

fletũ imitatur aut gemitũ.nde apud Cum em̃ ſenio viſum perdiderint pulli notam

augures ſi lamentetur triſliciã tacens oſtende

re fertur pꝛoſperitatẽ. Actoꝛ. Ullule(vt dicit

gloſa ſuꝑ Iſaiã)ſunt aues magnitudinis coꝛ

uine.maculis reſperſe.q̃ roſtro in paludeſixo
hoꝛrende ſtridunt.habẽtes vocẽ ſimilem vlu⸗
latui lupoꝝ.vñ ⁊ nomẽ acceperũt.⁊ vocantur
gallice buhoꝛt.De hacſuperius dictũ ẽ in ca.
Buchoꝛio:⁊ de onocroculo:q noĩa ſunt idem.

Capitulum. cxviij.
Pupa.yſido.Upupa eſt auis ſpurciſ⸗
ſima crutis extantibo galeata ſemꝑ in
ſepulcris ⁊ humano ſtercoꝛe cõmoꝛ ĩs
Upupa grece dicta eo ꝙ ſtercoꝛa humana cõ

.
1

quiſe inunxerit doꝛmitum pergens demones
ſuffocãtesie videbit.Gloſa ſuꝑ ¶euiiicũ. ¶pu
pa lugubris eſt ⁊ luctũ amans. Unde⁊ in lege
comedi pꝛohibetur:qꝛ ſeculi triſticia moꝛtem
operatur. Phiſiologus. Upupe pulli cum pa⸗
rentes ſuos ſenuiſſe viderit: ita vt neq; volare
neq; videre poſſint:vetuſtiſſimas parentũ plu
mas euellunt:⁊ oculos eoꝝliniũt:tcouentq;eos

ſub alis ſuis.donec creſcant eoꝝ penne.⁊ re il
luminentur oculi eoꝝ.ſicq; mutuam viceʒ pa-

rentibo reddunt. Joꝛath in libꝛo de animalib⸗
Uopupe pulli parẽtes ſuos fouentes anhelant
ſuꝑ oculosipſoꝝ vt viſum recuperent.Ex lib.
de na.re.Upupa eſt auis admodũ pulcra: ſed
imunda.vna tñ vo.eſicut ⁊ cuculus impoꝛtu⸗

naturaliter herbam colligunt:⁊ eoꝝ cecatoso
culos inde liniunt vt viſum recuperent

Hpbprrationes

¶ Pitagoꝛas in libꝛo romanoꝝ. Sanguis v/ A

pupe illitus:homini doꝛmienti demoniaca gi
gnit fantaſmata. . H
¶ Penne vero poſite ſuper caput hominis:ſe⸗ B
dant ſoda:ideſt doloꝛem capiltitis
Huius etiam lingua ſuper illum ſuſpenſa:qͥ —

multam obliuionem patitur:ei confert.

V/2

tulum. xix
YUltur. Jſidor̃. ultur a volatu tardo
nominatus putat᷑ magnitudine quip⸗
pe coꝛpoꝛ pꝛepetesvolatus nõ habet
Fertur pene vſq; ad centũ annos pꝛocedere.
Uirtutes aũt ſicut ⁊ aquila vltra maria cada⸗
uera ſentiunt.Altius quippe volantes:q̃ mul⸗

Capl

ta montium obſcuritate celantur ex alto illi cõ
ſpiciunt. Ambꝛo. Uultures dicunt᷑ ſine cõcu⸗

bitu generare ⁊ cõcipere. Solent etiã moꝛtem

hominis quibuſdam ſignis annunciare.Eum
cm̃ lacrimabilebellum acies inter ſe inſtruunt

multo vultures ſequũtur agmine:⁊ eo ſigniſu
cant qꝙ; multa hominũ multitudo bello caſura

ſit futura pꝛeda vulturibus.Gloſa ſuꝑ eu⸗
ticũ.Aex vulturem comedi pꝛohibet qui bl⸗

lis ⁊ moꝛtis gaudet: Phiſiologꝰ. Sedet auũt
vultur in altiſſimo ioco qꝛ retardatur in aſcen

6

KUR

tur dentes acidum faciunt habiuum.

De Fuibus.

ſua terra.aſcenditq; tantũ in altiſſima vt vide
deat loca remota. Ideoq; dicit᷑ ꝙ ſolus vul⸗
tur eſt auis dei.Nic etiam maioꝛes aues rapa
ces vt accipitrem inſequitur. Areſto. Uultu
grauis eſt ⁊ mali moꝛis famelicus ⁊ clamoſus
Uenatur in locisa nido remotis valde.aſcen⸗
dit ad locũ altiſſimũ:ibiq; ſedet qꝛ difficilis eſt
eleuatio a terra.ideoq; dicitur ꝙ ſolus vultur
eſt auis dei:depꝛehẽdit aũt lepoꝛes.⁊ paruos
ceruos ⁊ capꝛas ac vulpes et anialia cetera qᷓ

12

retinere poteſt.J dſem. Qultin nidiſicat in locꝭ

altiſſimis.⁊ multotiens ſuper arboꝛes. Inui⸗
det pullis ſuis cum impingua ntur.nec paſcit
eos niii decibi ſui reliquijs:⁊ illos anteqᷓ; vo⸗
lare poſſint eijcit.Eſt aut auis alia que pꝛotec⸗
tos illos cum pullis ſuis nutrit.vnum par vul
turum occupat vnum magnum locum.⁊ ideo
ſecum alios nidſicare non permittit. Eſt aũt
longe vite quod ex eo cognoſcitur.ꝙ nidus

eius ſemper ideʒ manet.Cumem ſeneicit elon
gatur roſtrum eius ſuperius ⁊ arcuatur.Et in
ſinefame moꝛitur.

„

Pbperationes

Eſe culapius. Culturis penne combuſte fu⸗

gant ſerpentes a domo. ¶ Jecun eius tritum
cũ ſanguine ꝑ decem dies bibitũ:caducos li⸗

berat. ¶ Sanguis eius cũ ſucco marubij cali

ginẽ oculoꝝſanat.i¶ Sdeps eius doloꝛẽ ocu⸗
loꝝ ſanat:ꝛ doloꝛes neruoꝝ euacuat. Dyalſco

rides. Fimus vulturis medicinalis eſt:mqʒ fu
migium eius ſecundinam expellit. ¶ Punius

li.xix. Qulturis fel ex aqua dilutũ: albugines
ſanat oculoꝛum. ¶ Penna vultunis ſiſcalpan⸗

Capitulum.txe
yon.Actoꝛ. vᷣyon eſt auis immun⸗
da ſedm legem cinus natura non ſa
tis eſt nobis nota.Eſt autemvt legi
tur de genere vulturum: ſed minoꝛ
q; vultur. Nec enim eſt mens Alberti in libꝛo
de naturis animalium.Et ſimiliter in libꝛo de
naturis rerum. 1 *

Capitulum. xxxj.
òos:ydros.yſida.Ex libꝛo denaꝰ
uris rerum. Idos eſt anis viſu de⸗
lis que imitatur vocem equi. Et
auauandoq; ſuper eum volans. eum
ſtupefacit:ipſumq; fugere cogit. Ariſto. Jboſ
ideo cum equo pugnar:quoniam ipſum a pa
ſaus eijcit. ⁊ herbas comedit, Ideo ſtupefaci⸗
ens eum fugere cogit: ⁊ foꝛte interficit Eſt aũt
auis pulchꝛicoloꝛis ⁊ vita eius bona.Manet
q; apud fluuios ⁊ margines eoꝝ ¶ Igem.
Idros eſt anial volatile innilo flumine:ſatis
inimicum cocodrillo. Nam de natura ⁊ con⸗
ſuetudine cũ vide itcocodrulum in littoꝛe flu
minis oꝛe aperto doꝛmienteminuoluit ſelimo
quo fa cilius poſſit eius fauciboillabi ſicq; fau
cibus ſuis irrepens eroſis cocodrilli viſcerib⸗
tandem inde viuas exilit.¶ Exlide natu. reꝝ.
Iſida ſono vocis dicta eſt.auis quidem par⸗
na:ſed pennaꝝ vetuſtate clariſſima. In doꝛſo
coloꝛẽ habet inter viridem ⁊ ceruleum. In pe
ctoꝛe vero ꝓfert ima ginẽ carbonu ardentiũ⸗
Duos tm̃ hʒin pede digitos.vngues adũcos
ſedroſtrum paruum ac irectũ. irca aquas

Tractatus

BDe Eilcibus.

DPperationes

& De bacopinatur vul gus.quia ſi pellem cũ⸗

plumis aut moꝛtue detrabas ⁊ parietiinfiggs Tii el o3
An eEOraDS EPuſe tii ſumus de volatilibo que in ge⸗
omm anno plumas ac ſi eſſet in corpoꝛe com⸗/ gauemge⸗

nere animalium vident eſſe perfe

iſto quarto tractatu deo opitulante dicemus

eſt depiſcibi. Nam ſicut aer oꝛnatus eſt ſuis
anim alib ſcʒ volatilib q̃ poſſunt ex eo reſpi⸗
rare ꝓpter craſſitudinẽ humoꝛis ⁊ quoꝝ coꝛpo⸗
ra poteſt ſuſtinere.ſic? aqua ſuis.id eſt natati
libus:q quideʒ pinnulis ſuis innituntur aque
nacando.ſicut aues pennis ſuis volando.De

Capitulum.cxxij ☚RN
*Elentiqes. Erlibꝛo denatutisren =
dzelentides ſunt aues (vt di it Plini – RRNN
us)quaruʒ ſuffra gium a Joue doo = =
.M Ce moateihr Rt mang wm—
a locuſtis fruges illius vaſtantur. Itaq;da Wi,, ,
miſſe locuſt as depopulantur ⁊ vnde veniant E E 2 =
quoueabeant ignoratur:aut quo vadant.hot
idem dicit Albertus inlibꝛo ſuo de naturiss

iuninncareabe . apitulum.f.

Bremon Achandes Ac
Ncipender Albire ⁊ Alpho
ram. Ex li.de natuns reꝝ
Abremo alias Zbarenõ
ett piſcis vt dicit Areſto:

U—
X

(¶Hecigitur dicta de Auium
natura ſufficiant.

4

/ .N 3 multüf. ecundius ouis: ncce
alioꝝ moꝛecontactu marꝭ⸗

— pagrit. ſed naturali quodaʒ
in ſtinctu ventrẽ ſuum ad arenã fricat:que cõ
taciu aſpera eſt ⁊ guliu lalſa.Sic q; oua con⸗
cepta parit:⁊ poſt tẽpus debitũ ſetus educit.
Joꝛathin libꝛo de ammalibo. Piſcis abꝛemõ
boꝛa tepeltatis marꝭ natos ſuos in ventre ſal

2.
”ƷMẽ

Alidua eſt. iſciculis viuit. terram roſtro co cnmortit s spa3
etilhmeonggnee fetusfact. Pꝛoemium in trat tatu

Amin pꝛecedenti actatn locu

ctioꝛa natatilibo. Ideo nunc in

de natatilibꝰ ſiue animalibus aquaticis: hoe

piſcibꝛigit dicturi ᷣm oꝛdinẽ alphabeti:⁊ ꝑ ca

.

De Piſcibus.

varrepoſt tempeſtatem euomit eos. ¶ Idem

Achanges piſcis ſolicitus ve pullis ſuis naui
bus mar acheret.ſicq; pꝛopter ipſum oĩno ſi
unt immobiles naues.i Ex li.de na.re.Acci
pender eſt(vt dicit Plinius) piſcis apud anti⸗
quos nobiliſſimus. Hic ſolus cõtra moꝛẽ om
nium piſcium habet ſquamas toto coꝛpoꝛe ad

os verſas i¶ Pliñ.li.x.Apud antiquos piſcis

nobiliſſimus habitus accipender.vnus omni

um ſquamisad os verſis:cõtra aquã nando
meat.nullo nũc in honoꝛe eſt qð quideʒ miroꝛ

c ſit rarus inuentu.quidam eũ alopem vocãt.
¶ In li.vtõ. Albirẽ eſt piſcis marinus habẽs

cutem adeo ſpiſſam ⁊ durã acfirmã:vt ea mili

tes vtantur pꝛo galeis.¶ In eodeʒ li.Alpho
ram eſt piſcis qui nõ gignitur.ſed in loco luto
ſa vbi non eſt aqua.ex ipſius luti putredine in
modum vermiculi creatur.poſtea cum aſcen
derit aquam creſcit in piſcem. Durat aũt mo⸗
clco cempoꝛe.citoq; diſſoluitur.

Capitulum. ij.
2Q. NHguilla. Iſi. Anguilla ð ab anguis
ſimilitudine. Huius oꝛigo ex limo eſt.
AUnde ⁊ qñ capit᷑ adeo lemnseſt:vt quã⸗
to foꝛtius pꝛeſſeristanto citius labatur. Ferũt
aut oꝛientis fluuium gangen anguillas terre⸗
nis pedibo gignere. Plinius libr.ix. Anguille
octennis viuunt annis.Durant ⁊ ſine aquis
diebo ſenis aquilone ſpirante auſtro paucioꝛi
bus. At hyemem in exigua aqua nõ tolerant
neq; in turbida. Ideoq; circa vergilias maxi⸗
me capiuntur.fluminibo tñ pꝛecipue turbidis
paſcunt᷑ noctibo:ex amnis piſcium ſole nõ flui
tanc.Poꝛro vicepedum pinne date ſunt bine

piſcib⸗ omnino longitudo vt anguillis? con

gris. Item anguille fcopulis ſe atrerant. eaq;
ſtrigmenta viueſcunt:nec alia eſt eaꝝ pꝛocrea
tio. Diutius aũt ceteris viuũt anguille aquis
exempte . Idem li.x. In anguillis om̃ibus nec

eſt maſculinũ neq; temineu genus.q̃ nec anĩal

nec oum er ſe generãt: ſicut neutru eſt ⁊ oſtre

is genus:ceteriſq; vaſo vel ſaxo adherentibꝰ.
Exli.de na.ren.Anguilla ex alioꝝ piſcium li⸗

mo naſcitur:vifficulter excoꝛiatur:duriſſimaʒ
babet moꝛtẽ.que etiam excoꝛiata viuit ad vo
cem tonitrui cõmouetur. Aquis claris fluuia⸗
libus gaudet.⁊ in abſconſione pliadis maxie
capitur.qꝛ tuncex ventis oppoſitis aqua tur⸗
batur. Ad piſciculos infcrioꝛes poteſt atis ra
pax eſt.maxime ramen cũ inſcmine reperiunt᷑.

Pbperationes
¶ Exlibꝛo de naturis reꝝ.Ex amnis ſola pi⸗
ſcium nõ fluitat:miſi cuʒ aquis putrefacta diſ⸗
ſoluitur:plus alio cibo decoquatur.aliter no⸗
ciuus eſt cibus eius. ad ignem aſſata plus cõ⸗
petit:quia malicia eius illic euapoꝛatur.

¶ Pinguedo eius auribus medetur.

4 Item anguille vino necate:qui ex eo bibe
rint tedium vini habent.

R i
* „* *
* *

——
— k s — /.—0—
O

Capitulum. iif.
Xlec. Exli.dena.rex. Allec eſt piſcis
Tmarinns admodum paruus in Occi⸗
Aduo mari:qð mediterraneum eſt inter
maioꝛem Bꝛitaniam ⁊ germaniã. Cunq; vnũ
quodq; fere genus piſciũ ma inoxhabeattem
pus ſuũ in quo ſolo ſit bonũ:ſc; ab Auguſio
vſq; ad Decembꝛem. Qui cum recens capius

pd

Tractatus

ferit delicatioꝛem cibũ pꝛcbet. Salſus autes

in vſum hominũ vlcra q;ᷓ alij piſces ſanus du⸗
rare poteſt. Omnium quoq; fere piſcium ſo⸗

lus aqua viuit tantũ. Hec niſi in aqua viuere

ſtantium occultatus vmbra:ſi quẽ nandi vo

luptas inuitet expectat.nũc elato extra aquaʒ
ite piſcantiũ cymbas ſpeculatur.occulta⸗

ca
tuſq; adnatãs mergit.i¶ Eſculapius in li.de a

poteſt. NHam ſtatim vt aeris ſerena contigerit nimalibus. Arini ſiue harini piſcis c homo

expirat.nec vlla moꝛa eſt inter cõtaciũ aerisꝛ
expirationẽ. O culi eius inſtarluminis denoc⸗
te lucent in mari.ſed hboꝝ virtus cum ipſo piſce
moꝛitur.vbicunq; ſuper aquas in mari lumẽ
vident:gregatim adnatant. Et hoc aſtutum
ad rhetia dictis tẽpoꝛib alliciuntur quaſi pa⸗
rati ad capiendum diuino munere in vſus ho⸗
minũ deducũtur. Hybernis aũt tẽpoꝛibo ſecre
te maris vſq; ad tepus debitũ abſcondumtut:⁊
H circa germania i¶ Jlið. Allec piſcis eſt ad li
quoꝛem lalſamenroꝝ idoneus.vnde ⁊ nuncu⸗
patus. Oι coꝛ. ¶Fertur aũt allec ex puro aque

elemento viuere:ſicut ſal amandra ex igne.

DOperationes.

¶ Plinius libꝛo.ᷣ xxxix. Allece ſcabies pectoꝛ

ſanatur infuſa per cutem inciſuam.
¶ Et contra canis moꝛſus:dꝛaconiſve mari⸗
ni pꝛodeſt.

Braneos Anies⁊ Arini.¶ Auicẽna:
Aranea marina:videtur diſpoſitio

nes eius ppinque ſint diſpoſitionibus
ſcoꝛpionis. ¶ Inð. Aranea genus eſt piſcis
dictum eo ꝙ aureferiat.habet im̃ in ea ſtimu
los quibus percutitpꝛoximãtes.i¶ Pliniꝰlib.
ix. Aculeo ſpine in doꝛio obnouus eſt ac vene
noſus.i¶ Plinius in eodẽ. Aries eſt piſcis qui
graſſatur vt latro nuc grandi nauium in ſalo

WTDN

Tapitulum. x

viderit eũ inebꝛiat.⁊ mouet eum ad nxas ⁊ cõ⸗

tentiones:poſtq;rero comedenit placat᷑ ira eiꝰ

Ooperationes

Aranea itaq; moꝛſus ceterũq; reptiliſĩ mari

noꝝ venenoſoꝝ dixerũt curandos eſſe cũ tyria

cis quibus curatur venenum frigidum ⁊ cum

medicinis rutelarum:⁊tyriaca eoꝛum.

——

ALACLK

—

.

„Spidochelon ⁊ Aurata. Phiſiologꝰ
Aſpidochelone grece ðꝛ belua quedãẽ
in mari:q latine ⁊ꝛ aſpido teſiudo.eſt
aũt cetus magnus:habẽs ſuꝑ oꝛium ſuũ tan
q;ſabulum:qð eſi iuxta littus marꝭ. Unde ple
rumq eleuato doꝛſo ſuo ſuꝑ vndas a nauigã
tibus nihil aliud creditur eſie q;inſula itaq;ap

plicantes dentes ſuꝑ eam alligãt naues accen

dunt ſocos ad coquẽdos cibos. Ille vero vbi
ſentit odoꝛem ⁊ caloꝛem ignis mouelſe aloco:
⁊ ſic mergit naues in ꝓfundum.alia quoq; hu
ius belue natura hec eſt:qñ eſurit apernit os ſu
um:⁊ quaſi quendam odoꝛẽ bene olentem exa⸗
lat de oꝛe ſuo.Quẽ ſentientes minoꝛes piſces
confluunt in os eius.quod vt impletũ fuerit
daudit ⁊ os traſglutit.¶ Igem. Aurata dici
tur ex eo ꝙ in capite ſuo auriculo rem habet

Capitulum. uij

2 Tſoꝛam. Albin. lib. de na. animaliũ.
½Alfoꝛã piſcis eſt qui ex putredine luti
generatur:⁊ in luro ſine aqua pꝛocrea
tur admodũ vᷣmiculi.qui vᷣmis aqua aſcendẽ⸗
te creſcit in piſcẽ. De hoc piſce naute dicunt:
qm̃ ſi ↄſumat᷑ putrefactus vſq; ad caput et ad
oclos adueniẽte aq ireꝝ renaſcit᷑:⁊ tũc diu vi⸗
uit:cũ ante hmõi ſuã regenerationẽ paruevi⸗
te ſit.vt ſup dictũ eſt capitulo pmo.

Capitulum. uij.

2◻ Sturã. Alb. in li. de na. qnimalium.
PAſturam piſcis eſt quitꝑe veris ⁊ au⸗
tumni in ſpumis plunialibo generat᷑: et

in eis ebulit ſicut vᷣmis ex ſtercoꝛibus qnima⸗
lium. Dicitur etia ꝭ ex luto generari.hic piſcis

impatiẽs.aritatis ſolis fugit ad vmbꝛas ar⸗
boꝛum quas in aquas pꝛociunt:caloꝛem ta⸗

men diligunt ? habent. depꝛofundo ad ripã
natant.tẽpoꝛe ſiccitatis non abundant ſed qũ

multeſunt pluuie ⁊ calide abundant.

—

Capitulum. viij.

* Ureum vellus.Alb.in li.de na.anima

lium. Aureum vellus eſt animal mani
num ſicut ſpongia. et de ſpongiarum
genere.ſed rarius eſt ⁊ mollius admodũ lane.
⁊ lanugo eius in auri ſplendoꝛem cõuertitur et
dilatatur:⁊ pꝛolongatur ſicut vellus.⁊ dũ eſt
in mari.et mouetur motu contractiõis ⁊ dila⸗
tationis ſicut ſpongia.⁊ raro inuenitur.tamen
hoc inuentũ in frigia:tum extitit belli trorani

inter grecos ⁊ frigios.ſicut dicit Dares frigi⸗

us in hyſtoꝛia troyana.

—

0
. 4

Rbuciũ. Amnis. Ahaniger Afferus
2Aſtralus. Alb. in lib. dena. aialium
inqt. Arbuciũ piſcis eſt mitis ouis fe⸗
cundus ſed nõ eijcit oua niſi ventrẽ confricet
ad harenã tactu aſperam.⁊ in illa pullos edu

cit ⁊ complet. ¶ In eodẽli. vto. Amnis piſcis

eſt vt dicũt ſaxatilis:qui lapidẽ geſtat interius
Eſt autẽ valde ſpecioſus in latenb.vᷣguitas
habens puniceas.toto aũt coꝛꝑe reliquo di
uerſis coloꝛibyeſt diſtinctus ac depictꝰ. ¶ In
lib. vt ſup. Ahaniger piſcis eſt vt dicunt qui
amno /ꝓpemodũ ſimilis eſt.⁊ eſt longus et ro⸗

tundus.qui germanice gꝛvich vocat.ꝛ eſt albo
bonaꝝ carniũ.bꝛcuioꝛ anguilla. roſtrum auis
bhñs ꝓ oꝛe ſubtile ⁊ longũ.⁊ rubeũ ⁊ viridẽ in⸗

rus piſcis eſt qui ꝓpter exiguitatẽ hamo capi

nõ poteſt.¶ In eodẽ lib. Aſtralus piſcis eſt q
aquaꝝ vndas oꝛe ſuſcipit ⁊ oꝛitur quãdo plea

des occidũt:eo ꝙ; tũc tempus eſt pluuiax.

„

Capitulum. .

Panimaleſt marinũ.cuius conuerſatio
pꝛimũ eſt in aquis:⁊ cibus.Et poſtea

mutatur figura eius ⁊ efficit᷑ terreſtre.⁊ egre⸗
ditur de aqua querens victum in terra.⁊ cum
figura mutatur:mutatur etiam nomen eius:
c vocatur aſtoyʒ. èòMMſ

Bydes. Alb. in libꝛo vt ſup. Abydes

Huna. Alb. in lib. de na. animalium
Ahune mõſtrum eſt maris guloſius
cunctis marinis beluis.pꝛeda viuit.⁊
ſin craſſitudine coꝛpvꝛis ſui vertitur ei quicqͥd
comedit.vnde quia ſtomacho caret vẽter ciꝰ

quando comed it multum extenditur ⁊ infla⸗
tur ſupꝛa modum.⁊ cum amplius extendi ne⸗

quit.piſces per os eijcit.⁊ hoc de ſacili.quia
cum collo careat ſicut ceteri piſces:os eius cõ
tiguum et ventri.Eſt autẽ a deo craſſum ani
mal ꝙ quando periculũ timet:pellemꝛ carnes
ſuas contrahens replicat.⁊ extremitates ſui
coꝛpoꝛis intra ſe ſicut iricius abſcondit.ita vt
non appareant.quod tamen aliquando ſine
ſui detrimento non facit. Moꝛtemenim adeo
timet ꝙ cum periculum ſenſerit non laxan:ne
abſcedere beſtiam que in inſidijs latet.nequa
q; caput foꝛas extrahit quod intra coꝛpus ſu⸗
um abſcondit.ſed cum affligitur fame carnes
ſuas deuoꝛat.magis eligens in parte ablumi
qᷓ; pꝛeda facta beluis in toto connumi.

eren

Dr Piltidus.

Capitulum. xij.
W Archoꝛa. Albertus in libꝛo vt ſupꝛa.
Barchoꝛa eſt animal marinũ habens
oꝛificium pꝛe omnibus animalibus foꝛ
tiſſimum. Nam ⁊ lapidem ſi in oꝛe ſuo accepe⸗
rit:eum frangit.bec quandoq; ad nipas exit:⁊
berbas depaſcit.⁊ quando opoꝛtet in aquã re
uertitur.ibiq; ſubmergitur ne cutis doꝛſi eius
a ſole exſiccetur.⁊ ad nutum debitũ deflectere
ſe non poſſit.Piſciculos quoq; comedit.⁊ per
ilos depꝛehenditur. Piſcatoꝛes nãq; piſcicu⸗
los paruos viuos ſilo conſutos in mare pꝛoij
ciunt.qui dum effugere nõ valent.ſed inſimul
fluitant. animalis pꝛedicti moꝛſibo patent.At
ipſuʒ animal dũ vnũ poſt alium tranſglutire

laboꝛat.interim occupatum depꝛehenditur.

EWW.

Capitulum. xiij
Oꝛbotha. Botha 2 Bꝛenna. Iſidorꝰ.
Boꝛbotha ſunt piſces quidam fluuia⸗
les.aliquatenus anguillisſimiles.lubꝛi
ce nanq; ſunt.et excoꝛiãĩtur ſicut anguille.Co
rium babent nigrum.eſum dulcem. ⁊ epar pꝛe
omnibus piſcibus melius ⁊ efficatius. Caput
maguum reſpectu coꝛpoꝛis os amplum et la⸗
tum valde. Cum auteʒ etate duodecim annos
exceſſerit:in coꝛpus magnum creſcit.⁊ tune no
men eius mutatur:⁊ ſolaris vocatur.de quo
inferius dicetur. ¶ Idem. Bothe ſunt piſces
uuiales:qui non natant:niſi per amplitudi⸗
nem coꝛpoꝛis.enuiſſimi nãq; ſunt et lati val
de. Pinnas habet in circuitu lati coꝛpoꝛis.im
pinguantur vento meridionali flante.Cunq;

venatur hic piſcis a piſcatoꝛibus:fundũ aque
petens:aquam ſupꝛa ſe turbatvt videri neque
at. Maximeq; coꝛpoꝛe ſtrato cum terre adhe⸗
ret.ſupꝛa doꝛſum terre ſimilimus eſt. Macu⸗
las autem in doꝛſo rubeas habet. ¶ Alexan
der. Grenna eſt piſcis fluuialis:qui cum videt
ſibi Quciũ imminere:declinat ad ſcenoſaaqua
rum limpiditatem a tergo perturbans.

Capitulum. xiiij.
5 Alena. Iſidoꝛus. Galena eſt immen⸗
ſe magnitudinis beſtia ab emittendo ⁊
ſfundendo aquas vocata.Ceteris enim
beſtijs maris altius iacit vndas. GBalin auteʒ
grece dicitur emittere.¶ Plinius libꝛo nono.
Balenas in gaditano occeano non ante pꝛu⸗
nam conſpici tradunt.Condi autem eſtatis tẽ
poꝛibus in quoſdam ſinu placito ⁊ capaci.mi
re gaudentes ibi parere.pᷣſcire oꝛcas infeſtam
his beluam.et cuius ima go nulla repꝛeſenta⸗
tione alia poſſit expꝛimi q; carnis immenſe dẽ
tibus truculente. Irrumpunt ergo in ſecreta
vituloſq; illlarum aut vetus:vel etiam nondũ
grauitas moꝛſu lacerant. incurſuq; ceu libur⸗
nicarum roſtris fodiunt. Ille vero ad flexum
immobiles ad repugnandum merces ac pon⸗
dereſuo onerare.Tunc quidem in vtero gra⸗
ues pariendive penis inualide.ſolum auxili⸗
um nouerunt in altum perfugere:ſeq; toto oc⸗
ceano defendere.E contra oꝛce laboꝛãt occur

rereſeq;opponere.⁊ cauatis anguſtis trucida

rein vada vꝛgere ſatis illidere. S pectãtur hu
iuſmodi pꝛedia ceu ipſo man ſibi nato nullis

.

in ſinu vent fluctiby vero ad anheluus: ictuſ

X i

Tractatus

Squantos nulli turbines voluant.Oꝛa bale
ne habentin frontibus. Ideoq; ſumma aqua
annotantes in ſumma nymbos efſtant. Bale
nis bꝛanchie non ſunt ſicut net delphinis.hec
dDuo genera fiſtulis ſpirant que ad pulmonem

pertinent. Galenis a fronte Delphinas a doꝛ

ſo. Item aue pilo veſtiuntur animalia pariũt
vt pꝛiſtis:dalena.viculus. IJ dem in libꝛo.x.

Balene ac delphini doꝛmiunt. Nam etiã ſter⸗

tentes audiuntur. ¶ Solinus. Indica maria
balenas vltra ſpacia quatuoꝛ iugerum habẽt
Sed quos faſcituras nuncupant.qui enoꝛ⸗
mes ſupꝛa molem ingentium columnarum vl
tra nauium autemnas ſe extollunt.hauſtoſq;
fiſtulis fluctus ita erucruant:vt nymboſa allu
uie:plerumq; nauigantium alueos depꝛimãt.

¶ Ex libꝛo de narurisrerum. Galene bꝛanchi

as non habentes ſiſtula ſpirant:quodraro in
mariuis animalibus inuenitur. Fetus ſuos ge
ſtant cum infirmantur ⁊ inualidi ſunt.⁊ ſi par
ui ſunt:eosin oꝛe ſuſcipiunt:bhoc idem immi⸗
nente tempeſtate faciunt.⁊ poſt tempeſtatem
ilos euomunt. Quoniam pꝛopter defectum

Melergam ieurne macren ſequantur

ater aquam in oꝛe receptammſtar flunij

ad eos eijcit. vt ſic inherẽtesterre liberet:adul
tos etiam diu comitatur. Adoleſcunt auteʒ c⸗

leriter:⁊ decem annis creſcunt.

—

Capitulum.x.

Oden nunis animaliuw. Babilonici pi⸗
cccesa ſunt (xt dicit chcofraſlus) crcaba

8 Abilonicus ? Belte. Albertus ĩ libꝛo

biloniam exiſtentes in lociorbi dulces aquas

incinoꝛoſis recipiuntur ex fluuije incidennib⸗.

inde enim egrediuntur piſces ad paſtum.capi
ta ad modum ranarum magnarum. reliquas

partes coꝛpoꝛis admodum ragie habentes.
ſimiles piſcibus alijs pinnulis gradientes: et
cerebꝛo motu caude.

Plinius. Gelue in Orientali mariſunt. Et

belue ſunt animalia manina adeo magna et
impoꝛtuna q pꝛocellas excitant de pꝛoſundo.
⁊ pericula nauibus inducant.ita ꝙ naues Ale

xandri ad pericula deduxerunt.

Capitulum. xvj.
Anccer. Ex libꝛo de natu⸗
Vris rerum. Cancer pedes
AH] babet ⁊ bꝛachia foꝛcipeſq;
pꝛo manibueretrogradus
eſt mec vnqꝗᷓ ante faciem ſu
am ambulare nouit. Ma⸗
res duas habent ſpina sin

—

ler ventrem ⁊ caudam: quibus femine carent.

Que oua in ventre habent ictibus ſerpentum

medentur. Koitus rempoꝛe mas aſcendit in
doꝛſo ſuper feminam. At illa motum eius ſen
tiens a tergo coire volentis inclinata ſuper la

tus ad ipſum ſe conuernt.ſicq; coitus comple

tur. latent in hy eme menſibus quinis. Cenis

4
1
. R
— 4

— — — — — - — K f ꝝᷓ 0¶—— —w— —

—à

De Pilcibus.

tempoꝛe ſenectutem exuunt velut anguio. Cã
cer lacte potatus:ſine aqua viuit multisdiebꝰ

Cum autem ſenuerit:duo lapides albi colorꝭ

intermixto ruboꝛe inueniuntur in eius capite:
quos tante virtutis eſſe dicunt:vt in potu da⸗

ti coꝛdis punctiones ſanant. ¶ Areſtotiles.
Cancer habet octo pedes:per quas mouetur
equali motu:caret ſanguine:durum extra:⁊ in
tus molle.nec eſt illud durum conterribile.im

mo accipit ignem in ripa marꝭ quod eſt intra
iudeam habentur cancri parui qui dicũtur mi

lites:pꝛopter velocitatem curſus:tantum em̃

currunt ꝙ depꝛehendi non poſſunt. Et cum

aliquis finditur non inuenitur in eius coꝛpoꝛe

caro vel ſuperfluitas om̃ino:quia paſcua nõ
habent.i¶ Iſidoꝛus.Cancri vocati ſunt:quia
conche ſunt. Crura habentes:inumica oſtreis
animalia. Eoꝛum vero carnibus viuunt mi⸗
ro ingenio. Duo autem ſunt genera cancroꝝ
flnuiales ⁊ marini. ¶ Ambꝛoſius. Cancer
oſtreisveſcitur. ſed quia oſtreum clauſum nul
ia vi aperiri poteſt. Periculoſumq; eſt ſi chela
m eius includat ad argumenta confugit.⁊ inſi

dias noua fraude mollitur. Exploꝛat enim ſi
quando oſtreum remotis in locis ab oñi ven
co contra ſolis radios dipticum inillud ſuum
aperit.vt aere libero viſcerum ſuoꝛum volup⸗

tatem quandam capiat. ⁊ tunc danculo calcu

lum immittens oſtree concluſionem impedit.

ſicq; aperta clauſtra reperiens tute chelas im

petit:viſcera q; interna depaſcit. Item femine
maioꝛum membꝛoꝛum ſunt q; maſculi.et di⸗

ſtantia coopertoꝛij maioꝛ eſt q; in maſculis. et

8

ouãt per locum ſuperfluitatis. Cancer paruꝰ⸗
generatus ex terra ⁊ limo intra loca vacua te

ſtarum alioꝛum animalium. Cunq; creuerit a
liqu antulum mutat ſe ab illo loco ad teſiam
maioꝛem.Cancer ⁊ Karabo in ſenectute exu⸗
unt ſpolium. Uterq; accipit piſces in pꝛofun⸗
do maris duobus ſuis labijs ⁊ diuidit eos in

duas partes ⁊ ducit ad os ſuum.

Hyprerationes.

¶ Anicenna libꝛo.ij. Cancer marinus pꝛopꝛie

diciur illa ſpecies cancri maris qui habet om
nia membꝛa dura vt lapis.

¶ Quod ex eo aduſtum eſt ſi ubtiliuseſt reli⸗

quis aduſtis.⁊ abſtergit dentes.⁊ delet pannũ

ac lentigines:

¶ AUlcera quoq; deſiccat.⁊ confert ſcabiei.
Item pꝛohibet lachꝛimas:et reſoluit cum ſale

vngulam. Fit quoq; ex eo collirium ⁊ fricatur

cum eo ſcabies palpebꝛarum.

¶Pꝛohibet eriam quartanam. Lancer fluui

4 14¹

alis confert extenuatisvalde.Zeſta cancrima
rini ſubtilioꝛ eſt q; clibani. .
¶ Exſiccatiua et abſtergit pannum ac lenti⸗
gines acſcabiem: Cancer fluuialis eſt difftici⸗
lis digeſtionis:ac plurimi nutrimenti:et ipſuʒ
auidem rectiſiat.
¶ Decoctioq; eum melle extrahit ſpinas: et a
cutas res infixas carni. H
¶Iſaac li.ij. Cancros ⁊ omnes piſces con⸗
chas habẽtes teſtatur Halienus eſſe ſolubiles
pꝛopter ſalſitatem eoꝝ ⁊ acumen pꝛoinde ſto⸗
macho nociua ſunt:maxime neruoſitati ſue.

Capitulum. xvij

/‚Aab ⁊ Canis marinus: Iſidoꝛus.Ca
Pab eſt animal marinum habens pedes
paruos:reſpectu ſuicoꝛpoꝛis:quodvti
q; magnum eſt. Sunt autem pedibus vacce
ſimiles. hoꝛum vnus longus elt carnila gino⸗

ſus oſſe carens: quo vtitur loco manibus in

omnibus. Per ipſum enim eradicat qð vult:⁊
per obania per eum accipitir. eaq; oꝛi ſuo red
dit. Et cum natat in aqua ſpirat in ea.ſed ſpi⸗
rando anhelitu ſuo aquam in coꝛpusſuum at
trabit:qua cum repletus fuerit:ad aerem recur
rens eam reijcit.⁊ ſic reſpirrt.
¶ Idem. Lanis eſt marina belua:terribilis et
hoſtilis omni animanti:quod eiusverberibus

cedit. Robuſtiſſimos habet bꝛanchos clauo⸗

rum modo ſoꝛmatos.Hi venantur per mare
greges piſcium inſtar canum in terra feras ve
nantium:excepto ꝙ latrare nequeunt.ſed pꝛo
latratu affl atum hoꝛribilem habẽt. Inſequẽ⸗

9

tes ergo piſcium greges ad loca anarnt coar

E

. -5 2*
—
. .

Trattatus

rant:et ſic in co artatos cmdelimorte graſſan⸗
tur. Piſcatoꝛesvero loca notantes in quibus
abſconditi piſcesa fuga latebant.rhetibus ca⸗
piũt arcumcluſos. Hee vero belue difficulter

multis tridentibus confici poſſunt. Item ca⸗

nis marinus a ſumilitudine moꝛum canis ter⸗

reſtris dicitur:co ſcilicet ꝙ moꝛdeat.

Dperationes
¶Aui. Fel canis manni vel canis aque dixe
runt eſſe venenũ.de q̊ ſi quis comederit quãti⸗
tatem lentis vnius interficit poſt hebdomadã
¶ Sed cura eiuseſt vt bibatur butirũ coctũ
vaccinum cum gentiana romanaet cynamo⸗

mo.:etiterum coagulum lepoꝛtis.

—

E

. N

. r
.

Aucius Capitatus ⁊ Carper a.Ex q

tos:nec eos deuoꝛat ſed ſpoliat. Actoꝛ ſcom

linium per g ⁊ lin pꝛima ſyllaba ſcribinirvt
Laucius glaucius.¶ In libꝛo vtſupꝛa.Capita

us eſt piſcis admodum paruus habens coꝛ⸗

pPpus pꝛope ad reliqui coꝛpoꝛis magnitudinem

os q̊ rotundum ⁊ amplum. Hic in fluuijs ha

vbitans:libenter ſub lapidibus ⁊ inter ſata deli
ceſcit.¶ In eodeʒli.Carpera piſcis quaſi ſqua

mis aureis in lacis vel fluuijsſic dicia:quaſi

que carpẽs parit.cum em̃ oua in ventread pa
niendum apta dictante natura pꝛeſenſerit ma
rem ſuum odit:⁊ oꝛe innuit pulſu leni.vt adiu⸗

E panitur.tuncille loco ſeminis lac emittit:

Ula ſuſcipiens oꝛeſtatim oua parit in ſobo

6

Capirulum xvill.

bro de nata is rerum. Caucius qui et
glanis auerſus moꝛdet hamos meſca

lem pfutura.Namoua parerenequit niſi pꝛ⸗
us oꝛe ſemen receperit. Semen autem cum re
ceptum fueritmon ſolum ad partum iuuare vi
detur:ſed etiam ad oua concipienda ⁊ foꝛman

da vnde ſoboles in anno futuro ſperatur. Se
mini carpere nonnunq; in anno primo natiui
tatis niger vermiculus.quidam poſt auremſu

am tabificus innaſcitur.⁊ hoc ſepius poſt au⸗

guſtum.eaq; tabemoꝛitur.

OPbperationes.
¶ Remedium eius eſt aqua dulcis ⁊ fluuialis
Huius ſoboles paucis aquis pꝛouenit ſi in ſin
gulis foſſis decem cubitoꝛum recenter factis
ponantur ſingule carpere cuʒ paribus ſuis an

te parium pꝛoxime.
¶Opinio vulgi eſt

circumiens foꝛamen querit. Quod ſi non in⸗

rhete vt extra cadat.

quãdo herbam oꝛetenetin fundo aque:vtrbe

te ſuperueniens elidatur.

ipetu caput in limo foꝛtius figit.vt ſcilicet rhe

te per caudam tranſitus captione fruſtretur:

¶ Huius cercebꝛum augmentum ⁊ vecremen

tum lune creſcere vel decrelcere dicitur.

¶¶Et licet hoc ſit in omni piſce.in hoc ñ̃ ma⸗
gis.ſicut inter quadrupedia in lupo ſcʒ ⁊ cane

eaꝝ ſic ſobolem pꝛouenire
ſed poſiq; peperit eximũtur. Soboles q̃ʒ trĩũ
vel quatuoꝛ menſium tepoꝛe roborata.foſſis
reiecta reponit᷑ vbi habet creſcerecũ perfectis.
Habet hic piſcis aſtutias multas.vt rheti
capiendus enadat.cum enim rheie intrauerit

uenenit: ſaltare nititur in auras liberas ſuper

.

4

Capitulum. xirx

Dr Pilcibus.

Etus.Exlibꝛo de naturis rerum. Ce
tus eſt piſcium maximus.habens os
yinfronte magnum. ? patuli ⁊ oꝛis me
atus ſtrictos. In iuuenture dentes habet ni⸗
groos: in ſenectute albos. Ni piſces aliquando
fuctus hauſtos ita eructuant:vt alluuie nym
boſa plerumq; claſſem nauigantium depꝛi⸗
mant:ſed ⁊ cum in mani tempeſtas oꝛitur ſe ſu⸗
per fluctus attollunt:⁊ cõmotionibus ac tur⸗
binibus naues mergint. Harenas aliquando
doꝛſis ſuſtolluntin quibus ingruente tempe⸗
ſtate:naute terram ſe inueniſſe gaudentes an⸗
choꝛa iactis falſa firmitate quieſcũt.ac ignes
accenſos belua ſentiens ſubito cõmota ſe mer
git ⁊ homines cum nauibus in pꝛoſunduʒ tra
hit. Cetus poſtẽ;etatem annoꝛum trium exce

dit:cumbalena coit.⁊ in ipſo mox coitu virtu⸗

te virge genitalis emutilatur:ita o vyltra coire
nequit.ſed intrans alti maris pdlagus intan
tum excreſcit:vt nulla hominum arte capi poſ

ſit. Infra tres igitur annos etatis ſue capi po⸗
teſt. Eapiuntur autem ſic.piſcatoꝛes locũ vbi

cetus eſt notantes.illic congregantur cum na
uibus multis:factoq; circa eum fiſtularum: ac

tubarum cõcentu alliciunt inſequentem: quia

gaudet huiuſmodi ſonis. unq; iuxta naues
herentem ſono modulationis attonitum cer⸗
nunt inſtrumentum quodam adinſtar raſtri
Dentibus ferreis acuminatumiin eius doꝛim
clam pꝛoijciunt:clamq; diffugiunt. Nec mo⸗
ra ſi certum vulneris lo cum dedent:fundum

maris cetus petit:ſeq; ad terram doꝛſo fricãs

vulneribus ferrum violenter impellit:quouſq;

perſoſſa pinguedine vinam carneʒ interius pe
netrauerit. ſicq; ferrumſubſecuta ſalla maris
aqua vulnus intrat ac vulneratum perimit

Moꝛtuum ergo ſuper mare refluitante pilca
toꝛes cum fumbus qdeunt ⁊ ad littus cu mag
no tripudio trahunt.

Pperationeg.

Actoꝛ. Cetus(vt fertur)qñ ludit in mari ſig
nũ eſt tẽpeſtatis. Idez et balena ðꝛ. Huius ge
neris eſt aſpido chelone.deq̃ dictuʒeſt ſupꝛa
Iſið. Cetus aũt vt legit᷑ nõ comedit vt alij
piſces maſticãdo:cibũq; dentibꝛ cõminuẽdo:
ſed tm̃ mõ glutiendo:⁊ intra coꝛpꝰ retinendo.
¶ Item habet oꝛis meatus vt dictum elt ſtric
tos. Unde non niſi paruos piſciculos deglu⸗
tit quos odoꝛifero anhelitu ſuo attrahens ad
ſe ac deuoꝛans in ventrem ſuum mittit. Habzʒ
enim in gutture quandam pellem moenbꝛane
ſimilem:que muliis meatius perfoꝛata.non

ſinit quicq; magni ingredi ventrem.

coitu ſuo cũ femina:qð ſuper fluit ex ſpermate

ſuꝑnatat aquã ⁊ colligitur ambꝛa. Plateariꝰ.
Ambꝛa ðꝛ eſſe ſperma ceti.vt ſupenus dictũ

eſt in tractatu pꝛimo de herbis.capᷣ.xx.

Auicenna. Ambꝛa vteſtimo eſt manatio

foꝛtis in mari.melioꝛ eſt grilea foꝛtis.deinde
varia.poſt citrina. M

¶ Et adulteratuꝛ cum gipſo ⁊ ceraꝛ laudano

Higra ſpecie mala eſt. De virtute ambꝛe etiaʒ

ſuperius ſatis dictum fuit.

Capitulum. xx

8 Elethy ⁊ Ceruleo. Exli. denatu. reꝝ.

Celetby fᷣm Areſtotlem eſt anial ma
W.nnum. quod pꝛeter moꝛem alioꝝ oua
in matrice ſua generat.Quibuo illic debito tẽ

poꝛe ſoꝛtes eceunt vermes ex ulis.Quos cum
peperint incredibili celeritate fiunt animalia
perſecta parentiba ſimilia. oꝛ habet magnũ
⁊tamen eſt valde timoꝛoſum:grauier doꝛmit
ita vt manu capi poſſit. Areſto. Celethy eſtex

.

animalibus carnem comedentibus. aer

9

quideʒz habet ous:vnum completum intra qᷣ

ct pant extra. Ceteri vero piſces ouant extra
oua incõpleta:excepta rana marina. Oua hec
poſt paruitatem cito creſcunt ſicut vermes qᷓ

generãtin ex animali paruo valde. deinde cre
ſcunt per ſe. Leleiby non habet alas.ſed habz

ſimilem radicibus in ter a creſcenthus. Hene
rat aut multotiens ſeʒ ſex menſib.Exita ꝓlun

do maris ⁊ pullificat pꝛope terrã:qð facit pꝛo⸗

pte caloꝛẽ:⁊ vt a pullis ſuis aulernriln rin
. ug

¶ Joꝛath. Eum aũt cetus ſperma pꝛoijcit in D

—
—

B

„
. .
£
b

Trattatus

Exlib. de na reꝝ. Eeruleum monſtrũ in fln

mine gange inſtar caneri.habens bꝛachia lon
gitudine ſeptemcubitoꝛum.quibus elephan⸗

tem coꝛripit⁊ vndis ſubmergit
¶Pliniusli.viij. In gange indeſtatius ſe⸗

boſus aut modico miraclo affert. vermis bꝛã

chus binis.x. cubitoꝝ ceruleus qui nomen a
facie traxerũt. His tantas eſſe vires vt elephã

tos ad potum venientes moꝛdicus cõpꝛehen⸗

ſamanu abſtrabant in pꝛofundum.

Capitulum.xxf
VDilon ⁊ Circhos.Ex libꝛo de naturis
rerum. Chilon inter omnium animaliũ

. .
———
.
2
—

Wvgenera non paſcitur:ſed tantum humi
ditate viſcoſa que exit ab eo:cibatur ⁊ nutrit᷑
vnde ſit vt hoc animal ſemper ſitieiunum:⁊ ta
men coꝛpoꝛe validum. NHamꝛ⁊ in fteminis vide
mus plus poſſe differri ieiunium per multos
Dies q; in vins pꝛopter ſuper fluitates humi⸗
das ⁊ viſcoſas que magis habundant in eis

„Operationes.

In eodeʒ libꝛo vtſupꝛa. Circhos alias ri
chos: habet cutem teſtenm lenem. nigram:ꝛ in
gliqua parterubeam fiſſuras duas in pede: qᷓ
tres oigitos faciunt. pedem dextmi habet par
uum:ſiniſtrum vero maglnunm.

Etideo cũ ambulat totũ coꝛpus fert ſuꝑ ſi⸗

miſtrũ gereclaro abſolutus incedit. Cõmotis

auũt vẽtis applicatlapidibbet imotus quieſcit.

¶ uiciq; rei adheret:foꝛti applicatiõe adhe⸗

ret: ¶ Et hoc mirũ eſt claro quidem tẽpoꝛe
ſui poteſtatẽ habet. tempeltuoſo aũt debilita⸗
tur ⁊ inſirmatur.Caput habet humanum. reli
quum vero coꝛpus fere vt canis marinus.

CLapitulum. xxij.
¶Onche . Plinius libꝛo ix. Concharuʒ
genera ſirmioꝛis ſunt teſte.in quibus
magna varietas apparet ludentisna⸗
ture.Lot coloꝛum differentie:tot figure:inter

quas pꝛincipatum tenent margarite. ¶ Jlido
rus. Conche⁊ cochlee inde vocate ſunt:quia

deſiciente luna cauantur.id eſt euacuantur.
Omnium em̃ clauſoꝝ maris animalium atq;
concharum incrementa lune membꝛa turge⸗
ſcunt:defectu euacuantur. Nam luna cum in

augmento fuerit auget humoꝛem. ⁊ cum in de⸗

fectum venerit humoꝛes minuuntur. Conche
autem pꝛime poſitionis nomen eſt. Cochlee
vero per diminutionem quaſi conchule.Con⸗

charum multa genera ſunt. inter quas et mar⸗
gar ite que celee eſſe dicuntur. Julgentius in li

bꝛo mitilogiarum. Concha marina toto coꝛ⸗
poꝛe ſimul aperto miſcetur in coitum ſicut iu⸗

ba refert in phiſiologis. Haly. S adephum

¶ Kaſtin almanſoꝛe. Conche marine aduſte

abradendo purgant dentes.
¶ Exnonaduſtis aut atrritis emplaſtrum ſa
ctum aduſtionem ignis ſanat.

» 5½ „

62

d

N „α☚ — C —

— — — — — —
82—

*

B
2

¶O chlee. Plinius libꝛo. ir. Cochlee aq;
tiles terreſtreſq; ſunt exerentes ſe domi

vVcilio. binaq; ceu coꝛnua pꝛotendentes:
contrahenteſq; oculis carent. Ideoq; coꝛnieu
lis earum pꝛetentant iter.

Hoperationes
¶ Idem inli.xxx. Cochleaxꝝ cibo ſtomacho ?ẽ
vtilis:ſed in aqua opoꝛtet eas in tactu eaꝝ coꝛ

poꝛe ſubferuefieri. mox in pꝛuna toꝛreri:⁊ e vi
no garoq; ſumi.laudatiſſime ſunt affricane:et
ex inſulis capꝛeaꝝ.i Idem in libꝛo.xxxij. Icti
bus ſcoꝛpionũ carnes fluuialium coclearum
reſiſtunt crude vel cocte.¶ Quidam ob id ſal
ſas quoq; obſeruant ⁊ imponunt ipſis plagis
pꝛecipiunt ⁊ cochlee crude carnem tritam bi⸗
bere ex aqua calida in tuſſi cruenta.

22⸗ ſf f f
Capitulum. xxiiij.
Onger Koꝛeʒ ⁊ Coꝛuusmarinus.Ex
82 li.de na. re. Conger eſt piſcis marinus
vt murena longus:ſed coꝛpoꝛe multo
maioꝛ. NHic vento flante vehementi impingua
tur ⁊ eiꝰcarnes dulciſſime ſunt ad edendũ.Cũ
murena ceteriſq; piſcibus inimicitia s habet.⁊
intantum robuſtus eſt vt polippum foꝛtitudi⸗
ne dentium laceret. Plinius li. ix. Conger eſt
piſcis longus vt anguulla vel murena: flexuo⸗
ſo impulſu coꝛpoꝛis.ita mari vtens natando:
vt ſerpens terra rependo. Conger et murena:
mutuo odio fl agrãt:caudum inter ſe pꝛeroden

tes. Congri menſibo hyemis iacent in ſpelun⸗

cis conditi.nec capiuntur niſi diebus eſtatis.
inneq; vice pedum date ſunt piſcibus bine
unt onnino longis vt anguulis ⁊ congri. Po
lippu ſua rodere bꝛachia falſa opinio eſt. Ic
em̃ a congris euenit ei. Naʒ polippum lacerät
congri. Polippum vero locuſta pauet.locu⸗
ſtam conger.in ſiccum repunt etiam congri.

OPoprerationes.
¶ Eſculapius. Coꝛeʒ piſcis eſt qui tempoꝛe
pluuie in cauernis occultat ſe. Nam dum plu⸗
nia cadit ſuper eum et haurit cam:excecatur ⁊
poſtea moꝛitur. ¶ Iſidoꝛus.Coꝛuus mani⸗
nus a coꝛdis voce dictus c.quia pectoꝛe grun
nit:ſuaq; voce pꝛoditus capitur.

¶ Joꝛath. Piſces qͥ dicũtur coꝛui quãdo pul

liricãt voceſua pꝛoduntur.quia ſemꝑ gemituoe
vel grunnitus pꝛoferumt:⁊ ſic capiuntur.

Trattatus

codrilus. ſidoꝛus. Cocodrillus a
cxroceo coloꝛe dictus ẽ. Gignitur in ni⸗
WVlo. Et eſt animal quadrupes in terra
⁊ in aquis valens longitudine plerumq; cubi⸗
cKoꝛum viginti.dentium ⁊ vnguium immanita
te armatũ.tantaq; cutis duricia vt quauis foꝛ
rium ictibus lapidum tergo repercuſſus ſit.nõ
ſentiat:nocte in aquis:die humi quieſcit.Oua
in terra fouet. Maſculus ⁊ femia vices ſeruãt
hunc quidam piſcis ſerratã habentes criſtam
teneraventrium denſecantes interimunt. So
lus ex animalibo ſuperioꝛẽ maxillam mouere
dicitur. Ex lib. de naturt ren. Cocodrillus lin
gua caret. os patulum ⁊ apertun habet:⁊ hia
tum vſq;ad aures.per dieʒ in terra quieſcit a⸗
deo immobiliter:vt niſi conſuetudinẽ eius pᷣ⸗
cognoſcas moꝛtuũ illum credas.Oculis cau
ſis doꝛmire ſe ſimilat.⁊ aues hiatu ſuo pabuli
gr atia inuitat.quaſi ad eſcã deſcendentes peri
mit ⁊ tranſglutit.Quidaʒ hoc animal ſicut vʒ
ſam ſempꝑ creſcere crediderũt. Circa nili ripas
thabitat in inſula.gens hominũ parua quidez.
ſed animoſa: his beluis inimica. Soli enin ⸗
innatare flumen audent:in quo cocodrilli ha⸗
bitant.ſaliuntq; ſupꝛa doꝛſa eoꝝ⁊ illos inquie
tant. Areſtotiles. Cocodrillus in aqua con⸗
nerſatur:non tamen recipit aquam intra ſeſed
gerem ⁊ parit extra.habet ſanguinem duoſq;
pedes maioꝛes:⁊ caudam omniaq;ʒ talia ſunt
fiſſi pedis multorũq; digitoꝝ.⁊ participaniin
ſtrumentũ ſenſus in lingua pᷣter cocdrillum.
Hoc etiam animal nõ habet aures ſed ſoꝛami
na tm̃:queſunt vie auditus.nec habet mãmil⸗
ias nec teſticulos:nec virgam apparentem ex
tra ſed intra. nec habet pilos ſed per totũ co? Vtudine extẽditur. alis ca
pus elt coꝛij ſquamoſi. Habetq; dentesmagy ᷑ .rret:cauda ʒbabet toꝛtuo
nos ⁊ acutos⁊ diſtinctos.habʒ etiam ociios aſm. caput ſ'm magnitu⸗
ſimiles poꝛcoꝝ:⁊ habet culmos. In aqua qui dqinem corpoꝛis paruum:ſedhiatum oꝛis hoꝛ⸗

¶ Diaſcoꝛides. Fimus cocodrilli terreni col⸗
lectus ⁊ ſuccus adhibitus.gratum vultumac ð
niueum facit maxime ſi albus ac lenis ſuerit.⁊
in aqua miſſus cito ſe ſoluerit. “
¶ Auicenna in ſecundo libꝛo. Stercus coco
drilli valet albugini oculi.

–

. — . 6 .

dde naturis re. Draco ma
iiinus eſt monſtrũ crule
Iitate hoꝛridũ. inſtar ꝛa
SS conis terreſtris in longi
tudine extẽditur. alis ca

A Plinius libꝛo. xviij Cocodrilloꝛum genus Dperatione g.
cuuus vita eſt in aqua ⁊ in tetra communis dẽ ¶ Plinius libꝛo. x. Draco marinus captus et A
Ges emaxilla dextra:dextro lacerto adalliga⸗ immiſſus in arenam:cauernam ſibi roſtro mm
icicune ſlan lare nlennten: A nnloa etis ra celeritate excaugt.
an ventſeillius exemptos aduerſus hoꝛroꝛes ꝙ Idem libꝛo. xxvij. Abſinthium aduerÄatur B .
C Eebrumn venientes pellere tradunt. ¶ Et ob dꝛaconi marenw. —=ðJZ
Hoccſpt ſuos erosipſius adipe peungüt Idezlibꝛo tnceſunoſcvo⸗ Cames ctüä ſlele &

dem debiliter videt.quia ſpiſſioꝛeſt aere. Ma

ioꝛ eſt eius manſio in die ſuper terram:⁊ nocte

ð

in aqua.qm aqin calidioꝛ eſt ð nocte qᷓ aer ex

tra. Trochilios auis os eius apertum intrat:
⁊ eius dentes mundificat: illoꝛumq; ſoꝛdibus
ſe cibat. Cocodrillus quteʒ in hoc ſentiens iu

uamen non nocet eis ſed cum vulteas extra⸗
bere mouet collum:nec eas comedit.

perationes.

ridum:ſquamis ⁊ cutem duras.pinnam auteʒ

babet pꝛo alis:quibus vtitur in natando vno
impetu magna marꝭ ſpacia tranſcurnit.⁊ hoc
polius roboꝛe virium q; remigijs pinnarum.
Peſtiter eſt hominibus ⁊ etiaʒ piſcib moꝛſus

cius. Moꝛtem enim infert. ¶ Iſidoꝛus. Dra⸗

co mannus eſt in bꝛanchijs aculeos habʒ ad

caudam ſpectantes. Qui dũ percuſſerit quaq;

ferit.venenum fundit.vnde ⁊ vocatusefſt.

f

O

—

e

ram eius confricata.

maxime valet contra marini dꝛaconis ictus
impoſite.
¶ Imponuntur quoq; contra cũ ſalſamenta
ex acetco.

¶ Item dꝛaco marinus ad ſpine ſue qua ferit

venenumipie pꝛodeſt impoſitus.

¶ Auicẽna in.iij.cañ. Moꝛſus dꝛaconis ma
rini ſimiliumq; magni coꝛpoꝛis ſerpentium:
curatur inquantum eſt vlcus tantum non in⸗
quantũ eſt venenũ de quo ſit curandũ.
¶ Dꝛaconis quidem marini moꝛſus(vt dixe⸗
runt)liniatur cũ ſulphure et aceto.
¶ Conterũt ei adipes cocodrilli emplaſtratꝰ
⁊ plumbum fricatum ſuper ipſum.
¶ Idem in ſecundo. Dꝛaco marinus:vt ait
Galienꝰ.ſinditur et ponitur ſuper moꝛſum ſu⸗

um ⁊confert. .
¶ Succus etiã abſinthij cõfert eius moꝛſui.
¶ S tanni quoq; cemuſa:contfert ſuꝑ punctu

Capitulum. xxvij.
Elphin Actoꝛ. Delphinus frater ho
hnminis dicitur. quia moꝛibus huma⸗
. nis quodammodo aſſimilatur.¶ Ex

lib. de na. rerum. Delphinus pꝛo voce gemitꝰ
eſt ülis humano ſimilis.Et hoc quia pulmo⸗
nem habent ⁊ venam aſperam. ⁊ eoꝛum lingua

non eſt abſoluta nec eoꝛum labia pꝛoueniunt
vel pꝛominent ad diſtinguendam vocem Au
res non habent:ſed aurium loco foꝛamẽ. No
rum autem olofactus nec veſtigia quidem ha

bet: cum tamenſagaciſſime olofaciunt.doꝛmi

unt ſuper aquas vt poſſunt audiri ſtertere.¶i

uunt vſ q; ad annos. cxl. Mulcentur muſica.

vnde artionem cxtariſtam in mari nautis in⸗
terficere parantibus obtinuit ab illis vt pꝛi⸗
us cythara caneret. Ad cuius cantum delphi
noꝛum gregibus congregatis cum in mari ſe
pꝛoieciſſet ab vno exceptus eſt ⁊ ad littus pꝛo
ꝛectus. Seolus delphinus(vt dicit Areſtoti⸗
les )inter piſces felle caret.¶ Areſtotiles. Del
phinus valde diligit filios ſuos.⁊ideo longo
tempore paſcit eos. Seolus inter piſces ani⸗
mal completum generat.⁊ habet mammillas
lactatq; fetus. IJdem. Moꝛtuo deniq; del⸗
phino:ceteri delphini concurrũt:ipſumq;cir⸗
cumdantes in pꝛofunda deferunt atq; ſepeli⸗

unt:ne a piſcibus comedatur. ¶ Item. Del⸗

phini parui ſemper ſimul ſunt tanq; greges.
Et babent duos magnos dilphinos cuſto⸗
des.ꝙ ſi quis eoꝛum moꝛtuus fuerit:alij ſuper
ſcapulas euʒ efferunt:ipſumq; cuſtodinnt: ne
ab alijs piſcibus comedatur. donec tempeſta
te maris ad littus eijciatur. Jnuicem enim ſe
miro modo diligunt. Unde Plinio teſtante
narratur: ꝙ; Delphino capta a rege carie.cõ⸗
uenit ingens multitudo reliquoꝛum ad poꝛ⸗
tum vbi Delphinus ligatus tencbatur: qui⸗
bus plangentibus: et quaſi miſerationem po⸗

ſcentibus. rex eum dimittipꝛecepit. ¶· Phi⸗

ſiologus. D elphini oculos habent in doꝛſo. ⁊
oꝛa in parte oppoſita.vnde non bene pꝛedam

ſuam capiunt pꝛopter diſtoꝛtionẽ oꝛis a par⸗

te oculoꝛum. Hinc eſt ꝙ oꝛa ſua conuertunt
ad celum. ⁊ doꝛſum oculoſq; ad terram: vtp⸗
dam ſuam conſequantur. Imminente tem⸗

peltate ludunt apparentes in vndarum ſuper

„

ficie. Subſidium vero naufragantibus exhi⸗
builſe dicuntur. Feruntur etiam ploꝛare quan
do capiuntur. —

Pperationes

¶Olinius libꝛo xxxh. Delphini einiſ cr aqua

illirus lichenas ⁊ lepꝛas ſanat. Poꝛro exulce,-

rationem ſequi debet auratio:que perducit ad
cicatricem. èMWN H
¶ Quidam vero Delphinum in ſictili donec
pinguedo ſimilis oleo fluat ponũt.vcl coquut
ac perungunt. . H
¶ Lircũitus aũt fſebꝛium tollit Delphiniiccur
ante aceſſionẽ guſtatum.

¶ Adeps delphiniliquatus et cum vino pot?

Xropicis medctur.
¶ Bingiuis aũt atq; denticionibo plurimũ cõ
fert dentiũ. delphini cinis cum melle:ꝛſi dente
ipſo tangantur gingiue.

inos

UW 85

4J dem. Ad alligatus pauoꝛes tollit repen⸗ g

—

D

. .

Capitulum. xxviiſj.

als dentix vel pagrus a re nomen ha
bet:quia dentes habet magnos mul

tos ac duros quibus graſſatur in oſtreas. et
piſces inocuos. Actoꝛ. Nota ergo ꝙ dentrix
id em eſt quod pagrus:de quo etiam loco ſuo
dicetur inferiꝰ.¶ Ex libꝛo vt ſupꝛa. Dies eſt
piſos marinuſ.vt dicit Areſto.ſic dictus:quia
poſt perfectionem ſuam non viuit niſi per vnã
diem. Habet tamẽ alas duas ⁊ duos pedes.
⁊ ſanguine caret. Hoc idem dicit albertus in
lbꝛo ſuo de naturis animaluum.

2 Entrix. ⁊ dies.Exli.dena.re. Detrix

7

Trattatus
l

t Ericius. Albertus in

hoides. vt dicit Theo⸗
fraſtus: piſces ſunt in põ
to circa eratham moꝛan
M tes. Dic piſcis multũ ſe⸗
terrã incidẽs de aqua tranſit adaquã. Et ali⸗
quãdo in cauernis latitat.vbi amnes ſub ter⸗

ra cõfluere inuenerit.i¶ In lib.vt S̊. Exochi⸗

nus piſcis eſt archadie.vt dicit Pliniꝰ.vel po

tius aquaticũ.⁊ q; ꝓpter ſomnũ deaqua exijt

ad ſiccum nec viuere poteſt ſine ſomno.i In

codẽ lib.vtõ. Ericius eſt piſcis maris:habens

caput ⁊ os inferius.et exitum ſuperfluitatũ ſu⸗
perius.contra alioꝛum diſpoſitionem ani
lium.ſuis ſpinis vtitur loco pedũ.⁊ ceteris p⸗
ſcibus eſt hoꝛroꝛi.Et ſicut dicit Plinius:ha⸗

bet carnes rubeas ſicut minium.

—
—— —

. =
— „ * —
7 7 7¹ .
7

R—— e

—

SSEE

—R——BB- — —

—
—

.
2
—
„
.

₰ Lchus et Expoſita.Elcus eſt vitulus
Aiarinꝰ. de q in phabitis libꝛis multa

diximꝰ.Habetaũt pellè piloſaʒ.albis
nigriſq; maclis diſt inctã. Hoc aĩal parit ĩ tra
⁊ lactãdo mãmis nutrit vitłos.nec añ.xij.dies
duci eos ad mare.⁊ difficlter iterſicit.niſi ictꝰ

ĩ caput ĩ locũ cerebꝛi ⁊ vibꝛet᷑. In ſõno ita al⸗
te ſtertit ꝙ ſtertio mugitꝰ eſſe videt᷑. ginſſimo

em̃ ſono int᷑ oĩa de᷑ mi aĩalia.vñ pinna eius
dextra qbo ad natandũ vti dicuni ſommitere.
timpari hominis ſupꝛaponãt. NLuianimalis

pili ĩ coꝛ io excoꝛiato vbicũq; fuerit cõpoſitiõe

b. de na.animaliũ. E ra

8

De Pilcibus.

et erectione indicant fluxum et refluxum mar
Et hoc faciunt coꝛia etiaʒ alioꝝ marinoꝝ que
piloſa ſunt. ¶ In libꝛo vtſupꝛa. Expoſita vt
dicit Plinius beſtia elt in maris illam partem
que in iudeam ⁊ oppen attingit:aliquando in
uento:q̃ multos ⁊ latiſſimos hʒ dentes ⁊ pin⸗
guedinem.⁊ eſt de genere cetoꝛum

— . 7 ———— —— .
— ᷑——¶— —0B—— —

Capitulum xxx-ſ.

Keola JIſidoꝛ9, Eceola ðꝛ concha mar
Sarititera: in cuius carne pꝛecioſus cal
*culus ſolidatur. Dehis em̃ tradunt hi

qui de animantium natunis ſcnipſerũt. q; no⸗
cturno tempoꝛe littoꝛa appertũt.⁊ ex celeſti ro⸗
re margarit am concipiunt vnde⁊ aceole no⸗

minantur.¶ Solinus. Conchecerto tempo⸗
re anni luxuriante conceptu faciunt roꝛem ve
lut maritum.Cuius deſiderio hiant:et cũ ma
xime linquitur imberlunaris:oſcitatione qui⸗
dam hauriunt humoꝛem cupitum.

HPHhperationes.

¶ Sic ergo concipiunt:grauideq; fiunt:et de
ſagine qualitate redit habitusvnionis. Ham
ſi clarũ fuerit qð acceperuũt candicant oꝛbiculi
¶ Di vero turbidum aut palloꝛe languẽt:aut
ruſo innubuãtur.Ita de celo magis q; de ma
ri partus habent.
Item gregatim natant.⁊ que magis interil
las experta eſt gregem ducit.queſi capta ſue⸗
rit cetere diſfugiunt.

Capitulum. xxxij.

—

„ .

4

—

Quus marinus.Equonilus ⁊ E quus
fluminis. Iidoꝛus Equimarinivoca
Wvti ſunt eo ꝙ pꝛima parte equiſunt:po⸗
ſtrema vero ſoluuntur in piſcem.

HPHoperationes.
Exli.dena.re.Equꝰ marinus eſt mõſtꝝ foꝛ
tiſſimũ nihil extra aquã poteſt:vt dicix Ariſt.
ſed ſtatim vt aquaꝝ carueni natura:carebit ⁊
vita.¶ Alioꝛum piſcibus carnium viuit. Im
pugna crudele eſt:ſedhominem timet:⁊ cõtra
eum partini bella foꝛmidat.

Igem. Equonilus vt dicit Michel. mon⸗

ſtrũ eſt ingens ac foꝛtiſſimum in mio habitãs
¶ Crura pedes ⁊ vngues habet vt cocodriũlꝰ
ſed multo maioꝛa. Humanaꝝ moꝛtiũ cupidiſ⸗
ſimũ eſt.nã cũ ei nauis in poꝛtu occurrerit vnũ
pedẽ in terra figẽs:altero nauẽ in anterioꝛi ar
ripiẽs facilime ſcidit:vel ĩclinatã aliqũ mergit
¶ Unde in locis in quibus habitat immanis
multitudo hominum perditur per eum.ſed

hoc malum rariſſime inuemitur.

¶ Nullis capi poſſit inſtrumẽtis niſi rheti fer
reo ex cathenis apð Damaſcenos in hoc opꝰ
ſabꝛicatis. Captum quoq; malleis iim̃ ferreis
occiditur.ſellis eius vnius cubiti ſpiſſitudi⸗
nem habere dicitur. Lanteq; eſſe duriciei: vt
nullo iaculo ⁊ armatura penetrari poſſit.
¶ Idẽ. Equus fluuialis vt dicit Ariſt. eſt mõ
ſtrũ in oꝛiente:foꝛma mirabili:ſublimis facie.
¶ Crines habet vt equus.pedes fiſſos ⁊ ſotu⸗
lares vt vacca.caudam vt poꝛcus. J
¶ Coꝛiũ eius valde groſſum eſt:intcrioꝛa cius
vt equi.magnitudo aſini.hinnit vt equus.in
terra ⁊ in aquis equaliter mancre dicitur.
y

„
„*.

& R

C ¶ Idemin libꝛo. xi. Omniba piſcibo ſunt den⸗
tes ſerraii:pꝛeter eſcaꝝ.cin ſq vni aquatilium
pleni hic vtitur pꝛioꝛibus pedibus.vt manibꝰ

— 6 ☚ „ ——
S 3 6 .

Tractatus

WR

Wi,⸗ D C

A1

—

Coapitulum xxij/

Rſmcrion ⁊ Eſcarns. Joꝛath. Cffime
rion piſcis eſt quiſine coitu naſcitur.et
. cum per tres hoꝛas diei vixerit moꝛit᷑.
Iſidoꝛus. Eſcarus dictus eſt: eo ꝙ ſalſus
cſcam ruminare perhibetur. Lradunt autem
hunc ingenioſum eſſe.incluſum quippe naſſis
non fronte erumpere: nec in feſtis viminibus

caput inſerere.ſed auerſum caudeictibuscre⸗

bpus laxare ſoꝛe.⁊ ita retroꝛſum redire fertur.
Quem luctarum eius ſi foꝛte alius eſcarus in
trinſecus videat appꝛchenſa moꝛdicus cauda
niſus erumpentis adiuuare dicitur.

Plinius li.ix. Eſcaro vel ſcaro pꝛincipatuus
nunc datur.qui ſolus piſcium ruminare dicc
Herbilq; veſci: non alijs piſcihbus:·
(arpathio mari maxime frequens pꝛomõ⸗

toꝛium troadis lectũ nunq; ſponte tranſit. In⸗

de autem aduectosa Cyberio Claudio pꝛin⸗
cipe. OptatusElipertus pꝛefectus claſſis ĩter
O ſtieniem ⁊ campanie oꝛam ſparſos diſſemi

nauit quinquenio lere curaeſt adhibita:vt ca⸗
pti redderentur maxri.poſtea frequentes inue
niuntur in littoꝛibo Iralie non ante ibi capti

cibus oꝛi admouentibus.

Stinis. Albertꝰ.inli.de na.aĩa.Eſti
G nis eſt ve genere cancroꝝ ſemipedaliũ
Wcirca coꝛonã ſunt candidi aculeos qᷣſ⸗
dam pꝛo peddo habẽetes ⁊ oꝛa in medio coꝛpo
re.⁊ ſunt coloꝛe quaſi vitrei.⁊ pene in ſcoꝛpio⸗
nis effigie. loco dentiũ graues in oꝛe habẽtes

aculeos.oua faciunt quinq; numero.⁊ ſunta⸗
mariſſima. Eſt at venenoſus ne comedi pot.

Hoperationes

Mic piſcis pꝛenũciat tẽpeſtates ſentiens em̃

materiã ventoꝝ ekuari: de fundo rapit lapidẽ
ſtabillens ſe ad ipſum ſicut anchoꝛã. ¶ Et cũ
hunc lapidem eſcinũ trabere ludent naute:cti⸗

am ipſi ꝑ anchoꝛas figũt naues. ¶ Hic piſcis

eſcynus quãdoq; detinet nauiũ.ſubtus em̃ ad/

herens naui ducentoꝝ vel amplius pedum cũ

om̃ibus oꝛnamentis ſuis detinet eſcrnus cõ⸗

tra quemlibet ventoꝝ impulſum.ita ꝙ moue⸗

ri nequit aere aliquo vel violenti.

— DRDD
— — —

1

— — * *
— —

Pd

—

21. Ss — — ,—

=ſ ſ ſm
£

— —
. —

De Pilcibus.

Capitulum. xxxv.
¶Riox vel Erox.Albertus in libr̃.vts.
Eroxpiſcis eſt quem quidam lachſen
WWVvocant.quidam aũt magnũ piſcem da

nubij ⁊ quarundam aquaꝝ danubij in fluenti

nm.quẽ T᷑ngani ⁊ Almanni Huſonẽ vocant
Ille igitur qui Lach vocatur:tſigurã ⁊ colo⸗
rem habʒ ſalmonis:niſi ꝙ inferioꝛẽ mandibu
lam ad ſuperius habet recuruam:ſicut roſtrũ
aquile curuatũ ad inferius.⁊ tamẽ nõ eſt lon⸗
gioꝛ q; ſuperioꝛ.foꝛamine ad hoc parato in ſe
recipit inferiorẽ.arneʒ autem habet nõ adeo
rubeam neq;ita delectabilem ſicut ſalmo. Hu
ſo autem eſt piſcis nõ ſquamoſusin figura ſtu

rionis. ſed eſt pellis albe ⁊lenis abq; omi ſqua

ma ⁊ ſpina.Et inuenitur longitudine viginti⸗
quattuor pedum quãdo perfectus eſt.⁊ minoꝛ

inuenitur ſcdᷣm q; etate deſicit. Hullum os pe

nitus habet. in capite loco ſpine doꝛſi cartila

go elt. que foꝛamen habet magnum vacuum
ſicut terebello ſit perfoꝛatum a capite vſq; ad

caudam.⁊ nõ ſunt ſpine in coꝛpoꝛe eiusalique

ſed ſpine eius cõiunguntur cartil agini. aro
eiuseſtin ſapoꝛe carnis vituli in doꝛſo. In vẽ
tre eſt in ſapoꝛe carnis poꝛcine.et habet adipẽ

intermixtum pinguedimũicut poꝛcus.Hũc pi⸗

fſcem ſturio contfricando ſe ad eum agitat. ita

wOw”r1epe ſimul capiuntur.nec alijs aquis inueni
tur niſi in his que oꝛcte ſun.

Ihriue .

vparuus ⁊ ſempedalis piſciculus:nomẽ
vſiumplit ex eo ꝙ nauem adherendo re⸗

tineat. Ruant licet venti ſeuiant pꝛocelle. Na
uis tamen radicata in mariſtare videtur nec
moueri:non retinendo ſed tantumoco acherẽ
do.Hunc latini moꝛam appellauerũt.ceo ꝙ co
gat ſtarenauigia inſa.linius lib.xxxij. Heu
vanitas humana cum illa roſtra nauium ere:
ferroq; ad ictus armata:ſemipedalis piſcicu⸗
lus inhibere poſſit ac tenere:deuincta fertur te
nuiſſe.pꝛetoꝛiam nauem anthonij pꝛoperãtis
circũire ſuos ⁊ exhoꝛtari donec tranſiret in ali
am. Itaq; ceſarianaclaſſis impetu maioꝛe pꝛo
tinus eum pertranſit. renuit etiam nauẽ Bay
pꝛincipis.Quidamq; etilientes de naui inue⸗
nerunt gubernaculo adherentem piſciculum:
oſtenderũt Havo indignanti hoc fuiſſe quod
retineret ipſum cum quadringentoꝝ incede⸗
ret obſequio remigum. Qui cuʒ eum poſtea vi
derunt limaci magne ſimilem dixerunt. Idem
libꝛo.ix. Hunc arbitrat᷑ Ariſtoteles pedes ha
bereita poſita pinnaꝝ ſimilitudine. Ariſtote
les.Piſcis paruus in mari pꝛohibet nauem re
cedere potentia naturali.plureſq homies ipſo
vtuntur in multos ad odium ⁊ amoꝛẽ.Ale illi
us aſſimilantur pedibus:nam reutia pedesnõ

habet. ¶ Ambꝛoſius. Echinus eſt animal in
mari exiguum vile ⁊ deſpicabile. Hic tamen
cũ ventoꝝ pꝛocellam pꝛeſenſerit: calculum va

lidum arripit: eumq; velut ſubur am vchit. et
tanqu am anchoꝛam trahit.ne excutiatur a fiu

ctibus.ſicq; qui non poteſt ſeſuis vinbus libe
rare alieno regitur pondere.quo indicio etiaʒ

naute velut ſignum future perturbationis ca

peſcunt:⁊ ſibi pꝛecauent ne hoc imperios tur
bo inueniat. Daximas q̊q; naues plenis cur⸗

rentes velis in medijs fluctibo quaſi radicataſ
ſiſtit:nec ſine munere creatoꝛis tantũ ei poteſt
ſuppetere virtutis.Ex libꝛo de naturis rerum
Echinus eſt piſciculus ſpinas habens pꝛo pe⸗
dibus:ſicut cancer.alas aũt ſub ventre que pe
dibusaſſimilantur. In oꝛe vero dentium loco
graues aculeos. Noc aũt ſupꝛa modum mira

bile eſt ꝙ cum ſit ſemipedalis non vlla violen⸗

tia ſed adheſione tantũ nauem ducentoꝛũ pe⸗
dum cum ſuis intusponderibus retinet:ita ꝙ;
nec ad punctum moueri valet. Hec eſt alia ra
tio in tam Rtupedo pꝛodigio:niſi ꝙ deus in cre
aturis pꝛedicetur mirabilis. Piſcis iſte come⸗

qinon poteſt:quia hominem a ſtatu diſpoſictt

onisſue diſſoluendo moꝛtem infert.

Dperationes.

Dxaſcoꝛides.Cchini marini ſapoꝛ euſtoma
chus eſt. ventrem mollit. ⁊ dyaloꝛeticus eſt.
¶ Huiuſmodi coꝛium crudum miſcetur vtili⸗
ter medicaminibus aut ſcabijs.

B

ombuſtum vero ſoꝛdida vulnera purgat turq fugientem.⁊ quia ma gni ſunt ambo net
Creſcentia quoq; vulnera reſidere facit. etiam in validiſſimis aquis latere poſſunt ou⸗
¶ Pli.lixcij. Ethenas vel lechinus grauidis cunrendo et anteſe aquas agitãdo ſepe ſimul
adalligatus vſq;ad maturitatem continet lu a piſcantibus capiuntur. Piulcis iſte captus vi
bncos partus ideoq; aſteru atur ſale. no foꝛtiſſimo vel lacte potatur: quia vino inez
¶ Idem quoq; piſcis ventrẽ inhibet. ꝓpterea bꝛiatusviuere poteſt plirib dieba:: hoc ad re
contra doꝛicinum echini maxime pꝛoſunt motas terras cibi gratia deteratur. Bibit aũt
¶ Et his ꝗqni carfati ſuccum biberũt pꝛecipue vini ſextaria quattuoꝛ anteq; inebrietur.

eius iure ſumpto. “
(¶ Idem etiam ex aceto epinictidas tollunt.
¶Echini cũ ſpinis ſuis contuſi ⁊ e vino potati
calculos tollunt.⁊ alias in cibo ad ̊ pficiunt. ·
¶ Echinon teſte cõtuſe ex aqua illite incipDptien
tibus pannis reſiſtunt. ¶ Echini q̃; viuentes -
vſti ⁊ in vino dulci potati pꝛo fluuia ſiſtun
¶Echinicinis cum carnibus ſuis cremati cũ

Se e ee

oleo: alopitias replet.

„ 8

—

111

1. —.

RD

R

N
D

. 14
*

LCapitulum. xxxviif
Elchus Joca ⁊ Galata. Jſidoꝛus. Fel WUD
chus qui et vitulus mannus appella,⸗
Ltur.Cutem habet piloſam albis nigni⸗
Iqßmaculis diſtinctam. In terra pecu⸗
1 duʒ moꝛe panit ⁊ nunq; geminis plures educat
ftus etiam lactat mammis: necante duodeci

Capitulum. xxxvii. mum diem in mare deducit:his in ſono mugi

WI1IIIMIIMI II/ IIuüIuIIIIem,.

= een

ℳ ʒ—

N
N

R
N

N
R

N

õ tIus eſt. Hullum animal grauioꝛi ſomno pᷣmi⸗
ʒox. Ex li. de na. reꝝ. Eʒox eſt piſcis da tur. Unde dexrris pinnis quibus vruntur in
¶ nubi maximus. ita vt v x in bigatrahi man:vim ſomniferam ineſſe dicunt.ſi anuſqʒ
poſſit ab equis quatuoꝛ aut tnib.vnũ capin ſubdantur. Difficulter autem niſi capi⸗
habet inteſtinu.oſia pauca ⁊ parua in coꝛpoꝛe te elilo interficiuntur. De hoc etiam anmali il
cartuaginoſa porius q; ſolida.ſed in capite fer lud mirabile fertur: ꝙ eo moꝛtuo ⁊ eccoꝛiato
tur multa habere oſſa. Carnes vero fertur ha pilus in pelle vbicunq; fuerit naturali quodaʒ
bere vulciſſimas. guſtu vel ſpecie carnib poꝛ⸗ inſtinctu pꝛout mare le habet ita ſe gerit. nam
ciſimilimas. Der omne coꝛpus lenis eſt. nec a ſi mareturbatum influctus ſurrexerit: ?⁊ pilus
liquid aſperitatis in coꝛpoꝛe vel in interioꝛbꝰ ſimiliter erectus exurgit. Si vero marepaci⸗
habet: ed eſt mitiſſimus actimoꝛoſus.quipe ficatum fuerit: pilus in plamum ſternitur:ſicq;
qui nec a minimo piſciculo ſe defendere poteſt maris ſtatus in re inſenſata ⁊ moꝛticina depꝛe
ſed ſtatim agit aturad fugam. Huic ſiurio li? benditur. ¶ Iſio. Jocas ſiue bocas dicũt eſe ““
bentiſſime iocandi grana ſe affricat. quẽ eʒox boues marinos quaſi boacas.E xli. dena. e
ſtatim vt ſentit ad ſatibula fugit. queſibi ſolet rum. Joca eſt bos marinns animal:ſq; in ſuo
ad tutamen in littoꝛibus effodere. Sed quan genere foꝛtiſſimum:animoſuʒaracundum:nõ .
doq; ſtunio inpoꝛtunuseijcitlatitantem:ſequi ſSE

m ad alia animtia:ſedetiam ad ſua domeſti

ca Semp efñ cũ temina ſua pugnat donec eã
interficiat. Intertectã aũt a loco eijcit.⁊ ſic ali
am ſuꝑducit.nec ſic ceſſat eas femias ſuꝑduce
re donec eũ ↄtingat ꝓpꝛia moꝛte defungi.vel a

femia ſua ſuperatũ interimi:nec mutat locum
ſuũ de facili. ſed illic ſemꝑ manet vbi eũ natura

cõdiderit.huius ꝑnicie emuliſilij rapinaviuũt

HPHoperationes.

¶ Pyaſcoꝛides. Coagulus foce marine virtu⸗

tem habet caſtoꝛeo ſimilem

¶ Epilenticis pꝛodeſt. Mulierũ q̊ʒ ſtericis. .

pꝛefocationibus matricis bibitum valet.

¶ Pꝛobat autẽ an veꝝ de foca ſit coagulus:ſi

coa gulus agni ſolutus in aquã vna boꝛa di⸗
mittat᷑.nec ſe digeratꝛ poſt hec aqua ipſa coa

gulus foce ꝑfundat᷑.nã ſi ea accepta ſoluat᷑ ve
rus nõ eſt. Uerus em̃ accepta aq̃ non ſe ſoluit.
¶ Ex libꝛo de naturis reꝝ.Galata extra moꝛẽ
omnium animalium cum fetus in aluo ſuo vi
uere ſenſerit illos extrahit.
Et ſiquiuéem eos ad vitam maturos inuene
rit:foꝛis relinquu. Sinautem eos in matriceʒ
vt ſoueantur reponit.

—

WWä K

——=
—

7

é

)

—

= =

— w

— -.. — —

Capitulum. xxxix
Aſtaleon Faſteʒz ? Keis. Areſtotiles.
Faſtaleon eſt genus piſcis quod ſoluʒ
inter cetera genera genus ſuum nõ co⸗
medit. Ham omnes piſces ſeſe comedunt pꝛe

ter faſt aleon. ¶ Joꝛath in libꝛo de animalibuſ

Faſteʒ piſcis eit qui cum in oꝛe ſuo coartat a⸗

quam:fit ex eo dulcis.vnde piſces minoꝛes ſe

quũtin illam in os ipſiusalle vero ſic eoscapit
atq; deglutit.i¶ Plinius lib.ix. Ficis eſt piſcis

qui coloꝛem ſuum mutat reliquo tẽpoꝛe cand
da:vere autem varia. Eadem ſol a piſcium ex
alga nidum facit:atq; in ipſo nido parit

Ardus Gladius ⁊ Glauens. Actoꝛ.
HGardo piſcis eſt fluuialis gratiſſimi ſa
or:vendeſieſimilis:ſeed ꝑruboꝛẽ ocu
oꝝ ab ea v iſcernitur.vterq; aũt medio
cris quãtitas eſt. ¶¶ Iſið.Gladius dictus eſt
eo ꝙ roſtro mucro nato ſit.⁊ ob hoc naues ꝑ⸗

foſſas mergit.¶¶ Areſto. Haſtarios alias ha⸗

ſtaros.i.gl adius marinus eſt ſimilis ſcoꝛpio⸗
ni:⁊ equalis aranee.⁊ inducit magnum dolo⸗
rem piſcibus.ideoq; ſaliunt multotiens. Nam
⁊ delphinuspꝛopter dolorẽ ſalit:qꝛ ſub pinna
pungitur Bper qui gladius vocatur.
perationes

¶ Pli.iiix.Eſt paruũ anĩal ſcoꝛpionis effigie

aranee magnitudine hec ſe ⁊ thinno ⁊ eiqͥ vo⸗
cat᷑ gladius cerebꝛo delphini magnitudinẽ ex
cedens:ſub pinno aculeo affigit:tantoq; dolo

re infeſtat vt naues ſepenumero exiliant.
¶ Iſidoꝛus. Glaucus a colore dictus eſt:co
ꝙ ſit albus.Greci em̃ aibum glaucon dicunt.
Hic eſtate raro apparet niſi in nubllo
¶ Plinius vbi ſupꝛa. Quidam em̃ piſces eſta⸗

te imparientes ſexagenis dicbus medis latẽt

feruoꝛibus vt glaucus ⁊ aʒellus.

Areſto.Quidaʒ etem̃ piſcs in cauernis ma

nent in eſtare ſicut glaucus ꝑ ſexaginta dies:
ac depꝛehenditur poit aſcentionem canis.

7 . 1, 2 ——
ſſehr ſ, S! d..’ E,,

piſciculus flunialis albus: ſed nigris
maculisreſperſus.quẽ quidã dixerum
veſci cadaueribs.ſed a piſcatoꝛibo depꝛehendit
G̊ eſſefabuloſum.quã potius dñrin aq̃ liqᷣdiſ⸗
ſima ↄuerſari ⁊ pabulo nutriri.in cibo mviles

ac deſpicabiles reputãt᷑.qꝛ aqſi ⁊ minie ſolidi

„DODbperationeg.

¶ Exli. de na.reꝝ.Gobio piſciculuseſt ſoꝛma
rotunda ſquamis paruis argento ſimilibo.hic

vbi aquas arenoſaslapillulis in nutrimẽtun
habet.accomodatioꝛem vtiq; cibum pꝛebet.
¶Igeʒ. Granus eſt piſcismarinus qͥ cõtra na
tura oim animaliũ vnũ oculũ in ſummo capi/
tis haber:qᷓ ſuꝑintendens ſemꝑ inſidias cauet

.

RNNRNNNN — = 2
DDSA

Coapitulum. xlii

Amanez 1 Bonger. Alb. in li. de na.
yhania. Gamaneʒ animal vi ũt fluuia⸗
WVle. cuius fſemia vagabũde diſcurrens:
non ſolicit at᷑ ſed negligit partũ. Mas aũut ſtat
circa eos q̊s femina pꝛeneglexerit.Et ediſicat

etiã in gyro circa eos lignis ne pateat aditus

ſnimicis piſcibo.Et tũc aliqũ extra aquã voci⸗
ferat foꝛtiter:vt aduerſantia ſibiterreant᷑ ania

lia. et ſi in tali ſolicitudine cadit in rhetia ʒelo
defendende pꝛolis moꝛdens rhetia erũpit non

tam foꝛtitudine q; animoſitate.i¶ In eodem li

bꝛo. Bonger(vt dicit Pli. jeſt piicis magnua

at q; robuſtus qͥ inimicitias ⁊ bella habet cuʒ

murena ⁊ polippo ⁊ alijs piſcibo.⁊ intantũ foꝛ⸗

titer: polippum laccret dentibus ſiis

₰„

O nbe virgis puniceis perpetuis aluſq;
ð diſcoloꝛibo deſignatur.⁊ dictus eſt ha

nmio. quia nõ capitur nili bamo.ꝗ Pli. vbi ſup

Amiam ſiue Hamiam vocant piſcem. cuius
incremẽtum diebus ſingulis intelligit cũ tbin
nis:hec⁊ palamides in pontũ intrat gregatin
ad dulcioꝛa pabula cũ ſuis queq; ducibus.

ſi virgulas perpetuo coloꝛe puniceas.rcliquo

vero coꝛꝑe diuerſis quidem ⁊ gratis coloꝛibꝰ

——

Amius ?⁊ LHyrundo. Iſiðᷣ. Hamio pi⸗
Ren ſaxatilis dextra ſiniſtraq; late⸗

BPbprationes.
¶ Exli.de na.re.Hamius eſt piſcis ſaxatilie.
vyœt ait Iſið.⁊ gerit lapidem interins.hic admo
dum ſpecioſus eſt habes in vtro q; latere qua⸗

—

B totus in modũ pami ſerici varlatus. ¶ Hyrũ⸗

„
8
.

Capitulum xliiij.

do maris ſimilis eſt aui huius noĩs.hec aamo
dum loliginis in aqua manet vt piſcis.⁊ alas
habens ad amena eleuatur etheris.

. wſ, Ii, iID
— —
B, 1111. 7–

eiie,
eu

„2

——

LCQinus marinus. Iſido. Icinus ab ici
no terreſtri nomẽ traxit.quẽ vulgus e⸗/
riciill vocat. cuius teſtula ðꝛ ſpinis acu
leata in modum caſtaneaꝝ añ adhuc
operte de arboꝛibus cadunt.Caro cius mol⸗
lis ⁊ minio ſimilis. Actoꝛ. Icinus ipſe eſt echi

nus. de q̊ dictu eſt ſupꝛa in tractatu de anima

77

libus.c.xxvij. Ideʒ etiam videtun eſſe ethena
is. licet Judo.de his agat ſeparatim tanq; de
duobus. Idem etiã dicit ericius vel iricius.

Dperationes
¶ Ex lib. de na. re.Ericiuseſt piſcis marinus:
babens caput ⁊ os inferiue(vt ait Areſto.) et
cxitü ſuꝑfluitatũ ſuperius.qdð eſt contra moꝛTẽ᷑

animaliũ ceteroꝝ.¶ Utituraũt ſpinis loco pe

dum. Eius anterioꝛa ſeparata ſunt: ⁊ inferioꝛa
continua. hoꝛroꝛi eſt ceteris piſcibus.quia ſpi
nis hiſpidus. vnde nõ de facili ſit vlli piſcium

piꝛꝛeda. ¶Carnes eius vchementer rubee ſunt

nimio ſniles.vt dicu Pliniuies.
Coapitulum. xlu.
Alaoʒ KRarkoꝛa ⁊ kilock. Iſido. Ra

D pluuiaq; ccteris piſcibus ad vite reme
qium ⁊ impinguationis iuuamẽeſſe ſo

fuerit oculis cecatur. ac per conſequẽs cñ cibů

laoʒ eſt piſcis marnis ſpecie multifoꝛmis

—

Si, , I,i

— —
— 4

1.

1717 — —
—

querere non poſſit: ſame meeit᷑.¶ Idem. Kar

kora vero eſt piſcis qui poſtq; depꝛehendiur

multo viuit tempoꝛe:⁊ cibat ſe ex ſe.quia ſuꝑ

cius inteſtina eſt nidioꝛ aqua.

Igem. kilock eſt piſcis marinus in teſta

multum aſpera latens.cuius oꝛificiũ eſt in me

*

pꝛopinquat.⁊ applicatur lapi
pedibus poſterioꝛibus.

4 ——

dio coꝛpoꝛis.¶ Sentit autem equic eiap⸗

tur quicquid per eum cranſit.qð nequaq;rin⸗
cere ſe poſſe credit:tumeſcit:ſcq; contrahit:et

adberet ſoꝛtius lapidi cui applicatur

– „ —

————— e Bmm——r᷑mB — —
V
„7

ibus cum ſuis

—

„ „ 8

rattatus

Capitulum. xluf

PArabo 2 Kvlone. Iſidoꝛ9. Karabo ſter
coꝛe viuit ⁊ luto. Fedaturq; cibo.pꝛop⸗

ter hoc animal ponderoſum eſt. caudam habʒ

lat am. et ideo quando pugnat leuiter ſe vertit
Huius enim generis monſtra foꝛtiſſime pug⸗
nant inter ſe velut arietes muniuntq; ſe multi⸗

tudineſocioꝝ aduerſe partes. vnde frequẽter
vilſi ſunt ambulare ſicut greges:adinuicemac
bella partiri.ſiunt autem in animalibus bella
quatuoꝛ de cauſis.ſcilicet pꝛopter naturalem
ſuperbiam:pꝛopter cibum:pꝛopter coitũ:pꝛo⸗
pter fetum.ſicut gallina pꝛopter fetum cũ coꝛ⸗

uo pugnat.⁊ anſer cum coꝛnie.

Operationes

Areſto. Rarabo ſicut ⁊ cancer ſanguinem
non habet. du ũ habet extra ⁊ molleintra:nec
eſt nutribile illud durũ:immo recipitignem.

¶ Accipit autem piſces ſicut cancer in pꝛofun

do maris cum duobus labijs ſuis:eoſq; in du
as partes diuidit:⁊ ad os ſuum ducit.
Karabo ex pſſcibus dure carnismouetur cũ
cauda ſua motu velociſicut motu alqrũ ſuaꝝ.
¶ ¶ſt aut genus quoddam ex quo generatur
KRarabo:quodeſt bone carnis anteq; oua po⸗
nat:polſtea vero male. Hoc genus exuit ſpoli

um in vere ſicut ſerpens. Ita cancer ? karabo
ſenectutem exuunt? que mollis feſtelunut
¶ Marinum animal mollis teſte karabo co

it ⁊ẽ impꝛegnatur ⁊ malakxe ſimiliter accidit.
Karabo ⁊ ſibi ſimile in genere ſq; animal mol⸗
lis teſte ouant coitu. Similiter eſt generatio
malakxe vt ſepia ⁊ ſibi ſinule:
¶ Bareſq; katbo tm̃ cultodiunt oua. mala
kye aufem ouat extra:⁊ mas eijcit ſuper femi⸗
nas ſperma. ſicut mares piſcium ſuper oua.

Ex libꝛo de naturis rerum. Karbo m Are

ſtotilem eſt piſcis qui quando timet retro⸗

cedit:quando vero non ti
terius naturaliter.

¶ In eodem libꝛo. Kylõ eſt animal marinum
quod contra nature communis oꝛdinem ha

bet epar in ſiniſtro: ſplen in dextro. Nam in

eſt econuerſo.

omnibus animalibus terre magnis ⁊ paruis

Capitulum. xlui.

mer ambulat ad in⸗

—

oby. Areſt. Kokreſt marinũ onimal:ba
. Ebens dentes acutos.et etiam ponit vnũ
ſuper alium.ſic em̃ genus ſuũ diuerſatur a ge
neribus piſcium.qꝛ piſces habent quidem dẽ⸗

tes acutos.⁊ nõ eſt ineis animal duas habes

acies dentium. Actoꝛ. Kokyũpſe eſt felchus:

de quo dictum eſt paulo ſupꝛa.idemq; vitulus

maninus.de quo etiam dicetur inrra.

Hperatione
¶ Ex libꝛo de natu.reꝝ.ko ky eſt anĩal in ter⸗
ra ſicut in mari manens.carthilaginoſum ha⸗/

bet coꝛpus vt ſepia.oſſaq; minus debito ro⸗

buſta.pꝛe infirmitate aliquando crurium vix

ambulare poſſit:ſeq; in pedibus ſuſtentare
¶ Ambulatio ergo ipſius eſt potius in vigo⸗
re ſpiritus ⁊ leuitate coꝛpoꝛis qᷓ;ex virtute.Dẽ
tes habet acutos valde.caudam paruam vt
ceruus.renes vt vacaa.

¶ Uenter cius ſanguine caret.quia due vene

in eis non perueniunt. W
¶ Eetera vero coꝛporꝭ mebꝛa ſanguinẽ habẽt.
Hoc animal habet quatuoꝛ pedes.⁊ habẽt

inftexiones digiti quinq; in ytroq; pede.ſigu⸗

raq; pedis eſt vt cauda piſcris.
¶ In aqs ſpirare nõ valet.doꝛmit aũt ꝓpema
re ſuꝑ terrã.ibiq; fetus ſuos parit duos vłtres

¶ Tranſacto vero die.xij.poſt partum:ſequi,⸗
tur fetus matrem ſuam ad mare:⁊ hoc multo
tiens in die vt aquis marinis aſſueſcat. NHoc a
nimal mãmillas babet vnde fetus lactet. Cox
eius eſt ſicut thauri:maximeq;cum interficitun

difficulter autem interimi poteſt

— — — =

„£

4
icc s
4
SS
—

Capitulum. xlviiſ.

Eo maninus. Iſidoꝛus. Leo marinus
dictus eſt a ſimiitudine terreſtris.

Hoyprerationes

¶ Ambꝛoſius. Leo terribilis eſt in terris:ſed

dDulcius in fluctibs.Eandem habet diſpoſuio
nem ⁊ virtutem ſicut in terra.quare tranſeo.

. 2=ðð

—
. S
R
.

litudine lepoꝛini capitis nuncupatus
Beſt. Pliniꝰ. Uenena dira nõ ceſſant in
lepoꝛe.qui in indice mani etiaʒ tactu peſtilens
vomitũ diſſolutionemq; ſtomachipꝛotinꝰ cre

Z marinus. Iſido. Lepus a ſimi⸗

Capitulum. xlix.

iſcbus.

at. Idem in lib. xxxij. Lepus marinus venenſi

eſt in cibo vel potu datus. Nullum eſt animal
quin eius tactu intereat.homo tactus ab co

piſcem olet ⁊ moꝛitur.⁊ lepus ſimiliter ex eo ta⸗
ctus moꝛitur. Sic vterq; alten venenũ eſt. In

Incha non capi viuentem affirmant.

OPperationes.

¶ Auicenna in ſcdo cañ.Lepus marinus eſt

animal oſtreatum:lutoſum:declinans aliqua

tulum ad rubedinem.

Sanguns eius calidus ẽ mũdificãs pannũ.

¶ Caput eius aduſtum generat pilos in alo⸗

pitia pꝛopꝛie cũ adipe vꝛſi.⁊ in tyria valde.

¶ Lum autem ex eo fit emplaſtrum ſicut eſt:
obradit crines et pioo. S
¶ Item abſtergit viſum:emplaſtri moꝛe ſu⸗

perpoſitum ⁊ ſicut collirum. Numeratur au⸗.

tem inter medicinas venenoſas.et interſicit eũ
vlceratione pulmonis.
¶ Plinius in libr.xxxij. Lepoꝛis marini ſemi

nam ſi mulieres grauide aſpexerint ſtomacho
nauſeante:ſtatim abortum faciunt.
Remecdo eſt mas ob id induratus ſale.vt
in bꝛachealibus habeatur. HW
¶ QLepus marinus venenatus quidem eſt.

Sed eius cinis in palpebꝛis pilos inunles e⸗
mulſos cohibet.

Igeʒ. Lepus ſtrumas ſanat:ita vt ccleniter

remoueantur. E lepoꝛe quoq; marino recenti
iubent quidam podagram fricari.

Sanguis eius et fel (ſi necetur in oleo) va⸗

let contra carbuncilos.
¶ Auicenna in canone vt ſupꝛa.Lepus ma⸗
rinus ẽ venenoſus ſi de ipſo in potu datur ac
cidunt conſtrictio anhelitus.⁊ rubedo oculo

rum.tuſſis ſicca:ſputuʒ ſanguinis:difficiltas

vꝛine. Urina violacea ⁊ egeſtio ſimiliter vel do
loꝛ in ſtomacho.vomitus ſuperfluus coloꝛe ⁊
ſanguinis yctericia et anguſtia ac doloꝛ renũ
ſudoꝛ fetidus.hoꝛroꝛ oibi.

SEt cum videt eger piſces terretur ab eis:et

inuenit ſapoꝛem fetidi piſcis in oꝛe ſuo.in eru⸗
ctuatione cum ſalſedine. Plures autem qui ex
eo euadunt:in ptyſim caaunt.
¶ Lonfert autem eius curiationi lac cap:inũ:

quod eſt iuuamentum vltimumum.
¶ Lac quoq; aſininum ⁊ lac mulieris ex mam

milla.⁊ eius cancri fluuialis:⁊ ericius aſſatus
aut ſanguis eius fſoꝛtes aũt medicineſunt ca⸗
lamentum fluuiale calidum:recens:⁊ ſanguis
anſeris ⁊ vꝛina hominis antiqua.⁊ cetera.
¶ Signum yere ſanitatꝭ eſt.quando videns
piſces nõ terretur ab eis ⁊ comedit.unq; ca⸗
dit in ptyſim curetur ptyſis.

7„ ◻ &§ „

d U RUE

) —

—

——

Capitulum.l.
E uiathan ⁊ Ludolachꝛa. JIſið.Qeui
athan ſiue leuim:eſt piſcis ſerpentinus
Að de q̊ ſcʒ ſupꝛadictũ eſt in tractatu dea⸗
nimalibo ca. xxxiij. ¶ Iſido. Ludolachꝛa eſt
animal natura ? foꝛma mirabile:duas babenſ
alas in facie.duas in doꝛſo:quibomira veloci
cate nititur quocũq; voluntas eam impulerit.

EE
Capitulum. l.

2 Oligo. JIſido: Loligo eſt mon ſtrũ in

quo natura luſiſſe videtur. NHam cute
aquamoſum cũ gregib piſcium mans

Tracta

elt tempeſtatis.

ℳ
=

pꝛofunda ſcrutatur.Cũ aut gquas faſtidierit.

leuat ſe cũ alis pennigeris quas in boc illi na⸗

tura dedit.⁊ cũ volucribo ethera ſcandit. Se

quia flatus ventoꝝ ſuſtinere non poteſt. poſt

modicum vbi ventis cõcutiturad aquas redi⸗
re cogitur.⁊ in pꝛofundum relabitur. .

Gperationes

¶ Plinius ub.ix. Loligo eſt piſcis mollis ſan⸗

guine carens ſicut ſepia. Caput babet etiam
ſicut ⁊ ſepia inter ventrem ⁊ pedes.
¶ Sepie ⁊ loligini pedes duo ex his longiſſi⸗
mi ſunt ⁊ aſperi:quibo ad oꝛa cbos admouẽt
⁊ in fluctibus ſe velut anchoꝛꝭ ſtabiliunt. Lo
ligo etiam volitat:extra aquam ſeefferens.
¶ Sepia quideʒ in terreno parit inter arundi
nes ac in alto conſeruata:oua edunt loligines
¶ Item loligines ſicut ⁊ ſepie coeunt linguis
bꝛachia inter ſe componentes et incontrariũ
natantes.oꝛe quoq; pariunt

¶ Loligines etiam in littoꝛe mire magnitudi⸗

nis ſunt. ſedin mari noſtro quinq; cubitoꝛũ
nec oſſa nec ſpinas habe.

¶ Idem in lihꝛo. xviij. Loligo volansſignum

¶ Iſido. Lradunt in occeano maurit anie tan
tam multitudinẽ loliginum ex aqua euolare:
vt etiamnaues demergere poſſin.
¶ Phiſiologus.Qoligo capitur aliqñ quinq;
cubitoꝝ.Caput habet inter pedes ⁊ ventrẽ.vl
tra duos annos raro eſt eoꝛum viioa.
¶ Aliquod eoꝝ genus aſperrimũ eſt que pus
nature turmis ſe munientes ſtabiliuut.

5

De Pilnbus.

ina iuxta Pliniũ quatuoꝛ habet cibi
oos in longitudine. hyeme leditur. au⸗
tiumno ⁊ vere pingueſcit.⁊ plenilunio magis.
Exli.de na.re.Locuita fluuialis ecõtraria qᷓ;

locuſta cãpeſtris.pedes anterioꝛes habet lon⸗

gioꝛesmec ruminat in anterioꝛi ꝑteſicut anĩa
lia cetera:ſed ad poſterius.ſcʒ in extremo ſto⸗
machi ſui Sper in ventre ſibi herentibo.
Hboherationes
¶ Pli.liix. Locuſte piſces cruſta fragili mu⸗
niunt᷑.in eo gñe qð caret ſanguĩe latent men⸗
ſibusquinis.Siliter ⁊ cancri qͥ eodem tẽpoꝛe
occultantur. ¶ Et ambo veris pꝛincipio ſene⸗
ctute in moꝛe anguiũ excunt.renouatione ter
goꝛꝝ.Ceterũin vndis natant.locuſte reptanti
um moꝛce fluitant. ¶ Si nullus ingrauat me
tus recto meatu coꝛnibo.q̃ ſunt rotunditate pᷣ
piulata ad latera poꝛrectis.⁊ eiſdem in pauoꝛe.

obliquein latera pcedaut. Coꝛniby inter ſe di

micant. ¶Ciuũt aũt hmõi locuſte in petroſis

locis.J indico man locuſte quaterna cubira

implent. ¶ Polippum intantu loculta pauet:

vt ſi iuxta viderit omnino moꝛiatur. Locuſta

quoq; conger inimicus lacerat ⁊ perimit.

ii 11ö1IlS. ☛

„+ WNNNNNNNNNN

—

R

Lapitulum. liij.
Z Te nonnenln euglln fluuia⸗

lis oꝛe lato ⁊ dentibo acunſſimis.mino
riiũ piſciũ deuoꝛatoꝛ.cui tñ percaſqua⸗
mis ⁊ bꝛanchijs aſperrimis armata reſiſtit: vt

noõ eipꝛeualeat:nmec dentibo eius pꝛeda fiat.Ue

ſcit᷑ aũt lucius venenoſis vt bufonibo ⁊ hmõi:

z tm infirmis vꝛ eſſe in cibo ſanꝰ. Si qñ naſſa

DHauſta marina. phiſio. Locuſta ma in qᷓ incluſus fuerit. æ aqua leuata lucẽ diei vi

derit.ra o vel nunq; accidit.vt poſtea diuti⸗
us remaneat.ſed queſita ſibi via euadit

ODperationrs.

¶ Exli. de na. re. Lucins eſt piſcis qͥ ⁊ lupus
aq̃tilis appellat Nic ſi funiales aqs cibũq; ꝓ
vita ſufficientẽ habnerit ꝑ ſucceſſus tẽpoꝝ in

longitudinẽ maximã eualeſcit.Cibo cius ſunt

piſces.et quicqd ranaꝝ moꝛe repit.piſcem ad
magnitudiuẽ pꝛope ſui comedit. ¶¶ Ham vbi
victũ ſubegerit:caput pꝛimũ oꝛe deuoꝛat.q̊̃ di
geſto paulatim addit ſequentia donec totum
conſumat.Pari q̃generis ſui parcererecuſat
vel ob natim alem crudelitatẽ.vel qꝛ auidus eſt
cibi:ra pineq; ĩpatiene. Nam ⁊ ꝓpꝛia ſemia ꝑ⸗
ſequit vbi piſcis foꝛma ſuſceperint.i¶ Eſt autè
piſcis quidam habẽs acres ſquamas⁊ pinnu
las acutas.quẽ ſi lupus aq̃ticus ꝑ caput appᷣ
henderit cito tranſglutit. Sivero a parte cau

de nõ poteſt qm̃ incontrariũ aſperari geſcunt

¶ Lucius in cerebꝛo lapidem criſtallo ſimileʒ
gerit:ſed hoc cũ euum in longum vuxerit. Im

pꝛegnatur hic piſcisæt dicit Ariſto.flanto vẽ

R„

to ſeptẽtrionali.ſimiliter ⁊ piſces qͥ in longitu·

dinẽ eualeſcũt.femia pꝛegnãs aquas aſcendit

quanto põt remotius a loco ſuo in q habitare
ↄſueuit. IJbiq; oua pari::vt filij ſui non ſint ei
impedimentũ pꝛede.i¶ Ehoc ꝓpter crudelita⸗
tem naturalem:vel ꝓpter cibi rapineq; inuidiã.
Alq dixerunt ꝙ aſcenderet pꝛopter dulcio⸗
rem aquã.qm̃ aqua tanto ſemper eſt dulcioꝛ:
quãto fonti pꝛoximioꝛ.Qucius tante auidita
tis eſt vt piſcem quẽ rotum quantilas eius de
glutire nõ ſuſtinet:dimidium incoꝛpoꝛet.

„

Apus marinus. Iſi. Lupus a veloci⸗

alios perſequitur.Eſt aũt piſcis captura inge/
nioſus. NHqm ⁊ rheti circundatus fertur are⸗
nas arare cauda:⁊ ita conditus tranſire rhete
Plinius li xxxij. upus marinus in pꝛouiden
do minus habet ſolertie:ſed magnũ robur in

penitendo.nã vt heſerit in hamo tumultuoſo

diſcurſulaxat vulnera donec excidant inſidie.

„

Igem libꝛo. ix. Pꝛegelidam hyemem om̃es
ſentiunt piſces.ſed maxime quilapidem in ca

pite eciſtimantur habere. vt lupi ⁊ pagri.Cun⸗
q; aſpere fuerint hyemes multicapiuntur ceci.

Qupoꝝ vero ſunt laudatiſſimi qui appellant᷑
lanati.cãdoꝛe mollicieq; carnis.melioꝛes ſunt

lupi in amnetyberi inter duos pontes qᷓ; alibi
Piſcium lupusbis in anno panit. Higidius

eſt actoꝛ lupum mugilicaudaʒ pꝛerodere eoſ

demq; menſibus ſtatis concoꝛdes eſſe·
¶ Idem in libꝛo. x. Pꝛoduntur(vt dictum eſt)
mugil⁊ lupus clariiſſime audire ð

Igem in libꝛo.xxxij.Tradit etiã Ouidius
lupum rheti circundatum: cauda arenas ara⸗
reatq; ita conditum tranſirerhbeter.
Areſto. Lupi marini cum intrant pelagus

poſtea redeunt ⁊ aſcendunt ſuperius magna
velocitate ſicut delphinus. Omnes aine lupi

magnoꝝ coꝛpoꝝ anhelant gerem attrahetes.
Ambꝛoſius.Qupi deniq; in mani ſunttene

mul paſcunturlupi? aai.

W.
— —

————

4 — .
5 —
„ —— .
. — —

reEEE .

NNE

ℳ

. „

tate appellatur.in qͥ lupo terreſtri aſſi⸗
milatur.quia ſcʒ impꝛoba voꝛacitate

Tractatus
Capitulum. liij Capitulum. lvx

N Egar. Milagus 2 Miluus. Ex li. de
na.rep. Megaris eſt piſcis marinus
ouaꝝ palmaꝝ longitudinis. vtilis ha⸗
vbetur in partibus in quib capitur. ſed
cũ ad remotioꝛa ſalſus reducitur:raritas eius
pꝛecium facit. Recenter tamẽ captus ⁊ ſine ſa⸗

le delicatioꝛem cibum edentibo facit.Eſt autẽ

(vt fertur) nociuus pᷣcipue ſebꝛicitãtibo. Unde
poeta dicit.E t megaris noxius omnis erit.
¶ Joꝛath vbi S. Milago cũ eius pulli volant
ſignificatio eſt ſuꝑ tempeſtatẽ maris. Iſidoꝛꝰ
Mila go piſcis elt ſic nominatus:qꝛ ſuꝑ aquã
euolat.Quotiens aũt cernitur extra aquã vo⸗
litans tempeſtates mutari deligsngt.

Dperationes

¶Exli. de na. rep. Milago volitat ſuper vn⸗
as in ſignũ letitie: ꝙ ceſſauit tẽpeſta s.hoc cõ
tra moꝛem alioꝝ piſcium ⁊ mon ſtroꝝ marino
rum qui oꝛientetempeſiatevidentur quaſi ſuꝑ
Aquas ludere. ¶ Pli. li.x. Miluus ſubcht in
ſummamaria piſcis ex argumẽto appellatus
lucerna:linguaq; ignea ꝑ os exerta tranquilli
tas noctiba relucet. ¶¶ Attollit emari ſeſqinpe
dalia fere coꝛnua.ab hiſq; nomen traxit

—

Capitulum. lop
Aggilus Iſido. Mugilus exco nomẽ
mn habet qſit multu agilis. Nam vbi di
PPpoſitas ſenſerit piſcatoꝛum inſidias

conſeſtim retroꝛſum rediens.ita rhete tranſilit
vt volarepiſcem videas. Plini⸗.li.ixx. Hu gi⸗

De Pilcibus.

lum naturaridet᷑in metu capite abſcõdito:to

tos ſe occultare credentiũ.ijſdẽ tũ tanta facili

tas:vt in fenice ⁊ narbonenſi puĩcia coitꝰtꝑe
eviuarijs mare linea longinqᷓ ꝑos ad bꝛãchi
as religata emiſſum in mare.eodemq; linea re
tractũ femĩe ſeq̃nt᷑ ad lttus.rurſuſq; feiaʒ ma
res ꝑtus tꝑe. In narbonẽſi ꝓuincie ⁊ in nemu
ſienſi agnoſtagno.ſcʒ laterna appellato:vbi
hoĩes delphiniſocietate ⁊ mugilũ piſcant᷑.mu

gilus ⁊ lupus odio flagrãt mutuo. Mugiles

alioꝝ piſciũ vim timẽtes ſuꝑ naues exiliunt:et

tã pᷣcipue velocitat ſunt vt trãſuerſa nanigia

interim ſuꝑiactent. Idẽ li.xxxij. Mugil ſcit in
eſca hamũ eſſe:atq; inſidias nõ ignoꝛat.tanta
eſt ei auiditas vt cauda vᷣberãdo cibos excuti
at. Joꝛath. Mugilus ẽ piſcis velociſſimus in
aqͥs fluuialibo ſʒ naturalr incautus:nã deridet

cius ſtulcicia:cũ in metu capite abſconſo:totũ

coꝛps abſconſum ac ſecurũ credit.hic cũ lucio
inimicitias hʒ hyeme tm̃.⁊ hmõi cauſa credit᷑
qꝛ tũc rarus eſt cibs pꝛo q̊ dimicãt.Eſtate vᷣo
abundat.⁊ideo ad concoꝛdiam rediguntur

Hbhpbrrationes.
¶ Plinius libꝛo.xxxij.Cinisecapite mugiluʒ
⁊ muloꝛum ſciaticos liberat.

—

S WW=

Capitulum. lij.

Asmarinꝰ.muſculus ⁊ muſtela. Mus
marinus ad terrã exit:ibiq;ſoſſam faciẽs
oua parit.ac rurſus terra obꝛuit.Poſt.xxx.ve
ro diem rediens iteꝝ ſoſſam aperit:⁊fetus in a
quã ducit.hoꝝ ſetus inter initia viſu carent:ſi
cut fetus oĩm fere aquatiliuʒ.i¶ Iſið. Huſcu

lus dictuseſt:co ꝙ ſit balene maſculus.E ius

coitu hec belua ↄcipere ꝑhibet᷑. Sunt aũt mu

ſculi cochlee q̊n lacte ↄcipiunt oſtree.li.ub.
ix. Amicitie ſunt exempla muſculus ⁊ balena
NQũñq; pᷣ graui ſuꝑcilioꝝ põdere obruns eius
oculis infeſtantia magnitudines m vada pᷣna⸗

tans demoõſtrat.oculoꝛũq; vice fungit᷑. Ideʒ

in li.xi. Huſculus marinusqͥ balenã antece⸗
dit nullos habet dẽtes:ſed ꝓhis ſetas ĩtus.ob
id etiã hirſutã dicũt appellatã.¶ Ideʒ in li.ix.
Muſtele piſces menſe deputant᷑ q̃s inter al⸗
pes lacus rechie bigrãtinus emulas murenis
generat. Ariſto. Muſtela ſicut delphinus et
ſoca viuos fetus de coꝛꝑe ſuo edunt:⁊ cũ par⸗

tus ediderint ſi erga ſuos caulos inſidias quẽ

qᷓ; molliri pꝛeſenſerint ipſos tuentur eratis te⸗
nere pauoꝛẽ affectu materno cõpꝛimũt:oꝛaq;
aperiunt.⁊ innoxio dentepartus ſuos ſuſpen
dunt. Interno q̊z coꝛꝑerecipere ac genitali al⸗

uo ferunt᷑ abſcõdere donec illos ad ſecuritatẽ

Deferãt.aut ſui coꝛpoꝛꝭ obiectu defendant.

—
—

63 ð
Capitulum. viif.

. Urix. JIlið. Murix eſt cochlea mar ab a
Lcumine ⁊ aſperitate dicta.q̃ alio noĩe cõ⸗
chilium dicit: eo circũciſa ferro lachrymas
purpurei coloꝛisemittat.ex quibo purpura tin
gitur. ꝛ inde oſtrũ appellatũ eſt. hec tinctu⸗
ra ex humoꝛe teſteelicitur. Ourianus aurtra
dit muricẽ echineũ. Plini.li. ix. Ourices con⸗
che marine ſunt q̃ latent circa canis oꝛtũ tnicẽ
tis diebo:ꝛſtatuto tꝑe exeunt pᷣcioſum liquoꝛẽ
tingendis veſtibo in medijs faucibo habẽt vti⸗
lem. Sed is coloꝛ in ſola vena candida repe⸗
ritur. Reliquũ vero coꝛpus ſterile eſt. Ciuis 3

tantũ hic coloꝛ æpꝛuniiuraniamoree⸗ cuz

4 .
8

vita ſuccũ cenomũt.nõ habent ſpericũ os neq;
rotundum nein angulos pꝛodeunte roſtro ſe
adconche modum vtroq;latere clauditur.
Idem in eodeʒ. Animalia marina que ſunt
dureteſte vtmurices:aut purpure ſaluiario lẽ
tioꝛe pꝛoueniunt(ſicut a creſcente humoꝛe cu⸗
lices atq; ſpuma maris incaleſcente cũ admiſ
ſus eſt imber. Et he pariunt in veer.

¶ Pliñ.li.xxxij. Huricũ teſte cinis vtiliter cũ
melle illinit vlcenibo capitis.¶ Idem quoq; ci
nis bonũ eſt dentifriciũ. Et maculas purgat
in faciemulieris cũ melleillinitus.cutemq; eru
gat. extenditq; ſeptenis diebo illitus:ita vt oc⸗
Ctauo candido ouoꝝ foueatur.ꝗᷓ Igem ex oleo
valetadparonidas ⁊ ſtrumas. Panniſq; reſi⸗

ſtit vtroq; modo.ſiue opus ſit incipientes di⸗

D lanrere:ſiue cõcoctos emittere.i¶ Item muri
cum cinis cũ oleo tumoꝛestollit. iniſq; teſta
rü eaꝝ melle mamas mulier efficaeter lanat

wersn
m
esS

–— . .
. — — .
— E . .

IN

Capitulum.lix
WArena. Jido. Murenam grecimirenã
yvocant.eo ꝙ plicet ſe in circulos. Hanc
feminini tantum ſexumtradunt ⁊ a ſerpẽte cõ
cipere. Ob id a piſcatoꝛibotanq; ſerpente ſi⸗
bio euocatur ⁊ capitur. Jotu fuſtis difficulter
interimitur. Ferula vero pꝛotinus animã eam
habere in cauda certũ eſt. Nam capite percui⸗
ſo vix intenmitur:cauda ſtatim exanimatur.
Plinius. li. x. Murena eſt piſcis longꝰemol
li cite intectus. hyeme latet. Hec capi mii die
bus eltatis ſicut conger ⁊ oẽs ſaxatiles. Exit

in terrã ſicur polippus.huic emula et muſtela

₰

Qunbuſdom piſciba date ſim pinnevſcepcdu
Quibuſdam vero nulle ſunt vt muren ie:qui⸗
bus nec bꝛanchie.hec flexuoſo impulſu coꝛxo
rũ ita mari vtũtur: vt ſerpentes terra.in ſicco
quoq; repetunt. Murena quocũq menſe pa⸗
rit:cũ ceteri pilcesſtatito tẽpoꝛe paniãt. Oua
eius citiſſime creſcũt. In ſicco littoꝛe dapſas
vulgus coitu ſerpentiũ impleriputat.Ex li.de
na.re. Mirene (ſicut dicit Plinius) libẽter ſe
tenent inter harüdines ⁊ ligna:vtſi foꝛte rheti
cõcludant᷑ flexu multiplici euadant. Hee moꝛ⸗
ſum venenoſum habẽt:ſed capitis eoꝛundeʒ ci
neremoꝛſus ſanat᷑.Periculoſu eſt eas in cibũ
ſumere:niſi pꝛius in vino optime ac diutiſiime
Decoquant.et ſpeciebo aromaticis maximeq;
pipere condiant.venenoſo nãq; abundat hu⸗
moꝛe.vnde nec de facili cedunt coctioni. Iteʒ
murenã iuxta Baſilium. vipera ex aquis in ſic
cum euocat ad coitum.¶ Joꝛath vts. Mure
na nõ a ſuo ſimili ſed a ſerpente ſibilo ad ſociũ
euocata cõcipit.nec aliquid tamẽ ſerpenti ſed
ſibi ſimile gignit. Ambꝛo. Clipera quidem ad
littus maris ſibilo murenã euocat venenũ ſu⸗
um vomit. Illa ſtatim venit et cum co coit: et
poſt vipera venenum ſuum reſumit.

HPHoprerationes.
¶ Plini. vbis: Murene moꝛſus capitꝭ ipſius
cinere ſanatur ¶ Lichenas etiã ⁊ lepꝛas ſoluit
murenaꝝ cinis cum terois obulis mellis.

Capitulmmn. x.
¶ Duliipes. Exli. de na. re. Multipes piſcꝭ
Da rinus eſt.a re nomẽ eecbal⸗
alatee pꝛocedunt. In byeme coit ꝛinter ccce

d *½

2 l

☛ —

1

De Pilcibus.

et inter ceteros piſces ſbiniduz ex ſurculis cõ

ſtruit. per duos menſes ouat.⁊ hoc vnũ ouum
tantũ adinſtar nucis paruũ.Femina per q̃dra

ginta noctes ſedet:⁊ ouũ a ſe editum fouet:ex

quo fiunt piſces innumerabiles Quod ſi non
eſſet: multũ eoꝝ genus decreſceret. qꝛ ſeipſos
inuicẽ ↄſumũt:ꝛ multe comeſtiõis ſunt. Mul⸗
tipes aſtutia ma gis q ſoꝛtitudine vincit kara
bo monſtrũ marinũ qð validum eſt ac robu⸗
ſtum. Cuius victoꝛie ſignũ ẽ.nã ſimul capti in
rheti reperiũtur. Karabo frequẽter moꝛtuus

inuenitur aut letaliter vulneratus. Eſt etiam

quoddam genus multipedis naturaliter aſtu
tũ qdð in aqua ſuꝑnatat ⁊ doꝛſi teſtam ad ſo⸗
lem ponit vt deſiccetur ac durioꝛ fiat.ſic vt ſal
ſas maris aquas ⁊ aduerſa ſcopuloꝝpati va⸗
leat.¶ Actoꝛ. Mulnpesipſe eſt polippus iu⸗

Eta Pliniũ.de q̃ plenius inferius dicetur.

WWWWAlS

A

5 —

Eus eſt piſcis marinus(vt ait Plini.) mo
dice quãtitans gratia nobilitatis in eſum tan
tum datus nobilibo.Rariſſunus tñ eſt quem

ſeptẽtrionalis tantũ gignit occeanus. Hoꝝta

men genera plura. Quidam alga ⁊ oſtreis ac
limo ceterorũq; piſcium carne veſcũtur. Nobi

lioꝛes aũt in inferioꝛi labio vel labꝛo gemina
barba inſigniuntur. victuſq; eoꝝ eſt qð iuxta

ripas aeris ſerenitatem concreuerit. Dulum

nobilem expirantem numeroſa colorum va⸗

rietate ſpectari pꝛoceres gule narrant.
¶ S eeneca de naturalibo queſtionibolib. vij.
Incredibilia(ſicut iam ſuperius dictũ eſtſunt
opera luxurie in cubili piſcens natant:⁊ ſub ip

Capitulum. lxfſ.

Dale vel Mullus. Ex. li ð na. rex. Mu

ſa menſa capitur qͥ ſtatim in menſam tranſfe

ratur.Paꝝ recens videt᷑ mulus niſi qͥ in cõui
ue manu moꝛitur. Odſeruatur moꝛientiũ co⸗
loꝛ:quẽ in multas mutationesmoꝛs ipſa luctã
te ſpiritu vertit. Ruboꝛ pꝛimũ:deinde palloꝛ
ſuffunditur.longa ſomniculoſo inertiſq; luxu⸗
nie expectatio. Nolunt attingere niſi codem
die captũ:qui ipſumc(vt aiunt) mare ſapiunt.
¶ Iſidoꝛus. Mulus vocatus eſt:co ꝙ mollis
ſit actenerrimus.cuius cibo tradunt libidinẽ
inbiberi:⁊ oculoꝝ aciem hebetari. Homies ve
ro qui his ſepe paſti ſunt piſcem olent mulo in
vino necato.qui inde biberint tedium vini ha
bent. ¶ Alexander. Mulus bouis ſimo delec
tatur.adeo vt in ipſo iaceat:⁊ tinctur am caro
pucis ex ſimo mutuetur.

DOperationes.

¶ Pli. MWulus cõtra paſtinacas ꝛſcoꝛpiones

terreſtresſiue marinos:⁊ dꝛacones atq; ſpa⸗
langia pꝛodeſt illitus:aut in cibo ſumptus.
¶ Eiuſdemq;recentis a capite cinis ↄtra om⸗
nia venena valet.et pꝛiuatim contra ſungos.
¶ Iterũ cinis e capite multoꝝ attritos ſciati⸗
cos liberat.Comburunt᷑ aũt invaſe ſictili ⁊ cũ
melle debent illiniri. ¶¶ mMDulos aũüt in cibo in⸗
utiles neruis inuenio.Eoꝝ quoq; cibo tradut
oculoꝝ aciem hebetari. In menlſiruis vero
mulieꝝ auxiliatur mulus. Inueterati muli et
in potione triti vomitiones concitant.¶ MHu

loꝛum ſalſamenti cinis carbunculos diſcutit.

Mulus aüt in vino necatus(vt dictuʒeſt his
qui biberint inde vini tedium afferunt.

4
5

R

U d

CTapituluum. lxh.

N Onachus marinue? Monocerõ.Ex li.
Eoena. re. Donachi maris dicti ſunt: qꝛ
caput habẽt vt monachirecenterraſi coꝛonã
deluꝑ raſam ⁊ cãdidam.⁊ circulum in moduʒ
crinium ſuꝑ locaaurium. faciemtñ nõ habʒ in
toto ſimilem homini:qꝛ naſum habʒ piſci ſimi
lem:⁊ os naſo cõtinuum.Ceteꝝ in inferioꝛibo
habet foꝛmã piſcis.hoc monſtrũ hoĩes ſuper
ripasmanis ambulantes libenter allicit: ⁊ co⸗
ram eis ſuꝑ aquas ludit:q ſi hominẽ admirã⸗
tem ꝓppinquare viderit appꝛopinquat⁊ ipſe.⁊ ſi
datur facultas hominem rapit et trabit in pꝛo
fundum:ſicq; carnibus eius ſatiatur.

Operationes.

¶ In eodem libꝛo vt ſupꝛa. Monocero neſt
monſtrũ marinũ: habens in fronte coꝛnu ma⸗
ximum quo naues obuias penetrare poſſit:ac
deſtruere ⁊ hominum multitudinem perdere.

¶ Sedin hoc pietas creatoꝛis bum ino ge⸗

ne i pꝛouidit: quia cum fardum animal creatũ
ſit:naues eo viſo poſſunt effugere.

——

Capitulum. lxiij
Arcos Hautilos ⁊ Hubes. Iſidorꝰ.
Narcos:teſte Ariſto ele:tante virtutꝭ
eſt piſcis:vt mediãte lino ⁊ calamo ad
manũ piſcatoꝛis hamũ tenentis acce⸗
dat ſtupoꝛ ⁊ inſenſibilitas:immo ⁊ totũ coꝛp⸗
ſtupefacit.niſi cuius hamũ deijciat. Inde eſt
ꝙ etiam ſtupoꝛifera vt papauer ⁊ hmõi cetera
dicunt᷑ narcotica.i¶ Pli.lib.ix.Fautilos qͥ ab
alqs vocat᷑ pompilos inter pᷣcipua miracula
maris cõputat᷑.HNam ſupinus in ſumma equo

rũ peruenit.ĩta ſe paulatim ſubꝛigens. vtemſi
ſa per ſiſtulam aqua velut exoneratus ſentina
facile nauiget. Poſtea pꝛima duo brachia res⸗
toꝛquens membꝛanã inter illa mire tenuitatꝭ
extendit:qua verificante in auras ceteris bꝛa
chijs ſubremigans media cauda vt guberna⸗
culo ſe dirigit:ita vadit alto luburnicarũ gau⸗
dens imagine.ſi quid pauoꝛ interueniat hau
ſta ſe mergens aqua. ¶ Exlibꝛo de naturis
rerum. FHubes ſᷣm Aniſtote.eſt piſcis inaqua
viuens applicatus adpetram. Aqua non de⸗
ſcendit nec ſeparatur:niſi per attractionem in
ſpirationis concitus. .

Capitulum. lxiiiſj.
1 reides ⁊ Oꝛcha. Iſidorus. Nerci⸗
des ſunt belua marine toto coꝛpoꝛe
H hirſutis hiſpide Habentq; ſpeciem ali
quã foꝛmatã cũ homine. NHoꝝ aliqua cũ moꝛ⸗
talis conditionis imitatrix emoꝛi debet.audi⸗
tur pꝛocul gemitus eius ac planctus. De his
plenius dictum eſt ſuperius in cap. Balena
¶ Ex libꝛo de na.re. Orchum monſtrũ manii
num eſt vt ait Plinius.eiꝰ ima go nulla poteſt
expꝛimi repꝛeſentatiõe:miſi ꝙ ſit mollis carnis
immenſe.hec balenas grauiodio perſequitur:
dentibus muculentis ſecreta feminarum irrũ⸗
punt:ac moꝛſu lacerat. Ille vero ad flexuʒ im

mobiles: ad repugnandum inertes: pondere

ſuo onerate ac pinnis inualide. Solum noue
runt auxilium in altum mare reſugereſſeq; to⸗
to occeano deſendere.E contra vero orche in
malicia pertinaces laboꝛant ſugientibus oc⸗

da vꝛgere:ſaxis illidere.⁊c.

currere:et incautasanguſtijs trucidare:inua⸗

De Piſcibus

Ait. oſtreũ ſiquidẽ in ſiccũ vel in ſicco iacẽs.iaʒ
vt in domo conchas temꝑe acceſſionis maris
aperit. ¶ Iſi. Eſt ãt ĩ oſtrea pꝛecioſiſſima mar
eseee AAAAAAAE — ——’ „ .
garit a naturaliter infixa que maris aqua in ea
ſolidatur.Q ve etiã difficile apud reges inueni
tur.et in littoꝛib quaſi vilis iacens:a vulgo ſa
xis aſperis et cauteribo colligitur. ¶ Pli. lib. ix
Silicea teſta incluſis fatendũ eſt nullũ ineſſe
ſenſum vt oſtreis putreſcẽtelimo ꝓueniunt ac
ſpuma circa n auigia diutius ſtantia deſixoſ⸗
q; palos et ligna. Nuper cõpertuʒ in oſtrearia
humoꝛẽ fetificũ effluere in modum lactis.

Iiiiia

BPbdperationes a
N¶ Oſtree peculariter cõtra venena lepoꝛisma
rin:i aduerſant᷑:eiſq; mẽſarũ diuitũ palma tri⸗ .
buitur:ſtomachũ reficiũt:faſtidijs medentur·
¶ Adaitq;luxuniã frigus obꝛutis: niue ſůma B
mMontiũ et maris ymamiſcẽs.¶ Aluum leniter
— — emolliũt:cocta q; mulſo tenaſmo qui ſine exul E
C ap itulum lxv ceratione ſit liberãt. ¶ Ueſicarũ etiã vlcera re⸗ D
eupumume. pur gant. ¶ Cocta vero in conchis ſuis ſicuti E./
Rbis. Iſi. Oꝛbis dictuſ eſt a ſigura ſ. venerint clauſa mire diſtillatiòbo ꝓſunt. Ho
na rotundus eſt. et totus in capite cõ rũ teſte cinis vuã ſedat:⁊ cõſillas aamixto mel
Aa⸗ itat: ¶ Pli xxxij. Duriſimum eſ,/ le. Anſt. Eſt at piſcis degñe oſtree ·i. teſte
ſe piſcium conſtat eum qui oꝛbis vocatur ro? dure:q cauda natat ⁊ repit. ¶ Dyaſ. Oſtree
tundus ſine ſquamis. poꝛphire vndepurpura tingit᷑ cochlee ſunt q HB
— y)8yuulte deſiccatiue virturis ſunt qͥb ⁊ ceterarũ o
chlearũ virtute ſuntſiles.¶ Ha ⁊ ego eis vſus H

ſun in reumatica⁊ diuturnaꝛ q dimle cocar
nant vulnera ⁊ caua:ct nimis pꝛoſunda.quas
yylias oꝓpoſin cũ adipe veteriet butiro nouo-

— —
Capitulum. lxuj —
. Strea. Exli. dena. rer: Oſtreaum yt ESSSNEE—
dicũt Ambꝛoſius ⁊ Ji. Lumq; teſtt rE TZZHAN—
aperit vt clemẽtioꝛis aure delitijs glo — WW BM —
rietur: S ed cancer inſidias ei repentinas pe

dit.et lapidem inter eiꝰ teſtas pꝛonjcit.ne ii“⸗ Z 1 ar ir Irnit —
las n gere pollit et ic oſtre carnes coꝛro — Capitulum. lxvij.

Trattatus

Aguo. Paud⸗: Pectine et Perca. Iſt
ao. Pagrus piſcis eſt quem greci fa⸗

Pagrus et ipſe eſt dentrix.de quo dictũ ẽ ſu⸗
perius.¶ Pliniuslibꝛo nono.Om̃es quidem
pi ſces pregelidã hyemẽ ſentiũt:ſed maxime qͥ

la pidem habere in capite eſtimãtur vt lupi: pa
Gri Cumq; aſperefuerint hyemes:multi ex cis

ceci capiuntur.ſicut delupo marino dictũ eſt
ſuperius. ¶ Ex li.dena.re. Pauus maris di⸗
ctus eit a pauone volucre.quoniam ſimilis eſt
ci in coloꝛibs.doꝛſo em̃ et collo pictus eſt colo
re diuerſo.i¶ In eodem libꝛo vtſupꝛa.Pecti⸗
nes maris armantur vnguibo Jucent in tene⸗
bꝛis ignium moꝛe. In magnis frigoꝛiba ⁊ ma⸗
gnis eſtibus reconduntur quia temperatum
gerem eos habere opoꝛtet vt viuant:cũ exceſ⸗

ſum paſſionum in elementis vngues coꝛi nõ

pati valeant.

Operationes

¶ Anſtotiles. Aialis marini qð ðꝛ pectẽ pe⸗

qbo ſi quid appꝛopinqᷓuerit oculũ ſubito clau⸗

dit. ¶· Rliniꝰ vt ſup. Pectines ſponte nature

arenoſis pueniunt.

¶ Actoꝛ. Perca ẽ piſcis fluuialis varij coloꝛꝭ
curiu velo iſſimꝰ ſquamis ⁊ pinnulis acutis

et aſperrimis armatꝰ:quiboetiã ſe defendit co
tra piſces maioꝛes ne ppᷣaantes eã inuadãtp̃ ce
teris piſcibo ſiuuialibo ⁊ ſtagnenſibus infirmie

in cibo pcipue conuenit

¶ Alexander. Perca vidẽs ſibi in lucium ĩmi
nerehoꝛrei pinnis:et ſic eusdit.

. . 8 W☚
— *

1

MW

J grum ideo nuncupant: dDduros den
tes habeat:ita vtoſtreis in mari alatur.Actoꝛ

Capitulum. lxviij.
LZaartaniſte et Perna. Albertus in ſi⸗
Vvꝛo de naturis anim alium:Platani⸗
ſtec(vt dicit Plinius belue ſunt mari⸗
ue:que gange fluuio Indie naſcuntur et in ma
re veniunt.Etroſtrum habent delphini:⁊ cau

dam habent cubitoꝛum ſedecim lõgitudinis

Vis ſocijs ſunt delue:quos ſtatuas vocãt bꝛa
cbia bina babentes:quibus tantaineſt ſoꝛtitu

do vt elephantes in aquam intrantes inteſtent

et eis permuſcidas abrumpoaant
¶Eodemlibꝛo vt ſup. Perna animal eſt ma⸗

nmum de genere concharum. Et eſt croceum
valde magne quantitatis exiſtens.intra ipᷣas

veſtitur vellere vulno ⁊ nitido valde pꝛecioſioꝛ
et fiunt inde oꝛnamenta veſiünn et peploꝛun-

„

pꝛecioſa.

Capitulum. lxx.

Pöſtris. Albertus in libꝛo vt ſup. i⸗

* itris animal eſt marinum magnrnum

—valge:vt dicit Plinius. In occeano
gallias attingente aliquando inuentum. Ali
quando ſe offert mare in modum altiſſime co

lumne intra vela nauigantiũ apparcns.et aq

ingentem ſpargit:ita ꝙ; in pauoꝛem vertit na⸗
uigantes. SèMÿM .

.

Inna et ſolais. Plinius li.ixx.Pinna
„ eſt piſcis cõchaꝝ gñis.naſcit᷑ in limo
ſis ſubꝛecta ſemꝑ:nec vnq; ſine comi⸗
te:quem pinnocherem vocant.Alij pinophi⸗
lacem:id eſt ſuilla ꝑua.alibi cancer dapis aſſe⸗
ctatoꝛ:pandit autem ſe liminibo.oꝛbum coꝛpꝰ
intus minutis piſcibo pᷣbens.Aſſultant alij ꝓ⸗
tinus: et vbi licentius audacia creuit implent
eam.Atilla oꝛe compꝛeſſo.quicquid conduſe
ritexaminat.ꝑtemq; ſocio tribuit Quo magꝭ
miroꝛ exiſtimaſſe quoſdam aquatilibus nullũ

ineſſe ſenſum.i¶ Exlibꝛo de naturis rerũ.Pin

na de genere concharum eſt:coꝛpuſq; ronidũ
babet. Mas femina ſocialiter ambulãt.ape
rit pinna conchas ſuas ad lunam:ſeq; paruis
piſcibus offert quaſi moꝛtuamn. Qui ptinꝰ ex⸗

ulta ntes vbi licentiusſicut dicmũ eſt jaudacia

creuerit implent eius conchas. Mox vᷣo pin⸗
namſe plenam ſentiens appꝛchenſum quicqͥd
induſerit examiat ¶ Actoꝛ. Playselt piſcꝭ no
tus et vſitatus apud nos.ſq; ꝛbicoloꝛ. Naʒ ex
vna pte albus:ex altera niger.De quo ſicut de
pluribus alijs nihil in pnominatis autoꝛibus
repperi:niſi foꝛte alijs nominibus vocẽtur ab
cis q; a nobis. l

Capitulum. lxxfW.

HWM Dα] svsäo0nge,

2 narinus eſt qui vocat᷑ ſuillus.qꝛ duʒ

“ eſcam querit:moꝛe ſuisterram ſub a⸗
qnis fodit.Circa guttur enim habet oꝛis oꝛiſri
cium. et niſi roſtrum harenis immergat paſtuʒ

¶ Ex libꝛo dena.reꝝ Poꝛcꝰ marꝭ ẽpiſcis cſibi

BDeilſcibus

lis poꝛci terreſtꝭ æc magna parte ſimilis Haʒ
et caput habet ſimiulimum et mẽbꝛa coꝛꝑe.
coſtaſq; ſili modo diſpoſitas. Lota fere caro

elus in pinguedinem tranſit. Lingua eius ab
ſoluta eſt vt poꝛci.ſed voce differunt. In eius
doꝛſo quedam ſpine ſunt venenum efficaciſſi⸗
mum habẽtes:et punctionibus ſuis valde cru

ciantes. S ed fel eoꝛum puncturis remedio ẽ:
Plinius libꝛo xxxij: Inter venena piſciuʒ ſunc
poꝛci marini.ſpine ĩ doꝛſo cruciatu magno le⸗
ſoꝛum. Remedio autem eſt limus ex reliqͥ coꝛ⸗
poꝛis piſcum eoꝛum. ðM

NNJJr . —

,

STTTTLPTI

7/.
1
S

—–—
NNNW
L mmm
WE WBWH

———

—

—

.

60

Capitulum. lxxij.

—. — .

4
4
7
.

Tractatus

Olipus. Areſto. Polippus bʒ iuua⸗
Imen ſquamoſitatẽ peduũ.ꝑ illã em̃ iuol
nuit om̃e qð ſibi apꝛopiquat.Aialtñ
bũñs ſanguinẽ. bʒ cerebꝛũ mẽbꝛa ventris in ſe
pia et multipede cõſilia ſunt in figura et tactu
Boania comedit aggregat ĩ cauernis vbi ma

net.Et poſtq; oẽ idoneũ ſibi comederit.tũc te⸗
ſtas reſiduas⁊ coꝛtices cancroꝛũ encit. Outa
tur coloꝛ eiꝰ ⁊ coloꝛe lapidũ qͥ ſũt ꝓpe illũ fit co
loꝛatus qð ei accidit cũ timuerit:Ex li.dena.
re. Polippus ẽpiſcis tantã hũs virtutẽ in bꝛa/ nopꝛimot t anno
chijs:vt nautam aliquãdo de naui incauteſtã generis piſces ex eiſdemppagarii :·
tem rapiat:et in mare trahat:eiuſq; carnibſus ð
ſatietur. Carnibo em̃ libẽter veſcit᷑ſupinus ad
heret ſcopulis:⁊ auelli neqͥt.cui ſi fetida res ad
mota fuerit: ab eius odoꝛe ꝓtinus reſilit. Hii

mani iuxta venetiã frequẽtuũſimi ſunt: Iteʒ po⸗

lipi ſiue multipes verſo in terrã capite coeunt
oua atq; tam multa fecunditate faciũt.ꝙ hoĩs
occiſi teſta capinõ poſſunt.ſuperq; ſedẽtes ⁊i
cubãtes q̃ſi cãcellatis bꝛachijs camerã faciũt.
Item polippus vł multipes coꝛnu cerui vłſto
racis ſic in fumo deludit᷑ et depꝛehẽdit᷑. qꝛ dili
git ipᷣm.et ob hoc intrat vaſa venãtiuʒ.Ex ißo
etiaʒ aſſato in hamo poſito venatoꝛes multos
capiuũt piſces. Polippus et karabo.ſi ſimul irꝰ
ititti fuerint:Rarabo moꝛtuus ĩuenitur. Iteʒ ðözꝛ
ꝙ cũ ouant natãt:et mares ⁊ femie debilitan?
intantũ:vt a piſcibo paruis comedãtur:⁊ in a
uernis facile depꝛehẽdunt᷑.qð tñ nõ accid it iu

uenib ⁊ ꝑuis:ĩmo foꝛtioꝛes ſunt magnis.Itẽ
in hyeme coeunt.iĩ vere aũt ouant ſiue pariunt
Caput manis longius eſt capite femine.

Capitulum.

4 5 Vrpura. Exlibꝛis denaturis rerum

. vero eſt ommium tere piſcium minimus

Dlamühigen ce. Pungitiuꝰ?
quibuſdãſpinis ſᷣm nomen ſuum pun⸗

gens Mas i eis circa lauces rubẽs eſt. Jemia
vero illa rubedine caret:Ambo vero maculis
nudati ſunt. Hos vulgus opinat᷑ ſine ſemine ĩ

agquis creſcere.et qð mirabilius eſt:alios etiaʒ

hoꝛum ſemen ꝓpagari.AUnde et hunc piſcẽ ma
trẽ piſciũ vocant.Dicũt em̃ ſi ſtagnũ nouum
fiat:nulluſq; piſcis imittat᷑ Hos piſciculos an
no pꝛimo in eo inueniri.et anno ſcðo diuerſi

„
*

Purpure ſunt conche marine que ver

no tempoꝛe congregãtur:et attrite liq/

rem oꝛe ſaliuant. Similiter et murices circa
canis oꝛtum tricenis diebus. Mutuoq; attri
tu lentoꝛe cuiuſdaʒ cere ſaliuãt ſimiliter et mu⸗
=2R᷑ nces. Purpuras ac viuas capere contendunt:
quia cum vita ſua ſuccum illũ euomũt:⁊ maio
nbus quidẽ conchis detracta concha auferũt
Minoꝛes veꝛo cuz teſtis frangunt: ita demuʒ
roꝛem eum excipientestyri lingua purpure lõ

gitudine digitali:qua paſcitur pertoꝛando re⸗
liqua cõchilia tãta aculeo duricia.Aqua dulł

c(i enecantur: et ſicubi flumini immergumur.
Alioquin capte etiam diebus quinqua genis
viuunt ſaliua ſua.Hoꝛũ piſciũ cõche infra anꝰ?⸗
nũ magnitudinẽ implent: ſi antein creſccdo
tranſcurrãt:vim libidinis auferũt:nec vltra co
ire pñt:vt in tgepꝛecioſumliquoꝛem pariant:
Ande ſumma diligetia pmo anno deirahun⸗

9 72 .

— — —0 ᷑ ᷓ᷑———— — ——s — ———Uÿ

— — —

8

De Pilcibus.

tur eisconche vel ↄfringũtur ne creſcant.hoc
liquoꝛe veſtis purpurea tingi ſolet.qui coloꝛ
nigricantis roſe moꝛe ſublucet purpure(ſcðᷣm
Plinium fetidis odoꝛibo capiuntur.⁊ cum ſe
mineces fuerint mari reddite reuiuiſcunt.

Operationes.

¶ Pliniꝰ.li.xxuij. Purpure ↄtra venena pꝛo⸗
ſunt. Hoꝝ teſte cinis vtiliter cũ mdleillinitur
vlceribus capitis.i¶ Idem quoq;cinis cũ mel
le efficaciter ſanat mulierum mãmas.pannis
etiam inſiſtit vtroq; modo.¶ Idem cinis ſiue
opus ſit incipientes diſcutere ſiue coctosemit
tere.Purpuraꝝ ſiue muricum minoꝛa genera
ſunt efficatioꝛa.et oris halitum cuſtodientia.
O yaſcoꝛides.Purpura maritina ⁊ blata
appellatur.qꝛ quali blitula ſanguinis appa⸗

ret. Huius virtus ſicca eſt.vnde vulnera pu⸗

trida gingiuaꝝ in puluerẽ redacta ⁊ impoſita
purgat ⁊ cicatriʒat.i¶ Et ſi in eis mala caro ſu
percreuerit pulueriſata adhibita depaſeit eam
et extirpat. hoc ⁊ eius vngule combuite faciũt
¶ Eedem vngule ⁊ coopertoꝛium conchilq
album fumigata ca ſtoꝛei odoꝛem habent: ac
fumigatione ſua ſtericis offocanonibus labo
rantes liberant.¶ Epilenticos curant:bibita
vencrem mouent. Conchilium ipſum combu
ſtum omnia ſupꝛadicta nouitfacere.

—

—— — — .
—.—
—.
*

B

Capitulum. lxxv.
Axte et Raha. Exlibꝛo de naturis re
hrum. Rayte que rahis gallice dicun⸗
tur: eſt piſcis maris inter piſces nobi⸗

Gieg reputatus: ad modum vilis.Et
hoc vbi eſt pilcium copias pꝛopemodumro⸗

tunduseſt.⁊ in longitudine ⁊ latitudinefere e⸗
qualis.O culos babet hoꝛribiles. Os quoq;
defoꝛmidate hiuidum.⁊ hoc non co loco quo
piſces ceteri ſed loco ventris.vbi vero caput ⁊

oculiſunt os non habet.Caudam habet pꝛe⸗

longam vt coluber:⁊ in ea ſpinulas quaſdam

acutas valde.Habet ⁊ quandoq;in capite la⸗

pidem:nec credimus ꝙ natura creauenit eum

inutilem. Huius carnes indigeſtibiles ſuntyt
carnes bouine. Impinguatur(vt dicit Ariſto

teles.)vento medionali flante. Joꝛath. Eit au

tem piſcis nomine rahas ſtupefaciens: ita ꝙ

cuʒ rbete poꝛtatur peruenit ſtupoꝛ eius ad ma

num qua poꝛtatur. hic occultatur in arena et
luto. Uenaturq; totũ qð ex piſcibus appꝛopin⸗

quat.⁊ qꝛ ſtupeſacit eos:ta ꝙ nõ poſiunt mo

ueri. Ipieq; conſequitur illos ⁊ comedit eos

Capitulum. lxxvj.
Ana marina. Ambroſius. Rana hoꝛ
OOrensin paludibus: decoꝛa in aquis in
Vquibo omnibus ſee pꝛeſtat elementis.
Areſto. Rana marina habet alas ſicut ⁊ om⸗
ma cetera: quoꝛum ſinis tendit ad ſtricturam
Habet etiam bꝛancos adv nam partem decli
nantes aſperos. ſpinis ſimiles: ⁊ coopertoꝛun
habet in ranis. maioꝛ eſt femina ſicut⁊ in cete
ris ouantibus:vt in lacertis ac ſerpentibusha

bet rana marina ſupꝛa oculos partes pendẽ⸗

tes quaſi pilos. habentes etiã capita rotunda
quas ei pꝛeparat natura cibi cauſa.um em̃
rana mouet aliquid aquoſum cumluto et ha⸗

rena tũc partes ulas que ſunt quaſi pili erigit:

caſq; cum piſcibus paruis inupluitaet ad oꝛi⸗

.

Tractatus

ficium ſuũ cũ eis adducit:ſicq; comedit.Etſi ¶ Idem in libꝛo.xxij. Rumbi carnee trite et A
partes illas q̃ ſunt ſuꝑ oculos nõ venatur qñ Zn mulla date febꝛicitantibo pꝛoficiunt.

depꝛebendit᷑ debilis ⁊ egra inuenitur. Ex his xlibꝛo de naturis reru. Rumbus cſt piſcis
etiam q latent eſt rana.cunq; latuerit vadit ad magnus ſoꝛtꝭ ⁊ aſtutue:ſed tarqus.hic quoq;
virideſuꝑa quã ⁊ cibatur piſcibo paruis ſũüt piſcis vt rana marina ſimili mõ depꝛedatur.
in eo. Rana cõtinue generatiõis eit.⁊ ouat erx HNam in limo turbato abſconditus pinnas ex
tra vnũ ouum cõpletũ tantũ. Et eſt dure teſte certas mouet:⁊ vbi piſces appꝛoximare v»/e⸗
ꝓter ſalutẽ qua exterius indiget. Huius cau⸗ rit:mox eos coꝛripit ⁊ deuoꝛat.Argumentum “M
ſa eſt natura ſui coꝛporis: qꝛ caput eius eſt in eſt eius ſolerte.quia cum ſit tardiſſimns omni
qjuãtitate multiplex ad ſuũ coꝛpus.⁊eſt ſpiio um piſcium. mugilum tamen velociſſimum in
ſum. Ideoq; nõ recipit pullos in vlcimo. Om ventre ſepiſlime reperitur habere.
nes aut piſces nutriunt filios pᷣter ranas

Hyperationes

(ſicut narrauerũt ſapientes)maligna eſt inua
dens animalia nã ex longinquo ad ea ſalit vt
moꝛdeat.⁊ ſi moꝛdere nõ poteſt:exuſflationez
nociuã ad eaſufflat.i¶ Ex eius moꝛſu accidit 3
apoſtema magnũ ⁊ perditio velox. ¶ Erura .
eius cũ tyriaca magna.⁊ qð eſteius geneis.–
O Actoꝛ. Rana manina rubea venenoſa.⁊ ciꝰ
potus accidit obfuſcatio coꝛporis.⁊ alia multu /
E taincomoda. ¶ Idem. De hac ⁊ alijs ranarũ
. ſpeciebus dictum eſt ſupꝛa in tractatu de ani⸗
malibus capitulo.cxxij.
m Capitulum. lxxviif.
— == Ubus? Ryache. Alber. in li. de natu⸗
WE SS=1Rria animlin. Rubus eſt piſcis in ma⸗
☛ ς NNNNNNNNAA * ri Italie 2 Brecie abundans: zeſt de “
= ——MK genere pectinis toms rotũdus quaſi circualus
O— pinnulis circũpoſitis. in parte magna pictuſ
eſt nubeis virgulis ⁊ maculio.⁊ illa ſuperficies .
— totag eſtplena ſpinis aliquanrulum anteriusa.
— — Kthic piſcis eſt piger ad natandum: ꝓpterſui
E , 5 coꝛpoꝛis latitudinem. Demergituraut in pio
f fundo ⁊ turbat aquaʒ et piſces qui acceſſerint
—— ineautos confodit.ita etiam velociſ imum
piſcem mugilum in ventre babere inuenitur.

☛ .
5— 4

——— — e ſeig oelicarmo cle Ralciline canie.
Nanftiili neodem libꝛo.Ryache dicuntur picces
Capitulum. lxxvij. de pectini generi rotundi:ita ꝙ cubitum ⁊ ali
Robſctgluua, libꝛo nono. Rumbꝰ quando duos cubitos habent in latitudine ?

ſt piſcisplanus ſicut paſſer ſolea. Hi tantundem in longum. caudambabentlongã
ꝛ paſſeribus tantum ſitu coꝛpoꝛum dif ¶⁊ in hac pinnulas acutas adnatandum ocu2⸗
ferunt. Dexter hic reſupinatus eſt illis.paſſeni los hoꝛrribiles.⁊ os quaſi in loco ventris turꝰ

lenus. piſſimum. carnes habent duras ⁊ indigeſtibi

W orgatianog les. vbi ipſe piſcis rarius inuenitur. ibicm̃ pꝛo
D perationes. “ preranmttmdelderatu .lbtaemß 8

—b17715511.

. . —— –

ͤ„ NNNNRNNNES

S —,,—

SðSð

— — Pana hurne, Alber in ſe
— eẽ na.animaliũ. Sedparus piſcis eſt ma⸗
Capitulum. lxxxix. nmnunt tei nuni bage auico
— —,, a.lacitur:et dictus ẽ eo ꝙ habeat huius inſtni
eE Almo ⁊ S alpa. Phiſio mentiſfiguram. ¶ In libꝛo vt ſup. Staurus
Vlogus Salmo dicitur a pilſcis delectabilis qui ſolus ruminat inter pi⸗
ſaltu. caudaʒ enim oꝛe re ſces.bunc piſcem dicunt non multos haberre
plicat ⁊ reflectit.ſinmiter dentee:: ideo ruminatione indigere.licet bec
eam oꝛe tenẽs:donec ſap ſit cauſa ruminationis.dicunt etiam hunc piꝰ
DSius agilitate locum etiaz ſcem romani de longinquis partibus allatuʒ
abꝛuptum conſcendit. ſz in tyberi eſſe multiplicatum.
nec coloꝛe multumvalet: „
aut ſapoꝛe antec; guſtaueritmare. Ad qöten — —
dens cõtra fluminis impetum a pꝛopoſito n m —
Delilſtit quouſq; reſiciatur.deinde ad nota do —
micili a reuertitur.E x libꝛo de naturis rrum.
Salmo piſcis eſt in latitudinem ⁊ lõgitudinẽ
magnam excreſcens.Roboꝛe quoq; ſoꝛtis eſt
ſed ponderoſus ⁊ grauis.Omniſq; habet agi
litas a potentia virtutis eius eſt potius q; a le
uitate coꝛpoꝛis.hic vt dicit Plinius olim pꝛe⸗
ferebatur om̃ibus piſcibus fluuialibus.⁊ ma
xime in Aguitania. Carnes eius rubee ſunt.q̃
ucet dulces ⁊ grates ſint valde.tamen ſatieta
tem cito manducantibus ingerunt.piſcis iſte
fetus fſacit:nec diu viuere poteſt in aquis dul⸗
cibus ſta gnoꝛum niſi liberum habeat tranſi⸗
tumadoulces vndas fluuioꝝ.quinetiam vbi
in tranſitu ſepevel aliquid huiuſmodi obſtacu
luʒ inuenerit:caput caude cõiungit.ſlexoq; coꝛ
poꝛe peruolat adoptata.¶ In libꝛo vt ſupꝛa.
S alpa piſcis eſt obſcenus et vilis.hic mira⸗

culum ſui pꝛebet vt nunq; decoqui poſiit nili Cap itulum.lxxxj.

pꝛius foꝛtiter fuſte vdl ferula verberetur y pia. Jſd. Sepia dꝛ qꝛ ſepib inter

Cap itulum. lxxx „ DBeanu tconcipit autripera

—. .

X

8 üN de

henus attramentitanta vis eſt vt lucerne addi
tũ ethiopesvideri.ablato lumĩe poꝛi quidã tra

dunt. ¶ Ex li. de na. re. Sepia ↄcipit deoꝛe ſi

cut ⁊ vipera. oua eius dura ſunt. He nõ natãt
in mari niſi par ⁊ par:maſculus ⁊ femina om̃i
tꝑe ouant.⁊ in quadra ginta noctibo oua ſua
cõplent. Femina cũ ouat:mas eam ſequitur ⁊
ſuꝑ oua ſemen inſufflat vt viuiſicentur.i¶ Are
ſto. Sepia membꝛũ habet ſub oꝛe poſitũ qðᷣ
Dicitur maſtim in q̃ eſt ſperma magnũ.et quã
do accidit timoꝛ eijcit illud in aquã ⁊ turbat eã
Habet etiam in interioꝛi ſuo vaſa duo plena
ouis in albedine ſimilia grandini.Coꝛꝑa ve
ro mariũ magis aſpera ſunt qᷓ; feminaꝝ. Pul⸗

lus ſepie cõtinuus eſt cũ ouo in anterioꝛi coꝛn

poꝛis parte.nec poteſt alitereſſe. Anterioꝛ em̃
pars ⁊ poſterioꝛ in eodem loco cõueniunt

Hoprrationes
¶ Dyaſ.Sepia cũ attramẽto ſuo cocta caco
ſtomacha eiſt:ventrẽ mollit. Qð molle ẽ oſſis

eius collirus cracomaticis neceſſarie miſcet

¶ J teʒ oſſa tuſa oniguinẽ dentibo tollunt ma

culascarnis integro coloꝛi reſtituunt.i¶ Glau

comata hoĩm vel animaliũ in oculis ſufflan⸗
do macxime cũ ſale ad ſanitatẽ ꝑducunt i/Os
eius tritũ ⁊ c aqua bibitũ toꝛacis vicijs ⁊ al⸗
maticis omnino pꝛodeſt. ¶ Plinus lib.xxxij.
Oculoꝝ tumoꝛem ruboꝛẽq; ſepie coꝛtex cum
lacte mulieris illitus ſanat.⁊ per ſe ſcatiricias
emendat.i¶ Cinis eiuſdem coꝛticis cicatrices
oculoꝝ ſanat.⁊ albugines iumentoꝝ emendat
¶ Sepie in cbo ſoluunt.earũq; teſte ex aqua
ſalſamentoꝝ inherentia coꝛpoꝛitela extrahũt.
¶Medgentur ⁊ lentigini ceteriſq; vitijs ex oſ
ſibus ſepiarũ vſtis.¶ Jdeʒ.Cinis ⁊ carnes ex
creſcentes tollit:et humida vlcera.iſ Platea⸗
rius.Os ſepie quod in eius ventre inuenitur:
ad albandos dentes valet.ſi puluere eius ſub
tili in panno lineo poſito fricentur.
¶ Ad faciem quoq; dealbandam puluis eius

cum vnguento citrino conficitur.

Capitulum. lxxxij.
Erra ⁊ S cilla. Jiſið. Serra denta
deſt: q; ſerratã habet criſtam: ⁊ ſubtus
natans nauẽ ſecat.Phiſiologꝰ. Ser⸗
ra eſt marina belua pennas habẽs immanes.
qua cũ viderit in mari naueʒ veliſicantẽ eleuat
pennas ſuas:⁊ cõtendit velificarecum naue.

Qbi aũt cucurit ſtadijs.xxx.vel.xl.laboꝛẽ ſu⸗

ſtinens deficit:?⁊ pennasdeponens adſetrahit
Unde nauẽ maris cauſa iam laſſam repoꝛtant

Ad pꝛiltinũ ſuum locũ in pꝛofundum. Ex. li de

Trattatus

na.re. Serra criſtam habet ſerratã.qua naui⸗
bus occulte ſuꝑnatans eas in fundo ſecat:vt
intrante aqua bomies aſtutia doloſa mergat
eoꝛumq; carnibſatietur.Alia quoq; eſt eiunꝰ
dem nominis marina belua ingens.pinnaſeʒ
latiſſimas habens quibus cõtra naues veliſi⸗
care cõtendit.¶ Exli.dena.re.S cilla mon⸗
ſtrũ eſt habitãs in eo mari qð Italiam ⁊ Si⸗
liciam itercludit. Nautis quidem ⁊ omnibe ho
minibo inimicus eſt:⁊ eoꝝ ſanguine carnibo de
lectatur.caput ⁊ manus habet admoduʒ virgi
nis foꝛmata ſicut ſerenes ⁊ rictus.⁊ oꝛis hiatũ
ac dentes hoꝛridos vterũ beſtialem:⁊ delphi⸗
ni caudam. Mire ſoꝛtitudinis eſt:nec in aqua
facile vincitur. In terra vero pꝛope imbellis
habet ⁊ vocem aliquantulum muſicam.ipſaq;

belua carmine mirifice delectatur.

.
———— .
—— — —— — –

AN;

. — 2
— ——
. . —

—

—

.
.

De Pilcibus.

Capitulum. lxxxiij.

yrena.Ex libꝛo de naturis rernʒ. S

rene ſunt animalia moꝛtifera:que a ca
pite vſq; ad vmbilicum habent figurã

* *

mulieris impꝛocere magnitudinis hoꝛrende

facie.Crinibus capitis longiſſimis atq; ſqua⸗
lentibus. Apparent autem cum fetibus quos
in bꝛachijs poꝛtãt. Mammis etenim fetus la
ctant:quas in pectoꝛe magnas habent.Quas
quando vident naute multum timent.eiſq; la⸗
genã vacuam pꝛoijciunt:et ipſa cũ ea ludit do
nec nauis pertranſeat. Reliquam vero parteʒ
coꝛpoꝛis habent vt aquila:⁊ in pedibovngues
ad laniendum abiles. Poꝛro in fine coꝛpoꝛis
babent ſquamoſas piſcium candas.quibusvt
remigijs in gurgitiba natant. Quoddam etiã
muſicum ac dulciſſimum melos habent in vo
ce.quo delectati nauigantes ⁊ attracti reſol⸗
nuntur in ſomnum. ſopitiq; ſyrenarum vngui
bus dilacerantur. Sednonnulli nauigantiũ
ſapienti vſi conſilio:ſoꝛtiter aures ſuas obtu⸗

rant:⁊ ſic immunes tranſeunt ne moꝛiiſero ſy⸗
renarum cantu illiciantur ad ſomnũ. Hee qui⸗
dem belue in quibuſdam pꝛoſundi gurgitis in

ſulis:⁊ aliquando in fluctibus cõmoꝛantur.
Et quod de lagena dictum eſt illi teſtati ſunt
quieas ſe vidiſee dixerũt. Syrenas tamẽ has
nonin veritatebeluas ſed meretrices quaſdaʒ
yſidoꝛus fuiſſe deſcripſit.que tranſeuntes ad
egeſtatem deduebant. Sed ⁊ philoſophi et
ſanctoꝛum expoſitoꝛium nonnulli contrariũ

ſenſiunt vera monſtra marina eſſe dicentes.
Sunt ⁊ ſyrene ſerpentes in arabie partibus

habitantes.equi curſu velocioꝛes:quarum eti
am quedã alas habentes volare poſſunt.Ha⸗
rum tantum virus eſt efficaciſſimum ad nocẽ
dum.vt moꝛſum ante moꝛs q; doloꝛ ſequatur
¶ Phiſiologus. S yrene ſunt animalia moꝛ⸗
tiſeravſq; ad vmbilicum ſignra hominis ha
bentia.extrema vero pes vſq;ad pedes volati
lis.⁊ piſcis habet figuram. Mulicum quod⸗
Dam ac dulciſonum melodie carmen canunt.
ita vt auditus hominum longe nauigantiim
ad ſe trahant.nimiaq;ſuauitate pꝛolixe modu
lationis aures eoꝛum:ac ſenſus delinientes in
ſomnum vertant. Tunc demum cum vident
eos grauiſſimo ſomno ſopitos.ignarosac per
inſipientiam ſuam deceptos inuadunt:et car
nes eoꝛum dilamant.

Capitulum. lxxxiiij.

—

Pinachia 1 Squatina. Ex libꝛo de
Aunaturis rerum. Spinachia coꝛpoꝛe

W◻MN quidem elt puſilla: ſed vtiliſſime vndi⸗
q; ſpinis extãtibus munita a moꝛſu cuiuſiibet
alterius piſ cis eſt acutiſſima.i¶ Iſido. Sſqua

tinus dictus co ꝙ ſquamis ſit acutus.vnde ⁊

eius cute lignum politur.Plinius libꝛo vnde⸗

cimo. Squatina eſt piſcium genere qui ꝓſpi⸗
na cartillaginem habent. O mniaq; talia car⸗

noſioꝛa ſunt a ſupina veſcuntur. Diuerſa pi⸗
ſcium genera non coeunt in ſimul:pꝛeter ſqua
tinam ⁊ ranam.ex quibus naſcitur piſcis par
te pꝛioꝛi rane ſimilis. Et nomenexvtroq; com
poſitum apud grecos trahit.Piſcium quidaʒ
ter in anno pariunt. Quidaʒ bis:vere ⁊ autum
no. Ex planis ſola ſquatina bis:autumno oc
caſuq; vergiliarum. Squatina vero intra ſe
parit oua pꝛemollia in alium locuʒ vren trani
ferens:ibiq; excludens. Simili modo et omia
que appellauimus cartillagineaita ſit vt ſola
piſcium ⁊ animal pariant ⁊ oua concipiant.
¶ Ex libꝛo de naturis rerum. S quatina pi⸗
ſcis eſt in mari quinq; cubitos habens longi
tudinis:⁊ caudam pedalem. Hic abſconditus
in limo piſces coꝛripit ſubito.utem tam aſpe
ram habet vt ex ea lignum ⁊ ebora poliantur.

Pilus ipſius cutis bꝛeuis ⁊ mger eſt.hũc adeo

durum natura cqeauit: vt ferni vel calbis acu⸗
mwine v ix incidi poſſit.

Capitulum. lxxxv.
4

2

Trattatus

Olaris ⁊ Solea. Ex libꝛo de naturis
Dreruũ. Solanis dictus eſt eo p in ſole
libenter in ripis fluminũ iacet.Caput
habet magnũ:oꝛificium latum. curem nigram
ac lubꝛicam qualiseſt anguillan. Epar habet

DVullciſſimum ⁊ eſtbile pꝛecipuum.in vaſtitatem

ac longitudineʒ maximam creſcit. ¶ Plinius
libꝛo.ix. S olea eſt piſcis a figura denomina
ta:eo.ſq q calciamentoꝝ ſoleis aſſimiletur.

Poperationes
¶ Accoꝛ. Solea piſcis eſt marinoꝝ piſciũ iux
ta medicos infinmis in cbo ſuauiſſimus qꝛ mi

nus ceterꝭ flegmatcicus:eſt etiãſapoꝛe gratus.

—

.

Capitulum. xxxvj.

Scolopẽdre marine terreſtribo ſimi
les:q̊s centipedes vocãt.hamo deuo⸗
rato omia interioꝛa euomũt donec hamũ ege
rant:deinde reſoꝛbent. Iſið.Scoꝛpio dictus
eſt qꝛ ledit dũ manu tollitur.Lradũt aũt.x.ca

BSaelnae Scoꝛpio. Sll. tĩ ſr.

cris cũ manipulo ocimi alligatus. omes q ibi

ſunt ſcoꝛpiones ad eum locum congregari.

Ariſto. Scoꝛpio mannus ouat in vere ſe⸗
mel.t iterũ autumno.i¶ OPlinius libꝛo.ix. Can
cri moꝛtui in ſcoꝛpiones figurãtur in ſicco.

Hßperationees.

¶ Igẽeli. x. Mente ſuccus õ ſcoꝛpiones mari

nos ſumit. ¶ Idẽli. xxx. Mulus etiã illitꝰ vel

in abo ſumptus ſcoꝛpioões marinosſumitur

⁊ auxiliat.¶ Scoꝛpionis aũt marini fel alo⸗

picias replet. Yel marini ſcoꝛpiõis rufi cũ oleo
veteri aut melleactico incipientes ſuffuſiones
diſcutit.i¶ Jterũq; fel ſcoꝛpionis marini cica
trices tollit.¶ Scoꝛpius marinus necatusin
vino:⁊ obuli põdere potus veſica vitia ⁊ caleu

los ſanat.¶ ¶Lapide q̃ʒ qui inuenitur in ſcoꝛ⸗

pionis marini cauda:cũ ſol eſt in canero toꝛ⸗
entur ſerpẽtes ictibi ſcoꝛpionũ.¶ Diaſco.
Scoꝛpiões marini colerã deponunt.ſuffuſio

nes oculoꝝ detergũt.caligines ⁊ glaucomata

tollunt. ¶ Idẽ. Dariniſcoꝛpij ſet magnã bʒ
virtutẽ.⁊ ante fella q̃drupedũ pꝛimũ.facit autẽ
ad effuſionẽ oculoꝝ ⁊ ad caliginẽ ⁊ aſpꝛedineʒ

palpebꝛarũ.¶ Aui.in.ij.cañ.erula ſianni cõ

fricata ſuꝑ marini ſcoꝛpionis pũcturã conſert
¶ Ideʒ in.iũ.Ex moꝛſu ſcoꝛpionis marini ac
cioit in flatio ventrꝭ ⁊ ſoꝛma poꝛopica.et qñq;

veoſitaris exitus abſq; voluntate.¶ Cura
Qus eſt cra dꝛaconis marini ? rutele.

dne

88 d

S 7*

De Pilcibus.

Capitulum. lxxxvij.

Pongia Scuamis ⁊ Scinthi. Alb.
in li.dena.aia. Spõgia marinoꝝ eſt
qᷓ multoꝝ geneꝝ eit.Et conueniunt cũ

animalib in motu ↄtractionis et dilatatiõis

Quedã eaꝝ immobiles ſunt a ſaxis ſi abrũů⸗
pant᷑ a radicibo recreſcũt.Quedã aut ſunt mo
biles de loco adlocũ. In turbatie melius vi⸗

uunt et impuris aquis putreſcunt ⁊ cib antur

limo ⁊ piſabo ⁊ oſtreis. ¶ In libꝛo vt ſupꝛa.

S cuamis ẽ piſcismarinus quã germani ca

tulam maris vocant. Hic quinq; pedes habʒ

in longũ ⁊ caudam monopedalem.hic piſcis
in limo abſconditus impꝛouiſos interficit pi
ſces.Lutem etiã habet ita aſperã.vt ea cũ ſic

ca fuerit ligna et cboꝛa poliantur.pilus vero

eius bꝛeuis eſt ⁊ niger et ſimiis ariſtis herbe
fullonũ.⁊ adeo durus eſt vt ferro et calibe vix
poſſit ſcindi.¶ In eodem lib. Scinti anĩalia

ſunt aquaticain nilo natatia cocodrillis figu

ra ſimuia:ſed ſunt multũ minoꝛa ⁊ cõtractioꝛa
Hoꝝ carnibo infecta pocula vim veneni extin
guũt.pꝛenunciant etiam tempeſtates. Antra
lua arantia ⁊ oſtium ab oppoſito eius ventiqͥ
flaturus eit aperientia ⁊ cauda villoſa aliud ſo
ramen qð ad ventum reſpicit obturantis.

Capitulum. kxxxvij

oõcus ſiue Stincus. Iſi. Sticns ?
belua circa nilũ.Aui.Stincus ẽ gua
ril de nilo qͥ capit̃ in egypto.⁊ eſtim.⸗
uerũt qͥdã ꝙ ſit de partu cocodruli. Meliꝰau
tẽ de ipſo ẽulud qð eſt in ꝑte renũ:auget qñq;

coitũ ita vt nõ ſedct᷑ niſi ſoꝛbitiõe iurꝭ lactuca

* Operationes.
¶ Dyaſ. Stincus eſt aĩal qð inuemit᷑ in india
q̃drupes ⁊ ſile lacerte:ſed longius atq; ventro
ſius.̊ aũt ſalli.⁊ ad venereos vſus facit ſi ca⸗
ro eius ex vini ciato potet᷑.nã ſi plus ſumatur
neruos ledit¶ Albᷣ.de na.aa. Stincus eſt a
nimal marinũ mediũ inter platã ⁊ anial qð eſt
ſicut ſtella pentagonũ rufi coꝛij:⁊ in medio ha
bet rimas quibo trahit nutrimentũ.Etita exci
tat libidinẽ ꝙꝙ ſanguinẽ eijcit per coitũ.nec tñ
cõcumbens achuc coitu ſatiat᷑.nec medicinã
habet libido niſi per ſuccũ lactuce bibitum

Capitulum. lxxxix.
Turio.Ex li.dena.re. Sturio ẽ piſcia
magnus habitans in aqͥs fluuialiboqᷓ
. magne ſüt ⁊ diffuſe. viuere diutius nõ
poteſt in ſtagnis niſi ad dulces fluuioꝝ aqua
tranſitũ habuerit. Cibi parũ aut mhil admix/⸗
tit in coꝛꝑe.Cui quippe cib in nutrimentu ſu
ficiens eit.ipſa ſola aeriſerena trãquillitas.q

ꝓpter ⁊ modicũ hʒ ventrẽ ac ꝓpemoduũ ſolidus

in loco ventri. ſicut in reliq̃ coꝛpoꝛis ꝑte. hʒ in
teſtina licet ꝑua reſpectu ſue magnitudis.epar
vero ſatis magnũ ⁊ adeo dulce:ꝙ vix co medi
ſine ſtomachi abominatiõe poſſit. vñ eius fel
le qð contiguũ elt epar fricari ſolet vt exceſſus
dulciorꝭ in epate:tẽperet exceſſu ammar 1 nnn

8

Tractatus

Areſle. Oꝛe caret. · flla pare integra eſt que in

ceter aialibus os occupare ſolet:mec niſi mo⸗

dicũ ſub gutturefoꝛamen habet clauſum cum

voluerit apertũ aeris ſerenicat. Auſtro citius
impingueſcit.aquilone vᷣo flante ſubſidet in ꝓ
fundis. Ideʒ in lactepoſitusdiu ſicut in aqua
viuit.Ali.in li.de na.aĩalium. Stunio piſcis
nNotus ẽ:quẽ antiqui ſtoꝛiã vocauerũt.Eſt aũt
piſcis longi naſi:⁊ magnꝰ adlongitudinẽ no⸗
num pedũ qñ cõpletus eſt ⁊ eſtrotũdus in mo

dum claue. ? tres hʒ teſticulos in pelle pungẽ
tiũ per coꝛporꝭ longitudinẽ. Os habʒad ſugẽ
dum potius q; ad mãducandũ.⁊ ideo in vẽtre
ceius nihil cibi inuenitur groſſi:ſed humoꝛ vi⸗
ſcoſus quem ſugendo accipit:carnes habet al

das ⁊ dulces.⁊ non habet oſſa niſi in capite.
Pinguedinẽ habet croceam.⁊ epar habet ma⸗

gnum ⁊ adeo dulce q niſi felle ſuo temperetur

pꝛe dulcedine generat abominationem.

—

Capitulum. xc.

MWEella. Plini.li. ix. Stellã in mari ſapi

S entia claros autoꝛes video mirari.Cu
EWiusfigura hec eſt parua admodũ carer

intus. extra durioꝛe callo. Huic tam igneum
feruoꝛem eſſe tradunt:vt omnia in mari con⸗

tracta adurat.omnẽ cibum ſtatim peragat.

Operationes.

¶ Igdeʒin li. xxxi.arnes aũt marine ſtelle cõ

tra marini dꝛaconis ictus valent appoſite.

(Ex libꝛo de na. reꝝ. Stella piſcis eſt in ma⸗

ri occidentali.cuius figura eſt ad moduʒ ſtel⸗
le. Hec cũ aliqð animal comederit:mox inue⸗
tun in eius ventre durũ q̃ſ bis coctus panis

Capitulum.xc
¶V FJungis. Iſið. Sſfun gia dicta ẽ a ſin
1.9 gere.i. nitidare vel extergere. Unde Ci
cero. Et fingebat᷑ ſſungijs ſanguis.i

4 .

extergebat᷑. Animal aũt eſſe docet᷑ cruoꝛe pe⸗

tris inherẽte. Unde dũ abſcindit᷑ ſanguineʒ re

mittit. Nam alia ſunt viuetia in aquis:que di

ſcurrunt vt piſces.Alia q̃ ſtant fixa vt oſtreee
vcinus.ſfungie.Ex his alie mares dicũtur:co
q tenues ſunt fiſtule ſpiſſioꝛeſq;. Alie femĩe q̃
maioꝛibo fiſtulis ac ꝑpetuis ſunt.Alie durio⸗
res:quas greci appellant tragos.⁊ nos huco
ſas dicere poſſumus ob aſperitatẽ ſui. Nouii
ſimũ genus eaꝝ peniculi vocant:co q; apte ſũt
ad oculoꝝ tumoꝛes:⁊ ad tergendas lippitudi

nes vtiles.Candide ſtungie cura fiunt.ꝑ eſta⸗

tem em̃ ad ſolem ſternũtur.⁊ ſicut cera puni⸗
ca candoꝛẽ bibunt.Plimꝰ.li.xxxij. In mani cã
panie vicino panẽ abiectum rapiunt.⁊ ibides
ad nullum cibum in quo hamus ſit accedunt.

Pperationes
¶ Pli.li.vtõ.A qlo naues ſfungias ceterꝭ pꝛe
ferũt nec vſq; diutius durare ſpᷣm medici aſſe
runt.¶ Haꝝ genus molliſſimũ peniculitumo
res oculoꝝ ſedant ex mulſo impoſiti.abſtergẽ
de quoq; lippitudini vtiliſſiDm.
¶ Imponütur ⁊ ipſe ſiungie epyfoꝛus expoſi⸗
ta ⁊ ad doloꝛes capitis ex aceto calido
¶ Recentes diſcutiunt.molliunt:mitigant.ve
teres autem vulnera glutinant.
¶ Ulcera humida ⁊ ſilia ĩpoſite ſiccant fractu
reꝛ ylcera. ¶ Sſun gijs vtiliſſime fouẽtur. qꝛ
ſaguis rapit᷑ in ſecãdo vt ꝑſpici poſſit qratio

D UV R

H¶ Infantiam quocq ſiri ſim.i.capitis vlcera

— f — —

☚

Lapitulu m. xcij.

Deiltibus. —

ſtungia frigida cercbꝛo bumefacto ſanat

2

apiſcis eſt fluuialisrt
aaaagnenſia omnibus no⸗
Atus. In limo ſicut anguil

Afliiiinmutritus. vnde ciꝰ co
hhhuns elt. ſcz lucei ſiue ni⸗
Irl. vterq; biie is ſapoꝛis
dulcis eſt:ſed male digeſlionis.ꝗ¶ Iſidoꝛꝰ.Li

timallus nomen ex floꝛe ac cepit.Lynũ quip⸗
pe flos appellatur. NHam cuʒ ſit ſpecie grarus:

⁊ ſopoꝛe iocundus:tamen ſicut flos fragrat ⁊

coꝛpoꝛe odoꝛes aſpirat.i¶ Idem. Coꝛpedo di
cta ẽ eo coꝛpus teneſcere faciat: ſi eam quiſ
qʒ; viuentem tangit.Loꝛpedo ſicut ⁊ ſquatina
eſt ex genere piſcium qui cartilaginem habẽt
pꝛo ſpina.Omniaq; talia carnoſioꝛs ſunt: et
ſupina veſcuntur. Loꝛpedo oua in terraſepa
rit pꝛe mollia in alium vteri locum tranſferẽs
vybiq; excludens.Octogenos habet ferus.Ho
uit toꝛpedo vim ſuam:ipſa non toꝛpens:mer⸗
ſaq; in limo ſe occultat. j

Dperationes
Plinius libꝛo.xxxij.Loꝛpedo emollit aluũ:
in abo ſumptt. S
¶ Et lyeni medetur impoſita pꝛocidentꝭ moꝛ⸗
bumintranci quoq; pꝛohibet appoſita

— —

echa. Titimallus. et

Capitulum. xciij.
–Rrebius ⁊ ructa. Ex libꝛo de natu⸗
jris rerum. Lrebius eſt piſcis niger pe
èdalistantum longitudine. habens ta
men.quiq; digi os.in craſſitudine hãc ei vim
ineſſe Plinius recitat. vt pars eius in ſale ſer⸗
uata:aurum quod in altiſſimos puteos deci⸗
derit. admota cxtrohat ac fluctuare fadat.
Hic coloꝛem candidum in hyememutat.⁊ eſta
te nigrioꝛ fit. ſolus inter omnes piſces ex alga
nidiſicat ⁊ oua in nido parit. Lrebiuseſt in o⸗
ceano qui duro naues perfoꝛat roſto.
Actoꝛ. Tructa exterius quidem varia ſicut
et petica. ſed interius rubea.que quidem vt fer
tur qdiu minoꝛis etatis et coꝛpoꝛis ej iſtit in
aquia tantũ vulcibus nutritur:⁊ tructa voca⸗
tur. Cum autem excreuerit ⁊ deſcendens vſq;

ad conſinia maris de ſalſedine ũlius biberit:

ſalmo efficitur. quod tamen verum eſſe nequa⸗
quam ab omnibus aſſeritur.E ſt autem vter⸗

q;piſcis delicioſus ⁊ ſapidus. Ex libꝛo de na⸗

N

turis rerum. Zructa piſcis eſt habitans in fia

uijs dulcibus: qui magno impetn currunt de

montibus.ſquamas habet vt ſalmo.carneiq;

ſimilimas:ſed multo eſibilioꝛes:⁊ hoc ineſtate

tantum a menſe Jalio vſq; ad Fiouembrem.
Hreme vero carnes hobet albas vt ccteri pi

ſces:minoꝛiſq; ſapoꝛis.maculas babet in doꝛ

ſo coceas atq; ſanguineas.
Capitulum. xcuiſ.
Aa i

1

u,. 4 N =
—

—

. Eteũ. Alb in l. dena. aialium. Zelte

Sum appellat᷑ Hic aũt adeo ſpiſſam ex
ſalſugine mari cõtrahit pellem ⁊ durã ꝙ caloꝛ
naturaliainterioꝛ ꝑ poꝛos raſpiraculum hahe
re nõ valẽs.cauſa eſt inſirmitatis alian:⁊ tunc
petit aq̃s dulces in quibopellis deſpiſſat᷑.et ſic
ſepe cõmutat ſeipᷣm añ exmani nõpotat niſi a⸗
quas dulces q in mari ſunt.ſicut olim in hac

ſcientia ppamus ꝑ vas teſteũ in aqua poſitũ.

Capitulum. xcu.

4 Eſtudo. Alber. in li.vto. eſtudnes
N bhabitãt Indicũ mare:ita latasteſtafß

‚́habẽtes:q hoĩbus ſufſiciũt ad hoſpi⸗
tia ꝑte eoꝝ in tecto poſita.Aliqñ etiã in teſtis
ulis nauigat᷑ inter inſulas quaſi in zimbis.hec
eſtudines ſic capiunt(vt dicit Plini.)in feruo

anĩal eſt marinũ qð pellis duricie teſte

£ *
.
2 5 .
.
. )

re em ſolis gaudemtes:toto doꝛſo roſtro nas
tant in marꝭ ſuperficie:donec ita deſiccant᷑

mergi nõ poſſunt:⁊ tũc inuite natãt donec ma

nib accipiunt᷑ videntiũ. Dicũt etiã aliqͥ q; no
cte ad paſtũ teſtudines ille egrediunt᷑: ⁊ ſatura⸗

teobdoꝛmiũt in ſuꝑficie aque natãtes.⁊ tune

pli imis ob capturã ↄgregatis tres natãt ad

teltudinẽ quoꝝ duo ad appꝛehenſam conner⸗
tunt concham ita q in tergo later oſtreũ.Ter
tius aũt laqueum inijcit capitixvel membꝛo qð

eſt in loco colli. Et reſidui qui in littoꝛe ſtant

trahũt ipſum ad terrã. Teſtudo aũt hec mag⸗
na ſicut ⁊ parua dentes non hʒ.ſed roſtri mar
gines hʒ acutas ita pixide.⁊ ðꝛ tanta eſte oꝛis

cius duricia vt etiam lapides cõminuat.Dicit
etiã Plinius qꝙ hec aĩalia coeunt pecudũ mo⸗
re.⁊ ; femine coitũ de facili nõ ſuſtinẽt donec
maſculus aduerſus femine feſtucas in oꝛepo⸗
ſuerit. In terra egreſſe ouant oua ouis anſerũ
ſimilia.⁊ facit centũ vel amplius.⁊ illa fodit in

terrã extra aquã. aliqñ pectoꝛe iacet noctib⸗
ſuꝑ ea.Et ideo quidã dicunt ea viſu ſouere q;
tm eſt falſum fetus:aut in terra educãt: indu

cunt in aquam. Ceſtudines marinepecudum

moꝛe coeunt.vt dicit Ariſto.⁊ in terrã egreſſe

oua vſq; ad centũ ouis anſerũ ſimilia pariunt
que ⁊ quidam ab illis tantũ oculis ſpectando

foueri dicunt.¶ Iſido.Leltudo aũt dicta eſt

eo q; tegmine teſtein modum camereadoper⸗
ta eſt. Hoꝝ quatuoꝛ ſunt genera:quoꝝ vnum
eſt de quo bic agitur.ſcq; ieſtudo marina.Ali⸗
ud vero eſt teſtudo lutaria.De alqjaſuis locis
dictum eſt.¶ Solinus.Lracie populi mari⸗
nas teſtudines capere gaudent. Quaꝝtanta
eſt magnitudo vt ſuperſicies eaꝝ domũ ſaciat

et numeroſam familiam nõ arcte receptat.

rn

De Piſcibus.

Capitulum. xrvj
Igruis ⁊ Tritte. Alber. in li.ve natu,
anialium. Cigruis eſt animal marinũ
candam habet duoꝝ cubitoꝝ latitudi
nis.fetũ facit in mari ⁊ nunq; in terra.In ter
ra auũt exit ad ſiniſtrã:⁊ hoc cõtingit.qꝛ oculo

nelibentius exeunt qᷓ; alio tepoꝛe.Plinius di⸗

cit ꝙ nauẽ inſequunt᷑ curioſitate videndi vela.

et bic ſtupoꝛetantũ detinet᷑ ꝙ tridente i neos

tacto vix fugiant in hyeme latent vltra moduʒ

Impingnantur ita q tertio anno vel quanto
rimũq; moꝛiunt᷑.in ethiopia trigrui beſtie
unt coloꝛe fuſco ⁊ duabo mãmisa pectoꝛe de

pendentibo fetus lactantes:vt dicit S olinꝰ.

Dicit etiam ꝙ tigruis in ponto naſcitur.eo
aqua ceteris maribus habet dulcioꝛes.Et ſi

ſlumina intrat:dextro latere intrat:ſiniſtro ve

rrvo cxit. ¶ In li. vts. Lritte ſunt piſces fluuia⸗

les in his currentibo ei fluuijs qui cum impe⸗
cturuunt de montib. Squamas⁊ carnes ru
beas habẽt. In eſtate vt ſalmoꝛin hyemeſunt
albeſcentes ⁊ minus ſapide. MHaculasin doꝛ⸗
ſo habent ⁊ rufſas ⁊ nigras.
817

„

Capitulum. xcvi).

UDadnins⸗ Exli.de na.re.Chynnus?

monſtrũ marinũ caudam habẽs duo
rũ latitudinis cubitoꝝ. In mari fetifi⸗
cat tantũ:ſed in terra exit ad paſtum. Pliniꝰ.

Thynnus naues ob curioſitatẽ videndi yela

vento agitari perſequitur. ⁊ co ſtupoꝛe intan⸗
tum afficitur:vt etiam tridẽte in eum iacto ter
roꝛe nõ moueatur. NHyberno tẽpoꝛe latet. gur

dero melius videt q;ᷓ ſiniſtro flante aquilo⸗
n

Capitul

gitibus pingueſcit intantũ:vt vita longiſſima
per triennium ſit:⁊ habet quaſi eandemnam⸗
rã cũ tygrio.de q̃ in pᷣcedenti cap.demõſtraui

Operationes.

4 Dxal. Thynnus ſalſus ſi plurimũ fuerit cõ

meſtus mitigat vipere moꝛſus ¶ ataplaſma

tib adhibitus medet᷑ caniuis moꝛſibo.¶ Pli.

li.xxxij.Thynni adipe recenti ad or: vicera ẽ

vſus attalus.·Pſilotrũ eſt thynni ſanguis.ct
fel ⁊ iecur ſiue recentia ſiue ſeruata. Jecur
etiũ tritũ atq; mixtũ cedro plumbea pixide aſ⸗
ſeruatũ.i¶ Emẽdatq; palpebꝛas pſilotrũ inuti
libopilis.exeptis in veſligia euulloꝝ inſtillatũ
ſ

Fr,

X W
4

△ △

um. xcouſ.
e ꝛtuca. Ex li.ð na. re. Loꝛtuca marꝭ

eſt monltru ingens foꝛmatũ ad inſtar
Vtoꝛtuceterreſtr ſed eins magnitudinẽ
inĩmenſum excedens.nã octo obiton eſt eiua

longitudo:q̃ttuoꝛ latitudo.clipeũ habet q̃̊ cẽ

tra iacula tegitur ad inſtar vſualis ſeuti tnian

gularẽ.ſed multo maioꝛẽ: vtpute quinch cubi⸗
toꝝ. Crura habet magna vngues magnos:et
digitos in pede maioꝛes qᷓ; ſint in leonibo. foꝛ⸗

titudine q́; ⁊ audacia mirabiliterviget. quippe

qᷓ tres bomĩes inuaderenõ timet. Yonitudine
Ppfruſtrat ſi doꝛſum adterrã vertax. Difficul⸗
ter em ſurgitin doꝛſum cõuerſa ꝓpter latitudi
nem clipei qua a doꝛſo canta belua indludit᷑.

Ariſto.Loꝛtuca poſiq; comederit vipefamꝛ

comedit oꝛiganum agreſte ne moriatur.

Capitulum. xlix

1
. .
SS — 3

turꝭ reꝝ.Lacca marina monſtrum eſt

dum.non habet oua:ſed facit fetũ vnũ

quidem ſepius vel duos aut plus. Fetũ tenere
Diligit ⁊ ſecũ ducit vbicunq; vadit. Hocanial

xxx.annis qð pꝛobatũ eſt amputatis eoꝝ cau⸗
dis viuit. ¶ Uitulus marinus a ſimilitudiue
terreſtris dicitur. Ariſto. Mitulus marinusha

bet coꝛpus durũ ⁊ carnoſum.ideoq; gramiter

interficitur.niſi cũ vulnere ⁊ maxillis.Uox eiꝰ

eſt vt thauri.quattuoꝛ habet pedes.nõ aut au

riculas:quia regimẽ vite illius ⁊ manſio eſt in

in aqua.Nam ſi eſſent ei auricule ſuꝑ vias po

ſite multũ humoꝛẽ reciperent::ac motũ ⁊ nata⸗
tionem in aqua pꝛohiberent.Animal generat

completum. Eiuſq; partus eſt omni tempoꝛe

ſicut boĩs:⁊ pcipue tẽpoꝛe partus capꝛaꝝ.

— e.

Acca⁊ Clitulus maninus.Exli.dena

magnũ ac validum ⁊ adiniurias iracũ

—r —— . .
—
. . .

Capitulum. t.

+ Erith: alias Clerich Qipera ? Timmb:a

Iſidoꝛꝰ. Uerich piſcis eſt vulgariter
ᷓeſic dictus latine vero Ariſtoſis.quia
ariſtis innumeris armatur caro eius:ita vt in

cCcoõmode edi poſſit:⁊ non ſine faſtidio. Iñ pau
perum cbus eſt:anq; omnium piſcium eſibili

um viliſſimus. In aquis dulcibns frequenter
babitat.in his tamen qui fluxui ⁊ refluxrui ma

tenduntur in longum aque vel in tranſuerſuʒ.
⁊ anterethia ſuper aquas inſtrumetum inſtar
arcus:ita vt fluitet ſuper vndas.In ſuperio⸗
ri autem eius parte nola ſuſpenditur.eius ſo⸗
num piſcis audiens gregatim aduentat tinni

tum nole ſtultusſequens. Et hoc inditio patet
quia ſenſum habent audicus. In cidentes er⸗

go in rethia capiuntur in mulntudine magna
¶ Idem. Uipera marina piſcis eſt paruuspau
lo plusq; cubiti vnius.In capite ſuper oculos
vnum coꝛnu fert paruum acutum ⁊ moꝛtiſerũ.
Eo nanq; quemcũq; vulnerat veneno inficit.
Quod cauentes piſcatoꝛes capto piſce caput
ei ampuctant.reliquum vero coꝛpus in vſum
bominum cedit.¶ Idem. Umbꝛa dicitura co
loꝛe:eo ꝙ coloꝛis ſit vmbꝛoſi

Capitulum.k.

ania. Clergiliales piſces ſunt n duo⸗
bus lacubo ytalielano vicʒ ⁊ verbacia

ris amaricantur. Capitur autem ſic. Retbia

. ,

Egiliales. Alberus in libio dens.

2
B

4 ð

De Pilcibus.

no in radicibo alpiũ effuſie tĩ verglliax ſtella⸗
rum oꝛtũ apparent ⁊ in om̃ibus alijs tẽpoꝛib⸗
latent. Ni piſces pulchꝛas habent ſquamas a⸗
cutas vt claui.In capite autẽ ſunt parui ⁊ po⸗
ſtea in caligaꝝ modum delectantur.

Capitulum. cif.

F Ranoſcopus Urtica ⁊ Uulpes marĩe

Plini. li. xxxij. Uranoſcopusvocat᷑ ab
woculo quẽ habʒiin capite a q̊ ſibter et
ſupꝛa intendit.Alio noie gallie nücupatur

Hbprrkrationes.

¶ Huius fel cicatrices ſanat:⁊ carnes oculoꝝ
ſuperuacuas conſumit. vt dicit Meanger in
comedijs. ¶ Idem libꝛo nono. Urtica noc⸗
tu vagatur noctuq; mutatur. Uis eius pꝛuri⸗
tu moꝛdax eademq; terreſtris vꝛtice.
¶ Ariſtoteles. Animal genus quod grece di⸗
citur akalabia.⁊ creditureſſe vꝛtica maris.eſt
iungens alias murens per ſe.nec habʒ teſtam

ſed eius creatio eſt ſicut carnis.

¶ Et hoc genus ſentit ⁊ rapit quicquid appꝛo
pinquat manibus.⁊ applicatur lapidibus cuʒ

ſuis pedibus.ſicut animal multoꝛum pedum.

Et foꝛtaſſe tumeſcit coꝛpus eius quando ap⸗
plicatur alicui rei. Habet autem oꝛiſicium in
medio coꝛpoꝛis eius:⁊ ven atur quicquid tran
ſit per ipſum ex piſcibus paruis.⁊ comedit yri⸗
cium ⁊ pecten id eſt plais.
4 HS nono. Aulpes marine in peri
culo capture glutiunt:non tamen hamum:ſed
amplius vſq; infirma linee que facile pꝛerodãt

ſic ꝙ capere non poſſimt. ulpium terreſtriũ

aſſt imilantur.

2

—

PPotamus. Exlibꝛo denat. re. ypo
namus eſt belua in terra naſcene: ſed
n aqua ⁊ terra equaliter potẽs.E le
phantibus plerũq; maioꝛ. Roſtrum
habet reſupinum. dentes aduncos.noctibꝰ

ſegetes depaſcit.ad quas quaſi retrogradus
pergit.libentius aũt pꝛe ceteris partibus coꝛ⸗
poꝛis in pedibus vulnera recipit.In nilo ha⸗

bitat.⁊ in paribus Indie pꝛecipue reperitur.
ex eius cute toꝛnantur halie.Ariſtote.ypota⸗
mus.ideſt equus fluuialis:habet equinos cni
nes.ſiſſos pedes ſotulares vt vacca.et eſt ſine
facie:habensin pedibus kabab.Cauda eius
vt poꝛci.hinnitus vt equi.magnitudo vt aſini
Coꝛiumeius groſſum valde. Ideoq; parãtur
ex eo ſotulares ⁊ coꝛrigie.Interioꝛa eius aſſi⸗
milantur interioꝛibo equi ⁊ aſini.Et licetin ter
ra maneat:ſine aqua tamẽ viuere nõ poteſt:ſi
cut toꝛtuca ⁊ rana manina ⁊ cocodrillus

Dperationes

¶ ſlinins libꝛo. t. Eoꝛij vero craſſctuco ta⸗

2

lis eſt ypotamis. vt inde toꝛnentur baſte cum

ingenio quadam medica diligentia.
¶ Einis coꝛij ypotami cum aqua illitus:pan⸗
nos ſanat.adeps eius febꝛes ſrigilas
¶Pellis eius eſiniſtra ꝑte frontis adalligata
ventrẽ inhibet:⁊ eiuſdẽ cinis alopicias explet.
¶ Zeſticuli.3.i ex aqua bibitur cõtra ſerpẽtes
Junusſuffocans dentes e parte leua doloꝛẽ

dentium ſcarificatis gingims ſanat.

Capitulum. tiif.

d

Tractatus

——

„ 7 74

Camttulunk if,

Prern Edroſus. Zidrach ⁊ Ziphius. Ex

li. de natu. re. Zidroſi belue manine
M ſunt arabiã incolentes. quaꝝ oſſa
‚aageo magna ſunt vt foꝛes in domi
bus ⁊ pallacijs tigna:⁊ alia ſtructure neceſſa⸗
ria de illis comode ſecentur.quadraginta nã⸗
q; cubiroꝝ magmtudinis reperiunt. ¶ In li. vt

ſupꝛa.Lidrach eſt monitrũ foꝛma mirabile qd

ptendit maliciam in ſua figuratiõe ſed innocu
um reperit᷑. Caput habet vt equus:ſed foꝛma
minoꝛi.oꝛpus auũt ex omni parte dꝛacon ſi⸗
milimũ eſt. cotũq; diuerſimode coloꝛatũ.Lau
dam habet longã ſᷣm quãtitatem coꝛpoꝛis ſui
gratcilem ⁊ toꝛtuoſam vt anguis.pinnas babz
ʒʒ ſicut piſcis.¶ Jn eodeʒ li. Ziphius eſt mari
na belua valde foꝛmidabilis.⁊ omniũ anima
liuum generi valde dilſimilis:foꝛma ſingularis.
Haius nãq; caput ſi videris monſtruoſuʒ eſt
omnino. Sioꝛis ab yſſum fugies velut ima⸗
ginem moꝛtis ſi oculos hoꝛrebis.ſi reliquum
coꝛpus nibil in rebus ſimile te vidiſſe fatebarꝭ.

eInIiron. Jſið.Zitiron monſtrum eſt
‚— uo vulgus militẽ vocat.⁊ eſt ingens
rtq; foꝛtiſſimũ in anterioꝛi parte:qua
foꝛmam armati militis pꝛefert.⁊ caput qua⸗

ſi caſſide galeatum ⁊ ex cute rugoſa ⁊ dura ac
firma mimis. Ab eius collo dependet ſcutum
longum.latum ⁊ magnum.et interius cauum
vt in eo poſſit cõtra ictus pugnatium moꝛe de
fendi.Eſt em̃ foꝛma triangulare firmitate du
ricia q; ta validum vt vix vnq; poſſit iaculo pe

netrari.De collo eius ⁊ de ſpõdilibo vene que
dam ac nerui foꝛtiſſimi ꝓtenduntur in humeꝝ.
nibo pᷣdictũ ſcutũ pendet in ſcapla. BGꝛachia
foꝛtiſſima nimis hʒ.⁊ quaſi manü buulcam
cum qua validiſſime ꝑcutit. Uñ fit diſticuler
nimis ab bomie capi poſſit.Et ſi captus fuerit

ditfriculter etiam necari:niſi cũ mallijs poterit

Ifius. Alb. in li. de na. aĩaliuʒ. Zifius
geſt anim al maris nulli ali ſinule ma⸗

ximũ ⁊ingens de genere cetoꝝ:caput hʒ mon⸗
ſtruoſum. os ꝓfundum valde. oculos hoꝛribi⸗
les.in coꝛꝑe nulli alij ſimile niſi cete.

5init tractatus de Piſcebus.

“ü —NM M . . S

E—s — – — — —

—

— — —

Eneca in natu. queſti.li. vij. dicit
– D Sicut in nobis nõ tantũ eſt ſan
yguis ſz multa genera humon: ſic
ℳ :in terra plura ſunt humoygene
ra.Quedã ſunt q̃ natura indurant᷑:hinc om̃is
metalloꝝ humus q̊ aurũ ⁊ argentũ fit:generat᷑
Mucdã ſunt q̃ in lapidẽ ex liquoꝛe vertunt᷑:vñ
lapides pᷣcioſi creſcunt.Qma aut in tractatu
iij.de aquaticis ⁊ natatilibo:earũq; ꝓpriet ati⸗

bus ⁊ natur tractauimus:nũc dei auxilio tra

ctatum quintũ aggredientes de lapidibopᷣcio
ſis:necnon de his que in terre venis noſcũtur:
eoꝛumq; virtutibus pertractabimus.⁊ modũ
ſeu oꝛdinem alphabeti ſicut in pꝛecedenti ob⸗
ſeruando.Et pꝛimo de lapidibo dicemus.
—— —

4
*

Damas latine. Arabice hag

ger. Hager ſubedhig ẽ mes flu
VN minis in q̊ eſt lapis de mes.Et
RA eſt flumẽ ad qd nunq aut aliqͥs
niſi Alexander venit.⁊ eſt in finiba coꝛaſceni.
Et coloꝛ eius appꝛotimat coloꝛi ſal armonia
ci.⁊ eſi frigi.⁊ ſic.in.iiij gradu.Et idem aucto.
vai.E ſt lapisq̊ vtũtur aurifices ponen:es

in ſtilo ad ſculpendos lapides.En ax in lat ida

rio ſuo. Adamas eſt lapis duniſſimus:paruʒ
criſtallo obſcurioꝛ:coloris tñ liuidi fulgentis

molleſcat ⁊ ſoluat᷑. Soluitur iñ ⁊ molleſcitur
ſanguine ⁊ carne hyrci pᷣcipue:ſi hyrcus añ ali

adeo ſolitus:vt nec igni nec aliqua re fragatur

S l

PrATYHHHEWYrerge

——ʒrʒr

ꝛoheminm in de Lal

ſubedhig. Sera.li.ag.capᷣ.ha⸗

qᷓ;diu biberit vinũ vel ſiſeleos comederit mon
tanũvel petroſilinũ:qꝛ talis hyrciſanguis etiã
adfrangendi lapidez in veſica valet. Solni.

pidibus.

etiam lapis ille a plũbo ⁊ nõ trahit ferrũ:co q;
nõ ſit pꝛopꝛius locus generationis eius in mi
nerua ferrca. vt quidã mendoſi dixerunt. Ma
ioꝛ aũt quãtitas eſt inuenta ad magnitudineʒ
auellane. Naſcitur aũt in Arabia et in cxypꝛo.
ſed cypꝛum eſt magis molle ⁊ obſarũ. Et hic
lapis quando magneti ſupponitur ligat mag
netem:⁊ non permittit eum ferrum trahere.

(Dperationes.
¶ Serg. Maioꝛ virtus cius ẽ inauro ⁊ argẽ
to⁊ calibe.vñ lacerto ſiniſtro alligatus ralet
cõtra hoſtes ⁊ inlaniã.⁊ indomias beſtise. et
contra iurgia ⁊ nxas ⁊ venena.⁊ incu ſiones
fantaſmatu ⁊ incuboꝝ⁊ ſuccuboꝝ.Hũc aũt la
pidem quid magnetẽ v ocauerũt:?⁊ quidã eun
dem ferrũ attrabhere mentiunt. Jgez. Iſte la
pis bʒ duas vᷣtutes q̃ raro aggregant᷑ in alio

lapide. Una eaꝝ eſi ꝙ nõ ↄiungit᷑ alicui lapidi
quin nõ frangat ꝓpter hoc coaptant᷑ fragmen

ta eius in ſummit aribo ferri aſperſiad ꝑſoꝛan⸗
cum:⁊ ꝑfoꝛant᷑ cũ eo lapides alij ſicut ſmaral⸗
due.tabarʒet. aphirus.⁊ alie gemme.¶ Alia
virtus eſt ꝙ ſi accipiat᷑ granulum vnũ ex frag

mentis eius:⁊ glutinct᷑ in ſummitateferri cum

glutine romano.⁊ intromittat in veſica ꝑ foꝛa
men virge:frangit lapidẽ. Habet ſimiliter aliã
pꝛopꝛieialẽ:qꝛ miil frangit lapidem hunc niſi
plumbũ.nã ipſumrupit ⁊ conterit. ¶ Etidem

auc. Dyaſco. A damas eſt lapis q̊ vtunt᷑ au⸗

nifices ponentes in ſtilis ad ſculpendos lapi⸗

dea.⁊ conſert gingiue fluxe.: putiicat dẽtes.

Et ideʒ aucto. Halie. Nirtus eius eſt que ab
ſtergit abſterſione foꝛti.⁊ ſignum qð auniices
vtuntur in H̊ q indiger abſterſione.Et nos iaʒ
experti ſumus ꝙ mũdilicat dentes ⁊abſtergu.
¶ Et in eo eſt virtus aliqua calida.⁊ ꝓpter hac
cauſam aòmiſcetur in medicinis ccburentibo

ct in aliquibo deſiccatiuis qᷓ curant gingiuas

fluxue.¶ Ex libꝛo de na.reꝝ. Adamas ſoꝛteʒ
lacu hominẽ contr a holtem. Sommia vana⸗
re peilt.venenũ ſugat ⁊ pꝛodit.Fertur em̃ ſu⸗
doꝛe madere.ſivenenũ achibeaiur pꝛope.
¶ Pꝛodeſt lunaticis ac demonerepletis.x
contsciu ctiam pꝛodeſie dicitur inſanis.

BGathes liue agapis. Agetbes (ſcoõᷣm
Ovya co.)bʒ maxima virtutẽ.cʒ.q ca
loꝛem hʒ ſimilem pclli leonis.yſaac beniamin
Agatbes aũt lapis niger eſt albis venulis in
modũ cuiuſdã ſpecici lapidis albeſten. Et inne
nit᷑ alius minoꝛ eiuſdẽ ſpeciei.q ſilis eſt coꝛallo
tauũ genuoplurimũ iui in creta inſula nalut

R„

„

vino datus vi

hʒ in nigro venas croceas.Eſt quartũ ge⸗

nus indicũ ⁊ variũ quaſi ſanguie ſit aſperſum.

OPperationes.

¶ Dyaſ. Agathesvalet ad moꝛſum ſcoꝛpiõis

alligatus vel illinitus cũ aqᷓ ſtatim tollit dolo
rẽ.critus ⁊ vulneri aſperſus vel in potione cuʒ

perarũ curat moꝛſus. poꝛtatus
facundum pꝛudentẽ amabilem ⁊ gratũ facit.
Jaac beniamin. Pnimũ quidem genus ap⸗
tum eſt ad reguz foꝛmas que lapidibus inſcul

puntur.⁊ plurimi lapides habent capita regũ

inſculpta.i¶ Et cũ iacent ad caput doꝛmientʒ
fertur oſtendere multa ſimulachꝛa ſommoꝝ:
¶ Ceruium aut genus qð creticum eit facit:vt
adiuuet vincere penculaet viribo cõuenit coꝛ⸗

minẽ boni ⁊ facundum

dis. gratum ⁊ placentem facit. vt dicit Enax.

et coloꝛis facit ho

—

W

D

22△⏑

Capitulum. iif

Labandina. Iſið. Alabandina dicta
E ab alabanda regione Aſie.Eſt aũt
criſtallini genus. Cuius coloꝛ ad ce⸗
donium vadit ſedrarus. Arnoldus. Alabãdi

na fulgorẽ habet q eſt ruffus clarꝰ vt ſardius.

HPbperationes
¶ Huius virtus eit ꝙ fluxum ſanguinis pꝛo⸗
nocat ⁊ augmentat.i E x lapidario. Eſt ala⸗
bandina cuius lux ẽ emula ſardi. Indicis au
tem dignum de nomine fallit amicum.

—

TEW

— 2 :
4
. * ,
5 “ 4 „
&„*²1
1N 1 ſ
1
. S 1 1 —e
. R e Er . “
„ 3

— —

.
—
— —
— — N — —
— — — —2

Labaſtrites: Amandinus ⁊: Abſin⸗
Vthus. Iſidoꝛꝰ. Alaba ſtrites eſt lapis
candidus ainterſtinctus varis coloꝛi⸗
bus. Hunc cauant ad vaſa vnguentaria:qm̃
vnguenta optime ſeruare dicitur inconupta.
Fiaſc itur circa thebas egiptias ad damaſcuʒ
ſyrie:ceteris candidioꝛ.probatiſſimus in In⸗
dia. Plinius libꝛo.xvi.Alabaſtrites lapidem
vocant quem ad vngentaniavaſa cauant. Na
ciuur circa thebas egyptias ⁊ damaſcũ ſyrie
Nic ceteris candidioꝛ:edpꝛobatiſſimus eit in
Carmania.mox in India.iam quidem in v⸗

ria atq; in aſya.viliſiimus aũt ⁊ ſine vllo can⸗

doꝛe in capadocia. Pꝛobant᷑ qᷓ maxime colo⸗

ris mellei in vertice maculoſi atq;non tranſ⸗
lucidi.vicia ſunt in his coꝛneus:coloꝛ candidꝰ
quicquid vitro ſimileeſt.¶ Scoᷣm Albertũ
lapis amandinus eſt gen ma coloꝛꝭ varij.a
pis abſinthus ſᷣm Albertuzʒ:eſt ve genere 6
manum coloꝛe vitni rubeis irgulis

Capitulum. iiiſ.

. 5„
.

d

—R

=

.

„ V DND

„ D d

De Lapidibus.

¶ Dyaſ.Alabaſtrites eſt laxatiuus.mollit de

niq; duricies ⁊ ſtomachi doloꝛẽ ceroto admi⸗

xtus.¶ Albertus.Amandinus venenũ omne
an ertinguit aut repꝛimit.⁊ vincere facit aduer
ſanios.Et plenã interpretationẽ ſomnioꝝ facit
intelligi.¶ Albertꝰ. Abſinthꝰ. Uirtus huius
fertur eſſe ſicut lapis Albeſcarius licet ſatis re⸗
miſſioꝛ.¶ Nã accẽſus ꝑmanet calidus per ſe⸗
ptem dies vel amplius. ꝓpter eandem cauſamq̃ᷓ
dicetur de lapide albeſcario.i¶ Lapidis huius
virtus eſt in pꝛonocido et augmentando fluxũ
ſan guinis.vt experimẽtatoꝛes aſſerunt

=

2 ☛ —
—— —

Capitulum. v.

Dadrodamanta? Antracites. Iſido.
Androdamãta nitoꝛẽ habet argẽti.

2 bene ad amasſemper teſſeris quadrara
Magiputant ei nomen inpoſitũ ab eo ꝗꝙ/ do

mare ac refrenare dicatur impetus vel iracun⸗
dias animoꝝ. Gignit᷑ autẽin mari rubꝛo.
Dperationes
¶ Amoldꝰ. Androdamãta lapis eſt coloꝛis
argentei.trahiturq; de rubꝛo mari:fſoꝛma eius
vt teſſera.duricies vt adamãtis. Uirtꝰ eiꝰ c cõ
tra furoꝛẽ animũq; cõmotuʒ. ¶ Ex lapidario
Androdamãta lapis ẽ quaſi ceſſera q̃dra. Jpe
maris rubri mixxtꝰ reperũ harenis.¶ Quẽ ma
gas affirmar tante vᷣtutis habere. vt poſſit pꝛe⸗
fens animos ſedare calentes.¶¶ Ex libꝛo ð na
ruris rerum. Androdamanta lapis quadrus
atq; duriſſimus.tante virtutis eſt.vt animum
furoꝛe calentem et luxuria ſedare poſſit

ſed candida vena pꝛecinctus. cui ppꝛium eſt

iactatus in ignem velut moꝛtuus extinguitur.
ac contra perſuſos exardeſcit.i¶ Pli.li.⁊vi.Eſt

inter caꝛbunculoꝛũ ſpecies antraticis in Zheſ

pꝛocia foſſilis carbombo ſinilis.hec quoq; cã⸗

dida venapꝛecincta traditur. Ariſtotics.
Antrax.i.carbunculus rubeus.Si cum co po

natur oꝛithi nocte luccbit. ¶ Albertus. Anaro
mada eſt lapis coloꝛis argẽtei.in mari rubꝛo

naſcitur.Elſt autem quad ratus et durus ſicut

adamas.
¶ Cirtutẽ habet cõtra furoꝛem.et facilis ani⸗
mi cogitatione ⁊ triſticiam et grauitatem.

. . .
9 5 &R , 3
. 2 —

1

Capitulum. vf.

Pyunadhun d olinꝰ. Allectoꝛius la⸗

npis traditur qui criſtallina ſpecie fabe

modo in gallinacioꝝ ventri ulis naſci
tur. aptus (vt dicunt)preliatonibj.¶ Dyaſco.

Allectoꝛius lapis in ventribo gallorũ gallina
corum inuenit᷑. ¶ Arnoldus. Allectoꝛius ẽ la
pis obſcuro criſtallo ſilis e ventriculo galli ca⸗

ſtrati trabit᷑ poſt quartũ anni.Ultĩa eiueiquã
titas eſt ad magnimudineʒ ſabe.¶ Ex libro de
na. rex. Allectoꝛius eſt lap is criſtallo vela qua
limpide ſimilis. In iecoꝛe gallinacij reperirur·
ſi caſtratus fuerit.poſt q; tribus annis vixerit
caſtratus. Hullus maioꝛ eſt ſaba: poſt; bicla
pis in gallinacio fueritnunq; bibit.

Pyperationes

¶ Draſcoꝛides. Allectoꝛius in ventriba galli⸗

nacioꝝ inuenitur: quẽ gladiatoꝛ habens inoꝛe
permanet inuictus ac ſineſiti. ¶ Nulieribo

¶ Antracites eſt coloꝛis igneivt carbuncul⸗?. quoq que volent placer cyinaiodit. cena

D

P poꝛtantes ſepꝛobas acſpecioſ. as reddit.i¶ Ar
noldꝰ. Allectoꝛiꝰ excitat venerẽ.hominẽq; ⁊ cõ
O ſtãtẽ facit.atq; inoꝛe tentꝰ ſitin repꝛimit.¶ Ex
ii. de na.reꝝ.Allectoꝛiꝰ valet frigidis.⁊ qͥ coire
E nõ p̃t.i¶ A mul ereq; habitꝰ facit eã viro ſuo
placere. poꝛtantẽ ſe facit inuictũ ⁊ ſine ſiti. Hinc
F reges euʒ hũtes in oꝛe foꝛtiter dimicãt. ¶ Phi
ſiolo. Allectoꝛiꝰ in ventre galli naſcit᷑ quipoſt
tres annos caſtratꝰ.⁊ poſtea ꝑ ſeptẽ annos vi
H uẽs.hũc lapidẽ poꝛtat idẽ gallinaciꝰ.i¶ Hic la
pis ſitim extinguit.hoĩemq; difcretũ ⁊ gtũ.ma
ximeq; vxoꝛẽ ma rito facit. Ut aũt habeat hec
H dofia clauſus in oꝛepoꝛtat᷑. ¶ Ex lapidanio.
. Ventriculo galli qui teſticulis viduatus
Cum tribo ad mimũ factꝰſpado vixerit annis
HPaſcit᷑ ile lapis:cuius nõ vltima laus eſt.
Et per bis binos capit ineremẽta ſequentes
Menſuramq; fabe creſcẽs excedere neſcit
riſtallo ſimilis vel aque cũ limpida paret
èNJ nuictum lapis hic reddit quecunq; gerenteʒ
rſrtinguitq; ſit im patientis oꝛe receptus.
Haʒ milo crotonias pugiles hic pꝛeſide vicit.
Hoc etiam multi ſuperarunt pꝛelia reges.
MHic oꝛatoꝛem verbis facit eſſe diſertum.
Conſt antẽ reddens cunctiſq; per omia gratũ
Mic circa veneris facitincentiua vigentes.
Cõmodus vxon que vult foꝛe grato marito.
At bona tot pꝛeſtet clauſus poꝛtetur in oꝛe

y m =

”

. .
2 . „
— 5 e 77 „
— — — „ . .

Capitul
2W◻᷑⁊ Metiſtus. Ji. Ametiſtus indicus in
2ter pim pureas gẽmas tenet pꝛincipatũ
Eſt aut coloꝛ eius purpureꝰ ꝑmixto co
loꝛe violaceo.⁊ quaſi roſe nitoꝛ:eniter q̃ſdam
ſlãmulas fundes. Altau genꝰ eiꝰ deſcẽditad

„

. .— . e..
„„ —
. 2 .
6 2 481„2
* . „ 5 *
4 „ .

Trattatuz

iacĩctos. Eauſaʒ nols eius reddũt: qꝛ ſit in eis⸗
purpurea qͥddã nõ in toto igneu.ſed vini colo
rẽ hñs.eſt autẽ ſculpturis faulie. Huius gẽme
genera ſunt quiq;.¶ Arnol. A metiliꝰẽ gẽma
purpurei coloꝛis vt roſa.⁊ trãſmittit᷑ ab india.
Sũt q̃dã eiꝰſpẽs.ſʒ hec.i.indica ceteris vtili⸗
or ẽ. huic mollicies ad ſculpẽduʒ ineſt. Pli.lᷣ.
xx.Indice quidẽ amatiſte pꝛincipani tenent.
Si in arabie q̃ ꝑre q ẽ finitiua ſy rie petria vo
cat᷑ Et in armenia minore: in galla cia reꝑiun
tur ⁊ in egypto. Soꝛdidiſſime atq; viliſſime in
tharaſo ⁊ cypro. Indice abſolutũ pheniq pur
pure coloꝛẽ hñt Et ad hãc tingẽtiũ officine vo
ta dirigũt.fũdit ãt cũ aſpectu leniter blandum
neq; in oclos vt carbũculi vibꝛãt. A ltex earuʒ
genus deſcẽdit ad iacinctos.⁊ hunc coloꝛẽ in⸗
diſacon vocãt. Eſt ⁊ panarites in cõtinuo ara⸗
bice gẽtis.quartũ genꝰcoloꝛẽ vini hbʒ.quintuzʒ
ad vicinia deſcendit criſtalli albi.has gẽmas
ma goruʒ vanitas pꝛomittit ebꝛietati reſiſtere
multaq; mira efficere =ðð

Operationes.
¶¶ Exli.de na.re. Ametiſtus violacei colonẽ
optimꝰ.Eſt aũt q̃dã velut gutta vinirubei aqᷓ
coꝛrupta.⁊ hec facile ẽ ad ſculpẽdus.vʒ mltũ vi
nuʒ bibẽt iba qm̃ ebꝛietati ẽ cõtrariꝰ.¶ Ariſto.
LCapis ameiiſtꝰ ſipoſuerꝭ euʒ ſuꝑ vmbilicũ.va
poꝛẽ vini pꝛohibet:cbꝛietatẽq; ſoluit.i hoiem a
cõtagio liberat. molð.i¶ Uirtꝰ ametilii ẽ cõ
tra ebꝛetatẽ. facitq; hoieʒvigilẽ. malãq; cogi

tationẽ repellit.⁊ intellectũ bonum tnbuit

— *

5
2
/ 5 d

—
— — — —

— 4
— — — —

+M Capitulum. vuj

2 TSius. Dyaſ. Aſius lapis in alerãdria

tantum inuenitur.qui opi imus ẽ ad vſuʒ medi

☚£

4L
.
H

d V ie

Be Lapidibus

eine qui ẽ coloꝛe cãdidꝰ ac leuis in modũ puni
xis ac velut puluis manibo inſidẽs.ſanat fiſtu⸗

las.ſcroſas.podagram ⁊ alienas paſſiones

¶ Ser a. Lapis aſiꝰ ẽ lapis qͥ inuenit᷑ in alexã

dria.⁊ flos eiꝰlapidis noĩat᷑ fuca.⁊ ẽlapis aſiꝰ.

c q̊ddã qð apparet ſubaʒ eiꝰſile pulueri moledi

ni.⁊ reperi etiã ſub eo ⁊ circa eũ.⁊ iſtelapis ẽ al
bus.⁊ opoꝛtet ꝙ eligat ex eo ille qͥ eſt albo leuis
ſilis punici ſubtilis cito frãgibilis.in q̃ ſunt ve⸗
ne occultate.⁊ ſuꝑ quẽ ẽ flos vt ſal rubeũ.⁊ ẽh

lapis ſiccꝰ? ſimilis ſpõgie.⁊ gñat᷑ ſuꝑ eũ farina.

ex q̃ ẽ qdã alba.q̃dã rubea ſimilis punici decli⸗
nãs ad croceitatẽ.⁊ qñ applicat᷑ lingue moꝛdi⸗

cat moꝛdicatõe pauca.ꝗ Et idẽ auc.Gal.Ho
minat᷑ h lapis noie acqͥſito a loco.i.aſia.⁊ nõ
oĩno durꝰ ſicut lapis.ſʒ aſſilat᷑ in coloꝛe ſuo et

ſubᷣa ſua lapidiba qͥ reꝑiunt᷑ i lauellis balnei.⁊ ẽ

tene ⁊ frãgit᷑ cto.⁊ ſuꝑ ipᷣm ẽ ſile pulueri molẽ⸗

dini reꝑti ſuꝑ parietes molẽdini.⁊ bec medicia

noiĩat᷑ flos lapidis aſios.⁊ ẽſubtilis.ꝓpt᷑ ſuã ſub
tilitatẽ diſſoluit carnes ſine moꝛdicatione.

¶ Ser.au.dyaſ.irtꝰ hꝰlapidis ⁊ floꝛis eiꝰ
̃ curat vlcera ꝓfuda q ſunt difficilis ſanatiöis

ñ ẽ ſiccꝰ ⁊ aufert carnẽ ſuꝑ flui q̃fit in eis.q̃ eſt

ſumilis fungi.¶ Et curat vlcerafraudulẽta: et
replet ea carne ⁊ mũdificat ea.¶ Et qñ admi⸗

ſcet᷑ cũ melle ⁊ aceto cõuenit vlcerib fraudulen

tis. ⁊ nõ ſinit ea augeriin coꝛꝑe. ¶ Et qñ admi⸗
ſcet᷑ ci farina fabaꝝ ⁊ fit emplaſtꝝ podagre cõ⸗
uenit mulcũ.¶ Et ↄuenit duricieiſplenis.⁊ qũ

cũ eo fit lohoc.cũ melle ↄuenit vlcerido pulmo⸗

nvis.¶ Et cũ ponit᷑ ex p̊ lapide ſuꝑ ſcabello ſuꝑ
qð tenet podagriciſꝑ pedes oꝛ ↄjerrecis.¶ Et

„

—

EEE . R
.

q puluis eiꝰ aſꝑ git᷑ſuꝑ coꝛpa pinguia in bali

neo lo co nitri extenuat ea ¶ Et qͥ vult abluere

lapidẽ bũᷣe autſoꝛẽ eiꝰ abluat ſiè lauat᷑ climia
E2 Capitulum ix.
Lbeſtõ. Albv.in lapidario ſuo.Albeltõ
E coloꝛis ferrei fm Pliniũ in arabia inuenitur.
Operationes.
¶ Alb. Uirtꝰ mirabilis eiꝰin tẽplis deorũ eſt
maniteſta. eo ꝙ ſemel accẽſꝰ vix aut nũq; pote

nit excingui.eo ꝙ naturã hʒ alalis qð ſalaman
dra vocat.cũ modico bimidi vnctuoſi pinguii

inſep arabilis.¶ Iſido. Albeſtõ ẽ archadie la⸗
pis.ferrei coloꝛis.ab igne nomẽ ſoꝛtitus.eo qꝙ;
accẽſus ſemel nunq; extin guitur

„

. *

Capitulum. x.
2π Omle lapis ẽ vt dicit Sera. li. ag. ca.
Ppbagerathamach.i.lapis a quile.Et eſt
lapis indus qͥ cũ agitat᷑.audit᷑ intra ip⸗
ſum lapis aliꝰ.⁊ minera eiꝰ eſt in montib indie

inter chinaos ⁊ ſarãdi iua littoꝛa occeani.Et

vocat᷑ a grecis alleuians partũ.⁊ hec ꝓpꝛietas
eſt inuentain hoclapide aquile.iſ Et idem au⸗
ctoꝛitate Raſis. Athamach eſt medicina indie
et eſt lapis ſimilis caſtanee.niſi quia habet co⸗
loꝛem vellereum.et quando agitas ipſum audi
ditur intra ipſum lapillus.⁊ quando frãgis eũ

egreditur ille lapillus. et eſtſicut auellana ver

gens ad albedinem. ¶¶ Et idem Raſis libꝛo de

ꝓpꝛietatibus dixit. ꝙ eſt lapis ſimilis ouo.et

quod habet intra ſe lapilũ. ¶ Albertus in

lapidario ſuo. Echites lapis.id eſt aquile.et eſt
gemmaruz optima. ? eſt coloris punicei.cet vo

Bb i

6 N& e

„

co q; aquile hunc oucunt ad nidum ſuuʒ iuxta

oua ſua collocantes. eundem ſicut grus inter

duo ona que facit collocat. NHoc em̃ expertum
ad ſenſum in Colonia vbi gruesfetus fecerut

multis annis in quodã hoꝛto. Inuenitur aũt
lapis aquile iuxta littoꝛa occeani vbiẽ optimũ
genꝰechideoꝛũ qui ſũt beredes auiũ.Dicitur
autem & in Perſia aliquãdo inuenitur. Cſt au

tein modus cius ꝙ in ſe cõtinet alium lapilluʒ

quiinipſo ſonat quãdo mann mouet.

¶ Serapion. Hic lapis aquue dicitur. Nam
cumaquila vult parere oua ſua.oeſert huncla

pidem maſculisa partibus Indie.⁊ ſupponit D

cũ adqle.⁊facit eum parere ſacile.⁊ alleuiat cius
oloꝛem.⁊ hoc idem ſacit mulieribus.⁊ anima
libus quando ponitur ſub eis in hoꝛa partus.
¶Et idem aucto Raſis.Quando ponitur in
petia ⁊ ſuſpenditur mulieri in cora quaãdo de⸗
bet parcre ſacit accelerare partum cum facilita
te. ¶ Et ſum expertus hoc ⁊ inueni ſic eẽ.⁊ oẽg
cõcoꝛdant in hoc ꝙ alleuiat pariũ quãco alli⸗
gat᷑ coxe.⁊ iuuat qñ nonitur loco peonitc.iiue⸗
nitur ad curandum. Iſte lapis inuenitur apõᷣ
nos. et q; plures. veriſicani de eo multoties ex⸗
penien:iam. Enax in lapidario ſuo capitulo
de lapide aquile ait.ꝙ; ſuſpẽius in ſiniſiro bꝛa⸗

cbio conuemit pꝛegnantibua.⁊ conciliat amoꝛẽ
Diuitias auget vbi fertur.⁊ impꝛegnatibue im⸗

pedit aboꝛſum.⁊ periculũ parturitiõis mitigat

¶Pꝛohibet caſum caducoꝛuũ.ſimiliter ſi dead

miniſtratione veneni aliquie ſuſpectue ſit in ci

da tratre ſuo ſenſibilicer pꝛobariſeu exraminari

boillo pꝛohibet ne poſſit ab eo deglur ini cibul
ille Silapia verahatur mox vegluti et. AI⸗
bertus. Fenur autem ꝙ ſi ſuſpenſus in ſiniſtro

bpꝛachio conuemit pꝛegnantibe. ? cõciliat amo⸗

rẽ. ⁊ diuitias auget vbi fertur.¶ Etimpꝛegnã⸗
tibus impedit aboꝛſum.⁊ periculumpartiriti⸗
onis mitigat.Et ait ꝙ pꝛohibet caſum caduco

rnH ſimiliter. ¶ Et quod mirabilius eſt tradunt
Caldei ꝙ ſi de adminiſtratione veneni aliquis
ſuſpectus ſit impoſitus in abo illo pꝛohibet ne

polilit deglutiri cibus.⁊ ſi lapis ſubtrahai mox
vegluti? Hoc dicit Albertus ſe vidiſſe a quo⸗

¶ Duerunt autem aquile hunc lapidem.⁊ im
ponunt nico ſuo:et BGrues inter oua ſua. Sʒ
in vno anno ponunt vnum. ⁊ in alio alumm.

¶ Dicunt autem quidam ꝙ faciuntad mitigi
dum caloꝛem ouoꝝ.vel coꝛpoꝛis aquilene oua

nimis calefiant. et hoc eſt pbable.
¶Quidam autem vicunt aliquid conferre ad

coꝛum foꝛmationein aut viuificationem. quod

autem quidam dicunt q; lapis ab alijs aubus

ouis interponatur.ne oua frangantur falſum
eſt. quia citius ad lapidem q; ad ſeipſa colliſa

franguntur.

¶ Aiunt autem aliqui.ꝙ ſi aliquis ſuſpectus
de adminiſtratione veneni cum lapis iſte cibo
immittitur.ſtatim a cibo ſtrangulatur.et quan
do ſubtrahit tranſglutit cibum in quo poſitus

gennna eſt criſtallina in India criſtal⸗
Clo pꝛopinqua. Incuius centro fulget

ſiella lune pleno fulgoꝛe.nomenq; eo ſumplit:

aſtris oppoſua ſulgoꝛem rapit ⁊ gerit.
¶PqPliniug. In Carmania naſatur gemma
que Aſtrios vocatuxr.ſimiliter vt aſtiria vel a⸗
ſtirites candida criſtallo pꝛopinqua. In In⸗
dia veronaſcenset in pallems littoꝛibus aitri⸗
os.Quidam autem cauſaʒ nominis huius red
dunt.q; aſtris oppoſita fulgoꝛem rapiat et ge⸗
rat.O ptimam autemin Carmana nulliq; vi⸗
tio obno ria gigni. =ß

¶ Idem Jlidoꝛus. Aſterites eſt gemma can
dida lucem continens incluſam velutiſtellam
intus an bulãtem. Soliſq; candidicantes ra⸗
dios recdit. vnde enomeninuemt. ¶ Plini⸗
us. Pꝛoxima candidicantium gemmarum eſt

alſteria pꝛincipatum habens pꝛopꝛietate natu⸗

re. qꝙ incluſam lucem pupille modo quodã co⸗
tinetet tranſſundit cum inclinalione velut int⸗
ambulantem. ex alio atq; alio loco recdens.

“
4

DPeLapidibus

Capitulum. xijj.
NKena. Iſi. Arena ab ariditate dicra ẽ
Huiso ꝓbatio eſt:ſi manu pꝛeſſa ſtrideat

alia fluuiatica. vel marina. A rene foſſicie ſunt

bec genera:ſcʒnigra:cana:rubea:carbunculuʒ

Ex his optima erit que in manu cõfricata ſtri⸗

doꝛẽ fecerit.que aũt terroſa eſt aſperitatẽ non

babet. Item ſi in veſtimẽtũ candidũ coniecta
fuerit arenaria. Unde fodiat᷑ tñ de fluminibus
et eglarea extrahat.hec tamẽin ſtructuris odio
ſa eit.qꝛ diffi cile ſic ceſſit:nec onerariſe cõtinẽ
ter paries patit᷑.niſi intermixtionibo requieſcat
nec cõcameratiões recipit. Marina vero hec
anplius ⁊ etiã parietes cũ in his tectoꝛiafacta
fuerint remittẽtes ſalſuginẽ eoꝝ diſſoluuntur.

Sicceſcũt aũt celeriterſoſſicie.⁊ tectoꝛia perma

nẽt.⁊ cõcamerationes patiũtur. Sed he que

ſunt de arenarijs recẽtes.ſi em̃ exempte diutiꝰ

lacent.a ſole eta luna et a bꝛuma coacte reſol⸗
uuntur et petroſe fiunt. Ita ꝙ inſtructurã con
iecte cemẽta cõtinere nõ pñt.ſed labunt᷑ ⁊ ruunt
oneraq; parietũ ſuſtinere non poſſunt.i¶ Pal.
de agricultura li.i.Omniũ arene geneꝝ pꝛeci⸗
pue melioꝛ eſtruffa.ſequentismeriti cana.Ler

tium locũ poſſidet nigra. S ed foſſibilis are⸗

na non inuenitur. De fluminib autem glarea
vel littoꝛe colligitur: Marina quidẽ tardiꝰ ſic⸗
cat᷑ Jdeoq; nõ cõtinue.ſed intermiſſis tempo⸗

ribo ẽ cõſtruẽda.ne opus coꝛrũpat onerata.

Hyperationes

4 Ex li.de na.re.Arenaſparſa ſuper flãmã in⸗

auut in veſtẽ candidã ſparſa.nil ſoꝛdis
relinquat. ¶ Citrubiꝰ. Alia eſt arena foſſicia.

extinguibilẽ extinguit eã.¶ Dyaſ.Arena marꝭ
que in littoꝛe eſt ſole calefacta carnes humidas
deſiccat..¶ Item cocta ſacellis ad cõpeſcendũ
tumoꝛe mintraneoꝛum iuuat

— —
— 4 . — .

Capitulum. xiij.
ARSgilla. Barthol. de ppꝛieta tibo rerum
A Argilla eſt terra tenax glutinoſa et vi⸗
fſcoſa.ad varia figuloꝝ opera diſpoſita
atq; apta.Et ſic FmIſi.li.xxi.ca.i.ab argisſic
vocata.apud quos primo ex tali materia vaſa

fictilia ſunt effecta.Et vt ibidẽ dicit.talis tera

per actionẽ caloꝛis liquidiores partes cõſumẽ
tis et terreſtrioꝛes cõſolidantis in laterẽ cmu
tatur. Sepe etiam cõtingit q; talis terra lutea
vnctuoſa frigiditateaque congelante in lapidẽ
cõmutat᷑.Sepe etiã accidit talis tranſmuta⸗
tio ſq; luti vnctuoſiinlapidẽ ex caloꝛe coagulã
te.ſicut em̃ dicit᷑ibro quarto metheoꝛorũ ¶Qn
tum vnctuoſum aptum eſt huic tranſmutatio
ni.ſciliq; in lapidẽ per coagulationẽ.quare vn
ctuoſum eſt medium inter viſcoſumet vapoꝛa⸗
tiuum. habens bumidum viſcoſum. Unde gra
tia vapoꝛatiui poteſt a calido coa gulari.gra⸗
tia viſcoſinon poteſt ex toto educiſed amplius
compꝛimi et conſolidari.etſicin lapidem traſ⸗
mutarr.

ODperationes
¶ Ut ibi dicit coͤmentatoꝛ.Argilla eſt frigidi⸗
tateſua ſanguinis reſtrictiua.
tinus.Argilla cum ſoꝛti aceto ſuerit diſtempe
rata.appoſita frõti et timpoꝛibus pꝛohibet ſan
guinẽnaribus fluentem Sb i
üj

¶ Conſtan⸗

N

e K 4
—

—

armenus ẽ dictꝰ ⁊ noĩatꝰa regione illa
et eſt liuidus ⁊ ſubalbidus:cuius meli⸗
oꝛ ẽ habẽs coloꝛẽ mediũ inter viridem obſcuꝝ
cerreum ⁊ indum.⁊ habet maculaꝝ diſtinctio⸗
nes virides ⁊ nigras.i¶ Aui.li.ij.ca.de lapide
armeno.⁊ aliquãtulũ aʒulini coloꝛis.non tamẽ
tin coloꝛe aʒuii.⁊ nõ eſt in eiꝰ ſolidit ate:ſed ẽ

in eo arenoſitas quedã.⁊ qñq; vtunt eo tincto

rea ⁊ pictoꝛes loco aʒuli.⁊eſt ienis taciu.

Oyperationes

¶Johãnes Melſue. Lapis armenus inquit.
Aluxãder a veniſicatoꝛibo eſt inuẽtus haberepᷣ
rogatiuã in educendo coleram nigrã.cuiꝰ ope

ratio incolumioꝛ eſt elleboꝛo nigro.⁊ virtuoſi⸗

voꝛ lapide laʒuli:melioꝛ eſt hũs coloꝛẽ medium

inter viridem obſcurumet terreum et indum. et

hR

U

babet madilarũ viſtinctiones virides ⁊ nigras

ct qui ſõ eſt in termino lapidis.immo facile diſ

ſolubilis pulueriſabilis. .
¶ Et ꝗ eſtlenis tactu carens aſperitatẽ calide
cõplexionis in pꝛincipio ſcdi ⁊ ſicca in ipſo
¶ Et eſt reſolutiuꝰ.abſterſiuuo.⁊ ẽ cõmibanti
bus ⁊ ſubuertẽtiba ſtomachũ.⁊ educit per vo⸗
mitũ ⁊ ventrẽ ⁊ nocet ſtomacho.generans ſub⸗
uerſionẽ.⁊ faciẽs ſolutionẽ cum anguſtia
¶ Et dixit Alexãder. Non lotus ſoluit per vo
muũ et per ventremſine moleſiia.
Ars aũt in lauãdo ipᷣm eſt hec.terat᷑cũ faci/
litatem vaſe lapidco.deindeſunda tur ſuperip
ſum aqᷓ dulcis ⁊ lauet᷑ ſic terendo.⁊ſiat illud tri
gelies ſemꝑ innouido aquã.⁊ adhuc.

Trattatus

decieslauetur cũ qqua roſaꝝ.¶ Et dixit Al9 *
chindus.Qauet᷑ cũ aq̃ bugloſſepoſt depurati
onem eius. acquirit᷑ em̃ eiꝓprietas mir abilis ex

plus S

Rmenus ſᷣm Pliniũ ppꝛio ca. Lapis ED

hoc ad egritudines melancolicas
¶ Auicẽ.ſoluendo educit melancolicã
lapis laʒuli.: ꝓpter ipᷣm dimitit elleboꝛus niger
¶ Jobãnes Meſue. Educit ſolutione colerã
nigram cũ virtute.⁊ mũdificat cerebruʒ ex ea.et

vglet ad egritudines eius nelãcolicas.ſicin eſt

mania ⁊vertigo ⁊ doloꝛ capitis et epilentia.

¶ Et ad egritudines timoꝛis ⁊ ſuſpitionis. et J

ad lepꝛam.⁊ ad egritudines ſplenis ⁊ ad cancꝝ
et moꝛpheam:et febꝛes melancolicas.

ti potio eſt a..i.xſq; ad duas.

—.—

„ .
0
—*⸗

3 Pnanmmun latine.grece antimonos.

arabice aytruad. Antimoniũ eſt vena
terre ſimilis plumbo.verũ ẽ qð antimo
nium tcritur ⁊ nõ fundit᷑.plumbũ vero ſunditur
⁊ nõ terit. Et hʒ inſracturis ſuis claritatẽ qũ
frangit.E tillud ẽmelius qð in fracturis ſuis
nõ habet aliquid cx terra vel aliqua ſoꝛde.Et
ideo ablutũ ⁊ mundũ debet poniin medienis.
Eſt fri.⁊ ſic.in.iij.gradu.¶ Sera.libꝛo ag.ca.
Avtmad velantimoniũ eſt vena terre ſimilis
plumbo.⁊ eſt medieina ocularis.quod decer⸗
niiur ametallo.quia antimoniũ teriturametal⸗
lunn vcro nõ ſimiliter metallumfunditantimo
nium aduritur. Antimonium quanto clarius

ex eo ẽſoꝛtius.⁊ illud qð frangit᷑ et habet in fra

turis ſuis elantatem ⁊ lummoſitatem.et quod

eſt interius muduz.: nõ habet aliquid admirti
e terra vcl ſoꝛde aliqua.¶ Almanſoꝛ tracta⸗

¶ Doſia nõ loti potio elta...vſq; ad.i.ſ.ꝛlo R

tãio melius.Et idem auctoꝛi.Praſco. Mehlꝰ2

tu tenio ca. de antimonio.Antimonium frigi
Ali.mz ſiccum eſt in teruio grauaa·⸗

*

De Lapidibus

Pyopprerationes
Ad emoꝛroidas exiccandum inijciatur ſuc
cus peucedani per cniſtere.et poſtea ſi ſintexte
rius.pone puluerem antymonij deſuꝑ.Siſint
interius puluis inijciat᷑ cũ calamo poſito in ve
ſica inflata.¶ Puluiseius cum ſaponeſpatarẽ
to vel gallico cõficiat᷑.et liciniumin eo intinctũ
oꝛtficio fiſtule immiſſum curat.Puluis eius in
cancro poſitus comedenti aut cami ſuperſiue
optima eſt cura.¶ Contra polipum ma gdali
no ex apoſtoli confoꝛmatus in ſpanſo puluere
Pm nij et naribo immittatur et aufert ipſuʒ
¶ Collirium ex puluere antimonij et puluere
nuclei.mirabolanoꝛum citrinoꝛum equo pon⸗

dere addita aqua roſarum.vel pone de tuthia
cum antymonio.¶ Bombix intincta inſucco

ſanguinanie cum puluere antymonij.nanibus
immitrat᷑.⁊ remouet fluxũ ſanguinis ab ipſo

¶ Ad cobibendũ ſanguinẽ puluis antymonij
in ſucco tapſibarbaſti cõſiciat᷑.⁊ bombix intinc

taſuperponat᷑ ¶ Sera.auct.Galie. In hac me

dicina eſt virtus ſitipcica ⁊ cõglutinatiua ⁊ in⸗
frigidatiua.aufert carnẽ ſuꝑfluã que eſt in vlce

ribus.⁊incarnat ⁊ inſolidat ea.et mundificat
ſoꝛdicieseoꝛum.i Et ſtringit fluxum ſangin⸗
nis narium.⁊ ꝓpꝛietas eius eit conferre epilen⸗
tie ⁊ ſuꝑfluicatibo groſſis.i Almanſoꝛ. Anty
moniũ oculũ efficiens robuſtũ ipius cuſtodit
ſanitatẽ.ſuppoſitũ q̊ mẽſtrua cõſtrigit. Pau
lus ca.de antymonio.Antymoniũ ſua frigidi⸗

valet ſi miſcetur collirijs oculoꝛum.

¶ Senioꝛes eo vtentes habent oculos inco⸗

lumes.quia neruos confoꝛtat.⁊ omnem macu

co milcetut.

tateꝛ ſiccitate ſanguinẽ de naribus ſtringit.et

lam ⁊ nocumentũ aufert.maxime ſi parum de

Capitulum. xuſ.

Ttramentum. Iſidoꝛus. Attramen⸗
PPan ſic dictum eſt. eoo ꝙ ſu atrum. Cu⸗
ius ſpecies et picture et quotidiano
vſui neceſſario eſt.i Exlibꝛo de aluminibo et
ſalibus. Attra mentuʒ eſt aqua et tinctura quã

terre ſiccitas coagulauit.Et ẽ inſin natura ca

lidum ſiccum. Huius multaſunt genera.quo
rum melius eſt in Hiſpania.Et ipſum quidem
denigrat corpoꝛa.Et augmentat rubeum ru⸗

bedine.Albũ vero denigrat.i¶ Exlibꝛo quar⸗

to metheoꝛorum. Attramenta compoſita ſunt
exſale ⁊ ſulpbure ⁊ lapidibus: Et eſt in eis vis
aliquoꝛum coꝛpoꝛum liquabilium:quoniam ex

eis fiunt:vt calcantum ⁊ abachar generantur

ex maioꝛibus granis attramenti:et non ſolui⸗
tur ſalſedo eius niſi cum eo quod in eo eſt ſułᷣ
phureum:et poſtea coagulatur reſiquum. Il⸗
ludq; iam cepit vim mineralẽ in aliquibus coꝛ

poꝛibus. Quod autẽ ceperu vim ferream: erit
rubeum aut croceum aut calathar. Quod au⸗

tem vim eream:erit viride ſicut calcantum.Un
de poſſibile eit ila duo artificialicer fieri.

Hperationes.

¶ Auicenna in ſecundo canone. Attramentũ

calidum eſt ⁊ ſiccum in tertio gradu.
¶ Omnia ſunt adurentia. et ſtiptica ſcabiei
conferunt humide ac duriciei palpebrarum:et
aſperitati earum. aut apoſtematibus inguinis.

¶ Eſt autem in attramento virtus venenoſa:

deſiccans pulmonem:ita foꝛtaſſe interficit.
¶ Sufflatur autem in nanbus pꝛopter fluxũ
ſanguinis.⁊ pꝛopꝛie althochotar.et quo etiam
ſiunt licinia. =ðò
¶ Et ponuntur in ſiſtulis:et extirpant vento⸗

ſitatem. Licinium quoq; confert vlceribus au

ris et ſaniei eius.et pꝛohibet coꝛroſionem den⸗

öItem in ipſo ſunt aduſtio vchemens ⁊ cur⸗
ſuum ſan guineoꝛum conſtrictio et exiccatio et

ſtipticitas plurima.
Confert foꝛmice ⁊ heriſipile quando linitur
cum aqua coꝛiandri.pulueriʒatur autem ſuꝑ
fraudulentum vulnus ⁊ ambulatiuum.adunt
carnem additam.
¶ Confert etiam fluxui ſanguinis nariũ et apo
ſtematibus gingluue.
¶ Et pꝛohibet fluxum matricis.ponitur etiaʒ

in alcoſol ad abſtergẽdum ⁊ ſubtiliandũ groſ⸗

ſitudinem palpebꝛarum. Hoc idem dicit Pli⸗

mMus:licet per alia verba.

Bb üij

d db NN

„

8

Trattatus

Capitulumxpj
Lumen. Iſi. Alumen vocat᷑ a lumine
qꝛ lumẽ pꝛeſtat coloꝛibo tingendis.Eſt

Dautẽ ſallugo terre.efficiturq; hyeme ex

aqua et limo.⁊ eſtiuis ſolibs maturat᷑.Hui⸗ſpe

cies due ſunt.liquidũ et ſpiſſum. Dyaſc.Alu⸗

minis ſpecies multe ſunt.ſed medicine tres ne⸗

ceſſarie. Rotundũ: ciſſum ? liquidũ. Rotũdu, y

pꝛobabiliꝰ eſt qd naturali rotũditate foꝛmatũ

eſt. fiſtuloſum lubalbidũ fricabile nõ lapidoſuz

aliqᷓ ex parte pallidũ.pingue ſcʒ?⁊ vehementer
redarguens. Scil
quaſi fios albo. rotundũ leue ⁊ c. Liquidũ de.

inde melius eſt qdð eſt leue perlucidu in ſummo

.„

aliqͥd in modũ floꝛis q̃ſi lac hũs.¶ Raſiin li.

de aluminibo ? ſalibo. Alumẽ eſt oleum q coa 7

gulauit ſiccitas terre.⁊ eſt in natura ſui caliduʒ
et humidũ.retinet omne volatile.mũdiſicat et
Decoꝛat coꝛꝑa:et augmẽ at tincturaʒ eorum:
¶ Alchimiita. Alumen large ſumpto vocabu
lo.dicit᷑ omne qð ligat tincturã in coꝛꝑe aliq̃.
vt in panniset coꝛijs.Et ſicut ſunt diuerſe nin⸗
cture.ſic et alumina diuerſa. NHNã tinctura que⸗
libet alumine ſuo indiget:ſine q̃ impꝛimi nõ poſ
ſet.vel cũ corꝑeligani. Undenõ(vt quidaʒ pu⸗
tant )alumen dat lumen.ſed facit adherere lu⸗
men.i.coloꝛem ſicut apparet in coꝛio.qꝛ nõ pꝛe
paratur cũ galla ſi nõ impꝛimi᷑ tinctura. Ita⸗
galla eſt alumen tin ame uge ſicut cinis cla⸗
uellatus eſt alumen gladij.Alumẽ quoq; deqͥ
agitur eſt alumen rubee tincture.licet alumen

non mubincet niſi album
Pberationes

habet cõſtri ctiuã ⁊ vehemẽtiꝰ cõſumptiuam
Meget᷑ deniq; putrediniba ⁊ ſan guineis fluxib⸗

poligonie curat. carnes qz ſuꝑfluas ⁊ pudoꝛes

¶ Cũ aqua interſicit alkarad.i.cinices ⁊ pedi⸗

vyglet coꝛroſioni ⁊ aduſtioni ignis.

Sciſſum auteʒ optimũ eſt qd elt

¶: Pla. Alumẽ ealidũ eſt ⁊ ſiccũ in.iij.gradu ꝰ A
tutẽ babet cõſumẽdi.⁊ vehementer deſicandi.
¶ Qð albũ ẽ meliꝰẽ.ac acutũ ⁊ ſalſugini im mi⸗
xtum Qð aũt feculẽtũ ⁊ cereũ ẽ impuꝝ.vſus eiꝰ
cõtra cãcrũ ⁊ inflatiões gingiuaꝝ.⁊ cõtra ſca⸗
biẽ.Balneũ aq̃ alũnoſe valʒ vydropicis.ſcabio⸗
ſis. arteticis.i¶ Dyaſ.QOme aũt a lumẽ virtutẽ

¶ Bingiuis humectis ſeu dentibo molliby cuʒ
aceto vel melle.i¶ Idẽ Auriũ fluxus cũ ſucco

alaꝝ vel inguinũ ſanat.¶ Aui: Alumẽe eſt ca.
et ſic. ad.ij.Exiccat et pꝛohibet fluxũ oĩsſan⸗
guinis.⁊ curſum ſuꝑfluitatũ et effuſionẽ earuʒ.

d n

culos et fetoꝛẽ oꝛistollit cũ fece vini.tãtũdem
aluminis deſiccat vlcera difficilia.cũ ſal gima

8

¶ Exli.dena.re. Uniuerſalr alumẽ calidũ ⁊ ſic
cũ ẽ in.iij.gra.ſtipticũ ⁊ mũdificatiuũ.⁊ viſ ob
ſcuritatis mundificatiuũ ſuꝑfluã palpebꝛarum
carnẽ aut mebꝛoꝝ coꝛrodit.i¶ Peſſima et ſicca
vulnera inhibet.necoꝛpoꝛi ꝑambulent.

Cum aceto et melle mixtum dentes confo.? K
tat int irmos. Et valet tumidis gingiisss.

—

8

—

”MDG . . 1 4
NE „V 214 — i!
. 7* I N 2
*
.
1
.

unmmnig

WWW
N

NN

Capitulum. xviij
Urum. Iſið. Aurum ab auro dicit᷑i.a
ſplendoꝛe.q; reꝑcuſſo aere plꝰ fulgeat.
2—(Ex li. de na. rerũ. Aurũ inuenitur in
riuulis et infontibus et etiam in montibus quã

docq; ſedraro. multus autem laboꝛ eſt in lauan
co. Sed etiam ⁊ per multas minutias terreet

–W

—

DPe Lapidibus

imneius ſoꝛchbus inuenitim ſociatum inuenitur

tamen purũ et non terre vel bituminiby in ſe ad

mixtum ſicut es vel argentũ. Itẽin eodẽ libꝛo:

Au rũ ceterismetallis pꝛecioſius.durabilius ⁊

tractabilius.om̃i tꝑefulget.⁊ coinquinatũ ru⸗

bigine nõ cõſumit᷑.viſum fouet. Et q̃nto rubi⸗
cundius eſt.tanto melius. In duplo q̃; põde⸗
roſius eſt qᷓ; argentũ aut es autſtannũ. Cunq;
ſit generoſiſſimũ ſuꝑ omina metalla.nihilomi⸗

nus eſt maxime ductibileſuper om̃ia. Omni

metallo temperatiuus eſt. Et ideo quia calidi⸗

tas cius modici eſt exceſſus.nõ locatur in gra⸗
du.ſoluʒ quoq; nõ reſoluit. Actoꝛ.Aurũ itaq;

nõ ſolũ eſt inter mietalla pꝛecioſiſſimũ.ſed eriaʒ
ſolidiſſimũ:habet coloꝛẽigneũ ſplendidum fo⸗
uentem viſum. In igne poſitũ non comburit᷑.
ſed purgatur ⁊ ꝓbatur. Ita q; triplici de cauſa
inigne ponitur ad examin andum ad purganꝰ⸗
dum et ad fabꝛicandũ.Sed et humano coꝛpo
ri maxime cõgruit.vnde in cibo ſumptũ iuuat
multa. Areſtotiles libꝛo tertio. Aurũ pfecto li
quatur calido.et ſi fuerit ſulppaur mundum et
purum. et argentumniuum opamum ci mubo⸗
re clarum.fueritq; in eo vis igneuatis ſimplicꝭ
non vꝛentis:eritq; res optima:quam recipere
poſſunt Alchimil te vt ex ea ſiat aurum: Hoc

enim ipᷣm cõuerte tur i ¶Auicena. Au⸗
rum multiplex eſt. ſcʒ natt giltrale: xir⸗

dis. Etils

chi. Zafri obꝛiſum. colon: et⸗ 9. £
8 6c au;

lud quidẽ quod eſt de alexir valet ima
rumacre quo nõ poteſt operari. Aurin

Dde alexir eſt tribus modis:ſcʒ De petra ca pillo „ 4
rum ⁊ ſanguis? ouoꝛum. Kon enim p otelt an⸗/

rum eſſe aurum de alio lapide.Quidã autẽ fa⸗
ciunt falſum aurũ:ſic ⁊ argentũ. Gtringut em̃
id eſt durant ſtannumet dealbant: ac dicũt eſ⸗
ſe argentum. Sicut etiam auripigmentum cũ
ſubtus ſtercus mittunt.ibiq; miſcent ſal armo⸗

niacumet incoꝛpoꝛant cuʒ cupꝛo diſtenſo. per
locum b arbatum. et cum mercurio rubeo. ⁊ di
cunt ꝙ ſit aurum verum:cuiuſmodiſit aurũ ſe⸗
ptem modis per magite umt
cognolcitur ſcilicet in ſot te.in lapide.in põ⸗
dere.in guſtu.in igne.in ſublimationce.in fuſiõe
Poꝛro naturalis auri natura calida eſt ⁊ ſicca.

et quantum habetferrum denatura ſiccitatis
⁊2 duriciei:tantum habet aurum naturam bo⸗
nam ac mollem. lit autem in ventre terre de ar
gento viuo bono nimiset de ſulphure nõ mul
tum rubeo Sp
Exrlibꝛo de naturis rerum. Aurum eſt cali⸗
ge naturelepꝛam ac ſcabiem curat.in puluerẽ
redactum 2 antidotis mixttum.

tempratur atq;

Habet enim virtutẽ confoꝛtandi nõ q; incoꝛ

poꝛetur:aut membꝛa nutriat:ſed ꝙ alteratiua
virtute coꝛpus immatat.Unius ex auro factũ
non coꝛrumpitur in tumoꝛesi¶ Haly regalis
in pꝛactica ſua ſermone ſecundo.Aurifolia caxr
nem comedunt ſine moꝛſura.ſuntq; ſicca ſubti
lia. Limatura auri cõfoꝛtat coꝛ.et pulſioni me
detur.¶ Acalumia auri melioꝛ eſt tenuis et ma
gis deſiccans ⁊ amplius elimans.Que ſicom⸗
buratur et leuetur.deſiccat oculoꝛũ vlcera ſine

moꝛſura.¶ Actoꝛ. Aurum vt dictum eſt ſupe⸗-

rius omni metallo eſt temperatius. Unde quia
caliditas eius modici exceſſus.ideo nonlocat᷑

in gradu.licet in gradu ponatur ab aliquibus.

¶ Auicenna in.ij.canone. Medlicine aurum ẽ
equale ſubtile.confoꝛtat oculum in alcofol po⸗
ſitum. Confert ⁊ doloꝛibus coꝛdis ac tremoꝛi

eius.¶ Retentio eiusin oꝛe.fetoꝛem ipſius oꝛii/

remouet.Cauteriũ melius eſt ⁊ velonus ſana⸗
bile quod ſit cum auro.i¶ Conſert etiam volo
ribus coꝛdis ac tremoꝛi eiua actimoꝛi anime.
et ei qui ſolus loquitur.

Capitulum. xix.
△½ Aricalcum. Jſidoꝛus. Auricalcũ dici
Etur eo qſplendoꝛem auri ⁊ duriciẽ erit
-Kpoſſideat. Eſt aũt nomencompoſitum
lingua latina 2 greca. Es enim grecechalco

vocatur.ſit autem ex ere ⁊ igne multo.ac medi⸗

caminibus ad aureum coloꝛem perducit᷑./ ¶x
libꝛo de naturis rerum. Ex creſit auricalcum
ſic dictũ.qꝛ ſplendoꝛẽ habeat auri.velqꝛ deiſo
fit aurũ. Dicit em philoſopꝰĩ lᷣ.ð alumiĩe.Li
mẽ qð exvꝛis pueni ⁊ auricalco fit aux optimũ

Ouod intelligendũ eſt in coloꝛe nõ inſubſtan
tia. Dicit em̃ idem Ariſto.ꝙ variat᷑ coloꝛ.ſed
ſubſtantia manet. Hoc auricalcũ frequẽtius
ſcripture vocant electrũ.et hoc ꝓpter coloreʒ
electro pꝛope ↄſimile;. Ex doctrina alchimie.
Es auũt tranſmutat᷑ in auricalcum. qð ſit medi
ante tuchia:quia fumus eius albiticat.2. habz
natura ſpiritus.ſtatimq; cũ puluis eius pꝛoij⸗
citur ſuper es fuſum.vel miſcetur cuʒ laminis
eris.in ipſa eris fuſione tuthia calefit.⁊ fugaʒ
querit tanq; ſpiritus.vnde apparet æ eius fu⸗
ga fit per eris coꝛpus fuſum.ſicq; ſiccat ipſum
quia fumus eius eſt temperate albus.⁊ albuʒ
buiuſinodi mixtũ cũ rubeo repꝛimit rubedinẽ
et fit citrinum.⁊ita auricalum.

4 . —
.
1—

R

— —

—

Capitulum. xx.
))Krgentum. J ſidoꝛus. Argentum gre
Va arginion dicũt: cum mirum immo⸗
Aum illud accidit.vt cũ candidum ſit
impꝛeſſum coꝛpoꝛi nigraslineas reddit. Ex
libꝛo de naturis rerũ. Argentum ductile eſt
et tractabile:ſonoꝛũq; ac tinnitus dulciſſimũ

et hoc maxime ſi eri miſceatur. vnde tubas ex
argento ductiles pꝛecepit moyſes ſieri ad ter⸗

rorem hoſtium:⁊ exhoꝛtationem ad bellum:
ad mouendum quoq; caſtra ⁊ populus ad eſ⸗
cam conuocandos. Argeni vene multe et in
multis partibus oꝛbis reperiuntur. nec eſt pu

rum in ſeſicuct aurum. Sed terre ac ſoꝛdibus

incoꝛporatũ ⁊ admixtũ. ideo laboꝛ mxaimus
elt vt perignem expurgetur. Fumus autẽ pur

gationis eius valde nociuus eſt: nec de fa cili
purgat᷑ fumo hmõi multo infectum niſi ſumo
iburꝭ aut armoniacis ſpeciebyac ybi pax fue

rit argentũ ourabile eſt. Impurũ afit de faci⸗
li cõtrahit coꝛruptelaʒ. Argentũ ↄſolidat alia
metalla:⁊ quaſi vnum efficit conſolidata.

DODPbperationes.
¶ Aui.in. i. cañ. Argentum infrigidatinñ eſt et
exiccatiuũ.bonũ eſt valde ſcabiei ? pꝛurigini.
¶ Eius confricatio cum alijs commixiionib⸗
confert fetoꝛi oꝛis.¶ Ac tremoꝛi coꝛdis ⁊ humi
ditatibus viſcoſis ¶ Conſtantinus. Argentũ
frigidumet temperatum in humiditate eſt.⁊ eſt
contra humidũ et viſcoſum flegma. C adimia

tamen auri foꝛtioꝛ eſt ⁊ melioꝛ argentea¶ Ra⸗

ſiin Almanſoꝛe. Argentum frigidum eſt: coꝛ⸗
diſq; tremoꝛipꝛoſicit. Cardimia argenti ſcabi
ei que in coꝛpoꝛe oꝛitur:et puſtulis que in ocu

lis ſunt bona eſt. ¶ Albertus. Argentum bez

ne politum inter omnia metalla melius eſt ſpe
culum: quia in coloꝛe magis accedit ad oya⸗

phanum. ¶ Haly. Purgamemum argentime

lius eſt viride ac tenue ponticum: eſt veſiccãs
foꝛtiter.ideoq; neceſſanjs admiſcetur ad cica⸗
triſandum vnguentis. M

Capitulum. xxf.

viuum dicitur:ꝙ excidat materias qui
bus inijcitur boc ⁊ liqiudũ:quia percu⸗
tit. Inuenitur autem ſpecialiter in metallis ſi⸗
ue in foꝛnacibus argentarijs guttarum concre
tionetectis inherens.Sepe etiã in ſtercoꝛe ve⸗
tuſtiſſimo cloacarum vel pureorum limo. ſit
etiamex mmio in canchule lerree impoſito pa⸗
tena teſtea ſuppoſita. Cunc enim circũlito va⸗
ſculo crcumdantur carbones:ſicq; argentum
ex nimio diſtilla:ſine hoc neq; argentum neq;
es inau an poteſt. Tante aũt virtutis cſt. vt ſi

Ragentumuiuum. Iſidoꝛus. Argentug

N rd

4

nn ſextariii ar geti viui: centenariũ ſaruzſuper

d

D

De Lapidibus.

ponas oneri ſtatim reſiſtit. Siinaũt auri ſcru⸗
pulũ.leuitatẽ eiꝰ raptim ſinu recipiet. Ex q̊ in⸗
telligitur nõ pondus ſed naturã eſſe cui cedit.
S eruat᷑ aũt melius in vitreis vaſculis.naʒ ce⸗
teras materias perfoꝛat.potui aũt datũ interfi

cit põderis cauſa.Auicẽ.Argẽtuʒ viuũ ſubtus

terrã naſcit᷑ ꝓter humiditatẽ magnã in loco il
lo exiſtentẽ.Et hoc euenit ꝓpter ſolẽ et aerẽ qui

tangãũt eũ. Ideoq; efficit᷑ currẽs ꝓpcer humidi⸗

tatẽ ⁊ frigiditatẽ que in eo ſunt.nec efficitur niſi
in loco frigido.Ex li.de na.reꝝ.Argætũ viuuʒ
eſt reuera calidi ⁊ humdũ in iiq.gradu.licet in
quibuſdã libꝛis inueniatur eſſefrigidũ.Extinc
tum põt aliᷓ rei admiſceri:lſed viuñ nõ.põt autẽ
fieri albã et rubeũ cuʒ ſulphure.ſertur em̃ defa
cili omnes coloꝛes recipere Si extinguatur cũ
pinguedine.apparebit quaſi terra.⁊ ſc inter olᷣ
las artitficioſe crematuʒ cxtrahit᷑ ab igne claruʒ
malliabile ⁊ tractabile ad modũ argẽti.ad ma
xime firmacula facienda. Deniq; ſine argento
nõ põt fieri deauratio.cunq; argentum no con
ſolidetur argento medio argento.hoc videtur
benefieri cum argento viuo

ODPoperationes
¶ Cõſttinus inli graduũ. Argentũ viuũ ca.
eſt in. ij. gra.⁊ hu. Pediculos capitis occidit ⁊
reptilia om̃ia cũ litargiro et aceto ⁊ oleo.

¶ Fitq; bonuʒ ad curandũ ſcabiẽ. Fit eti vn⸗

guentuz ad puſtulas optimũ. & Platea. Arge
tu; viuũ hy vᷣtutẽ diſſoluẽdi ⁊ penetrãdi farinã

lupinoꝝ amaroꝝ. decoquitur in aceto foꝛtiſſi⸗

mo vſq; ad ſpiſſitudinẽ.⁊ argẽti viui extincti fa

cta cõmixtione.caput patientis exabundantia
pediculoꝛumperungitur per diſcriminalia.

Extingunt᷑ autẽ vel cum ſalua.vel fricat᷑ cũ
a . lina. Aut cum capillis ⁊ ſaliua. Aut
cum puluere oſſis ſepie ⁊ ſaliua.meliꝰ aut dðꝛ er
tgiĩui.cũ alteri rei põt admiſceri.niſi em ſicexti⸗
guitur. ipius ad aliud nõfit admixno. ¶ Jlidð.
Argẽti viunz potui dati interficit cauſa o
deris. ¶ Item. Dyal. dicit ꝙ, argẽtuʒz viuuz bi⸗
benti mortẽ tribuit:euadere tamẽ poterit. Qui
hoc biberit caprinũ lac bibendo ac ſemouẽdo

vel etiam bibendo vinum addito abſinthio ſy⸗

napi vel yſopo.Cuicunq; mẽbro adheret iõm
percutit et coꝛrodit.

¶ Auicen. Argentum vinum ſublimatum in

„

terficit ppter vehemẽteʒ inciſionẽ.et eius oura
foꝛtis eſt biberelac ⁊ vomere. S ed Halienus
dicit hocſe expertum nonfuiſſe.
¶ Scio ꝙ quidã bibit argentũ viuuʒ in eſta⸗
te. dum agitaretur ſiti ex vitro arto, putans ſe

vinum bibere. ⁊ duabus boꝛis effluxis idipſum

reddidit anus in peluim.⁊ nihi nocuit.
¶ Dicunt enim quidam q; extinctum interficit
qꝛ quicquid ei obuiatſua grauitate coꝛrodit
Interſicit etiammuren.
¶ Et ex eius fumo fugiunt vermes ⁊ ſerpentes

venenoſi. ¶ Item Napoꝛ eiꝰfacit accidere pa⸗

raliſim tremoꝛem. Fumus eius deſtruit viſum
et auditum. Et facit oꝛis fetoꝛem cum tranſit
per ipſum.quare caueat qui vtatur.

,e,

. 5 —– —D 1
ð

Capitulum xxij)
Rſenicum. Jſi.li.xix. Arſenicuʒ quod
⸗atine ob coloꝛem auripigmentum dici
tur. Colligitur in pontio V
teria.vbi et ſanda raca optimuʒ eſt quod in au⸗
reum coloꝛem tranſit.purum a fuſili gracili ve⸗
narum diſcurſu.Quod vero pallidius aut ſan
darace ſimilis ẽ.deterius iudicatur.Eſt etter

tium genus ſquamoſum quo miſcetur aureus

coloꝛ.Uis eoꝛum eſt vtſandariceſed acrioꝛ

PX

auraria ma

¶ Plinius lib.xxxiiij. Arſenicum eſt ex eandem

materia qua et ſandaraca.Quod ex eo optim

elt coloris etiam in auro excellentis.Ex libꝛo

de aluminibus ⁊ ſalibus.Arſenicum eſt cali⸗
dum ⁊ humidum:⁊ eſt diuerſi generis.ſcilidʒ ru

beum:citrinum et laminoſum. Eſt anenicuʒ ſi
mile ſulphure inmultis operibus.

Operationes

¶ Auicen. Aliud eſt album.aliud rubeum.ali

ud citrinum. omnia putrefactiua ſunt ⁊ moꝛdi

ficatiua Eſt autem calidum in tertio.ſic.iſcᷣo
¶ Pilos abradit et alopicie cum gummi pini
conuenit
¶ Emplaſtrun cum eo fit ſuper vulnera. Cuʒ

adipe et oleo conuenit ſcabiei et ſahaphat hu⸗

mideet putredini.⁊ abſter git et adurit cuteʒ.

1

reillitumtollit pilo

Tratctatus

D AAſſumiitur ad tuſſim antiquaʒ ⁊ ſputñ ſaniei

et ſanguinis. Et quãdo ponitur in pillulis ad
aſina.¶ Miſcet᷑ aũt cũ oleo roſato ad bothoꝛ
et emoꝛroidas. Quod autẽex eo ſublimatuz eſt
inte ficit. Et ex rubeo quidẽ melius eſt quodẽ
puluerizabile.i¶ Dyaſcoꝛides. Arſenicũ naſci
ur in metallis vbiet ſandar aca.Aſſatur auteʒ
in teſta. donec mutet coloꝛẽ:etreponit᷑. Uirtus
ei ſtiptica elt:cum calce viua mixtum et coꝛpo⸗

4

——=
S 2*D
èð . 5

AUII

2

* „ .*
„ „

7
N. 3 .
En 8 7

.

BGBalagio6gema ruffa p/
Mä egenerãſ

carbuũculo.ipiꝰ ac vᷣtuti
dv oibodebilbe in eo re⸗

dia gignit viriditate ſimilis ſmaragdo.ſed cuʒ
palloꝛe.Politur auteʒ ab indis in ſexangulas
foꝛmas.vt hebetudo coloꝛis repercuſſione an⸗
guloꝛũ excitetur.Aliter politus non habet ful⸗
goꝛem. Genera eius ſunt nouem. ¶ Helyman

Qdus in cronicislibꝛo decimo. Berillus eit colo
ris violacei vel aque maien.

de

Hohkrationes

Nuba ſcripſit ꝙ coniugij dat amoꝛem. Et

poꝛtantẽ ſe magniticat.Dexteram ſiringetis

adurit. ₰ qua in qua iacet pota.valet infir⸗
mis oculis. tollit victuſ⁊ ſuſpiria.et cũctis epa
ticis fertur curare doloꝛes

Arnoldus.Berillus eſt lapis cuius coloꝛẽ

pallidus vt limpha.ſoꝛma eius eſt ſex agana.
Kiuq; genera eius ſunt nouem.qui magis pal

Iunſſis. Iſi. Beril i in

let eſt melioꝛ. ¶ Uittus eius eſt cõtra hoſtiũ pe
ricula.cõtra pigriciem.oculos humidos ſanat
geſtantẽ adurit. Si oculo ſolis opponitur ac
rotundatur.ignem accendit.

¶ Dyaſcoꝛides.Gerillus lapis lucidus eſt et

clarus:oleo ſimilis:ſculpitur locuſta marina
ac ſub geminis pedibus eius coꝛnuta.ac ſub
gemma ponitur herbaſeuina modico auro in
cluſa.geſtata amoꝛem coniugij facit:Aqua in
qua miſſa eſt pota.ad oculoꝛum vitia valet.et
ad omnem v alitudinem.

MB
U

äsä

Capitulum. xxiiij
83 gar. vel la pie liberans a venenis.

. arabice hagerbezarr .
¶ Serapion. li. aggregatoꝛis capimł.

heger bezaar eſt nomen perſicum. et eſt expel⸗

lens no cumentum.et hoc nomẽ cadit ſuꝑ duo
Unum eſt quod cadit ſuper omnem medicinaʒ
conucnientem alicui veneno.eo q; reſiſlit vir⸗

tuti eus et expellit nocumentum eius pꝛopter

pꝛopꝛietatem queeſt ineo.

¶ Raſis. Bezaar cſt lapie citrnus mollis. nõ

habens ſapoꝛem: Unde lapis eſt vergens ad
citrinitatem ct albedinem habene coloꝛem vi⸗

1 ni.et eſt leuis ſplendens ſicut lumen.

OPperationes.

¶ Serapion. Qapis bezaar conuenit venis.-

quando bibitur ex eo pondus duodecim gra⸗

noꝛum oꝛdei:aut linimentum fit cm co ſupr

locum moꝛſus liberat naturam a moꝛte et ex⸗

pellit venenum per ſudoꝛem.ideo peſtilentico
valet ¶ Et quando ponitur lapis in annulo.

et ponitur in oꝛe ipſius qui ſumpſit venenum.⁊

4
7

ð
*
“

ſugit id aliquantulum conuenit ei.
¶ Et quando tan gitur cum illo aculeus ſcoꝛ⸗
pionis pꝛohibet ab eo poſtmodum potentiaʒ
pungendi.
Et ſi tert᷑ de eo põdus duoꝝ granoꝝ oꝛdei
diſſoluitin aqua ⁊ ponitur m oꝛeſerpentis ſuſ
focat eum ſtatim ⁊ occidit.
¶ Idẽ auct. Raſis.Et ego vidi ĩipᷣo ſufficien

tiã ad auferẽdu nocumẽtũ.⁊ erit lapis ille quẽ

vidi vergẽs ad citrinitatẽ ⁊ albedinẽ hñs colo
rẽ vini.⁊ cũ ̊ erat leuis ſplẽdẽs ſicut lumẽ.

¶ Etiã vidi in eodẽ ſufficientiã illã quã vidi in

alia medicina ſimplici.ymmo etiã qð non vidi
in tyriacis compoſitis.

N¶Idẽ Raſis.Uidilapidẽ beʒaar filij amama

ri cuſtoditoꝛis legis dei.⁊. eſt verũ ipe emit
bunc lapidẽ:⁊ dedit pꝛo pꝛecio ipſius palatiuʒ
coꝛdube in pꝛincipio genere.

Capitulum. xxu.
Elliculi marini latine. Arabice aſtoꝛ:
Padecta ca. xciij. Gelliculi marini ſũt

rẽtes ſicut dẽtales.ſũt frigidi ⁊ ſicci.ſed eoꝝ ex⸗
ceſſus ab autoꝛibo nõ determinat᷑.ponunt᷑ in
vnguentis ad faciem clarificandi.

Dperationes.

q Puluis coꝝ ſubtiliſſimus reſoluat᷑ cũ axun⸗

gia gallinacea pꝛius reſoluta:⁊ fiat vnguentũ
pꝛo facie abſtergenda. ponuntur in antidota

no Halieni in vnguento citrino.quod interp⸗
tatur vnguentum decitro.

Capitulun:xxu.

De Lapidibus.

di vmblici hoĩs ſm ſigurã.⁊ſt᷑ lapides
parui⁊ albi qͥ iueniunt᷑ in ripis marinis cohe⸗

Olus armenus. Auiceñ.lib.ij. capᷣ. de

luto armeno. Lutũ armenũ:ſiue bolus
armenũ eſt rubeũ:declinãs ad citrini⸗
ſatem notũ.frigidũ eſt in pꝛimo gradu.ſiccũ ĩ
cõo.Et eſt quedam vena terre quepᷣcipue in
armenia inuenitur. Unde habet virtutẽ con⸗
ſtringendi.Eſt aũt eligendũ qð ſubrubeũ eſt
ſim oẽs ꝑtes:nõ habẽs coloꝛes diſtinctos:ali⸗

quantulũ fragile.i¶ Sera.Carnamenũ.i.lu⸗

tum armenũ.⁊ eſt in gimbar coloꝛ eiꝰ eſt vltra
croceitatẽ ad rubedinẽ tendens.⁊ terit᷑ cito ſi⸗
cut terit᷑ calx.⁊ eſt leue ſine lapide.Uirtus eius

elt qᷓ deſiccat deſiccatione ſoꝛti.

HPHperationes.

¶ Auicenna.Lutũ armenũ retinet ſanguinẽ:
qm̃ exſiccatio eius eſt in vltimo.
¶ Et ↄfert apoſtematibo peſtilentialibo bibitũ
⁊linitũ.⁊ ꝓhibet ambulationẽ putredinis mẽ
bꝛoꝝ.⁊ mirabile eſt in re vulneꝝ.
¶ Et ꝓhibet catarrũ.⁊ confert colericis.
¶ Et eſt bonum ſputo ſanguinis ptiſici.pꝛo⸗
ea quia deſiccat vlcus pulmonis.⁊ eſt cu⸗

helitus ex catarris. Et eſt bonũ

cenbus inteſtinoꝛi: ?⁊ ſolutioni: ꝛfluxui ſan
guinis matricec.

Et confert febꝛiby ethicis ⁊ peſtilentialibo p
pꝛie.et pluresquidẽ iam ſa natiſunt ex peſtilẽ
tia magna ꝓpter ↄſuetudinẽbibendi ipᷣm cum
vino ſuhtili. .
¶ Et ſi bibitur in febꝛe peſtilentie neceſſariũ eſt

vinum:ꝑducat ipſum ad coꝛ:⁊ miſceatur vi-

num iüllud cum aqua roſarum.

Capitulum. xvij).

UN O8 N

Td

n dN

ODiax. Lapisboꝛarx. m Alb. a quo⸗
3 dam genere bufonis noĩatur:q ſic ðꝛ:
quod ipᷣm in capite poꝛtat.Et elt
rum generũ.vnũ albũ aliquantulũ fuſcũ.⁊ al⸗

„

tur. in medio habet oculũ ceruleũ:⁊ tempoꝛib⸗
noſtris extractus fuit vnus de buſoneparuꝰ
viridis. aliquos etiã vidimꝰbufones haben⸗
ere dicebantur

tes depictos in ſe.qui de hᷣ gen

vulgariter aũt cropodine dic

„.

PHherationes.
Alb. Soꝛdes purgant inteſtinoꝝ ⁊ ſuper⸗
fluitates.ꝗ¶ Arnol. Hoſe lapis.i.lapis boꝛax
eſt cuiꝰ duo ſunt genera.vnũ ſubalbidũ:⁊ alið
variũ.¶ Debufonis capite trahunt antec;bi⸗
bat vel aquãtangat.i¶Et foꝛte in eis qũq; ap
paret foꝛma bufonis cũ pedibo ſparſis. Hic la

pis valet ↄtra moꝛſus reptiliũ:⁊.

— 4
4 O
. * v:
4

17 4 — 4 4
N= AI A .
. 1 . V.
. 4 1 1
8 4 4 .
* — . 4 .

. 1. 1. 4. ̃ e.n a aen.

Et eſt duos

3 venenum.

Tractatus
Capitulum. xxviſſ.

Allaica. carcedoniꝰ: 2 calco
phanus. yſiðᷣ. Callaica eſt
geẽma coloꝛe viridis.⁊ pal⸗
les ac nimis craſſa. nihil io
Acũdius decenſq; auro.·vñ et
appellata. Naſcit᷑ in India
yel Hermania in rupibo ge⸗

. —

lidis. oculi mõ extuberãs. Exlib. de na. rep.

Carcedonius in ethiopia naſcit᷑ velut ignis lu
cet. ſed pallentis ſpeciẽ: retinet. Semper itaq;
detentus palloꝛe.Coloꝛẽ habet mediũ iacin⸗

ctum berillũ. Qui ſi ꝑtuſus ſit ⁊ collo vel diꝰ⸗

gito ferat:cauſas vincere ꝑhibetur. Huiꝰ ſpe⸗
cies tres eſſe dicuntur.
Hoyoprerationes.
¶Arnol. Calcophanus eſt gema nigra ſed
cris tinmtũ reddit ſi lapide fueritilliſa.
Arnol. Calcophanos nigni coloꝛ lapis cla
riſicat vocẽ:pꝛohibet raucedinem.

Exlibꝛo dena. ren. Ealcophanus ſonoꝛus

ac dulcis inſtar eris

¶ Siſerro vel ere ꝑcutiatur vocem quoq; ſo

noꝛã ac dulcẽ red dit ſi poꝛtet᷑ ab hoĩe caſto.

——

WMlapis oĩm pcioſiſſimꝰ atq; cariſſimus:et
oĩm lapidũ ꝑhibet vᷣtutibo pᷣditꝰ Hcoloꝛ igne
usẽ.⁊ nocte magiq; die lucʒ.nã die obſcurat᷑:
nocte vᷣo tm̃ rſulget vt circaſe noctẽ q̃ſi ĩ diẽ
vertat.i¶ Ex lapidario.Ardẽtes ſuꝑat gẽmas

Q& büa.er li. ve na. re.arbũculus ẽ

carbũculꝰ oẽs. Fã vclut ignitos radios iacit

8

dUOD

De Lapidibus.

vndiq; carbo. Hui nec tenebꝛe poſſunt extin
guere lucẽ. Quin flammas vibꝛans occulis
mittat aſpicientem. RW
Dperationes

¶ Arnol. Carbũculꝰeſt gẽma rubicũdiſſima ĩ

obſcuro ⁊ ĩ tenebꝛ lucẽs vt carbo. Coloꝛe vir
tutibuſq; ſuꝑat oẽs gẽmas ardẽtes Sola em̃

hʒ oẽs qᷓ in ipis ſũt vᷣtutes. Sũtq; pᷣter illam
duodecim ſpecies minꝰea vtiles.
¶yſið.Carbũculi genera ſũt duodeci:pᷣſtã⸗
tioꝛes qͥ vident᷑ fulgere ac velut ignẽ effũdere.
¶ Et dicit Aluredꝰ: eſt ſigillũ lapidũ.Alij

zo qꝛ carbũculus poteſt impꝛimere figuram

uã omni alj lapidi: ⁊ non econtra.

Capitulum. xxxr.
Alx.yſi.alx viua ðꝛ:qꝛ dũ tactu fri⸗
gida ſit occltũ ignẽ intꝰPʒ.vñ ⁊ aq̃ ꝑſu
ſa ſtati latẽs ignis erũpit.natura eius

mira facit. Hã aqͥs accẽdit᷑ qb ſolet ignis ex⸗
tingui. Cſuseiꝰeſt ſtructurꝭ fabꝛice neceſſariꝰ.
HNã lapis lapidi nõ põt adherere foꝛtiꝰ.niſi cal

ce ↄiũctꝰ.⁊ calx qͥdẽ e lapide albo ⁊ duro me⸗

lioꝛ eſt ſtructurꝭ.Ex molli vo tincturꝭ vtilis.

¶ Auicen. in. ij. cañ. Ealx eſt cinis coꝛpoꝝ la⸗
pidoſoꝝ Illa qͥdẽ quã aq̃ nõ tetigit:⁊ illa quã
aqua tetigit cũ remanet extincta duobo dieb⸗

aut tribo tũcnõ adurit:ſed tm̃ calefacit.

¶ Et abluta quidem dicta eſt et exſiccatiua ſi⸗
ne moꝛdicatione. —
¶ Lalx vo bibita cũ oleis fit maturatiua.
¶ Caix flurxũ ſãguis abſcindit.carnẽ additaʒ
coꝛrodit.⁊ abluta ↄſolidat.ignis aduſtiõi cõ⸗

datur.

¶Raſi in Alman. Calx.ca:eſt. adurit:?⁊ corꝰ J
nem ſuꝑfſluam coꝛrodit.fluxũ ſanguinis con?
ſtringit.qᷓ cũ lauat᷑ aduſtiõiignis ↄfert.

titulum. xxxj.
u 2 Pumidicus.ylið.Cariſteũ
u: qdᷣ nomẽ ab aſpectu ha
atũ ſit his qͥ gẽmas ſcul⸗
reficit oculos. Idem.
. oꝛ numidia mituit. q cutem
m ſuccum dimittit croco ſimilem:vnde et
men accepit. non cruſtis:ſed in maſſa ?⁊ limi
im vſui aptum. Zeſſfriam a caloꝛe cineris ap

pellatur. cuius alligatio contra ſerpentes lau

JN

fert. ¶ Eõſtatinꝰ. Ealx eſt ca. ꝛ ſic.i ii. S. Qus †

mixta ſero ⁊ oleo puſtulas? apoſiemata putri
da hntes iuuat.vulneraq; ⁊ iciſionẽ ſolidat.

B

A*-—

‚„/——, T
k*

„

H.Alber. apis calefarios ſiue calcofa⸗
noset eſtniger. “

Hyperationes.
Cirtus eius eit vocẽ darificare ⁊ raucedinẽ
mederiꝙ Idẽ. Alb. Lapis coꝛãticas eſt lapis
c ſtallo ſils. infecto coloꝛe ceruleo.q dꝛ cade
re aliqũ ð nube cũ tonitruo.⁊ inuenit᷑ i graya

*

⁊ hyſpania. ſed hyſpanꝰeſt candens vt ignis.

¶ Reouocat dulces ſomnos. ⁊ ad pꝛelia ⁊ cau
ſas vincendas. contra periculũ tonitrui di/

citur oꝑari. Hoc ſimiliter ait Enax.

— — —

— — rr

apitulum. xxxiſ.
Elidonius. Dyalſ.Celidonius inueni
Ptur in ventriba hyrundinũ. uiꝰ gene⸗
vra ſunt duo.niger ruffus.que colligun

2
—

„

tur captis pullis hyrundinum: ⁊ ſciſſis coꝛum

ventribus inuenitur.

perationes.

¶ Alb. Ruffus innolntus pãno lineo vcl co⸗

rio vitulino⁊ ſub ſiniſtra aſſella geſtatꝰ:vꝛ va
lere g iſaniã ⁊ antiqs lãguoꝛes:⁊ lunaticã paſ⸗
ſionẽ ⁊ epilentiã:codẽ modo poꝛtatus.
Enax aũt dicit ꝙ facundũ gratũ et placen⸗
tem reddit geſtantẽ ſe. Niger autẽ vt Joſeph
dicit contra nociuos humoꝛes ⁊ febꝛes ⁊ iras
operatur.E. tlotus aqua ſanat oculos.

¶ Sunt aũt hij lapides pari valde. Et ta⸗
les iam vidimus ꝑſocios nĩos de ſtomacho
hbyrundinũ extractos de menſe Auguſto. tũc
cmextracti magis valere dicunt᷑.vt frequen

Capitulum.xxxij.

yAletarios ⁊ coꝛanticas vel coꝛqauium

ter aũt duo ſil in vna hxrũdine ſnucnſuntux·
¶ Pyaſco. Rufius em ſanat lunaticos lan
guidos et inſanos in panno mundo ligatus.
in ſiniſtro bꝛachio egroti circumligatus.pꝛe⸗
terea facit gratiſſimos poꝛtantes ſe facundos
et amabiles et idoneos.
¶Higer geſtat? ſilr optimũ finẽ imponit.ad
omesiras regũ ⁊ dominoꝝ idoneus eſt.
IHam qui eum habuerit omnibus placcbit
⁊d arbitrium ſuum cunctaperducet.
S ed qui dolent oculi teritur cum aqua et
iunguntet ſanabũtur. ¶ Sed cum tollunt la
pides cauendũ nepater aut mater pꝛope ſit:qꝛ

3ü8 △☚

melioꝛem effectum babebunt.

————=

Capitulum. xxxiuj.
Elonites ⁊ cymedia.yli.clomites eſt
rlapis purpinci variq; coloꝛie. Hucte
RRudo mittit? diuinatoꝛem ulum facit
Qui huc ſub lingua geſtauerit:at hec vᷣtus ipi
tantũmodo tũc inelt: c luna pmo accenſa cre
ſcens eſt. ¶ Menoytes in vlnmo deſcendẽte
ſic vult Aaron de virtutibolapidu. Fiec bic la
pis ab igne coꝛrumpituur..

Pprerati
¶ Celonites eſt indice teſtitudinis oculus va⸗
rius ⁊ purpureus.hoc ma gi impolito linguie
finguntur futura pꝛenunciare.
¶Ex lapidario.
Ingdica teſtudo lapidem mittit celoniten
Hꝛatum purpureo vario q; coloꝛe nitentẽ
Quem ſub lingua lotoſi quiſq; geſſeritoꝛe.
Hoſie magi credũt hunc viuinarefutura.
Oꝛto mane die ſectam dumtaxat ad hoꝛam.
Tempoꝛe quo lune ſuccreſcere cernit oꝛbis⸗

—

DPeapidibus.

Sed luna pꝛima lapidis pꝛedicti poteſtas.
Totius fertur ſpatio durare diei. .
Quinte poſt decimã ↄcoꝛdat tempoꝛelune.
At detrimenti mans in tempoꝛe toto.
Ante diem tm̃ lapidi manet illa poteſtas.
Eſt etiam nulli lapis hic obnoxius igni.
Item yſið. Cymedia eſt gemma que inue⸗
nitur in cerebꝛo piſcis eius nominis.candida

— „

⁊ elonga.his pᷣſagire dicũtur magi ſigna trã⸗

qulullitatis ⁊ tempeſtatis.

TT

— —

—

N

—

Z

Capitulum. xxxv.
eſt ⁊ eſt frigida ⁊ ſicca in ſcdðᷣo gradu.

VHãc qͥ faciũt ſepius incurrũt apoplexi
am.:epilentiã: paraliſim: arteticã: ꝓpter frigidi⸗

Zruſa. Plateariꝰ. Ceruſa flos plũbi

tatẽ aceti diſſoluentẽ ⁊ moꝛtiſicantẽ.

Operationes
¶ Habet aũt ceruſa vᷣtutẽ mũdiſicandi vel ex
tergẽdi ſuꝑſluitates.vñ q̃dã mulieres abluta
facie puluerẽ ceruſe fenuiſſime ſuꝑadducũt.
¶ Alie vo:qꝛ ceruſa aliqntulũ ſicca eſt.ↄficiũt
eãin aq̃ roſaꝝ ⁊ exponũt ſoli: maxiĩe in eſtate

qua ↄſumpta aliã apponũt.⁊ h faciunt donec

fit albiſſima. ⁊ aliquantulũ aromatica.poſtea
foꝛmãt in pillulas ⁊ facie appoonunt.

¶Nota qui longo tempoꝛe vtuntur adhibiti
one ceruſe doloꝛẽ dentiũ incurrunt:⁊ putredi⸗
nem: oꝛiſchfetoꝛem. “
¶ Auiceñ.in ij. cañ.Ceruſa eſt cinis plũbi:po⸗

nitur in emplaſtris ⁊ vlcera replet ac generat
in eis carnem:⁊ coꝛrodit carnẽ malã.

FE ¶ oõtert bothoꝛ oculi.Lenificat apoſtcmata
fffrigida ⁊ dura. Jit aut ceruſa qñq; aceto:qñq;

Capituſum. Fxxij.

Riſolectrus ⁊ criſocolla. yſið. Criſole

cũ ſalibi.⁊ eſt frigida ⁊ ſicca in ſcdᷣo gradu.

¶ Que autem cum aceto fitvehementioꝛis eſft

ſubtiliationis.

¶Eſt etiam exmedicinis que conueniunt ani H

fiſſuris eſt terum e venenis.

ctrus eſt lapis auro ſilis:h̊ ĩ coloꝛẽ ele
ccni vergẽs.matutino tm̃ aſpectu iocũ
dius:igniũ rapaciſſimꝰ.⁊ ſi iuxta fuerit cclerri⸗

me ardeſcẽs.i¶ Ariſto.riſolectrus ignẽ tra
hit. ⁊ ex eius natura eſt ꝗ ab igne cito cõburit᷑
Arnol. riſolectrꝰgẽma eſt amei coloꝛ:.ab

igne cito inflãmab ilis. viſu pulcherrimꝰ eſt in
boꝛis matutinis.in alijs vᷣo ꝑ oĩa diſſimilis.

Dperationes.
Plini.Criſolectrũ collo alligatum medetur
febꝛibus.Lritum vᷣo cum melle atq; roſacceo
aurium vitijs.
¶ Et ſi cũ melle attico ↄterat o· loꝝ etiã obſcu
niati: ſtomachiq; vits medet᷑.vel ꝑ ſe farina
eius ſumpta.vellcũ maſtice ex aqua pota.
¶ Ex lapidario.Eſſe criſolectrus ſilis deſcri⸗

bitur auro. Cuiꝰad electrũ coloꝛ inclinare vi⸗

detur. Hic matutinis viſu iocundioꝛ hoꝛis.

Cuius matcries rapidiſſima vꝛ ignie.HNam

cito vicino coꝛreptus flagrat ab igne.
yſidoꝛus.Criſocolla eſt gẽma q gigniturin
Iñndia:vbi foꝛmice aurum eruunt.
q Eſt aũt auro ſilis:hʒnaturã magnetis:niſi
ꝙ auꝝ augere traditur.vñ nuncupatur.

Capitulum. xxxvij.

Cc inj

E

D
E

O d

8

1.

—

N Riſopꝛaſſo⁊ criſopaſſios.Alb.Criſo
rIpꝛaſſo ẽ lapis qͥ ab india vẽit raro iue
WWnit᷑ ppt᷑ q⁊ carioꝛ extimat᷑. coloꝛe etiã
eſt qſi ſit exſucco poꝛri vłpᷣſſi coagulato.hñs
ætiã auri guttas ꝓpt᷑ qð ⁊ tale nomẽ accepit.qꝛ
criſo aux ſonat i greco pᷣſſiũ.i.viride viriditate
poꝛri.Ciñ.ꝰ Marubij folia ſt pᷣſſia pᷣſſaq; poꝛ
ti .idẽ Criſopaſſios ẽ gẽma ab ethiopia vẽiẽs.

Operatic ues.

Alb. Criſopᷣſſios vires hʒ lapidis pᷣſſij etia⸗ʒ
Ad oẽs coꝛdis paſſiões efficax reꝑit᷑i Idẽ Eri
ſopſſios ðꝛ lucere ĩ tenebrꝭ:⁊ euaneſcere lumie

ſuꝑueniẽte:ita ꝙ; coloꝛẽ nõ retinet quẽ hʒĩ ob⸗

ſcuro.¶E.t fit ĩ ip̃o ſᷣm diuerſitatẽ lumis ⁊ te⸗

nebꝛaꝝ recipꝛocatio coloꝝ velut in q̃rcu putre

facta ⁊ noctiluca.i¶ Et de oĩbo his ĩ lib.de ani
malibo dedimus rationẽ gfectã:⁊vide.

— r8 5

Trattatus
Capitulum. xxxviijſ.

Mvbertus. Lapis enſolitꝰeſt ĩ coloꝛeha⸗
bẽs tenuẽ viriditatẽ lucidã in qua ad oculũ ſo⸗

lis micat vt ſtella aurea.⁊nõ eſt rarus.i yſið.

Criſolanſis eſt gemma ex auro ⁊ igne vocata

Riſolitꝰ ⁊ criſolanſis.Dyaſ.Criſolitꝰ
8 lucidiſſimꝰ eſt:⁊ ſimilis auro. A

die ſiquidẽ eſt aurea:⁊ noctu ignea. Hanc giꝰ

gnit etbyopia

Pperationes.

¶ Alb. Dicit᷑ criſolitꝰſpũalia ↄfoꝛtat. ꝓpter
qð tritus aſmaticis dat᷑. Yert᷑ etiã ꝙ ꝑfſoꝛatus
ſetis aſini in foꝛamĩe repletus ac ſiniſtro bꝛa
chio alligatꝰ fugat tumoꝛes melãcolicos peſ⸗
ſimos.⁊ hoc dict in phiſicisligaturis.
¶ In auro etiã poſitus ⁊ geſtatus fugat fan⸗
talmata. ¶¶ E

pellere:⁊ ſapientiam adducere.
q¶Dxaſco. Hic applicatus(videlicet criſolitꝰ)
raſure aurifilaterium eſt ⁊ tutamen aduerſus
nocturnos timoꝛes. Pertuſus ⁊ traiectꝰ cum
ſetis aſini ⁊ in bꝛachio ſiniſtro ligatus omnia
demonia vincit.

— — S“ü
— —
„ — —

—

Capitulum. xxxix.
Riſtallus. Alb̊. Qapis criſtallꝰ qͥ ali⸗
qñ fit ex frigoꝛe:aliquãdo autẽ ex niue

Wſicut ſepe experti fuimus.⁊ ĩ germania
vbimultiinueniuntur. Uterq; autem modua
generatiõis facilis ex ſuꝑioꝛib erat mamfeſtꝰ

HPHPoperationes
¶ Nic lapis frigidꝰ oculo ſolis oppoſitꝰ igng A

Et dicunt quidã ipſum ſtulticiam

dd

.
.

De Lapidibus.

eijcit. ſi calidus ſit hoc perficerenõ poteſt. Hu

ius ratio poſita eſt inlib.de pꝛopꝛietatibo ele⸗
mentoꝛum ⁊ planetarum.

¶ Et dicit etiã ſitim reſtringere ſub lingua po⸗

ſitus ⁊ expertũ eſt ꝙ tritꝰ cũ melle mixtus ac⸗
ceptus a mulieriba repleat vbera lacte.
¶ Exlibꝛo de nat᷑.rerum. Criſtallus lapis eſt
ex glacie induratus.
¶ Solinus tñ in aliquibo mundi partibo hũc
inueniri dicit vbi nunq; gelu vel glacies fuit.
¶ ODyaſ.Eriſtallus vires habetſtipticas:de⸗
derunt hũc ad generandumnlact.

Mank

EFapinilum. .l.

VTK¶HInnabar. Pãdecta.ca.clxij. Cinna⸗
8 vpar latie. Grece ſercog. Arabice aſreg
‚vyl ʒemʒiſar Cinnabar.i.cinnab aꝝ. Et
fit ex ſulphure ⁊ argẽto viuo.⁊ eſt rubei colorꝭ

S erap.li. ag. ca. aſreg ſiue aſrengi.i.cinnaba
rũ.ſit explũbo qñ ponit᷑ ĩ igne:⁊ inflãmat᷑.⁊ fit

rubeũ. Silr fit ex ceruſa cõbuſta in hüc mo⸗

dũ accipit ⁊ ponit᷑i ↄcauo vaſe mũdo ⁊ ponit
ſuꝑ ignẽ.⁊ mouet᷑ donec rubeſcat.⁊ſit velut au

—

ripigmẽtũ rubeũ.Et qͥdã noĩant h̊ ſandix.

Sperationes.
¶ Galł Qñ cõburit᷑ plubũ vel ceruſa: mutatet
fit aſrẽgi.⁊ ẽ res ſubtilioꝛ eo:ſj nõ itaſedatiua.
¶ Idẽ auc.Lachindi.Et accidit libenti aſreg

ſicut illi qͥ bibit litargiũ.oẽs iſti ſũt ſpẽs cnna

bari. ¶ Dyaſco. Uirtus eſtilli ſilis lapidi ema
thitis. deniq; ↄſtringit vehemẽter.⁊ ideo ſan⸗
guinis fluoꝛem abſtinet. cobuſtionibo⁊ puſtu⸗
lis opitulatur.cerotis additur.vtiliter etiã cõ⸗
fectionibus collirioꝛum miſcetur.

lum. xlj.

Capitu
Inis.Actoꝛ.Cinis ex pᷣdictis coꝛpo
vribo vſtio relinquit᷑.⁊ eſt ſubſtantia ter⸗
vrena quidẽ arida ⁊ compacta. in quaʒ
coꝛpusſolidũ ꝑ ignẽ reſolutum humoꝛe con⸗
ſumpto redigitur. Unde ex grandi coꝛpoꝛe p⸗
pterconſumptionẽ materie modicus cinis et⸗
ficitur.deſpeqti coloꝛis eit.

Operationes

¶ Et qꝛ partes habet minutiſſimas:leui flatu

ggitabilis eſt. ad multa tamen perutilie.

¶ Cinere nanq; pꝛimo quidẽ ignis ipſe regi⸗
tur vt conſeruetur.¶ Cinere pelles depilãtur:
quodãmodo innouantur.
¶ Linisetiam pꝛo alumine ponitur in tinctu⸗
ris pannoꝛum. In eccleſia dedicanda alpha⸗
betum in cinere ſcribitur. In capite ieiunij ci⸗

nis ad memoꝛiam moꝛtalitatis noſtre in capi⸗

tibus noſtris ponitur.
¶ Ex aqua cineri admixta fit lixiuiũ quo capi
ta abluunt.i Cinisſup ſanguiſugã ꝓiectus
ſanguinẽ quẽ ſuxerat euomere ſacit. In medi⸗
cinis q; ram cinis q lixiuium pꝛoſicit.

Auiceñ.in.ij. cañ. inis oĩs naturã habet
abſterſiuã:exſiccatiuã.diuerſificat᷑ tamẽ ⁊ ab⸗

lutio minuit eius abſterſionẽ:⁊ acquirit ei glu

tinationẽ ⁊ exſiccatio ẽ ſine moꝛdicatiõe.

¶ Aqua vo cineris ingreditur in medicinis
putre ſacientibo.⁊ eaꝝ foꝛtioꝛes ſunt.
¶ Aqua cineris ficus⁊ lacticinij:plꝰem̃ abſter
git ⁊ ſiccat q; cetere.i¶ Cinis aũt lignoꝝ ſtipti⸗
coꝝ vt quercus ⁊ reliquoꝝ retinet ſanguinẽ.
¶ Dyaſ.Lixiuiũ eſt cinere quercꝰ ad vſuʒ me⸗
dicineefficaciſſimũ eſt.⁊ hoĩbo⁊ pecoꝛibo que
dẽſiõe pulmõis vexant᷑.⁊ qͥbo aliq̃ res venena⸗
ta obſutit. Bibita nãq; ſtatim ſa ink affert
c uij

„ hd N

8

.
R
J.

. F
5

¶ Atilis etiã eſt in vulneribꝛ humectis. ⁊ ĩ fiſtu
lis.et ad vulnera difficilia ad ſanãdũ ⁊ calloſa
lõgitꝑis ſoꝛdida.i¶ Quotidie ergo lauãda ſũt

et ſic apto medicamie ſanãda:qꝛ vᷣrꝰ lixiuij nõ
ſanat:ſed ad ſanitatẽ vulnera diſponit.

—

Capitulum. xliſf.

/Oꝛallusex li de na. reꝝ. Coꝛallus ẽla
. 8 vpis rubeus valde.ſigurã hñs vt coꝛnu
Wcerui. vel vt herbe radix cũ multis radi
cid.Nec mirũ qm herba fuit imaripmũ. HNic
fulmĩibo ⁊ tẽpeſtatibo reſiſtit. Uñ antiqͥ lapides⸗
hmõi cõfractũ cũ ſemib iagro iactabãt: aut
in arboꝛib ſuſpẽdebãt:vt grãdinũ piculanon
ſentirent. Demonibo qʒ terribilis elt. ⁊ B ſoꝛte
qꝛ frequẽter ramoꝝ eiꝰextẽſio modũ crucꝭ bʒ.

PHbkrationes.
¶ Auiceñ.in.i.cañ.Coꝛallꝰ eſt frigidus in pꝛi
mo gradu.ſiccus in ſecundo.S tipticꝰ ẽet ve
hemẽter prohibet fluxum ſanguinnis.
¶ Carnẽ additã abſcidit. cõfoꝛtat oclin abſtra
hẽdo ⁊ exſiccãdo humiditates fixas in eo
Et eſt pᷣcipue qð aduſtũ ẽ ⁊ ablutũ cõueniẽs
lachꝛymis. Aeſtigia qͥ̊ʒ vlcerum abſtergit.con
fert apoſtematibo inteſtinoꝝ ⁊ ſplenis.retinet
ſputu ſanguĩs.HNaſcit᷑ imaribo q̃ ſũt ĩ affrica.
gliꝰ qdeʒ rubeꝰ eſt:alius niger:alius albj.

4 1

Trattatus

¶Doloꝛẽ ſtomachi remouet ac phibet ſug os
eiꝰ directe ſuſpẽſus.i¶ Et ideo collis pueroꝛũ
appendit᷑. Dicit᷑aũt ꝙ ſi terat᷑ ⁊ impleant᷑ ex eo

cõcauitates infirmoꝝ dentiuʒ eradicat eos.et
eſt ſummus in confoꝛtatione gingiuarum.
¶ Cõtert etiã ſputo ſanguĩs et eiꝰ fluxui:ꝓpꝛie
q; rubeus:et om̃ibo egritudinibo ſtomachi.

¶ Amol. Coꝛallꝰ a mari trahit᷑ ſicut ramuſcu
lus.⁊ valʒ õ quẽlibʒ fluxũ ſanguĩs ⁊ epilentiaʒ

¶ Et valet etiã cõtra tempeſtates ⁊ grädines

agris aſperſus multiplicat fructus.

ſſſ

—
—

N W

2 . „ »„
Capitulmm. xliiſf.
Oꝛneolus.Ex li.de na.re.Coꝛneolꝰvł
. ſim quoſdã coꝛnelus eſt lapis rubeuſꝑ
Wvlucidus.ſʒ obſcuricoloꝛis inciſi carne ſi
milis.Hoꝝlapidũ multitudinẽ filij iſrael i de⸗

P

ſerio ſculpſiſſe dicunt᷑.qᷓꝝ ſculptura tã ſubtilis

acuminis cõprobat᷑:vt nullꝰ poſterioꝝ hmõi

oꝑis imitanonẽ audeat attẽptare:nec dubiuz
ꝙꝗ rfm cefficacias ⁊ vᷣtutes gẽmaꝝ ſculpebãtur

vmagines figurarum.

¶ Alb. lapidanio ſuo.Coꝛneolꝰ:quẽ quidazʒ
coꝛneliũ vocãt.lapis ẽ coloꝛis carnei.h̊ ẽ rubei

obſcuri ſic carnis lotura. Hic apð rhenũ flu⸗
uiũ iuenit᷑ freqntiſſime ⁊ ẽ valderubeꝰ.coloꝛeʒ
hñs fere ſicut miniũ.⁊ qñ polit᷑ multum nitet.

Dperationes

4 Exꝑtũ eſt q ſtringit ſanguine.⁊ pᷣcipue mẽe⸗

ſtruoꝝ ⁊ emoꝛroidaꝝ.feri etiã tras mitiganre

¶ Sera. Nirtꝰ iſtiꝰ lapidis ẽ qñ defertur ĩ

anulo repmit iracũdia t cauſa liti añ iudicem

4
4
.
.

D

De Lapidibus.

Etrepꝛimit fluxuʒ ſanguĩs:vndecũq; exeat

ꝓpꝛle et ſanguinis menſtrui: W
¶ Et qñ fit ex eo dentifrigiuʒ abſtergit ſoꝛdes
dentiũ et dealbat eos:⁊ faciteospulchꝛos.

— — — — —– —
— — — — — —

Capitulum. xlinij.

„õchiliqj. Hoc vocabulũ ponũ in q̊dam
electuario Auicẽne.qð ẽ cõtra viciũla
pidis.⁊ qͥdaʒ dicũt ꝙ ẽ coclea marina.que 82
cõchiliũ.⁊ qͥdã dicũt ꝙ ẽ coclea climaciax.m
veritatẽ lpis eſt coclea poꝛphire marine. eſt
conchilium marinũ purpureum.

(rhtranduronn Lapis

——ðð 4
1
„ 1
.
—
.

ſRℳ —

—

CRN–☚

Capitulum. xlv.

Os grece.Arabice hager almaſeni: ſi

ue amẽſen. Latinelapis quo acuũ fer
ruʒ vel olearia Sera li. ag.capᷣ. Hager
almaſeni eſt lapis quo acuitur ferrum.

Operationes

Kricatio almaſeni q̃ accipit ex lapide qͥ ðꝛ

vſachlen: phibet augmẽtarimamillas puella

rü añ tpᷣs:⁊ teſticulos pueroꝝ.⁊ ẽ qꝛ virtus eiꝰ
infrigidat. ¶ Et idem auc. Dyaſ.Oñ acuitur

ſuꝑ ipᷣm ferrũ aliqð et linitur ꝙ aggregat᷑ ſuę-

alopiciam:facit in ea naſci pilos. .
¶ Etliniunt᷑ cũ eo mamille puellaruʒ ⁊ teſticu
li vuerorum:et pꝛohibet eos augeri.

¶ Et cõuenit apoſtematib eoꝝ amboꝝ. et qñ

ſumit᷑ in potu cuʒ aceto cõuenit doloꝛi ſplenis
et epilentie.⁊ fricatio eius cõuenit alopicie
¶ Abi ſciendũ ꝙ ute lapis vocat᷑ ſimiliter cos
ocularia.qꝛ in ea fricantur ſyeff. oculoꝝ. Cel
cos olearia:quia acuunt᷑ in ea inſirumẽta ſer⸗
reaal. ergitur ſuper ipſa oleum.

4

— . . —
— * 2 . — —
— — — . —
—— — — .
— . —

—,— —
—
—

7

cCapitu

vdem liquationis Hoc excepto ꝗ eſtu
bei coloꝛis. Es nulla rubigmne coꝛrumpitur.

fetoꝛem bʒ ⁊ t dulce ſonat.¶ Phus. Es ſiue

cupꝛũ ſonoꝝ eſt et vocale.natura caliduʒ ſonꝰ
eius ꝑ ſe ruis eſt.admixtũ vᷣo ſtanno vl argẽ
to vel auro validũ eſt valde:dulcẽq; tinnitum
habet. Tinnit autem ceteris metallis:ſʒ vexat
audirum: mii ltanno cõmodius Enpauir
0 v

‚Apꝛum. Exli.de na.rex. Qupꝛum ſiue
etxves:e eiuſdeʒ duriciei cũ argento:et eiuſ

dU U D N N

tis nunq; vo ſic purgan poteſt quin facileon
Arahat coꝛruptelam. Durat tamen in annos

B

Trattatus

Etfuſile quidem eſt:⁊ in omne artiſicium du⸗

ctile.ſed cum laboꝛe ⁊ moderamine verberan⸗

plurimos. ..’
Operationes
yſið.E saut a ſplendoꝛe aens dicit᷑ ſicnt et
aurum ⁊ argentũ. Apud aniiquos pꝛioꝛ eris
vſue qferri cognitus elt.
¶ Ere quippe pꝛimi ꝓſcindebãt terram ⁊ certa
mina belli gerebãt. eratq; in pᷣeo es magis.
Aurũ vo ⁊ argentũ ꝓpter inunlitatẽ recie⸗
bantur. NHunc autẽ viceuerſa iacet es ⁊ aurum
ſummo ceſſit honoꝛe.i¶ Inter omnia vo me⸗
talla es vocaliſſimũ eit maxime poteſtatia.
Ex eo ⁊ enea lamina fiunt.

—

Capitulum. xlvij.

Raconites. Alb. Dꝛa⸗

te dꝛaconis extract.et
fert᷑ ab oꝛiẽte vbi ſũt dꝛa

trabit adhuc viuo palpi

tante. Inſidiant᷑ aũt dꝛaconibo doꝛmiennbus
Et ſubito ſciſſo coꝛpoꝛe dꝛaconis adhuc pal⸗

pitante euellunt lapidem.

7

HPHhphperationes.

A Alb. mir abilibo dicit dꝛaconites deuin

cunt᷑ inmi i.õ venena valet ſi de vino extraha
bat᷑ ⁊ dʒ ſerriin ſiniſtro bꝛachio.Amme emm

cones magni. Uirt? ei ef
icax ſiẽ lapidis qͥ vocat
oꝛax qñ de dꝛacone ex

actibomulta ↄfert. Vis etiã ſupꝑfluitat bo que
generant i a alba ⁊ moꝛtꝭ coꝛruptio.⁊ lierat
ea qñ naturali moꝛte coꝛrupt hũoꝛibo moꝛiũt

2 qñ moꝛtua vł coꝛrupta occiſa lacuerũt.

¶ Ego aũt ĩ ꝑti ba almanie ĩ Sueuia vidi lapt
dẽ ſuꝑ quẽ ↄuenerãt plꝰ qᷓ.x.ſerpẽtes int mon
tes idã pꝛato.⁊ cũ trãſitu facerent: inde dñs
terre milites euaginatis gladijs ſciderũt ſerpẽ
tes inmita frulſta.⁊ in fundo tñũ qͥ da magnus
iacuit ſerpẽs ĩ multas ꝑtes inciſus:⁊ ſub capi
te ſerpẽtis inuẽtꝰeit lapis niger ſoꝛmat? vt pi⸗
ramis abſciſſa nõ ꝑlucidꝰ ĩ circuitu colorꝭ pal
lidi pulcerrimũ habẽs deſcptũ ſerpẽtẽ.Et hũc

lapidẽ ab vxoꝛe eiuſdẽ nobilis mihi pᷣſentatũ

cum capite eiuſdẽ ſerpentis.
¶ Itẽ vꝛ venenafugere quefiũt a moꝛſibo ani⸗

— X——

— .

Capitulum.xlviij.
Eimòis. dxadochos.? dꝛoſelit?. Al⸗
vertꝰ. Deimõis eſt quidã lapis bico⸗
loꝛ vt arcꝰdeimonis qͥ iris vocat᷑.E ſt
aũt deimon dictꝰ grece intellectũ vel ſtellã
clarã ſiillantẽ ſonat. Idẽ.Dyocochos eſt la⸗
pis pallidus:vꝛ aliquantuluũ berillo ſimilis.
Pbperationes.
¶Alb. apis deimõis ⁊ꝛ ↄferre ſebꝛicitãtibi:
venenoſa pellere:⁊ tutũ ⁊ victoꝛẽ reddere.
¶ Oyadochos ðᷣꝛ fantaſmata intantũ excita
re ꝙ magimaxime hoc vtunt᷑.tñ applicatꝰ de⸗
functo:vires amittit.qꝛ moꝛtẽ odire ghibetur
Hoꝝ aũut ratio haberi poteſt in libꝛis magoꝝ.

hoc eſt hermetis.tebit. bencoꝛath.⁊ ptolomei

de quiba nõ pꝛeſentis intentionis.
Arnoldus. Dꝛoſelitus eſt lapis varius:cu⸗

plicetur velut ludoꝛem emuttit.

ius nominis cauſa extitit.quia ſi ad ignem ap

—

* *

De La

e

—
1

. —
—
— — — — —
— — —
. 1
— —
—

Capitulum.xlix.
yacodos.d yamanticus.et dvoniſia:
* . Arnol.Dyacodos eſt lapis pallidꝰ
e berillo ſimilis.

Byperationes.

5

Exlib.de na.re.Dyacodos eſt lapis qͥ aqͥs

iniectus varias effigies demonũ efficit: ita vt

det reſponſa petentibo.i¶ In eodem lib.DPya⸗

manticus eſt lapisquiin quocũq; metallo ge⸗

ſtetur:ferream tñ ſibiſede ꝓpinquã elegit.

¶ yſið. D yoniſia eſt lapis niger mixtꝰ rubẽti⸗

bus notis. Hec ex aq̃ trita vinũ fragrat:⁊ odo
re ſuo putat᷑ ebꝛietati reſiſtere.¶ Phus. Dyo⸗

niſia lapis eſt oꝛiẽtꝭ fuſci coloꝛis muueisreſper⸗

ſis guttis.in aqᷓ tritus vinũ fragrat ⁊ tñ ebꝛie⸗
tas ↄtia naturã odoꝛe ſuo fugariſolet.

racontalitus. ermiſtion
Het ethites. ¶ yſið.Exacõ
talitus lapis eſt in par⸗
ua magnitudie.multi co
loꝛ eſt:vnde ⁊ nominatꝰ
rrn eſt. Lam diuerſis enim

=èð . ⸗

notis aſperſus eſt:vt ſexaginta gemmax colo

res in paruo eius oꝛbiculo depꝛehendant᷑.

Operationes.
¶ Arnoldus.Exacõtalitꝰ eſt lapis valdepar
uus ex coloꝛibiſexaginta diſtinctus. Hic ho
minis oculos efficit tremuloſos.
¶ Exlapidario.
Exacõtalitus lapis ex re nomen adeptus.
Coꝛpoꝛis exigui miro diſpendio ſupplet.
Dũ tot gẽmaꝝ ſumit gẽmula ſola decoꝛẽ.
q yſidoꝛus.Ermiſteon gemma inter gratiſſi⸗
mas aſpicitur et ex igneo coloꝛe radians au⸗
Io vortans ſecum in extremitatibus candidaʒ
ucem.
¶ Ex libꝛo ð naturis rerum. Ethites eſt lapis

punicei coloꝛis. habens lapillum interius: ex —

quo fit ſonoꝛꝰ.Hic ab aquila de extremis oꝛ⸗
bis partib in nidũ poꝛtat᷑ natura liter em̃ hũc
eſſe cauſaʒ vua aquile ĩimoderato coloꝛe cõ
caleſcũt:niſi lapis naturaliter frigidus pᷣſens
ſit. hic pueros incolumes ſeruat.
¶ Efficaciſſime pꝛegnãtes iuuat.ne aboꝛſum
faciant.vel in partu grauiter laboꝛent:in leuo
lacerto poꝛtari vult.ſobꝛietatem cõfert et gra⸗
tiam:facitq; victoꝛem. Deiſto lapide ſuperius
etiam dictum eſt.

Tractatus

Capitulum. .
Mathites.yſið. Emathites lapis eſt
dictꝰ:qꝛ ruboꝛe ſanguineꝰ.E mach qp
‚voe ſanguĩs eſt. Bignit᷑ aũt in ethiopia:
ſed pncipalis in arabia ⁊ aſtrica inuenitur.

HPoperationes
Emathites dicitur:quia emach ſanguis thi
thel ſiſtens. habʒ enim virtutem ſtringendiflu
xum ſanguinis.
( Ex lib.de na.re.Emathites eſt lapis ferru⸗

ginei coloꝛis. mixtus venis ſanguineis. hic

miſſus in aquam bullientem eam reddit tepi⸗
dam. Si quis eum deferat ſolis ardoꝛem nõ
tümncebtlir.
¶ Itẽ ſoli expoſituo a ſe ſcintillas emittit.fru⸗
ctus alocuſtis ⁊ grandineſeruat.

eos qui ſaliuas ſanguineas emittunt.

tollit.ino quoq; permixtꝰ vlcera ſanat.Bi⸗
bituſq; lapidem veſice frangit.
¶ Ex lapidanio. Sumpſit emathites grecuʒ
de ſanguine nomen. Hature lapis huane ſer⸗

uire creatus. Snptica cui virtus per multap

batur ineſe.

Z⸗ — — — — –

Xacolitꝰ ⁊ exebenos. Alb.E xacolitus

eſt lapis vari: diſſolutiuꝰ: vt dicũtperiti me⸗
gicoꝝ. Dyaſ. Exebenos lapis eſt alb ⁊ ſpecio
ſus quo ſolẽt auriſices aurũ limpidare.

Bbpkrationes.

¶ S anat etiã ventris fluxũ.puluis eius carꝰ
nes moꝛtuas creſcentes in vulnere coꝛrodit et

pellata.

Alb. Exacolitus vino permirtue? potatus

valet contra colicam ⁊ yliacam paſſionem.

Dyal.Excbenos curat ſtomaticos potatꝰ⸗

cũ paſſo ⁊ aq̃.ſilᷣ amẽtes ſanat potatus.
¶ Agd venereas voluptates miriſice facit bi⸗

bitus.quia nõ patitur diu cos ſatigari.
¶ Soluit etiã veſicã dolentẽ. Nã poꝛtatus
partũ ſine egritudine ↄſeruat:⁊ velocitatẽ par
turientis facit circumligatus ſemoꝛi.

¶ Idẽ. Cõtractus ⁊ in aqua reſolutus ſanat =

Capitulumm. liiñn.

dros lapie eſt ab aqua vocatus.exum

WVgat enim aquam ita vt clauſam putes
in eo ſontaneam ſcaturiginem.¶¶ Arnol. Eni
dros eſt lapis diſtilans perpetuis guttis nec
liqueſcit omnino: nec efficitur minoꝛ. Exli. de

na. reꝝ. Enidros lapis criſtallo ſimilis miro⸗
modo perpetuis lacrymis diſtillat.⁊ tamẽ du

rus ⁊ integer in omnib perſeuerat.

OPprerationes

¶ Exlapidario. Huius nature graue eſt de⸗

pꝛehendere cauſam. Nam ſi decurrit lapidis

ſubſtantia quare. Hõ minoꝛ cefficitur aut non
omnino liqueſeit. Si res exterioꝛ deſcendit
ad inferioꝛa. Ut ſemper refluat.curſe nũ im⸗
Hean ipſum. Scilicet ingrediẽs ↄtrarius egre
lenti. L

yſið.E ſeſtislapis eſt ſpeculi naturã habẽs

in reddendis yma ginibo quanq; rutilet.

¶ Experimentũ eius eſt:ſi feruẽti aque addita
ſtatim refrigeret. Aut ſi ſoli oppoſita materiã
aridã accedant.naſcit᷑ in choꝛincho.
¶ Igem egypcilla gemma eſt radice nigra.fa
cie vero cerulea.ex egypto vbi reperitur ſic ap

U dD D R

4

CTH Eidros. gfeſtis et egypcilla. JIſid. Eni

B
.

D

L. OQaza, i. Elitropia eſt gẽma co⸗

—

/

ditis pᷣcantatio nibo gerentẽ ↄſ

De Lapidibus.

Capitulum. liiiſ.

oꝛis viridis ac nubil ſtellis puniceis
vſuꝑ ſparſa cũ ſãguineis venis.cũ vero
noĩs ẽ de effectu ipᷣiꝰlapidis. Nã ĩ labꝛis ene⸗
is deiecta radios ſolis mutat.ſãguineo reper⸗
cuſſo.extra aquã aũt ſpecłi mõ ſolẽ excipiat.ðᷣ
pᷣhẽditq; defect ciꝰ ſubeutẽ lunã oñdẽs.hig⸗
nit᷑ ĩ egypto ⁊ affrica.ſʒ melioꝛ ĩ ethiopia. Ma
gi hãc admixta herba elitropia: quibuſdã ad⸗

te picinegant.
¶ An. Lapis elitropia ſi ponaĩ ſuꝑ aquã eu
poꝛabit eã. ¶ Ex li. ð na.re. Lapis elitropiꝰ in
vaſe aqᷓ pleno ſolis radijs ſubiectꝰ ſanguineũ
ſolẽ reddit.ac ſi pateret᷑ eclipſim.necĩ era as
ſpᷣm i q̊ i cet ebulire videt᷑. Et aquã velut im/
bꝛes ſpargere. Hoc lacto videntes arepticij ſi
pᷣſentes ſint) extra ſe rapiũt ⁊ futura pᷣdicunt.

¶Hic lopis geſtantem in longa vite tempo⸗

ra pꝛoducit. ſanguinem ſtringit. venena fugat:
et contra dolos tutum faatt
¶ Ex lapidario.

DE xrenomen babens eſt elitropia gemma. L

Qie ſolis radijs in aqua ſubiecta panillo
Sanguinem reddit mutato umine ſolem.
Edipſimq; nouam:terris effundere cogit.
Deniq; poſt modicum:vas cbulire videbis.

Aſpergiq; ſoꝛas ſubite ſcaturiignis imbꝛem.

Capitulum. lu.

„*
4 . .
4
3

Siſtices Mriſt. Epiſtites lapis eſt qͥ ſe

curitatẽ beſtijspᷣbet.ſi mittat᷑in aqu· en

tis vas. ceſſant ebulitionis eius ampulle.

W

Operationes
4 Amml. . lapis eſt rutilãs ⁊ rubicũ⸗
dus ex ꝑte coꝛdis geſtatus hominẽ tutũ cuſto
dit.locuitas ⁊volucres nebulaſq; ſteriles:grã
dinem ac turbinem a frucribo terre compelcit.
et ſoli oppoſitus ignem acradios emittit.

¶ Dyal.Epiſtit ilapis rubicũdus ac dilucid⸗

eſt. ⁊ naſcitur in conimbo. Nic in aquã feruen⸗
tem miſſus:cõtinuo tepidoꝛẽ eam reddit.

¶ Et ſi aliquantulũ ſteterit: ibi omnẽ ardoꝛẽ?

tollens frigidã eam facit.i¶ NHũc cũ aliquis in

manu dextra ↄtra ſolẽ tenuerit radios cmittit

⁊ ignẽ vomit.ita vt videntes mirentur.
¶ Qui vo circa bꝛachium ſinütrum eum poꝛ⸗
tauent:omnes turbas contempmit.

.
4
. W
5

d„ „ d&

Trattatus

Capitulum. luj.
Alcanos.ſfilaterus:flõgites:⁊ flogmꝰ.
Armnol. Falcãos qͥ ⁊ arſenicũ vł auripi⸗
gmęẽętũ ðꝛ.lapis ẽ rubeꝰ ⁊ citrinus.

*

ODperationes

Habetq; naturã ſulphurꝭ calefaciedi ⁊ de⸗

ſiccãdi.Si eri apoonat᷑trãſmutat ill ĩ albũ.
Dia metallina coꝛꝑa exurit pᷣter aurum.

¶ Idẽ. Flaterꝰeadẽ e ene eiuſdẽq; vᷣtutis.

cuiꝰ ẽ criſolitꝰ.de q̃ ſufficieter dictũ ẽ ſuꝑius.
yſi.YFõgites gẽma ex ꝑſidia.⁊ hec ẽ vna ex

gemis ardẽtibo vel criſtallinis oſtentãs intra

ſe q̃ſi flamas eſtuãtes q̃ nõ exeant exterius.

Plinius. Jlogmꝰin egypto inuenit᷑. auro⸗
ſum ⁊ flamineũ habet coloꝛ»m.
¶ Igẽ. Illinit krotilflo

gmü ſq; ſõnũ ĩducit.
. E

5 — —

Errj.yſi.iiij. Ferrũ dꝛ eo ꝙ farra.id ?

2

Vſemina frugũ cõdat.Aſus ferri pꝰ alian „
olle Exlib. dena. re. Hagates lapis niger eſt ac

metaglla repertus eſt. Cuius poſtea vᷣſa
in obpꝛobꝛiũ ſpecies.Ariſto.in lib. metheoꝛo
rum.iij.Ex vapoꝛibo humidis in terra ſpecies
nulla dilatatur in ꝑcuſſiõe ſicut ferrũ.Eoꝛũq;
lle eſt ꝗ qñ coartat᷑ igneitas ⁊ lapideitas de⸗
ſiccant᷑ ⁊ areſcunt. Idem in lib.iij. Ouedam
ſunt igne molliticabilia velut ferrum ⁊ coꝛnu.
Exitq; ferrũ ſic molle ꝛ ſciſſibile. Ferrum aüt a
calido liquatũ coagulat᷑ in frigidatũ.ipſumq;
operatum liquat᷑ vt humidum fiat:interq; co⸗

aguletur. Scoꝛia vᷣo ſubſtat ⁊ deoꝛſum dat᷑.

Hũq; multoties patit᷑ ⁊ mũdum ſit:boc calibs

fit. minuſq; põdus eſt emũdati. Mellus quo⸗

q; ferrũ eſt qd minoꝛẽ purgationẽ hobet.

S
4

Doprerationes.
Ex li.de na.re. YFerrũ frigide nature eſt duꝝ
ſolidũ ⁊ inciſiuũ:oĩa foꝛtitudine ſua domat.et

aſe tm̃ cõſumit.¶ Dupꝑ oĩa metalla corꝛupte

lã facilius ↄtrabit.¶ Et etiã cõnexa coꝛruptio
ne ificit. Rauce ſonat:igneebeſcit ⁊ ductilefit.
¶ Exxeo fiunt arma diuerſa q; inſtrumenta in

D EEEE EEEF

agatꝭ fluminis fluore

Bꝛitania ſit plurimꝰ.

delenk. Miy aqua accendit oleo extinguit

Pprerationes.

lucidus.caducis pdeſt accenſus.
Demones q; fu gat:aut ſi ꝑ os hoĩs obſeſſi
loqua nr:ſumus eos tacere cogitt.
¶ Jdẽ. Stomachũ euerſum iuuat.⁊ aqua in
qua triduo iacuerit cito partũ liberat. .

Ipſa q̊ʒ aqua ſi a puella potet᷑ an rvirgo ſit

dephendit. Ham ſi virgo eſt imota manet: ſi
coꝛrupta incõtinenti mingit.

¶ Igelapis demonibo incantationibo reſi⸗

ſtit. ſerpetes fugat. vnde ⁊ aquila ponit cumin

miado ſuo contra ſerpentes.
Sergius tamẽ dicit: ꝙ hoc facit vt caloꝛẽ

ſuum cinca oua temperet.

iectꝰ.vñ ⁊ noĩatus.lic,ʒ
Eſt aũt niger.planus lex
is.⁊ ardẽs ignig admo⸗
tus ſictilia ĩ eo ſcdta nõ

„

d 8

1

*2

4 „ ⏑ 1- %

„
2A
B
d
g
†

¶ Ide d calefactus ↄfricatõi matricis quan
do ſuftumigat᷑ ex ipſo.epilenticis confert. Fu⸗
mus eius effugat vermes venenoſos.
¶ Dyaſ. Gagates melioꝛ eſt ille qui facile igni
exarſerit:⁊ odoꝛem babet aſpalti.
¶ Hic aq̃ ſolutus dẽtes mobiles ↄfirmat.ad
rigoꝛespᷣcoꝛdioꝝ ac doloꝛes ⁊ euerſiões facit
¶ Incenſus ſerpentes fugat. Incenditur au⸗
tem ⁊ in aqua mittitur ⁊ parturienti de eadem
aqua per triduum potui datux.
¶ Demonibus ⁊ omnibus maleficijs reſiſtit:
virginitatẽ depꝛehendit.

Fapitulum. ir.

Gantsamgnk, ſiðᷣ. Ba⸗

Pilactites lapis lacteus dicit᷑ attritus
. reddit ſuccũ albũ ad lactis ſapoꝛem.

DOperationes
Feminis nutriẽtibo alligatfecũdat vbera.
Int antiũ q̊ʒ collo ſuſpenſus ſaliuã fert facere.
Inoꝛe aũt liqueſcere ⁊ memoꝛi am adimere.

¶ Arnaol. Halactites lapis eſt cineri ſimilis.

huc mittit nilus ⁊ acheolus.datq; lactis ſuccũ
⁊ ſapoꝛem.⁊ in oꝛe dauſus turbat mentem.
¶ Collo circũdatus vbera lacte replet. femo
re ligatus faciles parius pᷣbet. Deniq; ſi veſpe

cũſale mixtus aqua ouile circũſpargit᷑: oues

lacte repletur ⁊ ſcabies ab eis fugatur.
¶Ariſto. Lapis galactides dum ponit᷑ con
tra incendiũ ignis extinguitur. ſi ſupꝛa mulie
rem ſuſpenditur partus egreditu.
Dyaſco. Lapis galactites coloꝛe cinereus

eſt: guſtu vulcis. ſic dictus: quia tritus coloꝛẽ
lacteum emittit.

De Lapidibus.

——

ic poſt balneũ ieuno datus cũ mulla vel

aqua lactis copiam miniſtrat.
¶ Lacteus auͦt dicit᷑:qꝛ pᷣcedentia mala in ob
liuionẽ adducit.vnde ⁊ mulieri difficulter pa⸗

riẽti:ſilo facto delana ouis circa femur dextzꝝʒ

ligatus:mox eam ſine doloꝛe parere facit.

¶ Idem. Faſcina ligatum doloꝛem dentiũ li /

berat. ⁊ qui ſecum eum poꝛtauerit.ſi pꝛincipẽ

vel alium offenſum habuerit in obliuionẽ eum

dducit ⁊ gratioſum reddit.

Plini. Haramantitẽ aliqui vocant lapidem

qui⁊ ſandareſius dicit.de quo dicet interius.

7

Ranatꝰ ⁊ garatiden. Cõſtatinꝰ. Gꝛa
natus eſt de genere carbũculi.E ſt aũc
lapis rubeꝰ ⁊ ꝑlucidus.in coloꝛe ſilis

balauſtijs.eſt aũt rubeꝰ aliqntulũ obſcurioꝛ

carbũculo.Et cũ ſubijcit ei in ſigillis niger co⸗
loꝛ:tũc magis rutil at.Et in h̊ genere ĩiuenitur
quidã modòꝰ.qꝛ intra ruboꝛẽ ſparſus hʒ viole
coloꝛẽ ꝓpter h̊ genꝰ violatũ ðꝛ ⁊ pcloſioꝛ eſt ali
is granatis. ¶ Alb. Baratiden eſt lapis q ſert
eſſe nigri coloꝛis. Pꝛobat᷑ aũt veritas huiꝰ la

pidis ſic. Si geſtas lapidẽ totũ coꝛpus ſuum

vngat melle muſcis ⁊ veſpis exponit᷑. ⁊ ſi inta⸗
ctus manet ab eis lapis eſt verus.? ſi deponit
lapidẽ muſce ⁊ veſpe ſuꝑ mel cadũt ⁊ ſugũt.

Operationes

¶ Cõſtanti. Alb. Dicunt granatũ letiſicare

coꝛ ⁊ pellere triſticiã.⁊ cſt ca. ſic.⁊ q quidam
hunc eſſe de genereiacincti elt lalſum.

¶ Inuenit aut lapis h m plimos in cthiopia B

⁊ alq̃tiens intra tyrumiuxta arenas maris.

2

dN

minib. Ita ſimiliter aſſerit Enax.

SA eee

— —
— — — „
—

Capitulunnl

.
◻MAgacromeõ. griſolitus. 2 galacides.
Alb.Bagacromeon eſt lapis diuerſi
coloꝛis ſicut pellis capꝛeoli.¶ Idem.
Bꝛiſolitꝰeſt gẽma colorꝭ aurei in hoꝛꝭ matuti
nis viſu pulcerrimꝰeſt.in alijs aũt hoꝛis diſſi⸗
milis.ab igne aũt coꝛrũpit᷑ ⁊ fugat᷑.Et vt qdazʒ

alij ꝙ e aliud genaiſti lapidis. eſt lapis igno
bilis ſubſtãtie.⁊ eſt marchaſita aurea q̃ mediũ

quoddã eſt inter metalla? lapides. Dicit᷑ autẽ

tertium genus iſtius lapidis eſſe coloꝛis medij

inter ceruleũ ⁊ rubeuʒ. Plinius.Galatides ve⸗

lut cinereus eſt guſtu dulcis.

PHyperationes.

Alõ.Gargacromeon victoꝛes reddit ſe ge⸗
ſtãtes.¶ Exꝑtũ aũt dicũt eſſe ab alchidepꝛin⸗

cipe quoda: qui quotiẽs hũc lapidẽ ſecũ habe⸗ e
bat:ſemꝑ vincebat in terra ⁊ in mani.q̃tiẽs au
tẽ caruit fer hoſtibo ſuccubuiſſe.i¶ Alb. Bꝛiſo
uitus.Clirtꝰhuilapidis eſt curareſcabiẽ ⁊ vlce

ra.⁊ ĩ manu geſtatꝰ coloꝛẽ febꝛis mitigare ðꝛ.

¶ Pli. Halatideslatẽter humectat:⁊ lenitercõ

ſtringit. ꝛ ideo facit adlacrymas oculoꝝ.

Capitulum. lxij.

TElacies ⁊ gloſopetra.yſi. Gelacies ſi⸗
ue. Galacies lapis cãdoꝛẽ ⁊ figurã pᷣ⸗
ſtat endinis. Duricia q́; inuicta eſt vt

adamas.in ignẽ fert᷑ etiã frigꝰ ſuũ manere.

Ca

—

CZ Alb. Aiũt ꝙ lapis garatiden in oꝛe poꝛtat⸗
facit bñ iud icare opiniones ⁊ cogitationes ··
¶ Fert etiamꝙ geſtantẽ gratio ſum redditbbo·

Pperationes

nec vnq; calefit.

Ammol. Halacia lapis omnitepoꝛefrigidus

¶Ex lapidanio. Eſt que candoꝛem fert gran
dinis atq; figuram. Ictibus omnimodis inui

cta gelacia gemma.Cuius nature vis tanta
foꝛe pꝛobatur. Ut omni tempoꝛe frigida ſit:
nulloq; calefacit ab ige.
¶ Solinus.Gloſopetra lapis deficientibus

lunis e celo cadit:lingue hũane ſimilis eſt non

modice:vt magiferũt poteſtatis.qui ex ea mo
tus lunares excitani putean.

⸗

ulum. xi.

— —

pit

A
B

2
4

.
.
* .
„
.

UO

genus eſt lapidis ſimilis nitro.cuiꝰ eſt
optimũ qð habet venas latas.gipſum
veronon coctum deſiccatiuum eſtet ſtipticuʒ:
et parumplauſticum et collectiuum.

HDperationes
(Dxyaſ. Fuxũ ſanguis ⁊ ſudoꝛẽ abſtinet.bibi
tum offocat boĩem. ¶ Cſtũ vo leytomeris eſt
⁊ deſiccat ⁊ repꝛimit:cũ puſca tritũ in iunboeſt
etiã vt geſſania:ſʒ amplius ſtipticans ⁊ refrige
rans foꝛtiter. Uñ illinitũ fronti ſonguis curſũ
ſtringit. potatũ vo diſſintericis ⁊ ciliacis ⁊ om
ni pꝛo fluo reſiſtit. YFlos eius iacit ad eã q̃ inſtã
tius conſtringere volumus.i Sera.li.aggre.
capi. Gipſen. Uirtus eius eſt deſiccatiu.
¶ Et idẽ aucto.Hal.Hõ adminiſtrat᷑ niſi exte⸗
rius.⁊ virtus eius eſt q̃ deſiccat ⁊ cõglutinat ?
opilat. Et h̊ ideo:qꝛ ipᷣm facit aggregationem
partiũ cito.⁊ cõuenit fluxui ſanguĩs qũ miſcet
cũ medicinis ſiccis:qꝛ gipſum eſt durũ ſicut la⸗

Gan Dꝛal cpi de gipſo. Sipſum

pis.et iõ opoꝛtet ꝙ admiſceat᷑ cũ albumĩe oui.

¶ Etfit multũ ſtipticũ qñ miſcet᷑ cũ puluere mo
lendini:qͥ aggregat᷑ añ euolat ex farina frumẽ
tiſuper muros molendini et pilis lepoꝛis.
¶ Et qñ adurit᷑ minuit᷑ de viſcoſitateſua:⁊ au⸗
get᷑ ſubtilitas ſua et ſua denſio.et fit ſtipticum:
maxime qñ conſicit cum aqua et aceto.

n

Capitulum. lxiiiſ.
yena ⁊ hyeratides.yſið. Hyena lapis

A. EOuiſiſub lingua hoĩs ſubditus fuent
iumura eñ pꝛecinere dicũt. ¶Ariſto. inli. de am

eſt qui in oculis byene beſtie inuenit·

imbutus pᷣcinere queq; futura. Sub lingua lo
to ſi cõtineat᷑ in oꝛe.¶ yſi. Hxcratides eit lapiſ

malib. Hemmã byena poꝛtt in oculis:velvt

aliqui dicunt in fronre. .
ODperationes

oculis hyene:in q̊ꝝ pupillis inuenit lapis quẽ

dicũt pᷣdicẽdifutura pᷣditũ ptãte.¶ Ex lapida⸗
rio. Zollit ex o culis lapis extollendus byene.

Qatidicũ munere dicũt inferre gerẽti Quiq̃at

accipitris coloꝛis ſilis..¶ Anſto.in li.de ania⸗

ſas vł apiba nõ moꝛdet᷑.¶ Arnol. Hyeratides

anietas mukiplex coloꝛũq; mutatio ineſft A

„
H

libo. Hyeratides lapis ſi ab hoĩe geſtet᷑ a mu/

apis eſt niger:quẽ qui inoꝛe geſtauerit magis .

cogitationũ ⁊ opinionũ iudex efficit᷑:⁊ amabil

reddit᷑.¶ Sic aut virtus eius ꝓbat᷑: coꝛpus ge

F.

ſtantis ſi nudũ melle fuerit inunctũ ⁊ muſcis exx

Acinctus. Ex li. de na. re. Jacinctus ẽ?

.„

poſitũ intactũ relinquet ipſuʒ.ac ſi lapis ab eo
auferat᷑ ſugent atq; coꝛrumpunt coꝛpus.

*

. . . „
4* 4
. .
15 4 .
* 3
* .
„ . ..
. .
—
l 1 .
2 ¹
. *
*
8

6 .

*

Hrenoclarus. ita ꝙ aera ſentire ðꝛ. Per

timus eſt ülle qui nec nimiũ clarus nec nimis

optimus eit cnim
obſcurus. Eſt autfrigidiſſimus: et hoc magis
ſi mittatur in os. S olidiſſime q duricici eſt:
ita ꝙ findi vel ſeulpi recuſat. ¶ Dyalſe co. Ja⸗
cincti vt dictũ eſt: ſpecies ſunt tres.inter quas
granattſumt melioꝛes:qui iuxta ignẽ magꝭ rus
bicundi ſiũt. Et ſi ab aliqua ibifuerat nigree
tollit᷑.veneti vᷣo nõ patiunt᷑ ignẽ.¶ Serapion
Eiũs ſunt tres ſpecies. UIna eſtcolorian nf.

Sca eſtrirrini coloris Tariael t colo:is ca
ꝓalr⁊ coloꝛis antimonij.⁊ rubẽs ẽ melioꝛ aljs
Et qñ incendit᷑uꝑ eum ignis rubeſcit multhũ.
¶ Alb. in ſuo lapidario. Jacinctoꝝ duo ſunt
gña: aq̃ticus ſcʒ⁊ ſa

. valche ꝑlucidus:qſi ſnibi babens aucfacis. L

Hperationes

foꝛtat coꝛpoꝛa:ſicut omnefrigidum quod ſinin
git virtutem coꝛpoꝛum intus.

grinum: gratum boſpitibus.
fi igidam complexionem.

natur alr ingeniũ bonũ reddit ⁊ leticiã coꝛdis.

d

uerit ſecũ ipſum ante ſigill anonẽ factã cũ eo:fit
tutusa fulgoꝛe: ita ; nõ cadit ſuꝑ cũ. Uirtus
bec eſt multum diuulgata inter hominee.
ni. de viribo coꝛdi⸗ 2dicigar olouateor.

SS

Capi mlum kvi.

Aſpis.Alber. Jaſpis eſt lapis malton

Hic in multis partiei mmuenitur.

„ =JJJMU

phirinus. Aquaticus eſt
ſauus albeſceng. Saphirinus aüt eſt flanus

dabermwnpet N Kigichencs
(In de ligaturis philicis autẽ dieikicy collo
ſuſpenſus vel vigiro poꝛtatus tmrũ reddit pere

¶ Et valet contra peſtiferas regiones Et ex⸗
pertum eſt ꝙ ſomninn pꝛouocat broptert ſuam

Saphirinus aũt ſ pecialiter bꝛe iy btul
eius eſt toxicũ.Aiũt etiã q; ↄfert diuitias:et

Sera.E ſt aũt virtus iacincti: quipoꝛta⸗

vccoloꝝ. Et habet ſpecies deceʒ. Melioꝛ
m eſt riridistranſpares:habẽs inſe ve⸗
nas nubeag. Ochet aüt in argemo zpꝛie nigani

Dperanonto:

cHatnemddalbrr Iiſtvonmuaal,d vi A
ridi tran flucentiq; coloꝛe.
¶ Caſte geſtatus fugat febꝛes Feropem. B

(Apoſituſq;iunat mulierem parturientem.

Uis autẽ eius foꝛtioꝛ dicit in argento.
¶ Anſſto. Jaſpis clanficat viſum hoĩs: ſan gui D

nẽ ſtringit:ꝛſi ſup mulierẽ eſt: panũ eiv ſoluit.

¶ Arnol. Jaſpis eſt ganma multor colox: d.

optimus eſt viridis ⁊ tranſiucens. De multis
partibus tranſmittit. Homine tutumfacit.
¶ Et ſant aſmata pellit: luxuriam q; cobibet. S
2 conceptũ pꝛohibet. Eſt aũt virtus eius cõtra

fluxum ſanguinis ⁊ menſtruox.

. Philoſophus. Si quis aüt inuencnit iaſpi⸗ 5

dem vinidem? in eo crucem: habet virtuiẽ vt
ferens ipſum non mer rgatur.

hunc lapidem.

¶Item iaſpis habet virtutem contra omnes 3

ininieae bellitfa aſmata. .

Capitulum lvl.
Ris. Alb. Iris criſtallo eſt ſilis. ⁊ eſtñ vt

v*frequentius cxagonus. Dictitat Enax
ꝙ de arabia venit:⁊ in mari rubꝛo naſc 2

PNos: auũt inuenimꝰ maximã copiã hoꝝ lapidũ
in mõtibus germanie: ꝗ ſunt inter renuũ fumiũ

7 Treuerenſemciuitatẽ.⁊ diuerſe quantitatis
omnes ſunt cꝛagoni. In alijs autẽ lapid bocũ
naturaliter ſunt rotũdi:cxagoni cficiunt᷑:ſicut
foꝛamina apuũ in medio poſita cxagona cfficis

. untihch⸗ lla⸗ S hnnincknrune ſun orlga,

r

¶ Ita Halienum in disito poꝛtaſſe fentur

4

—

Operationes

Eſt HH ſua indicat ſubtili
tas maxiĩa. Fit aũt ex aqueo ſucco qͥ euadit de

materia lapidis.qͥ gñat᷑ in luto rubeo.¶ Et qꝛ

Haqueũ vehemẽter aſicco apphẽſuʒ ẽ ſiccus?

durdlapis v alde.i¶ Cuʒ aũt ſub tecto ſoli eiꝰ
ꝑs immittit᷑:⁊ ꝑs eiꝰin vmbꝛa tenet᷑:pijcit reflec

tẽdo pulcerrimos coloꝛes yridis ſuꝑ oppoſitũ

parietẽ.vel ſuꝑ aliqð coꝛpꝰ ppt᷑ qd vris vo cat᷑
¶ Aliqͥd ãt ſile huic naſcit᷑ ĩ gipſo qð ẽ ꝑſpicu
um in exrremis ⁊ ſ Linbiͤe v valde. vtuncur. eo *
vitro auidin vitris

(CCapirulumleuij.

Scultos ⁊ Jena. Alb. ⁊ Iſi. Iſc cultos
eéelapis croco ſilis Lapis in vltimis hi
ppanioꝝ ptibo.freqntiꝰinuenit᷑ iuxta ga
des herculis.iij.⁊ in.ij.climatibus iuxta

er⸗ panam illã quã modo hyſ pama. vocambs

perationes.

eſt itlapis filabilis pter viſcoſitatẽ ĩ eo are
factã.¶ Etſi de eo fiat veſtꝭ nõ cõburit᷑.ſed ex
igne purgat᷑ ⁊ nitet. ¶ Et foꝛte illud qð germa

ni vo cãt ſalamãdre.qꝛ hec lanugo q inde colli 4
git ẽ ſicut lanugo lapidis humidi.qre ãtnõ cre,
Rakin mecheoꝛoꝝ expeditũ ẽ. Huiꝰ ſpecieʒ quã
dãdicuũt eſſe quẽdã lapidẽ: quẽ quidã vocãt car
bunculũ albũ. Imita t᷑ carbunculũ in hoc ꝙ fã
taſmatibo ⁊ pꝛeſagijs reſiſtit.¶ Ualet cõtra o
loꝛẽ oculoꝝ exhũida cã. ⁊ redactꝰ in puluerẽ ſa
nat ſcabiẽ. ¶ Itẽ Iſi. dicet de lapide iſto q; ẽ al
pus ad modũ gladis in qᷓntitate. Albertꝰ?. Je⸗
naclapisa beſtladſetnd vocaf. ſicſet co ꝙ

De Lapidibus

oculi eiꝰ in lapidẽ vertunt᷑ totaliter. ¶ Aiũtãt
Enax ⁊ Aayen. ꝙ poſitus ſub lingua confet
Mündoefnn =

R
N
N

——,F+ —
—

E T

Acabꝛates. Ramã. ⁊ Renne. Albertus
cobꝛates lapis ſimie ailtallo

Der eo 5 7 egfam
vj hydropiſim. ¶ Itẽ Alb. kamã e lapiafre
quẽter albe in toto vel in ꝑte.vanꝰ ẽ in coloꝛe.⁊
frequẽtiſſime inuenit immixtus onixinmo.
Virtuſq; ⁊ fert᷑ ex imaginibꝰ⁊ ſcripturis q̃ inue
niunt᷑ ĩ ipo ex ſigillis. 5 Enax in lapidario ſuo

Kenne ẽ quidã lapis multũ carꝰ regib.qui ge

nerat᷑ in oculis ceruoꝝ in oꝛiete.qui cũſe erpẽtes
comedũt deponẽtes ſeniũ vtfoꝛtioꝛes ſiant in⸗

trãat flumẽ vbi morãt᷑ imerſi vſq; adcaput.ſam

diu quſe q; ſentiat vᷣtutẽ veneni ſeparatã intera
lacrimã emittunt.que coagulata in oculis inter
dum vſq; ad magnitudinem nucis deſiccatur
donec cadat cum deflumme exierint.⁊ ſic inue⸗

nitn Et hec dicitur venenoꝛumtyriaca.

apitulum lxx.

Arabe. Pã. ca errclearabes⸗ Egũ⸗
mi arboꝛis.vt gẽma vñ anuli ſiunt.vñ
lectrũ ſuccinũ et karabe ſub eodem po

mumk. qꝛ e ectrü ẽ karabe ⁊ ſuccinũ ẽ karabe

Operationes.

4 TIñ babemo ab Alcxãdro ca. de Diſſünte⸗

na trociſcos dyalectrũ. ¶ Itẽ Geruiꝰ ſug bu
co. Clirgilij inegloga paltordicit 18 dectruʒ ẽ

i

*“ 3
5 4 2 4 1 . 7.
2 . äõ, äl 2 .
— — —ð
. . „ — „7 .
. .

– —

6

E

3

Cpolt ſuccinũ.i¶ Itẽ caſſiꝰ ſelix tra.de trociſcis
dicit. Crociſcos deſuccino.⁊c electꝝ et deſcti

D bit trociſcos ve karabe.¶ Aui.in li. de viribus

coꝛdis. Rarabe.ca.eſt.in.i.ſic.in.ij. Aliquivo⸗
E lunt q ſitfri.¶ Actor de karabe inuenies ſupe
rius ĩ tradatu de herbie.ca.ccxxxvij.de k.qua
re lectoꝛ ibidem recurrat ⁊ inueniet eius virtutẽ
Et operationem,. ð

Capitulum. lxxf.
Aʒulilatine. Ara. hager alzenard ſiue
elezanard. S era.lib.ag.c. hager alze⸗
nard.Oꝑtet ꝙ eligat᷑ ex eo cuiꝰ color ẽ
celeſtis multum cum corpuſculis aureis.et le⸗

nis eſt ſine aſperitate.et ſine aomixtione alteriꝰ

—

Trattatus

lapidis.⁊ qui nõ frangitur ſacile et culus ſn⸗
ſta ſunt mag.i¶ Jo. me. c. ð lapide laʒuli.Lapis
lactulꝰ vel ſtellatꝰ vel lazuli ẽ de gñe marinorũ

hñs maculas ex auro.⁊ẽ aliꝰ albo.Et ðꝛ lapis

markaſita.⁊ aliꝰ indus daraceleſtis. Et dicit᷑

laʒuli ⁊ qñq; minera fert vtrũq; ſimul.⁊ melioꝛ

ẽcuiꝰ coloꝛ ẽ viridioꝛ in coloꝛe aʒuli.⁊ habʒ ma
culas aureas ⁊ mixtꝰ cũ markaſita eſtnõ bonꝰ

⁊ nõ maculatꝰ.⁊ ſilr lenis ca.ẽ in.ij.ſic.in.iij.

BPbperationes

Sera. Cirtꝰ ciꝰ ẽ ſimilis glutini auri.niſi qꝛ
eelt debilioꝛ co.⁊ facit naſci pilos in palpebꝛis.
¶ Etidẽ auc.Gal.Eſt in eo ſtipticitas cũ acui
tate pauca.Et virtus eiꝰ ẽ q̃ deſiccat ⁊infrigi⸗

dat etia palpebꝛas q̃ depilãt ꝓpter aliqᷓs humo

rres acutos.⁊ remanẽt ꝙ ĩ eis nõ augẽt᷑ pili nec

mulciplicãt᷑.⁊ ſunt ſubtiles ⁊ debiles.Eth̊ qꝛ la
pisla ʒuli in his locis deſtruit humiditatẽ ipᷣoꝛũ
bhumoꝝn.⁊ immutat ſuꝑfluitatẽ ad cõplexioneʒ
ſuã radicalẽ cũ q̃ fit gnatlio piloꝝ palpebꝛarũ.
¶ Et opoꝛtet ꝙ ad ̊ terat᷑ ad multũ ⁊ admini⸗
ſtret᷑ inpuluere.i¶ Et idẽ.Qñ ſuſpendit᷑ ad col
lũ infantis remouet ab eis nimoꝛes.⁊ facit hix⸗
tos capillos ¶ Itẽ hʒ virtutẽa duſtiuã ⁊ putre
factiuã.⁊ ideo aufert ferrucas.et qñ lumũ inte⸗
rius laxat humoꝛẽ melãcolicũ.⁊ mdificat ſan
guinẽ. ab huoꝛib groſſis.¶ Et doſis eius eſta

uiij. Rirat vſq; ad l.qñ mſcet cũ alijs medicinis
laxatiuis. Etcõuenit plus doloꝛi renũ et al⸗

mati:et qũ ſumi in potu.aut fit naſcale cumeo
pꝛouocat meſtrua.¶ Et potus eius cõmouet

nauſeã ⁊ vomitũ. qʒy ablutio eiꝰ remouʒ ̊ ab eo:

¶ Auicẽ.deviribo coꝛdis dicit.ꝙ cõſortat coꝛ

N UVN

½ de

— 0

—

„ UNN

.

.Pe Lapidibus

„ 2 ° 3 .
Capitulum. lxxij.
Acteus ⁊ lincis. Auicẽ.ibᷣ.j.ca. ꝓꝛio.
Lapislacteus eſt lapis q̃ cũ fricat᷑ aq̃
egredit᷑ ex eo quoddã ſicut lac.Et hic

quidẽ lapis eſt cinerei coloꝛis: dulcisſapoꝛis.

Operationes

¶ Aui. Terit᷑ cũ aq̃ ⁊ ſeruat᷑ qdð reſoluit᷑ ex eo ĩ

pixide de plũbo cõuenit in initio apoſtematũ.

¶Etfit ex eius fricatione alcohol.¶ Et ꝓhibʒ
curſum ſuꝑfluitatuũ ad oculũ ⁊ vlcera in ipſo

„ 5

accidẽtia. ¶¶ Enax in lapidario ſuo. Lincis eſt

lapis.ꝛ fit de vꝛina lupi ceruari micta:⁊ in mõ
tibo coagulata:qͥ in domo ſeruatus generat op

timos fungos ſup ſe qlibet anno. ¶ Dicit vale
re doloꝛẽ ſlomachi:⁊ vctericiã ⁊ fluxũ vẽtris.

Capitulum

rechet. Sera.li.ag.ca.marechet.auct.
Dyaſ.Quoddã exeo eſt qð ſit ex vena
plũbea:ita ꝙ inflamat᷑ donecfiat ſicut ignis:⁊
diſſoluit᷑ donec adurat᷑ ⁊ poſtea coagulat᷑.Et
ex eo eſt qð fit ex argẽto:⁊ ex eo eſt qð fit ex plũ⸗
bo qñ fiũt ex eo lamine:⁊ aduri ꝑs eiꝰ.Et ð eo

2 eSn latĩe. Arabice ⁊ grece ma⸗

eſt cuius coloꝛ eſt rubeus ſplendẽs:⁊ eſt aureũ.
⁊ eſt meliꝰ alijs.⁊ ex eo eſt purpurei coloꝛis:⁊ ẽ

argenteu.Eſt alius modus factionis litargiri:
quẽ in iuuẽtute mea vidi ſardinie fieri vbi argẽ
tu ⁊ plumbũ ſil colabant᷑.⁊ eſt verioꝛ modus.

Operationes

¶ Sera. auc. Alcauʒi. Litargirũ dealb atũ eſt
magis iuuatiuum ad auferendũ veſtigia vari⸗
olarumqᷓ; non albatum.
¶ Et aufert fetoꝛẽ ſubaſcellaꝝ.⁊ ꝓhibet ſudoꝛẽ
Et ſi bibat᷑ ex eo:ſtringit ventrem ⁊ vꝛinam.

et pꝛefocat et occidit.

¶ Paulus. Contra ſcabiem de flegmate ſalſo

vel colera vlolel
¶ Eontra diſſinteriam frigidam vitio inteſti⸗

noꝛuʒ fiat ex eo puluis qui inijciatur cũ criſteri

cum oleo roſarum ⁊ aqua oꝛdei.

¶ Eõtra vlcerationẽ virge diſtẽperet᷑ cũ olco

roſaꝝ ⁊ inungat᷑. nã vlcerationẽ conſolidat.

¶ Cõtra feruoꝛem heriſipile conſiciat᷑ puluis

litargiri ⁊ ceruſe cum aqua roſaꝝ donec aqua
non inficiatur ex pulure.

„

¶ Iſte puluis in modũ collirij cũ aq̃ᷓ roſaꝝ va

let ad faciẽ depurandã ⁊ pannũ ſuꝑfluũ remo⸗

uendũ quẽ hñt mulieres poſt partu.axũgia gal
linacea vel anſerina liquefiat: addito puluere
litar giri ⁊ oleo roſaꝝ fiat vnguentũ et vtatur.
Bulcaſimin libꝛo qui dicitur ſeruitoꝛ. Litar
girum ſic dealbatur.
¶ Accipe litargiri auri partẽvnã ⁊ tere bene:
et pone ſuꝑ ipſum de ſale cõmuni partes duas

et pone deſuꝑ quantitatẽ aque qua cooperiat᷑:
et ſuperet circiter quattuoꝛ digitos.⁊ dimitte

in vaſe ſeptẽ diebo.⁊ miſce quoq; die bie.⁊ poſt
ſeptẽ dies pꝛoijce aquã ⁊ pone aliã aquã.⁊ mu
ta aquã illã quotidie vſq; in finẽ decẽ dierũ.qꝛ

agqua dulcificabit᷑ ⁊ litargirũ dealbabit᷑ ſicut

ceruſa.⁊ fac trociſcos.⁊ ſerua et vtere.

Capitulumm. lxxliiſ .

8S8 N N O O

7

d&

,9 5„

.
. .

Trattatus

Ichinis. yſido. Lichinis ex ardentiũ
gemmag genere eſt. a lucernarum fla⸗
grantia apꝓpellata. Gignitur in multis
locis:ſed pꝛobatiſiima apud indos.

Dperationes
¶ Huiꝰ duplex eſt facies:vna que purpura ra⸗
diat.Alia que cocci ruboꝛe a ſole excaleſacta
aut digitoꝛum attritu:paleas ⁊ ſimilia vel fo⸗

lia catarrũad ſe rapere dict᷑. ¶ Sculpturis re
ſiſtit. etſi qñ ſculpta eſt dũ ſigna impꝛimit: q̃ſi
quodam animalis moꝛſu partem tereretentat

Huius genera ſunt quattuoꝛ.i Solinus.Li

chinis dicit᷑ eo ꝙ lucis vigoꝛem excitat flagrã
tia lucernaꝝ. ¶ Helynandus li.xij. Lichinis
eſt lapis purpureus fulgens vt lucerna. Hic ta
ccus ſub ſole digitis paleas attrahit.

¶ Plinius. Lichinites ex genere ardẽtiũ lucer

narum accenſaꝝ pꝛecipua gratia eſt appellata
Haſcitur circa oꝛtaſiam otaq; carmania ⁊ vi
einis locis:iſed pꝛobatiſſima in India.

¶uidam em̃ eam dixerunt eſſe carbunculũ

remiſſioꝛem. Secunda bonitate ſimilis eſt io⸗

nis:ſic a floꝛibus pꝛolatis appellata.

X

X

N

4

Capitulum. lxxv.
E Liparia. yſi. Ligurius gẽ

M. maſic appellata: eo ꝙ fiat ex vꝛina lin⸗

Gcis beſtie tempoꝛe indurata.Eſt autẽ
ſicut ⁊ ſuccinus fulua attrahens ſpiritufolia p
pinquantia.¶ Helynãdus lib.x. Theofraſtus
Dicit liguriũ electri coloꝛem habere:paleas at⸗
rahere:ſtomachũ dolentem iuuare: vctericis

loꝛem reparare:fluxum ventris ſtringere.

Pperationees.
¶ Dxaſ.Lociũ lincis quẽ multi liguriũ vocãt
mox vbi minxerit lapis fit. Holoꝛes ſtomachi
tollit:et ventris abſtinet reumatimum.
¶ Rabanus. Liguriꝰ habet coloꝛẽ q̃ſi dectri.
etſifuerit confricatus paleas ad ſe attrahit.
¶ Philoſophus. Hic lapis eſt frigideꝛ ſicce cõ

plexionis:rotũdus.valetpꝛecipue vulneratis.
et a vulnere ferrum extrahit.
¶¶ Exli.de na.re. Ligurius eſt lapis quẽ ſtilla

re dicunt ab inguine lincis beſtie. ſ.oꝛientis.
Huius em̃ vꝛina ſᷣm Pliniũ ſolidat᷑ in lapidẽ.

qð. naturaliter beſtia ſciens inuidet bono no

„ b8 A

ſtro:egeſtũq; pꝛecioſum vꝛine liquoꝛẽ harena

obruit.et hic eo citius in lapidem dureſcit.

¶ Eſt aũt freqntius croceus paꝝ ad nigredin?e E

tendẽs. Huiꝰ coloꝛ iuxta Pli.igneꝰ ac rubicũ
dusẽ ⁊ carbũeulo ſilis:niſi ꝙ neqq; nocte lucʒ
¶ Juxta lapidariũ vᷣo viridis eſt. Uirtus eius
ad multa remedia precipueq; ablutus in aqua

conſtipatos iuuat: ⁊ ventrem ſoluit.coloꝛẽ qʒ
perditum in facie recuperat.

¶ Actoꝛ. De hoc ſuperius vbi denatura ani⸗
maliũ agit᷑.ſcdᷣo vicʒ tractatu ca.lxxxvi.de ¶.

Arnol. Liparea eſt laptis ſtipticus. Huius

ꝓpꝛietas eſt ꝙ om̃e genus ferarum ad eius pꝛe
ſentiam cito pꝛoperat:et ipſum intuetur.
yſidoꝛus.Liparea ſuffita gentiles om̃es be
ſtias euo care tradunt. ””Mc
¶ Exli.de na.rerij. Liparea lapis eſt inlybia
valde mirabilis.ad quã ome ferarũ genus do⸗
cente natura ſponte qſi ad patronũ currit.cum
canes vel venatoꝛes eas inſequunt᷑.ſed nec ali
quis aduerſanius eis nocere potee.

SSS .
— — — — —
— — —.—

7 d d

De. Lapidibus

Coapitulum. lxxvj.

Une latine.Grece Affroſolinũ. Dyaſ.
ca.de affroſolino.Affroſolinũ eſt illud
„* qð apud Auicennã in ſcdᷣo canone ðꝛ

ALapis lune:vt ⁊ amboꝝ cõcoꝛdia apparet.Et

iõ dicit:affroſolinũ in egypto tm̃modo inuenit
qð ita creatur. Ros celeſtis ad lune claritateʒ

poſitꝰ:in ſpeciẽ lapidis quẽ ſpecularẽ vocamꝰ:

coa gulatus cõſtringit᷑. Optimũ eſt aũt qð eſt
coloꝛe ceruleoꝛ lucido. Hoc em̃ fit ſimile gipſo
limpido:⁊ ſpecularis lapis ðꝛ.Plinius capᷣ.de
affroſolino. Affroſolinũ ita creat᷑. Ros celeſtꝭ

congelat᷑ ad lune claritatẽ in modũ lapidis ſpe

cularis.vnde nomen ſumpſiſſe videtur.

Dperationes

Dyaſcoꝛi.Affroſolinũ omnia vitia capitis
emendare poteſt potatum. Et cephalargicis ⁊
epilenticis creditur pꝛodeſſe.

„ 4

—
—.—,

—

—.—

— — = . - Sã —
—. —— — —— —

Capitulum. lxxvij

Algnes. Serapion. Mi

matutinis ꝓpe terras In
gie. Et qñ naues appꝛopĩ
gquant mõti minere ipſiꝰ:
non remanet in eis aliqð
ferrũ qð nõ egrediat᷑ a na

— ui: 2 volat ſicut auis vſq;
ad montẽ. Et nõ eſt aliquis clauus infixus ta⸗
liter q poſſit euelli:quin euellat᷑ ⁊ ſaliat vſq; ad

illum montem. Et pꝛopfer hoc naues illamm

partium non clauantur cum clauis fereis: ſed

.

nera huius lapidis eſt in

cũ clauis ligneis. Nam ſi foꝛent clauate clauis

ferreis:quãdo aꝑꝓpꝛopinquarent illi monti dilla

cerarentur tote. Melioꝛ ex iſto lapide eſt ille q
attrahit ferrum foꝛtiter.⁊ coloꝛ eius eſt vergẽs

ad coloꝛem celeſtem.non multum grauis pon

deris.¶ Dyaſcoꝛider. Lapis magnes gignit᷑

atq; inuenitur circa littus occeani gpud trogo
tid as:et in JIndia.ab inuentoꝛe ſic vocatus.

Eſt autem coloꝛe ferrugineus.¶ Albertus in

lapidario ſuo. Magnes eſt ferruginei coloꝛis
qui ſᷣm Plinium inuenitur inmari Indico:in

quo intantum abundare dicitur:q periculoſe
in eo cum nauibus que ferreos clauos habẽt:

nauigetur. Inuenitur etiam in tragonitidis re

gionibus.Et ego vidi ⁊ reperiin parib Cbe⸗

otomie in pꝛouincia que franciaoꝛientalis ðꝛ:
vnun magne quantitatis ⁊ maxime efficacie.
et fuit valde niger:ac ſieſſet ferrum eruginoſu,
et combuſium cum pice. HZ

Operationes

Sera. Uirtus huius lapidis eſt: ꝙ; añ dak

in potu ex eo laxat ventrem cum mellicrato: et
potiſſime humoꝛes groſſos.

¶ Et quidam ſunt qui adurunt iſtumlapidem
et vtuntur ſicut adamas.
¶ Et idem aucto.Galieni. Clirtus eius eſt ſicut
virtus adamantis.Et eſt bonus illis qui trãſ

glutiunt a cumvel aliudferrum.

¶ Et ille qui habet fluxũ ventris: eo q ſumpſit

ſcoꝛiamferri.

Et dicitur de eo ꝙ ſi accipias eum:⁊ ponas

ipſum in vaſe terreo:et liniatur caput vaſis cũ
creta poſtq; poſueris ſuꝑ lapide calcem viuam

quam non tetigit aqua dvonec repleat᷑ vas cal⸗

ce.et accendas magnũ ignem ſub vaſe donec
ingrediatur per oꝛificium vaſis.deinde ponat᷑

N U

vas in foꝛnace ſiguli:et dimitte ibi donec luta

tio eius coquatur ⁊ fiat teſta. Deinde extrahe
lapidem a vaſe:⁊ dimitte infrigidari.⁊ pone ue

rum in vaſe nouo:et pone infoꝛnaceſecundo.⁊
fac vt pꝛius ter aut quater. Quando vero ex⸗

traxeris vice quarta: dimitte ipſum lapidem

vbinontangatur a vento vel aqua vel roꝛe:vł
ab humiditate aliqua donec infigidetur. De⸗

inde frãge ipſum in fruſta minuta:ſic ꝙ ſit vnũ

quodq; fruſtum.ʒ.decem: aut plus aut minus
ex.ʒ.grecoꝛum. — r
Quando ergo volueris operationẽ cũ co fa
cere:pone iuxta lapidẽ pondus eius ex ſulphu⸗
re.deinde roꝛa ſuper eum aquã:⁊ egrediei ex eo
ignis magnus:aſcendens circa menſuram bꝛa
chij vnius qͥ nõ tanget aliud qð nõ comburat
Et qñ lapides magnetis non ita pꝛeparant᷑ yt
Dd iiij

½

S

22

Tractatus

dixi:ſed crudus ſicut eſt madefit cũ ſucco alli
aut cepe:ab extractione fern pꝛohibetur.

S eed ſi vis ꝙ reuertat᷑ ad virtutẽſuã:infun⸗

deipſum vna die in ſanguine hircino:⁊ fiet vir
tus eius ſicut pꝛius. Et a ccipit᷑ fruſtũ magnũ

iſtius lapidis qð eſt ex bono ⁊ electo.⁊ appꝛoxi

mat᷑ clauatiue alicuius:⁊ aperit eam cito.
Ham lapis iſte attrahit ad ſe ferum.
Et quando aliquis vulneratur cumferro ve

nenato:⁊ teritur iſte lapis et miſceatur cum ali

quibus vnguentis.

¶ Et datur de puluere ipſi in potu illi qui eſt

vulner atus:facit ab eo venenum vel toxicum

exire per ſeceſſum. St ſi puluerizatur ſuꝑ vul⸗

nus venenatum:curat idem. 2
Dyaſ.Lapis magnes magnas habet virtu
tes veluti ſpiritũ in trahendo ferrum.
¶ Hunclapidem quidã ꝓbandi amoꝛis cauſã
vxoꝛis ſuppoſerũt capiti doꝛmientis vxoꝛe la
tente.Etſiquidẽ erat caſta ab altero viro ſic ac
cedebat ad ꝓpꝛiũ virũ voluptabunda:ſomno
amplecans eũ qſi inde pulſa ꝑ aliquẽ.Oõð ſici
altero viro coierat:in eũ tanq; in alicuius odo
ris fetidiſſimi lapidẽ emittebat:vt de lecto ca⸗

deret mulier. Concoꝛdiam quoq; ſecu habet.
¶ Nã multas mulieres ꝓpter rixas di greſſas
a maritis coegit reuerti:ſicut ⁊ maritos mulie

ribus gratioſos ⁊ obſequentes ⁊ iocũdi ſermo⸗

mnis facit poꝛtantes ſecum.

¶ Fures aũt cum voluerint pᷣcioſa diripere in⸗
trant domũ:⁊ inter quattuoꝛ angulos domus
carbones ardentes ponũt:⁊ ſubmittũt lapidẽ
minutum inciſum:⁊ ſic tranſuertunt mentem
et oculos eoꝛum qui adſunt vt timoꝛe fugiant
putantes ruere vomum.
¶ Uires habet purgatoꝛias:⁊ ideo ydropicis
cũ mulſa datur..5.groſſitudinẽ deducit ⁊ om⸗
nes humoꝛes qui per ventrem miniſtrat.Tri⸗
tus et ſuperaſperſus combuſta ſanat.
¶ Enaxin magicis. Hic lapis fantaſias mira
biliter cõmouet:⁊ pᷣcipue cũ conſequii cõſecra⸗
tionẽ ⁊ caracteres:ſicut in magicis docet. Per
hibetur etiã cũmulſa acceptũ ydropiſim cura⸗
re. Et eſt alia ſpecies magnetis:cuius virtus
eſt attrahere carnem hominise.

Alber. in lpidario ſuo. Uirtus magnetisẽ
mirabilis in attractione ſerriata vt virtus eius
trãſniutatferrũ.ſic vt illud etiã ferrũ aliud tra⸗

hat. Et multe acus adſeinuicemſuſpenſe ſic vi
dent᷑. Unctus aũt allio non trahit.Et paruus
adamas magnũ ligat magnetem.
¶ Inuentus aut eſt tẽpoꝛibus noſtris magnes
qui ab vno angulo traxit ferrum:⁊ ab alio fu⸗
gauit.Et hũc Ariſt.ponit a genere magneris.
¶ Harrauit q̊ʒ mibi vnus de ſocijs ni is curio

ſus experimentatoꝛ:qͥ vidit Fridericũ imparo⸗

rem habere magnetẽ qui nõ traxit ferrũ:led vi
ceuerſa ferrũ traxit lapidem. S
¶ Et Ariſto. dixit ꝙ eſt aliud genus magnetꝭ
quod trahit carnes hominis. In ma gicis aũt
tradiiur ꝙ fantaſias mirabiliter cõmouet.pꝛe
cipue ſi conſecratus conſecratione ⁊ caracte⸗
re fuerit:quod in magicis docetur.
¶ Fertur etiamhuncmulſa ſumptum ydropi⸗
ſim curare. “
Aiunt etiam quidã hũc capiti mulieris ſup⸗
poſitũ ſtatim eam incitare ad amplexu marui.
ſi caſta eſt ipſa doꝛmiente.S iaũt eſt adulcera
pꝛe nimio timoꝛe⁊ tremoꝛe fantaſmatũ dicit
cadere de lecto mariti.
¶ Dicitur etiã fures in domũ intrantes po
ſitis carbonibus in quatuoꝛ angulis domus:
lapidem hunc contritum ſuperaſpergunt.⁊ tũc
doꝛmientes in domo ita fantaſmatibo terrent:
qfugietes edes relinquant:⁊ tũc rapiunt quic
quid volunt. L

Capitulum. lxxviij.
Arganite. ſoandecta. capi. cccc. Marga
nita vel perna eſt que in oſtreis reperitur.
de quibo alie ſunt perfoꝛate:alie nõ perſoꝛate.
ſunt artificioſe facte:⁊ nõ naturaliter. Sed nõ
perfoꝛate que naturales ſunt melioꝛes ſunt per
foꝛatis.Et ideo quando in medicinis ponunt
nõ perſoꝛate intelligunt᷑. Sed ſunt alique ob⸗
ſcure ad citriniatem tendentes non perfoꝛate:

que perfoꝛatis equipollenr.Et ideo eligende

ſunt clare ⁊ albe:que vero obſcura ⁊ quaſi albi

—

64 „

—

De Lapidibus

Qdea eſt.nõ eſt ponẽda in medicinie. Sera.li:ag.
ca.hager albalo.auc.Raſis. Hager albalo id

eſt lapis margarite.Deferũt᷑a maritinis.⁊ ſunt
fri.⁊ ſic.in.ij.gradu.Et idẽ auc.Jſaac.Ex eis
ſunt groſſioꝛes ⁊ parue.ſjʒ groſſioꝛes ex eis ſunt
melioꝛes paruis.⁊ clare melioꝛes obſcurꝭ.⁊ eq̃

liaſnperſiciei melioꝛes anguloſis in figuraſua.

Alber.in lapidario ſuo.ca.de margaritie.Et
margarita lapis eſt in oſtreis inuẽtus. Meli⸗
oꝛ aũt ex India venit. Multi aũt de bꝛitanico
mari:qð nũc anglicũ ðꝛ.⁊ verſus flãdriã ⁊ theo

toniam inueniũtur. Ita ꝙ ego moꝛe meo decẽ

in menſa inueni.iuuenes aũt concule habẽt me
lioꝛes. Coloꝛis aũt habʒ ac ſiparua lux pene⸗
traret in multũ albũ.Et ideo nitẽtes cum tñ ſint

albe fertur ꝓpter tonitrua quaſi aboꝛciẽdo eaꝛas

oſtrea euomũt.⁊ in fluminibo inueniũtur in mo

ſella. inbuſdã galliefluuijs inter arenas.

B
D
E
D
3

baraã aufert eam poſtq; linitur ſtatim

vitrearij.

DOperationes
4 Abar . eaꝝ eſt experta in cõfoꝛtatiõe
ſpirituũ.⁊ cõtra cardia cam ⁊ ſincopꝛuiom.
Ualent etiam contra fluxum ſanguinis lien
tericum ⁊ vyarriam
¶ Reparãt em̃ ſpiritus ſubtiles.vt quidam di
cunt.ſed falſo.immo mẽbꝛa earum aſperitate
a ſuper fluis abſtergũt.⁊ ea quaſi cõſtringunt.
⁊ coartãdo ad vnũ ducũt.⁊ ita confoꝛtant

¶ Sera. Margarite ſunt oeſiccatiue humidi
xniut debilitati coꝛdis.⁊ ſunt conue

niẽtes in cohol.⁊ ſunt fri.⁊ ſiciin.ij.gradu.
¶ Etidem aucto. Athabari.Conteruntobſcu
ritati viſus ⁊ albedini oculi.⁊ ſoꝛdiciebus eius:
et retinent menſtrua.⁊ abſtergunt dentes.⁊ de
ſiccant humiditates .
¶ Et idem auc. Iſaac.C onferunt cardiace tre
moꝛi coꝛdis.⁊ accidenuba a melancolia adueni
entibus ex malicia humoꝛum.
¶ Et hoc ideo quia clariſicant ſanguinem coꝛ

dis quãdo ẽ ingroſſatus in coꝛde.⁊ deſiccant
bumiditatem que eſt in oculo.pꝛopterea qꝛ foꝛ
tiſicant neruos oculoꝛum.

* „

¶ Et qñ oiſſoluunf margarite linitur cum eo

¶ Aui. deviribo cordis dicit.ꝙ conſoꝛtat coꝛ.
Capitulum. xxix
Agneſia et markaſita. Alber. Mag⸗
eſia eſt lapis niger.⁊ aliq vocant eam
agnoſiam. Et ipſo frequenter vtũtur
¶ Idem Markaſita ſiue mandaſi⸗
da.eit lapis habens multas ſpecies coloꝛum.

quia coloꝛem accipit cuiuſlibet metalli.Et dici

iur markaſita argẽtea ⁊ aurea.⁊ ſic de alijs me
gallis. Met allũ mñ quod coloꝛat eum nõ diſtu

X
*

—

lat ab ipᷣo:ſʒeuapoꝛat inigne.et relinquit᷑ cinis
ſubtilis.⁊ hic lapis notus eſt apud alchimicos
et in multis locis inuenit᷑. Hoc ſimiliter.Enax
dicit in lapidario ſuõ.

Operationes

nnnN
—

W d Od

cuioplura ſunt gũa. Oim aut opti

4 4 2 e⸗

Alcha ? gipſimn. li li xtri Malcha

m eſt cume calcerecẽi gleba efficitur.

Operationes

¶ Idẽ malcha mox tüdit ꝛficu ⁊adipe ſi uillo
duplici linameto.q̃ res oim tenaciſſima exiltit
duriciẽq; lapidis antecedit.i(¶ Qð auũt malcha

oleo ꝑfucat᷑. ¶ Actoꝛ demalcha vero flagrã
ti que ẽ limꝰe ſtagno famoſitate vꝛbis natu t

ra
liter emiſſus.¶ Jli. Hipſuʒ qʒ calci conatũ
tgha. ſt optimũ eſt lapis
ſpecularis edificioꝝ ſignis ãtiſiſimꝰ.¶ Auicẽ.
Bipſuʒ ẽ lapis laminoſꝰ albaparuꝰ.cꝰ ſubtillita

cus ↄglutinatiuꝰ.i¶ Ponit᷑ ſuꝑ ꝑtes fiu

guinis patientis ⁊ cſtringit.quia in ipſo cum

glutinati onevirtus faciẽs adherere.⁊ in ipo ẽ

ſtipticital cũ viſcoſitate.linit᷑ ex eo frons aut co

operitur ex eo caput vt pilleo.⁊ retinet fluxũ ſã
guinis ex nariba:ponit᷑ ⁊ ſuꝑ obtalmiã ſangui⸗
neam. ¶ Eſt auũt ex ſumma venenoꝝ pꝛeſocãti
um in ſyria. Hipſuʒ eſt lapis din iſſimus. quem

coquunt fimo bubulo vt vꝛatur celerius.

E —
Fa

—

——

Fapittulum. lxrxf

m Armoꝛ. Iſi. l. xvi. Oarmoꝛa dicuntur

cõmendantur. Marmoꝛ aut grecug ſero et

a viriditate temus.⁊ quauis poſtetiã alij colo
res inuenti ſunt nomen tñ pꝛiſtinũ a viriditate

retinuerũt. Hoꝝcoloꝛes ⁊ genera innumerabi⸗
lia.Hec omnia e rupib excidũtur.ſed multa pᷣ

cioſiſſimi generis ſub terra ſparſa ſunt.

Pyperationes

pꝛimũ ac pꝛincipatu vtrũq; repertrui
Diſferentiaq; eoꝝ eſt ab ophite cum illud ſit

tis fit augmẽtatio cũ adurit᷑.ẽ aũt frigidꝰ ⁊ ſic,⸗

¶ Pli. Marmon genera coloꝛeſq; nõ attinet
in tanta noticia dicere:nec enumerare facile
in tãta multitudine.Quoto em̃ cuiq; loco nõ
ſuũ marmoꝛ inuenit᷑.⁊ tñ celeberrimi dicta ſunt
generis in ambitu terraꝝ cum generibo ſnuis
¶ Hõ oia vero gignũtur in lapicidims.ſ mul
ta ⁊ ſub terris pᷣcioſiſſimi generis:ſicuti lacedo⸗

monium vrride cũctiſq; hilariꝰ:ſic⁊ auguſteũ.
ac deinde tyberiũ in egypto auguſtiac tyberij/

ſerpentũ maculis ſimile:vnde ⁊ nomen accepit
ꝙ hec maculas diuerſo modo colligũt augu?⸗
ſteum vndatim in vertices criſpum.

¶ Tyberiuz ſparſum cõnoluta canicie. ſunt et
iala eius genera. de qbo õ dictũ eſt ca. xij/

Capitulum. xxxij
Elochites ⁊ murrina. Iſi. Melochites
m lapis ẽ ſpiſſius virẽs ⁊ craſſiꝰ qſmara⸗
Aduus.bic a coloꝛe malue nomẽ accipit.⁊ ĩ

reddedis laudatꝰ ſignis. Haſcit aũt i Arabi.

Arnol. Melochites ẽ gẽma viridiſ ſmaragdo

ſimilis. ⁊ valde mollis. Hec mebꝛa cuſtodit a

„Dbberationes.
¶ Item Iſidoꝛus. Murrina eſt gemma que

„

apud parthos gignitur.ſed pꝛecipua in Ber⸗

mania.humoꝛem ſub terra putant.Eoloꝛe den

ſatuùm.candoꝛemq; ⁊ ignem.cũ quodã coloꝛuʒ

repercuſſu.quales in arcu celeſti ſpectant.nu⸗

₰ 4

ſius contraria cauſa criſt allum facit.gelu vche⸗

mentiori concreto ¶ Albertus Melochi⸗
tes quem quidam melonitem dicuur. lapis eſt

D

—

—

De Zapidil

grabirus groſſe viriditatis:q nõ trãſiucidꝰ ſic
ſmaraldꝰ.⁊ ẽ mollł.i¶ Jert᷑ a vᷣtutẽ hẽat cuſto⸗
diẽdi geſtãtẽ ſe a nociuis coſibo.⁊ ſuꝑ cunabula
infantiũ. Hoc ait in lapidario ſuo Enax.

Capitulum.

.
.

tvirtute quidem:non actu.

HPHyperationes.

DUDðWUBDU

Enphites. Alb. MWenphites eſt apis aa
uitate Sinralinerhidi⸗ vocat᷑.qui dicit
vyt ignis caleſe

—

Capitulum. lxxxiiij.

Q EGue- vaſ. Medus lapis eſi niger qui

vbi plures inueniunt᷑. Sunt autẽ huiꝰ ſpecies
due: vnus niger et alter viridis. Sð

2lb. DHui vuinuecſſc dicut õveteré podat⸗
grã:oculoꝝ cecitatẽ: ⁊ nefreticã paſſionc.ctiã re
fouere ð feſſos? debues.¶ Fert etiã ꝙ; ragmẽę

Emits emittit croccũ coloꝛc. A b. Qapis
medus vel medo dicit: qꝛ a regiẽe medoꝝſeri:

ta nigri ſi in aqᷓ ca.miſſa ſucrit:vſe qs in aq ila

4
„
.2

lauerit inc urrit mebꝛoꝝ excoꝛiationẽ.⁊ ſi ex¶ ea
biberit penbit vomẽdo.¶ Dvaſ.Eſt ant dupli E
cis potẽtic.i.bone ⁊ male:nã n itus in cote me?
dicin ali cũ lacte mulicbꝛi(q ſcłcreauit pꝛio ꝑpru
puerũ) inunctus albugies curatocloꝝ: oc

illoꝝ doloꝛc. etiã ſi deſpcratus fuerit medet po

dagricos.i¶ Eodẽ mõ cũ lacte ouis q ſel genu
n maſculũ ſanat renes ⁊ anhelitus ⁊ interioꝛes
prtes coꝛ ꝑie. NHoc medicamẽ pᷣpar atũ hobcas
iin vole vitreo vl argẽteo:⁊ ꝑlice iciunꝰ.ad vin⸗

. — „* . 1

dictã q́ ſup cotẽ.⁊ da cui vis: ⁊ lauct faciẽ ⁊ exs⸗

ſaticł. Inuentus eſt aur iuxta fluuiũ faſin.

Hic tritus ⁊ in aq̃ mixtꝰ in potu der vꝛenals A

vel ſecãdie: qꝛ inducit inlenſibil itatẽ ne ſentiat
cruciãdus.Hoc idẽ ait.

.

* De . . 5 .
— .
.
4 — .
—

—
— .
— S== 4

Enox in lapidario luo H“

–

W âα%. ¶ Scrapion. Mogra ex eg eſt
Equedam que dekertur ex terri
melioꝛ ex ca eſt grauis denſa: cuius coloꝛ non

eſt diucrſus.⁊ eſt ſicut coloꝛ cpatis aut ſangui?⸗
nis non habens lapidem Et quando ponũ in
Aqua diſſoluit facile creſcit. Nla o mograqd

ſicebũ.¶ Si qͥs aut ex co biberit puimonẽ vo
met. Opoꝛtet ain bibeti paululũ darevt nõ

8s ſinos. Et

RL 7
—

— 4 — . -

vtuntur carpenta rij eſt ex debilioꝛibo ogationi In terris qͥ dicunt᷑ acolonie. deſcendit nãq; er
bus q;illa que defert ex ſinos ⁊ ex abilonia. mõtibꝰ q ducũt flumina cũ aquis: eijcit euad
et melioꝛ que facileternitur. Colligit᷑ vᷣo in capa fluminis ĩ ripis.⁊ eſt coagulata:⁊ ſit ſicut cerra.
docia in ſpeluncis diſtillãs.⁊ affer venalis in. ⁊ haber odoꝛẽ picis ⁊ aſpalti mixti ſiul.

. DOp 4 ratio ne 9 ¶Sera aucto. Ralis. Exnoĩe quoꝛundã me⸗
¶ Et idẽ aucto Galł.In ſapoꝛe ipſius eſt ſtipti dicoꝝ eſt bona ſode fiegmatice frigideſine ma
citas:vñ virtus eius eſt deſiccatiua.Et qñ ſoꝛ teria.⁊ emigranee⁊ naraliſi:⁊ toꝛtureoꝛis⁊ egi
bet᷑ cũ ouo:aut fit criſterecũ ea ſtringit ventrẽ. lentie ⁊ ſcotomie.¶ Et facimus caputpurgium
qñ habet virtuteſtiptica? deſiccariuã ? glu cum vno grano exea cum aqua maiorane.
tinatiua. Et qñ miſcet in emplaſtris conſoli⸗ ¶ Et conuenit doloꝛibus auriũ: qñ diſſoluitur
dat vulnera recentiꝗ.¶ Et ingredit in ↄfecnio⸗ ex ea granũ ĩ oleo ſambucino:⁊ diſtillat᷑ ĩi aure.
nibus trociſcoꝝ deſiccatiuoꝝ ⁊ conſtrictinoꝛi Et cõſert doloꝛi gutturis:q diſſoluit ex eo
vetris. ¶Et qñ ſoꝛbet᷑in ouo ſo:bili:aut ſit cri vnũ kirat cũ aqua in qͥ decocta eſt ſaturexa.
ſtereſtringit ventre. Er ꝓpina t in potnp do ¶Et eõuenit tuſi cũ aq iuiuban aut cũaqᷓ oꝛ/
loꝛe capitie:? dat in ouo ad ſputu ſanguis ad deiꝛ ſebeſten. ¶ Et datr᷑ inpotuex eaieiuno tri
venenũq. ¶ Paulus. ca. de mogra. ogra bus diehy.fert cardiacehꝛat.icu aq mete.
ſinopida foꝛtioꝛ eſt bolo armeno ⁊ luto ſigillax ¶¶ Et cofert vẽtolitati inteſtinoꝝ: qũ accipit ky
to.et ideo ingredit᷑ in confectionibo vnguentoꝝ rat.i.cum aqua cimini ⁊ carui: aut cũaqua a2/
vermes in venrrte. meos vglet caſui ? percuſſioni.
A?St dat᷑ ad ſinguliũ gna.i.ex ea cũ decoctiõe·
ſſſeminũ apij ? carui.⁊ miſcet᷑ c olco deben.
IEt fit caputpurgium cũ cis: ⁊ adſquinantiã
N ponqdus vnius kyrat cũ ſquingibin. ¶ Et do⸗
loꝛem ſplenis pondus vnius kyrat cũ aq̃ carui
NIEt ad venena duo grana cũ decoctiõe tribu
loꝛum marinop: et fols annideen.
(Et ad puncturam ſcoꝛpionis ponÄus vniꝰ
Rruyyrat cum vino pupoNNr.
NEt ponitur in loco puncture cum butiro. et
NEtcõquaſiationibo que fiũt in interioꝛibus
cCoꝛ:poꝛis ⁊ exterioꝛibaet cõſtrictiõi pulmonis.
(IEt eſt pꝛope temperamentũ miſi qꝛ habet p⸗
prꝛietatẽ in ſedãdo doloꝛes qͥ ſunt in fracturis.
II ſumit᷑ in potu: ⁊ linitur cum ea. et fit cum ea
criſtere. ⁊ conuenit vlceribo veſice ⁊ virge.
(Et idẽ auct.Raſis. Quidã mittcbat ſangui⸗
Snemm:et nõ poterat reſiringi ꝑ aliquã medianã
=ðð yvyſq;quo datũ eſt ſibi de mumia pondus gra⸗
C ap itul m. lxxxvj ,LdDdeſſambach:ↄuenit nõ potẽtiba retinere vꝛinã.
¶M umia.Pande.ca.dlv. Mumia eſt illud. graduteſte Cõſtantino.licet quidã dicũt q ſſit··
AE qð inuenit᷑ in ſepulchꝛis balſamatoꝛũ:in fIngida:qꝛ cõſtrictiua.multa em̃ frigida ⁊ ſicca
quibo hinnoꝛ moꝛtui cũ aloe? mirra reſolu: laxant:⁊ multa calida ⁊ ſicca conſiringun.
quibsipſa coꝛpoꝛa condiebant᷑.etſimila pice? ¶ Auicenna de viriba coꝛdis. Mumia calida
marine. Solebãt antiquitus coꝛꝑa balſamo elt in fine tertij:ſicca in pꝛimo.Et babet ꝓpꝛie⸗
mirra ⁊ aloe condiri. Et adhuc ſit apud paga tatem confoꝛtandi co.

Et occidit vermes in venrt.

—— ,
4
R 5
N *.
.
xr. 8
R
iſſ .
8 *
. =èò? 7 * .

7 R
4 4
14 —

— . WM
1. 2 .
R
— *
.

Bs
.

I

—
—

—

„

nosg ſarracenos circa babiloniã:vbi eſt copia ¶ Itẽ qñ fit cũ ea ſupoſitoꝛiũ diſſolutũ cũ olco
balſami. Sera.li.ag.ca.mumie. Mumieſepul· multellino cõuenit nõ potetiberetinere vꝛinã. .

toꝝ:? eſt aloebalſamũ ⁊ mirra:⁊ qð miſcetłeis c anitulumn zji ͤ/
ex bumoꝛiba coꝛꝑis humani.Et idẽ auc. Dial. Capitulum. lx xxvn.

N OU 8 NN

—

— —

12 Alb. Dicũt aliqͥ hũc eſſe ð gene

. Arelapidũ. inuenit᷑ in capite bufonis

Pbberationes

q¶ Et ſunt duo gña. Unus ſubalbidue licut ſi
lac intrauerit in ſanguinẽ ⁊ vincit eü. Et ideo
ſanguis obſcuras vias in eo dicũt apparere.
Et alius eit niger. ⁊ aliqũ pingit᷑ in eo bufo
ſparſis pedib ⁊ ante ⁊ poſt.i¶ Dicũt etiã ſi
ambo ſimul includ ant᷑ pente veneno eos adi
rere manũ tangẽtis.¶ Pꝛobationem aüt lapi

clenatur contra eum: ? tangit oꝛe ſipoteſt.
¶ Dicitur etiam ꝙ pꝛeſente veneno variusef
ſicturqͥ ſubalbidus eſt. Hoc ſilr Enax dicit.

.
„. 2

nei

gean
**

apitulunn xxxvuif

dis cſſe dicunt ꝙ exhibitus bufoniviuo: buſo

De Lapidibus

Do*Auicen li.ij. Nigroꝝ cſt lapis q;
E ocfert ex migris veclinãs ad citrimtatẽ.
Operationes.
¶Auicẽ. Fricat ⁊ egredit ex eo fricatio moꝛdi⸗
cãs linguã ſilis lacti ¶ Mudlilicat pannu ocu
li cum nõ eſt cũ apoſtemate obtalmia. ¶Et
ↄuenit veiiigijsvlceꝝ in eo ⁊ eradicat vngulã.

tulum. lxxxix
Jtrũ. Iſi. Hitrũ a loco ſumpſit voca⸗
buluʒ.Haſcit᷑ em̃ in nitria opidovelre
èom gione egypti:ex q̊ͥ ⁊ medicine fiũt.⁊ ſoꝛ
des coꝛpoꝝ veſtinq; lauant. Huius natura nõ
multũ a ſale differt.hʒ em̃ virtutẽ ſalis.⁊ ſimilr
oꝛitur caneſcentibo littoꝛibo ſiccitate. Afroni⸗

trũ aũt eſt ſpuma nitri:⁊ colligitur in Aſya in

ſpeluncis diſtillans. dehinc ſole ſiccatur. Op⸗
timũ putatur ſi minime fuerit põderoſuʒ:⁊ ma
xime fricabile coloꝛe pene purpureũ. ¶ Bloſa
ſuꝑ parabolas.Nitrũ ſale ſimilimũ eſt:excep⸗
to ꝙ nihil ſalſi ſapoꝛis habet.Crepitat aũt in

aagꝓua ſicut calx viua.ſed aquã lotioni abilem

reddit.ſicut ergo a cetũ in nitro ebulit:ſic ꝑuer

ſa mens deterioꝛ ſuccenditur coꝛrectione.

Auicẽ.in.ij.cañ.Gaurach.i.nitrũ ſoꝛtius ẽ
ſale. cali. ⁊ ſic.in.ij.ãdu.ex co melins ẽ armenũ:
leue:laminoſuʒ:frãgibile:ſpõgioſum:albũ aut
purpureũ aut roſeum moꝛdilicatiuũ.ab ſtergit
aũt foꝛtiter. ¶ Et mũdificat ⁊ excoꝛiat:⁊ inc idit

hüoꝛes groſſos. attenuat capilos. ¶ Sangui
nẽ artrahit iu ſupficie coꝛporꝭ ⁊ coloꝛẽ emẽdat
¶Contfert pꝛuritui:qꝛ vᷣtus eius rcolan⸗ ppꝛie

7

CR

. .

atricani ch acetor eti ſcabiei. ¶ Eü zbuſdaʒ

medicinis bibitũ interficientibo vermes educit
eoe.Nalet ↄ venenũ:⁊ pᷣcipue africanũ.Eiꝰ
ſpumavalet ̊ moꝛſum canis ⁊ potũ cantarida

de arabia. miuerſaliter aũt collatiuũ ⁊ mũdi⸗
ficatiuũ eſt. Interioꝛa coꝛpoꝛ ⁊ extenioꝛa ma
xime aceto mixtũ lauat.i¶ Diaſ.Nitrũ eſt eligẽ

gia.Albũ acre eſt⁊ amarũ.¶ Lale ex india ve

niũ virtus deſiccatiua ẽ.¶ Et ideo ſi fuerit oꝛe
acceptũ:minuit ac tenuat pingues ⁊ viſcoſos
humoꝛes. valet et ↄᷣtungos.ꝗ Platea.in li.de
ſimplici medicina. Hitrũ calidũ eſt⁊ ſiccũ in.ij.
gradu.Albũ meliuseſt qᷓ citrinũ virtutẽ habʒ

tra ylia cam paſſionẽ.ad faciem q̊; purgandaʒ

Contra ſurfures capillon ⁊ pediculos capicis
Kontra vermes aurium ? ſaniem.

rapimlmm xrx.

Bitalmius. Albert9. Obtalmius eſt la

non nominatur.foꝛte ideo.quia ẽmul⸗
torum coloꝛum.

ODbperaciones.
¶ Idem valere dicitur geſtanti contra om̃es
malos moꝛbos oculoꝛim. ¶ Uiſus autem
circumſtantium diciturexcecare.⁊ ideo etiam
patronus dicitur. Geſtantes em̃ eum quaſi in
uiſibiles reddit. Hoc ſimiliter ait Enax.·

rũ. Cõſtan. Hiñtrũ affert᷑ de armenia. alten

dũ leue ⁊ rubeũ vel albũ ꝑcuſuras habẽs ſpo

nit. Nitri ſiquidem aliud eſt craſſum ⁊ lamino
ſum.aliud tenue.aliud rubeũ.aliud albũ.?⁊ om

diſſoluendi ⁊ extinguendi.¶ Ulſus eius eſt cõ⸗

¶Item ꝛtra ſtomachi ſaniem ⁊ inteſtinoꝛum.

Avpis ab Obtalmia dictus.cuius coloꝛ

Capi

R NHix: Alber. O nix gẽma eſt nigri co⸗
V 8 loꝛis.inuenitun melius genus eſſe ni⸗

—

india ⁊ arabia. Inuenitur aũt quinq; diuerſi⸗
tatum ꝓpter varietatẽ venaꝝ ⁊ coloꝝ.Fcrũt ſi

fardius ſitpꝛeſens ligatur onis.⁊ eniam ſuſpen
ditur a nocumento. Hec aũt oĩa ſibabet peo⸗
fecto ideo habet:qꝛ habet vᷣtutes mouendime

lancoliam:pᷣcipne in capite.ex motu emillius

cũ vapoꝛe omia iſta pꝛocedunt. Dicunt aute,ʒ
quidam onix onichinum eſſe qdð veriſimie efſle

vel ꝙ ſit alia ſpecies eiusſed coloꝛe non eſt ni

ger niſi aliqũ.ſed coloꝛẽ habʒ vt vnguis:ſed in

onichinis noſtris inuenitur multi coloꝛesal⸗
bi:nigri ⁊ rubicundi.ͥ tamẽ om̃es in ſubſtan

—

tiam quandã fricatur: qᷓ ſimilitudine expꝛimit

vnguis boĩs. Aiunt etiam ex lachꝛyma ar⸗

boꝛis q onica dicitur indurata in lapidem ge⸗

neratur. ⁊ viamt hãc cauſam eſſe q oco:iſerꝰ
eſt igne. Hãac etiã cauſaʒ inquiumt eſſe ⁊ frequẽ
tius alijs depictus imaginibo mirabilibo inue
nitur.qꝛ lachꝛima a pꝛincipio mollis facile foꝛ

mabilis pin gitur. ⁊ picturamretinet qñ in lapi

dem indurata coagulat᷑ Haũc lapideʒ dicũt in
ſenſibiliter intrare in oculum:⁊hᷣ eſſie mirabile
Et ego vidi ſaphirũ intrare in oculum ⁊ lapi⸗
dem galli.⁊ quendam alium cuius nomen igꝰ
noꝛaui:ſine o culi leſione. Politus em̃ ⁊ tenu⸗

is non ledit oculum: niſi tanget aciem ſeu pu⸗

pillam oculi ſenſibilem ⁊ foꝛamen vuee

BPDperatione
¶ Alber. Aiunt q collo vel digito ſuſpenſus:
cxeitat triſticiam et timoꝛcs.⁊ in ſomno fanta

grũ: albis venis variatũ. venit aũt de

.
A
7

De Lapidibus

Capitulum ethj.

NRphanus. Albertus. Oꝛphanus la
dDois eſt qui eſt in corona romani impe
e-ratoꝛis. Non vnq; alibi viſus eſt: pꝛ'o
pter quod oꝛphanus vocatur.eſt autem in co⸗

loꝛe quaſi vinoſus:ſubtilem habens vinoſita⸗
tem. Et hic eſt ſicut ſi candidum nimis micãs

penetraret in rubeum clarũ vinoſum:⁊ ſit ſuꝑa

tus ab ipo.Eſt aũt lapis ꝑlucidꝰ:⁊ tradit᷑ ꝙ ali

ℳ— —

qñ ĩ noctefulſit:ſ nũc tꝑenr̃o ñ micat ĩ tenedꝛil
Operationes

¶ Fertur autẽ ꝙ, honoꝛi conuenit regali. Hoc

ſimiliter aſt enax.

*

Capitulum. xcuf.
) Palus ẽlapis diuerſaꝝ coloꝛe gẽmarů
()oitinaus l em ĩ o carbüculi tenui⸗
Joꝛ ignis. Ametiſti fulgẽs purpura Ima
ragdi nitẽs viriditas.Kũctaq; pariter ſub q̃dã
varietate lucẽtia.nomẽ hʒ ex patria.S ola em
parturit eũ India.i¶ Pli.li.xxxvij. Opaliſunt
in India:qͥb gẽmax cõpoſitoꝛes gloꝛã:⁊ ma⸗
rime inenarrabilẽ difficultatẽ dederũt. qꝛ ſunt
in eis ꝑiter incredibili mixtura lucẽtia. Alij ſũ⸗
mo fulgoꝛis augmẽto coloꝛespigmẽtoꝝ equa
uerũt. Alij vᷣo ſulphuris ardẽtẽ flãmã:aut etiã
igniſ oleo acceſimagnitudo nucẽ auellanã eq̃t
OPperationes.
¶ Amoldus.Opalus eſt lapis pᷣcioſus geſtã
ti ſe cõtraom̃es oculoꝝ moꝛbos ꝓficuus.
¶ Uiſum eius acutũ cofoꝛtat:ꝑ om̃ia vero cir⸗
cũſtantiũ viſus ⁊ oculos excecat ⁊ obumbꝛat.

— ——.“%

2626020

Oèò .
8

Capitulum. xciiiſ.
Riches ⁊ oſtratites. Arnoldꝰ.O:i⸗
thes eſt lapis triplicis generis. Unꝰ
eſt rotũdus ac niger. Alius viridis.?⁊
maculas albas hʒ. Tertiseſt cuius altera ꝑs
aſꝑa eſt. Altera plana.⁊ ẽ coꝛpꝰ q̃ſ fertilamia.
Pyperationes.
¶ Idẽ Hiclapis geſtatꝰ ⁊ oleo roſaceo mixtꝰ⸗

pꝛohibet ab aduerſis caſibus.atq; a peſtiferis
reptilium ⁊ alioꝛũ animaliũ moꝛſibo.Idẽ.Ap⸗

penſus mulieri pꝛohibet ipſam impꝛegnari. ꝛſi

¶Ex lapidario.

pꝛegnans eſt aboꝛtit.

Letiteros moꝛſus niger atq; rotũdus uhes
„Æ *

r-

Duos fera Ae coꝛnu u velſauo dente peregit.
Cũ roſeo mixtus perfecte curat oliuo. Per va⸗

ſtas arenas:interq; feras gradientes. Illſos

ſeruat moꝛſus abigendo ferarum. Qui viret et

Mcaculas alb as habet alter oꝛiches.Caſibo ad
uerſis poꝛt antes vbiq; reſiſtit. Lertius aſſerit᷑:

fame grauioꝛis oꝛithes.Altera pars cuius cre

bꝛis eſt ⁊ aſpera clauis. Altera leuioꝛ eſt quaſi

lamma fern. Hic facit appẽſus neſiat feia pꝛe⸗

gnãs. Aut ſipᷣgnãsfuerit: cito fundit aboꝛtũi
¶yſido: Oſtratites gẽma eſt teſtacea.durioo
Eẽ altera ſimilis achali:niſi ꝓachates politura —
pingueſct.
¶ Dmnoꝛi tanta ineſtvis vt aliegenmne ſcul⸗

fant eius Lanentis.

firites: et pari⸗
yYus. Plin phites ſerpẽtuz
ee maculis ſimilitudinez habet. nec ex eo
mucmütin colũne niſi parue. Duo ſunt eius ge

nera. Mollc.. candidum nigricans durũ. am
bo capitis doloꝛes adalligata ſedare dicũtur:

⁊ ſerpentum ictus. Quidã etiam freneticis ac
litargicis adalligari iubet candicantem. Jſiðᷣ
Purpurites eſt ex egypto rubẽs cãdidus inter
uenienub pũctis. Nomis eiꝰ cauſa ꝙ; rubeat
vt purpura. ¶ Pli. vbi ſu up. Poꝛfirites ẽ etiã ex
Grpro rubet candidis interueniẽtib bäcnuis.

Operationes

4 Pani deit lapis marmoꝛe eximij cando
ns.Hic apud paron inſulã naſcit᷑: vñ nomiat᷑.

¶ Magnituco eius eſt qua lances Fercaſa
ondacpnguentiipfraptusdl.

Trattatus

*
—— 297 ]Sy
5
*4

Capitulum xwſ.

Alagius ſᷣm Albertum dickeurecppa⸗
1) lagius eſt gemma coloꝛis rubei lucidi

valde:nature et ſubſtantietr anſparen⸗

tis.et dicitur eſſe femina carbunculi.⁊ virtutes
eiuſdem remiſſas babet: ſicut fanina ad marenn

ODperationes.

4 eti A etenti

palatiũ carbũculi vocat᷑.generat᷑ freqnter car⸗
bũculꝰ ĩ lapide iſto.¶ Etiã viſũ ẽ h ꝙ inlapide
vno exterioꝛ ꝑs fuit palagiꝰ:⁊ iterioꝛ carbũcnꝝ⸗

lus. pꝛopt qd bmoi genus lbinme cſede
generecabuncull.

.

2. =

—ͥỹ
—
0
2,
„ —
.

De Lapidibus

Capitulum. xcif
Antherꝰ. Alb. Pãtherus è lapis mul
6 hñg col ces.⁊ ĩ vno corꝑe lapidis
nigrũ vicʒ vinidẽ ⁊ rubeũ.⁊ alios mul⸗
tos.inuenit᷑ aũt pallidus:purpureus: ⁊ roſeus
Alb. Fert᷑ autẽ fuſcos efficere viſus.inueniẽæ
ſm plurimos in india. ¶ Debet geſtans reſpi⸗
cere ad ipſum in mane oꝛiente ſole.⁊ fit efficax
⁊ virtuoſus.iot aũt virtutes ðꝛ habere q̃t colo

d d

41 2

—

—

4
X
— WI3E

pitulum. xcviij/
, 5 Raſſius. Alb. Pꝛaſſius eſt lapis q; eſt

.

mater ⁊ palaciũ ſmaraldi.E ſt aũt vi⸗
niqdis colorꝭ:hñs viriditatẽ ſicut pꝛaſ⸗
ſium. Inuenit᷑ aũt aliqñ cũ rubeis guttis.⁊ ali
qñ cũ albis.Eſt alia ſpecies iſtius lapidis:qͥ in
uenitur cũ guttis aureis.⁊ vocat᷑ criſopaſſus.
⁊ rarius inuenit.⁊ ideo carioꝛ exiſtit.Pꝛo quo

lege lapis criſopaſſus ſuperius de c.

Hperationes
A Expertũ eſt aũt q; ↄfoꝛtat viſum: ⁊ quaſdaʒ

iaſpidis ⁊ quaſdam ſmaraldi babet operatio⸗
nes. Hoc ſilr ait Enax in lapidario ſuo.

CLapitulum. xcix.
LDEidoniuo. Albertus. Peridonius eſt
lapis tulgens vt ignis coloee.
HPDperationes
A ¶Albe. Diat valar Zartcica mirabiliter·

(Etretert deillo lapideꝛep ſifoꝛtius ſtringat
manu:manũ aduret. vult & leuiter ⁊ pauide tã

gi. (¶Et egoipſimet expertus ſum ſepius.dicit– .

aũt de genere iſto alis ſpecien eſſe: q ðꝛ eſſe on⸗
ſolitoſilis:niſi qꝛ maioiis vſtidit atis exiſtit:

Capitulum.t.

1Irſtides gre. latine coppa roſca. Ars.
D'igralun kalrs Bha ascha⸗ .
geralmarkaſua. eſt lapis ex q̊ extra⸗
hit᷑ es. ⁊ opoꝛtet ꝙ eligat᷑ ex illis cuius coloꝛẽ
ſilis eni.⁊ qñ ponit᷑ in igne ſaliunt ex co ſcintili⸗
ignẽ leuẽ ⁊ euenta donec ſiat rubeus.deiñ exx/
trahet᷑ ab igne. Quidã ponũt in ignẽ magnũ
de pꝛunis:deiñ liniũt melle:⁊ iteꝝ ponũt in ig⸗
nẽ donec oẽs partes eis ſint canalirencoinbii

4
*
*

uA 8 dA ELie

.

„

*

Ule. quia foꝛtaſſe pꝛimo agdurit᷑ ertrar nõ lnte⸗

rius.dem̃ exuſſi atur enis ab co ⁊ reponit᷑.et ſi
indigetur ablutio:laua eã ſicut lauat᷑ cadimia
¶ Oyaſcor. ca. de piritide. Lapis piritides.i.

markaſita ex qͥ eramẽ fit:eligendus eſt. coloꝛẽ

hñs eramiuis.ͥ in foeo miſſusfrangit᷑. Cõbu

rit᷑ vero ſic melle vnctus:in viuis carbonibus
mittit᷑ flabellat᷑ q;diu coloꝛẽ ruſumfaciat.Alij

vero in multis carbonib igneis coctü: 2 ſco
mellevnctũ euocãt igni q;diu ſe fregerit.polſtea

eximũt illu ⁊ lauãt ſicut cadimiam ⁊ reponunt

Operationes.

¶ Sexra. Uirtus eiꝰ aquſti ⁊ nõ aduſti eſt vẽs
⁊ abſterſiua vlceꝝ.⁊ abſtergit obſcuritatem vi

ſus:⁊ reſoluit ⁊ maturat apata dura.⁊ qñ re⸗
ſoluit᷑ ⁊ miſcet᷑ cũ reſini pini:reſoluit ſanguinẽ
coagulatũ.i¶ Et auſert carnẽ ſuꝑ fluaʒ cũ pau

ca calefa ctiõe ⁊ ſtipticitate.Et qdẽ nominãt
friges. ¶¶ Et ideʒ auc. Gal. DNic lapis eſt vnns

cũ eo lapidẽ ſacharos ¶ Etreſoluimusſepe cũ

H̊ͥ vngento humiditatẽ multã que eſt cõgrega
ta in cõcauitatibo ⁊ cauernis muſculoꝝ. ¶ Et

qñ adminiſtrat᷑ hic lapis opoꝛtet ꝙ multũ te⸗
ratur ⁊ reſoluit hnmiditate coꝛruptã qeſtin aꝛ
te. Et ideo qñ teritur vltima ↄtritione ⁊ cõ⸗/

ficitur cñ aceto abſtergit baras ⁊ moꝛpheam:
lentiginesfaciei: ¶ Et habet virtutẽ magnã in
agbſtergendo o culũ:et ↄfoꝛtat ſubſtantiã eius

ct acuit viſum. Et ideo nominat in ter per
ſielapis luminaris. Et facit capillos tenues ?

criſpos. ¶ Dyaſ. Qirtus eſtilli cocto ⁊ cudo

termãtica ⁊ aſmictica.caligies oculis purgat
diriciebo dyafoꝛeſim ⁊ digeſtionẽ facit.addi⸗

ta reſina carnesperequat. Lapisipſe combu

ſtus a mulcis difriges dꝛ.i¶ Lapis iſte eſt ſpe⸗

cies vitrioli.vt apparet inferius de Uitriolo.
Qui non combuſtusſi pulueriſetur ⁊ diſtemnꝰ
peretur vel miſceatur cum vino ⁊ e gallis tri?ꝰ
tis eſt optimum incauſtum ad ſcribendu. Hoc

tusi

2

terre ⁊ aque actione caloꝛes adigneas conuer

titur partes.inuenit᷑etiã ſuꝑ lapides:qð quidẽ
per eos reſudat ⁊ in eis eſt.⁊ ſuꝑ mare inuenit.

¶ Auicẽ. Petroleũ albũ note ſpeciei eſt.⁊ nigꝝ

Al colamentuͦ picis babilonie. ca. ꝛ ſic. vſ ad

Etroliũ.Caſſius felix.ca.de petroleoi
8 Petroleü eſt oleũ petre. Inuenit᷑ autẽ
in locis furfureis. Iit em̃ ci pinguedo

iii.eſt ? ſubtile: pꝛopꝛie album: roſoluti
quefactiuum:aperitiuum opilationi.

5

contert aſmati ⁊ tuſſi antique. Gibitur em̃pa⸗
rum exco cũ aqua calida. ¶Et ſedat doloꝛeʒ
ventris pungitiuũ ⁊ ventoſitates.¶ Et quẽdo
fit ex eo licinium iterſicit vermes. ⁊ pꝛopꝛie ni-
grum. ¶Et comeditur pondus. Z. vna de eo:
et frangit ventoſit atem velice.et frigus matri

cis.⁊ confert puncture epithimatum.

ſolutiuũ li

HPperationes
¶ Auicen. Petroleũ .fert doloꝛbo ancharũ⸗
et iuncturaꝝ.⁊ pꝛoptie albũ.⁊ confert doloꝛi/
bus aurium frigidis.i Et ↄfert albugini oon

„ d e

—

Eanites. Arnol. Peanites lapis ẽ ge
6 nius de michedon.⁊ eſt feminei ſeruus

De Lapidibus

Nam certo tempoꝛe concipit lapidem
conſimilem parit.et contert pꝛegnantibuus

Hphperationes.
Exlapidarrio.
Hignitur in matre 5 regione lapis peaꝛnite EEr
Femineiſexus reterens imitando laboꝛes
Nam quibo ex cauſis dubium ſed tẽpoꝛe certo MWWWWA/
Concipit et parit:⁊ parientibus auxiliatur N
Ulcima quasvꝛget:dubij diſcriminis boꝛa

Oper

¶¶ Iſi. Pbingetes: als phengitescapadociela

4
ones
pis eſt:duricia marmoꝛcue:caãdidus atq;traſ
lucens.i¶ Ex q̊ quondã templũ a qdaʒ rege cõ
ſtructũ eſt foꝛibꝰ aureis.qͥbo dauſis intus diu
turna claritas erat.¶ Pum. In capadocia re⸗
pertus eſt lapis phingites ſub Næone pꝛinci
pe ex argumẽto ſicappellatus,. qm candido ?
tranſlucenti fulu inciderant vene. Hic eidem
conſtruxit ſoꝛtune.quamſciam appellann.

α

Dadoꝛos ⁊ Pontica. Iſið. Podoꝛos
eſt gamma poſt margaritam gemma⸗
*rum candidarum ſecunda de qua que
“ ritur in quo numerari coloꝛe debeat totiensia
ctata per pulchꝛitudines nomĩs alienasadeo
863t decoꝛis.pꝛerogatiua vocabulo ſit facta.

PHoperactiones.
A¶VIdeʒ. Poõtice gẽma auratis guttis micĩtes. ⸗ ES W
Alie ſtellas habẽtes.alie q;longis coloꝝꝛ dus 4· EAR
H cibus lineate.i¶ Ca ſte⁊ ſobꝛie portani volit ⸗ AS S
Capitulum. cüif. ⸗
. a loco ðꝛ.eo ꝙ; infrigia naſcit᷑. coleꝛ anitii um, ID.
pallidusmediocriter grauis. gleba pn Capitulum V. =
micoſa.vritur ante vino ꝑfuſus. Flatuſq; folli ? 5 AUmex latine. Ara biceſamech. Brece

pitulum

bus donec ribeſcat. Rurſuſq; dulci vino ex⸗ Fanech vl Yenic vel lapis de barchin
tinguit᷑ trib viciba tingedis veſtib tm̃ vtulis. Seraß. ib.ag ca. Jamecba mummen

Antidotis der

Tractatus

Rqſtlapis debarchinideſt lipari. Opoꝛtet q/
eligatur ex eo multũ foꝛaminoſus durus ⁊ frã
gibilis leuis albꝰ:in q̊ nõ ſunt lapides.Et mo⸗
dus combuſtionis eius eſt: ꝙ accipiat᷑ ex eo
quãtitas ⁊ ponat᷑ in pꝛunis.⁊ qn fuerit ignituſ
extrahat᷑ et cextinguatur in vino odoꝛifero.⁊ h
fit ter.tertia vice qñ extrahitur ab igne non ex
tinguatur in aliquod:ſed dimittatur infrigida
ni per le.poſtea teratur ⁊ reponatur.

Bperationes.

Dyaſco. Uirtus eſt eiſtiptica:termantica?

purgatoꝛia. Pumex oculoꝝ cicatrices limpi
dat.vulnera replet ⁊ ↄſolidat.⁊ aufert carnẽ ſu

perſfluam oculoꝝ.⁊ q teritur ⁊ fricantur inde

denres abſtergit eos:⁊ adminiſtratur ad abꝛa
dendos pilos.i Theophꝛaſtus. Si miſcetur
is dentirigijs ⁊ ſmigmatibus abꝛadit
aſpꝛedinem:⁊ leuigat ⁊ conſtringit ⁊ coercet.

¶ Serap. Pumerx hʒ virtute ſtipticã: ſtringit

em̃ gingiua:⁊ abſtergit oculum.⁊ aufert macu

lam ꝗ eſt in eo. ⁊ replet vlcera ⁊ ↄſolidat ea.ec

auſert carnẽ ſuꝑ fluam qᷓ in eis eſt.⁊ qũ teritur
⁊ fricãtur dẽtes abſtergit eos. Et ſi mittat᷑ in

vas vini nõ permittit ipſum amplius bullire.

¶ Galł.Et ingreditur in medicinisq̃ abſterguũt
Dentes:qñ nõ eſt aduſtum.ſed qñ aduritur fit
ſubtilioꝛ. Nam acqrit ab igne rem aduſtam ca
lidam q̃ aufertur ⁊ ſeparatur ab eo qñ lauatur
¶ Et dariſicat dentes ⁊ abſtergit eos.Et hoc
facit pꝛopter ſui aſperitatem. Et facit foꝛtaſſe
hoc pꝛopter eius virtutem ab ſterſiaam.
¶ Et pꝛopter hanc cauſam coꝛnua qñ adurũ
tur abſtergut dentes. Omnia pꝛeſcripta iſtius
capituli inuenies in Pandecta. cap.ccli.

ieſt comedere foꝛmicis. O Ja. Deſtatus:va
let ad ipetrandũ quodlibet. ꝗ Arnol. Ranni

mientis. Hoc ſilr ait Enax in lapidario ſu

3
1.

Capitulum. cof.
Uadratus: quadras:ꝛ quirin. olini9
NQuadratus in egypto inuenit.ſilr et
nethiopia.⁊ exalbidus ẽ. Alber. Qua
dros.alias qᷓnidros:eſt lapis qͥ aliqũ inucni
in cerebꝛo vulturꝭ.Jdeʒ.Quirin eſt lapis qͥ in
uenit᷑ in nidovpupe.Aliqũ q̃ tota eſt auis pſa
gioſa ⁊ augurialis.vt dicũt magi ⁊ augures.

Dperationes.

¶ Quadratus vires hʒ ſtringẽtes. vñ necare A
dicitur ↄceptũ.Alber.Lapis quadros vtus q
eius fertur eſſe quoſlibet nociuos caſus.⁊re
plet mãmillas lacte.Et hoc ſilr ait Enax.
¶ Idẽ Quuin.Eſt aũt hic lapis ꝓditoꝛ ſecre C
toxꝝ.? fantaſias.ſi ponatur ſupꝛa pectus dor⸗

———

.

„

C m. wiſj.
Qirinus. Radaim? Rauno

„
.

Arnoldus. Quirinus eſt lapis qͥreperituri
vllule n idis:auget fantaſticas onde,
¶ Jdan. Kadaim lapis eſt niger atq; tranſ⸗
lucens. Inuenitur in capite ga lli mar: q; da⸗

alias rabꝛi eſt idem ꝙ bolus armenicus. 2 eſte
lapis ſubrubeus.i¶ Huius virtus eſt conſtri⸗
ctiua ſanguinis diſſintenie menſtruoꝛumq;: vt
ſupenius habetur cap. xxvi.dexC

.
2
„

.
2

*

S hfhf

ð
„

De Lapidibus

—

beꝰ. Sera. Lapis rubeꝰ minꝰ q; ia⸗
cinctꝰ.qͥ arabice vocat᷑ hager albigedi

buzedi iacincti.rubedo ẽ mag placabilis hoĩ⸗

bus:eo q non fit in eo obſcuritas aliq̃.minera
aũt huiꝰ lapidis ẽ in terris oꝛiẽtꝭ.⁊ qn defert᷑ a

mmera ſua eſt obſcurꝰ.ſj q excoꝛiat eũ artitex
detegil bonitas eius.⁊ apparet ⁊ clariſicatur.
DOPperationes
¶ Sera. Si qs ligauerit nõ videbit poꝛtãs in
nocte ſomnia mala neq; timoꝛoſa.⁊ ſi ille qui a⸗
ſpexerit in ſole tm̃ ꝙ viſus eius eſt debilitatus
terſerit cĩ eo ocuos ſuos ⁊ cõuenit ei.i¶ Et qñ
ile lapis fricatur ad capillos capitis attrabit

.*

leſtucas ſicut magnes fer

. EEEEE

Idẽ li.ag.ca. Hager albigedi.ſiue al⸗

Aphirus. Albertus. Saphirus eſt
liapis valde notus m plurimos. Ue
Antt ab oꝛiente et India. IJnuenitur
⁊a in ypidomio apud podiuʒ pꝛouin⸗
cie regionem et ciuitatem:ſed non eſt adeo pꝛe
cioſus vt per omnaa ſit ſimilis oꝛientali.Eſt au

tem coloꝛe perſpicuus ſicut celumſerenatum.ſʒ

vincit in eo flauus coloꝛ.et idco melioꝛ qui eſt
non ſatis perlucidus.optimus autem qui ha⸗
bet nubes obſcuras ad rubedinem declinãtes.
inuenitur etiam bonus qui albidas habet ma⸗
culas:ſimiliter ſubſtantia ſua ſit ſicut nubeeſu
ſca tranſparens aliquantulũ.

DOperationes

Albertus. Cirtutes ego vidi ꝙ antraces du⸗

os fugauit.Aiunt etiam bunc lapidem homi⸗
nem caſtum reddere.⁊interioꝛem arboꝛem re⸗

frigerare:ſudoꝛem reſiringere:voloꝛem curare

trontis ⁊ lingue.
Ego vidivnuʒ in anulo poꝛtare:⁊ ſoꝛdes ex
oculis poꝛtare.ſʒ qñ vult poni in aqua frigida
poſt ſimiiter.ꝙ aũt diciit ꝙ; amittit vᷣtutẽ et
coloꝛẽ poſtqᷓ; antracẽ curauit.fſalſum eſt.
¶ Dicunt etiã ꝙ coꝛpoꝛa vegetat.⁊ pacescon
culiat.pium ⁊ deuotũ ad deuũ cfficit.

¶ Et animũ in bonis firmat. Hic etiaʒ ſirtites

a qbuſdã vocat᷑.eo ꝙ in littoꝛe ſirtiũ inueniat᷑.

¶ Exli.de na.rerũ. Saphirus ſereno coloꝛece

lo aſſimilat᷑. Hunq; tamen quantumcũq; purꝰ
ſit imaginem in ſe( vtſpeculũ) oſtendit.

¶ Diatr᷑ aũt optimus eẽ ofraudes: S inuidiaʒ

⁊ erroꝛes ad pacẽ.qñq; gratioſus ell.
S opoꝛtet vt ille qͥ poꝛtat ſũmo ſtudio ca⸗
itatẽ ſeruet. Oꝛiẽtales ſaphiri ſũt optimi.ma⸗
xime hij qͥ vehemẽter ſplendẽt coloꝛe ceruleo.
¶ Itẽ Saphirus moꝛbũ illũ hoꝛnbile fugat

quivulgariter dicit᷑ noli me tangee.Sʒ poſt

fugationem dicitur vid ari cololl.
¶ Ex lapi. Saphini ſpẽs digit ꝭ aptiſſima regũ

Egregiũ fulges puroq; ſumillia celo. Uilioꝛ eſt

nullo vtutitbo atq; decoꝛe.Hic ⁊ ſirtites lapis ẽ
a pleriſq; vocatꝰ:q circa ſirtes libicꝭ ꝑmixtus
arenis.Fuctibo expulſus feruẽte freto reperit᷑.

Ille ſ optimꝰẽ quẽ tellus medica gignit.OQui

tñ aſſentur nũq trãſmittere viſũ.Quẽ natura
patẽs tanto ditauit honoꝛe.Ut ſacra et merito

gẽmaꝝ gẽma vocet᷑.Etqͥ poꝛtat eum:nec vlla
fraude necat᷑. Inuidiã ſuꝑat:nullo terroꝛe mo⸗

uetur. NHic lapis vt perhibẽt educit carcere vin
ctos.Obſtructaſq; foꝛes ac vincula tacta re⸗

ſoluit. Fert᷑ ⁊ ad pacẽ bonus eſſe cõcitiandam.

Et pluſq; reliquas amat hanc mgromantia.

m 4 “ . 4.D 1 .

——— ——

. *

E

=*½
„*

us eſt lapis ab antiquiſſimo inter pꝛeci
πoſoslapid?smemoratuerſt aute, ba⸗
bens ruboꝛem ſpiſſum cum ſubſtantia peruia.

ſicut ſi peruietas ymaginetur ĩ rubea terra.Et

lm hanc diuerſita tem inuenitur qumq; modis
ita q aliquis nihil habet de peruietate: ⁊ foꝛte

illle matrir eſt alioꝛum et domus in qua generꝗ

tur. In Sardis autem ciuitate repertus eſſe
dicitur. Ideʒ. Sarda eſt lapis quiſe habet ad
tabulas ligniſicut Magnes ad ferruʒ. Et im⸗

no adheret ita foꝛtiter tabulis nauiumin ma⸗

ri:vt a tabulis euelli non poſſit niſi abſcindat᷑

cum ipſo ea pars tabule cui adheret. Eſt auteʒ.
in coloꝛe pꝛaſſius hoc eſt virens. Hoc ſimiliter

Operatione-es

¶ Alb. Aiunt Sardiũ lapidem accendere ani
mum ad gaudium ?⁊ acuere ingenia:⁊ ꝑ vᷣtuteꝛ
ↄtrarias ligare onichiũ. Hoc ſimilit ait Enax

Ardonis. Albertus. Lapis ſardonis
Q quem quid am ſardonicẽ vocant.eſt cõ
dpoſitusex duobo ſardio videlicet ⁊ oni

E ſt eciam albuset niger:et coloꝛem vnguis p⸗

ferens ex onice.LQaudabiliter autem eſt qͥ bos
coloꝛes habet magis diſtinctos. Inuenitur
autem quinq; modis aut plir ibus pꝛopter di

uerſam coloꝛummirtionem. et frequentius in⸗
uenitur in India et Arabei.

. 4.
4 —

ce.eſt ergo rubeus.⁊ hic coloꝛ eminet ex ſardio

* —Mõñůl

—
.
— 4
. —
—
NN
ͤ
. 4

S

W

„ „
. . .
„ . 2 . 5 6
4
8 7 1 . 2 . ,——2 . — S
. — = . 4 — S 3
. 5 —
„ ———ʒ— ð . * rE —

dem Albertues F ertur luxuriam expellere
etcaſtumreddrez pudicun. Eſttamema
rima huius virius in hoc.qꝙ cum onichins no
luus ſirhic nocere no poſſunt ſardium in ſub

ſtantia habens admixtum.

2-—

n,

Capitulum. cxif
Amius ⁊ Sarcofagus. Alb. Sami⸗
eaapis a ſamo inſula qᷓ niuuemt dict
Hoc aũt lapide pollit᷑ aurũ. Idẽ.Sar
cofagꝰẽ lapis deuoꝛãs cadauera moꝛtuoꝛum.
grece em ſarcos ſonat.caroſagꝰ ãt comedere.
antiqui autem de hoc lapide pꝛius fecerunt

rr er

* „ *

De Lapidibus

archam moꝛtuoꝝ. eo in ſpacio.xx dien ca⸗
dauera ↄſumũtur. Ob hoc aũt noſtra monu⸗
menta lapideo ſarcoſgiſunt vocata.

Hyerationes
¶ Samius. Alb. Fertur aũt ꝙ ſamius poꝛta
tus vertiginẽ ſedat:⁊ mentẽ ſolidac. habere aũt
boc vici dicit᷑ ꝙ alligatus in coxa parturien
tis impediat partũ. Hoc ſimiliter ait Atabari

Haraldus:alias ſmaragdus. Alber
tus in lapidario ſuo. Smaraldus la⸗
pis eſt pꝛecioſioꝛ multis alqs:⁊ non ra
rus.⁊ coloꝛ eius eſt viridiſſimus tranſlucens:

ita ꝙꝙ vicinum aerem ſua viriditate ſigurarevi
deatur. Et melioꝛ eſt planicies ſuperficiei. qꝛ

vna pars nõ obumbꝛat aliam. Melioꝛ tñ eſt

à nec lumie nec vmbꝛa variatf. Dui planiciei

⁊ coloꝝ varietatum dicunt eſſe diuerſit ates.xij

eò ꝙ aliquando f nigrũ per modum virgula

rum admixtum babet. Hj ſunt a locis ſcotici

ct Bꝛitanici ⁊ hiliaci.: qui in venis eris naſcũ
tir.⁊ maculoſi quidam. ⁊ quidam Calcedoni⸗
cixo ꝙ ad mixturam habent cumillo lapide.

Melioꝛes autem ſunt ſcotici. Et ferunt qui⸗
dam ꝙ illi de nidis grifonum auleruntur.qui

lapidem hunc cum crudelitate magna cuſtodi

unt. Dixit autem vnus de grecia veniens ve⸗
ridicus⁊ curioſus experumẽctatoꝛ. hic lapis
nalſcitin rupibo q̃ ſunt ſub aqua maris.⁊ ibi in

uenit᷑ Ration ale etiã eſt in venis enis in per
ſpicuo quidẽ ad eris ſubſtantiam nonveniens
naſcit: eo ꝙ mubiginis eris habet viniduatem

queritur a magis.

¶ Quando ſmaraldus ponitur in potu conue
nit venenis moꝛtferis ⁊ moꝛſibus venenoſis ⁊

punctiombushabentibus a culeum.

¶ Qui ergo dedenit in potu de limatura eius
pondus.viij.granoꝛum oꝛdei illi qui ſumpſit
venenum anteq; fecerit impreſſionem liberat
eum a moꝛte.⁊ non cadent capilli eius neq; ex

coꝛientur:⁊eſt ſua euaſio.t ille ͥ aſſiduat aſpi
cere ipſum pꝛeſeruat eius viſum a nocumentis

et conſ eruat eum incolumem.
¶ Et qui defert ipſum in anulo:pꝛeſeruat eam

ab epilentia quando ducit cum digito anteq;
ſuperueniatt.
¶ Et pꝛopter hanc cauſam docemus regesc

ſuſpendant eos in collo filioꝛum quãdo naſcũ

tun ſtatim: ne ſuperueniat eis epitentia
¶ Et idem auowꝛitate Raſis. Laberzet velfe

ruʒegi ideſt ſmaraldus.conuenit lepꝛoſis qũ

do ſumitur in potu limatura eius.Et ſi cadat

aſpectus tyriſuper lapidem ſmaraldi diſſol⸗

uuntur oculi aus et liqueſcunt.

¶ Dyaſco.ca.deſmaraldo. Smaraldus poꝛ
tatus auget ſubſtantiam habenaperſuaſionẽ

in omni negotio coꝛpoꝛe ⁊ ſermone caſtos le⸗

toſq; facit.ſubuenit ⁊ in tempeſtatibus.ſculpi⸗

tur in eo ſcarabeus:pertunditur aurea fibula.
¶ Alber. in lapidario ſuo ca.de ſmaraldo.Ex

pertum eſt noſtris tẽpoꝛibo bic lapis ſi vere

viridis ⁊ bonus eſt: etinet coitum.pꝛopter qpᷣ
rex vngarie quinoſtris tempoꝛibo eum in di⸗

gito in hoꝛa coitus cum vxoꝛe ſua habebat in

coim:in tres partes diuiſus eſt. .
¶ Et ideo pꝛobabile eſt qð ⁊icitur hic lapis

geſtantem ſe ad caſtitatem inclinat.

Undeauget opes:⁊ incantatus dat verba
perſuaſoꝛia.⁊ ꝙ collo ſuſpenſus curat emitru⸗

teum ⁊ caducos moꝛb

oos
¶ Expertum autem eſt ꝙ viſum debilem 2foꝛ

tat:⁊ oculos conſeruat.
¶ Et bonam fa cit memoꝛiam:⁊ tempeſtatem

auertit. Et valet diuin antbus:pꝛopter quod

us tanta vis eſt: vt permean⸗
do petat et carinis ita tena

tes naues

*

citer adhereat vt nili abꝛaſa parte ligni vix ſe⸗

paretur. S H
Pperationes.

ge 2Sandariſo. Jlidorꝰ. Sag⸗
emma pꝛaſini coloꝛis apð cal

W

Tractatus

. — ——ꝑ .-
☛ — e — —r

ExLapidario.
Diſficilea gemmas ſup om̃esmari repertus.
Nunq ſciretur niſi ſe daret inueniendam

In medio ſiquideʒ lapis natus iſte pꝛofundo

Naues incautas petite eregione meantes.
Et pꝛelambentibus tabulis herendo carine

Ad poꝛtũ trahitur marꝭ ignaris data nautis

Eſtautem moꝛſu tabule ſic fixa tenaidi
Quod nequit abꝛaſa ligni ſineparte reuelli
Huic paraſinus coloꝛ regio caldaica tellus.
¶ Jſdo. Sandariſus naſcitur in Indis loco
eiuſdem noĩs. S pecies eius eſt ꝙ velut intra
incidum ignem intus auree gutte fulgent
¶ Lonſtat inter omnes quantum ſtellarũ ac
cedat numero:tanto ⁊ pꝛecio acceldere

=

Capitulum. cxv.

Ilenites 2 Sirtite. Iſidoꝛus. Sile⸗

. nites gemma tranſ lucet candido mel⸗

leoq;fulgoꝛe:cotinens imaginem lune
Quam iuxta curſum ipſius aſtri perhibent in
dies ſingulos minui ⁊ augeri.naſcit᷑ in perſida

Operationes.
¶ Arnoldus. Silenites eſt gemma Perſidis
cuius coloꝛ eſt vt iaſpidis lunares motus ſer⸗

uat. geſtatuſq; languentes ac debiles curat

¶ Ex libꝛo de naturis rerum. Silenites lapis

eſt coloꝛe pulcher.maxime albo:rubeo:vario

purpureo:quem poꝛt at indie teſtudo. Horuʒ
quoddaʒ genus eſt quod viret vt herba. Hũc
qui poꝛtat in oꝛefertur diuinare futura. Igne
nunq;frangitur. Inter diſſidentes amoꝛem re

conciliat.ptiſicos cunra.
¶ Iſidoꝛus. S irtites gemma eſt ſic vocata:

quomam in littoꝛeſirtium in partibus Luca

nie pꝛimum eſt inuenta. Huius coloꝛ eſt croce
us eontinens intus ſiellaslanguidas ⁊ ſib nu
bilo renitentes.

Albertus in lapidario ſuo inquit. Lapia ſi⸗
lenites eſt lapis de quo vana referuntur. Di⸗
cumt enunm quidam eum naſci in quodam ge⸗
nere teſtudinis Indico.⁊ eſſe varium. dicunt

qᷓ; hunc eſſe virentem.⁊ in Perſide partib⸗ fre⸗
quentius inueniri:ſiue in Arabia.ſicut inquit
Plinius.Dicũt aũt hunc creſcere luna crelcen

te. ⁊ decreſcere dicunt decreſcente lun.

¶ Beſtatus autem fertur conferre pꝛeſcientiaʒ
quandam futuroꝛum:ſ ſub lingua poꝛtetur:pᷣ
cipue pꝛima luna ⁊ decima luna⁊ decima ex⸗

iſtente. Dicunt etiam ꝙ manepꝛima luna tan
tam habet virtutem in pꝛima hoꝛa. Decima

autem exiſtente luna in decima hoꝛa

¶ Et modus diuinationis eit ꝙ am ponatur
ſib lingua ⁊ cogitetur de aliquo negocio veꝝ

fieri deceat aut non.⁊ ſi fieri deceat coꝛde te⸗
netur ⁊ infigitur:ita q euelli nõ poſſit. Etſi fic
ninon deceat:ſtatim coꝛ deſiſtit ab ipſo.
Fertur etiam q; curat languentes ptiſicos
debiles. Hoc etia nait Jaacbeniamin.

Capitulinn. O.
DBEteluaenor lapidario ſuo. Qa

pis ſtellarius eſt de genere marmoꝛũ.
habens maculas ex airo. E reius eſt
alius albus:qui dicitur Markaſita. Alius in
dus clarus celeſtis:⁊ vocatur lapislaʒuli.Pꝛo

B

S

reerarreerr S

8

De Lapidibus

f88

N

quo lege lapis laʒuli et qñq; minera fert vtrũq;
ſimul:⁊ qñq; ẽ alius coloꝛis viridis.ei vocatur
lapis criſopꝛaſſus:vt apparet ſi leges lapis cru
ſopꝛaſſus.

en

FTapituſum. cxviſj

,ͤusõ
Operationes

4 Dicitur autẽ in hyſpanoꝛuʒ vꝛbe ſegondia

pꝛimitue inuentus eſt. ¶ Ego autem vidi illũ

abund antius inueniri: ita ꝙ curbes inde onerã

tur in diuerſis partibus theotonie. ¶ Et vidci K

Pecularis. Albertus.Lapis ſpecula
ris eſt lapis admodum vitri perſpicu⸗

etiam in gallia inueniri cũ gipſo: qꝛ extremitas
q̃ᷓdã. Effuſus ãt ſcindat᷑ in q̃ſtibet ꝑtes tenu
es:⁊ fiũt feneſtre ſicut de vitro:niſi qꝛ loco plũ⸗
bi oꝑtet ponere lignũ ¶ Sũt ãt tres ſpẽs eiuſ⸗
dẽ.vna vicʒ lucida ſicut vitrũ.alia nigra penitꝰ
ſic attramentũ.¶ Tertia citrina q̃ vocat᷑ auri
pigmẽtũ vel arſenicũ qð clariꝰẽ et nobilius

Capitulum. cxviij.
Bsdalobe lapidario ſuo ca ꝓpꝛio

A

Lapis ſiſtos eſt fuſci coloꝛis ⁊ ſubꝛufi:.-
oblongas ariſtas ſiue pinnulas nõ ba
bens erectas vt alumẽ ſciſſuꝝ ¶ Oꝑaniões.
Enax.Lapis ſiſtos vires bʒ foꝛtit ↄſiringẽ
es.

2

Capitulum. cxix.
W pPoõgia marina latine.grecetrageſ.ara
bicc afftegialbach. Sera. . aggre. cap.
gffegialbach. Affegi albachid eſt ſpon
gie marine duo ſunt genera.ſcʒ maſculus et fe
mina. Maſculus dici qui percuſſuras minu⸗
tas habet:et ſpiſſas et albas. Femina vero ro
tundas cauerna set maioꝛes habet. Sʒ addit᷑
tertiũ genus duros lapides intra ſe habena et
plurimas cauernas.oburitur vero ſicut cal⸗
cidonium. Melioꝛ eſt illa que eſt ꝓpinqua ſue
acceptioni.et eſt adhuc reſeruãs in ea ð virtute
quà acquiſiui: ex mari.ſed qñ ꝓlongat᷑ tempꝰ⸗
ſue collectiõis. euaneſcit virtus eius.⁊ non eſt
conueniens vt adminiſtretur in oꝑe niſi pꝛius
lauetur cũ nitro aut baurach.vel cu aqua cine

ris que cꝛ diſtillata ¶ Auicẽ. li.ij.c.de ſpogia.

Spongia ẽ coꝛpꝰ marinũ laxũ rarũ.Et dꝛ q;
habet aial in eo cui adheret ⁊ nõ ſeꝑaĩ ab eo.
Et illa q eſt reccs ẽ foꝛtioꝛ ⁊ vchemẽtioꝛis exſic
cationis ꝓpter foꝛtitudinẽ nature maris.E teſt
calida in pꝛimo ⁊ ſicca in ſco gradu. Exipᷣiꝰ
lapis eſt ꝓpinquus ⁊ minus calidꝰ.⁊ ẽ foꝛtis ex

ſiccatiomis ꝓpꝛie qd cx ea eſt recẽs qñ aduritur

cum oleo:⁊ ſimiliter eius cinis.¶ Dyaſcoꝛdes
capi.de ſpongia. Spongie duo ſunt gencra.
Mal ulus ⁊ femina. Maſculus habet foꝛa⸗

mina minuta et ſpiſia ⁊ alba.ꝓcmina vcro ha⸗

bet foꝛamina rotunda ermagna. Et additur
tertium genus habens intra ſe lapides duros
rIt plurimas cauernas.

OPbperationes
¶ S eerapion aucto.Galieni:Cirtutẽ habʒ ex
ſiccatiuam manitfelte.et ideo virius cus ẽ que
conſoldat vlcera recentia cum ſuo ſanguĩe cũ
madelit in aceto mixto aqᷓ vel vino ſᷣm diuer⸗
ſitatẽ coꝛpoꝝ . ¶ Et abſcidit fluxũ ſãguĩs qui
ex inciſione accidit vel cõbuſtione. Quando ac

cipit᷑ ſicca nõ habens humiditatẽ in ſe ⁊ imbibi

tur in aſpalto iudaicoaut in pice liquida.⁊ po
nit᷑ ſuꝑ locũ fluxus.⁊ ignis in ea accenditur.et

valet incauteriũ. S ed ſpongiecõbuſte virtus

eſt reſolutiua.i¶Et lapis que inuenit᷑ in ſpon⸗
gia habet virtutẽ que deſiccat.et frãgit lapidẽ
qui eſt in renibus cauſatus.ꝗ¶ Et idem aucto.
Dyalſcoꝛidis.Que ex ſpongia eſt noua ⁊ ſicca
non cum ſua pinguecine confert vlceribus.⁊ re
ſoluit apoſtemata flegmatico.
N¶Ert coglutinat vlcera recentia.qñ ſupponitur
cũ aceto vel aqᷓ incarnat vlcera antiqua.qũ ap
ponitur eis cum melle cocto ⁊ apponitur cũ aqᷓ
lola. Sz ex ſpongus illa que eli iubtilis. leuis
non habet iuuamenti

Trattatus.

¶ Et vtimur ſpongia nona ſiccain panno l⸗
neo ligata:que ſola facra ſoꝛma licinij.et intro⸗

miſſa aperit oꝛiſicia vulnerũ quado ſunt clauſa
¶ Et qũ ponitur ſicca in vlcenibo antiquis hu/
midis ad que fluunt humiditates coꝝ. Etap

ponit᷑ cũ accto et ſubſtinet menſtrua.i¶ Et qũ
comburitur ſicut comburitur ſpuma maris./õ

fert obtalamie et abſtergit oculum.i¶ Et quan

do lauatur poſt combuſtionem eius:eſt magis

iuuatiug in medicinis oculoꝛum. ¶ Et quado
comburitur cum pice.confert fluxui matricis.
¶ Et lapis qui inuenitur inſpongiafrangitla

pidem veſice quando bibitur cum vino

¶ Auicen. Quãdo ſpongia aduritur cũ olco

et eius cinis conſert dinuptioni ſanguinis p⸗

pter inciſionem et aperitiones. Innammatur

cx ea ignisſuꝑ locum et cautoriat cum hoc ꝙ;
ipſa ſit ſubſiantia retinens ſanguinem.

I¶ Et ex ea flunt licinia que inoꝛiticis venarũ

ponũtur.ct retinet ſanguinẽ ⁊ Ruxũ ſanguims.

¶ Et eius lapis ſubtiliat abſq; calefactione:⁊
exſiccat ⁊ abſtergit.et ex ſiccat apoltemata fleg
matica.i¶ Et infunditur in aceto ⁊ ponitur ſlſu

per plagas et conſolidat cas:⁊ decoqui cum

melle. et conſolidat vlcca pꝛoſunda.⁊ ſimiliter
ponit ſicca ſuper ſpᷣa.i¶ Et infuſa in aqua aut

vino deſiccat vlccra humida antiqua.

ens curationi ſputi ſanguinis.

¶ Et q ſpongia aduritur cum oleo ẽ cõueni⸗

(¶ Et lapis in ea inuentus frangit lapidẽ in ve

ſica apud aliquos.Halienus ait ꝙ frangit la⸗
pidem renum tantuʒ:quia non tranſit vſq; ad

2*
W

K
„ . . . 4 — .
—

.
—
7

rm .ᷣ ..

De Lapidibus

Capitulum. xx.
¶Oraicies panietis baluei latine.a rabi.
vaſachi Serapion.li.aggregatoꝛis ca
pitulo vaſachi. auctoꝛitate Galieni.eſt

calida.et lenit et diſſoluit

ſpla elt compol

Pperationes

¶ Serapion. Jacit naſci carnes.et eſt conue

niens ſciſſuris que fiunt inano et emoꝛroidib⸗
quando ponitur ſuper eas.¶ Et quod de ſoꝛ⸗

dicie colligitur ex coꝛpoꝛiboexcratantium: cale
facit ⁊ reſoluit exituras dure ſolutionis.et ẽ cõ
ueniens vlcenibo renũ.¶ Et üla que colligirur

ex coꝛpoꝛibus luctantium:cõfert nodio que ſi⸗

unt in matrice quando ponitur ſuꝑ eas.et con⸗

fer ſciatice poſita loco vnguenti.¶ Et ſoꝛdicies
que reperit in vaſibo in quibus oleum aduritur

reſoluit multũ ⁊ lenit.i¶ Et dixit in ſoꝛdice que
eſtin coꝛpoꝛibo luctantiuʒ ſm oin ea eſt de pul

uere diuerſiſicatur ab alia. ¶ Et ſoꝛdes quideʒ
vniuerſaliter reſoluit apoſtemata indigeſta.et
conuenit apoſtematibo calidis mammillarum

ct hoc quoniã extinguit inflammationem eoꝛũ
¶ Et pꝛohibet curium humorum ad ipſa.⁊re

ſolui quod iam fluxum eſt ad ipſa.quoniam

ita ex puluere et oleo ⁊ ſoꝛdicie
coꝛpoꝛis homis.¶ Sed ſoꝛdes vaſoꝛũ recipit

acuitates a vaſe eris.et ſimiliter eſt acutior. et

ſoꝛdicies auris contert panaricio.

Cap

itulum. cxxx.

Pperationes
¶ Jem inlibꝛo. xix. Ex genere ſilicum optimi
ſunt nign quibuſdam in locis ac rubentes
¶ Albi quoq; contra vetuſtatẽ incoꝛrupti qui
et in monumentis ſculpti et incoꝛrupni perma⸗
nent.quibus nec ignis quidem nocet. Namex
his etiam foꝛme fiunt in quibus etiam era fun
duntur.¶ Sed et viridis ſilex vehemẽter igni
reſiſtit ac nuſqᷓ; copioſus eſt.et vbiinuenitur la

pis nõſaxum eſt Pallidus autem in cremento

raro vtilis.¶ Yuuialis vero ſilex ſemper velu
li madens eſt. hunc eſtate echiberi opoꝛtet.nec
ante bienniũ in ſtructuris domorum inſeri

Iccinus ſiue Succinus.Albeꝛ.Suc
cinus eſt lapis cocei coloꝛis quẽ greqʒ
electron vocant.inuenitur enim tranſ⸗
lucens ſicut vitrum.voc abulũ hʒ a materia qꝛ
a ſucco vel gũma arboꝛis naſcitur que pinus
aenne O vulgariter vocatur.
Ppkerationes
¶ Igeʒ.Conſricatus aũt trahit folia ⁊ paleas
⁊ ſilaſicut magnes ferrũ.i¶ Dicunt auteʒ q; cõ
fert poꝛtantibus ſe caſtitatem. ¶ De expertis
autem eſt ꝗ fugit ſerpentes.pꝛegnantibus au
tem valere dicitur ad facilem parturitionem
¶ Iſido. Succinus quem greci celectron vo⸗

cant fului cereiq; coloris fertur arboꝛis ſuccꝰ

cẽa ob h̊ ſi h appellatꝰ.ↄſtat ãt eũ nõ eẽ ꝑliſuc
cu. vt phetonijs fabula ðᷣt ſz pine arboꝛꝭ.¶ Naʒ
accẽſꝰtede nitoꝛe flagrat. Naſcit᷑ ãt ĩ inſul occe

ani occidẽtal.ſit gũmi dẽſatq; criltallũ rigoꝛx

f 2

*

„„ LGN

— „ .

B

poꝛe fluens obſcura eſt et immunda.

Trattatus

tpe. ¶ Exea ſiũt decoꝛis gra agreſtüi monilia

arpaga:eo q;

feminarũ:vocari aũt a qͥbuſdã

Atttritu digitoꝝ accepta caloꝛis aĩa folia pale
qſq; ⁊ veſtiũ fimbꝛia rapiat:ſicut magnes ferrũ

¶ Exli. de na. reb. Succinꝰ eſt gẽma qꝗᷓ vul⸗
gariter appellat᷑ lambꝛia. hic crocei coloꝛis eſt.

⁊ vt vitꝝ aliqñ trãflucet.i(¶¶ Caſtitatẽ poꝛtãtibꝰ

cõferre dici. Fumꝰeiꝰ iuuat partuniẽtes.⁊ fu⸗

gat ſerpentes. pꝛim quidẽ gutta que de arbo⸗
re pino ftun pura ⁊ lucida eſt.¶ Et hec eſt illa
que in eſtate calida pꝛoſilit: Reliquo vero tem

gAurii q linit᷑ cũ eo.¶ Auili.

“
. „ „
wrn

Cap
Alphur. Jſido. Sulphur terra eſt ex

deccione caloꝛis excocta in eſſentiam ſul

ducil. Aliudeſt extinctũ ſiue moꝛtuũ qð artili⸗

cigliter parat᷑.⁊ in calamis ferreis funditir.
¶ Aui.li.ij. ca.deſulphure. Sulphur ẽom̃ibꝰ

notũ.eſt ca.⁊ſic.ad quartũ pueniẽs.⁊ ẽ ſubtilia

tiuñ ⁊ attractiuij.i¶ Dyaſ.ca.ſulphur:om̃ibus

eſt notũ.Eligẽdũ eſt viuũ et coloꝛe limpidum:

reſplendens ⁊ perlucidũ ſine lapide.quod miſ⸗
ſum in focum viridẽ facit coloꝛeʒ et pingatur.

Haſcitur in meloſda ⁊ lipparia.

Pbperationeges.

¶ Dyal.Cirtꝰ ei qreſoluit ⁊ abſtergit.⁊ q re⸗
ſiſtit venenis maritimis ⁊ alijs ſilibo eius qñ te⸗
ritur ⁊ pulueriſat ſuꝑ moꝛſure.i¶ Et cõficit᷑ cuzʒ
ſputo aut vꝛina aut cu oleo veteri.aut cummel

le aut glutine albotin. ¶ Curat ſcabiẽ ⁊ egritu

—

fiuntin vnguibus.et aufert moꝛp

itulum. cxxij.

dinẽ in qcteuat᷑ cutis ⁊ hoc qꝛ ĩm aufert ſpas

egritudines abſq; hocq impellatmateriã ipo⸗
rũ ad interioꝛa coꝛꝑis.¶ Et educit ſaniem ex

pectoꝛe.⁊ q trãſgiutitcũ ouo ſoꝛbili:aut fit fu
migium cũ eo cõfert aſmati.¶ Et qñ fumigat

mulier cum eo educit fetum.ꝗ Ct miſcetur cuʒ
glutine albotin: aut reſina pini et aceto cõfert
ſcabiei vlceroſe ⁊ empengini:⁊ nnactuis albis q̃
bus. am
¶ Et curat elephantiã.⁊ ſimiliter cum reſina ?

aceto curat pũcturã ſcoꝛpionis.i¶ Et qñ miſce
¶ Et ſumit᷑ in potu cũ aq vel ouo ſoꝛbiliet cu⸗
rat y
H tur rorp⸗ aufert ſudoꝛẽ.⁊ q linitur ſupꝑ po
dagra cũ nitro et aqua cõfer

ctericiã.⁊ ẽ bonũ coꝛiʒe.i Et qñ pulueriſa

ei.¶ Et cõfert qñ

fit amang cũ eo ſoꝛdiditati ⁊ obliuionn.
cet᷑ cũ melle et vino:⁊ curat attritiões

£
1
52

ij. ca. de ſulphure

ca.eſt ⁊ ſic.Et eſt ex medicinis ad albaras. pꝛo

prie oum no tangit ipſum ignis. Et qñ mü⸗

cctur cũ gummialbotin eradicat veſtigia que
ſun in vnguibo.ꝛ cũ aceto ponit᷑ ſuꝑ moꝛpheã
¶ Et ponũ ſuꝑ aduſtionẽ ⁊ vlcerationẽ:⁊ ab
ſter git empetiginẽ.? ꝓpꝛie cũ viſco.: ꝓprie etiã
cum aceto et cuʒ nitro ꝓpter pꝛuꝛitũ lauatur ex

2

e coꝛpns. Etipᷣm eit cũ mitro et aqua ſuper
podagrã linitũ conueniens.etconſtringit coꝛi⸗

zam ſuffumigatũ. q Et adminiſtratur cuʒ ace

to et melle ſuper contritionem aunum.

phureã cõmutata. Aquoſis et terreſti
boꝛ igneis trãſeuntibo. Eſt aũt aliud ſulphur
viuum: videlicet qð taleeſt equale a terra p⸗

Capitulum. kxxiiij.

— — —

Sunt eiꝰ dueſpecies.

3 b $ b 2S h z0 S

A l. Sera.li. ag. c a. Malk. Dyaſ. coꝛi.
vna ẽ q̊ ẽ ex mi⸗
nera:e alia qᷓ eſtexmare.x illa que eltex

d

17

————ð

„
“
„S
1
4

de ſubſtãt ia ex

BDe Zapidibua

minera eſt foꝛtioꝛ. Et melioꝛ ex eo eſt non bñs

lapidẽ clari coꝛpꝑis.cuius ꝑtes ſunt equales. et
ex marino melioꝛ eſt albo equalium partium.⁊
etiam reperitur in locis aquarum ſtantium
¶ Itẽ auc. Galie.Et ſal qð gener at᷑ in ſtagnis
marinis aſſimilatur marino.Et iſte ſal fit i ma
ritimis. Nã qñ decreſcit aqua vel cõtrahit᷑ in
tꝑiba eſtatis.coagulat᷑ a caloꝛe ſolis adurente
qð eſt inmarginibo aque.⁊ fit ſal.Et hoc fit plu
rimũ.eo ; aggregat in loco illo ex aquis ſoꝛ⸗
didis.que ſunt multũ calide. Et ꝓpterea quia
euacuatio aque marisfit in loco arto.ſuba eiꝰ
eſt groſſa.et ſapoꝛ eiꝰ eſt ſtipticus ſanſus.Sal
vero qð ex ẽ minera eſt groſſioꝛis ſublſtãtie et
foꝛtioꝛis ſtipticitatis.Et virtꝰeiꝰẽ cali.⁊ ſic:in
iij.gra. Sal ſodome ẽ ſal iqð generat᷑ in mari
moꝛtuo vbi eſt aq̃ amara.in qua ſi pijciant᷑ pi⸗
ſces moꝛiunt᷑.Et vocat᷑ ſic a nomine mõtiũ qui
ſunt ppe illð mare. Sal qð effodit᷑ a minerꝭẽ
minꝰ ca.⁊ minus ſubtile aljs. Cõburit᷑ ſal ̃m
hũc modũ. Pone ſal in olla noua.⁊ cooperi u⸗
lã ne ſalſedo egrediatur ab olla ꝓpter caloꝛem
ignis.⁊ ſepeli ollã in pꝛunis et oimitte ibi do⸗
nec adurat᷑ ⁊ crepet.deinde aufer ab igne.⁊ po⸗
tes diſcernere diuerſitatẽ ſalis aſuo ſapoꝛe.et

hoc qꝛ ille qui ꝑticipat amaritudine reſoluit.

Sed qui eit ſalſus ſolũ cuʒ reſolutione ſua ſti
pticat ⁊ſtringit.Et ſal qũ adunt᷑ ẽ maioris re
ſolutionis ꝛ minoꝛis ſtipticitatis.Et flos ſalis
ẽſubtilioꝛ qᷓ;ſal aduſtus ⁊ ſapoꝛ eiꝰẽ acutꝰ.et

reſoluit reſolutiõefoꝛti.⁊ ẽ foos eiꝰ ſpuma que
eſt ſupꝛa ſalem. Sed puluis ſalis aſſimilat᷑ ſpu

me ſalis multũ.Et poſſibile ẽ ꝙ ſubtiliaret ⁊ re
ſolueret plus qᷓ ſal.⁊ aggregaret qð remanerz
ſtat ia ex coꝛꝑe ſicut ſal.Et ſitu capis pi⸗
ſces viuẽtes ⁊ pꝛoijcis in mari moꝛtuo moꝛiun
tur ſtatim. Ergo debee cidit propter
amaritudinẽ que eſt in ea:que quidẽ inimica ẽ

animalibus omnibus et plantis

Pbperationes
¶ Serapion.intus ſalis eſt q̃ phibet putre⸗
factionẽ coꝛpoꝝ eoꝝ q ſunt parata putreſieriꝓ
pter bimniditatẽ ſuꝑfluã que ẽ in eis.Et ſal ma⸗
ris q extedit᷑ſuꝑ coꝛiũ ⁊ ponit᷑ſuꝑ ſplenẽ.reſol
uit duriciem eiꝰ.¶ Dyaſcoꝛ.capitulo.de ſale.

debes ſcire ꝙ accidit propter

ſudet:¶ Et idem facit in ſcabievlcerata ⁊ non
vlcerata.⁊ in lepꝛa et empetigine.⁊ qñ miſcetu

cum melle ⁊ aceto ⁊ oleo et linitur.cõnenitſqu
nanne. ¶ Et cũ oleoſolo cõuenit apoſtemani⸗
bus vulue ⁊ duaꝝ amigdalaꝝ.⁊ curſui humidi

tatum ad gingiuus. H
¶ Et fit ex eo emplaſtrũ cũ ſauicb oꝛdei coſto
⁊ielle ad pꝛuritũ.⁊ ad fluxibilitatẽ gin giuarũ
et ad vlcera coꝛroſiua
¶ Et fit emplaſtrꝝ ex eo ⁊ ſemẽ lini ad punctu⸗
rãſcoꝛpionis ⁊ cuʒ oꝛigano ⁊ yſopo ⁊ melle ad
moꝛſũ vipere.⁊ cũ pice alkitrã aut cũ melle ad
moꝛſũ aĩal.qð ðꝛ ceraſtes.⁊ ẽ ſerpẽs coꝛnutus.

¶ Et qñ fit emplaſtrũ cũ eo et melle ⁊ oleo.re⸗

ſolnit furunculos.i¶ Et qũ miſcet᷑ cum oꝛiga⸗
no ⁊ fermẽto.maturat apoſtemata flegmatica
teſticuloꝝ.⁊ cõuenit moꝛſui rane exiſtẽtisin flu

mine babuonie. ¶ Et qñ terit᷑ ⁊ ligaĩ inpetia li

ni et ſubmergit᷑ in aceto foꝛtiet micet᷑ cũ iſto et
poniturſupꝛa moꝛſuʒ in quo eſt moꝛſura ania
lis alicuius venenoſi conuenit.¶ Et quando
miſcetur cũ melle.cõuenit ſanguini moꝛtuo qͥ
eſt ſub oculo.i¶ Et cõuenit nocumento opij⁊
fungoꝛũ ꝑnicioſoꝛũ.Et qñ miſcetur cum fari⸗
na et melle. cõuenit cõtuſioni neruoꝝ ⁊ attritio
nilacertoꝝ.i¶ Etponit᷑ ſuꝑ cõbuſtionẽ ignis.
et non ſinitlocum veſicari.Et ponit᷑ inbũc mo
dum ſuper podagrã et cõuenit.i Et qñ ſit em⸗
plaſtrum cumeo.⁊ limtur cum yſopo.et pꝛohi⸗
bet heriſipilam ⁊ foꝛmicam augen in coꝛpoꝛe.
¶ Et quãdo miſcet᷑ am oleo pꝛouocatſudoꝛẽ
Et quando ſumitur in potu cum vino et aqua

laxat ventrem. Qerütamẽ eſt malũ ſtomacbo.

Salis virtus ẽ ſtiptica.⁊ abſtergit ⁊ mundifiꝰ

cat ⁊ reſoluit.Et aufert carnẽ ſuꝑfiuã ab vlcen
uit. Et cauteriſat ⁊ pꝛohibet vlcera frauduleta

Et in cõfectionibus medicinaꝝ ſcabiei ¶ Et
aufert carnẽ ſuꝑfluã qui creſcit in oculo.Et li⸗
quefacit vngulam que fit in eo.¶ Et ingredit᷑

in cliſteribus. ⁊ eſt bonũ apoſtematib hydropi

coꝝ.Et quando miſcetur cum oleo ⁊ aceto.ſe⸗

dat pꝛuritũquãdo vngitin iuxta ignem donee

8 W

7

D

*
5*

H O 3

D

Traltatus

Capitulum. exxvj

5Al aromaticũ. Sera. S al armonia⸗

————

bus c aris duris.⁊ ẽ ſalſus moꝛtificati⸗
uus multũ defer᷑ excoꝛaſceni.⁊ ſunt eiꝰcoloꝛes

multi.Fiã ex co niger ⁊ puluerulẽtus albo cla ⸗

rus ſicut criſtallus.⁊ eſt melioꝛ.⁊ eſt ille qui in

gredi in medicinis.ꝛeſt ca.et.ſiccꝰ.in.iij.Sõ8

OHoperationes
Sera. Eſt abſterſiuꝰ humoꝝ groſſoꝝ.⁊ ab

ſtergit ⁊ lauat ⁊ cõfert caſui vulue ⁊ ſquinantie
¶ Et diminuit albedinẽ oculi ſeu pannuʒ eius

—

☛☚ 2
. .
4* R

cende ignem in ea. ¶E

combult apone de alia ſuper eam. fac ita do⸗

necfouea erit plena: illa herba bene combu⸗
ſta. ⁊ dimitte extingui ignez ⁊ infr gidaricinerẽ
¶ Deinde detege lub cinere ſouec. quia tu in/
nenies ſalem nigrum petriſicatum vel coagu⸗

latum in magno globo in fundo fouee q; ſal al

kali vocatur ⸗
¶ Et valet ad omnia vtſal armoniacum

Capitulum cxxvij.

äuseſt alba ⁊ rubeꝰ.⁊ extrabit᷑ ex lapidi

Aoꝛ. Sal alkali vel alkal ſi inbimcmo;
duʒ. A ccipe de herba cali:que alio nomie voz

bailla dũ eſt recens et ac⸗
Et quando erit illa her ba

W

lſs ⁊ dulcedine mellis.Eteſt ʒuccarum
quod inuenitur coagulatum ſuper cannã mel⸗

lis in india ſal loco eius ponuntur candi.lege

ʒuccarum.in tractii.de ber.capitulũ vltimuʒ

1

1 4
4 1 4½ „ N

itui

chius eſt lapis niger. Naſcitur in pon
Wto amne qui eſtm egypto.
Hbprerationes
¶ Enax. Crachius hʒ vires ſicut gagatese.
¶ Et dicit accẽdi paꝝab aq̃ ſ exinguit᷑ ab oclo

¶Hoc idem dicit Alb.inlapi,ſuo.ca.pꝛopꝛio

Al inde. Aui.c. can en.i. aſperſtate
lin gue inquit. Sal indusẽ in coloꝛe ſa

viſ

Rachius. Enax in lapidario ſuo. Tra

dNe

f. l

dN

.

4

—

Artarꝰ.Gartho.in li.ð ppꝛieta.rerum.
artax ẽ vmifeculentia in modũ terre
vyel mollis lapidii circa ꝑtes voleiindu

rata cuius natura calida eſt ⁊ ſic.in.iij.gradu

¶ Idẽ valʒ coͤtra ſcabiẽ.ſerpiginẽ ⁊ ĩpetiginẽ
¶ Lõtra capitis immũdicias. Cirtutẽ em̃ hʒ
extenuãdi:cõſumẽcdi:mũditicãdi ⁊ laxandi

—Capitulum. (xxr.

Erra ſigillata latine. Gre.lemnia fra⸗

Sera.li.ag.c.Leuma con.auc.D yalſ.

gidos. Ara. Leumacon vel huma um

Dr Lapidibus.

Teumacon.i.terra ſigillata. et eſt ſigillũ mari⸗

num. et eſt ſigillum laice.⁊ eſt vna ex terris al⸗
ma yum.Et multiex lutis illi aſſimilantur. Et
coloꝛ eius eſt ſimilis mogre:ſi diſcernitur ab ea
qꝛ quãdo tãgitur digitis nõ adherxet eis ſicut

mogra. ⁊ eſt de viſcoſitatein ea res paruua.et

iniſta ſigilla fiunt⁊ almayum.Et coloꝛ omni⸗
um eſt rubeus.ſed illa que eſt vera ex eis ſodit

ex terra fundoſa.vbinoneſt arboꝛ neq; herba

neq; lapis.Accipitur igitur ex minera illa.⁊ in
funditur aqua donec diſſoluitur ⁊ ſpiſſat᷑. Et
agitatur forti agitatione.inde dimitti᷑ donec

reſideat:⁊ tũc abijciatur ab ea aqua q̃ ſuꝑna⸗

tat cum facilitate.et poſtea colligi qð eſt pin⸗
gue et viſcoſum.et abijcitur qð eſt ſapidoſuʒ in

fundo vaſis.deinde ponit᷑ illud pingue ad ſic⸗
candum donec ſit ſicut cera mollis.⁊ ſic diui⸗

ditur in fruſta parua ex quibus fiunt trociſci.
et ſigillant qui deſiccãtur in vmbꝛa donec rece

Dat aquolitas et completur deſiccatio.

Hprerationes.
Dxal. In ſuba eiꝰ ẽ acreitas.⁊ ẽ in ea parũ
ſtipticitatis.⁊ vᷣtus eſt q̃ deſiccat ſine moꝛdica
tione. Et curat vlcera fraudulẽta.etiã ſi fuerint
ſordida.¶ Et qñ cõficit᷑ cũ aceto foꝛtivt ſiatſi
cutlutuʒ.⁊ ponit᷑ ſuꝑ vulnera recẽtia et dimit⸗
titur ſic glutinat ea ⁊ curat vlcera annqua.
¶ Et diſſolue iᷣam cũ qᷣcũq; videbitur magis
ↄpetere neceſſitati ſicut cũ aceto aq mixto aut
ſecaniab in: ant vino aut mellicrato. et coõuenit
iuua mento manifelto hñtibo ylcera in inteſti⸗
nis añ e; ſiãt putrida facto cliſteri cum ea.

¶Poltepcelſerit cliſtere ci aq mellis. ? vo
ſtea cũ aqᷓ ſalis. Deinde c ſucco plãtaginis

detur in poru cuʒ aceto foꝛtiter mixto aque.

¶ Et cõuenit moꝛſin tyri ⁊ alioꝝ anĩali vene⸗/

noſoꝛũ:⁊ cams rabidi qñ bibit᷑ cũ vino limpha
to:et qñ linit᷑ ſuꝑ locũ moꝛſus cũ aceto ſumi⸗
liter opoꝛtet ꝙ liniãtur oẽs moꝛſus aĩaliũ vene
noſox. ¶ Deinde ponat᷑ ſuꝑ vulnꝰ ſoliuʒ allij
agreltis. ⁊ poſtea ẽ ſoliũ cẽtauree mioꝛ .e poſt
eſt foliuz pꝛaſſij.¶ Et medicamẽ qðᷣ ſumit᷑ ex

luto ſigillato et grana iuniperi inqᷣ admicet

——

ex bolo armeno quãntas ꝑua.qñ bibitur ex o

9

lle ᷣ iimet potionẽ venenoſaʒ pꝛohibet nocu⸗
mentũ eiꝰ ab eo ¶ Et ſumũt eã in potu illi qui
i ſumpſerũt medicinã vñ ipacẽ adhuc iſtoma
cho ſuo.puocat em̃ vomitũ.⁊ expellit nocumẽ
tũ eiꝰ ab eo. ⁊ ſumunt eã in potu ũli qui iã ſum

pſerunt medicinã venenoſaʒ on ipſa eſt adhuc
inſtomacho ſuo. ¶ Prouocat enim vonmtuet
expellit nocumẽtũ ab eo: liberat euʒ a moꝛte.

¶E go fui erptus in illis ͥ biberũt cantarides
et lepoꝛem marinum.nam dedi eis in potu de

7

bac medicina. et feci ciãcos vomere ſtatimet

S

8 db 32

R
S

euaſcrunt.neq; paſſi ſunt aliquod accidẽs ma⸗
lum ex veneno ipſoum. .—.—
¶ Iteruz Dyal.capi. deterra ſigillata qð inci
pit LQemnia fragidos:ſᷣm tranſiationẽ grecaz
Ter a eſt ex clauica ſoꝛdida.⁊.
¶¶Et idẽ ſᷣm tranſiationẽ arabicã. Inlutoſi⸗
gillato eſt virtꝰ qñ ſumit in potu reſiſtit meoi
cinis moꝛtifens ⁊ omibo venenis foꝛti contrari
etate.¶ Et quando bibit aliquis ex eo.⁊ poſt
ſumpſerit in potu medicinam moꝛtiferam ſa⸗
cit eam egredi per vomitum et non nocet ei
¶ Et eſt cõueniens moꝛlibo et punctuns vene⸗
noſoꝛum animalium. Et ingreditur in cõfectio
nibus pluriũ medicinarũ compoſitarum.
¶ Etidem Sera.aucto.Alcauʒi.Lerraſigil⸗
data eſt bona ſi pulueriʒetur ex ea inos. vnde
ſluit ſanguis.ſtringit em̃ eum ſtatim. et non eſt
mecdicina que abſcindit omnes fluxusſanguis
ſicut iſta.¶ Et idẽ ancto.Pauli.Quãdo pomt᷑
ſuper aduſtionẽ ignis non ſinit locum veſicari

et datur ex ea in potu poſt caſum in quo conti⸗

netur leſio interioꝛum membꝛoꝛum liniuntur
cum ea membra poſt percuſſionẽet caſum ct at
tritionem et pꝛohibet ea ab apoſtemate.
¶Etſi fuerit ſolutio cõtinuitatis cõſolidat. et
eſt demelioꝛibus medicinis contra venena
¶ Paulus.ca.de terra ſigillata ca.ẽ etſic.
Auicen.de viribus coꝛdis.Terra ſigillata
temperate ↄplexionis eſt in caliditate et frigidi
tate confoꝛmis humane complexioni.niſi quia
eius ſiccitas maioꝛ eſt bumiditate. Habet em
virtutem mirabilem confoꝛtandi coꝛ

Trattatus.

☛ Egula latine grece laten arabicc Canſcf
Sera.li.aggre.ca. Caſcf.auctoꝛitate
Dyeaſcoꝛidis. Caſcfid eſt tegula.
OPbperationes

¶ Tegule ata noꝛ qñ ſunt bene aduſte. habẽt

miſcetur ⁊ linitur cum ea. confert pꝛunitui ⁊ bo

thoꝛ. et confert podagre.Et quando miſcetur
cum ccrotis reſoluit apoſtemata vura et ſcro⸗

phulas. ¶ Et idem auctoꝛitate Galieni. Legu

le laterum virtus eſt abſterſiua.⁊ maxime regu

la atanoꝛ.i¶ Et virtus eius eſt que abſtergit et
deñccat.et pꝛopꝛie illa que eſt ex atanoꝛ queẽ
foꝛtioꝛ alijs.¶ Et punitur pꝛopter hanc cau⸗
ſam in vnguentis que dicuntur manſaſias.

Et eſi vnguẽtum in quod ingreditur huiuſ

modi teſta medicina bona ad vlcera coſolida
dum et incarnandum ea

ð
— ER Rꝰ
4

„

Opaʒion. A lbertus.Lopaʒion eſt la⸗
) pis ſic vocatus a loco ſue pꝛimeinuen⸗
tionis que fertur voca ri topaʒis inſula
et quia auri ſimilitudinem pꝛotendit. Sũt au⸗
tem due ſpecies in hoc genere lapidis.quarum
vna eſt ſimilis in ommbus auro.et eſt pꝛecio⸗

e

ſioꝛ.illa eſt croceum magis tenens coloꝛeʒ qᷓ

auri.et hec vtilioꝛ eſt.

Pbdprerationes
¶ Albertus. Expertum cſt in noſtro tempoꝛe

q' aqua bulliente ſi immittat᷑ ita ſicui defenur
facit ꝙ ſtatim manus imm iſſa cxtrabit᷑ ſine leſi

one.⁊ hoc fcci Pariiius vn⸗ de noſtris ſocijs

8

△ d UO R

rvN

De Lapidibus.

B ¶Dieunt etſam valet contra emoptoicã 4

lupaciaʒ paſſionẽ. Hoc autẽ certũ eſt ꝙ ſpecu
lus eſt lapis iſte.⁊ idolũ obiecti coꝛꝑis ſicut ſpe
culum concauum viſum repꝛeſentat.
¶ Et naſcitur in oꝛnicho.hunc cũ aliqͥs tenet
in manu dextera contra ſolem radios emittit.
et ignem euomit vt videns miretur.
¶ Ham qui eum poꝛtat circa ſiniſtrũ brachiũ
omnes tuwas contemnit.Noc locuſte et grã
dines a fructibus remouentur.et ardorem ve⸗
neris deferueſcerefacit.
¶̃ Anſtotiles. Lopaʒion cum ponitur ſuꝑ ho
minis vulnus ceſſat fluxus eius. Eſt autem il⸗
lud genus quod ſi ſupra rem bullientem ſuſpẽ
dicur:ceſſant ampulle ipſius.
¶ Ex libꝛa de naturis reruʒ. Lopaʒius ille cu

ius coloꝛ auro ſimilis eſt.hic magis pꝛecioſus

eſt. Aliud autem genus eſt mulio lucidius et
coloꝛe magis tenue:ſed deterius. Hic lapis in

ter cetera que facit dicitur etiam iram luxuriã

q; reſtringere
De

Capitulum. cxxxiij)
EOꝛchois ⁊ Theogolimus. Arnoldus.
¶ oꝛchois eſt lapis:cuius coloꝛ eſt fla
Wnuus in album vergens a regione turcia
dictus in aqua naſcitur.

Dperationes
¶ Eteſt virtus eius viſum cõſeruare ſaluum.
¶ Etiam a nociuis ectrinſecis caſibo dũ ẽ ſuꝑ
ipm hilaritatẽ q̃; inducit.¶¶ Alber. Turchois

eſt lapis flaui caloꝛis viridi cadentis.ac ſi lac

penetrauerit in ſauũ coloꝛẽ. et reſultet per ipᷣm
ad ſipeificiẽ.Eſt aũt nõ ꝑſpicuus neq; rorꝰ

¶ Dicũt aũt e viſum cõfoꝛtat.a nociuis caſi⸗
bus defendat ſe poꝛtanteʒ ¶ Solinus. Lheo
golitus eſt lapis oliue nucleo ſunilis. Sperni
tur cũ videt᷑iſʒ viʒ alioꝝ vincit bonis remedijs
¶ Solutus quippe hauſtus pulſis calculis re
num doloꝛem ac veſiceleuat.

4 —

„
r5

—

—

Capitulum.cxxxiiij.

Uthia. Sera.li.aggre.ca.tuthia Lu⸗
tbia ex ea ẽ q̃dã q̃ſit in foꝛnacibo.in qui
bus citrinatur es ⁊ colligit᷑ ctreponit᷑.
Sed illius quifit in mineris ſunt tres ſpecies
Nã ex ea eſt alba: et ex ea eſt viridis:⁊ ex ea eſt
citrina imbibita ruboꝛe.⁊ minere mu hie indie
ſunt in littoꝛibo mans pꝛope regionem indie.⁊
melioꝛ harũ eſt aloa.que cuʒ alpicitur videtur
q; habeat ſupꝛa ſeſalem.⁊ poſt ipᷣam eſt citrina
ſed in viridieſt aſperitas.⁊ eſt perfoꝛata.⁊ defer
turex maritimis.Et alba eſt ſubnlioꝛ omnium
ſpecieꝛuʒtuthie.et viridis eſt groſſioꝛ.ſcilicet il
la que cum foꝛaminibo eſt. ¶ Dyaſco. ca de iu
thia. Sunt eius due ſpecies. Una eſt leuis al⸗
ba: Alia eſt minus leuis ea. Generatur autem
tuthia quando accipitur climia ⁊ pulueriʒatur
ſuꝑ es in ſua citrinitate.⁊ appomtur in ipᷣm cli⸗
mia vt fiat clarum citrinum. Elcuatur ergo ex
clima fumꝰ ⁊ adheret parietibe.et eſt tuthia.Et

tuthia quidem nõ eſt ſolũ ꝓpter tincturaʒ eris
ſed eſt abſq; hoc ꝙ põt fien ex climia abſq; ci⸗

trinitate eris. NMelioꝛ ex eo ſcdðm Serapio⸗
nem eſt. que fit in cypro.Que quando roratur
aceto emittit odoꝛem eris.cuius etiam coloꝛ
eſt ſunilis coloꝛi reſine.et ſapoꝛ ſimilis ſapoꝛe
luti.Et quando ponitur ſuperpꝛunas aggre⸗

Gantur panes aus. et fit coloꝛ cius ſimilias

If v

coloꝛi eris.⁊ qñ tãgit᷑ nõ habʒ aſperitatẽ.⁊ eſtle

nis. Opoꝛtet etiã q; inueniãtur hec om̃ia in ea
aliter aut nõ eſt bona.Lauatur autẽ tuthia in
hunc modũ.Accipit᷑ ſicca vel c aqua mixta et
ponitur in petia lini nõ rara.et ponit᷑ in aqᷓ plu

mniali. et mouetur petia in aqua.⁊ qð eſt dethu⸗

9 » 8 à

tia bona electa ſubtilius egreditur de petia in
aqua. ⁊ id qd eſt in ea ex ſoꝛde ⁊ groſſum rema⸗
net in petia.⁊ poſt hoc dimitte reſidere.dein de
pꝛoijce aquã cũ tuthia in vaſe alio mundo.⁊ q;
remanet in fundo ex graui arenoſo:abijce ⁊ di
mitte aquã clarifican.⁊ ꝓijceeam cũ facilitate
et iteꝝ infunde ſuꝑ tuthiam aquã aliaʒ ⁊ agita:
et fac vt pꝛius.⁊ hoc tamdiu vt nihil arenoſi re
maneat.? aqua ſuperſtãs remaneat clara.⁊ cũ
hec feceris pꝛoijce aquam et ſicca thutiam. Et
quidam ſunt qui diſſoluunt thutiam in aqua
Donec ſiat ſicut mel.⁊ ponunt eam in petia.⁊ſu
ſpenditur petia ſuper vas ⁊ colatur ex ea quod
poteſt:⁊ reſtringunt petiam reſtrictione pauca

vt amplius egrediatur.⁊ pꝛoijciunt ſuꝑ ipſum
aquã multã z mouent.⁊ qð natat in ſuperficie

aque colligunt a lana.⁊ illud qð natat ẽpin
guedo.ponunt eam in vaſe nouo mundo.de⸗

inde cum mouerit reſiduu; motione leui.⁊ pꝛo⸗
iUciunt in vas aliud.⁊ qð remanet in fundo ex

grenoſo abijciunt.faciunt hec ſepe donec nihil

arene remaneat. ¶Qauatur autẽ tuthia cuz vi⸗

no ſimiliter. illa que lauatur cum vino ẽplus
ſtiptica q́; quelauatur cumaquuna:·
¶ Dyaſcoꝛides.Uirtus tuthie eſt ſtiptica in⸗
frigidatiua.replet vlcera. carne conglutinat.
deſiccatiua eſt deſiccatione pauca.
G¶ Et qui vult aſſare tuthiã:teret eã contritiõe

foꝛti.⁊ cõficiat eã cũ aqua ⁊ faciat trociſcos.et
ponat ſuꝑ teſtã:⁊ ponat ſuꝑ pꝛunas.et voluat

trociſcos cũ aſſiduatione donec deſiccenturꝛ

fiant rubei.¶ Et ſcias ꝙ accipit tuthia etiam
ex auro.argẽto ⁊ plumbo.⁊ illa que accipitur ex

plumbo eſt ſecunda in bonitate ab illa quefit
incypꝛo.ſ¶ Aliquando autẽ egemns tuthia et

non poſſumus inuenire.ſed nos ſcimus medi⸗
cinas equiualẽtes in bonitate.⁊ ſimiles virtuti
eius quas volumus hic docere.et modum ea⸗
rum:⁊ qualiter fiant .

78

Acopeex folijs mirti cũfolijs 7 granis ei⸗

recentibus ſicut ſunt.⁊: pone in vaſe terreo cru
do.⁊ cooperi vas coopertoꝛio habente multa
foꝛamina:⁊ pone infoꝛnace ſiguli:Et quando
decocta fuerit terra vaſis ⁊ facta teſta. aufer

quod eſt in ea.? pone in vaſe alio crudo:⁊ po⸗
ne iteꝝ in ſoꝛnace ſicut pꝛius⁊ ſine coqui.⁊ ex⸗
trahe qð eit ineo:: laua cinerẽ illumſicut laua

“

tur tuthie:⁊ vtere.¶ Fit autem hoc idẽ ex foljs

et ſummitatibus oliuarum eadem diſciplina:
et maxime ſilueſtriũ.¶ Et fit ex citonijs poſt⸗
qᷓ; inciduntur perfruſta.⁊ abijciũtur ſemina.et
ex galla ⁊ ex moꝛi celſi albis immaturis ⁊ deſicꝰ
catis in ſole.⁊ ex ſummitatibus arboris grani
viridis.⁊ exfloꝛibus vitis agreſtis.⁊ ex ſummi
tacibus arboꝛis maſticis.¶ Et quida accipi⸗

unt folia arboꝛis ficus.⁊ deſiccant in ſole.⁊ fa

ciunt vt diximus:qiſ Uirtus tuthie ablute ẽ ſic⸗
ca ⁊ plus deſiccatiua omni medicmna.⁊ ingredi
tur in ſieft cum quib curãtur egritudines ocu
lorum.i¶ Et eſt vna de melioꝛbus medicinis
cum quibus curamus vlcera que fiunt in ano
⁊ virga et pectine:et deſiccat humiditates que
veniũt adoculum.⁊ pꝛohibet eas venire et in⸗
gredi tunicas eeuuuauas .

“

Capitulum. xxxxu.
Arrach ꝛ venix. JIſið. Cla⸗
rach ſiue ſanguis draconꝭ

eſm Anito.lapis. Scoʒ

Bporationes

medicos ſuccꝰherbe rubẽz
is coloꝛis:vt aparet ſupe
ius in pꝛimo tra ctatu de
herbis capi. ccccxxij. ð S

¶ Uirtus eius eſt contra quemlibet fluxum.ac
pꝛecipueſanguinis.⁊ ex eo atq; argẽto viuo al
gala fit. ¶ Iſido. Uenix eſt lapis armenicus q
eſt coloꝛis ſubalbidi.hic valet cõtra melãcoliã
¶ Contra vitiũ ſplenis ⁊ epatis.Etpaſiionem
cardiacam.⁊ ad omes fantaſticas viſ iones

n

2
3
CE

—
——

De Lapidibus.

—–

ꝙ ſicaſa micẽttonitru cõuera choꝛuſca. Con
che diffugiüt ſubita foꝛmidine clauſe. Sic in⸗
tercepta cõceptio deparit hauſtu. Et fit aboꝛti
uũ ꝙ ceperit inde creari. Inſignes baccas pꝛe
dam maris india gignit. Gignit et inſignes an
tiqua bꝛitama baccas.

— —

— —

—

—.

E4

Capitulum. cxxxoj

Eea gema eſt ab vegenta nis reperta ni⸗
gra facie albis intermicãtibus notis

¶ Exli.denatu.re.Unio lapis eſt inſnla capue Capitulum Txxxvij .

ſic dictus. qꝛ virtute ⁊ nobilitate ẽ vnic⸗ bictaã⸗ CN Molar. Auicẽ. Lapil veſiceẽ

—–

te cõtinuitatis ẽ nulla in eo pʒ venaꝝ velſqua XEuce? QWolar ai
marũ diuiſio. qʒ planꝰ? admodũ gladiei. Ha Bac a i ctlafiimnorr⸗
turaliter tñ aperit ſe grorẽ celi ißmq; in ſe reci git lapidẽrenũ ⁊ veſice. Sʒ Balie dirit⸗ ni⸗
pit. ꝛcütinet tato tpe quãto mulier feti geſtat ĩ pi borũ eſt notꝰ. eſt ſtipticus ranaremeles
vtero ſuo. ¶ Et tuc tadẽ illi rorẽ ꝑ tãta moiaz vtatur ad üla que indigent ſtipticitate. c:
inlapidẽ iã ↄuerſũ.eæmittit q̃ſifetũ ſuũ aluũq; ite ⁊c:
rũ recludit ꝙ nullũ ineo pʒ diuiſionis veſtigiũ
Alteriꝰ vᷣo nũqpdicto aperiet modo. Inma⸗
ne quidẽ ẽ deſuꝑ mare.ibiq; recipit celi rorem
deinde ad fundũ maris deſcẽdit.ibiq; receptuʒ
z in ſe roꝛẽ ülũ ↄuertit in lapidẽ.i¶ Ex lapida⸗
rio. Lollit e cõchis ſpẽs memoꝛanda marims.
AUnio dictꝰ ob hoc ꝙ abvno tollitur vnus
Neadũ duo vel plures nũq; ſimul inueniuntur.
Cuius ad oꝛnatũ laudat᷑ candida ſoꝛma.
Cum deceat veſtes deceat cũ nil minus aumuʒ.
Conche tẽpoꝛibus certis reſeruantur hiantes.
In celum patulum rores haurire ſuper nos
Ex quibus oꝛbiculi cãdẽtes concipiuntur
De matutino fit clarioꝛ vnio rore.
Ros veſpertinus fetus ſolet edere fuſcos.
Etiuuenes conche dant baccos candidioꝛes
Obſcurat fetus concharum grãdioꝛ etas
Ouanto roꝛantis fuerit plus aeris hauſtum
Tanto maioꝛem gignit concepno baccam.
TUltraſemiuncẽ ſed creſcere nulla putaux

CNrgens 2 Unio. Jſi. Legẽtana itali,; R = We .

Trattatus

tulum. cxxxvii)

12

VFrige eris.Uel eris erugo latine.gre⸗

xxc raeris erugo.arabice ʒiniar vel heas

terugo. Dyalco. ca. aeris erugo. Alia ẽ

raſitia. alia granata apud aurifoſſoꝛes.alia vᷣ⸗
miculoſa appellata ob ſimilitudinem foꝛme ei⸗
alia confeſtibilis alia foſſibilis. Yit autẽ raſicia
boc modo.Sume vas cui ſios equale cum ce
tero coꝛpore. ⁊ adiecto aceto acernime immit⸗

ras ſquamam pꝛepurgat eris cipꝛi⁊ ſuſpenſe
vaſe ne accto tangatur.⁊ ſic muni.nein aliq̊ lo

voſpiramen admittat:et poſt decem dies aperi
as. rade ꝙ; adheret lapidi.⁊ qd radi habeto
p:ꝛo erugine eris.Eſt⁊ alia conſectio que ſicſit

MWMaitte acctumfoꝛtiſſimũ in vas eneum:⁊ eoo⸗

peri alo vaſecneo:ſed melius vt concauũ vas

ſit aod minus equale.ꝛ ſic muni vt ſupꝛa.⁊ poſt
dies decem rade vas ipᷣm⁊ colligeeruginẽ que
in vaſe fuerit.Et eſt tertia confectio que in hũc

modũ ſit. Yac laminã eneõ: ⁊ in vaſe vbi acetũ

vſt mitte. ita ꝙ acetum nõ tangat:⁊ mun vt ſu⸗

perius.⁊ poſtea collige. deʒ etiam poteris cũ

vinacia areſcere cepeni.ſubmittẽs laminas vis
nacic.⁊ poſt dies decem colligens. Fit etiam ?

De limatura eraminis ſic.mittitur acetũ ⁊ agita

tur decics in die in vaſeſimul miſſa limatura.?

ſicexpꝛimitur ⁊ colligi. Dicitur etiam q naſcit᷑
in metallis. Unũ antem genus eſt cipꝛiace cru⸗
Ainis quod ſuper eramen inuenitur. Aliud qð
an ſpeluncis diſtillare dicitur. quod ſuper eras

men eſt parum cſt ſeq bonum. quod diſtillat al

ſiciam. et mixto gummiſa

vendunt ſcd inutilis eſt.

bum eſt nigrum¶ Adulterat᷑ ctiam plurimis

ndmixiis.ſcq; punice aut marmoꝛe tunſo: aut
calcanto.ſed ciius hoc agnoſcipoteſt.tacto

binnoꝛe duobus digitis cum fricatur.⁊ ſimar

moꝛ album aut punicem habuerit.nõ ſe ſoluet

ſi vero calcantuʒ nigrelcit in digitis.Eruginis

vermiculoſe genera ſunt duo. Unum genus ẽ

quod ſoditur. Alteim vero quod conficitur
ſic. Mitte in moꝛtareum eneum acetum albuʒ
foꝛciſtimuʒ quaſi cotilam dimidiam.⁊ tamdiu

tere q; diu inſpiſetur. Poſtea vero mitte ſtipte

rie rotunde. .iiij ſalis marini optimi.ꝛ ſalisni⸗
tri equale pondus.⁊ tere diebus canicularibo
quãdiu inſpiſſetur.⁊ coloꝛem eruginis faciat.et
ſic vermiculos ſac.Etſi volueris vt limpiduʒ

exeat⁊ lucidum. Mitte aceti part em vnam et

olei veteris panes duas.et ommia ſupꝛadicta

o accipiunt eruginem ra⸗
aciunt vermiculos et

Iſte confectiones eru

ginis virtutem habent eris ſed ſoꝛtioꝛem. Om

nibus autem melioꝛ eſt illa que ſodi tur.ſecun⸗

ds que raditur.tertia que conlicitur. Gulcaſim

inlibꝛo que vocatur ſeruitoꝛ. Sunt multi qe
adulter ant ʒiniar.id eſt viridi eris cum multis
rebus ſicut cum pumice.ct cum manmoꝛe piſta

tis. Et ſunt quimiſcent cum calcamo. Et qui
vult cognoſcere illud quod eſt adulteratuʒ cuʒ

pumice vel cuim marmoꝛe madefaciat manum
ſuam inaqua.⁊ ponat ſuper ipſum.quia ſtatim
Diſſoluetur.Et ſunt qui maſticãt ex eo cuʒ den

tibus. et ſicpꝛecipiunt lapides.Et diſcernitur

id quod eſt adulteratum cum vitriolo.ponen⸗

do ipſum in lamina ferrea ſuper ignezʒ. Et ſi cõ

tinet aliquid vitrwli.quando erit combuſium
fiet rubeum. Sedillud quod non ceſt adultera
tum remanet in ſuo coloꝛe et ſua ſigura Et me
lius ex eo innoſtris partibus eſt quod eſt ma⸗

gis viride foꝛtioꝛis odoꝛis adurens guſtuʒ foꝛ
tis operationis. S”ßUM

¶ Dyaſcoꝛides. Omnes erugines virtutẽ ha⸗
bent ſtipticam termanncam.Caliginem oculo

rum deterguni.lachꝛimas pꝛouocant.Cicani

ces oculoꝛum attenuant. Paſcentia vulnera
curant.⁊ ſine tumoꝛe ea conſeruuant

.

¶ Melle ⁊ oleo addito et cera cicatrices indu
cendo.vulnera ſordida ſanant gutta armonia

ci mixta.et facta ſicut collirium fiſtulas curãt
durant cicatrices.mollunt ⁊ gingiuis putridis
attenuant melle mixto ⁊ inunctto.
¶ Mixta vero reſina terbentimna:crevſto etni

tro lepꝛoſos curat. Filiulas admixto ſale ar⸗
woniaco medicatur. Oroſſas quoq; ⁊ aſpems

¶¶ Combunitur vero ſic. Mitte in ſartagine
minutas panes emuginis.⁊ pone in carboni⸗

bus igncis.quamdiu coloꝛes cineris faciant.et

poſtea cum friguerint vtere

¶ Multi vero in cacabum crudum mittunt.ʒ
ſic comburunt
¶ Bulcaſim in libꝛo qui vocatur ſeruitoꝛ.Cõ⸗
buritur ʒiniar in hunc modum.Accipe ʒiniar ⁊

pone in patella terr ea ſuper ignem et miſce quo
uſq; videas coloꝛes eius immutani.quia vernt

in coloꝛemtutbie.⁊ poſt aufer ab igneet ſine te
peſcere et collige et ſerua et vtere

¶ Et habeas de ziniar quod generatr in mi⸗

lapides eſi parum vemm.id quod inueniiur in

mineris eſt maioꝛis quantitatis et pulchꝛi co⸗
loꝛis.ſed noneſt bonum pꝛopter nimiam quaaan

titatem que admiſcctur cerlapidibus.

ct canceratis vtiliſſime adhibẽtur. Palpcbꝛas

—

₰„ d

—— V

B

De Lapidibus.

.

Capitulmm. xxxix.
+RqItrum. Pli. li. xxxvi. Uitrivero hec p⸗
Eymo dicit᷑ fuiſſe oꝛigo . Phenix ſyrie pa
ludem habet q̃ cãdebea dicit᷑:exqᷓ belꝰ
animus naſci creditur.quinq; milium paſſuuʒ

ſpacio in mare pfluẽs iuxta ptolomaydẽ colo-⸗

niã lentus.hic currit in calubꝛis potu Sed ce
remonij ſacer vado limoſus ꝓfundus. Huic
nõ niſi repulſo mare arenas fatenĩ q̃ fluctibus
volũtate niteſcũt de tritis ſoꝛdibo.Hunc etiam

marino creduntur aſtringi moꝛſu nõ pꝛius vti

les:Quingentoꝛumnon amplius eſt paſſuum
littoꝛis ſpacium. Idq; tantummodo per mul⸗
ta ſecula gignendo fuit vitro.⁊c.i¶ Ex li.de va
poꝛibus.Uitrum aliquando fit ex plumbo ac

terra ſubtiliabſq; cinere ſilicis acfeni. Plum⸗

bum enim aliquando eſt euapoꝛans:aliquan⸗

do conuiſcans. Unde admixtum cum terra ſub

tili terre partes illas conuiſcat. Et diſſoluit in

parte per actionem caloꝛis: admixtaq; pulue⸗

re cum terra ſubtili: Accipit a terra deſiccatio

nem. ? cetera. Item vitrum fit ex cinere herbe
ſpinoſe naſcentis inlittoꝛe maris. Dicunt qui

dam ꝙ ſunt tribuli marini:ſed falſo. immo vo⸗

catur herba vitri.

Pyperationes

Seerapi.li. ag. c.Cugeg.i.vitruʒ.ex eo eſt la

pidoſum:et ex eo eſt arenoſuʒ.et quando incen
duntur:et miſcetur cum eo lapis magnescoa⸗
gulatur coꝛpus ſuum ꝓpter plumbeitatẽ que
eſt ineo.¶ Uirtus eiꝰ ẽ calida in pꝛimo gradu

ſicca in tertio. Et ingreditur in multis co⸗

bol. et aufertfurfures capitis et leniſfcat ca⸗
pillos et barbam.¶ Et quãdo teritur et bibit᷑

cũ vino albo etſubtilifrangit lapidẽ in veſica.

¶¶ Et idẽ aucto. Aben meſuay eſt ca. ⁊ ſic.et eſt
bonũ pulmoni ⁊ caſui capilloꝛum.et vitri ſunt
plures coloꝛes.non ex eo eſt albus.foꝛtis albe
dinis ſicut criſtallus.⁊ eſt melius alijs.
¶ Et ex eo eſt rubeus ⁊ eſt citrinum ⁊ viride et
ʒulinũ.⁊ dicitur q; vitrũ eſt lapis ſtultioꝛ alijs
lapidibus.i Et eſt inter lapides ſicut ſtultus
inter hoĩes. Nã ipᷣm inclinat᷑ ad omnẽ tincturã

Eteſt facilis diſſolutionis in igne a quo extra

ctum cito petriticatur ⁊ coagulatur.

Ilido.li.xxix.Litrum dictum eſt. eo ꝙ viſo⸗

perſpicuitate trãſiucet.⁊ quodãmodo dauſue:
patet leuibus aridiſq; ignibus cõcoqui.adie⸗
cto cipꝛo ⁊ nitro.cõtinuiſq; foꝛnacibo vt es li⸗
quetur.⁊ maſſe fiunt:poſtea ex maſſis rurſus
funditur ĩ officinis.⁊ aliud flatufigurat᷑.aliud
toꝛno teritur.aliud argẽtimõ celat᷑. Tingitur
etiã multis modis ita vt iacinctos ⁊ ſaphiros
virides vincet et onices.vel aliarũ gẽmarum
coloꝛes.NHec alia ſpeculis aptioꝛ materia vel
picture accomodatioꝛ.ferunt autẽ q ſub txbe⸗
rio ceſare quidẽ artifex excogitauit vini tempe

ratũ.vt flex ibile eſſet ⁊ ductibile:qui dũ admiſ-⸗
ſus fuiſſet ad ceſarẽ:poꝛrexit ei ſialam:quã ille
indignatus in pauimentũ pꝛoiecit.Aniex au⸗
tem ſuſtulit fialam de pauimento que cõplica⸗
uerat ſetanq; vas eneum.deinde marculum de

ſinu pꝛotulit ⁊ fialam coꝛrexit.hoc facto ceſar

Dixit artifici. Nunquid alius ſcit hãc conditu

ram vitrorum. poſtq; ille iuans negauit alteꝝ
hoc ſcire:iuſſit eum decollari. Nedum hoc co⸗
gnitum fuerit:aurum pꝛo luto haberetur. Et
omnium metalloꝛum pꝛecia abſtraherentur.
Reuera vaſa vitrea non frangerentur.melioꝛa
eſſent q; aurum et argentum.
¶ Phüoſophus.Uitrũ ꝑſpicuitate tranſiucet
quo d in metallis nõ cõtingit.Et qð in eo clau
ſumeſt ſiue liquoꝛ ſiue alia res.exterius.patet
nec eſt de poroſitate.Lũc em̃ ſplendor feriens

ſupra vitrum pictum. cum in pons non ſit. Pi⸗
ctura inquamveniẽs adoculum:appareret ᷣm

ſimilitudinem pictureſeneſtre per quam ferit:
cuius oppoſitum ſepe videmus. Fit qutem vitꝝ
ex terra et herba et lapide et planta. IFit etiam
de cinerefene et filicis.etiam quãdoq; exadmi⸗

xtione plumbi. albumine etiam oui decocto.

¶ Auicenna. Uitrum elt inter lapides: ſicut
ſtultus inter homines ( ſicut ſuperius dictum

eſt declinat enim ad omnemtincturam ⁊ fran⸗
gitur et abſcinditur cum co:ſcilicet imperſona

liter. ¶ Eſt autem calidum in pꝛimo.ſiccum

.

Trattatus.

ñnſecundo. In ipᷣa ẽ ſtipticitas ⁊ ſubilitas.ab⸗

ſtergit dentes oculũ.⁊ eius albuginem delet.

cturas.cito in igne ſoluitur.⁊ cito ad lapideita
tem ſuam reuertitur. Mollificat et mundificat
et niquefacit omnia coꝛpoꝛa deinde ſubtrahit
ſe ab eis per fuſionem.ſicutſal per lauationem

deniq; ſal et vitrum due ſunt res in quiba eſt

totum ſecretum artis. Neclapis poſſet fieriſi
ne eis.pꝛecipueſineſalel.

¶ Item ex libꝛo de naturis rerum. Citrum di

citur eſſe de partibus Mercunij. neſcio qua

cauſa:niſi quia recipit tincturam ⁊ coloꝛem. et

ipm etiam ferrimn ſoluit.omniaq; coꝛpora dil

ſoluit ⁊ diffluere facit.ſicut antem aqua de na⸗

tura frigida igne calelit.⁊ poltquã reirigidatur

fngidiſſima fit.ſic et ceinis de quo ſit vitrum cũ
ſiccus ſi.ſi humectat᷑ per liquefactionẽ.poſtea
deſiccatus ſicciſſimus erit.i¶ Pli.li.xxxvi.In

generevuni ⁊ obſiana numerantur ad ſimiliu⸗
dinem lapidis quem obſidius in ethiopia inue

di aliquando viſu craſſoꝛe et in ſpeculis parie⸗
tum pꝛo imagine vmbras reddente. gemmas

vy aucto. Balieni. idi in mineni tres ve⸗
nnas extenſas vn am ſuper aliam ꝑglon
gum ſpacium.et vena inferioꝛ erat ʒeg nigrum
id eſt vitriolum nigrum.et vocatur ma tkaſita

Et ſecunda que erat ſupꝛa eaʒ eſt colcotar vel

calcitis.et tertia que erat ſupcrior eſt ʒeg viri⸗
ge et eſt vitriolum vel calcantum.et hec eſt ʒeg
nigrum.conuertitur et fit colcotar ſit ʒeg viri⸗

de.id eſt vitriolum.Eſt aliud vitriolũ rubeuʒ.ct
om̃es tres ſpecies diuerſifſicantur adinuicẽ in
ſubtilitate et groſſitudine:quoniam groſiius
ex eo eſt zeg nigruʒz.⁊ ſubtilius ẽ ʒeg viride.⁊ (ol

cotar eſt medium inter hec duo.Et virtus iſto
rum omniũ eſt aduſtiua comburens carnem.⁊
faciens eſcaram duram. eſt ſtiptica.et vitrio
lum viride et colcotar diſſoluitur neq; lique⸗

fit:quia coagulatio eius eſt petriſicata foꝛtis.

zeg vero virideeſt maturatiuuma calore ſuo

Niundat et furfures quãdo cũ eo fit ablutio. ceo faciunt multi.Qidimuſq; et ſolidas imagi⸗ “
Zacit oꝛiri pil os inunctu cum oleo ſambucino nes diui Auguſti capti craſſitudinis huiꝰ ma⸗ H
aduſtum aũt foꝛtiꝰ eſt qd ex eo tritũ ẽ ⁊ aduſtũ teria.que etiã pꝛoipſo miraculo obſianos q̃i⸗ 4
„ cenſert valde lapidi veſiceet renũ vino bibituz tuor celephantes in concoꝛdietemplo dicauit.
1 NLonſtantinus libꝛo graduum. Clitricuʒ ca⸗ fit et obſia nuʒ tincture genere ad eſcaria vaſa
luiduim eſt in pꝛimo.ſiccum in tertio. In multis totum rubeus vitrum non tranſiucens bema⸗
collirijs vtile eſt.et contra empetiginẽ valet. tinon appellatum. Actoꝛ. Et ſic de vitri oꝛigi⸗
ledit furfaꝛes.capillos ſubtiliat.puluerizatum? ne et natura et de operatione ipſius in alchi⸗
cum vino bibitum lapidem veſicefrangit maaet virtute in medicinis dicta ſufficiant.
q Platearius.Clitrum frigidum eſt in pztim è
ſiccum in ſecũdo. Inde fit vnguentũ qð voale — — —
ad ſcabieʒ.valet etiaʒ ad ſerpiginem. Sed pul UU ?
uis eius cunmn terebentina vel gũmi pꝛunoruʒ in
aqua ad igneʒ reſolutio cõſiciatur.⁊ inde pars
inungatar. It autem vitrum ex tem a.ſit etiaʒ
exherba.¶ Ex libro de naturis reruũ. itrum
ſi diligẽterteratur ⁊ cum vino ribano.id ẽ fon?
nibibauu. Hnides gniſunt mienle ſeangre “
eijcit. Puluis vitri deo:ſum in ſtipite infra cor⸗ EE f
em arboris ſuper qua puilifſennr coꝛui vel R WWWW
coꝛnices iniectus.pꝛohibet nevnq; ad exitus J
pulloꝛum aperiantur oua eoꝛum.
¶ Caro eni feſtinantius coquenda ſtatim de⸗
coquitur per a ppoſitioneʒ fruſtri cuiuſiibʒma⸗
terieiwitri.quod tamen citius ſit ſi vitrum de
cinereſilicisfit ac ſenin MMU
¶ Ralſi in libꝛo de aluminibus.Uitrum eſt ex .R
partibus mercurij.et vincens ſupꝛa naturamẽ
frigiditas et ſiccitas.liquefacit ferrum et om⸗
nia coꝛpoꝛa.facitq; ea currere infuſione.HDi lᷣ⸗ .
auam irennadis iermn quemcumq; colo»eii—ee
pꝛoijcis ſuper ipſum retin. ATAransssIssett eeeff
Alchimilta „Titrum eſt inter lapides ſicit Capitulum.cxl.
amens inter homines. Nam recipit omnes ttin Itriolum. Sera.li.aggre capitu.ʒeg.

nit. Eſt autem coloꝛis nigerrimi et tranſiuci⸗ natural maturatione amplioꝛi qᷓ; colco iar.

nem fuentem ab cis

BDe Lapidibus

Pperationes
¶ Idem auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis.ʒeg aliud eſt
babylonicum et aliud cipꝛenſe.⁊ babvlonicum
melius eſt durum: quod om frangitur habet
interius maculas albas.
¶ Et viytus eius eſt ſicut virtus calcitis.et cõ

buritur ſicut ipſum. Et cypꝛenſe habet coloꝛeʒ

aureum verſus coloꝛem eius frangibile vene⸗
noſum: ſicut alumen: interius babens macu⸗
las ſplendidas ſimiles ſtellis —

¶Et melius ex eo eſt recens:mundum:frangi

bile. Illud autem quod defertur ex babilonia
eſt melius er foꝛtius in omnibus qᷓ; cypꝛenſe pᷣ⸗

terq; in medicinis oculoꝛum. Nam in hoc eſt
dchilius cypꝛenſe.et habet virtutem ſtipticam

Serapion auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis. Uitni

olum eſt calcantum.habet virtutem ſtipticam
conſtrictiunam aduſtiuam. et quando ſumitur
ex co in potu.ʒ.i.cum vdromelle.expellit lum⸗
bucos et aſcarides:
¶ Et quando ſumitur in potu aufert nocumẽ
ſum fungoꝛum.faciens euomere.et ponitur ex
eius puluere in naribus.et conſtringit ſangui
¶ Et quando ponitur ex eo in naribus diſtil⸗
lato in aqua mundiſicat capput.
¶ Et puluis cius mũdificat vlcera queſunt in
naribus et in auribus.et ſedat doloꝛes auris.⁊.
occidit vermes in eis

₰

Paulus capitulo de vitriolo dicit. Caliduz

eit et ſiccum in quarto gradu. Gulcaſim in li⸗

bro qui dicitur ſeruitoꝛ tranſlato a ſimone de

lanna.

¶ Foꝛma combuſtionis eſi hec. Accipe caltcä E

tum et poneſuper teſtam nouam:et teſtam po⸗

ne ſuper pꝛunasct vꝛe. Etfit quantitas combu S⸗
ſtionis eius ſi fuerit calcantum non multe hu⸗ 4

miditatis quando non apparebunt ampulle

¶ Et enit deſiccatiuũ deſiccatione foꝛti.et ſi ⸗
fuerit amplioꝛis humiditatis oportet ꝙ dimit

tatur ſuper pꝛunas quouſq; mutetur coloꝛ ei⸗
¶ Et quando mutabitur coloꝛ eius intra ſe:
et vertetur ad ſimilitudinem mogre.opoꝛtet ep
auferas ab igne et purges.et ſunt quiponunt
ſuper pꝛun as et exufflant deſuper donec decli⸗
nat ad citrinitatem. Autponunt ſuper teſtam
et ponunt ſuper pꝛunas.et miſcent donec mu⸗

taotur coloꝛeius.

Capitulum cxl

rietes imitatur. Pliniꝰ. Optuna vris elt qma⸗

—

Ris. Jſido.yris apud arabiã naſcit᷑
in mari rubꝛo coloꝛis criſtallini ſex
y angulata. dicta ex argumento yris.
Ham ſub tecto percuſſa ſole ſpecies
et coloꝛes celeſtis arc in pꝛoximo pa

ximos facit arcus.ſimilimoſq; celeſtibus.

Capitulum. xliſj.
Imemellaʒuri. Iſidoꝛus.ʒimemella
3r ii.eſt lapis cuius celeſtis coloꝛ ẽ fla⸗
uus cum coꝛpuſculis aureis.indeſit ⁊

noſtrum. .
Operationes
¶ Uirtus eius elt contra melancolicaʒ paſſio A
nem.⁊ contra quartanam. .
¶ Etſincopim ex vapoꝛibus melancoliis GB

Trattatus.

„ mree .

——
— .

Lant ulum rliiſ

Jzaga. S erapion libꝛo aggregatoꝛis. c
Hager alaʒaq.i.ʒiʒaa.et eſt lapis qui de
fertur ex i men er ex terris ſyri. et melior
eſt le Aui deferturex iamen.

Dperationes

. — Eteſt lapis in quo ſunt coloꝛes multi diuer

ſi: vt albedo nigredo et alij. et nunc; eſt colo⸗
riis ſinceir..
B Et noneſt viſum bominibus de iamen nec
de regionibus eoꝛum q aliquis poꝛt auerit ſe⸗

cum. aut ponat in domo ſua hunc lapidẽ quin

viderit in ſomnijs mirabilia.

Capimulum Fiff. .

Ignites. AJſidoꝛus.ʒignites ẽ lapis vi⸗
3 trei coloꝛis.qui collo geſtatus contra
noctilopam valet. Sanguinem ac mẽ

tio alicnationem depellit. et ſi ad incendiumig
nis tenetur.fl amma eius extinguitur. Hoc idẽ

idem ait enax in lapidano ſuo

Et hec de lapidib⸗ prerioſs
ad bꝛeſene dicta ſufficiant.

C¶ Eccum hoc facit poꝛtantamſſeeſſe ltigioſũ

inter homines.
D (Et quando ſuſpenditur ſuper infantes au⸗

get bauas eoꝛum. et ſi ſiat vas intus ad co⸗

megendum vel bibendum. quicũq; comederit
vel biberit in eo non poteſt doꝛmire.

multum.

Etaſt titsdet dunioꝛ interoes Slapides

¶ Et quando pulueriʒatur et aſpergitur igcdan
ccus cum puluere ipſius melioꝛat coloꝛem eiuus

. ——M .
“”s .
—. 7

4

S
un,⸗

l V 4 ☛ = —
JJJJJ

—

1 7

GAWW

De Prinis
PWVoniam me⸗

Tale em̃ vas eſt ppoꝛtionatũ ſiue ſimili loco

adicusẽ artifex ſenſitiuus vt

ad pꝛincipalia lignoꝝ genera:qᷓ quattuoꝛ ame

dicis appellare conſueuerunt:vt colligit᷑ in um

ma Galieni in tegni. Quoꝛum pꝛimũ ſumitur
a tumoꝛibus. Secundũ a doloꝛib.Tertium

ab operatiõibus.Quartũ a ſuꝑfluitatibo.Le⸗

rum quia ſigna ſumpta a ſuꝑfluitatibo obij ciũ
tur magis ſenſibo noſtris:ma giſq; ſenſitiua di⸗/⸗
cuntur. Et cum inter omnia vꝛina obtineat pꝛi

cipatus:decreui tractare de vꝛinis ex dictis aun

toꝛum medicoꝝ totis viribocõgregare. NHõvt
aliquid noui me facturum exiſtimem. Sed vt

amoꝛẽ dñoꝝ ſcolariũ:quoꝝ filius ſum gerãxvo

luntati. Indigent em̃ ſubtili cognitione arca

vꝛin arũ ſpecies.Cum maximec(vt referũt) deci

piuntur in partibo eoꝝ. Tria em̃ cũ melius po⸗
tero adducã. ſoꝛimo regulas quaſdam: quas
habet medicus tanq; ꝓ ſuppoſitione anteq; a⸗
liquod iudiciũ faciat de vrinis. Scðo regulas
ſunptas a coloꝛib.Tertio regulas ſumptas a
contentis. Ounantum ergo ad pꝛimũ demiſſo
quid nois vꝛine.qð tangit᷑ ab Egidio carmie
pꝛimo deſcendam ad pꝛincipale. Pꝛimo no⸗
tãdũ ꝙ ab vꝛina varia ſumũtur ſigna. Pꝛimo

acoloꝛe. Secundo a ſubſtãtia. Lertio a contẽ

tis: que varias diſpoſitiones habent iudicare.

Coloꝛ em̃ arguit ſuꝑ cõplexionẽ ſcʒ calidi ⁊ in

gidi. cũ cauſet᷑ a qlitatibo actiuis.ſcʒa calidita⸗
te et frigiditate. Subſtantia vero ſigniſicat ſu
pꝛa humoꝛes cũ cauſet᷑a qualitatibo paſſiuis:
ſq; humiditate ⁊ ſiccitate.licet per accidẽs pol⸗
ſit coloꝛ cauſari a paſſiuis.vt ex ꝑmixtione rei
hbumide.et ſanguinis cũ vꝛina.Contentũ autẽ
ſupꝑ diſpoſitionẽ membroꝝ.Ex quo ſequit᷑ im⸗
mediate ſolutio ad dubitationẽ eoꝝ qͥ dicunt
ꝙ vrina nõ arguit niſi ſuꝑ diſpoſitionẽ nutriti
uorũ:als interioꝝ.qð eſt falſuʒ.vt patet ex dic⸗
tis. Nã ex contento poteſt cognoſcere medicꝰ
ſuꝑ diſpoſitionẽ caliditatis. Juxta illud. Gra⸗
nula reumatice. Secundo ſuꝑ ſtomacho.vt
colligitur ab Auicenna ſecunda tertij de ſig⸗
nis ſumptis ab vrina ſuper aptam ſtomacho
et alijs diſpoſitionibus.vt melius clarebit intfe
rius.Quibo ſtantibo ponũtur ſex regule
· ſrima regula ſumpta ab Auicenna ſecũda
primi. Et ab vſaac.Pꝛimo.anteq;medicus de
vrinis aduertat.ſeu iudiciũ faciat de vrina.de
bet facere poni eam in vaſe vitreo dyaphano
rotundo:habente formã veſice. quale dicit᷑ eſſe
vrin ale.vt melior fiat ſequeſtratio cõtentoruʒ

per ſigna in egritudinũ cau
ſas deueniat:opus ẽ vt ma⸗
ime aduertat in medicãdo

naturali vꝛine.vt colligitur ab yſaac tertio de
vanis. Coꝛrelariũ. J gnari medici ſũt qͥ exiſtis
mãt poſſe iudicare de vꝛina ↄtẽta in cyatho.et
in alis vaſis ſilib.Cũ nõ poſſint cognoſcere

ſimilitudinẽ:vnitatẽ ⁊ diuulſiões hypoſtaſis.

Equalitatẽ ⁊ inequalitatẽ eiuſdeʒ.cum talis ſi⸗
tus unpediat cõpletã ſequeſtrationẽ. Secun
da regula ſũpta ab yſaac pꝛimo de vꝛinis. Et
ab Auicẽ.ſcᷣa pꝛimi.clꝛina ſtas ĩ vaſe pdicto
nõ debet aſpici in gere radioſo:neq; in aere ob
ſcuro nimis.ſed in loco apto oppoſito aerira⸗
dioſo.Pꝛobat᷑ pᷣmo. Quia raqi venientes ad

vas impediũt ꝑfectã viſionẽ.cũ ſint cauſa dii⸗//
egatiõis ſpirituũ deſeruietiũ potẽtie viſiune.
Et ſic nõ poterꝭ habere iudiciũ de ↄtẽtis ꝑuuł

in fundo exñtibo.Iteʒ ex radijs penetrãtibdin
yꝛinali variat᷑ ſitus et loccõtẽtoꝝ q cõtẽta ali
quãdo ſunt nimis ſubtilia et leuia.aliqũ nimis
terreſtria.q aliqũ ſunt in ꝑte media.aliquãdo

cũda ꝑs regule patʒ. Nã ſi aſpiceret in loco ob
ſcuro neq; poſſit haberiiudiciũ ſolidũ ⁊ firmuʒ
decoloꝛe ꝑfectũ.neq; de cõtento.neq; de ſub⸗
ſtãtia.̊ vera. Tertia ꝑspʒ.qꝛ inſpiciẽdo ipᷣaʒ ĩ

gere oppoſito aeri radioſo nõ ſeqòᷣt᷑ deceptio: ſʒ

põt haberi iudiciũ decoloꝛe ſuba ⁊ cõtẽtis.Ex
iſta ẽ cauſa qᷓrepꝛacticantes applicãt veſtẽ ſub
vꝛinali:⁊ maxĩe qm ſicut de rõne albedinis eſt
diſgregare viſuʒ et ſpi
dinis et fuſcedinis k⸗ congregare.⁊ ſic melius⸗
aſpicilitur partes mixte ſubſtãtie vꝛine.Coꝛre⸗
lariũ. Mecdicus aſpiciès vꝛinã dʒ poſt pꝛimaʒ
aſpectionẽ mouercipᷣaʒ paulatim vt meliꝰ diſ⸗
cernant᷑ cõtẽta.C oꝛrelariũ ſcm. Pecipiũtur

medici volentes habere iudicinbonũ de vtina

videntes a longe.õ em̃ pñt habere iudiciuʒ

ponũ.neq; de coloꝛe ⁊ cõ.⁊ ſubſtãtia. ꝓpter diꝰ

ſtãtiã em̃ diſgregãtur ſpũs.⁊ iſti tales vt pluri
mũ male iudicant. Et dato ꝙ aliqle iudiccium
poſſet de coloꝛe haberi.nõ m̃ põt ſic haberi de
tentis. Quibus medicus melius diſcernit diſ⸗
poſitionẽ lapſus.Patet coꝛre.ex ᷣbis Auicẽ.
ſcdᷣa pꝛimi Quanto em̃ tibi plus appꝛoximes.
tanto ſpiſſitudo augetur.et quanto plus clon⸗
gas.tãto claritas augmẽtat᷑.Coꝛre.iij.E rrant
medici aſpiciẽtes vꝛinã ad lumẽ candele ppter

pꝛedicta.¶ Tertia regula ſumpta ab m. ſe⸗

cũdapꝛimi. Hedicꝰ volẽs certũ iudiciũ babe⸗
re debet colligi eaʒ facere in mane celcbꝛata di
geſtione. Talis em̃ arguit ſuꝑ diſpoſitionẽlap
ſus:tum ratione coloꝛis:tum ſube.tum cõtẽto⸗

rum qꝙ q;to vꝛina lõgioꝛi tꝑe ſeruat᷑ ab intra tã

to maio:i actione caloꝛis fit maioꝛ ſeqſiratio ꝑ
tiu:⁊ maioꝛ depuratio.Et ſic veriſicatur dictuʒ
9

ritus. Ita de roõnemgnre

oꝛi ite aſpicietict tic critacta depiix

Trattatus

Anicẽ. ſedᷣa pꝛimi Et fit pꝛima vꝛina qᷓinmane

colligit᷑. Coꝛre.pꝛimũ. gnani ſunt illi.qͥ vt do
ctoꝛes videant᷑ alijs volũt hĩe vꝛinã de hoꝛa in

poꝛam:cũ in nulla tali medicus poſſit hꝛe ↄple

tũ iudiciũ.oꝛre.ij. Ignariſunt illi ex q̊ in taʒ

paruo tꝑe nõ ſit poſiile fieriſeqſtrationẽ de⸗

bitã et deputatã.Et ̊ nõ hʒ ĩ doloꝛe renali ⁊ re
tẽti du, t vbiretetio vꝛine ẽ difficil. Et
cumẽtoꝝ. In q̊ caſu medi
ꝛinã qᷣties voluerit mictaʒ

ur ger p vlaſ vꝛine.

ꝓta. Et cx h veriiicat dictiũ
to in paſſionibo renũ ? vcſice vii
fioꝛ ⁊ turbuletioꝛ.tãto melioꝛ.¶ Quarta fe⸗
la. Ar cq;medicꝰ? iudiciũ ſaciet oebet eã imme⸗
diate aipicere cuʒ fuerit micta.deinde bñ coo⸗
periat᷑ cũ pano ne alteret᷑ ab aere exterioꝛi:do

reſidenga a nij he bo medico pot hꝛe voe⸗
ſonẽ. Polt en Ftg the Ocbilitatr᷑ ⁊ caloꝛis ſig

6½ or var rp⸗
ligit᷑ ab Ati. ini doc:nina.i.c. i. Et ſubit
Ego aũt dico q; hec polt hoꝛa. prima ãt pars
Deducit ſi. Quia aliq vꝛina ming tubida.
Deinde clarcſcit Aliqua clara: deinde turbid

it: Pꝛima em melio?. Scda vo ſigniiict ab⸗

aſooolute expiuſiuã vᷣtutẽ ſoꝛtioꝛẽ:licet ſcᷣa cuʒ in

ðð
“
*

ebre putrida apparet indxet ſalutẽ ppinquam

Cũ in ꝑuo tꝑe turbida fit poſt eiꝰ mictũ.qꝛſig
nilicat ſubtilitatẽꝛ facilitatẽ eoꝝ.vt ptʒ ab vſa⸗
ac.i.ſchbꝛiuz. Iliqᷓ vo mingit᷑ turbida ⁊ manet
tunbida.⁊ilta eſt deterioꝛ vt plurimũ.ſigniticat
cm̃ vt plurimũ corruptionẽ ⁊ ebulitionẽ hũoꝝ
vt patet ꝑ Gal.Et de criſi.Etnotãter dicit vt
plurimu: qꝛ in paſſione renũ ⁊ xlios ſeu inteſti⸗
norũ nõſcat ̊ſqʒ magis purgaremateriã ꝑ vi⸗
as vꝛine.Coꝛcla. pmũ. De vꝛina a lõge delata
medicpõt habere iudiciũeſtimatiuũ tm̃.⁊ nõ
ſcientificũ.vt patebit inferiꝰ. Alterat cm̃ ᷣmo
æx aere.ſcdᷣo ex ꝑte longitudinis tꝑis.tertio ex
mMotu.E tnotãter ⁊ eſtima tiuũ iudiciũ etnon
cõpletũ.qꝛ ex iſta tali medicus põt cognoſcere
multa declarabit᷑ infra.quare⁊c. Coꝛre.ij.vt

Dici? de pᷣdicta parifoꝛmiter eſt dicẽdũ devꝛi⸗

na reducta ad ignẽ velaquã calidã. qꝛnõ põt

haberegfetã cognitionem:ex q̊ͥ reſoluãt᷑ ꝑtes

ſubtilee. E tiã eo ꝙ; variat᷑ coloꝛ⁊ ſubſtantia
¶ Quita regla. Añq; medicv iudiciũ faciat de
vꝛina dʒ ↄlidcrarc eta tẽ cgrotãtis.aliter nõ eſt
poſiibile ipᷣm hie firmũ iucicinde vꝛma.HNoam
alia dʒ eẽ vꝛina infatis naturaliter. alia pueri.

Alia iuucnia.alia ſenis.alia d ecrepiti.vt patʒ ꝑ
Aui.ij.i.(.ixx.Uꝛina infantis vʒ cẽ alba lactea.
Patʒ.qꝛ ſuꝑfſtuitates vꝛine ꝓpo:tionant nutri⸗
mẽto. Eu atpuer nutriaĩ lacte.ſcqi ꝙ vꝛina vʒ

̈ quã indigeſtiõis. ad quaꝝ mul
groſ opilatio: ita ſubtilitas.

tet medicũ v

eſſealba ⁊ lactea. Uꝛine pueroꝝ dũt eſie ſpiſno
res ⁊ nõ ita albe.Patet.qꝛ calidũ naturale ſuf⸗

focat᷑ ab humido multo. In muene debet eẽ ci

trina ⁊ ſubtilis.⁊ ſicut derõne flegmatꝭ ẽĩ groſ
ſare et dealbare:ita de rõne caliditatis ẽ intin⸗
gere ⁊ ſubtiliare.Eũ ergo in iuuentutecaloꝛ ſit
foꝛtioꝛ ⁊ magis igneꝰ:ſequit vꝛinã debereappa
rere ſubtilẽ ⁊ citrinã. Itẽ qꝛ iunẽtꝰ aſſimilai ig
: ergo ſequit vꝛinã eſſe tale. In ſene aũt vꝛine
dñt elſe albe ⁊ ſubtiles. qꝛ diminutꝰẽ calorna⸗
turalis.et ſuſſocat᷑ a multis ſuꝑfluitatiborõne
ſplicatio nẽ ſequitur
t indecrepito emnt
ine magis tenues ⁊ magis albe rõne diqa.
guhaſegui. 1gnata etate medicꝰ nonpos

”ä

te medieviudicabit illã vꝛin⸗
rrale talé, Etita iſte nõ habe⸗
ſtomachi. Ergo opoꝛtebit
tead etatẽ. Coꝛrelani pꝛimuz.
cluſt e vera. oõtingit tñ in ſenibo fiez
rivꝛinas groſſioꝛes ⁊ ſpiſſioꝛes valde.Patʒz rõ

nemultipliegtiõis fiegmatis. Cum hoc vide⸗
cmeieug eber pꝛonoſticare generationem

lapidu in re ⁊ veſice plus in veſica.Coꝛre
lariü eb aac.i. de yvꝛinis ſicut oꝑ
mré cognoſcere vꝛinã ⁊ ꝑfecte cõ
ſiderare etatẽ.itaopoꝛtet eũ aduertere ad com
plex ion m. quia complexiones pꝛopoꝛtionãtur

ct atibus.et econuerſo. In colerico debet eſile

vrina citrina ⁊ tenuis. In flegmatico pallida

ct ſpiſſa. Inmelancolico glauca et tenuis. In
ſanguineo rubea ⁊ mediocris. Coꝛrelarium ter

tium. autius eſt medico dubitamti de etate.
cuius etatis ſit anteq; iudiciuʒ faciat de vꝛina.
ᷓ dicere vtrum iſte ſit infans vel puer ⁊c. Patʒ
quia ex hoc ſermone poſſet increpari:quia non
cognoſcat vꝛinã pueri inſantis.quia huius eta
tis poteſt referre ad etatẽ puericie infantie iuuẽ
tuti. ¶ Sexta regula.Et eſt cõcluſio de mẽte
QAuicenne. Medicus dcbet certiſicari de regi
mme egrotantis circa res nõ naturales anteqᷓ;
iudicium faciet de vꝛina aliter non poteſt iuci
care bene. Declaratur Hã ſᷣm diuerſitates me
dicine aſiumpte diuerſificat᷑ vꝛina. Patet quia

ſi quis aſiun pſerit crocũ aut caſtiaʒ eius tingit

vꝛina ad cuniniatẽ.vi pʒ ꝑ Aui.ij.i.ca.i.Pon
ſic qͥ in ibo rem tingentẽ aſſumpſit ſi ut crocũ
et caſlia.patet ex co:qꝛ crocus rõnecaliditatis

iſt aperiutiuus.et per conſcquens habet rapiad

vias vꝛine.et ita tingu vꝛinam fᷣm coloꝛẽ. Iteʒ

4 De Vrinis

ditatẽ.vt ptʒꝑ Aui.locopᷣall egato. Ita etiaʒ ſubſtãtia bona arguit cõplexionẽ bon 5.: ſop
dicẽdũ ẽ de vino:qð mutat vꝛinã ſᷣm coloꝛem foꝛtitudinẽ vᷣtuns cũ ſuba mala debilitatẽ vir⸗

Cã deducit᷑ qꝛ ſuꝑſluitates ꝓportionãtur nutri tutis.Coloꝛ aũt malus arguit ſupꝛa debilita⸗
mẽto de q̊ ſuꝑſluunt. ertiniœiĩ ̊ medicꝰ ſiſbi tẽ vᷣtutis ⁊ malã coplerionemwt ſalen⸗ vedara
obijcit vꝛina qᷣli dieta fuerit vſus añq; dieta ſu bitur.E xẽplũ pꝛimi.S imingeretur coloꝛ mi⸗
it.Cõſideret᷑ ciba a medico ex ꝑte qtitatis ⁊ er deus cũſubſtantia multũ tenui:ex bochabetis
ete irarto jbcſſi emiſſionẽ vꝛine. De rõne arguere debilitatẽ vᷣtutis.maxiè in coꝛꝑe ſan⸗
em̃ cibi groſſi ⁊ viſcoſi vꝛina diſcoloꝛat᷑.Ex ꝑte guineo.Exẽplũ ſecundi.Si eſſen ecõuerſo.
vero qᷓntitatis.qꝛ multitudo cibi vꝛinã diſco?ꝰ ¶ Notãdũ ſcdᷣo: licct gene
loꝛat.ptʒ.qꝛ ſuffocat᷑ caloꝛ naturalis.Coꝛre.i. duo.i.albedo etnigredo.
Sicut derõne multitudis cibi ẽ diſcoloꝛare i.Lñ nõ ſolus medicꝰ exv
vꝛinã:ita de rõne famis ⁊ieiunij in pꝛicipio eſt ſitione vrine.ſʒ ex his cols⸗
coloꝛare vꝛinã. Certificet ̊ anpceſſit ieimium dicunt eſſe piureb. vt qr

vel nõ. Ptʒ. qꝛ in pꝛĩcipio ĩ eiunij foꝛtiſicat alo ſ
ꝛigdeo coloꝛ at vꝛina. In fine auũt ⁊ in peeſu ni ruſfus. ſubruffus. rubeus. ſubrubeus. nbicun⸗
et odn at. Auare & Rtι dus. ſubrubicũdus. in opos. kyanos viridie.li
etgin micipio Rtoru. olligit ab Aui ini. uidus niger. nigerrimus. albus. lacteus. glau?⸗

comedit. ? notater ac;. q? arabe eaitrinus ?e ſubcitrin itt giſe ligniont

ercitiũ: aut ira:aut timoꝛ:autvi

nd⸗mnr. nq; iudi ſigat perfectã digeſtion
cium faciat. NHec em̃ tingũt vꝛinã ad citrinita⸗ itzi

tẽ ⁊ rubedinẽ.Et ptʒ.qꝛ ad exert tiu laboꝛioſuʒ neſignant excefſun digeſtio nme- Jnopos kya
ſeqᷣtur ebulitio ſanguinis. tinctura in timoꝛe nosiſte due vꝛineſignant aduſtioneʒ. Ciridiis
trubit caloꝛ ad intraa foꝛtiſicat ꝛ vnit. ctꝑ co liuidus ſte due raineſignantſuperaduſtionz
ſequẽs tin gitur vꝛina. Iſtud coꝛrelariũ ẽ Aui Piger nigerrimus iſte due vꝛine ſignant mos
cẽ loco pᷣallegato. NHeqſit qͥ ſe exerceat moti⸗ tiſicarnionẽ. Albus lacteus.glaucus.karopi 1a 2

45

bus ꝛ diſpoſitiõibo:q ſunt extra curſu nature.

ita ſuꝑ cõplexionẽ colericã. Etiſta omia pate
re exhoc vel conſimii tingit vꝛinã. Iſtud coꝛ buũtdanus cũ ponũtur regule.¶ Quarto no⸗
relariũ ptʒ ab Auic. ca.pal. Et coiꝰ vꝛinã valde tandũ. ꝙ aliqͥ imaginãtur ſufficientiã coloꝛum
. impinguat ⁊ vomitꝰ ⁊ euacuatio Hocidẽ tan ̊ modo.qꝛ coloꝛ cauſa⁊᷑ in vꝛina ain calorena
git Egidius in bismetns: Etas: matura: ſexꝰ: turaliqͥ eſt auctoꝛ digeſtionis.Et q; digeltio
laboꝛ:⁊ira dieſa.Cura:fames:motus:lauacꝝ. cõſideraun qu iq; modis. Pꝛimitiue. Imciati⸗
cibus: vnctio potus. Debent certa ratione no? ue. Perfectie. Exceſſiue. Eoꝛruptie.Et iſios
tari:ſi cupis vꝛine iudex conſultus haberi. quinq; modos multiplicãt ꝑ bumoꝛes.ct ſic re
ſitisregulis generaliba quas hʒpꝛe/ ſultant coloꝛes numero viginii bocmo ſignili
pener medicꝰ anteq; ali qð iudiciu, cantes. Aut pꝛinationẽ digeſtionie.ſicut ni⸗
2 faciat de vꝛina. Nũc dicendũ eſt de re ger in melãcolico inqntũ cauſetur a frigiditate
gulis ſumptis a coloꝛibus vꝛinarũ.ꝙ Pꝛimo ſuffocante caloꝛẽ naturalẽ.A.iuidus in fegma
. notãdũ ꝙ qꝛ coloꝛ cauſata q̃licatibo actiuis. ticis.qꝛ H̊ ſigniticat maximã diminutionẽ calo
Hinc eſt ꝙ ex H̊ medidi arguũt ſuꝑ cõplexioneʒ ris Albꝛ in colerico. Subcitrinus in ſongin⸗
D calidã ⁊ frigidã.Eth̊ pmo.Coloꝛ bonuscum neo.Coloꝛesſignitficames pꝛicipiũ digeliiis

q̃ coloꝛẽ mutãt ſicut ieiuniũ.vigilielaboꝛ.cimoꝛ
aut ira. Loꝛ.id. Aduertat medicꝰ vrrũ balneuʒ

preceſſerat: aut vomitꝰ: aut euacuatio. Pariter

vnctio facta circa doꝛſũ.balneatio factainaqᷣ

ſulphurea aut marina coloꝛat vꝛinã.q; alterã)

tur renes ad caliditatẽ. Galnea ĩ aq̃ dulci vꝛi⸗
nã diſcoloꝛãt.⁊ ſimiliter vomitꝰ laboꝛioſꝰ.aut

euacuatio tingit. Unctio etiã cũ rebo calidis ci
ca renes ẽ caula tincture.vt ptʒ loco pᷣallegato
Coꝛ.iij. Aduertat medicꝰ:vi pceſſerit coitus

derõne cꝰ erit inſpiſſare ⁊ impinguare vtita lo
quar. Aut aſſumptio medicine reſpiciẽtis hu⸗
moꝛẽ determinatũ vt S. Aſſumptio reubarba

iſte quattuoꝛ vꝛine ſigniſicant indigeſtionem.
Pallidus ſuppallidus.iſte due ſignant pꝛincipi
um digeſtionis. De illis intenus latius pate⸗
bit ⁊c.Certio notãdũ :cp liœt pluresſint colo⸗
res:quattuor tamẽ pꝛincipales dicũtur.quoꝛũ
vnoẽ alby ſcðs niger.certius atrinus.quartꝰ
rubeus.qui poſtea diuidũtur. Albus autẽco⸗
loꝛ arguit ſuꝑ fnigidã ⁊ bumidã cõplexioneʒ et
itaſuꝑ coplexionẽ flegmaticã. Niger ſuꝑ frigi
dã ⁊ ſiccã cõplexionẽ.etita ſuꝑ cõplexionẽ me⸗

lancolicã Rubeus ſuꝑ cõplexionẽ calidaʒ ⁊ hu

midam. et ita ſuper complexionem ſanguineã
Citrinus ſuper complexionẽ calidã etſiccaʒ.⁊

„r ℳ * .

Junt Olaucus in melacolico. Raropne in fieg
t aka/

matico. ? eſt ſimilis lane camcioꝝ. Erᷣi a
ros qð ẽ gaudiũ poſt factũ. Suppallidua in co

lerico.ac rubeus in ſanguinco.Loloꝛes ſignifi

cantes pe ſeciã digeſtionẽ ſunt ſubcininusin
melancolico. — flegmatico.Ci
rinus in colerico. Subꝛuffus in ſaginneo Eo
loꝛes ſignificates exceſſuʒ digeſtiõis ſũt Dub

rubeus in melãcolico. Rubeus in flegmatico.

SDubꝛubicundua in colerico.Et rubicimdus
in ſanguno. Eoloꝛes ſigniſicantes coꝛruptio
mem digeſtionis.Uiridisinmelancolico. kKya⸗
mos in colerico. FHiger in ſanguineo,/pꝛout cqau
ſatur ab aduſtiõe a ſanguine.Exq̃ ſequit᷑ q co
lor niger arguit ſuꝑ pꝛiuationẽ digeſtiõis.⁊ ſu
P couruptã digeſtionẽ. Quid aũt debemꝰintel

ligere ꝑ terminosiſtoꝝ patebit infenruus

De tolot nigrro
OAlſitis notabilib⸗ ex quiboapparet ſpeʒ
8 cies coloꝛis mn generali ſufficietia cor.
nůc delenminãadu erit deipis in ſpecia⸗
I. Et incipii a coloꝛemgro. c vetcrioꝛ ſt ccte
rs ↄmuniter ⁊ affirmat maioꝛẽ timoꝛc.¶ Pꝛi
mo notãdũ ꝙ coloꝛ niger invꝛina cquſal in tri
bus modis. Aut ꝑ via aduſticis. aut mortifica
tionis. aut admixtione re nigre. Et diffcrunt.
Oꝛ vꝛina nigra cauſata ꝑ moꝛtificationẽ eſt ob⸗
alije. Differut aũt vꝛina cauſata ꝑ viã aduſtio

nis ab ea q cauſat ꝑ admixtionẽ rei nigre.qꝛ in
vna apparẽt ꝑſes diſſoꝛmes.qꝛ vna groſſioꝛ al

tera.inpmo vο nõ. ¶Scdðo notãdu ꝙ coloꝛ
niger nihil aliud ẽ q; lux incoꝛpoꝛea in coꝛꝑe te
nebꝛoſo vmbꝛoſe re nt philoſophũ, Hiaʒ ſi
Actcdit coloꝛniger in nut
reuc beratioes retinẽt in ſuꝑficie⁊ inducitur ni
gredo. Ita a pari dcbemus ſpeculari de actio
ne caloꝛis naturalis in maſſaʒ humeralem.
Zatio notdũ ꝙ coloꝛnigerẽ multiplex. vt
pʒ Aui ſcdᷣa mi.ca, ꝓpꝛio. Hã coloꝛẽ nigruʒ
qñ q; Pccdit coloꝛ fuſcꝰ.aliqñ coloꝛ viridie.ali⸗
qñ coloꝛ cuninus: qd verificatur. Hã vꝛina ni⸗
gra qñq; cauſatur a frigiditate ſuffocante calo
trm naturale vt tactũ ẽ. A liqñ a caliditate ſuf
focate ꝑ viã inflmatiio vꝛinenigre. Pꝛimo ẽ
Aanixta citrinitas 2 pccdit vꝛina nigra: Scdo
c adinixia viredo ſim ilis coloꝛi lapidis iudici:
quẽ pꝛecedit vꝛina nigra m digeſtione aut ful⸗
ccdo. Ex qbicquutur regule quindeci Pꝛi⸗
ma regula. rina nigra in quatitate multa cũ

polisſi nigra in die cretico ſuꝑuenies in febꝛe

in nubibo: qꝛ radij ſolares
nõ poſſunt penetrare coꝛpus vmbꝛoſuʒ.ſq cius

quetefizũnarinzin die en

neʒ humoꝝ ſubiiliu.qui faciliter elcuãtur ad ca

Put.⁊ inducũt accidẽtia pᷣdicta.¶ Scda reg.
AUrina nigra cũ odoꝛe magno infl am mation-

fcat in mẽbꝛis ſpũalibo.⁊ in febꝛe acuta aliquã

do moꝛtẽ: Hã odoꝛ magnꝰ in vꝛina inſequitur

motionẽ ſoꝛtẽ caliditatis.vt Aui.loco pᷣal.ad
nigra quã pᷣcedit citrinitas aut admixra cirriꝰ
nitati ſ cat vctericiã curinã. ptʒ.qꝛ fcatopilano
nẽ factã in ciſtim fellis aut in vijs intermedijs ⸗

ꝓpter quã coloꝛ nõ põt trãſire ad inteſtina.re

gurgitat & ad vias vꝛine:⁊ ꝑ ↄñns accidit talis
vꝛina vt ptz ꝑ Aui.ij.i.i Quarta re.Urina ni⸗
gra quã pᷣcedit ſuſcedo aut q̃ ſit uli admixta:
ſcat vyctericiã nigrã autſplenencã.qꝛ ftopila
tionẽ in regione ſplcnie, ꝓpter quẽhumoꝛes me

lãcolici nigrinõ poſſum rãſire ad ꝓpriũ recep⸗
taculũ regurgitant ad vias vrine.Et ita ꝑue⸗

nit ſinnlis vꝛina. ¶ Quinta re. Urina nigra q;ᷓ
pꝛeceſſit viridis vꝛina:aut declinans ad vindi⸗
tatẽ ſᷣcat extinctionẽ caloꝛis naturalis.⁊ ꝑ oᷣ⸗

ſequẽs ſcat moꝛtẽ.q; fcat abundantiã frigidi
tatis ſuffocãtis ipᷣm caloꝛẽ.ꝗ Sexta re. Uri⸗
na nigra guttatim micta ⁊ pauca cũ pꝛiuatiõe
odoꝛis ſcat moꝛtẽ:qꝛ ſcat naturã ſuperatꝗ s
moꝛbo quinõ ꝑficit aliquã pugnã cõtra ipam.
ptʒ ꝑ Aui.in loco.pᷣal. Coꝛrelan. Quãto vꝛina
faciuter mingitur anto melioꝛ.qꝛ ſigniſicatſoꝛ

titudinem virtutis expulſiue et virtutẽ amimalẽ

in mulicre cñ humoꝛe feculento in fundo reſi⸗
dente ſignificat actualemfluxum menſiruonuʒ
patet. qꝛ ipſa ꝓpter feculentiã que funduʒ petit

vꝛina ſuperius alleuiatur inferius inſpiſſatur⸗

Cauſa qutem ppter quam denigratur hec eſt.
Sãguis em̃ mẽſimoſus admiſcetur cũ vꝛina

et ita denigratur vrina. Sanguis autẽ exiens

vecnas immcediate denigraĩ:patʒ viſui quanco
extrahi a venis.⁊c.¶ Octaua reg. Urinanig
pauca et fetida in febꝛe ſ̃cat moꝛtem in diecte⸗
nco:patet.qꝛ ex magnitudine ſignificat᷑ moꝛti
ficatio.ex paucitate cõſumptio humidi ſubſta⸗
nfici: ex fetoꝛe ſignificatur ſuꝑ coꝛrupiioneʒ hu

mo:ꝛum.vt patet de moꝛbis peſtiferio. Unina

nigra ſpiſſa cum colore nigro in pꝛincipio moꝛ
bi cum alijs ſignis bonis perduras vſq; ad ſep
timũ diem cum cõiuncta poſtaſy:ſalutẽ ſigni
ficat rõne caliditatis aduermietis. Koꝛrelanum:
Ouito vꝛina fucrit maioꝛ:tãro melioꝛ.Pauca
ianio deierioꝛ pꝛopfer rationes adduceas Et

nigrioꝛ tanto peioꝛ. Hona icgula ab au⸗

ctoꝛitate Anicenne ſumpta Vrina nigra in

Acuta. ci odoꝛe acuio ſeoimineſubtilt ſigmiſi⸗

enme ubtilt igiin, multa quantitate cui non eſt vneco parens
icat doloe capuis gmiytionẽ rõmis. cx coſe

in febre quartana e doloꝛib doꝛſi ⁊ macnies

ſa in qua fuerit ſedimen rotundum cuʒ ten
ypocundrioꝝ. aut ſtante ſudoꝛe.aut apoſtema
tem aliqua parte.eſt ſignum moꝛtis. Patet
quiaſignificat vltimaʒ aduſtionẽ.ergo patet ꝑ
Auicennam ſcða quarn.capitulo pꝛeallegato

eſtſigmnnn ſalmnis . Darrt · Aua ſigniicat mate

niaʒ que faciebat febꝛem euacuari per vias vꝛi

ne et per virtutem foꝛtem ſupꝛa ipſum.ergo ſig

num ſalutis.Coꝛrelarium. Gonum in pꝛacti
ca cum medicus viderit vꝛinam denigrareinfe

bre quartana debet pꝛenoſticare ſalutem et fe:
eſſe in declinatione.quia ſignum eſt ꝙ mate⸗
ria incepit euacuare per vias vꝛine.¶ Decima
regu.Unina nigra oleaginoſa non ratione re⸗
num aut veſice:ſignificat moꝛtem pꝛopinquã
et ſpaſmum ex ſiccitate.Patet.quia talis vrina
ſignificat conſumptionem humidi ſubſtantifi⸗
ci et partim membꝛalium.E t dicitur notanter
vicio non exiſtente in renibus aut veſica.qꝛ tũc
ſignificat caliditatem renum: Et hoc colligit᷑
ex ſententia ypo/pꝛimo ꝓnoſticoꝝ.Cauẽdum

ne velice vicio capiatis vt quod ſuuʒ eſt alienuʒ

dDijudicetis.quia in calculoſis ⁊ in patientibus

circa renes.tales vꝛine turbide ⁊ obſcure con⸗

ſueuerũt a pparere. Coꝛrelarium. Gonum eſt ꝙ,
anteq; medicus iudicium faciat de vaina cer⸗
tiſicat. vtrum patiatur in renibv. aut ſit conſue⸗
tus facere tales vꝛinas.¶ Undecima regula:
Unina nigra et groſſa ⁊ poſtea conuertitur ad
albedinem ⁊ tenuitatẽ.ſignificat caſum vltime
digeſtionis.atet.quia ſignificat pꝛiuationeʒ
caloꝛis naturalis non potentis coloꝛare vꝛinã

vt patet per Auicennã ſeda pꝛimi capi.pꝛeal⸗

iegato. ¶ Duodecimaregula. Unna nigra cũ
vpolſtali in medio que dicitur eneoꝛmia ab egi

dio. notabilem ſignificat ſurditatem ꝛ inſtan⸗
tiam vigiliarum ⁊ fluxum ſanguinis nariuʒ ex

parte dextra ſtante foꝛtimdine virtutis. Patet
quia ſignificat vapoꝛes calidos ſubtiles eleua
ri ſurſum.ergo ⁊c. Patet etiam ab yſaac pꝛimo
de vꝛinis. ¶ Tredecima regula.Urina nigra
multa apparens in die cretico:ad cuius euacua
tionem ſubleuatur virtus eſt ſignum. Patet.ſi⸗
gmiſicat enim materiam euacuarifacientem fe⸗
bꝛem. Et dicitur multa duobus modis. Aut
quia mingitur ſepe etparũ:aut qꝛ raro ⁊ multũ

¶ Decinn quarta regula. Unina nigra ⁊ ſi bi⸗ 9
iõe

AUrina nigra velut rubigo ferri inlemo febre:

ſtrangulationeʒz ſignificat. ¶ Decima quinta
regula: Urine nigre apparentes in febꝛibus cũ
ſudoꝛe capitis.aut colli.aut doꝛſi.elt ſignũ ma
lum qꝙ eger tendit ad moꝛtem.patet.qꝛ ſigniſi⸗
cat aduitionẽ in mebꝛis ſuperioꝛibus.ergo ſig
nificat maluũ. Patet ꝑ vſaac pᷣmo de vꝛinie.Et
Aucenna ſecuda quarti de ſignis vꝛine nigre.

Condarium. Sucoꝛ ſerens circa ollum vck⸗

ribus magis ſaluus ſit.

De vrina linina

caput non eſt bonus.vt plurimũ.licet in mulie⸗

¶VApra dictũ eſt de mgra vrina queẽ de⸗
lerio: cetente poſt idam poniur liuida.
Igeo ſecũdo pꝛicipaliter dedarandnʒ.
¶ Pꝛimo notãdũ ꝙ ꝑ liuiditate habemꝰ intel⸗
ligere quãdã plumbeitatẽ:que ſimila? veſt igio
terreo.Et talis vt plurimu capit moꝛtificatio
ne.Coꝛrelarum. um medicuò viderit vꝛinas
ſimilem coloꝛi plumbei debet iudicare.vt pate
bit ex regulis.¶ Seamdo notanduʒ eſt ſicix·
dictũ eſt de vꝛina nigra que cauſatin tribma
dis.ua dicendum eſt de vꝛina liuida que cauſa
tur per viam moꝛtificationis.aut per viam ad
iectionis alicuius reiliuide.vt ex mixtione alis
cuius humoꝛis frigidi derelicti ab ipſa natura.
Signa autẽ ad cognoſcendum ſunt. Naʒ qn
cauſatur a moꝛtificatione apparetſimplicitcr li
uida.qu aũt ab aduſtione apparet ſubnigra.vt
eam pꝛeceſſerit vꝛina virmdis.quomam ab ad⸗
mixniõe groſſioꝛ ⁊ ſpiſſioꝛ in vna parte quã in
alia. ¶ Lertio notandum. Arina liuida aut ẽ
liuida ſm totũ aut ᷣm ꝑtẽ. Si abſolute: dete⸗

toto liuida ſe nderti atur ex moꝛtificatione
Urina autẽ liuida ſᷣm partem non.ergo pꝛimæ
eſt deterioꝛ.Urina autẽ liunida pertotum caus
ſatur trnbus modis.Aut a moꝛtificatione hus
morũ.aut epatis mornhicanione.aut moꝛtifis⸗
catione vtriuſq; limul. AͥSmoꝛtiſicationehu⸗
moꝛum qñ fuerint relicti ab operatiõe nature.
A moꝛtiſicatione epatis qũ fuerit inrigidati
vltima infrigidatiõe. Et ſignũ ad cognoſcẽdũ

qñ a moꝛtificatiõe vtriuſq; aut vniꝰtm eſt. qn ſi

a moꝛtifcatione vnius im̃ focit reſidentiam ct
ſpiſſior apparetin vna parte q;n alia. Si aut
a moꝛticatione vtriuſq;: mea fit ſequeſtratio.
neq; reſidemtia. vt dictũ eſt Iſta autẽ ſumüũtur

ab yvſaac pmo devrinis.¶ Quarto notandum
vt colligit᷑ ab vſaac cũ qcuq; ſuꝑfiuitate noſtri
corꝑisſemꝑ egredit aliqd de vuili videlicct ali
quid de caloꝛe ⁊ ſpuũ. Aliter nõ ↄtingeret vꝛina
attenuari⁊ inſpiſſari.poſtq; extra micta cſſet·

niſi aliquid de caloꝛ eet ſpũ cuʒ vrina egredere

tur Quando autem iſte calor et ſpũs ol fuſe⸗

tur redditur vꝛina liuida. qua re ex his ſequunt
glique regule. ¶ Pama regula. Clꝛinaliuidaæ

„

per totũ in qualibet egritudine eſi ſignum pꝛo⸗
pinque moꝛtis. Patet quia talis vrina ſignifi⸗
cat moꝛtificationez ſpirituũ: aut epatis.sut hus
moris.⁊ max ime ſan guinis.qui meretur dulpp

mus hinnor modo ſtante moruficatẽe alicuiꝰ2

5S ü

Tractatus

Moꝛũ ſe auit᷑ moꝛs. Aſſun ptũ pbatur. Liuidi
tas em̃ per totin cat vltimã infrigidationẽ.et

cõſequẽ s moꝛtificationẽ.ꝗ̊ ⁊ꝛc.ẽfirmat᷑ au⸗
ctoꝛitatepꝛicipis Aui.ſcdᷣa quarti deſignis ſũ
ptis ab vꝛina liuida.¶ Scda re. Urina liuida
galiqualiter ſubnigra:quã pꝛeceſſit vꝛina viridis
eſt ſignũ moꝛtis. Patet quia ſcat vltimã adu⸗
ſtioneʒ mẽbꝛoꝛuʒ ad quã ſequit᷑ moꝛs.Colligit
ab vſaac pꝛimo de vꝛinis.Coꝛrelariũ. Vrina li

uida quã pꝛeceſſitvꝛina cuiuſq; cõditionis eſt

multuʒ mala.Patet.quia abſolute ſᷣcat moꝛti
ficationem caloꝛis naturalis ⁊ ſpirituũ.i¶ Ter⸗
tia re. Urin ain qua fuerit circulus coloꝛis plũ⸗
bei aut liuidi in ꝑte ſuperliciali declarat epylẽ⸗
tiaʒ. Iſta regla ſic pbat᷑. Nã talis vrina mani⸗
feſtat cpulitionẽ ⁊ coꝛruptionẽ in ſpiritibs mem
bꝛoꝛũ animatoꝝ ꝓpter opilationẽ ad quã ſequi

turepuetia mõ talis ebulitio ẽ cauſa liuiditatis

vpꝛine & regula vᷣa. Hic ſermo colligit᷑ ab Aui

cẽ.ſcdðᷣa tertij.ca ꝓpꝛio.Ab vſaac pmo ð vꝛinis

Coꝛrelariũ. Sequẽte epilẽtia in fieri aut in fa
cto eſſe talis vꝛina ſic apparẽs eſt mala.quia ſi
niſficat malã diſpoſitionẽ confirmatã in cere⸗
bꝛo.ad quã ſecuta eſt ebulitio in ſpiritibo.ꝭ.⁊c.
¶ Quarta re. Urinam 'm partes liuida ſtante
tumetactione vẽtris magnã demõſtrat ydropi
ſim. pbatur. Ham vdropiſis ſiue aſclites ſiue
tym oanitcs. vt plurimũ cauſat᷑ afrigiditate ex
ceſſina epatis ad qua ſequit᷑ ſuffocatio caloꝛis
et ſpirituũ.Ad ſuſſoca nonẽ aũt ſequi inductõ
liuiditatis.Et notãter ðꝛ ſᷣm partẽ:qꝛ ſi apare
ret liuida ꝑ totũ eſſet ſignum moꝛtis.vt colligit
ab Aui. tertij.ca ꝓpꝛio.Coꝛre. Medicꝰ vidẽs
in vdropiſi vꝛinam liuidam debet pꝛenoſticare
ipſam vifficileʒ quo ad cura.ptʒ qꝛ ſᷣtat malam
Diſpoſitionẽfrigiditatis ⁊ humiditatis cor fir⸗
marã:⁊ obfuſcationẽ caloꝛis et ſpirituum.̊ ⁊c.
¶ã Quinta re. Cõtingens eſt vꝛinaʒliuidã ap⸗
parcre in ſynocha fe.⁊c.Pꝛobatur. Naʒ in fine

ſinocha fiat ſanguine peccãte rõne quãtitatis

velqualitatie.ſtat talẽ ſanguinẽ nõ poſſe dige

ri ab ipſa materia ꝓpter malã qualitatẽ et mul⸗

tã quãtitatẽ ſangumis.Aut dercelictus a regi⸗
mine nature putreſcit ad putrefactionẽ.ſangui
nis autſeq tur inflatio ſpirituũ.⁊ diminutio ca
loꝛis q dici eſie cã liuiditatis vꝛine.vt colligit
ab Aui.pꝛuna qrti. ¶ Sexta re. Urina liuida
Fm partcẽ ſuꝑficialẽ:aut mediã cũ granulis mi⸗
nutis ſe iunctis et ſeparatis ſᷣ cat in mebꝛis ſpi
ritualibo:aut pleureſim. aut peripleumoniã.qꝛ

tal is vrina obumbratiõʒ coloꝛis ininfante cir

ca pectus. Lalis aũt obumbꝛatio nõ põt fieri

niſi ſtante copꝛeſſione circa pectꝰ. Que cõpꝛeſ⸗
ſio reqͥ it apoſtema.ã. ⁊c.Et iſta conditio ſumi

tur ab Aui.quarto ca.ð pleureſit ab yſaac p⸗

mo de vꝛinis. Notater ditit cũ granulis ſepa⸗
ratis.qꝛ granula vnita arguũt ſupꝛa diſpoſiti
onẽ epatis ⁊ renũ.Cor.pꝛi.Ex vꝛina nõ poteſt
medicꝰ taʒ diſtincte cognoſcere pleureſan aut
peripleumoniã.Patet.qꝛ ẽ ſignũ cõmune.ſed
alijs ſignis q̃ ponũtur a medicis.puta a dolo⸗
re circa coſtas.pulſa ſerino.tuſſi.que ſunt ſig⸗
na pleureſis.Coꝛrela.ſcðʒ.Data ſibi vꝛina cũ
talibo granulis nõ habitis alijsſignis:debet pᷣ
noſticari apoſtemata pectoꝛis nõ limitãdo ne⸗
qʒ pleureſis neq; peripleumonia ne decipiãtur
Coꝛre.iij.Urina liuida ꝑſeuerãs apparẽs in pe
ripleumonia aut pleureli:eſt ſignũ moetale et
peſſimũ.patet.qꝛ ᷣcat ; cõtinue ſignificatio in
tendit᷑ipoꝝ ſpirituũ⁊ caloꝛis.Septima.regu.
Vrina liuida ſᷣm partẽ pauca oleaginoſa fcat
liquefactionẽ humiditatis modo ſtãte aliquo
iſtorum eſt peſſimuʒ.ergo regula vera.Colligi
tur ab vſaac pꝛimo febꝛiuʒ. Coꝛre.Om̃is vꝛina
mala ex ꝑte coloꝛis redditur deterioꝛ ex parte
quãtitatis pauce.vt patet pᷣdrieta.

¶ Octaua re. Crina liuida pauca frequenter

micta demõſtrat ſtranguinã.patʒ.qꝛ demon⸗

ſtrat opilationẽ ſiue cõſtrictionẽ colli Feſiec.

quã nõ poteſt expelli vꝛina vna vice tm̃.
tiplicatur ergo ex parte numeri.Ad hanc ergo
multiplicationẽ ſequi ſtrãguiria.̊ ⁊c.i Ho⸗
na re.Urina liuida ſᷣm ꝑteʒ apparens in emitri⸗
teo magno aut paruo.eſt multũ periculoſa.pa

,„ .

tet.qꝛ ſᷣcat aduſtionẽ ⁊ ebulitionẽ eſſe factaʒin

mMẽhbꝛisſpiritualibo ⁊ incoꝛde.̊ ⁊c Hotãter di⸗

citur emitriteo magno.qꝛ triplex ponitur eſſe
emitriteus paruus.quidã minoꝛ.quidã maxi⸗
mus.Emitriteus paruus eſt cõpoſitus ex quo
tidiana continua et tertianainterpolata. Ma
ioꝛ eſt cõpoſitusex quarrana coninua et con⸗

tinua interpolata. Moximus eſt cõpoſitus ex

tertia na ĩterpolata et quartana cõtinua.Emi
triteus pꝛimus eſt de genere acutoꝛũ.Tertius
eſt de genere cronicoꝛum.i¶ Decimare. Anna
liuida ſᷣm partem contingens ex muptura vene
non eſt periculoſa.vt pᷣdicta ꝓbantur. Pꝛimo
qꝛ exfractura vene nõ põt vnna liuida appare⸗
re.Patet.qꝛ pꝛimũ ſanguis ex vena effunditur

tam pꝛimo putreſcit ⁊ ebulit.q ebulitio ⁊ putre

factio ſacit ad liuiditatẽ vꝛinc..⁊c. ꝙ aũt nõ ſit
periculoſa patet.quia ad conſolidationem ve⸗

ne ſequitur remonio liuiditatis.Coꝛrelarium.
Medicus in fiuxu ſanguinis etiam non debet

pꝛenoſt icare pernicioſum ex vꝛina liuida viſa

neq; talem vꝛin am conſequi debilitatem virtu
tis extremam. ¶ Undcecnma regula. Urma li⸗
nida apꝓparens in ptuieſt ſignũ pꝛopique moꝛꝝ⸗

tis auetoꝛ.pꝛincipis:capitulo pꝛopꝛio de ptiſi.
Item rone:quia talis vꝛina liuida manucſtat

De Brinis

vltimã cõſũptiõʒ ealoꝛ ⁊ vltimã reſolutien? hu
miditatis coꝛdis & ſignũ cite moꝛtis ẽ.i Duo⸗
decimaregla.Cõtingẽs ẽ vt plurimũ i dolori⸗
bus arteticis vꝛinã liuidã apparere:pPꝛobat.qꝛ

ꝓter vchemẽtiã doloꝛis dcbilitat᷑ virtꝰ.ad cꝰ

ðcbilitatẽ ſequit᷑ in loco doloꝛ.⁊ inficiũt᷑ ſpũs
et caloꝛ qͥ poſtea ſũt cã liuiditatis vꝛine.Coꝛre
lariũ.Ois doloꝛ ſoꝛtis ſufficit ad inducendaʒ
vꝛinã liuidã.pʒ.qꝛ ad dolorẽ quẽlibʒ debilitat᷑
vᷣtꝰ⁊ inficiũt᷑ ſpũs.̊ ⁊c.¶ Tredecima regula.
Vrina liuida in q̃ apparẽt fruſtra reſolutaſt ſu
pra dolorẽ arteticũ.ptzʒ.q; artetica cauſatur vt
plurimu ex materia hũoꝛa li fluẽte ad articulũ.ꝭᷣ
Coꝛrelariũ.Contingẽs eſt vt plunimũ ex fluxu

* — . .

catarrifieri vꝛinã liuidã apparere.Et & retenti
one mẽſtruoꝝ.Pꝛobat᷑.qꝛ vaporib eleuatis a

matriceinficiũtur ſpũs ⁊ obſuſcãtur.quibo ob⸗
fuſcatis ſeqͥ tur liuiditas in vꝛina.ptʒ.auctoꝛita

te pricipis Auicẽue tertia tertij.ca ꝓpꝛio.Cor⸗

relariũ.Cuina liuida aꝓparens in muliere pᷣno⸗
ſt icatur retẽtio mẽſtruoꝝ ⁊ opilationũ.¶ De⸗
cima qrta regla. Cꝛina liuida apparẽs in febꝛe
ethica eſt ſignũ mortis.ptʒ.qꝛ ſᷣt vltimatã adu⸗
ſtionẽ et reſolutionẽ mẽbꝛoꝝ ⁊ humiditatꝭ eiꝰ.
et ebulitionẽ in ſpiritibꝰ.ad que ſequitur mors

immediate. ꝗᷓ Decima quinta regula. Urina li

uida in tremore cordis arguit ipᷣm incurabileʒ

quia ſigniſicat vltimã ebulitionẽ in ſpiritib coꝛ

dis. ⁊c.¶ Decima ſexta. Urina liuida in fre⸗
neſi eit ſignum mortis. Patet quia ex ſe ſigmifi
cat alterũ iſtoꝝ.aut materiã habere raptũ ad
cerebrum aut extinctionẽcaloꝛis naturalis.er⸗
ga regala vera.⁊c. l

Hevrina vridi
Eitat videre de vrina viridi:poſtq; vi⸗
umelt de vꝛina liuida q̃ eſt tertia in or⸗
. ine. Pro q̊ notãdum ꝙ vrina viridis
cauſatur aut ꝑ viã mortificatõis ſequẽtẽ ad in
trigdationẽ ſpirituũ.Aut ꝑ viã magne aduſti

onis ſiue infiãmatioõis. Siue & fiat primo ſiue

ſcðo ẽ ſignũ malũ.Colligitur id ex Auic.ſcða
primi. ca.ij. Scðo notãdũ ꝙ vrine virides diſ

ferũt ex ꝑte coloris.qꝛ quedam ẽ viridis ſimilis

phiſticoꝝ.aũtex eo ꝙ ſũt virides ſᷣm totũ.aut
ſm ꝑtẽ.Differũt ex ꝑte coloꝛis.Quia aliqua ẽ
viridis ſilis erugini eris: aliqua ſimilis ſucco
poꝛri:aliqᷓ aũt viridis coloꝛi yrcos.aliq̃ ſimilis
colori lapidis:que diuerſificant᷑ ex ꝑte maioꝛꝝꝰ
infrigidatiõis:aut incẽdij.Tertio notandum
qꝙ tales vꝛine virides ſignificat mag male aut
minus male. ᷣm ꝙ vꝛina pᷣceſſit minꝰ mala aut
magis mala. Sipceſſit vꝛina liuida aut nigra
peſſima indicatur. Si aũt pᷣceſſerit vrina citri
na.aut palliaris.aut minꝰ mala.Quia ex B ar/

guitur maioꝛ autminor mortincatſo.maſ? nit
min icẽdiũ.qn alteꝝ ſꝑ vrina viridis ſᷣtOuib⸗
ſtãtibo ſequũtur octo regle.Pꝛiuma regula.Uni
na viridis ꝑ totũ in febre acuta ẽ ſignũ moꝛtis
quia ſᷣ cat vltimatum mcendiũ in ſpiritib.aut
mortificationẽ calonis naturalis.Ad q̊n dli
bet ſequitur ꝑnicies. Iſta concluſio ẽ de mẽte
vſaaciin pꝛimo de vrinis.i¶ S cða regla.ri⸗
na viridis in pueris aut infantibo f cat ſpaſmũ
quia ſcat ſuꝑabundantiã bumoꝛis ſngidiper
totũ pariter et in neruis et ita ſpaſmũ.Iſta col
ligitur ab Auicenna loco preallegato.¶ Ter⸗
tia regula Urina ſimilis coloriphiſticoꝝ ſ cat
mortificationẽ corꝑis natura lis.quia ſigniti⸗
cat frigiditatẽ exceſſiuam.vt patetꝑ Auicẽ.lo⸗
co pᷣallegato.i Quarta regula.Urina viridis
ſimilis ſucco porrieſt ſignũ peſſimũ.qꝛ ſigniſi
cat vltimũ incẽdiuʒ in mẽbris ſpũalibo.̊ dictæ
vera.Et Auicen.preallegato loco.¶ Quinta
regula.Anina ſimilis erugini eris eſt in ceteris
deterior.ptʒ.quia ſᷣcat vehemẽtẽ totius deper
ditionẽ ⁊ ſine ſpe.q̃ ſi fuerit facta poſt exercitiuʒ

ſigniſicat ſpaſmũ.ppter rationẽ acductã in ſe⸗

cunda cõclul ione.i¶ S exta regula.Urina ſi⸗

milis colori yreos quã pᷣceſſit vrina viridis ſig

miſicat vehemẽtẽ infrigidationẽ ſuffoc antẽ ca⸗
lorẽ naturalẽ.⁊ ꝑ ↄna malũ ſignũ.i Septia
regula. Urina viridis ſiante dolore ⁊ anguliia
in ſtomacho ſine aliq̃ vpoſtaſi.ſigniſicat vene
num in potuſuiſſehauſtuʒ.⁊ ꝑ cõſequẽsmortcʒ
patet.quia cuʒ venenũ participet coloni vinidi⁊
nõ patiatur a colore.ſequitur ꝙ vrinã põt tin
gere. Uel aliter.cũ venenũ inimicat᷑ cordi et mẽ
bria ſpũalibi.exſe inimicat᷑ cordi⁊ ſpiriibo.Et
cum dicã mortifeꝝ eſſe. Hoc aſſumpto induci⸗
tur mortiſicatio qᷓ̃ immediate cauſa eſt viridi⸗

tatis vrine. Et dicitur notãter ſine ypoſtaſi.

quia ſi um tali vrina appareret ypoſtaſis eſſet
ſpes vite. qꝛ ſigmiicarei potẽtiã vᷣtutis contra
naturã.¶ Octaua regula.Urina viridis cum
vinidicirculo in freneſieſt ſignum deſperatiſſ⸗
mũ:patet ꝑ rationes ante adductas.

De vrina alba

Oſtq; dictũ eſt de vrinis ſignilſicãtib⸗
* moꝛtificat ionẽ.nunc dicencum eit de
Wyrina ſignificante priuationem et debi
litatem digeſtionis.Et pꝛimo de vrinsa alba qᷣ
ex multis cauſis venit in manus medicoꝛuʒ
¶ Pꝛimo notãdũ q albedo cauſat᷑ dupliciter

IUno mõꝓ quadã dyaphonciate ⁊ trqſiucen⸗

tia. ſic eſt albedo aque aut vitri.alia eſt albedo
q̃ cõtrar iat᷑ nigredini.qᷓ dicitur coloꝛ dilgrega
iuus viſus. 2 de hac ſecunda eſt ad ꝓpoſitum.
Aduertendo tamen q talis a lbedo oꝛuur in

Tractatus R

coarguit abſolute dñiumcaliditatis:ta ex vꝛi⸗
na alba dominiũ frigiditatis.vt ptʒ ex pcedens⸗
tibus.¶ Scdaregula. Cina alba cuʒ circlo
plũbeo in ſuperioꝛi:demõſtrat opilationẽ in ce
rebꝛo ⁊ epilentiã. Iſta cõcluſio ꝓbat᷑. Nam ex

4

vrinis altera quattuoꝛ cauſarũ vel reducibili.
Pꝛimo a detfectu caloꝛis naturalis. S (do a
reſolutione humoꝛũ.Tertio a diſſolutiõe vir⸗
tutis Quarto ab opilatione in ſenibo. A deſe
ctu caloꝛis dupliciter. Aut ab eius deſectuĩto

to vt in ſenib in qͥb apparẽt vꝛine tales albe.

Aut a diminutione eiuſin ꝑte.vt ex debilit ate
caloꝛis epatꝭ.q̃ debilitas cauſat᷑ aut ab acuita⸗

te egritudinis.vt in freneſi. Aut ppter longitu⸗

dinem egruudinis.vt in quartana in qͥboacci

albedine arguitur ſuffocatio caloꝛis ⁊ domini

um frigidoꝛum humoꝝ. Et ex circulo plumbeo

materias eſſe in capite.et maxime groſſam fleg

maticã vel melancoliã que ſunt cauſe opilatio⸗

nis.Opilationẽ autem ſequitur epilentia.ergo

dit vꝛina alba.Pꝛouenit etiaʒ hmõi vꝛina aut cõcluſio vera.cõſequẽtia tenet.Et añcedens f

. expꝑte cibi aut mimie qlitatis aut q;titatis.aut dñi yſaacpꝛimo de vꝛinis.Et notãter dicitin
vtriuſq;. aut ex malicia ſubſtãtie.Exẽplũ pꝛimi ꝑte ſuꝑioꝛi eiñs: qꝛ tũc arguit diſpoſitiõʒ imẽꝰ⸗
vt apparet in crapulatis.E xẽplũ ſecundi.vt ex bꝛoꝝ ſuperioꝛum.¶ Tertia regula.Uꝛina aidba
comeſtione lactuce.Excmplum tertij:vt ex co⸗ muſcilaginoſa demõſtrat habundantiam hu⸗

melſtione carnium vaccinarum. Modoin bis moꝝ groſſoꝛũ et crudoꝛũ. Pꝛobat᷑.qꝛ muſcilaas
omib apparẽt vꝛine albe. Secũdo accidit vꝛi ginoſa vꝛina nõ fit niſi ex traſitu materie groſ⸗
na alba a reſolutione virtutis.que etiã reſolui ſe ad vias vꝛine.quemateria non tranſiret niſi
tur ↄutin toto aut in parte.q rſolutio fit ſtate habundaret.intantũ ergo vꝛina muſcllagino⸗
genere egritudinis. Aunt mala diſpoſitione in ſa demonſtrat habundantiã humoꝝ groſſoꝛũ
eclinãte mebꝛo. vt in epate. vt apparet in du? patet conſequens ⁊ antecedẽs eſt Auicẽnelo⸗
eth. Zertio cauſotur albedo in vꝛina a diſſo co pꝛeallegato.Cõſinmatur ſic.qꝛ muſcilago ĩ
Autione hun deis flegmatis vitrei. qð cũ fuerit ſequit᷑ groſſiciẽ:ſicut tenuis ſubtilitatẽ.q̃re ⁊c.
tveingm albs. N(NOuarta regula. UMꝛina alba ſemi liuida ſani⸗

Diſtolutũ cauſat vꝛinam albã. Quarto cauſat

„

l

albedo in vnna ab opilatione. que cum des

tiiam humoꝛuʒmelancolici ſequitur opilatio.?
maxime in ſplene.qͥ ðꝛ reſeruaculũ melancolie
ergo regula et cõchiſio vera.patet cõſequentia
Et antecedẽs ẽpꝛincipis. Auicenna ſecũda p⸗

mi. ca. de vꝛina alba. oꝛrelarium pꝛimũ. Ex
vꝛina talimedicus debet iudicare diſcolorati

aonem faciei ſomnolentiam. pigriciam. in toto
patet quia iia conſequũtur opilationẽ:Coꝛre

larium lecundũ.Ex tali vꝛna medicus debz ar
guereſupꝛa grauu atẽ doloꝝin parteſiniſtra.
Koꝛrelariũ tertin. Sicut exvꝛina tincta medi

oſa ſimilis coloꝛe ſungi:ſigniſicat vlcerationẽ

,,banonibus pluribo modis:autꝓpter lapidẽ cõ in reniba ⁊ in vijs vꝛine.Pꝛobat᷑ pꝛimo aucto⸗
tentũ in renibo:aut in veſica.aut pꝛopter ha bũů⸗ nitate Auicenneſcdᷣa pꝛimi de vrina alba ꝓba
dannã humoꝝ circa vias vꝛine.Aut ꝓpter eoꝝ tur etiã rõne tali. Lalis vꝛina rõne albedis ar
viſcoſitatẽ.aut groſſitiẽ.aut ꝓptervtruq; Jſta guit multitudinẽ fiegmatis in ioto.et per con⸗
colligutur ab vyſlaac pꝛimo devꝛinis.ca. de al/ ſequens in vijs vꝛine rõne liuiditatis ſuꝑ adu⸗
ba ꝛina. S(do notãdũ q; albedo vꝛineẽ m/ ſtionẽ humoꝝ.vt patuit ſuperius de vꝛina liui
tiplex Qucdã glutinoſa velmuſcilaginoſa.qᷓ da.Humoꝛes aũt aduſti ſunt cauſa moꝛdicati
dam vnctuoſa.qda ſanioſa:ſimilis albedini fũ onis⁊ acuitatis.Acuitas aũt ſacit ſi equi vleera
gi.quedã ſpermatica ſil is ſpermati:quedã plũ tionẽ ergo rõne ſaniei arguit vlcerationẽ:et ꝑ
bea: que indicãt ſuꝑ diuerſas diſpoſit ionee ꝓ⸗ 2ↄñs in vijs vꝛine apud renes vt pᷣdictũ eſt. re
pter diuerſas cquſas.Ex his ſequutur octo re gula vera.Coꝛrelariũ pꝛimũ. Ois vꝛina ſanio
Gule. ¶ Pꝛuma regula. Cꝛina alba ſplẽdida te ſa demõſtrat aut rupturã epatis aut vlccratio
S nuis: ſignificat opilationem maxime ſplenis. nẽin vijs vꝛine.patet. qꝛ aliter nõ potelt fieri ſa
Wobatur Quna talis vꝛina demonitrat habũ nies in vꝛina.oꝛrelarium ſecundum. Mul⸗
dantia humoꝛis melancolici:qui dici᷑ frigide totiens errant medici in cognoſcẽdo ſaniem
et ſicce cõpleonis.mõ de ratione frigiditatis diſtinctam ab ypoſtaſi Hoc patet. Nam mul
eſt dealbare.quia albedo eſtſilia frigiditatis: totiens errant medici ꝓpter ſimilitudinem figu
vt patet ꝑ Galienũ in regni.Deratione aũt ſic, re eius⁊ ypoſtaſis ex parte albedinis leuitatis
citatis eſt attenuare. Modo ſuper abundan⸗/ deſcenſus ad inferioꝛem regionẽ. Quo ſtante

fit peſſimus erroꝛ in iudicãdo.quare ⁊c:Hotã
duʒ ꝙ differentia eſt inter ſaniem ⁊ xpoſtaſim
qꝛ ſanies ex letoꝛe ſemper eſt.Scða dꝛia exñte
ſanie vt quẽadmodũ ypoſtaſis nõ apparet ſa⸗
nies ſub figura piꝛamidali.vt in ypoſtaſi.Exq̃
ſequit᷑ ꝙ bonũ ẽ medico ſemꝑ vꝛinã agitare añ
q; iudiciũſaciet. Quinta regula Nꝛina alba te⸗
nuis aliqualiter liuida ſine ſanie.vt eſt coloꝛ fũ
gi. ſignificat lapidem in renibus et in velica.
Iſta concluſio pꝛobatur auctoꝛitate Auicen⸗
ne loco vᷣo pꝛeallegato. Et ab yſaac pꝛimo

=MM
De vꝛinis pbat᷑ aurſic. Nã talis vꝛina rone al⸗
brdinis ſigniñcat dominiũ humoꝝ frigidoꝛũ
crudoꝝ in toto. Et rõne liuiditatis caliditateʒ
ſuꝑflui in renib⁊ in vjs. Mõ exiſtẽte domi
nio haoꝝ groſſoꝝ ⁊ caliditate ſuꝑflua:tuc ſũt
ſufficietes ad generationẽ lapidis: ; tal vꝛina
inducat lapidẽ vtpᷣdictũ eſt.Coꝛrelariũ. Me⸗
dicus debet ex arenulis certiſicari in quo loco
fuit lapis retẽtus Pꝛobat᷑.nã ſi apparuerint
grenule albe ſignũ eſt ꝙ lapis eſt in veſica. Si
agrenule rubee ſignũ eſt ꝙ eſt in renib. Scðo
ex loco leſo.vtrũ fuerit doloꝛcirca pectinẽ in⸗
tenſioꝛ aut in ꝑte poſterioꝛi.ſi pꝛimũ arguitur
lapis in veſica:ſi ſcoᷣm in renib.i Sexta re⸗
gula. Uꝛina alba ſpiſſa ⁊ vnctuoſa ſi ꝑtotum
ſignificat ethicã.Pꝛobat᷑. Nam talis vꝛina ſi⸗
gnificat diſſolutionẽ hũiditatũ partiũ mẽbꝛo⸗
rum cũ quo ↄiungit᷑ ethica tertia ſpeciei cõfir⸗

mata.&̊ talisvꝛina demõſtrat ethicã.Patz cõ

ſeqntia ⁊ antecedẽs colligi᷑ ꝑ Auicennã ſcᷣa
pmi ca.pᷣallegato.q̃re ↄcluſio reddit᷑ vera.Et
Dici᷑ notãter ꝑ totũ.qꝛ vꝛina vnctuoſa ſᷣm ꝑtẽ
ſuꝑſicialẽ tm̃ cat caliditatẽ magnã in reni.
Coꝛrelariũ. Urina vnctuſa in omi diſpoſitio⸗

ne egritudinaliẽ mala. qꝛ abſolute ſigniſicat
lapidis liq̃factionẽ ⁊ diſlolutionc.¶ Septia

regula. Urina alba poſt cirrinã aut tinctano
a cauſa pmitiua in hoꝛis pluriboſebꝛiũ ſcat ⸗
febꝛis ꝑmutat᷑ in qr tanã. Pꝛob⸗

reſolutionẽ humoꝝ calidoꝝ ⁊ cũ hoc opilatio

nem que ſunt cauſe q̃rtane.& ↄcluſio vera.Et

notãter dicitur nõ a cauſa pmitiua.puta ⁊ ni⸗
mia cõmeltione vel potu aque frigidetalem ꝑ
mutationẽ ſigniſicante.Hec aũt patẽt exſcdᷣa
pimi Auicene ⁊ vſaac pmo devꝛinis.¶ Octa⸗
na regul a. Urina alba plambea ſm ꝑtem ſine
aliqua vpoſtaſi.cat moꝛtẽ ꝓpinquã. Pꝛobat᷑.
quia talis vꝛina rõne plumbeitatis ⁊ albedi⸗

nis ſᷣcat moꝛtificationẽ caloꝛis innati.q̃ ſtan⸗

te ſequit᷑ moꝛs. ↄcluſio vera. Coꝛrelarium.
UVrina alba.quantũcunq; fuerit ↄiũcta plum⸗
beitate ſiue liuiditate eſt valde mala.igit.ꝛc.

De vꝛina rubea.

Otand ꝙ vꝛina rubea yt p
atteſtat᷑ egritudini calide. qꝛ e

ria colerica rubea pueniẽte ſi ſu
noſa. ſi vo nõ ſanguinee materie atteltat.
qũ; accidit in egricudine frigida.⁊ G̊ multi

cauſis.Pꝛimo rõne doloꝛis foꝛtis.de cuiꝰ ra⸗-
tiõe eſt acuere colerã rub eã ⁊ inſtamare.quare bilitatẽ
buletie in vꝛina.¶ Sexta regula. Urina olea⸗
ginoſa multipliciter: ſignificat naturq cretica⸗
re per vias vꝛine et euacuationeʒ matericrum

ſequit᷑ vꝛina tãta ruboꝛe ſicut in colica frigida
Colligit᷑ ab Auicẽna ſexta tertij ca ꝓpꝛio.Ex

q̊ ſequi coꝛrelarie ꝙ vꝛina rubea ſtate doloꝛe

De Brinis.

anteq; pꝛeceſſit doloꝛ ſoꝛtis nõ necceſſario iu,

dicat de flebotomia.Cõtra nõnullos qui ſta⸗
tim viſa vꝛina rubea groſſa iudicãt de ſichoto
mia. Scðo ſtãte opilatiõe a materia flegma⸗
tica multa inter kiſtim fellis: inteſtina:colera

em̃ q̃ ſolebat ire ad inteſtina:regurgitat ad re⸗

nes ꝓpter materiã flegmaticã.⁊ ita tingitur et

ꝛe rubeo. vt in ictericia cõ

ꝓpꝛio.Lertio accidit vꝛinar
pſu ad frigidũ.quia debilitat virtus ep Z
queſtratiua.q̃re nõ poterit fieri ſequeſtratio
debita aquoſitatis a ſanguineo.Ex quoꝝa⸗
mixtione coloꝛatur vꝛina coloꝛe rubeo ſicut ĩ
vdropilſi.vbi accidit vꝛina ſimilis loture carni

um. Quarto accidit vꝛina rubea ꝓpter cõſtri⸗

ctionẽ factã a flegmate opilante qre purrefit
maioꝛ pars flegmatis:⁊ putreſacta reducitur

ad coloꝛẽ extraneã:et ita ad tincturã.Coꝛrela
rium. Judiciũ de ſlebotomia nõ eſt faciendu
in vdropiſi.quia vꝛina fit multũ tincta.qꝛ hoc
facto magis alteret᷑ epar ⁊ cbilitat᷑. Ulterius

verificat᷑. OQm̃ vꝛina rudea poteſt apparere in

egritudine frigida.¶ Item notãdu.qꝙ vꝛinas
rum oleaginoſarum quedam eſt tota oleagi⸗
noſa.quedam inferius tm.pꝛima deterioꝛ eſt
ceteris. vt patet in ptiſi confirmata ⁊ in ethica.

bꝛi at ꝙ Ex iſtis colligunt᷑ alique regule. ꝗ Pꝛima re⸗
t. H telis a
demonſtrat dominiũ bumonm icolicoꝛi ? c
nem pingue virtutis ↄtra materiã.pꝛima aũt

ala Crina rubea eſt melioꝛ in ſcbꝛibus acut
quoſa ⁊ ſanioꝛ.qꝛ illa ſigniſicat pꝛiuatio⸗

nõ.onſirmat᷑ auctoꝛitate Auicenne ſcdᷣa p⸗
mi.capᷣ.de coloꝛibus. Coꝛrelariũ.Quantum
maio: ſanguinea rubea tanto ſaluioꝛ. Patet
cx intentione eiuſdẽ.¶ Secunda regula.Uri
na perſeuerans rubea in egritudinibo renũ:ſi
gnificat apoſtema calidũ. Patet.quia cũ per⸗
ſeuerat ſignificat malã diſꝑoſitionẽ conſirma

tam in loco.et deriuationẽmdancolicam ma

terierum ad locum. vt in ſccunda pꝛimi capi⸗
tulo de coloꝛibus.i¶ ertia regula.Crinaru
bea perſeuerans inegritudinibus acutis nul⸗
lam faciens reſidentiam:ſigniſicat perditionẽ
cgri:aut apoſtema pꝛedictum. Scm patet.
ex hoc arguitur moꝛbus valde ſoꝛtis: et
atet auctoꝛitate loco pᷣalle⸗
Nrta regula. Urina rubea ſtante

7

„

doloꝛe capitis deſipientiam ſignificat. Paiet

auctoꝛitate ⁊ rationibus ſuperiusadductis.
Quinta regula. Uninna rubea groſſa turbi⸗

da:ſigniticat apoſlema in epate: aut eius de⸗
bilitatẽ. Paiet ex ſufficiẽti diuiſiõe caſax tur⸗

Tractatus

Eth̊ ſ equit᷑reqͥes egrotantꝭ ſi vᷣo nõ ſequit᷑
eſſet ſignũ moꝛtꝭ.vt vult Auic.ij.i.¶ Septia
regla. Urina oleaginoſa pauca fetida.ſignifi⸗
cat moꝛtẽ. Patʒ qꝛ mediãte fetoꝛis ſcat ebuli⸗
tionẽ ⁊ coꝛruptionẽ hũoꝝ mediãte paucitatis
decbilitatẽ virtutiæ mediãte oleaginoſitatꝭ diſ
ſolutionẽ ꝑtium:quibo ſtantibo ſequit᷑ moꝛs.
Cõſirmat᷑ auct.Auic.loco pᷣall.¶ Octaua re
gula. Urina olea ginoſa in egnitudinib acutꝭ
ꝑ totũ ꝓpparẽo in die qrta egrũ ſ̃cat moꝛituꝝ
in ſeptima.ptzʒ.qꝛ talis ſᷣcat criſim ĩ ſeptima.
⁊ nõ ad bonũ cũ virtus ſit vcbilis ⁊ moꝛbo ſoꝛ
tis. ⁊c. ¶ Hona regula. Urina oleaginoſa
pauca in q fuerit aliqͥd ſimile loture carnis re
cẽtis eſt ſignũ peſſimũ.ptʒ.qꝛ ſ̃cat vltimã de⸗
biliatẽ vᷣtutis naturalis quã ſequit᷑ vꝛina talis
apparẽs in colica hydropiſi.Fᷣcat moꝛtẽ ꝓpin⸗
quꝗ. vt vult Auic. qꝛta ⁊ lexta tertij ca. ꝓpꝛio.
Deccima regula. Urina leuiter oleaginoſa
ſim ꝑtẽ ſuꝑficialẽ cat ꝑtem renũ. Patet auct.
Au.ij.i.de ſignis ſumptis ab vꝛeina.

maxie pᷣnoſtic at medicus in qͥbo virtu
aliter alij includuni. S eqᷣl de ſcto in
tento.vicʒ de ↄtentis.q̃ ſunt fere numero. vij
Quoꝝ pmũ eſt de circulo. Sc mdeſpuma.
Lertiu deſanguĩe.Quartũ de arenulis.Qui
tum de ſpermate. S extũ de am pulla. Septi
mũ de granulis. Octauũ de nubecula. Fo⸗
nũ de pilis. Decimũ de ſquamis. Undecimũ
defurfureis reſolutionib.Dnodecimũ de a⸗
thomis. Lredecimũ de reſolutioiba cineries
Decimũquartũ ð ſanie.Dccimũquintũ dc ſe⸗
dimine.Decimũſextũ de huoꝛe crudo in vꝛina
Decimũſeptimũ de cautelis in vꝛina.

Betirculo in vꝛina.

yZpmo notandũ de circulo. Circulus

2 4

regiõe media licʒ rariſſime. Pꝛimꝰ aũt
maxime ſcat ſuꝑ diſpoſitionẽ capitʒ. S cðs
ſuꝑ diſpoſitionẽ mebꝛoꝝ ſpũaliũ vt plurimũ.
Scdo diſtinguo. qꝛ qñq; apparet circulus

cõpletus.qñ q; incõpletus.qnq; groſſus.qñq;

ſubtilis.qũq; vniꝰcoloꝛis.qñq; alterius. ſtz
ſic poſuis ponuntur iſte regule de circulo ab
yſaac.pꝑtim ab Auicenna.ptim a Halieno et
Theophilo.ꝗ¶ Pꝛima regula. Circulus ſpilſ⸗
ſus groſſus in ſuba:remiſius a quocunq; co⸗
loꝛe cat poſterioꝛẽ partẽ capitis eſſe leſam ex
flegmate vitreo. Iſta regula ꝑſuadet᷑. Hã cir
culus abſolute ſᷣcat materiã in capite frigidã
melancolicã. ⁊ tñ poſterioꝛ ꝑs ſit frigidioꝛ ⁊ in
hsbentbus lin bolum facilioꝛ crit tranſiins.
Scda regula. irculus ſpilius in ſubican

7

‚A pedito ð coloꝛib pꝛincipalibo:quibo
G

qñq; apparet in regiõe ſuꝑioꝛi.qñq; in

tia purpureus in coloꝛe:ſigniſicat partẽ inte⸗
rioꝛem capitis eſſe leſam ex materia ſaguinea.
Pꝛobatur ſic. Nam coloꝛ purpureus atteſia⸗
tur magis ſanguini q; alterihumoꝛi. Et cum
pars anterioꝛ ſit magis plena venis⁊ arterijs
q;ᷓ aliqua alia pꝛopter rhete mirabile mhi exiſtẽ
ſequitur talem circulum magis ſigniſicare fm
partem anterioꝛem capitis eſſeleſam ex mate⸗
ria ſanguinea.¶ Zertia regula.Circulus te⸗
nuis in ſubſtantia pallidus in coloꝛe ad ſimi⸗
litudinem coloꝛis plumbi ſigniſicat ſiniſtram
partem capitis eſſe leſam ex humoꝛe melanco
lico.Pꝛobatur.quia cum humoꝛes melanco⸗

lici maxime ſunt ſimules in coloꝛe plumbeo ꝓ/

pter frigiditatem. et ſic ſplen dicitur eſte rece⸗
ptaculum humoꝛis mela ncolici.quod mẽbꝛo⸗
rum directo aſpectu aſpicit partẽ ſiniſtrã: ſe⸗
quit᷑ faciliter euapoꝛatio.¶ Quarta regula.
Circulus tenuis in ſubſtãtia in coloꝛe citrinꝰ
vcl rubeus ſcat malã cõplexionẽ in parte de⸗

xtera ⁊ pariter doloꝛẽ:qꝛ cũ epar ⁊ ciſtis fellis

collocant᷑ in parte dextra.quare facilis ſit eua
poꝛatio ad illã partẽ ſ̃ᷣm ꝙ volũt medici ⁊ ma
vme Auiceñ.deſignis ſode ꝑ cõmentatoꝛem
ma tertij.¶ Quinta regula.irculus plum⸗
beus groſſus in ſubſtantia ſ cat epilentiã.aut
apoplexiã. Patz.qꝛ talis circulus ſᷣcat multã
materiã in cerebꝛo ⁊ in ventriculis.⁊ ꝑ conſe⸗
quens opilationẽ.aut ma gnã aut paruã ſᷣm
quod circulus eſt mag vel minus groſſus ſta
cpilentia vel apoplexia.¶ Sexta regula.Cir
culus in acuta egritudine liuidus.cercbꝝ ledi
ſcat. Ptʒ. quia ſicut vꝛina liuida f̃ cat fluxum
matcrie ad caput ſᷣm totũ in egritudine acuta
Itẽ circulus liuidus ſcat raptum eius ad ſu⸗
perioꝛa ⁊ ita leſionẽ cerebꝛi.¶ Septima regu

la.Circulus ſubtilis virnidis in coloꝛe in ſebꝛe

acuta apparẽs aduſiionẽ.⁊ futurã ſreneſim ſi⸗
gniſicat.patʒ.qꝛ talisſcat mateniã multã ſub
tilcm colericã in cerebꝛo.a qua cõmuniter ac⸗
cidit ircneſis.vt patꝭ ma tertij.¶ Octana re
gula.Circulus ꝗꝓparẽs tremulus ꝑ medicos
agitatus doloꝛẽ in ſpina doꝛſi et ꝑ ↄſequens
paraliſim ſcat.patʒ.quia ſᷣcat materiã multã
ſubtilẽ colericã in cerebꝛo:a qua cõmuniter ac
cidit freneſis. Significat eiiã fluxũ materiei
catarralis ꝑ nucha.ad cuius ſimũ aut ſequit

doloꝛ in ſpina doꝛſi.vel materiei retentioneʒ:

vel paraliſis.ex cums fiuxu magis ptingit ner
mis. ꝛc. ¶ ona regula. Eirculus niger pꝛece⸗

dente liuiditate moꝛtiſic ationẽ coloꝛis cx fri⸗

giditate ccrcbꝛi cat.patʒ.qꝛ ſicut vꝛina nigra

quam pᷣccſſit vꝛina liuida moꝛtiſicanonẽ into⸗

to fcat ex defectu membꝛi det erioꝛati et pꝛin⸗
cipalis:puio ccrcbꝛi.et ita circuius niger.

De Brinis

WPecima regula. Circulus niger ſi antepᷣceſ⸗
ſerit viridis in vꝛina moꝛtiſicationẽ et aduſtio?-

nem in cõplexione fcat.patet ex dictisſupꝛa

De Spuma invrina.

KRo cuius partis intellectu Notandu:
pꝛimo vt habet᷑ a Balieno in commẽto
huius anphoꝛiſmi ſanguinulentoꝛum

in.ij. ꝑticula. Spuma autẽ generat a materia
groſſa.viſcoſa humida. In quã dũ a git caloꝛ

eleuat quedã coꝛpuſcula.ex quoꝝ cõmixtione

generat᷑ſpuma. Aut generat᷑ a caliditatetoꝛti
ſicut patet in olla ebuliente Aut generat᷑a foꝛti
motu ⁊ ꝑcuſſione vt in eqͥs currẽtibo apparet.
Ex quo ſequitur ꝙ cã materialis ſpumieſt hu/
miditas viſcoſa.Cauſa efficiens eſt caliditas
ggens in humiditatẽ. Quare dant᷑ de ea iſte re
gule.qᷓrũ pma ẽhec.¶ Pꝛima regu. Spuma

cõtinua groſſa in ſudᷣa multa ⁊ remiſſa ĩ coloꝛe

cũ vrina groſſa apparẽs ſcat indigeſtionẽ ⁊ vẽ

toſitatẽ: qꝛ talis vrina ſcat multã humiditatẽ
et groſſã ſuffocãtẽ ⁊ debilitatẽ caloꝛẽ naturalẽ

ex cuius debilitatiõe debilitatur virtꝰ digeſti
ua.et per viã indigeſtionis multiplicat᷑ materia

multa et viſcoſa.Cõfirmatur auc.Aui.xiij.iij
ca.de ſignis apoſtematuʒ ſtomachi.¶ Scoa
re. Sppuma tenuis in ſuba ⁊ ↄuinua ꝑ oẽspar
tes coloꝛata ſatis in vꝛina ſimili appa rẽs ſᷣ cat

inflãmationeʒ in mẽoꝛis ſpũalibo. patet. qꝛ aut
talis ſpumafit mediãte multitudine materiei.

ſed h̊ nõ.qꝛ tunc nõ eſſet coloꝛata.Et vꝛina in⸗
flq mata.aut fit mediãte caloꝛe actionis foꝛtis ĩ

ipam materiã. ⁊ tũc ſcat incẽdiũ in mẽbꝛis ſpi⸗

ritualib.⁊ ita patʒ auc.Gal.pal.⁊ a ſufficiente
diuiſione.E tvꝛina ſimilis aparẽs in fe.ẽ ma⸗
lũ ſignũ:qꝛ ſcat inflãmationẽ in pulmone et in
mẽbꝛis vicinie.i¶ Zertia re. Spuma interciſa

apares nigra in coloꝛevctericiã nigrã ex vicio
bumoꝛis melancolici cat. Patet.q; talis ſᷣcat
opilationẽ et materiã melancolicã in vijs vꝛine

delatã ꝓpter opilationẽ inter epar et ſoleneʒ.qꝛ

bumoꝛ melancolicus nõ potẽs tranſire ad p⸗
pꝛium receptaculũ neceſſario regurgitat ad ꝑ⸗

tes inferioꝛes.quare ⁊c.Et dicitur notãter in⸗
terciſa. quia ſi eſſet cõtinua caret materiã me⸗

lancolicã ⁊ aduſtã in toto.q̃re ⁊c.vt ptʒ au. Aui

cẽ.xiij.ij.de ſignis yctericie nigre. Quarta re.
S puma interciſa nõ cõtinua apparẽs cũ gra

nulis minutis.talis ſᷣcat mẽbꝛa debilia graua

ri multitudine reumatis. Patet.qꝛ nõ cõtinua

pᷣcat humiditatẽ in mẽbꝛo deducto.et cũ gra⸗

nula ſ cant deſcenſum reumatis.vt declaraba
tur ⁊c.¶ Quinta reg. Spuma interciſa viri⸗

dis in coloꝛe. aut ſimilis tincture croci ſignifũ⸗
cat caletactionẽ epatis ⁊ aduſiionẽ. Patet.·

quia hoc ſigniſicat ſuperabundantiaʒ caloꝛis

delate ad vias vꝛine ⁊ abundantis in toto qð
nõ poſſit eſſe niſi ſtãte epatis caliditate cũ adu
ſtione ergo regula vera.Qð piʒ auct.Aui.xiiij.
tertij de ſignis yctericie citrreien
De languine in vꝛina.
O tandu q qñq; apparet in vꝛina ſan⸗
n guis purus clarus.qñq; commixtue.qͥ
dDiſtin gitur ex parte quãtitatis caloꝛis
mixtoꝝ. licet ſangius qñq; euacuet᷑ purus pr
viã criſis ex ſanguine peccãte in q;titate.vt cõ⸗

tin git in pluribo mingẽtibo oĩno ſepe ſangumẽ

purũ. Deq̊ dant᷑ iſteregule.i¶ Pꝛima regula.
S ãͤguis in vrina trüboſus vel globoſus gra⸗
uẽ habẽs odoꝛẽ vel fetoꝛẽ cũq; doloꝛe in pecti
ne ſignificat ſanguinẽ a veſica venire.Coꝛrel.
UVrina in qua apparẽt gutte ſanguis groſſi reſi
dẽetis in fundo ſᷣcatſanguinẽ a loco ꝓpinq̊ flue
re. ꝛ ↄñs a veſica & ꝛc.¶ Scda re. Crina in

qua apparuerit ſanguis groſſus trumboſꝰ pe⸗
tensfundũ ſ cat actualẽ fluxũ menſtmorum in

muliere.et hoc nullo mõ exiſtẽte doloꝛe in aliq̃
parte.Patet:qꝛ aut fluit a vcſica.ethocnõ. qꝛ
ſic dolor eſſet in pectine.aut a renib.et hoc nõ.
quia ibi eſſet doloꝛ.aut ab epate.et hoc nõ.qꝛ
ibi nõ eſt doloꝛ.aut etiã aliq̊ alio mẽbro.a quo
ſifuerit nõ abſoluetur tale mẽbꝝ.aut a graui⸗
tate aut a dolore actuali exiſtẽte.aut qð pᷣceſſe
rit.Coꝛre.Ex ſimilivrina ſepe decipiũturmedi
ci iuuenes qui pꝛenoſticant neceſſitatẽ ficbotos⸗
mie et male.oꝑant᷑ em̃ cõtra caſum habitũ q̃r⸗
ta pꝛimi.Caueas ne menſtmataʒ flebotomes.
Coꝛre.Nõ quelibet vrina rubea groſſa iudi⸗
cat de flebotomia. ¶ Tentia regula. Sãguis
in vꝛina nõ trumboſus niger in fundo minoꝛa
to doloꝛe in renibus ſ cat ipᷣm fluerea renibus
patet Et dicitur notãter niger.qꝛ ſanguis exi⸗
ens venas immediate denigrat᷑ iuxta ſententiã
Gał.in cõmẽto iſtiꝰ amphoꝛiſmi.Si ſanguis
extra venas effunditur. Patet etiã exſnia trum
boꝝ.qꝛ illi ſignificãt ſuꝑ diſpoſitionẽ veſice.vt

Declarabit᷑. Pat et etiã exſitu doloꝛis.qð ſignũ

arguit᷑ certiſſimũ.¶ Quarta re. Sãguis purꝰ⸗
aclſi ex vulnere ex pelleret᷑ cũ doloꝛe ſpondiliuʒ
mediaꝝ doꝛſi ſᷣcatipᷣm fluere ex fractura vene
chilis. Pꝛobatur.qꝛ talis ſanguis purꝰſignifi
cat fracturã vene mediãte puritatis.⁊ nõ alibi
niſi vbi ẽ doloꝛ.ſed cũ doloꝛ ſit vbiſituatur illa
vena chilis. ⁊c.¶ Quinta re.Sanguis punii
ſumus cũ doloꝛe ⁊ punctiõe in ypocũdrio dex⸗

tro.ſignificatſanguinẽ ab epate fiuere.et ꝑↄñs

dyarriã epaticã.patʒ ex Auicen.de fiuxo epati
coſanguineo.¶ Sexta re. Nõ om̃is vnina in
qua fuit languis eſt mala Patcraul q; ac

Trattatus:.

Nãit talis vꝛin a per viam criſis.vt dictum eſt.
et tüc ſignũ eſt bonũ ſi reſtringatur ſequuntur
accidentia mala. ðBdU

De
E grenulis tales dant᷑ regule.i Pꝛi⸗
ngg regula. Arenule rubee incoloꝛe.
dure in ſubſtãtia ſine febꝛis vicio cuʒ
Doloꝛe doꝛſi lapidẽ inreniboconfirmatũ vel cõ
firmandũ ſignificãt.dũmodo cũ eis fuerit diſ⸗
cultas mingẽdi. Pꝛobatur auctoꝛitate pꝛinci
pis decima octaua ca ꝓpꝛio. Rõne autẽ ꝓbat᷑
ſic. Nam tales arenule dure atteſtantur mate⸗
rie groſſe cõtente in renibs velin veſica.nõ ſe⸗
cunduũ.vt declarabit inferiꝰ. pꝛimũ Sʒ exiſtẽ
te materia flegmatica groſſa in renibus opilã
te et occurrẽte caliditate epatie ⁊ renũ generat
apis. concluſio vera. vt ptʒ de cauſis ipſius

lapidis.¶ Scda regula. A renule dure in ſub

ſtãtia rubee in coloꝛe apparẽtes cũ aleuiatione
renũ vellumboꝝ diſſolutionẽ lapidis fieri ſcat
et doloꝛẽ a lapide pꝛoceſſiſſe.qð pꝛobat᷑ aucto
rit ate pꝛincipis in loco pꝛeallegato.Et Iſaac
tactatu de vꝛinis.ca. de cauſis arenulaꝝ.Et
rõne pꝛobat᷑ſic. Lales arenule ſcant aut lapi⸗
Aeʒ in renib.Et hoc nõ.qꝛ perſeueraret doloꝛ
et nõ fieret alleuiatio.vel ſigniſicat diſtolutiõʒ
ipſius a ſufficiẽte diuiſiõe.qdð ẽ veꝝ.pꝛobatur ex
alleuiatione doloꝛis que pᷣceſſit añ a paritiõeʒ
illaꝝ arenulaꝝ. ¶ Lertia reg. Arenule albe in

coloꝛe dure inſubſtãtia reſidẽtes in fſundo do

loꝛ e exiſtente in pectine lapidẽ in veſica ſignifi⸗
cant. Quod declaratur pꝛimo aucto.principis
ca ꝓpꝛio. Rõne aũut ſic.qꝛ tales arenule aut atte

ſtatur ſuꝑlapidẽ in renibaut veſica. HNõ pri⸗ poſt
mũ.qꝛ tũc eſſent rubee.Et doloꝛ eſſet in doꝛſo

ter ſitum ⁊ colorẽ ipoꝝ renũ.&̊ a ſufficienti di
uiſione atteſtat᷑ ſuꝑ lapidẽ in veſica. Qð pitʒ ex
ſitu doloꝛis in peciine.⁊ color iparũ arenulaꝝ
qui ꝓpoꝛtionãtur coloꝛe veſice.¶ Quarta reg.
Arenule albe in coloꝛe:poſt quarũ apparitio⸗
nẽ remittat᷑ doloꝛ pectinis et difficultas min⸗
gendi.Et ex his patiens ſentiat ſubleuationes
Tales diſſolutiões lapidis in renibo aut diſſo⸗
iutionẽ eiuſdem inveſica. HNõ pꝛimũ.ergo ſcðʒ
Ideo eſt manitfeſta.¶ Quinta re.Arenule rubee
in coloꝛe molles inſubſtãtia a pparẽtes cũ febꝛe
et maxime in fine fe.ſignificant aduſiionem hu⸗
moꝛuʒ auctoꝛitatepꝛincipis pꝛima quarti de ſi⸗
gnis quartane.Rõnepꝛobat᷑.quia tales are⸗
nule ſignificant multitudinem materie aduſte.
ergo tales ſignificant aduſtionabumoꝛis pꝛo

pterea tales materiã aduſtã Ratione pꝛobatur

nñns.qꝛ aut tales ſigniſict lapidẽ aut aduſtiõʒ
Hõ pꝛimũ.q; tunc nõeſſent molles.vt patʒ per

regulasprecedẽtes ergo ſcᷣm vt patet per lu

ficientẽ diuiſionẽ.¶ Seexta reg⁊ vltima.Are⸗
nule rubee apparentes ſine doloꝛe⁊ grauitate
renũ ſignificat caliditatẽ epatis ⁊ renum. quod
apparet: quia tales arenule atteſtãtur duobus

pꝛincipijs. pꝛimo caliditati ageti. ſcdᷣo materici

flegmatice que ſunt vᷣa pꝛincipia renum ⁊ lapi

dis.ꝗᷓ ſi fuerint cũ doloꝛe ſ̃cant lapidẽ.que ve⸗

ro ſine doloꝛeſcant intentũ regule.Coꝛrelari.
Arenule apparetes in fine febꝛe colericarũ ſig⸗

mnificant permixtionẽ febꝛis colcrice ad ſebꝛem

quartanã. Patet.qꝛ ſignificat aduſtionẽ mate⸗
rieivt ptʒ ex ꝓbatiõe quinte concluſionis.

De Spermate in vema .

.
„*

EE ſpermatepꝛimo notãdũ:q invirga
d ſunt tres meatꝰ ſpermatis vꝛine et al
gu‚uadi.vt ptʒ ex anathomia virge apð
oẽs ſapiẽtes.Exq̃ cõtingit vnã iſtaꝝ ſuꝑflui⸗
tatũ cũ alia euacuari.Et ita ſperma cũ ſuꝑflui⸗
tati vꝛinali.quare de ſpermate dant᷑ he regule.
¶ Pꝛima regul.Sperma diuiſum Em partes
minimas incoꝛpoꝛatũ cũ ſub ſtãtia vꝛinali.ſuꝑ

fluitatẽ vel coitũ pꝛeceſſiſſe ſf̃cat.Pꝛobat pᷣmo

auct.pꝛincipis.xx.iij.ca.de ſignis coitꝰ. Scdo
rõne tali.qꝛ tale ſperma ita penmixtũ ſ cat diu⸗
turnitatẽ euacuatiõis ſpermatis pꝛeceſſiſſe ad
quã ſecuta eſt notabilis permixtio.⁊ita ẽ coꝛ⸗
poꝛatio vnius ſuꝑ fluit atis cuʒ altcra.quare re
gula vera.¶ Scda re. Sperma apparẽs glo⸗
batũ truncoſum cũ vrina ſᷣmfruſta groſſa per
mixtum abſtinẽtiã coitus vel nocturna polluti
onẽ ſcat.ꝓbatur rõne.qꝛ tale ſperma ſic appa⸗
rens aut fcat coitũ aut pollutionẽ nocturnam
quã pollutionẽ remãſit aliqua pars ſtimu⸗
lans virtutẽad eius expulſionẽ.HNonpꝛimũ.qꝛ
tunc eſſet diuiſum ̊ ſcᷣm ſcat. Patet ſepiſſime
in vrinis viroꝝ religoſoꝛũ:vel ſcat vt dictũ eſt
abſtinẽtiam coitus.Hon in homine aſiuefacto
ad coitũ ſi retineatur talis ſuꝑfluitas neceſſa⸗

rio aliq̃ pars eiꝰ retẽta ſt imulat expulſiuam ad

eiꝰexpulſionẽ.Et qꝛ nõ cõueniẽtiꝰ poteſiexpel
li q; per vias vꝛine.quare ⁊c.i¶ Terna regula.
Sperma apparens frequẽter in multis vicibꝰ
gomoꝛream vel paraliſim membꝛoꝛum genita
lium ſignificat. Probatur:qꝛ autẽ tale ſpenma
ſic apparens ſ cat coitũ pᷣceſſiſſe vel pollutionẽ
nocturnã vel gomoꝛreã paſtionem. Non pꝛi⸗
mum neq; ſcm.quia tunc tale eſſet interpola⸗
tim.⁊ interpolatis vicib appareret.ergoſicon
tinue vel multis vicibus apparet ſcat intentuʒ
regule.Et notanter dicitur paraliſim men bꝛo
rum genit aliũ.qꝛ ſicut contingit alioslacertos
et muſculos paralitiſari pariter ⁊ iſos:qꝛ pa⸗
raliſi inducta ſequitur relaxatio. 2 ua cuacuas

— ..

De VYrinis

tio ſpermatis

De Nmpullis in vꝛina.

Otandũ qð ampulla quãtũ ad quid no

n minis impoꝛtat granula magna q̃ diffe
ruunt a ſpuma ſ̃m magis ⁊ minus⁊ a d
nulis:quia granule ſunt ampulle mediocres.
Ampulle em̃ impoꝛtãt idẽ qð dictũ ẽ.ſ.ſpumã
ſuꝑueniẽtẽ ⁊ eleuatã.de qua dãtur iſte regule.
¶ Pꝛima regu. Ampulla magna ꝑſeuerãs in
vrina hñs adherentiã pꝛolixitatẽ moꝛbi in quo
appiret ſignificat. Pꝛobat᷑ auctoꝛita. Iaac de

vꝛina. Rõne autẽſic.quia talis ampulla ſigni⸗

ficat cruditatẽ ⁊ viſcoſitatẽ materiei peccãtis.
ꝓpter cuiꝰ viſcoſitatẽ conat᷑ ad agẽdũ cõtra ta⸗
lem materiã ad quẽ conatũ generat᷑ ampulla:
Kõfirmn a.vt ſi às ꝑcuſſerit grauiter aquã.ex
tali ꝑcuſſioneeleuant᷑ ampulle.vt notat experiẽ

tia.modo ſtãte materia groſſa ⁊ viſcoſa neceſ⸗
ſario moꝛbpꝛolongat᷑.¶ Scðaregula Am
pulla magna apparens in vrina declinãsſe ad

lio cũ ad quẽ vrinale applicatur ventoſitatẽ ſig

nificat.Pꝛobat᷑:qꝛ ſicut de rõne vẽtoſitatis ẽ
moueri de loco ad locũ:⁊ nõ habere eſſeſirum.
vt patet ex ſentẽtia oim medicoꝝ. Ita de rõne

ſuꝑſluitatie cõſequẽtis talẽ vẽtoſitatẽ.i¶ Ter

tia regula. Ampulla apparẽs in vꝛina magna

cuaʒ rugita ⁊ grauatione ſtomachi vomitũ gut
fluxum vetris pꝛeceſſiſſe ſignificat. Pꝛobat᷑ naz
talis ampulla ſignificat materiã humidã fleg⸗
maticã contineri in ſtomacho.vel in inteſtinis
que contenta neceſſario ſtimulant virtuteʒ ad
ſeceſſum fluxuum ventris vel vomitum:quare
cõcluſio vera.⁊c.¶ Quarta regula.Ampulla
magna appares in vrina aut grauationẽ ſto⸗

m ichi dolorẽ yleos.aut renũ exhumoꝛe fleg⸗

matico groſſo ⁊ viſcoſo dependere ſcat.Pꝛo⸗
batur auc.Aui.ca.pꝛopꝛio.Rõne aũt ſic.quia
talis ampulla atteltatur materiei ex qᷓ̃ generat
Sed cũ generat᷑ extali materia flegmatica ſe⸗

quitur intentũ ¶ Quinta regu. Ampulla ap⸗
parens cũ magna adherẽtia incirculo doloꝛeʒ

capitis a vẽtoſitate ſignificat.aut etiam viſco⸗
ſitate. Pꝛobatur:quia vt dictum eſt.quia cum

cõtentũ arguit ſupꝛa regionẽ in qua fſuerit col⸗
locatũ.:ꝰ cũ circulus cõmixtꝰ cũ amipulla co
letur in loco ſup erioꝛi ſeqtur ĩtentũ. Coꝛrela⸗
rium Ampulla: magna apparens ĩ vꝛina ven

toſitatẽ atq; viſcoſitatẽ eſſe in ſtomacho ſigni
gniſicatet inteſtinis eſt ſignum diſtinctiuum ·

De granulis in vꝛina.
Egranulis:id eſtampullis mediocnibꝰ
dantur he regule¶ Pꝛima regu · In q

cunq; partefuerint granula a cerebꝛo

fluere materiã ft. Ptʒ pꝛimo auc.medicoꝝ.qͥ
ponũt granula ⁊ circulũ eſſe ſignũſuꝑ diſpoſi⸗
tionẽ cerebꝛi Rõne ſic ꝓpbatur.qꝛ talia granula
ſignificant ſuper diſpoſitionẽ capitis aut me⸗
diaʒ regionẽ aut ſuꝑ imſimã.Sed nõſcoᷣm ne
q;tertiũ abſolute:quia tũc ceſſent ampulle mag
ne ex eo:quia facilius eſt virtuti agere ſuꝑ ma⸗
teniã in media regione cõtentã ⁊ in infima qᷓ; in
ſupꝛema.Sed agete generatiõis ampulle ap⸗
palicate poſſet ſequi actio.quare ⁊c.g̊ granula
ſignificat ſupꝛa deſcenſuʒ reumatis. Sʒnotã
dũ qð iſta granula alia ? alia ſiguificant ſi fue
rint in alia ⁊ alia regione. Cõtenta em̃ in regio
ne ſuperioꝛi ſignificãt diſpoſitionẽ capitis.ita
q; materia actualiter pe cat in capite. Coõten⸗
ta in media regione ſigniſic at ſupꝛa deſcẽſum
reumatis:ad neruos ad pectꝰ ⁊ iſcturas.licet
rarius appareãt niſi in ſupꝛema regione. Ideo
medici dicunt qð granula abſolute ſignificant
ſupꝛa deſcẽſum reumatis ſiue modo deſcẽdat
ad partẽ illã ſiue illã. Declarat accidẽtia mani
feſta.Ex q̊ verificat᷑ dictũ medicoꝝ q patien
tes catarrü ad omue genus moꝛboꝝ ſunt pa⸗
rati.Pꝛobat᷑.quia ex eius fluxu inducit malaʒ
cõplexionẽ in loco i queʒ fluit.

De nubecula in vꝛina.

Enube q̃ diatur nubecula. Notãdũ ꝙ;
d tales impoꝛtãt quãdã vapoꝛoſaʒ ſuper
fliuitatẽ ⁊ obſcurã apparẽtẽ in vrina ad
modũ tele arenee vel pulueris ſparſi per vrinã

qui generat᷑ ex actione caloꝛis pꝛeter naturam

de qua dant᷑ tales regule.¶ Pꝛimarrgu.Nu⸗

becula liuida apparens in inferioꝛi regione ad

modũ pulueris ſparſi pꝛincipium ethice ſignifi
cat.Patet auc.Aui.pꝛima quarti in.ca.de ſig
nis ethice. Rõne autem ſic.quia talis nubecu⸗
la ſigniſficat ꝙ caloꝛ pꝛeter naturã incepit age⸗
re in humiditate.⁊ eas reſoluere quod ẽpꝛinci⸗
pium ethice.¶ Scða re. Nubeculoſa vmbꝛo
ſa cũ quadã ſpuma crocea vel viridiſuꝑ cale⸗
factione epatis ⁊ multitudinem coleꝛe ſignifi
cat.Patet experimẽto.quia tales vꝛine cõmu⸗
niter apparent in yctericia vbi ẽ ſuꝑſtua calidi
tas epatis et multitudo colere.

De pilis in vꝛina.
Otandu pili diſtinguuntur ex parte
n ſube ⁊ ex ꝑte q;titatig.Ex ꝑte coloꝛio.⁊
ecer parteſitus.Aliqͥ dicuutur ſubtiles.
qliqui groſſi.OQOñq; ſunt multi.quãdoq; pauci.
qñũq; in regione media.qũq; in regione ſupꝛe⸗
ma.qñq; ſunt coloꝛis citrini.qñq; fuſci.quado
q; rubei.Diſlin guũtur etiã ex ꝑte cauſaꝝ eſici

entiü:q; quidam cauſant᷑ ex humoꝛibo groſſis

Db i

Tractatus

fnigidis.quidã caliditate ſupma agentẽ in hu⸗
midũ.Colligit᷑ hec diſtinctio ab Aui.ij.i.⁊ ab
vVſaac.i.de vrinis.De quibo dant᷑ he reguie

¶ Pꝛima re.Pili rubei ſiue citrini apparẽtes in

vrina in quacũq; regione nõ exiſtẽtefebꝛe cali⸗

ditatẽ renũ ſignificat. Patet auc.pꝛincipis.xix.
iij.deſignis male cõplexio nis calide renũ.Rõ
ne ſic. quia ſicut de rõnefrigiditatis ẽ albeſce⸗

re.ita de rõne caliditatisẽ citrinare.aut calefa
cere.Sed tñ ſuꝑfluitas atteſtat᷑ mẽbꝛo a quo
ſuꝑiluit ſequit᷑ ppoſitũ. ¶ Scda re. Pili appa⸗
r1ẽtes in vꝛina exiſtẽtes pingues ſubſtãtie ſoli⸗

denonexiſtente febꝛe diſſolutionẽ renuʒ ⁊ lum/
boꝛuʒ ſignificãt.Pꝛobat᷑.Cali piliſunt pa es
materie reſolute vel diſſolute.aut mẽbꝛoꝝ.ſed
nõ hoc. 8 atteſtat᷑ diſſolutionẽ mẽbꝛoꝝ ⁊ maxi⸗/
me vicinoꝝ:vt ſunt renes et lumbi. regula ve

ra.¶ Tertia re.Pili apparentesin vꝛina aliqᷓ;⸗

æulũ groſſi in ſubſtãtia:ta ſe habẽtes ꝙ ſicom
ꝑrimant᷑ euaneſcũt.aut ex agitatione vrine re⸗

ſoluũtur.tales pili opilationeʒ ab humoꝛibus

groſſis ⁊ viſcoſis fieriſignificant. Pꝛobat᷑ au⸗/

ctoꝛita.Aui.ij.i.Rõne ſic.Aut tales pili ſcant

diſſolutionẽ mebꝛoꝝ aut matene. NHon mẽbꝛo⸗
rũ.qꝛ vꝛina eſſet pĩguis.⁊ pili nõ euaneſcũt.er⸗

go atteſtatur materiei reſolute.⁊ per cõſequẽs

materiei groſſe ⁊ viſcoſe opilãtes vias qð erat

pꝛopoſitum. ¶ Quarta regula. Pili apare⸗
tes in vrina in ſubſtãtia ſolida vrina exiſtente
oleaginoſa.tales apparẽtes exiſtente febꝛe diſ

₰ — „ ⁶ ₰

ſolutionẽ totius⁊ ethicã fieri ſigniſicant. Pꝛo⸗

bat᷑ auc.Aui.i.iij.ca.de ſignis ethice.Rone ãt
ſic. qꝛ tales pili aut ſcant diſſolutionẽ mebꝛo⸗
rũ ꝑticulariũ aut totius. HNõ pꝛimũ.qꝛ tũc eſſet
fe. ſcom. v per cõſequẽs regula eſt vera.

De Squamis in vꝛina

4 E ſquamis apparẽtitbo in vꝛina. Hotã
DIDagdumcirca quid noĩs ipᷣaꝝ ſquamaruʒ

WVaſquame differunt afurfureis reſolu⸗

tionibo ꝗꝛ furſuree reſoluiões dicũtur ꝑtinere
ad ſimilitudinẽ ſquame piſciu. Differũt etia ex
ꝑte cauſaꝝ:qꝛ materia faciẽsſquamasẽ groſſi

oꝛ qᷓ; materia faciẽs reſolutiõesfurfureas. Si

militer differũt ex ꝑte excoꝛiatiõnis.qꝛ funuree

reſolutiones accidut cõfoꝛmata excoꝛiatione
Squame aũt accidũt in pꝛincipio excoꝛiatõis
cñ ꝑtes extrinſece⁊ intrinſece dicunt᷑ eſſe groſſi
oꝛes q; ꝑtes intermedie.quibo ſtancibo ponũtur
he regule.¶ Pꝛima regula. Squame appaʒ

rentes in vꝛina tales inquantum ſquame ⁊ ſine

febꝛe aparentes ſcabiem ſigniſicãt ſiccam

Pꝛobat᷑. Hã cũ materie ex quibofiunt ſquame

ſunt groſſe.tunc talis materia noſt eſt apta per

poꝛos exalare.Exalat ergo t atu pars lubcilis

ſiit ꝓpparcbunt.De quiby dani tales regule

er qua inficit᷑ cutis infectiõe tenui et ſubtili

Scda re. Squame apparẽtes in vꝛina cum
gr auitate in regione pectinis ſignificant ꝙ ve,-⸗

ſica incepit excoꝛiari.Patet ex deductione ſcdᷣe
cauſe pꝛedicte.¶ Tertia re.Squame apparẽ⸗
tes in vrina cũ vitio febꝛis pꝛimã ꝑtẽ ethice.et
ethicãfieriſignificãt. Pꝛobat᷑.qꝛ ſicut ſe habet
pꝛima humiditas ad ſecundã bumiditatẽ irafur
furee reſolutiões atteſtãtur reſolutione ſecũde
humigditatis que eſt ſubtilioꝛ ipſa pꝛima humi⸗
ditate.ergo ſquame atteſtabunt᷑ reſolutioni pꝛi
me humiditatis que eſt groſſioꝛ.et ideo ethicã

pꝛime ſpeciei ſignincat ,
De Furkureis relolutio⸗
nibus in vria. ðUBUĩ
Rimo notãdũ q; ip̃a pꝛocedũt ex alte⸗
IVra cauſax illaꝝ. Aut ex ſolutione mas⸗
terie colice aduſte vel flegmatis ſalſi. qᷓ
partes ſeparate trqſmittũtur ad vias vrine. et
cũipᷣa ſuꝑfluitate mittũtur vel ex reſolutione ꝑ
tium cartilaginoſaꝝ aut neruoſaꝝ.vt eſt veſica
et hmõi. Et dicũtur furfuree reſolutiones qꝛ re
ſident in vrina ad ſimilitudinẽ furfuꝝ groſſarũ
Uel accidũt ex reſolutione humiditatũ ſecũda⸗
rũ vt ros caàbiũ q̃ ſunt cõpoſite ex partib grols⸗
ſis ⁊ ſubtilibo.q̃re cõtingit vnã ab alia ſeparari

Dequibo reſolutiõibo dantur tales regule

¶ Pꝛima re. Jurfuree reſolutiões apparẽtes in
vrina ſinefe.aut in doloꝛe ſine fe.aut doloꝛe in
determinata ꝑte coꝛꝑis ſcabiẽ coꝛꝑis eſſe ſcat.
q̃ cõcluſio ꝓbat᷑ auct. Ani:ca.deſcabie.Rõne
aũt ſic.qꝛ tales furfuree reſolutiones aut atte⸗
ſtantur ſcabiei aut vlcerationi.aut reſolutioni
Nõ ſcoᷣm.qꝛ tũc eſſet grauitas⁊ dolor in earũ
euacuatiõe.Hõ tertiũ:qꝛ tũc eſſet vrine graui⸗
tas aut doloꝛ in eaꝝ euacuatiõe.&̊ pꝛimũ quod
erat ꝓbãdũ.¶ Scða re.urſuree reſolutiões
in vrina apparẽetes cũ grauitate et doloꝛe circa

regionẽ pectinis vlcerationẽ veſice ſigniſicant.

patʒ.qꝛ vbi doloꝛibi egritudo.ſed qꝛ nõ erit ita
vitales reſolutiones pꝛoueniũt ab vlceratiõe
vt dictũ ẽ. ¶ Tertia re.Furfuree reſolutiones
apparẽtes cũ febꝛe in vꝛinam ethicã ſcdᷣeſpeciei
ſignificãt. Patet a ſufficiẽti diuiſione cauſarũ
ipſarum reſolutionũ furfurearum

De thomis in vꝛina.
DODtita q athomos debemꝰĩitelligere ᷓ
n nula ꝑua ad modũ pũctoꝝ vt italoqᷣr qᷓ
diſtinguütur ex gte loci et ex ꝑte ſubſta
tie et ex ꝑte cauſaꝝ aqͥbo generãt᷑ tales athomi.
BGBenerant᷑ iñ̃ vt plurimũ a materia flegmatica

*

inhibita in neruis.qͥ ſignificabũtregionẽ in q⸗

De Brinis

¶ Ppꝛima re. Athomi apparẽtes in vrina infũ⸗
do reſidentes doloꝛẽ in mẽbꝛis generatius et
pedib: genub.⁊ ꝑ ↄñs podagrã exillis ſignãt
Pꝛobat᷑ pꝛimo auc.Aui.xxij.tertij.ca.de poda
ga⁊ ſciatica. Rõne vero ſic.Lales athomi ſi⸗
gniticãt materiã cõtentã in mẽbꝛis neruoꝝ in⸗
ferioꝝ.⁊ per ↄñs in mẽbꝛis regionis in fine que
integrat᷑ ex mẽbꝛis pᷣdictis.¶¶ Scða re. Atho
mi apparẽtes in media regione doloꝛẽ in mem
bꝛis ſpiritualiba ſᷣcan.ꝓrobat᷑.quia ſicut atho
miin infima regione ſupꝛa infimã regionẽ ſig⸗
nificant.ita athomi in medio indicãtſuꝑ mediã
vt apparet etiã ex alijs ſuꝑfluitatibo·¶ Lertia
re.Athomi apparentes vniuerſaliter ꝑ totam
vrinã omniũ mẽbꝛoꝝ.⁊ ꝑ cõſequẽs totũ coꝛpꝰ
dolorẽ ſignificãt:pꝛobat ſic.Athomi partialeſ
partialẽ doloꝛẽ ſignificãt.ita athomi vniuerſa⸗
les et vniuerſaliter apparetes vniuerſalẽ dolo
rem ſignitficant.ergo intentũ regale eſt verum.
¶ Quarta reg.ſumpta ab Aui.pꝛimo canone
fen ſcðᷣa ca.de ſignis impꝛegnatiõis.Urina lu⸗
cida pura in ſubſtãtia in qua apparuerit aliqᷣd
groſſuz ſile nubi. ⁊ in ea fuerint athomi deſcen
dẽtes ⁊ aſcẽdẽtes globatim inferiꝰ impꝛegnati

onẽ ⁊ conceptũ ſigniſicãt.ptʒ auctoꝛitate pꝛe⸗

dicta. Rõne ſic.qꝛ tales athomi autſigniſcant
ſupꝛa doloꝛẽ iuncturarũ aut neruoꝝ aut ſuꝑ cõ
ceptum.ſed nõ pꝛimũ vt patet per concluſioes
pꝛecedentes.ergo ⁊c R „
ous li⸗

De Helolutioni
Ootãdũ qꝙ per roſolutiões cinericias

nericijs in vrina
n nõ debemintelligere reſidẽtes in vꝛina
ad modũ furfurearũ reſolutionum.ſed
ſunt groſſioꝛes que accidũt et apparẽt ex diſſs
lutione materiaꝝflegmaticaꝝ.aut melãcolica⸗
rũ aut ſanguinearũ groſſaꝝ que reſolute ſimul
cum ſuꝑfluitate euacuant᷑.et eaꝝ apparẽtia at⸗
teſt atur mẽbꝛis a quibo reſoluũtur.q̊ ſtantepo
nunt iſte regule. ¶ Prima re. Reſolutiões ci⸗
neree ſubtiles in coloꝛe adherẽtes globate vel
cõgregate ad inuicẽ ⁊ infundo reſidẽtes reten⸗
ſionẽ mẽſtruoꝝ in mulieribo ſᷣ cant.pꝛobat᷑ au⸗
ctoꝛi.Aui.xij.tertij. Rõne aũt ſic.qꝛ tales reſo⸗
lutiones atteſtant᷑ materie peccãti in loco ꝓpin⸗
quo ad vias vꝛine:que materie contingit eua⸗

cuari et retẽta ſtimulãt virtutẽ ad eiꝰexpulſio⸗

nẽ:et qꝛnõ poteſt euacuari ſᷣm ſe ꝓpter opilati
onẽ euacuatur aũt aliq̃ ꝑtes ex qrũ ſeꝑatione
generãt᷑ tales reſolutiões.Etiõ notãter ponit
in cõcluſiõe reſidẽtes in fundo ⁊ globate exiſtẽ⸗
tes ex eo ꝙ cõtentũ in regione ſuꝑioꝛi atteſtat
materie contente in tali regione. Jõ cũ materie
meſtruales ſũt ibi reſidẽtes,. claruʒ ẽ ꝙ relolutõ

nes ibi apparẽtes ſcãt eaꝝ reſolutioneʒ materie
rũ q̃re ↄcluſio vᷣa. S cða re:Reſolutiões ci
neree ſubnigre in coloꝛe ſparſe ꝑ vꝛinã fluxum
mẽſtruoꝝ actu alẽ ſᷣcant.pꝛobat᷑ auc.Aui.loco
pꝛeallegato. Rõneſic.qꝛ aut tales ſignificant
retẽtionẽ mẽſtruoꝝ aut fluxũ.HNõ pmũ.qꝛ tũc
reſiderẽt in fundo.qm̃ derõne grauis ẽ ⁊ nõeſ
ſent cõgregate.vt ꝓbatũ ẽ. ſᷣcãt actualẽ fluxũ
¶ ZTertia re.Cinericee reſolutiões ſubnigre et
groſſe adherẽtes ſube vꝛinali in fundo ſpleneti
cã paſſionẽ ⁊ apoſtema ſplenis ſcant.Pꝛobat᷑
aucto.oĩm medicoꝝ vnanimiter aſſerentium
hoc eſſeſignũ male diſpoſitiõis ſplenis. Rõne
ſic.quia aut tales reſolutiones atteſtant᷑ mate⸗
rie menſtruali aut melãcolice alibi contente.
HNon pꝛimũ vtptʒ ꝑ pꝛimã cõcluſionẽ.̊ cũ ſplẽ
ſit receptaculũ humoꝛis melãcolici.ſequit᷑ ꝙ ta
les reſolutiões atteſtãtur materie contente in
ſplene qð ẽ poſitũ.i¶ Quarta re.Reſolutiões
cineree apparẽtes in fi.fe.flegmaticarũ.ſebꝛem
flegmatticã ad melãcolicã ꝑmutari ſᷣcãt.Pꝛo⸗
batur quia tales ſᷣcãt materiã flegmaticã adu⸗
ri.ad cuiꝰ aduſtionẽ ſequit᷑ geneneratio humo
rũ melancolicoꝝ.qui cum peccauerit putrefactꝰ
indicat melancolicam febrem. H

De lanie in vꝛina.

Ota ſanies nunq; apparet in vꝛina niſi
n ſtante vlceratione in vijs aut eruptione
apoſtemat; currẽtis ꝑ viã vꝛine.q ſani⸗
es diuerſificat ⁊ ex ꝑte ſitus.de q̊ erit ⁊ emittit᷑.
Scðdo ex parte qtitatis.qꝛ qñũq; apparet pau⸗
ca qñq; multa qñq; tota ſanioſa.de qua dant
iſte regule. ¶ Pꝛima reg. Sanies in vrnina in
pauca q;titate apparet in ꝑtibo renũ exiſtente
doloꝛe. apa renũ aut vlcerationẽ ſcat materiã
paucã ſaniei per locũ anguſtũ differre q̃les ſũt
poꝛri.⁊ vbi doloꝛ ibi egritudo auctoꝛi.ypocra
tis decimo cõmẽto. Regula cõfirmat᷑ auctoꝛ.
Aui.xviij.tertij.ca.de apoſtemata renũ vlcera
tionẽ.i¶¶ Scðda re.Urina cũ ſanie multa in quã
titate apparẽs cũ graui et forti fetoꝛe doloꝛe ex
iſtente in pectoꝛe ſignificat apoſtema aut vlce⸗
rationẽ in veſica.Ptʒ quia talisſignificat mul
tã materiã putridã in loco ꝓpinquo et lato.qua
lem dicimus habere veſicã.qᷓre ⁊ c. Et dicitur
notãter multa.qꝛ ꝑhoc diltinguit᷑ apoſtema et
vlceratio veſice ab apᷣate ⁊ vlceratiõerenũ Loꝛ
relariũ. Urina ſanioſa multa cũ dolorein pecti
ne apoſtema ſignificat in muliere apᷣa in matri
ce.patet ex cauſis ſupꝛ adictis.i¶ Tertiaregu.
UVrina ſanioſa et coꝛrupta cum doloꝛe et pul?⸗
ſatione in ygocundrio dextro ſignificat apo⸗
ſtema epatis eſſe coꝛruptum.patet.quia do⸗
loꝛ ſignificat egritudinẽ in eo. chconiag it

Tractatus

apoſtemn epatis terminari ꝑ vias vꝛine. vt ha⸗
betur decima quarta tercij. ¶ Quarta. Uꝛina
ſanioſa apparens in pleuretico aut empico mi
norarato ſputo ⁊ accidẽtibo malis remiſſis.ſig
nificat pleureſim aut empina tenminabiliper vi
as vꝛine licet raro.vt habet᷑ in capitulis ꝓpꝛijs
minorato ſputo nõ per euacuationẽ materiei
ſigmificat materiã de iuani ad vias vꝛine.Cor
relarium. Hõ teneatur medicꝰ exminoꝛatione

ſputi in pleuretico ſi viderit accidentia remitii.
patet quia hoc ſignificat naturam creticareꝑ

aliam viam.⁊ ſic terminani moꝛbum.

De ledimme in vꝛina.

C ₰

2„*
1 X.
V

e dicũrur eſſe actõ caloꝛis naturalis.qͥ
agit in materiã actualiter peccantẽ ex q̃ tanq;
materiali cauſa ſit ypoſtaſis.finis aũt vt talis
materia pᷣpare? ad expulſionẽ. Yoꝛmalis vero

*

cã eſt iſta qꝙ ipᷣa ſit alba leuis pinealis ⁊ equalis

et reſidet in fundo ?⁊ dicat laudabilis continua
per oẽs ꝑtes ſuas. Ex q̊ ſequit᷑ coꝛrelarie.q; in

vꝛina pfecte ſana nõ debʒ appere ppoſtaſis.ptʒ

qꝛ: in vrina talis corꝑis ſani deficit materia ex
qua fit vel gnat᷑ ypoſtaſis. qꝛ ſiin eo peccaret
materia nõ eſſet coꝛpus vere ſanũ.Coꝛrelariũ

ſcðᷣm.ꝙ; deſiciẽte oltero ↄditionũ pᷣdictaꝝ q ip

ſa cu ſit alba etiãa illa ypoſtaſis nõ dicit᷑ lauda⸗
bilis. Loꝛrelariũ tertin. A waritio ypoſtaſis ſi⸗

gnificat materiã cõplete digeſtã ⁊ paratam ex⸗

pulſioni.que dicunt᷑ eſſe cã tꝑm vere criſis de
laudabili poſtaſi.Et de his dant᷑ tales regule
¶ Pꝛima rc. ypoſtaſis ſubnigra in coloꝛe ap⸗
parẽs in vꝛina lõga egritudinẽ ſigniſicat.Pꝛo
bat᷑.nã talis ypoſtaſis atteſi atur materie melã⸗
colice que eſt difficilis reſolutioòis ⁊ euacuatio⸗

nis: At ex ſnia Aui.in ca. de ſignis quartane.qʒ

obitante materia difficilis eradicationis moꝛ⸗

bus neceſſario pꝛolongat.ergo regula veaa
¶ Secunda regula. Sedimen liuidũ in colo
re moꝛtiſicationẽ caloꝛis innati ſignificat. Nã
talis ypoſtaſis ſigniũcat ſuffocationem calo⸗

ris innati a materia melancolica ad quã ſequi
tur moꝛtiſicatio.vt patet de cauſis liuiditatis
ſuperius.i¶ Tertia regula. Sedimen nigrum
in colore quod pꝛeceſſit liudum moꝛtem ꝓpin⸗
qquam ſigmiſicat.pꝛobat᷑ quia tale ſedimen ſig⸗
mificat vltimam aduſtionem ad quã cito ſequi

tur moꝛs. qre regula vera. ¶ Quartare. Sedi
men diuiſum in lubſtantia ? ſparſimper vꝛinã

ventolitatẽ ſigniſicat. pbatur qꝛ talis ẽ ꝓpoꝛtio
ventoſitatis ad alias ſuperſluitates. enamta⸗
lis eſt ꝓpoꝛtio ad ventoſitatem⸗ bydropiſim.

Eſedimine apparente in vꝛina.notan⸗
duũ pꝛimo ꝙ per ſedimẽ habemus intel
lgere ypoſtaſim apparẽtẽin vꝛina Cu

ſed ſiceſt ꝙ; ventoſitas reddit vnãquãce ſuper
fluitatẽ diſperſam. apparet regla vᷣa.¶ Quĩ
ta regula Hõ puratũ ſedimẽ debilitatẽ vᷣtutis
ſignificat, pbat᷑.talis ypoſtaſis ſcatinoꝛdinati
onẽ in motibo nature.q inoꝛdinatio ſequit᷑ de⸗
bilitatẽ⁊ ab ea accipit & ⁊c.¶ Sexta re.Encor
mia.i.ſedimen in ſupᷣma regione difficultatẽ an
helitus ⁊ pectoꝛis ſigmiicai Patet quia ſigniſi
cat materiã peccare in pecroꝛe.vt patet ex ſnia
omniũ medicoꝝ.¶ Septima re. Nephilis id
eſt ſedimen in ſupꝛema regionemagnã ventoli
tatẽ ſignificat ꝛmaximã. Ptʒ qꝛ ſignificat ma⸗
teriã habere raptũ ad caput ⁊ nõ miſi magnitu⸗
dimen vetoſitatis ¶ Octaua re. Sedimẽ qð⸗
cq; fuerit niſifuerit ꝑſeuerãs defeciũ virtutis
ſcat. Piʒ qꝛ ſᷣcat diminutionẽ actiõis in mate⸗
ria qpꝛecipue ſequitur debilitratem vinutis.

8 E ſup fluitate humoꝝ pꝛimo notãduʒ

ꝙ cõtingit humoꝛẽ ſᷣm partẽ ſeꝑari a
Mmateria totali:i habere raptũ ad vias
vꝛine Ex reſidẽtia videbit᷑ ꝙ ibi ſitſedimẽꝛ ypo
ſtaſis.Et nõ erit ita:vt patet ad experientia in
colica doloꝛe.⁊ ydeos:vbi videntur tales hũo⸗
res reſidere in fundo.quod etiã a paret in febꝛe
egmatica. vbi ſepiſſime decipiuntur medicji.
Scðdo notandũ: q; talis humor videbitur ſi⸗
milis ypoſtaſi ex partecoloꝛis ⁊ ſubſtantie.iñ
inter ipſum et ſedimen eſt ſignum diſtiuctiuum
tale: quia quando eſt veruʒ ſedimen ſi mouetur
ex agitatione vrinali ſtatim reuertit᷑ ad ſuũ lo⸗
cum ⁊ ſiium Colligit᷑ hoc ſignũ ab xſaac ᷣmo

14

de vrimis. Scdo ab Auicen: ſcda pꝛimi E tiaʒ

pꝛima quarti cap.de ſlegmatica.De q̃ humoꝛe
dantur regule. ¶ Pꝛima regu. Humoꝛ crudꝰ
ꝗꝓparẽs in ſuperioꝛi ꝑte vꝛine vitiũ pectoꝛis vł
mebꝛoꝝ ſpũaliũ ſignificat.⁊ difficultatẽ anheli
tus.pbat᷑.aut talis humoꝛ atteſtatur materie
cõtente in cerebꝛo.aut in regione pectoꝛis Nõ
pꝛimũ:quia tunc erit ibi circulus:vtex ſnia me
dicoꝛum habetur. ergo ſcdᷣm quoò eſt intentuʒ
Ex quo ſequit᷑ cũ videris talem vꝛinã pꝛenoſti
care aut aſma aut diſma aut oꝛtania.¶ Secũ
da re. Humo: crudꝰ in media regione pendẽs
vitiũ ſtomachi ⁊ inteſtinoꝝ ⁊ repletionẽ ſigniſi
cat ⁊ rugitũ vẽtris pꝛobat.nã ſuꝑfluitas cõten
ta in medio regionẽ ſignificat.ſed cuʒ regio ſio
machi ſit media regio et ventris.& ⁊c.¶ Tertia
regu. Humoꝛ crudus in infima regione appa⸗
nens doloꝛem renum ⁊ lüboꝛum ⁊ mebꝛoꝛu ge
neratiuoꝛum vitiu ſigniſicat. Cꝛo batur ex de⸗
ductione cõcluſiois pꝛecedetis. Et per hos cla
mat e perientia.quia in omnibo iſiis doloꝛibo

apparct iſte humoꝛ dominane.

Iſis de coloꝛe ⁊ contẽtis in vrina. Re⸗
Eſtat vt videamꝰ de cautelis medicoruʒ
́obſeruãdis iniudicãdo ꝑ vꝛinas.No⸗
tandũ igit᷑ ꝙ qñ offertur medico vꝛina ex q̃ nõ
poſſit iudicare ex cõtẽtis.qꝛ reducta eſt ad ignẽ

DBDe tautelis in wina.

vel alterata.iudicat capiẽdo iudiciũ aſubſtatia

⁊foꝛma ecõuerſo.Tria igitur faciã.Pꝛimo po
nã aliquas regulas ex quibo ſumuntur multe
cautele. Scðo docebo diſtinguere vrinã viro
rũ ab vꝛims mulierũ. Lertio vrinas pꝛegnãtiũ
in quaꝝ iudicijs multuʒ moleſtantur doctiſſi⸗
mi viri:⁊ ex eis incurrunt nõnullas infamias.qͥ
bus habitis patebit cõplementũ.Circa peimg
dicam aliquas regulas que tñ virtualiter poſ⸗
ſent reduci ad pꝛedicta:ex quiba infero coꝛrela⸗
ria plura.⁊ vnũq̃dq; coꝛrelarioꝛũ erit cautela
vna:⁊ ſic exẽplis de iſtis poſitis ⁊ intellectis ex
ſimilibo poterit bene diſtinguere. ¶ Pꝛima re.
Arina alba ſubtiliſ atteſtat᷑ debilit ati ſtomachi
2⁊ eius indigentiã. Jitud patet ex mentib⸗ auto
rũ:⁊ rõne deductũ ẽ ſuperiꝰ.oꝛrela.pꝛimũ ũ
medicꝰoviderit vnam taleʒ iudicat anguſtiã in
ſtomacho aſſumptaʒ. ptz qꝛ additur debiluati
maioꝛi cauſa eiuſdẽ.Coꝛre.ſcom.S tante tali
vrina iudicãdũ eſt ſuꝑ laſſitudine totius coꝛꝑis
2 maxime cruriũ.patet.qꝛ ex diminuta digeltio
ne ſequit᷑ diminuta reſtauratio magis veroin
locis remotis. Coꝛrela. tertiũ.Stante talivn
na iudicandũ ſuꝑ doloꝛe ⁊ grauitate o culoꝛuʒ
et ſomnolentia. Patet.qꝛ ſtante tali diſpoſitiõe
ſtomachi neceſſe eſt vt pꝛopter directum affec
tum cõmunicẽtur materie ad caput:q̃ cõmum
cate inducũt talia.q̃re.⁊c.Etiam experiẽtia.q
bñtes debilit atẽ ſtomachi patiũtur fluxũ palpe
bꝛarm ⁊ pulſationẽ timpoꝝ. Coꝛre.iiij. Stãte
tali vrina indicãdũ eſt ſuꝑ laſſitudine totiꝰ coꝛ

poꝛis ⁊ maxime cruriũ.patet.qꝛ ex diminuta di

geſtione ſequit᷑ diminuta reſtauratio: magis

vero in locis remotis. Coꝛre.quintũ. Stante

tali vrina iudicandũ eſt interpolatum difficulta
tem anhelitus.patet.qꝛ ad interpolatã multi⸗
plicationẽ vẽtoſitatis ſequit᷑ cõpꝛeſſio dyafra⸗
gmatis.⁊ ita cõpꝛeſſio membꝛoꝝ ſpiritualium

¶ Scðda re.Urina cũ febreacuta ſpiſſa et ru

bea infundo vaſis et tinbata et ſupenus liuida
venationem ſigmificat.patet ex his q̃ dicta ſunt
De vrina liuida ſuperius.Coꝛrela.pꝛimũ. Ap⸗
parente tali vrina iudicãdum eſt ſuper tremo⸗

rem coꝛdis:vehementiam ſitis. Inquietudine

magna.patʒ.qꝛ hec cõſequũtur incoꝛde nocu⸗
mentum ⁊ in mebꝛis ſpũalibo.Coꝛrelariũ ſecũ
dum. S tante tali vrina udicandum eſt ſuper
doloꝛe ltomachi⸗Patet intelligenti.⁊c.

Coꝛrelaniũ tertium. Lalivꝛina de alte ranone

magna ⁊ freneſipariter.patet.quia neceſſeẽ vt

cõmunicet᷑ nocumẽtũ cerebro.q̃re.⁊c.i¶ Zer⸗

tia re. Urina exiſtente cumſedimine lapidem in
renibus aduenire iudicatur. Patet ex his que
dDicta ſunt. Coꝛrela. Stante tali vrina indicã⸗
dum eſt ſuper grauitate renum⁊ ylioꝛum et ap
parerecauſas lapidis.Coꝛre.ſcᷣm. Stanteta

li vrina arguendũ eſi ſuper grauitate capitis ex

parte poſterioꝛi. Patet ex colligãtia renum ad

illas partes.Coꝛrela.iij. Stante tali vrina iu⸗

dicandum eſt ſuper grauitate pectinis. Coꝛre.

quartũ. Stantetali vꝛina iudicandũ eſt ſuper

contractione genuuʒ⁊ coxaꝝ.Patet hoc.qꝛ eſt
ex accidentibo conſequentibo lapidem. ¶ Quar
ta regu. Urina exiſtẽte lactea ⁊ tenui:lapideʒ in

veſica ſigniſicat.Patet ex pꝛedictis in capitulo

Dde colore.Eoꝛrelariũ. Setante tali vrina iudi⸗

candũ eſt ſuper diffticultati vꝛine.Patet ex dic⸗

tis. Et ita diſcurrite ⁊ pꝛopꝛia accidentia illus

paſnſoms.i¶ Quinta.regu. Si vrina habuerit
fruſtula longa quaſi pios declinantes ad ru⸗
bedinem excoꝛiationem renũ ſigniſicabit. Si

fuerit tincta yvbinon fuerit diſcoloꝛata ? apa⸗
ruerint pili:totius coꝛpoꝛis debilitatem ſigmifi
cabit.Coꝛrelarium pꝛimũ.q ſᷣm pꝛimam v:ine

apparentiam pꝛenoſticandum eſt caliditateʒ et
ardoꝛem circa renes. patet ex pꝛopꝛio effectu

egritudinis.Coꝛrelanum ſecundum. Stante

tali vrina ſuper laſſitudine totius pꝛenoſtican⸗

dum erit. Coꝛrelarium tertium. Exhuiuſmodi

vrina apparet interpolatim ⁊ guttatim mictus

vrine. Coꝛrelarium quartum. Uiſa tali vꝛina

pꝛenoſticare vꝛinam ſanguineam.ſiue mictum
ſanguinis pꝛeceſſiſſe. lo
Coꝛrela nium quintum. Stante tali vrina ſu⸗
per ſtipticitate ventris arguendum.⁊ egeſtiões
que emittuntur ſuntſquibelloſe:vt patet ex ta⸗

lipaſſione neceſſe eſt vt ſupercalefaciat epar.

quo ſupercalefacto adurantur feces ⁊ exiccant
Coꝛrelarium ſextũ. Stante tali vrina iudican
dumeſt ſuper tumoꝛem ventris.Patet.quiaſtã
te tali ſtipticitate retinent vẽtoſitates.que ſic re
tentefaciunt ventrem tumefien.
¶ Sexta regula. Stante vrina alba et tenui
cum multa ſyti dyabetem ſigninicat:patet intel
ligenti cauſas huius egritudinis
Coꝛrdarium pꝛimi m. Stante tali vrina argu
cndum eſt ſuper debilitate ſtomachi.⁊ interpo
latam ardorem inipio latere. Patet per conti⸗
nuam aſſumptionem humidiroꝛidi maxime.
Coꝛrelariuroſc m. Stante tali vrina pᷣnoſii⸗

canduʒ eſt ſuper cxtenua tionem totius ⁊ ſemi

ethicam.patet.quia hec egntudo pꝛobibet ex⸗
enuationem lieri debuam et connememem.

Septima re. Eriſtente vꝛima furfurea dyar

ralis ſigniſicat ſi eſt pauca.Patet ex pꝛedictis?
ad experientiaʒ. Coꝛre.pꝛimũ. Urinafacta fur? ticõtinetur materia humoꝛalis.Coꝛrela.ter⸗
furea et ſi poꝛtaretur a lõge:remanet ↄtinue ſur
furea.q̃re medicꝰ poterit hoc inferius pᷣnoſtica
re. Coꝛre.ſcdᷣm. Apparẽte tali vrina iudicãdũ
eſt ſuꝑ cõmotiõe totiꝰ coꝛꝑis.patet ex eo.quia
Dñ antur humoꝛes in toto.Coꝛre.tertiũ Pꝛeno
ſticandũ eſt ex eo toꝛſiones circa vxpocundria,ʒ
et maxime circa ypocundri dextri eẽ futuras.
quia cum locus epatis ſit locus generatiuis hu

moꝛũ.Coꝛrela.quartũ.Pꝛenoſticãdũ eſt fluxũ

ventris futurũ.orre.quintũ. Judicãdũ eſt ſi

tim magnã et inquietudines factas.⁊c.i¶ Octa

niam humoꝝ viſcoꝝ ⁊ groſſoꝝ.Coꝛre.ſcᷣm.Ex

ca pꝛenoſticãdi ſunt doloꝛes circa ypocũdria?z

vuluã.patet ꝓpter cõtinuũ motũ ibi factum
Coꝛrela.tertiũ. Stante tali vrina iudicãda eſt
naulca:et quaſi cõtinue ſubuerſio ſiomachi pa
tet pꝛopter cõtinuã eleuationẽ vapoꝝ.qre ⁊c.
Coꝛreiiij.Ex hmõivꝛina iudicare poteris do

loꝛes vemire ad doꝛſa ſiue renes.et qũq adco⸗

xas. vt patet ex pꝛedictis.Coꝛrelariu quintum.

S tante tali vrina pꝛenoſticanda eſt duricies

circa partes femorales.quare ⁊c.¶ Nona re.
Sicirculus vꝛine nullo modo agi ctur tremu⸗
lus apparuerit ſuper repletione capitis ⁊ deſcẽ
ſu catarri arguendum ẽ. ꝓatet ex his que dicta
ſunt in tractatu de circulis.Et nota ; vrina
quãtũcunq; mota ex longo delata apparet cir
culus ac ſi in pꝛinc ipio extiterit.Coꝛtelari.pꝛi⸗
mũ. Stante tali vꝛina pꝛenoſticandũ erit dolo
rem in ſpatulis curibeiaolatiane P)
tet:quia talis vrina ſignificat materiam deſcen
dere per nuchamad neruos quare ꝛc.

Coꝛre.cm.Stante tali vrina iudicãdꝰ ẽ do

lor aut grauitas capitis in parte poſterioꝛi.cũ

tium. Stante tali vrina iudicandũ eſt pigriciã
eſſe in toto.patet cum multa materiaſit cõmu
nicata neruis.quare.⁊c.i¶ Decima reg.nimna
babens circulum cum ypoſtaſi in media regio
ne aut attomos in ea regione aut trumbos.ſig
nificat materiam ⁊ incapiie et pectoꝛe.patet ex
pꝛedictis.Loꝛre.pꝛimuʒ.A pparente tali vrina

iudicandum eſt difficultatem anhelitus et tuſ⸗
ſis.quia ſigniſicat materiam deſcendcre conti

nue ad pectus.Coꝛre.ſcdᷣm. Judicãndũ ẽ do⸗

loꝛem in parte anteꝛioꝛi capitis.Eoꝛre.tertium
ua re. Unina mulieꝝ exiſtẽte turbida velut ſub⸗
iu galis repletã matricẽ teſtare iudicatur. Pa⸗
tet ex dictis.et hocnõ ſtante fe.acuta. Coꝛrel.
pꝛimũ.Stãte tali vrina pꝛenoſticamus pondꝰ
maximũ circa ꝑtes femoꝛales.patetꝓpter pꝛeſẽ

Siſuerutincta ſalſedineʒ aut a rdoꝛẽ in guttu
re ſignificat pariter:ſi fuenit circulus declinãs
ad citrinitatẽ.Coꝛre.quartum.Ex huiuſmodi
vrina grauitatemoculoꝛumiudica.quia ẽ cau

ſa multe materie in cerebro.quare ⁊c.i¶ Inde,⸗

ama regu. Urinaeiiſtenteſpumoſa tam in mu⸗
liere q; in viro ventoſitateʒ contineriin vemre
ſigmificat. Patet ex his que diximus de ſpuma
Coꝛre.pꝛimũ Inflatio ſtomachi et ypocũdrio

rum ex vrinatali arguẽdũ eſt ꝓpter continuum

motum ventoſitatis circa eas partes quare ⁊c

Coꝛre.ſcᷣm.E x tali vrina dũmodo ſpumaſue
rit nubea ſiue citrina pꝛono ſticãdũ eſt eſte do⸗
loꝛem capitis maioꝛẽ in latere dextro. Coꝛrela.
tertium. Si vero talis vrina fuerit alba ſubti⸗

lis.iudicandum eſt doloꝛem eſſe futurũ in ypo
cundrioſimiiro.patet cum illud ſitfrigidum:il
lud vero caliqum.i¶ Duodecima re.Urina tẽ
dens ad viriditatẽ vel lundum coloꝛem per tio
tum in muliere cuʒ ypoſiaſi plumbea ſigniſicat
retentionẽ mẽſiruoꝝ ex parte tempoꝛum in quã
titate et qualitate.patet ex his que dicta ſunt.
Hec Auicenna.Egid ius.Jſaac.⁊c Et hec de

vꝛinis dicta ſufficiant. ¶ Jinis

Tabua luper trattatu de verbi is.

Prohemiü

yum ſummi dei

in finem vſq; feliciter per

duximus:ne te lectoꝛem

in eodem tedioſe vagari
cõtingat.veꝝ vt valeas
(optime lectoꝛ)cito in h
opere inuenire qð requi

ris qd remediũ egritudi⸗
ni adhibere debeas. qu
naturã ꝓpꝛietatẽ ſeu cõ⸗

plexionem herba ſeu ar⸗
boꝛ anial om̃e: lapis qᷣ
pꝛecioſus:piſcis ac auis

quelibet habeat. ac po⸗
ſtremo vrinaꝝ iudicia iu

xta ſuas regulas et ma⸗
giſtrales differentias ſe
quẽs tabula luculenter

te docebit. Et pꝛimo in
oꝛtũ herban tabula hec⸗
cine indicem ponet. De⸗

binc in campũ animaliũ

alioꝛũq; pꝛoperabit oꝛ⸗
dinẽ tractatuũ ſeruãdo.

Fd alopiciã
Eaolin. g. 8 B.
LCa vi.E .
Ca. xvxid. C
Ea.cryi.A.
Ca.xxxiiij.C.
Ea.xlvi.?FG
Calxxxvi. D
La.lxvi.H.
Ca. ccxlviij kia
Ca.cccix .
Ca.ccccluijin ſine.
Ca.ccccxci. LCL.
4 — doloꝛ.
E ⸗
Lavij. D K—
LCa. xv. L
La.xxix. C ιW
Ea. Avij. S
Ealx. P
Ca. lxxxvi.E.

„— * —

adiutoꝛio libꝛuʒ
hunc (qui oꝛtus
ſanitatis recte appellat)

Ca. cxxx. A Ca. ccclij. D
La. cxli. in fine Ka. ccclxvij. A
Ca. cxlvij. B. Ca. cccxxvi. B
Ca.clxij. C H CCa. ccccxlv. D
Ca.ccxij.D Ca.cccclv. A
Ea.ccxxvii:G Ca.ccccxciij. E.
Ca.ccxliiij. A Ca. ccccv.
a.ccxlviij. F. Aurium putredo
Ca. cclxx. Y- Ca.cclxv. E
Ea.cclxxvij. G Aurium ſanies
Ea. cclxxix. S Ca.ccccxxxiij.M
a. cclxxxiij. E N¶ Auri conqualſatio
Ca. cccxx. 6DP Ca.ccccxl.A
Ca.cccxxij.D ¶ Auditũ recuperãdũ.
a.cccxxv. E. Ca.dxv.D
Ca.cccxxviij.in fine a. ccxlvi.D
Ea.cccxxix.? G. Ca.cdxxix. B
Ea.cccxixi.D 4 Apollemata capit.
c(cCcliij. B Ca.cclxxxi. G
a.ccclxix. B LC.a. cccxxxvij. D.
Ea.cccxxij. H Apolſtemata nariũ.
Ca.ccclxxv.C R LCa. ccccvi. HB
Ca. ccclxxxiij. x (Apoſtemata lingue.
Ea.ccccv. LCa.a. ccccxxxxi. D.
Ea.ccccix.in fune ¶ Apoſtemata gutturz.
Ea.ccccxxxvi. O La. clxxxviij. D
Ca.cccclv. . LCa. ccxv. D E
Ca.cccclxxxiij. 2N% Ca. ccxcij. D.
Ka.cccxcij. H LCa. creir. B
Aunum vermes LCa. cccx. ix. E
Ca.xviij oʒℳ—eqß . Ca.ccccli
Ca. v. K. T Apoſteatlby mämle
CLCa. lxxxvi. A La. xv. S2
Ea xcvij. S. ꝛ inine CLa. c. D
Ea xxv. E. ScHRWR
a.ccxix.E. Apoltemata cpath⸗
Ca. ccixxxviij. a. cclxij. A
Ca.cclxxxix. Yꝓ Ca. e mane.
Ca. ccx. = Ca.cccxiiij. B
Ea cccx. B. -- Ea. ccccxxix
a. cccxlvij. E J Ca.cccclij.B K
Ca.cccciiij. y 4 TApolemata ſplenis.
Aarni inſtao CLCa. cclxv. H
Ca. i.E Ea. ccclrir. E
Auriumtinnitui . Ea.ccclxxi Ai 8:
La. clxxv. E Zbelehuiiungi
. cr. 7/1 Zcr )
La. ccxcij. a. ccclxiij.E
LCa. ccclxxv. C Kpoſt arke.
Ca. ccccxxxvi. H LCa.: cxi. B Ca. cxci. F
¶ Aurium vlcera Ca. ccxxxvi. A
Ca. cclxxxiij. YF. La. ccxlvi. J
La. cccil. H La. ccxlviij in ſine

Ea.ccccxciij.
¶Apoſtemata vulue
Ea. lxxxix. y .
¶ Apoſtẽata teſticuloꝝ

Ca.cxxiij.NH

Ca. cclxxxiij. A DH
Ca.cccij.in fine

Ca.ccccxciij.
¶ Apoſtemata ſiue
vlcera caliaa
Ca.li.A Ea:lv.KE
Capitulũ.lvij.
Ea.ixxij.O.⁊ in ſine

ZrpudlumaA

Ea.ciiij. D

Zaariinüne “

Ca.cxlv. B
Ea lyi.

alnri b„

Ea. cccij .kK

LCa. cccxij B
L.a. cccxviij. GG.
Ka. ccxxvii. E

Ea.cccxxxiiij S
Ca.ccclxvij. R
Ca:ccdxxxij

CLa. ccclxxxic. G

Ca.ccccxij. in fi.
Ca. cccclv. A
Ca ccclxxvij.

Ca.ccccxeij. H
¶(¶ Apata frigida
Ca.i.G
Ea.· ccclxxvij. D
Ea.ccccxcvi.P
er.
¶ Apata dura
a. rlix.A B

Ea. cxxx.

Ta cc . „₰
Zaci. J 7
Ca.cccclxiij.A
¶ Apata meltienc.

Tabula ſu

Ka. cevi⸗ 83 .

LCa.xv. A⸗.·
Air flegmatica

Fa. lxv. C.
Ca.cxci.
Ea cxxvr infine
Ca.ccccxiij.NH
E poſtemata ſiue
vlcera fraudulenta
1 Avi. „
La. Iv. E
LCa. ci. BD
Ca. cxlv. X—
Caccdltv.
LCa. cdxvij. H⸗
Ca.ccxcij. C
Ka.ccxcix.
Ca.cccxxiij. A
Ca. ccxlvi.E
Ca.ccccij. in Fne
Ca.ccccxiij.H H.
Ca. ccccxcvi. E
¶Aßata maturanda
Ea. lxxxiiij. G
Ea ccxlij. S.
Za c⸗.
Ap̃ atarumpenda.
Ea.clxxxvij.B
Ea.ccvij. DH 5/
Ca.ʒ ccccij.in e.

Apoſtemtaa ani

Ca. xv. ¶
Ca.xlvi.D
Ca. lxxi. in ſine.
2. rii „1 fine
xxxix. J.
cxic „
Ea. ccxxxvi. G
Ka.cclxxxiij. H
Ca. cccxxij. B
La. cccclij. M

Ca. cxiij. B.

¶ Apᷣata interioꝛaꝛ

vt reſoluantur.
Ca. cccxxij. E
¶Alcola ? ſunt puſtu⸗
le tiue ylcera oꝛie.
Ca.xiij.A B
Ca.xvi.A BG
Ca. xxx.B E
Ca.xxwv.D
La. xcviij.
La. AA.

Ca. cccxiij in fine
LCa.cccxlv. A

La ccxxiii. E

Zactkni⸗d

Ea.ccxij. EK
Ca.ccxij. H
Ca.ccxlix J.
Ca.cccxx.KE
Ca.cccxlv. H
Ca. ccclxviij. 6.

Ea. ccclxxix. B

Ea.ccccij.A 6:
Ca.ccccxvi.: H

Ca.cccdxxvij. F

Ca.cccclxxxvi.B
Aſpꝛedo lingue
guturis
Caxxiij. ñK.

Ea. lxxvii. 5

Ca. cxviij. —

2 clvi. E

Aſpꝛedo laucum.
Ca.cxxxiij.Dd
Aſalds Recroris
Ea. cli. A ”

Ea. cclxxv. 4
Ca.cccxxvij N

Aſperitas pulmonis.
Ea. cxiij C.
Ca.ccviij. A
¶ Aſperitas arteiaꝝ.
Ca· xxxiij. A
¶ Artetica paſſio.

Ca.xcvij.in finne.

Ca .clxv B

Ca. clxxx.HG

Ca.clxxxvij:in fine.
Ca.ccxxij.

Ca. cccexlix. D

La. cccxx.in fine.
¶ Abpata reioluentia

¶ Sniditas membꝛop
a. lxiij. A
Articulos cõtra⸗
ctos mollificare.
Ca. lxxxvi. G
Appoplexia
Ca.lxxv. in fine.
Ca.cxxxi.D

Lalime fine

Ea. ccl. E E. ꝛ inſine

Ca. cclvi. A.

* 3, k. e — .. . 4

4 Articulon doloꝛes.
Ca. cccli. A

pertractatu de Herbis.

Ca ccxwſi.
Ca.ccccxxx. K

¶ Anhelitꝰ difficultas. Ca.cccclvij.C DE

CLa. ccccxxxviij.C

Anhelitus facilis:
Ca.cxlv. E
¶ Aſma.
Ca. lxxiiij. :
Ca.cxxxi.E
Ca.ccx.in fine.
Ca.ccxli. A·

LCa. cclxxxix. in fin ine

a.ccciij.A
Ca.ccclxxiiij.A
Ca. ccclxxxix.
Ca.ccccxxxvij.A
Ca.cccclxxv. G
Ca.cccxcviij.
Fcccrar

fnaa aulafriic⸗

Fach. A
Ca. cxcvij.
Ka. ccvij. B B.
ecerli. gund fine.
nn R
Z0.

a. lv. H

Ea.cviji. E
Ca. cxxx. J
Antrax.
Ca.ix A
Ca.cij. Dd
Ca.cxxxiij.infine
Ca.cccxx. B
Ani doloꝛ

Ea. cxli.in fine.

Ca. cclxv..
Ca. cclxxij. B
Ca.ccci. F
Ecccktrrd i fine
Ca.cccxiviij.E
3 Aluum
Ea.clxxxij.in fine:
a. ccclxxxxvij. B

Ea cccecri. n fine

Ca.ccccviij.c

Ca.ccclxxiij in fine.

Aquam citrinam
educendam.

Ca.cxliiij. D.

La. c. enig. =

1. Ea.clxxviij. A4
Fa ckxiry S

¶ Appetitus commcdegi
Ca.x.D
Ca.lv. A
Ca.xcij.A
Ca. xciij. A

Ca. xcvij. H

Ca. xvij. ꝓ
Ca cxlviij. B.
Ca. clxviij.in ſie⸗
Ca.cclxxxviij. H
Ea.cccxx.LIC
Ca.ccclix.D
Ca. cccxcij. C
¶ Aquam malam
qui potauerunt.

La. xiiij. H
Zannis aque calile

.Cclv. B
¶ Aſellarum fetoꝛ
ec totius coꝛpoꝛis
Ca. xxxix A
Ca.ccclxi.D

Ea ccrrtinine

¶ Aboꝛſum.
Ca.xc. B

Ca. cxxx. G Finfine

Ea a. cxxi ₰

LC cxiij A
Ka. (xv.
Ea.ccxxixin ſine
Ca.ccclxxi.B. E
Alto cadenthbus
Ca.viij. D
Ca. xiiij. E:
Ca. ccvij. F
Ca.cccxli. B
Ea.cccxc. B

Ca.ccccxcvij. FE.
¶ Acrocoꝛdines tollere

Ka. cccxli. B.
¶ Animalibus moꝛ
tem inferunt

Ca.cccxcv. in fine.
¶ Animalia venenoſa
ne intrent vomum

CCa. ccccliiij.

Apes ne fugiant
Apum punctura.
Aecki.

——

.

Tabula ſuper tractatu de Herbis.

Ca. cccexxix. „ „
Amoeem. a. xxiiij.in fine
lrrii . Ca. cxxij. J Ea.ccxi.in fſine. ineſeruare.
mnine Ea. cxxix. infine cclxxxiij in fine. Ca. xxvi.inſi
9 vt Ea. ccxix. E Ea cccv. A rarnem ſuper
. Ca impingnantur. aarif 8 Canceroꝛis. CA.
7 „ bo fine Ea.ccciiij.in fine Faa —R Ca. ccxxij. J
Ca rie. . Ea 3 Ca K atd vulnera ¶ Carnem rubeam
. cc .
cceSe EaS Na. clvij infine. otal ue t
SSõõ CLa.ccccxci. ED 3 Carbũculus Ca.cccclij. J.
rancos.i. apo CLa. cccclx. FD a. cxix. Eaniciemtardana
amaig aleiun 4 Eapitis vulneratio: Za. N Rrcrrti. . andaz
Tapit/ doloꝛ ailos generare. K Lalan aotbn tagz lei
C ¶ Calculus. Rſedare.
Eaxxi. B a ccciin. ᷓ Ca. xv. S Ca.ccclxv iij. H
Ea.:. B ¶ Capilloꝝ caſus Ea xxv H Elauos coꝛpoꝛis
““ CTa w. ½z pꝛobibenti. Ca. ir. in fine Ca. ccccxcij. B.
Ca cix. J Caaliher Ealeuin. in fine ¶ lauosi.poꝛos pedũ
4 E B. a.cclxxxuij. Zain — Ca. cccvij.in fine be
Ca· cxxi D 14 nigoarclte Ea Wrroci B 5 Carelgcs paſſio:
La Am. 6 a. xxxi.
a ¶Kapillos augere E in ſ Ca. xciij. A.
N “ En i infine. a.cxin in Nie Earker Gane
E . Cir. K. 8 g. cxxy.
Ea. ccvy .S E 7nilgtngr. Eadewr nnn Za cci. .
Ea. ccexcvij. a.cxxx.E Ea ccvi . A. Ka. ccviij. B.
Ea. cccci. R . 1 Aes nbꝛlſicke. Ea. cxcir. infine. Eri
Ea. ceccha Ea cclxv. S Ea- iin. ,ABB Eacccxi.. 5 C
4 Zapino volor Saccei⸗ : 4— Zfcmrn. 3 aatde
Cccccij. DJ . ranei
“ ahi naitate. EZ ccctiij y Ea ciei Hennſi S Apitle
XY⸗a. LC.aa. cccevi. J 2. a. cxxxi.D
Z. A. 2-— CCa. cdxi dH Br. Lerebꝛi debilita
(Ea rxvij. A abloadehig are Ea. 4oiA tem eurare⸗
= ex Ealxvi.A E E cci Ea xr. P E.
Ca.cc ols. D Ea.cxxxi.J. Ea ccxxiiij. K Ca. xxxi. G.
ð”ß Lail aftachr Ca clxviij. E a:cccri infine. Ca.lxij.in ſine.
n e Ea. clxxv. D Za.cccii. 2 Eaxi DdD.
4 £U .cc cix. A . . Ea.xciij. A 2„
Aanehingimm. Ea cc⸗ DB r, „ Ea.cleviiſin fine
Ea 1 fine. cccld. ED Ea cccai Ca. cciiij. S
Ea. cx 1 D ¶Eapillos muliex Earcawi E. cri. ͤ
Za. . Ea.lxxxvij.O E. TSalene JEa.ccxxxix in fine
Ear. Ea. ccclxxxiij. R cälstemun Zac
Ea. cdxxv.ED Lancer. 21 rI Ca.cclxx.BESG
ccxcvij. B Ca. ix. G cccixxxviiin fſine Ca. cclxxxij.
Eraad D Eadel c H Ea.ccccxxvij. .
ccc. F Za. rr. — ntarides ſumpte. Ea. ccccxlvi. A D
1 ¶Katarrũ curare La Arra E cclxix. J Ca.ccccxlix
—Eare cxlix.
nntre Ca. cccelx.
Ji

Tabulalſupertrattatude Herbis.

Ite er. zmdealbare
Ta di. F
liaca paſſio.
La. ix. B.
Li. ccxxi. A.
Ca.cccxi.CE

ãa. cccxc. E

¶ Cicatrices neruo
rum curare
Ca.lxiiij.DD
Caaxxv. E

¶ Cicatricibus nigꝛis

coloꝛem reddere
z cl x. E
CLicatrices lipidare
Ca. cvij. A

La. cxxx. F.

¶ Cicatricesſcariſicati⸗
onis vtnõ Ppareat-
Elxv. A.
(Kolli doloꝛ.
Ca. ccclxxiiij. in fine.
Ca.ccccxxxv. B
Koloꝛem bonum
* ſacienanm
Ca. xlvi. H
Ka.cxxi. 6
Ca. cxlij. B.
La. ccxlv. A :
Ca.cxci.A

a. ccxcvij. AD

Ca. ccccliiij.R
LCa.ccccxcvij. E
olica paſſio
Ea xix. F
Fa. vi.

a. cxxxi. M.

LCa.cclxxxvii.D
LCa. ccxcvij. E

a. clij. A
Ca. v. G
Ea. clxxix.
Ea.ccviij. O. fg.
LCa.cclvi.in fine

Ca.ccexxi.H
LCa.cccxxxi.A
a. cccxli.
Ca.ccclix. A.
Ca. ccclxx. B.
Ca. ccccxxx. H
Ca.cccclxxxvi.A

accccer. 6

Colica llegmatica: 4 Ea ccclxrvii in fine:
Ckli. Ca.cccccix. in fine
¶Kolerã rubeam ſine Ca.cœccxxiiij.in ſine
nigram purgantibus. ¶ Coꝛdis debilitas.
Ea. lxxviij. E La.cclxxxij.G
Ca. cij. GHH. Coꝛdis tremoꝛem
Ea.æxxi. B La. xvi. E
Ca. cxli. A Ca.xviij. B
Eq ccliiij. A C Ca.xxx.Cc D
Ea clvi. in fi. La. xcij. C
Ca.cxlix. B. La. ci.C
Ca. cxliiij. F a. cxxiij. O₰
Ea. clxxvi.E Ca. cxxv. J
La. clxxv. A La. clxxij. C
La. ccxij. A¾ CLC.aa. ccxij.
Ea. ccxlic. A. Ca. ccxv. E
Ca.ccclxxvii. A Ka. ccxciij. E
CLa. cccixxxix. K LEa: ccxcij. D
Ca. cccxcvin. H KEa. cccij. P½
LCa. ccccix. La. cccxxxvij. O
Ca. cccxcirx. LCa. ccccxlix. F
¶ Coleram nigram (Coeꝛpoꝛa moꝛtuorũ
eeducendim. vt incoꝛrupta ſeruentur
EBraadrri S 7 Coꝛpoꝛa vt conſer⸗
¶ Eoleram per vri? uantur a nimio frigoꝛe
nãp:ouocandam. geeris ne noceat eis
CLa. cxxiij. in fine Ca. ccdxij. B
Ca. cchj. A ¶ Eoꝛpus mundifican
¶LColere infl atio duin a putredine
nes ſedande. Ca. ccij. in ſine.
CLCa.ccclxvij. E Ea.ccclxxxix. in ſine
¶Koꝛ confoꝛtandum Ea. ccccij: H
EgA.-xix. R ¶ Koꝛpoꝛis ſoꝛdes
LCa. lvi. E. mungificandum
Ea. S Ea. cccvij. E.
a. cxxi. in Sl latio narium
CLa. cxxij. in fine Ca.ccxxxiij infine.
Fa. rr. La. cclxij. NH. ?. in fine.
KEa. xlv. Eꝓ—— LEa. ccx. D
Z Ea.clvii in fine La. cccxiij. G
Ca.ccxxxvij. A LCa. cccxxxix.
Ca. cclv.in fineꝛę Ca. cccclx. E ꝓ H6
LCa. cclvi. in fine. Kõceptũ adiunandiᷓ.
Ea.cclxxi.iĩ fine. Ca.lxiiu.E
Ea. cclxxii. d. Ea.cxxxiii E
LCa. cdxxiiij.in fine La. ccccxlix.E
E. a. cclxxxij. in ſie Ea. cccclxxxi. A B C£
CLa. cccix. in fie ¶ Conceptũ im pediüt
a.ccxx. in fiine Ca.cccxlii.A ⸗
a. cccxxxix infine. La. ccclxix. 6B
Ea. ccdin. F Ea ccccv. F.ꝛ in fine
xD Ea.ccclxx.in fine CCõdilomata ſoluere
2 Kccyiij. D. La.cccxlv. B

La. cccxxiij. B6B 1“

Ca.xxxv

. Eatccccxvij. E
NKöõſoꝛtare digeſtione
CCa.cccxl. J

Kotritiones lacertoꝝ
Ca. xlvi. K.
Ca. cij. infie
Ca.cxl. BA M

Ca.cccxxxix.H
ontractis.

LCa. cccxlvi. B

¶K Znquaſiationitu

Ca. cxx. B
Ea. cxxxij. A

Ca.cxxxiij
La. ccxvij. E

Ca. cccc.

accu. E

Ca. cccclij. B

(HK einbaſtionduat
Ca. clxij. A E

Ca.clxxw. D ”êùD
Ea.ccxxiij.in fine

a clxch G₰J
oitũ puocandum
Ca.cxl.D. ⁊ in fine
Ca.cxlv.E M
Sa eli nie
a.clxxvi.D F
PJ. ⁊in fine

. .a. ccuij.in fine.

Ca.ccxiij. A
Ca.ccxvi. A

Ca. cclxij. F

Ea.cccxv.in ſine
a.cccxcxijB

Ca. ccccxiij.

Ea.ccccxxxvxi.Q
.ccccciin. Mισ£
Ca.cccccv. E

LCa. cccccxviij.in ſine.

4 Corarum doloꝛ⸗
Ca. xxxix. K
Eroceum colos
rem faciendum
Ca.cxxi.
Qutis fetoꝛem
Ca.cxxx. HN
Ca.ccccxiij.infine
¶ utis inle⸗
nem nlndam.

Cutẽ madiieandi
a.lxv. E

.
—

Tabula ſuper tractatu de Herbis.

Ca.cccxciij.D
¶ Kutem mulien et carii
fa ciem mundificandum
Ea.ccclxxxiiij X.

Dentiü dolo
rem curandam.
Zadli.
Ca.xlv.E
e
Elki an =

a. lxxr. E.

Ca. xcvij S

Ca. cvi. A

Ca. cvij
Ca.cxix. NH
Ca.cxxxi.R N
Ca.cxxxviij.
Ca. cxlvij.E
Ca. dxij. D
Ca. cxüij. D.
Ea.lxxiiij.A:
Ca. clxxv. H
La. ccvi. E
Ca ccvij. in fine
Ca.ccxix.infine.
Ca. ccxxviij.in ſine.
Ea.ccxxxviij. B
Ca.ccxliiij.in fine.
Ca. ccxlix.D
Ca.cclv. G
Ca.ccxxxij. GS

Ca.ccxcv. D. in fine

Ca. ccxcix. C.
Ca.ccciij.E

Ca.cccxxi.E.
Ca.cccxxvij.D
Ca.cccxxiij.A D
Ea.cccxxxij.C ꝓ6
Ca.cccxxxiij..
Ca.cccxxxiiij.A
Ca.cccxlv.AD
Ca.cccxlvi.D K.
Ca.ccclvij. F
Ca.ccclx.KE
Ea.cccixij. A. ð .g.h.n
Ca.ccclxxxi.G
Ca.ccccxxi.
Ca.ccccxxxvi.B
Ca. ccccli.E.

Ca.ccccliij. D.
Ca.ccclx.A·
Ca.cccclxvi. B
Ca.cccclxvij.
Ca.cccclxix. D
Ca.cccclxxiiij. C
Ca.cccccxxiij. AE
¶ Dentium ſtupoꝛem

Ca.cccccxij.A

¶ Dentes pueroꝝyt faci
le⁊ ſine doloꝛe naſcunt᷑

LCLa. ccxcij. H

Demoniacis
a. cccxxxviij.
¶ Demonia fugare
Ea rri
Ca.xl.
4 Pu noicis.i. difficul

tas reſpirandi.
Ea. ccvij. 5
La.cccxlvi.E

Ca.ccclxxiij.A.

Diſſintericz. i. diſſipa
tio naor inteſtino;

La. l. 165
Ca. cij. BE
Ea.cxix. G.
Ca.cxxxiij. B D
Ca. cxlxiüj. D
Ca. d. A
a.clxi. A
Ea. clxij Ainfine
Ca. clxiij: C.
Ca.clxvi.B
Ca.cxcxi.in fine
Ca.cxcix.A E
Ka.cc.in fine
Ca.cxviij.in ſine
Cc.cdxiiij.A
Ca.clxxi.A
Ca.ccdlxxxij. B.
Ca.ccxcv. E
Ca.cccxxxii.
Ca.cccxxxxi.inſine
Ca. ccclxxviij.HB
Ca.ccccxxij.J.
Ca.cccclxij.D. N
Ca.ccccxci. B
¶ Diſſurrijs.i. malicia
vꝛinationis.
Ca. xxvij. C
Ca.xxxiij. B
Ca. lx. A

Ca. xcij. A

Ea. cxiiij. C

Ca.cxxix.A
Ca.cxxxiiij. B:
Ca.lxxvi. A
Ca.ccciij.in ſine.
Ca.ccxiiij.A
Ca.ccxix.D
Ca.ccxci.in ſine.
Ca.ccxcxi.in fi.

Ca.ccc.in fine

Ea.cccxlvi.in fi.
Ea.cccclxxxi.A
fluxus ventris.
CTap itulum. lij.
Ean Ccc.in fine:
Ea:cccxxxyiij B
Ca.cccccxvi. H
Doꝛſi doloꝛ⸗
CTa.ccccl.in fine
¶ Domus vt appare⸗
at plena ſerpentibus.
Ca.cccciiij. J

Emoꝛroi

das velficus.
Ea. i. F.
Ca. xü · G&ꝝ
Ca.cxvi.D
Ea. xxvij.E
Ca. xxxvi.
Ka Xlvi. H.
Ea· xxi.
Ca. ch. E.

a ci. K

a. cxxv. ¶
Ea.cxxx.K
.Ccli.in n ſine.
Ca.clxviij.E
Ca.clxxij. HhH
Ea.cxci.k.
Ca.ccix.D
Ca.ccliij. A
Ea.ccclxxxiij. in fine.
Ca ccclxxxvi.B
Ca.cccxcvij.B
Ca.cccxxxiij.q
Ca.cccxxxyvij.F
Ca.cccxlviij.E
Ca.ccclxx.D
,cccrci infine

Ca ccccij. N

Ca.ccccxvij. G D.
Ca.ccccxxx.J.

Ca Ceclxix. E

¶ Epaticis.
Cacrxvr.
¶ Epatis cale
factionem.
Ca.lvij. A

Ea. xxxvij. A.

Ca. xcviij.A
Ea. cxvi .A B

Ca.cxlvij. in fine

Ca.clix.A.in fine.
Ca.ccclxxxix.A.
¶ Epatis opiuatio
nemer rigidicare.
Ca xxij.E.
Na. xij B .
Ca. ccccxw. H
¶ Epatis ⁊ ſolenis
opilatio:
Capitul.xxxiiij· in fine
Ca.xxxv.D „„
Ca.xi.D
Ca a. lxix ,E
Ca.lxx:C
Ca.xci.A
Ca. xcvij. E.
Ca.cxlix.&
Ca. cv. F
Ca.ccij. E. GO
Ea.ccx. B
Ca.ccxix.D
Ca.ccli. A.B

Ca.cdxvij.A.infine
Ca.cccxci.in ſine.
Ca.ccclxxij.A
Ca.cccxc.D
Ca.cccxxxvij.HG
Ca.ccccxlvi.R
Ca.cccclxvi.E
Ca.cccclxxxv.G
4 Piauia⸗
Eaxx: 8
Ca. x. B
Callii. A
Ca.x. J

Ea.xiiij. D?⁊ B

Ca.lxxv.in fie
H Ji ii

Ea. xcij F.—
Ca. xciij. E
Ea.crxxi.
Ca. cxxxvij. J
LCa.clij. O
Ca. clvij. D
Ea. clxiiij. B
Ca.·cxcvij.in fine
La. ccvi.
Ka. ccxlviij. D.
LCa. cd. E
CLCa.cclxx. H365
Ka.cccxxxviij. A Bci.
Ca.cccxxxix. A B
CKa.cccxlv DD
Ca,ccclxij.
La ccclxix „—
Ca. ccclxxi. E
Eg: ccrrrvij. A D
Ea.ccccxlvi. H
Ka.ccœiix. D
Eag. ccccliiq *
Sa:cccclxri. .
E Emoptoicis ſiue otra

Ta ir . A
E PF. 7E.
Ka.cxix. B 1
Ea. cxxxij. A
La. cxciij. A
Ca.cclxxi.A E
Ca.cccxxxij.
Ka. ccclxxij. G
Ca.ccclxxvi.D
Ca.cccxc.A E
Ka.ccccxxij. NH
La,.ccccxxix. H
Ka. cccclxij. H
¶Emigranea.
Ca.cxxxi.D
Ca. cxlv. H
Ca.clxiiij. H
Ea. clxxvij. A
a.ccccx.Dd
Ca.ccccxcix infi.
Empetigo.
La. xlvi. K.
Ca.ixix.D
Ca. lxxvi. C
Ca.lxxxix. D
Ca.xcij.in ſine
Ka. c. E

—

Ca.clix. G
Ka.ccxxiiij. A.

ſ

ſputinn ſanguinis .

kEa.v

. a. cyij. D

LCL a. cclxvij. HS Ca. cxxiij. H·
Ca.cclxxvi. Ea. cxxx. H₰☚
Ca.ccxcij. D Ca.ccccxxxvi.K
Ca:cccxxvi.A Ca. cccclxxix. E
LCa. ccccvij. A ]yaciem mulienſiue cu
Ca. cccculv. E tem eaꝝ mũdificandi.
¶ Excreatio facilis. Ca. cclxxxiij. K.
LCa ccccrvi. R Faucium tumoꝛes
¶ Eructuationes ace: Ca.ccxxix..⁊ in fine.
toſas auferendas. Faſtidium tollere
Ca. ccclxxv. E Ca. cxli. A
IE geſtione erctand. ZEa ccciliiij in line.
Aar. BySy Fracturã cruris
La. cxij. A. conſotidandam.
Ebꝛietatem tollere. vel alterius mẽbꝛi
Ca.ci.E J KLa. cclxxxviij. E
La. cxviij.D E Febꝛes curare.
Ea. cxlv. GB LCa. . DH EE
Ka.cccxcij.in fie La.iij. K SDWDMU,
Ebꝛietatẽ pꝛous La. viij. s
care ſiue inebꝛiare CLa. xxxix. J H.
Ceſnti D Kag.l. F.
Facleri- BE Ea.xcxvæ
Ca.cccdliiij. R a. cxij. E
4 Epitornori ſupin Ea. cu. K .
fuſio reumatis deſcẽ rclir. P
dentis ad oculos. Ca.clv. E
Ca.cxv.in fie. Ca. ccx.
Ca.ccccxli.in ſine La. ccxxviij. E
Ca.coccxlij. A Ea. cccix. A
¶ Etcaramignis Ea.ccccxvij.
aulerendam. Ka. cccccxij.in ſine
LCa. ccccxi. in fſine ¶ Febꝛes tertianas.
Erectionem virge. Ca.dxxi. H⸗
Ea. xci. LCa.lxxv. inſine.
Ca.ccxcvij. E
CLa. cxvij. Fa ccorri.
CKa. ccxl. J LLa. cccxlv. K
Eger an moꝛiatu Ea.cccclxxvi.E
7. ſinenon. Fcbꝛes quaſtanne
LCa. cccclxxxvi. a. x. E
NExitus an. a. cxvij. E
Ca. cxli.in fine. a. cxl. F
Ka.cclxv. E La. clxiiij. Xyx—
a. cclxxij. H Ca. clxxi. H5
a. ccci. F CLCa. clxxij. E
Ca. cccxxxvij. infine. Ca. clxxxxv.
a.cccxlviij.k· Eaccrcd S r2
La. cccxxxi. J
Faciem de Eacri
purandam. E.. in fine
Ea.i. J LCa. cccrlvi. ½
. Ea. vß,. F a. cccclxxxvi.D.
a. xxv. A cCa.ccccxciij. B
Ca. ccccxvi.E

„7 ⸗

Ca. xxix. H
CLCa. xlvij.
CLCa.li.D
Ea. clxvi. in ine
a.clxxxix.EF
Ca. cccxlviij. D
Ea. ccclxxiij. Heo
CLCa. ccccxxvij.G
Febꝛes melancolicas .

abulalup rtrantarn de Yerbis.

¶ Febꝛes quartanas 4
de colera aduſita·
Ca.cccxlvij. ℳN
J Febꝛes effimeras
4 Febꝛum infl ams
maclones:

Ea ctoi.i fine⸗

¶ Febꝛibus com
burentibus

4 Febꝛes igntiani

LCa. cxlix. B.
4 Febꝛes eilüentislee
Ea. ccclix. B 2

Febꝛes periodicas “

7 Ca.lxxxv. . 2*
Ca. cccxxii. K.
La. cccliij. &₰

Ca.ccdix.B

Ea. cclxxi. . ⸗ 4

Ea. cœxvi. E
Ca. ccclxxxw. infine
Ca.ccccxxx. S

LCa.ccccxciij. G
¶ Febꝛes antiquasi
Ca. xxi .f.

Ca. cccxlvij.

Febꝛes quotidianas:

Ca.lx.
C Fetoꝛ oꝛis:

Ca. iij. D
Ca. pix. O₰

Ca. xxviij. A⸗
= 5
a. cxxv. C
LCa. clxxxviij.D
LCa. cxci. B.

4 Ca.ccviij.D E “
Ea. cclxxxviij.

Ca.ccxcvij.D

Aacnite, Ff, =

Ane

totius coꝛpoꝛis.
EZd calet D
Ca. ccclxvi. in fine
¶ Fetum moꝛtuum
expellendum
Ca. xl.
Ka. lr.A, B
Ea. rxi. 4
Ea. lxxij.
Ca.ciiij.in fine

a.xi.
Ta. cxij. D K
Ka. clvij DE. ain fine.

Eadr
LCa. cc. A. J.
Ca. ccvij. E. ? in fine
Ca.ccxiij. C
Ca.ccxxix.infine
Ca cccxxvi. G
Ca.cclxxvi. d
Ca.cclxxxixin ſine.
Ca. cccxl D
Ca.ccclix.B.
Ea
Ca.ccclxxi. A
Ka. cccciiij. B
Ca.ccccxiiij.A
Ca.cccccxij. G

4. Ferru; vel lagittas 4
coꝛpoꝛe expellendum

Ca. clvij. A ERO
Femoꝝ doloꝛes

Ca.cccccxvi.in ſine

¶ Freneſis.
a. xcvij. B
Eacccuvi.
Ca.ccccxxix.N

SFlegma purgandũ

ſiue educendum
Ealig D
Ca.lxvi.Dʒ
Ea.lxix.æ
Ea. ciij. G

Ea. cxxxi. A
cxii A

Xa. clxxi. A
Ka. clxxij. F H

Ea 5Frui AEF
5

Ka. ccij ₰

Ca. cccxlv.D
Ca.ccclxxv. Gi
Ca. ccccxci.D

La. cccdlv. A

Gomorrea.

Ca. ccxxij FA 4
Ca.cclxxvij.E
Ca.cccxxxvij.A
Ca.cccxlvij.A
Ca.cccclxxxij.E Gy

4 Flegmoni patienti

Ca.ccclxxxix.¶
Fiſtula.
C viij. G
Ea.xl. EC
LCa. xlij. G
LCa.lij. G
Ca.xc.infine
Ca. cvi. D
Ca.cxi.C
Ca. cxij
Ea. cxx.⸗X..
Ca. cxxxv.in fine

Ca.cxliiij. E

Ca. clxv: K.
Ca.cxcvij.in fine

Ca. cc. D

La. ccv. A
LCa. ccliij. A 7
a. cclxxxiij. in fine:
LCa. cccxxxiij. E

Ca.cccxxxvij.

Ca.ccccxciij.A
Ea.ccccxcvij./B
Ca.cccccviij. A.

¶ Furfuribus ſiue

lendines a capite

mundificandum

Ca.clxx. K.

Ca.lxxxvi. E

Zacrc. P
Cc. ccxxi. B
Foꝛmica.

Ca.ccxxxiiij.in ſine

Ca.cclxv. C. D
Ca. cccij. k.
Ca.cccxx.B

Ea. ccxxi. —

Ca.ccclxiij. H
Ca.ccclxvij.K.
Ca.ccclxxxviij.G
LCa.cccci.N

Ca.xi.B
Ca. cxv. C
Ca. cxvij. A
Ca. ccxl. J
Bingiuaꝝ putredo
a. ccccclix.
¶Bingiuam ſan
guinolentam
Ea lv. O. J
Ca.lix.C
Ea. cxliiij. 5.
Ca.ccccliiij
ö¶Bingiuas ⁊ den
tes confoꝛtandas.

Ca.cdxix. K

Ca.cccxxi. J. T infine
Ca.ccclxviij. B.
¶ Benituram viro
rum extinguenduʒ
Ca.lxxxxi.A
¶ Buttur ⁊ pectus
lenificandum:ſiue
0* apoſtemata

LCa.cclviij. in fine

Heriſipila.

Ea.lxx.in fine

Ca.lxxxvi.in fine
1.cr.
Ca.cxix. R
Ea. cxlv. A
Ca. cxlvij. F
Ea. cxxrii in ſine
LCa. cxl. A. O
Ca.cclv.C

LCa. cclxi. A

Ca. cclxxxvi. NH.
Ca. cclxxvij.in fine
Ca. cccij. R
Ca.cccxij.D
Ea.cccxx.A:
Ca.cccxxviij.D EF
Ca.cccxlv. BG.
Ka. ccclii. C
Ca.ccclxvij.R:
Ca. ccclxxvi.A
Ca.ccclxxxviij.G E

LCa.cccxcviij.A

Ca.cccci. N.
Ca.ccccxiij S.
Ca.cccclv.A&
Ea.ccccxciij.C D
Ka.cccCij. J.

Tibulaſupertrattatude erbis⸗

Ea.cccccxi. B.
Hernia.

CLalxcxi. A/ B

Ea. cxxxiij. B
Ca. cccl. A.
¶ Herpetem eſtio
menum curare.
Ca.cclxv. in fine
Ca. cccxij. D.

CLa. cccxxix. D

Ca. cccxlv. G
Ca.ccclij. BGB
Ca.ccclxv.in fine
Ca.ccclxxvi.A

Qa. cccij. HV.

HBominẽ pꝛeſerus
re afrigoꝛe⸗ de 18
Ca.ccccxxxvij.

JZanem ſa⸗

crum extinguendum
Ca.iiij.A
Ca.xxxij. B
LCa. l. D
Ca.c.in fine.
2. E
Ea. cxxxvij AD
Ca.clxx.E
Ca.ccliij.in ſine.
Ca.cclxxij. H
Ea.cclxxvij. C.
Ca.cccxxix.ED
E
Eacclig. .
Ca.ccclxxij.J.
Ca.ccclłxxviinfine
Ca.ccclxxxviij. B
Ca.ccccv. in fine
Ca.ccccxxij.infined

Ca. cccciiij. C

Ca.cccclxxxviqj.A
¶Ignis aduſtionem
Ca.lxx in fine.
Ka. cxxv.C
Ca.cxc.D

LCa. cccij. R

Ca.cccvij E.
Ca. cccxxij.
Ca.ccclxiij. H
Ca.ccccxlv.
Ca. cccccxxix.E
¶ Ingenium acu
tum pꝛocreans
Ji üii

A

Cabula ſuper trattatude Herbis.

kausſiboailiaret da⸗ cd*ri-& 2 .

Z clij. R Ca.ccccxcix.D pebꝛis. ¶ Lac oues vt
¶ Inſlatiões reſoluere. Ictericia nigra. Ca.cclxv. A. in ſine habundent
Ca.xxxv. in fine. Ca.xc.in fie Ca.cclxxxix.E Ca.cxxxvi.G.
Ca. cccxc.A Ca.ccclxxij. E./a. cccccxix.B. C ¶ Lanã limpidare⸗
A Jaſtarioes teſtichon: ¶ Inteſtino doloꝛ ¶ Iram remouendam Ca.cxxvi. J.
La. lxxxviij. A Ca. xv. QO.. CLCa. xix. %α ¶ Tepꝛa. * 4
Ea.ccccxxviij. B Ca:xxxix.Hõ Ca.cxviij. Kk·· Capitulum. cxxij. G
((Infantes cõtractos. Ca. xlij. E Ka. clxxxvij. O Ca.xxxvi.in fine.
La.lxo. F. in fine Ca.lix. A B N¶qtineris laboꝛm Ca.lxix. B
¶ Infantiã fluxũ vẽtrꝭ. La.cij. BE vt non ſentias. . key. B
Ca.lxxix.A Ea. cxix in fine Ca. xxxix. KEa. (.
¶ Intantem hila Ea. cccxxix. A In itinere attri Ea. cxxri. 2.
remfacias. ¶ Inteſtinoxꝝ vlcera tiones que ſiunt Ca. xxx vi. B
Zaninin Arir. Ca.cxxxv.infine Ci. cclxxxxi. BH LCa. ciij. HRO ₰*
Ca. xl. S Ca.cli.E. ¶ Ictus ſcoꝛpionum. Ca.clxiij. D
Ca.cxviq.K Ca. clvi.D Ea cccrrri in in Ea.clxv. infine
Ca. cccxiiij. C Ca.cxci. H Ca. ccdxxiij. D. a. dxxij. F
¶ Ictericia. Ea. ccvi. F Ca. ccccix. B8 Ca.cxcvi. G
Ca. v. O Ca.cclxv. GFSCYᷣ LCCa. ccccxxxvi. ſo Ca. ccxix. B
La. vn E. a cdxir K ¶ Intoxicatus. Zcr-.
La. viij. E R LCa. cclxxi.E Ca.lxxxiiij.D. Ca. ccxliiij. A
La. xviij. B EZa. ccxax. JJ ¶ Jecoꝛis tumoꝛem Ea.ccxcvi. Skt
La. xcix. A Ca.ccciij. A D Ca. ccccxlviij. A Ca.ccciiij.D
LCa. xxxiu.E CLCa. cccix. E NIndumentum tuum Ca. cccvi.
CTa. xlvij D Ea.cccxxviqj. x aqii vis vt pꝛolongetur. Ca.ccclxxxvij. E
Ea.l1. B K ZL. Ca.cccxxxij. Ca. ccxcij LCa. ccccixxv. in ſi/
EKa. xxvij. A Ca. ccclxxvij. D ¶ Juncturaꝝ doloꝛẽ Ka. cccclxvij. E
Ca.lxxvij.D Ea. cccxciij. D. Ca. cclxxxij.D Ca.cccclxxiij.infi⸗
a. xxxv. D Ea.ccccij. D ¶ Juuẽtutẽ acqͥrendam Ca.cccclxxxij. in ſi.
Ca.xci.A D Ca.ecccxxij. A BGqG CLCa. cclxxxij. D. Ca.ccccxcvij. HJ
Ca.xciiij. NℳN a. cccc. B5 — bi lil ¶ Lepꝛã incitant
CLCa. ci. 7 ¶ Intellectũ bonũ ſi⸗ A ioꝝ Ul⸗ Ca.cxxi.D RUDð
Ca. cij. S N ue memoꝛiã bonn. ſuras. 4 Tetitii gencrare⸗ .
cri: F. Ea. lxvxi. D Ca.lxxv.D Ea.lxxviij.A
Ca.cxiiij. A Ca. clxviij.in ſine Lacj Pnnien rog Ca.xxx. HO H
Ea. cxlix.B C a. ccxcvij. ck auocandum. Ca:cclxxxij. E
Ca.clix. G D Ea. ccxxij. . in ſine Ca. xi. J Ca.ccxcvij.D
Ka.clxxxix. Ca.ccccxxxvi. Ca. xxvij. B a ccc. totũ caplin
Ca.ccxxxq.in ſi. a. cccclxxxiij. A E La. wix. B F K ¶ Letiſicando
Ca.ccxxxix.G ¶ Inpꝛegnationẽ iuuã Ca. xxv. in fine interficiunt.
Ca. ccxii.A tia ſiue ad conceptum. LCa.cliij. Za xlv.⸗ A. 4
La. cclxv. H La. lviij. A Ca.clxxxix. ¶ Lentigines macn
Ca.ccxxix.F Ea.ccxxxvi.infine. Ea.ccdxxxiiij. J las in facie tollendas
Ea.cclxxxixinfi. a. ccclix.C F Ca. ccccxcvij. G Ca.lxi.A
Ca.cccxxv.D Ca. ccccxxxvij.E ¶ Lacmulieꝝ pio CLa.lxxix.D
Ca. cccxxxij. F ¶ Inpinguãtia hoĩem bibendam. Ca. lxxix.
Ca.ccxxxvij. H Ca.cxxv. E Capitulum.cxvxE E Ea aie
Ca.cccxxxviij.D Ca.cxlviij. GGB (¶Lacin mãmillis Ca. xxx.
Ca.ccdxiiqj.E Ca.clxxxv.in fine vt ſtringatur. Ca.cA P*
a.ccclxxi. LLa. ccxxij. LC.a. clxxx. CE Ea.cxlüij.G
Ca.cccxcviij.O Ea. cxxxxO ALac coagulatũ in mã Ea. ccvij. E.
ERa. cccxlix F Ea.ccclxxxij.E millis ſoluendum. Ca. ccxvij. E
Ca. cccclv. ¶ C.a. (Ccccxl. K LCapitulum. cli. Ea. cclv. A
Ea. cccclxvij⸗ A ¶ Ipopya. eſt liuoꝛ col? Ca. clxxv. F Ea. clxrvij. E
Ca. cccclxxxvi.A Ca.cccvij. B

Ca.cccxi.in fine.
Ca.cccxxvi.HB
¶ Litargia.
Ca.xi.·
Ca. xxxiij. E
a.cxl. G
Ca. ccvij. B G
Ca. cclvi. A
Ca.cccxlvi. A
Ca.ccccxxix.N
Ea απ7 FYZ
¶QLiuoꝛ ecuſſione.
Ca.xxix.E
Ca. cccxc. C.
Ca.ccccix.D
Liuoꝛem cu⸗
tis auferendum.
Ca.ccccxi.in ſine
Ca. cccelxxv.HR
¶ Libidinẽ excitandã.
Ca.xxxvii. G
Ca. clxxvi.A. E
Kg. cdxiij. A E:
Ca.ccclxxxiij.in ſine
Ca.ccccxiij.A D
Ca.ccccxlix F.
Ca.cccccii. C 3

CLa.cccccxxv. G

E ig zeRagutdn
Ca.xi.ABFK.
Ea. xcvij.E F.
Ca.cccxcviij.E.
Ca.cccci.D
Ca.ccccv. O
Ca. ccccxi.S
¶ Linguã aggra
uatam alieuiare.
Ca.ccœxx.H
Linguã erigere 7
fauces ee

Ca. x cix.

44 4 ibꝛos a vermi

bus pꝛeſeruandos

Ca. ij. E
¶ Loquelam amiſ
ſam reſtaurare.
Ea ccxxiij. E
¶Lubꝛicos occidẽdũ.
Ca. ij. EXLI.
Ea. ij. 1
. vid⸗ ⸗F.
xxi. KE.
Zav. D

4 —
—

CLa.cccx S

Ca.l.
LCa.xcij. B EC

Ca. xcii. B £E

LCa. c. F

CLCa. (i. F

Ca. cvij. H
Ca. cviij. E.
Ca.cxv. H
Ca.cxviij. O
Ca.cxxxvij.
E

a. ccvij. D 6

Ca.ccxij. H.

Ca. ccxix R EE

Ca.ccxxxv.EH
Ca.cclxvij.A
ECa. ccxxxxvij. F
Ca.cclxxxix. F.
Ka. ccxcvij. P.
Ea. ccit. in mline

Ca.cccxiij.
Ca.cccxv.in fine

Ca. cccxxi. D

Ca.cccxxv. E.
Ca. cccxxxiij. D
Ca.cccxlvij C E
Ca.ccc lxxiij. in ſine

ALLa.ccclxxxi. AR

Ca.cccxc.D

La.cccci. NH

Ca.cccvi. H:

Ca. ccccxpij. D

Ea. ccccxxvi. A C 5
Ca.ccccxlvi. I
Ca:cccclxxv. B E
Ca.ccccxc.A BD
Ca.ccccxci.E HDH
¶ Lumbꝛicos latos
occidendum.
Caa. cxl P
4 2* Lumboxn dolorẽ
remouendum
Ca.cccccxxin.B

latritis

doloꝛem,

Qpa. xcix. A

Ca. cxl. OD H

Ea.dviij.A
Ca.cclxvi. A

Eu,cxlvii/ ꝗ

Ca. c. C.

Capitulũ. ccclxxi. D

Ca.cccccix. A
¶ Matricis duriciem
La. cxlv.
Capitulum. clxxv.
Ca ccxlviij. LB
Ca. ccv.
Ca. cclxxij. GB
Ca.cccxxiq. J
4 DMatric ſuffocatio

Ca.xx. E
La. ccvij. B
CLCapitulum. ccxlviij. D.

Ca.cccviij.in line.
Ca.cccxlij. B
Ca. cccci. G.

H Za. ccccxxx.C

Ca.ccccxxxvi
Ca.cccclx.in fine.

¶ Magic infrigidaco

Ca.xi
S
Matricis opilatio

Ca.ccccxcviij. E
DM Ca.cccccix. J

4 Matricʒd ilatatio.
7 Matnicis 7
ani egreſſio.

¶ DHatricem mun
dificandam
Ca. kxiiij. =
Ca.ccix.A
Ca.ccxxiij. A.
Ca.cclxxvi. NR
Ca.cclxxvij.in ſine.
Ca.cccxxxvi. B
Ca. cccclxxxv. F
Ca.cclxxxvi. in fine.
Mämülau duricles.
Ea.xci. E.⁊ in fine
Mãmille mulien ſiue
vginũ vt nõ creſcant
Ca. elxxij. A.
¶Maculas tollendum
Ca.xi.A.
Ca.cix.D

Ea. cxx. B.
La.cxxx.G.
a. clxv. Dꝰ

¶ Maculas ni⸗
gras delendum

ccri5 F§

La. lv. D

Tabula ſuper tractatu de Herbis.

öEMenia.
Ca.clxiiij. NH
a.ccccxiij nfine
¶ Mel ancolicas
egritudines.
Ca.dxxij.GK
Melãcolie reſiſtende

CLa. xxviij. in fine

Ca.xxx.D
Ca. cclxxxij. G
Ca.ccxcvij. AB
Ca ctxi
Ca.ccdxx. D E
Ea cαασπ B
Ca.ccccxl. H

CCa. ccccxlvi. HP.

¶ Menſtrua ꝓpuocãda.
Ca.i.D
Ca.ij. D
Ca. vi. NH
Ca.viij. A
Ca.xi.D G
Ca.xviij.E
Ea. x. E F„

Ca. xxxij. ℳ☛

Ca. xxxix. B E
Kallxiii D.
Ca.lxxiiii.B.
Ca.lxxxiiiin ſine
Ka xxxiii. E.
Ca.xc. 8B.

CLa. xci. A F.

id⸗
xcy
Ca. ciij.A E
LCa. cviij. A E
Ca.cxi.A
a.cxij. D F
Ca. cxv. H.
Ca cxxi J
Ca. cxxij. G
Ca.cxxx.in fine
ran D
Ei
Ca. cxl. EH Z
Za da.
Ca.clxiij.E
Ca. cxxviij. A

LCa. dxxxv. AD

Ca.clxxxix.D
Ca. ccv. B

Ka. vij. E.

La. ccxxvij. D
Ca.ccxxxvi. B3
Ca.ccxxxix.A.
Ea.ccxlvi.D
Ca.cclwv. H
Ca.cclxxix. A
Ca.cdxxxij. B
Ca.cclxxxix.C

Ca. cccxxxxvi. A

Ca.cccxl.D k
Ea.ccclxxi. 3
Zcrceſi .A F
Ca. cccciij. B B.
LCa. ccccxiiij. A B
Ca.ccccxlvi.
LCa.cccclij. A
Ea. cccdxxxv.in line
Ca. ccœciiij. HK
Ca.cccccvi.M
¶ Menſtrua ſtringe⸗
tCia ſiu
Andum zmenſtmox
ZkJ6
Ca. cxxri⸗A
Ca.cxxxiij. G
Ca.cxxxvij.EHDH
LCa. clix. B
Ka. clxxxviij. B
Ea. ccxviij.in fine.
Ka.ccxxxvi.E
Ca. cccxxij. B
. a. cccxxviij y6
Ea ccclxci in fine.
Ca. ccccij. E D
Ca. ccccxxij. C D
Ka.ccccxlix. F.
Ca.cccclxxxi.DB
Ca.cccxci. ·
¶Membꝛa patre⸗
facta curae.
Ca.lxv.HH/
Membꝛũ arcuatum
Ca. xxxij. E
¶ Membꝛüũ inciſum
vt non ſentiatur
Ca.cclxxvi.ABJ.
A Hembꝛis fractis.
LCa.cccxciiij. B
¶ MDiluus vt nõ come⸗
cdat pullos gallinaꝝ.
a. cccci. P.
ANoiphea

CLa.cxliiij. G J

uecontra mimium
Ea.cxvi ſn ſine

La. ceclexxvij. B

EKa cccxxxiüñ F

Farcedir .A.

Ca.ccclxxij. B.

Ea. cccxxix

Ca.viij. C.
Ea x. 5

LCa. ccix. J

Ca.ccxcvi.
Ca.ccxlvi. NM
Ca:cccix E

Ca. cccxl. C.

Ca.ccclix. E
Ca. cccci. Xx.
Ca. cccciij. B KE
Ca.ccccxxiiij.A

Ca.cccclxv. k.

Ca. ccccxcv. A
¶Moꝛbille
A. cccxcij. A
¶ Moꝛbo arcua
to ſuccurrendum
Ca ccdrxxij.
¶ Doꝛboregio.
Ca.xũij.E

Ca.cxxxxi.A
Ca.ccxc.in ſine.

¶ Doꝛbo caduco
.ccccxxxi. in fine
4 Deanh venenatis
Ca.cxxiij. E
Ea.cxxix.A

LCa. clviij. BG

Ca.clxv. GO Ff—
Ca. clxxxix. Fin fine
Ca.cxciij. A
Ea. ccvlij.A
LCa.ccxvij. E.

LCa. ccxxxvi.D
Ea.cclxxvi. NH

Ca ccciii. 5.

La. cccxxxvij.
Eaccc
Ca.ccclxxi.A
Ea.cccixxiij.G.

Ka. cccxc. E. B
Ea. ccα .

Moꝛſus canis rabidi.

Tabulafuptrttagatn de herbis.

tibo. Ea. cccxir. A
Ca.cccxcv.in fine.

Ca. cceclxxvri. D

Ea. xiiij. C H. Mulieribo q̃nõ bene
La.ci.G purgantur in partu
Ea. cix. C H. LCa.ccclxiiij. Gd
Ca.clxxv. D. Mala oĩa vt ate
Ca.xxxix. fugantur.
Cc. ccxvij. E. Ca. ccccxcvij. in fine
LCLa. cclvij. B öEMuſcas necare⸗
Ca.cclxv. F Ca.clxv. G
S k⸗ Ca. ccccvi.
a. cclxxx.E
Ca.cclxxxij. A Harium lan
Ca.cccxcj. B guinis ſurum S
Ca.cccxxiiij. K. Ca.lvij. E
Ca.cccxxvi. F. Ca. lxv. A
Ca.ccclxxiij. AK ͤBB Ea.xcviij· BN
Ca. ccdxxv. B Ca. cij E
Alr⸗ Ea criᷓ S
oꝛſus erpentiͦ⸗ Eaa.cxxxvij.
Ca.ix. G D Ca.ccvi.in fine
Ca. xiiij. B Ca.ccxxxxij.
Ca. xxiij. H acccij. H.
Ea. lxxxvij. in fine Ca.ccclxxij. F
LCa (vij. † L.. cccci.K
La. cxvi. D Ca. ccccxxᷣ·B
Ca. cxxij. NH Ca. ccccliij. D. ⁊ cccclxxi
Ea. clv. in ine Ca. cccxd. A. (S
Fa cxxxij.8 Ca. cccccxvi. NH
CLCa. ccclxxxiij. A ¶ Narium putredo.
¶f Moꝛſus ſcoꝛpionis Ca. clxij. G
La. dxx. D Farium opilatio.
Za airs AB L.a. ccix. in fine.
Zaccer A Ca.ccætwij. 2
Ca.cccij. B LC.a. ccccxlvi.
Ea. cccxui. E ¶ Narium dolor
Ca.ccccxlix. La. xl. R
Doꝛſus reptilium. ꝗ rauſeamprohibedij
Eao. xcij. Ca.ccclxviij. ))/
8 Ea. Oxiij:in fine Qcdi . .
Ea.crinſene Ca. xxxij. D
Ca.ccclxxxix E Ca xciij: Y
Ca. ccccli. E Ca. cxxij. K
NMoꝛſus rutele. Ea. cxxxii. B D
Ca. cccij in ſine. Ca.cxxxix. 1dq ·
Ca. cccx. HJ Za lerric infine.
Es · ccclxvi. P Ka. ccl. E
. a. cccccxii. . cccxxxviij.
¶ Doꝛlus Lyri Ca.cccxc. G
Lacccclxxvi. F Ca.ccccij.N.
¶ Moꝛtẽ aialiby ifer? HNeruoxꝝ c

Tabula ſuper tratt atu de Herbis.

Caplin. ccclxvij. A accltr K

3 vngulã ⁊ coagulatum gaadlepri in fine
¶ Neruis dolentibus Ea.ccccij.H

ſanguinem ſuꝑ oculo Ca.ccccij.

La. cxc. infine. Ca.ccccix.C Ca.cxxxiij. ¶ Ca. cccclxvij. A.
ſ Ca. ccxv.A BE LCa. cccdxix. D. Ca.ccxij.in fine ¶ Oꝛis tumoꝛes.
¶ Nutricibus a qu Ca. cccclxxxiij.H ¶ Ochloꝛum vlcera CLCa.ccccij. H
. bus abſũneant ¶ Oculoꝝ tennoreinſtue Ca.clvi G̊D ¶ Oꝛis ſciſſuras
Ca.xxxviij.in fine . dunimui palpebꝛax. Z.dr. A . ebnorg .
SDð a. xv. T LCaa. cclx clvi.
Dlulorum Ca.ccccix. ꝓ Ca.cclxxxiij. A 5. ¶ Oꝛs bothoꝛ⸗
“ doloꝛes. Caij. F a.ccxxvi. HCK.a. cclxxxiiij. A Ea:ccxcix.E
Caplin. iiij. A. Oculoꝝſcabies· Ca. ccxcviij. E Capitulũ:cccij.ł⸗
Ca.vi. JF. Ca. vij. D Ca.lxxxv.in fie Ea.cccxxij. N. Ca.cccxxiij.A.
Ca.xxiiij. Ea.clx. in fine Ea. ccxxvii. F ¶ Oꝛis vlcerationes
Ea.xxxv. E Ca. cxvi. D Ca.cccxxx. BH ſiue puſtule oꝛtis.
Ca. i. DH. Oculoꝛũ caligine Ea cccclintine. Ea cxxi 5.
Ca. xxxiij. G Ca. lij. ò LEa. ccccxxx. D Eapitulum. ccvi B
Ea.ciij.D. Ca. xc. G6 Ca.cccccxvij. lJeꝰ La. xij. KE.
Ca. cxv. A X Ca.xcvi. B ¶ Oculoꝛum iſccitates. Ca. ccxiij. S
Ca.cxxi. D Ea. xcix.in ſine Ea. cxl. B. Ea. odxix.y[5.
Ca. cxxiij.¶ Ca. i.J. ¶ Oculoꝛũ pilos Ea.cccxx.E „
Ea.cxxxvij. F Ca. cvij. A Ca. cxxiij. O Ca. cclv. GHpy
La. cxlv. B. LCa cxij. J Oculoꝛũ lacheymas Ca.ccclxxiij. H.
Ca.clxvij.A Ca. cx xij. H Ca.dxi:GO Cap.ceclxxix.
Ca.clxxx.A LCa. xxxvi.. La. ccxcvij. E. Ca.ccccij.A B
Ca clrrxir. AE La. cxl. A. Ca. ccclxiij. P Ca.ccccxvi.G
Ca.cciij. CDY Ea. clxiij. A. Ca. ccclxxvij. Ca. ccclxxvij.
a.ccxxvij. ¶ Ea/a. cxc. in fine⸗ Ca. cccclv. B Eag cccclxxxvi.HB.
Ca.ccxxxvi.KE Ea. ccij. A ([Huloꝛũ albugincs ¶Oꝛis putreco.
La.xli.K C Ca. cclxxix. F abſtdrgendum. Ca.cccclxxvii.C E
Ca.cclxv. D Ca.ccxcij.A. Ea. cx. d)9 Ca.cccdxxviij. A.
Ea. ccxcru. EF Ca. ccci. G L e pupille ¶ Ouhonoicis.
Ca.cccxx.E JF. Ca. ccclvix. C dilatationem. Ca.cxix. B
Ca.cccxxi.HJ. Ca.cccclxxv. C Ca. ciij. E. Ca. ccccv. D Ca.cxxiij.A
Ca.ccclij. infine 4 Ocloꝛun macula. MHWO½ !Dculoꝛum pannuin. Ca. cxxx. B.
La. ccclxxxviij. inſine La. xcviij. K cxwv. C. Ca.cxxxvi.A
Ca. cceci. M Ca.c.infine ¶ Oauloꝛũ lippitudo Ka. dxxv. S
. Ca.ccccx. B. ⁊ in fine. La. cvi. F: Ca. ccccxxiij.A E. Ca.cclxxxij.E
Ca.cccclxvi. H Ca. cxi. i ¶ Oculoꝛũ iumentoꝛũ ? Ca.ccxc.D.
Ea. cccclxvij. A Ra. cxcii. . pecoꝛum doloꝛm Ea. cclxxv. B.
.cccclxxxviin ſine. Ca.ccxli. B. Ca. cxliiij. in line Ca.ccccciij. A .
Ca.cccccxxx. Ca.ccxcviij.E. (Obtalmia. id eſt ¶ Oſſium fracturas
¶ Ocnlox pꝛunitus. Ca.ccclxxxi. infi. oſtema oculi. extrahendum.
La. xviij. D ¶ Oculoꝝliuoꝛẽ Ca. xcviij. J Ea.x. N
Ca. cccclxij. inſfſine La. xlvi. ₰£ Ca:cccij.O. Ca.lxxv.in fine
¶ O culoꝝ aſperitas. CLCa. lv. B Ca. ccclxvij. C. Ea. cccccxvij. in ſi.
Ca.lxxxiij. B Ca.lxxv. in fine Ca.ccccxxiij. A B: ¶ Oſſium deuudati⸗
41◻ nlon tumoꝛes: CLa. cclxx. . ¶ Obſcuritatem viſus onem ſiue contra des
Ea. l. E„ Ca.cclxxxix.C. Ca.ccclix. K. nudationẽ oſſium
acinſine Ca.ccccxxxvi G Ca.ccccxxx.E.⁊ in ſine. nudatoꝛum.
L. cxix. F ¶ Ocaunoꝛum caloꝛes Ca. ccccxxxvi. NH Ca.cccxxiij.L.
EaAvh E Ea. cclxxvij. B. Oꝛis vicgg ¶ OQdorem coꝛpoꝛis
Ca.clxi. . Oculoꝛũ anaricia Ca.xxxiij. bonum.
Ea. drxrx. S LCa. xxviij. H Ca. cciiij. )/
Ea. cci. A Ca.ccccxxx.O Ea.cccij. X
aee αà„i vngula ſax Aa. 5 Eazccki.A

Tabulaſuper trattatu de Verbis.

—

(⸗MDffocationes ſte ¶Pectoꝛis aſtrickione. Ca: xxij. 5. tooꝛ:s vicia
ricas ſolununnt Ca.ij. G CLa. xl. E. — ganindn
Ca. xiiij. Ea. N B. Ea. v. F Ca.xli. BGB
Ca. xxiij.A Ca. cclvij. Ca. xix. A LCa. xlij. A I L
Ca. cccxlvi.KC. Fen Ka.xiij. A Lalxxviij ₰ “
¶Obliuio. 54 Peſtüentia. Esz. ihin ſine⸗ Ea. xxxiiij. 4
Haraliticus. Eac xiiij. & S Ea. cij. H Ca. xciuj. B.
2 Ea. ccci. D YF. Za-„* Za lrrie 5
Eai K Kaix. H. . Pedum doloꝛm CLCa.cxv. H. CLCaa. cccxiij H
Ka. xij. A. Ka. xxxix. ſ Ea. cxxx pe finem. CL.a. cccxlvi.
Ka. xxvi. B edũ doloꝛẽ citinere. Ca.cxlv.in fine. LCa. ccclxxv. A
Ca. xlvi. ¶ Ca. cccxxxiij. K Eaclnij F. Ca.ccdłxxvij. A.
Ca.xciii. DH. ¶ Pedum ſciſſuras Ca.clxxi.E ¶Pulmonẽ purgitis.
Ea.cxxv. que tiuntafngoꝛe Ca. dxxx. G La.cxxxii. D
Ca.cxxxi. 2 CLa. cccxxij. E CLa. cxcvi. B Ca. cccxlv. H
Ca. cxl. ⸗ ¶ Pedum roſulas. Ca. ccviij. F. ¶Punctura mnpici⸗
Ca. clvij. OH Ca.ccxxxviij.in fſinne. Ca. ccxxij. B F. Hͤ L.· LCa. xxiij. BGB
* AH Ea. cccclxxii. E Ea. cxrviij. B. D. Ca.xciij. ¶ O£
Ea. crxx⸗ G cccciij. B. La. ccliij. in fine. Ca.cc.
Ea cccrxxvij. . P Pecudes vt iignank. Ea. cclxix. in fine. ¶Pꝛuritus.
EaccA Ca. ccccxlvij. H) Ca. cccxviij. D. CLCa. v. 4
Ca. ccclxij. „ ¶Pediculos necare ·Xa. cccxxiij. E Ca. lxix. C D
Ca.cccciij. G Z. nj. .. Ea ccNr,E. LCLa. cccliüj. A
Ca:cccciij. E Ca. cvij. 5„ LCaee.a.aa. cccxxxiij.E. Ca. cccxxiij. K
Na cccxlix. dH, Ka. lxi. Hꝓ. Ea a. cccxxxviij. C Ea. ccclxviij.
¶ Paraliſim lingue Ea. ccxcj. Ca.ccclxiiij. E a.cccciij.:D
Ca. ccclxii. in ſiñie. Ca. ccclxxxi. A a. ccclxviij. B Ea. cccn i.
PRartum facilem. Ta. ccccxlv. B. Ea.cl xix. E cccclij.
a. cxlv. õᷓ̊ k—· Kaccct Laa. cccxxx. BE Xa cccccxi. A
arrunentbne LCa.cccdxvij £ Ea. ccccv. B · 4 Puſtulas infa
LCa. cclxxxi. B. Ca. ccccxci X· Ca.cccccvi.L. cie delendas
Ca.cccxxxvij. % Pediculos generant Ca.cccij. E Ca.lxxix.C. in ſine
¶ Pannü cutis inſfa Ea.cxciiij.J. 9 Ea.ccxxxij. S ad
Keretergendam LCa.ccccxti. EO E P. Ea. ccccxli „ ¶ Pꝛunitus genitali
Ka. cxl. A Pꝛegnantibus. Ea ccRAA. uum viroꝝ ⁊ mulie.
Ca.cclxv. G La. ciij. in fine. Ca. cccclv. ; La. cccciij. B
Panni vt tinganꝰz ¶ Pꝛegnancib nociuis. Ca.cccclxxxvij in fie ¶ Pugiliby ad pugnãs
tur coloꝛe ruboo. La D in line CLCa. ccccxci. † dum conſoꝛtant.
Ca. ccxli.C ¶ Pniis.i.conſumptio ccc fine Ca.ccclxxilij. D
.Kabu 38 iimpidare totius coꝛpoꝛis. ¶ Podagra a cau ¶ Pulices necare.
Ca. ccclxviij. C CLa.lxxvi. A ſa frigiditalias Ca. dxv. E
Plagas ↄlolidare Ca. ccxlvi. E:⸗ Ca. cxxxi. Ca. cccxix. B.
Ca. lix.KE Ca.cclxxix. D (Polipus naris. La. ccclxvi⸗. 19
( Pleureſis. Kaijg Ca.cccxiix. A. Ca. exxx.A LCLCa. ccccvi.
La. cxij. CE LC.a. ccclxxxiiij G Ea. ccxxij. K Ea. cccclxvij. OD E⸗
Ca. cxlv. · Ca. cccclxxi. B Ca.cccxxvij . Ca.cccclxxviij i
Ca.cccix.C ¶Piſces ſichtitin piſei. ¶ Pollutio.
EAcdt.2Z L.a. xxrii. E Ea ccxl. ¶ HRa gadias.
Ca.cccclxxvi K Pilos de facile remo⸗ Eꝗg X Daao f
¶Peripleumonia. uẽdos: lach dealbadã. La. Ca. ccccxciij.A
Eallxiin fine. CEa. cl. 4 oleerla aurſun⸗ ¶Raucedo.
Ca. cxxviij. A Ta.clvi.: H. bumoꝝ ad oculum Ca.ccccxx.E F
Ea. ccvi. in ſne odagra CLa.cccxxxiiij.E N¶ Ragacias lehſirne
Ca.ccclxxvii.G — Ka A .A. Puunonis: de Caplm xv. ..

Tabu
la ſuper trattatu de Herbi
is.

que fi
lannmr,e Aili
Aa cir. . 2 Eünes
Za Za cci. 3 Ca..E.
arclkvh. 53 Eenerare⸗ inem bonum „ alir * Ea. cclit. „₰ =
La. enu ⁊ veſic Ea kxviij. D. Er. . Eac 32
EaiS cevlcera. Kart H. E a. S ii in fine.
i& 7 Ar Ea. ranſin a ccil rii *
Ca. ciij. acii a. ccc . Z1cann cct lerx.
Ea scal et vbi inem! Ccer Ka. H.
“ La. ccxij. “ La. a. . Ea.·ccccxvij. lxxxviij. E
¶ Ren i.E. Ca. cxi .— — d„ Ea. cxi. A
opi um veſice Ca x. F . Ca. cc ij. B. Ea. cx
“Z pilationes ice e. D Ea . 2. z. 5
4 eerrt it. P latinn rcnn ce conges Ca ce Ea.a E.⸗
Ca.cxix. C lxxi.E. * 0 v. A eroſam. Ea. x lviij. C. C Finfir
E v. D Ea xii. D Dr mns⸗ Ea el * 1
Eaei Eackufine Es.k. „. Kar .
“ Sa. G: Fa ccc CE Ea. Axv. BPD acali
Baine Fgreererii Ea Wind 1. Ea ccelerryii D
a. cccl an xxxi V cccclxiiij.i „
nain Ain ſine enin . mictum. S 5 Eaccclr. ine
. C. a. rigidum Ca ccxlvij B . (xI D 4S cccein. in fi
c. 4 Sanguin LC. .dyi. k. “WD Zart pentum! eru⸗
a. ccce . ccxrcii. A C n mne. .*
7Rattr . angeiien E. ccrih⸗ A Ea. ii.E 5
La. ccel ura. cum tulii. putum acc i⸗ Exa xcix. in ſine
8 xxxix. BM Eacelt. f a.cclei. 5 . Ca A„αdα$.⁸
anguine . cer⸗ D Ea c. in ſine Eaceer B5.
reijcientibus. 3. r anguilugas Ea cccxxx. A Ea&cERK1.1 A G
Ea. xxii B Ca.lv. H e guttur i. Raccccli. .,D cõtr erpentes fu
Ca. xx Ea. cxxv. P accccin . venenüf gare
Eall ie. Zaaer 5 Srtei EaiS cprilnme
Saliua 4. —Fra
Sac. Slaamin ae. Raimu8 Zn 5.0
a.cc iig. A. ¶Sagitta ne a.lx. A Ca. rrrinſine
ad SS Ras.
ai w.in fine Shn⸗ Edl .K Ka.
d Aauine Ee K 5
J nsuixmmun⸗ Wl Ea. xl. . Eardiri inſi 7 echtin A inſi
C. Ki. nia E Ca. clvij. J aiin.
Ca.ccv ine. a. cxcvi. A .
infine. 1 rbecftoperen
Banite geiſe
KHk

4 Se apigo⸗
Cap.cccdliiij.in fine.
Ca ccclix. B
S Sternutatoꝛium.
.. r. D d.
cxxxyi.
Ca.clxiij. B
Ca. clxxix. H
Ca. ccxlvij. A
Ca. cclxxix. B
Ca.cccix.C
a e 2
¶ Splenis vitia ſiue
Doloꝛem ſplenis
Ca.vi. A B
Ka. ix. Yꝓ .
La.xxxiij. Dd
La. xlvij.E DHD.
Ca. xxv.
Ea: lexxxvij. A
Ea rcyi B8 5
Ea qvpi in fine.
.Ea I E. SB
Ec
4.80 lexi. E.
Eackrd „
Ea. cccravrd. D
Ta. cccxxvij. R. in ſiue.
Frccckvi. D
FS Splenem cõlumunt
LCa. cx. B
La. ccxi. GB
Ca. cclxvi. A
La.cccxi.C.
Ea. ccccxcij. J
er Rtrennat
Ea B,
Ea
Za co. I
Ca. cccxlij. A.
Ca.ccclxxxix.FE
Ea. ccclxvi. B.
Facctc inline.
Splenem exſiccantia
KEa. cclxxxi. A
¶Sperma na crliccandũ.
La. clxij. D
alxxxvi. Ein fine.
CLCa. cxxxvij. K.
Ea. clxxviij. B
a.c(cviij. in fine.

LCa. ccxl. A F.

Ea.clxxxi⸗ Se

Ka a. cccix. E.

Ca. cccc. J F

4 Sperma nugenudm.
1 9. xxix. F.
Kn. D.

Ea: Hig .
Ea. cxlyii. B in ſine

. Ca clxxvi. CD

Ca.clxxx.in ſine
Ea. ccvii. E.
Ca. ccxxij

LCa. cclxiij. ADF.

Ca.cccxxx. H.
Ca.ccclix. ,

Ea. ccclx.

Ca ccœciij. C
Ca.cccxcvij. BG
Ca.ccccxxx.
Ca.cccc lxxvij.in ſine.

.“ Na.cccir. E

¶ Spama mi⸗
nucendum.
Ca. xxvij. BG
¶Stericas cau
ſas curaie

La. ccclxvij.

Ca.cccxc.in ſine.
Ca.ccccixxvi. D
¶S edandum doloꝛes
ungitiuos rennis
a. xvij. D
Seianica.
Ca.xlvi.D
Ca.xlvi O
Ca. lx. J D

LCa. xrii. D.

Ca.lxxx.A
LCa.xci. Dỹ5
La. xcij. 5.
LCa. xcin. D.
Ta. xcvij.
Ka. cxij. J

Ea. X.

Ea.cxxix 35
Za * O5H
a. cxl. BJ.

a ct A B₰ EB
a.clxtix. A.

Cabulaſiert trattatu de Virlis.

Ca. ccxviüᷣ. F.
Ea.ccxxij. GH

Ca. cclj. B

Ca. cclxvij. F

Ca.cclxxij. infine
Ca. cclxxxix. H5

Ca.ccciij. AE

Ca. cccxxij. C

Ca.ccxxvin.Q.
Ka.cccxlv. A

Ca. cccxlvi. B

Ca.cccciij. B
Cg.ccccxix.A
Ca.ccccxxxiii. A

AXa ccciâ⅛Xα

LCa.cccclxxxij.C
Ca. cccccxvi. BC.

Sitim ledandam .
Ea· xui⸗ P

Fa. xxix. A J
Ca.xvi. E.

Ca.xxij. Cin ſme.

Ca.ciij. A

La. cxviij. D.
Cac cij. C

Ea.cxxxiij. D
Co.cxli.
Ka. cxlvi. G
Ca.cxlvij.in ſine.
Ka:clvi. F
Ea. clxviij.in ſine
Ea.clxxxviij.E
Ca. ccxl. Xæ
E Ea. vij.A
Pa EBr
Ca.ccclviij. H

Ea. ccclxvij. E E

Ea. ccccij. AK E.
Ca.ccccxxxiiij.C

Ta. cecclaxti ₰

Ca.cccclxx in fine.
Ca. cccxcij.
¶ S ingultus.
Ca.ccccviij.C
Ca.ccccxiij. D

7 Scliratos ſanan⸗

1 elancoliaum.
ne
Sineopis
Sene
Ca.xxxi.A
CLCa. xij. A
Ca. lxxvinj. E „ J

E a . S
La. ll. B.
Eg. cxxi. E

La.ccii·G

LCa. l. A.
Ca. cclxxxviij. C
La. ccxxix. E
¶ Sincopim ingarensi
Ca. cxxxvij. H2
¶ Squinãtia.id eſt
ro tama Guttinis

Fachect,

6 Ecd A

Ca.ccxcixzx
Ca Rcccxxxix. E .

Ca.ccclix.Cꝰ

a acccluir. BDB
Ta. cccleruii. D
Ca.cccclu. D ð
Ca. ccccxcij. KXD.

Ca.cccccxviij.x
¶ Sciſſuras que fiunt

in mambo ⁊ pedibus
Ca. ccci.
¶ Somnũ puoca ndu
ZaES ABKE
Ea. xxv. AJ
* Xxvij. B P
Ca. ci. D
Ea. cxx. in fine. S
a. c.c l

Lacrir S CE
Cæ. cxxxi. G.

La.cexl. GS
Ca.ca.GD
Ka. cclxxij D
Ca.cdxxvij.D
Ca.cccix. D
ECa. cccxxviij. BD

A N. et inine.
Ca.cecxcviij. O

Ca.cccclij. H.
Ca. cccclx. E DH.
Ca.cccxch. HH
Ca.ccccxcviij.E
Ca.cccccix. DH.

(Somnapꝛ. ohibentſa

Ca.cccxlvi.C. 4
¶ Somnia mala
a quibus accdunt
Ca.ccliiij.¶

5

Tabula luper tractatu de Herbi is.

¶ Sodamſedandam

Ca. xxij. B
Ca.xxv. B
Ca.lxxxv.C I
Ca.ccclxxix. A
Ca.ccccxij.CD.
Ca.ccccxix. BE.
Ca.ccccxxix.D

¶ Stomacho malo:
Ea. ij. A B E—

Ca.xviij. J
Ca.xxviij.E
Ca.lxiiij. G .
Calxxxiij. B3.
Ca.xciij. in fine.
Ca. xc. G
Ca. cxxiij. D?HdDd
Ca.lxix. in ſine.
Taclrreinanti.
Ca.cxci. x
Ca.cclxxxiij.E.
Ca.cccviij.in fine
Ca.ccclviij.HG.

¶ Stomacho frigido

Ea. xxiij. D.
Ca.xxxi.OD E
Ca. lxij. B.
Ca.xxvi. C
*.:nsne

Ca. cxxij. B

Ca.cxcvij.D
Ca. ccviij. A
Ca.ccix.D
Ca.cclxxiij. F

Ca. ccclxtin. A
Ca. cccclxx. M

¶ Stomachum
conſoꝛtare.
Ca.cxxi.A.

¶ Stomachi tumoꝛes
ſiue inflatiões ſtomachi

Ca.cclviij. G
Ca.cccxl. J
Ca.cccxc. F
Ca.ccccxlviij. B
¶ Stomachi
inflationes
Ca.clxxxix.C

¶ Scrofulas nouei⸗

las delere
Ca.ſ. H.
Ca. v B.,.
Ca. xlv. C
Ca xlvxi.HB0%,

Ca rxxxvij. C
Ca. xcvij.B
Ca.cxxxvij.GB
La. lſ. ODO/
Ca.dxii. H
Ea. ccxvij E
Ea.ccxliij. D:
Ca.ccxlv. A
Ca. cclxvij. ꝓ
Ca.cclxxij.E

LCa. cclxxvi. F

Ca.cccxxxvi. R:·
Ca.cccxlv. B
Ca.ccclix.E.

Ca.ccclxxxvij.in fine

Ca.ccccxxxvi.A

LCa. cccclix. q
¶ Scrofulas que

fiunt in gutture.
Ca.cccci.in fine

¶ Spiritus conſoꝛtare

Ca. cxxv. S
Ca.ccccxiiij.H.

¶ Scoꝛpiones effugare

Ea.ccxcE

¶Scotomia ocuioꝛum

Ca.ccccliiij.P.

(¶S udoꝛem bꝛouocare

E vxxix. N

Frara

Ca.cxciij.
Ca.cxciij.
Ca.ccij. D
Ca.ccix.
Ca a. cclxxxix. A:1
Ea.cccxxv.D.
Ca.cccxxxvij. %à
Ca. ccclxj. BE K
Ca.ccccxcviij.A
Sudoꝛem remouen⸗

dum ſiue auferendum

Ca. cccxxi. Ey

¶ Sudoꝛem capitis

remouendum.
Ca.cxci.B
4 Subglutientibus
Ca. cccxc.C

SS id

eſt ſpaſmus teneno
totum.

Ea. xxxv

¶Zeſiiculoꝛum doloꝛ.
Ca. ccccxxvi. B.

*

4 Teſlicnlos in⸗

duratos.
Ca.cccxxvi. B

¶ Teſticuloꝝ inflatiões

Ca. lxxxxviqj. A.
Ca.ccccxxviij.B

¶Teſticuli pueroꝛum

vt non augẽtur.
Ca. cxv. Dd
¶ LZineas delere
Ca.cxxix.in fſine.
Ca. ccxc.in fſine
¶ Teſticuloꝛum
apoſtemata.
Ca.cxxiij. H
Ea.cclxxxxii. A %₰½¾
Ca.c ccij.infine
Ea.ccccxciij.F

LTeſticuloꝛũ tumoꝛes.

Ca. vij.

Ca. cxxiij. G

Ca.cxxxvi. G
Ca.clxxx. NH.
Ca. clxxxij.A
¶ Lriſticiam re
mouendam
Ca.xij.in fine
Ca. cxcvij. B. .
Ca.cccxxij. Fin fine
Ca.ccccxxvii.E
Ca.cccccx.E

¶ Tipicis frigoꝛibus .

Ca. cccxc.
4 Do: ꝛuram oꝛis
Ca.lui. A
Ca.cvüũi.C

Ca.cxxv.

La. cclxx *

Ca.cccdv.cDd
¶ Zoꝛtiones
Ca.cv. H5½
Ca. cxciii. H
Ca. ccvij.
Ca.ccxiiij.D
Ca:ccxxix. ——
Ca.ccxvüi.D
Ca.cclxxxx B
Ca.cccxl. B
Ca.ccclxxi.G
Ca.cccci. F.

ccc S.
CLCa.ccccxxiee

Ca.cccclxi. HJ
¶ Toꝛacem.

Ea.lxxi

D Cai. B

Ca.xxxi.D
Ea.cxxxix.in fine
Ca.lxxxv. 5D
Ca.clxxvij.E.
Ea.cclxxix.D.
Ca. ccxc. E
Ca.ccclv. A E
Ca.ccclxiij.J
Ca.cccixxv. N.

Ea.cclxxxiiij. B

Ea.ccclxxxvi.E.
Ca.ccccxiiij. E
Ea.cccclxxxi. B
Ca.cccclxxv. B
4 inenre
Ca.vi. d3
üu „
Zapmaili-E
Ca.xxv.EE.
E H B

Eapr 8 SS 3
Ca.xc.AD
Ca.xcii.YJ.

CLa. xciij. KE

Ca. xcv. RA
Ca. cxix. B
a.cxxii.J.
Zc . A
Ca.clvi. B D .
Ca.clxxvij.B in fine.
Ca. clxxxx. OD.
Ca.cxci.E.
Ca.ccvij.E H
Ca. ccxi.E.

La. ccxx. BE

Ca. ccxxviij.
Ca.ccxxix.E NH

Ea. ccxxxv.E E Gᷣ

Ca.ccxlvii. ρ
Ca. cclv. J.

LCa. cclvii.E

Ca.ccxij.in fine
Ca.ccxcü. B
Ea.cci· HhO

AXA cccc. .

Ca.cccxxiij.E
Ca.cccxxvii. D 2

LCa. cccxxviu. Yy))
. ccclxxii. E 4

Kk iz

Tabula ſuper trattatu de Herbis.

Ta. ccclxxvij ñi fine.
Ca. ccclxxxiij.J K.
Ca.ccccxxx.A
Ca. cccclx. E
Ca.cccclxxi.AB
Ca.ccccc.A
Ca cccccxxiij DD
¶ Tuſſim antiquam
—
La. cxij. C
EZa cir Rm
Ca.cxxxi.E
LCa. c lxxv. SJ Z.
Ca.cxcviij.E
Ca.cccxiij C„
Ca. cccxxix. F
Ca.ccclxiij 2
Ca.ccccxxxvij D
Ca.cccclüi.in fine
4 unozes ſedandas.
Ca.xxii. A
Ca.xxxix. O A.
Callij infine.
Callxv. E K
Ca.ixxiiij. A
Ca. xcix.in ſine
Ca. cvii. †
aA
Ca cxxrij J.
Ca.cxlvij.E
Ca.clxxi. C:
Ca.clxxiiij. B
Ca.clxv. D
Ca. clxxxK.
Ca. clxxxij/GB
Ca.clxxvij.A
Ca.ccxi.A
Ca. ccxlvi.A
Ca.ccliij.in fine.
Ca.cclviij. B.
Ca.cclxxi.A.
Ca.cclxx. K
¶ Tumoꝛes mãmillarũ
LCa.vi.
Ca. c. in fine.
EKa.clxxx. C
Ca.ccxxviij.D
Ca.cclxxij. E
Ca.cccxij.
¶ Tumoꝛcsi igneas
Ea.xxvij. 9G

C¶Tenaſmon. Ca cxxrij. D fagare ſerpentes.
Ca.xiiij. RK Za. lir. A Ca.ccxxix.A. inline. Eaj. .
Ea.lxij. E La. . B Ca.cœxxix. AN PDH Ca. xl. D H O
LCa. clxxxix. Ca. ccxlvij. D. Ca. xlvi. )
Ca.cxci.PH La a. ccrlri. A Ca. cxv. F
Ca. ccxx. BZ. LX.Iao a. ccixxi. A Ca.cxxx.inſine⸗·
Ea. ccxvi. D. a. cclxx. Ca.ccxi. )
Ca.cclxv. CE Ea. ccxcvi. ABCE La. cxx.y
Ca.cdxix.K Ca. cccxxii. B. La.ccxlix.E
Eacckl infine Ca.cccxxij. GH Ea.ccciiij. D
Ca.ccaxaxvij. C Ca.cccxxxvi.AC Ca. cccxxv. A
Ca.ccclxij. P Ea.ccclciiij.in fſine. CLa.cccxlri. H
Ca.ccccxiũ. J. Ca. ccclxxxiiij. Ak. Ea. cccxxi. †.
Ca. cccclxix.in füne Ea cece ij. B H5 Tetane
7 .ccc. .C Venena fug
Brinam cα. In. Tac B
pꝛouocare. E.a. ccxvi. D. ¶ Uenenoſa anima lia
Ea. vi. E. S. Eaia. ccccxxviij. D. vttoxicum amittant
Ca. vij. A A Annammnoner Ca.lxv. D
Ca. xvij. 4A66 tetidam pꝛouocandam ꝙClerrucss.
Ca.xxiii. ꝗdq· CLCa. ccclxi. C EaixxE
Ca.xv. D· Ea. ccclxvi. A. La. xxvi. A
Ca. xxix. H 2 Larme ardoꝛem Ca.xivi. H)
Ea. xxxiij. A Ea.cccxxv. in ſrine. Eaplin. axv. 5
Ca.xxxix. G C Urine difficultatem. Ca.cxciiij. D
Ca. vi. Ea. ccxcv. Cin ſine a. cxcxi. E
a. xv E a. ccccix. A Ca.ccxix.B
LCa. xxi. E. LCLCLC.oa.cccœliij. E C.a. cccxxv. C.
Ca.lxxv. A Ca.cccclxxi.infine. CLa.ccc. C.
Ca.xxxv. D Q¶ Urinam anguincam. Ca.ccccxlv. B
Ea.xxxix. CLxa. cxxiij. Nermes ſiue lum/
Ca. xci. B Ea. cclxxi.ACg bꝛicos cucurbitinos
Ca. xcij. SG. Ea. ccccxi.in fine ſnterſicerer.
Ca. xcvij. B ¶ Unne diſt illatio Ca.cc.A HB
Ea. 11 in fine Ca.clxxxix.D ¶ Uentoſitatẽ reſoluere
Ea. cij. Ca.cccxiij. H Co. xxix. G
Ca. ciiij. B Ca.c ccxxix. Ea.xlvi.G
Ca.cviij. A E Ca.ccccxciij. F Ea. xxxxi.C.
Ca.cxiij.A. ¶q Uariolas E* Xcij. BCE
Ca. 4. , EEaa. ccxxij.D. CLa. cccxl. nfine
Ea. cxxi. S CLa.cccxcij. B Ca.cccccxxiij. A
LCa.cxx. H Ca.cccclxvi. ¶ Uentris doloꝛꝛm
Ca. cxxxix.A ¶ Uenena curantrr CLa. xxix.
Ca. cxl.EZL Ca.lxxxiij. BD 4 Uentris fluum.
Ca. cxlvi. B Ea. cxvi. . ECa. xxiiij. C.
Ca.cxlviij.in fine Ea.cxxv. H ¶ Uentrem ſrngint
Ca. clvij. KCa. clvij. B. Ca. xxxij. C.
Ca.clxxvi.B LCa. ccxi. D a. xl viij. in ſine
Ca. clxxvij. F. Ce. ccxxi. Ca. lxij. E
Ea.clxxxv. in ſi. CLCa. cvij. F Ca. kv. A
Ca. cxxxxix. DhH Kn. ccxlv. A Eallxvi.in fine
Ca. ccij. H. LCLCa.a.a. cccxcv.A KE Ca.xx.D.
Ca. ccxij. ) Ca. cccclxxviij in fine La.lxxi. Add
Ca.ccxiij.A CE ꝓ Ca. ccclxxx. A Ca.cxxvi.A.
ENa.ccxviii. D AIUenenum reptilium et acrri‧5

Tabu
la npermnagtien dehn⸗ bi
x is.

4 encen fine
LCa. 5, . . Ea. ccccexxx Saa kri E Ca a.chi,. ibinſine
Ca. crrii. O„ Ca cecxri , D Ca See
EacRe. D. Ceſtigia ni 2 EarA. acn 5
ETR. D Pen tenuenn coꝛ⸗ E crrru Ca cckr tiiij. B
Dakraf Eccviie um X4 auni⸗ Dcu .—
. cxciii. B. F Ceiugi .,E Fa cccltv/ ED Ea cccyiE⸗
a.cc. KF. IaElanS 4 clxxii cclvit
Eacen Trcrir.2 en eliſann ane⸗
Eacch u8) 8. aſigia ſangui “ E Fa D. Aaand atcenda
. xxvij. B S aufer inis a i Eaclxxxriij.
2 trem m ccc cxxx renda a. c Ca. iij. Cin
4 eiuſq; dolo mollificant: 7eſtes vt Vi. K. adne Ca cd leij. . in fine
Ca. vij. H ꝛem mit : odoꝛe t habea Ea viüj. in fi E lxxij. E
E e auintiget F inn ne Zacaig, in . Eac in fine
Ca ciii. F. 2. E cclxxxviinfi —— iccand
Sarcri 8 e eE, Ea ccckri Ahe ranſeen ulſ
Ca . Ea ci.n, Ea aelui. o. Ea. nlineraad anttatem
Ea cin. Eaccci. D Faclaoma A Ferunne, E
Ca. exl . ₰ ¶Uiſum ij. La. lv s manuum cu nera ſoꝛd
Ca. xixij 5 Ea. xv debilitant Kumuermns. Cavuen. N.
Eairi. ¶in i. B Ca ue vicia c X vij. B
Ca. lr. H Ca. im acuu 4 ccclxxi. uranda E a. xl. X
a ccrliij. A acci axrvi D. Za li.. C
Ca. ccl Qe⸗ Ca.ccc i. La g. x ij. D. AXag ij. D
Ea xxii. A E ci. J Za. xxvi. 22 riinne
Zaaa cix. k. Eacei Ca. lxx Ke a nan⸗ fine
mitiga unon Locem J. P. Feng i. 1, Ea.c liinA
Ca. ant an Ca cla rilicand⸗ exc el no, C. cxxij.in ſine
Ea tii· PJ u. e elr⸗
enrtc conſti Ca.drcrij. Ea cUr A L infine.
Ea e S pãtia. Ea ri 7 n rl. F inc.
Ka. E um cccviE
ec A PE La cr. S F Sen Zccui. A
Fienremta SE1. Juomin Pon ncicandos los Ea.cccxxxij. O
4. Faec⸗ 4 Za 1 Bakantn fine
ſed tis puncio Ca. xcin cum ſlicus pueroꝛ 4 Tau A
andas nes C ij in fi elo um era
Ca. a. xci ne Ca. ngatur cu recen
ccclxxij. D. LCa. 5 Ea uſine een randa. cia
HD Fnen renad
era cõglutinãd nc monis
9 9
ZEaB

RE

.

E. S S. eD. i r,. ——
Ca.cccxxxij. · Ulcera reraum Ca.lxiiij *⁶
Aulnera cauata et veſice. LCLCa. Ixv. KY
LCa. cxlvij. H Eag. xvij. F. LC.a. xxxv. †
TCulncra canceroſa Earrrri-A. Ea.ia. xcvij. in fineꝛ
rang. LCa. cvüij. A. La. cxiiij. E in ſi.
Ta ix. x L.a. clvi. A La.cxr. G
LCa. clcij. in fuie lcera veambulitia. Ca. clxxxvij. cD
Culnera fauciuum La. cccxlr. H Ca. ccxvij. A 6E
La. ccxcij. A % (([Ulcera carbunculoſa. Ca. ccxix.D
ulnera capith Ca.cccclxxiiij. E Ea. ccxxij.
La. cxi. A. Ulcera ſananda que Ca ccxcvi in ſi.
FOlcera ventris fiüt in ambobus volis Ca,.ccœ.E
La. ccxiij. manuum et pedum. CLa. cccx.-.
¶ Ulcera ãtiqua La. cccij. „ a cccclxyi· R
nlolichare
Rucca inranande Caxxi. D H l
Ca.lxxxix. ꝓ Ca. xix. DH
Xa S CLa eS
Ea.cqlxvii. Ea. xlvij. 5 %½ %O%
Fa. ccvi. F L.a.a. xcxix. E
Ca.cccxxij. A LCLCa. xc. BD .
a. ccccxxiij.GH LCa. cyx. K .
Ca.cccclxxxiij.A. Ca.cxxij. JX.
4 Alceæa inteltinoꝛum Ea cILi. 6
Ea.ccvi. S Ea cli.. Hj.
La. cclxv. B Eoa.lv. EC E
La. cclxix. HKE Eua. clxx. D
CLa.ccxxi.E Ca. lxvi. NxN
Ca. ccxcix. F Ca.clxxv.ᷓH D
Ca. ccciij. AD Ca. clcxvit.G „
Ca. ccix. & Ca.dxxix. E
Ea. cccxxvxii. S. Sð Ea. cn vij inſi. S
Ea. ccclxvij H. Ea.ccrxv. †
Ca. cccxciij. C Ca.c cxli in ſine
Ca. ccccij. D Ca. cclxx.J.
Ca. cccxxij. A B. C.a.cccxxxij.i⸗5
Ca. ccccc. Bd Ea. ccxxvi. E.
¶ Ulcera putrida et Ca. cxi. D H. 1
coꝛroſiunua. LCa. ccclxix. in ſi.
CTa.ccxxxiiij. A LCa. ccclxxiij.D K
Ca.alxv.E in fine Ea cluni . C.
LCa. cccxxx.A ,cccci.
¶ Ulcera ſanguinolenta Ea. ccvi. K.
CCa. ccxiij.KE Ca.ccccix. BE .
¶ Ulcera ſagndenica accn. W
curangdca. Ca.cccclx x⸗E
La. xxv. PD . Eacccti B.
Cakr „. E.a.cCcc P

¶Ad alopiciiam.
E.a. rrij. D.

Sem uitur ta
. ng de ni⸗
malibus.

Eaxrv. .

Ea xxviiA

Ea.xcviũ. D
Ea. xcix. °α
Ca.cxxiiij. ỹCc.
Ca.clvii.FE

¶ Amium doloꝛr

Ca.iũ.in fine
Ca.iij. C.
Ca xxiij.S RK

Ea.xxcxiiij. E

Callüj. B.
Ca.lxx. A.

Ca. xxx. B

Ca.clix. GB C.
4 Aunũ vermes

FAnriumvlera 1

LCa.cxl. F

Auris ſoꝛdicieiſ
Ca.i. GQ H. “ S .

poſt aures

IYAudicum recus

perandum:.
Ca. xiij. F
Apoſtemata gartüri?
api.i. K et infine.

7 Apoſtemat ta grolſa

diſſoluenda
Ca. xiiij. O

FApoliemanbuspu

monis confert.
Ca.xxxi.O

4 Apoſiematum duI

ricias loluit.
Ca.lxxx.SH
¶ Aduſta ſanat
Ca.lxxx. NH
¶ Aſmati vale
Ca. ij. KE

Tabula ſuper trattatu de Animalibus

¶ Animalia venenata
vt fugantur.
Ca.lv. AE.
¶ AÄni cauas.
Ca.cli. S.
¶ Apum ſiue veſpa
rum ictus.
Fi ſott
Gedzen 0 t.
Calxxx

Gothoꝛ. idi

vlcera oꝛis
Ca xxvij nfine:

Capitis do⸗
loꝛem ſiue ſe odaʒ ſedat.
Ea riij.
a ·lii.
Ca. c. E
¶Lapitis vlceribus.
Ca. ciij. B
¶ (apillos creſcere
facit.
Ca. xlvi.A.
¶ Capillos qui iſunt i in
palpebꝛis amputat.
Ca.cxxix.
¶ Capi llos ⁊ pilos
creſcere nonũinit.
Ca.xxiiij.C
¶ Lancer.
Ca.iij.in fine
¶ Calculus.
Ca.iijj.¶
Ca.xx. E
Ca.xcix.H
Ca.cxx.in fine
Ca.cxxiij.in fine
¶ LCalculꝰ veſice
LCa. cüij. J HW
¶ Carbunculus
Ca.iij. H
Ca. xxij. A
ntaticest bibenti⸗
bus ſubuenit
a. xxij. °ℛ .D—
¶ Carnem malam
eradicandam.
Ca.lxxiiij.F
¶ Caſeos a muribus no
attingi dicuntur
Ea.xcix.D.
. Canes impinguat
Ra.Exiiij. 1 .

Lapillos et len⸗
des tollunt.

¶ Cerebꝛinn conſoꝛtat

Ca. xxxi. zzyzyjyzzzy
¶ Cerebꝝ calcfaciendũ.

Ca. lxviij. A
¶ Ciatica paſſio.

Ead. D

¶ Cyliaca paſſio
Ea.xl.in fine.
¶ Colica paſſio:
Ca. xxxviij.E
¶ Coitũ cõmouet.
Ea lxvia. D E
2 cxlij. in fine
¶ Coꝛ confoꝛtandinmn
Ca lxviij. A in fine.
Ca.c.in fine

(Koloꝛem bonũ efficit.
zmzma. xxviij. B

Ca. lxxx. H.
¶ Contra niuis
nocumentum
Ca. d. J

Bentiumdo

loꝛcs ret
Ca.xxiij. H
Ca. xliij. in ſine
Ca.cxxij. H
Ca.clüij.in ſine.

¶ Dentes confirmat

et gingiuas.
Ca. v. K Mι

LCa. cii. H

Ea. cxij. P
Ea. xxxiiij.J
Ea.cxx.infine

¶ Dentium rubig

nem curat
Ca.xiiij. B

M ¶ Dẽtes vt velociter oꝛi
ant. ⁊ ſine doloꝛe exeãt

Ca.lxxxiij.E

7 Pemium eradicas

tionem facilem.
Ca.cxxij.infine
¶ Diſſinteria.

Ca.i.KR .

Ca.iij.
Ca. xxij. .
Ca. xxvu. 5E
Ca.lv. D.

CQͤeEa. cl. in fine

¶ Diſicultati anbe,
Aius oſert
Ca.i.E
1 Do⸗ ſdoloti pꝛoſimt
a. xxv. D.
¶ Domũ tuũ vt mũdas

ab repele ac ſerpẽte

Ca.v. in fine.

D Epluentiam

excitat.
Ca.xij.n ſine.
¶ Epilentia
Can.E

Ca v.A

Ca. xxvij. A
Ea. xxxik
B—
Eacvin i.
Aei⸗ .6 E£
mpetigo
Ca.i D

4 Emigranea
LCa.i. B
¶ Emoꝛroidas
Ca.xij. ı
Ca.xxv.D
Ca. xxvij. A

Ca.lxxx. G
Ca. lxxxviij. F.
¶ Emoptoica paſſio.
Ca. lv. D
¶ Ethicis.
LCa. v. J
4 Excoꝛiationi calca⸗
nei iſanat.
Ca.üj.H
¶ Ebꝛietatem curat
Ca.iij D. Ca. lix. G
¶ Effuſiones ad
viſcerã pꝛohibet
Ca.lxxi. G
Slepbantiam ſanat.
Ca.xxi. infine.
Ca. xciij. D.et infine.

fantaſticos

ſanat.

Ea.xxviij. D

¶ Febꝛes uraat
Ca.lv.in fine

Ca. cxlij. B.

¶ Febꝛes cotidianas:
Ca. v. Ka. xxx. J
¶ JFebꝛes tercanas
Ca.iij. D
¶ Febꝛes quartanas. .
Ea xvézEEk“
Ca.xx.D 4
Ca.lxxx.in fine
CCa. clvij. N.
¶ Febꝛes quartanas .
facit euenire.
Ca.lxxiiij.i-··
4 Tbꝛbus penodiela

¶ Fetum extrahit.
xi. R

3 Ea. xxx
Eai P. ⁊ in fine

Fütula „
Zai in ſfine*
Eas rxlvi. „
LCa. xcviij. B
Ca. cxxxix.
4 Finmas labioꝛum
Ca.i. B. .
Fiſſin is frigoꝛis valet
LCa. v.

A Furfures delet
Ca.xiiij.A

Ca. xxvij.E.
¶ Foꝛmicaosvt dimittãt
manſiones ⁊ fugiant.
Ca.lviij.A BC. z infine
¶ Joꝛmice vt moꝛientur
in coꝛum ſoꝛaminibus.
Ca.lxiij. D
¶ Foꝛmice vt non exe⸗
ant eoꝛum foꝛamina
Ca.xiij.D

2 5† „
Ca. cv. B
LCa. d. B
¶ Hominem inuiſi⸗
lem reddere
Ca.xxviij. N

THumeri volos

bus ne
Ca. xciij.E.

gnem la⸗

enuncurtẽ
k iiij

.
„

Fahu upertractatu de Fnimalibus

Ea xxxx. D.

LCa. i. E. — .
Igtie daſti“
onem curat
Ca. xcvij. A
P. cxx. D
ctericia
LCai. D H„
Ca. xxiij. A
Faei fine

¶ Inſlat iones tollit. .
L.acij. A

Ea.xxxi.
¶ Juncturarum dolo⸗;
Tes ar ant.
* Ienpregnationen ſi⸗
ue conceptum iuuant.
Ea u. xxvij. B
Cag. lv. E. .
¶ Infanti fluxum ab⸗
ſcindit ab oꝛe.
F xcix
teſtena ripta
rcenaru
¶ Imbꝛü ac tonitruuz.
La. xxxviij. A
43 Impinguat foꝛtiter

Lapidem in

velica i 12 curat
Ca. ij. )
CLCa. v. D

La. c. k
2 apidem renum
jj. D
A dtrahendum
in mammillis
.V. 2
XA Tacmuliemmi in ma⸗
mMillis diſſoluit.
Ca xxxiij.infine
¶ Lacertoꝝ infirmitas.
Ea. cxx. YF.
¶ Latrocinia ter oꝛeſch
nocturnos pꝛodeſſe
Ca. xxviij.
Lepꝛamſ. ſanant
Ea-r.
Ca. xxiiij.G
Ea. lxxi.in fine.
ECa.cxxxix.
¶ Litargie valete
Ca. cxxxix. F M
C emus doloꝛes

4

¶Moꝛbo arcua to

Laa. xuiqj.

Ea. xxxi.in fine

Ca ij. De

curant. .
Ca.xiij. H

2 upus vt terrcatur.

Ca.xxx.C

Miatricis do

loꝛem curat.
Ca.cxl. B.

¶ Matricis ſuflts

cationem

2Amnciopeelo,
cationem.
Ca. xxvij. B
¶ Macuilaa faciei
Pelcr.

. 7 Bacaong⸗
emendat.

Ca. li. D.

¶cMembꝛa corroboꝛae
Ca.xviij.KE

MWenſtruai imperat

Ca. xxiij. G
Ca.xxxi. E
¶Menſtrua abſtinet
Ca.lxxxiij. R
Hoꝛpheame curat
Ca. l. E.
Ca.iüj. GB

medetur

¶ Moꝛbum caducum
ſedare

Eg.xxxiiij. DH

¶ Moꝛſibus ſapenum

ac ſcoꝛpionum .
Ca.iii. B.
Ca. lij. in fine.
La.cxlvi.A.
¶Hoꝛlus canis .
rabio0ſ.
LCa.iij B.
Ca.xxiij. B

orſusarancarum.
Ca.xi. D E

Moꝛſug catti aurant.

LCa. xv. AB.
¶ Moꝛſus muſtele
Ea.xciij. A B

¶ Moꝛſus marioꝛum

velictus ehꝛum curant.

.A Moꝛſus yipere
Ca.i.
NMulier vt concipiat
maſculum vel femina 3.

Ca.lxxxviij. F
Ca. cxl. B

CLa. xlvi.D
¶¶Mulieryt non
concipiat

Ca. xcviij. in ſine.

¶ Duſtclam enugat
Mures necat

Ca. xix. ABEEBD

¶ Mures vt de domo
fugiant:

D Ca. xcix 5J

d ariüketo⸗

niconſent. .
Ca. xxvij. E
Blustaicteſanat.
Ca. v. M.
Ka.lxxvij. B
¶ Neruos contractos

remollire

Ca.lvij. A

doloꝛes.

715

“ xxiiij.
Ca.xlii̊ in fine

Ca.cliiij.in ſine

¶ Oculoꝛum ſfuſio⸗
nes ſanat

LCoa. xxilij.

Ca.ʒ cliuij. A
¶ Oculoꝛum albedo
curatur.⁊
Ca.cxx.infine.
O culoꝛum clari⸗
tatem reſtituit
Ea. xxij. A

Lag.lxxx.in fine.

Oculoꝛum cali⸗
gines
Ea.cliiij. A.⁊ in fine

Oculoꝛum albugi

nem ab ſtegit
Ca.i.D
Ka. ij. C.
Ta thinfine

La. lxviij. A

a. lxxij.in fine
LCa. c. D

Dtuloꝛum

Oꝛcum piloꝛum euul⸗
ſoꝛum pꝛohibentia .
Ca.x iin.B
¶ Obliuioni conkert.
Ca. xxti. P..0ℳ
4 Dbnum morbinn
ſanare ”M
Ca.ij. in fuie.

Haraliticis

Q. xxri. O
Ca. c.

CLa. clvij. B

¶ Paraliſis ling .
Ca. xxxi. E. ene

¶ Paraliſim totius .
coꝛpoꝛis valet

Ca.xxxi.C
¶Pannum mundlficat.
La.lxxxciij. C
4 Parturienibus
et pericula buerperj
tolluntur. „
Ca. xxviij. EQ H
1 Ptiſicis
LCa. xxij. M.

LCa. c. HD)·.
Pilis palpcbꝛamm

rvicijs curat
LCa a. xiii E

¶ Pilis redire co
gantur.
Fnar .
La. i. BGB
Ca. xxiij. E.
Ca. xxiiij. C Z.
Ca.lxxxiij. J
Ca.xciij. infine.
a.liij. infine.
5 Pulmonis vi⸗
Ea.xxxi. ¶. M
1 Puſtulas ſoluit
Ca.xviij.in fine
Ca. xxij. B
¶ Pꝛuritus.
Ca.xxxvi.A .
¶ Pꝛurigines tollit.
Sar ii⸗ HB3B5.
¶ Pulices necare.

CLa.cxriij. A D F

-—

Tabula tuper tractatu de Am

4 Pulices cffugare.
Ca.cxviij.E H ꝛin fine.

¶ Pediculos interficit

Ca.cxjx.per totum capi.

QDui vexanf

ab incubia
Ca.xlviij.E

Benum do⸗

loꝛem curat.

¶ Keumatiſmum curat
La. v.
Ca.xxxiiij: k.
Ca.lxxvij. C

¶ Rubeta venẽa

auxiliatur.
Ca. xliij.A

Sanguinez.

melioꝛem generantia
C 9 ij. B

¶ Sanguinis ſputum

Ca. v. J
LCa.cxx.E

¶ Sanguinem
mingentibus
LCa.ij. J
¶ Sanguinis fluxus

narium ſiſtitur.

Ca.i. K&K.
Ca.v. E D
Ca. xiiij
Ea pe,

EaR .
Caliij. H
Ca. d. D
. Sãguinẽ coſtringit.

tiones iuuat.

La. lix. 1Jq
¶ Scabiem abſter⸗
endam.
¶ Sanguiſuga ve
cadet de ducie.
Ca.xlvi.B
¶Spaſmus

.B
Sanguinis excrean⸗

Ca.clix.in fine.
¶ S paſmus ex plenitu
dine confer.
Ca. xxxi. RE
¶ Spienig ſi ndorem
adiuuat
Ca.xxxiiij.E.
¶Splenem liquefacit.
LCa.xiiij.infine.
¶ Splenis duricieei
contert.
Ca av. J
(S Splenemattennat.
Ca.xij. A
¶ Serpigo⸗

Ca.i.D
¶ Secundinam
gandi
a t. R.
F ne. P
erpentes ugare.
Ca.xx. 2)
LCa. xl. A
¶ Serpens vt illo die
te non tangat
Ca. lxxv. A
¶ Serpentes vt
non timet.
Ca.xxxiij.D.
Serpentiumictus.
Ca.clii.B

NSincopis.

Ca.xxxiiij..
Ca. c. A.
¶ Squinantig.
Ca.i. k ⁊ in ſine.
Ca. cxl. H
¶ Spinas et fuꝛculas
extrabit
Ca. cxxx.A
Stomachum
munditicat
Ca.lxxx.C
Stomacho exfrigi⸗
do dolenti conkert.
4 Stomachum exulce⸗
ratum curat.
Ca.xiüj. J
¶ S tomachũ cloat.
Ca. xlv. A
Ca.lxxi.in fine.
7 Scotomia.

Surcos ſanat.

¶ Scoꝛpiões interficit.
Ca.i. A.
Ea. cxxxvxi.GK
P Scoꝛpionib ꝑaiſis
Ea.cxxxix.infine.
Scoꝛ iones vt de
domo lugantur
Ca·cxxxvi. A
¶ Scoꝛpio ſi momoꝛde⸗
rit aliquem.
Ca cxxxxi. D

7Scopidie punctura.

Ca.v. H
¶ Schofulas.
Ca. v. C
Ca.xviij.in fine
Ca.xxvij.in ſine

Ca. xxij. B.
4 Budorem inbibet.
Ca. xxij. H

Tetani cura.

Ca. cxxij. D
Tenaſmoni.
Ca.xiiij. NH
Frm n confert
LCa.xxxi
Ca Sn ii⸗ X.
¶ Tremulos liberat.
Ca.xxiinj. A
Ca. cxl. D.
¶ Timoꝛem melan⸗
colicum amputat.

Ca. .
TZinea pellit.

a xiii. .

Zuoꝛes ſoluit.
Ca.cxl. E
¶ Tumoꝛem vulneribuſ
non admittit.
Ca xviij. CE
Ca di.
¶ Tuſſis
Da
Ca.xxxiij.G
Ca. cxxij. G.

Benenis

omnibus reſiſtere.
Ca.i.
Ca.ij. E.

CLa. ij. C

Ca.xviiij. F.

imalibus

Ca.lxxviin fine
Ca.lxxxiü.B
4 enenum bibitum
Ca.xxii. E
¶ Aenena toxica
curanda
Ca· xxij. J
4 Uenena lepoꝛis

marini curat
Ca. cxxviij. in fine.

¶ Uentres pueroꝛum ſi
ue infantium ſoluit.
Ca.xcixO H
Ca. cu. EcE
Ca.clvij. F

¶ Uentrem dinoluit⸗.

Ca.lxxi.in fſine.
¶ Uentris vulneratio
nes curat..
Ca. v. %
¶ Uentris doloꝛ.
pun gitiuus.
Ca.xxxi.R
¶ Uentrem molllit.

CLCa.v. MO

Ca.liiij. B
¶ Uentrem abſtinet.
Ka.xxiiij. NH.
¶ Urinam Fonocantia
Ca. xxvij. A
Ca.xlv. G
Ca.lxxi.in fine
¶ Urine difficultatem
Ca.xcix.P
Ca.cij. in fine
¶ Uerrucas curat
Ca.xxiij. FLI

Ca. xxvij. D.

Ca. xcix. ¶
Ca.cxxx.in fine
¶ Uernmes expellit
Ca xxxiij. .
Ca. cxxij.
¶ Uermes ex ſolutione

vomitumeducant

Ca.cxxxi.B
¶ Uentoſitati ſtomachi
et inteſtinoꝛum
a. xxxiinj. &
¶ Ueiuigia cutis curat.
Ca. v.
¶ Lirge doloꝛes curat
LCa.ij.F.

Tabula alupe

per rtractatu. de Fuibue

9
¶Ciſum contoꝛtandum a. cxin ₰ Ca.xei. K
Ca.lxxvii096 ¶Ad Aſma. Pilllinteria. Tgniaadullionem
4 Ulera Se ſanat. e Ca. xcij. BD56. l
a. xiii. D LXLa. lij. in ſine . .
¶ Ulcera inteſtinonm. — aure En l ktigo. Tabt ioꝛum
Ea ½. ceijciendam Ea.xix. H O) fſuras. l 2
Ca. Ni⸗F., ”M 7 Aiuanſilt. “D Ea. in tine. 77 entiginem climat 4
¶ Ulcera capitis Ea. . &— C.a. cxij. A LCLCa. tiih. Ad 7
Ea. cliij. H (aꝓA oltmanbue Epilentiagag IAKingue aſperitas
Alcera que ſepumt calidqis KEa. xxvij. O. La. lin. G6.
ſanange. La. xci. a. xij. B 2 umborum dolotem
Lariüf. S + aſ ruri FEaxcviij. rreumouendum .
¶ Ulcera ambulantii. canceroſlis. Ebꝛietatem curat Xa.i.in fine.
e bc Aa kxriij hfine. — denn rua
¶ Ulcera putri pꝛe tapalp ung Vruemim
Ta. xv. A S a. xcviij . gandama lengine A Jir. IJ 9
Ca. kri S. 4 S nin Ca. xcij. EK. Ea. xci. R. =
¶ Ulcera antiqua firmitates egrotafis i in ꝗJaciei fifuras A Mmillas pue laru⸗
ſanandꝗ, == era ſecolligt. KEaa.x. A. hꝛobibeta magmnmcine
LCa ir k Eaxxxi. 5 J Falco ſi non Ea. cxv. 6B ’
¶ ulnera recẽtia adſa Waſrilitg botelt firmare ¶ Moꝛpohe.
nitatem perducunt. . CLa. xlv. A a.xix. HKH.
Ca xiiij. 3 ⸗—4 Ea.Vtih. E ( Falco ſinimiumn Z xxiii. AJ
¶ußmera ſanat. arbunculis. laxatur Ca. cxij. A
Ca. xiiii. Ea. xxxi.y Xa XIv. GBS 7 Horlihus penn.
¶ Qultum gratum et LCa. xciij. E. HR T311e, Kosfa, EFBeg. xxxi-
niueum facdtt Ca. criij. A. cctum habuerit in Ca. iij. in fuie
Ca.i.c ). A. leren crure vel ala. 7 Bor iocierbiot .
¶ Uxoꝛ tua vtte du⸗ ſinue ſocam ſegat Ka. xlv. K PE CLCa. xxxi. 83
ligat ſempr La. xxxiij. A ((Freneſis Ea. rixiufine. ⸗ .
Ca. xlxi. B. LCa. xxxiiij. C CLa.xvi.in ſine a. xij. in kie
KEag. cviij. A Flegmones quinalců ¶ Moꝛbum caducum
N Keopiis eiletge tur in naribſus LCa. cxixx G R
Ca. iii. facit Ca. liij. in iie Moꝛbos fauctum
r S Ca. xix. HN. 7 Fluxum ſangui, LCa.xij.
EZa rii. E Qapita dauoꝛum. nis narum. ¶ Doꝛbo regio
Ea ad. g H Aagi Ca xxxij. D a. xcij.
Ca. xxvij. (Eolicz vaſio ECa.ij. D Ca. xcviij. in ſine.
Ka xriiij in ſine. La. xxxij. in fine ¶ Fuxd oñes ſtringuͦt. ,IMulier vt nenabie
1 lij. 86. CLa. liij. J Aanas⸗ geſſit .
2 LCa. xciiij a. xvi.
J A lran atam. Domn egro Muſce vt nerantur H
71 i. B tans an viuat vel L.a.lxxxi. A in fine
T abula de arain ⸗J. ZsnA: e Luloꝛum
— (C EKoitum commouct. Tachichos Doloꝛes.
Fuibus Ea ix.KEEK. irigunt Kaiij. AdꝗAd
a. A23. m Aunttura S KS
¶ Aurium doloꝛ brandun . 4 .
ERa.xxxy. LCLa. xci.in ene um doloꝛes LCa. xxxi. B83 4
Earrid. E ¶ Lulices effugandas.. EaA liij. in ſine. Ca. xcix. AJ
. Ea. xli· e totum caplin Tgnemſicum CLa. cxp.Xk 4

——— —

eosrl
„
—
„

Tabula luper trattatu de Pilcibus

Ca. cir D

¶Oculoꝛum AubugiZ

nem abſtergit
Ca. üfj. B.

LCa. xij. H

Ca. cix. F.

C( Oculoꝝ ſoguſones.

Ca Ea iij.
La. cxij. BE

¶ Oauloꝛum caligines.

Ca.itij.in fine.
Ca.xxi. AD
Calxij. C
Ka. xciij.G
Ca.xcxiij. E
Ca.·cxix.C

. Oculoꝛum dari⸗

tatem reſtituit
G i. ABC .—
Ea. xvi . .—R
Ca. xi. B

Ea. xcvi. O
Obliuioni confert.

Ca. xcviij in ſine

Ea. lix. B

. lxxxiij. C
A Pogdagra.
XK c.

Ca. xci Ig
Ca. xc j. k—
Buiz, dalo⸗
rum repꝛimit
Ea. liij. L.
¶Puliccs effugare
Ca. xxxix.A

Quilumplit

La x.
Glabiem ab

ſter gendum.

Ca. xir. BD
. ¶ Sangainembonum

generames

LCa. lj. B.

¶S ccungini excludit.
Ca.cxix. E
4 Serpentes ſusare .
Ca. cix. A.
Sdunanis. .—
Kalxi..

BSanguinem melan⸗
colicum generan ia.
¶ Sciniles vt non

intrant domum
La. vij. A
¶ Stomachum

confoꝛtare.
Ca. lij. E.
¶ Sperma multipli
candum.
Ca·ix.E·

Thelaurus

tuus vt augetur.

Ea.lxvi.iin fine
¶ Tumoꝛes ſoluit

PYBentrem

fluere facit:
Ca.vi.in fine.
¶ Uentrem ſiringit.
Eax. A

4 Lchens omnibus.

Laplin. xxvxi 6G

¶ Uerrucas.
LCa. xix. M.

¶Ueſparum ben cture

Ca. cxvi. OE
4 Qiſum acuit.
Ca. cxi. B.
Ca. cv. O.
¶iſ imne confoꝛtandam
Locem Kelanſcandaz.

La.ix. E.

Ca. liij. C .
¶ Urinam pꝛouocantia
Ca.xix. CP

LTinguibus lepꝛoſis

taciunt cadere

Ca:xix. A PrOH
Y dꝛopitis

Ka.xix. F.

Larnes excreſcen.

Bequitur
Tabula de

Hilcibus.

4 Adalopicias

Ca.xxxvi.in ſine
Ca. xxxxi.E. J

Eg. cii. CE

4 Aurum doloꝛes
Ca.ij. B
¶Anhelitus con⸗
Aitogen
g. xux. .
¶Aſma

Ea. lxxxi. D

4 Alium emollit L
Ca. xci.D
¶ Aboꝛtum faciunt

Ca. xlix. J

Capitis do⸗

loꝛem tollunt.

Ca. xci.E
¶ Calauos ſanat
Ca.xxxvi.H.
CEa. xxxxi. F —
roiunculus
Ca. xlix. E
Ca. lxi. E

tes tollit
4 Cicatices tollere
Ea.lxxxvi.E
Ca cij J. A

¶ Coleram deponunt

Ca.lxxxvi:ppeſinem.
¶ Coitum ſtimulare
Ca.xxv. A
¶ Coꝛpoꝛi tela ex
trahuntur
Eglxrn. 5.

Dentium

doloꝛes
LCa. cij. D.
¶⅞kDentes pegannu,

Ca. xvij. A

¶ Dentes abſtergunt
Ca. xvi. G
Dentes dealbandos

O xxxi. .

Epil lernicis. .

Ca. xxxviij. B
Ca. xxiiij. in ſine
Etenuatie.

Ca. xxi. D

Faciem deal⸗

bandam.
CLa. xxxi. in ſine

Faſtidijs meaͤentes.
Lalxvi.A
¶ Febꝛium venientes
Ka a. xxv. . B₰. —ðð

Ea. xxvij. E.

Ka. lxxvij. A.

Febꝛibus quananis
La. xxi. D.
¶ Fcbꝛesfng ihne.
ſanat.
La. ciij. S

Igms adu⸗

ſtionem.
Ca. xxij. D

Ictibus Eapoman.
Ca. ciij. B.

Ca.lxxvi.
¶ Ictibus ſiue moꝛſi us
vꝛaconis marini.

KEa mvr.E DS K
Ca. xc. A 5

Lachrymas

P:alher.
Ca Pia
4
Ea. ri

T bicinem e

citandam

LCa.lxxxviij. G

Mammas.
mulierum lanat
Ca l in fine.
4 Paelanmfacie
mulierum delet.

Ccaea. lviüij. B

¶ Maculas carnie⸗·
Ca.xxxi. G.

Tabula ſuper trattatu de Hiltibus

¶ Menſtrua mulienum
a. lxxi.D
Moꝛſus dꝛaconis
curatur.
ilium
oꝛſus repti ium
Ca.iiij. A
Moꝛſus ſcoꝛpio⸗
nis marin.
Ca.lxxxvi.A BA
¶ Moꝛſusipere
Ca.xciij. A
Moꝛſus Canis robidi
. V Moꝛſus murene
La.lix. A

Dꝛis Amra.

Ka. xcvij.

1 culosũ Acaligines 5

tollunt.
xa Axxxvi.
¶ Oculoꝛũ –
nes detergunt.
„ La. cCxvi. DJ.
* HOculoꝝ rube-
dini valet.
Ka.xlix.A.

Oculoꝝ tumoꝛes.

Ea. xci. G
¶ culo⸗ cica trices:
.lxxxi. 5
1 culoꝛũ carnesſu⸗
peruacuas conſumit.
La. cij. A

¶ Oculoꝛũ albuginem . .

Ka. xxv. in fie
Ca.lxxxi.⸗

Hannum at

lentigines delendum
Ca. xvi. S E.
LCa. xxxvi. J.
Ca. xlix. G
Ca. lvij. E
LCa.ciij. B
¶ Parotidas ⁊ ſtru?
mas curat.
Ca.lviij.E.
Partus facilis
Ca.xcij.infine.
¶ Pꝛefocationibus
matricis. 4

ilos enerat⸗ Ca Arxiiij. A .
. 1 rlir. . ¶ Uenena lepoꝛis Tabula de
Aada rcanee icnr. Lapidibus.
Abradit. EEa. kXvi. A OW
E.a.a. xlix. Gß ¶Iiſum abſtergendum ¶Ad alopicias.
¶Pilos inutiles nCaplin. xlix. E Ca. xxij. BDB5.
Alhalrig ohiber. ¶ Ulcera deſiccanda La. xlv. B .D.
Ca. xlir. D. Ea. xvi - Aurium voloꝛem.
. assprat Trgascpri Ea. xxvi. A
QAui habent S.. eeen
4 Alcera veſice Teienſnnurihs⸗
tedium vin.. L.a. xvi. O· LCa. xvij. E
a..ij. in lie Tmnam ſedar. . ¶ Aunum vleera.
Lopln xi. in fine lxvi. E ſiaut LAarum
np ine vi cultates Aurium attritiones —
toꝛis. lng gratum ac ni Aurum augere trachk
a.üj. A neumfaciendum a. xxxvi.
7Se biespalpetaanß Xa. xv. DDdd. Apoſtematibus
Ca. xvi. C Aulnera ſoꝛn - inguinis.
Stericis offoca; dida purgat Ca.xvi.G
tionibus TC a.xxxvi. C. Apoltemata gingine
Ca.xxiiij. F ulnera nümiopro Ca. xvi. H —R
— Sciatlcos liberat funca concarnantur ¶ Apoſtemata putri⸗
a. xi. C — L.A. vi. in ſine. da curat.
Spinas: acutas (Qulnera putrida Ca. xxx. E. WM
extrahendas guinginarum. Apoſtemata fnigida.
Ca.xvi. Ca.lxxiiij:D E Ea:xxxv. E.
¶Signuz tanpeſtatie. 4 Aulnera glutinant Apoſtemata ſi plenis
Ca.xix A. La. xci. D. CLapitulũ.xlij.C 7 .
¶ Stomacho debili 4 Gngutmnrcſolundi Ao anars fegma⸗
Z 8 Ca. . Ea rvi. c S= are.
Ea.x x. .α☛ a. cxix. ”
alkxri. A Pn 8 ca teſticuloy — .
Tullis Ea.cxxiiij.
3 ’ CApoſtemata du⸗
Ea rrin inſine ra reſoluit.
¶ Lenaſmon. Capitulum.cxxxi. B.
Ea.lxvi. CE Apoſtemata que
A Tumoꝛes tollit fiunt i in ano.
Ee.ꝛa. viij. in fine Ca.cxxxiiij infine.
NToꝛacem curat . ſ
LCalvxxxi. D Elacconam.
Ca. cxxiiij.
Benunn Apoſtematibus ca⸗
molliſicare lidis mammillamm.
Lo. xxxvi. A Ca.cxx.y
Ea.xxxi. A. „ ¶ Apoſtematum in
¶ Uentrem mouent initio conuenit.
Ca.xxiiij. Afine. 1. Ca.xxij. A.
¶ Uenena curangna. ¶ Aſma
LCa.xxvi. E Ca. xxij. D.
a.lxi. G Ca. xxxviij. AR

1

—

ſones
infne
nt

ier
n

fieone

“
mit⸗

D

dA .

RMZ

un ..

R

Tabulaſuntr rattatu de Lapidibus

Capitulum.lxxi.
Eaci gis

Ka.cxxiij.D

¶ Ad doloꝛem ſto
machi. Ca.iiij. A
Zmoꝛem conciliat
Capitulum. x. F.
Agd iras regum
et dominoꝛum
Ca.xxxiij. E
¶ Adpꝛelias?⁊ ad
cauſas vincendas
Ca·xxxij.E L
4 Ad impetranꝰ
dum quodlibet.
Ca. cvij.
¶ Ad dinitias valet.
Ca.lxv. D
An ſit virgo
vel coꝛrupta
Ca vij. D
¶ Ad venereos
voluptates.
Capitulum.lij. E.
¶ Artetice paſſioni
Ca.xcix.A
4 Anchax doloꝛibus
eonkett: iuncturarũ.

7 Sülras que
liunt in ano.
Ca. xxxv. H.
Ca. cxx. A.
Aauttioni ignis.
La. cvij DH.
2 Argentum viuũ
inenaum.
Ca.xxi.D

Bothoꝛ oꝛis
Ca.·cxxxi.G .

Capitis do

ap tollunt *

Ca xxvi.A

Latarmun pꝛobibet

Ca.xxvi.E.
(Kard iaca.

Ca. xxvii. A. F
EZa. cxxv. inf. fine.
Caput pur gium:
Ca. lxxxxi. BJ

Ea Rrri

Ca xiij. J

¶ Cauſam litis ante
iudicem repꝛimere
Ca.xliii. G.
¶ Carnem ſuper flu⸗
am auferendam

Ea. viij. A

E 8
Cancer

Ca. xv. B
Ca. xvij. B
Larnes humi⸗
das deſiccandas
Ca. xij. B3.
¶ LCerebꝛum
mundificandum
LCa. xiiij. H.
¶ Cephalargicis.

CLa. xxvi. A

¶ Liliaca paſſio.

Ca.lxiij. E

Colicam paſſi
onem curat.
Ca. lij.A
Ca. cxl. F
Coꝛdis foꝛtantia⸗
Ca. xviij. E.

Ca. lxv. in fine.

Ea.ixxxviij. D. ⁊ in ſine

Ea lxxxvi.C.

Ca.cxxx.in fine
4 oꝛdis tremoꝛem

Ca.xviij. F. H

La. xx. C. E.

LCa. xxviij. F
4 oꝛdis leiciireai
Ea ly. O
Koloꝛem in facie per
ditum recuperat
Ca.lxxv.
oꝛpoꝛa pinguia
extenvandum.
LCa. vij. H5
¶ Coniugij dat amoꝛẽ
Ca.xxiij.A.⁊ in ſine o
¶ Lonceptũ pꝛohibet.

,a.lxvi. YJ.

Conq naſſationibus

Ca.i.A
(( Contra incurſio

Ca. x. E

CCa. lxxxvi. O

¶Lontra oẽs inimicos
Ca.lxvi. J

Kontra hoſtes

Ca.i. AB
Ca.xxiiij.D
¶ Contra iuſaniam.
Ca.xxxiij. A
¶ Lontra rixas.
et igiunas

oues fantaſ matũ
Ca.pꝛimum. A

LCa. xxxviij. G

Contra Obigr tciam
4 feruoꝛem

animũq; cõmotũ.
LCa.v. A
¶ Contra triſtici
am ⁊ grauitatem
Ca.v.in fine
Ea.Ax. A
¶ Contra moꝛ
vnt caducum.

Ca. lvii
¶ Contra polipum
Ca.xv. KE
4 Contra pericu
lum tonitrui.
Ca.xxxij. in fine
ontra noctur
nostunoꝛes

LCa. xxxviij infine

¶ Contra tempeſta
tes ⁊ grandines
Ca.xlij.in line.
aanamöſitra
Ca. xlij.
4 Kongatericun
Ca. kxv. D
LCa. lxxvij. k.
Contra melancoliam.

Ca. cxlij. A
Lontr a fantaſti⸗
cas viſiones.
Ca.cxxxv.inttine
¶ Coleram nigram
educendam.

que fiunt in mtenioꝛibus Caxciiij. H
4 Louum retinet

Tapillos atienuat membigs.

Ca.xiij. G
Dentes

abſtergit.
Ca. primum. E

LCa. xxviij. E

Ea. cv.C D E F:
Ca.cxxxix. R
¶ Dentium doloꝛes.

La. ix. D

¶ Dentes dealbãdos.

a. xliij. in line.

Dentes purgantur.
Ca.pꝛimũ.D E
¶ Dentium coꝛroſio
nem otbet.

Ca.xvi.E

C Pentes conkoꝛtat
Ca.xvij.in fine
Dentinnſſoꝛ⸗
des abſtergit.
Ca.xliiij.in line.
¶ Deuincere inimicos

Ca. xlvij. A E. .

Demonia vincere: o

L. xxxviij. E.

¶ Demonesfugat.
La. lxiij. B.
Demonibo ⁊ incan⸗
tationibus reſiltit.
LCa. lviij.E .
¶ Oiſſinteria

LCa. xiij. G

La. xxiij. E.
Ca.cvij. in fine
Diuitias auget.

Ca. x. P F .
Emoꝛroi⸗

das cxiceandas.
Ca v.A .
EaxxE
4 Ebꝛicta tem tollere
Ca.viüj. ABE
Ea.xlix.C D
¶Epilenticis
Ca.xiij. D.

Ea.xxxii A

Ca. xlij. B
LCa. xlv. D
Ca. viij. B:
E k A

Ea. ci. E

¶ Epat doloꝛẽ arare:
Ra.xxiij „B.

E migranea⸗
La. lxxxvi. A
¶Elephantia.
1e Kxxi., G5
Empetigo.
Ca. cxxiij. F
Ka. cxxix.A l
Emoptoica.
Xa. cxxxij. B

Fatiem de

Ao9o91bandam.
Ca. lxxii. H
¶ Fantaſmata pellit.
KCa.lxvi.F.⁊ in fine
Ca. lxvij. G
. Flamma extingnibi
lem extinguendam
Ka. G. A22
Facundi pꝛudentẽ
amabilem gratu lacit
Ka. ij. A D
La. xxxüj. BG
lein ſine.
¶ Febꝛium cura
a.xxxvi.A
Ca. lxvi. B
4 Febꝛiben quartanis.
Febꝛibno cthicis
Ea. cxvi. &z
( Febꝛibus peſti⸗/
lentialibus.
Ca. xxvi.in fine
ebꝛibus me
lancolicis.
LCa· xiüi. in fine
Icbꝛis calo
ꝛem mitigare.
Ta xi.
4 Feroꝛem oꝛis tollit
Cacy ii. G
La. xx. B
¶ Flegma viſcoſum
LCa. ꝛx. D.
¶¶¶IFeſſos? debi
les reuouere
Ca.lxxxiiij. A
¶urfures capilloꝝ
Ca. xxxix. H
Ca. cxxxcix. GO K
(¶Foꝛmice curꝗ
.xvi. H

— 2

Ca.vi. H

Ca2. xxvij. A
¶ Inteltinoꝝ ven)

95

Ca.cxxiiij. ſp
Fiſtulam arrands.

Ca. xv. B
Ea. xvi. E
Eacxxxxi iij BC E

Gingiue

Laph flux S
aplin pmũ
Ca. xxiiij. XB
¶ Singiuarum
inflationes.

Ca. xvij. B. 2 infine.

Bingiuishumectis
ſeu dentiby mollib⸗

La. xvij. D
¶Buttur doloꝛẽ valet
Ca. lxxxvi.D

Deriliplla.

Ca.xvi.
CLCa.xxiij. S
LCa. cxxiin. *

Hominem vir
gihen facit.

4 Poinnem diſcretũ

et gratum faat

Hominemtu
tum cuſto dit

Labitulum. v. A

Atericia

Ca. lxxij. infine.
Ca. cxxij.J
¶ Ingenin bonũ redct
Ea ixv. DH/
Ca. cx. A

Intellectum bo
num reddit.

Tapitulum. vij. C.

Incuboꝛum et
ſuccuboꝝ cura.

Ca.pꝛimum. A

¶Imeſ inoꝝ rlera

Cacert P
Ea.elij.

4 mte o⸗ ſoꝛ

des pur Zantur.

tolitati contfert

. Tabrua ſuper trackatude Lapidibus.

LCa. lxxxvi. G Capitulum. cix. A
¶ Incauſtum opitii ¶ Lapis qui optimus
mũ ad ſcnbendum eeſt contra fraudes
Ca. in cene La. cix. Y5.
AIras mitigare Q¶¶Lapis quifugat
Ca.xliij. A . morhum qui dicit
no ime ngerr.
Lapisqui nenme2)

in manu dextra contra ¶ Lapis qui reddit bo
ſolem tenuerit radoos e⸗ minẽ caſtum⁊ pudicum
mittit ⁊ ignez vomit: ita Caplin cix. A
väy!ͦtpt videntes mirentur

Caplm. cxi.A
Ca. v. DDd·. Ta:xri. 619

¶ Lapis ſi ab homine 2 Lapis qui in collo ſu

geſtetur:a muſcis vel a? ſpenſus curat emitriteũ
pibus non moꝛdetur. et caducos moꝛbos
Ca.lxiiij. OD F. LCa. cxiij. J
¶ Lapis quem qui in
ore geſtauerit:magis facit bonã memoꝛiam:
cogitationum opini et tempeſtatem auertit
onum iudex efticitur. Ca. cxiij. in fine

et amabilis redduur. ꝗ¶ Lapis qui poꝛtatusẽ
oꝛe facit diuiarefutura.
1 apis quẽ qui poꝛta Ca. cxv. B F
tus:tutũ reddit peregri⸗
num? Srari boſpitib permanet calidus ꝑ ſep⸗

Ca.lxiiij. E

Ca. xv. tem dies vel amplius.
4 S qui valet LCaplin iiij D
cõtra peltiferas e ¶ Lapis qui ſemel acx
Leiones poꝛtatus cenſns vix aut nunq; pe
Capitulamlr. C. teenit exti aui.
Lapis qui poꝛta⸗ KEa:ix. A
tus ſit tutus a fulgure ¶ Lapis qui facit
Ca. lxv. E orlulſtendere multa ſi
¶Lapis qui eum poꝛ: mulachꝛa ſomnioꝑ
tat non mergatur. CLa. ij. W
Ca.xvi. GB (A TLapideʒ veſice fraãgit
¶Lapis poſitus ſub Eapitulum pꝛimũ. KE
lin gua:confert diuinã Caplm.li.F
do dicerefutura. Ca.cxix. M.⁊ in ſine
LCa.lcviij. in fine Ca.cxxxiij.in fine
¶ Lapis quãdo ſuſp? Ea. cxxix. C. ¶
Alitur ad collũ infantꝭ re ¶ Lapidem frãgit qui
mouet abeo timoꝛes eſtin rembus caulatus
42 i qui inducit Ea. cxxxiiſi in ſine

inſenlibꝛrlitstẽ ne ſen Ca xrix. RH

nat cruciandus. Aac generan
Ca xxxii. AdA dum in mãmillis
¶ Lapis ſi quis poꝛ./ Ca. xxxix.E
tatus non videbit in Ca.lix.
nocte ſomnia mala. (Xepꝛa.
Lahlni.. Ca. ciiij. J
Lapis qui an EawidA
tracem fugat. Ca. cxiij. E

¶ Lapis qui portatuf

¶Lapis qui aſcenſus

nand

mäe

aſi

niox

efigi

i.K

e

gian
taus

ct

ſte.

Cabulaſuper tractatu de Lapidibus

Capitulum.xiiq. E.
Ca.xxxviij.·
¶ Lienteriaet Diarria
curantur
Ca.lxxviij.G
¶ Luxuni ſedare.
Ca.v. D

Xuxuriam cohibet

Ca. lxxvi. F
Ca c,. .
¶ Luüaticis ac demone
repletis.
Ca.i.in fine
¶ Lumbꝛicos ⁊ aſcari⸗
des expellendas
Ca.cxl.D.

Niatricig

fluxium pꝛobibet.
Ca.xvi.in fine
Caxxvi.D
¶ Mania.
Ca.xiiij. H
¶ Malam cogi⸗
tationem repellendam

Mimullas puellarũ ?

teſticuloꝛum pueroꝛuʒ
pꝛohibet augmentari.
La. xlv. A

NMenſtrua mulierum

au iliatur.
LCa. xlin. A
Ca.lłci.H
¶ Wen ſtrua ſtringunt.
Ka.xv. J
Ca.xxv ij. E.
¶ Melancolicas
egritudines.
Ca. xüj. F H.
¶ Melancolicum hu⸗
moꝛem larac
Calxxi. E
¶fMoꝛlus ſcoꝛ oꝛpionis
La.ij. A
¶ Moꝛſus vipere.
Ka. ij. A
Ca. cxxiiij. NH.
orſu ui rane couenit
Ca.cxxiiij.K. .
Doꝛſun tyri conucnit
Ca.ccxx · FE
Moꝛrphea

Laa.cxxx. E.

Capitulum. c.

Ca. cxxvij. FOD

¶ Moꝛſus canis rabidi
Ca.lxxxix. F

4 Morſusreptilium
Ca.xxvij.in fine
¶ MWulieribus vt reple⸗/
vbera .
xxxix.
LCa Alix. A ,
Ca. cvi. B
¶ Mulicrib⸗ qne
volunt placere viris
Ca.vi. BD.
¶ Murcs interficere.

La. xxi. NH

Hetfreticam

aſſionem.
a. xxx. A.
7 NHe oua nimis cale⸗
fiant i 8 nido
LCa.x. K
4 on potentibus reti⸗
nerevꝛinam.
Ca.lxxxvi.R.⁊ in fine

Otuloꝛum

doloꝛes.
Ca.xv. Jk.⁊ infine
Ca. xxiij. B. ⁊ in ſine
Ca. xxxiij. P B
LCa. xlij. B.
Ca.xlv.in fine
Ca. xc.A.
Ca. xciij.A B
Ea. cviüj K„
Ca.cxxxiiij.J. ⁊in fine.
4 Pemnor albuginem
La. ci. GB
Oculoꝛum caligi⸗
nes tollunt.
a. c. J
Ca.cxxxviij. A
¶ Oculoꝛum lbei.

La.lxxviij. E

CLa. cxv.in fine.
¶ Oculoꝛum doloꝛem.
ex humida cauſa.
Ca. lxviij. D.
¶ Oculoꝛum cicatri
ces limpidat.
LCa.cv. A

C apitulumn. dxxrxvii. A. Capitulum.1. E.

Peſtilentiam curat

¶ O culoꝛum carnem
ſuperfluam aufert Ca. xxiij. A
Ca. c. A Ca. xxv. BE
CLCa. cxxiiij. ¶ Pediculos interficit.
4 Oculoꝛum ſoꝛdes LCa.xvij. B.
urgare Z* AKE
cix.B LCa. xxxix. H
¶ Oculos humi/ CPꝛenunciare futur.
dos ſanat. iiiA.
Ca. xtiij. D ¶ Ptiſicus.
¶ Oalloꝛum puſtule. Ea. xxvi. D
Ka. xx. E Craa. xv. B⁊infi.
¶ Oculoꝛumvlcra ¶ Pilos ⁊ cameſ
LC.a. xviij. OD F abradit
¶ Oculoꝛũ obſcuritati. Ca. xxii. G infine.
La. xxxvi. B ¶ Pilos naſcifacit
¶ Oculoꝛum lachꝛyme. in palpebꝛis.
LCa. xlij. B E Ca.xpi. A B
Ca.xi.in fnie. ¶¶ Pium 2 dendtum
4 Obtalmie confert ad deum efficit.
4 Opinlioncs ⁊ cogita⸗ 4 Podagram
tiones facit bene iudi Ca. vij. D ꝓ
care. La. lx. E. a. xxxiij. A C
¶ Omnes tu bas Ea. cxiq. K Q£
contemnit LCa.cxxiiij.O.
Ca lv.in fine Ea. cxxxi. B
¶ Oues vt lactere ¶ Pulmonis con
dennenr ſincuoni valet
. 5 ues r ab eis 7 Pꝛuritu cõfert
ſcabies inganar Ea.lxxxvix.D
Lallix. E. Ca.cxxiij. H 8
Paraliſis αu⁵”.
Ea. xxxxi. A ¶ Puncturam ſcoꝛhio
¶ Partusſacilis. nis curat
Ca. x. A B ED La. cxxiij. 65
4 Parnmmn oculi LCa. cxxiiij. NH —
mundlificat
Ca.lxxxviij.G. Dui coire no⸗
( Paces conciliaat poſſunt. “
Laa. Cx. EE. LCa.vi. D
¶ Palpebꝛaꝝ duriciei. ¶ Quiſolus louan
La.xvi. B. LCa. xxiij. in ſie..
Ca.cxxxviij. GC 4 OQui biberit argen

¶ Palpebꝛarum groſſis tumuiuum
tudinem ſubnlichaam Ca.xxi.B

Ca. xvi. in ſine. Qaiſaliuasſanguii .
¶ Palpcbꝛaru carnem neas emittunt
ſuꝑfluam oꝛrodendaz Cali. D
LCa. cvij. H ¶ Qui tranſglutiunt
¶ Pegn antib conuenit acum vel aliud ferrum.⸗
Xa. OD y Calkxxvij. E

Tabula luper trattatu de Lapidibus

LCa.xiij.in fine.
Ea xv. E D K
1** wi. DD
Ca. xxx. F
Ca. cxl. E
¶ Sanguis rcſkictina.
Ca. xij..
Ca. xlij. A?
Ca. lxxxxi. Q
Lo. cvij. infine
FSaguinis fiug
xu pꝛoundcat·
La.üj. A
CLa.iij in fine.
San guinis fluo⸗
ar nd.
4 Bangrinem com
ſtringentia.
Ca. xxx.DH ½
Ca. liij. C.
LCa. lxii. A B
Ca.lxvi.OD
¶ Sanguinem coagn
latum reli⸗ oluit
Ka: . A
¶ Sanguini moꝛtuo
conuenit qᷣ eſt ſub oclo

ne veneni aliquis ſuſpe
ctus ſit impoſitus in ci⸗
boillo kannt tnehoß
ſit deglutrii.ꝰ
Ca.x.EH.et in fine
¶ Spiritualia cötoertat. t;
La. xxxviij. A
Cg.lxxvij. A ⸗
Stomacho malo
E rxxvi. B

7 liinine.

Stomachi ſanguine
inteſtinoꝛum.
Ca.xxxix. H.
¶Soge flegmatice
Ca. lkvi. A
Solis ardoꝛẽ
non timebit.
¶ Scotomie.
Ka A.lxxvi. A ”M
¶ Ocoꝛpionis pun⸗

ccuram Yalet.
. a lxxO& H.

Somnia vana Dcl⸗
lit. Ca. i. G en

¶S omniox interpꝛeta

mbiberunt can⸗ Fapitulum. cxriii. tionẽ plena facititelligi
WA 4 Splenis duriciei. CLag.üij. B.
Ca. cxxx. K. conuenit. Somnum inducens
m do⸗ KEa viij Ca. lvi.in fine.
Renu Ca. cxxiiij. A Sitim remouendum.
— 4 Sdlans voloen Pi PSB.
La.lxxxi. H AQAQLa. lxxxvxi.k a. xxxix. A
ra. conuenit Ea.cxxxv. C ¶ Somnos dulcos
boͤnen 4 Serpentesfugat pꝛouocare.
Ca.xcij.D Ca xxi. J. La.xxxij. in fine.
Gtabiei con⸗ Ea.riij. E k Ea. xv.
¶ Serpentes vt ſtatimn ¶ S purum ſangunri
uenit. Ca.xvi. occidentur. nis retinet.
Ta xvij. B LCa. xxiij. D CLa. xlij. E
Ca. xxiih. Sapſuzmagniſicare Ea.lxxxv. g. F.
Ca. xx. 5 . xxiij. A Ca:cxix. S
Ca. xu. 4 Saamnantievaler Sucdoꝛem puocandũ
La r, allxxxvi. Ca.cxxiij. in ſline
Ca:lxi.C. Ca.cxxiiij. E ¶ Sugoꝛempꝛohibet
Ea.ævij dH5 LCa. cxxv. A1 K.a. Ixxiij. B.
Ca.lxxiij. D Singultui ralet. 4S urcſtati ꝛobliunoi.
Ca. cxxiij. C. La. xxxvi. A EA.xxii. X
Ea.cNix. A Sincopis Stulticiam pellereet
Ka ix. ₰ι . ohibet Ea.xxxvij. A ſopienliamehiccte.
„*„BSanguinez e⸗ em Falij. e ñ65 La. xrxvii.
a naribus flue ¶ Si de adminiſtratio⸗

Tullig.

Eapitulum. ij DOD
Ca. lxxvi. E
¶Tutum? victo
remreddere.
Ca. xlviij. A
¶ Tutum facit
contra dolloo.

Eag liiij. C.

¶Loꝛurc oꝛis.
Ca.lxxxvi.AR

Bentrem
mouen.
LCa.xxvi. A
ſunmen ſanat

Ca.lxxij.in ſine
¶ Uentris doloꝛem pun
gitiuum. Ca. ci. D
¶ Uentrem ſerhalt.
Ea. xxxv. DE.
5 Lentrem excitat.
1 Uenena curandum
Ka.cxiij. Aβ£
Aralun ſuge t.
nplan m aimm. 6

Ca iüi. 38
Ea.urij. P
Ea. xlvir. A
ertigo:

Ea. cxij. A

Cienmes veneno

ſos eſugare.
Ca. viij. B
ermes aurium.

Log.lxxxix. inſine

¶Uermes in ventreoc
cidit.Ca xxxr. „½
Ca.ci.E
¶Uermes interticien
tibus educir.
Ca. xxxix. E.
Uerrucas aufert
La. xxi. E.
Ucſicam dolentem
Cadih. D.
¶ Ueſicarum vicera

Ea.xxxvi. P.

nciniicenchm
Ca.xvi. Dd
¶ iſum confoꝛtat
La xcxi iij. A.

. LCa. c. GO.

Ca.cxxxiij. AD
¶ Uiſus ob ſcuritas
Ca.xvij. H
Ca.lxxviij. CE
Clirib⸗ coioce cõuenit
Kaq ij. infic.
¶ Uincere aduerſ anoo.
Ea. iiij. B .

a. ci. A B

¶ Uincer epericnala
Ca. ij. D
¶ Uiaus lchiia
tollere.
Ca. xxiij. GB.
Cir giniatem
depꝛchendit.
Ca.lviij.in fine
¶ Uomitũ Pouocidiz:
Ea. ciij. D.
Ka.lxxi.H

CLa. cxxx. J

¶ Uocem clariſicare.

Ka. xxviij. B.⸗7⸗;eꝰ.
Ca. xxxij. Ad.

Culnera dimficilia. ad

- —ð

DW E-— f — — —

i. „ -
7 cun
2. ertann Tabula ge⸗ 2 Aſafetida. xlvi·
4 ulnen oꝛificia a D De B Enakear
Ca.li. anare. Aarona. Ca.i. AG. td Ear camon
Alcera o zau Ao ramm. Anellanau ajtanmnnsr mircije⸗
F i.. äſanar Aelartani ij. Aenn. H li. Fabammr aromaticus
li ij. pitu
J vi. liij. a cx
La ki renũ cõuen Affodilas . Aalucc lv. Eanen ſiue Rarn
Füicna⸗ i Agaricuo ih. A le⸗ Earnpboraca
⸗ mn aur bus. Bre uuis vij Jo⸗ 4 Lace ta L
a us caſt . * . Cataſ
V⸗ a. . . 9 *
S la rvij. aarne Arxiij.
n. ¶ Ut omnibu Bioeglign HW Beda liüj. Eeidir cve⸗
4 bus pl s homini⸗ s lignum —0 guar ſiue erifolium. *
e Ambrone i. Bachictlet. cear. crij.
4 mbꝛoſia. xrri. irici. lxxi. * eterach.
gen iote Amonn mi. aBelrij. Zeau re
ATrxvV . xxiij. Ben .— taurea. 12*
Tais ſedar. Amniooakes: Bletajl 8 Balanue. lxix. Eiaumus A
f& tuaan ſit caſta Aernn. xxvij. . 3 eris xxi . Eicoꝛea crvi
XX. i.W y. Zmnerrr. i. ſiue iudaicuz Eitonia. Kci.
Pypropitis aeekte eune ea ulumikuf. Zritacnr.
a. os vel Roſt Bꝛi lrxv. 4 pꝛus. cx .
a len⸗ B. Anana. a. xxxij. Zarialkrri⸗ ————
Za. Ni j. P Q: . AbanAri⸗ B o mbar lxxvij . Ciminũ.cxxiij. rij.
4 vKnes d Abium ſilueſtre.xxx tum. C rvel Ko Eitrullus.cxxii
LCa A Bbiam ruſticum rij. — . Sanen. cxxv. iii
ul.7 nem Kxr. xxx. ino —
V Ca.lxxxix. O., bůr 4. xxxvi. onanerunn Bekieke Borvge
Aroitllarrrrii Butiru lxxxiij. Znlogonu nich
E Zntgonti xxrix. C m. lxxxuij. lnae
H Aſtolci rotuda. Camomilla. Foloquintidari
Ariitolg⸗ longa. rli Eanapion * Eaſolich maisrckraſ.
4 . Ardor gandia . . nc Eoli nbracſich⸗
“ E .
” aunii rie Rker
. Eardius lrti a. cxxxviij.
oltus. cll. kan⸗ xxxix.
1 jj

ozula vel Baaben
ſica. Ca. cclii
Cotula fetida.vel Ocu⸗
lus bouis. cxlil.
Cotula non fetida.vel
Oculus vacce.cxliij.

Cocognidiũ.Camelea
vel. Mezereon.cxlii..

Crocus.cclx.
Cucumer. cxlvi.
Cucurbita. cxlvij.
Culcalſia ſi 4
Ca.cxlvüüſ.
Cuſcuta.cxlix.
Colofonia. cl.
Cera.cli.
Caro. clij.
Caſeus.cliij:

Battilus.

Ficus egyptiaca.cxvi.
Filipendula ſiiue
ULiſcago.cyvyj.
Filius ante patrem. vel
BSBSvariofilon. cxcviij.
. Fiſtulapaſtoꝛis.cxcix
Filix ſiue Filex. cc.
Folium. ci.

Paucns. dr.
Dragantum vel
Pragagantun.
La. clvj· —
Dipt aminn. clvif,·
Drorcmn dnſ.

Epatica
Ca. dir.
Ebanus vel Ebenus⸗
Ca. cx.
Elatinus.cxi.

Edera.arboꝛea.clxij.

Edera terreltrie.
Ca. clxii.
Elleboꝛus albus
Eelleboꝛus niger.
LCa. lxv.
Eupatoꝛium. clevi.
Eufragia.clxvi.
Emblici. clxxvij.
Endiuia.clxix.
Endiuia ſilueſtris.clxx.
Elitropium.clxi.
Edithimum.clxxij.
Epimedium.clxxviij.
Effemereon.clxxiiij.
Ebulus.clxv.
Eruca.clxxvi.
Enula cãpana. clxxvij.
Eſula maioꝛ ⁊ minoꝛ
La.clxxvij.
Euſomtam elnir.

HGalbanum. ccxiſ.

SSranati ſilueſtris criij

Faba.

Eapianinn xxx.
Faba egyptiaca Axxxi :·
Faba inuerſa.clxxxij.

Fagalnon. cſerii.

Fagus.clxxxiiij.
Faſcolus.clxxxv.
Fraxinus. clxxxvi.
Flammula.clxxxvij.

Fragaria.cxxxvij.

Feniculus.clxxxix.

Febꝛifuga. cxc
Fenugrecum. cxci.

Fenum. cxcij.

Ferula. cxciij.

Ficus.cxciiis·
Ficus lupi.vel
Komarus. cxcx.

Fumus terre.ccij.
Fungus. ccij.

Göariofilum.

Capitulum. cciiij.
Hariofilata.ccv.
Balla.ccvi.

Balanga.ccxij.
GBallitricum.ccix.

Hallitricũ agreite. ccr.
Bladiolus.ccci.

Granatum. ccxij.

BGramen. ccxiij.

Grana tinctoꝛum. ccxv.

BGranum culcul. ccxvi.

HGenciana ccxvij.
Beneltra. ccxviij.

Gith. ccxix.

Panler. ipi

Kauler. vel

Hauſoꝛ.ccxxi.

Hermodactilus.ccxxij.

Hermerouilles. ccxxiij.
Herba ꝑaliſis.ccxxiiij.
Hab. Graſſala crry.

Tabuin Gintrals de Herbis.

Helrba letica. rryl.
Heaerundina vel Friaioꝛana.
Harundina. Ka. cclxx.
Srviſ. DMacie. cclxxi.
ult 9 Malua. celxxj.
ulquiam⸗. Malum. cclxxiij.
. ccxxviqj. MWala ig..
Juniperus.ccxxix. a. cclxriii .
Juncus. ccxxxi. Aanragoꝛ vir
Judaica.cctxxij. Ca.cclxxviij.
Incenſaria. ccxxxiꝗ. Mangragoꝛa femina:
Indicus. c ij. Ea.CcxxyjjIj.
Iſopus. cecxxx. Mar ua. cclexvii.
Iſopũ humidũ.cœxxvi. MHarubium. cclxxix.
Kara be Marubiaſtrum. vel
— Warubiuin nigruz. vel
Ca. cxxxxvij. Marubium ſilneſire
K alendula.cxxxvüſ. Ca Cclxxxr.
Kubebe:ccxxxcir. Matriſilua. cchxxri.
Lactuca. Trl han Baila
Capitulum.ccxl. alilowm.cclxxxiijſ.
Aacca. ccxli. Melon. cclexxiiij.
Tarirx. ccxli. Melon indus. cclxxrvi
Tobbacß maioꝛ.ccxlii Melongena. cccxxvi.
Aappacium minoꝛ. Nemithe. cclxxxvij.
Ca. ccxliij. MWenta. cclxxxvi.
Lapago.ccxlvx. Hema non odoꝛifera
Laurus.ccxlvi. vel Calamentum.
Tameola. Kvijſ. Ca. cclxxxcdir.
Laudanum ccxlvij. Mentaſtrum. ccxca.
. Torina.rlikx. Meu. ccxci.
Tauadula. ccl. Mel. ccxcij.
Leuiſticum. ccli. „ Meoica. ccxciij.
euiſlicũſilueſtre. ccj. Meſpila ccxciiij.
Aemicula aque.vel MDillelolium. ccxx.
Tentigo aque.cclij · ¶ Wilium ſolis. cxcxi·
24 Lens. ccliiij. . Mirabolani. ccxcvij.
Tiliumeconnallium Moꝛacelli. cxcir.
Ta cclvi. Moꝛagbacci. ccc.
4 Ailialis ccxyjꝗ. 2Moꝛſus galline. ſiile
AQ iquiricia. cclxuñſ. Ana gallus.
Liqultici Cclix. Ka Ccci.
Amon. ccxrx. Mirtus. cccij.
Tinarigertgr. Maltix.ccciij.
num. cc Xj.
Lingua auis. ccxiij· MHaſturcium
Liſimachion.cclxij. LCa. cccüij.
vicium. cclxx. HMHaſturcium aquaticum
Tonchithis. cclvi. vel Senacion. vel
Lupinus.cclxvij. Cardamus agreſtis.
J ubuülus. ccllviij. Lapit. cccv.
LTadcclxix: FHapellus.cccvi.

—— 2 4 r e . ☛R —

Nareiſcus.vel Bul
bus vomiferus vcl
Cepe marinum.
Ca. cccvij.
Nabach. cccoüuſj.
Nenuſar.cccix.
Nigella.cccx.
Nymphea.cccii.
Nux vſualis.cccxij.
Nux auellana.cccxiij.
Nux muſcata.cccxiij.
Nux indica.vel Hux
magna.cccxv.
Nux vomica.cecxvi.
Nux metel.cccxvij.

Dꝛedeum.
Ca. cccxvijj.
Oleanger. cccxix.
Oliuarum. cccxx.
Oleum oliuarum.cccxxi

OHlibanum. cccxxij.

Opopanax.cccxxiij.
Onomia. cccxxiiij.

iꝛiganum. cccxxv.

Oꝛobus.cccxxvi.
Olus:cccxxvij.

Papauer.

Capit.cccxxvij.
Paritaria.cccxxix.

Palmachꝛiſti.ccccxxxr.

Pallaciumlepoꝛis.
Ca.cccxxxi.

Klain go maioꝛ. vel

rnogloſſa.vel quinq;
neruia. vel Lingua
arietis.cccxxxij.
Plantago minoꝛ.
Ca.cccxxxij.
Platanus a: boꝛ.
Ca.cccxxxiiij.
Paliurus.cccxxxxv.
Paſtinaca domeſtica.
Ca.cccxxxxi.
Panis poꝛcinus.
Ca.cccxxxvdqd.
Peovia.cccxxxviij:
Pionia.cccxxxix.
Petroſilinum. cccxl:·
Pes coꝛuinus.cccxli.
Pes colubinus.cccxlij.
Pelicinus.cccxlij.
Peplos ſeu Peplum

Pꝛemula verie.cccli.

Ca.cccxlüii⸗

Pentaphilon. cccxlv.
SPeucedanum. cccxlvi.

Perſicus.cccxlvij.

erſcco ſiue Helaper⸗
ſica ſiue Microceta.
CLCa.cccxlviij.

Perſiccaria.cccxlix.

Pertoliata. vel herba

vmbilicoꝛum.cccl.

Pepo. ccclij.
Perapaſtoꝛis.vel Bur⸗
ſapaſtoꝛis.cccliij.
Piſa.cccliiij.

Piſcacea.cccly.

Pinicium ſine Pan

nicum. ccclvi.
Picea. ccclvij.

Pira.ccclviij.
Piper.ccclix.
Piper nigrum. ccclx.
Piperelle.ccclxi.
Piretrum. ccclxij.
Pinus.ccclxvui.
Pimpinella.cccłiij.

Peridemon. ccclxv.

Pinaria.ccclxxi.
Plilium. ccelxxij .
Polegium.ccclxvij.
Populus arboꝛ.ccclxix.
Polipodium.ccdxx.
Policaria.ccclxxxi

Poligonia. ccclxxij.

Polio. cclxxin.
Politricon.ccclxxiiij.
Poꝛrũ.ccclxxv.

Pꝛoſerpinata. ccclxxvi.

Pulmonaria.ccclxxvij ·

Pꝛuna.cccxxvij.

Pꝛunella.ccclxxix.
Pix.cccxxx.
Pix liquida.ccclxxxi.
Panis.ccclxxxij.

Capitulum.ccclxxxiij.
Raphanus.ccclxxxiiij.
Radix.ccclxxxv.

Raphanus agreſtis;

Ca.ccclxxxxi.

Radicula.cccxxxvj.

Rannus.ccclxxxvxij.
Reubarbarũ.ccclxxxix

Reeuponticum. cccxc.
Reſina. cccxci.

Ribes. ccccij.
Riʒi.ccxcii.
Robelia.ccxciiũ.
Rododendron.cccxcv.
Robur. cccxcvi. .
Rotabea.vel Rodaha
Ca · cccxcxvij
Roſa.cccxviij.

Ratera. vel Antera.

Ca. cccxcix.
Roſtrum poꝛcinum.

Ruta.cccci.

Rubus. cccchj.

Rubeag tinctoꝛum.
Ca.cccciiji.

Saluia.
Ca.cccciiij.

Salix. ccccx.
Sambucus.ccccvi.

S ambacus. ccccvij.

S andix.ccccviij.
Samſucus.ccccix.
Saliunca.ccccx.
Saluina.ccccxi.

Sandalum.ccccxij.

Satirion.ccccxij.
Saturegia.ccccxiiij.

Saponaria.ccccxvx.

Seaphatum. ccccxyi.
Scab ioſa. ccccxvij.
Scslongia: ccccxxij.
Scamonea.ccccxix.
Saxitraga.ccccxx.
Staliſagria.ccccxxi.
Sangeis dꝛaconis.
Ca.ccccxxij. D
Sarcocolla.ccccxxiij.
Spatula fetida.
S cbeſten. ccccxxv.
Semen lumbꝛicoꝛum.
Ca.ccccxxvij.

Sene.ccccxxvij.

Senccion.ccccxxviij.
Serpillum.ccccxxix.
Scrapinum.ccccxxx.
Scſama.vel Seſlamo.
Ca.ccccxxuxꝰ-
Seride.ccccxxxij.
Spelta.ccccxxxiq.

Tabula eneralis de Yerl is.

Suiimphitüccccxxxuji
Sinomum. ccecxxxv.
Sinapis. ccccxxxxvi.
SBlleleos.ccccxxxvij.

Siderica.ccccxxxviij⸗
Siliqua.ccccxxxix.
Siſamus.ccccxl.

Siligo. cccxli.
Siſimbꝛiũ. ccccxlij.

Siphio.ccccxliij.
DSiſer.ccccxliij.
Sicla.ccccv.
Sticados. cccxlvi

Siticados cirinum.
Ca. ccccxlvij.

Spica celtica.
Ca.ccccxlxiXid.
Spican ardi.vel
Nardus.ccccxlix.
Spinachia. ccccl.
Spina.ccccli.

Sauinantum. cccdliſ ⸗a
Strignos. occclii.
Squilla.ccccliiij.

Solatrum. cccclv.
Soꝛbes arboꝛ.cclvi⸗

Soldanella. cccclvij. *

Scolopendria.cccclviũ.
Scrophularia.ccclix.
Stoꝛax.cccclx.
Subere. vel Suberie.
Ca.cccclxi. D

Sumach. cccclxj. 14

S apoꝛ.cccclxiij.

Tanatetum
Ca. cccclxii.
Tapſia.cccclxx.
Tamariſcus domeſticꝰ

LCJ)a. cccclxxi.

Tamariſcus agreſtis.
Ca.cccelxvij. .
Tamarindi.cccclxxviij ⸗
Zaprus barxbatus.ſiue
Tapſus barbaſſus.
Ca.cccdxix.
Tereniabyn.cccclxxx·
Terebentina.cccclxxi.
Zeda.cccclxxxr.j.
Zilia.cccclxxxiſiii
Zitunallus.cccdxxiũj.
Thbimus.cccdxxv.

XTritfolium.cccclxxvi.

Tribulus, cccclxxvij⸗
Xl üz

abula Gtneralis de Flnimalibus,

Tribuloſa.ccccłxxviij.
Triticum.cccclxxix. Zp aragus.
Znppolion.cccclxxx. Eapitulum. cccccxxiij.
Toꝛmentilla. vel ata? Zeduar.cccccxxiij.
philon.cccclxxxi. Zinʒib er. cccccxxv.
Turbit cccclxxxij. zirnabum. cccccxxvi.
Tubera.ccccixxxij. Zirumb.ſiue ʒirum
Thus.cccclxxxiiij. bet. Ca. ccccxxvij.
zinirmon. cccccxxviij.
Baler iana. zua vel muʒa r.
La.cccclxxxrx. zuccarum.cc.. H
Uerbena.ccc lxxxvi.
Jabalocelxij. .
Vecticon. cc xxxvuij: J L
Termiculanis.ccccc. libus.
Veruix.ccccxci. D Ea
Liola.ccccxcji. Zan P.i.
Uirgapa ſtoꝛis. Zrwan.
Ca.ccccxcii. Ap. 8. .
Titis. cccecuUl. Anel u⸗
irei ccccxcx. Ziinag. Peo vi
Ciſcus. cccexcyi. 2 ahen 1rbri⸗
Titicella.ccccxcvj. Aptal 2 enhon⸗
Aithuen. ccccxcxij. Afker⸗ . drc⸗.
Volubelis. cccexix. Ami * 2 udio. vii
Nuapalſſula.ccccc. Api ena. Armena. ix
Aua verſa. ccccci. Zchier.
tlcugyeneterl la i. bi a
imbalaria.cccccij.
VUngula caballing. B lte an
a.cccccil. cia. apitulum. xij.
Vrtica maioꝛ.ccccciij. Hoinato⸗ rij .
Artica minoꝛ. cccccv. Voniher
Alpicum. cccccvi. 3⁰ n⸗ a.
Vlnus.cccccvij. Borarv. a. xvi.
H ZBibalnen Biſontes
plalum wii.
Uinum. cccccx. Bꝛuchus NN.
Vycea. Bupꝛeſte xr.
. Bubione ſiue
Capitulum.cccccxi: Bibione. xii.
yaſdane.cccccij. C
yreos.cccccxiij. apꝛa.
yꝛis illirica. cccccxiij: Capitulum. xxij.
ydea cccccxv. EKapꝛea. xxiij.
ypericon. vel Scopa CLanis. xxiij.
regia.cccccxi. Eattus.et Eathaplepa
ylia.cccccxvj. Capitulum. xxv.
yriogus.cccccxviij. Eatcus. xvi.
ydropiper.ccccctix. Ka melus. xxvij.
yn guirialis. vel Stel/ Camelcon. xxriij.
laria.cccccxx. Eamelorurdus. xxix.
ypoquiſtidos.cccccxxi. Capꝛeolos.xxx.
ypogioſſos. cccτ Caſtoꝛ.xxi.

Edommarch
eruus.xxxiiij.
ECeruleus.xxxv.

Cecula. 2 Celidros. 2

Cenchꝛus.xxxxi.
aſtes. xxxvij:
Eephos.⁊ Cencrocota

CLa. xxxviij.

Cirogrillus.xxxix.
Cicade.xl.

irotrochea. xli.

Eritetus. xlij.

ocodrillus.xlii.

Cuniculus.xlv.

Damma.

Capitulum.xlvi.

Damula. xlyvij.
Draco. xlvinj.
Da oconpedea lier

xus...
Dypſa. li.
Dromeda. et
Dammula. lie
Duran. lij.

Equus.

Capitulum.liiij.
has. lv.

Enchires. lvi.
Enidros. Enitra. lvij.

Erinacius. Ermi⸗
neus. lviij.
Edus.lix.
Emoꝛrois.Enidros.et
Excedra.lx.
Engula. Erucalti.

Falena et Fi⸗

ber. lxij.
Foꝛmica. lxiij.

„

Foꝛmice maioꝛes. lxiiij.

Jurus et Furun⸗
culus.lxv.

Gala Gene

Banti
Gamaleon. lxvij.
Seene
qdoſa ⁊ Enatrix.lxix.
Briulus 2 Hurgnlio i.

Hiritius.

Capituli . lxxi.
NHyena.lxxj.
Hiſtrix.lxxiij.
Hircus.lxxiij.

Hynnulus.lxxv:

Jatculus.et

Jpnalis.lxxvi.
Janus ⁊ Inachlin
La. lxxvij.

Latertus.

Capi.xxvij.

Lamia? Lauſanum

LCalxxix.
eo. kxx.
Leopardus.lxxxi.

Leontophonos.et Leu
crocuta.lxxxij.

Lepus.lxxxiij.
Leuiathan.lxxxiũj.
Lanficuo.lxxxv.

Ainx. xxxvi.

oculſta xxxvij ij. .
QLupus.lxxxviij.
Luther.xxxix.
Lumbꝛicus. cc.

Luchaonẽ ſiue Licha⸗
onẽ. 7 Turtiſcus xci.

rion. Tatich.

Mult icla. xciij.

Mumunenns ſine ma⸗

monetꝰ? manicoꝛa xciiij

Marcatus.xcv.

Melo. ccvi.

Migale. cvij.
as xcix.
MDuſe auel ber et
Muſcus. c.
Muſio. i.
Muloſdes. cij.

Mepa.

lel
Picomon. ciiij.

Dnager.
Capit. cpy.
Oꝛaſtuo.cvi.
Onocenthauruo. et
NDꝛaſius. oviij.
ꝛix. cviij.

.

e e . en e en M, =sę à—☛ - à 1—☛ – —☛ ———– —— „ „ —, „ ü.Y————!

-ð

De Fnimalib?.

Hanthera.

La. Cix.
Papꝛo. x.
Pathyon. cxi.
Parandrus et
Pardus.cxi.
Piloſus Pirolꝰ.
Putoꝛius. cxiij.
Pegaſus.ccuij.
Pigargne. cxv.
Pigmei. ccxxvi.
Poledrus.cxv ij
Pulex.cxviij.
Pediculus.cix.
Poꝛcus.cxx.
Pagder Darias
Peeſter. cxx i.

Rana.ca cxxij

Ran giler Rolurella
Ca .cxxiij.
Rattus ⁊ ſoꝛex.cxxiiij.
Regulus.cxxv.
Rinocephalus
Rinoceron.cxxvi.
Rutela. cxxvij.
KRubetum ſiue
Rubeta. cxxviij.

CLCa.cxxix.
Saura. xrrr.
San guiſuga. cxxxi
Scra bꝛones.cxxxij.
Salpiga. Secitalis et
Sepo. cxxxiij.
Situla Spuans et
S irena.cxxxiiij.
Spymia.cxxxv.
Scoꝛpio.cxxxxi.
Seta. Simultas. et
Solifuga. cxxvij.
Spolliatoꝛ. Stella co⸗
lubꝛi. La. cxxxvij.

Talpa. ⁰

Thaurus et.
Zaxue.cxlij.
Tragelaphus.et
Tragodita.cxlij:·
Teredo.qliiij.
Tynea. lv.
Txrus.cxlvi.

Uleruerx. cli.

Zehirum. ckxij.

Salamädra

D Bali

—

Txgris.cxlvij.
Toꝛtuca ⁊ Taranta
Cacclvij.

Trogodice. cxlix.

Batta.

Capitulum. cl.

Ueſontes. clij.
Citulus.(liij.
Vipera.cliiij.

icoꝛnus. Carius.

Ca. Ir.

Aro. cxvli.
Urlus.clvij:

Uncia.dvuj.
Uulpis.clix.

pbꝑex.
Capitulum. clx.
ychneumon. et

ypota mus. clxi.
ydrs. clxij.

Zubꝛo.

.—Gd
De Muibus
Aqr uila. Ca.i.
Ache cus.⁊auib⸗ para⸗
diii.? Aurifrigius.ij.
Achantis.iij ·
Ac cipiter.iiij.
A eriophilon. v.
Agochiles. et
Alauda.vi
Alietus. xij.
Alction.viij.
Anas. K.
Aniſer.x.
ne a Arda Aus
„ ct Bzid a. tti. —

iliſcus.

Capit. xiij.

Baliatha ⁊ Ber⸗

neka. Ca.xiiij.

Biſtardaz Bono
ſa. LCa.xv.
Bubo. xvi.

Buteus. Butoꝛiuo. et Hallina liſ. .—
Butaurus. xvj. Sallinaceus lüäz:
Biboner. Blartas. Hraculus.⁊ BGranulus.
Ca. xxüj Seer.
Prippes. lvi.
Cantarides. Bricocenderon. vi.
Capitulum. xx. BGiifalco.⁊ Saſturdo
Earbates.xx. Ka. viij.
Caladrius.xxi. Hrus lic.
Eado⸗ 7 Capꝛimulgus: SGluta. xr.
xxij. .
Earduelus xxi/ Barpia. „
arabdrion⁊ Charilſti Lapirulumldi.
Ea. xxij. Hyrundo. xj.
Eane rel zneutv. Nerocios if. .
Eil Pein . Iboʒ. lxry. H
LCinomulgus. Titpedo. Iſpida lxvi.
⁊ Citraino. xxix. Iches? Kokyelxvij.
Cinomia.xxx. Kvvynius et Karbolés:
eldile Cimice. et Da. lxxxvüſ.
LColtro. xxxi.
CLColumba. xxxij. Lag us. Lu⸗
Eoꝛedulus.⁊ Coꝛnix Tag Ca.xix.
. 13: xxxiij. Teneguo rr: .
LCoꝛuus. xxxiiij. inachos.lxxi.
ucumix. xxxv. Quſcinia. lxxij·
Eoee⸗ e
rochilus. xxxvij
Coꝛintha rxxviij. Magnales. 6.
Cuculus.xxxix. alxxin.
Cubeth. xl. Dausril,
Allex. xli. ergus. xxyv. S
Werlns De
Dyomedas. Danconſus. Moꝛ/
Capitulum. xlji. ex. Ca. lxxvpyp.
Drnſchatli⸗ .Waemonices. MWeauce⸗
githus Meruſtiones.lxxvij.
„ Miluus. xxix.
Eg Ercinia. Monedula. t
Cap. xlinj. Muſcicapa.lxxxx·
Falco. Muſca dut
Faxrv. Hicedula.
Falianus.xlyi. Ca. lxxxij.
Fatatoꝛ. xlvij. Nilus.lxxxij.
Fenix. xlxiij. Prcticoꝛax. vl Hoctua.
Filomena.? Ficte Ea.lxxtiii.
dula.Ca. xlir. HNHepas ſiue Hepa:
Fulica. Ea.· Ca.lxxxv.
znens . . Dnocrotul⸗.
Gallus. .Capitulum. xxxvi·
Capitulum.Aij. Opimachus. xxxrije

Tabula Generalis de Fuibus

4 Orsusct Or gon⸗ De Piſcibus

tra. Ca. xxvin

a? Oſſifrags Abremon. Achandes.
na⸗ Pintras Aahener Albiret.
¶ Othus. xc. Alpharam. Ca. i.
¶Oua aih Anguillaeg⸗
Palli er. Arane aries. arint i
Ca. cj. Zſpidochelon.⁊
4 Pauo.·xcijj· Aurata.v.
alumbuo ccug. Alfoꝛam. vi⸗
¶ Platea ? Pluuialis. Aſturam. vjj /
Ca. xcvy. Aureum vellus. viij.
aplliones. xevi Arburcium. Amnis
¶ Pellicanus. ccxij. Althaniger. Afferus. et
¶ Perdix. xcviij⸗ Aſtralus. ix.
¶ Pica. xcix. Abygdes.x.
¶· Picus. . Ahbuna. xi.
4 Piralis · ci. N¶Barcboꝛa. xj .
Pitachecch. , Nà Bobatha. Bota. 7
Poꝛphitio.ciij “ Semnna tt.
. L alena. xiij.
Hegulus Babilonicus.:
La viiiſj. † Auerr. D
ancer. xvil.
Strabꝛonts LCaad et Taie
7 carabei.cri. Aaucius- Lapitatu e et
¶ Scinifes. cvij .. Carpeta. xxiiſ.
¶Stiix. Selentides. et Cetus.xix.
Strophilos. cviij. Celethi.⁊ Eeruleo xx.
Sturio. cix. hiton. Eirchos.xxi.
¶ Sturio camelo. rr. Konche i.
. Cochlee.xxii
Tarda Tra⸗ Konger. . ꝛem. Coꝛs
go pa. cxi: maninus.xxiiij.
DZindela Turdo. cxij. Cocodi illus. xxv.
(Turtur. cpiqj. “ ¶ Draco marinꝰ. xxxi.
lus Delphin. xxvij.
LCa. cxiuiij. CErac at
¶ ¶eſpertilio. cxv. nus ⁊ Ericius.xxx.
¶Ueſpa. cxxi. Elcus et expoſita. xxx.
Alula.cxvij. Eccola.xxi.
qꝗ Upupa. cxviij. Equus marinus.Equo
¶ ultur. cxix. nilus.et Equꝰ fuuminil

Xyon Edininn Eſcarus.

Capitulum. cxr. Ca. xrrii.

yboz. Eriox.et Erox.xxxv.
Capitulum. cri. acvralg Rni
Zelentides. prntrvſ.
Ka. cxxij. X Felchus. Foca. ct

Labula Generalis de Piſcibus.

Vtinus ma⸗

Eſtiuis xxxciii. .

Balatha. Capit. xxxviij. Pinna et Plaie. lxx.

Faſtaleon Faſtem. · Poꝛcus marinue. kxxi⸗
Fitis. xxxix. Polinru⸗ maij⸗
Pungitiuus. lxxiij.
Gardus. Rayt lxxuj.

Banite et Ganus. n. H ayte 1 Fa⸗

Bamanẽ ⁊ Gonger.xlij. ha. Ca. lxxcv.

Rana marin2 i.
Hamius. Rumbus. lerrg.
Hyrundo xliij:· KRubus et Ryache.
Ca.lxxvi.n.

Kalao

koꝛa. Kyloch. lxv. Ca.xxx.
Harabo. Rylione. vi. Sr
Kohy. xlvij. Scerra⸗ Sallla. lexri.
Leo marinꝰ. Sren
L.a. cvii Spin achia ct Sauath
A epuo maninns xlix. iſͤMſW.
Leuiathan ? Ludo⸗ S lrmer Solet.
aleo Ferinnurtd. l. Snngtr xvxi.
Loligo. . ongia 1
4 Lucius.liij. — toncus liue Stincul
QLupus marinus. liiij. Xa. xxxvij.
Flrgar flt⸗ Sab li
Se 7 Nehen Sfungia. xcci.
igi s. lv 1. „ „
Mus marinus. lvij. Te ucha titi⸗
Murix.viij. mallus. Loꝛpedo. rcij.
Durena lix. Ercbius. Cructa xciij.
Multipes x. Teſteum. rciiij.

Mulus ⁊? Mullue. lxi. Teſtudo. xcv.
Monachus marinus ? Tigruis. Critte. cxi.

NMonoceron. lxjj. Thynnus. xxruj.
Harcos nau⸗ Toꝛtuca.xcrriij.
og Anrbeo. Bacca et Bi
5 bi lerit. c.
Uergiliales.ci.
Drbigcer. Uranoſcopus.ccj.
Hagrus. pa⸗ vuaranug
pꝛ. ciij.
nus. Pectine? Perea
Ca. xvij. Zedrolug; 3 i⸗
Plataniſte.et prna. qrach.et ʒilius. aif⸗
a. xviij. Zitrion. cv. *
Piltris.lxix. Zilius. cxi.

Salmo. Sal
Kalaoz. Rar Gparngen Staurus,

4

4

—
0= .

=

Ji I 7 c. Fol.

[Jehannes de Cuba] Hortus sanitatis.

ορνπα

ιW 6£ . . —„ ₰ „

nden

KArchlvfiin
vorha

☛n

v—

N

Capitulum. cxxxv/

Cszen. ⁊ Unio. Iſi.Cegẽtana itali⸗

Fea gema eſt ab vegenta nis reperta ni⸗
grafacie albis intermicãtibus notis

DOperationes
¶ Exli denatu. re. Unio lapis eſt inſula capue
ſic dictus. qꝛ virtute ⁊ nobilitate ẽ vnic? bictaã⸗
te cõtinuitatis ẽ ꝙ nulla in eo pʒ venaꝝ velſqua
marũ diuiſio.q planꝰẽ admodũ glaciei.ꝗ¶ Na
tur aliter tñ aperit ſe ↄ rorẽ celi iſßᷣmq; in ſe reci
pit. ⁊ cũtinet tãto tꝑe quãto mulier fetũ geſtat ĩ
vtero ſuo. Et tũc tãdẽ illũ rorẽ ꝑ tatà moꝛaʒ
inlapidẽ iã ↄuerſũ æmittit qſifetũ ſuũ aluũq; ite
rũ recludit ꝙ nullũ ineo pʒ diuiſionis veſtigiũ
Alteriꝰ vᷣo nũq;pdicto aperiet᷑ modo.Inma⸗
ne quidẽ ẽ deſuꝑ mare.ibiq; recipit celi rorem
deinde ad fundu maris deſcẽdit. ibiq; receptuʒ
⁊ in ſe roꝛẽ illũ ↄuertit in lapidẽ.¶ Ex lapida⸗
rio. Lollit e cõchis ſpẽs memoꝛanda marinis.
VUnio dictꝰ ob hoc ꝙ abvno tollitur vnus
Nedũ duo vel plures nũqᷓ; ſimul inueniuntur.
Cuius ad oꝛnatũ laudat᷑ candida foꝛma.
Cum deceat veſtes deceat cũ nil minus aumʒ.
Conche tẽpoꝛibus certis reſeruantur hiantes.
In celum patulum rores haurire ſuper nos
Ex quibus oꝛbiculi cãdẽtes concipiuntur
De matutino fit clarioꝛ vnio ronre.
Ros veſpertinus fetus ſolet ederefuſcos.
Etiuuenes conche dant baccos candidioꝛes
Obſcurat fetus concbarum grãdioꝛ etas
Ouanto roꝛantis fuerit plus aeris hauſtum
Tanto maioꝛem gignit conceptio baccam.
ltra ſemiuncẽ ſed creſcere nulla putauix

De Lapidibus.

ꝙ ſi ceaſa micẽt tonitru cõuerſa choꝛuſca.Con
che diffugiũt ſubita foꝛmidine clauſe. Sic in⸗
tercepta cõceptio deparit hauſtu. Et fit aboꝛti
uũ ꝙ ceperit inde creari. Inſignes baccas pꝛe
dam maris india gignit.Gignit et inſignes an
tiqua bꝛitama baccas.

Capitulum.cxxxvij.
Eſice?⁊ Molarꝭ.Auicẽ.Lapilſ veſiceẽ
qᷣ ĩ veſica gñat᷑. Dicit idẽ li.ij. ꝓpꝛio..c.
Dixerũt qͥ dã ꝙ lapis veſice ſumptſrã

git lapidẽ renũ ⁊ veſice. Sʒ Balie. dixit:q; ni⸗
bil horũ eſt notꝰ.⁊ eſt ſtipticus:quare medic⸗ꝰ

vtatur ad üũla que indigent ſtipticitate.⁊c:

A
.

£
G
O
S
—
1
*X
—☛
C
e
5
0
-
S
3
3₰
—
G
£
—

. Copyright 471999 VxVMaster GmbH wWWwW.yymaster. Com