JiI7_fol

N12511886287

IIIIMIIIIIIIIII

08

TObingen

„
₰ℳ
*
G
—

Sorhanden

—=
—

* herbis et Päfgto.
De Ununalihmo irchaiübus
De Auibus et volatillbus

De Oiſabus natatilibus ( ibu

De Lapidibus t in terre venis nalck

De Brinis et tap ſpectebuse
Tabulamedicinulis Cum directo

nio ogentral vero oemis Sirantatug.. .

.

ririr Eee — ee

. 7 23
7 i
4

—

7

Munipotẽtis

,⸗ͤRê ,/7 eterniq; dei:totiꝰnatu
P I . 6 n re creatoꝛis oꝑa mira;
renkn5 bilia admirandaq; me⸗

cCcCüvüũ vicibe iteratꝭ crebꝛi
us pᷣcogitãdo reuolui.
NQualiter a mũdi exoꝛ
dio celo creato lucidiſſimis ipᷣm poꝛnauerit
ſtellis. Ouibo ⁊ influẽdũ increata oĩa ſubce
lo vim dedit ⁊ virtutẽ.Quõ etiã elemẽta qt⸗
tuoꝛ miro inter ſe modo differẽtia ex nihilo

pulcherrimo ꝓduxerit oꝛdine. Jgnẽevidelicʒ

calidũ ⁊ ſiccũ.A ereʒ calidũ ⁊ humidũ
frigidã ⁊ humidã.Terrã ſiccã ⁊ frigidã. Su

am ꝓpꝛiã vnicuiq; pꝛebens naturã.Oualiter

inſuꝑ ſummꝰ artit᷑ex ⁊ magiſter herbis:lapi

dibo:cũctiſq; aniantibo ꝓductis:qd vltimuz

boĩem:ceterꝭ oĩbo creaturis nobilioꝛẽ fecerit

atq; foꝛmauerit. Ac ſic cuncta diſpoſuit: vt

cũcta ſub celo eſſevitã ac modũ hñtia.Stel
lis mediantibo ſuã ſoꝛtirent᷑ naturã ac ſubſi⸗
ſtentie pmanẽtiã.Eſſentq; in oĩbo ex q̃ttuoꝛ
erumpẽtibo elemẽtis ſiue herbis:lapidiboſi
ue etiã aĩalibo q̃ttuoꝛ elemẽtoꝝ nature.cali⸗
ditas:frigidit aſ:hũiditas:ſiccitaſq; ꝑmixte
Etiã in huanis coꝛꝑibo in mẽſura ac tẽpera⸗

mẽto optimo vite ac nature hoĩs cõueniẽti.
Et illo ſtante temperamẽto ꝑfecta hõ potire

tur ſanit ate. Ipᷣo vero diſſoluto ꝑ debitire/

giminis diſſolutiõem:cum caliditas victrix
ſuꝑ ceteras exiſteret naturas frigiditatẽ ex/⸗

pellere laboꝛaret. Aut caliditateʒ frigiditas

extinguerevelit. Siue hõ cũ igoꝛdiatꝭ reple

ret᷑ humoꝛibo. Uel a naturali huiditate:ſi ni⸗
miũ ꝑ defectũ recederet.In magnas ſtatim
incideret infirmitates moꝛti appꝛopinquãs.
Huiꝰ autẽ ratio diſſolutiõis naturaꝝ.Inqͥ
bus hominũ vita cõſiſtit ⁊ ſanitas.Hõ vna

ſed multiplex foꝛet aſſignãda. Nũc eteni celi

occulte venenate influẽtie hoĩs nature ↄtra
rie. Tunc vero gꝗeris impuritas:ſeu cibo in⸗
cõueniens:laboꝛq; inoꝛdinatꝰ.Alieq; q;plu
res a ꝑfecta ſanitate trãfferentes hominem.
Quas enumerare om̃s ſi velim faciliꝰ mihi

foꝛet arene maris(vt arbitroꝛ)reddere rõnẽ

Pꝛoſfecto cũ plus mille circumſtent pericula
hoĩem. Suntq; accidẽtia ſanitatẽ hoĩs diſ⸗
ſoluẽtia. Juxta ſyderũ variũ influxũ fere in⸗
numera. Ita vt quo vgre ſecurꝰ ſit hõ ſanita⸗

tis aut vite vix vllũ momẽtum ſit reperibile.

HBec tacitus dũ mecum reuoluerem.Ex ad/
uerſo memoꝛabar creatoꝛis ſapiẽtiã:qua ab
initio generi humano in tantꝭ ꝑ eum ↄſtitu⸗
tis periculis de ſalubꝛi cõueniẽtiq; remedio

Pe.ohemunn . .

pꝛoniderit:berbis ſcilicet animãtibo ceteriſ⸗
q; creatur is quibo eã virtutẽ indidit vt natu
ras diſſolutas reducerẽt ad debitũ tempera

mentũ armoniã ⁊ ꝓpoꝛtionẽ. VUna eteni her⸗

ba calefacit.altera frigiditatẽ inducit.queq;

ſm gradum ſue complexionis ⁊ natire.Ce⸗
tereq; ſic creature in aqͥs ſeu terra eſſe habẽ⸗

tib:adↄſeruationẽvite hoĩs ↄferũt.Creato
renature ita diſponẽte.Vt harũ virtute her
barũ creaturarũq; ceteraꝝ homo virib de⸗
ſtitutus ꝑ pꝛimaꝝ qualitatũ diſtemperamẽ⸗

tum ĩ integrã redire poſſit ſanitatẽ.Et quiaĩ

hac moꝛtali trãſitoꝛiaq; vita carioꝛẽ ac deſi⸗
derabilioꝛẽ vere ſanitatis coꝛꝑis theſarum:
hoĩem poſſidere ſit impoſſibile. Sapiẽte di⸗
cente Eccliaſtici.xxx. Melioꝛ eſt inqͥt oĩ au
ro ⁊ argẽto ſaus anie ⁊ validũ coꝛpꝰ qᷓ; cen⸗
ſus immẽſus.NHon eſt enĩ cenſus ſuꝑ cẽeſum
ſalutis coꝛpoꝛis. Viſuʒ eſt mibi foꝛe optimũ
eum cõponere libꝛũ multitudinẽ figurarum
ſub ceri pꝛopꝛijs coloꝛib effigiataꝝ herba/
rum:lapidũ:aĩalium:ceterarũq; creatur aruʒ
cõtinentẽ ipᷣaꝝ etiã deſcriptã virtuteʒ. Nec

laudabilius efficere me potuiſſe hoc opere:
cũ beneualẽtibo magnũ afferat ſolatiũ.pati⸗

entibuſq; ↄferat nõ modicã vtilitatẽ. Jdipᷣm
autẽ ꝑficiendũ me pne pncipaliſſimeq; cha

ritas vꝛgebat.que eoꝝ inopie me fecit cõpa

ti:quibatemperalis nõ ſubmiſtrat facultas.
pꝛo neceſſitate cõducendi medicos ⁊ apote⸗
carios pecunia eis deficiẽte.Ham hi buius

doctr ina libꝛi adiuti:ſumptibo ad modũ exi⸗

guis cõcurrẽtibo.Ipſis ſibicõferre valebũt
pꝛeſeruatiua remedia pfectaq; medicamina.

Ad idem aggrediendũ nõ minꝰ me mouit:ſʒ

ꝑmaxime nobilis quidã dñs qui regna ter
raſq; varias peragrando:videlicet alemani
ꝗm:Italiam:Hyſtriã: Slauoniã:Croaciã:
Dalmaciã:Greciaã:¶ oꝛſoniã: Hoꝛeã:Can
diam:Rhodum:Cypꝛiam:Terrãquoq; ſan
ctam cumſua ciuitate Hieruſalẽ. Ab inde
paruã eũdo Arabiã verſus montẽ Synai.
A monte Syna verſus mare rubꝛũ Alcayr
7 Babylonẽ. per Alexandriaʒ vſq; in Egv⸗
ptum.⁊ cetera de ſepe dictis herbis:aĩalibo:
lapidibo:ceteriſq; ad cõfectionem medicina
rũ neceſſarijs.⁊ ꝓpter raritatẽ incognitꝭ.ma
gnam accepit experientiã:eaꝝ virtutẽ deſcri
bens ac earũ ſimilitudines ſub lineamentis

cõuenientib:certiſq; coloꝛibo effigiare ꝓcu⸗

rauit. Que etiã omia ⁊ ſingula ſub debitꝭ fi-⸗
gura:foꝛma:coloꝛe:exquiſitoq; oꝛdine in pꝛe
ſenti oꝑe depicta inuenies.His igit᷑ duobꝰ
ꝓmotus laudabile hoc opus incepi:dei fre⸗

tus quxilio.cõfeciq; ex ꝓbatiſſimis medici⸗

3

. . ractatus

narũ mgr̃is:Auicenna videlicet Hypocra

te.: Galieno: Vincẽtio: Serapione: Plataa
rio: Plinio: Dyvaſcoꝛide:Pandecta: Johan

ni meſue.Paladio:Conſtãtino: Almanſoꝛi.
Ceteriſq; q́;plurimis nõ minꝰ exꝑtis. Pla⸗
cuitq; vt oꝛtꝰ ſanitatꝭ appellaret. ¶ Diuidit᷑
güut hic totꝰ liber ĩ tractatꝰ octo:q̊ꝝ vnuſqͥſ⸗
qᷓ ſingularẽ ↄtinet materiã.Pꝛimꝰ itaq; tra
ctat de herbis ceteriſq; qᷓ ad vſuʒ medicie cõ
currũt. In q̊ͥ etiã herbaꝝ aptas figuraſ cõpe
nies. Scòs de natura cõplexiõeq; multoꝛũ
aialiũ vitã in terrꝭ ducẽtiũ. Tertiꝰ de ainb⸗
eagrũq; naturꝭ. Quartꝰde piſcibo earũq; ꝓpꝛie
tatib ⁊ naturꝭ.Qnitꝰ de lapidibo pᷣcioſis eo
rũq; vᷣtutib.Sextus de diſpoſitiõevꝛine eiꝰ
coloꝛe ⁊ ſigniſicatiõe. Septimꝰ ↄtinet regis
ſtrũ ꝓ facili ingẽtiõe egritudiiũ ⁊ remedioꝝ

beti oꝛdint᷑:oĩaĩ hoc libꝛo ↄtẽta demõſtran/
tẽ. Per gat hic oꝛtus nr redolẽs ameniſſimꝰ
in vniuerſũ oꝛbẽ:cũctoſq; ſeſe ðſiderãtes re

creet.Tibi igit᷑ o creatoꝛ celoꝝterreq; qͥ

ctis herbis aialibo:lapidiba ceteriſq; ĩ oꝑe h̊

ↄtẽtis:influ xiſti curatiuã virtutẽ: ĩimẽſas re

fero gr̃as:cũ theſauꝝ hũc hactenus abſcon
ditum mihi dederis in lucem ꝓducere.Tibi
honoꝛ ⁊ gloria in ſecia ſempiterna. Amen.

Capitulum. f.
Arona.Pãdecta ca.i.Aaron grece
a. Arabice Siricantica. atine vero
Barba garon: vel laurus velſerpe

taria minoꝛ. bidẽ aaron herba eſt hñs ſolia

dꝛagontee ſilia: ſed minoꝛa ⁊ plana:nõ varia
hyñs virgã duaꝝ palmaꝝ:⁊ coloꝛẽ purpureũ

Cuius ſemẽ coloꝛis eſt crocei.⁊ hʒ radicẽ al⸗
bãhabentẽ bulbi rotunditatẽ ſilem tragon⸗

tee q̃ cruda ⁊ cocta mãducari põt:q; non eſt
vglde amara. Yolia eius poſita in ſale man⸗
ducant᷑. Eſt ca.⁊ ſic. cõplexiõis ĩ.i.gra.virtu
tis diſſoluẽdi:laxãdi ⁊ extenuãdi.iſ Gal.li.ij

de cib.circa finẽ ca.ð aarõ.E ſt qͥdẽ radix hu
ius plante ↄſilis comeſta ei que rape.Et ſub

metioe eg dit:Et opoꝛtet quidẽ pꝛioꝛ eſt ipᷣius effunde
Octauus ⁊ vſtimꝰ ↄtinet tabulã ̃m alpha⸗

re aquã f̃ᷣm elixationẽ.deinde ĩ alterã calidã
intro mittere:vt in cauliba ⁊ lenticula dictuʒ
eſt.Et idẽ li.vi.ſim.far.ca.Aaron ſiue ſerpen
taria minoꝛ. Hec enĩ ex terreſtripceſſit ſuba
calida.Et ideo abſterſiue virtutis eſt:nõ tñ
violenter ſicut dꝛagontea:ſed ĩ calefaciẽdo ⁊

ſiccando pꝛimi gradus ſ̃ᷣm vtrũq;. Sed vtili

oꝛes ſunt radices ipſius.¶ Paulus ca. Aa⸗
ron calide ⁊ ſicce eſt cõplexiõis in.i.gra.
Hoyperationes
HDyaſ.ca.Aaron.Virtꝰ ſiue oꝑatio ipſius
eſtĩ ſemĩe radice ⁊ ſasruvts fimo buba
lino ⁊ cathaplaſmatibo adhibita podagricis
medet᷑.¶ Radix eiꝰextenuat pingues bumo
res nõ mediocriter. VUñ ad expellẽdũ toꝛacꝭ

bumoꝛẽ vtiliſſima ẽ tota herba.Extenuato
riã hʒ virtute:ſed non foꝛtẽ ſicut dꝛagontea:

ſic tñ calefacit.i¶ Radix eiꝰcollectareponit

ſicut dꝛagontea ⁊ ciclamis.¶ Pandecta ad

menſtrua ꝓuocanda:ſuccus eius ꝑ peſſariũ
init iatur.¶¶ ontra inflatiões auriũ tuburo

ſitates aaron cũ ipſa herba buliat᷑ in vino ꝛ
oleo cõmuni addito cymino fiat inde empla
ſtrũ.¶ Cõtra emoꝛroides vłficus herba ipᷣa
⁊ tapſus barbatus decoquant᷑ in vino vl aq̃

⁊ fiat ſuꝑ eis eucatiſma.¶ Cõtra frigida apo
ſtemata herba ipᷣa cũ tuburoſitatibo cũ au⸗
xugia veteri terat᷑:et in teſta calida ponatur
⁊ ſupponat᷑.¶ Cõtra ſcrofſulas nouellas ber

ba ipᷣa ⁊ ſquilla cũ auxugia vꝛſina veteri ſuꝑ

ponat᷑.¶ Ad faciẽ depurandã ⁊ cutim ſubtili
andam ex tuburoſitatib ſuis deſiccatis fiat

pulu is ſubtiliſſimus: ⁊ ↄficiatur cũ qqua ro

ſarũ:⁊ ponat᷑ ad ſolẽ donec aqua ex toto ↄſu
matur.⁊ ita fiat ter vel quater vel amplius:⁊

ex puluere ſolo vel cõfecto cũ aquaroſaꝝ ila
liniatur facies.⁊ hec vocat᷑ gerſa yel ceruſa

—

8

8 & ς¾ àͤN

E

De herbis

ſerpentarie minoꝛis.Et ſil põt fieri de maio
ri.¶ Gał.ij.de cibis.Eſt eni ipᷣius nutrimen⸗
tũ bonũ ſi aliqͥs ex pectoꝛe ⁊ pulmone aliqͥd
expellere vellet in ipᷣis collectoꝝ ⁊ groſſoꝛũ
⁊ viſcoſoꝝ humoꝝ iã comeſta.i¶ GBal.de ſim.
far. Radices aaron comeſte incidũt inciſio⸗
ne tẽperata humoꝝ groſſiciẽ.quare ⁊ excre⸗
ationibo que ex toꝛace ſunt idonee. Dꝛagon
tea vero ad hoc magis eſt idonea.

Capitulum. inj.

Bꝛotanũ gre.⁊ la.ara.heſum. Pli.li.

a xxi. Abꝛotanũ eſt herba iocũdi odo

ris ⁊ grauis.floꝛeteſtate.flos eiꝰ eſt
aurei coloꝛis:vacuum ſponte puenit. Serit
aũt ſemĩe meliꝰ qᷓ; ſurculo vel radice.¶ Se.
li.aggre.ca.Abꝛotanũ.Sũt eiꝰ due ſpecies.
vna ðꝛ maſculus ⁊ alia femĩa:ſʒ femĩa eſt fere
ſicut maſculꝰ.⁊ dꝛñt ĩ hoc ꝙ ipᷣa ẽ plãta ſilis
arbuſto hñs folia alba.⁊ eſt plena folijs que
ſunt ſuꝑ ramos eiꝰſciſſa parua ſciſſura ſiẽ fo.
feniculi.⁊ in ſũmitateiꝰ eſt flos ad rotũdita
tẽ tendẽs.aurei coloꝛis.apparẽs in eſtate.⁊
habet odoꝛẽ bonũ cũ pauca grauedie amari
ſapoꝛis. Maſculus vᷣo hʒ ramos lignoſos
gliqntulũ ⁊ ſubtiles.⁊ eſt hñs ſemina parua
ſicut abſinthiũ ¶ Dyaſ.ca.de abꝛotano.Ab⸗

rotanũ qð multi eracleã dicũt aut gliciaco⸗

non.⁊ eſt femĩa:eius frutex eſt cũ albis folijs

minutis ⁊ diuiſis ſicut erifio.circa ipᷣa flo⸗
res hñs auroſos:⁊ in eſtate naſcẽtes.⁊ ipᷣa ẽ
odoꝛata cũ aliq̃ grauedie.guſtũ hʒ amariſſi⸗
mũ.tale eni eſt ſiculũ abꝛotanũ.i¶ Ga.vi.ſim.
far.ca.i.Abꝛotanũ ex eo ẽ maſculꝰ ⁊ femĩa.⁊
ipᷣius ſuba eſt terrea quã ſubtiliauit caloꝛ:⁊.
ſapoꝛ eiꝰeſt amarꝰ.⁊ eſt in eo paꝝſtipticitatꝭ.
c ca.in.iij.gra.⁊ ſic.in.ij.Et ẽ calidiꝰ abſin⸗
thio ⁊ minꝰ ſtipticũ vel acerbũ.⁊ eſt cũ q̃daʒ
ſalſedine. ꝓpter qð cacoſtomaticũ eſt Sʒ ab
ſinthiũ euſtomaticũ eſt:pꝛecipue ponticum.
¶ Aui. li.ij.ca.de abꝛotano. Abꝛotanũ eſt ca.
⁊ ſic.in.ij.gra.⁊ ẽ ſubtile amaꝝ.et in ipᷣo ſunt
terreitas ⁊ ſubtiliatio.i¶ Pla.Abꝛotanũ eſt
ca.in.i.gra.ſis ĩ.ij.ſubtile amarũ aduſtũ.

Dperationes

Pan.ca.x. Si ex abꝛotano fiat cinis:⁊ ex

eo facto lixiuio caput lauet᷑:curat allopiciã.

hoc oꝑatur ſilr ipᷣa herba in lixiuio bulita.
Semen eirꝰ ĩ aqua bulitũ curat aſma ⁊ pe

ctoꝛis ↄſtrictionẽ.¶ Abꝛotani fumigiũ ſerpẽ
tes excludit. Succus eiꝰ bibitusvalet ↄtra
venenũ reptiliũ.¶ Euatiſma ex aq̃ ebulitio
nis ipᷣius factũ ꝓuocat mẽſtrua. Ipᷣa herba
cũ oleo veteritrita ⁊ ꝑuncta:frigoꝛa tiptica
febꝛium curat.¶ Bal. in li.vtõ. Abꝛotani fo⸗

lia ⁊ floꝛes vlceꝝ mundificatiua appꝗrent etꝰ
exacerbatiua.qͥnet iam quotq̃tᷣm periodos
occupant᷑:ſi etiã ſuꝑfricaueris ante inuaſio
nẽ minꝰ rigebũt.qꝙ aũt lumbꝛico occidat de⸗
cens eſt:eo ꝙ ipᷣm eſt amaꝝ.¶ Et elixũ cum
malo citonio.vel pane appoſitũ ſanat inflati
ones oculoꝝ:⁊ ↄfert puſtulis cruda ipᷣa her
ba ⁊ elixa.¶ Abꝛotanũ vſtũ ca.⁊ ſic.eſt vᷣtu⸗

tis plus qᷓ; cucurbita ſicca vſta. Idem iſtavl

ceribo humidis ↄuenit ſine inflãmatõe: ⁊ ma

xime ei qᷣ in pꝛepucio pudendi exigere cerni
tur. Et iõ ad alopicias ↄfert cũ oleo veteri.ſ.
anetino aut ſiſamino.E ſt eni ſubtiliũ partiũ

moꝛdicatiuũ ⁊ calidũ.iſ Aui.Abꝛotanũ ad/

uſtũↄfert alopicie:ppꝛie cũ alkerua:aut oleo

de rafano.Et abꝛotanũ cõfert ad hoc vt na⸗

ſcat̃herba q̃ tarde ẽ nat iuitatꝭ:qñ coquit᷑ cũ
qbuſdã oleis ꝓpter ſuã aꝑtionẽ.¶¶ Et cõſtrin

git ſanguinẽ gingiue.⁊ reſoluit agpoſtemata
flegmatica.¶ Dyaſ. Semẽ abꝛotani elixũ in

aqua:aut crudũ infuſum in aqua:oꝛtomicis
medet᷑ quaſſat iõibo pleureticis ⁊ paraliticꝭ
cũ betonica ⁊ ↄdito data.⁊ ſciaticis ⁊ diſſu⸗

rie ſingulare pꝛeſidium eſt.¶ Sera. Soluit

ventrem: expellit lũbꝛicos ⁊ aſcarides:⁊ ſol⸗
uit ſuꝑſtuitates flegmaticas ab inteſtinis.
Iſto ſemine caremus in partibus iſtis.
dn ari

4 O Nd à

„

Capitulum. iiſf.

Bſinthiũ la gre. abſinthion. Ara . ſa⸗
a ricon. Abſinthiũ grecũ nomẽ eſt:cu
ius ꝓbabiliꝰ eſt qð in ponti regione

naſcit᷑ Ande ⁊ ponticũ appellat᷑.la.lib. de

ſim. me. Abſinthij duo ſũt genera.vnũ ĩ pon

to inſula reꝑit᷑. Ael qꝛ ponticũ hʒ ſapoꝛẽ.co⸗
loꝛẽ hʒ viridẽ. ſapoꝛe amaꝝ.⁊ tale minorꝭ eſt

tffectus. Aliud eſt abſinthiũ romanũ:⁊ meli

us ex eo eſt qð eſt remotũ ab odoꝛe maris.et

qð oꝛit in terris liberꝭ:⁊ hʒ folia alba lenta ⁊
plana in fineveris collgit᷑vmbꝛa ex ſiccat᷑:
2 ꝑ annũ ſeruat᷑. Abſinthiuʒ duas vᷣtutes hʒ
ecõtrarias.ↄſtrictiuã ex groſſitudine ſube ⁊

ponticitate. laxatiuã ex caliditate: amaritu
dine.i¶ Gał..in epla quã Glutoni miſit.Abſin

thiũ inqͥt vᷣtutes pᷣrias hʒ.vnã laxatiuaã:⁊ al
terã ſtipticã ꝓpter hoc ſidat᷑ in moꝛbo nõdũ
digeſto. materiãvt fugat inobediẽs indurat.
vñ q̃ſi bellũ facit. AUirtꝰ eni laxatiua materi

am mouet: vt cũ egeſtiõe exeat:⁊ virtꝰ ſtipti⸗

ca materiã indurat:et phibet ne moueat᷑ qre

laboꝛat natura.Quo dato cũ materia moꝛ⸗
bi digeſta eſt fit obediẽs:faciliſq; ad exeũdũ

duob modis. UVno q;vis laxatiua eiꝰ mate

riã diſſoluit.Altero qꝛ ponticitate ſua cõpe⸗

rimẽte adiuuat ad excludẽdũ materiã moꝛ⸗

bi:qᷓ eſt ↄcauitatib. mẽbꝛox. ¶ Et Hypo.in

Tractatus
quacdz epla. Abſinthion? calidũ qͥdẽ medio

criter. ſuccus aũt nimis humoꝛes colericos
ſi fuerit infuſum ĩ vino.ꝑ vꝛinã purget ꝓpter

qð in vẽtre flegma ↄſiſtẽs nibil iuuat.vᷣtuteʒ
eniĩ ſtipticã bʒ.⁊ q̃ in eo eſt amara virtus eſt.
¶ Conſtã.in li.graduũ.Abſinthiũ ca.eſt in.i.

gra. ſic.in.ij.Ex li.de na.re. Anũ eſt genꝰ ab⸗
ſinthij viride magꝭ amarũ.aliud vero ſubal⸗
bidũnimis amarũ.Et ðꝛ habere qualitates

ↄtrarias.ſ.ſtrictiuã ex groſſitudine ſubſtan
tie. Et laxatiuã ex amaritudine ? caliditate.
¶ Aui. Abſinthiũ eſt herba ſimilis folijs oꝛi

gano. ca. in. i. ſic. in.ij. Et eius ſuccus ſictioꝛ

eſt in. iij. Eſt autem herba amara ⁊ ſtiptica a⸗
peritiua ⁊ acuta.¶ Pli.li.xxvij.Abſinthij ge
nera ſunt plura. Santomicũ dictum a gal⸗
lie ciuitate. Ponticũ a ponto vbi eo pingue
ſcunt pecoꝛa:⁊ ob id ſine felle reꝑiunt᷑. Hec ẽ
aliud pꝛeſtantius multũq; italico eſt amariꝰ.
Sed medulla pontici ducꝭ.ber ba facilima:
2 int er oqaucas vtiliſſima.

Dperationes
¶ Pli.li.vtsõ.Abſinthiũ ſtomachũ roboꝛat:
⁊ob hoc hic ſapoꝛ trãſfert᷑ in vina. Nauſeas

maris arcet in nauigatiõibo potũ.¶ Succꝰ

eius libꝛos ⁊ ligno ꝑ multos annos a vermi
bus ac muriboſeruat.i¶ Ad digeſtionẽ etiã ⁊
ſtomachũ ↄfoꝛtãdũ multũvalet:ſi coquat᷑ cũ
oleo:⁊ inungant᷑ coꝛꝑa humana ex eo a moꝛ
ſu ⁊ moleſtia puli cũ ea pꝛeſeruat. Cõtra lo
quelã amiſſum optimũ remediũ eſt. Eſt ergo
abſinthiũ herba quidem amariſſima: ſaluti

humane cõmoda.¶ Aui.Abſinthiũ ꝓhibet

pannos atineis ⁊ coꝛruptiõe vermiũ.Abſin
thiũ libꝛos a muribo ⁊ tineis tutos reddit.
¶ Cõtralũbꝛicos ſuccꝰ abſinthij cũ puluere
betonice vel cẽt aurie:vel pſicarie:vel nucle⸗

oꝛũ pſicoꝝ ſucco:vel ſuoꝝ folio det᷑.i¶ Joh.
me.ĩ ca.de abſin. Abſinthiũ educit colerã a
ſtomacho ꝛ inteſtinis ⁊ epate.⁊ extẽdit᷑ oꝑa⸗
tio eiꝰ ad venas:⁊ mundificat eas ab hũoꝛe

colerico ⁊ aqſo.⁊ interduʒ ducit ipim ꝑ vias
vꝛine:⁊ pᷣſeruat abſinthiũ a putreſactiõe:⁊ ꝓ
pꝛie potus infuſiõis ipᷣiꝰ in vino decoctiõis

ſingulis diebo circiter.ꝭ.i.aut.ij.vel aq̃ ſubli⸗

matiõis eiꝰ.i¶ Et oleũ ex eo factũ ↄfert dolo
ri aurꝭ ⁊ tinnitui ⁊ ſurditati:⁊ colluit᷑ os ace⸗

to decoctiõis eiꝰ a c&tice citri: ⁊ ↄfert fetoꝛi
oꝛis.Et abſin. coꝛroboꝛat ſtomachũ⁊ epar:

⁊ excitat appetitũ moꝛtuũ.i¶ O pilatõeſ aꝑit

⁊ moꝛbos opilatiunũ curat:⁊ vermes ĩterfi⸗
cit ⁊ educit ꝓpꝛie emplm ĩ hũo moð.ꝝ.abſin.
Z.ij. eufoꝛ. Z. i. coꝛnu cerui aduſti. EZ. f. melł
qtum ſufficit. ¶ Konfert ⁊ abſin.iuuamentũ

—

d &%

De Herbis .

magnũ febꝛibo lõgi tꝑis:⁊ febꝛiba opilationũ

¶ Modꝰ oꝑatõis ſucci eiꝰ expme ſucci ipᷣiꝰ
qᷓntitatẽ quã voluerꝭ:⁊ ꝓpꝛie ĩ medio veris:
purifica illũſ̃ᷣm modos notos ⁊ fac ſiccarei
ſole vel cinere ca.ĩ vaſevitreo ſicut ſiccat᷑ alo

es.Aq̃ aũt ſublimatiõis eiꝰ fit ſicut fit aq̃ ro
ſaꝝ:⁊ ſilia q̃ fiũt in vaſis ſublimationũ.

Capitulum. iiij.
CLlcatia gre.⁊ la.ſed ara.altarti. Aui.
li.ij.ca.de accatia dicit:q; eſt ſuccus

gltarti. hoc aũt carẽtes facimꝰ ð ſuc

co pꝛonelloꝝ.Accatia ſᷣm q̃ſdã eſt ſuccꝰ pꝛu⸗

nelloꝝ ĩmaturoꝝ:q̃ latine vocant᷑ acrinee.ſʒ

falſo.q;ꝛ vt ait Sera.li.ag.Accatia fit ex fru
ctu cuiuſdã ſpinoſe arboꝛis gũmi arabici:q̃
noĩat᷑ amgailem.¶ Dyaſ.ca.de acca.Acca⸗

tia fructꝰ ẽ arborꝭ ſpinoſe.q̃ maxiĩe ĩ egypto

naſcit᷑. Hic fructꝰ velut oliua pᷣmit᷑⁊ ſuccus
in ſole ſiccat᷑. Eſt &̊ optima q̃ eſt leuis ⁊ ſubꝛu

fa cũ ſuauitate odoꝛis ſubacida:⁊ guſtu val⸗
de ſtiptica. Hec eĩ masie de ĩmaturo fructu
pᷣmit᷑. Hã nigra ẽ de maturo fructu.Oĩs au
tẽ accatia ſtringit ⁊ deſiccat nimis:⁊ infrigi

dat abundãter.frigida ẽ in.ij.gra.⁊ ſic.in.iij.

¶ GBal.vi.ſim.far.ca.de acca.Accatie et ipᷣm

dẽ foliũ eſt acerbe.⁊ fructus ⁊ ſuccus q qdẽe

⁊ lotus debilioꝛ:ſimul ⁊ minꝰ foꝛtificatiuum

efficit᷑:q̃ndã acredinẽ in lotura abijciẽs. Si

vo ⁊ ſuꝑungat᷑ alicui mẽbꝛo ſano:ſtatĩ illud

ſiccius ⁊ aridiꝰ oñdit.Et caliditatꝭ qͥdẽ ſen⸗

ſum nunq; fert.frigiditatẽ vᷣo nõ valde vehe

mẽter hʒ.Palã ergo ꝙ frigidũ ⁊ terreſtre eſt
farmacũ:admixta etiã ſibi quadã aquoſa ſub
ſtãtia. Putabit᷑ aũt nec ſubtiliũ partiũ eſſe.ſʒ
hr̃e quaſdã partes diſperſas ſubtiliũ partiũ.

Caliditate in lotura decedente.ponat᷑ autẽ et

hmõi tertij quidẽ gradus ſiccantiũ.ſecundi
vero in frigidantiũ:poſtq; fuerit lota.

HPHPHyoperationes

DDyaſ. Accatia ignẽ ſacrũ extinguit:⁊ per?
mones ſ. anat. erigia oculis tollit. vulneri⸗
oculoꝝ mirificẽ pꝛodeſt.pꝛo⸗
fluum mulieris ſtringit.ſtericis ſubuenit.flu
xum vẽtris bibita⁊ ſupporita ꝓhibet.capil⸗
los inficit.⁊ lota ſicut cadimia ſolet oculo2ꝛ

bus⁊ tumoꝛibʒ

ↄtectiõiba miſceri.¶ Itẽ ſuccus eiꝰ collirijs

miſcet᷑.Humay in li.de tyriaca.accatia ter⸗

minus eiꝰ eſt ꝙ eſt foꝛtiſſime ſtipticitatis.

Capitulum.v.

a Cetoſa la.gre.oxilapatiũ.Arabi.hu
mad.Sciẽdũ ꝙ acetoſa apud Aui.
a üiij

O N8 à

lHi.ij. pꝛio ca. Et apud Dyal · in pꝛio ca. Et ꝑ

Sera.ca.de acetoſa Idẽ eſt ꝙ lappaciũ. VUe
rũ hoc nomẽ acetoſa ↄuenit ꝓpꝛie illi ſpeciei
lappacij:qð eſt acetoſi ſapoꝛis.que ð: fuiſſe
cognita ab Auicenna cũ dixit. Et non eſt in
ſilueſtri ſicut dicunt acetoſitas.quaſi dicat:

q; bene noui.¶ Vnde Aui.in.ij.ca.de aceto

ſavocat lappaciũ acutũ acetoſaʒ dicẽs.Ace
toſa alia domeſtica: alia ſilueſtrꝭ Cindevera
acetoſa eſt domeſticũ lappaciũ in qͥ eſt aceto
ſitas.quoniã acetoſa ſilueſtris vel lappaciũ

agreſte nõ ẽ acetoſum. Et ideo dicit Aui.

nõ eſt in ſilueſtri ſicut dicũt acetoſitas.imo

foꝛſitan eſt mgadzm ex ea acetoſitas:qꝛ in
gcetoſa domeſtica q ł neſticũ e
eſt acetoſitas.Et ſubdit ꝙ lappaciũ ſilueſtre

aq̃ lappaciũ domeſticũ eſt

„
„

vel acetoſa ſilueſtris eſt foꝛtioꝛ m oĩ re ⁊ acu⸗
tioꝛ.i¶ Dyaſcoꝛides q̃ttuoꝛ dicit eſſe ſpecies
lappacij vt iuenies ſi leges lappaciũ.De qb⸗

eſt vna quã vocant oxilappaciũ.i. acetoſum

lappaciu.⁊ illa eſt aceioſa.¶ Dyaſcoꝛi.ca.de
acetoſa.Acetoſa ẽ duplex: maioꝛ ⁊ miĩoꝛ.ma

ioꝛ eſt oxilappaciũ.minoꝛ hʒ ſolia minuta cũ

ſtipite paruo ſeminibopleno.ↄueniũt in vᷣtu⸗
tibo:ſed maioꝛ efficaciꝰ o = vocabula
inuenies etiã ꝑ aggre.nicaſi.Sed ſciendum
ꝙ maioꝛ acetoſa eſt qda moderni vocat ace⸗
toſelam. ¶ Pau. ca. de acetoſa. Acetoſaẽ fri
gida ⁊ ſicca in ſecundo gradu.⁊ ſemen gi⸗ fri

gidum in pꝛimo:ſiccum in ſecundo.

Pherationes
HAuicẽna.Radix acetoſe cũ aceto couenit
ſcabiei vlceroſe ⁊ excoꝛiatione vnguis.⁊ qñ
coquitur cum vino ↄuenit emplaſtrũ eiꝰ al⸗
baras ⁊ empetigini.i¶ Ex ea fit emplaſtrum
ſcrofulis.ita ꝙ ðꝛ ſi radix eiꝰ ſuſpendat᷑ ĩ col
lo habẽtis ſcrofulas iuuet᷑ea.i Et eiꝰ deco

cCtio cũ aqua calida ↄuenit pꝛuritui:⁊ ſimilłi⸗

ter ipᷣamet in balneo eſt vltima.i¶ Colluitur

os ſucco eius in vino:⁊ cõuenit apoſtemati/

bus que ſunt ſub auribo.Conuenit vctericie
nigre cum vino:⁊ ſedat nauſeam:et comedit
ꝓpter deſideriũ luti.ipᷣa ⁊ ſemẽ eius ſtringũt.
7 pꝛopꝛie eius que magna ex eo eſt. Serapio
aucto. Dyaſco.Folia acetoſe quando come
dquntur ſtr ingunt ventrem. et ſemen acetoſe
habet ſtipticitatem manifeſtam. Semẽ eiꝰ

etiam bibituz cum vino ⁊ qaqua.Et ſimiliter

flos eius conſerũt vlcerationi inteſtinoꝛũ:⁊
fuxui antiquo ⁊ puncture ſcoꝛpionis.

5 *

Loꝛus. Iidoꝛus in libꝛo etymoloi⸗
a garuz libꝛo. xvij. Acoꝛus eſt herbafo
lijs ſimilibus vridis.radicibus odo

ris acerrimi:ſed iocundi.pꝛopter quod aro⸗

matica eſt.Dvaſcoꝛi.Acoꝛus:id eſt venerea
vel affrodiſia.⁊ eſt herba habens folia vyri ſi⸗
milia lata ⁊ oblonga exalbida:in ſummum
denſa ⁊ acutaquaſi gladius.auroſum habet
floꝛem. radicem diſſimilem. obtoꝛtaʒ genicu⸗
latam ⁊ nodoſam:exterius ad rubedinẽ de⸗
clinantem:guſtuʒ acrem ⁊ aliquatenus odo
ratum.ſemen vero habet planum ⁊ ſpiſſum ⁊
integrum:⁊ ipᷣm odoꝛis ſuauis.poteſt quod
⁊ meu:ſed in omnibus efficatioꝛ eſt et magis
calefacit.¶ Anicenna in.ij.canone.Acoꝛus
eſt radix plante ſuper quam ſunt nodi ad al⸗/
bedinem declinantes:in qua eſtodoꝛ hoꝛribi
lis:parumq; boni odoꝛis.⁊ eſt calidus ⁊ acu
tus.Dixit autem GBalienus:qꝙ in medicina
nõ adminiſtratur niſi radix eius.Eiuſq; vir⸗
tus eſt pꝛopinquavirtuti ariſtologieꝛvyreos.
melioꝛ eſt acoꝛus ille qui eſt ſpiſſioꝛ: magiſqʒ;
ſolidus ⁊ dulcioꝛ:ac melioꝛis odoꝛis. Natu
ra calidus eſt ac ſiccus in pꝛincipio ſecundi
gradus ⁊ vſq; ad medium.i¶ Pan. Acoꝛus
calidus ⁊ ſiccus in ſecũdo gradu.que ſimilis
ter gladiolus vocatur:qui non ti in aquo⸗

F

De Herbis

ſis locis ſed etiam ſiccis et marinis creſcit.
Eſt alia ſpecies gladioli quam inuenies ſi le
ges capitulum gladiolus de. H.
Dperationes
Kontra vitium ſplenis et epatis accipiat
libꝛa vna acoꝛi aliq̃ntulũ triti:?ð macereturꝑ
tres dies in aceto poſtea coquatur ad medi/

um aceti ⁊ coletur ⁊ colature addatur mel:?-

iteruʒ ad conſumptionẽ aceti coquat᷑. Iſtud
gutem oximel detur quotidie in mane pati⸗
enti cũ decoctione acoꝛi.¶ Ad idẽ. Re.lS̊.ſ.
ſucci apij ⁊ pulueris eius.=2.ſ.⁊ aceti lbᷣ.f.o⸗
lei cõmunis.ʒ.i.ſerapini.ʒ.ij.pulueris armo⸗
niaci.ʒ.ij.ſimul permitte per noctẽ.⁊mane co
que vſq; ad medium.deinde appone puluerẽ
ipᷣius acoꝛi.⁊ ex tali vnguento ſplenẽ ⁊ epar
malaxando manib inunge. Et ſi vis facere
cerotum:adde decoctioni ceram:⁊ ex tali ce
roto vnge. Vinum etiã decoctionis eius va
let ad idem ſed non detur febꝛicitanti. Cõ
tra vctericiã coquatur radix acoꝛi in aqua ⁊
coletur:⁊ in colatura coquatur cicera rubea
⁊ detur ius patienti ſummũ remediũ eſt ſi fu
erit ſine ſebꝛibo. Balneum eius ad ideʒ valet
¶ Dicitur ꝙ ſiquis habet acoꝛũ ſuꝑ ſe nũq;

poteſt incurrere fluxũ ſanguinis vel ſpaſmũ.

¶ Gal.Acoꝛus ꝓuocat vꝛinas:⁊ ſplenibo ſcli
ratis cõſert:⁊ abſtergit ⁊ ſubtiliat groſſiciẽ.
coꝛtice melioꝛ eſt ſuccus eiꝰ.i D yaſcoꝛides.
Succus radicis eius clarit atẽ oculoꝝ pꝛe⸗
ſtat mirifice.que radix calide et ſicce eſt vir⸗
tutis nimiumꝛ leptomeris ſcliroſim iuuans
ſplenis: ⁊ mouens vꝛinã potato ſucco.¶ Aq̃ᷓ
vero inqua decocta ſuerit diuretica eſt. vti⸗
lis etiam eſt ⁊ pleureticis ⁊ toꝛacis paſſioni⸗

bus ⁊ epatis ⁊ terminoſis ⁊ coꝛruptelis ſple
neticis vtilioꝛ eſt:⁊ ſtrãguirioſis:qui vꝛinaʒ

faciunt cũ doloꝛe.Et ad moꝛſumſerpẽtis et⸗
ficax eſt.¶ Ad mulierũ menſtrua ꝑ ſomeniũ
vtilis eſt.miſcetur etiam antidotis ⁊ tyr iacꝭ

Ad duriciẽ vꝛine ex radice eiꝰ cũ aqua de⸗

cocta ad tertiam dabis bibere pertriduum:
2 vꝛinam mirifice deducit.⁊ ſtranguiriam ſa⸗
nat.¶ Ne apes examinent ⁊ ſugiant herbaʒ
ipᷣam in vaſe apum ſuſpende:⁊ a vento nun⸗
q́; ſeducentur.hec herba raro muenitur:nec
eam ſcire quis poterit niſi cum floſculũ emi⸗
ſerit. Naſcitur locis cultis ⁊ oꝛtis ⁊ aratis.
lege eam menſe augiſti.Nam vix inuenitur
ſine floꝛe:quia per floꝛem agnoſcitur.

Capitulum. vſ.

NW

V

oillus. Jſiĩ li. ety. xvij.inqt: Af⸗

Aa fogillꝰ herba ẽ quã latini a caloꝛe al
buciũ vocat.i¶ Dyaſ.Affodillus her

ba oĩbo nota:quã miti albuciũ vocãt:hñs fo
lia ſicut poꝛrꝰ:virgã lenẽ:ſuꝑ quã hʒ ſemẽ ni
grũ.raedices oblõgas ⁊ rotũdas balano ſi/
miles.Cui radici virtꝰ eſt calida⁊ viſsida.

Operationes.

RWUrinã ꝓuocat.mẽſtruis imꝑat.doloꝛẽ la⸗
terꝭ tollit exↄquaſſionibo. Tuſſiẽtes medi
cat᷑ bibitavſq; ad.Z.i.cũ tepida.letã diẽ du⸗
cit moꝛſibovenenatꝭ occurrit.foliaꝛ radix eiꝰ
cathaplaſmatibo adhibita. Floꝛes eiꝰ ſilł cũ

vino paſcẽtia vulnera ſoꝛdida ſaluberrie cu⸗

ra.ꝗTumoꝛẽ teſtiũ ⁊ mãmaꝝ ĩpoſita ſpar⸗

git. puſtulas ⁊ oꝛdiolos adhibita ſtrigii:ma

xĩe ſi cũ fecevini cocta ⁊ ĩpoſita fuerit:addi⸗
to vino⁊ dulcoꝛe ⁊ myrrha ⁊ crocoꝛ cocta ſi-

Ocuł maxiĩe pᷣſtat effectũ.doloꝛes auriũ⁊
ſaniesvino addito ⁊ liba noti⁊ melle admi⸗

xta vᷣtergit.auriba tepidꝰ ĩfuſꝰ ſuccꝰ eiꝰ ſide

xtre ꝑ dens doluerit:ſiniſtri auri ĩfuſuſ me
det᷑.¶ Cinis radiq eiꝰ alopicias emẽdat Ra
dix excauataꝛ cũ oleo calefacta ꝑmonibo et
doloꝛib auriũ ſingłare pᷣſidiũ ẽ.¶ Radix eiꝰ

maclas albas ĩ ſolefactas emẽdat.¶ Radix
eiꝰ bibita cũ aq̃ vẽtrẽ mollit. Semẽ eiꝰ⁊floſ

ſerpentiberiũ eſt ſi cũ vino bibitũ ſuerit.

Capitulum. vii.

O

W

. NN

MNX
4 ARN
4 . QN

Saricꝰgre. ? la. ara. garicꝰ. Dyaſ. A/

gIgariceſt radi fungu ſils. vel eſt qſi

fungꝰ creſcẽs circa radicẽ ꝗrboꝛis.
marxiĩe in babylonia vel lombardia. Duo eiꝰ
ſũt genera.ſ.maſculꝰ ⁊ femĩa:q̃ melioꝛ ot.Et
* bz ſor rotũdã.deſiccat᷑⁊ fit albiſſimꝰ Ma
ſcyulus hbʒ ſubam longã.⁊ nõ eſt adeo albo.e
mina vo eſt alb lenis ⁊ frãgibilis hñs quaſj
dã tuburoſitates intus:⁊ fruſtula q̃ſi poꝛoſa.

¶ Pli.li. xvi. Arboꝛes glãdi fere galliarũ fe⸗
rũt agaricũ.Eſt aũt fungꝰ cãdidus ⁊ odoꝛa⸗
tus:efficax antidotis:in ſũmis arboꝛibo na⸗

ſcens:noctiborelucẽs. Signũ hoc eiꝰ ꝙ ĩ te

nebꝛis decerpit᷑. Idẽ in li.xxv. Agaricon ꝑt

fung naſcit᷑ in arboꝛibo circa boſphoꝝ colo
re cadido. Id qdð in gallia naſcit᷑: infirmꝰ ha⸗
bet᷑ Mas ſpiſſioꝛ ⁊ maioꝛ exiſtit qͥ ⁊ capitis

doloꝛes facit. Yemia vᷣo ſolutioꝛ.initia qͥ dẽ

guſtus dule:mox ĩ amaritudie trãſit. ¶ De⸗
ra.li.ag ca.Garicus auc.Dyaſ. Baricus eſt
ſilis radici anuiden:ſed eſt minꝰ durꝰ q; ipſa
⁊ ſpongioſus.⁊ putãt quidã ꝙ ſit radix her⸗
be.Et quidã dicũt ꝙ generat᷑ ex putrefactio
ne arboꝝ ſicut fungus. Et iã repert eſt ſuꝑ
arboꝛes ſerbin.niſiq ẽ facile fragibilis ⁊ de⸗
bilis foꝛtiter.⁊ ẽ radix ſpongioſa mollis ſub
ſtãtie.⁊ eſt duaꝝ ſpecieꝝ maſculus ⁊ femina:
ſed femia hʒ gradatim in ſe ſiẽ tunicas. a
ſculus vᷣo nõ hʒ tunicas:ſed eſt tota ſubſtan
tia eius ↄtinua.⁊ femia eſt maioꝛ.¶ Bal. vij.
ſim far.ca.de agarico.Agaricꝰ eſt ſiẽ radix:

Frattatus

aut eſt plãta qᷓ naſcitſupꝑ arboꝛes aliqs.? eft
ſube ſubtilis in ſua cõp oſitione.⁊ ſuba eiꝰeſt

oha ita ex ſubſtãtia gerea:quam ſubtiliauit
caloꝛ.nec in eo eſt aliqͥd aquoſitatis oĩno.et

ſapoꝛe eius dulcedo aliq in pᷣmis cũ obuiat
guſtui.ſecũdario vero eſt ſubamarꝰ.⁊ ĩ eo ap
paret aliquantulũ acuitatis cũ ſtipticitate.
virtꝰ eius eſt ca.⁊ ſic.Ex qͥbo oĩbo cõpoſitum

eſt farmacũ ex ſuba aerea⁊ terreſtri a caloꝛe

ſubtilia. Nequaq; vo ꝑticeps eſt aqſe.⁊ pꝛo⸗/
pterea diafoꝛetic? eſt m virtutẽ et groſſiciei
inciſiuis. Itẽ aga. eſt ſiẽ radix ſilis ſilfio: ſed

nõ ſic dura.cuiꝰ genera ſũt duo:maſculꝰ⁊ fe

mina: maſculꝰ rotũdus ẽ in ſe collectꝰ et ma
ioꝛ. femia vᷣo pectini ẽſilis qͥ capilli diſcernũ
tur.radios mittit cũ albedine: glauca videt᷑.

ambobo guſtꝰ ẽ vnꝰ. pmo dulcꝭ:⁊ poſtea ama
ricans.Naſcit᷑ in arabia ⁊ i ſamaria ⁊ ĩ pon/⸗
to:qͥ oĩbo ẽ melioꝛ.Eſt ei vᷣtꝰ calida ⁊ ſtiptica
diafoꝛetica.i¶ Jo.m.ca.de aga.Agaricꝰ eſt
ex medicinis magni iuuamẽti:cuiꝰ oꝛtꝰ ẽ ſe
cus arboꝛes qͥb accidit coꝛroſio et putrefa⸗

ctio.Et eiꝰ gnatio ẽ ſi gñatio fungoꝝ ꝓpter

qdð qͥdã extimauerũt ꝙ ſit fungꝰ.⁊videt᷑ ꝙ ſit

ctione.Eiꝰ aũt duo ſũt gna.ſ.maſculꝰ ⁊ feiĩa.

maſculꝰ vo ẽ malꝰ.⁊ ẽ ille qͥ ẽ longꝰ ⁊ gquis.et

hʒ in fractu ſuis ſicut pductões neruoꝝ.⁊ ẽ

durꝰ ⁊ dẽſus. Agaricꝰ aũt quẽ ſapiẽtes lau⸗
dauerũt eſt feia hñs ꝓpꝛietates qnq; bonas.

⁊ ꝓpꝛie vt ſit albo ⁊ leu.s ⁊ velocioꝛ frãgibil et
poꝛoſus ⁊ rarꝰ valde.⁊vt appareat ĩ pncipio
dulcꝭ guſtꝰ eiꝰ.deinde ſuccedit ei amaritudo

⁊ ſtipticitas.⁊ melioꝛ ꝑs totiꝰ coꝛꝑis ẽ ſupe⸗
rioꝛ ꝑs ipᷣiꝰ.⁊ ſtipes eiꝰ ẽ nõ bonꝰ.Eſt ca.i.i.

ſic. in. ij.

Dperationes

H· Pan. ca. xxij. Ad meſtrua puocãda accipe

ſubtiliſſimũ puluerẽ agarici ⁊ ↄfice cũ ſucco

ciclamĩs ⁊ oleo ⁊ calefac ad ignẽ cũ bõbice
intincta ſupponat᷑.¶ Cõtra fiſtulã accipe ſa⸗
lem coſtũ: tartarũ ⁊ ana: ⁊ facto ſubtiliſſimo
puluere cũ melleↄfice ⁊ tentã inunge ⁊ impo

ne.oſta fracta extrabit:carnẽ malã coꝛrodit
⁊ fiſtulã ſanat.¶ Eõtra moꝛfeã albã puluereʒ
ſalis.coſti tartari ⁊ agarici:pone ſuꝑ moꝛfeã
pꝛius facta ſcarificatiõe.¶ Dyaſ. De alto ca
dentibo vtiliter adhibet.bibitis obulis duo⸗
bus cũ vino:ſi nõ febꝛiᷣnt.ſi febꝛiũt cũ aqua
calida.i¶Epaticis aſmaticis ⁊ diſſurijs? ne
freticis ⁊ yctericis max imũ pᷣſtat effectũ.ac⸗
cepta de eo.ʒ.i.malũ caloꝛẽ emendat. ptiſim
medicat᷑:ſpleneticis cũ oximelle auxiliatur.
¶Agaricꝰ comeſtus reijciẽtibo ſanguinẽ ab

—⸗

S à „½

B

De Herbis .

ſtinet. digeſtionẽ celebꝛat.obulus vnꝰ cũ aq̃ᷓ
acceptꝰ doloꝛẽ arteticũ cõpeſcit.epilẽticꝭ cũ
puſca vtiliter dat᷑.⁊ oẽs cãs intraneoꝝ dolo

rũ curat ſᷣm virtutẽ hoĩs vel etatis datꝰ. Nã

glijs cũ aqua dãdus eſt.alijs cum vino.alijs
cũ oximelle.alijs cũ mulſa. Se.au.ag.A⸗
garicus reſoluit ꝑtes groſſas:⁊ aꝑit opilati
ones q̃ ſunt ĩ epate ⁊ in renib.Et curat vcte
riciã q̃ accidit ab opilatiõe epatiſ.¶ Etↄfert
epilentie:⁊ curat rigoꝛes febꝛiũ:q̃ ↄtigũt ab
humoꝛiſitatibo groſſis.Et cõfert moꝛſiba ty⸗
ri vel alteriꝰ aĩalis venenoſi qñ ponit᷑ exteri
us loco emplaſtri.Et bibit᷑ de eo q̃ntitas au
rei.i.cũvino mixta aqua.⁊ ẽ medicina laxati
ua.i Et idẽ auc.Redagoꝛas ꝓpꝛietas eiꝰeſt
ʒ flegma⁊ melãcoliã.Et idẽ auc. Raf. Inue
ni vlr ab oibo hoĩb ꝙ purgat humoꝛes noci

uos..iEt idẽ auc. Humay in li.ð tyr iaca.ex
pellit humoꝛes aneruis ⁊ cerebꝛo cũ ꝓpꝛieta

te mirabili q̃ eſt ĩ eo.¶Et idẽ au.abẽ meſuav
de eiꝰ ꝓpꝛietate eſt laxare flegma.⁊ eſtõrium
venenis.iEt idẽ au.abix. Agaricꝰ purgat
colerã ⁊ fleg ſil.⁊ foꝛtificat medicias magnaſ

qñ miſcet᷑ cũ eis:⁊ facit eas penetrare ad ex⸗

trema coꝛpis.⁊ eſtꝰrius medicinis moꝛtife/
ris qñ bibit᷑ aut miſcet᷑ cũ aljs medicinis.
¶ GBal.Expurgat opilatiões q̃i viſcerib:et
iõ vctericos ſanat q̃ ſic ex opilatõne laboꝛãt

epatꝭ. ↄfert etiã epilenticq; ob eandẽ virtutẽ.

Capitulum.ix.
Brimonia eſt herba oĩb nota q̃ dᷣꝛ
a ferraria minoꝛ.Dyaſ.ſilis eſt in oĩb⸗
agreſti papaueri vel herbe ãmomi.

Seld in hoc diſcernit᷑ ꝙ caput ſuꝑius bʒ la⸗
tius ⁊ ſerius floꝛeſcit:nec floꝛẽ facit ita feni⸗
ceũ ſʒ croceũ. Radix eſt illi rotũda deoꝛſum
ex q̃ dimittit croceũ acrioꝛis vᷣtutis ſuccuʒ
qqᷓ ↄuenit nebuli oculoꝝ.Naſcit᷑ in cãpis vel
circa ſepes. Radix eiꝰ dicit᷑ eupatoꝛiũ greco
nomine.i Plinius ca.de agrimonia. Agri
monia habet folia equaliter diuiſa a
do.caput in cauliculo papaueris ſilu

.

Agri;
mo⸗
ra

dicem habet:cuius ſuccus eſt crocei colorꝭ

acris ⁊ acutus. Haſcitur aress apud nos:

Pyperationes

¶ Pan. ca. de agrimonia. Agrimoniacalida

eſt ⁊ ſicca.Et eſt diuretica valde:que viridis

trita ⁊ potata antraces.i.puſtulas malas ſa

nat.¶ Et ad ſerpentũ moꝛſum ⁊ canis et ho⸗

minis rabidi ⁊ cõtra venena valet.facit ⁊ ad

ventris doloꝛem ſic potata.i¶ Item vulnera
canceromata viridissrita ⁊ impoſita ſanat.

¶ Item ſerpentiũ moꝛſum.ʒ.ij.cũ vini ciatis
duob data diſcutit mirifice venenũ.i¶ Ad ꝑ

cuſſusn ferro cũ aceto impoſita facit. Ferru

cas tollit ſic ſimiliter.¶ Ad ſplenis poloꝛeʒ
in cibo ſumpta cõſumit.¶ Radix eiꝰ in vino

cocta ⁊ põtata paraliticis pꝛodeſt. Galienꝰ

libꝛo dinamidiarũ capitulo de cancro dicit
ipᷣam valere cõtra cancrũ per os ſumpta.

OOD E
ESS
2 8

d e

ℳ

Decoctio ſerrature ligni eiꝰ qn bibit ⁊ fit
ſtere cũ eo:ↄfert vlceribo ⁊ curſui humidita⸗

Sritfolium. Sera.li.agg. ca. ſadar.i.
a ggrifoliũ.Agrifoliũ eſt arboꝛ cuius

fructs vocatur NHabach. cuiꝰdue ſiit
ſpecies. Una eſt aſri ⁊ alia eſt dahal.ſed aſri

nõ habet ſpinas:ſed acuta folia:⁊ folia alte⸗
rius ſpeciei.ſ.dahal ſunt lata ⁊ rotũda:et eiꝰ
arboꝛ hʒ ſpinas.⁊ nabachex aſri ſunt parui:

⁊ melioꝛes ex eis ſunt illiqͥ ſunt ex illa regio
ne.⁊ ſunt dulcioꝛes oĩb alijs⁊ mediocrꝭ odo
ris:⁊ aromatiſant os comedẽtis ſiẽ alia arro

matica.Et nabachex dahal ſunt maioꝛes.

(¶¶ Et idẽ auc. Iſaac eben aragi. Nabach eſt
ſicut ſoꝛba in frigiditate:⁊ plus ea in ſicciina
te.Gal.vij.ſini.far.ca.lotos.i.hgrifoliuʒ.Eſt
arboꝛ ſtiptica qͥdẽ nõ multũ partic ipat qua⸗
lit ate:⁊ eſt ſubtiliũ partiũ ⁊ ſiccatiuus.

Pyperationes

Sera.auc.Dyaſ.Qñ coquit᷑ agrifoliũ cũ
aqua aut cũ vino ſᷣmneceſſitatẽ cõfert fluxwui
matric: ⁊ fluxui ventrꝭ qñ fit criſtere cũ ea:⸗
ſtringit radices capilloꝝ:⁊ ꝓhibʒ caſuʒ eoꝝ
eiꝰ qñ bibit᷑ ⁊ fit cri

tũ matri antiq̊:⁊ rubificat capillos:⁊ↄſtrin

git radices eoꝝ ne cadant.i¶Et idẽ auc. ha⸗
o bengiue fit. Agrifoliũ vel nabach dulcis la⸗

xat colerã q̃ eſt ĩ ſtomacho ⁊ inteſtinis:⁊ rep
mit caliditatẽ.¶ Et idẽ aucto.albaſari.NHNa⸗
bach ſtringit ventrẽ ⁊ repᷣmit colerã:⁊ ẽ gra⸗
nis digeſtioni.⁊ qũ nõ bũ eſtmaturꝰẽ ſtipti⸗
cus⁊ retinet ventrẽ foꝛtiter.⁊ maturꝰ dulcis

eſt minꝰ ſtipticꝰ oĩib alijs:⁊ citiꝰ deſcẽdit ab

oꝛe ſtomachi ꝓpter dulcedinẽ ꝗᷓ eſt in eo:ſtrin
git ⁊ repꝛimit colerã:⁊ vſus eiꝰ nimius inqe

cit faſtidiũ.i¶Et ideʒ auc. Iſaac eben aram.

Nuando nabach.i.agrifoliũ comeditur an⸗
te cibum eſt melioꝛ ⁊ ꝓuocat appetitum.Et
huiuſmodi res que ſunt nimis ſicce qñ inue
niunt humiditatẽ in ſtomacho aut in inteſti

nis pꝛemunt eas:⁊ inducũt fluxũ vẽtris.Et
folia eius cum teruntur ⁊ ponunt᷑ ſuꝑ apoſte
Emata calida mollificant ⁊ reſoluũt ea.iſ¶ Ga⸗
lienus. Serrature lignoꝝ eius ad fluxũ mu
liebꝛem cõpetunt:⁊ ad yliacas diſpoſitiões.

Coquitur autẽ ⁊ qũq; quidem in aqua:qũq;
autẽ in vino ſicut neceſſitas iubet.⁊ non im⸗
mittitur ſolum ſed bibit᷑. Atuero ꝓ eo ꝙ de⸗
fluentes capillos detinet nõ modicũ ſignuʒ
eſt.quoniã ſtiptice quidẽ cum eo ꝙ ſiccat mo
derate eſt virtutis. Dictum eſt enĩ in ſermo⸗
ne qui de laudamo:talis eſſe opoꝛteret vᷣtu⸗/
tis:qð debet detinere capillos defluentes.

. . räatlatus
Capitulum. E x.

Coapitulum. xx.

BGBnus caſtꝰ. Plate.in li.de ſimplicł
a medicinaĩ ca.de agno caſto. Eſt fru
tex ĩ qrto cali.⁊ ſic.Om̃itꝑe reꝑitvi

ridis:⁊ magꝭ in loc aquoſis:minꝰ aũt ĩ ſicc

Vſui medicine cõpetũt folia:nõ radix.floꝛei
etiã magꝭ.flos eiꝰ ʒuccariũ noĩat᷑. Tirgulta

Ho q; buſdã ſalices marini dicunt᷑. Eiꝰ nãq;ʒ

floꝛes qͥ debẽt in receptiõe poni vere colligũ

tur:ac ꝑ annũ in efficacia multa ſeruant᷑. Di

cit᷑ enĩ qᷣ libidinẽ repᷣmẽdo caſtum reddit vt

agnꝰ Ca.⁊ ſic.in.ij.gra.¶ Aui.li.ij.ca.ð agno

caſto Caꝗ.ĩ.i.gra.ſic.i.ij.Et eſt reſolutiuꝰ:ſub
tiliatiuus:diſgregatiuꝰ ventoſitatũ.⁊ ĩ ipſo
eſt aꝑtio cũ ſtipticitate.Et eſt remotiuꝰ do⸗

loꝛis.¶ Sera.li.aggre.ca.amariceſt.i.agnꝰ

caſtus.⁊ ẽ arboꝛ abꝛae.ſemẽ eiꝰ ðꝛ ſemẽ agni
caſti:⁊ noĩat᷑ piperella:⁊ eſt piꝑ eunuchoꝝ.⁊
ſũt ei due ſpẽs.⁊ ðꝛ Riſtos:eo ꝙ religioſi ſter
nũt hanc plantã ſub lect ad refrenãdũ libidi
nẽ.⁊ noĩat᷑ login ꝓpter duriciẽ virgaꝝ eius.et
eſt plãta ĩ magnitudie arboꝝ Naſcit᷑ ꝓpe aq̃ſ
⁊ locꝭ aqueſtribo.hʒ vᷣgas duras ad frangen
dũ.⁊ folia eius ſunt ſilia folijs oliuaꝝ:niſi qꝛ
ſũt lõgioꝛa maioꝛa ⁊ mollioꝛa.Et q̃daʒ ſpẽs
huius plante habet floꝛẽ purpureũ.⁊ quedazʒx

a w

De YHerbis . .

habet floꝛẽ glbum: ⁊ hʒ ſemẽ ſimile piperi. Et
idem auc.Gał.qð adminiſtratur ex illa arbo

re eſt ſemẽ folia ⁊ floꝛes.Et ſeminis quidẽ ⁊

floꝛũ ſubſtãtia eſt ſubtilis val de.Et eſt ca.et
ſic. in.iij.gra.¶ GBalie.vi.ſim. far.ca.de agno
caſto. Id ad qð adminiſtratur ex illaarboꝛe
in medicina ſunt ſemen ⁊ flos.Et ſeminis qͥ
dem eius ⁊ floꝛis ſubſtãtia eſt ſubtiliſima:et
in ſapoꝛe eius eſt acuitas ſiue acredo ⁊ ſtipti

citas:⁊ vᷣtus eius eſt ca.⁊ ſic.in.iij.gradu.

ODPbperationes

Xectus ex eo factus repmit libidinẽ. Fo

mentent᷑ ⁊ genitalia ex aq̃ decoctiõis ipſius

⁊ ſuccus etiã potet᷑.i¶ Contra gomoꝛreã flo⸗
res eiꝰ vel folia decoquant᷑ in aceto:⁊ addito
caſtoꝛio cathaplaſmẽtur genitalia. Valet eĩ
agnus caſtꝰ mirabiliter ad libidis extinctis⸗
onẽ inaniẽdo ſpũs⁊ cõſumẽdo ſperma.Hoc
ſimiliter facit ruta:maioꝛana:ciminum:cala
mentũ ⁊ anetũ:ſed hoc potentioꝛ eſt agnꝰ ca
ſtus.ſunt enim ca.aperitiua etextenuatiua.

Sunt etiã alia que extingunt libidinem in⸗

ſpiſſando ſperma ⁊ cõgelando:vt pſilliũ:ſes⸗
mẽ lactuce:citrulli:melonis:cucumeris poꝛ
tulace:ſcariolaꝝ:acetũ:agreſta ſumach:cam
phoꝛa ⁊ ſilia.i¶ In ſucco agni caſti ſeminũ fe

niculi ʒ.iij.⁊ eſule.ʒ.ij. coquant᷑:⁊ mane cola⸗

tura det᷑ leuco flegmatico.vinũ etiã decocti
onis agni caſti multũ cõfert.i¶ Agnꝰ caſtus
dimittatur in amurca olei vt putrefiat:⁊ ad
dito vino foꝛti fiat decoctio colet᷑: et addita
cera ⁊ oleo fiat vnguẽtũ.cuius inunctio ſple
nis duriciẽ exſiccat:⁊ eius ↄſumit ſuꝑfluita
tem:⁊ ipſius oꝛificiũ anguſtat.ad mẽſtrua p⸗
uocanda fiat fomentũ ex aqua decoctionis
ipſius ⁊ centrũ galli.i¶ Contra litargiaʒ fiat
decoctio cũ agno caſto apio ⁊ ſaluia in aqua
ſalſa:⁊ ſoꝛtiter fricetur ex ea poſterioꝛ ꝑs ca⸗
pitis.¶ Sera. auc. Gal. Agnus caſtꝰ abſcin

dit libidinẽ coitus.⁊ maxime qñ comeditur

ſemen eius.i¶ Et ꝓuocat menſtrua ⁊ reſoluit
qpoſtemata dura que fiũt in membꝛis coꝛpo
ris./ſ Dyaſ.Agnus caſtus phibeturmederi
ſerpentum moꝛſum. Item ſemen eius bibitũ
hydropicis ⁊ ſpleneticis medicatur.i¶ Lac
mulier is ꝓuocat.mẽſtruis imperat.bibituʒ
3. cum vino veteri. extinguit venerem. do⸗
loꝛem capitis cõmouet:adhibens ſomnum.
Halienus. Agnus ſtus abſcindit libidi⸗
nẽ coitus.⁊ max ime qñ comeditur ſemẽ eiꝰ.
Et agnus caſtus a mulieribo athenienſibus
in lecto ſternitur:⁊ repꝛimit libidinẽ.¶ Aui⸗
cẽna.Quando ex ſtipitibo eius ſterniturſub

doꝛſo phibet pollutionem ⁊ virge eiectionẽe.·

B

Et ſuffumigãtur mulieres cum vebemẽs
deſideriũ adeſt coitꝰ:⁊ remouet illud. Se
ra.auc.ODyaſ.Semen ipſius qñ ſumiturĩ
tu:confert moꝛſibo venenoſis.⁊ cõfert ad be
dropiſim quãdo ex eo ſumũtur.ʒ.ij. cum vi⸗
no.⁊ ꝓuocat vꝛinam ⁊ menſtrua:et debilitat
virtutem ſpermatis:⁊ inducit ſodam.

Ne

ͤ

5

E

N

Capitulum. xj.
A gamar ina eſt berba maris hñs fo
lieoa longa veluti coꝛrigie.⁊ nr̃o idio⸗
mgte vocat᷑ alga:q̃ a mari eiecta ĩ lit
toꝛibo inuenit᷑.¶ Pli. ca.de alga. Alga naſci⸗
tur in aqͥs ſtãtibo.ita deniq; nomen ſũpſit ab

algoꝛe aque.vel ꝙ alliget pedes:q̃ craſſa ẽ fo

lijs:aquã ex pte ſuꝑantibo.¶ Dya. Aloſach⸗
ne incidẽs qͥdẽ eſt velutiſpuma marꝭ q̃ petrꝭ

inſidet: ⁊ẽ remanet qð nos algam vocamus.

Operationes
Dyaſ. Virtꝰ eiꝰ eſt ſilis ſali:inijcit᷑ ⁊ ꝓꝑ cri⸗
ſtere in paraliſi:ſeu ex putredine vitiatꝭ inte
ſtinis.alienitatẽ circũſcribit. vᷣtutẽ hʒ ſimilẽ
ſali:⁊ intro ſtipticam ſimicticam ⁊ leptincti⸗
cã.¶ Diſſentericis⁊ ſciaticis antiqͥs confert
criſtere eius.Fomento ſumiliter vtilis eſt.

Capitulum. xii.

D

. . Lrattatus

«

Lcanna la.grece cipꝛus.Alcanna?

a arbuſtũ vnde fit oleum cipꝛinũ ⁊ eſt
illud quod de alcanna vt apparet ꝑ
cõcoꝛdiam.iſ¶ Sera.li.aggre.ca.henne.i.al⸗
canna.flos alcanne eſt ſimilis floꝛibo nitri.ni
ſi qꝛ eſt in racemis.⁊ flos eius eſt albꝰ decli⸗
nans ad glaucedinẽ acuti odoꝛis.Et idẽ au
cto. dyaſ.Eſt arbuſtũ hñs folia ſupꝛa ramos

ſuos ſilia folijs oliue.niſi quia ſunt latioꝛan et

₰ *

mollioꝛa ⁊ viridioꝛa.habet floꝛẽ album ſiem
vſnee.boni odoꝛis.ſemẽ nigrũ ſile actis.⁊
de ipᷣa adminiſtrat᷑ ſunt folia ⁊ ſũmitates eiꝰ

q Platea.Alcanna eſt herba in trãſmarinis

partibo.⁊ etiã in Sicilia copioſe inuenitur.
E ſt aũt frigida in pᷣmo.ſicca in pᷣncipio ſcðᷣi
Et qꝛ nõ vbiq; reperiri poteſt:qui eã habent

pulueriſant.⁊ ſic ꝑ regiones depoꝛtãt.puluiſ

qʒ ſubnigri coloꝛis eſt.ꝑ annos tres ſeruat᷑.
Et habet virtutẽ ↄſolidandi ⁊ extergendi ac
mũdificandi.¶ Gal. vij.ſim. far. ca. de Cipꝛo
ſm trãſſatiõem arabicaʒ. Cipꝛus.i.alcanna.

huiꝰ arboꝛis folia ⁊ extremitates ad vtilita

tem ꝑuenerũt.ſubſtantia eius eſt compoſita
ex acuta ca.cũ tẽperamẽto:⁊ ſubſtãtia terrea
frigida ⁊ ſicca.⁊ ſapoꝛ eius eſt ſtipticus.⁊vir
tus eius deſiccat ſine moꝛdicatione: Vnde
virtus eius repercutit ⁊ diſſoluit.

Pvprerationes

HSera.auc.Dvaſ.Uirtꝰ folioꝝ eiꝰ ſtipti⸗
ca eſt.Et iõ qñ maſticant᷑ curãt alcolã.i¶ Et
infundi decoctio eiꝰ ſuꝑ cõbuſtionẽ ignis.
¶ Et qñ terit᷑ ⁊ infundit᷑i aqua aſtaracios.et

liniunt᷑ inde capilli fiũt rubei.¶ Et vnguẽta
que fiunt ex ea molliũt neruos.⁊ facit in vul
neribo illud qð facit ſanguis dꝛacõis.i¶ Bal.
pPhibet dilat ationẽ pupille ⁊ combuſtionem
ignis.⁊ qñ coquit᷑ in aqua:et pijcit᷑ aqua illa

ſuꝑ locũ cõbuſtionis.i¶ Et ipa adminiſtrat

in medicinis heriſipile.¶ Et cõuenit vlceri⸗

bus.ſ.alcole que fiunt inoꝛe pueroꝛum.

Capitulum. xiuij.

A lium dictũ ẽ:eo ꝙoleat. Ambꝛo.

a in hexameron li. v. Alliũ tantã vim
odoꝛis hʒ vt leopardus eũ ſuſtinere

nõ valens:fugiat. VUnde ſi qͥs allium alicubi

cõfricauerit:leopardus inde reſilit:nec reſi⸗
ſtit. ¶ Pli. de hiſtoꝛia naturali li.xix. Allium
ad multa ruris pᷣcipue medicamẽta pꝛodeſſe
credit᷑.¶ Hypocrateain q̃dã epla. Alliũ cali

de eſt vᷣtutꝭ. Eſt aũt aperitiuũ ⁊ abſterſiuum:
ↄſolidat vlcera fraudulenta. Rabimoyſes

ca. de allio. ⁊ ca.de ſcoꝛdeon.i.alliũ agreſte ẽ
calidum ⁊ ſiccũ ꝓueniens vſq; ad quartum.
¶ Palladiꝰ li.ij.menſe Janua.Alliũ et vlpꝰ

e e N N

N ND

„

ODe Yerbis

cum bene ſeri poteſt.ſed allio alba terra pꝛofi⸗
ciet. IJdem in libꝛo.xij. Menſe quoq; Nouem
bꝛi allium ⁊ vlpicumſeritur bene terra maxime
alba foſſa ⁊ ſubacia ſine ſtercoꝛe. Sulcos in
geris o poꝛtet fieri.et in locis altioꝛiba ſemina
poni.quatuoꝛ digitis ſeparata: nec altiꝰ.fſoſſa
equaliter ſarculanda ſunt: ec inde puleſcent.
Auicennaĩ.ij.canone.Allium alind domeſti⸗
cum.aliud ſilueſtre:quod eſt a marum ⁊ ſtipti⸗

cum. Eſt etiam aliud quod dicitur poꝛrinum.

Et eſt compoſite virtutis ex allio ⁊ poꝛro. Eſt
⁊ aliud quod diciturallium ſerpentis.Eſt aũt
allium caleſaciiuum ⁊ exſiccatiuum in tertio

vſq; ad quartum. Et ſilueſtre plus alio.¶ Dya

ſcoꝛides. Allij genera duo ſunt.ſcʒ oꝛtiuum.
aliud quod in egypto naſcitur: ſed non ſatis
diſſimile. VUirtus eius eſt viſcida inflatilis:ſtip

tica:calida. Conſtantinus. Allium duplex.

Domeſticum ⁊ ſilueſtre ſeʒ ſcoꝛdeon domeſti⸗
cum calidũ eſt in medio quarti gradus. Idem
in pantegni.Allia calidioꝛa ſunt cepis et ſic⸗

cioꝛa: acuta ſunt:⁊ doloꝛem capitis faciunt.qᷓ
ſicoquantur ardoꝛ ille amittitur.potioni q; ci

bo melioꝛa ſunt. Cocta magis nutriũt q; emn
da.ſanitatem cuſtodiunt:quia naturalem calo
rem confoꝛtant.digerere faciunt.

Pobperationes.
¶ Plinius libꝛo viceſimo. Allij magna vis eſt
contra aquarum et quoꝛumlibet locoꝛum mu
tationes.

¶ Odoꝛe ſerpentes abigit ⁊ ſcoꝛpiones odoꝛe.

Et omniũ beſtiarũ ictibo medetur.ac puatim
contra emoꝛroidas cum vino iũllinitur.
¶ Contra canis moꝛſus et in vulnera cum mel
Leumponiee.—
¶ Suſpirioſis coctum.aliqui erudum. aliqui
et mruum in lacte dederuaun.
¶ Paraxagoꝛas. et contra moꝛbum regium
vino miſcuault.
contra yleum in oleo ⁊ pulte ſic illiniunt.
Antiqui ⁊ inſanientibo da bant crudum.
Oyocles antem freneticis elixum. Dentium
doloꝛes tribus capitibus in aceto tritis immi⸗
nuit.vel ſi aqua decocta colluant᷑⁊ in concaua

dentium addatur.
·Ptyriaſes ⁊ pꝛurigines ſa nat potum.item⸗
q; cum aceto vel nitro tuſum. Compeſcit diſtil
lationes cum lacie coctum vel tntum.vel cum
caſeo mollipermixtunf Quo genere ⁊ raucita
tem extenuat. Coctum vtilius eſt crudo.
Tineas ⁊ animalia reliqua intraneoꝝ pel⸗
lit in aceto mulſo coctum.

Xenaſmo in pulte medetur. Tuſſim curat

riandro tritum.

cũ adipe vetuſto vel cũ lactecoctũ.ant ſi ſan⸗
guis etiam excreetur vel purulenta ſint.
¶ Yacit ⁊ ſomnos et totum rubicundioꝛa coꝛ⸗
poꝛa.ventrem quoq; ſtimulat.cum viridi co⸗
¶ Poꝛro vitia eius ſunt:quod oculos ebetat
inflationes facit:ſtomachum ledit:⁊ co pioſiꝰ
ſumptum ſitim gignit. Ml
¶ Platearius.Allium inquit groſſam diſſol⸗

uit ventoſitatem ventrem hu meſfacit: lumbꝛi⸗

cos ⁊ aſcarides excludit.vꝛinam ꝓuocat:moꝛ⸗

ſumrabidi canis curat.eis etiam qui malam
aquam potauerunt ſubuenit.

¶ Cataplaſmatum locis groſſos bumoꝛes ba
bentibus diſſolutt.

¶Doloꝛem dentium de frigiditate mitigat.ſi⸗

tim ꝓpter flegma coagulatum ſtomacho am⸗
putat ſcabiem qnoꝛfeam:impetiginem:et pu⸗

ſtulas in quocũq; oco fuerint potenter curat
ſi ex eo confricent aut cataplalmentur.

¶ Menſtrua ⁊ vꝛinas ꝓuocat.ſecũd mã expel
lit ſi in eius apoʒimate mulieres ſederint.

¶ Silueſtre allium virtutez habet ſicut dome⸗
ſticum.tamen calidius ⁊ ſiccius eſt.Hec inue⸗
nies in ſpeculo naturali AUincentij. libꝛo. xi.

capᷣ.xvi.Et ibidem plura alis.

N☚

Capitulum. xu.

Ltea eſt agreſtis malua ſiue maluaui

a ſcus. Sed altea ðꝛ eoꝙ in altũ ſurgit

Viſcus ãtꝙ glutinoſus ſit ex ſynoni⸗

mis. Altea bis malua:euiſcus:maluauiſcus:
ibiſcus. Idẽ eſt maluauiſcus folia hʒ rotunda
ſiẽ panis poꝛcinus.flos eiꝰroſeſimilis.radix ẽ
muſcilaginoſa.Eſt cõplexio ei calida cũ equa⸗
litate.i¶ GBal.vi.ſim.far.ca.Euiſcus ſiue altea.
Et eſt malua ſilueſtris dyafoꝛetica eſt ⁊ laxati⸗

ua.nõ vꝛens.abſterſiua.mitigatiua.digeſtiua

xo difficile digeſtibiliũ. ¶ Dyaſ.c altea. Altea
folia ſunt eirotunda ſimilia cicla mini.floꝛem
hʒ roſis ſimilẽ.haſtã duobocubitis longã:ra⸗

dix eſt illi muſcilagmoſa.⁊ intꝰ alba.⁊ ðꝛ altea

eo ꝙ ſurgat in altum. Euiſcus Qquia glutinat.

Sera.li.ag.c.de maluauiſco.Radix maluaui

ſci bʒ virtutẽ ſtipticã.⁊ totius herbe volo dice⸗
re:radicis:ramoꝝ:ſloꝝ ⁊ folioꝝ:⁊ ſeminũ.vñ
virtus eiꝰeſt qᷓdeſiccat:verũradix ⁊ ſemẽ ſunt
magis deſiccatiua:⁊ plꝰſubniliatiua.i Gal.vij.
ſim.ſar.capᷣ.ð malua. Alteaſiue maluauiſcus
magis dyaſoꝛetica eſt q́; malua. ¶ Auic.li.ij.
cap.de altea. Altea ca.eſt cũ equalitate. VUnde
in ipſa eſt leniſicatio ⁊ ʒeſolutio:⁊ ſemen et ra⸗
dixipſius ſunt in virtute eiꝰ ſoꝛtioꝛa plurimũ.
et plurimũ exſiccatina ⁊ reſolutiua.

Dperationes.“
angecta.ca.xxx. Yolia eius trita cũ axun
len tgii glef era⸗ ſuꝑpoſita apoſtema
ta maturat.duriciẽ relaxãt ⁊ mollificãt. Item
berba cũ ipᷣa radice decoquat᷑ fere ad ↄſùptio⸗
nem.Et ſic apparebit q̃dam viſcoſitas:q̃ ſuper⸗
ponatur ⁊ apoſtemata maturat: duricies re⸗
mollit ⁊ relaxat.Ex aqua etiã ei addita cera ⁊
oleo fit cõpetens vnguentũ ad pᷣdicta. ⸗

¶ Aqua decoctiõis ſeminũ ipᷣiꝰ ⁊ malue valet

3 tuſſim ſicca: ⁊ ↄfert ethicis. Semina etiã ei⸗
cerata ⁊ in oleo decocta duriciem ſoluit.

ypocrates. Aulneratis ac ſitientibo defec⸗

tu ſanguinis bibendũ dedit ſuecũ decocie ra⸗
dicis. Ipſam vᷣo vulneribo cũ melle ac reſina:
idemq; conuulſis luxacis tumendidus ⁊ m

e 1

ſculis neruis articulis impoſuit ⁊ aſmaticis ac

diſſintericis in vino bibendũ dedit.
Auic. Altea nomen in greco deriuatũ eſt ex

plurium iuuamentoꝛum nomine.cuius natun⸗

racalida eſt cum equalitate. In ipſa ſunt leni
ficatio ⁊ maturatio ⁊ mollificatio et reſolutio.
Semen et radix ſunt in eius virtute foꝛtioꝛa
plurimum exſiccatiua ⁊ ſubtilioꝛa

E ¶ Qinitur ſuꝑ moꝛfeam cum aceto.mollificat

Tractatus

apoſtemata et pꝛohibet ea.etreſoluit ſanguinẽ
7 maturat vulnera.
Confert apoſtematibo inflatis:et ſcrofulis.
⁊ valet ad duriciem matricis.

¶ Sedat doloꝛem iuncturarum.⁊ pꝛopeie cũ

agdipe anſeris.

¶ Z umoꝛ?ẽ ⁊ inflatõeʒ reſoluit qᷓ ſũtĩ palpebꝛj.

Semen eius tuſſi calide confert.⁊ facile ſpu
tum efficit.pꝛohibetq; fluxum ſanguinis cum

virtute ſua ſtipticitas.eius folia conferũt a po

ſtematibus mammille. ”ß
¶ Et po nit᷑ in emplaſtris pleureſis ⁊ peripleu⸗
monie.eius q;ᷓ gumi ſitim ſedat. .

¶ Decoctio radicis eiꝰbibita ↄfert vꝛine et in⸗

teſtinoꝝ ardoꝛi.⁊ apoſtematibo ani.
¶ Oyal.capᷣ. Molochia cum adipe anſeri ge⸗
nitali parti ſuppoſita aboꝛſum facit. Inutuũis
eſt ſtomacho. ventrem mollit.
¶ Itẽ vulnera recẽtia folijs eiꝰ cim ant᷑:folia eiꝰ
trita ⁊ ĩpoſita ſcoꝛpiõibocredũt᷑ afferre toꝛpoꝛẽ.

Eagẽ femoꝛi alligata ſtimulat in ventrem.

¶ Eadem nigra lana obuoluta ⁊ alligata mã⸗
marũ vicia cõpeſcit. Item ⁊ idem ca¶pᷣ.Altea.
Flos eius in mulſa coctus aut vino ⁊ tunſus
⁊ impoſitꝰ vulnera curat.ſcroſas ſpargit. Iteʒ

cicatrices vulneꝝ curare facit.
¶ Elixa vᷣo ⁊ trita addita axungia poꝛcina ant

anſerina ⁊ reſina ⁊ terebentina:tumoꝛes ſteri⸗
cos ⁊ offocatões appoſita medet᷑. Itẽ elixatura
eiꝰhec oĩa fſacere nouit.⁊ ſecũdinas excludit.
Sola in aqua cocta ⁊ fomentata inteſtino
rum doloꝛem tertio die ſanabit. Noſipſi experti
ſumus ꝙ; trua cũ axungia veteri ⁊ impoſita po
dagram tertia die ſanat.Et multi dicũtaucto⸗
res collectiones omnes vel duricies que in coꝛ⸗
poꝛe naſcunt᷑:decoctacũ fenugreco ⁊ lini ſemĩe
pelline impoſita aufert.

¶ Serapiõ. Altea phibet apoſtemata: 2 ſedat

doloꝛem: ⁊ maturat exituras dum eſt recens.
⁊ radix quidem eius ⁊ ſemen:qꝛ in eis eſt vir⸗
tus abſterſiua: curat moꝛfeam.

¶ Et ſemen eius frãgit lapidem renũ.⁊ aqua

in qua decoquit᷑ radix eius pter ſtipticitatem
que eſt in ea vlceribo inteſtinoꝝ ⁊ fluxui vẽtris
⁊ ſputo ſanguinis confert.
¶ Et qñ coquit᷑ ſola ⁊ teritur: ↄfert exituriset
apoſtematibo q̃ aparent poſt aurẽ ⁊ ſcrofulis
Et ↄfert apo ſtematibo ani caliliis.
¶ GBalienꝰ. Radix maluauiſci ⁊ ſemen malua
niſci virida intenſius qͥlem operant᷑q; berba.
et magis abſterſiuam oſtendunt virtutem: vt
moꝛfeam abſtergant.Etſemẽ diuidat 19des
in renibus conſiſtentes. F

„

¶ Radix autem ⁊ diſſinterie ⁊ diarrie: necnon

emiſſionibo ſanguinis eſt vtilis.

„ R Q88 8 ½

„

— – — —

TLuyula ſiue alleluia medet᷑ vlceribusoꝛis⁊
fiſtulis.ſimilatur in vistute acetoſe ſilneſtri.

Delherbi .

Capitulum. x

Aleluia vel luyula velpanis cuculi.
A Auyuüla herba eſt acetoſi ſapoꝛis.ſo⸗
lium eius eſtparuum ⁊ tripliciter dun
ſum.⁊ in cacumine cuiuſſibet ꝑtis eſt alia inci
ſura. Seminaeiꝰſunt in vaginulis ſimilibus
coꝛniculis.que cum tangunturtempoꝛe ma/

turationis euolant abeis. ſemina ſimilia an⸗
dachuce tendentia ad rubedinem.et vocatur
triſolium acetoſum.ſicut apparet in capᷣtriſo⸗

lium.Trifoliũ acetoſum id eſt alleluia.ponũ
a damaſceno in vnguento dyafinicon.et voca

tur ipſum trifoliũ.i¶ Plinius ca.bachael id eſt
trifo lium acetoſum. folia floꝛes ⁊ fructus ſũt
frigidi ⁊ ſicci.folia tamen ſunt humidioꝛa pꝛe
dictis. Fructus vel ſemina eius matura ali⸗

qualem habent dulcedinen.

Dperationes

„

eſt ſtiptica.cõſolidat vulnera ⁊ vlcera.¶ Duc /

cus eius valet vlceribus oꝛis antiquis ⁊ alco⸗

le.¶ Plinius capᷣ.bachael pꝛopter acetoſitatẽ

exiſtentẽ in ipſo valet ad alcolam.et alias egri
tuqdines oꝛis.

Capitulum xvij.
Akekengi velkekengi. Serapion li⸗
a bꝛeꝛo aggre. Alkekengi eſt ſpecies ſola
iriri quod dicitur kekengi.quod ha bet
foliaſimilia folijs ſolatri.niſiquia ſũt latioꝛa

eis ⁊ rami eius quando elongantur declinãt

inferius verſus terram.⁊ habet fructũ in chi
ſtirotundum ſimilem veſice.⁊ eſt fructus eius
granum rubicundũ.ſimilem vue quem quidã

.Hyperationes

Serapion. Rekengiquod quidã nominant
kakabum virtus eius eſt ꝙ fructus eius pꝛo⸗
uocat vrinã. ¶ Et ideo admiſcet᷑iſte fructus
in multis medicinis que conferũtepati veſice

⁊renibi.⁊ hec herba adminiſtrat᷑ in medicinis
⁊z noncomedit᷑.⁊ fructus hic mũdificat icteri
tiã ⁊ ꝓuocationẽ vrine.i¶ Et idem auc.habix.
Alkekengi eſt aliud montanũ aliud ſilueſtre.
Zeſt albuʒ.⁊ eſt ſimile in foꝛma ſolatri ſuperio
ri.¶Et ſuccus eius bibitus cõuenit apoſtema

tibus tam intrinſecis q; extrinſecis.¶ Et quã
dolinit᷑ſuꝑ apoſtemata extrinſeca cõuenit eis

¶ Et granum eius quando bibitur conuenit
vylceribus renum⁊ veſice.⁊ granũ eius eſt foꝛ⸗
tius domeſt co.¶ Succus granoꝝ alkekengi
ꝓuocat vrinam ꝓuocatione foꝛit.

d

Capitulum.xvüf.
Loe. xſidoꝛus in libꝛo etbimologia
a rum. Aloa eſt herba ſucci amariſſimi
¶ Platearius. Alloe fit ex ſucco herbe
que appellatur eodem nomine.hec herbanõ
ſolum in grecia reperitur et in indiaet perſia.
Verũetiam in apulia.Et ſuccus vtilis eſt ad
multa.ſicut dicetur infra. Aloes tria ſum ge⸗
nera.Epaticum. Succotrinũ et Caballinũ.
Hogdus autẽ factionis eius diuerſimode cre⸗
ditur. quidam dicunt ꝙ herba ipſa ieritur et
ſuccus extrahitur ⁊ ad ignem ponitur quouſ⸗
q; buliat.⁊ poſtea ſoli exponitur ⁊ exſiccatur.

Illud enim qðſuperius colligitur pꝛius appel
latur ſuccotrinũ. Quod in medio minus pu

rum eſt. Epaticũ dicitur. Quod in fundo ſe⸗
culentum vocatur caballinũ.Aliqui aſſerunt
aloes diuerſas maneries ſieri ex herbis diuer⸗
ſis:nõ genere ſed bonitate.exquibus iſte tres
maneries ſiunt aloes. Alij dixerunt ꝙ aloes
tribus modis eſt. Unũ rubeũ de quadam in⸗
ſula indie.que dici᷑ Scotra. Aliudeſt nigrũ
quod eſt deperſia.Aliud citrinũ.⁊ fit in Ara⸗
bia.quibus om̃ibus laudabilius eſt ſcotren⸗
ſe.pꝛecipue ſi fuerit pꝛelucidũ.ei rubeum qua⸗
ſi coloꝛ epatis,cito q; frangibile et odoꝛiſerum

Tractatus

⁊ amariſſimũ. Sed pꝛima opinio melioꝛ.Di/
ſcernitur autem quod eſt optimũ ſuccotrinũ
ex citrino coloꝛe ſeu rufo.Et pᷣcipue cum fran
gitur eius puluis.apparet quaſi puluis croci.

et ꝙ leniter frangitur nec ſetidum. nec valde
amarũ.Epaticum autem coloꝛi epatis ſimua

tur ſcilicet quod eſt ſubnigrum. ⁊ bincinde hba
bet foꝛamina vt oꝛa venarum. et obtuſam ba

bet ſubſtantiã ⁊ nondaram. Caballinũ autẽ

eſt nigrum. ⁊ obſcuram ⁊ feculentã habet ſubs⸗
ſtantiam amariſſimã. et hoꝛribilem pꝛotendit
odoꝛem. quia valde ſetidum eſt. Sed attende
ꝙ illud quod de natura ſua eſt aroma ticũ.quã
to eſt aromaticius tanto melius.Et quod eſt
fetidum.quãto fetidius tanto melius excepto
aloe. Similiter omne quod debet habere ali
quem ſapoꝛem.quanto in ſuo ſapoꝛeeſt inten⸗
ſius tãto melius excepto aloe. Nam cum ſit de
natu ra rerum amaritudinẽ habentium.quan
to minus amarum.tanto laudabilius.Et eſt
ſciendumꝙ; quando aloe ſimpliciter ponitur.
pꝛo ſuccotrino intelligit᷑ licet ſᷣm Alexandrũ
intelligat᷑ p epatico.i Serapion libꝛo negre.
capłfabet.id eſt aloe. Aloe ſit ex plãta que ba⸗
bet folia ſimilia folijs ſquille in quibus eſt hbu

miditas viſcoſa multa. tenax adherẽs manui:

et ſunt latioꝛa folijs ſquille parum. ⁊ quaſi ro⸗
tunda.⁊ indurantur ⁊ inclinantur ad poſterio
ra.⁊ ſunt in eis ſpine que egrediuntur ab eis
bꝛeues ⁊ rare. et habet ſtipitem ſimilem ſtipiti
affodilloꝛũ.Et tota berba habet odoꝛẽ grauẽ.

⁊ ſapoꝛem amarum multum.Et radix eius eſt

vna ſumilis cannicule lignee. Naſcitur mul⸗
tum in india ⁊ in terris arabum:⁊ in terris di⸗
ctis atima ⁊ in maritinis ⁊ ripis et inſulis que
dicuntur ancaros.Et non ſolum eins gum⸗
mi eſt iuuamenti magni.ſed etiam flos eus.
Nam quando teruntur ⁊ ponuntur ſuper vul
nera faciunt ipſa adherere.Et aloes ſunt due
ſpecies.quarũ vna eſt arenoſa.⁊ eſt fex. et alia
eſt epatica. Jo.meſue cap.de aloe. Alve eſt de
ſublimioꝛibus medicinis ⁊ melioꝛibꝰ. ha bẽs
pꝛerogatiuã ſuꝑ alias medicnas.NHam quan
qᷓ; intentio vn iuſcuiuſq; ſolutimſit fm pluru

mum debilitare virtutes et membꝛa que ſunt

minere virtutum.hec tamen intentio cadit ab
aloe.quia non ſolum non nocet.ymo inueni
tur ad confoꝛtationez membꝛoꝛum debilium
addere.

e.
Pperationes.
q Pandecta capitulo.xxxiij. Aloe purgat cole
ram et flcgma.viſum clarificat.opilationem
ſplenis ⁊ epatis aperit.menſtrua pꝛouocat ſu⸗
perfluitates circa pudẽda ſi ſint ex frigida cau

d O do O

8

De Herbis .

ſa extergit ⁊ ſcabiem curat.¶ Coꝛpus diſcolo⸗
ratũ coloꝛatũ reddit.Contra ſcabiem ⁊ putre⸗
dinempudendarũ ⁊ pꝛurium digitoꝛũ qui fit

ex ſerioꝛibus aloecum aceto confectum ⁊ ſic

inunctum valet. Cõtra arteticam detur cum
ſucco bardane. ʒ⸗
Contra alopitiam ⁊ caſum capilloꝛũ in foꝛ⸗
tiſſimo buliat aceto.radixoliue vetuſte ⁊ poſt⸗
ea coletur ⁊ in colatura ponantur due partes
farine lupinoꝛũ amararũ et tres aloes.que ſi⸗
mul conſiciant᷑ et addatur puluis ſtafiſagrie.
⁊ inungatur caput per diſcriminalia
Aloes puluis optime diſtemperatum cum
vino albo ⁊ aqua roſarum multũ valet ad pꝛu
ritum oculoDum. 2
Suppoſitoꝛiũ factum extrifera magna cũ
puluere aloes et maſtice pꝛouocat menſtrua.
¶ Puluis eius cum melle datus.lumbꝛicos
occidit.Et cum ſuccoperſicarie auribus inſtil⸗
latus vermes necat ððͤ
¶ Oyaſcoꝛides capitulo de aloe. Virtus eſt ei
ſtiptica et mediocriter calida.et ſicnimis ven⸗
trem mollit.purgat putredinem.coleram⁊ fle
gma deducit. Mẽl
I¶ Balienus. Aloe ſanat difficile cicatriſabilia
vlcera.⁊ pꝛeſertim que in ano ⁊ pudendis.cõ⸗
fert etiam flegmoni eoꝛum collectũ cum aqua
Eodem quoq; modo vulnera ſolidaat.
¶ Johãnes meſue. Aloe ſolutione educit co⸗
leram ⁊ flegma: ⁊ mundiſicat caput ab eis et
ſtomachũ.⁊ cõfert iuuamentũ magnũ doloꝛi⸗
bus eoꝛum. Et confert etiam in flationi ſtoma
chi⁊ ſin ⁊ doloꝛi eius ex colera factis. .
¶ Et qui aſſiduat acceptionẽ eius diebus con
ti nuis, nõ videbit in coꝛpoꝛe ſuo.⁊ in inſtru⸗
mentis ſenſuum eius egritudinem. que nõ ſit

abilis ſanari.⁊ pꝛeſeruat aputrefactione.ita

etiam cadauera ⁊ pꝛopꝛie mixiumcum myrra
Caue id dare tempoꝛibus frigoꝛis.excoꝛiat

enim.Et ſolutione educitſanguinem. Quan

titas que poteſt adminiſtrari ex eo eſt ab au⸗
reo.ſ.vſq; ad ʒ.iij. Et inſuſionibus ab aureo.
Serapion autem libꝛo aggre.capitulo pꝛo⸗
pꝛio multa dicit e aloe.que om̃ia ſunt de men
te Dyaſcoꝛidis MV
¶ Balienus autẽ alioꝛum hic implicite vel ex
plicite tacta.quare pꝛoxer bꝛeuitatẽ ea hicpo

nereobmitto.

Capitulum. xix

Loes lignum. Aloa vel agalaymeſt
a arboꝛ ſuauiſſimi odoꝛis. VUnde grece
ſic nominat᷑.Ara bice vero hoab. La⸗

tine lignũ aloes vel xilo loes velaloes lignun.

Aloa dicitur eoq lignũ :ale altaribus adole⸗
tur.repetitautẽ in magno flumine ſuperioꝛis

babylonie.cui coniungitur fluuius paradiſi.

Vnde quidam dicunt ꝙ impulſione fluui ab
arboꝛibus terreſtris paradiſi conducit᷑.Nul
lus tamen huius arboꝛis fertur vidiſſe oꝛigi⸗
nem. Alij dicunt ꝙ in cacuminibus montiũ
ſupealton locoꝛ circa pꝛedicta loca exiſten
tiũ oꝛiatur hoclignũ.⁊ impulſu venti aut tem
poꝛis vetuſtate cadit in flunium. Eſt calidum
7 ſiccum in ſecundo gradu. Sed ſciendum ꝙ;
ſunt aliqui deceptoꝛes.qui accipiunt radices
camellee in mõtibus amalſie.etquoniã viden
tur aſſimilari.vicũq; in coloꝛepondere ⁊ ſapo
re cum ligno aloe.ſophiſticant ipas.ponendo
in vino ebullitionis pulueris ligni aloes per
aliquos dies.quodð deo ⁊ hominibus abomi⸗
nabile eſt.quoniã camelea multũ laxatiuaeſt.
Lignũ aloes vero eſt ſtipticũ. Etcamelea de
ſe nullũ habet odoꝛem.ſed lignũ aloes eſt ſua,
niſſimi odoꝛis.i¶Caſſi.fe.capᷣ.de ligno aloes.
Lignũ aloes tribus modis eſt Uno modo fit
in quadã regione.⁊ dicit᷑ caume.Eſt aliud qð
fit in inſula Indie maioꝛis.et vocatur cumar.
Terciũoꝛitur in quadãregione Indie.⁊ dicit
fales. Eligẽdũ eſt autem lignum aloes quod

non eſt coctum in aqua. NHam arabes faciũt

ipſum bulire in aqua.et illa aqua vtuntur ad
multa cõmoda.tale ergo lignũ amiſit ſpiritũ.
b j

—

„ dd „ d Di di àà

„

gatur caput
dit cantare.¶ Laſſius felix lignũ aloes conſoꝛ⸗

⁊ pancã aut nullã habet operationẽ.¶ Auicẽ⸗
na libꝛo.ij ca. xiloaloes calida eſt ſicca in ſcdo
gradu.⁊ eſt ſubtille aperitiuũ opilationũ.fran⸗
gitiuum ventoſuatũ.

HPHoperationes

¶ Pandecta capᷣ.xxxii. Lignũ aloe valet con/
tra debilitatẽ coꝛdis.ſtomachi.epatis ⁊ cere⸗
bꝛi. ¶ Kõtra coꝛdiacã. ↄtra retẽtionẽ mẽſtruo⸗
rũ.ↄtra oẽs paſſiões ⁊ debilitates coꝛdis po⸗

tiſſime ex frigidtate.¶ Ainũ decoctiõis eiꝰ di⸗

geſtionẽ ↄfoꝛtat.ꝗ Et ſtomachũ infrigidatũ
caleſacit.Etſi abominabile fuerit ponat᷑ parũ
ligni oes integri in vino per noctẽ.mane vi
nu exbibeat᷑ ¶ Suffumigiũ ex eo factũ ⁊ rece⸗
ptũ inferius à muliere perembdotũ puocat mẽ
ſtrua.⁊ ſuffocatiões matricis medet᷑.¶ Simi
liter trifera magna ſumpta cũ decoctiõe ligni
aloes menſtrua puocat.¶ YFumus eius ꝑ na⸗
res receptus cerebꝛũ confoꝛtat.¶ Similiter ſi

accipit᷑ puluis ligni aloes ⁊ garioſiloꝝ ⁊ oſſis

de coꝛde cerui.i¶ Et conficiant᷑ cũ oleo ⁊ inun⸗
lli. in die illa ⁊ nocte nonceſſa⸗

tat ſtomachũ.⁊ omiatnẽbaa interioꝛa.ſuꝑfluã
coꝛpoꝛis humiditatẽ expellit. maxime de ſto⸗
macho ventoſitatẽ diſſoluit.opilationẽ perit.
ventrẽ cõſtipat.fluxui vrinerepungnat⸗' Se

rapion. Lignũ aloes eſt cõpetens multũ ba-

bencibꝰ egritudines in epate.⁊ ad diſſinteriã.
Et ſedat doloꝛẽ lateris ⁊ eſt ex fumigis bonis
⁊ datur ex eo aureus vnus ⁊ remouet putredi
nẽ a ſtomacho ꝛ ſoꝛtificat ipᷣm.i¶ Et idem auc.

gta bari. Lignũ aloes ſtringit ventrẽ. ⁊ coꝛro⸗

boꝛat viſcera ppter virtutẽ ſtipticã qne eſt in
eo cum aromaticitate.Et eijcit ſollanni⸗ hu
miditatũ coꝛruptaꝝ a coꝛpoꝛe.i Et idem ayc.
Raſis.Lignũ aloes eſt bonum ſtomacho hu
mido.i Et idem auc.yvſaac aben arã.Lignũ
aloes eſt bonũ cerebꝛo.⁊ foꝛtificat viſcera.Et
expellit ſupfluitates humidas.⁊ facit deſcẽde⸗

re flegma a cerebꝛo quãdo ſit ſuffumigatio cũ

eo.⁊ maxime illud flegma Jo generat᷑ ex va⸗
poꝛibus aſcendentibus a ſtomacho. ⁊ expellit
vẽtoſitates ¶ Lignũ aloes remouet ſuꝑſtuita⸗
tes humiditatis. ⁊ confoꝛtat viſeera.⁊ ꝓhibet
iram. Et maſticatio eius facit oꝛis odoꝛẽ bo⸗
nũ.⁊ confoꝛtat neruos.⁊ acquirit eis vnctuo⸗
ſitatẽ ſubtilem. ⁊ confert cerebꝛo valde.⁊ cõſoꝛ
tat coꝛ ⁊ letificat ipᷣm.⁊ cõfoꝛtat epar.⁊ in ipᷣo
eſt virtus cõſtringens naturã.⁊ confert diſſin
cerie melãcolice.¶ Et idem de viribus coꝛdis
dicit ꝙ conſoꝛtat coꝛ.

Capitulum.xx.

Tractatus

D — .
/7²0

. IIIiTrrn

bea gre. ꝛ latine nũcupat Ambꝛa

4 ſim quoſdam eſt ſperma ceti piſcis.Et

ſm quoſdã eſt fructꝰarboꝛis ſub ma⸗
ri creſcẽtis.vel gummi.vel mana coꝛ fontis in
mari.Et ſᷣm quoſdam eſt iecur piſcis.Et ſᷣm
quoſdã ſpuma maris. Et ſm alios eſt ſtercus
aĩalis maris.ſed falſo.qm̃ ambꝛagenerat᷑ſub
mari in ſpeciẽ fungoꝝ.qͥ generãtin terra.Ca⸗
lida eſt ĩ.ij.gradu ſicca in.i.circa ſinẽ. Sophi
ſticataũt ambꝛa cum ligno aloes ſtoꝛacecala
mita ⁊ laudano reſolutis.addito muſco reſo
luto in aqua roſarũ.⁊ appoſita aqua in parua
quãtitate. Sed cognoſcit᷑.qͥa ſophiſticata po⸗
teſt malaxari ſicut cera.vera aũt ambꝛa non.
BSer a.li.aggre.capᷣ. Hambarid eſt ambꝛa.
Naſcit᷑ in mari ⁊ generat᷑ in ſpeciẽ ſungoꝝ qͥ
generant᷑ in terra.Et qñ mare turbat᷑ eijcit a
ſundo eiꝰlapides magnos. ⁊ cũ eis eijcit fru⸗
ſta a mbꝛe. Et plurimũ exea ingredit᷑ in mari
qð eſt in terris gingios.⁊ in occidete.⁊ illa de⸗
fert᷑almaca vde.Deferũt em̃ illuc boĩes qͥ no⸗
mmant᷑ mihere.i.veloces.qũ nouerũt ꝙ mare
eoꝝ eiecit ambꝛã. Męlioꝛ autẽ ex ea eſt illa
in uenit᷑ in inſulis illarũ regionũ.⁊ in littoꝛib
ipi cũ ſigura rotũda coloꝛis celeſtis.Illa vᷣo q̃
eſt alba ſicut ouũ ſtrutiõis eſt mala.⁊ eſt illa
quã deuoꝛãt quidã piſces magniq dicunt᷑ aʒel
q cũ degliniũt eã occidunt᷑ abea.⁊ natãt ſuper
aquas.quosvidẽtes hoĩes de zingios ꝓijciũs

— ¶ꝑ8 — ‚j'- — —W — — — —— ——
.

„ ddD O 8

De Herbis . »

ſuper eos vncos ferreos. extrahunt ipſos ð
mari.⁊ extrahunt ambꝛam de ventre eoꝝꝛ eſt

ambꝛa nõ bona:maxime que in vẽtre reperit᷑

⁊ nominãt eã apotecarij perſie maioꝛis madi.
Vexillaq̃ reperit᷑iuxtaſpinã doꝛſi.⁊ eſt pura
et munda multũ ⁊ bona valde.¶ Aui.li.ij.ca.
de ambꝛa. Ambꝛa eſt cali. ⁊ ſic.Et ðꝛ ꝙ ſit cali⸗

ditas eius in.ij.⁊ ſiccitas in pꝛimo gradu.

Dperationes

¶ Pan. ca. xxxviij. Contraſincopim accipeꝭ.

i. ambꝛe.et.E.i.ligni aloes.et.2.ij.oſſis de coꝛ

de cerui.q̃ oĩa reioluant᷑ in aq̃ro.⁊ fiant pillule

et ꝓpinent᷑.i Contra epilentiã.pone ambꝛam

⁊ coꝛnucerui in vaſe vitreo ſuꝑ carbones et pa⸗

tiens ſuſcipiat per os et nares.⁊ multũ valet

¶ Cõtra ſuffocationẽ matricis q̃ oppꝛimit ſpi⸗

ritualia.ponat᷑ ſilr in vaſe vitreo cũ alijs aro⸗
maticis:et recipiat᷑᷑fumus ꝑos vulue.i¶ Se⸗
ra. Ambꝛa ↄſoꝛtat cerebꝝ ⁊ coꝛro boꝛat ipſum
et ſenſus oẽs ⁊ coꝛ:et ↄfert ſenibo ⁊ frigidis cõ⸗
plexionibo.i¶ Sera. Ambꝛa virtutez cerebꝛo
pꝛeſtat.⁊ eteris ſenſibo ſeu coꝛdi.adiuuat q; ſe
nes ⁊ illos qͥ a frigidis humoꝛibꝰ poſſidentur.
¶ Aui.Ambꝛa cõuenit decrepitis ſu btilitate
ſua.⁊ cõfert cerebꝛo ⁊ ſenſibꝰ.⁊ cõfertpectoꝛi.
Et idem de viribꝰcoꝛdis ait.q;ↄfoꝛtat coꝛ.Al
manſoꝛ.tra.iij.ca.de ambꝛa. Ambꝛa calida eſt
Cereb:ꝛum quoq; atq; coꝛrobuſta efficit.

Mbꝛoſia olias ambꝛia vagi noĩs eſt
A S6Pli.li. xxvij. Ambꝛoſia circa alias her
bas fluctuãs.vnũ fruticẽ denſum ra⸗
moſum tenuẽ.triũ ferepalmoꝝ hʒ. tertia pte
radice bꝛeuioꝛe.folijs rute.circa imũcaulem.
ſemen eſt vuis dependentibus.odoꝛe vinoſo

Dug de cauſa botris a quibuſdã vocat᷑.ab a⸗
lijs arthemiſia.Coꝛonant᷑ illa copadoces.⁊ v⸗

ſus eius ad ea que diſcuti opus ſit. ¶ yſið.li.

ethi. Ambꝛoſia eſt heꝛba quã latini a piũ ſilua

ticũ vocãt. Dequa Airgilius ait. Ambꝛoſie

come diuinũ virtute odoꝛem aſpirauere¶ Dy

aſcoꝛið. Ambꝛoſia quã multi botrim vel ar?⸗
themiſiam dicũt frutex eſt multas habens vJi·
gas tribb palmis longas.⁊ foa initio minu⸗

ta rute ſimilia.virge ſunt plene ſemine.

PDperationes

¶ Galienꝰvi.ſim.far.ca.de ambꝛo ſia ſine apiũ
vim habet ſtipticã⁊ repercutientem.¶ Hmne
coꝛpoꝛis reuma ꝓhibet /cathaplaſmati adbi⸗/
bitai¶ Ipſaq; cum vino bibita rotundos ium

4

bꝛicos excludit. Etſuccus eius cum lana ii“

poſita mulieris fluxu ngun
turboꝛes oculis inuna pꝛobiber.

xtinguit. Eademq;

Momũ. Dyal.ca. de amomo. Amo⸗
a mü genus eſt adoꝛatiſſime herbe cuiꝰ
frutex eſt ſilis botruo: in circũitu cu⸗

iuſlibet arboꝛis naſcẽs.ramulos habet ſicos

⁊duros vᷣgulis ſiles coloꝛis ſubꝛuffi.circa q̃s
foliola iuncta ⁊ copioſa ex tirſo butruoſum ſe⸗

mẽ rodẽs et ſibi cõnexũ floꝛẽ albũ veluti viole

folijs ſilibo bꝛionie.Cuiꝰtriplex dat᷑ ſpẽs.Eſt
m qð appellat᷑ frumetũ.ceteris melius auroſi

e
coloꝛis vel flaui:odoꝛis boni.Aliud eſt quod
appellat medicon pᷣmo inferius naſcit in loclis —
humectis:⁊ ꝓpterea foꝛma maius atq; viride
lene tactu.ſapoꝛẽ oꝛigani habẽs. Terciũ vero
qð appellat᷑ ponticũ.rufum eſt ⁊ nõ longũ: nec
difficile frangible: butruoſo ſemine plenũ. et
odoꝛe ꝑcuilibile.id eſt ſtipticũ.Eligẽdũ aũt eſt

recẽs ⁊ albũ.virgas purpureas habẽs expan
ſum ⁊ ſemie plenũ. Pli.ca.de amomo.Amo

mũ vocat᷑ eo ꝙ veluti odoꝛẽ cinamomi inferat

naſcit᷑ in ſyria ⁊ armenia.frutex eſt botruoſuʒ
ſemẽ reddes ſibi cõnerũ.floꝛe albo velinti viole
ſigura folijs ſimilibo bꝛionie.odoꝛe etiã bono
ſomnũ incitat.Et eſt ca.⁊ ſic in iij.q̊.¶ Bal. vi.
ſim.far. ca.de amomo. Amon
detur ſᷣm virtutẽ aſſimilari acoꝛo.niſi ꝙſiccus
plus eſt acoꝛus. digeſtibilius vero amomum.
Et dixit.Gabłin qnta amphoꝛiſmoꝝ.q gmia
alia calida foꝛti caliditate ſunt ſilia.ſcʒ in boc
amomo.ſicut ſũtcaſſia lignea.tapſus.amomũ
cinamomũ.⁊ faciũt ſodã.Et ſiliter faciũt plu⸗

res alie ex ſpecieb q̃ ſunt ſubtiles ⁊ calide.Et

quidã adulterãt amomũ cũ plãta q̃ dicit᷑ amo⸗
miades.eo q ſimilatůß/momo. mii qͥa non habet
odoꝛẽ eiꝰnec tale ſemen.⁊ naſcit᷑ m armenia.⁊
flos eius eſt ſiis oꝛigani. Sivis nõ decipi ab
hac vel a ſilib caue a planta q̃ eſt nimis iuue/
nis.⁊ elige illã cuiꝰ rami egrediunt᷑ ab vnarꝭ
dice.UVirtus eius eſt calefactiua.

Operationes.
¶ Dyaſ. Amomũ eſt pᷣſtans ſomnũ.tiumoꝛes
etiã cathaplaſmatibꝰ admixtũ ſedat. Miſcet
diuerſis antidotis et miris et varijs odoꝛibns
grate mucet᷑.¶ Serapᷣ. Amomũ inducit ſom⸗
nũ ⁊ ſedat ſodã q emplaſtrũ cũ eo fitſuꝑ fron
tem.⁊ maturat apᷣata calida. ⁊ ↄfert puncture
ſcoꝛpionis:qñ fitemplaſtꝝ cũ eo ⁊ oʒimoꝛ po

nit᷑ ſuꝑ locũ puncture.i¶ Et idẽ auc.humaym

ſilij Iſlaac. Amomũ eſt res q̃ inebꝛiatetem̃ de
ꝓpꝛietate eius eſt ꝙ inebꝛiat et facit doꝛmire.
¶ Ain. Amomũ marural Paen ca.Et eius de
coctio bibit᷑ ad podagrã ⁊ ſedet᷑ in ea.Et ↄfert
doloꝛib matricis, ⁊ intrat in peſſarijs matri⸗

momũ hoc quidẽ vi⸗

Trattatus

cis. ? ſedet᷑ in decoctione eius ad doloꝛẽ renũ
¶ Almaãſoꝛ tra.iij.ca.de amomo. Amomũca.
eſt ⁊ ſic.qð ad opilationẽ epaus ex frigiditate
eſt pficiẽs.doloꝛẽ aufert matricis.in capite tñ
grauedinẽ ⁊ doloꝛẽ atq; ſcotbomiã generat

Capitulum. xxiij.

NWMWeos. Ser ap̃.li. aggre. ca.nachana
a ideſt ameos auc. Dyaſ.qdã noĩant
ipᷣm pomũ anthomation.id ẽ ciminũ

a natura ameos ⁊ eſt notũ.Eſt nãq; ſemẽ fere

ſile cimina ethiopio.niſi qͥa eſt minꝰeo multũ

⁊ albiꝰ ⁊ duriꝰ.⁊ in ſuo ſapoꝛe eſt de ſilitudine
ſapoꝛis oꝛigani.Et illud qð eſt eligendũ exeo
eſt ulud qð eſt recẽs ⁊ mũdũ.i Et idẽ auc.gatl.
Magis iuuatiuũ qð eſt ex eo eſt ſemẽ eiꝰ.⁊ in
ſapoꝛeeiꝰ eſt amaritudo pauca ⁊ acuitas.⁊ vir⸗
tus eius eſt q̃ calefacit ⁊ ſiccat in tercio gradn.

Hyperationes.

¶ Dyaſ. auc. aben meſiay dixit ꝙ puocat vri⸗
nã. ⁊ſemẽeſt bonũ fe.antiqͥs. ¶ Et qñ eius de
coctioponit᷑ ſupꝛa puncturã ſcoꝛpionis auſert
doloꝛẽ. ⁊ eſt bo nũ frigiditatiſtomachi ⁊ epatis
⁊ aufert opilationẽ.⁊ ſedat nauſeã.⁊ deſiccat
bumiditates ſtomachi. ¶ Et eſt bonũhumidi

*

2

4

De Yerbis . -

tatiq̃ eſt in pectoꝛe.⁊ mũdificat vias renũ ⁊ ve
ſice.⁊ extrahit lapidẽ exeis poſtq;ᷓ fuerit factꝰ.

E
— £
—w
— 6 4
R ☛
4

Capitulum. xxiiij.
NWigũ vel amilũ.⁊ eſt ſuccus frũmẽ
a ti.et dĩ qamilũ ab a qð eſt ſine ⁊ melos
grece. i. mola eoꝙ ſine mola fit. vnde

Amidũ ſiue a milũ eſt medulla frumẽti qð infũ⸗

dit᷑ ⁊ tundit᷑ donec furfur ſuũ dimittat.deinde
cũ aqua mittit᷑ in ſpoꝛtulã.⁊ cũpᷣſſura colat᷑ et
cũĩ vno vaſe velut ſex recederit aqua effuſa in
ſole ſiccat᷑ poſt hoc leuiter ſtringat᷑. Caſſius
ſelix ca.deamilo. Amidũ tempate caliditatis
eſt ⁊ bumidũ qð ſic fit. Frumẽtũ in aq̃ frigida
ponat᷑ꝑ diẽ ⁊ noctẽ⁊ de die in diẽẽ aqua remo⸗

ueat᷑ quouiq; frumẽtũ videat᷑ putrefieri.dein

de aqua remota optime teratur? c eadẽ aqua
optimecõfectũ ꝑ pannũ expꝛimat᷑.⁊ ſoli expo
nat᷑ vt exſiccet᷑ vſq; ad aque cõſumptionẽ.⁊ fre

quẽter remoneat᷑ aqua frigida donec dealbet

qð reſidet deſiccat ꝛidurat᷑.¶ Sera.li.aggre.
ca.de ami. Amilũ infrigiditat ⁊ deſiccat plus
; frumentũ.Et melius exeoeſt illud qð fit in
eſtate.Et modus operatiõis eiꝰeſt vt accipiaſ
de frumẽto:⁊ ipᷣm bene purges:⁊ inſundes in
aq̃ dulci ⁊ laues ipᷣm cũ ea.⁊ poſt pꝛoijce aquã
illã cũ qua ipᷣm lauiſti ⁊ fundeſuꝑ ipſum aquã
aliã. ⁊ facies ita qnquies in die ⁊ ſi potes in no
cie ſiłr.⁊ qñ molliſcatopoꝛtet ꝙeijcias aquã
eius cũ facilitate ſine agitatiõe aliq: ne cũ aq̃
egrediat᷑aliquid delacte.Et poſtq; hoc feceris
calca cũ pedibus ⁊ ꝓijce ipᷣam aquã.⁊ qð ſuꝑ⸗
natauerit ſuꝑ aquã ex furfurecollige cum cac⸗
cia ꝑloꝛata.⁊ abijce reſiduũ.poſtq; vero pur⸗

gatũ fuerit a furſure ⁊ colatũ pone ſup lateres
nouos ⁊ expone ſoli calido.⁊ ſi remãſerit in eo
aliqua bumiditas pone ſuꝑignẽ. Et ſapoꝛ eiꝰ
eſt acetoſus.⁊ virtus eiꝰ eſt pauce caliditatis.

ſed eſt cõpoſitũ ex virtutibo cõtrarijs. Nã vna

eſt frigida ꝓpter acetoſitatẽ q̃ eſtĩ eo ⁊ alia cali
da a caliditate eiꝰ q̃ eſt a farina.q eſt in eo a ca
loꝛe putrefaciẽte.Eſt aũt optimũ amilũ recẽs

⁊ cãdidũ ⁊ leue ſine vllo acere ⁊ inqͥnoſo odoꝛe

Dperationes.
¶ Oxaſco. Amilũ facit ad abſtinendũ reuma
oculoꝛũ.alta vulnera oculis replet. aſpꝛedinẽ
oculoꝝ tollit.¶ Sanguinẽ reijcientibus bibi
tum ſin gulare pꝛeſidiũ eſt.¶¶ Aſpꝛedines arte

riarũ dillenit. Jus collo lactis miſcetur ⁊ pꝛo⸗
fluum ventre ſtringit valde. poteſt autẽ leui⸗

ter ſtringere ꝓpter quod in collirijs lachꝛymas
ſtringentibo miſcetur. valet ſimiliter cõtra apo
ſtemata ſpiritualiũ ⁊ tuſſim coctũ in aqua oꝛ⸗

dei cum lacte amigdalarum additis penidijs

Serapio. Amilũ confert humoꝛibus currẽ⸗
tibus adoculos ⁊ vlceribus que dicuntur fel

feoles.i¶ Et quando bibitur abſcindit ſangui

nem qui venit a pectoꝛe.⁊ lenit aſpericatẽ gut
turis. ¶ Et quando na ſcetur cum lacte in ali⸗
uo cibo hoc idem facit.

*

W

E WISNX
n, W

dd

*△ N

d

Capitulum. xxo
Migg ala grecũ nomẽ eſt. latine nux
a longa ðꝛ.Cunctis arboꝛibꝰ poꝛ ſe flo
re ↄueſtit.⁊ ad ferenda poma arbuſta:
cetera pꝛeuenit.Ex his alie ſunt dulces:alie a⸗
mare. Sed agricole huic generi ſic mederi fe⸗
runt. erebꝛãt eius radicem ⁊ in mediũ inſe
runt ſurculum arboꝛis q̃ pice dicit᷑.quo facto
ſucciamaritudo deponit. OHec ꝓYſidoꝛꝰ.¶ Pli
li.ũ. Arboꝛes quedã pꝛime germinãt.⁊ inter no

uiſſimas nuda nt. vt amigdali⁊ fraxini ⁊ ſam/
buci. ex his nempe que aquila hieme oꝛiente
cõcipiũt. Pꝛimooĩm amigdale floꝛent menſe
ianuario. Pomũ vero maturãt menſe martio
Pergditq; facillime fructuʒ ante maturitatem

amigdala.ſicutet ficus et palnm.iEx libꝛo ð

natu.reꝝ. Amigdalus in locis calidis fructu
abundat. Frigidioꝛibus aũt locis arboꝛ vetu⸗ O

ſta floꝛe fecunditatem negat.

Bperationes

ꝙ · li.lixxiiij. Amigdale amareradit decocta
cutem in faciecoꝛrigit ⁊ coloꝛem hilarioꝛem fa
cit. Nuces ipſe ſomnum faciunt ⁊ auiditatem

¶ Aui. Arboꝛ amigdaloꝝ a maraꝝ cũ optime

terit᷑. atq; cũ aceto ⁊ oleò roſaceo permiſcet᷑: et
inde fit emplaſtrũ fronti confert ſoda. Radix

etiã eius decocta ⁊ ſuꝑ pa nnũ linita. ſoatis eſt
medicina.¶ Conſtantinus in libꝛo gra. Ra⸗
dix amigdale amare pulueriſata: ⁊ cũ aceto tẽ
perata:fit bonũ vnguentũ ↄtra lentigines et
impetiginem. om neſq; ſoꝛdicies cutis.⁊ maxi
meↄtra moꝛfeam. Cuʒ vino potui data tuſſim
curat. lapidem frangit.¶ Dyaſca.deamigda⸗
lis. Arboꝛ amigdalaꝝ dulciũ eſt debilioꝛis ope
rationis q; amaraꝝ arboꝝ. amare ſunt ſubti

liatiue ⁊ pꝛonocatiue vꝛine. Sera. aucto. ar

thigenis dulces amigdale ſunt calide ? hunfi
de in pꝛimo gradu.ꝗ Et idem aucio.meſuay
Ouando comedunt᷑ cũ coꝛtice ſuo ſtringunt
gingiuas.ꝛ ſedat qð accidit in oꝛepterſuã põ
ticitatem. Et qñ co medunt᷑ cũ ʒuccaro deſcen⸗
dunta ſtomacho.⁊? qñ ſicce toꝛrefiuntſunt cõ⸗
uenientioꝛes ſtomacho ⁊ augent ſperma ſicut
auellana ⁊ fiſtici. ¶ Idem auc. albugerig. Bũ
mi ean adminiſtrat᷑ ſicut gũmi arabicũ ⁊ pꝛu

naꝝ.i¶ Gal vi ſim. far. de amigð. Dulces ami

gdale in eis eſt amaritudo eaꝝocculta que nõ
apparet ſenſui qꝛ vincit in eis dulcedo.verũ qñ
veteraſcunt apparet manitfeſte. Airtus eaꝝ
temperata eſt cum caliditate.pꝛeualet em̃ in ip
ſis abſterſina ⁊ ſubtiliatiua ſubſtantia.ꝓpter
quam expurgat viſcera.⁊ pulmo nem ⁊ toꝛa⸗
cem.expuitiones operantur humoꝛũ.i¶ Rab

Tractatus

bi moyſes ca. de amigdalis. Dulces amigdale
pꝛouocant ſomnum temperatum.et coquina/

tumcum eis humectat venmen. ⁊ ſunt laudabi
les.⁊ ſaluant ſubſtantiam cerebꝛi.

.—
Capitulum. xxu/
Nacardus pediculus elephantis ab
a imperitis medicis dicit᷑qdð eſt falſum
ſec eſt fructus cuiuſdam arboꝛis que
vocatur pediculus elephantis.¶ Auicenna li
bꝛoſcdo.Anacardus eſt fructus ſilis oſſi dac⸗

tili.⁊ medulla eius eſt ſilis medulle nucis dul⸗
cis in quo non eſtnocumentum.Et coꝛtex ip

ſius eſt rarus frangibilis:incuius raritate eſt

mel:viſcoſum habens odoꝛem. Et ſunt homi⸗
nes quiipſum maſticant ⁊ non nocet eis.⁊ pꝛo
pꝛie cum nuce.calida eſt ⁊ ſicca in quarto.

Pyoperationes.
Auicenna. Eius mel eſt vlceratiuum apo⸗
ſtema tum ⁊ aduſtiuum ſanguinis ⁊ humoꝝ.
Eradicat verrucas.⁊ aufert albaras:⁊ eradi⸗
cat bar ulos.⁊ ſanat alopitiam flegmaticam.
Commouet etiam calida apoſtemata in interi
oꝛibus.i¶ Confert frigoꝛi neruoꝛum.⁊ eoꝛum
mollificationiet paraliſiet toꝛture.¶ Conſert
coꝛruptioni memoꝛie: cum eius confectio no⸗
ta anacardinum ſumitur. Sed tamen com⸗

mouet alie nationem ⁊ melancoliam. ¶ Sutſ⸗

.

ne

S ☛ D £

—
☛

—

D
—

–
—

☛Rt =.
—

E

De Herbis

fumigant᷑ cum eo emo:roides ⁊ exſiccant᷑ Eſt

ex ſumma venenoꝝ.⁊ adurit humores ⁊ inter

ficit.¶ Et eius quidem tiriaca eſt lac vaccinũ
butiro inde extracto.Et oleũ nucis eius fran

git virtutẽ.loco eius ponit᷑ quintuplũ ponde/

ris eius de badaham.⁊ quarta ponderis ipſiꝰ
de oleo balſami.⁊ tercia põderis ipſius de na/

pta alba.

Capitulum. xxvif.
Netum eſt herba oꝛtulana odoꝛifera
a Pla. Aneti ſemẽ pꝛincipaliter cõuenit
vſui medicine.radix ſecũdario.herba
do tercio.¶ Palla. Menſe ſebꝛuario anetũ ſe
ritur locis frigidis.O mnẽ ſtatũ celipatit᷑ ſed
tepidioꝛe locat. Rigancdũ eſt ſi ſe abſtineat im
ber:ſerendũ eſtrarius.aliqui ſemẽ eius nõ ob⸗
ruũt.Opinãtes ꝙ a nulla auetangat᷑. Se
rapion.li.aggre.ca. Vebet id eſt anetũ oĩbus
notum eſt. virtus eius eſt que calefacit in ſine
tercij gradus.⁊ deſiccaein pꝛincipio ſcði.i¶ Ga
lienus.vi.ſimpli.far.ſim tranſſationẽ grecam
Anetũ calefacit quidẽ adeo ſemꝑ vt ſcdi gra⸗

dus ipᷣm intenſi putandũ.vel.iij.remiſſi.in ſic.

vero.ijgradus eſt inchoanter.vel pᷣmi intenſi

Bperationes

¶ Merito ergococtũ in oleo diafoꝛeticũ ⁊ im
moleſtũ ſomniq; factinũ ⁊ degeſtiuũ crudoꝛũ.
necnon indigeſtoꝝ humoꝛũ exiſtit: appꝛopin⸗
quat vtiq; oleũ quod ex eoaperitiuis digeſti⸗
uis farmacis dictis niſiquia panlo calidius il
lis ⁊ ſubtiliũ paruum eſt. Et ideo diafoꝛeticũ.
vſtũ vero tercij fit gradus calefactiuũ ⁊ ſiccũ.
Et ideo mollibo vulneribo appoſitũ pᷣſtatope⸗
ram. ⁊ pᷣſertim eis que in pudendis.humidius
aũt ⁊ minus calidus ridere eſt ad hec.⁊ euchi
mũ q̃ſi digeſtibilius eſt ⁊ ſomni factiuũ. Et
idem Serapuon auc.aben meſuay. Anetum
eſt calidũ. Inducit ſomnũ.⁊ oleũ eius eſt bo⸗

num ventoſuatibo. Et ſemen eius in polentis

poſitum muliplicat lac quando accipit᷑ ſolum
minuit ſperma. ⁊ debilitat viſum.maximeni⸗

minus vſus eius.i¶ Paulus capᷣ.de aneto. De⸗

coctio eius valet ſtrangirioſis ⁊ diſſurijs da
ta.et potiſſime ſyrupus factus ex decoctione
eius ⁊ ʒuccaro.i¶ Plinius libꝛo.xx. Anetum
ructus mo uet.⁊ toꝛmina ſedat.alitũ ſiſtit. Ci
nis eius vuam leuat.oculos ⁊ genituraʒ ebe⸗

tat. ¶ Ad emoꝛroidas accipe puluerem vrti⸗

ce⁊ puluerẽ aneti conſxe cum melle. et emoꝛ⸗
roidas inunge.

. 23 62,
O

S

0%
300

Capitulum.xxviij.

„ dD

Tractatus

Ntefloꝛũ vel flos vitis agreſtis. Vel
a flos vitiſſi. Idẽ ſunt Dyaſ.ca.Enan
tiũ id eſt antefloꝝ. vel flos vitis agre⸗
ſtis qᷓ cũ ceperit floꝛere. colligẽdi ſũt floꝛes ipſi i.

delſiccãdi. ⁊ alio noĩe vocat᷑ vitis iſta labꝛuſta
floꝛes eius opime redolẽt ⁊ ſiccant᷑ in vmbꝛa:

⁊ in teſta Pper ũt. ⁊ melius naſcit᷑ in ſyria.
Pbperationes
¶ Dyaſcoꝛides. Virtus eſtei ſtiptica.vnde ſi
bibitũ fuerit euſtomaticũ eſt ⁊ diureticũ.ven/
trẽ ſtringit.ſanguinẽ re ijciẽtib⸗ ſubuenit. ⁊ bi
bitũ 2 impoſuũ ſtomacho ſetoꝛẽoꝛis emũdat.
digeſtionẽ ſtomachi celebꝛat.mixtũ oleo ⁊ ace
to do loꝛẽ capitis ſomẽto tollit¶ Succus vi
ridis incathaplaſmatibo adhibitꝰ vulnera re
cẽtiaſine tumoꝛe ſeruat.Egilopas ĩ initio vol
neribooꝛis ⁊ gingiuaꝝ vtile eſt.¶ VUulnera ad

ſanitatẽ perducit. melle addito ⁊ oleo roſarũ?⁊
croco ⁊ mirrha ¶ Peſſarijs neceſſarie adhibet

*

fluxns matricis peſſario facto ſtringit. reuma
oculis ſuſpẽdit.i¶ Cathaplaſmatibo adhibitũ

ſtomachi egeſtionẽ ſoluit.⁊ maxime cũ polen⸗
ta a vino mixtũ ⁊ impgſitũ.i¶ Cõbuſtũ vᷣo in

teſta cũ carbonibacollęfis bene miſcet. Pana
ricia oculoꝛum ⁊ pterigea purgat melle addito

reuma gingiuarũ.⁊ vulnera curat.

E, O
2 WW
WW .

Coapitulum. xxix.
Niſum. Platearius. Aniſum quod
g glio nomine ciminũ dulce dicit᷑:ſemen
eſt cuiuſdã herbeſimui nomine appel
late.Et eſt calidũ ⁊ ſiccũ in terciogradu. Vir⸗
tutẽ habet diſſoluẽdi ⁊ cõſumendi.i Dyaſco.
ca. de aniſo. Aniſum feruẽtis eſt virtutis. ſcʒ
calidũ ⁊ ſiccũ.⁊ nature mictualis⁊ ſcarotice id

eſt incẽſiue. ¶ Sera. libꝛo aggre. capᷣ. Aneiſin

auc. Dyaſcoꝛi. Aneiſin qð de eo eſt recens eſt
bonũ. habens groſſa grana plena ⁊ non exco
riatur quando fricat᷑ excoꝛiationibo ſimilibus
furfuri. Et habet odo?ẽ bonũ foꝛtem. Et ilſud
quod eſtex inſula Cretenſieſt melius.Et poſt
illud eſt Babylonicũ. Hyſpanicũ vero eſt de⸗
terius. Et quod explanta eius eſt magis iuua
tiuũ eſt ſemen eius.¶ Galienus.vi.ſimpli.far

ma.ca.de aniſo. Sapoꝛ eius eſt acutus.ama

*„

rus modicũ.Et virtus eius eñſt que calefacit⁊
deſiccat in tercio gradu.Pꝛopterea ergo ⁊ diu
reticũ eſt. Ventoſitates aũt que ſᷣm ventrem
ſiſtit. ¶ Auicẽna libꝛo.ij.ca.de aniſo.Aniſum
eſt ſemẽ feniculiromani acuitatis maioꝛis ;
nabati. Et ex eo melius eſt quodeſtpondero/
ſum. ⁊ eſt calidum ⁊ ſiccum in tercio gradu.

Hperationes

Dyaſcoꝛides.Aniſum qͥa mictualis eſt vir⸗
tutis yctericis medetur.ſitim tollit bibitũ ve⸗
nenis occurrit. inflatiöões amputat.ventrem
ſtringit. menſtruis imperat.¶ Lac mulierib-
ꝓuocat ⁊ auget.bibitũ venirẽ ſtimulat.umi

gatiõe naribus adhibitũ doloꝛẽ capitis tollit.
Auriũ doloꝛem cum oleo roſarũ adhibitũ

mitigat.ventoſitatẽ ventris tollit et doloꝛem.

¶ Optimũ autem eſt creticum. demdeegyptiũ
Ballicũ vero meritiſſimũ. Paulus capᷣ de ani
ſo. ¶ Contra liuoꝛem expercuſſione conterat᷑
ciminum ⁊ aniſum. ⁊ inmoꝛpoꝛent᷑cum cera ⁊

calidum ſuperponat᷑. Aniſum ſimiliter auget

lac⁊ ſperma aperiendo meatus.⁊ mũdat hu⸗
midiratem matricis.¶ Almanſoꝛ tractatuter
cio capitulo de aniſo. Aniſum calidum eſt qð
ventoſitatis diſſolutiuum exiſtens.epatis ape
rit opilationem coeundipꝛeterea voluntatem
ſtimulat. ¶ Serapion libꝛo aggregatoꝝ au⸗
ctoꝛitate. Oraſcoꝛides lirtua eius eſt deſic⸗
catiua et calefactiua. Et expellit ventoſuates
a coꝛpoꝛe ⁊ ſedat doloꝛem. Et ꝓuocat vrinam
7 ſudoꝛẽ.⁊ cõfert hydropiſi. Et abſcindit ſi
timq̃ fit ab humoꝛibo ſalſis qñ ſumit᷑ inpotu.
¶ Et eſt conueniens venenis ⁊ inflationibus

et ſtringit ventrem. et abſcindit humiditates

2 —

d O e de

cdqd
ch .
te
.

i
ſ
tco
8
d
oſt
des
u
tar
ma
it
diu
n
m

4

De Derbis

albas a matrice fluentes.⁊ pꝛouocat lac.i¶ Et
excitat libidinem.et quãdo attrahitur odoꝛa⸗
tu fumigatio vapoꝛis eius ſedat ſodam.Et
qu ando teritur ⁊ miſcetur cum oleo ro. diſtil⸗
latur in aurem.curat quod intra ipᷣam accidit
ex caſu aut percuſſione.⁊ ſedat doloꝛemeius.
i Et idem auc.bugeri.Aperit opilatiões epa⸗
tis.ſplenis renum ⁊ matricis.Et mundificat
vias que ab humoꝛibus opitulantur. Et pꝛo⸗
pter hocconfert febꝛibus antiquis.⁊ habet in
ſe acuitatem ꝓpinquam aduſtioni. quare ſol⸗
nit ventoſitates.maxime cum ipſum aſſatur.
Auncenna. Aniſum eſt aperitiuũ cum ſtipti⸗
cuate parua.Et eſt ſedatiuum doloꝛum. et re⸗

ſolutiuum ventoſitatũ:et pꝛopꝛie ſi aſſetur.et

.

in ipſo quidem eſt acuitas qua medicinisadu
rentibus fit vicinum.

apitulum. xxx.

Htilis eſt herpa de qua fitſal alkolt.

a Dyaſcoꝛides. Ouo ſunt eius genera.
AUnum habet ſolia lenticulis ſimilia
Alia habet ſolia ſimilia camepuhi. Pꝛima ba⸗
bet haſtam altam duobus palmis erectam cũ
folijs mollbus. Radirx eſt illi minoꝛ⁊ tenuis
Naſcitur locis berboſis ⁊ ſolaris guſtu ſalſa.

Secũda eſt que folia ⁊ haſtas ſimiles came⸗
pithi habet.ſed aſperioꝛa ⁊ minoꝛa.floꝛempur
pureũ ⁊ odoꝛẽ grauẽ:radix cicoꝛee ſimilis.

Dperationes.

¶ Balienus ſexto ſimpliciũ farmacoꝛũ.capł.
Antillis.Ouplex quidem eſt.ambe tamen me⸗
diocriter ſiccant.vt ⁊ vlcera ſolidẽt. Altera ve
ro que camepitheos aſſimulatur.plus vtiq; qᷓ;
alia ſubtilium partium eſt: vt epilenticis con⸗
ferat.hec autẽ ⁊ abſterſiuioꝛ qᷓ; altera eſt.¶ Al⸗
manſoꝛ tractatu tercio caplł.vſnen.id eſt.antil
lis calida eſt ⁊ ſicca que purgat ⁊ aperit epila⸗
tionẽ.carnemq; coꝛrodit ſuperfluam. vniuer
ſaliter autem omniũ iſtarum berbarũ bonum
habentiũ odoꝛem q;plures calide ſunt.niſiũle
exquibus ſentitur illud quod diximus ·ſcilicet
frigiditas maniteſta:ſicut ſentitur in aqua ro⸗
ſata ⁊ camphoꝛa atq; ſandalis.

Capitulunn. xxxj.

¶ Sera. li.aggre.ca.laieramarien id
eſt anthos inquit.Eſt arboꝛ maris.⁊

eſt alpinal fac ⁊ vacola.Et dicit auctoꝛ Dyaſ.

Species roſmariniſunttres. Vna earũ has
bet ſemẽ quod nominatur ſachi. Et babet fo⸗
lia ſimilia folijs maratri,. niſi quia ſunt la⸗

d N 8 π

D

vnge fit electuari

gitudo ſtipitis eius eſt vnius bꝛachij ⁊ plus.
⁊ habet multos ramulos ſuꝑ quoꝝſi ummita⸗
tes ſunt capitella in quibus eſt ſemen album
ſimile ſeminipla nte quedicit᷑ ſpondilion mũ⸗
dũ anguloſum. acuti ſapoꝛis.in cuiꝰ odoꝛe eſt
ſimileodoꝛireſine pini.⁊ quãdo maſticat᷑ moꝛ

dicat linguã.Radix veroeius eſt alba multũ.

cuius odo: eſt ſicut odoꝛthuris.Et eſt ſpecies

alia ſupꝛadicte. nifiquia ſemen eius eſt latum

nigrũ ſimile plante ſpondilion. habens odoꝛẽ

bonũ ſed moꝛdicat linguã.⁊ habet radicẽ exte
rius nigram. interius vero albã. Eſt ſpecies

alia ſimilis ſupꝛadicte.niſi quio ipſa nõ habet

ſtipitem nec ſemen nec floꝛem. ? naſcit libano
tis locis petroſis ⁊ agreſtibꝰ. ¶ Yl i. Roſmari⸗
num latini ab effectu herbã ſalutarẽ vocant.

folia habet feniculi ſimilia atq; aſpera. et rota⸗

tim terra pꝛoſtrata.¶ Pla. Roſmarinꝰ eſt her

ba calida ⁊ ſicca cuius folia et floꝛes compe⸗

tunt vſui medicine. flos autem anthos dicit᷑.
iũ qð dicit᷑ dyanthos. In lo⸗
cis marinis creſcit vnge ⁊ nominat᷑ habet vir⸗
tutẽ cõfoꝛtandi ex aro mnaticitate:diſſoluẽdi ex

caliditate. extergendi ⁊ mũdificãdi.⁊ cõſumẽ⸗
di ex ſiccitate et viriutem diafoꝛeticã ex caloꝛe
aperiente. Cũq; calida ⁊ ſicca eſſe dicauin ex⸗
ceſſibus ab anctoꝛibus nõ determinat᷑. herba
ipᷣa libanotides vel dentrolibanũ dicit᷑. quidã

tamen dicunt q ſit frutex. alij vero ꝙ herba ſit

Cum inuenitur in medicinis receptio anthos
vel roſmarini. debent poni floꝛes folia vel liba
notidis vel dentrolibani. Floꝛes ad ſolem de
ſiccati. per annum ſeruant᷑ in efficacia multa.
Simiiiter ⁊ ſolia. .

Dperationes

Contraſincopim ⁊ cardiacã paſſionẽ datin

Ddianthos cũ vino oſſis de coꝛde cerui. VUel de

coctio fit in vino vel aqua roſarũ.ipᷣmq; vinũ
datur patiẽti.¶ Cõtra frigiditatẽ aut debilita
tẽ cerebꝛi roſmarini decoctio in vino fit. ⁊ Ppa⸗
tiens diſcooperto capite fumũ recipit.i¶ Con⸗
tra vue humiditatẽ acetum vel vinũ decoctio
nis eius gargariſat.¶¶ Contra ſtomachikfrigi

ditatem ⁊ ad digeſtionem confoꝛtandã dyan⸗

thos vel vinum decoctionis eius.⁊ maſticis
naſcit᷑.¶ Contra ſtomachi doloꝛem ꝛ in teſti⸗
noꝛũ ex ventoſitate.vinũ decoctionis eius.ac
cimim ponatur. ¶ Exſinonomis notandũ q;
hoc nomen anthos apud grecos pꝛo quolibet

ſlooꝛeſumitur. ſed apud nos pꝛopꝛie roſmarini

vel libanotidis a nthos dicitur.

bus ¶ Eius quoqʒ f

Tractatus

tioꝛa parum groſſioꝛa. et extenditur ſuperter⸗
ram circulariter. habens bonũ odoꝛem ⁊ lon/

Capitulum. xxxif
MNcuſa eſt herba cuius radix digitos
a inficit cõtrita. Sanguinei quoq; co⸗
loꝛis eſt.vndeetiam pictoꝛibꝰ ad pur
puram effigiendam vel efficiendam in vſu eſt

Exrherbario ancuſa duplexeſt. Unam quam

affabatam vocant. alia que maxime medici⸗
ne apta eſt. hec in terrapꝛeſſa. ſpinoſis folijs
ſine caule naſcitur.et menſe febꝛuario legitur.

¶ Oyaſcoꝛides. Ancuſe duo ſũtgenera Una

ſiquidem habet folia lactuce ſimilia.ſed acuta
⁊ aſpera ⁊ integra ⁊ ſpinoſa. Radix eſtei groſ⸗
ſitudinem habens digiti. coloꝛis ſanguinei.in
eſtate digitos inficiẽs. Naſcitur in locis cul⸗
tis. habens in egypto folia ſuperterram ſpar⸗
ſa. virtutis redarguẽtis eſt. radix medetur cõ⸗
buſtionibus.

Hobrrationes.

¶ Dyaſcoꝛides.Cera⁊ oleo additis vulnera
renum optime curat.¶ Ignem ſacr ũ cum po⸗

lenta extinguit. maculas coꝛpoꝛis ⁊ lepꝛas cũ

aceto impoſita emundat.i¶ Suppoſita men⸗
ſtruis imperat.aboꝛtum facit.¶ Eius elixatu
ra recte mulierũ ſtericis adhibet᷑. Hefreticis
aut ſpleneticis opitulat᷑. ⁊ cum vino febꝛienti
qʒ foſla ventrem ſtringunt cũ
vino bibita. Ipius herbe decoctio membꝛum

arcuatum ſanat. ¶ Radix eius in oleo deco

cta ⁊ cera facit ad combuſtion.

Capitulum. xxxiij.

„¾ Nà U SN

XRR

= –☚..

S
—

=S—☛ S☛

„

De Yerbis

Pium.yᷣſidoꝛus in libꝛo ethimologi⸗
a arum. Apium dicitur eoꝙ apex id eſt
caput antiquoꝛũ eo coꝛonabat᷑.Hanc
herbam hercules pꝛimus capite circumtulit.
¶ Auicenna Apium aliud montanũ aliud ſil

ueſtre aliud do meſticũ.et aliud quod oꝛitur in

aqua domeſtico minus.cuius eſt ſicut dome⸗
ſtici virtus.Eſt ⁊ alia ſpecies eiꝰ que nominat᷑
ſumurion minus domeſtico. Crus habens cõ
cauũ ad albedinem decliue.foꝛtius eſt roma⸗
nũ montanũ.Eſt autem in pꝛimo calidum in
ſecundo ſiccum. ¶ Pandecta capitulo quin⸗
quageſimo. Apijplures ſunt ſpẽs. Nam eſt
apium domeſticum vel oꝛtiuum. Et eſt apium
ramnum ſiue apiumriſus. Et eſt apiumemoꝛ
roidarum. Et eſt apium quod dicitur cereſo⸗
lium. Eteſt apium campeſtre. Et eſt apiũ hy⸗
ſpanũ.Eteſt apium perſicũ.Et eſt apiũ agre⸗
ſte.Et eſt apiumn montanũ.Et eſt apium aqua
ticum.Eteſt apium ruſticũ.Et eſt apium qð
dicitur regalia. Apium̃ domeſticum om̃ibus
notum.qð Dyaſcoꝛides vocat oꝛtiuum.quod
calidum eſt in pꝛincipio tercij gradus.ſiccum
in medioeiuſdem cuius ſemen maioꝛig eſt effi
cacie.ſecundario radix.tercio herba.Eũ autẽ
in medicina receptio apij ſimpliciter inuenit᷑.
ſemen apponendũ eſt.quod a multis ſelinum

appellatur.licet tota herba ſic vocetur.
¶ Palladius. Et apijgenere eſt ypoſelinon
durius.aut auſterius.⁊ oleoſelinon molli fo⸗
lio ⁊ caule tenero.quod naſcit᷑ in lacunis. Et
etroſelinon quod maxime in locis aſperis.
ec omĩa genera poſſunt habere diligentes in
oꝛti cultura.¶ Conſtantinus. Eſt autem apij
genus quod vulgus cerefolium vocat de quo
ſcilicet dicetur inferuus.

Operationes.

¶ Apium domeſticũ puocat vrinã ⁊ menſtrua
⁊ reſoluit ventòſitates.⁊ ꝓpꝛie ſemen eius.

¶ Succus eiꝰ in quo ſaxofragia decocta fue⸗

rit ſtrãguirioſis ⁊ diſſurrioſis ſubuenit. Vel
ſaxafragia.grana ſolis.filipendula ⁊ lapis lin
cis coquãtur in ſucco apij.⁊ in colitura addi⸗
to nacaro fiat ſirupus.qui mane detur cum
calida. H
¶ Succus apij agreſtis vel acetum et oleum
violarum vel roſarum miſceantur.et buliat in
vaſe vitreo ad ignem. Æ cum tali oleo calido
capat patientis inungatur.valet contra litar⸗
giam ⁊ freneſim.pꝛius capite ra
¶ Siccus decoctiõis apij ⁊ tammariſciſple/
nis⁊ epatis opilationem ſoluit ⁊ duritiem ſed
pꝛopꝛie ſplenis.
¶ Aliud. Sumatur decoctio radicis apij feni
culi petroſilini.fiat ſyrupus contra ycteritiam
ex ſucco apij ⁊ ſcariolarũ.⁊ deturcum calida.

B

¶ Contra hydropiſim radix apij ⁊ feniculibu

lia t in ſucco fumi terre.et in aqua decoctionis
addito ʒuccaro.fiatſyrupus.miro modo con⸗
Fiant etiam iſti leucoflegmaticis ⁊ vpoſar⸗
tica laboꝛantibus. Recipe ſucci apij.i.i.ſuc
ci ſcariolarũ l.ſ.maſticis.Z.i.facta deco cti⸗
ne coletur.poſtmodũ addito zuccaro. fiat ſyru
pus in fine decoctionis addatur pulueris eſu
le.ʒ.ij.⁊ pulueris reubarbari. E.ſ.mane cum
calida exhibeat᷑ contra amphimerinã pᷣcedat

purgatio.deinde coquatur agaricus cum ſuc
co apij in po mo coloquintide.vel in malo ter⸗
re vacuato ſeu cauato.et decoctio talis detur

quotidie patieniti.
¶ Hota ꝙ apium nocet pꝛegnãtibus:quia vir
tute ſua diſſoluit retinacula fetus.

29

Dium ſilneſtre. galienms dctano

a ſimplicium farmacoꝝ capitulo apium

ſilueſtre alij ſelinum vel equinum. alij

vero alexandrinum nominant.exeodem gene
re eſt.Et hoc cum ſelino ⁊ petroſelino macedo
nico.⁊ erit quidam ſelino foꝛtius.petroſelino
vero debilius. menſtruoꝛũ vtiq; du criuum eſt
7 vrinatiuum. =Sð”

Hyprerationes

Auicenna. Apium ſilueſtre eſt vlceratiuum
impediens ⁊ magis calefactis cõöueniens.
¶ Apium ſilueſtre confert alopitiam babenti
⁊fiſſuris frigoꝛis ac verrucis.
6Aopiuun ſilueſtre in emplaſtro vlcerat ⁊ con⸗
fert ſcabiei ⁊ empetigini.ac vulneribꝰ vſq; ad
ſigillationem. ‚NR
E¶ Eſtautem malum epilentie exſiccans eam
Piſces quoq; ſi egrotant in piſcinis apio ſil⸗
neſtri viridi rerreantur.
J Eomtrgopilationem ſplenis etepatis valet
ſemen apijſilueſtris ſumptum cum vino.

Trattatus

Apiũ ſilueſtre virtutẽ habet in ſemine eins

Pium ruſticum eſt apium quod dici⸗
a tur regalia. et eſtherba cnius ſuccus
ingreditur in quadam cõſectione ad
ſcabioſa vlcera in antidotario virili.

Pperationes

¶ Succus eius radicis cũ aceto fricatus va⸗
let contra ſcabiem ⁊ vlcerationem.
¶ Ba lienus ſexto ſimplicium farmacoꝝ capi⸗
tulo de ambꝛoſia ſiue apium ruſticũ babetvim
ſtipticantem ſiue repercutienten.
¶ Oculis valet illitum cum melle ita vt ſubin
de foueantur. ..⸗
¶ Opilationem epatis ſolut.
q Et eſt reſolunuũ inflat ionis aperitiuũ opila
tionis ⁊ ſedatiuum doloꝛum.

Capitulum. xxxvj.

N D N

☛ =.

. £

SPium emoꝛroidaꝝ. ¶ Balienus ſexto
a ſimplicium farmacoꝝ capitulo botra
chion inquit. Apiumemoꝛroidarum
eſt cum fol ijs guttaticis guttis quaſi i ſangui⸗
nis melancolicicalide et ſicce eſt vehementer

radix.⁊ ſimilitertota herba.

Pyperationes.

¶ Apium emoꝛroidarũ in vino coctum catha⸗

plaſmet᷑ naribus.emoꝛroidas inflatas. et fle/

gmaticas excitat.

XEauendum tamen eſt ne eis fluentibus hoc

fiat ſi ſine fluxu cum tumoꝛe ⁊ doloꝛe ⁊ cxtenſio

ne illa rum venarum fuerit doloꝛ mitigatur.et

tumoꝛem ſiccat. Et ob hoc apium emoeroida⸗
rum dicitur.

Item ſcabies ⁊ lepꝛas excoꝛiat ⁊ vngues ie,

Capitulum. xxxvij.

Ppios id eſt camebalanos.Et ſecun
a du quoſdam dicitur raffanus agre⸗
oſtis. Et dico ſᷣm quoſdam.quoniam

ſim veritatem raffanus agreſtis eſt ille qunde⸗
ſcribit᷑infra in capitulo Raffanus agreſtis.
Diaſoregcapinil appios. Appios ha⸗-

ſtas habet duas veltres viſcoſas ⁊ teneras et

rufas. Folia ſunt ei rute ſimiliaoblonga⁊ vi⸗

2

ndia et parua.ſemen paruum cuius radixeſt

affodillo ſimilis: ſed obrotunda ſimilis pile la
chꝛymo plena. defoꝛis nigra intus alba. Radi

ceg eius duo ſuntſuper terram.

Hperationes.
¶Radices accepte vomitum faciuunt. coleram
⁊ flegmam excludunt.radices eius de ſubtus
id faciunt.O mnis vero cauſa ⁊ accepta om̃ia
ſimiliter facere nouctt.
¶ Lachꝛymũ eius ſiccolliges Incide radices
⁊ in aquam mitte quod ſupernatauerit cũ pen
na collige ſicca ⁊ reprne.
¶ Oyaſcoꝛides. Siobuloꝛum ſemi trium mo
do datum potui per ventrem purgationem fa
cit. Herbe autem ipſius ſuperioꝛa vomitũ fa⸗
ciunt ⁊ inferioꝛa venirem purgant.

Capitulum. xxxviij.

4

B
£

¶ Et ꝓpter hanc cauſam pꝛo

ꝛoſtilla. Pplint ca. Apꝛoſtilla eſt ber
QA ba vncos duos ſine tres ſpar git inter

ra rubẽtes. folia habet rute ſinnlia.ra
dices vt cepe ſed amplioꝛes quã quidãraffanũ
agreſtẽ vel ſilueſtrẽ vocãt.intus habet medul
lã candidã.extra coꝛtijces nigros.naſcit᷑ in mõ
nbus ⁊ aſperis aliqudo ⁊ vmbꝛoſis lociss

Hyperationes.

¶ Pliniꝰ. Apꝛoſtilla purgatinferiꝰ? mpero.
Excitat libidinem in viris ⁊ mulieribus.

2

o

Capitulum. xxxix.
Rthemiſia.yſidoꝛus. Arthemiſia eſt
a herba dyane agẽtibo cõſecrata.vnde ⁊
nũcupata.Dyana ſiquidem grece ar⸗
themis dr.i¶ Pli.li.cxv. Arthemiſia q̃ antea
arthenis vocabat᷑ ab arthemide cognomina⸗

tam.ſicut quidã putant.Etiã dicit᷑arthemiſia

qm̃ ſic vocabat᷑ vxoꝛ regis manſolei quivoluit
eam ſic vocari que antea ( vt inquit Plinius)

gaorthemis vocabatur.⁊ ſunt qui ab arthemide
grxrthemiſiã cognominatã putãt.qm̃ pꝛiuatim
medicat᷑feminarũ malis.i Dyaſcorides.Ar⸗
Themiſie tria ſũt genera.Unũ eſt qð vocat᷑ ar

themiſia monodos.id eſt mater berbarũ que

eſt fructicoſa ⁊ ſimilis abſinthio folia maioꝛa

⁊ pinguioꝛa habẽs:⁊ haſtas longas.naſcitur

inmaritinis locis et lapidoſis. Foꝛeſcit autẽ

eſtatis tempoꝛe.floꝛibus albis paruulis gra
ueolentibus amaris. Altera arthemiſia tage
tes nominat᷑. quetenera eſt.ſemen habens mi
nutũ ⁊ vnam haſtam ſolijs plenam. Naſcit in
locis mediterraneis ⁊ altioꝛibus floꝛẽ mellinũ
atq; tenuem ⁊ iocundioꝛẽ cõpa ratiõe pꝛioꝛis
ferens.heca grecis vocatur tagetes vel tana⸗
cetum. Et nos in lingua latina vocamus eam

thanaſiam.vel ᷣm quoſdam athanaſiã. Et eſt

tercia arthemiſia q̃ lepta fillos dicit᷑.naſcit᷑ cir⸗
ca ſoſſas ⁊ agros. YFoſculũ eius ſi cõtriueris
ſamſuci odoꝛem habet.⁊ ipᷣa amara. Has ſpe
cies arthemiſie dyanã dicũt inueniſſe ⁊ virtu⸗
tes eaꝝ ⁊ medicamina chironi centhaurotra⸗
didiſſe. Hec herba ex nomiĩe dyane que arthe /
mis dicit᷑. accepit nomẽ arthemiſia que calefa⸗
cit ⁊ ſiccat.i¶¶ Galienꝰ.vi.ſim.far.capᷣ.de arthe
miſia. Arthemiſia duplex quidẽ eſt herba.am⸗
be tamen calefaciũt mediocruer ⁊ ſiccãt.⁊ po⸗
nantur in califaciẽdo quidẽ ſecũde.in ſiccan⸗
do vero pꝛime intẽſe vel ſecũde incipiẽtes ſunt
quoq; mediocriter ſubtilium paruum

Hopbkrationes
4 Date, Arthemiſia virtutem habet
acerrimã.purgatiuam attenuantem calidam
leptinticam.iſElixatura eius cauſas mulieris
mitigat.menſtruis imperat.ſecundinas exclu
dit. moꝛtuos inſantes in vtero deponit. cõſtri⸗
ctiones matricis reſoluit.om̃es tumoꝛes ſpar
git.accepta calculos angit.vrinam ꝓuocat.
herba ipᷣa tunſa ⁊ in vmbilico poſita mẽſtruis
imperat.i Succus eius mirre mixtus ⁊ ma⸗
trici ſuppoſitus omnia ſimiliter facere nouit.
Coma eius ſicca bibita.ʒ.iij.ſtericas cauſas
componit.i Si quis iter faciens eumſecum
poꝛtauerit non ſentiet itineris laboꝛem.¶ Fu

8

TE

eſt
ler
⸗
le
nag,
ſſa
bit
e)

en

kar
gne
o:4
tur
utẽ
64
age
emi
n

nis

☛eꝝ = ☚E

— .,—☛ —

— —
.*
. —

—
7 —
7 —

—

N

3 S

credipoſſet eam tantam virtutem habere.

gat etiam demonia in domopoſita. Pꝛohibet
etiã maledicamẽta ⁊ auertit oculos maloꝛum
¶ Item ipſa tunſa cum axungia ⁊ ſuperpoſi⸗
ta pedum doloꝛem ex uinere tollit. In puluere

redacta.⁊ cum aqua vel mulſa potui data in⸗

teſtinoꝛum doloꝛem tollit.

—

¶ Artemiſia que tagetes vocatur facit ad veſi⸗

ce doloꝛem ⁊ ſtranguiriam ſucco dato ex vino

vncias duas. 2
¶ Yebꝛicitãti ex aqua ea ciatis duas potui dat᷑.

¶ Succus tunſa cum axungia ⁊ aceto coxaꝝ
doloꝛi medicatur ligata vſq; in terciũ diem.
¶ Vt infantẽ hilarem ſacias incende ⁊ ſuffu⸗
migabis.et om̃es incurſiones maloꝛum auer⸗
tet et hilarioꝛem faciet infantẽ.neruoꝛum do⸗

„

ʒ .

mirifice ſanast.

¶ Doloꝛe pedum grauiter vexatis radicẽ eius

da cum melle manducare et ita ſanabit᷑ vt vix

¶ Succo eius cum oleo roſarum febꝛiẽs per⸗
unctus curatur ea. Hanc herbam ſi confrica
ueris laſaris odoꝛem habet.
¶ Balienus. Ambe ſpecies arthemiſie conue
niũt lapidibus in renibus exiſtentibus ⁊ ad
calefactiones ⁊ extractiones ſecundarũ.

. —

loꝛem ⁊ tumoꝛem trita cum oleo bene ſubacta

Riſtologia rotũda. vſidoꝛus
Ariſtologia dicitur eo ꝙ mulieri
ña bus fetis optima eſſe compꝛobe/
ttuur. Ham poſt partum ſuperſeſ⸗
flflfla. matricẽ beneſicio vapoꝛis ex⸗
purgat. Huius genera ſunt duo. Vna dici/
tur rotunda. eo ꝙ habet radicem rotũdam.Al
tera vero longam habet. cum ramis et folijs
longioꝛibus.Quinetiam dactilinam vocant
eo ꝙ radice ſu roboꝛe digitali⁊ lõga.¶ Pliniꝰ
libꝛo viceſimoquinto. Arinologie nomen in⸗
ter nobiliſſimas berbas grauide dediſſe viden
tur quoniã eſſet ariſte recuſes.NHoſtri materre
vocant. Frc noe eius genera ſeruant.vnũ
tuberibus radum rotundis folijs inter mal⸗
nam et hederam nigrioꝛibus ac mollioꝛibus.
Alterum maſcula radice.quatuoꝛ digitoꝛum

longitudine baculi caſſitudine. Tercium ve⸗

ro longiſſime tenuitatis vit is nouellecui ſit pᷣ
cipua vis omnes coloꝛe buxeo caulibꝰ paruis
floꝛe purpureo. ¶ Platearius. Ariſtologia
vtraq; calida in pꝛimo gradu.⁊ ſicca in ſecũdo
Rotunda magis competit medicine.et radix
magis ꝙ; folia. Radixtolligitur in hyeme an⸗
te pꝛoductionem floꝛum. Habet autem virtu
tem diſio luendi conſumendi et expellendi ve⸗
nen um. poſſunt autem per beiennium ſeruari
¶ Serapion libꝛo aggregatoꝛis capitulo aca⸗
nug.id eſt ariſtologia.Eius ſunt due ſpecies:
maſculus ⁊ femina.Et longa eſt maſculus:et
rotunda femina. Rotunda vero duas habet
ſpeces. Vna habet folia ſimilia ſciſſos quaſi
rotũda odoꝛifera mollia ⁊ lenia ⁊ habetramu
los oblongos egredientes ab vna radice ⁊ flo
rem habens album interius rubeũ fetidiodo
ris ⁊ nullius vtilitatis.⁊ habet radicem rotun⸗

dam ſimilem rape. ſed longa habet folia lo ngi

oꝛa q; rotunda.⁊ virgas ſubuilles longas circi
ter palmimẽſuram. Ylos eius eſt coloꝛis pur⸗
purei⁊ odoꝛis fetidi: qui eſtin ſua operatione
ſimilis floꝛe herbe.que dicitur actu. Et habet
radices in longitudine vnius palmi ⁊ plus:et
in groſſitudine digiti:et quod eſt inter radices
eſt ſimile ligno buſſi:et odoꝛ eius eſt pinguis.
Et eſt ariſtologia longa.Eſt ⁊ alia ſpecies ro⸗
tunde q̃ virgas ſubtiles habet ſuꝑ quas ſunt
multa folia rotũdaſilia folijs ſemꝑ viue mino
ris.⁊ flos eius eſt ſimilis floꝛirute.⁊ radixeiꝰ

eſt longa ſubtilis.ſu per quam eſt coꝛtex groſa⸗

ſus boni odoꝛis qua apotegarij vtuntur incõ
ſectionibus vnguentoꝛum et electuarioꝛum.
¶ Auerois libꝛo colliget.capitulo de ariſtolo

8

d A& m O R

S N "* 0

S O

giao. Ambe ſi pecies eius calide ſuntet ſicce in ſe

cundo gradu.

Pperationes

Ariſtologia rotunda valet contra aſma bu⸗
mida due partes pulueris ariſtologie. et dimi⸗
dia gentia ne cõſiciantur cum melle. et tale ele⸗
ctuarium detur.
¶Contra epilentiam aniſtologie rotunde eu⸗
foꝛbij. caſtoꝛei ſulphuris vini.ſiat decoctio in
oleo petroleo vel muſtellino vel ſaltem cõmu⸗
ni. et inungatur ſpina a collo inferiuns.
¶Ipſe etiam puluis conſectus in aceto ſca⸗
biem et ſaniem curat.
¶ Contra venenum et moꝛſum venenatoꝛum
animalium detur puluis eius cum ſucco men
te vel vino.

¶Puluis eius moꝛtuam carnem coꝛrodit ſi⸗

ue ſit in vulnere ſiue ĩ fiſtula.foꝛmetur liciniũ

ſmpꝛofunditatem eius et melle inunctũ aſper⸗

gatur puluere ariſtologie et immittatur.
¶Ad expellendũfetum ſiue viuũ ſiue moꝛtuũ
coquatur radix in vino ⁊ oleo ⁊ fiat ſomentũ.
¶ Dyaſcoꝛides. Moꝛſibo venenatis aut potio⸗
nibus venenatis cum vino ariſtologie ro.ʒ. i.
data medetur. et impoſita id etiam pꝛeſtat.
¶ Secundinas deponit. Aboꝛſum facs bibi⸗
ta cũ pipere ⁊ m rrbapeſſario adhibita. Simi
lem effectum habet longa ſicutrotunda.

Sedrotunda pius aſmantis oontert et ſub

glutionibus et frigoꝛibus et pleureticis cum
aqua bibita ſingulariter medetur.
Infirxa coꝛpoꝛi euocat vulneribus ſoꝛdici⸗
em ⁊ putredinem tollit. alta vulnera replet.
¶ Mellis et yris ilirice mixia gingiuas ⁊ den⸗
tes a putredine purgat.

bus eius calida et feruens. faciunt deniq; ad
putredines. et purgamenta oſſium deſpuẽda.
Et ad frigidas febꝛes.et ſolitã in ſeminis pur⸗
gationem pꝛouocat. potui data 3.i. vel cathas
plaſm atibus impoſtiiag. r
¶ Ad vſum tamẽ medicine aptioꝛ eſt ro. guſtu
amara. hec enim in emplaſtris miſſa caua vul
nerag repznerrt. .
¶ Facit et ad viperatum moꝛſum.Et ad alia
venena extrinſecus poſita ⁊ doloꝛem de vente⸗
ſitate pingni ⁊ indigeſta cur atet adiunat.
Etiam aſmaticos cum aqua bibita. Adreu⸗
n e ſpaſmata ſuper omne medicamen vti⸗
¶ Frigoꝛe exuſtos inoleovel axungia poꝛcina
cocta caleſacit. ““VMW

4 Pyaſorides Virtus eſt omnibus ſpedͤe⸗

Tractatus

g Cancrinomata que in naribus naſcumtur

cum cipero et dꝛagontea ſemina cum melle tri⸗
ta et in naribus ſemel et iterum vel tertio im⸗

poſita perfecte ſanat.

¶ In febꝛibus acerrimis ariſtologiam ſiccam
ſuffumiga fugatq; demonia. Et hilarioꝛem fa

cit inſantem ſuffnmigata.

¶ Radixeius purgat fiſtulam et ad ſanitatem
perducit. Etpodagricis cum aqua datur.

opilationem vel aliqua groſſiciem ſpinitus in⸗

digeſtirotunda ſanat magis q; longa. Et ſti/

mulos educit. etputrefactionem ſanat.

¶Et ſoꝛdida mundificat vlcera.⁊ dentes ⁊ gin

giuas clarificat. Adiuuat autem aſmanicos et
fingultiantes. Et epilenticos et podagricos
cum aqua bibita.

I¶ Sed ⁊ rupturis ⁊ conquaſſationibus ſuper

aliquod aliud farmacum idonea eſt.

Capitulum. xlf.

—

ur
m⸗
em
ite

.

8

Riſtologia longa. Dyaſcoꝛides capi⸗
d tulo de ariſtologia. Ariſtologia dici⸗
tur a grecis fetalogos et apiſton. Cu⸗
ius tria ſuntgenera.Longa rotunda ⁊ clema
titis. LQonga maſculus eſt.que et dactilis dici⸗
tur.ſolia habens oblonga et virgellas tenues

longitudine duoꝛum palmoꝛum. floꝛem pur⸗
pureum pꝛofert.Radix eſt illi roboꝛe gieli 5
dictũ eſt

odoꝛis boni. Rotunda de qua ſ ctu
appellatur femina.ſolia habens edere ſimilia.
odoꝛata cum viſcitudine obꝛotunda etmollia
et lenia tactu. multas virgas habens ex vna
radice oblongas: floꝛem album et rotundum

habet.in medio floꝛem croceumſed eſt inuti⸗
lis.Radixeſt illi rotundaet odoꝛe non iocun

da:guſta tamen bꝛamoſa.de illa in pꝛecedenti

capitulo dicta.Illa que dicitur clematitꝭ vir⸗

gas habet tenues et longas.folia rotunda et
floꝛem ſimilem rute. Radicem oblongam⁊ te⸗

nuem.coꝛium habentem groſſum et odoꝛatũ.

quam pigmentarij ad confectionem oleoꝛum
miſcẽt.et reliquis medicaminibus ſicut rotun
dam. Galienus ſexto ſimplicium farmacarũ
capitulo de ariſtologia inquit.Ariſtologia lõ⸗
ga eſtſubtilium partium q; rotunda.nõ tamẽ
ipſa inutiliseſt.immo eſtabſterſiue et calefac⸗
nue virtutis.et minus euicen qᷓ; rotunda ab⸗
ſtergit et euapoꝛat.calefacit autem non minus
44 bere mae. Undein quibus opus eſt me
diocriter abſtergere longa eſt melioꝛ.ſicut in

vlcerum incarnationibus. In quibus vero vo

lumus groſſum humoꝛem foꝛtius ſubtiliare
rotunde eſt opus.

Operationes.

¶Auicenna. Ariſtologia duplex eſt. Quedaz

eſt longa.quedam rotunda.O perationes ro

tundein pꝛecedenti capitulo dictu. Sed lon⸗

ga in naſcentijs etvlceribus dignioꝛ eſt.quia
calidioꝛ et magis abſterſiun. .

¶ Mundificat quoq; pectus etpulmonem et

confert doloꝛilateris cum aqua bibita.
Mungdificat etiam vlcera ſoꝛdida.et exco⸗
riationi generat carnem pꝛopꝛie longa.
¶ Pꝛohibet fra udeʒ vlcerũ putridoꝝ.Confert
etiam puncture ſcoꝛpionis et ad multa ꝓficit.
q¶ Platearius. Ariſtologia vtraq; calida in pꝛi
mo gradu et ſicca in ſecundo. Rotunda magꝭ⸗
competit medicineetmdix magis q; ſolia.De
qua in pꝛecedenti capitulo dictum eſt.

Capitulum. xlij.

„ Rboꝛ glandis. Sera. l aggre.ca. huſ⸗
ſos auc.galie. Sapoꝛ omniũ ꝑtiũ hꝰ
arboꝛis ẽ ſtipticꝰ ⁊ maxĩe coꝛtic medij
interexterioꝛẽ coꝛticẽ ⁊ lignũ.Et ſiliter pellicnu⸗
laq eſt inter fructũ etcoꝛticẽ ſuũ ⁊ noĩat᷑. Geſt.
⁊Tabulos.Et fruct qͥdem infrigidat in frigida
tione pauca.⁊ poſſibile ꝙ fit in h̊ ſicut medici⸗
ne tepide pᷣmi gradus ⁊ deſiccat.i¶ Dyaſco.ca.
de arboꝛe glandiũ. Arboꝛ glandis eſt totaliter
ſtiptica.⁊ id in q̊̃ eſt maioꝛ ſtipticitas eſt pelli⸗
chla q̃ eſt inter coꝛticẽ exterioꝛẽ ⁊ lignũ⁊ ſiliter
pellicula q̃ ẽ inter fructũ ⁊ coꝛticẽ.¶ Pli.li.xiij.
Arboꝛ glandis ſiue quercus in alto mari na⸗
ſcitur quereus et a bies cubitali altitudine:et
ramis eoꝝ adherẽtconche Quercu etiã tingi
lanas tradunt. Gloſa ſuꝑ vſaiã. Quercu aris
ditate ↄcuſſa defluũt Pie nde pbaa jn⸗
deis.Eritis inquit velui quercus defluentib⸗
folijs. Et iterum. Baſan habet glandiſeras
quercus que non hominum ſed poꝛcoꝛum eſt
cibus. Vnde iuxta pꝛophetam. Dies domini
veniet ſuꝑ quercu baſan.¶ Palladius.Arboꝛ
glandis ſiue quercꝰ ðꝛ q̃ſi quernus.putredine
em̃ difficile cedit ĩ ſicco ſeruata.i¶ vyſi.Querc⸗
ſiue arboꝛ glandis eſt arboꝛ multum annoſa.
Sẽẽ legit᷑ de quercu mãbꝛe.ſub qua habitaiit

— 8S db 1 U N dD

abꝛaham que fertur vſq; ad conſtantini regis
imperium per multa ſecula perduraſſe.
Hyperationes.
¶ Dyaſcoꝛides. Cinis quercus cum oleo mi⸗
t inunctus mouet ſudoꝛes. Hoc et ceteri
pꝛeſtant cineres. ſed magis quercinus.Lixi⸗
nia quoq; ex cineri quercus ad vſus medici⸗
ne efficaciſſima eſt hominibo ⁊ pecoꝛibus que

tenſio ne pulmonis vexant᷑.et qiibus aliqua

venenata res obſiſtit. Gibita nanq; ſtatim ſa⸗

lutem oafferrrr.
¶ Vtilis etiam eſt vulneribus humectis.etin
¶ Et vulnera difficilia ad ſanandũ ⁊ calloſa
longis tempoꝛibus ſoꝛdigg.
¶ Quotidie itaqʒ lauandaſunt.⁊ ſic apto me⸗
dicamne ſananda.quia virtus lixinie non ſa⸗

nat ſed ad ſanitatem diſponit vulnera.

¶Sera. au. gal. Curat nimium fluxũ ſangui

nis menſtruoꝛũ ⁊ ſputum ſanguinis. Et con⸗

nenit vlceribus inteſtinoꝝ ⁊ fluxui ventris.
¶ Et idem. Et ego quidem conglutinaui vul⸗
nus in quodam quod ſactum fuit cum enſe.

¶ Cum ſolio glandis paſtquã triui in petra et

ſuiſuper vulnus in cũcuitu eius.
Er vniuerſaliter fructus eius eſt ſilis huius

Zt aliquando adminiſtrat in apoſtenetibꝰ

calidis in pꝛincipioeoꝛum ⁊ in augmento.

—

Trattatus

cibo erat noxium. Sed dictum eſt lignũ ſcien

Caoapitulum. xliiſ.

a Rboꝛ vel lignum yvite paradiſi.

Phyperationes. „
Hanc natur aliter habẽt virtutem.vtqui ex A
eius fructu comederet perpetua ſoliditate fir⸗
maretur ⁊ beata immoꝛtalitate veſtiretur.nul⸗
la infirmitate vel anxietate velſenij laſſitudine
vel imbecillitate fatigareteur.
¶ Auguſtinus ſuper geneſim. Arboꝛ quidem
vel lignum ſcientie boni vel mali erat coꝛpoꝛa
le ſicut arboꝛes alie in paradiſo terre ſunt nec

tie: cognoſcendi bonum ⁊ malum: quia poſt
õ in illo futura trãſgreſſio qua
homo experiendo diſceret quid inter obedien⸗
tie bonum ⁊ inobedientie malum intereſſiet.
¶ Hieron ymus ſuper leuiticum. xxvij.facies E
inquit dñs) altare de lignis ſeihim.⁊c. Ecce
altaris ligna que de lignis paradiſi ſunt igne
vicino non cremantur ſed purioꝛa reddunt᷑.
Nec mirum cum etiam amithon genus ligni.
quanto plus areſcit tanto mundius inueniak.
¶¶ BGloſa ſuper tercium regum decimo. Cina H
ligna imputribilia ſunt ⁊ ſpinoſa in ſimilitudi
nẽ albe ſpine.rotunda quoq; ſunt⁊ candida.
Ex eis facta ſunt fultra.ſcilicet ad foꝛtitudinẽ
tẽpli ſuſtẽtacula ⁊ omniũ muſicaꝝ inſtrumẽta

„

in
nl
ine

nec
oſt

la

on

i
t.

a d

.

De Herbis .

Capitulum. xliiij.

Bies dicta eoꝙ pᷣ ceteris arboꝛibus

a longe abeat. et in ercelſum pꝛommeat
Huius natura eſt expers terrem hu⸗
moꝛis ac perinde abilis habetur et leuis. Eſt
autem ſine modo. Et de hac fiunt naues.hãc
ꝛopter candoꝛem gallicam vocant quidam.

Pperationes

Palladius libꝛo duodecimo. Abies quam
vocant gallicam vtilis eſt ma teria.que niſi ꝑ⸗
pluatur. eſt leuis rigida et in operibus ſiccis
perbenne durabiis
¶ GBloſaſuper eʒzechielem. xvij. Ex abietibus
tabulataceduntur.quibus nauis texitur pꝛo
ter leuitatem. iuncturaſq́; tabularum molli
Pne inuicem ſeſe tenentium atqʒ moꝛdentium
¶Ex libꝛo de naturis rerum. Abies arboꝛ eſt
leuis.et abſq; nodoſitate que difficilime cedit
putredini vermibus autem nunq;. ¶ Plinius
libꝛo duodecimo. Abietis vmbꝛa ſicut in glã
dium quacunq; attigerit eſt venenũ.¶ Abieti
et pinoſi quis detraxerit coꝛticem ſole thaurũ

vel geminas tranſeunte· cum geminat ſtatim

moꝛiuntur.

„ .

Capitulum. xlu.

Rmoniacũ. Serapionlibꝛo aggre⸗
a gatoꝛis. capl.vaſac. auctoꝛitate dya⸗
ſcoꝛidis Armoniacum eſt gummi plã
teſilueſtris ſimilis plãte galbani in figura ſua
Et naſcitur in terra dicta a regemonis.et eſt

in partibus codi. Hec herba grece dicit᷑ aſios

cuius radix vulnerat᷑ ⁊ egredit᷑lachꝛymus qui
colligitur ⁊ ſeruatur.ſed aliquando de ipſo ca⸗
dit ſuper terram.quare admiſcetur cum eo ter
ra ⁊ lapilli ⁊ alij ſoꝛdes.ſed melius exeo eſt ha
bens odoꝛem bonum in quonon ſunt lapides
necligna.⁊ tandens ad albedinem. cums fra⸗
ctiões ſunt ſimiles fructus olibani.⁊ eſt purũ
ſine ſoꝛde.⁊ eius odoꝛ vergit ad odoꝛem caſto⸗
rei.⁊ ſa poꝛ eiuseſt amarus.⁊ ha bet in ſe pin⸗
guedinem ⁊ ſplendoꝛemcum ſoliditate ⁊ illud
quod eſt huiuſmodi dicit᷑ carniſſima ſed illud

quod continet terram ⁊ lapillos nominatchi⸗

ronia.Et defertur de terra que dicitur mona⸗
con ⁊ eſt ſuccus plante ſimilis plante galbani

OPperationes.

¶ Paulus capitulo de armoniaco valet cõtra
tuſſim antiquam ⁊ humidam et aſma exgroſ⸗
ſo ⁊ viſcoſo flegmate in guttuer.
¶ Pillule armoniaci accipiuntur in ouo ſoꝛ⸗
bili: vel diſtemperentur in melle etdentur. vel
fiunt pillule ex eoet melle.dentur tamen pꝛius
pectoꝛe mollificato cum dyaltea ⁊ aliis.
¶ Contra ſcrofulas in pꝛincipio accipe armo
niacam.ſal gemma.nitrum ſuccum marubij

ceram ⁊ reſolue armoniacum cum aceto ⁊ di⸗
mitteꝑ noctẽ ⁊ poſtea reſolue cum cera et alijs

¶ Contra lumbꝛicos detur armoniacum cum
ſucco abſinthij et reſolue ipſum in aceto. etfiat
emplaſtrum in vmbilico.
¶ Vt dentes cadant accipe armoniacũ.⁊ ſuc⸗
cum iuſquiami ⁊ inunge dẽtes ⁊ cadant.
¶ Auerrois quinto colliget.ca.de armoniaco
calida eſt in tercio.ſiceain pꝛimo.

Capitulum. xlvjr.

R

Tratctatus

Sa fetida. Sciendum quod ag ſaeſt
a gummi quoddam quod vocatur aſa.⁊
huius quedam eſtoderiſera. quedam
fetida. Et diciturodoꝛifera quia paruum ha⸗
bet fetoꝛem velparuum odoꝛem. Et dicitur ſe⸗
tida quia per excellenuam habet vetoꝛem. Et
eſt gummi herbe annuidẽ.⁊ eſt habens vebe⸗

mentem igneitatẽ. ſed aſa odoꝛifera fit ex ſuc

co ipfius herbe habens aliqualem odoꝛẽ her⸗

be pꝛedicte. Serapion libꝛo aggregato. capi
tulo anuiden. Anuiden id eſt planta cuiꝰgũmi

eſt alihit id eſt aſa fetida.radix eius dicitur ma

baroch. planta eius habet ſtipitem qui dietur

maſtates ⁊ eſtſimilis ferule. et folia eius ſunt

ſimilia folijs apij ? ſemen eius latum. ¶ Balie
nus octauo fimpliciũ farmacoꝛũ.capitulo de

ſilfioꝛ ſubſtantia eius eſt aerea.⁊ virtus gũmi

eius quod eſt aſa.⁊ virius ramoꝛum⁊ radicũ

⁊ floꝛis eius eſt que calefacit calefactione fſoꝛ/ etano
raliſi ſiaccipiat᷑ exea aureus et miſ⸗ ceat fim ꝙ

ii ⁊ eſt ca.⁊ ſic.in tercio graduꝰ illud quod eſt
de ipſo maioꝛis ſa poꝛis eſt gummi.⁊. ipſa plan⸗
ta eſt calidioꝛ ⁊ ſubtiloꝛ aliarumplan tarũ om
nium. Et pꝛopter hoc eſt magis reſolutiua.et
ita lac aliarum arboꝛum omnium.et eſt in fine
cauditatis.⁊ eſt ſubſtantie venenoſe. niſi quia
eſtplus in ea ſubſtantia ignea aerea.Et idem
ſm aliam iranflationẽ ſifij. calidiſſimus qui⸗
dem opos quinymo folia ⁊ ſtipes ⁊ radix cale

facit generoſe ſunt autem ventoſioꝛis ſubſtan⸗
tie omnia. ⁊tᷣm boc difficile digeſtibi lia. extoꝛ⸗
ſum tamen coꝛpoꝛi appoſita operatioꝛa ſunt.
et marime omnium opos attraciue ſufficien⸗
ter exiſtens viriutis ? cõſumere carnem. et de⸗
ſtruere ha bet pꝛopter pꝛedictom eius comple⸗

xionem ¶ Auicenna libꝛo ſecũdo ca pitulo de

aſa. Aſa eſt duarum ſpecierũ quarum vna eſt
fetida et altera odoꝛiſera.non ſoꝛtem habens

odoꝛem.ſed calidioꝛ earum eſt fetida.⁊ eſt her⸗

ba vehemẽtis igneitatis. in ſe tota plurimũ
quidem huius ſpeciei eſt cirmẽſe ⁊ eſt gumma
almaroch. Etca.in pꝛimo. ſic. in ſecũdo.

Bperationes.

Dyaſcoꝛides capl. ſilfium. id eſt aſa fetida.
Virtus eius radicis eſt termantica. ſtoma⸗
chum inflat.ructuationẽ ꝓuocat.indigeſtabi
lis eſt.⁊ veſice cõtraria accepta.

¶Eerotis mixta ?⁊ impoſita puſtulas⁊ ſcrco⸗

fas ſpargit.

O leo addito liuoꝛes coꝛpoꝛis limpidat.

¶Oleo cipꝛino vel yrino addita ſciaticis frig
dum humoꝛẽ ſiccat.in aceto coctaet cathaplaſ⸗
matibus impoſita anicauſas competit.
Bibita venenis occurrit euſtomaca eſt.
¶ Et idem Calaſar. Uino additum alopitias

emendat. melius id agens ſi piper ⁊ aceiũ ac⸗

ceperit. ſuffuſiones oculoꝛũ in inicio detergit.

melle caligines oculoꝛũ limpidat.
¶Auicenna. Aſa diſrumpu ventoſitates. effu
gat eas pꝛopter reſolutionẽ ſuamꝰ⸗ eſt cum hoc
inflatiua ⁊ incidit ⁊ reſolui ſanguinẽ conge⸗
latum in ventre. confert alopitie illinita cũ ace
to ⁊ pibere. dZẽ
¶Et quando adminiſtrat᷑ in cibar ijs facit bo
num coloꝛẽ. Et abſcindit verrucas que ſunt
vt claii. ”MV
¶ Et cum inciduntur apoſtemata fraudulen⸗
tia moꝛtificãtia membꝛum. ſi ponatur aſa ſuꝑ
ea confert.
¶Et eſt bona in cura duballet apparentiumæ
occultoꝛum. confert empetigini cuando bibi
tur cum aqua granatoꝛũ. Confert coniritio⸗
ni lacertoꝛum.
¶ Et contert doloꝛi neruoꝝ ſicut tetano? pa⸗

dicitur.cũ cera ⁊ deglutiat agut ſi bibatur cum
vino pipere ⁊ menta.
¶ Serapion aucto.dyaſco. Radix huius ar⸗
boꝛis eſt deſiccatiua difficllis digeſtionis. et
eſt nociua veſice.quando miſcetur cum cero⸗
to reſoluit ſcrofulas ⁊ exituras.
¶Et quãdo fit exea emplaſtrũ cũoleo auſert
liuoꝛem qui fit ſub oculo.⁊ quando coquit᷑ in

A h O

on
tor⸗
t.
nen⸗
de⸗
die⸗
oder
nc
dens
tben
ſni
nmg

da. 3
u
hi

e 3

N

De Herbis

aceto ⁊ coꝛtice granati.⁊ fit inde emplaſtrũ cu⸗
rat emoꝛroidas ani.iEt quando bibitur cũ

tiriaca.eſt medicamen moꝛtiferoꝛũ.⁊ veneno⸗

ſoꝛũ.Et ipſa pꝛeparat᷑ ⁊ comeditur ſcilicet cũ
ſeminibꝰ ⁊ ſale ⁊ eſt bona ſtomacho.Et homi⸗
nes ſcindnnt ſtipitem⁊ radicem. ⁊ egreditur
inde lachꝛymus qui colligitur ⁊ ſiccatur. Et
eſt illud quod dicit᷑ aſa. ¶ Et melioꝛ ex aſa eſt
illa que vergit ad rubedinem. et eſt claraſimi⸗
lis myrre habẽs bonum odoꝛem non ſimilem
odoꝛipoꝛri.nec odoꝛem hoꝛribilẽ ſubiio ⁊ quã
do teritur ⁊ infundit᷑ cito reſoluitur.Et quan⸗
do tenetur in oꝛe ꝓuocat ſaliuam cito.ſoꝛtius
autem ꝙ in tota hac planta eſt.eſt gũm ⁊ poſt
illud eſt folium.⁊ poſt illud eſt ſtipes. gummi
autem eſt acutum in flatiuum quod quãdo mi

ſcetur cum aceto vino ⁊ pipere.⁊ poniturſuꝑ

alopitiam: curat eam.¶ Alia autem que dicit
Serapion ſunt hic poſita ſᷣm mentem dyaſ.
galie.⁊ auicen.quarepꝛo nunctranſeo.

Capitulum. xlvij.
Sarum. yſidoꝛus Aſarum naſcitur
a in vmbꝛoſis montibus.herba floꝛibo

caſie ſimilibus. Ineſtq; flos iuxta radicem

purpureus in quo ſemen continetur vauarum
ſimile.radicibꝰpluribus actenuiſſimis.⁊ be⸗
ne redolentibus.⁊ eſt virtuteſinulis nardo.
¶ Dyaſcoꝛides. Aſarus eſt quã multi nardũ
agreſtam appellant.habet folia edere ſimilia
lenuia ⁊ rotunda.floꝛem inter folia iuxta radi
cem purpurei coloꝛis in ſimilitudine. Juſqui⸗
ami ſemen vero ſimile vuis.habet et radices
plurimas tenues atqʒ nodoſas ⁊ geniculoſas

ſimiles agreſti id eſt gramini.odoꝛe ſnaues c

linguam remoꝛdentes cum feruoꝛe ſufficienti
Auicenna. Aſarum eſt herba babens ſemi⸗
na plurima.cuius radicum nodus eſt ioꝛtus ⁊
aſſimulatur piæri boni odoꝛis linguam moꝛ⸗
dicantis. habet floꝛem inter ſolia apud radi⸗
cem ſuam. cuius caloꝛ eſt purpureus ſimilis
floꝛi iuſquiami. Radixe useſt magis iuuans
qᷓ; aliquid quod in eo fit. Et eius virtus eſt
virtus acoꝛi vel eo ſoꝛtioꝛ. Et eo melius eſt ꝙ;
ſubtilis odoꝛis eſt Ham calidum eſt ⁊ ſiccum
in tercio gradu.icit᷑ ꝙ ſiccitas eius eſt ma
ioꝛ caliduaie ĩ.s.¶ Pliniꝰ libꝛo.xxvij.Aſa
rũ eſt herba habens ſolio edere ſimilia. ramos
longos. radices numeroſas. tenues.odoꝛati⸗
uas.ſlos eius aureus.grane ſemine ſerrula⸗
tum. naſcitur. in montibus.

Operationes.
¶Con tra ſerpentem ictus valet non ſolum
modo.ſed etiam linitum. Plinius libꝛo.xxi.
Aſarum eſſe ſalutare iecoꝛis tradiur vicijs.
xũgia ſumptum in emina mulſi mirti aluũ
purgat elleboꝛi modo ydropicis quoq; ꝓpdeſt
ac pꝛecoꝛdijs vulſis ⁊ moꝛbo regio.in muſco ſi
addas facit vinum vrinis eijciendis. Cum fo⸗
lia mittit in vmbꝛa effodit᷑ atq; ſiccat᷑.¶ Aui⸗
cenna. Aſarum aperit ⁊ ſedat om̃es doloꝛes
extrinſecus pꝛopꝛieq; infuſio eius.⁊ ſubtiliat
⁊ reſoluit.membꝛaq; frigida calefacit.i¶ Con
fert etiam ſciatice ac doloꝛi aurium antiquo et
pꝛopꝛie ipſius infuſis.¶ Conſert iterum groſ
ſitudini coꝛnee⁊ opilationi epatis.Eiuſq; du⸗
riciei ſplenes veſicam ⁊ renes. Pꝛouocat eiui
q; potio ſicutelleboꝛus albus in purgatiõe vẽ⸗
tris cum aqua mellis ſoluit iſ¶ Johãnes meſue
Delius eſt ꝙei miſcetur ad ſolutionẽ facien⸗
dam eſt aqua caſei cũ ſpica ⁊ aqua mellis.Et
quidam infundunt aliquid ex eo in muſoo. et
conſeruatur in vaſe pertres menſes. Et eſt il⸗
lud vinum mediana ad ydropiſim ⁊ ſplenem

5

¶ Subſtinet autem aſarum de decoctioneet

cõtritione rem mediocrẽ ⁊ elaboꝛatio in cõtri
tiõe eiꝰfacit ipᷣm magis puocatiuũ qᷓ; ſolutiuũ

d

20

In quibus eſt ſpecies iuuamẽtoꝝ ad opilatio⸗

nem epatis ⁊ ſplenis ⁊ duriciem eoꝛum⁊ moꝛ
bos opilationũ. ſicut eſt vdropiſis ⁊ vycteritia
2 duricies ſplenis.? ꝓpꝛie vinũ infuſionis eius
quod diximus. ꝗ Et confert iuuamentũ ma⸗
gnü febꝛibus opilationũ. ⁊ febꝛibus antiquis
⁊ inungitur doꝛſum et ſpina ex oleo ipᷣius cum
laudano ⁊ facit ſudare.i¶ Et confert opilatio⸗

ni febꝛium ⁊ pꝛouocat vrinam.Etin ſpermate

augmẽtum facit. Doſis eius infuſi potio eſt
ab aureis.ij.vſq;

vſq; ad aureos.ij.

Capitulum. xlviif.
Siragulos vel aſtragallos herba eſt
a que ſolia habet longa cum inciſuris
multis. obliqua circa radicem caules
tres aut quatuoꝛ floꝛem iacincti. radices vil⸗
loſas implicatas rubeas pꝛeduras habet. Ha
ſcitur in petroſis ⁊ aſperis locis.¶ Balienus
vi. ſimpli. farma. cap. Aſtra gulus ſiue ficu s
terre ſiue glandula fruticuloſus eſt habẽs ra⸗
dices ſtipticas.quapꝛopter ex deſt iccãtibus eſt

ad. .ii ij. 2 pulueris eius5.i.

Tratctatus

Et eſt er rebus facientibus vomitũ. Etedu⸗
cit per ventrem. Eteſt ꝓuocatiuũ vrine. edu
cit coleram ⁊ flegma.Et eſt ex rebus bonis.

PBperationes.

HBalienus. NHon debiliter cicatriʒat vnlne⸗
ravetera. ¶ Et ventrẽ fluentẽ ſtringit ſi quis
radicem eius coquens in vino bibat. Haſcit

autem plurima hec herba in neuete arabie.

Capitulum. xlix.
Spergula id eſt herba minuta babẽi
a folia ſtipitem nodoſum. ? in quolibet
nogo folia in gyro poſita quinch vel
ſex vel ſeptem oꝛdinata ad modum ſtelle ſicut
herba que dicit᷑ rubea vel ſicut alguaſcẽ. ⁊ ab
eiſdem nodis pꝛocedunt alij rami ſimili modo
facti cum nodiset ſolijs vt ſupꝛa in figura cũ
floꝛibus paruis albis ſicut floꝛes oliuarum.
Eſt enim calide ⁊ ſicce cõplectionis.
„

pPpperationes.

Omnẽ duriciem ⁊ apoſtemata durare ſol⸗

nens eſt. ¶ Quando fit emplaſtrũ cum ea hu

mida cõfert apo ſtematibus ⁊ reſoluit exterio⸗
ra apoſtemata.

4
B

hülne

ſins 3

Hoſct
bee.

bel
an
ab

gch
n.

= —

de d

U d

Capitulum.I.
Triplex. Serapio li.aggre. capitulo
a araf. Auctoꝛi. Dyaſcoꝛides.Araf.id
eelt atriplex. O lus eſt de genere dupli⸗

cioꝛtiuũ ⁊ agreſte frigidũ eſt:ſʒ domeſtica muil
to frigidioꝛ ẽ agreſti.Galienꝰ.vi.ſimpliciũ far

macoꝝ capitulo andrafaſis.Andrafaſis ſiue
atriplex ſine criſolocãna frigide ⁊ humide vir
tuꝶ eſt.humida qͥdẽ in ſecãõdo gradu.a medijs

frigida in pmo:quã qͥdeʒ tepidã dicebant eſſe

qualitatẽ qualis ⁊ roſis nr̃is damꝰ:niſi qꝛ nõ

eſt particeps ſtipticitatis.ſed eſt aquoſa ⁊ mi⸗
nime terreſtris:ſicmalua.ſed ſecundũ ventrẽ
facile tranſit ſic illoꝓpter viſcoſitatẽ.om̃ino ãt
modicũ quod diafoꝛeticũ eſt ei. Sunt etiam ⁊

oꝛtulane tam malua q; anfradaſis multo bus

midioꝛes et frigidioꝛes agreſtibus.

Dperationes.

4 Dyaſcoꝛides.Andraſ ſis.id eſt atriplexca⸗

thaplaſmatibo adhibita cruda ⁊ coctapapulis
impoſita medet᷑.¶ Semen eoꝝ cũ mulſa bibi⸗
tũ yctericos curat.Eius virtꝰeſt leptintica cũ
polenta cathaplaſmatibo adhibita ⁊ impoſita
doloꝛem capitis tollit.i Tumoꝛibo oculoꝛuʒ
neceſſe adhibet᷑⁊ fatigationẽ ſtomachi impo⸗

ſica tollit.¶ Semen erꝰ nefreticis medet᷑.Et

De Herbis

folia eius contuſa ⁊ impoſita ignem ſacũcom
peſcũt.¶ Folia ei comeſta doloꝛes veſice am⸗
putant. ¶ Similiter ⁊ reuma ſtomachi ⁊ ven
tris ꝓhibet. comeſtũ febꝛes acutas extinguit.
¶ Et lumbꝛicos rotũdos educit. Sanguineʒ
reijciẽtibo ꝓdeſt. Diſſinteric comeſtũ auxiliat᷑
¶ Cataplaſmatibo o culoꝝ vtiliter adhibetur.
Reumgatiſmum inteſtinoꝛum ſi adhibet᷑com/
peſcit. Doloꝛes matricis ſuppoſitum mitigat.
¶ Berapion auctoꝛitate Raſis. Semen eiꝰ

facit vomere foꝛtiter. Et vidi hominẽ qͥ bibit

exeo.ʒ.ij.et aſſelauit vſq; ad debilitatẽ magnã.
¶ Balienus. Atriplex domeſtica multo Kigi⸗
dioꝛ eſt agreſti.quapꝛopteret flegmoniboetiam
tr gigia inchiez ibys aulden ⁊ creſcentibus
acmollibus adhuc et quaſi ſeruentibo oꝛtula⸗
na.eis vero que in ſtatu et declinatione et in⸗
dureſcentibus et frigeſcenubus agreſtis ſunt
conuenientioꝛes. Fructus autem eius abſter
ſiue virtutis eſt. VUnde ⁊ ad yctericos ex opila
tione epatis vtilis exiſtit.¶ Almanſoꝛ tracta⸗
tu tertio capitulode atriplice. Atriplices fri⸗
gide ſunt et humide.que ventrẽ mollificãtes
bene nutriunt. Ictericisg quoq; et calidum ba
bentibus epar benefiaum pꝛeſtant.

Capitulum.l.

8 4 „.
2*

„8

a nuci muſcate:niſi qꝛ pars vna eſt aliq⸗
liter acutioꝛ. ⁊ aliaẽ plana:ita ꝙ poſſit
ſtare recta ſiẽcalculꝰqͥ in ludoðꝛpedes.ĩ ceterꝭ

intꝰ ⁊ extra nuci muſcate ſilis eſt ſine odoꝛeet

ſine ſapoꝛe naſcit.incluſa in qdã lanugine ſili
folliculo ſerici.młtotiẽs defert᷑ inter alias ſpe⸗

cies:maxĩecũcina momo a caſu.⁊ ego vidi pm

in ſuo folliculoeſt ſtipticũ valde.et equiparat

ſandalis ĩ frigiditate.¶ Sera.li.aggre. ca. fau
fel.i.auellana inda.Eſtem̃ arboꝛ faufel ſic ar⸗

boꝛ netegel.⁊ emittit canulasi qͥb naſcit᷑ fau⸗
fel ſiẽ dactili.Et iſta herba nõẽ ĩ terris arabũ
Et ideʒ auc.vſaac benarã faufel eſt auellana
indica.⁊ ẽ fructſilis nuci muſete in q̃litate et
crloꝛeſuo.⁊ ſunt in ea ruge.⁊ in ſopoꝛe eius eſt

parũ caliditatis cũ pauca amaritudie.⁊ defert
exſini.⁊K eſtfrigida ⁊ foꝛtiter ſtiptica.

Bperationes

¶ Sera. Foꝛtificat mẽbea. ⁊ vᷣtꝰ eius eſt ſicũt

vᷣtus ſandali rubei.⁊ ↄfert apoſtematibo cali⸗
dis.q̃ qñ nõ inueni᷑ poni ꝓ eoex ſandalo ru⸗
beo.⁊ medietas põderjs excoꝛiãdo recenti.
¶ Eſt em foꝛtiter ſtipiicũ:⁊ ſoꝛtiſicat mẽbꝛa.
¶ Etẽ bonũ doloꝛibo dẽtiũ:ↄfirmat dẽtes ↄmo

tos:⁊ gingiuas ſua ſtipticitate.et repmit cali⸗
ditatẽ oculi qñ ſit ex eo cohol aut emplæſtrũ.

Trattatus

S= Uellana Inda ſimilat:ſiue ẽ ſimillima

Capitulum. lij.
Vena. Plinius capitulo de auena.·ſi
a vue vt greci egilops. Herba eſt que cre
ſcit in ſegetibus cum ſolijs tritico ſi⸗
milibus ſimplicibus qu idem ſed hirſutis cũ
tenui calamo.habenti in ſũmitate tribus teg⸗
minibus a mbitum: ex quibus ariſte ſimiles
capillis extant.¶ Serapion libꝛo aggregato /
ris. capitulo Ruſir. auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis.
Ruſir ſiue cauſir vel dolara.id eſt auena. Eſt
herba cuius folia ſunt ſimilia folijs frumenti.

niſi qu ia ſunt mollioꝛa.⁊ in ſummitate calami

eius eſt ſemen du abus vel tribus tunicis ve⸗
ſtitum. exquibus exeunt ariſteſimiles capil⸗

lis in ſubtilitate.

Hoperationes.
¶ Galienus ſexio ſimplieium farmacarum ca
pitulo de egilops. Sapoꝛ eius eſt acutus pa⸗
rumet acris. Et virtus eius eſt dya foꝛetica.
ſic ꝙ reſoluit apoſtemata duun.
¶ Et confert fiſtulis que fiunt iuxta oculum:
que egilope vocantur. S
¶Et quando fit cum ea emplaſtrum cum fa⸗
rina curat ſcabiẽ ⁊ reſoluit apoſtemata dura.
Cſt autem vtcunq; ſtipticitatem habens vtet
diarrijs queſᷣm ventrem conferat.
¶ Et idem libꝛo pꝛimo decibis.caplo de auena
Auena eſt cibus ſubiugalium nõ hominum.
niſi foꝛte alicubi fameſcentes extreme cogan
tur ex hoc ſemine paneʒ ſacere.Extra famem

autem per aquam elixum: comeditur cum vi⸗
no dulci. aut melle conſimiliter cyſe. Calidita⸗

te autem ſufficiente participat conſimiliter il
li.q;uis non ſimiliter illi durum exiſtens.pꝛo⸗

pter quod alimentum minus exhibet coꝛpoꝛi.

Et aliter autem indelectabilis eſt. quia ex ipᷣo
fit panis: non tamen retentiuus ventris.aut
pꝛouocatiuus vt pꝛius.ſed in medium ſecun⸗
dum hoc ordinatus eſt.

Serapion. Mollit dimities. Et ideoadegi
lopas farina eius catbaplaſmatibus cõmixj/

ta congrue factt. —M
¶ Item eius ſuccus ſeruatus admixtus fari⸗
ne ſextarij in pa niſculos redigitur.et iterum
reſoluitur aqua in ſucci qnalitatem quoniam
vſus eius eſt neceſſamus.vires autem habet
leniter et efficaciter relaxantes.Et ad omnes
tumoꝛes facientes.

Capitulum. liſſ.

8

ege
ſi⸗
iach
eg
nenn.
Ani
e,
Ppil⸗
na !
N
ick.
lum 8
, H
N AVricula muris. Auicenna. Auricu⸗
me a la muris eſt herba vᷣtuti herbe q̃ vitrũ
abſtergit᷑ ſimilis.Et h̊ nomen abſoluy-
w 9 tũ eſt duab herbis. quaꝝ vna eſt quãĩ nomiat
„ Balienꝰhabens malue odoꝛẽ ⁊ nõ habens nuu
n riciã. Alterã quã nominauit Dyaſcoꝛides eſtt
n mansꝙ ſit ſimilis volubili:niſi ꝙhabet folia
n minoꝛa cõparata ad ipᷣm. Et eſt herba expãſa
G ſup faciẽ terre.paruas ſtipites ha bẽs.domeſti
inl ca bona ſine odoꝛe.nec habẽs ſapoꝛẽ foꝛtẽ.flo⸗
, res aʒulinos habens. Huiꝰſemen aſſimilatur
o. ſeminicoꝛiandri. Et yrũdines ex ipſo edunt.
tiß⸗ Eſt aũt calida ⁊ ꝓpꝛie cuiusoꝛigo nõ eſt aque
aut Apinqua. Juua mentũ eius eſt(vt ait Muſa⸗
un iach) iunuamentum abſinthij. et eſt res qᷓ nõ eſt
mõſtrata ſimul in duabyplantis. Que nota ẽ
deg ex eis (teſte Galieno) frigida eſt et hu mida in
mit⸗ gradupmo. Altera vero eſtex ſumma medi⸗
cinarum caldarum. In pma veroeſt ſtiptici
fri 5 tas.Altera eſt deſiccatiua rubificatiua.
n Dperationes.
abet A HGBalienus. Spinae⁊t furculos extrahit:et
nes plagas adherere facit.Conſert epilentie bibi⸗

eius ſternutatio cerebꝛum mundificat.
¶ Succus eius curat oculoꝝ caligines.Con
ferc hydropicis ⁊ calculoſis et epaticis.

De Herbis

ta.Toꝛture quoq; ſter nutatione facta exeaet

2

¶ Et herba ipſa contuſa et ſuper vulnus im⸗
poſita attrahit infixa coꝛpoi.
¶ Balienꝰ. Succus iſtius herbe flegma pur⸗
gat pꝛopter eandem cauſam.

¶ Et vniuerſaliter loquendo ſiccatinam habz

virtutem.quapꝛopter etiam vulnera ſolidat. et
putreſcentibus conſfſf˖err.

Zedar vel aʒedarach.eſt arboꝛ habẽs
A fructũ ſimileʒ nabach. ⁊ nominant eũ
NIJjdei mirabolanũ.Eteſt arboꝛ mag⸗
na.fructus eius calida in ſecundo:et ſicca in

D
E

finepꝛimi. Fructus eius ſᷣm plurimũ eſt ma⸗

lus ſtomacho.et foꝛtaſſe interſicit.

¶ TFlos eius aperit opilationem cerebꝛi.
¶ NRadix eius cum vino interficit pediculos.

et auget capillos.

Capitulum. lu.

—„

₰ .

D

WNEH

Cetuũ. Serapion lib. aggre. ca. thal.
a anc. Galieni. Subſtãtia aceti eſt ſub
tilis cõpoſita ex caliditate ⁊ frigidita

te.niſi qꝛ frigiditas ẽ amplioꝛ ĩ eo q; caliditas.

Et deſiccat ĩ tertio ẽdu ꝓpe finẽ qñ fuerit an⸗
tiquũ.⁊ eſt nociuũ nernis.i Gal.viij.ſim. far.

ca. oxos. ſᷣm trãſiationẽ grecã. Oxos.i.acetũ
mixie ſubſtãtie exiſtere:ſcʒ calide ⁊ frigide. Am

babo ſubtilibo ptibo. ſuperat vᷣo caliditatẽ fri⸗
giditas.ſiccatiuũ vᷣo ſufficiẽter eſt h̊ farmacũ.
vt ſit tertij gradꝰ iam cõpleti qñ eſt foꝛte.
HPHyperationes.
¶ Dyaſ. Acetũ infrigidat ⁊ ſtipticat.et ẽ bonũ
ſtomacho. ⁊ ꝓuocat appetitũ.⁊ abſcindit ſan⸗
guinẽ a quocũq; mẽbꝛo fluat.ſi bibat᷑ aut ſiat
ſeſſio in eo.i¶ Et coqͥt᷑ cũ cibis.⁊ ↄuenit curſib⸗
ſupfluitatũ ad ventrem.i¶Et qñ infunditur in
eo lana nõ lota aut ſpongiacurat apoſtemata
in pᷣncipio ppᷣoꝝ.¶ Et reſtringit matricẽ egreſ⸗
ſam aut anũ exeuntem. Et ſtringit gingiuam
ſanguinolentã.i¶Et ↄfert vlceribo fraudulen

tis ⁊ heriſipile.⁊ ſoꝛmice.⁊ ſcabiei vlceroſe et

umpetigini.⁊ emoꝛroidibo.⁊ panaricon.Et ab⸗
luunt᷑ cum eo vlcerafraudulenta.i¶ Et quãdo
miſcet᷑ cũ pauco furfuris ⁊ pꝛeponit᷑ tepidum

Trattatus

ſup podagrã coͤnenit. Et qñ coquit᷑ c melle

et linit᷑ cũ eo liuoꝛ qͥ fit ſub oculo aufert eum.

¶ Et qñ infundit᷑ ſpõgia in aceto q̃ pus fuerit
infuſa in oleo roſaꝝ ⁊ apponit᷑ fronti conuenit
ſode ex caloꝛe ſolis.i Et fumus ei ↄuenit gra
uitati auditꝰ:⁊ tinnitui auriũ.i¶ Et qñdiſtil⸗
lat᷑ in aurẽ occidit vermes que ſunt in ea.i Et
qñ bibit᷑calidũ ↄfert accipiẽtiba medicinas ve
nenoſas.i Et qñn bibĩ cũ ſale obuiat nocumẽ

to toxici.¶ Et qñ bibit᷑ eradicat ſanguiſugas

q̃ adheſerint gutturi.Etↄuenit tuſſi antique.
Et qñ bibit᷑ calide conuenit aſmati.i Etqñ ſi
gargariſmus cũ eo abſcindit curſus humoꝛuʒ
venientiũ ad guttur.i¶Et ↄuenit ſquinantie
et caſui vulue.⁊ collutio oꝛis cũ eo ca.cõuenit
doloꝛi dentium.¶ Paulus caplode aceto. Fri
catio eius cũ ſale circa volas manuũ⁊ pedum
valet ↄtra freneſim ⁊ litargiam.

. —
en —–
—

3

3 KETII NNXN—“

— —

B
.

.α

NNN.ALNLL.LLLQA AEAAAAAA .

Coapitnlum. IvI.
NO na. ypocras ĩ libꝛo de aere⁊ qqua.
Aa Aqua que in altis locis ſiue bulentꝭ
erurgit montibo aquarũ optima⁊ ſa⸗
luberrima ſapoꝛata.talis vero multa vini per
mixtiõe indigẽs:eſt byeme calida: eſtate vero

τ b e e d

De Herbis .

frigida. Simiiterq; q; pfundiuſculo exurgũt

fonte.qᷓ; etiã melioꝛ ea q̃ ab oꝛtu ſolis ⁊ maxĩe

eſtiuo tꝑe decurrit alba ꝑſpicua.atq; ꝓculdu⸗

bio eſt odoꝛiſera.q̃ verolenta eſt ⁊ grauis pu⸗
trefactiua.Opoꝛtet autem te eſſe attentũcirca
virtutes aquaruʒ.vtpote q̃ diuerſe in ſapoꝛe et
põdere ſunt:de hacem̃ que turbidi qͥ biberint:
coꝝ ventres calidi ac tumidi fiunt.

Hyperationes.

ypocras.Coꝛꝑa macra cubiti ſpatuletenu⸗
es ſimiliter facies qᷓ; maxĩe tñ ad ſplenẽ ↄflue⸗
re cogit᷑vñ malus ſanguis ꝓcreatc᷑ illã nõ bibẽ
tes multa ſuꝑabundãt comeſtione.i¶ Eſuries
illis ꝑſeuerat atq; creſcit.⁊ ſitᷣ ſimiliter.ſuꝑio⸗

ra veẽtrium ⁊ media inflant᷑.quapꝛopter catar⸗

ticis foꝛtius illis vtenduʒ eſt.qͥ hac egritudine
hieme ⁊ eſtate ↄtinẽt᷑ accidit illis aq̃ citrina et
intereũt.¶ Eſtate vᷣo diſſinteria lienteria lõga
⁊ q̃ternalaboꝛant.qͥ moꝛbi naturã ꝑuertunt et
muta nt.⁊ in aquã cadũt citrinã.⁊ peunt iuue⸗
nes illoꝝ pulmonis doloꝛe.alijs q̃; paſſonib⸗
eoꝝ mẽtes ꝑturbantibo affligũt.ſenes acuta fe

bꝛe ⁊ ardẽtiex ventriũ ↄſtrictõe accidẽte vexãt᷑

Mulieribo apoſtematadegenere albi flegma
tis inna ſcũt᷑.neq; ↄcipiũt vel parturiũt nui cũ

magna difficultate atq; moleſtia.coꝛpa eoꝛum

magna ⁊ groſſa.q;to plꝰ in lõgitudie ptendũt᷑
tãto gracilioꝛa fiũt.mẽſtrua vᷣo iuxta qð opoꝛ⸗
tet fluũt.pueri herniaviri ca uſone cruriumq;
vulneribo infeſtant᷑. Sed qͥ huiuſmodi nature
ſũt his vitã impoſſibile eſt extendi.ſʒ in tempe⸗
ſtiua ſenecta pᷣripiunt᷑.¶ MDulieres vᷣograui⸗
devident᷑.cũ vᷣo tꝑa partꝰ adueniũt.vteri ſetꝰ
inanes tumoꝛe relaxant᷑ouiiſmodipaſſiõe de
tenta matrixq̃cũq; aque citrine coꝛdunatiõe

intumueritlaboꝛat.ad hanc itaq; quã pꝛedixi

mus aquã pertinẽs eſt ⁊ ea que a calida terra
ſurgit aut ſrigido mecallo vel ere ſiue argento
vel auro ſiue ſulphure aut alumine.i¶ Aque
piuuiales leues ⁊ ſopoꝛate ac lucidiſſime ſunt:
Nam ſol qð ſubtiliꝰatq; leuius in attrahendo
aſſumit.Aque pluuiales citoputrent.malũqʒ
exalãt odoꝛẽ.quare em̃ ex multis ↄgregate ſũt
aqͥs. Ideo leuiꝰalijs putreſcere ſolent ac muta
ri.¶ Aqua niualis vel glatialis oĩs mala eſt
poſtq; ſemel fuerit ↄgelata nũq; ĩ pᷣſtinã ↄuer
tet᷑ naturã.qͥcqͥd ẽſapoꝛitũ ⁊ leue ⁊ clarũ fuerit
aut purũ id totũ gelu aaueniẽte rceſſit.qð vᷣo
turbidũ remãſit.i¶Et ſic poterꝭ pbare.ſi enim
aquã ĩ vaſe ad mẽſurã poſitã ſub gelu ↄgelari
dimiſerꝭ cũq; ↄgelata fuerit ĩ ſole velĩ qlibʒ ca
lido liq̃factã remoueas eadẽ mẽſura muliomi
nus in uemes eſſe.ſilr aũt degelu ⁊ niue.oĩs aq̃
de niue ⁊ ſilibo peioꝛ eſt omiaq.¶ Aqua frigi⸗

da debet dari digeſta materia. ¶ Auũiceñ.iiij.
cañ.ca.de cura fe.in generali.Aqua frigida iu
nat in digerendo. Auiceñ.eodẽ li. Aqua cali⸗
da citiꝰↄgelat᷑q; frigida. Auiceñ.pᷣmo canone
doctrina.ij.fen.ij.ſumma.i.capᷣ.iij.Aqua frigi
da nõ debet dariſieſt humoe crudꝰ⁊ groſſus.
Auicenna decura fe.in generali.Aqua frigida
digerit bumoꝛẽ colericũ.Auiceñ eodem loco.
Aquanõ nutrit. Aui.i.canone fen.ij.doctria
ij.ca.xvi. Sine aq̃ nõ põt eſſe cõplemẽtum rei
nutrite.¶ Aueceñ.eodẽ loco.Aqua currẽs et
diſcooꝑta eſt melioꝛ aq̃ꝝ.Auic. eodẽ li. Meli⸗
oꝛeſt aq̃ q̃ ſuꝑ petras vadit qᷓ; q̃ ſuꝑ lutũ.Aut.
eodẽ li.Quãto aq̃ magꝭ lõgatur a ſuo pᷣncipio
tãto melioꝛ eſt. Auic.eodẽ loco.Aquaq̃ ẽ eſta⸗

te frigida hieme calida eſt melioꝛ.Aui.eodẽ lo

co.Aquacocta minoꝛis inflatiõis ⁊ velocioꝛꝭ
deſcenſiõis.i¶ Auic.eodeʒ loco.Aqua pluuia⸗
lis ⁊ ſpecialiter q̃ in eſtate colligit᷑ ⁊ cũ ſunt to⸗
nitrua eſt intra melioꝛes aquas.Auic.eodem
Hco⸗ Aqu pluuialis impedit pect?⁊ vocem.
Aui. eoð loco. Aque puteoꝝ deterioꝛes aque
ſũt.Eodẽ loco.Quedã aque generãt flegma:⁊

qdã colerã.Eodẽ lo.Aq̃ paludũ ad apoſtema

ſplenis ⁊ ydropiſim ꝑducit.Eodẽ loco.Aque
nõ currẽtes q̃cũq; modo foerint nocẽt ſtoma⸗
cho.¶ Aui.eoð lo.A quacalida coꝛrũpit dige
ſtionẽg nõ tollit ſitim illico.Eodẽ lo.Aqᷓ mul⸗
tũ calida iuuat i colica et ſplenis ventoſitate.
Eodẽ loco.Aqua nõ nutrit.Auic̃.i.cañ.feni.
doctrina.iij.ca.iiij.¶ Aqua debʒ exhiberi ma⸗

teria iſkeneigar vtute foꝛti. Bal. vi. te⸗

rapentice. ca.ij. Aqua tepida facit nauſeam.
Auiceñ.i.cañ.fen.iij.doctrina.ij.ca.viij.Aqua

multũ calida ↄſtringit cutim. ¶ Gal. vij. tera⸗

pentice.ca.ij.Aq̃ frigida nocet defectis.GBal.
eodẽ loco.Aqua tepida mollit coꝛpꝰ⁊ humec⸗
tat ⁊ delectat.Gałeodẽ loco. Hatas ĩmodera⸗
te in aqua aluminoſa ↄſtringit cutim ⁊ trãſpi
rationes intus ↄſtringit.⁊ ſi ſunt fumoſe gene
rat fe. Gał.i.de ac.⁊ moꝛ.ca.i. Multi in frigi⸗
da aqua balneati moꝛtui ſunt anteqᷓ; domum
venirent. Gal. eodem li.ca.iij. Aqua frigida cõ
ueniens eſt colericis tꝑeſanitatis ⁊ tꝑe egritu
dinis.⁊ hoc ſi fuerint cõſueti coꝛpoꝛi.incõſue⸗
to nequaq; dari niſi pus venerit ad ſanitates

Bal. viij.tera.ca.iij. Si timeas dare aquaz

frigidam coꝛꝑibo colericis ꝓpter incõſuetudinẽ
ſuadeo ꝙnõ debeas dare. ¶ Auiceñ.i.cañ. fe. ij
ca.xvi.doctrina.ij.Terree aque ſplenem reſol⸗
uunt.⁊ nõ coire voẽtes adiuuant ⁊ aeree coꝛ⸗
ruptioni com plexionis vtiles exiſtũt. Oyaſco.

ca.de aqua.Aquarum omnuũ natura frigida

eſt et humida.Aqua que de lapide emanat le⸗
uioꝛ ⁊ limpidioꝛ eſt ventrem ⁊ vꝛinam ꝓcurat.
dD in

*

aqᷓ cocta S.lnẽ coꝛgiopatſ⁊ multũ medet᷑

Etq; in omiba mfirmifatibo aqᷓ eſt neceſſaria.
Imer oẽs aq̃s plumialis optinn eſt.et leuis et

dulcis ⁊ facilime digerit᷑.cito em̃ calefit.et cito
infrigidat᷑¶ De fontanis aq̃ eligit illa que ad
folis oꝛtũ tendit ⁊ meridiẽ.⁊ de mõtibicaluis

exit. Hec em̃ ꝓpinq̃t pluuiali.que vᷣo ↄtra occi

dentẽ currũt ⁊ ſeptentrionẽ peſſime ſunt.aque

petrã in veſica ⁊ renibicurant.⁊ mulierẽ ſterilẽ

ſaciũt:⁊ coꝛpi toꝛpoꝛẽ ⁊ rigoꝛẽ nimiũ.mẽſtrua

ſtringunt inhibentes egritudini ſudoꝛeʒ peo⸗

rumpere vel flurum ventris vel nauſem.
¶ Dyaſ.ca. de aqͥ marina ſm traſſatõeʒ grecã.
Aqua marina vᷣtutẽ hbʒ viſcidꝗ ⁊ termãticã et

cacoſtomaticũ ventrẽ turbat.ſlegnadeponit.

Colera vo ſacta ⁊ ſometo adhibita apoſte⸗
mata de alto educit. duricies ſpargit.oĩbo dya⸗
foꝛeſim pᷣſtat.neruoꝝ cauſas cõponit.tumoꝛẽ
mãmarũ cõpeſcit.¶ Inuenit᷑ etiã aqua ſulphu
rea aluminoſa ⁊ ferrea q̃ habet virtuieʒ earum
a quibus recipiunt denominationes.

C .

Capitulum. lwiMſ.

Arba Jo uis.pſi. li. etby. Barba iouis
d ip̃a eſt ſemꝑ vina. Sed barba iouiset
ſticados citrinũ idẽ eſt. Ande qͥdaʒ ait.

Bar ba iouis ſticados ſed ſemper viua iouis

barba.i¶ Plateariꝰ. Barba iouis fri.imn.iij.g.
ſic. in.ij. Et ð ſemꝑ vina:quiaſemꝑ viridis re
perit᷑. Itaq; viridis multe efficacie eſt. Et in
medicinis poni debet:exſiccata vero nõ. AUu⸗
tutem habet infrigidandi ⁊ alterangii.

Trattatus

Aqua qᷓ e paludibo argloſis emanat qnioꝛ

Bperationes.
Plagelle in ſucco eius ⁊ aceto vel agreſti in⸗
tincte valent ↄ calefactionẽ epatis epytimate.
¶ Cõtra doloꝛẽ in calida cauſa in pncipio va⸗
let ipa herba trita ⁊ ſuppoſita.¶ Contra apᷣata
calida valet od materiei reꝑcuſſionẽ: licʒ poſt⸗
modũ obſit ↄſtipãdo materi.i¶ Lõtra ignis
vel aque vſturas.fit vnguentũ ex ſucco eius ⁊
oleoroſeo ac cera.ij Cõtra fluxũ ſanguise na⸗
ribo qð fit ex ebulitione ſanguinis in epate ae
venis in inuenibo. ⁊ in eſtate plagella in ſuco
eius acaqua roſaꝝ intingit᷑ac fronti ac tim⸗
poꝛibo ⁊ gutturi ſuꝑponit᷑.¶ Actoꝛ.Eſt autem
barba iouis ſpecies minoꝛ acidule.¶ Hacer
Adiuuat auditꝰ mire pellitq; doloꝛeʒ.Aliera
vᷣo minoꝛ ſpẽs eſt iſti herbe:quã ſemꝑ viuam
dicũt.qm̃ viret om̃itpe. Barba ionis vulgari
moꝛe vocat᷑.E ſſe refernt pᷣdicte ſileʒ Pliniꝰ iſtã:

nec min banc pᷣdictis poſſe iuuare ⁊c.

S

Capitulum. uii
Arba ſiluana eſt planrago aquatica.
b ꝗqᷓiuxta aquas naſcit᷑ cnius folia ſunt
oblonga in acutum tendentia erecta
ſuꝑ aquam ſimilis ſolijs plantaginis:miſi quia
nõ ſũtei coſte a parẽtes ſicut plantagini.

O RDS N

RRND

a
ſont

De Berbis

PHyperationes.
¶ Vũ in dinamidijs ſcribit Galie.ca.de curis
genitaliũ valere ad impꝛegnãdũ.i¶Et idẽ dicit
codẽ li.de epilẽtia.ꝙ barva ſiluana eſt centũ⸗
neruia aq̃tica.et ponit᷑ſiliter barbaſiluana in
antidotario galieni minoꝛi.in q̃dã medicamie
qð incipit medicamẽ ad ↄcipiendum.

. 8

Coapitulum. lix.

Alanuſtia eſt flos maligranati caducꝰ

b quẽ Dyaſ.vocat quitinũ ca.ð malog⸗
mato fri.ẽ ⁊ ſic.in.ij.gdu. Sera.li.ag⸗
gre. ca. lulinar.i.balauſtia.⁊ ẽ ſios malignati.
tex malisgrana q̃dã ſuntdomeſtica:qᷣdã ſil
ueſtria.ſʒ flos ſilueſtrj ðꝛ balauſtia.q̃ꝝ q̃dam
inuenit᷑ alba.q̃dã purpurea.⁊ q̃dam roſacea.
Aui.li.ij.ca.de Balauſtia.Balauſtia flos eſt
granati ſilueſtrꝭ ꝑſici aut egiptij.Et ipᷣa qͥdem
qnq; eſt rubea. qnq; alba.⁊ qñqʒ roſea.Et ſuc⸗
ci eiꝰ natura eſt ſ ſuce barbe hircine.frigida
eſt in fine pmi gradꝰ.ſicca in ſcðᷣo.Gai.vi.ſim.
far.ca.balauſtiũ. Balau ſtiũ eſt flos maligra⸗
natiſulueſtris.qlis domeſtico vicinꝰvehemen⸗
ter aũt ſtipticat guſtũ.necnõ deſiccatiue⁊ ſtip
tice vᷣtutis eſt. palã q̃ q eſt groſſaꝝ pariiũ ſi re⸗
colamꝰdicta inqrto hoꝝ monumentoꝝ.cinn

coꝛtex glandinis.⁊ caputgranau.

oſtẽdebamꝰom̃e ſtipticũ terreſtre eſſe ⁊ frigidũ
PNulliꝰãt alteriꝰſapoꝛis hbʒ indiciũ.Et idᷣo po⸗
net vtiq; h̊ aliqͥs ſiccare ⁊ infrigidare nõ debi⸗
liter.ſiqͥdem nõ male oſtẽdebata noõᷣ in q̃rto
hoꝝ monumẽtoꝝ ineſſe ſtipticitatẽ terreſtribo
⁊ frigidis coꝛꝑibo.deinde ⁊ apparetia teſtãtur.
Etem̃ ſi para tritionibo ⁊ al ijs vlceribo id apo
nas citi quidem videbis ad cicatricẽ pcedere.
Ninc eſt em̃ꝙ i eminẽtiboſanguinẽ ⁊ diſſin⸗
terijs adbuc in fluxiboqͥ in ventre ⁊ matrice nõ

eſt aliqͥs medicoꝝ ſcribentiũ curatiuum nego

cium ciu nõ vtatur hoc farmaco.

Hopperatio nes

¶ Sera. Balau ſtia incarnat ⁊ ſtringit ⁊ curat
tenaſmonẽ.et aſolidat vlcera inteſtinoꝝ.⁊ con
fert ſputo ſanguinis ⁊ ſluxui inteſtinoꝝ.⁊ con
fert ad om̃ia ad q̃ ↄſert ypoqͥſtidos.¶ Aimcẽ.
Balauſtia eſt ↄglutinatiua ⁊ retinet oẽʒ fluxũ
ſanguĩs ⁊ generat melãcoliã.i¶ Etẽ bona gin⸗
gine ſanguino lẽte.⁊ ↄſolidat plagas ⁊ vlcera

antiq.⁊ alhocoꝛ.⁊ pcuſſionẽ pulueriʒata deſu

per.¶ Et firmos efficit detes motos.⁊ ꝓhibet

fluxũ ſanguinis.⁊ ſtringit fluxũ inteſtinoꝛũ.et
ſluxum matnicis ſanginneʒ. Loco eius ponit

d iij

„ ddz

Capitulum. lx.
Allſamus. Dyaſcoꝛides.cꝗ. de bal
p ſamo. Balſamus arboꝛ eſt ſimilis
licij.⁊ in eodẽ ſtatn.aut piracãcon.
folia babet ſimnlia rute. ſed paulo
albioꝛa. non ſemper viridiaexiſtentia.Foꝛes
non caducos babens. Naſcitur ſolum in In
dia curtibus vellocis bumidis.E ſt em̃ arboꝛ
tenera ⁊ aſpera oblonga.ſtipitem habens ſimi
lem viti. Arboꝛ dicitur balſamus:lignũ xilo/
balſamũ.ſemẽ carpobalſamũ.lac vᷣo vel ſuccꝰ
balſa mum. Hic vero fructus optimus eſt. qui
eſt recens atq; vebemens odoꝛe ſincerus ſere
nus. leuis moꝛdens atq; mediocriter linguã
redarguens. Adulteratur autèm cipꝛino oleo
aut lentiſcino.aut balſamino ſiue mirtino vel
melle mixto.quod leuiter pꝛobatur.quia aqua
in qua dum miſſum ſuerit oleuʒ ſupernatans
balſamum fundum petens eſt balſamum pu⸗

rum.veſtem non maculat ſuper aſperũ.cuius
tanta vis eſie dicitur:vt ſi ſol incanduerit in
manu teneri non poſſit.pꝛeterea arboꝛ nimis
eſt calida ⁊ ſicca extenuans.ſuccus auteʒ ſub⸗
tilioꝛ eſt virtutis.O pobalſamũ quod appella
tur lachꝛimũ eſt arboꝛis q̃ eo ſimilis malogra
nato vel licio ramoſa.ramis tenuibo ⁊ ex albi⸗
dis. in India tantũmodo creſcit. Aliqui iñ di

cũt ⁊ in India naſci:fructũ habet q̃ſi obꝛotun

dũ ↄtra mediũ q̃ ventroſum ad capita vtraq;
deductũ rubicundũ.valde grauẽ ⁊ plenũ.et ſi

frangitſimile melli eſt. Et ſi maſticat᷑ ſimile ẽ

piperi moꝛdens ⁊ ſuaniter redolens.qð carpo
balſamũ ðꝛ. Huius autez arboꝛis lachꝛimum
colligitur diebo canicularibo. fᷣm alios vᷣo tem⸗
poꝛe autumno. Incidit᷑ autem truncus huius
arboꝛis ꝑ loca ⁊ ramuliipſius.Et ſic ſipponũ
tur vaſa (vt pꝛ ſens figura arboꝛis oſtendit)
que lacrimum fluens recipiat.Cuius eſt opti⸗
mũ recens ſincerum ⁊ exalbidum ⁊ odoꝛe acu
tum. eniter linguaʒ ſubmoꝛdens.ſequens eſt
coloꝛe ſubrufum.et quaſi giutinoſum. tertium
eſttennium partium valde ⁊ ꝑlucidum.O m̃e
autem balſamum quod vetuſtatem recipit ſit
rubeum ⁊ reſmatum ⁊ ſiccum. Quod aũt opii

mumeſt ſincerumeſt: quodq; in aqua mũda

ſtillatum non pꝛotinus diffunditur.ſed magᷣ
deſidet.?ẽ poſtmodum totam aquam albidam

facit.⁊ lacti admixtum.illud in caſeum ſtrin⸗

git vt coa gulum. quod enim ſincerum non eſt
in ſummo aque diffunditur ⁊ ſupernatat.⁊ vt
oleum quaſi ſtillam oſtendit. Sciendum ꝙ
balſamus dicitur arboꝛ balſami. Balſa mum
vero dictur oleum vel gummi. qð meliꝰ eſt di

cere.Nam nõ eſt oleo vereqð ꝓbatur multis

Tractatus

exemplis. Pꝛimoeo ꝙ videmus adberere la⸗
bijs vulnerum Et facile de panno eo infecto
lauatur. Similiter ODyaſcoꝛides dicit q; im aq
miectum petit fundum:poſtmodum diſſolui⸗

tur. et totam aquam albam facit.⁊ pꝛopterea

vocat ipſum lacrimum. Item lignumeius vo
catur xilobalſamum. et fructus vocatur car⸗
pobalſamum. Multis modis ſophiſticatim.
Quidam vendunt terpentinam pꝛo opoba
ſamo.quidam admiſcent parum balſami ter⸗
pentine.et ita habet odoꝛem balſami. Alij acci
piunt ſuccum lemoncelli vel ſolioꝛum citriet
admiſcent terpentine. et addito croco oꝛiẽtali
calefacit ⁊ deſiccat in tertio gradu.,.
Dperationes
O pobalſamiz.i.datus cum vino ſuperfluita
tes matricis mũdificat.fetum moꝛtuũ educit.
⁊ menſtrua ꝓuocat.bombace intincta ⁊ ſuppo
ſita ↄuenit.⁊ diſſurriam ⁊ ſtranguiriam.⁊ la⸗
pidem veſice.ſi etiam fueritopilatio ex frigi⸗
do humoꝛe.detur cũ vino vel virga pus made
factaex aqua calida erecta inflata iniciat᷑ aum
oleo mu ſtellino vel nardino.

¶ Contra omnes paſſiones capitis venientes

ex trigiditate detur cum appꝛopꝛiato aliquo

paſſioni conueniente.
¶ Contra quartanam ⁊ cottidianã facta pᷣus
purgatione detur cum vino.
¶ Contra tin mtũ auriũ exhumiditate pannn
inſtillet᷑. Cõtra doloꝛẽ dentiũ ex parie dolenti
aliquantulum in aurem diſtillet.
Eoꝛpoꝛa moꝛtuoꝝ incoꝛrupta ↄſeruat.quia
quantũ diſſoluit tantum cõſumit.

¶ Sera. auc. Gal.O pium balſami eſt bonũ
et ſubſtantia eius eſt ſubtilis.⁊ vinus eius eſt
que calefacit et deſiccat in ſecundo grado.
Balſamum quoq; eſt ſubtilioꝛis virtutis q;ᷓ

arboꝛ.granum vero eius eſt maioꝛis ſi ubtilita

tis q; oleum.

¶ Igem auc. Dyaſco. Virt?balſami eſt qᷓ ab⸗
ſtergittenebꝛoſitatẽ viſus.⁊ aufert frigidiatez
matricis.qñ fit naſcale cum eo cum cera ⁊oleo
⁊ expellit ſecundinã ⁊ ſetum.⁊ qñ fit inunctio
cum co pꝛobibet rigoꝛem.⁊ mundificat vlcera
ſoꝛdida. Et quando bibitur pꝛouocat vꝛinam.
et eſt bonum aſmati. U;
¶ Auiceñ. Balſamũ averit opilatões ⁊ ↄuenit
vlceribo groſſis mũdificat vlcera.⁊ ꝓpꝛie cum
vreos.⁊ extrahit fracturas oſſium
¶ Confert ſciatice bibitum.et bibitur eius de⸗
coctio pꝛopter ſpaſmum conſertviſceribus ca
pitis. et mundificat caput ibſum et conuenit
epilentie et vertigini. ¶ Abſtergit pan⸗

„ db O⅓d 8

relg

naq⸗
NrnD
rered
bope
ran
N
mm
a

ſetali

lita
uer.
ſupo
nalg

f
fann
w 3

ſe

B
C

De Herbis

nũ ipᷣm⁊ eiꝰoleũ.lignũ eiꝰ.⁊ ipſiꝰ ſemẽ:ↄferũt
doloꝛi vtroꝛũq; laterũ ⁊ ſtricture anhelitus.
¶ Et doloꝛi pulmonis.⁊ ↄuenit ſemẽeiꝰ peri⸗
pleumonie frigide ⁊ tuſſi ⁊ ſiliter ipᷣmoleum.

Capitulum. krxj.

Allſamita.i.ſiſimbꝛiũ. Sed ſiſimbꝛiũ

b vocat᷑ menta aq̃tica.⁊ alio noĩe vocat

balſamita. Dyaſco.ca.de ſiſimbꝛio fᷣm
trãſlationẽ grecã ſiſimbꝛion ðꝛ cardaminon eo
ꝙcardamo agreſti fſolia hʒ ſimilia cũ folia ei⸗
rotunda naſcant᷑ ſicut folia cardami agreſtis
cum creuerint ſcindunt ſeſicuteruca. Virtus

eſt ei ca.diuretica. Paulus capi. de balſamita

ca.eſt ⁊ ſic.in.iij.gradu. Aliud eſt domeſticum
aliud ſilueſtre.ſed domeſticuʒ nobis eſt in vſu
quod om̃ibo eſt notum virtutem habet diureti
cam diſſoluendiet ↄſumendi.

Bperationes.

Balſamita crudũ ⁊ coctũlentigines vultib.
tollit.⁊ maculas emenqat ſi vna nocte impo⸗
ſitum fuerit ⁊ alia die loẽus abluatur aque.
¶ Cõtra vicium pectoꝛis ficũ pultes ex farina
oꝛdei ⁊ aq̃ appoſito puluere eiꝰ ⁊ dent᷑ patienti

¶ Cõtra frigidũ reuma folia eiꝰin teſta calefa⸗

cta ſine liquoꝛe ⁊ in ſacculo poſita capiti ſuper
ponatur.valet vinũ decoctionis eius ↄtra do⸗

loꝛem ſtomachi ⁊ inteſtinoꝝ ex frigida cauſa.
¶ Etopilationem epatis et ſplenis.et vꝛinali⸗
um viarum.herba ipᷣa decocta in vino et cata⸗
plaſmata.ſoluit etiã ſtranguiriã et diſſurriã.
¶ Aalet etiam contra yliacũ doloꝛem. Et con⸗
tra doloꝛem factum ex ventoſitate.menſtrua
educit.conceptum iuuat.matricem mũdificat:

fomentatio ſi fiatexeo.

¶ Teneroſitates eius in oleo muſtellino vel
Karem cõmuni decocte etſuperpoſite ideʒ ope

Capitulum. ſxij.
Al »ſilicon gario filatum.O ʒimum ideʒ
b ſiue vnũ ſignificant. O ʒimum quod
dam eſt garioſilatum. quoddã eſt cõ⸗
mune et quoddam eſt latum plus alijs: quod
citrarium vocatur. O ʒimum gariofilatuʒ eſt
illud quod ab autoꝛibus laudatur.O ʒimum
citrarium eſt quod vituperatur ab omnibus.

Eſt em̃oʒimũ gariofilatum cõpetens medici⸗

ne ⁊ berbe ⁊ ſemen. Cum autez ſimpliciter po
niturin medicina ſemen debet intelligi.⁊ po⸗
tiſſime in electuarijs. Sed in vngẽtis ⁊ in em

plaſtris herba intelligit᷑ eſt ca.et ſic. Et ſemen

ha bet virtutem conſtringẽdi ⁊ conglutinãdi.
quod patet ex eo.quia ſi ponatur in aqua ſta⸗
tim ingroſſatur ⁊ fit quedam cõglutinoſitas.
herba ipᷣa ex aromaticitate habet virtutem con

d

inter roboꝛẽ ⁊ glaucedinẽ. Huiꝰherbe eſt odoꝛ
ſilis gariofiloꝝ ⁊ ſtipes ei eſt quadrangulatus

tũ ⁊ ſu
ipᷣi herbe pulueriʒat? matricem mundificat.
conceptum adiuuat.et menſtrua peonocat.
gnchis caraplaſmata valet ↄtra tenaſmonem

ſoꝛta ndi ex qlitatibo ſuis diſſoluẽdi cõſumẽdi

⁊ abſtergẽdi ⁊ mũdificãdi.¶ Sera.libᷣ.agsre.

ca. berengemiſch.eſt baſilicon ſine ozimũ ga⸗

*

ofilatũ. et folia eiꝰſunt ꝑua x coloꝛ eſt medi?

cuiꝰ coloꝛ eſt ſ coloꝛ folioꝝ ipiꝰ ⁊ ſemẽ ẽ minu

tũ nigrũ.⁊ colligit᷑ in menſe Julij. Et eſt ca.et

ſic.iĩ fineſcði gradꝰ.i¶ Dval.ca. ozimũ. O zimũ
cuiꝰvᷣtutꝭ ſit penitꝰinter medicos opio eſt incer
ta. NHam qͥ autoꝛe criſipo criminãt᷑. Hi eiꝰ vicia

percenſent ꝙſit ſtomacho inutilis ꝙ oculos
ebetat ꝙ inſa niã facit.iecoꝛi obſiſtat Addunt
pꝛeterea ſi tritum lapide contegatur ſcoꝛpiões
gigni cõmanducatũ.⁊ in ſolepoſitum vermes
creare pediculos enutrire. Afri. etiam putãt
hoceſſe ꝑſuaſum ꝙ ſi opus eo die quo oʒimum
ſumpſerit a ſcoꝛpione feriatur non poſſeſalua

„„ . .

ri.ſed qui in diuerſa ⁊ vera opinione ſunt. hec
omia falſa aſſeuerant.qnimo ſtoma cho ꝓdeſt.

eoq inflationes ei diſſoluit.? ſacit alia iuua⸗
menta q̃ ſᷣm ipᷣm inferius dicentur.

Dperationtes.

ontra ſincopim ⁊ cardiacã paſſionẽ detur
aqua roſaꝝ decoctiõis herbe ipᷣiꝰ.¶ Ad idem

valz vinũ decoctõis in quo herba ipᷣa ſxtitper

noctem. Ipa herba valet ↄtra frigiditatem ſto

machih̊ modo.decoquat᷑ in multa qntitate in

vino.ſʒ meliꝰeſt in muſto.⁊ poſt decoctionẽ ad

dat᷑ vinũ albũ in multa qᷓntitate.tale vinuʒ eſt
ↄſoꝛtatiuũ multũ ⁊ aromaticũ.⁊ valet contra
pꝛedicta. ⁊ ↄtra indigeſtionem ex frigiditate.

¶ Ainũ etiam decoectionis ipſi perbeↄſoꝛtat
digeſtionẽ. ↄtra fluxum ventris ex frigiditate.
Semen oʒimi cum modico puluere accatie

decoquatur in aqua pluuiali? detur patienti.

N Ad matricem mundificandã. ⁊ menſtrua p⸗
nocanda fiat decoctio eiꝰ in aqua⁊ ſiat ſomen

ſuoꝝ exteneritate ipᷣiꝰherbe Succꝰ

. .

¶ Balienꝰ in libꝛo de cibis.capitulo de oʒimo.

Dzʒimũ ſcʒ non gariofilatum peſſimi quidem

chimi eſt. et pꝛopter hoc infamant quidaʒ ipᷣm
dicentes. ſi tritum immitatur olle vacuecelerri
me generat in paucis diebus ſcoꝛpiões.⁊ ma⸗
xime quando in ſole quis quolibet die ca lefe⸗
cerit ollam.ſed hoc quidem cacochimum eſt. ⁊
malum ſtomacho et indigeſtibile. O lus vero

ita dicemus ipᷣm eſt calidum in ſecundo gra⸗
du.Et habet humiditatem non naturalem.

Tratctatus

Et idemoctauo ſimplicium farmacaꝝ caplo

penultimo. Baſilicon nõ gariofilatuz ex ſco

eſt gradu calefacientiũ. habet aũt caliditatẽ ſu
perfluã. vñ nec vtile intra coꝛpꝰ aſſumptuʒ:ca⸗

thaplaſmatũ vᷣo exteriꝰvtile ad conſumendum

Almanſoꝛ tractatu leni capitulo. Albetha
m

rogi qð exponiiur oʒimum ſiue baſilioon non
gariofilatum cali.eſt qð ⁊ doloꝛẽ efficit capitis
7 male nutrit.cuiꝰcomeſtio vtentis viſum tur⸗
bat quando eo multo vtitur. Sperma quo⸗
qʒ aut lac deſiccat. oꝛitamen ſtomachi confert
coꝛroboꝛat enim ipſum atq; coꝛdi auxiliatur.
¶ Sera. O ʒimum gariofilatum confert ſto⸗
macho.et facit digererecibum groſſum.et con
fert epati ⁊ coꝛdi.et aufert triſticiam ⁊ ſolicitu
dinem.⁊ odoꝛiferas facit eructuationes.⁊ ape
rit opilationem cerebꝛi.

Capitulum. xuf.
ðJ’J”J Ranca vꝛſina herba eſt. cuius folia
b ſunt magna ſic folia caulis:ſʒ inciſa
ſicut bꝛanca vꝛſi. in medio eoꝛũ oꝛit
ſtipes. in cuius capite ſunt multi floꝛes ſpino⸗
ſi ↄcluſica.eſt ⁊ hu.in ſcdðo gradu. Virtutem

habet mollificandi maturandi⁊ leniendi.

lo d
Go

teſi

nnciſ⸗

ſf

nmnen
Nen

De Herbis
. DOperationts

vngẽtũ ex bꝛãca vꝛſina ↄtrita ⁊ macerata din ĩ

— — —

oleo ⁊ colature addat᷑ cera ⁊ fiat vngẽtũ j vi⸗

ciũ matric ex frigiditate ⁊ vẽtoſitate.i¶ Reci⸗

pe ſucci bꝛãce vꝛſine.Z. iij.herbe ſauine.ſaluie
naluaꝝ.maioꝛane.roſmarini.pulegij.arthe⸗
miſie. abſinthij.abꝛotani.ana. M. ij. gariofi⸗
loꝝ.EZ.iij.cinamomi.ʒ.ij.ſpice.ʒ.iij.cimini.ʒ.i.
picis grece.ʒ.i.galãge.ꝭ.iij.thuris maſticꝭ ana
3. iiij.boli.ʒ.i.cere albe.ʒ.iiij.vini greci.lbᷣ.iij.
lardi ſcroferotulũ.i.pᷣdicte herbe piſtent᷑ cum

lardepᷣdicto.deinde ponant᷑ ſuꝑ igneʒ cũ vino

⁊ ſucco pᷣdicto donec coqt᷑ vſq; ad ↄſumptiõeʒ
vini. deinde colet᷑ ⁊ iteꝝ reſoluat᷑in igne⁊ addi
ta cera eliq̃ta po nant᷑ ſpecies pᷣdicte ⁊ dimittã
tur coagulari.⁊ vngatur venter. H

Capitulum. Ixiiiij.
Etonica.Bal.vij.ſim.far.ca.ceſtrum
b ſiue ceſtron. Ceſtrũ grece latine dictũ
betonica vᷣtutẽ hʒ inciſiuã.ſic oſtẽdit
guſtus amara eſt ⁊ ſubacris hec herba ſicut in
dicat Betonica ca.eſt⁊ ſic.in pmo gradu.cu⸗
ius folia pᷣcipue viridia cõpetunt vſui medici
ne.exiccata etiam multe ſunt efficacie.vñ cũ in
uenitur in receptionibus folia ponenda ſunt.

Cõtra ariditatẽ mẽbꝛoꝝ ⁊ viciũ ſplenis fiat

dentibus medentur. UM
¶ Et offocationes ſtericas ſoluunt dꝛagmas
vna z cum mulſa accepta. Moꝛſus venena⸗

¶ Sera. li aggre. ca. Baſtarem. auc. D yaſco.
Baſtarem.id eſt betonica herba eſt.q̃ naſcit᷑
om̃i anno habens virgam ſubtilem. cuiꝰlon
gitudo eſt vnius bꝛachij autplus. eteſt qua⸗
drangulata.⁊ habet folia mollia⁊ lõga in ſua
figura.Folia arboꝛis glandiũ in ſciſſuris ſuis
bonum odoꝛem habentia. Et folia que ſunt
ꝓpinqua terre ſunt maioꝛa alijs.⁊ in ſummita
te virge eſt ſemen collectũ inſe ꝓpe collectionẽ
ſpice frumenri.⁊ aſſimilat᷑ ſaturegie.ſolia eius
colligunt᷑ ⁊ deſiccant᷑ ⁊ ſic ſeruant᷑. Nam qex
eo plurimũ adminiſtrat᷑ſunt folia.⁊ habet ra⸗
dices ſubtiles ſicutradix elleboꝛi.¶ Dyaſioꝛi⸗
des caplo vectonicon. Scðm tra nſlationem
noſtram vectouica herba eſt om̃ibo nota vᷣgas
habens tennes ⁊ longa vnius cubiti.⁊ q̃drata
folia lõgas ⁊ tenuia obꝛotunda ⁊ diuiſa ⁊ odo⸗
rata. Radices ⁊ ſoliaſunt ei infinita. Semen
eius eſt vt ſpica ſimile timbꝛi. Folia eius col⸗
lecta ſiceãtur ⁊ vſui neceſſaria ſunt. Radices
habet tenues ſicut elleboꝛus.

Operationes.

Ad doloꝛem capitis factum ex frigida cauſa
fiat gargariſmus excolatura decoctiõis beto⸗
nice cũ ſtafiſagria in aceto.ſi fiat vicio ſtoma⸗
chi detur vinum decoctionis betonice.
¶ Comra doloꝛem ſtomachi detur decoctio ip
ſius cum ſucco abſinthij cum calida.ſi adſit ve
hemens conſtipatio.vt in vliaca paſſione pꝛe⸗
cedente criſteir. ”MVc
¶ Fiat idẽ remediũ ad matricẽ mũdificandaʒ.

ad ↄceptũ adiuuandũ fiat ſomẽtũ ex decoctio

neeiꝰ.fiat etiã ſu pooſitoꝛiũ.Det᷑ etiã electua⸗
riũ aſectũ ex puluere ipiꝰ?ꝛẽ mele.
¶ Serapion auctoꝛuate Balieni. Betonica

incidit ⁊ abſtergit humoꝛes groſſos.frãgit la⸗

pidem renum:⁊ mũdificat ⁊ abſtergit pulmo
nem.⁊? ꝓuocat menſtrua.⁊ conſert epilentie.et
curat cicatrices neruoꝝ ⁊ lacertoz.

* „

¶ Dyaſcoꝛides. Radices eius accepte in po⸗
tucum ydꝛomelle.nauſeam pꝛouocant.folia
eius dantur ad conquaſſationes et de alto ca⸗

tos cum vino bibita ſaluberrime curat.
¶ Epylenticis cũ aqua bibita maximũ pᷣſidiũ
eſt . Epaticis ⁊ ſplenetiq cũ oximelle dꝛagmas
na gecepis effectũ ſanitats exhibet. digeſtiõez
celebꝛat.
¶ In fractura capitis herba ↄtuſa ⁊ ſuꝑ caput
vbi ꝑcuſſio eſt impoſita vulnus mira celentate
glutinat. Et id meliꝰfit ſi trita recens ĩponat
Eſt aũt ſibi vis data vt oſſa fracca extrahit.

Capitulum. lxv.
FEvgdeguar ſiue ſpina alba.Auiceñ.li.
b ij. ca. bedeguar. Bedeguarẽ ſpina al⸗
ba. ⁊ ẽ ſilis cameleonte albe.vehemẽ⸗

tius eſt alba et hʒ lõgioꝛes ſpinas.ſimilantq

eius ſpine folijs amomi:verũtamen ſunt ſub
tilioꝛes.et vehementiꝰeſt alba.et eiꝰ quideʒ ſti⸗
pes ꝑuenit vſq; ad duos cubitos.et eiꝰ flos eſt
purpureus.Et ſemen eius eſt ſicut ſemen car
tami. verũtamen eſt vehementioꝛis rotundita
tis.et in radice ipſiꝰ eſt infrigidatio et exſicca⸗
tio cũ reſolutõe quadã. Semen vero eiꝰ eſt ca⸗
lidũ ⁊ ſubtile.Et dixerũt qͥdam ꝙtota eſt cali⸗
da valde.Et in ipᷣa eſt virtꝰ reſolutiua ⁊ aperi⸗
tiua.et ꝓpꝛie i ſemĩe eius.Et in ea eſt retentio

fluxus ſanguinis.et eius retentio eſt equalis.

Pli. ca.de acantiſleuce.i.bedeguaret ẽ cardus
cum aculeis in folijs albis et frigidis in pᷣmo
gradu et medius inter humiditatẽ ⁊ ſiccitatẽ.

Hperationes.

¶ Bedeguar ↄfert fluxui ventris.et debilitati

ſtomachi.⁊ abſcidit fluxũ ſanguis.Et apponi

tur exteriꝰ ſiẽ emplaſtrũ ⁊ deſtruit apoſtemata

mollia.i¶ Et qñ fit collutio oꝛis cũ aqua eiꝰin
qua coquit᷑ↄſert doloꝛi dentiũ. Sed ſeminis
eiꝰ ſubſtãtia eſt ſubtilis.⁊ ↄfert hñtibo ſpaſmũ

Trattatus

qñ ipm bibit. ¶ Et ↄſert ſputo ſanguĩs.et do⸗
loꝛi ſtomachi ⁊ fluxuiantiqᷓ.⁊ ꝓu ocat vꝛinã.
delet apoſtemata flegmatica.i Et qn bibi ſe
mẽ eiꝰↄfert pueris bñtiboſpaſmũ.Et qñ ſuſpẽ

dit᷑ ſuꝑ aĩalia venenoſa amittũt toxicũ.i¶ Oya.
Radix eiꝰ bibita emoptoicꝭ ꝓdeſt:ſciaticis et

ſtomatic fert opẽ. Tũoꝛes oẽs ĩ cataplaſmati

bus ſpargit.i¶ Elixatura eiꝰdentiũ cõpeſcit do
loꝛes. Semẽ eiꝰ bibitũ ↄtractos infies ſalu⸗

berrimecurat:moꝛſiba venenat: occurri.¶Et

q eam in collo poꝛtauerit incurſũ ſerpentũ nõ
nmet. Radix deſiccat mediocriter. Et ſtiptica
eſt:et iõ ciliacos ⁊ ſtomaticos iuuat.ſanguinis

eductionẽ repmit.et timoꝛes vice cataplaſms

tis ſpargit. ¶ Semen eiꝰ leptomeris et calide
eſt ᷣtut.Et putreſaciꝭ mẽbꝛis iuuat potatum.
⁊ fluoꝛẽ ſanguis medet᷑.⁊ ſic intraneoꝝ reuma
tiſmũ.i¶ Itez ſeſſionibq̃s greci eucatiſma vo
cant.fluoꝛes matricj abſtringit. cataplaſmati
bus miſcet᷑ ↄſtrictiuemedẽtib.¶ Gal. Bedeg
uar ↄſert iliacis ⁊ ſtomaticis.emiſſionẽ quoq;

ſanguis cohibet.tumoꝛes etiã cathaplaſmata

ↄtrahit.¶ Juuat etiã dẽtes dolẽtes ſi gargari⸗

zatur decoctõe. Semen vo ſubtiũ partiũ et

calide vᷣtutis eſt.quare⁊ ſpaſmãtes bibiũ iu⸗
uat. ¶ Am. Demen eiꝰ ↄfert infantibon bi⸗
bunt ꝓpter coꝛuptionẽ in moꝛſibo lacenoꝝ.

d O D

8 „

..—84—

¶ Capitulum.lxvi
b Ellirici. Ser.li.ag.ca.belligʒ. Belligz
i.bellirici ⁊ ſũt ð gñe mirabolanoꝝ ſüt
fri.⁊ ſic.ĩ fi.iij.gra.⁊ extinguũt acuitatẽ ſan⸗
guĩs ⁊ caliditatẽ colere.hoc idẽ mirabolani

eyñiblic i.vt hr ĩ ca.emblici. Jo.meſue cap.de

. *

be d 8

mir aholã: Bellirici ſũt ex medicis bñdict.
expec tat eꝑ eoſoↄſoꝛtatio/melioꝛes ſũt groſ

ſi põderoſi⁊ dẽſi coꝛticis.fri.ſũtĩ.i.⁊ ſic.in.ij.

n eoꝝ oꝑatõibo ⁊ ꝓppꝛietatibo ſũt ſicemblici.

biſciẽdũ q; mirabolani emblici ⁊ bellirici

ſũt ex alia arboꝛe pducti q; alie ſpẽs mirabo

lanoꝝ/ſic apparet ĩ ca.mira.Et iõ h̊ determi

nat ð iſtꝭ. In ca.vᷣo mirabolanidetermĩat᷑ de
alijs ſpeciebꝛ mirabolanoꝝ. ¶ Opatões.

Belllirici hñt ꝓpꝛietatẽ denigrãdi capilloſ
⁊ phibẽt caſũ eoꝝ ⁊ ↄfert emoꝛroidib/⁊ ipſi
tumeſcũt ĩ aq̃̊.¶ Etoditi ex eis faciũt oꝑatio

nes mirabolanoꝝ ñ ↄditoꝝ/niſiqꝛ ſũt debili

oꝛes eis/⁊ ĩ belliriq maioꝛ ẽ ꝓpꝛietas ĩ acumi
ne q́; ĩ emblicꝭ.¶ Mirabolani emblici belli⸗
rici ⁊ kebulimixti cũ oleo amigdalaꝝ dulci⸗
um/ꝛ⁊ cũ melletingũt capillos coloꝛe nigro.

¶ Jo. meſ. Bellirici educũt ſolutõe flegma/ꝛ

ſũt ex reb valdepfoꝛtãtibo ce ebꝝ ⁊ neruos/
2 augẽt ĩtellectũ.i¶ Et ↄfoꝛtãt coꝛ/⁊ ↄfer̃t tre

moꝛi coꝛdiſ⁊ mũdificãt ſtõachũ a putrefacti
one/⁊ ↄfoꝛtãt ipᷣm:⁊ ſedãt feruoꝛẽ ĩ eo/⁊ auſe
rũt ſitiEt addũt ĩ appetitũ:⁊ ſedãt vomitũ.̊

idẽ faciũt emblici.¶ Ser̃. Bellirici auferũt
ſitimſua frigiditate ⁊ pparãt ſtomachũ puo
caãt appetitũ.⁊ ſtringũt vẽtrẽ ꝓpt᷑ eoꝝ ſtiptici.

De Berbis -

Capitulum. xph.
El vel Sel. Sef. lib. aggre.ca. bel.
b auc.yſaac benaram. Bel eſt citoniñn
indũ.⁊ eſt fructꝰ rotũdus ſicut auel⸗/
lana.nõ hñs coꝛticẽ ſuꝑ ſe in q̊ eſt ſemẽ ſimi⸗

leodoꝛe.⁊ eſt illud qð de ipᷣo admiĩſtrat᷑⁊ vir
tus eiꝰ ẽ ſi iẽ vᷣtꝰ ʒinʒiber..ca.in.iij..⁊ hu.ĩ.i.

PDperationes

¶ Serapiõ. Bel. Subtiliat chimos groſſoſ.
¶ Et ↄfert duricieineruoꝝ.¶ Et valet vẽtoſi

tati emoꝛroidaꝝ.i¶ Et augmẽtũ facit ĩ ſper⸗
mate: ⁊ valet ſicut ſel.¶ Arboꝛ eiusvocatur
doꝛſiſahã: vt apparet in ca.granatiſilueſtrꝭ.

Ehem.Sera.li.aggre.cap.behem.
b Behem ſpẽs eiꝰ ſunt due. ſ. rubea et
alba. Et ſunt ambe vene in magnitu
dine radicis paſtinaceparue:quaꝝ q̃dã ſunt
toꝛtuoſe:deferunt᷑ ab armenia:odoꝛ earũ eſt

bonꝰ:⁊ eſt ĩ eis viſcoſitas q̃dã:ambe ſpecies

ſunt ca.⁊ hu. Aui.li.ij.c.behem. Behem ſunt
fruſta aſpera q̃ ſũtradices exſiccateↄtracte:
⁊ ſũt duaꝝ ſpecieꝝ:q̃ruʒ vna eſt alba⁊ altera
nneneen ⁊ humida in.ij.gradu.
Dperationes

dʒN

——

d

Trattatus

Sera. Ambe angmetü faciüt ĩ ſpennate.
Au i. Behẽ eſt impignatiuũ: ⁊2 cõſoꝛtat coꝛꝛ

valde:⁊ ↄfert tremoꝛicoꝛdis: ⁊ manifeſte au⸗
gmetat ſperma:loco eiꝰ ponit q;tũ ipin eſt de
tuderi:⁊ medietas ponderis lingue auis.

Capitulum. hix.
En vel balanus.Dyalſ.m trãſlatio⸗
b nẽ nr̃ am ca. balanꝰ.i.ben: eſt ſemen
gAr boꝛis ſilis q boꝛimirice:nuces ha
bens abint:q̊s cũ digitis ↄfricauerꝭ humo
res eijciũt:qͥ ↄfectiõibo miris ⁊ nobilibo mul
tis miſcet poleo. Naſcit vᷣo in ethiopia et in

arabia inloc indie.Jpᷣe ſuccus melioꝛeſt q

eſtrecens ⁊ odoꝛeplenꝰ ⁊ albj.¶ Sera.liag

gre.ca. habẽ. auc. Dyal. Haben. i. granũ ben:

2 eſt fructꝰ arboꝛis ſimilis tamariſco:⁊ ẽ fru

ctus ſimilis auellanis.medulla eiꝰ expꝛimit

ſicut amigdale: ⁊ egredit᷑ aliqͥd loco olei. Et
naſcit᷑ hec arboꝛ in terr hahabes ⁊ ĩ babylo⸗
nia ⁊ inlocis arabũ:⁊ in terris paleſtine que
noĩat᷑ nitrã.Et melioꝛ ex eo ẽnouꝰ plenꝰ al⸗
bus facilis excoꝛiatiõis.Et ideʒ auc. Galie.
Hec medicina defert᷑ ad nos ex ter arabũ:
⁊ pigmẽtarij vtunt᷑ ſucco medulle eius loco

oleĩ.Et cõplexio eiꝰ eſt calida.Oleũ eius ex
trahitur ſicut oleum de amigdalis.

(¶c]Et attenuat duriciẽ epati
ſupponat᷑cũ aliqua far ex deſiccantib: ſed in
ſucco eiꝰ eſt paꝝ ſtipticitatj. ¶ Jo. meſ. Ben
pꝓ vomitũ ⁊ ꝑ ventrẽ educit flegma cruduʒ et
groſſum. Et eſtmed icina mirabilis ad coli,/
cã flegmaticã ⁊ ventoſam.¶ Aui.li.ij.capᷣ.de
ben. Ben ẽ mũdificatiuũ ⁊ ꝓpꝛie eiꝰ medulla

Operationes

Dyval. Ex eo .i bibita cũ puſtaſplẽ ſiccat
cũ yris ylirica mixtꝰ ⁊ ĩ cathaplaſmatiby po

.*

ſitus:⁊ mulſa adhibita doloꝛes podagricos=.
mitigat. ¶ Aceto aut mixtꝰ lepꝛas?⁊ maculaſ
7 puſtulas coꝛꝑis tollit.¶ Acceptꝰ ſolutio/
nẽ ventrꝭ facilẽ pᷣſtat. Expᷣſſus ſu ccus ey vti
lis eſt vt aſpꝛedinẽ ⁊ pꝛuriginẽ coꝛꝑis mirifi
cepurget. ¶ Serap̃. Benofert empetigini?
lentiginibo que ſunt facie: ſcabiei ⁊ pꝛuri⸗
tui ⁊ egritudini cũq cutis eleuat cum aceto.

2 inciſiuũ humidaꝝ groſſaꝝ.Et apit cũ ace⸗

to ⁊ aq̃ opilatiões viſceꝝ. Et in qrboꝛe ipſi
eſt amaritudo ⁊ ſtipticitas: ꝓpt h ẽĩ ipᷣa vt?
caqut eriʒatiua:⁊ eiꝰ coꝛtex ẽ ſtipticꝰ plꝰ.iEt
oleũ ipſiꝰ nõ euacuat᷑ a ſtipticitate:⁊ ĩ ißora
ro ẽ abſter ſio ⁊ inciſio.¶ Semẽ eiꝰ ↄfert lẽti
ginibo magnis.ſ.⁊ ꝓuis:⁊ pano ⁊ moꝛ ee ⁊ ve .
vH dun oĩb cũ põit᷑ i emplaſtrꝭ ⁊ vnguentis.

ſtigijs vlceꝝ: ſir eiꝰ oleũ

8 ſplenis ſi eis

◻ 8

* —
De Herbis
3 C 7 oↄfert eis:⁊ qũ coquit᷑ cũ folijs eius curat bo
—„„ apitulum. lxx. acEcpaletadoobaſtionezeanis ebenit
6 b Zeta. Ili. Bleta vel beta alia candida pilam.Et idẽ auc.aben meſuax:qn coquit᷑ et
ne 8 alia nigra alia ſilueſtris. Itẽ greci duo comedit᷑ cum fabis digeritcito.
to, generg faciunt:nigrã ⁊ candida:quã ꝓferunt S
8 parciſſimi ſeminis appellãtq; ſoelon:⁊ ẽ ble⸗
Kfü ta agreſtis:q eſt bleta lata qᷓ facta eſt ſicut el
R leboꝛus alb:vt apparet ꝑ Dyaſ.cap̃.de elle⸗
ni boꝛo albo:⁊ iſta vocat᷑ blitis.⁊ licet Dyaſ.fa
o. ciat ſemotim ca.de bleta ⁊ de beta.erroꝛſcri
jeis ptoꝛis fuit vel tranſſatoꝛis.NHã idem dicunt
du 7 debent cõtinuari illa ca.
Ba! Bperationes
nt A Bal. vi. ſim. far. ca. bletũ. Bletũ eſt olus co
con meſtibile fri.⁊ hu.cõplexiõis in ſcðᷣa mãſiõe
Pde B atpꝑpata abſtantia.i¶Et idẽ li.ij.de cibis ca.ð
nle betgq. Succus bete eſt mediocriter abſterſi
c⸗ uus q ⁊ ventrẽ ad egeſtionẽ excitat:⁊ ſtoma
chũ aliqñũ moꝛdicat:⁊ maxiĩe illoꝝ qͥcũq; faci
=6 le paſſibilẽ ⁊ ſenſibilẽ bñt ipᷣm:⁊ ꝓpter h̊ iᷣm
Et d eſt eduliũ mali ſtomacho ampliꝰ comeſtuʒ.
or⸗ CE ¶Alimentũ aũt ab ip̃ᷣa modicũ mag idone⸗
len um eſt q;; ĩ alua ad opilatiões qᷓſm epar. ad⸗
S huzui=ůuc aũt magis qñ cũ ſinapi aut oĩno cũ ace⸗
3 to comedit᷑:⁊ ſpleneticis eodẽ modo come⸗
64 ſta ſunt bona medicina magis q; alimentũ. .
D ¶ Sera. li. aggre.ca. de bleta. Ex ea ẽ alba⁊
nigra:⁊ in ſapoꝛe eiꝰ eſt nitroſitas:⁊ virtꝰeiꝰ
eſt q̃ abſtergit ⁊ reſoluit ⁊ expellit ſuꝑfluita⸗
tes caliditatis:qñ cũ ea fit ſternutatoꝛium. NAA
E Et qñ bleta couegregt ee coſ⸗ — . —
tas ⁊ acuitas:⁊ fit virtꝰ eiꝰ q̃ phibet genera C 11. EeMJ.
tione apoſtematz: 2rcſolnitreſolutiot panca 2 apitu um. x 1.
In alba vero eſt de virtute abſterſina ? relo p ellgr Ce ſciendũ ꝙ bdelliũ quod,⸗
lutiua.In nigra eſt res ſtiptica:⁊ ꝓpꝛie in eiꝰ Bae iudaicũ:⁊ eſt gũmi cuiuſdq ar
F radice. ¶ Et idem auc. Galie.inli.de cibis. bdelliũ i oꝛis q vocat melealieng. ? illud eſt
In eaeriſtit bũiditas abiterſiua abſterſione odelli iudaici t araobicũi qo nalcib i india
tpata:⁊ cũ illa hũiditate laxat ventrẽ:⁊ mol⸗ en ⸗ e n a gelliũ m Serg. li. ag.
lificat inteſtina ⁊ ſtomachũ:⁊ maxiĩe cũ fue⸗ bo Delk. qd dꝛ bdelliũ demelka qð eſt ex ar
G rit boni ſenſus.i Et iõ ccidit bletace ma boie nointauinell que oꝛik in meka: ar boꝛ
la ſtomacho:⁊ ppꝛie illi qui eſt ſicut dixi:.qñ ẽ wels hes cu⸗ fruct matin atimeka:
vſus eiꝰ eſt nimi : ? nutrimẽtũ ep eſt panci: ꝛ comce⸗ di⸗ cls: ſed in hy pania nõ matu⸗
ſicut nutrimẽtũ aliaꝝ berbaꝝ. Sed bleta q ratin ſee NNener d ontic pauce mquoſita
dẽ eſt mag inuatiua q; melochia in aperien; neſ Perdtalla g eie gamirocade
H do opilatiões epatis.¶ Higra autẽ ſtringit rt Peitt ſ. nd Gibi in derig voſe
venere ſicut lens: ⁊ maxime qũ coqui᷑radir Neſixa t etlin paradiſo vyluptai: cni?
cicUle 137 . 1 ; ruct? ſatis eſt dul&. Et de iſto bdellio facit
N eiꝰ ẽ plꝰ ſtiptica ↄſtricsua ventrꝭ:⁊ alia ſpẽs ure, ſiffufktra flauxñ in ethicg erea f
, ceſoluit ventrẽ. ¶ Et ambe qdẽ ſpẽs eiꝰ ſũt Auic.ſuffuffotrꝗa “ in et hica circa finez.
malichimi ppter nitroſitatẽ qeſti eis.Et iõ binonit curos Srigthoſnata upuementia
Iß fit ſternutatoꝛiũ cũ ſucco eiꝰ ⁊ melle mun ir⸗ filt SS. Agiar ſiccum.
K Qiſicat cerebꝝ ⁊ ↄfert doloꝛimmiũ.¶ Etqñ Elom m git ventc MWed baelli indaici eſt
f calidũ in ſcõo ⁊ humiduʒ in pꝛimo. Vn quia

cx decoctiõe blete: radicis eiꝰ abluit᷑ caput
„ aufert lendines ⁊ mũdiſicat ipᷣm a furfuribi.
¶ Et qñ pꝛoijcit᷑ſuꝑ ſciſſuras q fiũt a frigoꝛe

in receptis inuenit᷑ bdeiliũ ↄſtringere et rela
xare ⁊ calefacereet infrigidare ⁊c. Quando

d d

S à¾ 7„△ —⏑8

volumꝰ apire mollificare ⁊ reſoluere ⁊c̃.po/

nat bdelliũ iudaicũ.qñ vero volumꝰ ↄſtrin⸗

gere ⁊ infrigidare ponat᷑ bdelliũ de meka.et

tfIgale bdelliũ eſt celeſtinũ.i.coloꝛis celeſtini:ſʒ
baoelliũ iudaicũ ẽ ſubnigrũ ſiue ſubalbidum
veun antiqͥ nri carẽtes bdellio de meka loco
eius ponebãt quandã aquoſitatẽ ↄglobatã:

q̃ inuenit᷑ in veiciculis vlmi. Pliniꝰ ca. de

bᷣdellio. Bdelliũ eſt calidũ in.ij.gradu:hbumi

dum in pᷣmo.i¶ Almanſoꝛ tractatu.iij.ca.de

bdellio. GBdellium iudaicũ calidũ ẽ.bdelliũ 3
tamẽ de meka frigidũ eſt ⁊ ſiccum.

DPoperationes
¶ Serapion auctoꝛitate Gaieni. Bdelliuz
ſtringit ventrẽ ⁊ foꝛtiſicat ſtomachum:diſſol

uit apoſtemata q̃ fiunt in canna pulmonis.⁊

tumoꝛeʒ ; fit in crepatura inteſtinali:qñ diſſ
ſoluit᷑ cum ſaliua homĩs ieiuni donec fiat ſiꝰ

cut vnguẽtũ vel emplaſtrũ:frangit lapidẽ re,-⸗ O

num: q ſumit᷑ in potu ꝓuocat vꝛinã ⁊ diſſolꝰ

uit apoſtemata cruda groſſa vẽtoſitates ner

noꝝ. ¶ Balien?. vi. ſim. far. ca. bdellio. QOuio

dam auteʒ eo vtunt᷑ ⁊ maxĩe arabice in bꝛon⸗

timlolis: id eſt hernijs inteſtinalibo ieiunaſa
liua madefacientes:donec ꝑueniat ad ↄſiſtẽ

tiaʒ emplaſtri.¶ Arabicũ vero ⁊ lapiqes qui
ſunt ĩ renibo infringere bibitũ:necnõ vꝛinas

ꝓuocare ⁊ diſcurſus indigeſtibiliũ ſpirituuzʒ

ianare:necnõ lateꝝ doloꝛes ⁊ rupturas.
¶ Almãſoꝛ. Bdelliũ iudaicũ duradiſſoluẽs
apoſtemata emoꝛroidibo vtile iudicat᷑. Bdel
lium de meka ventrẽ ſtringit. ¶ Auicẽ. Bdel
liũ reſoluit ſanguinẽ ↄgelatũ ⁊ eſt linitiuuʒ ⁊
maturatiuũ diſfrũpit ventoſitates.i¶Et ara⸗

vicuũ eſt ſiccius eo niſi recens.⁊ reſoluit apo

ſtemata dura ⁊ ꝓpꝛie diſſolutuʒ cum ſaliua ie

iuni.⁊ ſilr reſoluit reliqua frigida.i¶Et me⸗
chum qð nõ eſt ex fructu palmaꝝ ſilueſtriuʒ
eſt ſtipticum. Bgelliuʒ iudaicũ reſoluit ſcro

ſulas:⁊ bibit᷑ decoctũ ad apoſtemata dura q̃
ſunt intrinſecus⁊ linitur cum aceto ſuꝑ ſaba

fati.¶ Cõſert cõtuſioni lacertoꝝ ⁊ ſpaſmo ⁊ꝛ

duriciei neruoꝝ ⁊ ↄgelationi ipᷣoꝝ.i¶ Et de
meka etiã exiſtimauerunt ꝙ ipᷣm puocet:ſed
nõ dubugt qn ipᷣm ſtringit ⁊ frangit lapidẽ.
Bgelliũ vero arabicũ claꝝrubeũ qñ terit᷑ ex
eo qntitas duoꝝ aureoꝝ:et bibit᷑cum aqua
mellis minuit flegma.i¶ Et bdellium vtrũq;
reſoluit ramicem aque ⁊ aperit os matricis

clauſum. Et educit fetum ⁊ mundificat ma⸗

tricem.¶ Et reſoluit apoſtemata ani et teſti⸗
culoꝝ.Et ↄſert moꝛſui venenoſonũ.

Capitulum. lxxij.

Erberis. Aui.li ij.ca. de berber· Ex

bp eoðẽ rotũdũ ⁊ rub eũ cãpeſtre:⁊ aliud

eſt nigrũ longũ arenoſum aut mon⸗

tanũ. ⁊ eſt foꝛtiꝰ fri.: ſic.in fine tertij gradꝰ.a
eſt vincẽs colerã veide. Gal.viij.ſim. far.ca.
oxia cantũ. Hec ꝙa boꝛ eſt ſilis virtute ⁊ ſpe⸗

cie ar boꝛi arehandi.i.piroꝝ ſilueſtriũ:niſiqꝛ

gꝗr boꝛ piroꝝ ecſnprica ſtipticit ate foꝛti:ſʒ in

fruciu eius cum ſtipticitate eſtres incidens

ſubtiliter. ¶ Serapion auc. Dyal. li. aggre.

ca. Amiberberis.i.berben.Et eſtrub achũ

ſa:⁊ dictũ acutũ.⁊ acſa:⁊ eſt dictũſpina acus

ta.⁊ eſt illa q̃ facit fructumqͥ dꝛʒ achuch ſiue
zayt ach.⁊ eſt amiberberis ⁊ deſert a coꝛaſce
ni. ⁊ eſt arboꝛſilis arboꝛipiroꝝ ſilueſtriũ q̃ ðꝛ

abhimis ſiue aharas niſi ee eſt minoꝛ:et ha⸗

bet multas ſpinas.Et bʒ fructũ ſiem grano
mirti:niſi q; eſtmaioꝛ ⁊ rubeus facile frangi
bilis:⁊ bʒ interiꝰ grana.⁊ hʒ radicẽ habentẽ
multas radiculas iixas terre.

2

HPyperationes

Sera. ructus eiꝰ q bibit᷑ aut etiã come

dit᷑ abſcindit fluxuʒ antiquũ ⁊ humiditates
antiquas q̃ fluunt a matrice.¶ Et qñ fit em
plaſtrũ cũ eo trito attrahit ſagittas que ſunt

infixe carni:⁊ aſcellas ⁊ ſpinaſ ⁊ alia ſimilia.

☛☚, D D S—

1dlind

ſ

e

itus

Geit
ſuſin

&α

De Herbis . .

(Et quãdo percutit᷑ vẽter mulieris pꝛegnã
tis cũ radice huius terre.aut fit inunctio cũ
ea expellit fetũ.Et eſt fri.⁊ ſic.in.ij.gra.pꝛohi
bet ⁊ incidit ſitim calidã.⁊ foꝛtificat ſtoma⸗
chum ⁊ epar.¶ Et ꝓpꝛietas eius eſt ꝙↄfert a
poſtematib calidis.Et hec auc. Aben Deſ
uay.¶ Et idẽ auc. Armaſios. Fructus eiꝰ re

tinet ⁊ phibet oẽs egritudines q̃fiũt a fluxu
ventris.i¶ Aui.Fructus berberis ↄfert apo
ſtematibo calidis ex eis emplaſtꝝ ſuꝑpoſitũ.
etↄfoꝛtat ſtomachũ ⁊ epar.⁊ abicindit ſitim

valde.⁊ ↄfert raſure ⁊ fluxuiſanguĩs inferi.

Capitulum. lxxiifj
NAUVaʒeiden ſunt radices albe.¶ Sera
b pieon li.aggre.caplo buzeiden. eſt ſi⸗
mile behem albo. ⁊ eſt mediciĩa indie
quanos paꝝ vtimur.Et quidam vero detu⸗
lerũt ipſam ad nos.⁊ vidimus eam ſepe.Et
melius ex eo eſt qð eſt album. habens lignũ
groſſum ⁊ multas virgas. Illud vero qð eſt
ſubtile lignũ habens ſuperficiem lenem par
ue albedinis eſt nõ bohũ ⁊ nullius iuuamẽti

Pyprkrationes

¶ Serap.auc.habix. Habix dixit ꝗeius iu

uamentum eſt ſicut iuuamentum bermodac

tiloꝝ ad remouendum doloꝛem iuncturarũ.
etpodagre.laxat aquam citrinam.

4

H
—
*

Capitulum. lxxiiij
NItumẽ iudaicũ ſiue aſpaltũ.et ðꝛ bi

b nnne iudaicu eoꝙ in iudea inuenit᷑ ſ.

iin ſtagno qð mare moꝛtuũ ðꝛ.in qͥ in⸗
gredit᷑ flumẽ ioꝛdane.Et ipſuʒ eſt ſpẽs napte
ſed nõ napta.qm napta eſt petroleũ vl ſtercꝰ
Demonũ qð idẽ eſt ⁊ ẽ ſicutoleũ liquidũ vt ha
bet᷑ inferius intracta.de lapidibo pᷣcioſis ca.
petroleũ.Sed bitumen iudaicũ vel aſpaltũ.
vl bꝛafalendi q̃ idem ſunt.eſt duꝝ vtcũq; qð
põt pulueriſari.ſʒ nõ reſoluit᷑⁊ hʒ vtcũq; fe⸗
toꝛẽ napte.vt ptʒ ꝑ Sera.⁊ ꝑↄcoꝛdiã Dyaſ.
ca.aſpaltũ.Aſpaltũ eſt bitumẽ iudaicũ.⁊ eiꝰ
aliud eſt aridũ aliud liquidũ.vñ bitumẽ iuda
icũ qð fit in lacu iudee qͥ ðꝛ alfftiden coagula
tio eiꝰ ꝑ ripã ipſius lacus inuenit᷑.⁊ naute na

cumſcafa.⁊ ſic eã colligũt ⁊ ſiccãt ⁊ vendunt
Aliud genꝰ eſt qð neq; ferrũneq; aqua rmpe
re põt.niſi tm̃ menſtrua mulieꝝ.autſanguis
hircoꝝ.Et ſi volueris rũpere.ſic rũpe. colli⸗

ge vinũ de lana ⁊ intinge ipſum in ſanguie. ?

ſic incide. Eſt autẽ bitumẽ ſummũ purpureũ
odoꝛis grau iozj. reparabile aũt nigꝝ eſt. Re

perit᷑ aũt babilonicũ bitumẽ albũ ſeu nigrũ.

lõgo interuallo rapiẽs ad ſe ignẽ. O m̃e vero

bitumẽ hʒ virtutẽ malacticã ⁊ drowi iele
e i

ON d

bʒ vires viſcide ⁊ etia ercaciter relaxãtes.

Dyaſcoꝛides. Bitumen tumoꝛes repꝛimit.
Offocatiõibe ſtericis occurrit.adẽtes ma
trices ſubleuat fumigando.i¶E pilẽticos ſu⸗

mus eius pꝛouocat cũ caſtoꝛeo.mẽſtruis im

perat. tuſſim ſedat.¶ Aſmaticos ⁊ diſnoicoſ
ad ſanitatẽ ꝑducit.¶ Moꝛſibo venenatis oc
currit ſciaticis pꝛeſtolat᷑.ſciliacis dat᷑ in mo⸗
dũ catapucie ⁊ maximũ pꝛeſtat effectũ.coa⸗
gulatum ſanguinẽ cũ aceto reſoluit.diſſinte⸗
ricis cũ ſucco ptiſane ſuppoſitꝰ curat.i¶ Ca⸗
tarrum ſuffumigatione cõpeſc.itdentiũ dolo
rẽ appoſitũ mitigat.podagricos ⁊ arteticos
cũ nitro ⁊ cera vt malagina impoſitũ curat.

Capitulum. lxxxx
Rionia. Dyaſcoꝛides capitlo qampe
b leos leuki.id eſt bꝛionia.ſiue vt lati⸗

ni vitis alba haſtas ⁊ folia ſimiliaha

bet viti noſtre.ſed aſpera ⁊ minoꝛa capꝛioli ſi
miles ſunt implicãtes ſe.ſemen ipſi vue ſimi⸗

le eſt:ꝛ botruoſum rarũ et fuluũ.ij Galienus

ſexto ſimpliciũ fqarmacoꝝ capitulo ampele⸗
os leuki.id eſt vitis alba.quã quidã ⁊ bꝛioni
am et pſilotrũ vocant/in ſummitate eius eſt

Trattatus

ſtipticitas et amaritude pauca⁊ acuitas. et
ipie comeduntur in pꝛincipio ſue natiuitatis

fm conſuetudinem ⁊ in tempoꝛe veris.quia
ſunt iuuantes ſtomachum pꝛopter eoꝝ ſtipti
citatem.ſub amarã autẽ ⁊ leuiter acrem hʒ
bet ſtipticitatem. ¶ Serapion libꝛo goreßa
5

toꝛis capitulo feſera. Feſera herba ẽ que

ſolia ⁊ capꝛiolos in ſimilitudinẽ vitis cõmu
nis.niſi quia ſunt aſperioꝛa.⁊ rami ⁊ cꝗpꝛioli
ggherent. implicantes ſe quibuſcunqʒ; appꝛo
ximant ex arboꝛiba alijs ⁊ ſuſpendunt᷑ eis cũ
capꝛiolis ſuis.⁊ habet fructũ ſimilẽ racemo

rubeo.
¶Balienus. Bꝛionia vꝛinã mediocriter pꝛo
uocat.Radix vero abſterſiuam quandam et
ſiccatiuam ſubtilium partium habet virtu⸗

tem.necnonmediocriter calidã pꝛopter quã

ſplenes attenuat.i Scliratos ſanat.exteri⸗
us appoſit cum ficubus ſcabieʒ ⁊ lepꝛamſa
nat. butruoſus qautem fructus in polipirijs
eſt vtilis.¶ Serapion auctoꝛitate Raſis.
Virtus eius eſtque calefacit mediocriter⁊

abſter git ⁊ ſubtiliat ⁊ diſſoluit duriciem ſple
nis qñ ſupponitur emplaſtrũ ex ea cum ficu

bus.Et curat ſcabiem ⁊ egritudineʒ cũ qua
eleuatur cutis. Sed fructu eius vtuntur co
riaminarij. Ham cum eis abꝛadũtur pilico⸗
rioꝛum.¶ Et idem Sersapion. Virtus folio
rumꝛ fructus ⁊ radic eſt calida ⁊ acuta.Et

ideo qñ fit emplaſtrum cum eis ⁊ ſale confert

vlceribus que dicuntur granita.⁊ illis que
Dicuntur fagedenica.curat fiſſuras labioꝛũ.
¶ Radix eius mixta cum oꝛobo et fenugre⸗
co quando cum eis abluitur cutis munditi⸗
cat ⁊ abſtergit eam. Et aufert pannumet ve⸗
ſtigia nigra ⁊ bothoꝛ⁊ cicatrices vlcerũ.Et
conficitur cum oleo donec fiatſicut cera/et
ſedat doloꝛem ⁊ fiſtulam ani.Et qñ miſcetur
cum oleo donec diſſoluatur/cõuenit ad hoc

⁊ expellit liuoꝛem qui fit ſub oculo.Et quan

do fit ex eo emplaſtrũ cum vino ſedat panari
ciũ/⁊ reſoluit apoſtemata ⁊ aperit ea.Et em⸗
plaſtrum factum cum ea extrahit oſſa/ingre
ditur in confectionibus vnguentoꝛum coꝛ⸗
rodentium carnem.Et potatur de ea.ʒ.i.qd
epilentiam/⁊ conuenit appoplexie ſic admi⸗
niſtrata ⁊ opilationi. Et quando bibuntur
ex ea.ʒ.ij.confert mæſibus tvri ⁊ occidit fe⸗
tum.Et quando extrahitur ſuccus a ſtipiti⸗
bus eius et accipitur cum frumento cocto⸗/
pꝛouocat lac. OWD

ega

cön
apoli
eo
1Aeno

terpo
dame
avin
dergti
terten
onſa
olptis
Raſis4
er
enße
mfia
qua
turco
llico⸗
folio
ta. Et
nfer
ne
dion.
wogren
wncii.
mev
i
&
ſceur
hoc
an
nan
tem
n ℳα
zi
gdmi⸗
untur

ſtipii⸗
o/

git ſoa

Capitulum. lxxvi

Rictanica.Dyaſcoꝛides ca. Bꝛicta
b nica herba eſt babens folia ſimilia
lappatio agreſti/ ſed paulo nigrioꝛa
lanoſa guſtu ſtiptica.Haſtã vero habet lon⸗
gam ⁊ radicẽ paruã ⁊ tenuem / folia eius ex⸗
ſiccantur/ſuccus eius collectus in ſole po⸗

nitur ⁊ ſiccatur/⁊ eſt illi virtus ſtiptica.

Pyperationes
Dvaſcoꝛides. Ouccus eius ſiccatus ĩ ſo⸗
le pꝛodeſt vulnerib/vel cancris oꝛis ⁊ fauci
um cum vino ⁊ his quiptiſim incurrũt.qui⸗

dam dicunt ꝙ eſt lappacium acutum.
¶ Dyaſcoꝛides capitulo bꝛio.id eſt bꝛictani;

—

ca herba eſt duoꝛum cubitoꝛnm longa/ vir⸗
gas multas ⁊ tenues habens in quibus fo⸗

lia naſcuntur lepide ſimilia mollia ⁊ alba/ et

in ſummo virgarum pꝛofert ſemen floꝛem al
bumhabens.
¶ Dyaſcoꝛides. Virtus eius eſt que cũ ſuc⸗
co ptiſane cocta/⁊ a capadocijs comeditur
pꝛopter frigiditatem ſtomachi/⁊ ſemen eius
pꝛo pipere vtuntur miſcentes in cocturis.
Alij memoꝛant hanc ehpetigines mederi.
¶ Dyaſcoꝛides capitulo bꝛictoꝛis.id eſt bꝛi⸗
ctanica herba eſt cuius radix aſpera et ſtri⸗
cta ⁊ ſibi coberens guſtu dulcꝭ facit baſtas

duoꝛum cubitoꝛum ſpinoſas. Naſcitur inlo
cis algoſis que cathaplaſmatibus adhibi⸗
ta/omibus vulneribus impoſita ⁊ quotidie
mutata medetur. V

WWESS

Capitulum. lxxvij

Otris.Dyaſcoꝛides capituloBo⸗
b ntis eſtherba fruticoſa tota ſpanſa
ſuper terram/coloꝛem mellinum ha⸗
bens per interualla furcata.virge eiꝰ in om⸗
nibus ramis ſemine plene/folia habet ſimi⸗
lia in cibo agreſti cum maximo odoꝛe et bo⸗
no/non inuenitur in partibus noſtris.multi
pꝛo ſuauitate odoꝛis rebus alijs eam adiun⸗
gunt. Naſcitur in locis cultis et paſcuoſis.
capadocij vero eam ambꝛoſiam dicunt / alij
arthemiſiam.

Dperationes

Dyaſcoꝛides.um vino bibita arthonoi⸗
cis pꝛodeſt.ſuccus eius bibitus in balneo

vctericis coloꝛem reddit. Sed notanduʒ q;

plures herbe non inueniuntur in partibono⸗
ſtris. Et ideo noſtro idiomatenõ poſſunt no
minar 1e .— HDZ
e iiij

3

Capitulum. lxxviif
Oꝛago. vſidorꝰ.li.ethimo. Boꝛago
b cali.eſt ⁊ hu.in pᷣmo gradu. Platea.
Boꝛago ſolia habz aſpera. ⁊ viridia
ſunt precipue.cõpetunt vſuimedicine.exſic⸗
cata nõ ſecundario ſemina.Conſtan. Boꝛa⸗
go eſtcalida ⁊ humida in pꝛimo gradu. Iteʒ
Boꝛago herba eſtſatis nota calida ⁊ humi⸗

da eſt in medio pꝛimi gradus. Habet em̃ vix

tutem generandibonos bumoꝛes.

Pvperationes

¶yſaac. Boꝛago in vino potui data leticiã

generat.⁊ coꝛ confoꝛt at.pꝛoinde antiqui mi⸗
ſcebant eam medicinis cardiace valentibus

paſſioni.¶ Que etiamcum aqua cocta.⁊ cũ

melle aut zʒuccaro potui data cannales pul/⸗
monis ⁊ gutturis optime mundant.i Plate

rius. Conualeſcentibus ex egritudine valet
ſyncopiſantibus cardiacis cõmeſta cuʒ car⸗
nibus vel condita cũ ſanguine. Semen ei⸗
per duos annos in multa efficatia ſeruatur.
¶ Radix non competit vſuimedicine.Her⸗
ba etiam cruda comeſta.bonum ſanguinem

generat. Contra vxctericiam cocta cu carni⸗

Tractatus

bus comeditur. ¶ Cõſtantinus. Boꝛago co

leram rubeam purgat. cardiacis ſubuenit.

ex coleranigra patientibus.¶ In vino miſ⸗

ſa⁊ potui data leticiã generat.i¶ Eiuſq; apo
ʒzima cũ melle ⁊ zuccaro bibitũ. ⁊ contra gut
turis aſperitatem ⁊ pulmonis ac pectoꝝ va
let. ¶ Aalet m Dyaſco.conualeſcentibus
ſyncopiſantibus. cardiacis. melancolic. co
meſta cum carnibus.i¶ Eontra ſyncopim fi
at ſyrupus ex ſucco eius ⁊ zuccaro fiat ſimi⸗

liter contra cardiacam paſſioneʒs.addito pul

ueris oſſis decoꝛde cerui.¶ Valet ſimiliter
contramelancoliam.

Ombax vl cotum. Serapion libꝛo
b aggreg. capitulo goꝛon.i. bombax.
Dixerunt quidam medici dekelbe.
q; cotum naſcitur inter eos in arboꝛibus.qᷓ
ſunt ſicut arboꝛes antiperſicoꝛum. et durãt
annis viginti. et eſt ex eo ꝙ omni anno ſemi
natur. Et idem auctæit ate aben meſuay.me
lius eſt ex eo nouum.Et quod eſt plamatuʒ
gnno ſuo.

OPoperationes

8 O e

1

De Herbis

co e —
enit.
miß⸗ — 9 . .fiC„
Serapion. Succus folioꝝ eius cõuenit
er B ſuxui ventris qui accidit infantib.
r C¶ Et ſemen eius cõuenit tuſſi.Et eſt bonum
dns pectoꝛi:⁊ eſt calida ⁊ hbumidl.
cc £ ¶Et oleum eius ↄfert lentiginibo faciei ⁊ pu
wnf ſtulis calidis que fiunt ĩ facie:⁊ facit augmẽ
Anf tum in ſperme.
ai D¶ Dyaſcoꝛides ca.coꝛon:id eſt bombax.me⸗
dündl dulla ſeminis eius calefactoꝛia eſt mollifi⸗
inlie E cat pectus.i Et pꝛodeſt adtuſſinm.
F¶ Succus vero folioꝛum eius potatus flu⸗
um ventris infant ium ſiſtit.Et eſt calida ⁊
umida complexionis.
S. N L
uebe. Capitulum. lxxx.
ehabe, Ulgloſſa. Iſidorꝰ li. etymo. Bugloſ
ninen b ſos a gred eſt dicta:eo ꝙ aſperrima
et dild ſfoolia in modũ lingue bouis habeãat.
noſen ODue mirũ modũ ob epientiã nutriendam a
ſalm veteribo infundenda vino memoꝛat᷑. Pliniꝰ li
annarn bꝛo. xxv. Bugloſſos folia habet bouis lin⸗/

gue ſilia ſuꝑ terrã ſparſa ⁊ aſpera ⁊ magna et
minoꝛa. Auicenna.Lingua bouis eſt herba
lata habens folia. Et canna eius eſt plana:
cuius rami ſunt vt pedes locuſtaruʒ:⁊ coloꝛ

rem coꝛdis calidam. L
LConſert etiam tuſſi⁊ aſperitati canne/pꝛie

lo armeno.

eſt ex viridi ⁊ citrino. Adminiſtrãda autẽ eit
in medicina illa que groſſa habet folia ſuper
quoꝝ faciẽ ſunt puncta:que ſunt radices ſpi
noꝝ aut piloꝝ exeuntium ab ea.Pꝛoxima ẽ
equalit ate in caloꝛe.ad caliditatẽ enĩ paruaʒ
declinat. Et eſt in fine pꝛimi gradus in humi
ditate. Que autẽ ſicca eſt:minoꝛis eſt humi⸗
ditatis. Gerapion li.aggre.ca.ledenalcha⸗
ur auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis. Ledenalchaur
id eſt lingua bouis ſiue bugloſſa:⁊ eſt plan⸗
ta qᷓ aſſimilat᷑ herbe qᷓ dici᷑ caromas:et ha⸗
bet folia verſus terrã aſpera ⁊ nigra:⁊ aſſimi
latur in figura ſua lingue bouis.

Bperationes

i¶ Plinius libꝛo vt ſupꝛa.Bugloſſa vino mi⸗
xta animi voluptates auget:⁊ vocatur eu⸗
phꝛaſinum fluitiões:quas greci thaumatiſ⸗
mos dicũt ſedat. et ſciaticis cũ qq̃ bibitaſin
gulare pꝛeſidum tribuit. M

„

¶Auicenna. Bugloſſa ſicca 2 adu ſtal alco⸗

laque ſunt in infantibus remouet:⁊ infla⸗
tionem oꝛis ſedat. ̊

Et etiam lenificatiua pectoꝛis:⁊ conſoꝛta⸗

tiua coꝛdis. —
HBona melancolie ex ſolicitudine ac tremoꝛi

coꝛdis in vino ⁊ diſpoſitionibo melancolicj.
Ohidam in potu tribuant eam ad tremo⸗

. ecocta cumzucraro⸗ vcn omelle.

Serapion auctoꝛitate alcauzi. Bugloſſa

eſt frigida: ⁊ qñ flos eius cõburum coõnenit

ſuxibilitati dentium: ⁊ gingiuarũ:⁊ ad alco

lam /ꝓpꝛie que accidit in oꝛe pueroꝛum:⁊ om/
nibus inſir mit atibo que fiunt in oeD.
NEKõuenit cardiace quc fit a colera.Et qui⸗ ꝗ
do aliquis vult eam ſumete:ſumat cum bo⸗

Galienus octano ſimpliciũ farmacarũ ca
pritulo de bugloſſa fᷣm tranſſationem ara.
WVirtus eius eſt calida paꝝ ⁊ humida.Et cõ

uenit tuſſientibꝰex aſperitate canne pulmo⸗

nis. Et cocta cim mellicrato aut pꝛoiecta in
yvino inducit leticiam.

¶ Et idem eodem libꝛo ⁊ ca.ſm tranſſiationẽ
ara. Bugloſſa humida ⁊ calida eſt comple⸗
xionis. Vnde in vno potata:leticia cauſati
ua creduur eſſe.
¶ Cõuenit autẽ ⁊ eis quipꝛopter aſperitateʒ
gutturis tuſſiunt in mellicrato cocta.
Aui.de viribo coꝛdis dicit ꝗ ↄſoꝛtat coꝛ.

Capitulum. lxxxj.

7

B

AUltalmos herba eſt cuiꝰ flos ðꝛ ocu
b lus bouis vel vacce. Et habſloꝛes

nigros 'm antiquã tranſiationem.

HPperationes

¶¶ Dyaſ.ca. Butalmos.qᷓ trãſſatio coꝛrupta
eſt: qm ſera.ex vᷣbis dyaſ.ſᷣm aliã trãſlatiõem
Dyaſ.dicit ꝙ hbʒ floꝛes citrinos ſiles floꝛibꝰ
camomuille: ? boc veꝝ eſt. ¶ Butalmos haſtã
eijcit mollẽ.folia maratriſilia floꝛẽ mellinuʒ
bns.oculo bouis ſuem.vñ ⁊ nomẽ accepit.

HNaſcitur ĩ ciuitatibo ⁊c.¶ Ded ſm traſſatio
nem nram Dvaſ. Butalmos bhʒ duas ſpeci⸗

es.vna eſt q̃ hʒ folia ſimilia maratro:⁊ floꝛes

ſiles floꝛibo camomille. Et iſta vocat᷑ cotula
fetida:⁊ latine ðꝛpucida.Et Dyaſ.vocat eaʒ

partemon. Alia eſt qᷓ bʒ ſolia ſimilia coꝛian⸗

dro: 2 floꝛes citrinos.naſcens iuxta muros
ciuitat. ⁊ vocat᷑ cotula nõ fetida:⁊ latine ðꝛ
oculus bouis.et grece ſimilr ita ſonat butal
mos.Sʒ ara.vocat᷑ bibar.i.oculus vacce.⁊
iõ dicit adlr̃am.i¶ Butalmos eſt herba mol

tenuiter ſciſſa ⁊ mollia:ſilia maratro:floꝛeſ ci
trinos ſlies floꝛibo camomille.⁊ iſta ſᷣm veri⸗
tatẽ eſt co tula fetida q̃ alio noĩe vocat᷑ puci
da.¶ Et ſubdit:ẽ alia butalmos cauliſmoll:

fo. coꝛiãdro ſilia: floꝛes citrinoshñs:naſcẽs

iuxta muros ciuitatꝭ:⁊ iſta vocat᷑ oculꝰ bo⸗
uis vel cotula nõ fetida.⁊ de iſta herba eſtthß

s anei no ſilſg. eog en amol Plini?li. xyvi. Moytes 9
lis antimo ſilis:lenes emittes tirſos:⁊ folia itaq; buxꝰ pire

veritas clare intuẽtibo:quã latiꝰ inuenies in

ca.inferiꝰ de oculo bouis ⁊ iſtius oꝑatiõis.

2

b exparte coꝛruptium.

¶ Pixos en apud grecos arboꝛſpꝑ virẽs eſt
appellata:⁊ leuitate materie elemẽtoꝝ apici

bus apta. Vñ ſcriptura. Scribe inqt buxo

arboꝝ. Buxꝰ expmendis elemẽtoꝝ ꝗpiciby
yvtilis leuimateria infoꝛmat vſuʒ man pueri
lis. Simul eni ãmouet te ipᷣa materia qᷣ ſꝑvi

ret:mec vnq; ſuis exuit ſolijs ne vnc ſpeitune
diſſimilatione vnderis:ſed ſemꝑ tibi ꝑ fides

germinet ſpes ſaluis.
it ilex ⁊ buxuſ.

itaq; buxꝰ pireneis ac citerijs motibo pluri⸗
ma. berecinthio tractu craſſiſima in coꝛſica
floꝛẽ nõ ferẽdo. OQue cã amaritudis mellis.
Sermen illiꝰ cũctis inuiſum am antibo. Hec
in olimpo macedonie gratilioꝛ eſt ſʒ bꝛeuis.
Amagat frigida apeica. In ignequoq; que fer⸗

Num eſt nomen grecumg latinis

A

/

—— S

—— ͤſ ilænaa

de⸗

dacih5

d& &α d O R

8

R

De Herbis

ro duricia:neq; carbone vtilis neq; flãma.
¶ Buxo folia cõcaua ſunt ⁊ nõ decidũt.hec
arboꝛ in plures ramos diſꝑſa ſicut ⁊ lochos
tranſmarina. Spiſſiſſima vero ex omni ma⸗
teria:⁊ ideo grauiſſima iudicatur.
¶ Buxus ſicut ⁊ hebenus natura gracilis

neutra fluitat in aquis.

Buxus 2 coꝛn ⁊ olea medulla ? apidibus

atq; coꝛneis caret:minimũq; ⁊ ſanguis bʒ.
¶ Cariem vetuſtatemq; buxus nõ ſenti::⁊ ri
mam fiſſurãq; ſponte nõ capit.
Et ſicut in cipꝛeſſo terdines naſci ꝓhibet
ꝗmaritudo:ſic ⁊ duricia in buxo.Arida enĩ
latius q; virida ſerris cedũt pᷣter robur:⁊ bu
xum qᷓ pertinatius reſiſtũt:ſerratũq; dentes
inertiequalitate replẽt:ſcʒ quãdo lamine ſe⸗
ctiles ex eis fiunt. sä

*7

¶ Idẽ in li xvij. Oꝛouenit buxi tenniſſimis

quinis ſeniſq; virguli colligatis depacti
¶ Actoꝛ. Buxus eſt arboꝛ oĩb nota. Huius
ramis vtimur in die palmaꝝ vice palmaruʒ:
quales oliuarũ ſunt ꝗᷓ inregione nranõ abũ
dant. Huiꝰ etiã ligni ꝓpter ſuã ſoliditatẽ leni
tatemq; ac decoꝛẽ ad fabꝛicandas tabellas
⁊ cocliaria atq; manubꝛia ⁊ ad alios plimos
vſus aptiſſimũ inuenit᷑.¶ Eſt autẽ ar boꝛ hu⸗
milis ⁊ tenuis.neq; enĩ multum aſcendit nec
multũ groſceſcit.De huiꝰaũt natura nihilpe

nitꝰ ĩ libꝛis medicoꝝ repperiſſe me memini.

Capitulum. xxxiij.

Ruſcus omnibus notus. Paulus
b caa.de bꝛuſco:ſolia eiꝰ ſunt folia mir⸗
ticũ extremitatibꝰ ſpinoſis. Faciẽs
plures ſtipites cum fructu rubeo ſicut fru⸗

ctus ceraſi:⁊ eſt temperati coloꝛis:vt ypo⸗

cras ⁊ Galienus teſtantur.

Pperationes

¶· Pau. Succus folioꝛim eius expꝛeſſus in

oꝛe tentus oꝛis vitia emendat.

¶ Pꝛodeſt ſtomacho ⁊ doloꝛi ventris a cole
ra temperatꝰ cum lacte ⁊ inunctus vitia ocu

loꝛum emendat.

4 Potatus cum zuccaro emopt 0 icos ſanat

Et petram frangitt.

¶ Succus eius coctus ⁊ bibitus coleram 2
menſtrua expellit. Puluis radicis eius vul-⸗

nera bene ſanat. D

b„ dD 8

ria condiena. .
AUalet tamẽ ad varia medicqamina ⁊ vngẽ⸗

Capitulum.lxxxiiif.
VAtiruma buando:id eſt pꝛofunden
b oo eſt dictũ:vt dicit Iſidoꝛus. Sua
evni vnctuo ſitate ⁊ humiditate bʒ im
buere ⁊ ꝓſundere coꝛ orini gintu⸗

tirũ eſt fios lactis multũ habens caliditatis

⁊ humiditatis cũ dominio ꝗereitatis:ratiẽe
cuius habet multũ vnctuoſitatis.Eſt enim
butiroſa ſubnaturaliter calida ⁊ bumida vi⸗

ſcoſa ⁊ vnctuoſa:humane complexioni vici
na:vt dicit Iſaac.

Pperationes

Butirũ ſepe comeſtũ ſtomachi ipſi eſt hu

mectatiuũ:ventris ſolutiuum maxime ſi re⸗

cens ſuerit. Et ideo antiqͥ vł?dicit Iſaac aſſi
milauerũt butirũ oleo mixtuʒ pinguetudini
dicentes:ꝙ ſiqͥs acceperit valet ſcreatui de
pectoꝛe ⁊ de pulmone maxie ſi ibi fuerit apo

ſtema: qꝛ pꝛopꝛie eſt maturatiuũ ⁊ bumoꝛum

diſſolutiuũ:⁊ ſuperfluoꝝ pectoꝛis mũdifica
tiuũ:maxime ſi cũ melle velʒuccaro comeda
tur. ¶Subgens ibidẽ. Butirũ repugnat ve
neunis: membꝛa humectat:aſperitatẽ oculoꝝ
eius lotura mollificat Z emundat: apoſtema

diſſoluit ⁊ maturat.

AUulnera pulmonis gutturꝭ ⁊ pectoꝛis mi
re ſanat:renum ⁊ inteſtinoꝛũ moꝛſums miti⸗
gat:neruos indignatos ⁊ cõtractos ſeu ſpaſ
matos mollificat atq; laxat.
Auicema.Contra venena butiruz interi⸗
us ſun pta ſingulare pꝛeſidiũ eſt. Si intoxi⸗
catus butirum in lacte calido reſolutum bi⸗
bat in magna quantitate. Nam vnctuoſita-⸗
te ſua opuat meatus ne ad coꝛaſcendat ſubi
to vis veneni.pꝛeterea venenoſitatẽ totaʒ ad
ſe trahit ⁊ ip̃ᷣam inuiſcat per vomitũ euacuat

de coꝛpoꝛe ⁊ educit:vt dicit icem.

Balitur

ditas ſiccitate ſalis temperetur. Inſuper vt

eius ſapoꝛoſitas augmentetur.
Nam guſtui in ſapoꝛe eſt magis gratũ:qũn
mediocriter eſt ſalium.quando nimis anti/
quatur:eius ſopoꝛ cum odoꝛe diminuitur:et

in grauemodoꝛem ⁊ ſapoꝛem guſiui hoꝛribi
lem tranſmutatur:⁊ tunc non valet ad ciba⸗

ta:qꝛ ſepe accidit id qð nõ cõuenit gule:con
gruit tamẽ nihilominus medicine alicui.

Capitulum. Ixxxv.

r autẽ alie antulũ butirũ vt meli/
us conſeruetur:⁊ vt eius po tentialis humi/

Trattatus

–—

Amomülla.Auicenna.Camo⸗
milla eſt nota. Sed alia ẽ cuiꝰ
c QAHſros ẽ citrinꝰ.Et alia cuiꝰ flos
eelſt purpureus. Alia cuiꝰ eſt al⸗
bus.in pmo gradu ẽ ca.⁊ ſicca

,.

Etſm G alienũ ꝓpinq̃ virtuti roſe in ſubtilia
tione ſua:ſed ẽ in modũ olei cõuenienter cali
da.Eſt aũt aperitiua:ſubtiliatiua:mollifica
tiua:reſolutiua.Dyaſ.Camomilla vel antu⸗

mios herba ðꝛ quã alij errantẽ vyridẽ vocãt:
eo ꝙ verno tꝑe floꝛeſcat ⁊ ad vſum colligat᷑.
Alij vero camelionẽ:eo q; habeat odoꝛẽ ma
li maciani ſimileʒ. Huiꝰ herbe tria ſũt gene⸗
ra differẽtias in floꝛe hñtia.haſte ſũt vl duaꝝ
palmaꝝ fruticoſe q̃ ramulos multos cũ vi⸗

minib multꝭ ac tenuibus gererãt teneraq;
paruga ⁊ anguſta ſolia. Superiꝰ vero capi⸗
telliũ habet cũ qdã rotũditate.habens dein⸗
tus floꝛẽ aureũ qͥ regũ exteriꝰalboꝝ aut mel⸗

lini vel pin pureicoloꝛis obiectiõe folioꝛum

magnitudine timi ſimiliũ. Naſcit᷑ĩ locꝭ aſpe

ris vel circa ſemiſas vł vias.Colligit᷑ãt tꝑe

verno maxie virtꝰ eſt ei radici ⁊ floꝛi om̃iq;

frutici vernãtica⁊ leptomerica.Sera.li.ag.
ca. behomig.i.camomilla.Eiꝰ ſũttres ſpẽs:

diſce nuntſm coloꝛes floꝛuʒ ſolũ.⁊ ipia eſt

naL
ddidan
la aub ſe
ligaras
znecrſee
Oſeinſchil
Gcniennc
tuuanolu
niiden
in
rnalci
henognin
mſit
kirn
los cir
rco
nsden⸗
vorann
lio
oligtinge
fſon ofti⸗

Srnlit

ſmofih

Gürnid

De Herbis

herba habẽs virgas longas circiter palmũ
vnũ fruticoſos hñtes ramulos et folia par⸗
ua minuta gracilia ⁊ capitella rotũda parua
in aliqbo quoꝝ floꝛes albi⁊ in aliqͥbus aurei
coloꝛis.⁊ flos qͥ apparet ſub capitello eſt ro⸗

tundus hñs circũquaq; floſculos ſiles floꝛi

bus rute.⁊ coloꝛſipᷣoꝝ eſt citrinus aut purpu
reus:⁊ naſcitur in locis aſperis:⁊ ſuper ma⸗

re colligitur in vere.Et opoꝛtet ꝙ reponant
⁊ fiant inde trociſci.i¶ Galienus ſexto ſimpli

cium farmacoruʒ capitulo antumus:id eſt

camomilla.dictum qu idem eſt in tertio tra⸗

ctatu de hac herba latius.dicatur autem et

nunc ſummarie ꝙ calefacit ⁊ deſiccat ſecun⸗

dũ pꝛimũ gradũ.Eſt autẽ ⁊ ſubtiliuʒ partiũ:

7 feontere⸗ dyafoꝛetica necnõ ⁊ rarefſactiua
2

xabilis virtutis.

Bperationes

¶ Auicenna. Camomilla ſedat apoſtemata
calida mollificando ⁊ reſoluẽdo ipᷣa:⁊ lenifi

cat dura que nõ ſunt ſtricta valde.i¶ Et bibi

tur ꝓpter apoſtemata viſcerum ſpiſſa.mollifi
cat tetanum:⁊ ↄſoꝛtat mẽbꝛa neruoſa omĩa.
Et eſt ex medicinis plus ↄferentibo laxitudi
ni q; reliqua:quoniã caliditas eiꝰ eſt ſils ca⸗

liditati animalis. ¶ Eſt confoꝛtatiua cerebꝛi
cõſerens ſode frigide ⁊ ad euacuandamma

terias capitis:quoniã reſoluit abſq; attracti

one. Et hec eſteius ꝓpꝛietas.¶ Et cõſert pu⸗

ſtulis oꝛis:ſanat algarab diſtemperata ⁊ mo
re emplaſtri ſuꝑpoſita.alleuiat ſputũ.aufert
vctericiam.pꝛouocat vꝛinam.egredi facit la
pidem:⁊ ꝓpꝛie que ex ea eſt purpurei coloꝛis.

⁊ cum camomilla quideʒ euapoꝛatur veſica

ęApter doloꝛes frigidos.i¶Et pꝛouocat men⸗

ſtrua bibita ⁊ ſedendo in aqua ipſiꝰ.Et edu⸗/

cit embꝛionem ⁊ ſecundinã.i Et cõſert ylia⸗

ce ⁊ fit inunctio ex oleo eius in febꝛib perio

dicis.⁊ bibitur pꝛopter febꝛes antiquas in fi
ne earũ.⁊ confert omni febꝛi abſq; foꝛti acui⸗

tate.cũ non eſt apoſtema calidum in viſceri⸗
bus.¶ Et quandoq; confert apoſtemati:cũ
nõ eſt calidũ:⁊ eſt eiꝰmaturatio.loco ipſius
ponitur in ↄfoꝛtatione cerebꝛi ⁊ iuuamento
quod cõtert ĩ ſoda beregeſif. ¶ Serapion
guctoꝛitate Galieni. Virtꝰ camomille eſtq

reſoluit ⁊ fluxa mẽbꝛaconfoꝛtat.⁊ laſſitudini
cõfert plus omni alia medicina ſedat dolo⸗
res:⁊ mollificat mẽbꝛa dura:⁊ lenit ſpiſſitu⸗
dinem cutis paucam.i¶Et expellit febꝛes q̃
fiunt ab humoꝛibo colericis.Et ꝓpter ſpiſſi⸗

tudinem cutis qñ in viſceribo nõ eſt apoſte⸗
ma calidũ:⁊ iam facta eſt digeſtio. Sed ⁊ fe⸗
bꝛes q̃ fiunt a flegmate ⁊ melancolia:aut p2-
Pfer ꝗgpoſtemata q̃ in viſceribus ſunt qñ ex⸗
ibetur:iunat iuuamento maniſeſto multũ.
¶ Et ideo contigit ꝙ ipᷣa eſt vna de foꝛtioꝛi⸗
bus medicinis in ſedando doloꝛes ⁊ de me⸗
lioꝛibus mollificatiuis ex medicinis conue

nientibus membꝛis interioꝛibus q̃ ſunt poſt

mirach.i¶Et ipſa ⁊ oleum eius conſerunt ſo
de frigide. Nam curat humiditates que ſũt
in capite per reſolutionem ſine attractione.
Et hec operatio eſt ſibi magis pꝛopꝛia q; ali
cui alteri medicine.¶ Et quando fit empla⸗
ſtrum cũ ea ciſrat ſcabiem oculi ⁊ palpebꝛa⸗
rum:⁊ confoꝛtat cerebrum.

Capitulum. lxxxvj.
Annapis ſiue canabum ad ſimilitu⸗
c inẽ canne vocatũ ferunt.vel ab et
mologia greca.quoniã canabum ill
canabin dicũt.¶ Pliniꝰ libꝛo decimonono.

AVitiliſſima funib canabis.ſeritur a fauoneo
qjuo dentioꝛ eſt eo tenerioꝛ. Semen eiꝰ quan
do matinũ eſt ab equinoctio autũni de in⸗

5

EE2

maym dixit ꝙ arboꝛ campeſtr

canabis poſt vindemiam vellitur ac lucubꝛa

tionibus decoꝛticata purgatur. O ptima eſt
alabandica. pꝛecipne plagarum vſibus. Ide
in libꝛo viceſimo.Canapis nata eſt ptimum

in ſiluis.folio nigrioꝛ ⁊ aſperioꝛ.¶ Auicẽna.
Sebendẽgi:eſt ſemen canabi.Et aliud qui⸗
dem eſt oꝛtulanum.Aliud campeſtre.¶ Hu⸗

ßm cubiti qn⸗/

titatem in deſertis egreditur: et ſuꝑ folia ei?ꝰ

albedo dominatur. Eiuſq; fructus piperi et
gramini aſſimilatur. Natura eſt calidũ ⁊ ſic⸗

Lum in tertio. Succus eius conſtrictioneʒ
ſoluit: ac ſolutione flegma ⁊ coleram educit.
¶ Palladius libꝛo tertio. Inebꝛuario men⸗

ſe vltimo:canabum conuenit ſeri terra pin⸗
gui.ſtercoꝛata rigua vel Piar bumida ⁊ al
tius ſubacta. Idem in libꝛo quarto. In men

ſe quoq; Martio vſq; ad equinoctium ver⸗

num tamũ poreſt ſericanabum.

pperationes

Plinins libꝛo viceſimo. Semen eius vi⸗

roꝛum geninn ã extiguere dicitur. Succus
ex eo vermiculos aurium ⁊ quicquid intra⸗

¶ Sed cum doloꝛe capitis tãta vis eſt ei vt
aque infuſa coagulare eam dicatur. Ideoq;
inmentoꝛum aluo ſuccurrit potata in aqua.
Radix eius contractos articulos emolliti

goↄgua cocta. Idẽq; podagras ⁊ ſiles impetꝰ.

¶ Auicenna. (anapis campeſtris reſoluit
ventoſitates ⁊ exiccat foꝛtiter: bumoꝛq; eiꝰ
paucus eſt ꝛ malus.
¶ Ex eius radice decocta fit emplaſtrũ apo

ſtematibus calidis. In loris duris in quidꝰ

chimi viſcoſi ſedatq; caliditatem ⁊ ſolui du

E xiccat ſperma:ſolutione flegma educit⁊

coleram. Uiſum obtenebꝛat: ſtomacho no⸗
cet. Succus eius diſtillatur ad doloꝛem au
ris opilatiuum.Et ad eius humiditatem:ſi⸗
militer ⁊ oleum ipſius.olia vero eius era⸗
dicant furfures in capite.
¶ Idem.Ex decoctione canapi ſilueſtris fit

emplaſtrum heriſipile ⁊ apoſtematibus cali

dis. E ius grana difficilis ſunt digeſtionis:
⁊ ſtomacho mala.unq; plurimũ ex coꝛtici⸗
vus eius ſumitur interſecat ſperma.

Capitulum. xxxvij.

Trattatus

gitin ſole vel vento vel fumo ſiccat JIßac

Aull veneris dicti. ſiue elapſoos
c poſt alopiciã capillos recreet:ſiue ꝙ
capilloꝛũ fluoꝛes coercet. Vel ꝙ ſit

virgulis nigris lenibo cũ ſplẽdoꝛe q̃ſi capilli.

Nalſcit᷑ aũt in aquoſis loc. ¶ Plateari in li.
de ſimplicimedicina. Capillus venerꝭ frigi⸗
dus ⁊ ſiccus eſt. tpate tñ ex ſubtili ſubſtãtia,
vᷣtutẽ bʒ diureticã. Recens multe efficacieẽ
ſz paꝝ ſernari põt:q; herba ſubtilis E.Ex her
bario.Capullũ venerꝭ herba videlicʒ q̃ Pol
tricos ðꝛ:in parietibo videlicʒ naſcit hʒ ſolia
coꝛiãdro ſilia.caulẽ nigrũ:ſʒ nec floꝛẽ bʒ:nec
ſemen. ¶ Lõſtantinꝰ. E apillus veneris teſte
Gał.inter calidũ ⁊ frigidũ eſt mediocris.
Hoyoerationes
¶ Plateariꝰ.Cõtra calefactionẽ epatis dak
aq̃ decoctiõis eiꝰ.vel de aq illa ⁊ zuccaro fit
ſyrupꝰ. Si etiaʒ ſit vitiũ ſplenis aliqͥd addit᷑
calidũ diureticũ:⁊ plagelle ĩ ſuceo ei incĩcte
ſuxr ponat᷑ vel etiã herba ↄtrita.¶ Cõſtãtinꝰ.
Eius apoſima valet hane lituoſ iſ. lapidẽ frã
it. cũ vino bibit? veneno reſiſtit ⁊ hũoꝛiboa
tomacho fluẽtibo. mẽſtrugpuocat. doloꝛẽ pe
ctor pulmõis mitigat.¶ Et yt dicũt qda ö
ſtomachoꝛ iĩteſtinis depõit colerãrubeã:alo
icie valet cathaplaſmis. Et ſcrophis cũ aqᷣ
coctcapite ex eo loto puſtutaſ etiãt putrefa

De Herbis

¶ Folia eiꝰcũ floꝛib ĩ catbaplaſmatibo cũ vi
no dulci facta ⁊ ĩpoſita ĩſlatões teſticloꝝ tol
lit. ¶ Et aniplagas ſanat.ad neruoꝝ inciſio
nes cũ aceto facit:⁊ cathaplaſmatibo impoſi
ta. Jpᷣa po potuidata offocatiões facit.

ctionẽ mũdificat. ¶ Hec ĩ oleo decocta facit

ad mlieꝝ capilloſ nutriẽdos decoctio eiꝰpo
tata yctericoſ⁊ eoſqͥvꝛinã difficile faciũt ad

E inuat:mẽſtrua mouet:vẽtrꝭ fluxũ ſiſtit.¶ Ca

pillos etiã cadẽtes ↄtinet ſi cũ vino ⁊ lixiuio
coquat᷑:⁊ cũ eodem humoꝛe caput abluatur.

¶Item cum vino appoſita ſtomacho pꝛo ca

thaplaſmate moꝛſui canis ac ſerpentium me

detur.eius autẽ radix eſt vtilis.

Capirukrum lrxxuiiſ.

Ardo benedictꝰ. Pli. ca. Cardo bñ⸗
c dictꝰ dꝛ qꝛ verꝭ tpꝑe ſeneſcit.⁊ ẽ herba

teriſſagũ ſpecie:⁊ cũ mollicie caulicu

tis ſubꝛubicũdis. Naſcit᷑i tegul ⁊ in murꝭ.no
mẽ bh̊ grecidederũt ſenicion:q; vᷣe caneſcit ca
put eðꝰ.numeroſa diuidit᷑ lanugine qlis ẽ ſpi

ne inter diuiſuras exeũte.i¶ Gal. vi. ſim. far.
ca.de car.bñ.Erigoꝛon ſiue cardo bñdictus
vlherba bulne vᷣtutẽ hʒ ĩflatiuã ⁊ mediocrit᷑
Dyafoꝛeticã.i Dyaſ.ca&edũ.i.cardo bñ. ẽ
herba quã ſenicion vocàt. Naſcit᷑i teciᷣ ⁊ ĩ pe
tris:folia hʒ virida ⁊ denſa ſilia quercule:ſed
groſſioꝛa ⁊ pinguioꝛa.tyrſuzʒ ſubꝛufũ capitel⸗

lũ ĩ ſmitate tyrſi hñs ĩ modũ viticelle lanu⸗

ginoſũ. Vires hʒ ſtringẽtes ⁊ refrigerãtes ⁊

gadẽ pᷣſtãtes q̃ ⁊ plantago.ſolia frigida ſunt.

Dperationes

S

Capitulum. xxrix.

c ·cardonis ſilueſtrꝭ:qͥ cardꝰ hʒ plures
ſpẽs iter ſe differẽteſ. Differt a came

leon:qꝛ ĩ folijs nõ hʒ aculeos.li.ca.de car.

Cardoꝝ duo ſũt gña.vnũ fructuoſiꝰ altero.
Alteꝝ vnicaule craſſiꝰ. Vtriq; folia ſpinoſa

muricatis cacumĩbo:ſʒ alteꝝ floꝛẽ purpureũ

mittit iter medios aculeos celerit᷑ caneſcẽtẽ
⁊ abeũtẽ cũ aura.ſtolimõ gre.vocat᷑. Itẽ car
dqus ⁊ folia ⁊ caules ſpinoſas lanugines bhʒ.
Itẽ ĩ anchoꝛa leucantos ẽ dictũ ſpina alba.

Eſtãt alia dẽntia ꝙ qͥdã ĩ his miticaulia ra

moſaq; fiũtvt cardꝰ Vno ãt caule nec ramo
ſo nec enetoſ qᷓ̃dã cacumĩetm̃ ſpinoſa ſũt vt
ngi dd eſtate floꝛẽtvt terralis ⁊ elixeneſ
ſcolimos ⁊c
cnoᷣ Pperationes
¶ Gal.vij.ſi.far.ca.ſcolini.Scolimoſ.i.car
dꝰ ſil.cuiꝰradix mit itudieʒvꝛinaꝝeducit feti
daꝝ ſiqͥs ĩvino coqns eã bibat.⁊? ꝓpter h̊ feti

tudieſ curat aſellaꝝ ¶ Et koticdapis purga
S

Ardus. Sciẽquʒ ꝙ camelon ẽſpẽs

A
B

tiuo h̊ farmaco tal hũoꝛis extota ſuba exiſte
te:q̃ vᷣo fᷣmqlit atẽ Perſi qdẽ cꝗ.ĩ.iij. g. vel
terrio incipiẽte indicat h̊ farmacũ.ſic aut lii
¶ Pli. ca. cameleonte albe.i. ſuchaavel card⸗
alba.Cũ paſſo mixtavꝛinã mouet:hydropicũ
deſiccat:lũbꝛicos occidit.NHã illa q̊ nigraẽ
facit ad maligna vulnera q̃ greci vocãt caci⸗
anculas:⁊ lentigies aufert.i¶ Gal. Camele⸗

onte nigre radix hʒ qͥd delicterioſũ.vñ extr

ſecꝰ ẽ vſus eiꝰ ad ſcabiẽ ⁊ empetiginẽ ⁊ alfoſ
⁊ oĩno oĩaque abſterſiõe egẽt ⁊ mollitiuis ⁊

dyafoꝛetiq miſcet᷑ farmacꝭ ⁊ fagedeniaca vl⸗/

cera ſanat cathaplaſ.¶ Alba vᷣo cameleõte
radix ad lumbꝛicos rotundos dat᷑ ĩ qntita⸗
te oxifabi cũ vino auſtero.Afferũt ãt eã ⁊ vc⸗
teric ſileʒ exñtẽ radici.magꝭ attñ amarioꝛ il
laẽ.i Ser᷑. Radix eiꝰↄfert ſluxuinimio ma
tric: ⁊ ↄfert oĩba egritudib ĩͥb ofert bede⸗
guar.Et fructꝰ eiꝰ ⁊ radix ↄferũt apᷣativulue
7 apᷣati ani.⁊ radix eiꝰ incarnat vlcera:q in
ipᷣa ẽ vᷣtꝰ ↄſolidatiua cũ tꝑam̃to.iEt idẽ au
cto.dya.Cardꝰ ẽ herba.⁊ hmõi herba fᷣm ꝙ;
extimo ẽ ꝓppe naturã bedeguar.⁊ ẽ ſtiptica:⁊
ſemẽ eiꝰ ẽ foꝛtiꝰ ſatꝭ.⁊ ↄfert relaxatiõi vulue
⁊ fluxibilitati ani:⁊ glutinat vlcera.qm̃ ſti⸗
pticit as eiꝰeſt pauca ſine ſuꝑfluitate.⁊ radix
eius cõuenit curſui humiditatũ antiquaruʒ
monatricũ:⁊ fluxuinimio menſtruoꝝ. ⸗

Uat.menſtruis i

Tratctatus

Capitulum. xt.
Aiuedreos. Plinius capitulo came
c qgreos eſt herba que latine quercula
dDicitur.et ab aliquibo triʒaoga.folia

habet magna mente ſimilia ⁊ diuiſa vt quer

cus.floꝛe pene purpure .gliq ipam ſerracaz
dicunt: ⁊2 ab ipᷣa ſerrã inuenta eſſe. ¶ Serapi
on libꝛo aggregatoꝛis capitulo C ꝗqmedreos

auctoꝛit ate Ovyaſcoꝛidis. E amedreos no⸗
minatur quercus terre. Haſcit᷑ in locis pe⸗
troſis ⁊ aſperis.Et eſt herbaparualongitu⸗
dine vnius palme babens folia parua ſimi⸗

lia in figuram in oꝛtu ſuo ſolijs quercuſ.ſos
eius eſt eoloꝛis purpirei paruus.Et tempꝰ
colligendi eſt qn ſemen eſt maturũ.⁊ colligẽ⸗
da eſt cũ ſuo ſemine.¶ PyotcOꝛidc? capitu⸗
lo camedreos. Naſcit᷑ in loc ſaxoſis ⁊ aſpe⸗
ris. Frutex eſt bipalmis cũ folijs minutis ⁊
mente ſimilibo ⁊ amaris.floꝛẽ habet purpure

um ⁊ minutũ:ſed colligenda eſt cũ ſemẽ ma⸗

turũ eſt.i¶ Galienus octauo ſimplicium far⸗
macoꝛũ capᷣ.camedreos.Camedreos ponit
eam qͥs in tertio gradu ſiccitatis ⁊ calidita⸗
tis:⁊ plus in eo in ſiccitate q; i cadilitate.vn
de folia eius ſunt ſimilia folijs quercus.Et

ideo latini ipᷣam querculam vocant.

Dperationes

¶ Dyaſcoꝛides capitulo cameropaſᷣmtranſ
lationẽ noſtrã.Cameropa:id eſt camedreos
viridis ⁊ ſicca bibita cũ aqua conquaſſatio⸗
nibo ⁊ tuſſientibo valet. ⁊ ſplenis duricies ſol
uendo medicatur.¶ In initio ydropiſis iu⸗
gt. mperat: aboꝛſum excludit:
cũ aceto bibita ſplenẽ ſiccat. Moꝛſibo vene⸗
natis occurrit cũ vino bibita et cathaplaſ⸗
matibo ao hibita oĩa ſilr facere poteſt melle
addito: qntiqua vulnera purgat: trita⁊ oleo
mixta caligines oculoꝝ detergit.Omni coꝛ
poꝛi trita ⁊ peruncta calefactionẽ pꝛeſtat.
¶ GBalienꝰ. Camedreos pᷣdominantẽ habet
Amarũ ſapoꝛẽ.eſt autẽ ⁊ acre quodãmodo ex
q bus videlicet ſplenẽ liquefacit: ⁊ vꝛinas et
menſtrua monet:⁊ groſſiciẽ humoꝛũ incidit
⁊ eas que ĩ viſceribo obſtructiões expurgat.
Serapion auctoꝛitate.Albugeri fit ſyru⸗
pus ex ea ad tuſſimantiquã ⁊ ad coꝛruptteʒ
digeſtiõis ⁊ in pᷣncipio ydropiſis:⁊ ad ſpaſ⸗
mũ.⁊ q̃nto ſyrupꝰ eiꝰ erit vetuſtioꝛ tanto erit
maioꝛis virintis ad ea q̃ diximꝰ:¶ Et herba
ipᷣa contrita confert fiſtulis lachꝛymaliũ.Et
eius decoctio cõfert yctericie nigre.

locame
ecla
ſ
Meper
ſernce
Comt
mohros
Wevsn
ncs
gonen
ngſin
waltos
Krenp
chlige
Gcpin
ſoraſe
mmrs:
unmn

iſening

cumtn
vs honi
Clicitel
ttate m
cs. Et

ſt.
tehobet
mocoer
ninse⸗
ſincn
.
ifrſm
pte
1 ſoen
Cmnoet
nitt

⸗

De Herbis

Capitulum. xcj.

Amepitheos grece ĩterpᷣtat᷑ infima
c pinꝰ a came ⁊ pitheos qð ẽ pinꝰ:eo

Iyfßm oes ſui ſpẽs odoꝛẽ hʒ pini.Et

ſciẽdũ q; camipitheoſ⁊ camedreosvnãꝛ ean
dẽ hñt vᷣtutẽ ⁊ cõplexionẽ.Et ſũt ca.⁊ ſic.in
iij.̊. Gal.viij.ſi.far.c. Camepitheos ẽ ĩ deſic
cãdo tertij gradꝰ:ĩ calefaciẽdo vᷣo ſcðᷣi ¶ Se
ra.li.ag.ca.Hamepithis.i.camedreos ẽ her
ba q̃ naſcit᷑ oĩ ãno:⁊ dilatat᷑ eiꝰ oꝛigo ſuꝑ faci

em terre vndiq;. Et ſũt eiꝰtres ſpẽs. naeag

rũ ẽ foꝛtioꝛ alijs.⁊ hʒ folia ſilia folijs ſpꝑ viue

niſiqꝛ ſũt mĩoꝛa eis ⁊ hʒ ſuꝑ hũiditatẽ tenacẽ

⁊ ſũt piloſa:⁊ ſũt folia illa circaramos ſpiſſa
⁊ odoꝛeiꝰ ẽ ſiẽ̃reſine pini.Et hʒ floꝛes minu⸗
tos glaucos:⁊ radices ſiles radicibo herbe
dicte picoꝛion:⁊ ſemẽ eiꝰ ẽ nigrũ:cuiꝰ odoꝛ
eſt ſiẽ odoꝛ reſine pini.⁊ rami eiꝰ ſũt aliq̃ntu⸗
lũ longi ⁊ curuati ſiẽ̃rami herbe q̃ ðꝛ hanca⸗
ſa. Scda ſpẽs ẽ q̃ hʒ vᷣgas lõgitudine vnius
bꝛachij ⁊ ramulos ſubales.folia vᷣo ⁊ floꝛes
in odoꝛe ſilia ſupꝛadicte.⁊ ſemẽ eiꝰ eſt nigrũ.

Tertia vᷣo ſpẽs q̃ ðꝛmaſculꝰ hʒ folia ſubti⸗

lia minuta albida piloſa.⁊ hʒ vᷣgã aſperã albꝗ
floꝛẽ albũ minutuʒ ſuꝑ ramulos:⁊ odoꝛ eiꝰ

nnicut odopme. Hn erationes

Sera. auc. Gał. Camepitheos ſi ſirnat in
potu mũdificat aꝑit ⁊ abſtergit mẽbꝛa ĩterio
ra qñ ẽ herba ſicca:⁊ incarnat qñ ẽ recens:⁊
ↄfert ſuꝑ oẽm medicinã hñtib yctericiã:et

ylr oibo hñtibo opilationẽ epat:⁊ puocat mẽ
ſtrua qñ bibit᷑ cũ melle ⁊ qn fit naſtale.i¶ Et

ꝓuocat vꝛinã ⁊ coquit᷑ cũ mellicrato ⁊ bibit᷑
⁊ ↄfert ſtrãguirie.i Et qñ ẽ recẽs bʒvᷣtutẽ mł
taↄglutinãdi ⁊ incarnãdi vulnera maj:⁊ cu⸗
rat plagas ⁊ ſoluit duricies mãmillaꝝ.i¶ Dy
aſ. Radix eiꝰ bibit᷑ dieb ſeptẽ.ycteriq mede
tur. diebo. xxx. bibita ſciatic fert opẽ maxie
cũ mulſa.epaticꝭ ⁊ diſſurrijs ⁊ nefretiq pᷣſtat
effectũ.toꝛtiõibo ſubuẽit. hac enĩmaxĩe vtũt
in ponto.i¶ Elixatura eiꝰ datõ vim aconiti.
cathaplaſmatibo adhibita cũ polẽta:⁊ elixa⸗
tura eiꝰ mixta oĩa ſilr facere pᷣt trita cũ cari
cis ⁊ duꝝ ĩ modũ catapucie vẽtrẽ mollit.cũ
reſina tepida Dotlrat. oꝛdida vulnera purgat
melle addito ès matric cõponet.Duricies
mulnep ſolnerꝛ paracoleſim pᷣſtat.i¶ HGal.Ca
mepitheos ĩ guſtu qͥdẽ foꝛtioꝛẽ hʒ ſapoꝛeʒ qᷓ
acrẽ.ĩ energia vᷣo abſtergit vlcera plꝰ qᷓ; cale
faciat ꝓpterea ĩ artetic ⁊ oĩno qͥb obſtruunt᷑
faciir epata bonũ ẽ farmacũ.Ducit ãt ⁊ men
ſtrua bibitũ ⁊ cũ melle appoſitũ:eſtvo ⁊ diu⸗
reticũ farmacũ.qͥdã vᷣo dãat ſciatic coquẽtes
in mellicrato.¶ Virtꝰ vero huius herbe ma
gna vlcera ſanare põt:⁊ putridoſa vlcera ſq⸗
nat:duricieſq; mãmillis dyafoꝛat.

8

2
„

8

„

tremoꝛi coꝛdis. Eſt bonũ vᷣm

Tratctatus

Capitulum. xcij.

Arui. Plateariꝰ.Carui appellat ſe⸗

c mẽ ⁊ herba ĩ.iij.ꝗ.ca.⁊ ſic. In trãſma

rinis ꝑtib ⁊ ĩ ſicilia reꝑit in qntitate
multa ꝑ annos qͥnq; ſeruari pᷣt. Virtutẽ diu
reticã ⁊ dyaſoꝛeticã hHz. ¶ Oper ariones
¶Ande vinũ decoctiõis eiꝰ ↄfert ſtrãguirie
ac diſſurrie ꝓuluis etiã eiꝰ ĩ cibis ſninpt di
geſtiõeʒ ↄfoꝛtat:vẽtoſitatẽ excludit⁊ poſ itũ

in ſalſam ẽtꝭ appetitũ excitat.i¶ Cõſtãtinꝰ in

li.graduũ.Carui ẽ ca.⁊ ſic.i.iij.̊.vẽtoſitatẽ ⁊
inſiationẽ diſſoluit:ſtomachũq; coꝛroboꝛat:
lũbꝛicos occidit:digeſtiuã vᷣtutẽ ↄſoꝛtat:vꝛi
nã ꝓuocat.i Aui.Lgrui ẽ ꝓximũ diſpoſitio

nibo aniſi.ca.eſt ⁊ ſic.ĩ.ij.Expellit vetoſitateſ

⁊ exiccat:⁊ nõ ẽ ĩ ſubtiliatiõe cymini.Lõfert
ꝛdis. 1, interficit eĩ
eos.i¶ Pli.li.xix.Careũ gentꝭ ſue noĩe appel
latũ in q̃ cũq; terra ſerivult eadẽ rõne q̃ olus

acrũ laudatiſſimũ tñ in caria:pximũ ĩ frigia.
¶ ODyaſ.C areos ſemẽ oĩbo noiuʒ virtꝰ eſt illi

calida ⁊ vnctualiſ aniſo ſilis euſtomacha:mi

ſcetq; antidotis ⁊ oxipoꝛijs. Radix ei come

dit᷑ cocta ſicut paſtinata.¶ Cõſtãtinꝰ vbis.
Silueſtre carui qð ðꝛ cardumeni valet epilẽ

ticis diuq; tuſſientibo:ſciatic: nefretic: ſtrã⸗

guirioſis ac reptiliuʒ moꝛſibo.¶ Toꝛtionem
ventriſq; doloꝛẽ de groſſa ventoſitate ac vi⸗
ſcoſo flegmate curat.cũ aceto impoſitũ ſca⸗

biem impetiginẽ alopiciã ſanat. deque qͥ ſu⸗
migatus fuerit ſtridoꝛẽ eipuocabit.

Capitulum. xciij.
Ardamomũ.ſemẽ eſt vicʒ naſcinciᷣ
c qʒõ in arabia naſcit᷑ ⁊ alijs locj. Sed
eligẽdũ ẽ fragile.flauũ plenũ graue⸗

dine ⁊ q̃ſi lentũ:ſed nõ rugoſum clauſum.⁊ ſi

frangat᷑ pulueroſum:guſtuq; ſubamarũ cale
faciẽs odoꝛe ſuaui ⁊ graui.E ſt aũt calidevir
tutis aliqͥd hñs amaritudis. ¶ Platea. Car
damomũ eſt fructꝰ vel potiꝰ ſemẽ cuiuſdã ar
boꝛis.⁊ ẽ ca:⁊ ſic.in.ij.ꝗ̊.maiꝰ meliꝰ eſt.Et hʒ
aliqntulũ acuminis ⁊ dulcedinẽ ĩmixtã.ꝑ an
nos.xx.pᷣt ſeruari.virtutẽ hʒ ↄfoꝛtãdi ex aro
maticitate diſſoluẽdi ⁊ ↄſumẽdi ex q̃litatibo.

HPHyherationes

¶ Platea. Cardamomũ valet ↄ ſincopim et

cardiacã paſſionẽ ex frigida cã ⁊ ad debilita

tẽ ſtomachii.in digeſtionẽ ↄfoꝛtãdã:ad ap⸗
petitũ ꝓpuocãdũ:⁊ ↄᷣ vomitũ ex frigida cã:cõ
traq; debilitateʒ cerebꝛi.¶ Ex epla vpocra.

Cardamomũ calidã v̈tutẽ bʒ:⁊ aliqd amari

tudinis:qꝛ lũbꝛicos occidit:⁊ ſcabies ſoꝛti⸗
ter ſanat.¶ Dyaſ.Cardamomũ lũbꝛicos la⸗
tos occidit.cũ aceto bibitũ ſcabiẽ ſanat⁊ ex
purgat.cũ aqo calida ꝓdeſt epilẽtic.tuſſim
mitigat.¶ Sciaticos curat:paraliticos ſa⸗
nat.Et qm̃ aliqͥd bʒ cauſtice vᷣtutꝭ.⁊ quẽad⸗
modũ ſynapis relaxat. Ideoq; vẽtris toꝛtio
nẽ ⁊ inflationẽ relaxãs ſanat vꝛinã ⁊ mẽſtrua
ꝓuocat.i¶ Potatũq; partũ expellit:aĩalia vẽ
tris excludit.ſerpentium moꝛſibus occurrit
¶ Cũ vino neufreticoſ adiuuat. Ictoſq; ſcoꝛ
pionũ vel ſerpentiũ oĩm ſalubꝛiter curat.ve⸗

ſice lapides frãgit.mẽſtrua ſumigãdo depo⸗

nit. ¶ Auicẽ. Cardamomũ quodda ẽ magnũ

ſicut cicer nigrum. quod cum frangit interi
habet granũ album moꝛdicans linguã ſicut
cubebe. Et aliud ẽ parumm ſicut lens: etiam

gromaticum.caliduʒ eſt⁊ ſiccũ in tertio gra⸗

Adu. Et in ipᷣo eſt cum caleſactiõe ſtipticitas.

ꝓpꝛieq; in illo qð habet caput ⁊ ꝓpꝛie in capi⸗

te ipᷣius.Cõfert nauſee ac vomitui cũ maſti,⸗

cis aqua vtriuſq; granati.¶ Conſtantinꝰ in
libꝛo graduum.Cardamomi duo ſunt gene⸗

ra:maius ⁊ minus.vtrũq; in pᷣmo gradu cali

dum ⁊ ſiccum. Sed maiꝰ eſt minoꝛis calorꝭ

ac ponticitatis ⁊ magis odoꝛiterũ.¶ Jõ ſto
machum ↄfoꝛtat: ⁊ digeſtionẽ adiuuat. Vo⸗
mitum colericũ arca cum ligno aloes maſti

ce ac ſucco mẽte potatum extinguit flegma:

maxime ſuis coꝛticibo bibitũ. Coꝛtex ei ſti⸗

pticioꝛ eſt ⁊ ſtomachi conſoꝛt antiooꝛ.

Capitulum. xciiiſf.

„ de

R
nmanci
Bei
nuganer
meii
mrücde
cldeytr
male
Cuiſcie
detn
ntion
vgeren⸗
Oltanh,
chine
dediita
Wnad ep
cacic
o.
lic ame
bies ſorf
beicoslg
ſanatter
Gfn
cos ſ%⅓
eac/
stortio

ialupe
cu
ſcgſee
NNN
6ode

duoꝛum cubitoꝛum ſpinoſos.⁊ ſuꝑ eos ſunt

N

Artamꝰ. Johes meſue ca.de carta⸗
c niss.Cartamꝰ duoꝛuʒ modoꝝ eſt. Eſt
enĩ domeſticꝰ ⁊ ſilueſtrj. Et dixerũt
q̃dã ꝙ nil ẽ de ſpecieba cartami ⁊ elõgatiſũt.
Cartamꝰ de q̊ hic loqmur eſt domeſticus et
melioꝛ ꝑs plãte ipᷣiꝰ ẽ ſemẽ.Et ꝑoſt illud flos

eiꝰ.⁊ meliꝰ ſemẽ eiꝰ eſtqð ẽ albũ planũ plenũ

⁊ groſſum.cuiꝰ medulla ẽ vnctuoſa pinguis
⁊ coꝛtex tenuis.Et melioꝛ flos eiꝰ qͥ eſt ſicut
ꝓili croci.Et eſt ca.in pᷣmo gradu.ſic.i.ij.Et
flos eiꝰ eſt minꝰ ca.Et ſilueſtrꝭ eſt calidioꝛ et
ſiccioꝛ.Et in eo eſt virtꝰ locticinioꝝ remiſſa.
Eſt autẽ cartamꝰ aperitiuꝰ:abſterſiuꝰ:ↄtur⸗
batiuus faciens nauſeã. Aui.li.ij.ca.de car⸗

tamo. Cartamꝰ alius eſt domeſticꝰ ⁊ aliꝰ eſt
ſilueſtris.qͥ ſilueſtris ca eſt in.ij. gradu.ſic.in
tertio. ⁊ domeſticꝰ ca.in pᷣmo gradu.ſic.in.ij.

Dyalſ.ca.cincu ſᷣm tranſiationẽ nr̃am cincu
id eſt cartamus folia habet oblonga ⁊ diuiſa
⁊ aſpera ⁊ ſpinoſa.tyrſum hʒ longũ ſpon um
in q̊ ſunt capitella obꝛotunda cum floꝛe cro⸗

ceo.ſemẽ albuʒ hñs obꝛuſum ⁊ oblongumet

anguloſum.floꝛes eius multi exiccant. Se⸗
rapion li. aggre.ca.de cartamo aucto. Dya⸗/
ſcoꝛidis.Eartamus eſt ex eo domeſtic? ⁊ ſil
ueſtris. Do meſticus hʒ ſolia longa: aſpera:
alta:ſpinoſa:diuiſa:⁊ habet ſtipites longos

capitella in magnitudine oliue maioꝛis in qͥ
bus eſt flos croceus ſimilis croco:⁊ habʒ ſe

men album ꝛ oblongnm anguloſum.

Dperationes

¶ Johannes meſue auctoꝛitate pauli.Acci⸗
pe medulle eius.ʒ.x.coꝛdumeni.ʒ.i.F.fac ex
eis grana ſicut cicercula.ʒ.v.ſoluit enĩ ſuffi⸗
cienter.¶ Et dicit etiã liga ex medulla quan
titatem ſufficientẽ in panno:⁊ ſuſpende ĩ oxi⸗
melle quando coquit:⁊ erit ſolutiuum.et ꝓ⸗
pꝛie ſi fuerit oximel ſquilliticum.i¶ Et idem
auctoꝛitate aligaſelis.Accipe eius medulle
gureos.xxij.penidie aureos.iiij.coꝛdumeni
ʒzinziberis ana aureum aggregent᷑ oĩa cum
melle:⁊ fiãt foꝛme ſicut nuces.⁊ da vbi opoꝛ
tet vnam vel ᷣhas.i¶ Et idẽ aucto.Gal.Co⸗
quat᷑ medulla eius in iure galline vel galli cũ
ſpeciebo ⁊ ꝓpinet᷑ vbi opoꝛtet.
Et dixit etiã fiat ex medullis eius et pon⸗
deris tertia ipſiꝰ ex amigdalis:⁊ ſexta ex pi⸗
neis ⁊ aggregentur omĩa cum melle ⁊ deco⸗
quant᷑ cum ſucco ſquille.⁊ fiat hec mirabilis
iuuamenti ad ea que dicemus.
¶ Extrabit᷑ enĩ ab ea oleum iuuamentoꝛum
multoꝝ:⁊ eiꝰ oꝑatio eſt ſicut olei de ben:⁊ o⸗
leis de amigdalis.Et ſolutõe educit flegma
ꝑ vomitũ ſilr ⁊ aquoſitatẽ.Et valet ad egri⸗

tudin ex eis ſicut eſt colica ⁊ criſterizat.
¶¶ Et mundificat pectꝰ ⁊ pulmonem et ꝓꝛie
loch pꝛedicti:⁊ clariſicat vocẽ ⁊ ſimuũiter ole
um ipſi.¶Et vſus eius in ſpermate augmẽ⸗
tum facit. Flos vero eius cum aqua mellis
remouet yctericiaʒ.¶ Auicenna. Oleũ eius
eſt ꝓpinquum oleo vꝛtice:veruntamẽ debili
us:⁊ eſt ex eis que caſeant lac:⁊ nutrimentũ
eius eſt multe paruitat: ⁊ mũdificat pectꝰ⁊
clarificat vocẽ:⁊ eſt malus ſtomacho:et ca⸗
ſeat lac in ſtomacho⁊ aufert colice.
¶ Dyaſcoꝛides. Semen eiꝰ datum cũ mul/
ſa ventrem purgat:cacoſtomaticũ eſt ⁊ dul⸗
ce multum:⁊ ipᷣm ventrẽ deponit amigdalis
⁊ nitro multũ ⁊ aniſo cum melle cocto acce⸗
pte ante cenã due veltres veſut nuces ven⸗

trem mollit:digeſtionem pꝛeſtat.
Serapion aucto.O yaico. Quando terun
tur capilli cartami ſilueſtrꝭ aut flos ⁊ bibunt

cũ pipere ⁊ vino ↄferũt puncture ſcoꝛpiõis.

q¶Et qͥdã put auerũt ꝙ ſi qͥ ꝑcuſſus a ſcoꝛ⸗
pione tenuerit radicẽ eiꝰ in manu ſua nõ ſen
tiet doloꝛẽ eiꝰ.Et qn ꝓijcit eam tunc ſentiet,

Capitulum. xcu.

Alamꝰ aromaticꝰ a ſilitudie dalami
c vvſualis vocat᷑. Gignit᷑ ĩ india multꝭʒ
nodis geniculatꝰfuluꝰ fragrãs ſpũs
ſuauitate. Qui cũ frãgit᷑i młas ꝑtes fit ſciſ-
ſiliſ.ſimilãs guſtu caſiani cũ leniagrimõia re
moꝛdẽte:vt diẽ Iſi.ĩ li.ety.Dva.Calamꝰaro

maticꝰ ĩ india naſcit᷑⁊ ẽ optimꝰ coloꝛe ruffꝰ

cũ nodis ſpiſſis:⁊ cũ frãgit ſciſſilis⁊ arenoſꝰ
appet ac fuluꝰ:odoꝛe ſuaui guſtu ⁊viribo ſtip
tico atq; glutinoſo.Pliniꝰ. Jimcodoꝛatꝰni
hil dr̃t q ceterꝭ ſui gũis aſpectu. Sʒ calamꝰ
odoꝛatꝰpſtãtioꝛ ẽ. O doꝛe ſtati de longinqͥ in
uitat:mollioꝛ tactu melioꝛq; qͥ minꝰ fragilis
Etqꝛ ſolo ſe potiꝰq; qͥ raphani mõ frãgit᷑ n

eſt aũt fiſtule araneũ qð vocãt floꝛẽ.Aui.Ca
lamꝰ aromaticꝰ calidꝰẽ ſiccus vſq; ad ſcm
Melioꝛẽ illeqͥ ẽ lacinctie colorꝭꝓpinq̊s hñs
nodos:qͥ in plima fruſta frãgit᷑:⁊ cuiꝰ canna
plena re ſili tele aranee.ꝛ ĩ maſticatiõe ei eſt
acuitas.Et eiꝰ ↄtritũ ẽ bõi odorꝭ.Et ẽ decli
nãs ad citrinitatẽ ⁊ albedinẽ.Eſtãt ſubtilia
tiuꝰ. In ipᷣo eĩ eſt ſubᷣa ſubtilis:ſiẽ in pipereꝛ
cinamomo acreliqͥs ſpẽbo hmõi. In ipo ẽ ſti
pticitas pauca cũ acredĩe.Et ĩ eiꝰ ſuba ſunt
terreitas ⁊ acreitas.⁊c bone cõmixtiõis ad
eqlitatẽ ꝑtinẽs.ſʒ eius exiccatio maioꝛ eſt

Dperationes

Tractatus

¶ Cõfert occultatiõi ſanguĩs moꝛtui:ꝛↄtriti

onilacertoꝝ:⁊ apoſtemati epatꝭ ⁊ ſtomacho
ac tuſſi.valet etiã ad tumoꝛẽ:abſtergit viſuʒ:
apᷣata reſoluit.mẽbꝛa expulſiõis puocat.Et
cũ ſemĩe apij ↄfert renibaac diſtillatiõiruine

vꝛine. ¶ Cõſtãtinꝰ ĩ li.qduũ.alamꝰ ẽ ſubtil

citrini colorꝭ:cõcauꝰ:deſiccatiuꝰ:⁊ facilime
rũpit᷑ digitꝭ ↄſtrictꝰ.ĩ india ⁊ ꝑſia naſcit᷑: ſed
laudabilioꝛ ẽ indicꝰ.Eſt qt ca.⁊ ſic.in.ij.gra.
valetq; ad doloꝛẽ ſtomachi ⁊ epat potuida⸗
tus. M enſtrua puocat: ⁊ veterituiſi ꝓdeſtſi
ſuffumigiũ inde fiat. Ad ſtrigẽdũqͥ̊ʒ ſanguis
fluxũ valet.i¶ Pla.Calamꝰ aromatic⸗ ca.eſt
⁊ ſic. Quidã reꝑit᷑ in ꝑſia qͥ citrinus ẽ. Et eo
phiſici nõ vtuuũt᷑. Aliꝰ ĩ india qͥ ſubalbidꝰ ẽ⁊
eo vtunt᷑.E ſt aũt radix cuiuſdã fruticꝭ valde
aromatica:calamo ſiliſ:q;ↄcaua ẽ.Cũ eĩ col
ligit᷑ qddã lignũ qꝗð interiꝰ ẽ extrahit᷑.Eligẽ⸗
dus ẽ aũt calamꝰ ſubalbidi coloꝛis.qͥ cũ fra⸗
git᷑ nõ facile pulueriʒat ꝑ tres annos ſeruat᷑.

Habet virtutẽ ↄfoꝛtandi. Puluis eius voalet
ↄtra doloꝛẽ ſtomachi ex frigiditate vel ven⸗
toſitate. Ad digeſtionẽ ſtomachi confoꝛtan
dam. datur puluis eius cũ puluere cinamoę

mi.hoc etiã valet contra cardiacam.
84 „

Capitulum. xcufſ.

C Alamus agreſtis ſiue aquaticꝰ.Aco

toꝛ. Lalamꝰ eſt arundo vel arudinei

De Herbis HMU

bnucho generis. Sed ẽ etiã calamꝰ qromaticꝰ. de, ante.e . en
gtrin upꝛa pximo ca. Iſili. xvi In ſtagnis indic C apit ulum. xcvij.
uerk Arundines calamiq; dicunt naſci ex q̊ radi NRXRyparis ſiue caparus. Iſidoꝛus inli
Möinune cib expꝛeſſum ſuauiſſimũ ſuccũ bibũt Indi c bꝛo etymologiaꝝ.xvij.Caparis dici
wreſubei Vnde ⁊ Varro. Indica nõ magnũ in arbo ; videt᷑: eo ꝙ habeat in ſũmitatibo ro⸗
ſohine recreſcit arundo. Illius ⁊ lentis pꝛemirradi tunda quedã ſ. eminũ capitella. Pliniꝰ libꝛo
uſebſel cibus humoꝛ. Duſcia cui nequeãt ſucco co⸗ decimonono. Diximꝰ inter peregrinas fru⸗
ciige. megere mella. Bloſa ſup E ſaiã.xij. Calamꝰ tites de caparo non vtendũ tranſmarino in⸗
ponde de q carta fit medulla habere videf᷑:? nõ eſſe nocentius eſt italicũ.ferunt illos qͥ quotidie
1ecti yacuus ſed gilis eſt ⁊ cito marceſſit. Vñ ſcri edũt paraliſi nõ periclitari:nec lienis doloꝛi
Plangin prũ eſt. Calamꝰ ⁊ iuncus marceſſit. bus. ſlateariꝰ. Caparis ſiue caparus Her
riccnct D krationes bg eſt vel frutex in trãſmarinis partibo: cuiꝰ
Geias —21 P enn Lostex peecipue conuenit vſui medicine. In
abicye Dyaſco. Calamus agreſtis maioꝛ eſti oĩ⸗ heincipio veris colligitur ⁊ deſiccat᷑ per ſex
narals⸗ bus agaricis. Quẽ ſi comederint aĩalia: citi qnos i multa f cacia ſeruat Eligẽdus autẽé
Lieicol us infert moꝛtẽ.⁊ mꝗrime ũleqͥ naſcit᷑ in ba⸗ eſt coꝛtex qui cũ frangit᷑ nõ pulueriſat᷑:et qui
4 bylone ⁊ in parnaſo. Haſtas habet multas: aliquantulũ ſubꝛuſus eſt⸗ ſubamarus.floꝛes
lie folia edere ſilia.flos eius albs ⁊ odoꝛatiuꝰ:ſe enim adhuc tubero ſi colligi debent: qꝛ iã di
scaſr men vero minutũ ?⁊ bonum. Radices quinq; latati nõ valent. Cum ſale vel aceto conditi
nneſni yYel ſex habet albas ? longas ⁊ dulces vnius ſeruantur. Conſtantinꝰ in libꝛo graquũ.Ca⸗
Senek digiti groſſitudinem habentes. pari ſunt in ſecundo gradu calidi ⁊ ſicci.Ho
Neyel B ?kt eius elixatura cõficit᷑ medicamentum rum radix ⁊ frondes ⁊ poma⁊ ſemen intrant
ſcoſton — quod tollit caligines oculoꝛum. medicinã. Magis tñ cibo poma ⁊ frondes.
rechanc C iiracnraradjtcis eius tantũ poteſt quan radix vero medicine ꝑtinet.
n. r tum ⁊ radalir. — —
ODOD Semen ei diur eticũ eſt. Hauſeã ꝓuocat: H Dp krationes
ventrem ſtringit.in Eicilia naſcitur:q̃ bouzꝛ Deg ſcoꝛicee. Laparis obioſn ſlents
impinguat ſi fuerit viridus comeli.. Dygſcoꝛides. (aparis ſchiroſim plenis A
O e erae n me ee ſuꝑ ofmia medicamina iuuat.frutex eius ſpi
. noſa ſuꝑ terrã ſparſa:vnctione plena. habẽs
folia cydonie ſimilia. ſemen autẽ ſicut oliua
Radices magnas ⁊ multas.locis aridis et
. maxime in muris naſcitur.
. Semen eiꝰ ventrẽ mollit. Comeſtũ gutez B
cacoſtomachum eſt. Radix ſemen cũ vino
bibita ſplenem attenuant:vꝛinam ꝓpuocant:
ſanguinẽ deponunt.ſciaticis ⁊ paralitic bi⸗
bita mir ifice pꝛodeſt. menſtruis imperãt.ſe⸗
men eius coctum cum aceto ⁊ oꝛe retentum
doloꝛẽ dentium mitigãt. radix eiꝰ trita ⁊ im
poſita duricias et ſqrofas ſpargit. Succus
eiuſdem auri inſuſus vermes occidit.
¶ Iſaac. Capari ſunt ⁊ radix ⁊ frondes ⁊ fiu C
ctus eius omnes calidi in ſecũdo gradu qðᷣ
tenatur eonmponticitas umen et amari
tudo. -⸗— 2
¶ Igeo incidunt ⁊ diſſoluunt ⁊ mundificant O
V ſtomachum aſuperfluis humoꝛibo.
¶ Opilationem ſplenis ac epatis aperiunt: E
duriciam ſoluunt. vꝛinam ⁊ menſtrua pꝛo⸗
nocnt.
Helioꝛes ſunt fᷣm medicinã qᷓ; m cibuʒ: 5
qm̃ illaudabilis nutrimẽtiſunt:vtpote cole⸗
N„₰M.d rici nigri q̃ ſanguĩs generatiui:neruos etiaʒ
ſtomachi impediunt et ꝑcutiunt aſſuefacti⸗
N
ine

vñ opoꝛtet eos elixos manducari: ablataq;
eoꝛum aqua cõditos cum oleo ⁊ aceto. Qui
ſi cum carne vel alio comedant᷑:nõ abſq; co⸗
riandro mãducandi ſunt:cuius natura. tem
periem magnam eis pꝛeſtat.

* ——

Plateriꝰ.Capari virtutẽ

let vinum decoctionis caparris.
¶ Succus folioꝛũ eius auribo immiſſus ver

mes necat.valet etiaʒ herba hec ad yliacam

paſſionem ⁊ arteticom.

.
. .
. 4

c rgca eſt herba cuius ſuccus eſt cam⸗
pphoꝛa: multipliciter vtilis in medici
na:ſicutvidelicet in iſto capitulo habet᷑. Hec

herba noſtre camphoꝛace ſimilis eſt. In fine
veris colligit᷑ ac teritur:⁊ inde ſuccus eið ex
pꝛimit᷑. Quod feculentum eſt reſidet ⁊ abijci

tur:quod liquidius acpurius retinet᷑. Soli

exponitur ⁊ exiccat᷑ ac deſiccata in campho
ram reducit᷑. Idem. Camphoꝛa eſt intertio
ſo gumm eſſe: cũ ſit ſuccus herbe cinuſdaʒ.

habent incitãdi
goppetitũ. humoꝛem in oꝛe ſtomachi exiſtente
digerendi ſtomachum ↄfoꝛtant: infrigidatũ
calefaciunt:cibus enim ſunt ⁊ medicina.
¶Kontra vitium ſplenis ⁊ duriciẽ epatis va

Amphoꝛaca.Platearius.Campho

Trattatus

teſte dvaſcoꝛide multiſq; alijs). DHerbach ißa
dicit᷑ camphoꝛa ca.vt in pꝛincipio huiꝰ capi-

tuli dixi:Camphoꝛa eligenda eſt alba⁊ luci
da. Nam tur bulẽta nõ eſt adeo bona. Et ad/

mirxtione autem vernicis ſophiſticatur duzʒ
inter ipſius camphoꝛe: et ex admixtione ſi⸗

milis eſt in odoꝛe. Diſcernitin autem qꝛ ver⸗

nirx ſolidam habet ſubſtantiã ⁊ difficile fran⸗
mphoꝛa vero cito.⁊ ſi tractet᷑ in ma⸗
nibus: de facili pulueriſatur. Camphoꝛa niſi
qrtificioſe ſeruetur de facili perdit᷑. Eſt enim
gromatica:⁊ omne aromaticum ẽ fumoſum.
Ideoq; in fumoſitatẽ ſoluitur. Seruari aũt
poteſt in vaſe marmoꝛeo:⁊ melius in alaba,⸗

gitur. car

ſtro.ſeruaturq; in efficacia multaĩ pſillio vel
in lini ſemine vel milio ꝑ annos.xl.

IEontra calefactionem epatis puluis eins
cum ſolatri ſucco conficitur: in quo plagelle
intincte ſepius epatiſupꝑponuntur.

—, . 2 .

¶ Kötra fluxũ ſanguinis e naribo fiunt mag⸗/
daliones ex puluere ipſiꝰ:⁊ ex puluere ſemi⸗/
nis coꝛtice vſti atq; ↄfecti cum ſucco ſangui

narie ⁊ imponunt᷑ naribo.ſi vero fiat flux ex·

cebulitione ſanguinis vel ex epate:puluis eiꝰ
camphoꝛe cũ aqua frigida cõficiatur:⁊ pla2.§⸗
gelle infuſe fronti? timpoꝛibo ⁊ gule et epati

ſuꝑponantur.¶ Contra maculã oculiconti⸗

citur puluis eius cũ aqua roſarũ: addito ſe⸗

niculi ſucco in vaſe ponat᷑ eneo.

¶ Contra faciei pannum ⁊ ad faciem clariſi/
candã conficitur. conficitur quoqꝙ; cũ aqua

roſarum:ꝗddito albo atq; mundiſſuno.
Nimia enĩ actione figiarrar ſu⸗ inſpiſſat:
is lnſigic ⁊ libidinem ſtringit.vnde:

Nota ꝙ ſatis cõpetenter ponitur in ſyru⸗

pis:contra acutas egritudines.
¶ In freneſi cõpetenter puocat ſternutatio⸗
nes ſipuluis eius diſtemperretur cum oleo
roſarum⁊ penna intincta ꝑ nar es intingua⸗
tur:⁊ in alijs ſe.acutis.quia non augmentat

caloꝛem nec naturam.

¶ Auicenna. AUlſus camphoꝛe facit canicieʒ

⁊ ꝓhibet ꝗpoſtematꝗ calida.Et cũ aceto pꝛo
hibet fiuxum ſanguinis narium.aut cum ex

pꝛeſſione dactiloꝛum aut cũ aqua mirti.

¶ Et confert ſode calide.Et remouet vigili⸗
as.Et confoꝛtat ſenſus calefactoꝛum. Et cõ

fert alcole vehementer.Et confert in medici
nis obtalmie calide.

Q

uariai
in glabe
üis vel

llnisci
ogice

ere ſen
coſongvi
nflux?er
Nluse⸗
urrpie
leet eomn
aliconi
oſ⸗

derid
B
no.

Ab .

ionſiin
muſn
mwrati
cum oleo
ntinon
gnan
cnide
oſ
amer
gir.
etrigl

nn E
tinmin

R
+£

Pe erbis

q gt abſcindit coitum:? generat lapiden
Ums neſicc. Et ſtringit fluxum vetris

Capitulum.xcix.
Aimſice aut ſicen. Dyvaſcoꝛides capi
c tulo camſice. Haſtas habetiongas
digitoꝛum quattuoꝛ in ter a ꝓiectas
lacrimo plenas.folia ſunt eins lenticule ſimi

lia ſed minoꝛa ⁊ tennioꝛa.ſemen habet ſub fo

radix eſt illi tenera ⁊ inutilis.

2

Pyperationes

¶ Dyaſcoꝛides. Haſta eius trita cum vino ⁊

vt peſſarium ſuppoſita doloꝛeʒ matricis mi⸗

tigat. Cathaplaſmatibus adhibitatumoꝛes
ſpa git.clauòs coꝛpis tollit.mirmiceas mũ⸗
dat. cocte ⁊ comeſte ventrem ſoluunt. Idem

ſuccus ipᷣius facere poteſt. ſuccus ipᷣe ꝑun⸗

ctus ictus ſcoꝛpionummitigat: ſu ſiones
caligines oculoꝛũ addito melle curat.Na
ſcuur vero ſaxoſis locis ⁊ aſperis.

Atitspucia. Iſido.li.etymð.Catapu⸗
æ cie due ſunt ſpecies. Maioꝛ videlis
cet ⁊ minoꝛ. Maioꝛ eſt ſicut arboꝛ fi

cilicet minoꝛ. folia ei ſũt ſicut folia platani.
inoꝛ
habet haſtã duoꝝ palmoꝝ ⁊ inanẽ.folia ſimi

ſemina eiꝰ ſtant in arboꝛe ſicut vue.

lia amigdalis ſed longioꝛa.ſemẽ eiꝰ in cacu⸗
mine virge rotundũ.defoꝛis nigrũ.deintꝰ al
bum. Sunt enĩ ambe q̃ſi eiuſdẽ cõplexionis
⁊ virtutis.ſunt enĩ ca.in tertio.⁊ hu.in pmo.
virtutẽ habent purgandi flegma pꝛincipali⸗
ter.ſecundario colerã ⁊ melancoliã. Serapᷣ.
li aggre.ca.cathua:id ẽ catapucia auc.dyaſ.
Catapucia maioꝛ qᷓ vocat᷑ cathua:eſt arboꝛĩ
magnitudĩe ficus babẽs folia ſimilia dulb.
niſi qꝛ ſũt maioꝛa lenioꝛa ⁊ nigrioꝛa:ſtipites
⁊ rami eius ſunt concani ſicut ⁊ canna.⁊ ha⸗
bet ſemen velut in ramis aſpeꝝ.⁊ qñ excoꝛi
atur ſemen eiꝰ eſt ſimile kirat:⁊ ex eo expᷣmi
tur oleuʒ de kerua. Minoꝛeſt planta quam
multi cõputãt inter lacticinioꝛũ ſpecies.hʒ
ſtipitẽ vniꝰ bꝛachij longitudinẽ habentem:?
concauum in groſſitudine vnius digitiet in
ſummitate ſtipitis.ramoꝝ ſunt ramuli par⸗
uiꝛ ex ſolijs quedã ſũt ſuꝑ ſtipitem:⁊ quedaʒ
ſuꝑ ilos ramulos.ſz folia qᷓ unt ſup ſtipiteʒ
ſunt longioꝛa ſimilia folijs amigdale: niſi qꝛ

ſunt ſilia

ſunt latioꝛa ⁊ lenioꝛa:ſed folia q̃ ſunt ſuꝑra⸗

mulos = ſunt minoꝛa folijs ſtipit et
olijs ariſtologielon. appꝛopinqua⸗
tia ſilitudini folioꝝ edere.⁊ hʒ fructũ in ſũmi

tatibo ramuloꝝ triangulatũ:⁊ velut rotũduʒ

ſicut grana caxari:⁊ inter ipᷣm ſunt ſemĩa q̃
diuidunt᷑ ꝑ parietes q̃ ſunt in eo que ſemina
ſunt in magnitudine oꝛobi:exteriꝰ ſubnigrũ
hñtia coloꝛẽ.ſed qñ excoꝛiant᷑ ſunt alba:⁊ ha
bent ſapoꝛẽ dulcẽ:⁊ hñt radicẽ ſubtilẽ in qua

nullũ eſt iuuamẽtũ. Galie.vij.ſim.far.ca.ci⸗
cri.i.catapucie fructꝰ qͥ purgat. Abſterſiuã ⁊
dyafoꝛeticã habet virtutẽ.ita autẽ ⁊ flos ſed
oĩno debilioꝛẽ. oleum vero qð ex fructu eſt:

eceſt calidius: ſubtilius ⁊ dycfoꝛeticum.

OPoperationes

Sera.Catapucia maioꝛ habet virtutem

que abſtergit ⁊ reſoluit.Et virtꝰ folioꝝ debi
lioꝛ eſt virtute granoꝝ.ſed oleum eiꝰ eſt cali⸗
dius et ſubtilius oleo oliuaꝝ:⁊ ꝓpter hoc re⸗
ſoluit plus eo.Ex ſemine eiꝰ fit oleum quod

nõ adminiſtrat᷑ in cibis:ſed in lucernis:⁊ po

nitur in vngentis.i¶Et quãdo excoꝛiant᷑ ex

granis eius.xxx.⁊ terunt᷑ ⁊ bibunt᷑ purgant
coleram ⁊ flegma ⁊ humiditates aquoſas:⁊

cCoõmouent vomitũ ⁊ fluxum ventriq Et gra
na quidẽ eiꝰ ſunt grana dura.laxant ſtoma⸗

di

chum laxatione foꝛti.Et ꝓnocant nauſeam
2 vomitũ.i Et qñ grana eiꝰ terunt᷑ ⁊ fit ẽpla

ſtrum cũ eis mũdificat empetiginẽ.¶ Et qñ

fit linitio cum oleo eius ſolo aut cum aceto
ſedat apoſtemata mãmillaꝝ.i¶ Et tempꝰ qn
Ddebet fieri illud oleum eſt qũ cadũt grana a
coꝛtice ſuo.qð oleum cõſert ſcabiei ⁊ vlceri⸗
bvus humidis que ſunt in capite:?⁊ apoſtema
tib eoꝝ:⁊ coartationi oꝛis matricis:⁊ cica⸗
tricibo fedis q̃ remanẽt poſt ſolidationẽ cla⸗
noꝛũ:⁊ doloꝛi auriũ qñ miſcent᷑ cũ aliquo vn
gento foꝛtificante oꝑationẽ eius.¶ Et qñq;
laxat ventrẽ. Et expellit limbꝛicos.Et ideʒ
auc.bedigoꝛas. Pꝛopꝛietas granoꝝ eius eſt
yↄ diſſoluunt. ſubtiliant ⁊ ſoꝛtificant mebꝛa

Zincidunt ſuꝑfluitatẽ.Et cõferunt lepꝛe.Et
ſimiliter oleum eoꝝ.iDyaſcoꝛides.Virtus

catapucie minoꝛis eſt catartica.ſeptẽ grana
accepta aut nouẽ ſicut catapodia comeſta.⁊

ſimil iter ca:aqua accepta flegma ⁊ coleram

deponit. ¶ Buccus ex eo factꝰ ſicut detiti⸗

mallo omiĩa ſur facere poteſt folia eiꝰ cũ gal⸗
lina aut iuſcello accepta ventrem ſoluunt.

¶ Sed catapucie maioꝛis:ſi.xxx.grana pur

gata fuerint accepta:coleram ⁊ flegma ven⸗

tris deponũt.vomitũ ꝓuocãt guſtu nõ bono

hec purgatio ſtomachũ ledit.ꝗ¶ Contritum?

7

Trattatus

impoſitũ maculas limpidat.folia eiꝰ trita cũ
polenta tumoꝛes oculoꝝ ſpargunt duricies
omẽs mãmaꝝ ⁊ tumoꝛes cõpeſcũt. Igneʒ ſa
crũ ſola extinguũt ipᷣm cũ aceto mixta.

Aulis.· Jlidoꝛus ĩ lietymo. Cqulie

cCc et generaliter herban vel olen me⸗
dliuo frutex:qͥ vulgo tvyrſus ðꝛ: eo ꝙ
a terrs ſurſumoſcẽdat.E x q̊ deriuatuʒ eſt vt

ſpecialiter quoddã genꝰ oleꝝ caulis diceret:

qꝛ tyrſus eiꝰ Fun ceterꝭ oibo coaleſcit.i.cre⸗

ſcit. Auicẽ.E aulis coꝛpꝰ natur aliter eſt hu⸗
midis ſolijs.ſilueſtrꝭ aut eſt calidioꝛ⁊ ſiccioꝛ:

ipᷣe totꝰ eſt calidus in pᷣmo:ſiccus in ſecũdo

Xagulis ſiquidẽ alius eſt domeſticꝰ:alius ſil⸗

ueſtris:qlius marinus ⁊ aliꝰ caulis aq̃. Sil
ueſtris eſt amarioꝛ ⁊ acutioꝛ ⁊ q cibo remoti⸗
oꝛ.E ſt qaut groſſi nutrimenti ingroſſans ſan⸗
guinẽ. Et inſiat ⁊ facit coꝛpꝰ doloꝛoſuʒ. Ma

turat iuꝰ eſt aũt ⁊ lenificatiuꝰ.⁊ deſiccatiuus

ꝓpꝛie qñ decoquitꝰ ab eo pᷣma aqua effundi
tur.E iuſq; nutrimentũ eſt paruũ et humidiꝰ
nutrimento lentiũ.Et ſanguinẽ facit maluʒ.
Cimm ergo cũ carnepingui⁊ gallinis decoqͥ
tur paꝝ bonus cfficit᷑. Palladiꝰ li.iij. In mẽ⸗
ſe febꝛuario caules ſerunt᷑ qui ⁊ toto anno
ſeri poſſunt ſolũ pingue ⁊ ſatis ſubactum dili
gunt. Argillam ⁊ glacieʒ timẽt. Sabulone 2

4
. Lanl
den
fus den
riuntn
nunn
vn ſciat
irck

irſcion
ginſecid.

alinsſ
bti S
voremonn
Oſſansſ
oin D

ſiccotiuns

Mefini
cbonnt
et nn
mis deen

i n
tolo A
haammd

Sſtlan

„ d 8

20

—

5

arenis nõ delectant᷑ niſi ꝑhẽnis vnda ſuccur⸗
rat.O mnẽ ſtatũ celi patit᷑ caulis frigũ magis
ↄtra anſtrũ poſiti citiꝰferunt.Contraſeptẽtrio⸗
nem ſeruis.ſed h̊ ⁊ ſapoꝛe caulis vincit ⁊ robo
recimis delectat᷑. Et ideo ponendeſunt plante
ꝑ bulbinos areaꝝ. Gaudet ſtercoꝛe ⁊ ſarcola⸗

tione. Rarius poſitꝰↄualeſcit.celeriꝰ coquit᷑:

viroꝛeſeruat᷑.ſi dum eſttrium vel quattuoꝛ ſo
lioꝝ.nitrum tritũ cribello deſuꝑ ſparſas ⁊ ſpe⸗
ciem pꝛuine canentis immittetur.

Auicenna. Caulis habet ꝓpꝛietatem in ſeda
tione doloꝝ.ſtipticus eſt eius cinis ⁊ foꝛtis ex

ſiccationis Silueſtris ⁊ marinus ⁊ domeſti⸗

cus maturant flegmones atq; duricias.
¶ Idem caulis conſolidat ⁊ pꝛohibet fraudu/
ne oui ſuper aduſtionem.e ðð)
Tremoꝛi ↄfert cũ fenugreco embꝛacat᷑ ſuꝑ
podagrã.eiuſq; decoctio ſuꝑ doloꝛes iũcturaꝝ
Iteꝝ.Eius decoctio ac ſemẽ tardãt ebꝛietatẽ.

lentis ambulationem.poniturq; cum albugi⸗

Confert etiã furfuribo⁊ fit caput purgiũ cũ
ſucco eius.Ex eius pꝛopꝛietatibo fit exſiccatio

lingue:facitqʒ ſomniũ.⁊ obtenebꝛat viſum.
¶ Cum ſucco eius aut decoctione ipſius cum

oleo ſiſamino fit gargariſmus cõtra pꝛefoca⸗
tionem. Et eius comeſtio clarificat vocem.eſt

gautem malus ſtomaccyhyoo.
Succus eiꝰ cũ vino depaſſis ↄlſert ſpleni et
vctericie.ꝓuocat vꝛinã et mẽſtrua.eiuſq; ſemẽ
vᷣmes interſicit cũ lupinoꝝ aqua.

¶ Cinis radicilapidẽ frangit.Caulis marinwꝰG K

ðclinat ad ſalſedinẽ ⁊ amaritudinẽ.⁊ iðᷣo lenit
naturam.ſoluitq; ꝓpꝛie cum pinguicarne.Eiꝰ
foliaſunt ſicut aruſtologie:que oꝛiunt᷑ ex vna
radice. Succus eius cum vino confert moꝛ⸗
ſibus etiam canis rabioſi. S

¶ Dyaſcoꝛides.Cauliculioꝛtinielixi⁊ nõ val⸗

de ꝑcocti ventrem molliunt.Nam ca ulis tyr
ſus ſi ſoꝛtius elixetur ventrem abſtinet.⁊ maxi
me ſi in calido cinere coquatur.
¶ Om naſcũt᷑ in egipto amari ſũt.⁊ ſi comeſti
fuerit caligies ocloꝝ detergũt.typicꝭ ꝓſũt cru⸗
di comeſti.ebꝛietatẽ in cõuiu io nõadimittũt.
yſaac.Caulis ſiccus eſt et frigidus in pᷣmo
gradu. Turbidum et melancolicum generat
ſanguinem odoꝛem dantem.

Kaaules eſtin vſtioꝛẽ ſapguinẽ generãt. colo⸗

re em̃ vſte vicini ſunt ⁊ mũdificatui.

Hyemales vo nõ tanti acuminis ſunt:ſʒ vHio
eoꝝ ventrẽ humectat ⁊ vꝛinã ꝓuocat.Hoꝛum
ins bibitũ ventrẽ ſoluit.⁊ ſine iuri comeſtieũ⸗
dẽ ↄſtiꝑãt.coꝛpꝰem̃ eoꝝ ſiccũ eſt.vnde ⁊ cõſti⸗

patiuũ.Ideoq; vt abeoꝝ nocũmento tempe⸗
retin elixentur: ⁊ aqua piecta in alia coquan᷑
cũ pinguiſſima carne pecudis vel ſiuis.

Capitulumciſf.
Auluda equina. Autcenna libꝛo ſeeunz;
c qocapitulo decaudaequina. Cauda
eaꝓu inz eſt planta naſcens in locis co⸗
cauis ⁊ in vallibus.habens ſtipites cõcauos
ad mbedinem declinantes. aſperos duros.
nodoſa cum nodis intrantibus.et ad nodos

ſunt ſicut folia ſquinanti minuta ſpiſſa.et ad,

heret arboꝛi cui appꝛopinquat.deinde generan
tur ex ea extremitates plures ſicut cauda equi
na.⁊ habet radicem duram eſt frigida in pᷣmo
ſicca in ſecũdo.eſt ſtiptica:et ꝓpꝛie ſuccus eius

eſt vehementis exſiccatio nis ſine moꝛdicaio

ne. ¶ Balienus ſexto ſimplicium farmacaruʒ
capitulo de cauda equina. Airtus huiꝰplante
eſt ſtiptica cũ amaritudinepauca.et ꝓpter hoc
deſiccat violenter cum moꝛdicatione.Eſt fri,
gida in pᷣmo ſicca in ſecundo.¶ Paulus capi⸗
tulo de cauda eqͥna. Eſt quedã cauda minoꝛ q̃ᷓ

O

Lrattatus

grece vocatur coꝛſanda habens ſtipitem ſub⸗
ruſum ⁊ folia ſupioꝛa minoꝛa.i¶ Dyaſcoꝛides
capitulo Hipparis ſiue anabaſis. Hipparis.id

eſt cauda equina aut anabaſis. Naſotur in lo⸗

cis bumidis ⁊ in monumentis.habet haſtas
rufas et aſperas ⁊ nodoſas que haſte quicqᷣd

vicinum habent alligant. in quibo folia ſunt
in ſummntate acuta ⁊ tenera ⁊ iunco ſumilia et

ſpiſſa ſurſui aſcendentia. Hec etiam aliquo⸗
tiens de pariete pendet comis plena abundã⸗
tius ⁊ nigris ſicut caude.radices ſunt ei ligno

ſe et dure. virtus eſt ei ſtiptica.

Pbkrationes.

¶ Auicenna. Cauda equina èſt valde iunati⸗
na ad fluxum ſanguinis.conſolidat vulnera?
vlcera mirabiliter. Etſi in eis ſunt nerui con⸗

ſolidat etiam. Confert quando linitur aut fir

ex ea empla ſtrum in teſtinis. Confert etiam
apoſtematibus calidis ſtomachi et epatis et
vdropiſi.et cetera.
¶ Balienꝰ. Uulnera maxima quninĩmo etcõ⸗
tra emiſſionem ſa nguinis ⁊ fluxũ muliebꝛem
Et contra diſſinterias etiaʒ et ceteros ventris
fluxus. Hec berba farmacum validum eſt cũ

aqua et vino. Scribunt autem quidam hanc

veſice necnon ſubtilium inteſtinoꝛum vilnus
ſanare.

Succus antẽ eins emoꝛroſagijs que exna

ribus confert.et fluidis paſſionibus veniris
cum aliquo vino pontico bibita. vl cum aqua
ſi contingant febꝛicitantes.
¶ Paulus. Cauda eqͥna minoꝛ curat et delet
antracem ſumpta ⁊ emplaſtrata.
¶ Dyaſcoꝛides. Succus eius naribus ſan⸗
gu inem pꝛofluentem abſtinet. Diſſintericꝭ cũ
vino bibua medicatur.vꝛinam pꝛouocat.fo⸗
lia eiuns impoſita vnlneribus recentibus pa⸗
raco leſim faciũt.et radix et herba eius tuſſien⸗
rnibus ⁊ oꝛronoicis medicantur.conquaſſatio⸗
nibus opiuulantur.dicitur vero inciſiões ve⸗
ſice ⁊ inteſtinoꝝ ſolidare.
Berapion auctoꝛtate Dyaſco?. Quando
folia eius piſcantur ⁊ fit cum eis emplaſtrinn
ↄglunmat vlcera recẽtia.⁊ ſi ſint ner in inciſi cõ⸗
ſolidat eos. Et decoctio radicis et ſolioꝝ eius
qñ datur m potu ↄfert tuſſiantique ⁊ ↄtractio
ni anhelitꝰ.Et ſi potent᷑ trita ⁊ ſicca idem fa⸗
ciunt:Et qñ fit emplaſtrum cum eis recentibo
conſert atiritio ni lacerto.

Ala fiſtula. Jobiines meſue Kalſia

c fiſtula eſt exmedicinis in qͥb eſt fidu
cia iuua mẽtoꝝ.Et eſtſinenocumento

carens acuitate ⁊ meꝛdificatõe ⁊ omni exceſiu
ledente:q põt exhiberi in om̃i etate.itaq; pues

ris ⁊ pꝛegnãtibo.Conſtat autẽ eiꝰelectio in ſex

ꝓpꝛietatibo.vt ꝙ eiꝰ arũdo ſit groſſa plena ſplen
dens multi ponderis.⁊ ſit pulpa erꝰſplendẽs
⁊ pinguis.⁊ haſta ex arũdine ⁊ ↄſeruata inva
ſis vitrea tis eſt equalis cõplexionis ad latus
caliditatis declinans.⁊ eſt humida in pᷣmo.et
eſt lenitiua et reſolutiua clarificatiua ſangui⸗
nis.nocet debilibo babentibo viſcera lubꝛica.

remouet᷑ ab ea h̊ nocumeniũ in ꝑmixtiõe mi⸗

rabolanoꝝ.⁊ reubarbari ⁊ aqua maſticis ⁊ ſpi
ca ⁊ qñq; neceſſarium eſt addere lubꝛicitatẽ.et
ꝓpꝛe in deſiccatione viſcerũ:quare miſcetm ei
oleum de amigdalis dulcibo.⁊ diuretica faci/
unt eam declinare ad vias vꝛine.quare neceſ⸗

ſe eſt eoꝝ ꝑmixtio qñ opoꝛtet membꝛis ſecunde

expulſionis conferre ⁊ ipſa eſt de tarde ⁊ debi
Annb, pꝛopter quod perz⸗
miſcenda ſunt cum ea ex rebus babentiba acuii
tatem ſicut albaſce ⁊ yſopus etem̃ vigoꝛãt eiꝰ

liter ſolutionem faci

operationẽ.⁊ magis adhuc ſi cũ quibuſdã ex
ventrem ſoluẽtibus miſceatur.⁊ ipſa cũ aqua

= 2

caſeteſtnobilis opationis. ¶ Sera.lib. aggre.
ca.chiarzambeth.id eſtcaſſia fiſtula.⁊ ſũt can

cliinis. ⁊ inter ipᷣas ſũt lamine ex carne nigra

⁊ parietes diuidẽtes intereas.⁊ intra lamias
ſunt grana ſic qna xilecaracte ⁊ eiuſdẽ magni⸗
tudinis.ſapoꝛerꝰeſt dulcꝭ.⁊ coloꝛ eius eſt inter

glaucedinẽ ⁊ ruboꝛem.⁊ affert᷑ a babilonia ex

plexiõis ⁊ electa Ex illa eſt q̃ eſt incannaſua

interiꝰ nigra grauis ⁊ lucida.Et qð de ipᷣa vti
mur plurimũ eſt caro.liczꝭ etiã coꝛtice aliquã⸗

do. Et idẽ auctioz. Aben Heſuay. Virt eius

eſt qᷓ reſoluit ⁊ extinguit acuitatẽ ſanguinis.

Dperationes.

Johannes melue. Caſſia ſſtula mũdifficat

ſanguinem.⁊ remouet achitatem eius.⁊ ſedat

.

ſitim. et pꝛopꝛie cum ſucco endiuie aut ſalten (ſ
degiuato m arrennmm.

ducit colerã ⁊ flegma.⁊ illud operatur ſine no⸗/

cumento.⁊ caret moꝛdicatioone.
Et ipſa quidemlenit guttu ⁊ pectus.
Et reſoluit apᷣata acuta ĩ eis.⁊ ↄſert calefac⸗
tioni renũ ſũpta cũ diureticꝭ ⁊ infuſiõe liq̃ris.

¶ Et ꝓbibet generationẽ lapidis ĩ eis.⁊ ↄfert

febꝛibocoleric. ⁊ doſis eitm Serapionẽ auc

toꝛitate Aben meſuay eſt a. 3. vi. vſq; ad. z. F.

¶ Serapion auctoꝛitate Aben meſuay. Kaſ⸗

ſia fiſtula extinguit acuitatem ſanguims.⁊ ſe⸗

dat apoſtemata dura que fiunt ex eo.⁊ reſoluit

apoſtemata duraq̃ fiunt in gingiuis et guttu⸗
um eo gargariſmata cũ aqua ar⸗

reqñ fiunt cum eog
boꝛis vulpis ⁊ paſſulis.
¶ Et ↄfert ictericie ⁊ doloꝛi epatꝭ.⁊ purgat co⸗
leram aduſtam.⁊ mollificat ventrem mediocri
mollificatione.⁊ mundificat nerunos.
¶ Auicenna li.ij. eapᷣ.de caſſia fiſtula. Caſſia
fiſtula eſt eq̃lis in caliditate ⁊ frigiditate ⁊ hu⸗
miduate.⁊ eſt reſolutiua ⁊ lenitina.⁊ pfert apo
ſtematibo calidis ⁊ viſceribꝓpꝛie ⁊ gutturi qñũ
ex ea fit gargariſmus cũ aqua ſolatri.⁊ linitur
ſuꝑ apoſtemata dura ⁊ ↄfertem.et liniũt exea
podagra ⁊ iuncture doloꝛoſe.qñ diſſoluit᷑ ma⸗
nibo in aquacoꝛiandri bumidicũ ſpumapſilij
et deinde fit ex ea gargariſmus confert pᷣuoca
tioni ⁊ mundificat epar ⁊ cõfert yctericte.⁊ do
loꝛi epatis.⁊eſt lenuiua ventris.⁊ educit cole
ram aduſtam ⁊ flegma.⁊ ſoluitſine nocumẽto
⁊ abſq; moꝛdicatione adeo ꝙ ipᷣa eſt ↄueniens
pꝛegnãtibo.et ſoluiteas.loco eius ponit᷑ mediũ

ilpſi de terremiabin ⁊ triplũ põdens eiꝰde car⸗

ne paſſularũ. O ctanũ põderis ipſide turbit
qñq; ponũ loco paſſularũ liquiricia.
ne ↄcaue.quaꝝ coloꝛeſt rubeꝰad nigredinẽ de⸗ —

——

Alſ1l»ſalignea. Ga. vij. ſim. far. cap̃. de
c CLaſſia lignea. Subſtancia caſſie lig⸗
neere eſt multũ ſubtilis.⁊ ſapoꝛ eius eſit
acutus ⁊ ſtipticitate pauca.⁊ virtus eius eſt ca
lida ⁊ ſicca intertio gradu.i¶ Serapion libꝛo
aggregatoꝛis capilo Melochaa auc. Dyaſco
ridis. Sunt eius mulie ſpecies.⁊ naſcunt᷑ in
terris arabum vbi naſcunti ſpecies alie aro⸗
matice. ha bet ſtipitem groſſum ⁊ coꝛticem. fo⸗
lia eius ſunt ſimilia folijs yreos nigra purpu
rea.et habet odoꝛem ſimileʒ odoꝛi roſe.Et hec
ſpecies eſt in pᷣma bonitate ⁊ ſecũda.poſt hãc
in bonitate eſt üla cuius coloꝛ eſt ſicut coloꝛ o
ralli.⁊ eſt ſubtilis.leuis.longa.groſſi calami
⁊ plene moꝛdicans linguam cumſtipticitate ?
acuitate pauca.bonũ odoꝛẽ habens participã
tem aliqnod odoꝛis vini. Hee due ſpecies ſũt
vtiles in medicina.alie vero non ſunt admi⸗
niſtrande.⁊ ego volui eaꝗs rememoꝛari vt non
adminiſtrentur: ſed abijciantur. Et eſt de eis
quedam que eſt nigra habens odoꝛem maluʒ
et coꝛticem ſu btilem. ⁊ reperitur res quedam ſi
milis caſſielignee et non eſt caſſia lignea.Et
6 i

0

rũ tactu. ⁊ eſtminus mala q; nũc dicta. ſz peio

oĩbilla eſt cui coloꝛ eſt albo. odoꝛ ſilis odoꝛi

poꝛri.nõ ha bẽs calamũ groſſum ſʒ ſubtilem.

¶ Gal. Virtus eiꝰeſt q reſoluit⁊ incidit ⁊ ſoꝛ⸗

tificat mẽbꝛa.⁊ ꝓuocat menſtrua que retinen
tur cauſa groſſoꝝ humoꝝ ⁊ viſcoſoꝝ.
¶ Sera. Caſſia lignea hʒ vᷣtutẽ ꝓpinquã cyna

mo
ſtipticat leui ſtipticitate.⁊ admiſtrat᷑ cũ medici

nis acuẽtiby viſũ.⁊ qñ admiſcet cũ melle ⁊ lintẽ

bumiditas lactea q̃ apparet ĩ fatie auferteã.

¶ Et pꝛonocat menſtrua. et conuenit veneno
Pen dtenmibnse⸗ porrn.
¶(Et apoſtematibus calidis intrinſec quan

do bibitur.⁊ doloꝛi renũ facto fomẽto cum ea.

2 ·ilatio ni matricis qñ fit eucatiſma.i.fumi

giũ cũ decoctiõeet.⁊ ponit᷑ lococynamomi in
ↄfectionibo duplicato pondere exea.
¶ Etidẽ auc. Meſaac. Foꝛtificat ſtomachuʒ
⁊epar.⁊ expellit fetũ cũ ſoꝛtitudie.Aui.de vi⸗

ribo coꝛdis dicit ꝙ ↄfoꝛtat coo.

mocleſncu adeſcat r pu Kanveinam. T

Tractatus
cognoſcit̃ ꝑ ſapoꝛẽ. qm nõeſt acuti ſapo:nec
ogdeifera⸗: coꝛtex ei eſt adberẽs ligno.⁊ repit᷑
ſilicer qdã ba bẽs cala mũ latũ lenẽ mollẽ aſpe

Capitulum. o.
Aſtan ea. yſidoꝛus in libꝛo eibymo⸗
c logiarum. Caſtanea dicitur eo ꝙ fru⸗
ctus eius gemini in modum teſticulo

mum rotundi ſunt. qui dum eijciuntin quaſi
caſtrantur. DHec arboꝛ ſimul vt exciſa fuerit.

tanq; ſilua expululare conſueuit.

Hoperationes

¶ Plinius libꝛo ſecũdo. Caſtanea diligit mõ⸗

tes ⁊ valles:ſicut robur et abies. Nec amant
aquoſa loca cypꝛeſſi et caſtanee.ſed ſunt ſicca⸗
nee. Caſta nea eſt aceris modo crſipa ⁊ eſt eti
am eidẽ fremitas ſpiſſa. Itaq; cariem vetuſta
temq; ſentit tardiſſime. In vere aũt ↄcpiũt ca⸗
ſtanea terebinthus ⁊ aquifolun.
Idem libꝛo decimo ſeptimo. Semem ipſa

terra exceptum. Hec aliter pꝛoueniũt in glan
dines atq; caſtanee. quibus eſt pꝛo ſemine fru
ctus ipſe.Caſtaneam inſeruit Coꝛelliꝰ eques
fo monus ſuonenglo ſurculo in agro nea po⸗
Hec inter laudatos ab eo nomen accepit.
Poſtmodum heres eiuſdem libertus coꝛellia
nam inſeruit. Hec eſt inter illas differentia *½
illa copioſioꝛ. beccoꝛelliana melioꝛ. Cempus

vero ſtat utũ caſtanee acpinee ſerendi eſt ſepti⸗

mo kalendas Qarcij.
¶ Caſianea pedamentis omnibo pꝛefertir fa⸗

ciliitate tractatus perdurãdi pernicatia reger
minatione cedua. Salice quoq; letio: fuerit
facileſolum. nec iñ arenoſum. maximeq; ſabu⸗

MlU bumidũ aut carbunculũ vel cofi etiã farinã

quamlibet opaco ſeptentrionaliq; ⁊ peefigido

ſitu. vel etiã decliui.

¶ Recuſat eadem gallina rubꝛicam cretam:
omnemq; terre fecunditatem qua ſeri nnceo

viximus.ſed non pꝛonenit. niſi maximis. nec
niſi quiuis aceruatim ſatis. perfringi ſolum

debet ſupꝛa ex menſe no uembꝛi in febꝛuariũ.
quo ſolute ſpõte ex arboꝛe cadunt atq; ſubna⸗
ſcuntur. Interualla pedalia ſint vndiq; ſuloœs
Ex boc ſeminariotranſſeruntur in aliud.bi⸗
pedali iteruallo plus biennio. Sunt ⁊ pꝛopa⸗
gines nulli quidem facilioꝛes. Nudata ſiqde,ʒ
tota radice in ſulco ꝓternit᷑ et tũcex acumine
ſupꝛa terrã relicto alia quoq; abradice rena⸗
ſcitur. ſed trãſiata neſeit boſpitari.pauetq; no
uitatẽ biennio fere poſtea ꝓſilit.

Capitulum. ox

.

unt ſcz
mickeri
mmn
Mütc
en
ſeen

leqne

mnms

De Herbis

2

e

Elidonia. vyſidoꝛꝰin lib vbi ſupᷣ. Celi
c onia ðꝛ:vel eo ꝙ aduentu yrundinũ
erũpere videat᷑. Ueleo ꝙ pullis yrun

dinũ ſioculi auſerant᷑ matres eoꝝ illis ex bac

herba mederi dicant᷑ Pliniꝰlixxv. Anima

lia herbas inuener̃t in pᷣmiſq; celidoniã. Hac
em̃ yrundines oculis pulloꝝ in nido viſumre
ſtituunt. vtqͥdam etiam volunt erutis oculis
Eius genera duo ſunt.maioꝛ fructicoſa cau⸗
le folio paſtinace erratice.ipᷣa amplioꝛe.duoꝛũ

cubitoꝝ altitudine flos albicans.flos luteus
Minoꝛa folia ſunt hedere rotundioꝛa minus

candida. Succus croci moꝛdax:ſemen papa⸗

neris.floꝛent yrundinuʒ aduentu.marceſcunt
diſceſſu. floꝛentibo illis ſuccus expmit᷑ ⁊ ĩ vaſe
ereo cum addito melle leniter cinere feruẽti de

coquit᷑.¶ Plateariꝰ. Celidonia eſt calida⁊ ſic⸗

ca in tertio gradu. cuius duplex eſt mod.vi/
delicet indica. que maieꝛis eſt efficacie. Et cõ
munis:que in noſtris regionib inuenit᷑⁊ eſt

minoꝛis efficacie. Ana tamẽ poteſt poni ꝓal
texa. Indica citrinã radicẽ hʒ.Et i receptiõe

nõ herha ſʒ radix poni debet . q̃ ꝑ annos tres

in efficacia multa ſeruari valet.Ex qualitate

ſua virtutem habet diſſoluendi et attrahendi

et conſumendi.i Dyaſcoꝛides. Celidonia ma
ioꝛ virgam habet vnius cubiti longam et am⸗
plius teneram ac tenuem. Q ue in gyro habet
folia plura botracio ſimilia ſed mollioꝛa ⁊ ſub
albidioꝛa.floꝛem auroſum pꝛofert.ſuccum cro⸗

ceum habens.virtus eius eſt v iſcida moꝛdens

et amara non boni odoꝛis. Ra dix deſurſum
eſt vna deſubtus plures.

Aperationes

¶ Platearius.Celidonia cõtra doloꝛem den⸗

tium in frigida cauſa valetradix hec aliquan⸗
tulum trita.valet ⁊ ad ca put purgandum. Et
vuam ex frigidis humoꝛib repletitis½
¶ Contra colicam paſſionem herba trita et in
vino decocta ſuponttur.

Et ad cancrum oꝛis aut neruoꝛum puluis
radicis cum puluere roſarum conficitur.⁊ cũ

acetodecoquitiutur.
¶ Ac fiſtulam eius puluis cũ capit ello ↄficit
etoꝛi fiſtule cũ melle immittituur.
¶ GBalienus octauo ſimplicium farmacaru
capitulo de celidonia abſterſiue foꝛtiſſime et
calide virtutis.quinĩmo/⁊ ſuccus eius ad au
mentat ionem viſus eſt vtilis.in quibus cerni⸗
tur groſſum quid ſᷣm pupillam ⁊ dya ſoꝛa re in
digenꝰ Uſi vero fuerunt quidam radice:et ad
eos qui obſtructionem epatis et yctericiaʒ pa⸗
tiuntur in vino albodẽtes bibere. Similiter
autem maſticata vcilis eſt in doloꝛib dentiũ.
Paruũ vᷣo celidonuʒ acrum exiſtens magna
vlcera citiſſimecuticathaplaſmatũ ⁊ vngues
lepꝛoſos eijcit.expurgat vo ſuccus eius ꝑ na

„.
. *

res ſufficienter acris exiſtens.
¶ Oyaſcoꝛides capitulo de celidonia. Succꝰ
celidonie maioꝛis melle addita in certamine
coctꝰ ſuꝑ carbones oculoꝝ maculas detergit.
Folia ⁊ radix ⁊ virga in vmbꝛa eſtate ſiccant᷑.
⁊ ſicut crocus componuntur. Radix eius ani⸗
ſo mixta ⁊ vino albo bibita yctericis opitulã⸗
tur. Folia eius cũ vino ⁊ cathaplaſmata ad /
hibita maculas detergunt.maſticata doloꝛem
dentium pꝛobiben.

5

Celidonieminoꝛis virtus eſt viſcida.vulne
rat cutim.ſcabiem detrahit.vngues lepꝛoſos
excludit.ſuccus eiꝰradicis melle addito narib⸗
infuſus caput purgat.Eadem dicit Serapiõ
capitulo pꝛopꝛio auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis:licʒ
per alia verba.

Capitulum cuij.

„

gruno. Dyaſ.ca. oedrꝰ. Cedrꝰ arbun eſt
yVvnge pix cedria fit.cuiꝰſemĩa ſũt pua at⸗
ſpinoſa.fructui iuniperi ſilia vel mirte
Alia ẽ maioꝛ q̃ ab aliqͥbcedrꝰlata appellat᷑ fru
cuicypꝛeſſi ſimlãs:ſʒ minoꝛ ẽ.q̃ tñ ẽ vexabilis
ſtomacho.atqʒ feruẽtẽ hʒ vᷣtutẽ.ð q̃ fit cedria.

Eſt ãt cedria pbabilis ⁊ vtilis q̃ẽ ſpiſſa ⁊ limpi

da ⁊ ĩ odoꝛe foꝛtiſſima.in q̃ cũ digitũ intinxerꝭ

pinguedie ſua rariꝰdefſuit. Itẽ ſerpin.icedrꝰ.x·

eſt arboꝛ chiꝰ gũmi eſt gũmicedri.⁊ abiſta ar⸗
boꝛe emanat pixcedria vl cedrina.⁊ ẽ pix liqᷣ;
da q̃ arabice vocat᷑ bictan.⁊ eſt genus abietis

¶¶ Pli. ca. ð cedro.Eſtinqͥt cedrꝰ maioꝛ ⁊ minoꝛ
Minoꝛis dnoſunt genera.ſcʒ licea ⁊ fenicaa

Differũt.ſolia nãq; derogatũ habetſpinoſum
oxicedros vocat᷑ ramoſa ⁊ nitoꝛe inſeſta.altera
odoꝛẽ pᷣſtat.fructũ ferũt mirti in magnitudine
dulcẽ ſapoꝛẽ ha bentẽ.Et maioꝛis duo ſunt ge
nera. Anum qð floꝛet ⁊ nõ ſert fructũ.Aliud
fructiſerũ nõ floꝛet.⁊ in eo antecedentẽ fructũ
occupat nouꝰ.ſemẽ euriſ eſd ſile:ſʒ qð cedro
lentè vocãt ex bacreſina landatiſſima ſit. Iteʒ
alibiinter arboæes qͥb pix fit cedrꝰgroſſioꝛ qui
dã putãt ꝙ ſit iuniperus licet falſo.

Dperationes.

3 ¶Dyaſ. AUirtꝰ eſt ei ſiccatiua t recoꝛꝑatius q

ꝓter nimietate coloꝛis ſui pelli inuncta vuu

Tractatus

etficcat. caligines oculoꝝ detergit. glaucoma⸗
ta et cicatrices inuncta limpidat.¶ Cũ aceto

miſſa et infuſa vᷣmes auriũ occidit· cum yſopi

ſucco mixta ſonos auriũ tollit. ¶ Si miſſa in
foꝛamie denti vbi doloꝛ eos crepare facit et ſi
diu in oꝛe retinet᷑ doloꝛẽ dentiũ amittit.ex hac
ad oitũ veniẽs.i¶ Si inde veretrũ vnxeris ge
nita lia ſtringit ĩtantũ vt filios facere nõ poſſis
¶ Squinãticoꝝcauſas curat fauc eſ.ſi vnxerꝭ
deinttumoꝛes tollit.¶ Et pediculos ⁊ lendi⸗

nes ꝑuncta necat.moꝛſiboſerpeutũ cum ſale?

dulcoꝛe bibita occurrit.ꝑcuſſuũ lepoꝛis mariti⸗
ni ad ſanitatẽ ꝑducit. Stomatic vncta me⸗

det᷑vulnera pulmonis optime curat. ¶ Aer⸗

mes ⁊ aſcarides cliſteri addita occidit. Mul⸗
ti vᷣo oleũex cedria dũ coqͥ᷑ deſuꝑ cũ pẽnacol

liguũt ſiẽ oleũ picis.⁊ ſcabiei ⁊ pediculi aĩalium

ꝓdeſt.vulneribo vtiliter aghibet.hui. ſumꝰcm̃

ꝓdeſt qᷓntũ ⁊ picis dine.¶ Item potui data in

ciati q̃ᷓntitate vlc?flnidũ pu lmois faciat .fit ãt
oleũ ex arboꝛe vt de pice.¶ Eſt aũt oleũ nimiũ
leptomere:molles carnes abſq; doloꝛe conſer

uãs. durãs ãt lõgo tꝑe.⁊ nigra coꝛpa deſiccat.

¶ Qachꝛymũ vero arboꝛis eiuſdem viſcide et

efficaciter ⁊ cũ veſicatõne refrigerat⁊ ſtringit.

nam moꝛtuoꝝ recõdita in arboꝛe eadẽ a tabe
defendit.vnde ⁊ moꝛtuoꝝ vita vocatur.

24

d 8

OR enNN

8 dD O R

De Herbis .

Capitulum. cviij

Erefoliũ vulgo ðᷣ q̊ddã genꝰapij.ca⸗

c ligdũ ĩ tertio gdu:ſiccũ ĩ.ij.Oyaſ.Cere

frolio vis ignea ẽ⁊ acerrima.Ex herba
rio.Cerefoliũ naſcit᷑ in locꝭ culiꝭ ĩ mẽſe febꝛua
rio.locis frigidis poſt ydꝰſeritur cerefoliũ.qð
agrũ deſiderat lentũ:humidũ ſtercoꝛatũ.

OPprrationes.

yſaac: In dietis particularibo in capitulo ðᷣ
apio.Cerefoli um potui datum cum mellicra⸗
te vꝛinam ⁊ menſtrua pꝛouocat.laterũ ac dolo⸗
rem renum ⁊ veſice placat.
¶ Aetris ſolutionẽ ð groſſa vẽtoſitate mitigat
¶ Stomachi ventoſitatem ⁊ omniũ viſceruʒ
diſſoluit:et opilationem apereit.
¶ Oxaſ.Cerefoliũ cũ melle addito medet᷑ can

ceratis lateris doloꝛem hauſtum ex vino miti
gare videtur.

¶ Et aq̃ mulſa pituitatẽ reſoluit.Ex aceto lũ⸗
bꝛicos ⁊ tineas ꝑimit:veinã ⁊ mẽſtrua ĩpellit.
¶( Omnemq; tumoꝛem ſoluit.
¶ Macer. Eſt cerefolio vis acra ⁊ ignea valde.
Appoſitũcancris triiũũ cũ melle medet᷑. Cum

vino bibitũ lateris ſedare doloꝛẽ. Sepe ſolet

tritam ſi nectas deſuper herbam.Cum mulſa
bibitumpituite noxia ſoluit ⁊c̃.

Capitulum. cix.
G Epe. Dyaſ.c. Bulb. i. cepe. Eiꝰ ſpẽs
c ſũt due.UVna eſt q̃ hʒ rufũ bulbũ qͥ bo⸗
nnus eſt ex terra pingui ⁊ collectꝰeuſto
maticꝰ eſt. Alia eſt ſpẽs bulbi plꝰ iſto euſtoma⸗
ticus.O m̃es em̃ bulbicali.⁊ viſcidi ſunt. Pli
nius ca.cepe.Cepe virtutẽ hʒ inciſiuã.⁊ oblõ/
ga ploeſt ſtiptica q; rotũda:⁊ q̃ coloꝛẽ rufnʒ ha
bag ille q̃ albũ. Sicceãt viſcidioꝛes ſunt qᷓ;
virides.⁊ crude.Et crude plꝰviſcide qᷓ; cocte.
Sera.li.aggre.ca.Baſal.i.cepe. Baſal lõge

Zchri ſũt acutioꝛes q; rotũde.⁊ plꝰ ſtiptice.
iñ

le q̃ ſunt rubei coloꝛis ſũt acutioꝛes q; al⸗
be. ⁊ ſicce q; recentes.⁊ crude qᷓ aſſate.Gal.vij
ſim. far.ca.ðᷣ pa. Cepe ex q̃rto gdu ẽ calefac⸗
tiuũ.ſubſtãtia vᷣo er groſſaꝝ partiũ eſt.

DPyoperationes
¶ Dyaſ. Bulbi comeſti erigũt linguã ⁊ fauces
exaſperant.ſtomachum mfiant.

Cathaplaſmatibo adhibiti laxationiboꝛ do⸗

loꝛiba iuncturarum.⁊ podagricis maximum
pꝛeſtant effectum. Coꝛpoꝛi infixa euocant.ſo⸗
li ⁊ melle adhibito id facere poſſunt.
Tumoꝛes ydropicis bulbus impoſitꝰ ſpar⸗

git. Caninis moꝛſibo ſubuenit. Addito melle

ſtomachi doloꝛẽ compeſcit.

Et furſures ⁊ acoꝛas nitro addito pingat.

Liuoꝛes ⁊ maculas tollit. Medio oui addi⸗
to ⁊ aceto ⁊ melle lentigines coꝛꝑis emendat.
¶ Cõquaſſationibo aurium ⁊ vnguium cũ po
lenta bene adhibet᷑. Coctus in cinere calido ⁊
polenta addita ⁊ capitibo minoꝝ piſciũ nigris
cicatriciba reddunt coloꝛem.
¶ Cocti ⁊ comeſti doloꝛẽ lateris cõpeſcũt. Sʒ
non multũ comedendi ſunt.quia neruis con⸗
trarij ſumt ⁊ ſiccatiue virtutis.
¶ Pli. Cepe comeſte in latões pᷣſtant. faſtidiũ
tollũt.ſitim puocãt.⁊ tollũt oꝛis ſetoꝛẽ euſtoma
tice ſunt. Emoꝛroidas impoſite ꝓhibent.
¶ Succus erꝰ immiſus naribo caput purgat.
MHoꝛſibo caninis occurrit melle et ruta ⁊ ſale
addito.Cum ſepo gallinstio auriũ doloꝛem et
ſuperfluos ſonos compeſcit.et ad vlceratiões
auriumpꝛodeff.
¶ Cauda vo fricata alopitias emẽdat. Puluis
er comeſtꝰ doloꝛẽ capitis remouet. Succus

eius optime caput purgat. Naribo attractꝰco

lericis ↄtrarie ſlegmaticis vules ſunt.
Balienus. Cepe emoꝛroidas aperit appoſita
Aut cum aceto illinita in ſole aluos abſtergit.
Et fricata in alopitijs citius q; altio num pꝛo
uocat capillos. ii

Si doſepauerit qͥs ſuccũ ei totũ q̃ntũ ẽ re⸗
ſiduũ ſuffciẽs ẽ terreſtrꝭ ſubſtãtie. Ipᷣeãt ſuc⸗
cus aqͥſe ⁊ aeree eſt caliditatꝭ.ita ãt ⁊ ſuffuſos⁊
abliopinatos p groſſicie humoꝝ iuuat vnctꝰ
¶ Ex huiuſmodi autẽ cõplexione tota cepa in⸗

flatiua eſt cõmeſta.⁊ ꝓpterea quacũq; ſiccioꝛa

ſunt cõplexione minus ventoſa. Hocidẽ auc.
Dyaſcoꝛidis in ca.vi.bulbus.
¶ Bulbus cõmeſtiuus frigidioꝛ eſt bulbo vo⸗

mitiuo ⁊ groſſi.necnõ viſcoſi hũoꝛis eſt gene⸗

ratiuus.Nam difficile digeſtibilis eſt ⁊ inflati
uus ⁊ libidinoſis ſuperplaſmatus. Eo aũt q;
amaritudinis atq; ſtipticitatis ꝑticeps eſt ab
ſterſiuus ⁊ ſolidatiuus efficit᷑ ⁊ ſccatiuꝰ.
¶ O ſtenſumeſt emꝙ amarꝰ qͥdeʒ ſapoꝛ in ab⸗
ſterſiuis ſubſtãtijs eſt.ſtipticitadᷣ vo in ſolida⸗
riuis.ſicciias vᷣo eſt in vtraz.
¶ Et idẽ ĩ li.ð cibis.Cepa calefacit coꝛpꝰ⁊ ſub
tiliat in ipo groſſos hũoꝛes ⁊ incidit viſcoſos.
¶ Cruda ⁊ cocta pauciſſimum dat coꝛꝑi nutri
mentũ.nocet colericis.ſed his qͥ flegmaticum
humoꝛẽ aut crudũ groſſum ⁊ viſcoſũ collectũ
habuerit mo eatalia eduloꝝ ſuinr

Capitulum. xx.
Eterach. Dyal.ca. Aplenon. id eſt ce⸗
c terach. Aplenon folia habʒ ſcolopeẽ⸗
Alrie venenoſe ſimilia. Naſcitur locis
ſaxoſis vel parietib ex lapide fabꝛicatis.folia
eiꝰſunt multa ex vna radice aſcendẽtia.diuiſa
ſicut polipodium ſubtus rufa ⁊ aſpera ⁊ ſuper
viridia. Eſt vo ſine haſta.ſine floꝛe.⁊ ſine ſemi
ne.Bal.vi.ſim.far. ca. Aplenon. Subnlium

Tratctatus

partiũ qdez: nõ tñ calide vtut; eſt herba.
Dperationes.

¶ Dyaſcoꝛides. Foliaceterachelixa cum aceto

⁊ bibita.xxx.diebo ſplenem ſiccant. Item folia

ipſius vino addito et cathaplaſma impoſita:

ſpleni ſingulare pᷣſidium eſt.

yſopo folia cũ aplenon ſolijs trita cũ leuiſſi⸗
ma vini bibitione ſplenem ↄſumunt.
¶ Stranguirijs ⁊ ſubglutioniby et yctericis
pꝛodeſt. Bibita calculos frangitt.
¶ Dicit᷑ ꝙ folia cũ ſplene mule collo ſuſpenſa

mulierẽ generare nõ ſinit.ſane nocte ſuſpen⸗

denda eſt.⁊ obſeruandũ ne luceatluna aut de
die ſuſpende.etſi bomo ꝓmuliere eandẽ ſode⸗
rit.⁊ aſſit aliꝰqͥ dicat:inde fodite vt illa nõ gene
ret etiã hoc dicit᷑ pꝛodeſſe.

Balienus.Ceterach lapidem frangit⁊ ſple
nem ſubtiliat vel attenuat.

”8ßV .„ — — D
Capitulum. xj.
Haimi. Dera. lib. aggre. capᷣ. Cheuri.
c auc.Dyaſcoꝛidis.eſt planta nota ha⸗
bens diuerſitatẽ in ſpecieſua a diuer⸗

ſitate floꝛum cognoſcitur. Ham quedã flozem

„

ganng
Imnſ
nnpſ:
Kilaice
m.
faee

ſuend
ſupen,
mave de
meiſoce⸗

Hnögee
ee

iſce

albũ.qᷓdã purpureũ.et q̃dã citrinũ.Et q̃ bʒ flo

rem citrinũ melioꝛ eſt ⁊ aptioꝛ in medicia. Sʒ
q́dã dicũt ꝙ cheiriſunt floꝛes ſiles violaꝝ non

in dieſʒ ĩ nocte redolentiũ.q̊ꝝ odoꝛ eſt vtodoꝛ

viola ꝝ. ⁊ veꝝ dicũt.Etidẽ auc.HGal.Eius flo

ris ſubſtãtia eſt ſubtilis aquoſa ⁊ ꝓpꝛie ſicca ex
ea. ⁊ ſapoꝛeius eſt amarus.⁊ virtus eiꝰeſt que
caleſacit⁊ deſiccat abſtergit 7 ſubtiliat.

Hoperationes.

Sera. Subtiliat maculas groſſas q̃ ſũt in

oculis.⁊ aq̃ decoctõis eiꝰ ꝓuocat mẽſtrua ⁊ ex
pellit ſecundmã. ⁊ fetũ moꝛtuũ qñ ſedet in ea.⁊
qñ bibitcũ aq̃ aut alia re coꝛrũpit fetum.
¶ Et curat apoſtemata matricis quando ſup⸗

ponit᷑ eis. ꝓpꝛie antiqua dura. Uirtus ſemis

eius eſt ſicut ipſius flos.
¶ Lonfert fiſtulis q deſiccatur ⁊ pulueriʒat

in eis.⁊ ↄfert omi apoſtemati duro putriſacio.

⁊ habens coloꝛẽ citrinũ ad oĩa eſt foꝛtioꝛ.
¶ Cbeiri floꝛes ſunt ſimiles violis in odoꝛe.

gquonꝝ alij ſunt albi. alij ſunt glauci in nocte po-
tiſſime redolentes.⁊ eoꝝ herba alio noĩe vocat

herba gallica vel floꝛes cipil.
Et alij ſũt coloꝛis purpurei.q̃ herbaa roma/⸗

nis vocat᷑ ↄſolida.licʒ incõgrue.Pꝛime auteʒ

due ſpẽs ſq; citrina ⁊ alba ſunt ſpẽs viole ſᷣm
Dxvaſcoꝛidẽ.vt apparet in capitulo Viola.

De Herbis

Capitulum. cxiſj.
Entaurea. Dyaſcoꝛides. Centaurea
c fꝑ tranflationẽ noſtram. Centaurca
maioꝛ quam multi narcam aut gen-

tianam dicunt ⁊c.ſed falſo.qm in lr̃a gentiana

dicit ꝙ ſuccus centauree efficit ſicut ſuccè gen/
tiane. Ergo centaurea nõ eſt gentiana. vt mul
tidicunt. Similiter Dyaſcoꝛides ſacit ſemos
tum capitulũ de centaurea a capitulo de gen⸗
tia na.ergo nõ ſuut idem. Dicit aũt Oyaſcoꝛi⸗
des. Centaurea abundat in Licia ? Archaꝰ
dia. folia habʒ ſimilia nuci regali viridia.⁊ ob

lõga ſicut cauliculi.⁊ rotũda ⁊ ſerratim exteriꝰ

inciſa ſicut tres digiti.⁊ virgãſimilẽ lappatio
duoꝝ veltriũ eubitoꝝ longã.radix eſt illi mul⸗
tas virgas habens.in qͥb capita ſunt ſimilia
miconio ⁊ lõga cum floꝛe purpuraſtro et rufo.
Radirx eſt groſſa ⁊ grauis ⁊ ſoꝛtis acerrime ſuc
culenta.q ſuccus ſtipticꝰ et viſcidus eſt rubei
coloꝛis.Locis naſcitur pinguioꝛibo et ſolanis
cnius ſuccus exſiccat᷑ ⁊ coquit᷑ ſicut gentiana.
Centaurea minoꝛ quã multi linoliam dicunt

foꝛtiter deſiccat abſq; aliqua moꝛdicatiõe. Fio

minatur etiam ab alijs elleboꝛitis ſiue amara/
trum vel ſebꝛifugia. Haſcitur locis aquoſis.
vpericoni atq; oꝛigano ſimilis.virgam habẽs
perlongam anguloſam.ſfloꝛeʒ purpureum.fo⸗
lia ninuta ⁊ oblonga ſicut ruta.ſemẽ ſicut tri⸗
ticũ.radix eſt eoblonga⁊ inutilis.guſtu ama⸗
ra. Galienus ſeptimo ſimpliciũ far.capᷣ.de cen
taurea. Magne radix ſicut in guſtu qualita⸗
tes contrarias ha bet.ita vt in wilitatc opera⸗
tionis.ſedſᷣm guſtum acris ſimul ⁊ ſtiptica ap
paret cum quadam bꝛeuidulcedine.ſᷣm opera

tieones vero acredo quedam caliditatis opera

oſtendit. Centauree parue radix quidem om⸗
nifariam in operatiua eſt. Rami vᷣo eiꝰ ⁊maxi

me frondes qui in eis ⁊ floꝛes vtuliſſimi.domi

natur autem in eis amara qualitas.modica
ſtipticitate participans.⁊ pꝛopter hanc com⸗/
plexionem foꝛtiter multum eſt hoc farmacum
abiq; moꝛdicatione.quoniam autem omia ta
lia vulia ſunt multotiens dictum eſt.¶ Sera⸗
pion libꝛo aggre.capitulo antoꝛion.id eſt cen
taurea. auctoꝛitate Oyaſcoꝛidis. Centaurea
ma ioꝛ ha bet folia ſimilia nuciregali longa et
viridia ſicut folia cauliũ in ſummitate grada⸗
tim inciſa.habet virgam ſimilẽ virge acetoſe.
anus longitudo eſt duoꝝ auttrium bꝛachio⸗
rum habens ramulos plures egredientes ab
vna radice.ſuper quos ſũt capitella ſimilia ca
pitib papaueris nigri rotũda tendẽtia ad lon
guudinẽ.⁊ habet floꝛem cuius coloꝛ eſt ſimilis

Trattatus

kalb. = ſemen ſimile cartamo inter floꝛem eius

flos eius eſt ſimilis lane.⁊ habet radicẽ gra/

FNF..

uem.cuiꝰlõgitudo eſt duoꝝ bꝛachioꝝ. Et na⸗

ſcit᷑ in terris ſoliexpoſitis in mõtib arboꝛoſis
ꝛinterra pingui. Minoꝛ vo cetauren naſcit ĩ
gaquoſis locis ⁊ eſt ſimilis herbe vpericon aut
pulegio montano. habet virgam vni? palme
quadr atã: floꝛem rubeum vergentẽ ad purpu⸗
reitatem. ⁊ habet ſolia parna oblõga ſicut ſolia
rute.⁊ ſemen ſicut granũ frumenui⁊ habʒ ra
dicem paruã in qua nullũ eſtiunamentu. ⁊ in
ſapoꝛe eiꝰ vincit amaritudo plꝰq;ᷓ aliud eteſt ĩ

eo ſtipticitas panca. 2 virtus eius eſt que deſic

„

d d On

„

Alia maioꝛ:alia minoꝛ.ſunt a

cat ſine moꝛdicatione. Pli. capᷣ.ð centaurea.
e calide ⁊ ſic/
ce cõplexionis in ſecundo gradu. “

Pboperationes

¶ Diaſcoꝛides. Centaurea maioꝛ vires habzʒ

cum aliqua exaſperatione relaxantes. vnde

totum ventrem purgat.

¶ Radix aũt eius eſtcandens ſicut ignis mol⸗

lis fragilis cum ſucco ſubꝛuſo ⁊ acro cũ mag⸗
na amaritudine.

¶ Hec radixↄquaſſationib vtilis eſt.pleureti
cis.⁊ diſnoicis maxime ꝓdeſt.tuſſim antiqua
cõpeſcit.aſmaticis ⁊ emoptoicis ſingulare pᷣſi⸗
dium eſt.non febꝛientibo cũ vino.ʒ ij.de fadice

eius dat᷑ febꝛientibo cũ aqua toꝛtionib et cau⸗

ſis ſtericis ſimiliter data pꝛodeſt.

Menſtruis imꝑat.aboꝛſum facit in moduʒ

colli ijſuppoſita.nam acredine ſua pᷣdictũ fa⸗
cit.?⁊ ſetum moꝛtuũ expellit.⁊ viuũ coꝛrumpit⁊

extrahit. In hoc aũt ꝙ ſtipticaeſt plagas glu⸗

tinat.ad reumata iuuat.

¶ Succus omnia facere illa nouit. maxime

vulneribus cicatricem inducit.
¶ Paracoliſim ſacit:carniboĩciſis ⁊ i ſoco poſi
iis addita memoꝛãt ꝙ carnẽ ĩ ſe coagulare fa
cit. licij modo exſiccãt ⁊ ꝓ licio illã vendũt.
¶ Centaurea minoꝛ tu nſa et impoſua viridis
vulnera purgat paracoleſim pᷣſtaat.
Cicatrices vulneribus recentibus et vete⸗
ribus inducit. èòMã

Elixatura eibibita colerã ⁊ bũoꝛes pigues

deponit ſciaticis ano ſuppoſita ſanguinẽ puo⸗
cat ⁊ doloꝛẽ illiꝰmitigat.ſuccus eiꝰ melle addi
to caliginẽ oculis detergit.aboꝛſum facit.ner⸗
uis dolẽtibo ſomẽto pᷣſtat auxilluůuil.
¶ Bal. Cẽtaurea magna ꝓuocat mẽſtrua.Et

eſt embꝛiones moꝛtuos euellẽs ⁊ viuos coꝛrũ⸗

pens ⁊ educens ·ſtipticitas vᷣo ea q̃ ſunt groſſe
partj ⁊ terreſtris frigidita in glutinãdo vul⸗
nera ⁊ iuuãdo eos qͥ ſpuũt ſangumem.

¶Dant aũt ⁊ de ea.z3. ij eis qdẽ qͥfebꝛiunt cnm
aqua.eis qͥ ſunt ſine febꝛe cum vino.
¶ Secundũ autẽ virtutem q̃ ex omniboquali⸗

tatibo inſeſſionibo ⁊ vulſionibo ⁊ diſicis et an⸗

tiquitatis conferttuſſibi.nõ em̃ euacuareſolũ

opoꝛtet in his quod eſt pᷣter naturam.ſed ⁊ ro⸗
boꝛare etvigoꝛare que expurgataſunt ad eadeʒ
igitur vtilis eſt que acerrima.qñ nonſola nec
ſincera exiſtat ſed vel dulcedini alicui ꝑmiſcet
vel non om̃ino amaritudini. Yoꝛtitudineʒ vᷣo

⁊ violentiam nõ habebit ꝑmixta ei aliqua ſubsz

ſtantia eucrata.talis enim eſt que dulcis. Ad

confoꝛtandam autemet congregandam ſtiptis

citas eſt neceſſaria.

¶ Excentaurea igitur minoꝛi magna vulnera

conglutinantun cum cathaplaſmatur ipᷣa her
ba adhuc recenti ⁊ etiam difficile conglutina

bilia vlcera cõſolidat eo modo vtentib.exicat

autem cum conglutinatiuis et ſiccatiuis ꝑmi⸗
ſcetur virtutib.quecũq; em̃ et fiſtulas curare

nate ſunt⁊ dinicies antiquas mollificat.⁊ ma

la moꝛigerata vlcera ſanat.

¶ Serapion libꝛo aggregatoꝛis capitulo: p⸗
pꝛio de centaurea maioꝛi ⁊ minoꝛi.eodem di⸗
cit a uctoꝛitate Dyaſcoꝛidis et Galiemi.que h;

dict a ſunt licet peralia verba.

—
—

honſobne
aipnſek
luncſtez
Aiquaſod
vlcis, à
lamſtpn

AwiIne
m iaber
wnguin
nhernien
Linssni
nusamm
leran

pinle
n
n eh

De Herbis -

Capitulum. cxiij.
raſũ ẽ fruci.ceraſus ẽ arboꝛ.Et eſt
c fructꝰqͥ ara bice vocat᷑ ceraſie.grece⁊
Alltine cerafar. ⁊ aliqͥ vocãt ea gna regũ
Sera.li.aggre.ca.cerafie.iceraſa.Et dicunt
ꝙ ſint grana magna ſilia pꝛunis.⁊ ſũt in oꝛiẽie
⁊ eſt granũ regũ.Et eſt illud qð eſt apud nos.
Et auc.Gal. Sunt exeis dulcia.pontica ⁊ ace

toſa ſicut inueniunt᷑ malagranata ⁊ poma.Et

ipſoꝝ dulciũ ceraſoꝝ quecũq; nedũ maturata

ſunt q̃dam quidamſufficienter ponttca ſunt.

q̃daʒ autem acida ſimilia ſunt moꝛis.ſʒ in mo

ris qͥdem nõmaturis acida q̃litas dominatur

pontica in ceraſis veronõ ſemꝑ.

Dperationes
¶ Serapion. Dulcia deſcendunt a ſtomacho
cito.⁊ iuuamentum quod inferunt ſtomacho

paucum eſt. ⁊ pontica faciunt contrariũ eius.

¶ Acetoſa vo deſiccãt flegmata ⁊ ſuꝑfluitates
ſtomachiplꝰqᷓ; pontica.⁊ cauſa huiꝰ eſt.quia ĩ
eis eſt res incidens.⁊ ↄferunt ſtomacho fleg⸗
matico ⁊ pleno ſuꝑfluitatib.
¶ In arboꝛibo vo gũmi eſt cõis.viriꝰoĩboviſco

ſis ⁊ i moꝛdacibo farmacijs ꝓpterea in ea ẽ vᷣtꝰ

medicinaꝝ inuiſcantiũ ſine moꝛdicatõe.⁊ ideo
ↄferũt aſꝑitationi pulmonis.⁊ ẽ in eo vᷣł ſub⸗
tilitatis.⁊ ideo ↄferũt lapidi qũ bibunt.
Dyaſ.ca. de ceraſis.Ceraſũ viride pomũ vẽ⸗
treʒ humectat ⁊ ꝓuocat.aridũ ſiccat ⁊ detinet
ſtomacho viride ↄtrariũ. Siccũ( inquã )vtile
accipit. Hoc qͥdaʒ eſtimãt vrinã mouere a nõ

paucꝭ autoꝛibo tradit᷑ſi mane recẽtia cũ ſuis

nucleis deuoꝛata ſunt aluũ tam copioſe fluere
vt exeadẽ cã etiã moꝛbo pedes implicati libe⸗
rent᷑.ſit ex eis dyaceraſon.qð oĩbo eſt notrij.
¶ Balieno placet non vnã in oĩbo ceraſeis po
mis eſſe virtutẽ.Nã in q buſdã auſterꝰſapoꝛ:⁊
in qbuſdã calidꝰ.⁊ in qͥbuſdã dulcꝭ apparet.et

vnlt auſtera ad H̊ valere ꝙ ventrẽ reſtringant:
ſtomachũ veroↄfirment. Acida indicat fſieg⸗

mate abundantibo ſtomachis optima nã ma
gis ſiccant ⁊ groſſitudinem denſioꝛis humoꝛis

—„

incidunt:dulcia ſtomacho aduerſa ꝓnũciant.

citius tñ ꝑ inteſtina detluer.
¶ Gũmi qð truncus illacrnnat.exaſperitas ar

terias optime lenit.ſi in vino veteri detur in ſo
lutione reſolutũ ſimili modo datũ:faſtiduum

ſtomachi nauſeantis auertit. =
¶ Et de facie feditatem palloꝛis excludit cimn

mero hbauſtũ calculos quibo etiam veſice can⸗

nalis obſtnit᷑ in arene puluerem ſoluu.

Tapitulum. (xiiiſf.
Retanꝰ.Dyaſ.ca. Cretanꝰ frũtex eſt
eherbe duos ramos habẽtꝭ in vn an⸗
biti lõgitudine.⁊ naſcit᷑ locis ſaxoſis
⁊z maritinis cum folijs albis ⁊ pinguibo ſilib⸗
andragne latioꝛibo ⁊ oblõgis.floꝛẽ hʒ album ⁊
ſemẽ libanotido ſile mag rotundũ ⁊ odoꝛatũ.
qð deſiccat᷑ vttritcũ. Radices tres aut quat⸗
tuoꝛ hʒ digiti groſſitudine.odoꝛis ſuauiſſimi
plen. Gal.vij. ſim. far. ca. de cretano. Cretanũ
ſalſum qdãmodo ⁊ cũ guſtat᷑ ſinul cum bꝛeui
qlitate quo circa eſt vᷣtus ei abſterſiua eſt ſimł
⁊ exſiccatiua.debilioꝛ aũt eſt ᷣm vtraſq; ama⸗
ri longitudine. H

HPperationes.
¶ Dyaſcoꝛides. Folia ⁊ ſemen eius ⁊ radices
coctecũ vino ⁊ bibite vꝛinã ꝓuocant yctericis
medicant᷑ menſtruis imperãt. crudeet elire co
medi poſſunt.⁊ in ſale cõpoſite manducantur.
folia eiꝰin guſtu ſatis acida ſunt.

¶Paulus ca.de cretano.Cretanꝰcalida eſtet

ſicca in tertio gradu. Herba eſt que in loc ma⸗
ritinis reperit᷑. virtutem habet valde diurety
cam exſubtili ſubſtantia.

Lrattatus

¶ Contra diſſurriã ſtranguiriã ⁊ viciũ lapidis ¶ Et quando fit emplaſtrũ cum eo ſedat cali⸗
7 yliacam paſſionem herba ipᷣa in multa quan ditatem 2 heriſipilam ⁊ foꝛmicam

titate buliat in aqua ſalſa vino ? oleo: et in aa Et qũ teri hec planta cũ ſuo ſemie aut cũ ſo
ſedeat patiẽs vſq; ad vmbilicum.

¶ Item yliacã paſſionẽ ponat in criſteri. Ait pollutione : gomoꝛreã. ⁊ ſi fiat emplaſtruʒ

cũ ea ſuꝑ virgã ꝓhibet erectonẽ.

pueroꝝ nõ ſinit eos augeri.
¶ Et qn ponit᷑ſuꝑ mãmillas puellaꝝ nõ ꝑmit
tit eas magnificari.melioꝛãt ex hacplanta eſt
illa q̃ naſcit in crete inſula.im chia ⁊ in atica.
¶ Plinius coniʒa.id eſt cicuta que omnibus

gant. ⁊ eſt frigida frigiditate moꝛtali.
¶ Platearius.Cicuta nõ vtimur interioꝛibo.
quia venenoſa eſt ⁊ in ſubſtantia ⁊ in qualitati
brvus. Intantum em̃ diſſoluit.ꝙ; ſpũs inaniun
tur. ex hoc membꝛa moꝛtificantur. Virtutez
habet potiſſimam ſᷣm radicem.ſecundo ſᷣm fo
lia.minoꝛẽ ſᷣm ſemẽ. VUnde ſemen eiꝰ qũq; po⸗

contra arteticam ⁊ podagram.

Sciaticos ⁊ arteticos de groſſo flegmate iu⸗
uat. ſi in eiꝰ apoſimate lauet᷑ aut potet᷑. Groſ⸗

R viſcoſo ⁊ groſſo flegmate purgat.

Capitulum. cxu. m vſus nõomittendi. Semen habet noxium

Icuta. Sera.li.aggre. ca. ſuccarã vel tanis.lenis hic ⁊ geniculatus vt calami nigri

cconiſa auc.Dyaſ.Eſt planta habens cans.Altioꝛ ſepe binis cubitis. In cacumini
ſtipitẽ ↄcauũ in ſũt multi nodoſi: ſiẽ bus ramoſus.· habet folia coꝛiandri tenuioꝛa
nodi feniculi.⁊ eſt multũ maio: feniculo.et hʒ graui odoꝛatu.Anno craſſius.radice ↄcaua
ſolia ſimilia folijs ferule habẽtia grauẽ odoꝛ. nullius vſus.Semini ⁊ folijs ineſt vis refri

7*

⁊ ſuꝑ ſtipitẽ eiꝰeſt coꝛona in q floꝛes albi.et eſt geratoꝛia.q ſienecat:incipiũt augeri ab extre⸗

ſemẽ ſileſemini aniſi.niſi qꝛ eſt albius et hʒra mitatibo coꝛpis.Remediũ autẽ eſt pus q; ꝑue⸗

dicemnõ multũ infixam terre.q eſt frigica val nmiat ad vitalia. natura vini ex caleſactoꝛig ac ĩ
de.hec radixoccidit ſua frigiditate. Paulꝰ.ca. vino potata irremediabilis exiſtimat᷑. Suc⸗
de cicuta. eſt planta cuius ſemẽ frigiditate ſua cus expmitur folijs atq; floꝛib.tunc em̃ maxi

eſt interimens.ſʒ vino puro⁊ calido eiꝰnocu⸗ me eſt tempeſtiuus et melioꝛ.

mento ſubuenit᷑. Galienꝰ.viij.ſim.farmacaꝝ. ¶ Semine trt eti ñin
o ſu buenit. Halien viij. ſim. farmacag. ¶Semine trito expꝛeſſus et ſole denſatus in
ca. comum .· id eſt cicuta.qm̃ſumme eſt infrigi paſtillos. necatſanguinem ſpiſſando.hecalte

itatiue virtutis omnes ſciunt. rfira vis. Ideoq; ſic necatoꝛum in coꝛpoꝛibusap
Poperationge erennac, . e unkillo o
õõ Ad diſſoluẽda medicamẽta vtunt᷑ illo ꝓ aq̃

¶ Sera. Coꝛona huiꝰplante accipit᷑cum toto i ſto ũ fit exe .
87 vhliamegecipue ⁊ad refrigerandũ ſtomachũ fit ex eo malagi⸗
ſenn anteq; deſiccet᷑.⁊ terit᷑ ⁊ expmit ſuccꝰet na. valet Gi cohibẽdas epyfoꝛas eckie as. ocn
ſcch inle⸗ admiſtrat᷑ ĩ collirijs ꝗ fint ad ſe loꝛũq; doloꝛes ſedãdos circũlitũ. Miſcet col⸗
ados doloꝛes oculoꝝ.⁊ eſt optimũ in hoc. lirijs. ¶¶ Et alios oẽs cohibet reumatiſmos

lijs ⁊ fit emplaſtrũ cũ ea:ſuꝑ teſticulos abſcin

¶ Et qñ emplaſtrant᷑ cum ea mãmille mulieꝝ
ꝓhibet ab eis lac.Et qñ ponitur ſuꝑteſticulos

nota eſt. Cinus folia viperas et ſerpentes effu

nũt ĩ medicinis.et ex ea vngentũ potiſſimũ fit
¶ Iſidoꝛꝰ. Cicuta vꝛinã ⁊ menſtrua puocat ?
augmentat. Lumbꝛicos et aſcarides necat.
ſam inteſtinoꝝ ventoſitatẽ diſſoluit. Colicam
paſſionẽ ⁊ vlij doloꝛẽ curat.pectꝰ⁊ pulmonẽ de

¶ VPlinius libꝛo.xv.Cicuia venenum eſtpubz
lica quadã athenienſiũ pena inuiſa.ad multa

LCabulis aũt eſt viridis.⁊ vꝛit plerũq; ſiẽ in piaꝰ⸗

„

☚

moocheen
enpaſhy

Uentig
Nrkticlos

lafi
epunnc
zinann
Lomnibue

Nnes effl

neriort.
nqpalrari
inaniun
1 Um,
uncofm⸗
n
wikmätt

proct:
o necat.
mnaeim
Groß
licam
monede

tpb⸗
dmuIa
opoo
Chpan
Minig⸗
DCKNN
mntnen
deen
ncend
idrizer
Anue
ind OH

mcohutn
en

mriO

A

De Herbis

Folia quoq; tumoꝛem omnẽ acdoloꝛem ⁊ epi

foꝛam ſedant.

Capitulmm. xxvf.
enreg lakenriug. Cicoꝛea que et
põſa ſolis.⁊ ſolſequium ⁊ intuba dici

tttnr. frigida ⁊ humida eſt in ſecũdo gra
du.¶ Conſtantinus in libꝛo graduum. Cij⸗
coꝛea ſiue ſponſa ſolis frigida eſt ⁊ ſicca in pꝛi⸗
mo gradu.¶ Pliniꝰli.xx. Intubum erraticũ
apud nos qͥdaʒ ⁊ ambugiam appellauere. In
egipto vocant D ¶ Igem in libꝛo vi
ceſimo pꝛimo. Cycoꝛium poſt vergilias na⸗
ſcitur.flioꝛẽtq; particule eiꝰ. Radix eſt eis len⸗

ta q̃ vtuntur ad vincula.i¶ Actoꝛ. Hec herba

ſqʒ que vulgo dicitur cycoꝛium: ipᷣa etiaʒ alijs
noĩbapᷣter ſupꝛadicta dicit᷑ elytropiũ ⁊ dyoni⸗
ſia:VUnde ð ipᷣa quoq; dicet᷑ inferiꝰin capitulo
Elyt opium de e. .

Bperationes

¶ Platearrꝰ in capᷣ.cxcoꝛea.Herba ipᷣa come⸗
ſta valet ↄ venenũ. Succus eiꝰvalet ad opila
tionẽ ſplenis ⁊ epatis ex calida cauſa.⁊3 cale
factionẽ eiuſdẽ. Hec herba viridis eſt⁊ multe
efficatie.ſicca vᷣo nulliꝰvel parue.

¶ Cocta ⁊ comeſta valet opilationi ſplenis et

epatꝭ.⁊ calefactionẽ epatis. Succus epati

ſuꝑponit᷑ vel cathaplaſmaf.
¶ Etquia virtuteʒ habet reſtringendi venenũ
qnimalia quedaʒ a venenoſis animalib leſa:
huius herbe tactu ſanan.
¶ Conſtantinꝰlibꝛo vtõ.oonfoꝛtat ſtomachũ
et valet ↄtra ſcoꝛpiones.alioꝛũq; reptiliũ moꝛ⸗
ſum cum myrrha mixta. ⁊ mulieri ſuppoſita ꝓ

Vocat menſttua.

¶ Plinius libꝛo.xx.capᷣ. Intubum.d refrige
rat in cibo ſumptum.⁊ collectioões ſanat illitũ.
Succus decoctus ventrem ſoluit. Renibus
⁊ ſtomacho pꝛoficccct.
¶ In aceto decoctum vꝛine toꝛmenta diſcutit.
Itẽq; moꝛbũ regiũ cũ mulſo ſi ſine febꝛe ſit re⸗
ſecat ⁊ adiuuat. Mulieꝝ purgatõibo in aq̃ de⸗
coctũ adeo ꝓdeſt vt moꝛtuos trahat partus.

Capitulum. cxviſ.
Inogloſſa. yſið. in li.ethymologiaꝝ.
cCinogloſſa ẽ herba quã linguã canũ
vocãt.A cinos qð eſt cams.⁊ gloſſos
qd eſtlingua. Indecinogloſſa.id eſt linguaca
nis.Et eſt herba ſimilis ar nogloſſe:niſi q ſũt
eicoſte apparẽtes ĩ folijs eiꝰ.ſʒ ſunt leuia ſatis

⁊ eſt in eis boꝛra apparens.

Pperationes.

¶ Meget᷑ vlceribooꝛis ⁊ alijs vlcerib⸗ fraudu

lent frigide ⁊ ſicce cõplexiõis.⁊ curot alcolam.
balneũ decoctioms eiꝰ curat gomoꝛreãõ.
¶ Pliniꝰ lib. xxv. Cinogloſſos caninã imitans
linguã topiarijs oꝑiboeſt gratiſſima.
¶ Aiuntq; eam ꝙ tres tirſos ſeminis emittat.

Ems radiceʒ potatamex aqua pꝛodeſſe ad ter

tianas.que quattuoꝛ ad quartanas.

anus radix pota exaqua ranis et ſerpentibo

aduerſatur.

2.

—

D
E

—–

Capitulum. cxvuifj.
Itonia. Dyaſcoꝛides.Citonia vel ci
c tomus eſt arboꝛ maloꝝ citomoꝝ. Hu
ius ſolia virtutem habent medicinalẽ
¶ Palladius libꝛo ſcõo. Mẽſe Januario tu⸗
beres inſerunt᷑ citonio. Idem li.iij.Citon ijs
ſerendis pleriq; tempoꝛa diu erſa dixerũt tamẽ
mihi vſu compertuʒ eſt. In ytalia circa vꝛbem

menſe Febꝛuario vel inchoante Marcio plã

tas citomoꝛum radicatas in paſtinato ſolo te⸗
nuiſſe.adeo velocitervt ſepe ſequenti anno(vt
frugi)gauderent.Idem menſe yebꝛuario ci⸗

tonia inſemu ntun melins in trunco d in cotis

ce.Recipiunt in ſe ſurculos ꝓpe om̃is generis.
punici ſoꝛbdi.omniũq; maloꝝ que melioꝛa ꝓ⸗
ducunt. Inſerantur autẽ nouelle arboꝛes qin⸗
bus ſuccus in coꝛtice eſt. Si maioꝛ eſt circa
radicem melius miſeretur vbicoꝛtex et lignum
beneſicio ſoli adherentis humeſcit.i¶ Balienꝰ
ſecundo libꝛo de cibis. Mala ipſa non ſunt

babentia vnam naturam:quod eſt.quia q̃das

e quseoa 636. eepv eis ſunt dulcia. quedam pontica. et quedaʒ
Eſt ⁊ alia ſimilis ⁊ que lappas ferat minutas

ſtiptica.?⁊ quedam acetoſa.⁊? quedam inſipida.
Et in dulcibo eſt ſubſtantia aquoſa temperata
Ex pontica vincit in eis frigidum terreum.
Sed in ſtipticis heceſt eadem ſubſtantia cum
aquoſa ſubſtãtia dulci. In acetoſis aũt eſt ſub
ſtantia frigida. ⁊ virtus ponticoꝝ ⁊ ſtipticoꝛũ
⁊ acetoſo ꝝ eſt virtus que incarnat ⁊ q̃ ↄgluti
nat vulnera.Et ꝓhibet illud qð currit ad apo⸗
ſtemata ĩ pᷣncipio eoꝝ.⁊ foꝛtiſicat os ſtomachi
⁊ ſtomachũ laxum ⁊ fluxũ.maxime vᷣo q̃ ſunt
ſtipticioꝛa exeis ⁊ acetoſioꝛa. Sed illud quod
vincit ſuꝑ naturam inſipidoꝝ eſt aqua.Et cõ

pliexionem eoꝛũ eſt humidioꝛ ⁊ frigidioꝛ.⁊ ipſa

adminiſtrãtur in medicinis apoſtematũ in pn
cipio eoꝝ ⁊ in augmento.⁊ vniuerſaliterĩma⸗
lis eſt humiditas multa.⁊ ſu ꝑfluitas frigida.et
ideo deſtruitur ſuccus eoꝝ ⁊ areſcit. Seruan⸗
tur tamen quando coquuntin cum melle.⁊ ſu
inde rob. Et ſeruantur eodem modo citonia
ipſa cum melle ſicut ⁊ ſuccieoꝝ.Citonia maio
ra vocantur ſaturninia.⁊ ſunt maioꝛis iuua⸗
mentiq; alia. Rememoꝛa ns ergo illoꝝ quecũ⸗
qʒ poma ſtipticant ſcias frigidum ⁊ terreſtres
chimũ habere.quecũq; autem acetoſa vidẽtur

frigidum quidem.ſed ſubtiliꝰ partium. medie
vero complexionis eſſe que dulcia ad calidius
declinare videntur.ſicut que perfecte apoya.
id eſt ſine qualitate ⁊ valde aquoſa ad frigidiꝰ
inclinata. VUtaris ergo ipſis fm pꝛedominan
tium humoꝝ virtutes. Auſteris autem pomis

quidem quando ꝓpter humiditatem multam

a tonus.ideſt ſine vigoꝛe venter extiterit.pon⸗

ticis aũt quando ſufficienter excreueru huiuſ⸗
modi. Acetoſis vᷣo q eſtimaueris in ipo groſ/
ſum humoꝛem collectum eſſe nõ valde aliquid
frigidum tanq; frigidus quidem nõ acetoſis:
ſed trimeis indiget. Siccant autẽ ambo groſ⸗
ſitiem humoꝝ acetoſa et dꝛimea. Differunt at
hec in hoc ꝙhec quidem cũ infrigidatiõe: illa
vero cũ caliditate operant᷑.palam autẽ ex iam
dictis ſepe ꝙ ſtiptica quideʒ ſuꝑfluos ſeceſſus
reſtringunt.acetoſa humoꝛem quidẽ groſſum
inuenientia in ventre diuidunt hunc. ſubdu⸗
cũtq; ſtercus.⁊ ꝓpter boe humectãt egeſtiões.

2

ets
h.
W
dc
i cta
algom
IGdin
wonſn
gn itn
qelt
Hlinſpc
enperen
teran.
nmam
teſtſob
throñ
on
t4
nn
wſin
Nudce
Ua. Eid
.

nüäinn

trima
cee
eruan’
xleaſt
conia
ia mov
iunag
gvech,
mar
awiden
mmed

dcn

1e dpot⸗
Vg
Connan
nn

nulR:

pon⸗
ſunß
ſoe
uigus

Ao

wvgN
nit
liel
icimn
ſecſi⸗
n
kſen
ſin

—

dN & d

D

De Herbis

pur um aͤutem inuenſentia ventrem reſtringut
ipſum magis.

Operationes

¶ Anicẽna li. ij. cap̃. de citonijs. OQñ abluitur

cinis ⁊ folioꝝ eius ſunt ſicut tuthia.⁊ rob *
mox erꝰ areſcit ꝓpter illud qð eſt in ipſo de hu⸗

miditate aquea frigida.ꝛ aſſatũ eſt meliꝰ ⁊ ma
gis ↄferens.et eius qͥdeʒ aſſatio fit quãdocun
qʒ cauat᷑.⁊ eijciũt᷑ gra na eiꝰ.⁊ ponit᷑ in ipᷣo mel

⁊ linit᷑ luto eiꝰ coꝛpus.et poſtea poni in cinere

frigida eſt in hmoet in fine.et ſicca in pᷣncipio
ſecũdi. Et eſt ſtipticũ ↄfoꝛtatiuũ foꝛtiter.⁊ flos

eius eſt ſtipticioꝛ.Et ſimiliter oleum ipſius et

dulce. eſt minus ſtipticum et ſemen eius eſt le
nitiuum ſine ſtipticitate.

7

¶Et ꝓbibet curſum ſupfluitatũ ad viſcera. et

retinet ſudoꝛc.⁊ oleũ eius ↄfert ſciſſuris frigo
ris et foꝛmice.⁊ eſt vtile vlceriba ſcabioſis. Et
multimido eiꝰgenerat doloꝛẽ nernoꝝ.et aſſata

ponit᷑ ſuꝑ apoſtemata oculi calida.

* „

¶ Eteius ſuccus ↄfert dilatatio ni anbelitꝰ et

aſmati.⁊ ꝓhibet ſputũ ſanguinis.⁊ ſemen eiꝰ

gfert aſperitati gntturi.⁊ lenit cannã pulmo

nis.⁊ muſcillago eiꝰetiã humectat ipᷣaʒ cãnã.
¶ Et ↄfert vomitui ⁊ ebꝛietati.⁊ ſedat ſitim.et
ↄſoꝛtat ſtomachũ recipiemẽ ſuꝑflintates.
¶ Syrupꝰ eius ⁊ ipſiꝰinfuſio.⁊ qð de eo elixa
tũ eſt ex ipᷣo vtunt᷑ multi in ſecũda menſa ſuper

vinũ.⁊ ꝓhibet ebꝛietatem. ð
¶ Et fi ex eo ſyrupꝰↄfoꝛtans appetitũ deiectũ
valde ⁊ moꝛtuũ.⁊ ↄfoꝛiat ſtomachum. .

¶ Et pꝛohibet vomitum flegmaticum.⁊ eſt pꝛo

nocatiuum ⁊ iam dictum eſt ꝙ illud eſt prac;

cidens.Et illud quod cum melle elixatumeſt
eſt maxime pꝛouocatiuum

Ve rũtamen qñ ſoluit ventrem ⁊ nõ ſtringit
⁊2? generat colicam ⁊ doloꝛẽ ventris pungitiuũ
⁊ cõfert diſſurie.⁊ retinet flurxũ menſtruoꝝ.et
cofert arſure vꝛine qñ diſtillat᷑ ſuccus eiꝰ aut

oleum ipſius in virga.et confert oleum eius re

nibus et veſice.

Et qñ ſi umitur poſt cihoᷓ ſoluit adeo q; quan
do plurimũ ex eo ſumit᷑ extrahit cibum ante di

geſtionem. et criſteriſatur decoctio eins ad emi

nentiam ani ⁊ matricis.

¶ Rabbi Moyſes. Citonia a pꝛegnãtibo co⸗
meſta generãt filios hilares.⁊ comeſtio ipſoꝝ

aſſoꝝ poſt cibũ generat gaudaii.
¶ Serapion libꝛo aggregatoꝛꝭ capitulo Cafa
auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis.Arboꝛ citomoꝛum ⁊
maloꝛũ folia ſimiliter ⁊ flos ⁊ ſummitates ſunt
ſtiptice.et pꝛopꝛie arboꝛis citomoꝛum.et fruc⸗
tus immaturus eſt ſtiprieus.
Mala aũt üla q̃ colligunt᷑ in vere generant

c
cat᷑id eſt alta rotunditas. Hinc ⁊ fruct eius

colera mcitrinã.⁊ inducuntinflammationem

de genere neruoꝛum. —H
¶ Sʒ citonia ſunt bona.⁊ ſi aſſant᷑ ſunt melio
ra habẽtibo ſluxũ antiquũ.⁊ vlcera inteſtinoꝝ
⁊ ſputũ ſanguinis.⁊ colliricã paſſionẽ.
Etilla que dicũtur mellomella molliũt ven⸗
trem ⁊ expellunt lumbꝛicos.et ſunt mala ſto⸗
macho⁊ inflatiua ipftis.
¶ Sedilla q̃ nommant in latino arnicata ſũt

et nocent neruis ⁊ iuncturis ⁊ membꝛis q̃ ſũt

bona ſtomacho.⁊ ſtringunt ventrẽ.⁊ ꝓuocant

Vꝛinã.niſi qꝛ ſunt debilioꝛis vᷣtutꝭ qᷓ;cuonia.et
iſta ſũt illa q̃ vocant᷑atyrotipa. Et ſilia ex eis
ſũt ſilia malis in vere naſcẽtibo in ſtipticitate.
Et opoꝛtet adminiſtrentur citonia in egri
tudinibo in qͥbo poꝛtet ſtipticare anteqᷓ; ad ma

turationem perueniant.

Capitulum. crix.
Ipꝛeſſus.yſidoꝛus. Cipꝛeſſus grece
dicitur eo ꝙ caput eius a rotũditate
in cacumen erigit᷑. vnde ⁊ conon vo-
conus dicitur:qꝛ rotũditas eiꝰconũ imitatur.
Huius lignũ cedro pene pꝛoximã habet virtu

tem. Temploꝛũ quoq; trabidus aprum impe
9

Tractatus

netrabili ſoliditate nunq; onericedit. Antiqui
ramos cipꝛeſſi pꝛope rogum conſtituere ſole⸗

bant.vt odoꝛis ſui iocunditate cadauerũodo⸗

rem dũ vꝛerentur oppꝛimerent. Hec arboꝛ apð
paganos moꝛtuis conſecrata eſt. eo ꝙ in mo⸗
dum hominis exciſa non pullulat.¶ Ambꝛo⸗
ſiuns. Cipꝛeſſus ⁊ pinus in alta ſe cacuminaex
tulerunt.manetq; pꝛerogatiua cipꝛeſſs.vt nul
li eas vẽti hoꝛroꝛe ſuis diſpoliẽt coꝛonis. Hec
arboꝛ lacunariboeſt vtilis.comendandiſq; fa⸗

ſtigis. VUnde m canticis dicit etigaʒ. Lacuna⸗

ria noſtra cipꝛeſſina.¶ Poalladius libꝛo duo⸗
decimo.Cipꝛeſſus ad fabꝛice materiã es egre⸗
gia.¶ Plinius libꝛo viceſimotertio. In choo
inſula naſci creduntur cipꝛeſſi.ſloꝛem imbꝛib⸗
decuſſum terre alin animante. ¶ Plateaniꝰ.
Cipꝛeſſus eſt calida in pꝛimo gradu.ſicca in ſe
cunmdo. Duius arboꝛis folia lignum et poma
competunt vſui medicine. Sed poma ſtipti⸗
ca ſunt et conſolidatiua.Lignum et ſolia diu⸗
reticaſunt.i¶ Balienus ſeptimo ſimpliciũ far.

capitulo de cipꝛeſſio.ſm tranſiationem grecam.

Cipꝛeſſi germina ⁊ folia ⁊ bacce que iuuenes
⁊2 molles magnoꝝ vulnerũ in coꝛpoꝛibo duris
ſunt conglu:matiue ex quibus maniteſtũ eſt:
qm̃ ſiccatiue ſunt virtutis.non habentes appa
rentẽ acredinẽ ⁊ caliditatẽ ſicut ⁊ guſtus teſta
tur. Apparet em̃ in ea modica qiidem agedo.
plurima autẽ amaritudo.⁊ multo plumimna eſt
ponticitas qᷓ in tota planta tanta vero eſt acre
do ⁊ caliditas quanta.ducitquidẽ ponticita
tem ad pꝛofnndũ. Serapion libꝛo aggrega
toꝛis cap. Saſſa.auctoꝛitate Galieni. Quod
excipꝛeſſo adminiſtrat᷑ſunt ſolia extremitates
⁊ nuces eius.⁊ in ſapoꝛeeiꝰ eſt acuitas ⁊ punc⸗
tio parua ⁊ amaritudo ſatis.⁊ punctio eſt ſoꝛ⸗
tioꝛ ama ritudine.ſʒ de amaritudine ⁊ acuitate
ineſt qᷓntitas tanta ꝙ facit eã penitrare ad pꝛo
ſundũ coꝛꝑis ſine calefactione ⁊ moꝛdicatiõe.
Et virtꝰeius eſt q̃ deſiccat in qua nõ ẽ acui:as
⁊ moꝛdicatio apparenter.⁊ qᷓntitas ſue calidi⸗
tatis eſt q̃ntcuas q̃ eſt ſufficens ad penetrãdũ.
Eteſt calide ⁊ ſicce cõplexionis.i¶ Plinicapᷣ.
de cipꝛeſſo. Arboꝛeſt omibo nota q̃ a grecj no

men ſumpſit.eo ꝙ habet in ſummuatiba rotũ

daſeminũ capita qᷓ dicunt᷑ gallecipꝛeſſi.
Pperationes.

¶ Dya coꝛides capitulo de cipꝛeſſo. Eſt arboꝛ
omnibo nota coꝛium ſemen ⁊ folia cum dulco⸗

re bibita cum mvrrha modica veſice reuma/

ciſmumcom pelſcit.

Diſſurijs medetnr.buiꝰſemen viride:vel pi⸗
ra eius bibita emoptoicis medent᷑. Diſſinteri

cis ⁊ ciliacis maxime ꝓdeſt.tuſſiet oꝛtonoicis

pꝛeſtolat᷑.Eius elixatura tantũ ꝓdeſt qᷓntum
ſuple ſemen eius quod in aceiococtum id ſace

re nocuit.

¶ Cũ puluere lupini admixtum enterocellicos

ſiccat vt catha plaſma appoſitũ ſolia eius ſimi⸗

lem habent virtutem.

¶ Romus erꝰ cũſemine in domo poſitus:co/

nopes vel zinzalas fugat.Hec folia vt catha⸗
plaſmata adhibita recentia vulnera curant.
¶ In aceio cocta ⁊ infula capillos inficiũt.po⸗

lente trita ⁊ admixta ignẽ ſacrũ cõpeſcũt.vul⸗

neribo medentur.
¶ Carbũculis opitulant᷑.tumoꝛes ocnloꝝ de

pꝛimũt. Cerotis nobilibo miſcent. Et ↄfoꝛtãt

ſto machũ.⁊ ſanguinẽ ſtringũt.

¶ Auicennalibꝛo ſecundo capitulo de cipꝛeſ⸗

ſo. Calide cõplexionis eſt in pᷣmo gradu.ſiccꝰ

in ſecundo. Et quidam dicũt ꝙ eſt frigidꝰ val⸗
de.et quidã iudica uerũt ꝙeſt virtus ei cõpoſi
ta.⁊ caliditas eius eſt ſᷣm quantitatem que fa

cit penetrare ſtipticitatem. ſtipticitas pꝛofũda
tur ⁊ peruenit ad membꝛa. FYolia ⁊ ni ei ſũt
ſtiptica.et in ipſa eſt reſolutio et reſoluit humi
ditates. .
¶ Et nux qnidẽ eiꝰ foꝛtioꝛ eſt in om̃i re qᷓ; folia
ipſiꝰ.Et in ipᷣa eſt vis faciẽdi adherereſangui⸗

nẽ:ita ꝙ remonetputredinẽ qñ decoquit cũ ace

to ⁊ lupinis.⁊ liniturſuꝑ vnguem:et remouet
cius veſtiggas. ̊”ZM
¶Et eiꝰ folia delẽt moꝛſeam. folia erꝰ recentia
⁊ nux ipᷣiꝰoſolidat vulnera q̃ ſũt in mẽbꝛis du⸗
ris cũ fuerint recenter collecca.

¶ Et ↄſerũt foꝛmice ⁊ heriſipile.ꝛ ꝓpꝛieumſa

rina oꝛdei. Nux ⁊ ſolia eiꝰ bona ſunt collo.cuʒ
ex eis ſit empla ſtrũ ↄferũt.⁊ cũ farinaoꝛdeiſu
perpoſita heriſipble.
¶ Etↄtoꝛtat neruos.⁊ extinguit ramicẽ moꝛe

emplaſtri ſuppoſita. ⁊ roboꝛat mollificationẽ.

¶ Et ſtringunt etiã q ter᷑ nuxcipꝛeſſi multũ

cum ficubo.Et ponũ de eis licniũ in narem.

⁊ſanat carnem additam.

Et decoctio eiꝰcũ aceto ſedat doloꝛẽ dentiũ.

Et datur ad bibendũ nux eiꝰcũ vino ad ſputũ
ſangu nios.⁊? ad difficultateʒ anhelitꝰ:⁊ ad tuſ⸗
ſim antiquã.⁊ ſimiliter eiꝰ decoctio.
¶ Et bibuntur folia eius cum vino:⁊ ↄſerunt
difficultati mingendi.etcurſu ſuperſluitatum
ad veſieeem. S

*

Et conferũtetiam vlceribns qᷓ ſunt in inte⸗

.

ſtinis. Loco eius ponitur medieſas ponderis
eius de ſarcocolla rubea. “

1N
Nidrſe
notn
daſtir
engeſt

rerit
bumi

ſangui⸗
kciae
emonet

nda
Ms

an
Coloa
goel

nne
e:
inuti
mnn.

ſpui
wun

nt
iamn
ning
0ds

B

De Herbis

Capitulum. cxx.
Pbens. Ofa. Cypꝛꝰeſt arboꝛ habẽs
c folia oliue ſimilia:ſʒ viridioꝛa ⁊ paulo

groſſioꝛa. Semẽ nigꝝ:⁊ floꝛẽ album

cũ germine ⁊ odoꝛe bono. Gloſa ſuꝑ cantica.
Cipꝛus eſt arboꝛ aromatica in egipto ſemine
candido et odoꝛifero.qui coquit᷑ in oleo ⁊ expᷣ
mit᷑ vnguentũ regale qͥd ðꝛ cipꝛus.i¶ Pli.in li.
xij. Cipꝛus eſt arboꝛ in egipto ʒiʒifi folijs ſemĩe
coꝛiandri candido ⁊ odoꝛato.
Hoperrationees.
¶ Dyaſ. Huiꝰ folia maſticatatumoꝛẽ oꝛis cõ⸗
peſcunt.qꝛ virtutis coberentis ſunt.ſʒ cetera

eiuſdẽ arboꝛis cathaplaſmata humoꝛes ettu⸗

moꝛes calidos tollunt.Harũ etiam elixatura

2*

fomento combuſtis medetur.

Eadẽ qᷓ; ſucco ſtrutij mixta ſi caput aſſidue
ſomẽtes capillos inficiet.flos eiꝰcũ aceto catha
plaſmatibo adhibitꝰdo loꝛẽ capitꝭ ſoluit.
q¶ Plinius libꝛo vtõ.Hec in o leo coqᷣt᷑ ⁊ poſtea
pᷣterit id qð cyperus dicit᷑. Optimum eſt in ca
nopica in ripis nylinata. Scom aſcalone iu
dee.Tertium cypꝛo inſula:odoꝛis ſuauitate.
NQuidam hanc dicũt eſſe arboꝛem q̃ in ytalia

liguſtrũ vocet᷑.Etiã alcannã appellãt.vt ſupꝛa

de ea capitulo tredecimo Alcing.
¶ Item Plinpinli.xxiij. Excypꝛo fit oleum:
cuiꝰnatura calefacit neruos ⁊ emollit. Folia
ſtomacho illiniunt. ⁊ vulue concitate ſuccꝰ eo⸗
rum apponitur. Yolia quoq; cõmanducata re
centia medentur vlceribus in capite mananti
bus.et oꝛis collectiomd.
¶ Decoctũ eaꝝ ambuſt et luxatis pdeſt. Ru⸗
fant capillum tuſa adiecto ſtrucij mali ſucco.
enenpiri wlozen katen aceto illitus.
¶Ulcera putreſcentiaꝑ ſe vel cum melle ſanat
Odoꝛ aũt floꝛis oletqmommüfact⸗ eln

£

Coapitulum.cxxj.
Idperus. Dyaſco. cap̃. de Cipero. Cipe
c tmnausſiue vt alij criſceperon.folia habet
ilſimilia poꝛro.ſed oblonga ettenera.⁊
aſcendit deterracubito vno ⁊ ſemis.haſtã ha⸗
bens anguloſam ſimilem iunco.que haſta in
capite ſemen generat.Radices ſub terra habz
rotundas ⁊ oblõgas ſicut oliua nigra q̃ multe
⁊ ↄiuncte naſcunt᷑coloꝛe nigro ⁊ odoꝛe ſuaui.
guſtu ſubamaro. Faſcit᷑ in locis aquoſis ⁊ in
pꝛatis ⁊ in paludib.In his radicibus ea no⸗
bilioꝛ eſt que grauioꝛ et durioꝛ et groſſioꝛ ſue/
rit.⁊ non frangibilioꝛ.ſed aſperioꝛ.⁊ odoꝛe ple
nioꝛ viſcitudinem odoꝛis habpenotalia ſigna
i

8

„ „ dDbK n

longioꝛa eis ⁊ ſu btilioꝛa ⁊ durioꝛa.

* .

folia parua.⁊ ſemen ⁊ radixeiꝰ eſt ſimilis oli⸗
ue quedam ex eis eſt longa:⁊ quedam rotũ

da.⁊ eſt nigra. Haſcitur in locis domeſticis ?

aquoſis.Et eſt alia ſpecies cipꝛi in India que
eſt ſimilis ʒuccaro in ſapoꝛe ſuo.⁊ quando na
ſcitur eius coloꝛ eſt ſicut coloꝛ croceus.⁊ quan
do fricatur ſuper cutem coꝛpoꝛis facit pilos

ſtarim cadere. Melioꝛ autem ex cypero eſtille

qui eſt plenus granis ⁊ groſſus dirus.diffici
le frangibilis habens odoꝛem bonum cũ pau
co acumine.Et quod adminiitrat᷑ ex cipero ẽ
radix ipſius.⁊ odoꝛ eius eſt bonus.⁊ in ſapoꝛe
eius eſt acuuas cum pauca ſtipticitate 2 calefa
cit ⁊ deſiccatſine moꝛdicatione.

Pperationes.

¶ Dyaſcoꝛides anctoꝛitare Aben meſuaxy. eſt
calida ⁊ ſicca in ſecundo facit augmenaum in
ſenſu. ei confoꝛtat ſtomachum.
¶ Et melioꝛat coloꝛem.⁊ eſt bonus emoeroidi
bus.⁊ efficit oꝛis odoꝛem bonunm.
¶ Et quando bibitur cum oleo lentiſctcalela⸗

cit renees.

4 Et ↄten frigiditati veſice diſtillatii vꝛine:
re timetur ne vtens fiat lepꝛoſus.
¶ Galienꝰ.vij.ſimpli.far. capᷣ de cipero.Ciperi

1 addit in ſanguinem calefaciendo ipᷣm.qua⸗

vtiles maximeſunt radices calefacentes ⁊ ſic⸗

cantes ſine moꝛdicatione.
¶ Ande vlcera que popter humiditateʒ mul⸗
tam ſunt difficile cicatriſabilia mirabiliter ius
uat. habet autem quid ⁊ ſtipticumnm·
¶Et ꝓpterea vlceribus que in oꝛe ſunt idone⸗
us: ac vero ⁊ inciſiuam quandã viriutẽ habet
Attendendũ em̃ eſt:quia lapidẽ patientiba cõ
uenit.⁊ mẽſtrua ⁊ vꝛinas mouet.
¶ Item Dyaſ. capᷣ. de cipero. Vires hʒ caleſa⸗
ciendi⁊ deſiccandi abſq; moꝛdicatiõe. VUnde
multũ infuſa vlcera qꝗᷓ difficile cicatriſant᷑ mi⸗
rabiliter curat. Ha bet etiã aliqd ſtipticũ in ſe

⁊eſt diuretica.Et hʒ ↄſumẽdi vim ꝑ quã lapi

des in remba generatos cõminuit

4

¶ Armnã ⁊ menſtrua ꝓuocat.addit᷑ ꝛ⁊ malagi⸗

narb⸗ calidis ⁊ ↄfectioniba oleoꝝ. Dicit᷑ etiaʒ

ꝛa. 1 habet ſti⸗
pitem longitudine vnius bꝛachij ⁊ plus.ſʒ nõ
rectum. in eo eſt toꝛtuoſitas.⁊ eſt quadrans ſi⸗
milis ſtipuiſquinanti. ⁊ infra ſůmitates ſunt

pabet Cilienſis aut Syriatica. Uires babet
calefaciendi ⁊ deſiccandi abſq; moꝛdicatione.
⸗Serapion libꝛo aggregato; capᷣ. Sahade.
auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis. Sabade.id eſt cipe⸗
rus. babet folia ſimilia folijs poꝛri.mſi qꝛ ſunt

in India cyperum naſciſimile ʒnccaro.et cuam
ma ſticat᷑ coloꝛẽ croceumfacit.

Et g̊ ſi capulis traiectũ fuerit cadũt a copis R

mixtũ pᷣcantionibo medet᷑.Coctũ ſeſſionibo ſa⸗
cit.Auiceñ.de viribo dicit ꝙↄſoꝛtat coꝛ.

N

Capitulum. cxxij)

E Inamom Dlini ri.Einamomnd .
c frruterx eſt duoꝝ altiudine cubitoꝝ am
pliſſimꝰ:palmiq; minimꝰq̃ttuoꝛdigi⸗
toꝝ craſſitudinis ſtatima terra ſex digitis ſur
culoſus aridoſimilis cũ viret nõodoꝛatxꝰ. oꝛi⸗
gani filio.ſiccitate gaudẽs. Imbꝛe ſterilioꝛ. ſeun
dire nature. Gigni quidẽ in planis:ſp denſiſſi

mis in vepꝛibo rubiſq; difficilis collectũ. Non
metit: niſi deꝰ?pmiſerit. Hec ante ſolis oꝛtũ vel

poſt occaſum metere licet. Sarmẽta quondã

ſacerdos haſta diuidebat. deoq; Joui partem

reponebat.Reliquã vᷣo partẽ mercatoꝛ ĩ maſ⸗

ſas condit. Eſt ⁊ alia fama cinn ſoledinidi tri
naſq; pꝑtes fieri.deinde ſoꝛte germina diſcerni

Onodq; ſoli ceſſerit relinqͥac ſpõte ↄflagrare.
¶ Ex li. de na. re. Cinamom arboꝛarde ſilis ẽ
cũ viret ⁊ ffoꝛet ſiccitate gaudet. Itaq; ſterilis
imbꝛe fit.ſecũdioꝛ aũt in denſiſſimis vepꝛibꝰ

4

nmti
bioren
nun
cr
an
liolen
denſſi
i on
oi
imah
nidimm
en
gre⸗
ſois

npin

De Herbis

fitac ꝓnenit. Anicenna.Cinamomũ calidũ
eſt ⁊ ſiccũ in tertio gradu. Meliuſq; eſt illud
quod eſt boni odoꝛis ⁊ acuti ſapoꝛis ſine moꝛ⸗
icatione coloꝛis puri nõ commixti.Et vt ait
Dyaſ. Melius eſt nigrũ ad igneitatem ⁊ rube⸗

dinem declinans. Planũ ramos habẽs ꝓpin⸗

quos ſubtiles.in quo ſunt dulcedo ⁊ ſalcedo:
et moꝛdicatio parua:nec eſt valde frangibile.

Ex eius quidem bonitate eſt vt vincat omneʒ

doloꝛempꝛeter ſuumet nonſentiatur cum eo.
Eſt autem vltimũ in ſubtiliatone attractiuu:
aperitiuum:rectificans omnẽ putrefactioneʒ
⁊ virtutem coꝛruptã.O leum eius calidum eſt
⁊ valde reſolutiuũ.liquefactiuum. Plateariꝰ.

Cinamomũ calidũ eſt in tertio:ſiccũ in ſecun⸗
do. Eligendum eſt illud quod ſubtileeſt acu⸗

tum. habens odoꝛem dulcedmimirxtũ cũ mul
ta aromaticitate ⁊ ſubꝛufum. Quod autẽ ſub⸗
albidum eſt aut nigrum abijciendũ: ꝑ decem

an nos poteſt ſeruari. Dyaſ.ſᷣm tranſlationeʒ

noſtram capitulo de cinamomo. Cinamomi

genera multa ſunt. ſed melioꝛ eſt ommba que

eſt ſimilis caſſie maſſolites:qui recens fuerit

⁊ niger coloꝛe.⁊ qui miſſus ĩ vino ſoluat ſe.vir⸗
gulas ha bens teneras ⁊ lenes ⁊ nodis plenas

⁊ cũ odoꝛe pleno velutirute acer atq; moꝛdax
guſtu in ſilitudine naſturcij ſeminis cũqdsʒ
ſalſedine ⁊ feruoꝛe et parua viſcitudine. cinus

baſte cum fregeris emitiũt pulueres odoꝛeom

nia vincentes.has haſtas cuma terra euullſe⸗
ris:radices earundem ſequuntur. Hec eſt ꝓ⸗

batio optimi cinamomi.Eſt etiam alterum ge

nus cina momi montanumtactu aſperi boc
groſſius eſt et ſubꝛufum coloꝛe.Tertium ge⸗

nus eſt ſimile caſſie maſelliotice ſub nigellum

colloꝛe tactu lene ⁊ non multos ha bẽs.Qua⸗

rum genus eſt coloꝛe albo:taciu molle: ſimile
caſſie.in roboꝛe groſſum ⁊ fragile ⁊ radicbbus

maius.Qnintum genus eſt odoꝛe ſimile caſ⸗

ſie coloꝛe ſubꝛufum ⁊ coꝛio caſſie ſimile haſtã
in ſe habens foꝛtioꝛem cum radicib groſſioꝛi
bus ſimilibo libanotido:⁊ multas baſtas reti⸗/

nens ſimiles mirte ⁊ caſſie:ſed non tantũ odo⸗
re plenum. Eligendum eſt autem cinamomũ

pꝛimi generis coloꝛe ſubnigrum ſcabioſum. et

lemen ba bens ſimile piperi ⁊ lene lignũ:cuiꝰ

radix inutilis eſt. Gexium genus eſt cinamo

mi.quod appellatur lotos ⁊ motos:ſed nec vir⸗
tutem nec odoꝛem habet. Septimum genus
eſt quod a grecis nominatur xilocinamomum

id eſt lignum cinamomi.radicem habens ma
iorem cum haſtis nodoſis ſimilibus cinamo
mo. ⁊ in odoꝛe non ſuaue.boc dicunt aliqͥ me⸗

kus eſſe cina momo.

Operationes

¶ Serapion ancto. Bal. Subſtãtia cinamo

mieeſt ſubtilis. ⁊ vrtus eius eſt calida in tertio

⁊ nõ eſt aliqua medicina calida cuius deſicca/
tio eſt ſicut deſiccatio eius ꝓpter ſubtilitatem
ſue ſubſtantie. Sed illa ſpecies q̃ dicit᷑ Keiſe
eſt cinamomũ quaſidebile.Et ſunt quidaʒ no
mina in cinamomũ ʒz.
¶ Etdixit Gabł.in libꝛo decibis: ꝙ cinamomũ
aromatiʒat ſtomachũ.? ↄfert frigiditati eius:
⁊ frigiditati epatis. ðÿͦ
¶ Et facit euenire ſomnũ.⁊ aperit opilationes
7onocat menſtrua.? abſtergit obſcuritatem
viſus.
¶ Et deſiccat humoꝛes qͥ ſunt in capite ⁊ ĩ ſto⸗
macho.Et de ꝓpꝛietate vſus eius eſtq vſus co
meſtionis eſtↄſerens obſcuritati viſus q̃ acci⸗
¶ Et idem aucto.Dyaſ.Cinamomũ ingredit᷑
ↄfectionẽ medicinarũ odoꝛiſferarũ bonarum.
⁊ eſt maximi iuuamenti.⁊ teritur ⁊ ↄficit᷑ cum
vino bono.⁊ fiunt inde trociſci.qͥ deſiccantur
⁊ reponuntur in vmbꝛa.et ſic virius eius diu⸗

tius ſeruari poteſt. =
¶ Oyaſ. Uirt om̃icinamomo eſtcalida⁊ diu⸗
retica ⁊ malactica ⁊ leptintica.
¶ Et potatũ cũ aqua ſecũdinas mulieꝝ exclu
dit.⁊ menſtrua puocat. MHeliꝰ his reb opitu

lat᷑ ſi mirre fueritmixtinn.

Venenatis moꝛſibo occurrit vel veneno po

tato:caliginesoculoꝝ detergitcum melletriiũ.

maculas vel lentigines de ſacie purgat.

Luſſimſedat.catarrum mittigat. ydropica

medetur.

¶ Nefreticis vtiliter dat. Miſcet᷑ etiã ꝓfectio⸗
nibo occullarijs ⁊ in om̃ibo vtilioꝛes inuenitur
vires habens ⁊ guſtum acremextenſa ſtringit

Et in antidotis pᷣcioſum eſt.

I¶ Galvij.ſimpli.far. capᷣ.de cinamomo. Cina
momũ ſumme eſtſu btilium parciũ:non tamen

ſumme calida.ſed m tertio gradu.⁊ deſiccatio
eius eſt ſicut calefactio ipſius ꝓpter ſubtilitatẽ
ſubſtantie ſue. Sed canella cin amomũ eſt q̃ſi
cinamomũ debile.Et quidã etiam caltion vo⸗

cant cinamomũ.Et quidaʒ ſunt qui nominãqt

cinmmomum azet.
¶ Auccenna li.ij.cap.de cinamomo.Cinamo

mũ vlumũ eſt in ſubtilitate.attractiuũ.aperiti
num. rectifſicans omnẽ putrefactionẽ:⁊ omnẽ
virtutem coꝛruptam:⁊ omnemſanioſitatẽ hu⸗

moꝛalem.

Et idem in libꝛo de viribus coꝛdis ait ꝙ cõ⸗

foꝛtat coꝛ.
h iiij;

7 d t

1*

Tratctatus

Capitulum. cxxiiſe
Iminum quoddam eſt quod dicitur
c ciminum carmenum. quoddã quod
dicitur ciminum regale.quoddaʒ qð
dicitur ciminum album.quoddam ciminũru⸗
ſticoꝝ.quoddã ciminum ethiopium. quoddã
ciminũ baſilicum.quoddam ciminũ egyptiũ.
quoddam ciminum dulce.quoddã ciminum
agreſte. quoddam quod dicitur ciminumpla
tociminum.Ciminum carmenum..id eſt ſiſe⸗
leos.Ciminum album idem quod ſupꝛa. Ci⸗
minum dulce idem quod ſupꝛa.Ciminum ru

ſticoꝝ idẽ quod ſupꝛa ſimiliter.Ciminũ ethio

pium eſt quoddã ſemen ſimie ꝗmeos ⁊ eſt git:
ſicut apparet infra in capitulo Git.de g.Cimi⸗

num baſilicum idem qð ſupꝛa.Ciminũ egipti/
um eſt ciminũ vſuale.Ciminũ agreſte eſt ilud
qð per Dyaſcoꝛidem multa in capitulo iſto de
ſcribitur. Platociminũ.id eſt ſiſeleos. Ciminũ

vſuale eſt ſemen berbe in multa quãtitate na⸗
ſcens pᷣciſe vt pᷣſens figura iſtiꝰcapituli oſten⸗
dit.virtutem habet diureticã.⁊ ſubtiliandi fu⸗

moſitates. Eſt calida ⁊ ſicca in tertio gradu.
Et quidam dicunt qeſt ſicca in ſecundo. hHa

lienus.vij.ſimpli.far.capᷣ.de Cimino.imini
ſemine maxume vtitur ſicut et aniſi et leuiſtici

⁊ccarui ⁊ petroſilini.Eſt aũt calefactiue virin

tis ſicut üloꝝ ſingulũ ⁊ diureticei ⁊ deſtructiue

ventoſitat. de tertio gradn exiſtẽs calefacien⸗

tium. Dyaſcoꝛides capᷣ.de Cimino.fᷣm tranſ⸗
lationem noſtrã.Ciminũ quoddam eſt vſua⸗
le.quoddam egiptium.et quoddam oꝛitur in

alis partibo etiſtud eſi ciminũ noſtruʒ q co⸗

muniter babemꝰin vſumet euſtomaticumeſt.

Sed plus illo quod oꝛitur in egipto qð vypo⸗
balſamũ vocat. AUnde tale ciminum vſuale in

om̃ibopꝛouincijs muenit. Sed ciminũ agre⸗
ſte naſcit᷑in calcedonia ⁊ hyſpania.virgã habz

duabo palmis longã. in qua folia naſcũt quate

tuoꝛ aut qͥnq;.⁊ tenuiſſima ⁊ diuiſa ſicut gin⸗

gigdiũ.in qua virga ſunt capitella qnq; aut ſex

rotunda⁊ mollia.in quibus eſt ſemen quod ſi

guſtui applicaueris viſcidioꝛ eſt noſtro. Haſci

tur locis humectis.Ciminũ noſtrũ vſuale ha
bet virtutem ſeranticam ⁊ feruenteʒ ⁊ mictua
lem ⁊ ſtipticam. Serapion li.aggre.ca.camin.
auc.Dyaſco.Camin.id eſt ciminum noſtrum
quod vocatur egiptium.Eteſt aliud ciminum
quod dicitur carmenum.Et eſt aliud qð dici⸗
tur agreſte.Et eſt quoddaʒ exeo boni ſapoꝛis.

eſt ꝓpꝛie carmenũ.⁊ ipᷣiꝰexpoſitio eſt regale.Et
ipᷣm eſt babilonicũ.Et idẽ auctoꝛitate Ga

—

lieni.ex eo eſt domeſticũ ⁊ agreſte. Domeſticũ
vero eſt quod magis adminiſtratur ⁊ maxime
ſemen ſicut adminiſtratur ſemen aniſi ⁊ leuiſti
ci⁊ carui ⁊ apij montani.virtus eius eſt calida
in tertio grau.

OPperationes

¶ Dyaſcoꝛides. Ciminũ noſtrũtoꝛtionibus ⁊

inflationibo in oleo coctũ ⁊ ſupꝑpoſuuʒ medet᷑.
cathaplaſmatibo miſcet᷑.oꝛtonoicis cũ puſca
neceſſarie datur moꝛſibus venenatis cũ vino
opitulatur. 4
¶ Tumoꝛem teſtium admixta pollina fabe ⁊
vue paſſe ⁊ cerotis impoſituʒ medicatur aceto
mixtum menſtrua abſtinet: ⁊ ſanguinẽ nariũ
ꝓfluentem ſic ſtringit.potui datü ſiue inunc⸗
tum palloꝛem facit. S
¶ Et quia calidiſſimũ eſt doloꝛeʒ veſice placat:
⁊ calculos iuug.

nes aque mixtuʒ ſaluberrime curat.Cũ aceto
vo ſubglutientib opitulat᷑. AUenenis occur⸗
rit.doloꝛem ſtomachi compeſcit.

¶ Maſticatum ⁊ impoſitum liuoꝛes detergit

Melle addito ⁊ vua paſſa omnia ſimiliter fa⸗
cere nouit. In hoc fſos naſcitur niger veluti
ſemẽ qui bibitus ſimilis eſt melantio. Moꝛſi

Semen cimini agreſtis toꝛſiões ⁊ inſflatio

O½ R

eyen
nane
Ahagn
fmnang
etpſn
lonur
ci
Monet.
f
miuen
nmhüggr
miben
ütanr
ſatgn⸗
Harſer
ncrod ſi
. i
ingeba
Smicna
ACA.
npoſnn
faminm
diß
ale Et
lare e
weſtici
mume
Aleuſſti
1cdlida

—
—
—
—

De Herbis

bus venenatis occurrit. Strangnirijs ⁊ dolo

riba veſice pꝛeſtet effecttum.
I¶ Et coagulatũ ſangumẽ ꝑ vꝛinã mingi facit

Marime ſingularepᷣſidiũ eſt ſi bibituʒ fuerit
cũ elixatura apij.

„

Auicenna li.ij.cap. de cimino. Ciminumſcz

noſtruʒ velvſuale expellit ventoſitates ⁊ reſol/
uit.⁊ in iplo eſt inciſio ⁊ exiccatio.etin ipſo eſt

ſtipticitas cum lauatur facies ex aqua ipi cla⸗
rificat eam.et ſimiliter eius accepuo ⁊ vſus ip⸗

ſus cum mẽſura eins nanq; nimius vſus fa⸗

ciem citrinat. M
Et adminiſtratur cum ceroto aut oleo ⁊ mel

le conſolidat vulnera propꝛie ſilueſtre.Cuius

ſemen eſt ſimile ſemine lini. cum exeoimplent᷑
vnnerg. —

Qum teritur ciminum cum aceto ⁊ fit odoꝛa

mentum exeo abſcindit fluxum ſanguinis na
rium.et ſimiliter cum ex eo intromittitur lici⸗
nium in naribus. HW
¶Et qnq; maſticatur ⁊ miſcetur cum oleo ⁊ di
ſtillorur ſuper vngulam ⁊ ſuper coagulatum
ſanguinemſuꝑ oculo et conſert.
¶ Et qñq; maſticamr cum ſale ⁊ diſtulat᷑ ſpn⸗
tum ſuper ſcabiem ⁊ ſebel et vngulã a biciam
⁊ pꝛohibet adherentiã. et ſuccus ſilueſtris ab⸗
ſtergit viſum. ⁊ attrahit lacrimas. et nomina
tur grece aammmgs.
¶ Et ipſum etiam po nitur in canterijs euul⸗
ſionis piloꝛum in oculo et non naſcuur. Et
quando bibitur cum aceio mixto cum aqua cõ

fert dimficuliaci anbelitꝰ:et tremoꝛi coꝛdis fri-

goto... .
Et adminiſtratur cum oleo ſuper apoſtema
ta teſticuli. Et quandoq; adminiſtratur cum
oleo et ſarina fabarum: ⁊ frangit lapidem: et
pꝛopꝛie ſiueſtre.

¶¶ Et confert diſtillationi vꝛine et mictui ſang⸗
uinis:et doloꝛi pungitiuo ventris:et infſatio⸗
m.⁊ ſuccus ſilueſtris triticum aqua mellis ſol

¶ Inquit rurſus.Ciminum nabatium ſoluit

ventrem. carmenum vero non ſoluu immo

Et herba ſilue ſtris pꝛouocat coleram in vꝛi
na:⁊ datur in potu cum vino ad moꝛſum ver⸗

mium venenoſoꝛum.etpꝛopꝛie ſilueſtre.cuius

ſemen eſt ſimile ſemini lim.

Capitulum. xxiiifſ.

macho magis nocẽt cucumeriby.

Itrullus. Iſaac in dietis pticularibꝰ.
e o li.iij.capᷣ.de citrullis. Sũt frigidioꝛes
tc grauio:es cucumeribus.frigiditas
enim eoꝛum eſt in finetertij gradus.

Dperationes
¶ Sera.li.aggre.ca.tabera.auc.Gal. Citrillꝰ
frigdioꝛ eſt cucinnere ⁊ generat chimũ viſcoſũ
⁊ bũoꝛes crudos ĩ venis:⁊ accidũtex eſueiꝰfe
bꝛes antiq̃ male.neq; puocat vꝛinã ſiẽ melon.
¶ Et nocet ſtomacho qre opoꝛtet qui vult vti
eis vt viaiur ameos niſi ſtomacho eius ſit val
de calidus. L
¶ Et idẽ auc.Habix. Aque citrulli ⁊ cucume
ris ↄtert inflamatõibo ſebꝛium ⁊ ſedat ſitim.
¶ Et laxat ventrẽ laxatõe bona ſine nocumẽto

aliqᷓ: ⁊ debet bulliri cũ ʒuccaro albo:⁊ nõ opoꝛ
tet ꝙ det habẽtibonaturã durã ad mouẽdũ ni⸗

mis.quia illa aqua non habet tamam virtu⸗
tem ꝙ laxat naturã duram.⁊ ſi ipſa faceret mo⸗
ram in ſtomacho ſoꝛſitan induceret laboꝛem

⁊nocumentum et inflationes.
Rabi Moyſes.Citrullꝰ cum eius digeſtio

tardatur generat humoꝛes venenoſo.
Iſaac in dietꝭ ꝑticula ribo li.iij.capᷣ.de citrul
lis. Sunt frigidioꝛes ⁊ grauioꝛes ⁊ cetera.pꝛo
inde groſſum generãt ſtegma ⁊ neruoſitati ſto

R

„△ do

B

Trattatus

¶ Rurſus ꝓpter ſuã duricieʒ ⁊ frigiditatẽ ſunt
groſſoꝝ humoꝝ generatiui.qð certificat᷑.quia
citruili in ſtomacho moꝛã facientes venenoſo
rũ coꝛruptionẽ ſubeunt humoꝝ.Citrulli ma⸗
gis ſtomacho nocent:medulla iñ eoꝝ ꝑfectio⸗
rem generat chimum

Capitulum. cxxv.
trum. Auicenna li.ij. cap. de Citro.
ccCitrum omniby eſt notum. et oleũ ip⸗
ſius factum ex eo ⁊ex coꝛdicib eius
eſt foꝛte.⁊ factum ex floꝛe ipſiꝰ eſt debilius om̃i
alio.Coꝛtex eiꝰeſt calida in pᷣmo. ſicca in ſine

ſecundi. Et eius caro eſt calida in pᷣmo.⁊ hu⸗

mida in ſecũdo. Quidam aũt dixert ꝙ eſt fri.

⁊ bu.in ſecundo.⁊ eius fri.magis eſt.et ipſius

acetoſitas fri.et ſic.eſt in tertio.⁊ eiꝰſemẽ cali.
in pmo.ſic.in ſecundo. Idem.Coꝛtex eius eſt
temperatus in caliditate.⁊ eſt ca.in pᷣmogdu.
ſic. in ſecẽdo. Semen eius eſt cali.cũ foꝛti ſic
citate. Pulpa eiꝰ fri.⁊ hu. Galienꝰ.vij.ſim.far.
capᷣ.de Citro.ſim tranſiationẽ grecam. Milia
indica.id eſt cirrum huius fructus ab om̃ibus
nominat᷑ citrum.in ſemine quidem acida q̃li⸗
tas ⁊ ſiccatiua dominãt᷑ vt ſecũdi ſit gradꝰſic⸗

catiuum ⁊ infrigidatiuũ.in coꝛtice vᷣo ſiccatiua

participat complexione.nõ modicam tamẽ ba

bens acedinem. quo circa ⁊ ſiccat hic coꝛtex ſe⸗

cundũ tertiũ gradũ.non tamen eſt frigidius

ſegd vel cõmoderate vel infra. Caro vero eius

groſſarum partium eſt et flegmatica ⁊ frigida.

Ipſa itaq; comeditur ſicut ⁊ coꝛtexeius eſibj

lis eſt.⁊ humidum quid habet acidum.dequo
pꝛius locutus fui. Et quidem in eo inuenitur

qjuod vere eſt ſemen. amarum autem.et eſt pa⸗
lam quoniam dyaſoꝛetice eſt ⁊ ſiccatiue virtutꝭ

in ſecundo fere gradu recedens a cõmodera⸗
tis.⁊ folia ſunt exſiccatiue ⁊ dyafoꝛetice virti

tis.Et idem in eodem libꝛo ⁊ eodem capitulo

ſim tranſlationem ara.Hatrox.id eſt citrrum et

eſt pomum aque.coꝛtexeius non eſt frigidus.

imo eſt aut equalis complexionis.aut minus
equalis parum ⁊ exſiccat quantum eſt de vir⸗
tute et complexione ſua exſiccatione babente
acuitatem non paucam. Et ideo exſiccauo eiꝰ
deuenit ad ſecundum gradum. Semen ſiccũ
in ſecundo gradu. Yolium eſt eiuſdem virtutꝭ
exſiccatiue et reſolutiue. ¶ Dyaſcoꝛides capi⸗
tulo de Curo. Citri nõ in partibus omnibus
vis vna eſt eades natura vel virtus. NHam me
dulle eius vbi eſt ſemen acidam poteſtatem ac

per hoc ſtipticaʒ ineſſe manifeſtum eſt. IJdem.

Citrum habet ſemen ſimile ſemini piroꝛum.

Dperationes.

Auicenna libꝛo vt ſupꝛa. Caro eius inflat.

fola eius ſedant inflationem. et eius flos eſt
ſubtilioꝛ eis.⁊ eins acetoſuas eſt ſtiptica fran⸗
gens coleram mbeam: ⸗
I¶ Et eius ſemen ⁊ coꝛtex in pannis pꝛobibet ti

neas. et eius odoꝛ rectificat coꝛuptõem aeris

⁊ peſtilentiam.⁊ acetoſitas eius abſtergit cole

—ð

ram rubeam.

¶ Et aufert pannum quod eſt ex coꝛtice eius

aduſtum eſt bonum in albaras linitum. Et de
coctio eius efficit odoꝛem bonum oꝛis.Et eſt
impiguatina coꝛpoꝛis

¶ Et coꝛtex eius recentis in oꝛe odoꝛem oꝛis

efficit bonum. et eius decoctio ſimiletur cum
retinetur in oꝛe.et acetoſitas eius valet impeti⸗
giniillinira.

¶ Eius oleum valet mollificationi nernoꝛum.
et nõ fiat niſi ex coꝛtice eius.⁊ ↄuenit paraliſi.
⁊ ipſiꝰacetoſitas eſt mala neruis.

¶ Confert toꝛtire oꝛis cũ fitoollirium exaces
toſitate e.⁊ remouet vctericiam oculi. Eius

acetoſitas ſedat tremoꝛeʒ coꝛdis calidi.Et nu
tritũ eſt bonum gutturi ⁊ pulmoni. ¶ Sed

eius acetoſitas ẽ mala pectoꝛi ⁊ medulla ctri

—
X

umtren

wl. Ein

lun

iin
iit

8

6

d8 8S d 3 S

De Herbis

cũ aceto ſipotat᷑ ex ea medietas aſcariati inter
ficit ſan guiſugas trãſglutitas ⁊ educit eas.ca⸗

ro ipᷣiꝰeſt mala ſtomacho inf atiua.tarde dige⸗

ſtion is.qᷓre opoꝛtet vt comedat᷑ cũ almuni

¶ Et ſimiliter nutrita cũ melle eſt ſanioꝛ ꝛ ma
gis recipiẽs digeſtionẽ ⁊ niſiſit plurima.
¶ Et eiuſdem quidem folia ↄfoꝛtant ſtomachũ

⁊ viſcera.poſtea flos ipᷣiꝰ: coꝛtex eius ponitur

in cibarijs.ſicut ſemina que ꝓ cõdimento po⸗

nuntur ꝓpter ſui duriciem.
¶ Et ipſius decoctio ſedat vomitum colericũ:
⁊ facitapetitum.Et opoꝛtet quidem ne citrũ
comedatur ſingulariter ꝙ non miſceatur cibo

„ 8

ante ſe ⁊ poſt ſe.

„

Eius caro facit vtentem ſe poſſidere colicã
ipᷣiꝰacetoſitas retinet ventrẽ.⁊ ↄfert ſolutioni
colerice.⁊ eiꝰſemen ↄuenit emoꝛroidibo.⁊ in eiꝰ
ſemine eſt virius ſolunu. .B
Et ſuccus acetoſitatis eius ſedat infirmita
tem ſciaticam mulieruium.
¶ Bemis ciꝰpõdꝰ.ʒ.ij.cũ vino ⁊ chilẽ ⁊ aq̃ ca⸗
lida illinitũ reſiſtit venenis oĩbo.⁊ ꝓpꝛie ſcoꝛpio
nis bibitũ qut linitũ.⁊ eiꝰ coꝛtex ẽ vicinꝰ illis.
¶ Et idẽ de viribocoꝛdis ait.qcoꝛtexei: ↄfoꝛ⸗
tat coꝛ.⁊ eſt tyriaca cõtra venena.⁊ ad h̊ valet
acetoſitas eius ſimilitier.
¶ Dyaſ.Citrũ pᷣgnantibo fo ſtidio laboꝛantib⸗
eſuidatũ ſtomachũ⁊ nauſea mũdat.Ciurũ et
in potione vini datũ medet᷑ querelis iecoꝛis.
¶ Et aqua tritũ⁊ inſparſum humidis vulne⸗

riboadbibet᷑.et permonibexea ſingulare pꝛe⸗/

ſidium eſt. Coꝛuci auſterioꝛ natura ↄceſſa.que
qᷓntum valeat etiã de ipᷣo odoꝛeteſtat᷑ modico
ſumptꝰ.qut potioni calide diutiꝰ in menſe be⸗
neficiũ nature digeſtiõis operaet.
¶ Paulus cap.de Citro. Coꝛtexeiꝰ digeſtiõezʒ
ↄpfoꝛtat.⁊ valet cardiacã.media ſubſtãtia eiꝰ
mgle digerit᷑ſz interioꝛ. id eſt acetoſa competit
vſui medicie.aꝓpetitũ ↄfoꝛtat.⁊ valet ſebꝛes
peſtiferas. Semina eiꝰſunt diureii.
¶ Rabi Moyſes vbi loquitur decitro dicit.
coꝛtices citri valent contra egritudines ſto
machi.⁊ expellunt maliciam inteſtiniieiuni.et
acetoſitas eius ↄfoꝛtat ſps.
¶ Auerrois capitulo de Citro.Coꝛtex eiꝰ ha⸗
bet maniteſtum iuuamentũ ſtomacho ⁊ epati.
MHMedulla curi curat cõbuſtiones ignis.et cu⸗

rat mirabiliter ramicem pueroꝛũ.et potiſſime

ſiexea fiat vnguentum illo modo.Accipe me⸗
dullã citri ſubuiliter inciſam ⁊ buliat in axun⸗
gia poꝛci recenti.⁊ poſtea colet᷑ per petiã.⁊ iterũ

reponatur ad ignem.⁊ in fine miſceatur maſtir

olbanum ⁊ cera alba.⁊ erit opuimum vnguen
tumcitrinum.

¶Sed attendendũ q;qñ aliqð vnguentu; vel
emplaſtrnʒ fit excitro.debet fieri excitro bene

maturo. Nam ſ̃m qð dicit Auicenna. Diaci⸗

trũ ⁊ quefiunt excitro debent fieni excitro ſole

vſq; admedium Januarij.

exiſtẽte in capꝛicoꝛno.id eſt a medio decẽbꝛis

Canitulum. cxrvuj.

FInoſ batum. id eſt aiglentricum.
c vaſcoꝛides. Multi vocant Ciri
canta. Et eſt arboꝛ nimium ſpino⸗
ſa Cü radice alta. in plurimaspar⸗
tes diuiſa. Fructum habet mirte ſimilem:ſed
paulo maioꝛem.rubeum exterius cum venerit

àad maturitatem.ac deintus lanam aſperrimã

DSemen eius ſiccumſme lana. Plinius libꝛo
tredecimo. In egipto ẽ caparis frutexfirmio⸗
ris ligni ſemmiſq; ac cibi vulgati.caule qʒ uoq;
vna plurimũq; decerpto. Idem libeo viceſimo
quarto.Cinobaton:quã alij Cinobaſton: alij

Heuroſ baſton vocãt.habet folium hominis
veſtigio ſimile.fert vuam nigram.in cinus aci⸗
no habetur neruus vnde ? neruus paſſus di⸗

. *

citur. Alia eſt coparim: quam medicicynoſba
ton appellauerunt. ——

2

A

B

Dyaſco. Cynoſ batũ ventrẽ ſtringit. qꝛ vtu⸗
tis eit coherẽtꝭ.medet᷑ etiã in cibo ⁊ potu datuũ.

ſanatcq; fluoꝛes ac ſemineũ fluuum.

¶ Eius vero radix acrioꝛis virtutis eſt. Ham
appoſita cathaplaſmatibo euocat ecoꝛpoꝛe ſtir⸗
pes. Folia etiam eius appoſita cathaplaſmati
bus occurrunt apoſtematibus. Semen eius

gana en eſt. 2
¶ Pli. Cauẽda ſũt ei genera pegrina. Siqͥdẽ

arabicũ peſtilens.affricũ gingiuis inimicum
Mar mari cũ vuluis ⁊ omniũ mflatõibo.Apu
lũq; vomuꝰ facit.ſtomachũ ⁊ aluũ mouet.

(Idẽ. Huiuſq; tyrſus ad remedia ſplenis et

in ſlatiões mandit ex aceto ↄdit?. HNeruus eiꝰ
cũ maſtice chya ma nducatꝰ os purgat.
Item Dyaſ. capara quã multi cy noſ baton
vel capꝛion appellauere ex luctantib⸗ cõponit᷑
vᷣtutibi.habetq; ꝓijcere acpurgare ⁊ extenua
re ⁊ euẽtare acredines ſimulq; adducere ⁊ con
ſtringere. Eſt em̃ ſtiptica. Ideoq; ſthiroſi ſple

nis ſuꝑ omia iuuat medicamina ſicut videlicꝭ

iam dictũ eſt ſupꝛa.

yrrationts.

Riſpula d: herba caneri in vnguento

cmarciaton ponit᷑ in antidotario galie
ni minoꝛi.Et ẽ herba alba:minuta ba

bẽs folia criſpa. vᷣtus eiꝰeſt calida ⁊ ſicoaa.

HPHoperationes.

¶ Megetur doloꝛes et egritudines frigidas.
Eſt mala ſtomacho:et opilat cito ⁊ inducit ſtu
poꝛem. . 6*

Capitulum. xxviif.
Riiſocolla. Dyaſ. Criſocolla ariſtinqᷓ

cdS vᷣga.eſt herba fᷣm Dyal. cap̃. criſo⸗
colla ariſtin in qꝗᷓ eſt capitellũ ſile vſo⸗

po. radix eſt illi aſpera ⁊ tenuis ſilis elleboꝛom

gro. guſtũ habẽs cypꝛeſſi ſubdulcẽ⁊ auſterum
Nuſcit᷑ locis vmbꝛoſis ⁊ ſaxoſis.

Poperationes.
¶ Dyaſcoꝛides. VUirtus eſt ei termantica et
gibcica. Kadi eius peripleumoniacis apta

ſtericis maximũ effectum habet.

Capitulum. cxxix.

2

Accipit vero in mulla cocta:in purgatiõiby B

We
noggle
ninonh
ſeg.

.
namtt

—

Pbperationes

De Herbis

Rriſogonium eſt dictum ſemen an⸗
c reum:vel coma aurea.Eſt enim criſo
gonium ᷣm D yaſcoꝛidem:herba cu
ius eſt virga recta ⁊ alba.folia habens angu
ſta in circũtu ſicut abꝛotanũ:⁊ comã in ſum⸗
mo:⁊ in gyro auroſam:in qua eſt capitellum
obꝛotundum.radix eius tenuis eſt. Naſcit
inlocis aſperis.

NDP Dyaſcoꝛides. Coma eius bibita cum vi⸗

B
E

no diſſurijs ⁊ moꝛſibus venenatis ſalutare
¶ Sciaticis ⁊ conquaſſatiõibus medetur:
menſtruis imperat. —
¶ Coagulatum ſanguinem ventris ⁊ veſice

ſoluit vino aut oximelle bibita catarruʒ ab⸗
ſtinet. z. i. cum vino albo appoſita rebus tu⸗

tas eas a tineaſeruat.

Capitulum. cxxx.

Olubꝛina. Dyaſ. ca. detragõtea.i. co
e lubꝛina.Dꝛagõtea ſiuevt alij aſclepi⸗
28: folia hʒ aaron ſilia:ſʒ plura mino
ra.cui vᷣga vel haſta duobo cubitꝭ ẽ longa.⁊
ipᷣa varia ſilis ſerpẽti.liuoꝛes.i.maculas pur
bureas hñs ſolidas vt digitꝰ in q̃ ſemẽ ẽ ſile
otruo.pᷣmo coloꝛis viridis.poſt matur ita⸗
tẽ vᷣo coloꝛ ẽ ei ſimiſcroco.⁊ ẽ guſtu moꝛdax.

radix eiꝰ bulli hʒ rotũditatẽ ſimilẽ aaron cũ

coꝛio tenui. Naſcit᷑ vmbꝛoſis locis ⁊ hoꝛtis.
¶ Ser a.li.ag.c.luff.i.dꝛagõtea ſiue colubꝛi⸗
na.Et ẽ maioꝛ ⁊ mioꝛ. Ubi ſciẽdũ q; maioꝛ ẽ
q̃ vocat᷑ ſerpẽtaria.⁊ illa eſt hñs ſolia criſpa
q̃ ponit᷑ hic.ſʒ mĩoꝛ eſt illa q̃ vocat᷑ aaron.et ẽ
illa hñs folia plana Pꝛo q̃ lege capᷣ.aarõ.et ẽ
tertiũ in oꝛdie.¶ GBal. vi.ſim.far.ca.de ſerpen
taria. Dubſtãtia radic eiꝰ ſubtilioꝛ eſt ſuba
radic aaron.⁊ in ſapoꝛe eiꝰ eſt acuitas⁊ ama
ritudo ⁊ ſtipticitas pauca.Et virtꝰeius ẽ ca.
⁊ ſic in.igra.¶ Johes meſue ca.de luff. Luff
eſt plãta que ðꝛ collũ dꝛaconis.⁊ ex ea ẽ alia
plãta hñs foliaplana.alia criſpa.⁊ radix pla
na eſt exteriꝰ ad nigredinẽ attinẽs.Interius
v̈o eſt alba.criſpa vᷣo exteriꝰ cinericia. Inte
rius alba ad citrinitatẽ declinãs.⁊ ſuꝑ vtri⸗
uſq; radicẽ eleuant᷑ ſtipites hũtes maculas ĩ
modũ ſerpentꝭ. Melioꝛ ꝑs totiꝰ plãte eſt ra⸗
dix.⁊ melioꝛ radix ẽ groſſa ⁊ cõpleta ⁊ oꝛta in
loq liberis.Et meliꝰ tꝑs collectionis eiꝰ eſt
ver ⁊ pncipiũ eſtatꝭ.⁊ criſpa calidioꝛ ẽ plana
Plana. ca. eſt in.i.criſpa in ij. ¶ Galie. dixit:

1½ D

Tractatus

Plana ca.eſt in pncipio ſecũdi.criſpa ĩ fine
⁊ ver iꝰ eſt:⁊ in vtraq; ẽ caliditas ⁊ acuitas q̃

ſipoſita in ſuꝑficie cũ ſuba terrea:ſed ĩplana

ſuba terrea ẽ vincens plus: ⁊vtraq; eſt abſter
ſiua:ĩciſiua:penetratiua: aperitiua:ſubtiliati
na:hũoꝝ groſſoꝝ ⁊ viſcoſoꝝ adherẽtiũ.Crii

pa autẽ ad hec omia eſt foꝛtioꝛ.

Operationes

¶ Dyaſcoꝛides. Semen eiꝰ expᷣſſum vtuteʒ

habet in ſucco. HNã addito ſibi oleo doloꝛem
aurium cõpeſcit.Lane inunctus in naribus

additus polipos maxime cin at:et cancros
optime ſanat.¶ Seminis ci trigita grana

cũ puſca bibita caligies ocꝝ emẽdat.Flo
res eius cũ ceperint matureſcereſi a muliere
ꝛegnãti ſuerint odoꝛati aboꝛſuʒz faciũt. Vir
tus ẽ radicis eiꝰ calida.vñ oꝛtonoycis moꝛe

electuqrij accepta medicat̃᷑.¶ Tuſſiẽtibo ⁊ ca

tarrum hnñtibo maximũ pᷣſtãt effectũ. Tho

racis tumoꝛes curat non reuerſuros:maxĩe
ſi aſſa aut cocta accepta fuerit.ſicca tunſa et
in puluerẽ ducta melle addito oĩa ſilr facere
poteſt. Diuretica eſt: ventrẽ ſtimulat cũ vi
no bibita:vulnera ſoꝛdida fagedenica cum
bꝛyvonia alba ⁊ melle purgat.i¶ Et cicatrĩces
curare facit: ex qua colliria ad puſtulas ne⸗
ceſiarie fiunt: aboꝛſum facit.¶ Impoſita ðꝛ
ꝙ ſiqͥs ex ea radice ſe tinxerit tutꝰ ab incuun?z;·
ſu ſerpẽtũ ſeruat᷑. Aceto mixta maculas flim
pidat.¶ Johes meſue. Solutiõe educit fltlez
gma ſubtile ⁊ groſſuʒ.Et mũdificat: ↄfoꝛtat
renes:⁊ ꝓuocat vꝛinã:⁊ excitat coitum.i¶ Et
ẽ ex rebb mũdificãtib reter pulmöes.¶Et
ofert eis ſuꝑ qͥb timet᷑ fr
aſmaticis ꝓpter exuberantiã humoꝝ viſco⸗
ſoꝝ in eis:⁊ ꝓpꝛie lohoc ex ſucco eiꝰ cũ melle
⁊rob:⁊ qũq; adminiſtrat᷑ cũ ouis ⁊ valetſilr.
Et dixit Democrius. Juuamẽtũ vtriuſq;
ſpeciei eius magnũ eſt emoꝛroidoꝝ doloꝛibꝰ
⁊ ventoſitatibo eoꝝ ſᷣm oẽm modũ admiſtra⸗
tionis ip̃ius ⁊ ſumptũ ⁊ emplaſtratũ:⁊ nos
experti ſumꝰ.Et exꝑti iuuamẽti ẽ ſuꝑ humo
re crudo qͥ eſt in ſtomacho ⁊ renibo.¶Et di⸗

equẽtia anhelitꝰ.vl

xit GBalie. Reſoluit duricies et apoſtemata

dura ſplenis ⁊ aliop mẽbꝛoꝝ: ⁊ ↄuenit vlceri
bus fraudulẽtis ⁊ fiſtulis:⁊ ↄſumit additio⸗

nes carniũ ĩ narib.i¶ Et pꝛohibet fieri in eis

corroſionẽ ⁊ cancrũ.Succꝰ aũt eiꝰ diſtillat
in aure cũ melle ⁊ ↄuenit tinnitui⁊ ſurditati
⁊ doloꝛi auriũ ⁊ abſtergit ipſius ſoꝛdicies et
exiccat vlcera eiꝰ.vtraq; eiꝰ ſpecies ẽ ex reb⸗
q mundificãt faciẽ.¶ Et auferũt feditatẽ cu⸗
tis ⁊ delent pannũ ⁊ lentigines:⁊ moꝛfeã ꝓ⸗

pꝛie cũ melle ⁊ fiat emplaſtrũ ex ea cũ melle:

*

⁊ ſtercoꝛe capꝛaꝝſuꝑ podagrãꝛ ↄcuſſiõʒ ner
uoꝝ..¶Et ↄuenit go doloenv⸗ ſuppoſitio fa
cta ex eo educit mẽſtrua:⁊ facit aboꝛſuʒ:⁊ ðᷣᷣ
fugat ſerpentes ⁊ vermes venenoſos.

Capitulum. xxxf.

O loquintida. Johes meſue.ca.de
e colloquintida.Colloquintida quãꝑ
ſes vocãt cucurbitaʒ deſerti:q̃ naſcit
in planta quã etiã fel terre vocãt:eo ꝙ ĩ toto
ambitu hoꝛtꝰ eius iuterficit herbas.Et ẽ q̃ſi

venenũ eis:vnde vocant eã arabes necẽ pla.
taꝝ.Et eius folia ſunt amplapiloſa.?⁊ extenj·
dunt᷑ rami eius ſuꝑ faciẽ terre:ſicut extẽdi᷑
cucurbita in terra ſuꝑ quam iacet. Duoꝛnz

eſt modoꝝ maſculus ⁊ femina.Et ex eis ma

ſculus eſt ſuꝑ queʒ naſcit᷑:ſicut⁊ lanugo: ⁊ eſt

grauis cũ duricie ⁊ aſperitate attinẽs nigre

dini.Et laudat᷑ ex eis femina:⁊ ꝓpꝛie hñs p⸗
pꝛietates bonasvt ſit coloquintida groſſa.?

qnto groſſioꝛ ⁊ leuioꝛtanto melioꝛ:⁊ fit alba
laxaleuis ⁊ cõplete maturitat:cuiꝰ pars eiꝰ
interioꝛ eſt pulpoſa laxa ⁊ alba leuis vehe⸗
mentis albedinis. Ueꝝ que nõ eſt cõpletal
maturitate mala eſt.ↄtriſtat enĩ ſuſcipienteʒ
illã ⁊ ventoſitatẽ cũ difficultate facit ⁊ ſoluit
ſuꝑabundãter:⁊ ſolutione educit ſanguineʒ.

De Herbis

Et foꝛt aſſe interficit.⁊ cũ ſigilla ex toto ger
mine plãte vt naſcat᷑ coloquintida vna ⁊ illa
ꝑnicioſa ⁊ mala ĩmo eſt venenũ.⁊ cũ ĩ totare
gione nõ eſt niſi plãta eius vnã ꝑ ſe naſcens

eſt mala.Et q̃ naſcit᷑ in terris foꝛtiba ⁊ pulue⸗

rulentis:aut iuxta locareptiliũ:aut ĩ loc ter
maꝝ coloquintidas facti minoꝛes:⁊ ſunt ſi⸗
militer male.QOue aũt naſci in terrꝭ laxis et

grenoſis ⁊ liberꝭ eſt illa q̃ eligit᷑ Et cũ extra⸗

hit᷑ pulpa eiꝰ ißa debilitat eã. Tempꝰ autem
collectiõis eiꝰ eſt autumnus.⁊ ꝓpꝛie dũ iam
citrineſcit:⁊ remouet᷑ ab ea viriditas:calide
eſt ⁊ ſicce cõplexionis in tertio.Eſt ⁊ cõpoſi
ta ex partib igneis ⁊ terreis aduſtus.⁊ ẽ ſo⸗
lutiua attractiuaſuꝑfluitatũ. Attractiua eſt
ꝗaremotis multum.⁊ ẽ reſolutiua inciſiua ab
ſterſiua. Ouattuoꝛ ſunt q̃ debẽt coꝛrigiĩ ipᷣa.

NHocet enĩ coꝛdi ſtomacho ⁊ epati.⁊ eſt ↄtur

batiua:ſubuerſiua viſceꝝ:faciens opatiões
difficiles:⁊ aperit oꝛificiavenaꝝ aptione ſan
guinẽ fluere faciente.Et operat᷑ id vehemen
tius qᷓ; aloes:⁊ excoꝛiat vias.Emẽdat᷑ enĩ pᷣ

mũ ⁊ ſcdᷣm nocumẽtũ ex ea miſcẽdo ei ex me

dicinis coꝛdialibo ⁊ ſtomaticis ⁊ epatic que
melioꝛare pñt ↄditionẽ eiꝰ:ſicut addit᷑ei ma

ſtix ꝓpꝛie ⁊ gallia ⁊ ſilia.Et emendat᷑ tertiũ et

quartũ nocumentũ eius cũ reb acqͥrentibꝰ

eiviſcoſitatẽ ⁊ glutinoſitatẽ ⁊ remouẽtibo ab

ea ſeroſitatẽ:⁊ cito eã lubꝛicare faciẽtibus ſiẽ
eſt dꝛagantũ ꝓpꝛie ⁊ bdelliũ ⁊ gũmi ⁊ maſtix
2 ſila.i¶ Et dicit Galienꝰ.Fiũt autem ex ea⁊
laudano partes ſumẽdo eq̃les poſt fricatio⸗
nẽ eiꝰ cũ oleo roſaꝝ pülule.⁊ ſunt bone et ſa⸗
ne ad ea qᷓ opoꝛtet. Modus rectificationis
eis ſᷣm ꝙ narrauit filiꝰ Serapionis. Inſun

dat᷑ pulpa eiꝰ in aq̃ mellis:⁊ ꝓpꝛie decoctiõis

myrrhe:⁊ exſiccet᷑ poſt illudꝛ teratvltima cõ
tritione ⁊ admiĩſtrat᷑ cũ aqua mellis pꝛedicta.
Mogcus rectificatiõis eiꝰex inuentiõe nr̃a.
Incidat᷑ in minutiſſimas parteſ cũ inciioꝛio
⁊ inuoluat᷑ ſubtili inuolutiõe cũ glutine dꝛa⸗
ganti aut bdellij:⁊ exſiccet᷑ et ↄterat᷑ pꝰ illud

vltima ↄtrit iõe.⁊ fiãt trociſci cũ pauco ma⸗

ſtice reſoluto in oleo roſarũ vel laudano.vel
cũ aq mellis.Hec enĩ ars facit illã ſine mole
ſtia.Et ſcias ꝙ de decoctiõe rẽ cõpletã ſuſti
net. Et dicit filiꝰ Geʒzar. Nõ opoꝛtet vt mul⸗
tũ terat᷑. Ultima eni pulueriſatio excoꝛiatvi
8 2 yvenas.¶ Et dicit filius Serapionis.

O poꝛtet vt ꝑueniat᷑ ad vltimũ pulueriſatio

nis eiꝰ:aliter eni vlceraret viſcera. Et mihi
videt᷑ ꝙ vltima pulueriſata frãgit᷑ virtꝰ a per
mixtiõe adiũctoꝝ ei:⁊ ꝑtrãſit loca viſcerum
abſq; impᷣſſiõe nocumẽtoꝝ ĩ ipᷣis.Et foꝛte in
ea in qͥ nõ exqſite fit illud.ꝑs tñ ſenſata ad⸗

herens invillis ⁊ inuolutionibo eoꝛuʒ apoſte
mat ⁊ vlcerat.Expelluntur autẽ nocumenta
ipſius a coꝛpoꝛe accipiendo aquã paſſularũ.
cum oleo de amigdalis vel oleo nucum aut
aqua mellis cum oleis pᷣdictis.

HPHyoprrationes
¶ Johes Meſue. Solutiõe educit flegma
humoꝛes viſcoſos attrahẽes ipᷣos a ꝓfundi
tate mẽbꝛoꝝ.i¶ Et dicit Humay. Solutiõe
etiã educit colerã citrinã.⁊ eius oꝑatio extẽ
ditur ad neruoꝝ iũcturas.¶ Et dicit Dyaſ.
Non efficit oꝑationes in materijs que ſunt
in vis de qbo ſit curandũ ⁊ in materijs q̃ ſũt

.

in ꝓſundis locis diſtantib.¶ Et eius poſſe
magnũ eſt in mundificatione cerebꝛiyel ner
uoꝝ lacertoꝝ pulmonis ⁊ pectoꝛis.Et ẽ me⸗

dicina magna egruudinũ eoꝝ ſicut eſt doloꝛ

capitis antiqͥ ⁊ doloꝛ cranei ⁊ emigranea dif

ficilis:epilẽtia ⁊ apoplexia.iEt ↄuenit egri
tudinibo neruoꝝ oĩbus ⁊ vertigini⁊ deſcen⸗
ſui aque ad oculos.Et eſt res magni iuuamẽ
ti ad aſma ⁊ antiquã tuſſim:⁊ ad dilatationezʒ
anhelitus.iEt eſt eius oꝑatio virtuoſa ad

doloꝛem iuncturaꝝ ⁊ podagrã frigidã ⁊ ſcia⸗
ticam:ꝓpꝛie fm omnẽ modum adminiſtrati

onis eius:⁊ in criſteribo ⁊ collirijs. Et con
fert clice flegmatice ⁊ inflatiue iuuamentũ
vltimuʒ ⁊ hydropiſi.Et ſi ſupponat᷑ in matri
ce occidit fetũ.iEt ſi ex eo cũ aceto foꝛti fri
cetur moꝛfea ſanat eã.⁊ ſilr lepꝛã ⁊ elephanti⸗
am..i¶ Et ſi euacuetur qð eſt in teſta eiꝰ ⁊ im⸗/
pleatur oleo ⁊ buliat in cinere ⁊ inungant᷑ ca
pilli denigrat eos ⁊ tardat caniciẽ:et ꝓhibet
caſum eoꝝ.i¶Et ſidiſtillet de ea in auremſa⸗
nat doloꝛeʒ eius:⁊ ↄuenit tonitui in ea.Et ſi

impleatur in aceto foꝛti⁊ colluatur ex eo os

poſt bullitionẽ ipſiꝰ ſanat doloꝛeʒ dentis.
¶ Serapion auctoꝛi.Galieni. Sapoꝛ eius
eſt amarꝰ ſoꝛtis amaritudinis:⁊ qñ ſimit᷑ nõ

facit operationẽ malã neq;ʒ periculoſaʒ: quo
niã velociter egreditur.iEt qñ ponit᷑ in cri⸗

ſteribo cõuenit ſciatice ⁊ paraliſi ⁊ colice:et
laxat flegma ⁊ humoꝛes crudos ⁊ qñq; ſan⸗
guinem.Et qñ fit cum ea naſcale occidit fe⸗
tum ⁊ ꝓuocat menſtrua.iEt qñ ipᷣa cauatur
⁊ extrahunt᷑ interioꝛa eiꝰ:deinde iuoluit᷑ cir⸗
ca ipᷣa lutũ ⁊ ponitur in ipᷣa acetũ ⁊ calefit ſu

per ignẽ:⁊ fit cum aceto oꝛis collutio:et au⸗

fert doloꝛẽ dentiũ.Et fit ſuppoſitoꝛiũ cũ pul

pa eiꝰ ⁊ laxat ventrẽ.Et dũ coloꝛ eius eſt vi⸗

ridis:⁊ ipᷣa eſt recens:⁊ extrahit᷑ ſuccus eiꝰ
⁊ fricatur ſuꝑ ſciaticã eſt iuuatiua valde.
¶ O yaſco. Virtus eſt ipi purgatoꝛia obulo
yno accepto cũ mulſamixto nitro ⁊ myrrha

R „ N O&

⁊ melle cocto in modũ thabucie bene pur⸗
gat.ipᷣe vero pile ſicce tunſe ⁊ mxte⁊ criſte
re adhibite ſciatic; medicant᷑.par alitic ſir
pſtolãt. flegma ⁊ colerã deponũt. mẽſtruis i⸗/
perãt.aboꝛſũ faciũt.doloꝛem dẽtium tollũt.
¶ Colliria ex inde fiũt:q̃ ſuꝑpoſitavẽtrẽ ðpo
nũt Viridis ãt ſuccꝰ ꝑunct ſciaticoſ curat

c tũ.i.cõſolida.Et eſt maioꝛ et minoꝛ.

Deꝛ ſolida minoꝛi in ſequẽti capitu
lo tractabit᷑. aioꝛↄſolida naſcit in loc¶ aꝰ“
ſperis. virgas hũñs ſiles oꝛigano ⁊ tenues et

capita ſicut thimũ.virge lignoſe ⁊ odoꝛate⁊

oulces ĩ guſtu.⁊ radix eſt illilonga ⁊ obꝛufa.

groſſitudinẽ digiti bñs.E ſt aliud ſimphitũ
qð pictenũ vocãt.haſtã habet aſperã et lon⸗
dnot cnbi anomoſamrabiik inanis
eſt:in qua ſunt ſolia aſpera ⁊ anguſta ⁊ oblõ⸗
ga ſicut bugloſſa. habet etiã ipᷣa haſta angu⸗
leos in qbo folia naſcunt.floꝛes ſunt illimelli
ni. ſemen habet ſup haſtaʒ ſicut ftõmos. Ha
ſa ⁊ frutex bñt pulueri ſile.qð cum carni ap
plicatum ſuerit pꝛuriginẽ facit.Radix eſt ei

coloꝛe nigra:que cum fracta iuerit alba ap⸗

paretꝛ muſcilaginoſa.⁊ iſta ẽↄſolida maioꝛ.

Capitulum. cxxxif.

DOPnſolida. ca deſimphito. Dimphi

tes in arteria ſanat.

Bpkrationes

matibus adhibita omĩa ſimiliter facere po-
teſt. ¶ Vulneribo par acoleſim facit carnes i⸗
ciſas fruſtis ĩ cacabo miſſas in ſe glutinare

Capitulum. ex

Onſolida minoꝛ. Galienꝰ.viij.ſim.
far. ca. ſimphitũ ſm tranſſationẽ gre

cam inquit: Conſolida minoꝛ ex cõ/
trarijs conſtat virtutib. Habet enĩ quid ab

ſterſiuum: quo contentũ in toꝛaceꝰ pulmos

ne plus expurgare natũ eſt. Habet aũt quid

⁊cõgregatiuum quo ad ſanguinis eductio⸗

nes iuuat. Et cõtinet vltra boc humiditateʒ
quandã calidã nõ ĩmoderate ꝓpter qua 7 dul

ce apparet guſtãtibs ⁊ delectal bilez odoꝛatũ.

Pyperationes
¶SInſiticuloſum eſt cũ maſticat᷑. Et aſper ita
Seðm mixtionẽ vᷣo
uf

ex oĩb pᷣdictꝭ vᷣtutib ſimul 7 dyaſoꝛare ſi
ciens ẽ ⁊ colligere ⁊ ↄſtringere coꝛpꝰ.¶ Etꝓ
pterea ĩteſtinalibo hernijs apponit 2 ad euul

¶Radtirx conſolide maioꝛis trita: bibita e A
moptoicis medetur. onquaſſationes rery
cit:tumoꝛes ſpargit.¶ Cũ folijs cathaplaſj-

K

4

.

De Herbis

ſionẽ ⁊ ſciſſiones cũ oximelle bibi᷑. Quicũ⸗
q; vero ad diſſinteriã ⁊ fluxũ rubeũ coq̃ntes
in vino dant.vt ſiccante ⁊ ↄgregãtevtuntur.
Et qcũq; ad nefretica vt purgãte ⁊ madente
¶ Simphitũ aliud magnũ ſile eſt virtuti pᷣdi
cte:nõ tñ guſtu dulce:neq; odoꝛiferũ olfaci⸗
entibo apparet:ſed ſ̃m hoc abſcedit a pᷣdicto
Scõðm vero ꝙ viſcoſitatẽ quandã ⁊ moꝛda
citatẽ habet quodãmodo ſilr ex iſtit. Vtunt᷑
gutẽ eo in omnibus quibuſcũq; et pꝛius di⸗
D cto. ¶ Dyaſcoꝛides. Conſolida minoꝛ elixa

in mulſa pulmonẽ purgat.reijcientibo ſangui

nem ⁊ nefreticis cũ aqua medetur. Radix cũ
vino cocta ⁊ bibita fluxũ mulieris ſtringit.
et diſſintericis opitulatur.cũ oximelle data
conquaſſationes ⁊ doloꝛes lateris ſaluber⸗
rime curat.maſticata amputat ſitim.aſpꝛedi
nem fauciũ mitigat. vulneri recenti paraco⸗
E leſim facit.¶ Conſolida fm Pliniũ auctoꝛi⸗
tate vel opinione multoꝝ diuio miraculo cu

rat ⁊ rüpit antracẽ intra duos lapides trita.

Mj

ca in tertio gradu. Sed notãdũ qẽ ſpecies
biſtoꝛte hñs folia ſilia lappacio acuto:niſi
qꝛ coloꝛ folioꝝ ex vno latere eſt celeſtis:⁊ ex
alio viridis.fios eiꝰrubeus ⁊ radix rubea:q̃
ab aliqbo vocatur bardana mmoꝛ:⁊ ab aliq⸗
bus lappa minoꝛ. Virtus eiꝰ in oĩbo ſicutvi
tus pꝛime ſpeciei ſed remiſſioꝛ.

—DPyperatione
Cõſolida rubea ſiue biſtoꝛta habet vᷣtutes
ↄſolidãdi ⁊ ↄfoꝛtãdi cõceptũ. Cõtra diſſur
riam detur puluis biſtoꝛte cũ ſucco planta⸗
ginis.ad conſtringendũ menſtrua fiat fomẽ⸗
tum ex aqua pluuiali decoctionis pulueris
eius:vel ex duab partib eius.⁊ vna ſpice fi
at puluis qꝗͥ aſvergatur ſupꝛa ventrẽ ipᷣo pꝛiꝰ
melle calido emplaſtrato:⁊ iuuat conceptũ.
Ad ↄceptũ iuuandũ fiat emplaſtrũ ex pul
uere eiꝰ ⁊ alijs ſpeciebo aromaticis. Puluis
eiꝰ vulneracõſolidat.i¶ Cõtra vomitũ ex de
bilitate et furoꝛe colere puluis eius cõficia⸗
tur cũ albumine oui et coquat᷑ſuꝑ regulã et
detur patienti.¶ GBalienus. Radix eius eſt
abſterſiua ⁊ vꝛinatiua ⁊ calide cõplexionis.

8&α

Capitulum.cxxxiiij.
OO nſolida rubea ſiue Biſtoꝛta. Et eſt
c herba ſils penthapilon:niſi quia ha
het ſeptẽ folia vtrimq; piloſa.⁊ ideo
vocatur eptaphilon:cuiꝰ radix ẽ rubeaꝛ toꝛ
ſ⸗ tuoſa ſimilis galange:ſed nõ habet acumen.
flos eius auroſus.⁊ ipᷣa iudicat frigida ⁊ ſic⸗

Capitulum. xxxv.
OHOVondros apud grecos duo fcat Hꝗ
c fcatriſuʒ. VUñ reſpõdens mihi grecꝰ
interrogantiquid eſſet omhde⸗ du

4

14

2

xit furfur farine. Item condros exponi qðᷣ
eſt aliqua cartilago.ſii condros eſt genus
frumẽti.de quo Dyaſcoꝛides. Cõdros ſunt
eius due ſpecies. In vna inuenit vnũ granũ
⁊ in alio duo grana:⁊ qdðᷣlibet ipᷣoꝝ eſt ſtame
rula ⁊ maioꝛis nutrimẽti q; oꝛdeũ boni ſapo
ris.⁊ panis qͥ fit ex eo minus eſt nutritiuus
qᷓ; qͥ fit ex frumẽto.Et ſpecies in qua reperi
unt᷑ duo grana ẽ plꝰ nutrit iua q; riſum:⁊ ma
gis cõſtrictiua ventris ⁊ melioꝛ ſtomacho.

Hopbrrationes
¶ Balienus libꝛo.i.de alimentꝭ capitulo de
condro. Genus frumenti eſt condros ſuffici
enter nutritiuum viſcoſum habens chimũ.
Hoc vocatur in libꝛis de arabico tranſſatis
candaruſiũ.Et apud Auicẽnam condros et
candaruſio ⁊c̃.¶ GBalienus.viij.ſim.far.capᷣ.
condros.Eſt quidem optimus cibus ſicut ⁊
triticũ:ſed nõ eſt pᷣſentis negocij de cibo de⸗
terminare vt farmacũ vero emplaſtice ẽ vir⸗
tutis: cõplexionis vero ſilis eſt frumẽto.plꝰ
illo viſcoſioꝛ ⁊ nutritioꝛ.eſt plus illo ſiccati⸗
uum ꝓpter cõmixtionẽ ſiccantiũ farmacoꝛũ.
¶ Dyaſcoꝛides.Condros cõſtrictiua eſt qñ
ipſum coquit᷑ cum a ceto:⁊ fit linitio cũ eo.⁊
eradicat ſcabiem vlceroſam:⁊ eradicat vn⸗
gues ſciſſos.i¶ Et curat fiſtulas que ſunt in

labꝛvmali.⁊ quãdo adminiſtrat᷑ in principio

earum:⁊ fit ex decoctiõe eius cliſtere.Et eſt

iuuatiuum vlceribus int eſtinoum.

Capitulum. cxxxvy.

c ODngdes.Sera.li.ag.ca.cõdes auc.

Bal. Illud qð ex eo adminiſtrat᷑ eſt

Tractatus

radix ipſius. virtus eſt calida et ſicca in. ĩ

gradu. Unde iſta medicina vtunt᷑ lauatoꝛes

lane:⁊ ad faciendũ lanã lenẽ ⁊ pulchꝛam qñ

ſumigant ipᷣam cũ ea:⁊ eſt nota. Radix eiꝰ ẽ

gacuta:⁊ in ſoꝛma ſua longa ⁊ rotũda.qDya

ſcoꝛides vocat᷑ ip̃am ſtruciũ a macro obſtru
ciũ.qð quidã radicẽ elleboꝛialbi putant:eo
ꝙ ſternutamẽta mouet vt ipᷣm licet falſo. pꝛo
quo macer ſternutamentũ puluis ꝑ ſe mouet
eius narib iniectus vererro nõ ſegnius al/

do.i.elleboꝛo. ¶ Gal. viij. ſim. far. ca. de ſtru⸗
cio.ſᷣm trãſſatiõeʒ grecã. Strucijradice ma

xime vtũt᷑ acri quidẽ exiſtẽtefm guſtũ ca.et
ſic. ſᷣm complexionẽ ex quarto fere gradu.

Dperationes

¶ Dyaſcoꝛides.E paticis tuſſientib⁊ oꝛto⸗
noicis medent. Moꝛbo regio ytiliter adhi⸗
bentur cũ lacte naribo infuſe.cũ melle coclea

rium vnũ acceptũ ventrẽ mollit.cũ panacis
⁊capparis radicibus accepte ⁊ bibite calcu

los veſice frangũt ⁊ excludunt. Scliroſim
ſplenis ſpargũt.¶ Condes matrici appoſi⸗
tum mẽſtruis imperat:aboꝛſum facit.cũ po⸗
lenta ⁊ aceto poſuũ lepꝛaʒ tollit.¶ Puſtulas
cum farina oꝛdei impoſituʒ limpidat.Colli⸗
rijs mixtũ caligines oculis detergit. Medi
caminib neceſſarie miſcet᷑.¶ Tritũ ſternuta
menta puocat.cũ melletritũ ⁊ in naribo miſ⸗
ſum caput purgat.¶ Sera.de ꝓpꝛiet ate radi

cis eius eſt ſi accipiat᷑ qð abſcindi flema?

melancoliã groſſam:⁊ reſoluit ventoſitates.
¶ Galienus. Radix eius eſt abſterſiua ⁊ vꝛi⸗
natiua.mouet ſternutatiões ſili alijs quecũ⸗
q; amara ſunt guſtu calide complexionis.

Item Dyaſcoꝛides facit ſemotum capitn

lum de ellebero a condiſi. Nã condiſi vocat
ſtrucium:aiens capitulo de ſtrucio.Aanari
vrunt᷑ ad fumigiũ lane:eo ꝙ limpidat lanaʒ.

Radices ſunt rotunde ⁊ egece ſi bi⸗

bite fuerint diuretice ſunt ⁊ calide.i Pliniꝰ
li.xxiiij. Condes ſiue ſtruciũ.i.herbalanaria
ouibo data ieiunis facit abundantiã lactis.
I¶ Plateariꝰ. Strucius id eſt agreſtis cauli⸗
culus ca.⁊ ſic.in.ijgradu. Succus ac ſemi⸗
na foliaq; cõpetũt vſui medicine.Cñ inuenũ
receptio cauliculiſemen cauliſ agreſtis debʒ
poni. Cum aũt ipᷣa ſolia debẽt poni. Suc
cus ita debet pᷣparari. Foliaoterant: ⁊ ſuccꝰ
expꝛeſſus ad ſolem deſiccetur ꝑ bienniuʒ du
rat.folia viridia poni debent in medicinis ⁊
in vnguentis. Airtutem habet diſſoluendi?
extenuandi ⁊ diureticam. è

2

Capitulum. xxxvij.

Ià d8

1

fiegnae
oſtares.
ſarnn
gocnac
gins
Nume
onſi
cN
Aal⸗
Netit

De Herbis

Diꝛiandrũ. Palladiꝰ li.iij.Coꝛiãdrũ
c amẽſe Marxcio ſerit᷑ vſq; ĩ octobꝛẽ.
auqmatq; terrã pinguẽ ſed⁊ macro ſo⸗
la naſcit᷑:⁊ eiꝰ ſemen qð vetuſtiꝰ fuerit meliꝰ
putatur: bumoꝛe delectat᷑: ſatũ bñ cũ olere
quocũq; naſcit. Sera.li.aggre.ca.dyaboꝛa:
id eſt coꝛiandrũ auc.Gał. Subſtantia eiꝰ eſt

ter ea ſubtilis.⁊ eſt cũ hoc ĩ eo aquoſitas te⸗
pide vᷣtutis nõ pauce quantitatis ⁊ in ſapo⸗

re eius ſᷣm plurimũ eſt amaritudo. Et vᷣtus
eid eſt qᷓ ab ergit ⁊ reſoluit.Galienꝰ.vij.ſim.
far. ca. de coꝛiãdro. Virtꝰ eiꝰ pma eſt virtus
calida. AUñ Dyvaſ. Infrigidatiuaʒ dicit hanc

herbã nõ recte.cõpoſita aũt eſt ex cõtrarjs

virtutibo:multũ quidẽ habens amare ſubſtã

tie:q̃ indicat ꝙ; ſubtiliũ partiũ eſt ? terreſtrꝭ.

non modicũ aũt habens ⁊ aquoſe humidita
tis vel tepide ſᷣm virtutẽ.habet aũt ſtiptici⸗
tatem nõ modicã in quibs omnib⸗ operat ⸗
dem varie omia qᷓ̃cunq; Dyaſ.ſcripſit.ſed pu
to ſic exiſtere ſicut ſi mox fᷣm bncipia plaga
tis vel qualitercũq; ꝑcuſſis in aliq particula
tumoꝛ liuidus vel niger fieret.frigida puta⸗
ret᷑ paſſio eſſe ⁊ egere dyafoꝛantibo ⁊ calefaci
entib farmacijs Em eundẽ puto modũ.ſitra⸗
ſcẽderit aliqñ calida diſpoſitio ad frigidam
obliuiſcẽdũ eſt poꝛ nõ iãdum vero alio ſcðo

noĩe. Aelſinomen volueris pmutare ſʒ face
re ſicut qͥdã qͥ alia quideʒ pncipij:alia vo de⸗
clinationis ſcribũt auxilia.non aũt opoꝛtet
frigida eſtimare eẽ declinatõis farmaca.Cõ
cedendũ eĩ eſt heriſipilã noĩare ſi q volue⸗/
rit hmõi diſpoſitionẽ nõ tñ ca.vocare eã per
mittendũ qn depᷣſſa ẽ ⁊ remiſſa.nequaq; ergo
tũc qdð auxiliat᷑ ei infrigidatiuũ eẽ putemꝰ ſi
cut Pyval.vt coꝛia.drũ.qm cathaplaſmatuʒ
(vt ipe ait) cũ pane.vel etiã cũ alfitis. ſanat
heriſipilã. certũ eſt heriſipilã q̃ vtiq; inflãma
tiua eſt nunq; ſanabit cũ pane coꝛiandrũ:ſed
ꝑ id qð infrigidat. Jam ꝓpterea ⁊ nos in an⸗
terioꝛibo ſermonibo qñ cuʒ determinata ex⸗
erientia ꝓbare cuiuſtibet farmaci virtutem
poſtulabamꝰ.ſſtinplicẽ enĩ vt poſſibile eſt ma
xime potionẽ eligere conſ ulebamꝰ. plurimi
autẽ medicoꝝ neq; quecũq; plurime egruu⸗

dinum mox a pncipio inuadut cõpoſita no⸗

ſcunt. neq; quoniam alia paſſio eſt heriſipila
certa.alia vero vocatur ab oĩb nobis iã cõ⸗
ſuete ⁊ ab antiquis flegmon.alia autẽ in me⸗
dio qᷓ; multe.Hec quideʒ ⁊ vt vtiq; dicat qᷓ s

pberiſipila flegmoſa. Hec autẽ velut flegmo⸗

4

nes quidẽ heriſipilatos inuenies:aut velut
flegmones aliquando ⁊ neutrũ p̃dominans
Atvero ⁊ ydemaſcoſus quãdo apparet ſicut
⁊ heriſipilas.ſicut ⁊ alius ſcliroſui. Vnde de
compoſitis omnibus non modica haberet
mult itudo.latius vero in quibuſdaʒ alijs di
ctum eſt de his. Et ĩ libꝛis erapentice metho
didicetur. et nunc eſt de eis neceſſarium me⸗

moꝛari ꝙ certam heriſipilam nunq; pꝛediciũ
ſanabit cathaplaſma. voco autem certaʒ:qñ
a colerica humiditate repleta fuerit particu
la.quoniam auteʒz longe ab infrigidando eſt

coꝛiandruʒ. licet tibi ex his que ſeripſit Dya
ſcoꝛides addiſcoꝛe. Scroſfulas enim ait diſ⸗
ſoluere.quoniam nullum autem infrigidan⸗
tium fa rmacoꝛũ ſufficit diſſoluere ſcrofulaſ.
neq; enĩ puto Dyaſcoꝛidem dubitare multa
quidem ſcribentẽ ſcrofularum ſanat iug om/⸗
niavero concoꝛdantiaꝛ calida cõ lex ionibo
de ent⸗ operationibus exiſtere.
Ppkrationes
O yaſcoꝛides cꝗ i. coꝛion:id eſt coꝛiandrũ
omnibo efl notũ. Uirtus eiꝰ eſt frigidũ tritũ
⁊ in cathaplaſmatibus redactũ cum polen/⸗
ta. ꝛ⁊ pane triticeo mixtum ⁊ impoſitũ Jgnẽ
ſacrum extinguit. ¶ Tumoꝛes igneos tollit
melle addito:et vna paſſa impoſitum epime⸗
tidas ⁊ tumoꝛem teſtiũ ⁊ carbũculos curat:
⁊ collectiones cõpeſcit cũ faba frixa mixtuʒ
1 in

,

Trattatus

ſcrofulis ⁊ puſtulis pᷣſtat effectũ.i¶ S emen nes. Omnia pᷣdicta etiã ſint de mente Aui⸗

eiꝰ bibitũ cũ dulcoꝛe lũbꝛicos extinguit. ge⸗
nitalia.i.ſemina viri decreſcere facit. Ham ſi

multũ acceptũ fuerit ſemẽ ſenſus hoĩs hebe
teſcit:aut citiꝰ infert necẽ. Vñ nõ debz qᷣſq;

vſum eiꝰ freqntare.¶ Succus eiꝰ aceto mi⸗

xtus aut ſpume argenti et ceruſe ⁊ vino:oẽs

ppuſtulas? caligines ebuliẽteſ extiguet.Hic

ſuccus viſcide eſt vᷣtutis reſtringit⁊ refrige⸗

rat.Et iõ ꝓpꝛie ad ignẽ ſacrũ facit ſicut⁊ folia
eiꝰ cũ ſucco maligranati:⁊ oleo in potiõe .
k.

mixtũ aĩ alia intraneis ꝑmixta ignita pſe.

Semen eĩꝰ ex aq̃ potatũ ſolutionẽ ventrꝭ

abſtrigit.mirũ ẽ qð xenocrates tradit ſi vnũ
ſeminis granũ femina biberit vno die eimẽ

ſtrua ↄtineri ſi duo ⁊ totidẽ jam diebo quot
grana ſumpſerit.¶ Sera.Cdꝛiandrũ diſtil⸗

lat᷑ in oculũ:⁊ cõfert doloꝛi eiꝰmagno cũ la⸗

cte mulierꝭ.Et fit emplaſtruʒ cũ eo ⁊ abſcin⸗
dit humoꝛes deſcẽdẽtes ad oculũ.i Et ideʒ

gquctoꝛitate aben meſuayv.Quãdo toꝛreſcit
ſemen coꝛiãdri ſtringit ventrẽ.Et abſcindit

fluxũ ſanguinis:qͥ eſt ab interioꝛibo.⁊ bibun

tur de eo duo aurei cuʒ.iij.ʒ.⁊ dimidia ſucci

plantaginis ſiue eo ꝙ buliat.Et ſi eſt fiuxus

ſanguinis ab interioꝛiba mẽbꝛis curat᷑ ſi po⸗

natur ſupꝛa locũ fluxus.i¶Et idẽ auctoꝛita⸗

te albugeric.Coꝛiandũ eſt frigidũ nartoticũ
inducens ſincopim ⁊ ſtupoꝛẽ:⁊ eſt toxicum:

quoniã odoꝛatũ cõgelat:⁊ phibet fſumoſita⸗
tes aſcendere ad caput.Et ideo ↄfert ſode⁊
ebꝛietati.Et abſcindit fluxum ſanguinis:et
ſtringit ventrẽ. ¶ Et idẽ auctoꝛitate Alexan
dri.Coꝛiandrum ꝓhibet fumoſitates aſcen⸗
dere ad caput ⁊ ad cereb:ũ.Et ꝓpter hoe po
nitur in cibis epilenticoꝝ:qñ cauſe epilentie
ſunt vapoꝛes aſcendentes a ſtomacho.
¶Et idem aucto Alcauʒzi:quãdo coꝛiandrũ

ſiccum infunditur in aqua eius cum zuccaro
abſcindit virge erectionẽ ⁊ deſiccat ſperma.
(¶ Et idem auctoꝛitate Raſis. Si bibantur
3.iiij.de ſucco eius recentioccidit:⁊ abſcin⸗

dit fluxum ſanguinis a naribus quãdo odo⸗

ratur.¶ Et idem auctoꝛitate Humay ĩ libꝛo

mutatiõis dixit:qꝙ pillule galieni ſunt ei cõ

trarie.Dvaſ.vero ↄtradixit ei cũ ſcʒ galienꝰ

dixit: ꝙ coꝛiandrum declinat ad caliditates
quoniã manifeſtũ eſt ipᷣm eſſe virtutꝭ frigide.

Et ex dicto ſuo qñ ſumitur ſuccus eius occi
dit.i¶Et idẽ auc.habix. Coꝛiandruʒ recens
eſt moꝛtificatiuũ:cõgelatiuũ:et ſi hõ vtit᷑ eo
multũ. Vel potũ aque eiꝰ eſt toxicũ.et ſi po
natur aqua eiꝰcũ aliq̃ ex alijs herbis ⁊qñ cũ
gqua eiꝰ liniunt᷑ ꝓpoſtemata ſanguinea aut

colerica cõfert ⁊ extinguit eoꝝ inflãma tio⸗

cenne.li.ij.capitulo de coꝛiandro.

Doꝛnea arboꝛ ſiue cranea. Dyaſ. cꝗ.

c Coꝛnea ſemẽ ⁊ fructũ habet ſimileʒ
oliue: ſed paulo oblongiꝰ⁊viride Et

vocatur grececarmu.qð cũ maturatũ ſuerit
obꝛuſum habet coloꝛẽ bonũ in ſe hñs ſapo⸗
rem ſtipticum eſt.⁊ ideo diſſolutionẽ ventrꝭ

⁊ diſſintericos curat.⁊ cũ in dulcoꝛe poſituʒ

fuerit manducari poteſt quomõ oliue cõdiũ
tur cum ſale frigida eſt ⁊ ſicaa.

Bperationes

¶ Dyaſcoꝛides. Huius folia cũ ligno ſuo in

foco miſſa ſudationem reddunt que illinita
zernas optime ſanat. —
¶ Balienus. ij. de cibis ca. de cibis ſilueſtri⸗
bus.Coꝛnu vero ⁊ bati ⁊ glãdes ⁊ ceteri fru
ctus ſilueſtres modicũ nutritiõis habẽt ca⸗
chochimi ſunt.Et mali ſtomacho et indele⸗
ctabiliſſimi.poꝛcoꝛũ vero eſca exiſtentes nõ
domeſticoꝛum ſed in montibo morantiuʒ:ab
ipᷣis enĩ plimũ hñt alimẽtũ.i¶ Et idẽ.vij.ſim.
far.ca.cranea. Cranee arborꝭ fructꝰ ſtipticꝰ
eſt ſufficieter eſibilis exiſtẽs.q̊ͥ circa nullum

l,.
Deac.
der ſiemug
wiis
chös te
nonenmn
caroim
olitci

.

no ſo⸗
ne Uinti

ſlueſn
teift
terct
ineele
aneen
ruge⸗
ui

4
Gtunn

Beherbis

mir abile attrahere foꝛtiter detinere eũ ven
trem ſicut ⁊ meſpila.ſe lia vᷣo ⁊ germina pon
tica guſtu ſunt:⁊ ſiccãt ꝛiiter:vt ⁊ maxima

vulnera conſolidare poꝰ ſin ⁊ maxime duo⸗

rum coꝛpoꝛum.paruis ve o vulneribus vel
mollibus coꝛpoꝛibus cõti ari magis ſunt.

tendunt enim hec ſiccatiua plu decente.

Capitulum cxxxix
Oꝛdumenum.Dyaſcoꝛides capitu

c lo coꝛdilion:id eſt coꝛdumenũ.Her
ba eſt que naſcitur in Silicia.eius

frutex eſt ſarmentoſa: ſemen habens rotun⸗
dum:et duplex ſicut ſunt fabe:viſcidũ ⁊ odo

Hperationes
¶ Dyaſcoꝛides. Semen eius ſi bibitum fue
rit puocat vꝛinam ⁊ menſtrua. uccus eiꝰ

virge ⁊ ſeminis tribus obulis bibitus cum

dulcoꝛe diebus decem nefreticis medican⸗

tur. ¶ Radix eius tunſa ⁊ vt electuariũ com/

poſita toꝛacis cauſas mirifice curat. Plini⸗

ns. Radix eius potata lapides frangit.

Capitulum. xl.

N 2

—

R

5
7
4
!

Oſtns. Ani li ij cap de coſto. Coſti
X ſpeẽs ſũt tres. Vnaeaꝝ ẽ arabica. et
eſt albo leuis ⁊ aromaticꝰ.Et ſcvdᷣaẽ

indaqͥẽ niger leuis: ⁊ ille amarꝰ ẽ᷑. Et tertia
ſpẽs gquis odoꝛis qͥ noĩat᷑ gariofilatꝰ Bonꝰ

aũt coſtꝰ falſificat᷑ cũ radiciba enule durꝭ.⁊ ꝓ
pterea nõ moꝛdicat linguã:neq; hbʒ odoꝛẽ foꝛ
tẽ. Melioꝛ ẽ ille qͥẽ alb recẽs plenꝰnõ coꝛro
ſus:neq; fetidi odonꝭ:neq; moꝛdicans vel le

dens linguã.deinde vndus niger lenis:⁊ ni⸗
ger aſemiꝰ. ⁊ melioꝛ ẽ marinꝰ ſubtiles habẽs

coꝛtices.Eſt ca.ĩ.iij.ſic.i.ij. n ipᷣo eſt q̃litas

vmara ⁊ acris valde ⁊ caliditas ⁊ acredo a⸗

deo ꝙ ipᷣa vlceret.Dyaſ.cac.oſtus vtilłẽ ara⸗

vicꝰ. Eſt aũt eligẽdꝰ ciba leuis cũ odoꝛe plu⸗
rimo. Secũdꝰ ẽ vndic qͥ groſſioꝛ ẽ ⁊ niger ?ꝰ
leuis vt ſerula.Tertiꝰ ẽ ſyriacꝰ põdere gra⸗

uis ⁊ coloꝛis buxei cũ odoꝛe ſtiptico ⁊ moꝛ⸗
daciſapoꝛe.habet quidẽ al iquaʒ amaritudi⸗
nem ⁊ plus acredinẽ ca pariticipans quali⸗
tate vt extrahat. Paulus ca.decoſto.Coſtꝰ
eſt ca.⁊ ſic.complexionis in tertio gradu.

Poperationes

PH Auicenna. Conuenit omni membꝛo:

quod indiget calefactione:et vt ex eo axtra⸗

Trattatus

batur humoꝛ ex ꝓfundo.Abſtergit pannũ cu
tis linitꝰ cũ aqua ⁊ melle. In ipᷣo ẽ vlceratio
⁊ ille qͥ eſt amarus exiccat vlcera humids.
Et ↄuenit mollificatiõi neruoꝝ ⁊ attritio⸗
ni lacertoꝝ:⁊ eſt bonꝰ ſciatice.⁊ emplaſtꝝ ex

eo ↄuenit litargie:⁊ ↄuenit doloꝛiba pectorꝭj.

¶ Et puocat mẽſtrua bibitꝰ ⁊ ſuffumigatus
in traiectoꝛio:⁊ interficit fetum:⁊ pꝛouocat
vꝛinã:⁊ extrabit aſcarides ⁊ vermes.
Et dat vires ad coitũ:⁊ ipᷣe ſuppõit᷑ ad do

loꝛes matricꝭ:⁊ ↄuenit doloꝛimatriò fri.bi⸗

bitus ⁊ ſedẽdo in decoctiõe eiꝰ:⁊ monet na⸗
turaʒ qn bibit᷑ cũ vino.⁊ ipᷣe nõ dat vires ad
coitũ niſiꝓpter humiditatẽ ſuꝑfluã inflatiuã
que ẽ in ipᷣo.i Et ↄnenit rigoꝛi linitꝰ cũ oleo
⁊ cõuenit moꝛſibo omiboſcʒ moꝛſui vipere et
alijs moꝛſibo qñ bibit᷑ cũvino aut abſinthio.

loco eiꝰ ponitur piretri:medietas ponderis

ipſiꝰ.¶ Dyaſ.Coſtus cũ oleo tritus ⁊ coꝛpo⸗

ri ꝑunctus cũ reb ſtipticis ſubuenit. Si au

tẽ ante acceſſionẽ ſic vngat᷑:rigoꝛẽ in perio⸗
dica febꝛe:⁊ quartanã amputat ac etiã para⸗
liticis ⁊ ſciaticis vel qͥbo aliq membꝛũ cale⸗
fieri opus eſt.¶ VUnctus extrabit humoꝛezʒ
de ꝓfundo.in potione vero:qꝛ virtꝰ eſt ei ca⸗
lida diuretica.mẽſtrua puocat.peſſarijs ad/
iunctus idẽ doloꝛẽ matriq mitigat moꝛſibo
venenatc bibitꝰ.ʒ. ij. opitulatur cũ vino⁊ ab⸗
ſinthio doloꝛẽ ſtomachi ⁊ inflationẽ:et tota

eius vitia cõpeſcit:ventrẽ ſtimulat.¶ Cũ vi⸗
no dato lũbꝛicos latos deponit cũ aqua po-
tatus oleo mixtus.⁊ fricationi adhibitꝰ toꝛ

pente frigoꝛe calefacit:eadẽ vnctione ⁊ para
iticos curat.reumata ⁊ ſpaſmata ⁊ doloꝛem

lateꝝ ſanat.cũ aqua mulſia tritꝰ ad efialas fa
cit.melli mixtꝰ maculas ĩ facie natas deter⸗

git. malaginatiba ⁊ antidotis neceſſe miſcet

Adulteratur aũt cõmixtꝰ cũ enule maioꝛi⸗

bus radicibo:ſed facile intelligit᷑ cũ nec odo⸗

rem coſti habeat nec ſapoꝛẽ moꝛdacẽ.Nã co

ſtus vires habet acres ſtringẽtes ⁊ calefaci

entes.¶ Serapion auc. Galie. Coſtus cõue
nit rigoꝛibo fe.qn linitur cũ eo ⁊ oleo coꝛpuſ.

⁊ ↄuenit ſciatice ⁊ paraliticis ⁊ omuibo in qͥ

bus calefacere opoꝛtet aliquam coꝛpis par-

ticulam vel de ꝓfundo ad ſuperficiem attra⸗
here aliquem humoꝛem.¶ Pꝛopter eandem

gutem cauſam pꝛouocat ⁊ menſtrua ⁊ vꝛinaʒ

⁊ confert ad contritionem lacertoꝛum et ad
doloꝛem lateris: ⁊ inter ficit aſcarides pꝛo⸗
pter gmaritudinem.¶ Et quando linitur cũ
aqua⁊ melle ſuper impetiginem munditicat
eam:⁊ adiuuat ad libidinem.quoniã eſt in eo
de humigitate inflatiua ⁊ ventoſa quãdo ſu
mitur in potu cum vino⸗

Capitulum. xlj.

Ozula vel Mela perſica fructꝰ iſte ẽ

c oibus notꝰ. Sera.li.aggre.ca. beſ⸗
mes. i. coʒula. Virtꝰ eoꝝ eſt fri ⁊ bu.
in· ij gra. Na ppoꝛtionant perſicis.

ODPyoperationes
Et idẽ auc.Alcauʒi.Laxãt colerãꝛ gñant
hũoꝛes groſſos.Et idẽ auc.Raſis.Quidaʒ

patiebat᷑ ſumoſitates ab aliqͥ hũoꝛe exiſtete

in ſtomacho ſuo.⁊ dedi ſibi aliqᷣbo vicibꝰ de
criſomolis.i.coʒulis recẽtib:⁊ ſedatꝰ eſt ille
fumus.Et ego nõ credo ꝙ reperiat᷑ cibo ali⸗

qͥs frigidioꝛ ⁊ mag inuatiuus ſtomacho ca⸗

lido q; ipᷣa:⁊ iõ faſtidiũ tollũt.i¶ Aui.li.ca.ij
de criſomulis. Melioꝛaſunt armena.nõ enĩ
cito aduenit eis coꝛruptio ⁊ acetoſitas:⁊ cũ
ſumunt᷑ criſomula.opoꝛtet vt accipiant᷑ ma⸗
ſticis ⁊ qaniſi eq̃liter.ʒ.i.vſq; ad.ij.cũ vino pu
ro aut vino depaſſis paꝝ ⁊ mellis ſunt fri:et
hu.in.ij.⁊ oleũ nucleoꝝ eoꝝ eſt ca.⁊ ſic.in.ij.
¶ Eoꝝ humoꝛ ẽ facilis putrefactiõis ⁊ eoꝛũ
infuſio ſedat ſitim ¶ Et criſomula qͥdẽ ſũt cõ
ueniẽtioꝛa ſtomacho qᷓ; ꝑſica.⁊?⁊ armẽa ñ coꝛ⸗
rũpunt᷑ in ſtomacho:neq; aceſcũt velociter.

On

De Herbis

ex eis vero que expellunted nocumentuʒ

vt pmo ſumat᷑ aniſum et maſtix cũ miua aut

vino de paſſis ⁊ conficiant᷑ cum melle puro.

oleuʒ nuclei ipᷣoꝝ etiã ↄfert emoꝛroidibo gra

gant aſomn ppt velocitatẽ ſue putrefa⸗
ctionis.veꝝ infuſio ſiccoꝝ confert febꝛibus
antiquis.i¶ Johes meſue in antidotario ſuo.
Oleũ de cruſomulis ſedat doloꝛẽ ani⁊ emoꝛ
roidaꝝ:⁊ reſoluit tumoꝛes vlcerum ⁊ impedi
mentim lingue ⁊ doloꝛes auriũ. Rabimoy
ſes idem vult.

Capitulum. cxlif.
NOtula fetida vłoculꝰ bouis. Sera.
e li. ag.capᷣ.bichar auc.dia. Bichar.i.
cotula hʒ ſtipitẽ mollẽ ⁊ folia ſilia fo

lijs maratri:⁊ flos eiꝰ eſtcitrinus plus floꝛeę
camomille ſilis floꝛe cotule.⁊ iõ noĩant eã h
nomie. Et idẽ auc. Galie.acuitas ⁊ moꝛdica
tio ſunt ĩ ea plꝰ qᷓ; camomilla.⁊ reſolutio eiꝰ
eſt amplioꝛ reſolutiõe ipᷣius. Dyaſ.ca.butal⸗

mos fᷣm trãſſationẽ nr̃am.butalmos.i.cotu

la. Herba ẽ mollis.cuius foliaſunt tenuiter
ſciſſa maratro ſilia.⁊ caulis eiꝰ molliſ naſcẽs

circamuros ciuitatꝭ floꝛes citrinos hũs et
vehemẽter ſplendẽtes ac in oculoꝝ ſilitudi⸗
nẽrotũdos. AUnñ ⁊ nomẽ traxit floꝛibo camo

mille ſiles. ſla herbaqᷓ vocatur linguanr̃a

pncida vlcopula fetida. E ſt alia butalmos
hñſſolia coꝛiadro ſilia: naſcẽs iuxta muros
ciuitatꝭ cuiꝰ floꝛes ſunt ex toto citrini.⁊ iſta
eſt herba q̃ vocat᷑i linguanr̃a oculꝰ bouisvł
cotula.Gabł.vi.ſi.far.ca. Butalmũ ſiue ſemẽ
icoꝛruptũ vłoculꝰ bouinꝰ.vel cotula fetida.
noĩatũ qͥdẽ ẽ ita a floꝛibqͥ vident᷑ m figuraʒ
ſimilari oculo bouis.Fᷣm coloꝛẽ vo ſilis ẽ ar
temidi.magꝭ ãt ⁊ mito acriꝰ ẽob h̊ mag dya
foꝛeticũ:vt ſanet duricies cõmixtũ ceroto.

Hyperationes

¶Dyaſ. Yolia eiꝰ trita ⁊ cerotꝭ addita puſtu
las ⁊ duricies apᷣtũ ſꝑgit:⁊ ſi floꝛes eiꝰ terũt᷑
cũ croco.q¶ Affa mãt aliqͥ ꝙ ſi pꝰᷣlauacꝝ⁊ bal
neũ eüdẽ qͥs biberit bonũ coloꝛẽ reſtituet.et
facit ipᷣm vomere ⁊ maxiĩie arcuato moꝛbo in
fectos acrꝭ ẽ:⁊ iõ dyafoꝛetica.⁊ ꝓpterea ſche⸗

temata ſoluit cũ ceroto tirſi eiꝰ ĩ cibũ ſumũt᷑

Aui.odoꝛ eꝰ ↄfertvẽtoſitatibiqᷣſſis ĩ capite

—
—
„

Capitulum. cxlij.
Otula nõ fetida.vel oculꝰ vacce.et hʒ
floꝛes nigros ſᷣm antiquã trãſlationẽ.

Operationes
Dyaſcoꝛides ca. Butalmos. Que tranſſa
tio coꝛrupta eſtquoniã Serapion ex ᷣbis

8

A

allegat Sera. B

Tractatus

dvaſcoꝛidis ſm aliã trãſlationem. Dyaſcoꝛi
des dicit ꝗ; bʒ floꝛes citrinos ſiles floꝛibo ca
momille:⁊ hoc veꝝ c.Hã dicit trãſſatio qua
ntalmos haſtã eijcit mollẽ
Folia maratri ſilia floꝛẽ mellinũ hñs ſic an⸗

timꝰ ⁊ maioꝛẽ oculo vacce ſimilẽ.vñ ⁊ nomẽ
æccepit. Haſcit᷑ in ciuitatibus ⁊c.¶ Sedſᷣm
trãſiſationẽ nr̃am dyaſ. Butalmos hʒ duas

na ẽ q̃ hʒ fſoliaſimilia maratro:⁊ flo⸗

ſpẽs. V

res ſimiles floꝛibb camomille.⁊ iſta vocatur

cotula fetida:vt in pᷣcedẽte capᷣ.tractat:⁊ la⸗
tine ðꝛ pucida.⁊ Dyaſ.vocat eam partemon.

Blia eſt q hʒ ſolia ſimilia coꝛiãdro ⁊ floꝛes
citrinos naſcẽs iuxta muros ciuitatꝭ.⁊ vo⸗
cat᷑ cotula nõ ſetida.⁊ latinę ðꝛ oculꝰ bouis

vel oculus vacce.⁊ grece ſilr ita ſonat butal⸗
mos.ſed arabicevocat᷑ bihar.i.oculusvacce

⁊ ideo ðᷣt ad l̃am.i¶ BGutalmos ẽ herba mol

lis antimo ſimilis.lenes emittẽs tirſos:⁊ fſo

lia tenuiter ſciſſa ⁊ mollia ſilia maratro.flo/

res citrinos ſimiles floꝛibo camomille.⁊ iſta
ſm veritatẽ ẽ cotula fetida q̃ alio noĩe vocat᷑
ucida. ¶ Et ſubdit. Eſt alia butalmos cau⸗
is mollis folia coꝛiãdro ſilia.floꝛes citrinot

hñs naſcens iuxta muros ciuitatꝭ.⁊ iſta vo

catur oculus vacce:vel cotula nõ fetida.Et

de iſta herbaẽ hecveritas clare intuentibo.le
ge capitulũ pᷣcedens ſcʒ cotula fetida.

—, wramm. =

NODOcognidium. Camelea vl Mezere
c on. Camelea grece qſiĩſima oliua di
cta:eo ꝙ ſolia ſimilia oliue hʒ. Hec
eſt que ðꝛ meʒereon ⁊ cocognidiũ. Vñ coco
gnidiũ meʒereon ⁊ camelea ſunt idẽ:vt appa

ret ꝑ Dyal.⁊ Sera.Oyaſco.ca.camelea enmmn

trãſſationẽ nr̃ am. Camelea aut cocognidiũ

baſtas hbʒ ſuꝑ terrã ſpanſas.palmis duobus

longas:frutex eſt ipſius ſarmentoſa. Yolia

hʒ ſimilia oliue:ſed tenuioꝛa⁊ ſpiſſa guſtum

moꝛdicantia ⁊ gulã exaſperãtia. Sera.li.ag
gre.ca.meʒereon.auc.dyaſ. Heʒereon.i.ca⸗
meleaẽ arbuſtũ paruũ cuiꝰ ramiſunt apti ad
ignẽ accendendũ.⁊ ſunt ipᷣirami extenſi ſuꝑ
terrã.longitudine duoꝝ palmoꝝ hñtes fo⸗

lia oliue.niſiq; ſunt ſubtilioꝛa eis moꝛdican
tia ⁊ ex aſperãtia linguã.⁊ ſunt ſuper ramos

denſa. Galienus.vij.ſim. far. ca.camelea.Ca
melea pᷣdominantẽ habet qualitatẽ quo cir⸗

—

ca vlcera.⁊ quecũq; maxime eſc aras habẽt:

cum melle expurgare poteſt.

Bperationes

¶ Dyvaſ.Camelea accepta coleram ⁊ flegma

deponit.debẽt vero fieri trociſci ex his ad/
mixto abſinthio duplici menſura ⁊ vna par⸗
te camelee ⁊ catapucie iuncto mellevel aqua
Folia eius impoſita vulnera ſordida curãt.
¶ Johãnes meſue. Mezereon ſiue cocogni

dium ſolutione educit aquam citrinam cum

foꝛtitudine vehementi.
¶ Et dixit Alexãder:mixtũ cum reb educẽ⸗
tibo melancoliã educit ipᷣam:⁊ cum reba edu
centibo flegma educit ipᷣm.⁊ abſinthiũ dupli
catum ⁊ cũ mirabolanis:addunt ei bonita⸗
tes notas:⁊ faciũt educere coleram.,.
¶ Daiꝰ auũt iunamẽtũ qꝗð ex eo expectateſt
ad vydropiſim.educit enĩ aquã ↄgregatam in
ventre:nocet tñ epati ĩmo oĩbamẽebꝛis nutri

tionis ipſiꝰ..¶ Et interficit lũbꝛicos ⁊ ᷣmes

ſolutiõe educit eos ⁊ ſerpẽtes viſceꝝ.Et ſi
fiat vnguẽitum ex co ⁊ melle curat fiſtulã et

vlcera fraudulenta.i¶ Et fit ex aceto decocti

onis ipſiꝰ ablutio: ⁊ ↄfert doloꝛi dentiũ ⁊ eo
rũ coꝛroſioni:⁊ gingiue ſanguinee ⁊ mollifi⸗
cationi.iEt fit ex eo vnguẽtũ ⁊ acetoꝛ oleo
⁊ cera ad ſcabiẽ bonũ.⁊ fit ex eo linimentum
ex ſulphure ⁊ melle ⁊ aceto ſoꝛti ad moꝛfeaʒ?ꝛ
lentigines ⁊ baras ⁊ delet egs.

Et qñq; fit ↄfricatio ſuꝑ moꝛfeam ⁊ baras

cum folijs eius ⁊ aceto foꝛti:et eſt vltimum.
¶ Et dixit Johãniciꝰ Cocognidiũ valet ad
quartanã.i¶ Plimꝰlixxiiij. Yolijs in duab

21

-⸗ — — ——

D dͤ

ſchenmi
mmodo
moſ ſin
ſcſn
Sanlig
reonicg
unraprig
etmliſun
1biresſo
Stdiet
ier ſenee
amten
nari aoc,

(Ktoban

ls
m: ſen
lerhis
Nemepr
Mordl e
ncani⸗
ecocogi

mmon

educ
umreh
ſinthüͤp
neiboan
nun.
vact
egen

rebnenuon.

to. ſolijs etiã impoſitꝭ vlcera curant᷑ ⁊ purgãt᷑
Ait etiã idem. Quomodocollectum ſalutare
eſt oculis iumentoꝝ ⁊ pecoꝛũ.

Capitulum. cxlv.

Rocus.Aui.li.ij.ca.de croco.Croc
e melioꝛ eſt recens boni odoꝛis ſubtilis
ſuꝑcniꝰpilos eſt parũ albedinis non
plurimũ.Crocus ſanꝰ nõ veloc tertingẽs nõ
inuiſcat᷑ neq; frãgit.ca.eſt in.ij.ſic.mn.i.eſt ſtip⸗
ticꝰreſolutiuꝰ digeſtiuꝰ⁊ glutinatiuꝰ.eiꝰcalidi
tas eſt foꝛtioꝛ ſtipticitate eiꝰ.⁊ eiꝰ oleũ eſt cale⸗
ſactiuũ.i¶ Plateariꝰ.Croci ſũt due ſpẽs.Oꝛ⸗
tenſis q̃ in oꝛtis naſci᷑.⁊ oꝛiẽtalis q̃ in oꝛiente.
ſte in medicinis nõ vomicis ponit.in medio
oꝛũ tres vel q̃ttuoꝛ floꝛes parui naſcunt᷑.Eli⸗
gendi ſunt ſubꝛufi vel om̃ino ruſi.q ãt citrini⸗
tatꝭ aliqͥd habẽt abijciendi.in ſacculo ſtrico ð
coꝛioſeruãt᷑. ꝑqͥnq; annos ſeruaripoſſũt. Vir
tutẽ habẽt pfoꝛtatiuã ex q̃litatib ſins ⁊ ex aro⸗
maticitate.i¶ Palla.li.iiij. In ſebꝛuario menſe
croci ſerendiſũt bulbi ⁊ ſubtiliterſi fueriĩt arte
fodiẽdi.i¶ Sera.li.aggre.ca. Jamfaram.auc.
Dxyaſ. Illeqͥ foꝛtioꝛ eſt ĩ medicina eſt nouꝰpul⸗
chꝛi coloꝛis cuiꝰcrinis vergit ad albedinẽ.lõ⸗
gus nõ fragilis.plenꝰ:qͥ q fricat᷑ tingit manũ

De Herbis

sbſinthij ꝑtib decociꝭ eoq; ſucco cũ melle po⸗

cito acntiodoꝛis.¶ Gał vĩ ſim.fan ca ᷣ cwco⸗
ſm trãſtationẽ arabicã. Subſtãtia eiꝰẽ terrea
frigida:ſʒ qð vincit ſuꝑ eã eſt cõplexio ca lida.
⁊ in ſapoꝛeei eſt ſtipticitas pauca.Et vᷣtꝰeius
eſt q̃ calefacit in ſcðo gradu ⁊ ſiccat ĩ pᷣmo.vñ
maturat ⁊ digertt aliqli maturatõe.⁊ qð adiu
uat ad H̊ eſt ſtipticitas ꝑua q̃ repĩim eo.Et ẽ

ex medicinis ↄglutinatiuis ⁊ digeſtiuis.? nos

diximus ꝙ medicine cõglutinatiue ⁊ digeſtiue
ſuntille in qͥb eſt caliditas nõ foꝛtis cũ pauca
ſtipticitate. -
Dperationes.
Aui. Potꝰ ipᷣi coloꝛẽ efficit bonum. reſoluit
apᷣata ⁊ linit᷑ ex eo heriſipila.facit ſodã.⁊ ipſ. e
nocet capiti.Et bibit᷑ cãrob ad ebꝛetatẽ.⁊
eſt faciẽs ſomnũ.⁊ obtenebꝛat ſenſus.⁊ confert
apoſtemati calido ĩ aure. Abſtergit viſum 2,
hibet fluxũ ad ipᷣm. ¶ Et valet ad pannũ.Et
fit ex eo alcobol ad varietatẽ acqͥſitã ĩ egritudi
nibo. ↄfoꝛtat coꝛ.eſt leniſicatiuꝰodoꝛat ipſum
pleureticꝰ ⁊ phirneticꝰ vt doꝛmiat:⁊ ꝓpꝛie eius
oleũ.i¶ Et facit anhelitũ facilẽ.⁊ ↄfoꝛtat inſtru
mẽta anbelitꝰ.ipᷣe q̃; facit nauſeã.⁊ deijcit ap/
petitũ Preeag⸗ oppoſit? eſt acetoſitati q̃ eſt in
ſto macho.¶ Sed ipᷣe ↄfoꝛtat ſtomachũ ꝓpter
illud qð in ipᷣo eſt decaliditate pꝛeparatõe 2
ſtipticitate.Et dixeñ qͥdã ꝙ croc?eſt bonꝰ ſple⸗
ni. excitat coitũ.⁊ ꝓuocat vꝛmã.i¶ Etↄfert du⸗
riciei matricis.⁊ eiꝰ ↄſtrictioni ⁊ vlceribo frau⸗

dulentis. In ipᷣa tñ adminiſtrar᷑ cũ fauo aut

cũ medulla cũ duplo ipſiꝰ de alio.¶ Quidam

dixerũt ꝙ ipᷣm in potu dederũt ad ꝓlixũ partũ

⁊ faceſt partꝰſtatim.Et ð ꝙ aurei.iij. de ipſo
interficiunt letificando.loco eiꝰpo nit decoſto

eq̃le pondus ipᷣiꝰ.⁊ de ſpica quartumpõderis

ems.⁊ pondus ipᷣiꝰ de coꝛticiba caſſie lignee.
¶ Et idẽ.iiij.fen.ca nonis pmi.ca.ij.ait.q; dii⸗
cit medicinas ad coꝛ.¶ Etidẽ de viribo coꝛdis
ait ꝙ confoꝛtat coꝛ.i¶ Sera.auc.Raſis. Fuit

mulier q̃daʒ q la boꝛauit aliqͥbo dieb in ꝑtu.et

dediſibi in potu.ʒ.ij.croci ⁊ peperit ſtatim. ⁊ ex
pertus fui hoc ſemꝑ etſemꝑ ſuit ſic factum.
¶ Crocus inebꝛiat inebꝛiatõne ſoꝛti:qñ ponit᷑

in vino letiſicat adeo:donec faciat inſaniã ex⸗

cellenti leticia.⁊ digerit cibũ.⁊ ↄfoꝛtat ſtoma⸗

chũ ſua põticitate:⁊ ſoꝛtificat epar.Et nõ lau⸗

dat᷑cerebꝛo:aufert appetitũ cibi:ꝛ ꝓuocat vinã

⁊ melioꝛat coloꝛẽ.i¶ Rabbi moyſes.decroco

ait ꝙꝓauget appetitũ coitus.ſ yſaac in viatico

cap̃.de emigranea ait:q fit emplaſtrũ excroco:

gũmi arabico:eufoꝛbio:⁊ mirrha eq̃liter diſtẽ⸗

perans cũ albumine oui.contra emigraneaʒ.
Paulus capᷣ.de podagra. Recipe crocũ cũ
vitello onoꝝ ⁊ oleũ roſarũ : ganamroſarum 7

d 4¾ dD5b H

Trattatus

„2 .

dagre ex eo aciu frigdo.

Capitulumn.kxluſf.

Vcumer.AVbi ſciendũ ꝙ cucumeres

c lſunt melones Indi fm qſdam. Sed
Meſue ca¶p̃.de cucumere aſin ino vi⸗

der᷑ dicere ꝙ ſuntcitrulli. Sʒ aliqͥ dicũt cu⸗

cumeres ſunt fructꝰ ſicut citrulli:oblongi tñ.
nũqᷓ; citrineſcũt:⁊ habent ſolias ia diſtinctas
ſicut melones.⁊ cũ maturant᷑ babẽi parũ dul⸗
cedinis.⁊ ſunt inſipidi.qð ego ↄcedo.vndecu⸗
cumeres non ſunt melones Indi.q; Aui.iiij.
cañ.capᷣ.de cura terciane pure ponit melonezʒ
Indum ⁊ cucumerem ergonon ſunt idem.
¶Sera. dicit Cucumeres nõ ſunt citrulli ſiẽ
apparet in cap.Citrullus.Et etiã Sera. dicit
auc Bal ꝙcitrullus frig

ergo cucimeres nõ ſunt citrulili.

Serapion li aggre.ca. Rachera. auc. Gal.
id eſtcucumeres.ucumer ſubaẽ groſſa du⸗
ra digeſtiõi:⁊ generat chimũ malũ paratũ coꝛ
ruptõi q́;uis melon ſit ctiꝰcoꝛruptibil. Et vir
tus ereſt q̃ infrigidat ⁊ humectat in.ij. gradu

Et mollit vetrẽ.⁊ ꝓuocat vꝛina, Et qñ ſumit᷑
cũ rob aut cũ lacte ↄſert ylcerib veſice:⁊ ſedat

miſceantur. 2 cum penna vnguaturlocus po

itute.vñ diureticaſunt ⁊ ſplendidũ re

idioꝛ eſt cucumere:

inſlationẽ ſtomachi ⁊ ſitim:qñ comedit᷑ et ſes⸗

dat ſincopim excaliditate.⁊ ofert ei ex pꝛieta⸗

te quã bʒ.¶ Et idẽ anc. Habix Aqua citrulli
ↄfert inflãmatõi fe.⁊ ſedat ſitim:⁊ laxat ventrẽ

laxatione bona ſine nocumẽto aliq̊ ⁊ dʒ bulli⸗
ri cũ zuccaro albo.Et nõ opoetq; det haben
tibo namrã durã nimis ad mouendum.q illa
nõ habet virtutẽtantã ꝙ laxet naturã duram.
¶ Et ſi ipᷣa fecerit moꝛaʒ in ſtomacho foꝛſitan
inducit laboꝛem ⁊ nocumentũ ⁊ inflationes.

Rabbi moyſes auc Gal.Cucumeres ⁊ pe
pones ſi cito nõ digerãt᷑:ſũt venena moꝛtifera.

¶ Gal viij.ſim. far. ca. Sikinis. videt dicere ꝙ
cucumer dicat᷑ de pepone ⁊ cucumere ia dicto.
Pã dicit ſikinis.i.cucumer eſibilis qͥqͥdeʒ pe⸗
pon eſt ſubtilwoꝛis ſube.ͥ vo nõ eſt talis groſ⸗
ſioꝛ s ſube ac etiã abſterſiua ⁊ inciſiua nihot
pus. ? murie ſiſicca ueritqs ſemẽ deinde inci
dens ⁊ cnibꝛãs lenire faciũt.domĩat᷑ aũtĩ eis fni
gida ⁊ hũida cõplexio:nõ tñ foꝛtiter: ſi in ſcðo

gradu locat᷑.¶ Si vo qs ſemẽ ſiccauerit velm
dicẽ nõ adhuc humide nature erit.ſʒ iã ſiccani

aũt ⁊ abſterſio in bis plus q; mn carne fructus.

.

tium in Rema q̃ſi Caan:vel ſcðo incipiẽte.Eſt

Capitulum. exlii.

w O

gre ia dian
gaͤceze
halsgo
ugtar
inecdärn
dendeincl
kaüticu
mißine
aunten
en
efr

9

De Herbis

c ſt arboꝛes lanigere:ferũt etiã cucur

bitas cotonei mali magnitudine:que
maturitate rupte lanugĩs pilas oñdũt.ex qb
veſtes pᷣcioſe lintheo faciũt.i¶ Idem li.xix. Cu

cur bitis ẽ nata cucumeri ſimilis dũtaxat in na

ſcendo.eq̃ hyemẽ oderũt.amãt rigua et fimũ.
Serunt᷑ ambo ſemĩei terraſeqinpedali foſſura
inter eqͥnoctiũ vernũ ⁊ ſolſticiũ.pariliba tñ ap⸗
tiſſime. Aliqͥ malũt ex kalẽdis Marcij cucur

bitas.⁊ nonis cucumeres ⁊ ꝑ qͥnquatros ſere⸗

re:ſilĩi modo reptãtibo flagellis ꝑ arteſuʒ aſpe
ra in tectũ vſq; ſcãdũt nat᷑a ſublimitatꝭ auida.
vireſq; ſine ãminiculo ſcandi nõ ſunt.¶¶ Pal⸗
ladius li.iiij. In mẽſe Marcio cucurbita ſe⸗
renda:amat ſolũ pingue humidũ ſtercoꝛatum
ſolutũſ̊ᷣ in cucurbitꝭ inſigne eſt ꝙ lõga pariũt
⁊ elegãtia ſemĩa q̃ in eaꝝ ceruice naſcũtq̃ ĩ vẽ⸗
tre fuerãt cucurbitas ſaciũt craſſioꝛes.Queĩ
fundolatas ſi ĩ cacuminiba obꝛuant᷑.vbi ado⸗
leſcere ceperint ãminiculis adiuuẽt᷑.Que ſer⸗
uant᷑ adſemia vſq; ad hyemẽ in ſuauitate de⸗
pendeant.deinde ſublate in ſole ſiccent᷑.aut ſu

mo fument:aliterſemia putrefacta depereunt

Sera.li:aggre.capᷣ.hara.i.cucurbita. Vir
tus eiꝰeſt frigida ⁊ humida in ſcdᷣo gradu.

Dperationes.

Dyaſ.capᷣ.cucurbita. Cucurbita cruda trita

⁊ catha plaſmatibo adhibita papulas coꝛpoꝛis

ãpnutat.apoſtemati calido maximũ pᷣſidiũ eſt.

Succus raſure eiꝰdoloꝛẽ calidũ auriũ mi

tigat cũ oleo roſaꝝ mixtus ⁊ auribo inſtillatus
⁊ cerebꝛo appoſitꝰeſtuatões infa ntiũ mitigat.
Et ↄfert apoſtematibo calidis q̃ fiunt in ce⸗
rebꝛo eoꝝ.Tumoꝛibooculoꝝ opitulat᷑. Poda
gricis maximũ pᷣſidiumet.
¶ Elixa q̃ʒ ⁊ expᷣſſa melle ⁊ nitro addita ⁊ bibi

ta ventreʒ mollit. cruda ⁊ excauata ⁊ vino im /

pleta ſiſic manſerit vna die ⁊ nocie ⁊ po ſtea bi
batur ſimiliter ventrem mollit.
¶ Crude ⁊ trite leniunt omnẽ tumoꝛẽ.ſuccus

eiꝰ doloꝛẽ dentiũ mitigat ſi diutiꝰ in oꝛe teneas

tur:ſʒ ⁊ oleo roſarũ mixtus ex vnctione coꝛꝑis
admotus febꝛium reſtringit ardoꝛꝛeem.

(Et qñ fit emplaſtꝝ cũraſura eius ⁊ medulla
panis ſuꝑ podagrã calidã:aut ſuꝑ heriſipilam

ↄfert. ¶ Cinis aridi coꝛtic efficaciter poteſt
cõbuſta ſanare.Eundẽ cinerẽ dicimꝰa b exper
nis vulneraĩi veretro iã in putredinẽ vᷣſa purga
re:⁊ ad cicatricẽ ꝑducere.podagre eſtuanti.et
ignibo ſacris coꝛtices virides ſubueniit.·
Semini ſicco illa vis tradit᷑ vt in puluerem

tunſſum ⁊ inſperſum impleat vulnera q̃ caua⸗
ta ſunt. ¶ In cibo ſumpta ſto machũ relaxat

ioꝛ dicunt᷑ fm

bibẽdideſideria nõexcitat.ſuccꝰtepefactꝰ do⸗
loꝛi auriũ qͥ ex inflãmatione caloꝛis fit infun
dit᷑humectat aurẽ ⁊ infrigidat abundanter.et
ptiriaſim infantium raſura depellit cum polen
ta. Hec eadem dicit Serapion auc. Dyaſco⸗
ridis:licet ſubalijs verhbis. ,
¶ Almanſoꝛ tractatu tertio.capᷣ.de cucurbita.
Kucurbita eſt frigida ⁊ humida qͥ ſtomacho
mala exiſtens appetitum deſtruit. ſitim quoq;
ſedat: ⁊ epatis ⁊ ſtomachi ardoꝛem extinguit:
qñ in eis abundat caloꝛ.

Capitulum. xluiij

Alcaſia ſiue Caſo. Pliniꝰ capᷣ.decul
c caſia.Culcaſia quã aliqͥ Cyamon vo
cant. nobiliſſima hãc in egypto enylo
metunt.caulecũ coctus eſt arenoſo in mãden⸗
do. Buſſo autẽqͥ intra folia emicat ſpectabili
folijs latiſſimis etiã ſiarboꝛes cõparent᷑ ad ſi⸗
müntncheca nIinita ide lappago ma⸗
Dyaſcoꝛidem in noſtris partib
vocamus aque nyli ſuis dotibus gaudent. vt
impꝛeſſis collocaſie ſolijs in variam ſpeciẽ va⸗
ſoꝛum potare gratiſſimum habea nt ⁊c. Hec
herba eſt quã Oyaſcoꝛides vocat fſabam egyp
tiacam.cuius pꝛopꝛietates ⁊ virtutes ſᷣm ipᷣm
inuenies in littera faba egyptiaca.Et ſan f.

—

pam egyptiacam vocat. Auicenna hulcas. de
qua capitulũ facit in ſecundo canone.Eſtem̃
culcaſia ſat; nota ĩ egypto apud mercatoꝛes
pꝛacticãtes. ⁊ in Syria.Et ego ipᷣam habeo

Salerni in viridario meo ſecus ſpectabilẽ ſon

tem: q̃ culcaſia vulgari nr̃o vocat᷑ caſo. Cuius

folia aquis moꝛe vaſoꝝ plena egroꝝ ⁊ conua

leſcentiũ mentẽ delectãt:necnõ eoꝝ animũ ex⸗

ciltant ad bibendum.

Pyperationes

Serapion li.aggre.capᷣ.hulcas.id eſt culca

ſia. In ſapoꝛe huiꝰplante eſt acuitas ⁊ moꝛdi⸗

catio multa ⁊ ſtipticitas pauca.⁊ vᷣtꝰ eiusẽ ca

lida in ſcdᷣo.⁊ qñ coqͥ ↄfert ſtomacho.
¶ Et idem auc. Aben Meſuay. Culcaſia eſt
calida ⁊ humida.⁊ augei ſperma.⁊ radix coqͥ

tur. ⁊ habet bonum ſapoꝛem. Et eſt bona ſto⸗

macho.et appetitum pꝛouocat ⁊ vꝛinam Eſt ca
lida ⁊ humida.⁊ auget in ſpermate. Hec her⸗
ba eſt multũ egiptis nota:naſcit᷑ iuxta aquas

et habet folia magna ⁊ lata.⁊ radix cocta ⁊ co⸗

meſta auget coꝛpus.

Raulus cap. de cuicaſia. Culcaſia eſt berba

omibo nota. 2 naſcit iuxta aquas.cuius radix
comeſta ⁊ cocta ſtomacho eſt vtilis.
¶¶1 l yſaac in dietis particularibacap.de culcaſia

ulcaſia eſt herba in egypto naſcens alidntu⸗
lum pontica cum acuitate.vnde monſtratur

calida et humida.

„

q Cuius radixſi elixetur acumen emittit. ⁊ vi⸗
ſcoſitas quã pus late nter habuerat in ea aper
ta fiet. Ideoq; duri groſſiq; nutrimenti eſt ge

neratiua. ſed cum ſui ponticitate ſtomachum
confoꝛtat.et ventrem conſtipat. Si t mode⸗

rate comedatur bonum generat nutrimentũ.
valetq; diſſentericis cum viſcoſitare et pontici

tate quam habet.
¶ Auicenna li ij. cap. hulcas vel culcaſia. Eſt
planta in qua eſt aſſimilatio de aliſnen. Cali
da eſt ⁊ ſicca in pᷣmo gradu.Et in ipᷣa eſt ſalſe

do cum ſtipticicate.⁊ partes eius nõ ſunt ſimi⸗
les.⁊ eſt cum inſlatione pauca.⁊ fit ex ea garga

coquit᷑ cũ eocaro.⁊ frigit cũ oleo.
¶Et eſt illis cibus qͥ ſolutione educit aquaʒ ci

riſmus cum lacte ipſius ⁊ ſale.⁊ in egypio de⸗

trinam ⁊ ꝓpꝛie ſemen eius ⁊ ſuccus ipᷣiꝰ.⁊ mino

ratur ex ea vt debilitert.

¶ Pꝛouocat vꝛinam: et generat ſperma. ⁊ ex

peilit coleram. ⁊ nquoſitatem cum facilitate.
⁊ potus eius ſit ab vna terua libꝛe vſq; ad du⸗
as tertias libꝛe. .

Capitulum cxlir

. B Aſcuta. Sera li. aggre. ca. Eaſuch.i.

c cuſcuta. Eteſt res q̃ adheretherbis in⸗
uoluẽs ea ſiẽ fila:ſʒ in ſümitatibo habet

fructũ ſubtilẽ. ? ipa creſcit in arboꝛibo.ꝛ ĩ ſumn /
mitate eiꝰinuolut᷑ ſimul. Reperit de ipa mul⸗
tũ ĩ vineis:⁊ deſtruit multuʒ herbas.⁊ ĩ ipſa eſt

amaritudo.Et idẽ auc. Aben meſuay. uſcu

ta eſt herba ꝗᷓ reꝑit᷑ intralinũ:⁊ ſi uſpẽpit ei: in
cniꝰſapoꝛe eſt amaritudo ⁊ põticitas plꝰ ama/

ritudine.⁊ virtus eiꝰeſt calida in pᷣ.⁊ ſic.ĩſt coo.

in ea amarit udo ⁊ ſtipticitas. eſtca. in pᷣ.⁊ ſic.
in. ij. Et idẽ auc. Saboꝛ Eben. Eius calidi⸗

tas aut frigiditas eſt ſm cõplexionẽ arboꝛꝭ cui

adheret. qm fit ca.ꝑ adbereniiã calide arboꝛj.
7 eſt frigida ꝑ adherentiã frigide.

Bperationes

SSe. au. Bal. Cuſcuta abſtergit ⁊ foꝛtificat:
⁊ apit opilatiões epatꝭ ⁊ renũ ⁊ fellis.i Et mũ

dificat venas ſubtiles ⁊ groſſas ab humoꝛib⸗

groſſis ⁊ colenic.? foꝛtificat ſtomachũ ⁊ epar. ?
ofert ictericie facte ab opilatiõe epat ⁊ febꝛi.T
ꝓpꝛie febꝛi infantiũ.⁊ purgat colerã. ¶Et idem
auc. Meſarugie. Cõſfert ictericie ⁊ opilatiom
cecpais ⁊ ſplenis.¶ Et idẽ auc. Alahati. Cõſert

¶Etidẽ auc. Meſarugie eſt ri.:ꝛ hu. Et ideem
auc. alahati. Eſt cõpoſita ↄtrarijs vᷣtutibo.?

RN

=2 ☛nd

therbio
inbp hobet
hriin
eißamd
lia
1
ee

PvEtin
junhnt
gßel
is lo

rte'd
e

ſunfn.
(Em
unwꝛb⸗
lntgar⸗

aſchi

n

auc. Saboꝛ eben. Eſt bona ſtomacho.⁊ maxi
me qñ miſcet᷑ cũ eaamſum ⁊ ſemia ſimilia.

Di a

De Herbis

ſtomacho ꝛ epati ⁊ eoꝝ opilatõibo.⁊ expellit ſu

perfiuitates neruoꝝ ⁊ venaꝝ.⁊ mollit ventrẽ ⁊

ↄfert febꝛibo. ¶ Et de ꝓpꝛietate eiꝰeſt expelle⸗

re ſuꝑpfluitates antiquas a venis. ¶ Et idem

Capitulum. dl.
QOlofonia. Pliniꝰ ca. de colofonio. Pix
erica ſic dicta ab ericefilio veneris:qui
victꝰab Hercule mutatꝰ eſt in montẽſui noĩs

Inq̊ mõte creſcũt arboꝛes:q̃ꝝ gũmi ðꝛ colofo

nia: inde eritica carpos fructus illius arboꝛis
Etdðꝛ pix greca:q; de ea in grecia in multa q̃n⸗

titate inuenit᷑.¶ Paulus in cap.de colofonia:
calida eſt in ſcdo:⁊ ſicca in pmo.

Hperationes.
Cõtra diſſinteriã fit ſuffumigatio ex pulue⸗
re ipſiꝰ.Cõtratenaſmonẽ ex frigida cã ex pul/
uere ipᷣiꝰ? naſturcij eq̃liter mixtis fiat aſperſio
ſuꝑrenes mellecalido punctos ¶ Ad pilos de
facieremouẽdos ⁊ faciẽ dealbandam.Accipe
3. iij. coloſonie.z. i. maſticis modicũ armonia⸗

ci puriſſimi: ⁊ diſſoluei vaſeterreo nono⁊ mũ⸗

do:et ad vltimũ tres guttas armoniaci⁊ miſce
⁊ cola ſuꝑ aquã frigidaʒ ⁊ miſce ⁊ malaxa. Cũ
ãt volueris pilos tollere reſolue paucũ ad ig⸗
nem ⁊ aliquantulũ tepefactũ pone ſuꝑ faciem

ꝑ vnã hoꝛã vł duas.poſtea remone pilos remo

uet ⁊ faciẽ depurat.Et ſit locꝰ ſiccatꝰcũ pãnis

⁊ parũ cũ digito madefacto pꝛeme vt meliꝰad/
hereat. Poteſt illud emplaſtrum decies appo⸗
ni: ⁊ poteſt ſeruariꝑ duos dies.¶ Cõtra aſma
ex frigida cauſa:materia exiſtente digeſta ⁊ dil⸗

ſoluta accipiat patiens fumũ per os.

₰
W—

N
DDD

/ .

R

N
R

R
R

Capitulum. lj.

Era.Galienꝰ.vij.ſim.far.capᷣ.de cera

c sßfm tranſſationeʒ arabicã.virtus eius

prtſg eſt:q eſt ex medicina media ĩter

res calefacientes ⁊ infrigidantes ⁊ exſiccãtes

⁊ humectãtes:niſi qꝛeſt cũ hoc groſſa res paꝝ

viſcoſa.⁊ ideo non ſolũ deſiccat.verũetiam hu

mectat paccidens.poſtq; ꝑ ſuam viſcoſitatem
ꝓhibet reſolutionem.Etidẽ eodem li.exeodẽ
capitulo ſᷣm tranſlationem grecam. Cera in
medio equa liter eſt calefacientiũ ⁊ infri.⁊ hu.
⁊ ſiccantium. Habet autem qͥd groſſarum par⸗
tium ⁊ emplaſticũ ꝓpter quod nõ ſolum ſiccat:
ſed etiam ſᷣm accidens humectat foꝛtaſſis vti
q; videbitur phibens tranſpirationes. Unde
⁊materia eſt aliquoꝝ farmacoꝝ q̃ caleſaciunt

ꝛinfrigidant. Ipſa aũt m ipᷣam dedigeſtiuis

vtiq; erit debilibonõ intra coꝛpus ſumpta: ſed
extrinſecus appoſita.Habet em̃qͥd paucũ dya
foꝛetice ⁊ calide vircutis q̃ plurimũ participat
mel. ¶ Et Serapion auc. Dyaſcoꝛidis. Me⸗
lioꝛ ex ea eſt groſſa mũda a ſoꝛde.in cuiꝰodoꝛe
eſt odoꝛ mellis.⁊ eſt in coloꝛe eius parũ rube⸗
dinis.Et illa que eſt alba ꝑcocturã:⁊ pinguis
eſt poſt ipſam.
k iij

BPperationes

Serapion auc.Albugerig. Mollilicat groſſi

cies apoſtematũ:⁊ conuenit aſperitati pectoꝛ/

quando ponitur ſuper ipm cum oleo violato.
Et mollificat neruos ⁊ vlcera.⁊ maturat et

reſoluit reſolutiõe debili.⁊ nõ eſt de medicinis

que ingrediuntur in coꝛpoꝛe:ſed de illis q̃ ap⸗
ponuntur extra. Et eſt materia om niũ empla⸗
ſtroꝛum caleſacientium ⁊ infrigidantium.
Et idẽ auc.Dyaſ. Virt eſt mollificatiua re⸗
pilens vlcera repletiõe mediocni et non foꝛti:et
foꝛmantur exea grana in modum granoꝛum
geguers. et bibuntur ex eis decem grana ad
vlcera inteſtinoun.
¶ Et ꝓhibet coagulationẽ lacys in mãmillis
lactantiũ.⁊ qñ ponit᷑ ſuꝓyneruoꝝ aſperitatem
mollificat et lenit ipſam.Et eſt ſuperſluitas et
ſoꝛdes quam apes eijciunt extra domicilia ſua
⁊reperitur in aluearijs.pꝛo quo lege capᷣapes
in tractatu de aunbbſdus.

Dyal. Fᷣm tranſlationem grecam. Cera vtilis

eſt rufa ⁊ pinguis ⁊ odoꝛata odoꝛem habens
mellis munda.⁊eſt pontica ⁊ cretica.alba cera
2 binguis ſecundam ha bet virtutem.
¶ Exalbare ſic ceram debes.Ceram albã inci
de minutis partibo ⁊ mitte in cacabo nouo:et
miſſa aqua maritima impone foco:⁊ cũ ſe ſolue
rit ſparge deſuper tritum nitrum:etpoſtq; bis
aut ter bullierit depone eam. Cũ vo ſpiſſaue⸗
rit leua de cacabo ⁊ purga ſoꝛdiciem ſi fuerit.
Et ſecũdo id facias:et cum bullierit:mitte ibi
fundum cacabi fracti:aut illud ſit rotundum
aqua aſperſum:⁊ deſuꝑcere quod fuerit vel he
ſerit pone in ſole aquaperfuſum. Nam ⁊ lino
inſertum album facit coloꝛem. Quiſqͥs auteʒ
aquam ſalſam plus miſerit:plus albam ceram
facit.et verno ſuper herbamponitdrr.
¶ Uirtus eſt omi ceratremantica ⁊ plerotica:
miicet᷑ autẽ ſuccis ⁊ pultibo ꝓpier diſſintericos
cõfectis adiuncio aliq̃ mellis quo decoctio fiat
comeſtibilis:in modũ pilluletria grana accep
ta coagulum lac mãnus ſoluent.vires habet
omnis cera relaxare duricies molliter.

Eſt enim media inter calidum ⁊ frigidum:

ſiccum ⁊ bumidum. Vnde materig eſt alioꝛũ
medicamentoꝛum.quia ex ea conſtruunt᷑ epi
thimata et alia.

Capitulum. clif.
IkRr G
BPberationeg.

X

illa qᷓ eſt circaos.⁊ dextra qͥdez melioꝛ.⁊ leuioꝛ

— — —

Rabbi moyſes. ca. de carniby auc. Babl Car

nes volatiliũ in coꝛpibo calidis generãt multã
colerã.⁊ oĩa cerebꝛo ſunt mala ſtomacho:ſʒ te

ſticuli galloꝝ ſũt boni:⁊ id qð oꝛit᷑ ex aĩalibo ſii⸗
ueſtrib eſt meliꝰ q; ex domeſticis.Etenitanda
ſũt aialia veterata ⁊ vicina partui:⁊ bꝛodia gal
linaꝝ elixaraꝝ adoptant cõplexionẽ ⁊ impin

guant coꝛꝑa.⁊ pulli colũbaꝝ inducunt doloꝛẽ
capitis. Turures ↄlirmant ſenſum. Gallini

⁊ galli laxãt ventrẽ. Pauones diſſoluũt colicã.

¶ Carnes edine fere pᷣueniũt om̃es alias car⸗
nes.Carnes capꝛeoline coꝛroboꝛãt ſpũs.et re
laxant virtutem que cedit:⁊ valent contra ſin⸗
copim.Teſticuli galloꝝ ſunt boni qꝛ iuuant
deſecios:⁊ multũ nutriunt ⁊ augentſperma.
Aui. li. ij. ca. ð carnibo. Carnes bone ſüũt:caro
oinina q̃ cũ caliditate ẽ ſubtil.⁊ iuuenũ capꝛaꝝ

⁊ tauroꝝ.⁊ carnes illoꝝ qͥᷣ deeis ſũt ꝑui mag⸗

ſunt ſu ſceptibiles digeſtiõis ⁊ ſubtilioꝛꝭ nutri

mẽti.⁊ edinaqͥdẽ eſt minoꝝ ſuꝑfluitatũ qᷓ;arie
tina. ¶ Caro lactãtis lacie laudabili eſt bona
lacte vᷣo nõ laudabili eſt mala. ¶ Et caro de⸗

crepiti q̃ eſt exouibus eſt mala.⁊ ſimiliter exte⸗

nuati eſt mala.¶ Etcaro nigri eſt leuioꝛ ⁊ ſua⸗

nioꝛes:⁊ varia eſt minoꝛis nutrimẽti.⁊ natat

in ſtomacho. ¶ Melioꝛ caro ⁊ digeſtibꝛlioꝛ eſt

nioꝛ:⁊ ſimiliter caro maſculi.⁊ rubea diuiſa ex
animalibo plurime pinguedinis.⁊ alba ſunt le

eeſt q; ſiniſtra.⁊ ꝗᷓ eſt in medio lacertoꝝ mũdioꝛ
eſt carne neruoꝝ.¶ Caro aũt laxa ſuꝑ quã nõ
eſt neruus:foꝛtaſie eſt ſuauis:⁊ ꝓpꝛie que eſt p⸗
pter generationẽ lactis:ſic caro mamille.Et

rel

ngirtli
machogt
raialloſh
tantond
buugu
ni timpin
un dolt
n Baln
ütcolci.

dligca
tſüsae

Chtraſc
iginun
mſpenm

*

oneſütch

De Verbis

mãmille qͥdem nutrimentũ eſt bonũ.q ſi in ea

eſt lac eſt groſſum. Teſticuloꝛũ vero caro eſt
melioꝛ alijs.⁊ volucrũ quidem caro melioꝛ eſt
adurach ⁊ gallinarum:ei ſubtilioꝛum earum.
¶ Oĩs pᷣterea aĩalis ſicce cõplexiõis caro ꝑui
eſt melioꝛ ſẽ caroedi. Jpᷣa em eſt bona.capᷣna
vo non eſt bona multu.⁊ eiꝰ humoꝛ foꝛtaſſe eſt
malꝰ valde. Hircina vᷣo caroẽ mala abſolite.
¶ Et caro lupoꝝ ma la.Etom̃es volucres ma
gne aquarum male.⁊ habentes colla lo nga.et
pauo ⁊ miluus ⁊ palumbꝛos dure plurima ge
neratio eſt melãcolica.et paſſeres omnes mali
ſunt.melioꝛ caro ex ſilueſtribaeſt gaʒel.deinde
poꝛci ſilueſtres. Ham eſt velocioꝛis digeſtiõis
q; domeſtica.et plurimi nutrimenti.caro eius
omnino ſiccioꝛ eſt carne quadrupedis.
¶ Et caro vaccina ſiccioꝛ eſt capꝛina.ſʒ capna

eſt ſiccioꝛ ⁊ difficilioꝛ digeſtiõis carne ouina.

⁊ caro veterũ eſt vehemẽtioꝛis caleſactionis et
goſſi ninrimẽti. Lepoꝛis vᷣo caro ca.eſt⁊ ſic

q lege capitulũ Lepus. in tractatu de aĩalibj.

¶ Carnes magnarum amiũ ſunt groſſe. Ana⸗
tis vero ⁊ aquaticarum eſt vehementis humi‚⸗

duatis.⁊ eſt ꝓpinqua in hoc carniouine.aro

vaccina plurmi eit nutrimenti groſſa melan⸗

colica generans egritudines melancolicas. et

uod eſt melius eſt caro vituloꝛum.

Poꝛcelloꝝ vᷣo paruieſt nutrimẽti. ꝓpter ſoꝛti

tudinẽ ſue reſolutõis ⁊ vehementiã ſue humi⸗
ditatꝭ.Et caro anatis eſt plurimi nutrimenti:
nõ tñ exiſtit in bonitate gallinaꝝ ⁊ ſimilium.
Caro vipere ↄfert lepꝛe.caro ericijẽ humecta⸗
tiua ⁊ ↄuenit lepꝛe⁊ ydropiſi ⁊ doloꝛirenũ.Ca
roranaꝝ ↄuenit pũcture vermiũ venenoſoꝝ.
¶ Einis carnis aſini ̃m Auiceñ.et epatis eiꝰ
cũ oleo ſuꝑpoſitvalet õ ſciſſuras frigoꝛis ⁊ de
let ſcrofulas:ſanat lepꝛã.cõtractis exſiccitate
ſedenti in iure carnis eius.Epar eius aſlatuʒ
ieiuno comeſtum conuenit epilentie.
Auerrois in li. colliget.ca.de carnibo. Me⸗
lioꝛ caro ex volatilibo eſt caro galline iuuenis
ſane ⁊ pinguis.⁊ hʒ mirabilẽ ꝓpꝛietatẽ in tẽpe

rando cõplexionẽ.⁊ ꝓpterea bꝛodiũ ſuũ eſt opti

ma medicina lepꝛoſis.qꝛ cerebꝛũ eiꝰaugmẽtat
ſubſtãtiaʒ nr̃i coꝛꝑis:⁊ acuit ingeniũ Ex ambu
latuns poſt ipᷣas ẽ caro edi:⁊ poſt caro arietũ.
¶ Sed Galieno videt᷑ ꝙ carnes vituloꝝ ſunt
melioꝛes carnibo arietis. Et Auicen na dicit.
Melioꝛ carniũ eſt poꝛcina.qꝛ illa caro eſt na⸗
turalioꝛ hoibo q; illa caro aĩaliũ ambulantiuʒ.
⁊ multi vituperãt carnes sgnox:ꝓpterea quia
dominatur multa bumiditas ſupereas.
¶ Raſis. Carnes agnoꝛum ſunt poſt bonita⸗
tem carnium edoꝛum.⁊ex volatuillibuset ex

laudabilibuis ſunt carnes perdicum.ſed decli⸗

nant parum ad frigiditatem et ſiccitatem. et
ſunt ſicut galline deſerti.et habent pꝛopꝛieta⸗

tem ſtringendi ventrem aſſe ⁊ elixe. Sed tur⸗
tures ſunt ſimiliter bone:ſed declinant plꝰ ad

caliditatem: ⁊ habent pꝛopꝛietatem in acuen?

do ingenium. ðð
¶ Columbe ſunt ca.et ſicce.groſſioꝛis ſubſtan
tie qᷓ; turtures. Etpulli eoꝛum habent humi⸗
ditatem ſuperfluam.et hoc ſignificat grauitas

motuum ipſoꝛum ſicut ſignificat caloꝛ eoꝛum
actualis.⁊c.Et tantum de carnibus in gene⸗

falnk in ſpeciali inuenies inferius de anima

Coapitulumm. kliiſ.

Aſeus. yſidoꝛus. Caſeum vocant

cC gauaſi careum. eo ꝙ careat ſero.
Namq; omne ſerum ei dedueitur
ydnrt pondus arguatur. Palladius.
Caſeus mẽſe Mayo coagulãdꝰeſt lacte ſince
ro cuiſerũ omne deduci debet:vt ⁊ ponderib
arguatur. Abi vᷣo ſolidariceperit in opaco po
nendus eſt loco aut frigido.Et ſubinde depꝛeſ
ſus ad actis pꝛo acquiſita ſoliditate ponderibe:
trito ac toꝛefacio ſale debet aſpergi.etiam du/
rioꝛ vehementius pꝛemi. Poſt aliquos dies
ſolidate iam foꝛmule per crates ita ſtatuan⸗

tur: ne inuicem ſe vnaqueq; contingat. Sit

autẽ lococlauſo ⁊ avẽto remoto:vt teneritudi
e ſerue accppinguedint. Qicia caſeiſunt rſi

6

—

mento:pcipue ſi ſale careat.

Tractatus

aut ſiocus ſit: aut fiſtuloſus.qdð euenit ſi ant pa
rũ pᷣmat᷑:aut ſales nimios accipiet.aut ca loꝛe

ſolis vꝛat᷑. In recenti caſeo ↄficiendo aliqͥ nu⸗

cleos virides pineos terũt:atq; iia lacte mixto
gelant.Aliqͥ thimũ tritũ ⁊ freq̃nter colat̃ ↄge
lant.Qualẽcũq; etiã ſapoꝛẽ velis efficere pote
ris.adiecto qdðᷣ elegeris ↄdimento.ſeu piperis:
ſeu cuiuſcũq; pigmẽti.Exli.de na.re.q;ã̊ dicit

Balienꝰ Caſeũ generaluer eſſe malũ.deſubſtã
tia caſeata puraeſt intelligendũ. Nã extriplici

lactꝭ ſubſtãtia caſeus eſt.ſerũ quidem bonũ eſt
⁊ butirũ melius.caſeus aũt ꝑ ſepeſſimꝰ. Itaq;
caſeus lacci vicinꝰ ⁊ craſſus ac butiroſus bo⸗
nus eſt ⁊ ſanis ſanus.

Hypperationes.

¶ Phinius. Zoꝛoa ſtrem in deſerto ſolo caſeo
vixiſſe annis viginti:ita temperate vt non ſen⸗

tiret doloꝛem alicuius moꝛbi.

¶ Idem libꝛo vndecimo.Caſeꝰ nõ fit ex vtrim

qʒ dentatis qm̃ eoꝝ lac nõ coꝛtt.
Idẽ li.xxviij. Seſtius eoſdẽ effectꝰ eqͥno ca

ſeo q̊s bubalotradit:ſtomacho vtiles .qͥ nõ ſũt

ſalſi id eſt recẽtes. Veteres aluũ ſiſtũt:coꝛpuſ⸗

q; minuũt.ſtomachuʒ vtilioꝛes. In totũ ſalſa

minuũt coꝛpus:alunt mollia. Caſeus recens

cũ melle ſigillata emẽdat:mollis aluũ ſiſtit.

¶ Oyaſcoꝛides.Caſeus viridis ſine ſale euſto⸗
machus eſt:pingues facit humoꝛes:carnes re
plet.ventrẽ mollit. Elixus ãt ⁊ aſſus ventrem
ſtringit.iumoꝛibooculoꝝ medet᷑:liuoꝛes tollit
Dallicꝰ ãt maciẽ pinguibofacit. Cacoſtoma⸗

chus eſt:qꝛ facit ardoꝛeʒ.⁊ maxĩe bubalꝰ.qͥ ſtim

coagulatꝰ omibo tumoꝛibamedet᷑ ſuppoſitus ⁊

oculis maxĩe. Capnus qͥ deʒ ſtringit ⁊ etiã bu

balus:ſʒ plus ardoꝛẽ facit qꝛ ſiccioꝛ eett.
¶Ouinus qͥdẽ płꝰnutrit ⁊ minꝰ vẽtrẽ ſtringit.
qꝛ pinguis eſt. Itẽ ſallitꝰ ventrẽ mollit.vetus
at ſtringit. Aqua vᷣo caſei carnes impinguat.
¶ yſaac in.iij.li. Caſeꝰvniuerſaliter peſſimꝰeſt
ſtomachi guatiuꝰ:digeſtioni difficilis. Jðo ſe
piſſime illo vtẽtes colericã incidũt paſſionem
Et lapides in eoꝝ renibo generãt᷑ſʒ tñ diuer
ſo mõeſt. Caſeꝰrecens nimis calidꝰeſt ceterꝭ et
acutꝰ. vñ vicin in frigiditate ⁊ hũiditate q̃ſi ĩ

Pp.gra.qð eſt ꝓpter humectationẽ lactꝭ aq̃ſitatẽ

in ſeſe ↄtinentẽ.quare ceteris nutribilioꝛ eſt:?

ventrem humefacit abſq; vllo ſtomachi nocu

„

Vetus aũt ⁊ ſicciſſimꝰ acumen ⁊ ca

bet palã ꝓpter ſal ⁊ coaguli ſiccitateʒ. Pꝛoinde
cito in fumoſitatẽ ⁊ colericos humoꝛes cõuer
titur.qd duobomodis cõtingit.vnus eſt qꝛ eiꝰ
vynctuoſitas in ꝓ patulo eſt. ab eiꝰaquoſitatis
carẽtia.Alius ꝓ acumine qð acqͥſiuit ooagulo

loꝛẽ ha⸗

⁊ ſalo.ideoq; ſtipticꝰeſt ⁊ vitãdus.qꝛ nõ ẽ bonꝰ
ad nutrimentũ.nec ad bonũ ſangumẽgenerã
dũ.nec ad ventrẽ humectandaum.
Aui li.ij. Caſeus melioꝛ eſt mediꝰ inter illũ
q extẽdit᷑ vt viſcus ⁊ frangibilẽ:ambo qͥdẽ ma
li ſunt.⁊ qͥ ſapoꝛe puatꝰ⁊ declinans ad ducedi
nẽ. actus aũt ex acetoſo melioꝛ eſt eis.

¶ Caſei maliciam augmẽtant ſubtiliantia:qꝛ

faciunt ipᷣm penetrare dum eum impellunt.
¶ Et caſeus capꝛarũ q̃ veſcunt᷑ ſubtiliatiuis
eſt melioꝛ qᷓ; earum q; nil de robellijs. n ipio
eſt abſterſio ⁊ exeo fit emplaſtruʒ obtalmie et
extremitati palpebꝛe percuſſe.

Benerat ãt lapidẽ in renibo⁊ veſica ꝓpꝛieq;

bumidꝰ.ſʒ ↄfert vlceribo inteſtinoꝝ/ꝓpꝛie aſſa⸗
tus:⁊ ꝓhibet ſolutionẽ.Coctus ãt in aq̃ ⁊ ĩ po
tu datꝰ ablactantibalaceaꝝ multiplicat.
¶ Dicitur etiam ꝙcaſeus cum calamento mõ⸗
tano ſuꝑ venena epithamatur. Caſeus recens
frigidus eſt ⁊ humidus in tertio.nutritiuus et
impinguatiuus.
¶Caſeus quidemrecens nõ ſallitꝰ phibetpla⸗
gas apoſtemati lenit naturã: ⁊ eius aqua ſoluẽ
do educit colerã. Sallitꝰ aũt nõ vetꝰ velocioꝛ

eſt in digeſtione ⁊ deſcenſione. Verũ ſallitus ⁊

nõſallitus malus eſt ſtomacho.

„

M

Dee

—

—

O

—

B

De Herbis

Capitulum. clüii

Acctilus.yſið. Dactili ſũt palme fruc⸗

d tus. a digitoꝝ ſimilitudine nũcupati.

gqnuoꝝ ⁊ noĩa variant᷑. Ham alij appel⸗

lãt᷑ palmule ſimiles mirabolanis. Alij theba⸗

ni. alij mucales.q̊s greci ⁊ cariathos vocant.

¶¶ Areſto. in libꝛo de vegetabilibj. Succoꝛũ qͥ

fructiba inſunt.qͥdam dulces ſunt ac melioꝛes
vt dactili ficus. Item fructus quidaʒ cum qᷣb
ſtatim ſemen fit. aliq̃ operculo cooperiunt᷑ vt
dactili. ¶ Pliniꝰ libꝛo. xiij. Palmarũ ſemen.id

eſt lignũ qð intra dactilos eſt oblongũ.nõ vt

oliuis oꝛbiculatũ.vnde radix pᷣmũ ſi pargitur.
Serit᷑ autẽ paruũ.⁊ bina iuxta ſe cõpoſita ſe⸗

mina.ſuꝑq; totidẽ.qm̃ infirma ſingulis eſt plã

ta. quaterne vᷣocoaleſcunt. Auerrois.v.Col/⸗

liget.cap̃ de dactilis. Dactilanũ.i.arboꝛ dacti
li cum fructu ⁊ floꝛibꝛomnes partes ipſiꝰ ſtip⸗
ticitatem magnaʒ habent.ſed fructus eius cũ

eſt maturus aliquã habent ſtipticitatẽ. Coꝛti⸗
ces vero arboꝛis pꝛedicte maioꝛeʒ habent ſtip⸗

Dperationes.

Rabbi moyſes. cap̃.de dactilis. Dactili ge⸗
nerant doloꝛẽ capitis.O pilant epar.⁊ apoſte

mant caput.⁊ emoꝛroidas creant. .
¶ Sera.aucto.Raſis.Calefaciũt ⁊ generant

ſanginnẽ groſſum.⁊ ↄuertunt᷑ cito ad colerã.⁊

opilatio in epate⁊ ſplene.

ſunt mali ulis q̃ᷓꝝ cõplexio eſt ca.et epar ca.et

cuicito euenit ſoda.⁊ ſquinantia ⁊ bothoꝛ.et

¶ Ei deterioꝛes ex eis ſunt magni ⁊ dulcioꝛes
⁊ nõſunt aliq̊ modo ↄuenien tes illis qͥ ſuntca

lide cõplexionis:⁊ nõ ſunt debilis nature im⸗

pinguãt᷑ ab eis.Et dactill qͥ vocant᷑ hairon vel

heyren ſunt melioꝛes omibo.quoꝝ coloꝛ eſt ci⸗

trinus ⁊? rubeus. =òèòꝗẽMW
¶ Bal. ij de edulijs.ca. de fructu palmaꝝ.qui⸗
dam ex dactilis ſiccioꝛes ſunt ⁊ ſtipticãtes.vt

egiptij dactuli.qdam aũt molles ⁊ humidi et

dulces.ſicut qͥ vocantur heyron vel kanochi.

O ptimi autem iſtinaſcunt fᷣm paleſtinã:ſiue
in hiericho. Intermedij aũt amboꝝ dictoꝝ ge
nerum ſuntom̃es alij dactili.ſunt aũt indige⸗

ſtibiles et granatiui capitis. Ham om̃es dac⸗

tui indigeſtibiles ſuni:et capitis leſuiamplio⸗
res comeſtt.

Qui aũt ab ipſis diſtribuit᷑ in coꝛꝑe chimꝰ

groſſus ſempꝑeſt · habet autem aliqͥd viſcoſum
quando dactilus ſuerit vnctuoſusquãdo aũt
talichimo dulcedo admiſcet᷑:celerrime quidẽ

ab ipo epar obſtruit.

¶Ledit᷑ aũt ⁊ flegmoniʒãs ⁊turgeſcens ſum⸗

me ab edulio ipᷣoꝝ.ↄueniẽter ãt ⁊ epar ⁊ ſplen
opilant᷑⁊ ledunt᷑multo aũt magis ledunt viri
des dactili ad om̃ia paulo amplioꝛes comeſti
palam igit᷑ ꝙ calidioꝛẽ habent chimũ qͥ dulces
frigidioꝛẽ aũtqͥ ſtiptici.ſed inflatione nocent:⁊
implẽt virides dactiliſicut ſicus.
¶ Eandẽ em̃ꝓpoꝛtionẽ habẽt ficus virides ad
ſiccas:quã virides dactili ad alios. In nõ val⸗
de vᷣocalidis locis nõ maturant᷑ ꝑfecte dacti⸗
li vt ad reponendũ fiant vtiles.⁊ ꝓpter h̊ coacti
virides comedere ipſos crudis humoꝛibus re

plentur. et rigoꝛibus difficulter calefactilibus

capiuntur.

Capitulum.clo.
Aucus. Pli.lib.xxv. Dauci differentie
d ſunt due. Pꝛobatiſſima eſt ĩ chꝛeta:mox
in achaia:⁊ in ſiccis vbicũq; nati: feni⸗
culi ſimilitudĩe.candidioꝛibofolijs ⁊ minoꝛib
hirſutiſq; recto caule pedali.radiceguſtꝰ⁊ odo
ris ſuauiſſimi.hec in ſaxoſis naſcit᷑ meridianis
Reliq̃ genera naſcũt᷑ vbiq; terrenis collibo li⸗
mitibuſq;:nec niſi pingui ſolo:folijs coꝛiandri
caule cubitali.capitibo rotundis. Semen eiꝰ
cimino ſimile.pꝛioꝛis milio.album⁊ acre.od o
ratũ om̃ibo ac ſeruens. Secundũ quoq; poꝛe

Tractatus

vehementi eſt. Jdeoq; parce ſumidebet. Pla⸗
tearius. Daucus eſt calidus ⁊ ſiccus in tercio

—— .

gradu.Et duplexeſt eius modꝰ:videlicet dau⸗

cus chꝛeticus: ſic dictus quia in chꝛeta reperit
pᷣcipue.⁊ eſt maioꝛis efficacie.:Et daucus aſi⸗
ninus qͥ pcipue aſinoꝝ eſtcibus.hic ⁊ pꝛo chꝛe

tico ponuur qua illerarus habetur. Habetq;

daucus maioꝛem efficaciamm herbam⁊ flo

res nullam vero vel modicamf̃ᷣmradices.her⸗

ba itaq; cum floꝛibus debet collig.⁊ abiectis
radiciba in vmbꝛoſo loco deſiccari per annuʒ
in multa ſeruaturefficacia.virtutem habʒ diſ
ſoluendi erconſumendiet attenuandi ex qua⸗
luatibus ſuis diureticã ex ſubſtantia ſubtili.

Dperationes.

¶ Plateari. Contra frigidum aſina ⁊ frigidã
⁊ humidam tuſſim datur vinum decoctionis
eius ficũq; ſiccarũ.⁊ contra ſtomachi doloꝛeʒ
ex ventoſitate vel frigiditate.

¶ Cõtra ſtranguiriã ⁊ diſſuriã.?⁊ contra colicã

2 Alacam vinum decoctionis eiuſdem exſaxi⸗
raogze. SW
Contra opilationem ſplenis ⁊ epatis ex fri⸗
gida cauſa.⁊ vdropiſim ſit ſyrupus ex ſucco ſe
niculi ac decoctione illius.

¶ Contra frigidum reuma ſaccellatur caput
ex puluere ipᷣiꝰ benecalefacto.

Conſtantinus in libꝛo graduum. Daucus

eſt calidus in initio tertij gradus ⁊ ſiccus in
ſecundo. Febꝛem flegmaticam ⁊ moꝛſus repti
lium ac pleureſim ⁊ ydropiſim curat.vꝛinam⁊
menſtrua ꝓuocat.eius apoʒima potui datum
pectus a ſcreatibo mũdat groſſos inteſtinoꝛũ
humoꝛes diſſoluit vnde ventris doloꝛes ac toꝛ⸗
ſiones amputas..
¶ Idem. Splenis ⁊ epatis aperit opilationẽ
Et ſi cum apij ſemine miſceatur. eius actio
foꝛtioꝛ efficiturr.
¶ Dyaſcoꝛides. Bibitum menſtruis imperat
Vrinam pꝛouocat. Toꝛtionibus ſubuenit.
Ad omne vicium toꝛacis ydonee facit.Tuſ⸗
ſientibus effectum tribuit.ꝑcuſſionibo ſpalan⸗
gionis occurrit.
¶¶ Tuſſi veteri ⁊ toꝛminoſis ꝓficit cathaplaſ⸗
matibo adhibitum. Puſtulas ⁊ tumoꝛes com⸗

peſcit. O m̃iaſemina cum vino bibita faciunt

contra moꝛſus ſerpentum.

Capitulum. Nx.

⸗“ Ragantũ vel dagagontũ. Platearius

d Deꝛꝛagantũeſt gũmi cinuſdã arboꝛ vl⸗
tra mare naſcentis.Humiditas em̃ ef⸗
fluẽs ex actõe caloꝛ? denſat᷑ ⁊ ĩ gãmi ſubſtãtiã

mutat᷑. Eſtãt frigidũ in ſcᷣo gdu:bumidũ ĩi h

mo. Huiꝰ triplexẽ maneries. Eit em̃ albũ qð

melieſt ſiſit clarũ ⁊ purũ.E ſt ⁊ ſubꝛufum 7 c
trinũ:qdð nõ ẽ adeo bonũ. In medicinis frigi /
dis albũ ponit᷑:ſubꝛuſum ãt vel citrinũ in cali⸗

dis. Per annos q̃draginta ſeruat᷑ virtutẽ hʒ

infrigidandi:mũdificadi.humectãdi:cõgluti⸗

nandi. Sera.li.aggre.capᷣ.habe.Habe eſt ar

boꝛ curꝰ gũmi eſt dꝛagantũ:cuius radix groſſa

lignoſa. ?⁊ vocat᷑ deagantũ:ex q̃ apaaretres q̃dã
ſuꝑterrã:vñ egrediunt᷑ramieius.⁊ ſunt rami
ſeu virge bꝛeues duri extẽſi ſuꝑ faciẽ terre.qb
ſunt folia gracilia ꝑua plima ⁊ inter ipᷣa ſũt
ſpine albe eqles dureq̃ tegunt᷑ ⁊ occultantur
ab ipſis folijs.Dꝛagantumeſt humiditas que

emanatex radice ipſa qñ vulnerat᷑ ferro ⁊ tꝑe
ſue maturationis apparent qñ vulnerat᷑ in looo
ſciſſme:⁊ radix ipᷣa vocat᷑ arabice chachita. Et
melius ex dꝛagantoeſt clarũ purũ ſubtile:cus
ius ſapoꝛ vergit ad dulcedineʒ.qð ara bice vo

cat᷑ ſichiraitim.grece nagantũ.latine vero dꝛa⸗

gantũ. BGalienꝰ.viij.ſim.far.capᷣ.de dꝛagamo.

— — — — — —

——

De Herbis

Dꝛagantũ virtus eiꝰeſt pᷣma qᷓ deſiccat ⁊ ſecun
da glutinat:⁊ tertia eſt q frangit acuitatẽ reruũ

calidarũ ⁊ acutarũ.fri.in.ij.bumiin...

Pperationes.

¶ Sera · auc.Dyaſ. Virtus eſt ei glutinatius
ſiẽ virtꝰ gũmi arabici ⁊ ipᷣm adminiſtrat᷑ in co⸗
bol oculoꝛũ ⁊ in medicinis tuſſis et aſperitate
canne pulmonis:⁊ abſciſione vocis:⁊ cinſus
catarriin vuula.qñ fit exeo ↄfectio cuʒ melleꝛ
ponit᷑ſuꝑ linguã.? trãſglutit qð de ipo diſſol⸗
uitur. aut datur de ipſo·5.i.poſtqᷓ; infundit᷑ in
vino cocio dulci.⁊ tũc valet etiã ad doloꝛẽ re⸗
nũ.⁊ vlcera veſiceq miſcet᷑ ei ex coꝛnu cerui⸗
no aduſto.⁊ parum aluminis yameni ꝓhibet
nocumentũ moꝛſus ſerpentũ.

¶Et idẽ auc. Albugerig. Dragantüũ eſt frigi /

dũ.⁊ eſt in eo bumiditas q̃ laxat ventrẽ.⁊ ↄſert
tuſſi ⁊ vlceribooculi.⁊ lippitudinibo eiꝰ:⁊ repꝛi⸗
mit acuuatẽ medicinaꝝ laxatiugg.
¶ Et idem. auc. Meſarugie. Eſt bonũ vlceri⸗
bus veſice ⁊ aſperitati gutturis ⁊ ligue.
¶Et idẽ auc. Habix.Eſt in eo res modice ca
liditatꝭ ⁊ bũiditatꝭ ⁊ laxat ventrẽ ⁊ ↄfert tuſſi ⁊
vlceribo pulmo ms.⁊ glutinat vlcerainteſtino
rũ:niſi qꝛ addit in ſolutõe⁊ ↄfert vlceribo ocu
li.⁊ lippitudini qñ infundit᷑ ⁊ diſſoluit᷑ ⁊ colliri
ſat᷑ cũ aq̃ eꝰ.aut ponit᷑ in pulueribo.⁊ ↄuenit⁊
miſcet᷑ cĩ medicinis acut laxat iuis.q
nocumẽtũ ⁊ ꝓhibet aggãuatõeʒ ipᷣiꝰ medicine
ſupᷣ naturã ſi deo placuit. Foꝛmã aſſandi dꝛa/
gantũ muenies in capᷣ.Gũmi arabicũ de g.
¶ Oyaſ.Dragantũ in puluerẽ redactũ ⁊ cũ ca

lida aq potatuʒ eos qͥ ſpaſmũ patiunt᷑:vel qb

aliqᷓ intrinſec' vene crepuerũi ſiliterſanat.
¶ Balienꝰ. Aqua oꝛdei in quacoctum fuerit
dꝛagantum per noctem remouet ſitim.

¶ Cõtra ſciſſuras oꝛis ⁊ labioꝝ ⁊ palati vlce⸗

ratões vel excoꝛiatões.diſſoluat᷑ dꝛiagantũ in
aq̃ ro.⁊ ꝑpannũ expᷣmat᷑.⁊ cũ glutinoſitate ↄfi
ciat᷑ puluis amidi.⁊ inungat᷑ petia.⁊ illniatur
lingua vel labiũ ſepe ⁊ cito curk.
¶Ad faciem dealbandam ⁊ pannũ ſuꝑfluum
remouendũ ponat᷑ dꝛagantũ in aqua ro.ꝑ no⸗
ctem mane adduo boꝛace vel npborar ꝑua
qntit ate.⁊ facies freq̃nter illiniat.
Sed attende ꝙ quando dꝛagantum in me⸗
dicinis ponitur: per ſe debet teri: quia contri⸗
tioni reiiſtu. Si em cum alijs ſpecieboↄterat᷑
pꝛius in fumũ reſoluẽtur alie ſpecies q; dꝛagã
tumↄteratur.

Capitulum. clvij.

ꝓbibet

9 Iptamũ. Dyalſ. Diptamũ vłdiptannum
multi dicũt eſſe pulegiũ agreſte vel batin
chꝛetica moꝛdax:vt pule

herba eſt inſcida ⁊ pl
giũ hʒ folia lanoſa:⁊ ſuꝑ oẽʒ fruticẽ ineſt ei ve⸗

lutlanaſʒ nec floꝛẽ hʒ nec ſemẽ. Virtꝰeſt eitã⸗
ta qᷓnta pulegio.ſʒ paulo inſcidioꝛ.Eſt ⁊ aliud

genꝰ diptanni qð hʒ ſolia ſiſimbꝛio ſilia:ſʒ vᷣgã

maio?ez nigrã ?t mollẽ. eiuſq; fo. odoꝛẽ habent

faciens leniter ac ſtringens.

Pbpperationes

yſi. Diptãnũ tãte potẽtie eſt vt ferrũ a coꝛpe
expellat:⁊ ſagittas excutiat.vñ ⁊ ei pabulo fe⸗

re ꝑcuſſe ſagittas a coꝛꝑe inheretes eijciũt.bãc
qͥdã latinoꝑ pulegiũ martꝭ dicũt / ꝓpter belli tela
excutiẽdai¶ Plateariꝰ. Diptannũ expellit ve⸗
nenũ.vñ pᷣcipue ↄ moꝛſus venenatoꝝ aĩalium
dat᷑ ſuccꝰ potui ⁊ etiã vnlneriĩponit᷑ vel puluis
ſi ſuccꝰ nõ habet᷑. Eſt ãt hec herba ca.⁊ ſic.i.iij.

Gdu. Huiꝰradixeſt maioꝛis efficacie q; herba

⁊ viridis q; ſicca.¶ Ex diptãno ⁊ alijs ꝗbnſdaã
põt fieri ↄfectio qᷓ vice tyriace ꝓbet.i¶ Diptã⸗
nũ etiã educit ſetũ moꝛtuũ.vʒ ⁊3 epilentiã ⁊ 3

paraliſim.¶ Dyaſ. Si igni ſuꝑponat᷑ aut fu⸗

migio adhibeatur moꝛtuos in vtero infantes
excludit.Cui etiaʒ tãta eſt virtus:vt a capꝛeis

ſiſimbꝛij.Eſt aũt diptannis leptomeris ⁊ cale

Od

N

D

Tratctatus

vel aliqᷣbo beſtijs ſagitta ꝑcuſſis ſi comeſta fue
rit:ſtatim eã ſoꝛis eijciat.Pꝛeterea pſeudo dip
tannũ locꝭ multis naſcit᷑ ſile ſupᷣdicto.ſʒ xtute
iĩferiꝰ:qꝛ nimis inſcidũ ẽ minoꝛẽq; efficaciã hʒ
¶ Jdẽ. Diptannũ vꝛinã mouet:ac mẽſtrua ꝓ⸗
ducit.⁊ odoꝛe ſuo ĩcẽſa vipas ⁊ ſᷣpẽtes ĩterſicit.
¶ Cõſtan. Diptannũ vulnera hũoꝛibo ⁊ melã⸗
coliã mũdiſicat.bibitũ aut ſuppoſitũ mẽſtrua
ꝓuocat.ſecundinã ⁊ fetum moꝛtuum expellit.
¶ Pliniꝰli.xxv.Cerui(vt indicauimꝰ) diptãnũ
o ſtẽdere vulnerate eo paſte ſtatim decidetib
telis. Hõẽ alibi qᷓ; in chꝛeta.ramis pᷣtenue pu
legio ſileʒ feruẽs ⁊ acre guſtu.Folijs tm̃ vtunt
flos nullꝰeieſt.ſemẽ vt caulis.radix tenuis et
ſuꝑuacua.Et ĩchꝛeta ãt nõ ſpecioſe naſcit᷑ mi

req; a capꝛis experitur. ¶ Peo eo eſt ⁊ pſeulo

diptannũ multꝭ in terris naſcẽ folioſimili ra
mulis minoꝛibo.a qͥbuſdã condris vocatũ. mi

noꝛis effect ſtatim intelligi᷑ diptannũ mima

poꝛtiõe accẽdit os.qͥ eã legũt in ferula vel arũ⸗
dineↄdunt pꝛeligantq; ne potẽtia euaneſcat.
Sũtq dicũt vtrãq; naſci multiphariã ſʒ dete⸗
rioꝛes in agris pinguibo. ¶¶ Et verũ qͥdã dip⸗
tannũ vel dictannũ non niſiin aſperis.Eſt et
genꝰtertiũ diptãni.nec facie nec effectu ſule fo
lio ſiſimbꝛij ramis maioꝛibo.pcedente illi ſua⸗
ſione.qcqͥd in chꝛeta naſcit᷑infinito pᷣſtare ce⸗
terꝭ eiuſdẽ generis alias genitis:ꝓxime vᷣo qðᷣ
in parnaſo.alioqͥn biſerum eſſe. ¶ Et peluim
montẽ in Teſſialia.⁊ eleutriũ in euboca.⁊ totã
Archadiã ⁊ Lyconiã. Tradũt archades qͥdẽ
nõ medicammibo vti:ſʒ lacte circa tẽpꝰ veris.
eo qꝙ tũc maxĩe ſuccis herbeturgeãt:⁊ medicẽt
vbera paſcuis. ¶ Bibitũ aũt lac vaccinũ eo
p boues omnino voꝛitere in herbis ſunt.
Igem in libꝛo viceſimoſexto. Diptannum
ſagittas pellit pota.⁊ alia tela extrahit illita.
¶ Bal.S peciei q̃ ðꝛ diptannꝰvirtꝰeſt ſiẽ pu⸗

legij domeſtici:niſi qꝛẽ foꝛtioꝛis vᷣtutꝭ qꝛ nõ ſo

lũ bibitũ:ſʒ exeo factũ naſcale ſeu fumigiũ ex⸗
trahit fetũ moꝛtuũ.⁊ extrahit ſagittas de coꝛꝑe
ſtatim de eo accepto cibo.

Capitulmm. duif.
Oꝛonicũ.Sera.li.aggre.capᷣ.varo⸗
d nig. id eſt doꝛonicũ. Dicit᷑ ſunt vene
albe interiꝰ.exteriꝰvᷣo adcitrinitatem
tẽdentes.⁊ ſunt fruſtra in groſſitudie ramoꝛũ
ſcitaragi.⁊ in magnitudie nodipullicꝭ ad plꝰ.
2 ſunt alqᷓntulũ dure ⁊ graues et deferũt ex ſy
ria. Et doꝛonicũ ex ſyria eſt illud qd mag ad
miniſtrat᷑ eſt cali.⁊ ſic.in tertio gradu.

Poyperationes

Doꝛonicũ ↄfert doloꝛiboqͥ generãt᷑ a vẽtoſi⸗
tatibo matriò Et ↄfert moꝛſibo venenoſoꝝ
pũcturis eoꝝ bibitũ.⁊ facto emplaſtro cũ eo ⁊
ficubo.⁊ intrat in ↄfectionibo magnis.i¶ Aben
meſuay.eſt ca.⁊ ſic.?⁊ ↄuenit vẽtoſitatibomatri
cis.⁊ 9ſoꝛtat coꝛ.⁊ ↄfert ſuo tremoꝛi ⁊ cauatan
¶ Auicẽna de viribo coꝛdis dicit ꝙ ↄſoꝛtat coꝛ.

1

— —

—
e — — — — — —

—

De Herbis

Capitulum. tlix.
DBDPPatica. Plateariꝰ. Epatica eſt
quedam herba creſcens in locꝭ

e aquoſis:? pᷣcipue lapidoſis.ha

bet folia minuta. Terre lapidi⸗

buſq; adherẽtia.Et dicit᷑ epati-

caque pcipue epatis eſt iuuatiua. In pꝛimo
gradu frigida eſt ⁊ ſicca.Et que habet maio

rag folia eſt melioꝛ.habetq; virtutẽ infrigidan

di:⁊ ex ſubtilitate ſubſtatie ſue confoꝛtandi.

¶ Serapion aucto.Galieni.Epatica naſcic

in lapidiba humectis:⁊ cadit ſuꝑ eam rosvel
gutta aque.ꝛ eſt ſimilis lenticule aque.Etq̃n
to maioꝛa habet folia:tanto melioꝛ eſt. frigi⸗

da eſt ⁊ ſicca in pꝛimo grad.

Poperationes
¶ Epatica valet ↄtra opilationem ſplenis ⁊
epatis ex calida materia.Et ↄtra oẽm egri⸗
tudinẽ epatis calide. Et ↄtra apoſtemata ca
lida ſuꝑpoſita trita.Eſt enim reꝑcuſſiug.
¶ Serapion aucto. Dyaſcoꝛidis. Virtꝰ eiꝰ
eſt que infrigidat frigiditate pauca.et deſic⸗
cat ⁊ abſtergit. Et emplaſtrum cum ea factũ
abſcindit mẽſtrua.Et poſita aut cathaplaſ⸗
mata etiam ſedat apoſtemata calida.Et cu⸗
rat empetiginẽ.⁊ ↄfert yctericie.

¶Et conficitur vel miſcetur cũ melle. aſpꝛe⸗

dinem oꝛis vel lingue diſſenit. Et ꝓhibet flu

xum humiditatum ad membꝛa. Eſt enim fri⸗

gida:ſicca ⁊ ſtiptica.
I¶ Platearius.Et dicit᷑ epatica que pꝛecipue
epatis eſt iuuat iua. Syrupus factꝰ ex aqua
decoctiõis eius:addito reubarbaro in fine
decoctionis ↄtravctericiam eſt optimus.
Sed in omibus aqͥs ex quib ſyrupus fit
contra calefactionem epatis ponidebet epa
tica.multum enim iuuat. Iterũ.Contracali
da apoſtemata valet in pꝛincipio trita ⁊ ſuꝑ⸗

poſita. Oper aur enim reꝑcuſſionez.

Capitulum. clx.
Banus vel Ebenus.Ariſtoteles in
e lidbꝛo de plãtis. Ebenus ⁊ ea que ũlli
vic ina ſunt mergunt in aqua. quia in
eo raritas eſt parua:nec eſt aer in ipo qͥ poſ

ſet ipᷣm tollere. Partes enim eius ſunt mul⸗

tum ſolide. In terris nempe valde calidis ⁊
ſiccis plãte nõ hñt bumoꝛẽ ꝗ materie ſuffici
at. Ideoq; partes cõpacte ſut ⁊ anguſti me⸗
atus. Vnde caloꝛ plantam inter albedineʒ ⁊
nigredinẽ coloꝛat. Fitqʒ lignum huiꝰ nigruʒ

1 mer git i aq vt ebenꝰ. ¶ Dy aſcoꝛides · Ebe⸗

num eſt lignum qð ex ethiopia venit: coloꝛẽ
habens nigrum duplici caligine.tactu lene
durum : guſtu ſtipticum. In coticula confri
catum.oſtendit coloꝛem rufum. Eſt alterum
ex indiacoloꝛe vario:ſed melius pꝛedictum.
Multiq; amomina ligna ⁊ accantica vẽdat
quia ebeno ſimilia ſunt:ſed inde fiunt nota.

qꝗꝛ mollia ſunt nõ grauia.Cunq; fructumfe⸗

runt haſtilia eoꝛũ ſubꝛufi coloꝛis apparent:
nec odoꝛem nec guſtũ talem habent.E ſt au⸗
tem optimũ quod eſt nigrumꝛ equaliter lene
vires habens in guſtu acres.¶ Ex libꝛo de
naturis rerum. Ebenus eſt arboꝛcui lignuʒ
duriſſimum ⁊ imputribile:non facile cedens
igni. Quod licet in ignem vehementiſſimuz
ardeat quodãmodo ⁊ abſumatur: nunq; ta⸗
men eius combuſtio tranſit in flimam. Coꝛ⸗
tex eius lenis eſt vt lauri lignum.

Hyperationes

Dyaſcoꝛides.E banum vlceribus oculoꝝ
vtilitatẽ facit. Airtus eſt ei etiã purgatoꝛia.
Et ideo caligines oculoꝛũ ⁊ reumatiſmũ de⸗
tergit ac phibet. Multi cotilas medicing⸗/
les ex eo faciũt. ¶ Aliq vero triturã ⁊ raſurã
eius⁊ liniaturã infundũt in vino die ac nocte

⁊ poſt terunt faciẽtes colliria. Alij pꝛo Fino

aquam mittũt.Comburituretiam in cacabo
crudo bene munito q;diu cinerẽ faciat et la⸗
uatur vt molibdo quipuluis facit ad ſiccita
tem oculoꝛũ.ꝗ Auicẽna.Ebenus calida eſt
⁊ ſicca in ſecũdo.Ex ea melioꝛ eſt nigra equa
lis in qua nõ ſunt linee.⁊ in ſuo tactu ſimila⸗
tur coꝛnui toꝛnatili.Eſt autem valde compa
cta ⁊ ſolida.in cuius ſapoꝛe eſt moꝛdicatio.
¶ Cunq; ſuꝑ carbonem ponitur: odoꝛ bonꝰ
⁊ acutus ex eaodoꝛatur:fricatur in aqua ſi⸗
cut pulueres lapidum. Et eſt ſubtiliatiua et
abſterſiua.abſtergit pannum oculi⁊ albugi⸗
nem:⁊ ad eius fricationem colliria fiunt.

¶ Confert ⁊ vlcerid antiquis eius ſerratura

aduſta ⁊ obtalmie ſicce ⁊ ſcabiei oculi.

Capitulum. elxſ.
A.atinus. Dyaſcoꝛides capitulo ela
e tinus habet folia rotunda et aſpera.

haſtas tenues ſimilia elixine ſed mi⸗

noꝛa ⁊ rotunda ⁊ aſpera.baſtas habʒ tenues

duobopalmis longas.qͥnq; aut ſex exynara

dice.habens folia planaguſtu ſtiptica. Na⸗
ſcitur loq cultis ⁊ in agris.i¶ Pliniꝰ capᷣ.ela
tin. Elatin ramulos babet qͥnq; aut ſex tenu
es ⁊ oblõgos.ſfolia q̃ſi piloſa⁊ ſtiptica.i Ha
lienꝰ ſexto ſimpliciũ farmacoꝝ capitulo ela⸗
tin:mediocriter eſt infrigidatiua ⁊ ſtiptica.-

¶ Dyaſcoꝛides.F olia eius in cathaplaſma⸗
tibus adhibita polenta reuma ocnloꝛuʒ ⁊ tu⸗
moꝛem pꝛohibet.Elixatura eus bibita diſ⸗
ſinteric mirifice medicatur.¶ Plinius.Fo⸗

lia eius in fomento lachꝛymas ſtringunt.
Alexander capitulo de paraliſi ⁊ agiro ⁊ e

latis acopum:id eſt mitigatiuũ ex agyro mi⸗

frigigatiuis cum temperamento.

xtum:⁊ cõfoꝛtatiuo ⁊ elatis:id eſt ſtipticꝭ in⸗

WRW☚ WS

(
E

„

₰ℳ

Capitulum. clxif.
Dera arboꝛea. Iſidorꝰ.Edera dicta
e eſt eo ꝙ arboꝛiba reptando adhereat
vel ꝙ hedis ſupꝛa lactꝭ abũdantiã a

veteribo in eſca pꝛebeat᷑.Edere frigide terre
indices ſunt ſ̃m phiſicos. Nã antifarmacon
ebꝛietas eſt ſi qͥs ad edera coꝛonet᷑.¶ Pliniꝰ
libꝛo. viij. Apꝛi edera medent᷑ ſibi. Idẽ libꝛo
xvi.Edere quoq; folia nõ decidunt:⁊ angu⸗

loſa ſunt.folioꝝ quidẽ vnitas in ſuo perma⸗

net cuiq; genere:pᷣterq; populo ⁊ edere.Ede
ra iam in alia dicit᷑ naſci quã negauerat theo
fraſtus.nec in india niſi ĩ monte mero.i¶ Ale
xander vero obraritatẽ ita exercitu coꝛona⸗
to ex india victoꝛẽ rediſſe liberi pris exẽplo

‚ — e —— — —

=

X
2 — — - - — — — —

— — — — 2 —

— ð — —

—

Gahtn
la
figet
Snfarmecn
ir
bi ln
ſo
unkt

die

De Herbis

Arboꝛ eſt inimica ſatis oĩbꝰ. Sepulchꝛac;

„

ad muros rũpens.ſerpentũ derofiihorira⸗
abitaz.

tiſſima vt mirũ ſit eũ in honoꝛe vllo
Dyaſco.ca.ciſſos.Edere genera triaſunt:al
ba:nigra ⁊ elix. Alba vero ſemẽ affert albuʒ.

nigra nigrũ aut croceũ:quã multidyoniſiam

vocant.Elix vero nõ hʒ ſemen:ſed folia mi⸗
nuta ⁊ anguloſa ⁊ groſſa.NHigra vero vocat
dyoniſia a bacho:qͥ dyoniſiꝰ vocabat᷑:quem
potatũ edera coꝛonatũ aliqͥ fingebãt.ſũt eni

edere frigide ⁊ terre indices.vnde ſũt frigidũ

antifarmacũ ebꝛiantis.ſi qͥs potatꝰ edera co
ronatur.nã coꝛonatꝰ edera nõ inebꝛiat᷑. VUn⸗
de illo tꝑe nõ incoꝛonubantur edera: niſi ad
ſummũ potati vt fugerent ebꝛietatẽ.¶ Theo
doꝛus pꝛiſcianꝰ vocat fructũ edere coꝛimbũ
a coꝛono as.qð eſt vᷣbũ actiuũ.⁊ inde deriua
tur coꝛrelatiuũ:⁊ eſt pꝛemiũ alicuiꝰ certami
nis.⁊ inde venit coꝛimbo.i.edere fructꝰ:qꝛ in⸗
de coꝛonabant᷑ antiqͥ:⁊ potiſſime poete in ſi⸗
gnũ virtuoſe repletiõis capitꝭ.¶ Añ Ouidi
us metha.q̃rto.Et gradꝰ diſtinguit vele co⸗
rimbo.Eſt alia edere q̃ vocat᷑terrena.Et alio
noĩe vocat᷑ cameaſſos.Eſt aliud genꝰ ciſſos
non verũ ſᷣm Dyaſcoꝛidem ca.ciſſos.ſed ſic

ꝓ quandam ſimilitudinem vocatur:quã mul

ti vocant ciſteron:id eſt roſam caninã.

Operationes

¶ Oyaſco. Om̃is edera habet virtutẽ viſci⸗
dam ⁊ ſtipticã:vnde nerui citiꝰ eã ſentiũt cõo
trariã. Vñ ex ↄtrarijs cõponit᷑ virtutibus.
Stiptica eni eſt ⁊ frigida ⁊ acris calidaꝛ aq̃̊ʒ
ſa participans ſuba.Cuiꝰ folia viridia in vi⸗
no cocta.magnas plagas ↄglutinãt:⁊ mali-

cioſa cicatriſant vlcera ex igne facta.floꝛes
eiꝰ digit triboſublati ⁊ bibiti diſſintericꝭ me
dicant᷑ſi bis ĩ die dant᷑folia eiꝰ mixta cũ ce⸗

rotis cõbuſtiõibo maxime ꝓſunt.i¶ Itẽ folia
eiꝰ cũ aceto cocta ⁊ impoſita ſplenẽ tumentẽ

attenuãt.ſuccus eiꝰnaribo infuſus purgat ca

put:⁊ doloꝛeſ capitꝭmitigat.i Cũ oleo puro

decocta doloꝛibo aurium opitulant᷑.¶ Nigre
edere ſuccꝰ aut ſũmitas eiꝰ ſi bibit᷑ amentes
hoĩes pᷣſtat.qinq; grana ſeminis eiꝰ cocta cũ
oleo roſaꝝ in coꝛio maligranati ⁊ auri dextre

infuſa ſiniſtro denti dolenti medent᷑. ¶ Etvt

cathaplaſma impoſita capillos nigreſcit.ſili
⁊ vt vlceribo vtilia ſunt.folia eius cũ vino co
cta cõbuſtionibo medicant᷑maculas impoſi
ta emẽdant.ſũmitates ipſiꝰ bibite vel ſuppo

ſite mẽſtruis imperãt.¶ Poſt pin gationẽ ve

ro mulieꝝ..i.bibita generare nõ ſinit.i¶ Ca⸗
cumina ipᷣi trita ⁊ melle addito et ſuppoſita
aboꝛſump̃ᷣſtant. Succꝰ eius naribo imilſus

⁊ vulnera canceroſa pꝛodeſt.

putredinẽ nariũ tollit. lachꝛymũ eius pedicu

los occidit:⁊ capillos euellit:qͥbeeuulſis im

poſitꝰ nõ renaſci ſinit.¶ Et in denteʒ cauum

miſſum doloꝛẽ tollit ⁊ ißjm coꝛrũpit.¶ Suc⸗

cus radicꝭ eiꝰ cũ aceto bibitꝰ moꝛſibo ſpalan
gionis occurrit.¶ Plinius ca.de edera.Na

ſcitur in diuerſis arboꝛibus ⁊ parietibi pe⸗

tris ⁊ terris. Huius folia trita diſſintericos
remediat:⁊ frumento mixto ad combuſtam

Capitulum. clxxiij.

Dera terreſtrꝭ.Gal.vij.ſim.far.ca ciſ
e ſos vledera terreſtrꝭ.bec ex orijs cõ
pronit vᷣtutibo.hʒ eĩ qͥd ⁊ ſtiptice ſube
quã qͥdẽ terreſtrẽ frigidã mõſtrauimꝰ exiſte⸗
re.Habet aũt qͥd ⁊ acris quã oñdimꝰ calidã
eſſe vt guſtꝰ teſtat.tertia aũt cũ his aq̃ſa ſuba
arttciar⸗ tepida cũ viridis ẽ.Cũ enĩ ſiccat

qdẽ dyafoꝛari pmũ neceſſe ẽ.Reliqͥ vero

terreſtrẽ frigidã ⁊ ſtipticãꝛ calidã q̃ acris eſt.

Poperationes

¶ VUiridis qͥdẽ coctis frondibo cũ vino ma⸗
gnaꝝ plagaꝝ eſtoglutinatiuꝰ.Cicatriſat aũt
⁊ eas q̃ ab ignevlceratiões cũ acetovᷣo fron
des cocte ſpleneticos iuuat leomo cs. vn⸗

„ 8

de ſanat reumata ⁊ vlcera autiquafm aures

*

1 nares.ſi vo acrius appareat cũ oleo dulci
miſcet᷑.¶ Gũmi vᷣo eiꝰ ſexu pedes interſicitꝛ
capillos deſtruit.calide intatũ exiſtẽs vtu⸗
tis vt cõburat.¶ Idẽ Gal.vij.ſim. far.ca.ci⸗
tacus ſiue ciſtbarus.i.edera ſtiptica ẽ frutex
in guſtu ⁊ in oĩt q ᷣm partẽ actibo frondes:
attñ ⁊ gemina parua trita intantu ſiccãt⁊ ſti
pticant vtↄglutinent vulnera.floꝛes vᷣo ſuꝑ
oia ſunt opatiuioꝛes.vt ſi cum vino bibant᷑ ⁊ꝛ
Diſſinterias ⁊ vẽtris imbecillitates ⁊ reuma
ta ⁊ hũidit ates ſanẽt.Cũ vᷣo cathaplaſmant᷑
putridos bumoꝛes vlceꝝ iuuãt.Eſt enĩ eoꝛũ
virtꝰ nõ generoſe ſiccatiua in.ij.gra.⁊ a men⸗
ſuratis cõplete.Eſt aũt frigidus intantũ hic
frutex vt tepida participet caliditate.

v

A leboꝛus albo. Dyaſ. ca. de elleboꝛo
e cFEm tranſſationẽ nr am. Elleborꝰ albo
folia hʒ ſilia arnogloſſe:aut bletea/
greſti ſʒ bꝛeuioꝛa ⁊ nigrioꝛa? modicũ obꝛufa.
haſta ẽ ei longa duob palmis ⁊ rugoſa:⁊ citi
us ſolet marceſci qũ ſiccare incipit.Et ſiẽ ca
pilli multi ex vna radice ꝓcedũt ſic vᷣgule.na
ſcit᷑loq mõtuoſis.radix fodi tꝑe areaꝝ dʒ.
vtilis ẽ aũt alba ⁊ tenſa ⁊ fragilis et plena et
iuncoſa:quã cũ fregerꝭ velut fumũ iactat: et

albidioꝛ deintꝰ cũ guſtu ca.nõvalde ſaliuã p

uocãs:plꝰ accepta hoĩeʒ ſuffocat.meliꝰ qri
naicũ ⁊ italicũ.capadociũ his albiꝰ ẽ⁊ tenue
¶ Sera. li.ag. ca. cherbachen au. Dyal. cher
bachen. i.elleborꝰ. Oue ſüt ei? ſpẽs; alboꝛ ni
ger. ſ̊ alb ẽ planta: cuiꝰ folia ſunt ſilia folijs
plätaginis ſeu folijs plãte dicte blete agrion
.i.ſiclè agreſt::niſi q; ſũt bꝛeuioꝛa eis ⁊ declij
nãtia ad nigredinẽ plꝰ eiꝰ ⁊ verſus rubedinẽ
aliqntulũ tendẽtia.⁊ hʒ ſtipitẽ q̃ttuoꝛ digito⸗

rũ longũ rugoſuʒz.⁊ qñ incipit excoꝛiari deſic

cat᷑ ⁊ putreſcit cito ⁊ apparet circa ſtipitẽ ve⸗
lut capiulli ſubnigri.hʒ radiculas multas ſub
tiles egrediẽtes ab vng radice paruas ⁊ ob⸗
longas ſilr cepe lõgo.Naſcit᷑ mõtuoſis locꝭ
Et dpoꝛtet ꝙ fodiat᷑radix ipᷣiꝰ plãte ⁊ repo⸗
natr᷑tꝑe meſſis.Et melioꝛ ad colligẽdũ ẽ cuiꝰ
plãta extẽdit᷑ ſup terrã extẽſiõe moderata.⁊ ẽ
albo ſacile frãgibil: multe carnoſitatꝭ.nõ hbñs
acutas ſũmitates ſiẽ ſquinantũ.Et qñ frãgit
euolat ex eo res ſilis pulueri.⁊ caro eiꝰ ẽ ſub
tilis ⁊ nõ moꝛdicat linguã moꝛdicatiõe ſoꝛti.
ſz facit abũdare ſaliuam ad os: ⁊ cqueat᷑ ani
mietate ſua:qꝛ ſuffocat.Et melioꝛ ex eo ẽ ile

q̃ defert᷑ ex terra q̃ ðꝛ italia.ſʒ ille qͥ eſtex cal-

dechia ẽ malus.⁊ ẽ plãta ſilis ſquinãto: et eſt

mufcn. Dperationes

¶ Dyaſ. Elleboꝛus alb flegmaꝛ oẽs bumo⸗

res vomitu purgat.Collirijs nobilibo miſce
tur. caliginẽ oculoꝝ purgat.ſuppoſitꝰ aboꝛ
ſum facit.¶ Infantẽ ĩ vtero occidit.ſternuta⸗
mẽta ꝓuocat polente mixtꝰ.molliſoꝛices ne⸗
cat:elixus cũ carnib citiꝰ eas madidas fſa⸗

cit. nã niſimixtꝰ fuerit polẽte aut ſiſamo aut
ſucco keig ane:aut ſucco tapſie aut mulſe aut

ſucco lenticule aut niſi in pane coquat᷑ dariñ
põt:q; ſic ab antiqͥs inuẽtũ eſt.¶ Vilon medi
cus doctiſſimꝰ ⁊ ꝑfectiſſimꝰ diligẽtia lõga?
rõne ſcripſit q̃ diſciplina elleborꝰ det. Dul
ti vᷣo in ſucco mulſe mixtũ dant poſtea dan

tes mãducare illis qͥ h̊ acceꝑint qͥ ſunt ſoꝛtiſ

ſimi coꝛꝑe.vñ datũ diſciplina ſuꝑioꝛi nullaʒ
offocationẽ facere põt cũ aceto mixtꝰ.⁊ col⸗/
liriũ factũ ⁊ ano ſuppoſitũ nauſeam ꝓhibet.
(¶GBal.Elleborꝰ vterq; tã albo qᷓ; niger abſter
ſiue ſilr ⁊ ca.vᷣtutis ſũt:qre ⁊ moꝛfeis ⁊ empe
tiginibo ? ſcabieb ⁊ lepꝛis ↄueniüũt:qͥn etia ſi
ſtulas moꝛtificãt duoby aut trib dieb: ſzden
tiũ doloꝛibo cũ aceto ↄferũt.i¶ Jo. meſue. di⸗
cit elleboꝝ albũ debere vit ari.Eſt enĩ pᷣfoca
tiuꝰ.ſuꝑ migrũ aũt debere pᷣumereↄcoꝛdant
oẽs.⁊ ꝓpꝛie rectiſicãdo ſᷣm artẽ ⁊ legẽ:⁊ ñ ↄue
nit niirobuſtꝭ coꝛꝑibo ⁊ qnioſis:⁊ tꝑe veris.
Etpꝛie dat quidẽ qñ ⁊ cniuenita qu

—„ — f 20

Auͤ
„l 8 .
i
chn
nfüift
1 gan
ſansrech
Kiunhect
echunde
uehim
raſtpren
Lse,
Chrugsto
fünwſs b
Rüer cpe⸗
Glkititan
ewannri
Wn nibie
iTeffigf
nicrocbiſ
dicntöcſen
9s: :ceig
elorercrit
leqeeſtars
ſqnmnimet

mone

roishin
vobililoni.
ppoſtobe
er emun
lliſoꝛnceshi
nmdidas
ſamo
taumuler
ecocpotden
can
digaul
n
tpolead
n inin
vr nuli
nicha,
ſanm pbi
nnin
orfeistane
agr

Deherbis

liter acqͥrere facit inueneſcẽtiã:ꝛ incolumi⸗

tate ⁊ moꝛes laudabiles ⁊ cõplexionẽ bonã
Hoc eĩ ẽ ꝓpietas:ſicut Hypo. dicit: ⁊ ꝓpꝛie

rieꝝ coꝛruptaꝝ: ⁊ ſ. olutiõe educit cũ facilita
te colerã ꝑmixtã.⁊ groſſũ flegma:⁊ colerã ni

.

grã cũ vᷣtute ⁊ ſine moleſtia:⁊ mũdificat ſan⸗

guinẽ ⁊ attrahit a venis ſuꝑfluitates gdmix
tas ſqanguini ĩmo toto coꝛꝑi:⁊ aↄcauitatib
mẽbꝛoꝝ ⁊ ꝑtiba remotꝭ acute.i¶ Et ex rebaſo
lẽnibo mũdificãdo cerebꝝ⁊ꝛcaput totũꝛ ĩſtru
mẽta ſenſuũ ⁊ neruos ⁊ veſicã.i Et ↄfert iu⸗
uamẽtũ mgnũ egritudibo eaꝝ ſiẽ ẽ ſod ꝓppᷣe
⁊ emigranea ⁊ mania ⁊ melãcolia ⁊vertigo .
epilẽcia ⁊ ꝑaliſis.⁊ aq̃ q̃ deſcẽdũt ad oculũ.⸗
ↄꝓfert egritudib⸗ iũcturaꝝ ⁊ duriciei:⁊ apᷣati
bꝰ eaꝝ ⁊ ſcrofulis.⁊ eſtſic tyriaca ⁊ medicine
tonomatice ad lepꝛã.⁊ cancrũ:vt ſpẽs her

pet ⁊ bothoꝛ Ae comedut. Et hec Jo. meſ⸗

ue de nigro.¶ Albo ãt foꝛtiterꝛ difficultervo
mere facit cũ accidẽtibatimorꝭ.⁊ ↄfricatꝰ ex
eo ad egritudies cutꝭ.ↄfert cum vᷣtute:⁊ cu⸗
rat ſcabiẽ empetiginẽ: lẽtigines.⁊ↄfert vter

qelleborꝰ fiſtulis ⁊ vlceribo fraudulentis.

„

Capitulum. clxv.

eæ Alebor niger. Aui. li ij. ca. ð elle. El

leborꝰ ille qͥ niger eſt:eſt fruſta inciſa

eius acuitas foꝛtioꝛeſt acuitate albi.? illiq
ipᷣm colligũt pᷣſeruant᷑ab eiꝰ nocumẽto co⸗

Moceé, ypo. dicit: peie q medẽdo allia ⁊ bibeẽdo vinũ. æ folia qͥdẽ plan
dẽ mũdificat coꝛpꝰ totũ a ſuꝑfluitatibo mate

te eiꝰ ſũt ſilia folijs ſquinãti:ſʒ ſũtvebemẽtio
ris nigredis qᷓ; ia.⁊hʒ crus bꝛeue ad purpu
reitatẽ declinãs.⁊ eiꝰ figura eſt ſiẽ figura ra⸗
cemi.⁊ in ipᷣa ẽ fucte: ⸗ venas ſubtiles ni
gras.ex cuiuſcũq; q̃rũ radice ſiẽ duo capita
cepaꝝ egrediunt᷑.Et qð de eo admĩſtrat᷑ ſũt
yene iſte. Et oꝛit᷑ in ſiccis loct. Melioꝛ ẽ qͥ eſt
mediꝰ ĩter veterẽ ⁊ nouũ ⁊ groſſuʒ ⁊ extenua
tũ hũs coloꝛẽ cinericiũ.⁊ qͥ eſtvelociter frãgi
bilis ⁊ ñ põderoſus.in cui vacuitateẽ q̃ddã
ſile tele aranee ſapoꝛẽ hñs acutũ moꝛdicãs
linguã.Et bonũ qͥdẽ qðᷣ admiĩſtrat᷑eſt vt aſſu⸗
mat᷑lignũ parnũ qð eſt apud radicẽ eiꝰ:et in⸗
fundat᷑ parua aqᷓ ⁊ excoꝛiet᷑. Et aſſumant᷑ coꝛ
tices illiꝰ ⁊ exſiccent᷑in vmbꝛa.⁊ admiſtrẽtur
triti⁊ cibellati.i¶ Jo. meſue ca.de elleboꝛo.
Eius ſũt due ſpẽs.Nã aliꝰ eſt alb: aliꝰniger
PHiger incolumioꝛ eſt albo. Añ minatur alb⸗
accidẽtia timorꝭ ⁊ tremorꝭ.Niger vᷣo acqͥrit
ei iunueneſcentiã ⁊ incolumitatem:⁊ ex eo qð
mageeligitur.⁊ ꝓpꝛie ẽ cuiꝰ ſopoꝛ ẽ acutꝰ moꝛ
dicãs guſtũ.⁊ hñs ſapoꝛẽ ſicut aſaꝝ ꝓpꝛie:et
qð eſt frãgibile.⁊ mediũ ĩter ſubtile ⁊ groſſũ.
⁊ mediũ iter recẽs ⁊ antiquũ:⁊ medium inter
ponderoſuʒ ⁊ leue:ĩmo plus leue q; pondero
ſum.⁊ qð eſt leue carẽs aſperitate.Et melioꝛ
pars ipᷣiꝰ plante eſt radix ip̃iꝰ. Et melioꝛ ꝑs
eoꝝ ſunt cutes ipᷣoꝝ.Et melius tpᷣs collecti
onis ipᷣoꝝ ſunt ver ⁊ eſtas.

Dperationes

¶ Dyaſ. Radix elleboꝛi nigri accepta colerã

flegma ꝑ vẽtrẽ purgat.Alij ſcamoneã ⁊ ſal
miſcẽt.ʒ.i.multi cũviſcelłeã coquũt:multi cũ
lenticula.nã ſic accepta vẽtrẽ purgat.¶ Pur
gatio illa melãcoli: epilenticꝭ:artetiq ⁊ pa
raliticᷓ medicat᷑. ¶ Suppoſita mẽſtruis ĩpe⸗
rat:aboꝛſum facit.fiſtulas purgat impoſug.

¶ Reddit auditũ pꝰ triduũ eiecta.ſcabiẽ pur
gat mixta libanotidi cere ⁊ pici liqͥde et oleo
citrino aceto addito.ſolavt cathaptaſma im

poſita maculas oẽs coꝛꝑis tollet.lepꝛas oẽſ
⁊ zernas lipidat.ſcabies curat ĩ aceto cocta.
⁊ gargariſmo accepta ſeu adhibitadoloꝛẽ dẽ
tiũ mitigat.⁊ miſcect ſtipticmedicamibomi
tavino ⁊ pollineoꝛdei.⁊ vt cathaplaſma ad
ibita ydropit᷑ pᷣſtat effectũ.¶ Et ſñlino fue⸗
rit ĩſerta ⁊vino merſavinũ cartarticũ reddet
aq in q fuſa fuerit ſi domuiaſꝑgatmuſcas ⁊
pulices necat.i¶ Hoc cũ fodit᷑ celeriter fodi

opoꝛtet:qꝛ tarditate fodiẽtꝭviſũ hebetat.aut

doloꝛẽ capitꝭ cõmouet.nã plimi bolioꝛes eiꝰ

d D &

08

allio ſu cu
¶ Aui. Elleborꝰ niger ↄfert linitꝰ ſup moꝛfe

am cũ aceto. ⁊ ſili ſuꝑ loca in qbo ſũt ſoꝛdes.
ſilr ſuꝑ albã moꝛfeam ⁊ eradicat verrucas.

¶ Et euacuatio q̃ fit cum eaↄuenit aglbaras.
Doſis nigri ẽ a kirat.vi.yſq; ad. z. i. ¶ Confe
ctio pillulax q̃s deſcripſit Haly.qᷓꝝ iuuamẽ
tũ eſt vltimũ ad melãcolicas egritudines et
cancrũ ⁊ lepꝛã ⁊ moꝛfeã nigrã difficilẽ:qrum
eſt hec ꝑmixtio. Recipe vyere pigre.·ʒ.xij. elle⸗
boꝛi nigri. Polypodij qna. z.v. agarici lapi⸗
dis laʒuli ſalis indi. coloqͥntide ana. .iij.do
ſis a.ʒ. ij: vſq; ad aureos ij ſumt ſane exꝑte.

Capitulum. clxpxſ.
AUpatoꝛiij. Dyaſ.ca.ð eupatoꝛio ſm
ę trãſiationẽ nr̃am. Eupatoꝛiũ frutex
eeſt ſarmẽtoſa haſtã hñs rectã: ligno
ſam tenuẽ ⁊ nigrã ⁊ aſperã in cubiti vniꝰlon
gitudĩe poꝛrectã aut ampliꝰ.Folia ſunt ei in
gyro diuiſa ſicut pentafilon aut canapis:cu
ius ſolia ĩ capite inciſa ſũtvt ſerra ſemẽ ame
dia haſta aſpeꝝ ⁊ ſubtꝰ decliuũ eſt ei. ¶ Aui.
liij.ca.de eupa.Eupatoꝛiũ eſt ex herbis aro

maticis.⁊ hʒ ſolia q ſunt ſicut folia canapis.

Et flos eiꝰ ẽ ſicut nenufar.⁊ ẽ illud qdð admi

niſtrat.⁊ ſuccꝰ eſt ca.in.i.ſic.in.ij.Eſt ſubtilia

tiuũ:inciſiuũ valde abſterſiuũ ſine attractio
ne ⁊ ſine caliditate maniſeſta.Etĩ ipᷣa eſt ſti⸗
pticitas pauca ⁊ ponticitas⁊ amaritudo ſoꝛ

to ⁊ vino potato ſecure fodiebãt.

LTrattatus

tis:ſicut ẽ amaritudo aloes.¶ Pli.ca de en

pa. Eupatoꝛiũ regiã hʒ actionẽ: cquliſ li9no
ſinigricãtis yrſuti cubit alis aliqñ ⁊ amplio⸗

ribo folijs p ĩterualla qnq;ʒvt canapis p mar⸗

gines inciſis nigris ⁊ ip̃is plumoſis radice⸗
hſupunea. Gal.vi.ſim.far.ca.de eupato⸗
rio.⸗

upatoꝛiũ ẽ herba ꝗ vocat᷑ volucrũ ma⸗

ius vel agrimonia. cuiꝰ ſubaẽ ſubtilis.ſapoꝛ
ei ẽ ſtipticꝰ.Etiᷣtꝰ eiꝰ eſt ca.caliditate modi

ca ⁊ deſiccat.Sʒ ſciẽdũ ꝙ eupatoꝛiũ ſilr ſm

Dyal.ca. de agrimonia vocauerũt antiqra⸗
dicẽ agrimonie:eo ꝙ ẽ diur etica valge. Itez
Sm eundẽ ca. de marubio. Marubiũ etiazꝛ q

dã eupato:iũ vocauer̃t:qm valet õ vitia epa
tis. ⁊ p tãto nõ ẽ veꝝ eupatoꝛiũ.qm̃ Dyal.faẽ
ſemotim ca. de eupatoꝛio:⁊ ſemotim ð maru
bio ⁊ agrimonia.

oc ſilr voluit Jo. meſue

ca.ð eupatoꝛio cũ dicit:ꝙ dicũt aliqͥ ꝙẽ ber

.

ba pulicũ.noluit ſᷣmveꝝ ꝙ ſit herba
lat inivocãt pulicariã eupatoꝛiũ.qm̃ Oyal.fa
cit ſemoti ca.ð eupatoꝛio.qð incipit eupato

riũ.⁊ ſemotĩ ca.de pulicaria vel herba pulicũ

qð incipit coinʒa.ſjj ſicut dictũ ẽ dz intelligi
Meſue.Nã dicit q; eupatoꝛiũ ſᷣm qͥſdã ẽ ber

ba pulicum quoniam aliqui vocabant puli⸗

cum ũ eupatoꝛium ⁊ bñ. qm̃ ẽ diuretica val⸗
de:⁊ valet ʒᷣ vit ia epatꝭ. Miroꝛ q̃liter medici
nr̃i tꝑis nõ aduertẽtes ᷣba Dyaſ. Aui.· De
ra. Pli.⁊ Gal. ⁊ Damaſceni credũt herbula⸗

rijs ſaliuã agreſtẽ eupatoꝛiũ dicẽtibo qᷓ neci

ſapo:e nec ĩ odoꝛe cũ eo ↄuenit. Si aũtĩ ipᷣa
foꝛſan vᷣtutes eupatoꝛij inuenerũt:⁊ ꝓeo po⸗

nere voluer̃t:cuiꝰ gra ipᷣm eupatoꝛiũvocaue

rũt. nõ licebat dicere ꝙ idẽ eẽt: qm̃ eupatoꝛi
um p̃t dici oẽ id qð valet ð vitia epatꝭ. ab en
qð ẽ bonũ ⁊ pacoꝛqð ẽ epar.vñ eupatoꝛiũ.i.
bonũ epati.ſʒ veꝝ eupatoꝛiũ ẽ illud qð anto⸗
nomatice ẽ bonũ epatiſicut illud qð veꝝ eſt

Nnea. Dpkralioneg
¶ Dyaſ.ſmtrãſia.no.Eupatoꝛiũvalet ↄvitia
epatꝭ:⁊ folia eiꝰ ſicca ⁊ axungia poꝛcinavete

ri addita trita ⁊ ĩpoſita dura vulnera ad cicaꝗ

tricẽ ducũt. ¶ Semẽ vᷣo eiꝰ⁊ folia cũvino bi
bita diſſinteriq ⁊ moꝛſibo venena occurrũt
medicãdo.i¶ Eadẽ dicit Sera.cap̃ ꝓꝛio de
mẽte Dyaſ.⁊ addit.Et ſũt miłtiq tat ꝙ illa
berba ſit agrimonia: ⁊ errãt: eſt alia ab ea.

Et nos qͥdẽ manifeſtauimꝰ ia de eiꝰ eẽ in eo
qð dixim de eo. ¶ Et idẽ anc. Oal. In tyria
cacheſar eupatoꝛiũ aꝑit opilatiões epatis?
foꝛtificat ipᷣm.i¶ Jo.meſue.Eupatoꝛiũ ſolu⸗

tiõe educit colerã ⁊ flegma facile. Epᷣſerua⸗

—

tiuũ a putredie ¶ Etofoꝛtat ſtomachũ epqa ⁊

viſcera: ⁊ofert doloꝛib eoꝝ:⁊ ẽ mediciaſple⸗

—

nis: ? opilationũ oĩm ⁊ egritudinuʒ ab ea fa

ſit herba illa quã

„

De Herbis

ctarũ. Et febꝛiba longitꝑis mire ſubuenit.
doſis decoctiõis eiꝰ poton eſt a.ʒ.iij.vſq; ad

vi.⁊ puluis eiꝰ a.ʒ.ij.vſq; ad.iij.loco eiꝰ poni

tur in defectu eiꝰ abſinthij ⁊ aʒari.ana medi⸗
um ponderꝭ ipᷣius.¶ Auic̃.Eupatoꝛiũ ẽ bonũ
in initio alopicie ⁊ tyrie:⁊ linit᷑ cũ adipe vete
ri ſuꝑ vlcera difficilis ↄſolidatiõis.i¶ Et eiꝰ
ſuccus ↄfert ſcabiei ⁊ pꝛuritui qñ bibit᷑ cum
aqua fumiterre ⁊ oximelle.⁊ ſilr flos eiꝰ⁊ ſuc
cus ipᷣius eſt foꝛtioꝛ.Confert doloꝛib epatꝭ:
⁊ opilatiõibo eius ⁊ ↄfoꝛtat ipᷣm.i¶Et cõfert
duriciei ſplenis:⁊ apoſtematibo epatꝭ:⁊ apo⸗
ſtematibo ſtomachi.⁊ eiꝰ herba ⁊ ſuccus ↄfe
runt maliciei foꝛme ⁊ accidẽtibo hydropiſis
datũ in potu cũ vino:⁊ↄfert vlcerib inteſti⸗
noꝛũ.i¶ Confert febꝛibocronicis:⁊ antiquis
ꝓpꝛie ſuccus eius.⁊ ꝓpꝛie cũ ſncco abſinthij.
lo co eius ponit᷑ pondus eius de aʒaro:⁊ me
dietas ponderis ipᷣius de abſinchio.

Capitulum. cxvij.
AVlfragia. Paulus cap̃. de eufragi⸗
e eſt herba que ſimilat in ſtipitiboyſo/⸗
po:niſi q; ſtipites ſui habent coloꝛeʒꝭ
violaceũ: ⁊ nõ habent ramos.⁊ folia ſunt in
ſtipit ibo a medietate ſuperiꝰ.⁊ ſunt parua in⸗
ciſa ſicut galliculi criſta.et ha bet floꝛes ten⸗
dentes ad albedinem ſatis paruos.

Dperationes

¶ Deget doloꝛibo oculoꝝ. ⁊ ↄfoꝛtat viſum A

Capitulum.clxviij.
WMWblici. Serapion libꝛo aggrega⸗
e ris ca.de amlegbelliget:id eſt mira⸗
bPbolani emblici ⁊ bellirici. De belliri
cis hahetur ſuperius de B. in capitulo bel⸗
lirici.Et ſunt ambe frigide ⁊ ſicce in fineter
tij gradus. Stonnes meſue cap. demi⸗
rabolanis. Mirabolani emblici ſunt ex me
dicinis confoꝛtantibus ſtomachum coꝛ et
epar ⁊ viſcera.Et melioꝛes ex eis ſunt habẽ⸗
tes fruſta groſſa ⁊ denſa ⁊ grauia que minus
creſcunt in oſſibus ⁊ plus in carne.rariquo⸗
q; nõ habent ſpiritum.⁊ ſunt frigide comple
xionis parum:⁊ ſic.in.i.graeu.

Dperationes

¶ Emblici ſũt ↄfoꝛtatiui membꝛoꝝ.⁊ coadu

natiui partiũ eoꝝ.Et ſũt de extinguẽtib in⸗
flãmationẽ in ſtomacho ⁊ epate.Et ipᷣi nutri
ti maioꝛis ſunt operatiõis ⁊ minoꝛis coꝛru⸗
gatiõis. Modus nutriẽdi emblicos.Ac⸗
cipe ex eis q̃ntitatẽ quã voluerꝭ ⁊ ſubmerge
in aq:⁊ expone ſoli vſq;dũ tumefiãt ⁊ hume⸗
ctentur:poſt expme ⁊ pone in aqua mellis ⁊

dimitte duos dies. 2 deinde coque cumfa

iiij

Tratctatus

cilitate.⁊ poſtq;ᷓ cocti fuerint imitte parũ re

frigerari:⁊ adde cũ eis mellis tabarʒet ſciut

quartã partẽ totius ⁊ reconde.⁊ quidaʒ ſup⸗
condiũt cũ ſpeciebo aromaticꝭ ↄfoꝛtatiuis.ſi
cut cũ cinamomo xiloaloe gallia cardamo⸗
mo ⁊ croco ⁊ ſiſib.¶ Sera.aucto. Galieni.
Emblici habẽt ꝓpꝛietatẽ denigrãdi capilloſ.
⁊ ꝓphibent caſum ipᷣoꝛũ.Et cõferũt emoꝛroi⸗

dibus:⁊ ipi tumeſcunt in aqua.i¶ Et conditi
ex eis faciũt operatiões mirabolanoꝝ non

conditoꝝ:niſi qꝛ ſunt debilioꝛes eis.⁊ in bel⸗
liricis maioꝛ eſt ꝓpꝛietas in acumine q; ĩ em⸗
blicis. ¶ Et idem auctoꝛitate Bedigoꝛas.
Emblicoꝛũ ꝓpꝛietas cõfoꝛtat ſtomachũ:⁊ ꝓ⸗

bibent coꝛruptionẽ ab eo.foꝛtificant ſtoma⸗
chum:⁊ augent appetitũ cibi.⁊ incitant coi⸗

tum:⁊ abſcindunt ſputũ ⁊ vomitũ:⁊ ſedant
ſitim.⁊ augent oꝑationẽ ſenſus. Mirabola⸗
ni emblici bellirici ⁊ kebuli mixti cũ oleo a⸗
migdalaꝝ dulciũ ⁊ cũ melle tingũt capillos
coloꝛe nigro.¶ Johã. Meſue. Mirabolani
emblici educũt ſolutiõe flegma:⁊ ſunt ex re⸗
bus valde ↄfoꝛtantibo cerebꝝ ⁊ neruos.⁊ au
gent intellectũ:⁊ ↄfoꝛtãt coꝛ:⁊ ↄferũt tremo
ri eiꝰ.⁊ mũdiſicãt ſtomachũ a putrefactiõe ⁊
ↄfoꝛtãt ipᷣm.⁊ ſedãt feruoꝛẽ in eo.⁊ auferũt ſi
tim ? addunt in appetitũ:⁊ ſedant vomitũ.

—— 6
—
SE

RN ,

Capitulumm alrit.

Mdiuia. Auicenna. Endiuiaruʒ alia

e eſt oꝛtulana alia ſilueſtris. De ſilue

ſtri in ſequẽti capitulo tractabitur.
Et quedam babet lata folia:quedaʒ ſtricta.
ambe vincunt lactucam in aperiendo.i JIſa

ac in dietis particularibo.Endiuia domeſti⸗
ca ⁊ ſilueſtris eſt:quarum domeſtica diuerſe

virtutis eſt. Habet enim amaritudinẽ:pon⸗

ticit atem ⁊ inſipiditatem. Que iterum in du

as diuiditur partes. Eſt enim endiuia hye⸗

malis ⁊ eſtiualis. Hyemalis eſt inſipida pꝛo/⸗
pter amaritudinis ⁊ ponticitatis paucitatẽ.

Et etiam inſipiditas eſt ppter tempoꝛis friꝰ
giditatem. Frigida quidem eſt in fine ſeuun
di gradus. Quidam autem illam dicunt eſſe

humidam:quod ſenſu non patet:quia ſicci⸗

tas eius palam eſt ppter amaritudinem ſui

atq; poncitatem.Fᷣm medicinam eſt vtilis.
Eſtiue autem eſt amaritudo maioꝛ:ſed frigi
ditas minoꝛ. Eſt enim frigida in gradu pꝛi⸗
mo.ſicca in ſecudi medio.i¶ Conſtantinꝰ in
libꝛo graduum. Endiuia de amaritudine et

poncitate cõpoſita:⁊ ſicca eſt ĩ ſcdᷣo gradu.

Hyoperationes

¶ Idem. Stomachum confoꝛtat. opilat io⸗
nem aperit. Succus eius coctus et de⸗
ſpumatus cum oxiʒuccaro bibitus: bumo⸗

res expellit putridos:⁊ diuturnas febꝛes cu

rat:cathaplaſmate inde facto.caloꝛ epatis ⁊
ſtomachi mitigatur. Cum polline oꝛdei⁊ o⸗
leo roſeo mixtus apoſtemata calida: maxi⸗
me ſiĩ oculis fuerint ſanat.Arteticos de ca
loꝛe mitigat.i¶ Jſaac vbi ſupꝛa. Endiuia ge⸗

neerat ſanguinem peioꝛem. .. .
¶Vnde Halienus.Lactuca ſiue endiuiaq̃ᷣ
mnaioꝛis eſt amaritudinis ipᷣa deterioꝛeʒ ſan

guinem facit.Eſtiua enim ᷣm medicinaʒ

mediocris.que plus eſt aperitiua. maxime

conſtipationis epatꝭ.Que ſi elixa detur cũ
obſomogaro ⁊ oleo minꝰ erit nocibilis.Si

vero cum aceto ſtomachum confoꝛtat:⁊ven

trem conſtipat. Succus eius coctus ac de⸗
ſpumatus cum oxizuccaro bibitus: conſti⸗
pationẽ aperit Humoꝛes putrefactos mun
dificat:⁊ diu febꝛicitantibo cõueniens eſt.
¶ Ser apion auctoꝛitate Galieni.Endiuie
virtus eſt ſicut virtus lactuce.

Capitulum. clxx.

5

.
hanin

H benn,

uigfran
decſ
Cuidone
ckrdint
Enin
1
tinum,

nuunk
rntisht,
eim
lemoncke
wuſe⸗
udenſt
n nis
nmiorſaͤff,

Inn

onſtonerrn
nmoriwonee
ſcdo

. opilti⸗
ius ert der
us: humo⸗
sfebtes e
repans:
ne dein
Uidar ur
encobden
Sonug

ratiinf
onizſn
icmn
nmrine
datun
cblis
vrmen
cnsN
o olſt
os

ſel⸗
ie

dẽ

De Herbis

Nadiuia ſi lueſtris. Dyaſcoꝛides. En
e diuia ſilneſtrꝭ eſt vna ſpecies que vo

catur ſerralia:eo ꝙ; tirſum habet in

modum ſerre.Et in ſapoꝛe ſilueſtris eſt ſtipti

citas cum amaritudine.

Hyoperrationes

Igem. Omnium virtus eſt ſtiptica et eu⸗
ſtomaca. Ventrem abſtinet.cocta cum ace⸗

to ⁊ maxime ſilueſtris. AUexatum ſtomachũ
confirmat. Et eſtuationes ſtomachi miti⸗
gat.ſola cum polenta poſita cardiacis blan⸗

ditur. In tumoꝛe oculoꝛum ſubuenit.i¶ Fo⸗

lia vero eius impoſita ⁊ cathaplaſmata per⸗

cuſſum ſcoꝛpionis mitigat.polentis addita
⁊ impoſita ignem ſacrum cõpeſcit.mixta cũ

aceto ⁊ ceruſa om̃ibus rebb calidis opitula
tur.i¶ Iſaac.Endiuia ſilueſtris que frigidaẽ
in init io pꝛimi gradus.⁊ ſicca in fine eiuſdẽ.
habet ſtipticitateʒ ſtomachũ ↄfoꝛtantẽ.que
ſi manducet᷑ aut ſuccus eiuſpotetur:moꝛiui
ſcoꝛpionis ꝓdeſt.⁊ cathaplaſmata ſilr oꝑat᷑.
¶ Radix eius ſi potatur:contra venenuʒ au
xiliatur.cum mirta vero mixta⁊ immiſſa:p⸗
uocat menſtrua.¶ Auicenna de viribus coꝛ
dis ait:ꝙ conſoꝛtat coꝛ.

Capitulum. elxxj.

Litropiuʒz. Pli.ca.de elitropio.Eli
e tropiñ pꝛimo nomẽ accepit ex eo ꝙ;
eſtiuo ſolſticio floꝛeat:⁊ ꝙ ſolis mo
tib folia circũacta ↄuertat.vñ ⁊a latinis ſol
ſequia nũcupat᷑. Nã ⁊ oꝛiẽte ſole floꝛes ſuos
ꝗpit.⁊ ſe iteꝝ recludit cũ ſol occubuerit.ipſa

eſt quã latini intubã ac verrucariã vocãt.ex

eo ꝙ extinguat verrucas.ex aq potata vlł ca
thaplaſmatꝭ vice ĩpoſita verrucas abſtergit
Dyal.ca.de elitropio duo facit ca.de pꝛĩo ſic
elitropiũ maius multiſcoꝛpioꝛon dicunt:eo

floꝛes ſiles ſunt figure ſcoꝛpij.folia hʒ oʒi

mo ſilia ⁊ aſpioꝛa ⁊ nigrioꝛa.⁊ haſtas ex vna

radice qͥnq; aut ſex cũ ramulis q́; plurimis
in qͥb floꝛes ſunt coloꝛis albi ⁊ ſubpurpurei

⁊ ſubcitrini ſicut cauda ſcoꝛpij.Aliud capi⸗
tulum de elitropio dicit.Elitropium minus

naſcit᷑ locis cultis ⁊ ĩ pꝛatis.⁊ ſimile ſupꝛadi
cco.ſemen rotondum babet pendens.

Dperationes
¶ Dyaſco. Huius herbe manipulus vnꝰ eli
xus et bibitus flegma ⁊ colerã deponit. Cũ
vino bibitus ictibꝰ ſcoꝛpionũ occurrit.Ca⸗
thaplaſmatibus adhibitus eadeʒ facere po⸗
teſt. ¶ ODulti etiam radicem eius collo ſu⸗
ſpendunt contra vim ſcoꝛpionũ.ſeminis eiꝰ
grana q̃ttuoꝛ cũ vino bibita ante cceflione,
v

Trattatus

quartanarijs maximũ remedium eſt. tertia⸗

narijs vero tria grana vtiliter vantſ. Yolia
eius in cathaplaſmatibus adhibita tinno⸗

res ſpargunt. mirmiceas coꝛpoꝛis limpidãt.

ſicca vero foli a eiꝰ impoſita podagric ma⸗

ximũ pꝛeſtant effectum.Trita? matrici ſup

ſita mẽſtruis imperãt. Aboꝛſum faciunt.
¶Eliotropij minoꝛis herba cum eius ſemi⸗
ne decocta:⁊ cum nitro ⁊ yſopo ⁊ cardamo⸗
mo bibita rotundos ⁊ latos lumbꝛicos ex⸗
cludit. clauos impoſita cum ſale tollit:maxi
me ſi fuerit elixa ⁊ impoſita.

Capitulum. tlxxij.

Pithimum. Johannes meſue ca. de
e epithimo. Epithimũ naſcit᷑ ſimile vt
cuſcute.plante autẽ qͥbꝰ ſuperexcre⸗
ſcit ſunt alkal ⁊ alhaſce.⁊ quedã ſpecies oꝛi⸗
gani.E ius aũt aliud eſt cretenſe.aliud ſiricũ
Melius eſt quod eſt cretenie acuti odoꝛis.
⁊ qð naſcit᷑ in vria eſt poſt illud.ſed eſt meliꝰ
rufum:⁊ melius eſt adhuc quod eſt compie⸗
tũ ponderoſius.Et melioꝛ pars eiꝰ ſũt extre
mitates groſſe.q̃ ſunt ſicut floꝛes.ſubcitrinũ
gutem ⁊ pallidum eſt minus bonum.ca.com
plexionis eſt ⁊ ſic.in.ij.Et eſt compoſituʒ ex
partibus igneis a quibus ineſt ei acuitas.et
ex terris ſubtilibus a quibus ineſt ei ſtiptici
tas pauca.Et ipᷣm quidem eſt ſubtiliatiuum

reſolutiuum:aperitiuũ opilationũ:⁊ conſoꝛ
tatiuũ viſcerũ:facit ſitim ⁊ generat eſtiuatio
nem in coꝛpoꝛibo calidis.⁊ eſt ex debiliter et
tarde ſoluentibo ꝓpter quod pꝛohibendũ eſt
ſub dominio caliditatis ⁊ ſiccitatis poſitis
Confſoꝛtatur autẽ operatio ipᷣius in multitu
dine quantitatis ipᷣius:⁊ in aſſociatione rei
cum eo magnificãtis effectũ eiꝰ:ſicut ſũt mi
rabolani:indi ⁊ nigri:aut elleboꝛi migri.q̃nti
tas parua.Aqua autem mellis cũ pauco ſa⸗

le.Aut aqua decoctionis paſſularũ cũ ſale.

ſimil iter aut aqua lactis ex capꝛis ſumpti vi
goꝛat operationẽ eiꝰ. Sal gemma vero aut
ſal indi aut ſal napti ſunt ex rebo que ſibi ad⸗
dita addũt virtuti ipᷣius.citam autẽ ⁊ facilẽ
facit operationẽ eiꝰ. Si ei aliqͥdvirtute acu⸗
tum miſcet᷑ ſicut piperꝛ piper longũ ʒinʒiber
⁊ ſimilia.Et nõ pᷣtermittas quin cadat in po
tibus eiꝰ oleuʒ de amigdalis dulcibo in quo
inuoluat᷑.et in decoctione ipᷣius paſſule ſine
interioꝛibo.quoniã addunt ei ad bonitatẽ le⸗
niendi quod timetur ex introſitate ipᷣius.Et
ne ignoꝛes quoniã epithimũ de decoctione
modicũ ſubſtinet:quare opoꝛtet vt fiat illud
ſm legem. Pꝛerogatiuã autẽ habet ſuꝑ om⸗

nib ſolutione educentibo melancoliam.edu

cit enĩ eam facile ſine moleſtia. Et cum Jo.
meſue cõcoꝛdant omnes alij doctoꝛes ſicut
Auicenna. Sera.D yaſ.⁊ Gal.

Dberationes

¶Johãnes meſue. Quidam dicunt epithi⸗

mum educit de flegmate aliquid.
¶ Et dixit Paulus:q ſolutiõe educit humo
res aduſtos:⁊ declinauit ab eo qð cõpꝛehen
dit vniuerſitas.⁊ ego non inueni qð fieret il
lud.poteſtas aũt eius ſupꝑ humoꝛe melanco⸗
lico.⁊ egritudiniba eius magna eſt.⁊ ꝓpꝛie in
egritudinibo capitis ſicut eſt melancolia epi
lentia algueſguesꝛ timoꝛ⁊ vertigo:et doloꝛ
capitis:quarum materia eſt melancolia.
Valet etiã ad tremoꝛẽ coꝛdis.⁊ ſincopim.
⁊ egritudines melancolicas in eo.⁊ eſt medi
cma magna opilatõni ſplenis⁊ egritudinib⸗
in eo.i¶ Et cõſert egritudini ypocondrioꝝ et
opilationi renũ.i¶ Et frequens vſus potio⸗
nis eius eſt medicina ſolennis cancro lepꝛe
⁊ vlceribo nigris ⁊ ſoluit quartanam. Doſis
potio eiꝰ eſt in decoctiõe a.ʒ.v.vſq; ad.xx.et
pulueris eiꝰ a. ʒ.iij.vſq; ad.vij. Illi aũt qui ſu
munt ipᷣm vitent acceptionẽ eiꝰ in eſtate.

¶ Plinius. E pithimũ habet virtutẽ purgan

di fegma ⁊ melancoliã ⁊ ꝑ ſe ⁊ cũ adiũcto ſe
cũ medicinis purgantibo melancoliam.

☚D

(
gi
pic
de

m
⸗
ſt
1
.

mitſcli
imen
lnaäznpde
Dmenrnp
8Nchinn
ivs aſiefn
adbontnis
ſtae ihns
de decocten
erytfur in
obetſuen
coliama

Etn H

toꝛes ſi

cunt ehih⸗
.
coͤncithon/
ccinen
mias fott
wwrpelng
Nct en
ancolug
eado
Moli⸗
ſncopimn,
cſtmec
gingnt
oncrord
ſs

ol⸗
rolr
Atpilt
rigoe
ugel
n

De hHerbis

G (¶ Cõtra quartanã fiet decoctio in aqua.Z.i.

epithimi buliat:⁊ in tali aqua ponant᷑.ʒ.ij.la⸗

pidis laʒuli vel armenici:et digeſta materia
detur patienti.multi enim liberãtur.valet ſi⸗

militer talis decoctio patientibus emoꝛroi⸗/

das ex melancolico ſanguine.

„ .

NDyaſcoꝛides. Epithimũ viride acceptum

ſtomachũ vexat:⁊ vomitũ mouet.ventrẽ p⸗
uocat ⁊ nauſeã facit ac educit flegma ⁊ cole⸗
ram:⁊ maxime nigrã.datur ad purgandũ to

racem cum melle ⁊ yriſillirica moꝛe electua⸗

rij accipit᷑ alteriꝰ aũt thimi flos albo eſt atq;

.

aſper:ſed ambo equalẽ habentvirtutẽ. Nam

pos purgant flegmaꝛ ꝑ ventrem colerã nis
gram datur in quibus pꝛecoꝛdia pꝛefocant

paticis ⁊ ſuſpirioſis.

2 R 4 *
—

Capitulum. llxxti.

Pimediũ.Pliniꝰ.Epimediũ ſine vt
e latini vinectam dicũt fᷣm Dyal. in p⸗
pꝛio capᷣ.haſtã habet nõ maioꝛẽ ede⸗
re ſimilẽ. ? folia.x. aut.xij.carens floꝛe ⁊ ſemi
ne. Radix eſt illi tenera nigra cũ odoꝛe graui

guſtu fatuo.naſcit᷑ in locis bumidis.

Bperationes

¶ Dyvaſcoꝛides. Folia eius trita cum oleo ⁊

impoſua mãmas creſcere nõ admittunc,

¶ Folia eius ⁊ radix cũ vino bibita poſt pur
gationẽ menſtruoꝝ.ʒ.v.generare non ſinit ſi
v. aut. vi. dieb bibita fuerit. è
¶ Epimedia ſᷣm Dyaſ.ca.qdð incipit meſpila.
eſt inqͥt ⁊ illa q̃ in hyſpania naſcit᷑ quaʒ multi

epunelidã vocant.ſemen rotundũ hñs.hoc

aptum eſt ad comedendũ:⁊ eſt ſtipticũ:⁊ tar⸗
de matureſcit ſimilis ſoꝛbo.⁊ nos latini vo⸗
camus hanc epimelidam anʒarolam.

¶ Iſidoꝛus vocat eam Pomelido.de quale

ge capitulum meſpilim de. m.

Hyperationes

¶ Dyaſco.Radix eius decocta in oꝛe reten⸗
ta doloꝛem dentium mitigat. ¶ Folia vᷣo eiꝰ
in vino decocta ⁊ cathaplaſmatibo impoſita

tumoꝛes ⁊ duricies ſpargunt.

Capitulum. dxxv.

Capitulum. elxxiuj.
Ffemereon eſt apud Dyaſcoꝛidẽ ca
e pitulo Effemereon:quem multi yri⸗
ni agreſtem vocant. folia ⁊ haſtaʒ ſi
milia lilio habet:ſed tenera ⁊ floꝛes albos et
minoꝛes: ⁊ ſemen molle. radix eſt ei groſſa vt
digitus. Airtus eſt illi ſtiptica ⁊ odoꝛis bo⸗
ni. naſcitur in locis vmbꝛoſis ⁊ in ſiuuis.

D

dN

Trattatus

Bulus. Sciẽdũ q; achẽ ſabuc? Ca
e meactis ðᷣ ebulꝰ:⁊ ſũt plãte oĩbo no⸗

te. Vñ vᷣſus. Sãbucꝰ eſt aci ſz ebu

lus ẽ cameact.De ſambuco tractabit᷑ in ca.
ſambucꝰ de s. Sera.li.ag.ca.cameactꝭ.Ca⸗
meacti duo ſũt ſpẽs:q̃ꝝ vna grece ðꝛ act᷑ᷣ:in
latino ſambucꝰ.⁊ ſcdᷣa noĩatur ĩ greco came
actis:⁊ eſꝰ eſt intẽtio terrenꝰactis.et ĩ latino
ðꝛ ebulus.virtꝰ eiꝰ ẽ q̃ deſiccat ⁊ ĩcarnat ⁊ re
ſoluit reſolutõe tꝑata. Pli.ca.cameacti.Eiꝰ
due ſũt ſes. earuũvna aſſilat᷑ arboꝛibo hñtib
ramos ſiles cãnis rotũdis.qꝝ coloꝛẽ ad al⸗
bedinẽ.⁊ ſũt lõga.⁊ ſũt ĩ eis qᷣttuoꝛ folia aut
qnq; poꝛrecta ſuꝑ ramos q̃ſtibʒ:⁊ ſilia folijs
nucꝭ:mĩoꝛa tñ eis:hñtia q̃uẽ odoꝛẽ.⁊ ĩ ſũmi⸗
tatiboramoꝝ ſũt floꝛes albi ⁊ grana ſilia gra
nis viridibo vel lẽtiſci:qꝝ coloꝛ declinat ad
purpureitatẽ cũ nigredie.⁊ ſũtvelut in race⸗
miſ.⁊ hñt multã hũiditatẽ odoꝛẽ lini.⁊ iſta d
actj. Alia vᷣo ſpẽs q̃ ðꝛ cameaciẽ mĩoꝛ pma.
hʒ ramos mag ꝑtinetes herbe q̃dratos ĩqͥ
hoſũt młti nodi.⁊ folia ĩnicẽ diſtãtia.⁊ ſingu
lis nodis ſilia folijs amigdalis ĩ ſũmitatibꝰ
ſuis:niſi qꝛ hñt venaſ:⁊ ſũt lõgioꝛa eis hñtia
grauẽ odoꝛẽ. ⁊ ĩ ſimitatibo ramoꝝſũt capitel
la ſilia coꝛonis ſupꝛadicte ſpẽi.⁊ ſemẽ ⁊ flos
ſiliter ⁊ hʒ ramos lõgos groſſitudinẽ digiti

babenes. Hpkrationes

A ¶Wirtꝰ cameactiẽ ſuptica.q accepta humo

rẽ aquʒ ventrꝭ deponit. ⁊ geoſtomatiea eſt.
folia ip̃iꝰ elixa ⁊ ſũpta ſicut olus ventrẽ mol

liũt:⁊ maxĩe colera deponũt.haſte illiꝰ tene⸗
re elixe⁊ comeſte oĩa ſimiliter facere poſſũt.
Racdix ipᷣa elixa hydropic eximiũ remedi
um ẽ. Hoꝛſibvipe lĩpoſitaꝛ bibita occurrit

¶ Coctaĩ qq̃ ⁊ ſomẽto adhibita duricies ma
tri ſoluit. Semẽ eiꝰ cũ vino bibitũ oĩa ſii-
ſacere nouit.i Cũ oleo ĩũctũ capilos nigre
ſcit. Yolia eiꝰ viridia tumoꝛes ſpargũt.polẽ
ta mixta cõbuſtiõibo impoſita pᷣſtolant᷑. moꝛ

ſibo caninis ĩpoſita medent᷑ Aulncribapara

coleſim faciũt. Sinꝰ vulneꝝ ad ſanitatẽ ꝑp⸗

qucũt.hydropicꝭ ⁊ ſurdis ſomẽto gdhibita
pᷣſtolant᷑.¶ Supfluos ſonos auriũ ĩ narib⸗
infuſũ cõpeſcit:ſilr ⁊ ᷣmes occidit.¶ Sca⸗

bies ⁊ pꝛurigies tepidũ fomẽto adbibitũ p⸗

hibet. Moꝛſibo venenat occurrit. Lac coa
gulatũ ſoluit.i Tuſſim antiquã cõpeſcit:ſʒ

recentẽ auget.Oꝛtonoiq calidũ pdeſt. Reu

ma gule gargariſmo ꝓhibet ¶ Squinãticis

ſingularẽ pᷣſtat effectũ Vuulepẽdẽtiſubuẽit

doloꝛẽ dentiũ tentaĩ oꝛe mitigat.¶ Actis ðꝛ
ſambucꝰ.Cameactis ebulus deſiccatiuevir
tu ſunt.⁊ glutinatoꝛie ⁊ dyaſoꝛetice.teneꝝ
ebuli cũ folijs tritũ ⁊ cũ vino potui datũ cal
culo ſis ꝓdeſt.radix eiꝰ in aq̃ coctaadtertia

nam valet. ? bibita ſpleneticos mire iuuat.

19

„

— — ☛☚n — — — W☛o

ni

epecetiſhai.

r. (An
Neence ene
un darii
caadtem
mrennat.

„
⸗
—

0
1

.
—5
—

De Herbis

Ruca. Plateariꝰ. Eruce due ſüt ſpe
e cies.Domeſtica videlicet ⁊ ſilueſtrꝭ:
⁊ ambe ſunt omnibo note. Eruca ca.

Capitulum. Axxuj.

eſt et hu. in. i. gradu. Domeſtica minoꝛis eſt
efficacie q; ſilueſtris. Uſui medicine compe⸗

tunt ſemina:ſecũdo folia. Mirtutem habent

coõſumendi ⁊ coitum excitãdi. Iſido.Eruca
dic itur quaſi vꝛtica:eo ꝙ ignee ſit virtutis:⁊

in cibo ſepe ſumpta veneris incendium mo⸗

vet. Huius ſpecies ſunt due:quarum altera

vſualis:altera agreſtis acrioꝛis vᷣtutꝭ. Vtra
q; tamen vſum veneris cõmouet. Pli.ca.de

eruca. Ex ea eſt domeſtica ⁊ ſilueſtris et mi⸗
ſcetur in cõdimẽtis in quibo carnes et piſces

intinguntur.tanta ſuauitas ei eſt vt greci eu
zonomia appellauerint:⁊ tñ euʒzomum voca
ri repperi in qᷓ; pluribus locis.

Pperationes

¶ Platearius.Eruca habet virtutẽ cõſumẽ⸗
di ⁊ coitum ad incitãdũ.ad ſtranguiriã ⁊ diſ⸗
ſurriaʒ ⁊ paralaſim valet decocta cũ carnibo.
contra pᷣdictas puluis ſeminis eius cũ cepe
decoquat᷑.⁊ detur herba ipᷣa decocta invino
⁊ renibo cathaplaſmata libidinẽ excitat.
q Pectini impoſita vꝛinã ꝓpuocat. Puluis ſe
minis eiꝰ cũ melle ⁊ cõficit᷑ qui cathaplaſma
tus renibo libidinem incitat.¶ Gal.de cibis

eſt ca.⁊ hu.in ſcðᷣo gradu.Et ipᷣa quidẽ gene

rat ſperma:et generat ventoſitatẽ:⁊ ideo fa⸗
cit erectionẽ virge.i¶ Et dicit Bal.eodẽ lib.
ca.de erucaſ̃m tranſſationẽ grecaʒ calefacit
potenter boc olus:vt neq; ſolum comedere
ipᷣm facile ſi nõ mixtũ cũ folijs lactuce:ſed ⁊
ſperma generare creditũ eſt:⁊ impetꝰ ad coi⸗
tum excitat. Doloꝛatiuũ aũt capitis:⁊ ẽ ma⸗

gis ſi qᷓs ipᷣm ſolũ comedat.¶ Sed idem in

vi. de ſim. medicina ca. de agno caſto dicit:q;
eſt ca ⁊ ſic.cõplexionis.i¶ Naʒ dicit ꝙ agnꝰ
caſtus nõ eſt generatiuꝰ ſpũs vapoꝛoſi ſicut
eruca:qꝛ augmẽtaret impetũ coitꝰ ſicut eru⸗
ca.ſed ppꝛiũ eſt eruce habere vim in calefaci⸗
endo ⁊ exſiccãdo.nõ tñ agno caſto ſimilis ẽ.
paulo nãq; deficit in ambobo.NHã calefacti⸗
ua quidem ⁊ ſiccatiua eſt eruca: differt au⸗
tem in ꝑmixtione qualitatis ⁊ virtutꝭ.q Se
ra.aucto.Gal.Eruca generat ſperma⁊ exci
tat libidinem ⁊ generat ventoſitatem.⁊ ideo
facit erectionẽ virge.⁊ ſi comeditur ſola in⸗
ducit doloꝛẽ capitis:quare opoꝛtet vt come
dat᷑ cũ ea lactuca endiuia vł poꝛtulaca.⁊ ipᷣa
ꝓuocat vꝛinã ⁊ laxat ventrẽ:⁊ ſ ilueſtrꝭ ẽ foꝛti
oꝛ qᷓ ſit domeſtica.¶ Et idẽ anc, Aben mel.

ſuccus eruce recens qñ adminiſtrat᷑ cũ felle
bouino laxat ventrẽ ⁊ ↄfoꝛtat digeſtiuã.⁊ li
nit᷑ cũ eis ſupꝛa cicatrices vlceꝝ ⁊ delet eas.
¶ Oyalſ.ca.de eruca.Eruca multum comeſta
ventrẽ ſtimulat. Semẽ eiꝰ oĩa illa facere pᷣt.
nã diureticũ ẽ ⁊ calefactoꝛiũ. Carnes fuare

a putredie pᷣt lacti aut aceto mixtũ ⁊ trociſcꝭ

inde factꝭ. Eruce agreſtis ſemie multip ſina
pivtunt.virtꝰ ẽ eidiuretica⁊ viſcidioꝛ:vtra⸗
q; tñ vt aiũt veteres cõmouet actꝰvenereoſ.

Capirulum clrrvi .

Nula campana. Iſi.Enula herba?
eę quã ruſtici alnã vocant.ra dice aro⸗
matica.odoꝛis ſummi cum leui acri

monia. Sera. li.aggre.ca.raſin auc. Dyvaſco.

Raſin.i.enula.nominãt eam quidẽ ʒinʒiber.
⁊ habet ſimilia folijs plante q̃ ðꝛ flomos:niſi
quia ſunt aſperioꝛa ⁊ longioꝛa eis ⁊ habet ſti
pitem magnũ.⁊ folia eius nõ eleuant᷑ a terra
ſed extendunt᷑ ſuꝑ faciem terre.⁊ hʒ radicem
magnã boni odoꝛis.cuiꝰ ſapoꝛ hʒ acuitatẽ et
eſt rub ei coloꝛis. Inuenit᷑ aũt planta que oꝛi
tur ſicut vreos.⁊ eſt ſicut ſerpẽtaria ⁊ naſcit
in locis montuoſis ⁊ hũidis ⁊ in hoꝛtꝭ.Euel
litur aũt radix enule in tꝑe eſtiuo ⁊ deſiccat᷑.⁊
eſt illud q ex eo adminiſtrat᷑. Et eſt in baby
lonia alia ſpecies enuleet eſt planta habens

Trattatus

ramulos longitudine vniꝰ bꝛachij.qui extẽ⸗
dunt᷑ ſuꝑ terrã ſicut ſerpillũ.⁊ habʒ folia ſilia

folijs lenticule:niſiqꝛ ſunt longioꝛa et pluri⸗

ma ſuꝑramos ipᷣos.⁊ babʒ radices ꝓparuas
citrinas:quarũ groſſitudo eſt ſicut digitus
medius.⁊ ſubtilioꝛpars radicis eſt ſubtilioꝛ
ſuperioꝛi parte eius.⁊ ſuper ipſa eſt coꝛtex ni
ger.naſcitur vero in locis maritinis.virtus
eſt ei ca.⁊ hu.⁊ eſt in ea caliditas ſuꝑflua indi
geſta. Dyaſco.ca.de ellenio f̃ᷣm trãſſationem
noſtrã.Ellenium multi ſimphitũ vocãt.Alij
vero batũ.Alij vero flomũ.Latini vero enu
lam vocãt.folia habʒ floma ſilia anguſta et
mollia ⁊ oblonga nõ creſcẽtia in altũ.⁊ ſuper
terrã late diſtendunt᷑. Radix eſt illi ingens et

odoꝛabilis ⁊ rufa ⁊ viſcida guſtu non ſuauis

Frutex eſt ſimilis lilio.tirſum habet album.

In cuiꝰ ſummo flos eſt auroſus:⁊ montuo⸗

ſis ⁊ vmbꝛoſis naſcit᷑ locis ⁊ humidis ⁊ ĩ oꝛ⸗
tis.Galienꝰ.vij.ſim.far.ca.elleniũ ſiue tĩma⸗
lium ſiue enula campana. Hec plãta ⁊ radix
maxime vtilis ẽ ad ſtatim ĩ pᷣmo aggreſſu ca
lefacientiũ.Et ideo dicendũ eſt nõ certitudi

naliter ca.⁊ ſiccam ſicut nigrũ piper ⁊ albuʒ.
imo cũ humiditate ſuꝑflua. Plateariꝰ.Enu⸗

la campana ca.eſt in fine tertij gradus ⁊ hu.
in pꝛimo. Enule radix magis competitme⸗
dicine q; folia. ⁊ vir idis q; ſicca.
Hyprrationes

¶ Sera. Airtus eiꝰ eſt q̃ adiuuat ad execrã
dum groſſos himoꝛes et viſcoſos a pectoꝛe

⁊ pulmone:⁊ calefacit membꝛa egra egritudi

ne fri.ſicut ſciatica emigranea:⁊ ↄfert fluxi⸗
bil itati membꝛoꝝ que fit ab humiditate.

¶ Et qñ bibit᷑ decoctio eius ꝓuocat vꝛinaʒ ⁊

menſtrua.⁊ ↄfert coartationi ani:et attritiõi
neruoꝝ ⁊ tumoꝛibo:⁊ moꝛſibo venenoſis pꝛo⸗

pter ſui ca.folia vᷣo eiꝰ qũ coquunt᷑ cũ vino ?ꝛ

fit inde emplaſtrũ ↄfert ſciatice.¶ Et qñ ra⸗
dix eius conficit᷑ cũ rob eſt bona ſto.⁊ qfici
unt eã deſiccant pꝛiꝰ.deinde infundũt ĩ aqua
⁊ terunt ⁊ ponunt in rob ⁊ repiuun.
¶ Humayv ex verbo ypo. Enula aufert iram
⁊ triſticiam ⁊ foꝛtificat os ſtomachi ⁊ mũdi⸗
ficat pectus.ꝓuocat ſuꝑfluitates que ſunt in
venis ꝑ vꝛinam ⁊ menſtrua.⁊ ꝓpꝛie vinuʒ qð
fit cum ea.¶ GBalienus.Ellemum:id eſt enu⸗

la campana miſcetur cũ electuar ijs que fiũt
ad educendum viſcoſos ⁊ groſſos hu.exiſtẽ⸗

tes in toꝛace ⁊ pulmone ⁊ calefaciũt eas par
ticulas que frigidis ⁊ diuturnis paſſiõibus
moleſtant᷑.ſicut ſunt quedã ſciatice ⁊ emigra
nee.⁊ cõtinue paſſiones articuloꝛuʒ ꝓpter fri

giditatem. ¶ Dyaſcoꝛides. Ellenium eſt vir⸗
tutis feruentis ⁊ mictualis. Radix eius eſta

te foſſa ſiccatur. Aqua elixatureeiusvꝛinam

pꝛouocat.menſtruis imperat ſolutione.
¶ Radix eius cõtuſa addito melle vt electu⸗
arium tuſſim ſedat:⁊ oꝛtonoicis curat.moꝛſi
bus venenatis occurrit et medetur.folia ve⸗
ro eius tunſa ⁊ cathaplaſmatibus adhibia

ſciaticos ſanant.

¶ Folia ex vino cocta ⁊ renibꝰ impoſita cosꝛ
xio ſos emendant. Multi vero eadem folia

ſicca ſale addito ⁊ dulcoꝛe ꝓcurant cibumꝓ

ſtomachi ſalubꝛitate.que quidem cũ ſale ſic,

canda ſunt:vt ex caparo cibi fieri ſolent.

¶ Succus eius cum ruta tuſſientibus pꝛo⸗
deſt.vꝛinam quoq; et menſtrua et partumex

pellit.

„

Capitulum. clexviif.

ula Jo. Meſue. Eſula ẽ ex ſpecie

e bꝰ lacticiniarũ:⁊ eſt ſolutiuũ ruſtico
rum.Et eſt eius aliud nigrũ babens
radices rotundas ⁊ groſſas ſpiſſi coꝛticis et
denſi ponderoſi.Et aliud eſtparuum habẽs
radices ſubtiles tenuium coꝛticum.Electio
magnũ eſt malũ ſcindẽs viſcera.paruũ vero

— 8
(NN

if
ar hrct
ruſo
jbabens
onicse
mhoes
. Dec
müron

De Herbis

coꝛtex radic ipſiꝰ.⁊ lac ei
us.⁊ melioꝛ radix eius eſt habens ꝓpꝛietates
qnq;:ſcilicet cuiꝰ coꝛtex eſt ſubtilioꝛ ⁊ lenioꝛ
facile frangibilis.et eſt habens de rubedine
aliquid ſicut caſſia ppꝛie ſuper quam ppᷣterijt
medietas anni. Recens vero menſis ſui eſt
mala.nigra vero pꝛonicioſa ⁊ oꝛta in locꝭ ter

illud quod eligit melioꝛpars plante eis eſt

marum ſimiliter.⁊ meliꝰ tempus collectiõis

radicis eius eſt pꝛincipium veris.eęt lactꝭ eiꝰ
finis ipſiꝰ eſt aha complexionis.⁊ ſicce in
pꝛincipio tertij.⁊ lac eiꝰ eſtcalidius.et eſt cõ⸗
poſitum ex ſubſtantia ignea acuta ⁊ ſubtili.
⁊ ex ſubſtantia terrea ſtiptica.⁊ eſt inciſiuum

⁊ ſubtiliatiuum:⁊ exſiccatiuũ materierũ ſub
merſarum.liquefactiuum diſruptiuum oꝛifi⸗

cioꝛum venaruʒ. Rectificatio. Nocet coꝛdi

epati ac ſtomacho ⁊ diſrumpit venas:⁊ exco
riat viſcera:⁊ derelinquit inflãmationes ſaci

entes cadere in febꝛes.⁊ emendatur pꝛimum
nocumentum quod ex eo timetur: ꝑmiſcen⸗
do aliqua ex medicinis coꝛdialibus ⁊ ſtoma

ticis ⁊ epatis cum eo.Et ſcdᷣm ⁊ tertiũ coꝛri

gitur acquirendo ei bonitatẽ cũrebo conglu
tinatiuis ⁊ condunantibo cõſoꝛtantib: ſicut
eſt dꝛagantum ⁊ gũmiꝛ bdellium? muſcila⸗

go pſillij.⁊ ſuccus poꝛtulace ⁊ ſimilia.Et q̃r⸗
tum nocumentum tollitur ꝑmiſcendo ei ex
rebus infrigidantiboꝛ extinguentibus aliq̃s

ex his facientibo apud me eſt vt infundat᷑ in

ſucco altaraxacon:aut ĩ ſucco endiuie ⁊ pau
co aceto.⁊ ſi fuerit acetum decoctionis aut

infuſionis citonioꝛum erit melius.mitra q̃ʒ
ſigillat ei bonitates notas ⁊ abſinthium: ſi⸗
militer ⁊ aloe.Et dixit Judeus: infundat᷑ in
lacte dulci aut acetoſo ⁊ in eo remoueat᷑ lac
multotiens ⁊ exſiccetur.repꝛimitur enim ſua
malicia. Et dicit Rufus. Si ſolutio ꝑ eum
ſuperat laboꝛio ſa ſedeat in aqua frigida ſolu

tus (mihi enim videtur verbum inconueni/
ens) circundans enim frigidum includit et
coadunat virtutem medicine et coꝛroboꝛat
eam:necnõ ⁊ materias ⁊ vias impulſionum

repellit ſicut te ſcire fecimus. Succurren⸗
dum enun tunc ſicut diximus in canone.

HPHohperationes
A Johannes Meſue. Solutione educit fle
gma vehemẽter et aquam citrinam ⁊ bumo⸗

res melancolicos ⁊ materias a iuncturis et
confert doloꝛi earuʒ.¶ Eſt ex medicinis ma

gnis Vaͤrapilis. Deruin nocet ſtomacho et
epati ⁊ deſi

iccat coꝛpus vtentis ipſo:⁊ conſu
mit ſperma.i Et lac eius facit hocvehemen

tius.:ct faci cadere in febꝛes. Doſis coꝛticis

eſt acutius ⁊ foꝛti

radicis eius eſt a kyrat.ij.vſq; ad.iij.⁊ eiꝰ la⸗
ctis a kyrat.i.vſq; ad.iij.
¶ Sediciendum ꝙ eſula oꝛitur in locis cali
dis ⁊ ſiccis:cuius magnam copiam vidi ſar
dinie ⁊ tuniſij:et ſimilatur multum herbe di⸗
cte lunar ie.niſi qꝛ eſula lacteſcit:lunaria ve⸗
ro non. VUnde verſus.Eſula lacteſcit:ſine la⸗
cte lunaria creſcit.¶ Dyaſcoꝛides.ʒ.ij.radicꝭ
eiꝰ gccepte coleram ⁊ flegma deponũt. Suc
cus eius obulo.i.acceptus aut cocliarium.
vnum omnia ſimiliter facere poteſt.
¶ Confectio pillularum cõferẽtium ad ydro
piſim. Accipiũtur eius pꝛeparati partes.iij.
mirabolanoꝛum citrinoꝛuʒ partes quattuoꝛ
gloes:partes quinq; confice cum ſucco feni
culi aut abſinthij aut endiuie.Et eſt doſis ea
rum a.ʒ.iſ.vſq; ad.iij.⁊ quidaʒ ex lacte eius
⁊ farina oblatas faciũt ⁊ ſoluũt cũ eis:⁊ qui⸗
dam faciũt cum aneto ⁊ ʒuccaro ⁊ lacte ipſiꝰ
⁊ quidam cũ carne citonioꝛum ⁊ maſtice ⁊ la
cte eius:⁊ ſaciũt ſolutiuum bonum.
Serapion aucto.Dyaſcoꝛidis. Sidera⸗
dice eius accipiat᷑ʒ.i.⁊ bibatur cũ mellicra⸗
to laxat ventrem:⁊ pondus duoꝛum onolo⸗
ſat folioꝛum eius idem facit.et ſemen eius ſi
de eo accipiatur laxat coleram ⁊ flegma.⁊ ſi

ſumatur ex lacte eius.ʒ.i.idem facit.

¶ Et idem auctoꝛitate Aben meſuay. Sce⸗
bꝛan pꝛopꝛietas eſt ſicut meʒereon. Si autẽ
quis vult illum accipere pꝛeparet ipᷣm:ſicut

pꝛeparatur meʒzereon:niſi ꝙ loco abſinthij
ponatur roſe ⁊ dꝛagantum:⁊ bibat ipᷣm cum

aqua mellis:aut cum rob aut cum decoctio

ne mellis:aut cum olere iameno ⁊ doſis eiꝰ

eſt ab vno kyrat vſq; ad..
¶ Paulus. Scebꝛan: id eſt eſula laxat aquã
citrinam:qñ bibitur cum ſauich.
¶ Et ideʒ auctoꝛitate Aben meſuay. Laxat

melancoliam ⁊ flegma.

¶ Et idem ᷣm libꝛum quendam venenoſoꝛũ
Id quod de ipſo accidit eſt pondus.ʒ.ij.⁊ ab
ſcindit fluxum:qui accidit ab eo ſedere in a⸗s
qua frigida:⁊ pꝛoijcere ipᷣm ſuꝑ caput eius.
¶Et idem auctoꝛitate Habix. Scebꝛan eſt

caliga in tertio gradu:et ſicca in pꝛincipio ſe
cundi.

Hotandum eſt ꝙ in lacte eſule non eſt ali⸗

qua bonitas:ĩmo nocet ei qui accipit ipſuʒ:
et medici viatoꝛes occidunt cum eo multos
pꝛopter ignoꝛantiam ipſoꝛum:⁊ eſt maioꝛ et

minoꝛ vt figura hic oſtendit:⁊ illud quod ma

ioꝛ operatur:illud etiamminoꝛ facere poteſt.

Capitulum. olxxix.

B
e nnare apud grecos bonuz foꝛmidari.

hiiã dicunt eufoꝛuion.a fouon grece
qgʒõ eſt timoꝛ.ꝛ eu.i.bonũ:q̃ſi bonũ ſit ipᷣmti⸗

Trattatus

oꝛbium eſt gũmi notũ. ⁊ videt᷑ ſo⸗

mere ꝓpter ſui violentiã. ¶ Dyaſ.ca. de euloꝛ⸗
bio ᷣm trãſiationẽ nr̃am. Euſoꝛbiũ arboꝛ eſt
ſilis ferule albe. Naſcit᷑ in mauritania era⸗

ſienſi. que arboꝛ plurimũ lacrimuz facit viſci
dum valde.quẽ lacrimũ multi colligũt ſic: p

viſcitudine pmo arboꝛi pellẽ veruecinã illi⸗

gant. ? ſicde löge haſtilibo iaculat in radice.
cũ ꝑcuſſa fuerit radix vnuʒ flumẽ ſtatim p⸗

fluit lacrimis.⁊ cũ coagulatꝰ fuerit ſic eundẽ

colligũt de pellib ſubtractꝭ. Eſt aũt optimũ

qð eſt recens ſubalbidũ ⁊ glutinoſum ex len/⸗
to linguã vehemẽter ſubmoꝛdens ⁊ calefaci
ens. Eius genera ſunt duo. Unũ qð colligi

tur ſubtractis pelliba qð meliꝰ eſt. alteruʒ qð

* 4

cadit in terra ⁊c. Pli.Rex iuba ĩuenit her⸗

bam eufoꝛbiã mediciſui tꝑis noĩe.cuiꝰ regis

volumẽ extat. inuenit eã in monte athlante.
ſpectat᷑ folis achantinis. Uis eiꝰ tanta eſt

vt ſuccus eiꝰ elongiquo recipiat᷑ inciſo trun
co ſuſcipit᷑ ventriculo edino locato hu moꝛ

lactis videt᷑efſluere.i Sera.li.ag.ca.afoꝛbi

on. auct.Oyaſ.aloꝛbion ẽ eufoꝛbiũ.⁊ eſt arbu

ſtum ſimile ferule in figura ſua.naſcit᷑ in man

ritania ceraſienſi:⁊ inregione tabex eſt plenꝰ
multo gũmi acuto. Caueant ſibi homies ab
eo qui colligunt ipᷣm gũmi:ꝓpter ſui nimiam
acuitatem. Et ideo accipiũt ventres anĩaliũ
⁊ lauant eos et alligant ſtipitiipſiꝰ arboꝛis.
deinde pungũt arboꝛis ſtipitem alonge ſtan
tes cũ lancea.effundit᷑ nanq; in ventribo exi⸗

ens a ſtipite multũ copioſum ſubito ac ſifun

—

deretur ex vaſe aliquo. Ita ꝙ aliqñ effundit
interrã etiã ex eo ſubito ꝓpter impetũ ſuiex⸗
itus. Et egrediunt᷑ de eo ex arboꝛe due ſpeci
cs.vna eaꝝ eſt ſimilis ſarcocolle in quãtita⸗
te oꝛobi: ⁊ eſt in fruſta.⁊ alia aſſimilatur feci.

Adulterat᷑ aũt cũ ſarcocolla:⁊ ex gũmi ara⸗

bico ſibi admixiꝭ. Meli ex eo eſt claꝝ acu⸗
tũ. Experimẽtũ aũt eiꝰ ꝑ guſtum eſt difficile:
gqm̃ ipᷣm moꝛdicat linguã ſubito cũ violentia
multa:⁊ durat moꝛdicatio eius diu.Et ꝓpter
hoc om̃e qð guſtat᷑ ex eo:poſtea videt᷑ bonũ.

pꝛimus auũt ad cuiꝰ cognitionem puenit hec

medicina fuit lineas rex koy. Et idẽ au. Hal.
vi.ſim. far. ca. de eufoꝛbio.virt? eius eſt ſubti
lis acuta ſicut vᷣtus aliaꝝ gũmaꝝ ſimiliũ.

HPHohperationes
Ser apion auc. Dyaſ. Hoc gũmi qñ fitco
hol cũ eo:habet virtutẽ abſtergẽdi aquã q̃ ẽ

in oculo.niſi qꝛ eius moꝛdicatio durat tora
die. ꝓpter hoc miſcet᷑ cum aliqbo potionib⸗
gque fiunt cũ ſpeciebꝰ:⁊ bibitur ⁊ cõfert ſciati

cis.i¶ Et ipᷣm excoꝛiat oſſa in vno die.⁊ ſepa⸗

rat ab eis fragmenta eoꝛum. Opoꝛtet aũt vt
pꝛemuniatur caro circumſtans oſſi cum ce⸗
roto aliquo vel cum pannis lineis:⁊ ipᷣm ha⸗
bet virtutem laxandi⁊ calefaciẽdi humoꝛes
gaquoſos ſicut ſinapis.i¶ Et ideo confert la⸗

xatio eius ydropic ⁊ colice.⁊ alijs frigidis

egritudinibus ſimilib iſtis.ſed ipᷣm acuit co

leram ⁊ inducit ſitim nimiam:quia deſiccat.
O poꝛtet autẽ vt admiſceatun ei ſemẽ petro⸗
ſilini aut aniſi.¶ Et dicunt quidam qñ aliqð

animal remoꝛderit aliquem ſcindatur cutis
capitis eius ⁊ ponatur in illa ſciſſura:ex hoc

gũmi trito non nocet ei venenum?: pondus
ʒ.iij.ex eo occidit:quoniam vulnerat ſtoma⸗
chum ⁊ inteſtina.¶ Et idem aucto. Alcauʒi.
Stringit oꝛiticiũ matricis multuʒ.adeo ꝙ
ꝓhibet exire fetũ. Et idẽ auc.aben meſuav

Pꝛopꝛietas eius eſt laxare flegma viſcoſum
quod eſt in lumbis ⁊ ĩ inteſtinis:niſiqꝛ infert
anxiet atem ⁊ deſiccationẽ aduſtionẽꝛ: tenaſ
monem. Et rectificatio eſt ꝙ; nõ terat᷑ multũ
2⁊ miſceat᷑ cũ bdellio aut cũ ſucco liquiricie:

ant cũ ſpeciebo aliquibs ſicut eſt ſpica et cina

rd
lengun
Anümrft

ugain
P
nckdifcſe

waäpaeri
node
keuriadoi
nen wanehe
Etenbl
Veugeſſir
morinii

gumi gifir
geciaiii
vodurar m
1p pononn
colenſin
odie: ſen⸗
ortetaitr
oſſi cumc
isniönd
dibaon
Conten
dlis fihi
dindan

Gisdeſa

liſeni en
Cungid
tonr an
ſürucche
nt pon
rarſon
e
nz Me
nni
ricotm/
icr inet
eten
rt mi
iguni
ccch⸗

De HVerbis

momũ ⁊ caſſia lignea:⁊ liniat᷑ cũ oleo roſarũ.
⁊ oleo amigdalino.Et meliꝰ ex eo eſt clarũ no⸗
uum:qð trãſit ab vno anno vſq; ad tres.⁊ co
loꝛ eius eſt citrinꝰcalidi odoꝛis amarũ acutuʒ.
Et doſis eiꝰeſt a duobo kyrat vſq; ad tres.
¶ Johannes Meſue. Solutione educit fleg
ma viſcoſum ⁊ groſſuma loos ꝓfundis coꝛpo
ris mãdit᷑icãs iuncturarũ vacintatẽ ab hũoꝛi⸗
bus groſſis difficilis eradicationis.nec eſt ei
res ſimilis ad hec.et eſtex rebus mundifican⸗
tibus neruos:et conſumentibus humiditates
inbibitas in eis.diſſoluitur in oleo keyri.⁊ in⸗
ungitur cum eo.et confert egritudinibus ner⸗
uoꝛum frigidis:ſicut eſt paraliſis ſtupoꝛ ⁊ toꝛ
ag tremoꝛ et ſpaſmus.et eſt mrabilis res
ad id.
¶ Et ſumptum in potu ſ̃ᷣm nodos emendatio
nis eſt medicina magna doloꝛibs nodoſis:qui
vadũt ⁊ veniũt ꝑ iuncturas.⁊ eſt exrebo q̃ faci
unt ſternutationẽ cũ foꝛtitudime. .
¶ Conſeruat᷑ autẽ quadriennio. Recens autẽ
anni ſui eſt ꝑnicioſum. Hi autẽqͥ ſumunt ipᷣm

timeant frigus.Cõſeruat᷑ aũt ne cito ſeneſcat

in milio vel fabis vel lennibus.
Et dixit Dyaſcoꝛides. Aureus vnus exeo
interſicit.Dolis eius eſt a kirat.i.vſq; ad.iij.

Capitulum.clxxx.

Aba.yſidoꝛus. Faba dicita veſcẽ⸗
do quaſi faga. Yage nanq; dicitur
grece comedere.Pꝛimum autẽ ho
,mines hoc legumie vſi ſunt.¶ Pal
ladius libꝛoſecundo. Yaba ſi his ſarculetur
pꝛoficiet multum fructum ⁊ maximum reddi⸗
tura. vt ad menſurã modij cõplendi. ¶ Idem
libꝛo ſeptimo. Menſe Junio faba vellẽda eſt
luna minuente ante lucem ſane et anteq;ᷓ lu⸗
na pꝛocedat.Excuſſa etrefrigerata ponat᷑.ſic⸗
qʒ gurguliones inſeſtos non patietur.¶ Idem
libꝛo duodecimo. In pncipio menſis NHouẽ/
bꝛis faba ſpargenda eſt.que pinguiſſimum v
ſtercoꝛatum deſiderat locum.vel vallem quaʒ
ſuccus veniens a ummtate fecundet. Pꝛimo
ſeritur: deinde pꝛoſcinduur. ⁊ tunc ſulcatur.
¶ Igem libꝛo tredecimo. In menſe Decem⸗
bꝛi faba circa ſeptnimum yqus poteſt ſeri. Nã
poſt exaccam bꝛumam male ſeminatur.¶ Aui
cenna. abe pꝛoxime ſunt equalitati:ſʒ plus
decliues ſunt ad frigiditatem ⁊ ſiccitatem. In
ipſis eſt humiditas ſuperflua.pꝛopꝛieq; in vi⸗
ridibus.que frigide ⁊ humide iudicant᷑. Na⸗
bacie quidẽ vehementius ſtiptice ſunt.⁊ egyp⸗
tiace humidioꝛes ac minoꝛis nutrimenti. Vi⸗
rides ſunt plurime ſuꝑfſluitatis:ac tarde dige
ſtionis:ac multe inflationis. Yabaꝝ melioꝛes
ſunt groſſe ⁊ albe:que nõ a gurgulioniboꝑſo⸗
rantur. Deterioꝛes autem eaꝝ ſunt recentes.
GBalienꝰ ſeptimo ſimpliciũ far.capᷣ.de Faba.
ſim tranſlationeʒ grecam.capᷣ.Tiamus.id eſt
faba.ſᷣm vcrãq; pꝛopemediam compexioneʒ
eſt in exſiccando ⁊ infrigidando. Participat
autem quandam parumper abſterſiua virtute
caro eius ſicut ⁊ coꝛtex ſtipticus.

PDprrationes.

4 Dyaſcoꝛides ca¶ᷣ.de Faba fm tran ſlationẽ

grecam. Faba noſtra ſumpta inflationes
ſtat:⁊ indigeſtibilis eſt. p dee
Tuſſim medet᷑⁊ accepta diſſinterijs ⁊ ſolu⸗
tioni ventris ſingulare pᷣſidium eſt.vomitibus
eſt vtilis.cui ſi aqua in coctura fuerit mutata
inflationem ſtomacho nõ facit.
¶ Viridis comeſta ventrẽ inflat.⁊ cacoſtoma
cha eſt farine fabe cathaplaſmatibus adhibita
cum polenta tumoꝛibus percuſſure occurrit.
Igd ſola facere nouit:tumoꝛeʒ mãmarũ ſimili
modocurat.lac mãmilis nimis ꝓfluens im⸗
poſita vt cathaplaſma ſtringit.mixto melle et

farina fenugreci parotidibus pꝛodeſt.

m

Tractatus

vtentes aſſidue indigeſtionem patiuntnr et ſi
ſaniſſimus ſit fit idem. O m̃ia autem que dixi
mus earũ inſunt medulle tantümodo.

¶Ziuoꝛes coꝛpoꝛis detergit.Cum roſa ⁊ thu
re maſculo ⁊ albumine ouimixto doloꝛes ocu
loꝝ compeſcit. Dentibo ↄqu aſſata ⁊ frontiim/
po ſita tumoꝛes teſtiũ ſpargit.
¶ Infantibo ſi impoſita fu erit teſtes pꝛo pen⸗
dere nõ ſimt.Coꝛiũ eius coctũ ⁊ cathaplaſma⸗
ti impoſitũ maclas albas emẽdat. In balneis
fricatione adhibita capillos tenueſcere facit.
¶ Yluxum ſanguinis vulnerum ſtringit pulue
re ipſo ſolo aſperffro.
¶ Yaba media eſt inter frigidã ⁊ calidã diſtem
perantiã aliqͥd participans ꝓiectoꝛie virtutis
et ſtiptice.Quare exteriꝰ poſita ſine moleſtia
deſiccat.Podagricis igit᷑ ⁊ arteticꝭ in aq̃ cocta
admixta adipe ouis recenti:aut anſerina miti
gat doloꝛẽ neruoꝝ:aut ↄtractionẽ:⁊ vlceratio⸗

nes cum oximelle fabe farina cocta ⁊ ſuperpo⸗

ſita vt cathaplaſma ſanat. 2
¶ Hã ad teſticulos ⁊ mãmillas eſt optimũ ca/

thaplaſma.amant em̃ loca hec mediocriter in

frigidariſi ſint inflãmata:maxime qñũ de lactꝭ
coagulatiõe patiunt᷑ in flämationem.
Rabbi Moyſes capitulo de faba.coꝛrũpit
mentem.yꝓſaac in dietis particularibo particu
la pᷣma capitulo de falſiis..
¶ Fabe in natura ſua frigide in ſiccitate diuer
ſe ſunt. Comeduntur ſicce ⁊ ꝑfecte ſuis tempo⸗
ribus. Comeduntur em̃ virides necdũ meſſio
nis ſue completotempoꝛe virides frigide ſunt
⁊ humide in pmo graul.
Nutrimentũ eoꝝ nimis geuerat hu moꝛes
crudos et groſſos inſlatiue ventoſitatem faci⸗
unt in ſuperioꝛbus ventris.pꝛopter quod ſto⸗
macho valde nociue ſun.
Sicce vᷣo ſuiſq; tẽꝑibo ꝑfecte frigide ſunt ⁊
ſicce in pᷣmo gradu.nõ in laudabilẽ ſanguinez
crea nt.oꝛdeo magis nutriunt accidentaliter
nõ naturaliter duabode cauſis. VUna ꝓpter ſue
ſubſtantie groſſiciẽ ⁊ tarditatẽ ſolutõis ex mẽ
bꝛis. ſubtilitate vᷣo ſubſtãtie oꝛdei.⁊ diſſolutõe
ex membꝛis cita.vnde minus nutrit.
¶ Secũda apter ſui multitudinis ventoſitateʒ
⁊ groſſiciẽ eius.vnde carnem inflat ⁊ dilatat.⁊
operat᷑in ea id qd frumentuʒ in farina.popter
hoc in ſuperioꝛibus ventris ventoſitatem plu
rimã groſſam generat ⁊ inflatiuam.ex qua fu⸗
mus incipit aſcendere cerebꝛo nocens.⁊ ſom⸗
nia multa coꝛrupta induceitt.
¶Cum igit᷑ naturaliter h̊ habent fabe:nõ ceis
aliquo coctiõis modo poſſunt auferri. Unde
GBalienꝰ. Fabe ſi nimiũ coquant᷑ inflationẽ et
ventoſitatẽ ſuã ſicut oꝛdeo aufene nequimus.
minuere tamen poſſumnmms.
Experimento autem ꝓbatur in eis qui fabis

Capitulum. lxxxſ.

Aba egyptigca. Dyaſco. cap̃. de fa ba
f egypptiaca. Yabã egeprtneg mulipol⸗
leticon appellant. in egypto naſcit ⁊ in
aſia ⁊ in ſicilia ⁊ in ſtagnis naſcit᷑folia habẽs
altitudinẽ ⁊ latitudinẽ hñtia.fſloꝛẽ ſerẽs croceũ
que ſi multũ ſloꝛuerit pdunt᷑ folia.flos eiꝰeſtĩ
medio ipᷣiꝰvbieſt rotunditas quedã vbi ſilique
ipᷣe naſcunt᷑.floꝛes ipᷣi cinoꝛia dicunt᷑ea ratio⸗
ne qua ſterafulos dicunt᷑quia hec eſt illis cõ⸗
ſuetudo ex argilla faciunt ſteras ⁊ ibi includũt
ipſum ſemen.etſic ponũt vt naſcatur. Radix
eſt groſſioꝛ q; canne.cocta ⁊ cruda manducat᷑.
que et collocaſia appellatur.a quibuſdam cul⸗
caſia.quod idem eſt. Et ideo ad eius inueſtiga
tionem quere in littera culcaſia ſuperꝰ de C.
Demen eius comeditur ficcum ⁊ viride coloꝛ
niger eſt ⁊ maioꝛ q; noſtra faba.¶ GBalienus li
bꝛoſecundo de alimentis.capitulo de faba egy
ptiaca. Non eſt lupinus vt putauerũt aliqui
Nam ſfacit ibideʒ aliud capitulum delupinis
Sed apud Auicennam libꝛo ſecũdo de faba
egvptiaca.que ⁊ faba ſyriaca dicitur.i¶ VUnde
Aucenna vocat eam fabam ſyriam:quoniam
de ipſa multum naſcitur in ſyria. Sed vera fa

ba Syria eſt faba greca. Sʒ faba egyptiaca

apud Johannẽ Serapionẽ Eſt pondus pon⸗

)
.
1

ſoscf
i biſie
icankeanun
hercktliß
gr biſtchi
aur. N
Cununcdta,
ltacnal
iwinnelig

De Herbis

derans ſumenet quattuoꝛſcdᷣm arabes. ? ſunt
obuli quattuoꝛ.⁊ ſunt grana.xl vii.

Dperationes.
¶ Auicenna. Si fiat exea gargariſmus cum
lacte ⁊ ſale contra egritudines ſpiritualium
conſert.Eteſt cibus inegypto.
Et ſolutione educit aquam citrinam:⁊ pꝛo⸗
pꝛie ſemen eius ⁊ ſuccus ipſius.

¶ Et pꝛouocat vꝛinam:et generat ſperma:⁊ ex

pellit coleram ⁊ aquoſitatem eius cum ſacilita
te.⁊ potꝰ ipſius fit ab vna tenia libꝛe vſq; ad
duas tercaas.

Capitulum. tlxxxif.

Aba inuerſa. Pli. Faba inuerſa ẽ her⸗
f ba cuiꝰ folia ſüt ſic ſolia alkekengi. ſti⸗

pes eiꝰ lõgitudinis cubiti vniꝰaut duo⸗

rũ aut plus.ſemen eius viride:endẽs ad nige

dinẽ: magnitudinis fa be cõmunis.ha bẽs q̃ſi
effigiem in medio ſicut faſeolus:et romani vo⸗
cant eam ſabariam. HZ

Bperationes.

4 Fabaria ſiue faba inuerſa in vino decocta:

ad teſtiũ tumoꝛes ac genitalium pꝛoficit.
¶ Jomẽio etiã ex aceto decocio tumoꝛes ma⸗

turat⁊ aperit. Itẽ linoꝛibi q; cõbnſtis medet
¶ Et in voci eam pꝛodeſſe Marcꝰvarro fatet᷑.
¶ Yabaꝝ deniq; ſiliquarũq; cinis ad coxendi
ces ⁊ ad neruoꝝ veteres doloꝛes ꝓdeſt cũ vetu
ſtate ſuilli adipis.ꝑ ſe q̃; decocte ad tertias coꝛ

nces fabarum ſiſtuntaluum.

. . .—S
Sl .
2 .

Agaſmon. Dyaſ.cap̃ᷣ.fagaſmon. Fa⸗
f gaſmon quã multi apparine dixer̃t eſt
plaãta quã vocant ſanction.⁊ eſt xifion
⁊ eſt gladiolus ſegetalis.folia hʒ vridi ſunilia.
ſz minoꝛa ⁊ anguſta ⁊ acuta.haſtam hʒ aſperã
⁊ eubitalẽ cũ floꝛib purpureis.Radices ſunt
illi due paruule? rotunde. vnã habens ſuper
terram poſitã ſicẽ bulbi minoꝛes.Altera eſt de
ſubtus tenuis ⁊ ſuꝑgroſſioꝛ. Naſcit᷑ locis cul⸗

tis:ſuperioꝛ maioꝛ eſt ⁊ acrioꝛis virtutis.

Dperationes

Dyaſ. Cathaplaſmatibo adhibita puſtulas ⁊
tumoꝛes coꝛꝑis tollit: medicammibo mixta et
ſuppoſita menſtruis imperat. ¶ Cũ vino bibi⸗
ta ventrẽ ſtimulat. Cathaplaſmatibo impoſi⸗
ta cũ vino atq; thure ſagittas vl ſtirpes educit.
¶ Soluit etiã inguinũ collectionẽ. Radix vᷣo
inferioꝛ accepta infantiũ enterocelicos medet.
m ij

OD

„ àN

Capitulum.clxxxiiij.
Agus.yſiðᷣ.Fagus arboꝛ glandifera
inde noĩata eſſecredit᷑:qꝛ olim eiꝰ ho⸗
mines vixerũt fructib. Dicta eſt em̃
fagꝰa fage grece qð eſt latinecomedere. Pli.

li.j. YFagis pectines trãſuerſi in pulpa fnerũ=t

apð antiq̊s. Inde ⁊ vaſis vonos Marcus cu

rius iurauit ſe ex pꝛeda nihil atngiſſe pᷣter gut

tũ faginũ:qͥ ſacriſcaret.lignũ in lõgitudinẽ tta

fluctuat vtq̃ pars fuit a radice validius ſidat.
Fagus ac cerrus celeriter marceſcũt. Facilis

eſt fagus in materia quãaq; fragilis ac tenera.
Eadẽqʒ fictilibo laminis ĩ tenui flexbilis.cap⸗
ſiſq; ac ſcrin ijs ſola vtilis.fagꝰ ĩ plana deſcẽdit
ſiẽ et quercꝰ. Fagoq; facilime ex oibaq̃ reſinã

ſerũt:ſʒ mmime durant pᷣterq; ex pino.

Dperationes
Pli.li.vts.HOiii glãs murib gratiſſimaeſt.
¶ Idẽ in li.xxiiij. Fagi folia in gingiuaꝝ ⁊ la⸗
bioꝝ vicijs mãducant᷑. Glãdis faginee cinis
calculis illinit᷑. Itẽ cũmelle alopitijs.¶ Palla.
li. pmo de ſago vel fraxino. diutiſſime tabula⸗
ta durabũt.ſi ſtratis ſuꝑpaleis vel ſilice calcꝭ
humoꝛ nuſqᷓ; ad tabulati coꝛpꝰaccedit.i¶ Idẽ
li. vij. Fagin ſicco vuilis eſt hüoꝛe coꝛrumpit᷑.

Tractatus

da ⁊ humida in pmo gradu.

4

¶Exli. ð na.re. Yag eſt arboꝛ glãdifera:cui
fructns eſt dulcꝭ:ſʒ pectoꝛi nociuꝰ.Oleũ vero
clariſſimũ lãpadibo admiſtrat. lignũ eiꝰ ſatis
admodũ durũ:iʒ vermibo penetrabile:niſifu⸗
no pene fuerit ↄtinue delibntũ:viride autẽ in
aqs poſitũ ꝑ lõgatꝑa fert᷑ in lapidẽ dureſcere,

Capitulum. clxxxv.
Aſeolus. Sera.lib.ag.ca.luchia ſiue
f lubia.auc.Dyaſ.luchi.i.faſeolus.fſo

lia bʒ ſilia fol is plãte ðr cuſſus: niſfſi

qꝛ ſunt mollioꝛa. ⁊ ramieiꝰ ſũt ſubtilioꝛes ſiles
filis adherẽtes herbis:qͥb apoximant:⁊ elõ
gant᷑ multũ donec ſit vmbꝛaculũ ſub eis.et bʒ
vaginas ſubtiles ſiles vaginis fenugreci: niſi
qꝛſũt lõgioꝛes eis ⁊ pinguioꝛes ⁊interius vi⸗
dent᷑ q̃ſt varij diuerſicoloꝛis.qꝛ quedã trahũt
ad albe.et q̃daʒ ad rube.⁊ comedit᷑ huiꝰ fruet⸗
elixus ſiẽ comedunt᷑ ſparagi. Uirtus eoꝝ cali

¶ Serapion. Generant multã ventoſitatem.
⁊ ꝓuocant menſtrua:⁊ inflant.⁊ generant hu⸗
moꝛes flegmaticos groſſos.Et ſunt mali ſto⸗
macho.et rubei ſunt groſſioꝛes.
¶ Et quando ſumuntur cum ſinapi et come⸗
dũtur.ſinapis pꝛohibet maliciã eoꝛũ.⁊ albi qͥᷣ

5

7

Nranas
W
elnisd

.
.
ifaſolne⸗
nnaſi
mmnetd
iſwesch

nupre,N

hufw
nbenrdl

5
mne
tmiſt

goont

õ

De Herbis

dẽ ſũt multã hũiditatẽ bñtes.⁊ ſũt graues dige⸗
ſtioni.⁊ ciminũ iuuat ad digeſtionẽ eoꝝ:et co⸗
medere eos calidos cũ almuri ⁊ oleo ⁊ cimino
⁊ non comed at᷑ coꝛtex eoꝝ exterioꝛ.i¶Et bibit᷑
poſt eos vinũ parũ groſſũ.⁊purpurati cũ aceto
ſunt difficilis digeſtionis ꝓpter ſiccitatẽ aceti.
¶ Et de ꝓbetate eoꝝeſt ꝓuocare mẽſtrua:⁊ ma
xime qͥ ſũt rubei ex eis.i¶ Etipᷣiſũt boni pecto
ri ⁊ pulmõi.⁊ faciũt ſomnia mala.¶ Auerrois

li.colliget.ca.de faſeolis. Faſeoli declinant ad

ca.⁊ hu.i¶ Et ipinguãt coꝛpꝰ:⁊ ꝓuocãt vꝛinã.⁊
ſanguinẽ mẽſtruũ.⁊ laxãt ventrẽ ppe rubei.

Tapitulum. elxxxvj.

Raxinꝰ.yſi. FYFraxinꝰvocari ſert᷑ eo ꝙ;

f mag in aſper locis mõtaniſq; frugis

naſcat᷑ Sera.li.ag.ca.dirdan.i.fraxi⸗
nus ita noĩat᷑ grece in oꝛiẽte.arabes noĩant eã

arboꝛẽ cinicũ.⁊ ĩ perſia noĩant eã luʒach.eteſt

arboꝛ hñs in ramulis camerulas in qͥb ẽ hbu
miditas q̃ q deſiccat᷑ generant᷑ exea alia ani
malia ſimilia cimiciba.¶ Et idẽ auc. Gal. Sa

poꝛ eiꝰ eſt ſtipticus.vᷣtus erꝰ eſt q̃ infrigidat et

deſiccat. ¶ Paulus ca.de fraxino. Fraxinus
frigidus eſt ⁊ ſiccꝰ in ſecũdo gradu.

Operationes.

¶ Sera. Virtꝰ eius ẽ qᷓoglutinat dũ eſt recẽs
⁊glutinat vlcera recẽtia.⁊ radix eiꝰ ad ſ̊ valet
ſilr qñ ꝓijcit᷑ aq̃ in q̃ decoqpſuꝑ oſſa cuiꝰcõglu
tinatio eſt neceſſaria.¶ Sʒcoꝛtexeiꝰdũ recẽs
eſt ꝓpe ſilegi᷑ſuꝑlocũ vulneꝝ ↄiolidat eum.

¶Decoctio coꝛtic eiꝰↄſumit fſegma.⁊ qñ coꝛ⸗
tex exſiccat᷑ curat egritudinẽ cũ q̃ eleuat᷑cutis.

Bal. li. dynamidiaꝝ.ca.de paſſiõibo ſplenis.

CCoctticẽ fravcnicoqueĩ vino ⁊ da bibere.⁊ infal

labiliterſplenẽ attenuat.Nã res ꝓbata eſt.q ſi
der ꝓcello bibere aliqͥb diebo ⁊ interſiciat᷑ ꝑuiſ
ſimũ inuenies ſplene. ¶ Paulꝰ.Cõtra flnxum
vẽtrꝭ ⁊ lienteriã ⁊ diſſinteriã vʒ fomẽtũ exaqua
pluuiali decoctõis coꝛticũ eiꝰ Cõtra vomitũ
exdebilitate vᷣtutꝭ ↄtẽtiue coꝛtices eiꝰ buliãt et
ſpõgia inticta ſuꝑ ſtomachũ ponat᷑ ⁊ excinere
eiꝰ⁊ argẽto viuo ſit optimũ vnguẽtũõ ſcabiẽ.

. „

„

apitulum. clxxxvij.

Laãmula. Plate.Flãmula ðꝛ qꝛ vᷣtutẽ
f hʒzʒ incẽſiuã.⁊ ẽca.⁊ ſic.in.iij.q̊.viridis
eeſt multe efficacie.exſiccata vᷣo nulliꝰ.
Poprerationes.

¶ Plate. Ad cauteriũ ſiue ignẽ fadẽdũ flãmu
laↄterit᷑ ⁊ ſuꝑ locũ ponit᷑ ac ꝑ diẽ dimittit᷑.ſic
m iij

B

U d

O

Tractatus

poſtea cutꝭ cõbuſta repit᷑.¶ Ad apᷣata rũpẽdũ
qñ vᷣſum eſt ad ſaniẽ:⁊ caput eſt durũ.NHec cũ
ſquama ferri ↄterit᷑ ⁊ cũ oleo ſuꝓꝑpomi᷑.Oleũ
ſiqͥdeʒ ponit ad relaxanonẽ ne flämula multũ

deſiccet. ¶ Kõtra qᷓrta nã etiã ⁊ arteticã interiꝰ
operat᷑.O leũ roſaceũ ex ea ↄfectũ valet contra

yliacã:in cibis vel alio modo ſumptũ.i¶ Idem

̊ʒ valet exterius inunctũ: ↄtra doloꝛẽ arteticũ

⁊ xliacã ſtranguiriã ⁊ diſſinteriã.⁊ cõtra vitiũ

lapidis per cliſtere iniectum confert.

Capitulum.clxxxviij.
Ragaria.O yaſco. Fragaria herba eſt
ſu mwmultũ nota.fructeius hoĩes ſolẽt co⸗
megdere. Folia habʒ ſimilia folijs bꝛio
nie:niſiq: ſunt mollioꝛes ⁊ lanuginoſi. Rami
eius ſubtiles ſimiles fils.ſemen babet albuʒ
ſimile milij. YFragaria frigide ⁊ humide eſtcõ⸗
plexionis in pᷣmo gradu.

PHyhbprrationes.

edat ſudoꝛẽ caloꝛẽ. ¶ Fructꝰei ſedat ſitim. .

aque plãtaginis ⁊ aq̃ſcabioſe.ana.ʒij. mellis

roſati ſucci moꝛoꝝ celſi.ana.ʒ.i.aceti parũ mi⸗

ſceãt fiat gargariſn.q¶ Süptũ vʒ apata gut

turꝭ cũ eo gargariſãdo. Succꝰetiã fragarie cũ

cimino ſumptꝰ vʒ ad fetoꝛẽ oꝛis. Itẽ cũ boꝛa⸗
gine ſũptũ valet ꝓ doloꝛe capit ⁊ coꝛde. Itẽ aq̃ᷓ

decoctõis eiꝰfragarie valet ↄ doloꝛẽ capitis:⁊

Ad ↄſolidãdũ fracturã crurꝭ vel alteriꝰ mẽbꝛi.

Re. ſuccatragarie ſucc plãta ginis.ana.5. ij.ſo
lia fraxini⸗.i.decoqnt᷑ ſil ad modũ emplaſtri

¶ Plate. Herba ⁊ fructfrigide ſũt cõplexiõöis.

¶õtra nimiũ fluxũ meſtruoꝝſuccꝰ fragarie
cũ ſucco plãtaginis mixtũ ↄfert. Itẽ fragaria
ſumpta cũ boꝛagine ⁊ bugloſſe in cibis generat
bonũſa nguinẽ.¶ Omia vulnera ↄſolidat cũ
ſucco fragarie linita. Recipe ſucci fragarie et

ſuper poſitũ multũ valet.¶ Suce⸗ fragarie cũ .

ſuccoↄſolide minoꝛ? mixt?ↄſolidat vulnera

Capitulum.clxxxix.

Eniculꝰ. Plate. Yeniculꝰẽ in.ij. ẽõdnn

ſfca.⁊ ſic. Virtutẽ bʒ diureticã ex ſubti⸗
li ſuba ⁊ q̃litatiboſuis. Semẽ erꝰ⁊ ſolia ⁊ coꝛti

ces atq; radices cõpetũt vſui medicine. In pᷣn

cipio veris colligũt᷑:ac ꝑmediũ an nũ ſerua
¶ Sera.li. ag.c. haʒiems.auc.Gal.Haʒiems
.i. feniculꝰ. eſt er eo domeſticꝰ: agreſtꝭ. Dome⸗
ſticꝰ oĩbo eſt notꝰ.cuiꝰ vᷣtus ẽ pᷣma q calefacit

in. ij. ã. ⁊ deſiccat in pᷣmo.ſcðᷣa ſubtiliat.tertia

generat lac. Et agreſtꝭ ðꝛ maritinꝰ vel monta⸗
nꝰ.radix eiꝰ⁊ ſemẽ ſũt foꝛtioꝛis deſiccatiõis q;
radix ⁊ ſemẽdomeſtici qm ĩ domeſtico eſt pavꝶ

t

De Herbis

ſtipticitas. Gal.vij. ſim. far. c. de maratro. Ma
ratrũ.i.ſemẽ ſen iculi.calefacit qͥdẽ foꝛtiter vt er
tertio iã poſſit gꝗdu exiſtere:ſiccat aũt nõ ſili:ſʒ

ſim pmũ.⁊ ꝓpterea lacq generatiuũeſt.⁊ nõ ge⸗

neraret ſi ſiccaret foꝛtiter.ſuffuſis aũt auxiliat
ſ̃m eandẽ rõeʒ.Eſt vᷣo ⁊ aliꝰfeniculus ſilueſtrꝭ:
quẽ vocãt ꝓpter magnitudinẽ eqͥnũ ſeniculũ.
cuiꝰradix ⁊ ſemẽ ſiccioꝛis eit vᷣtutꝭ alio qͥ apud
nos eſt. Et mihi videt᷑ exinde ꝙ ea q̃ ſᷣm vẽirẽ
ſiſtat ⁊c̃. Et ideʒ ſexto ſim.ſar.ca.ypomaratrũ
vocat feniculũ iſtũ ſilneſtrem ypomaratrũ.vel

feniculũ erraticũ.vel caballinum.ſiue equinũ.

Dyaſ.ſm tranſlationẽ noſtrã. Feniculus cale
facit manifeſte ⁊ deſiccat mediocriter.

Dperationes.
¶ Aui.liij.c.ðᷣ feniculo. Feniculꝰoꝛtulanꝰcali.
eſt in.ij.aꝑit opilatões.acuit viſũ.:ꝓpe gũma
etꝰ⁊ ↄfert i mitio aque:⁊ apud eius deſcẽſum.
¶ Et democritꝰ qͥdem exiſtima uit ꝙ venenoſi
vmes paſcũt feniculi recentis ſemen vt eoꝝ vi
ſus ↄfoꝛtet᷑.¶ Et vipere ⁊ ſerpẽtes fricãt ocu
los ſuos cumegrediunt᷑ de cauernis ſuis poſt
biemẽ ſuꝑ ipᷣm:vt illuminent᷑oculi.qð humidũ
eſt lac exuberare facit:⁊ ꝓpꝛie oꝛtulanũ.⁊ qñ bi⸗
bitur cũ aqua frigida:ↄfert na uſee:⁊ inflatiõi
ſtomachi.¶ Et eius digeſtioeſt tarda:⁊ eiꝰnu⸗
trimentũ eſt malũ: ꝓuocat vꝛinã ⁊ menſtrua.
Et ſilueſter ꝓpꝛie frangit lapidem.in terreno q̃
dem ⁊ fluuiali eſt innamentũ ad renes ⁊ veſicã
Et pꝛopꝛie confert ſilueſter diſtillationi vꝛine.
Et qñ comedit᷑ radix cũ ſemĩe ſuo.ſtringit et
cõfert ſebꝛibo antiqͥs.⁊ datur in potu cũ aqua
frigida.i¶Et ↄfert nauſee ⁊ ſebꝛibo.⁊ inflãma⸗
tioni ſtomachi.ex eis ↄfert eius decoctio cum

vino moꝛſui vermiũ venenoſoꝝ ⁊ cum aqua.

⁊ teritur eius radix ⁊ ponit᷑ ſuꝑ moꝛſum canis
rabioſi ⁊ ↄfert.¶ Gal.Feniculus generat lac
in mãmillis. Suffuſiões curat.⁊ eſt dꝛureticꝰ

⁊ menſtruoꝝ eductiuꝰ.Et feniculusſilueſtris

ſiſtit ea q̃ pᷣm ventrẽ etem̃ adeſt ſtipticitas ma⸗
xima ei.hmõi igit᷑ nõ ſolũ radix:ſʒ multo magꝭ⸗
ſemen. Et poteſt etiã lapides frangere:⁊ ycte⸗
ricos ſanare.menſtrua ꝓuocare:⁊ vꝛinas mo⸗
uere.¶ Alius vero equinus feniculus eſt cuiꝰ
ſemen rotundum eſt ſemini coꝛiandri. ſimile
vero in virtute ſemini alterius equini feniculi
debilius tamen. ¶ Oyaſcoꝛides. Feniculus
lac mãmillis generat:comeſtus vꝛinam ⁊ men
ſtrua educit.⁊ cathaplaſmatibo adhibitus cũ
pꝛiſana comeſtus id facit.
¶ Elixatura eius bibita nefreticis ⁊ veſice do⸗
loꝛi medetur. Urinam pꝛouocat. Moꝛſibo ve⸗
nenatis cum vino occurrit.

Capitulum. cx.
Ebꝛifuga. Dyaſcoꝛides. Yebꝛifuga
ſiue centaurea minoꝛ eſt herba ſilłis

camomille.virgam habens ꝑlongã
anguloſam.floꝛem purpureum. Folia minuta
⁊ oblonga ſicut ruta.ſemen ſicut triticum:⁊ ſic
oblon gum.radix eſt ei oblonga ⁊ inutilis.gu

ſtu amara. Haſetur locis aquoſis. Homina
etiam ab alijs elleboꝛitis ſiue amaratrum vel

febꝛufugia.

Operationes.

¶ Dyaſcoꝛides. Centaurea minoꝛ ſiue febꝛi⸗

fugatunſa et impoſita viridis vulnera purgat
paracoleſim pꝛeſtat.
Cicatrices vulneribus recentibus et veteri⸗
bus inducit.Elixatura eius bibita coleram ⁊
humoꝛes pingues deponit.
¶ Sciaticis ano ſuꝓppoſua ſanguinẽ ꝓuocat ⁊
doloꝛẽ illius mitigat.Succus eius melle ad⸗/
dito caligin em oculis detergit.aboꝛſum facit.
Neruis dolẽtibo ſomento pᷣſtat auxilũ.

„

Capitulum. cxc.

m uiz

N Wb d 8

f Enugrecũ.Aui.ii.ij.ca.de fenugreco.
FVenugrecũ ca.ẽ in fine pmi.ſic pᷣmo.⁊
nõ euacu at᷑ ex hũiditate extranea.eiꝰ vᷣtus ẽ di

geſtiua ⁊ lenitiua.⁊ illð ꝓpterea ꝙ in ipᷣo aggre

gat᷑de caliditate cũ viſcoſitate.⁊ eiꝰ viſcoſitas
ꝓhibʒ dñiũ nocumẽti caliditatꝭ.⁊ eiꝰ caliditas

opat cũ facultate:⁊ eiꝰhũoꝛeſt malꝰ:licʒ nõ ſie
paucꝰ. Subaz hʒ glutinoſã. vtutẽ hʒ maturãa⸗/
di⁊ relaxãdi.Dyaſ.ca.bucerõ.Bucerõ em̃ ſo

nat bouis coꝛnu.egloceron vero capꝛi coꝛnu.
Nã feia ſenugreci coꝛniculis ſilibo coꝛnibo ſũt
vᷣtus eiꝰẽ malactica.Gabł. viij.ſim.far.ca.tylis.
Tylis.i.fenugrecũ ca.ẽ in.ij.ſicĩ pᷣmo.Sera.
li.aggre.ca.balba.Balba.i.fenugrecũ.vᷣtꝰe

„

ca.in.ij.gdu.ſic.in pᷣmo.

Operationes.
¶ Aui.Eioleũ qð fit cũ mirto ↄfert capill⁊ ve
ſtigijs vlcerã.⁊ ↄfert fiſſurꝭ frigidis ꝓpter mu⸗
ſcilaginoſitatẽ ſuã ꝓpecũ oleo roſaꝝ ⁊ ingredi

tur in medicinis pannu⁊ facit coloꝛẽ bonum.

¶ Et alterat odoꝛẽ oʒ:⁊ remouet odoꝛẽ coꝛꝑis
⁊ ſudo?.. Et reſoluit apᷣata flegmatica⁊ dura.
¶ Et eiꝰſarina valz ad apᷣata ca.apparẽtia ⁊ oc
cultacũ nõ ſũt inflãmata.ſʒ ſunt declinãtia ad
duriciẽ qndã.⁊ lenit adublet ⁊ maturatea.

¶¶ Et ↄfertcũ oleoroſaꝝ aduſtioni ignis.mun

dat furfures ablutiõe capitꝭ facta exeo.⁊ facit
ſodã ꝓpꝛie cũ comedit᷑ cũ muri.qᷓ;uis ſit cũ al⸗

mujri minꝰnociuũ ſtomacho. ¶ Clarificat vo⸗

cẽ ⁊ pulmonẽ.⁊ lenit pectꝰ⁊ guttur.⁊ ſedat tuſ⸗

4 .
„ „

Tract atus

ſi m⁊ diſniã ꝓpꝛie qñ coqͥ cũ melle aut dactilis
aut ficubo.⁊ meliꝰeſt vc ↄiũgat᷑ etiã cũ dactilis

carnoſis.⁊ ſumat᷑ ſuccꝰamboꝝ ⁊ miſceat᷑ cũ mel

le plurimo:⁊ ſuꝑ pꝛunas tꝑate calefiat.⁊ ſumat
ante cibũ tꝑe lõgo cũ nitro factũ emplaſtrũ ex
eo ↄfert ſpleni.i Et eiꝰ decoctio cũ aceto ↄfert
debilitatiſtomachi. ⁊2 ꝓppe qð ex ipᷣo recens eſt.
Et eiꝰelectuariũ facit nauſeã.ſʒ acetũ et muri
expellũt nocumentũ cõmeſtiõis eiꝰ.Fit euca⸗
tiſma ex decoctione ipſiꝰ ad apᷣata matric ⁊ do
loꝛẽ eiꝰ ⁊ coartationẽ ipᷣiꝰ. Et eiꝰdecoctio cũ
aceto ↄuenit vlceribo inteſtinaꝝ.⁊ ſiliter recẽs
cũ aceto qñ comedit᷑.Etdecoctio eiꝰcũ aq̃ ca.ẽ
bona tenaſmoni ⁊ ſolutioni.iEt eiꝰoleũ ẽ bo
nũ apᷣatibo ani ⁊ ad tenaſmonẽ.⁊ ad doloꝛẽ ven
tris pungitiuũ ꝓpꝛie cũ almuri añ cibũ.Et nõ
mouet ad expellẽdũ fecẽ niſi ꝓpter ſuã acrimo⸗
niã.⁊ ꝓpꝛie cũ melle nõ plimo vt non moꝛdicet
foꝛtiter.i¶Et eius decoctio cũ melle facit deſcẽ
dere hũiditates groſſas ab inteſtinis.⁊ ꝓpuocat
vꝛinã ⁊ menſtrua.⁊ ſupponit᷑ cũ adipe anatis.
¶ Et ↄfert duriciei matricꝭ.⁊ facit generatiõeʒ
matric facilẽ.cuiꝰgeneratio eſt difficilis ꝓpter
deſiccationẽ.Et eſt bonũ hñtibo emoꝛroidas.

⁊ facit ſtercꝰ boniodoꝛis.⁊ facit fetere vimam

⁊ ſudoꝛẽ.⁊ nõ eſt ſicut lupini in difficultate ſui
exitus.i¶ Bal. YFenugrecum feruenter inflam

mationes exacerbit:minus vo calidos ⁊ que⸗

cũq; ſcliroſi ſ̃ unt diafoꝛando curat.

Capitulum.cxcij.

anut
ehhafi
innticin
lefn ſn
u pltiͤg
chard
ho ſeanoe
Fuaiann
geh fi
Muamantn
tesNmadi
eſlrene⸗
verci e
Kta ejih⸗
dolrinn
ncbi Eno
Niuigcimo⸗
tonmadic
Wleſtcndai
inistets
adhpennert
Ianeni
tdiffrlepr
coodes
fecrewnn
diffanlaat

genter ta

Ados?:
1.

*
L. ——

De Yerbis

f Enũ.yſi.li. xvij. O is em̃ herba mollis
pᷣciſa ſicca ſenũ dici põt.⁊ maxĩe q̃ fetib
aliqũ apta ẽ nutriẽdis.NHã fenũ cibeſt ꝓpe iu⸗
mẽtoꝝ. Idẽ dicit:fenũ eſt dictũ ex H̊ q eoflãma
nutrit᷑.flos em̃ eiꝰflãma ẽ.Defeno ãt diẽ gloſa
ſuꝑyſaiã.xl. Fenũ naſcẽdo hʒ viroꝛẽ ⁊ creſcen
do decoꝛẽ.deinde floꝛẽ:tãdẽ caloꝛe ſolisſiccatũ
redigit᷑ in puluerẽ.ſic ⁊ hõ ꝑ etatũ ſucceſſoneʒ
decoꝛẽ qamittit accadit ĩ puluerẽ ⁊ ĩ moꝛtẽ. Fe⸗
nũ itaq; q;diu viret⁊ frõdet mõtes ⁊ pᷣta veſtit
⁊oꝛnat.⁊ tã floꝝ diuerſitate qᷓ; etiã viriũ venu⸗
ſtate ad ſui aſpeccũ intuẽtiũ oclos allicit.rficit
⁊ delectat ꝓpter ſue ſube aut viriditatẽ.ſeruente
ſole eiꝰhũiditaſ ð facilioſumit.⁊ herba q̃ pᷣmo
floꝛẽdo qᷓiridere videbat᷑.tãdẽ a ſua gla ſpolia⸗
ta penitꝰiuemit᷑. Hã fenũ qð oꝛit᷑ ⁊ vireſcit:craſ
moꝛit᷑ ꝛi clibanũ mittit᷑.qꝛ qᷓ ſubito ðficit ⁊ are
ſcit.ſiẽ deimpio ꝑ ſilitudinẽ ðꝛ in pᷣs.Fiat ſicut
fenũ tectoꝝ qð puſ.⁊c̃.vbi dic glo.q̃nto fenum
alti? ſtat ⁊ minꝰ ꝓfũde inſeriꝰ depᷣmit radicem

tãto minꝰ creſcit:imo citiꝰ deficit ⁊ areſcit.

. b perationnes.
¶ Fena creſcẽtia ĩ locꝭ aliq̃ntulũ mõtuoſis me
diocriter ſiccis mag ſũtodoꝛifera.etia aliqbui
mag ſapida q; alia q creſcũt in pᷣtis paluſtrib⸗
7 aqſis.i¶ Vt dicit Pli.qꝛ in ilis humoꝛ nutri
mẽtalis mag ẽ digeſtꝰ:in illis vᷣo minꝰ.i¶ Itẽ
Fenũ ad diuerſos vſus neceſſarios reſeruat᷑.
que cauſa bꝛeuitatis relinquo.

/

Capitulum. cxciij.
Erula.yſi. Ferula dicta eſt a medulla.
HFiã vlũ varro tradit ferule eſſe medullã
uã greciappodelõ vocãt.nõnulli ãt a feriẽdo
erulã vocãt. hacetiã pueri vapulare ſolẽt. hꝰ
ſuce galbanũ. Pli.li.xiij. Ferula naſcit᷑ loc ca
lidis atʒ trãſmaria geniculatꝭ nodata ſcopis.
Dyal.cð ferula.erula quã mlii entoꝛioꝛẽ vo
cãt. Abi ſciẽdũ ꝙ mitiſũt ferule.⁊ iſtan diuer⸗
ſaꝝ ſpẽꝝ ſunt diuerſi gũma.ſ.ſerapinũ:armo⸗

—

niacũ.galbanũ.opopanacũ.aſa fetida.et pᷣter
iſtas ſpes ẽ vſualis ferula nullũ hñs gũmi ð q̃
ſit curãdũ cuiꝰſemẽeſt careos ſiue canareos.
vñ ðꝛ ferula a medullis.nõnulli vocãt eã ſic a
feriẽdo.qꝛ hac pueri ⁊ puelle vapulare ſolẽt.vñ
ſũt aliq̃ ſpẽs ferule q̃ nõ ſilant᷑ in ſolijs.⁊ tñ di⸗
cũt᷑ ferule qm̃ faciũt ſtipitẽ aptũ ad feriendũ.

Dprrationes.

Dyaſ.cap.de ferula. Vſualis ferula viridis

quã multi enterioꝛẽ vocãt emoptoic ⁊ ciliacis

maximũ effectũ pᷣſtat.moꝛſibo venenat potata
cũ vino occurrit. Tũſa ⁊ ĩpoſua ſluxiũ ſãgii/
nis vulneꝝ ſtringit. Semẽeiꝰbibitũ toꝛtiõib⸗
medicat᷑. Semẽ eicũ oleotritũ ⁊ punctũ do

loꝛẽ cõmouet.vgeeiꝰcomeſte ſudoꝛẽ capi mo
nent. Compoſue ĩ ſale comedi poſſunt.¶ Gal.

Emoptoicis ⁊ ciliacis cõpetit.

„ dD d Nd

Trattatus

ens yſt i. Ficus a fecũditate vocatur
ertilioz eſt em ceteris arboꝛib. Ham

S ter quaterq; ꝑ ſinglos annos fructuʒ

generat. et altero matureſcẽte: alter aboꝛitur.

*

Hic ⁊ carice a copia noĩate ſũt. Pli.li.xv. De

genere pomoꝝ ficus ampliſſima eſt qdamq; ?
piris magnitudie emula. Yicus Judearubet
oliue magnitudine:rotũdioꝛ tñ.ſapoꝛe meſpili
Alexandrinã hanc ibi vocãt groſſitudie cubi⸗
tali rumoſam:materie validã.lentã ſine lacie.
coꝛtice viridi.folio tilie ſed molli.O neſicritus
tradit ĩ byrcania multũ nr̃is eſſe dulcioꝛes fer/
tilioꝛeſq;. Sũt ⁊ lidie q̃ ſunt purpuree.Et mã
millane:q̃ ſimilitudinẽ mammaꝝ habẽt. Itez
Calliſtrutie ſapoꝛe pᷣſtãtioꝛes.ficoꝝ omnium
frigidiſſime.Quedã ĩ egypto cute carice detra
hit᷑ Hec vt putamẽ virẽtiboſficis.q̃ maxie pla⸗
cet in eiſdẽ ſiccis. Areſto.in li.de vegetabilibo.
In qᷣbuſdã fructibo eſt humoꝛ:vt lac.ſiẽ in ficu
bus qᷣby eſt dulc fructus atq; mellaris ſicut et
palmis. Idẽ in li.de aalibo.Qac ex coagulo ⁊
lacte ficuũ coagulat᷑.qm̃ lac ficuũ ĩ lana aggre⸗

gat᷑. deinde lana illa cũ modico lactꝭ abluit: ac

poſtmodũ iſtud idẽ in reſiduo eijcit᷑.⁊ cũ admi
ſcet᷑lacticoagulat᷑. Ficub acceteris dulcibus
gapes cibant᷑. Palladiꝰli.iiij. Ficus q̃ in mon
ta nis ⁊ frigidis locꝭ naſcunt᷑:qꝛ minꝰlactꝭ ha⸗
bent ad ſicciratẽ durare nõpoſſunt.Vſus illi
in viridi eſt melioꝛis magnitudinis ⁊ ſapoꝛis
acuti.Que naſcuntur in campis ⁊ loc calidis
pinguioꝛes ſunt:⁊ in ſiccitate durabiles ſunt.
Conſtantinꝰ inpantegni. Ficus in pᷣmo gdu
ſunt calide:virides in ſecũdo humide. Sicce
vero inter ſiccitatẽ ⁊ hũiditate temꝑatẽ.yſaac
in dietis particularibocapᷣ.de ficubo. Ficus ce⸗
teris fructibo lauda bilioꝛ ⁊ nutribilioꝛ. humi⸗
ditatis tñ ſuecauſa groſſos creat hũoꝛes. Na
tura eiꝰca.⁊ ſic.q̃ltatis ãt caliditate ⁊ ſiccitate
diuerſe ſunt.⁊ ſᷣm ſui ipſius diuerſuates. Eſt
em̃ ficus domeſtica ⁊ ſiluatica.Domeſtica etiã
in viridẽ diuidit᷑ ⁊ ſiccã. Uiridis q̊ʒ duplex eſt
modꝰ.qm̃ q̃dam eſt ꝑſecte matura:⁊ nõ ꝑſecte
matura. Nõ ꝑſecte matura minusca.⁊ magis
groſſa ꝓpter dominationẽ terreſtris ꝑtis.Ha⸗
bet tũ humiditates latentes q̃ acuitatem eipꝛe
ſtãt:⁊ ſiccitatẽ in ſecũdo. Vñ ypocras. Ficus
qᷓnto longinquioꝛ eſta maturitate:tanto mi⸗
nus calidioꝛ ⁊ magis groſia.

Operationes

—

¶ Sera. libꝛo aggre.capᷣ.cui aueto. Gal. Cui
id eſt ficus. Sũt em̃ exeis ſilueſtres domeſtice
⁊ montane. Et ex domeſticis quedam ſunt re

centes.quedam nõ.ſed ſuntſicce.Et recentiuʒ
virtus eſt debilis ꝓpter hoc ꝙ admiſceatu eis

de humiditate.⁊ ſicce ſunt melioꝛes.⁊ maxime

carnoſe.Et ille in quibo eſt acuitas et puncno

abſtergunt magis ⁊ reſoluũt⁊ babent inſebu-
miditatem ſubtilem.e ”

¶ Et alia eſt que reſoluit apoſtemata qñ miſce

tur cũ farina oꝛdei: aut cũ medulla pa nis fru/

menti.Et aqua in qua coquunt᷑ ficus decocti⸗
one multa.eſt ſimilis melli in vᷣtute ſua.⁊ recẽ⸗
tes qͥdem ⁊ ſicce laxant ventrẽ.¶ Et vᷣtus ſilue
ſtriũ eſt attractiua ⁊ reſolutiua.Et ita eſt ĩ do⸗
meſticis anteqᷓ; maturant᷑.qm eſt in eis aliqᷣd
lactis ex arboꝛe.

Et arboꝛis ficuum domeſticaruz virtus eſt

calida ⁊ ſubtilis.⁊ lac eius ⁊ ſuccus folioꝛum
ipſius calefaciunt caleſactione ſoꝛti:⁊ moꝛdi⸗
cant:⁊ vlcerant coꝛpus.⁊ aperiunt oꝛificia ve

narum que ſunt in ano.⁊ euellunt verrucas:?

lexancvenren.
¶ Sed in arboꝛe ficuum ſilueſtriũ eſt de calidi

tate ⁊ ſubnlitate tantũ ꝙſi coquãt᷑ c carne bo
uina dura faciũt illã decoqui.⁊ eſt foꝛtioꝛ ĩ om⸗

nibus pᷣdictis qᷓ; domeſtica.
¶ Sed mõtanaꝝ ficuũ arboꝛis ſapoꝛ eſt acu⸗
tus pꝛoungens ⁊ abſtergẽs.Et qñ fit empla⸗
ſtrum cũ ra mis eius ſuꝑ verrucas q̃ dicuntur
capitaclauoꝝ aperit eas.⁊ ita eſt de lacte eius

ſcyzʒ qũ fit vnguentũ ex eo.

¶ Et qñ fit medicamentũ exeo ⁊ melle: abſter
git maculam oculi groſſam:⁊ eſt ↄueuiens ob
ſcuritati viſus ⁊ deſcenſui aque ad oculũ q̃ fit
ab humoꝛibo groſſs multum.
¶ Et cineres quidez ficuum ⁊ glandiũet lacti⸗
cinioꝝ:ſunt melioꝛes cineres ad abſtergẽdũ.
Auicenna libꝛo ſecundode ficubus. Melioꝛ
eſt alba:deinde rubea:deinde nigra.Et q̃ ve⸗

hementereſt matura eſt melioꝛ ⁊ pꝛoxima ad

hoc vt nõ noceat.Et ſiccaquidem in ſuis ope⸗
rationibus eſt laudabilis.
Verũtamen ſanguis exea generatus nõ eſt
bonus.⁊ ꝓpter hoc facii pediculos

AUerum ſi ſumatur cum nuce eius chimus

fit bonus:et cum amigdala.Et leuioꝛ omni⸗
bus eſt alba.illa que eſt humida eſt calida pa⸗
rumper .et que eſt humida:eſt plurimeaqueita
tis. et parum eſt medicinalis. Que vero im⸗
matura eſt a bſteiſiua ad frigiditatem parum
declinans:niſi lac eius.Et que ſiccalida eſt in
pꝛimo gradu:et in fine ipſius eſt ſubtilis. Et
que ſicca eſt: et pꝛopꝛie acris foꝛtis eſt ahſter⸗
ſionis maturatiua et reſolutina. ¶Et car

—

́S — ⸗14 — —,

eannm
untoncen
Uumrronce

fücku
nitchnen
ſktonrien

ſprdte
gfüe
ojdian

koeloatas

nele: obſt
NMonicns⸗

Voaliſt

Mdlbftlin
bs
G2601
1N
inlvepe

,uns roc

29
euschint
oucen
ckali
hnnunt
Dumnn
“
ſ5

R

De Herbis

noſa eſt plurime maturatõis.⁊ in ipᷣa ſũt gluti⸗

natioꝛ inciſio ⁊ ſubtiliatio. ¶ Et ſilueſtris eſt
acution ⁊ ſoꝛtioꝛ ĩ h.⁊ fructꝰ qͥẽ erꝰ nutribilio:
eſt reliqͥs fructib.⁊ q̃vehemẽtꝭ ẽ maturatiõis:

ꝓinq eſt ad h̊ vtnõ noceat.i¶ Et in ipᷣa ẽ in ſla⸗
tio: ⁊ expellit ſuꝑfluitates ad cutim: ⁊ facit ſu⸗
dare.⁊ ſᷣm ꝙeſtimo ſicca ſilr expellit ad exterio
ra⁊ facit ſudare.⁊ illa qͥdẽ q̃ eſt hũida velocꝭ ẽ
nutrimẽti ⁊ penetratõis ĩ ſtomacho ⁊ in coꝛpe

¶ Nutrimẽtũ vᷣo ficus licet nõ exiſtatĩ roboꝛe

nutrimenti carnis ⁊ granoꝝ:tñ vehemetis eſt

roboꝛis q; nutrimetũ omniũ fructuũ.

Capitulum. excu.

f Icus lupi vel comarꝰ. Dyaſ.ca. Coma

rus.i.fic lupi.Et eſt arboꝛ ſilis cidonie
ſz ſolia minuta hʒ:⁊ fructꝰ cocci melle ſiles eſt

em ſine oſſib.quã multi memequilon dicunt.

cui ſimaturitas fuerit rufũ facit ooloꝛeʒ.ſed cũ
edit᷑ remanet in oꝛe ſuba q̃dã ſilis ei qremanet
ex ficubo.vocatarabice catilabinch.i.ĩterfecioꝛ
pꝛis ſui.⁊ ficꝰlupi.⁊ eſt arbuſtũ qð vocat᷑ nro
vdeomate armoni.fructꝰeiꝰ ẽ in ſuꝑficie aſper:
⁊ hʒ ſapoꝛẽ mixtũ exdulcediĩe ⁊ acetoſitate aliq̃.
Ser a.li.ag.c.haruãchieth.i.ficꝰlupi.Arboꝛ⸗
hꝰfolia ſũt ſilia folijs citonioꝝ.ſ ſũt minoꝛa.et
frueteius eſt ſilis pꝛunis in qnticate.nõ hñs

W
BNE
W

nucleũ.⁊ q maturat declinat ooloꝛerad rube
dinẽ.⁊ q comedit᷑ remanet in oꝛe ſuba ſimilis

ei que remanet ex ficubus.

DOperationes.

¶ Gal.vij.ſim. far. ca. de comaro.i.ficus lupi.

Arboꝛ ⁊ fructus eiꝰſũt ſtiptici.¶ Dyaſ.eſt ma⸗
lus ſomacho:opilat cito ⁊ inducit —

Capitulum. cxcvj.
ſIcus egyvtiaca.Soli. Ficus pᷣcipua ẽ
egiptia folijs moꝛo cõꝑanda.poma nõ
ramis tm̃ſʒ ⁊ caudice geſtãs:vſq; adeo ſue fe⸗
cũditatꝭ anguſta eſt vt vno anno ſepties ſruc⸗
tificet. An cũ vnũ pomũ decerpſeris:alteruzʒ
ſine moꝛa ꝓtuberat.Pliniꝰ.li.xiij. In egypto
multa ſunt genera arboꝝ q̃ non alibi.ante oĩa
ficus egiptia obid noĩata.arboꝛ moꝛo ſimilis
fo lio:magnitudine aſpectu. Pomũ fert nõ ra
mis ſz caudice. Idq; ipᷣmficẽ pᷣdulcꝭ ſine gra
nis interioꝛibo:ꝑ quã fecũdo ꝓuẽtu ſcalpendo
lm̃ferreis vnguibo aliter nõ matureſcit.ſed cũ
ſactuz eſt quarto die demetit᷑.alio ſubnaſcente
ſepteno ita numeroſo partu:per ſingulas eſta
tes multo lacte abundante.Subnaſcit᷑ etiaʒ
ſinon ſcalpatur fetus.quater eſtate pꝛioꝛem⸗
q; expellt immaturum.Idem libꝛo vt ſupꝛa.

8 α☚

d& & NNDD

Trattatus

O bid qͥdã egiptiã ficũ dixere erroꝛe maifeſto.
Nõ enim in egypto naſcit᷑:ſʒ in ſyria.vomaq;
circa guidũ: atq; in Rhodo ſupcomantiby fo⸗
lijs floꝛe candido cũ vebementia odoꝛis.

HPHybperationes.
Dyaſ. Lacrimus eiꝰſiue ſucc inſtillat⸗ neca
tiõſbo vel ꝑcuſſur ſerpentũ aptiſſimꝰ ppbat᷑.
Pꝛeterea ĩpetigines lepꝛas maculas ⁊ poda⸗
gras admixt cataplaſmatiba cur at folia ei? re
cẽtia ſuꝑ moꝛſũ canis rabioſi poſita ↄſerunt.
Aalent etiã ſcabici.⁊ impo nunt᷑ ſuꝑ vlcera
groſſa bumiditatũ: ⁊ ſuꝑ verrucã⁊ moꝛfeam.

*

eau.¶ Succus folioꝝ eius exulcerat: vehemẽ

tis eſt calefactionis ⁊ abſterſionis.

Aperit oꝛiſicia venaruʒ ani. In potu datur

ſuccus eiꝰ ad coagulationẽ lactis in ventre.
¶ Dat oleo mixto ei qͥ bʒ ſolutõeʒ ⁊ diſſinteriã.

Capitulum. cxcvij.
Ilipẽdula ſiue viſcago idẽ. Abiſcien
vy . dũ q; h̊ nomẽ viſca go aliqñ ponit pꝛo
AIaaʒz herba q̃ eſt vſcago arboꝛis de q
fit viſcus ſiẽ apparet in ca.viſcus inferius de v.
Aliqñ ponit᷑ ꝓ filipendula.⁊ eſt herba q in yl
tramaninis ꝑtiboreꝑit᷑.et in Apulia.⁊ in mõ⸗

¶ Cũ eiſdẽ fricat᷑ aſꝑitas pa lpebꝛaꝝ ⁊ ſcabies

tuoſis locis ⁊ calidis. Radix eius cõpetit me⸗

dicine. Et in fine autũni colligit.⁊ ꝑ decẽ an⸗

nos ſeruat᷑.Et eſt herba hñs foliapetroſilino
ſimilia: ſʒ eleuata ⁊ nõ in terrã expãſa.in cui⸗
radice ſunt qᷓmi nodi adherentes.virtutẽ habet
diureticã ex ſubtili ſubſtantia ⁊ ex qualutatiba
ſuis ca.eſt ⁊ ſic.in tertio gradu.

Operationes.

¶ Contra lapidẽ ſtrãguiriã ⁊ diſſuriã et iliacã
paſſionẽ pᷣcipue valet electuariũ factũ ex duab⸗

ptibs pulueris filipendule ⁊ tribo ſaxifrage.

¶ Cõtra yliacam paſſionem fiat criſtere expul
uere eius aqua ſalſa ⁊ oleo et melle.
¶ Detur etiam benedicta acuata ex puluere
eius cum vino pulueris eiuns.
¶ Contra doloꝛẽ ſtomachi exfrigida cauſa vel
vẽtoſit ate det᷑ puluis ei cũ puluerefeniculi.
¶ Cõtra ſtrãguiriã ⁊ diſſuriã ⁊ yliacã paſſionẽ

ex nutritiuoꝝ vitio:po nat᷑ puluis eius in mul/

ta quãtitate in ſacculo ⁊ fiat decoctio eius in

vinoet oleo ⁊ ſuper locum dolentem ponatur.

¶ Contra frigiduʒ aſma detur puluis eius cũ

puluere gentiane in cibis ⁊ potibus.
¶ Cõtra epilentiã valet puluis eius in cibis.

Capitulum. xcvij.

„ D d

= –n

;ᷣ— — —

tne⸗
de gn
nbſuno
ſaincni⸗
mehebet
ulüntbr

.
fiafiu
Werdee
rifuge
kreg

rpolyee
(ſavel
wili
winnn
loeinst
nnnm
Us etoi
1,
incbe

dn

ihaſ

Dei Herbis

Ilius ante patrẽ.vłgariofilon. Pli.
f ca.gariofilon Herba eſt faciẽs floꝛẽ
ſicut butalmos:cuius ſtipites faciũt
ramulos plurimos.ſed ramꝰ poſt natꝰ exce⸗
dit longitudie ante natũ.⁊ ob hoc filiꝰ ante

prem vocat᷑.⁊ vocat᷑ ſi oculꝰ chꝛiſti.¶ Aui.

in.ij. li. dicit ꝙ eſt planta que naſcit᷑in vere.⁊
flos eius eſt ſimilis croco oꝛtulano.

HPHyoperationes
¶ Auiẽ. Decoctio eiꝰ cũ effundit᷑ et aſpergit
ſuꝑ moꝛſum vipere:ſedat doloꝛẽ e Plini
us. Succus eiusvel puluis curat fiſtulã.

Capitulum. cxcx.

ſtula paſtoꝛis. Dyaſco.ca.almea.i.

f fiſtula paſtoꝛis.Habet folia ſilia ar⸗

nogloſſe:ſed anguſta ⁊ ſuper terram
ſpanſa baſtamtenuem ſolã vni cubiti:⁊ ſuꝑ
ipᷣm capitellũ floꝛem virideʒ pferẽs.radices
tenues habet ſicut elleboꝛus odoꝛatas ⁊ viſ
cidas ⁊ pingues.naſcitur in locis aquoſis.

Dperationes

¶q Dyaſ.Radicis eiꝰ cũ vino bibita.ʒ.i.⁊ mel

lis.⁊Z.ij.bibẽtibolepoꝛẽ marinũ ⁊ miconiũ et
opiũ medicat᷑toꝛſionibo ſubuenit. diſſinterie
maxie ꝓdeſt ſola cũ dauco bibita equo põde

re ſingulare pᷣſidiũ eſt.¶¶ Doloꝛẽ lateris cõpe
ſcit.ſtericas cãs ſoluit.ipᷣa herba bibita ven
trẽ abſtinet:menſtruis imperat:puſtulas ca⸗
thaplaſmatibo adhibita purgat.i¶ Gal.vi.ſi.
far.ca. damaſſionũ ſeu altiſmade.i.ſiſtula pa⸗
ſtoꝛis.hac herba narrat Dyaſ.ꝙ eiꝰ radix ſi
bibit ſanare diſſinterias.¶ Vẽtrẽq; ſtrigere
⁊ tumoꝛes ſedare pᷣt.Nos tñ hoc nõ exꝑtiſu
mus.palã aũt ꝙ hʒ quandã abſterſiuã vᷣtutẽ.
¶ Aui.li.ij.ca.de fiſtula paſtoꝛis. Virtꝰ ẽ ab⸗

ſterſiua:reſoluit apᷣata fluxa ⁊ grauia ĩ viſce

ribo.¶ Cõfert lapidi renũ:⁊ frãgit ipᷣm deco⸗
ctio eiꝰ ⁊ radix ipſiꝰ ↄfert vlceribo inteſtinoꝝ

Capitulum. r.
⸗ Nixr ſiue fleiſt Filix eſt herba a

nglarit ate folij appellata ẽ.ex vna

deniq;virgula cubitali altitudie.ſciſ
ſagignunt᷑ folia.¶ Sera.liag. ca.ſarex ſiue
ſarax.i.filex.auc.Dyaſ.Eſt herba q̃ naſcit᷑ in
mõtibo ⁊ loc petroſis.⁊ nõ hʒ ſtipitẽ neq; flo

rẽ neq; fructũ.⁊ hʒ folia q̃ expãdunt᷑ ſiẽ ale.et

odoꝛẽ nõ bonũ. Radix eiꝰ ẽ nigra deſoꝛis lõ

ga aq̃ multe oꝛiunt᷑ radicule:⁊ ĩ ſapoꝛe eiꝰ eſt
ſtipticitas.⁊ maius iuuamẽtũ qð eſt in radi⸗
ce eius.ſapoꝛ eiꝰ eſt amarꝰ parum habẽs ſti⸗
pticitatis.⁊ iſte ẽ filex maſculus. Virtꝰeius
eſt qᷓ exſiccat ſiccatiõe foꝛtiſine moꝛdicatiõe
„

AD OH

Traltatus

Poperationes
¶ Oyaſ. Filex interficit vermes cucurbiti⸗
nos:⁊ potant᷑ de eo aurei q̃ttuoꝛ cũ mellicra

to:⁊ interficit fetũ:⁊ expellit moꝛtuũ.¶Et ẽ

glia ſpecies ſaraex q̃ habet folia ſilia ſupꝛadi
cte:niſi qꝛ habet plures ramos:⁊ folia eiꝰ ſũt
altioꝛa ⁊ remotioꝛa a ſtipite.⁊ hʒ radices lõ⸗
gas:⁊ coloꝛ eaꝝ eſt rubeus cũ pauca nigredi
ne.Et q̃dã ex eis hñt coloꝛẽ rubeuʒ ſicut co⸗

loꝛ ſanguinis.⁊ iſta ẽ filex femĩa.¶ Et radix

eiꝰ qũ miſcet᷑ cũ melle ⁊ fit loboc:expellit lũ⸗
bꝛicos longos. Et qñ dat᷑ mulieribꝓhibz
impᷣgnationẽ ⁊ pᷣgnanti facit aboꝛſum.et qñ
deſiccat᷑ ⁊ terit᷑ ⁊ cribꝛat᷑t ponitur de puluere
eius ĩ fiſtulis humidis:quaꝝ ſanatio ẽ diffi⸗

cilis curat eas.iEt folia ei tenera recentia

elixata ⁊ comeſta laxant ventreʒ.i GBal. viij.
ſim.far.ca.de filice qdð incipit pteris. Pteris
id eſt filex.in radice qͥdẽ habet virtutẽ.i In

terficit enĩ lumbꝛicos amplos ſi q̃ttuoꝛ tra,

gmaꝝ pondus de ea in mellicrato quis aſſu⸗

mat.ᷣm eundẽ aũt moduʒ embꝛiones viuos

coꝛrũpit:moꝛtuos vero extrabit:⁊ nullũ mi⸗
rũ.eſteni amara ſtipticitate participãs foꝛti
ter ſiccatiua:nõ tñ eſt moꝛdax.i¶ Similẽ ve
ro huic ⁊ thilipteris filex femina noĩata ba⸗
bet virtutẽ.cũ dicit in eodem capitulo.ili⸗

ces ſtiptice exiſtentes qualitate nõ immeri⸗

to.¶ Dyarias ⁊ diſſinterias iuuant bibite.

—

Capitulum. ccj.

f Olium. Serapion li. aggrega. cap̃.

Sedis. aucto. Oyaſco. Sedis: id

tioꝛis o

eſt foliũ.: eſt herba que naſcit᷑ in india in lo⸗

cis humidis ⁊ paludoſis carẽs radice colli⸗

gunt᷑ hec folia in aqua ſuꝑnatantia.Eſt autẽ
optimũ qð ẽ leue ⁊ albidũ veſi nigroſumnar⸗
direferẽs odoꝛẽ ſine vlla ſalſedine ac diu m!
tũq; reſeruans. Hanc herbã cũ indicolligũt

inſerunt filo lineo ⁊ ſic cant eſtate.Aliqͥ etiaz

illos ramos colligũt ⁊ ſicſeruãt.Et q terra
cũ oĩbus herbis eſtate vi caloꝛis areſcit:niſi
foco herbe aride fuerint puſte:alio anno nul

lam generãt herbã.Eſt aũt foliũ integri oldo

ris cũ ſuauitate ſtipticum ⁊ diu cũ diuturno
odoꝛe.vᷣtutẽ hʒ ſpicenardi:q; ſittẽ dim eticũ.

Dperationes

¶ Dyaſcoꝛides. Tumoꝛiboculoꝝ elixuz iin A

vino fomẽto adhibet᷑.¶ Puluerẽ eiꝰ in aqua
fricatum oculis ſuꝑunge foliuʒ maſticatum
diutius odoꝛeʒ retinet:quod in veſtimentis

poſitum cũ fuerit tineolas non pmittit:?ꝛ ve
ſtibus odoꝛem gratũ reddit.¶ Multi putas E

uerunt foliũ eſſe nardi indici folium:ſed fal⸗

luntur. ¶Et idem auctoꝛitate GBalieni. Uir

tus eſt ei ſimilis virtuti ſpice. AHerum eſt foꝛ

Capitulum. cci.

operatiõis,. Paulus capitulo de fo⸗ D
lio.calidum eſt inſecundo.ſiccum in tertio.

De Herbis

Vmns terre. li.ca.de ſumo terre.
Fumꝰ terre q naſcit᷑⁊ remittit᷑ ater
raĩmagna qntitate vt fumꝰ:qꝛ naſci
tur a q̃dã groſſa fumoſitate a terra reſoluta:
⁊ circa ſuꝑficiẽ terre adherẽte:⁊ ſic ex actiõe

caliditatꝭ generat᷑. Debet enĩ viridis poniin

medicinis.Et eſt ex eo aliꝰcuiꝰ flos ẽ ſubal⸗
bidus cinericeꝰ.⁊ aliꝰ cuius flos eſt palleus
violaceus.⁊ iſta eſt melioꝛ.i Sera.li.ag.ca.
ſterig. auc. Dyaſ. Sterig.i.fumꝰ terre herba
eſt ſilis paſtinace agreſti:niſi qꝛ magis ẽ mi⸗
nuta ea ⁊ amarioꝛ:⁊ hʒ radicẽ cuiꝰ coloꝛ ver
git in albedinẽ.i¶ Et auc.Gal.Sapoꝛ eiꝰ eſt
amarꝰ⁊ ſtipticꝰ.virtꝰ eiꝰeſt ca.⁊ ſic.in.ij.gra.
Dyaſco.ca.de capnos ſm trãſlationẽ gre⸗
cã:q̃ latine fumarie ðꝛ.naſcit᷑ in ſegete oꝛdea
cea ſilis coꝛiandro vel coꝛio herbe:ſʒ mollis
albaꝛ cineroſa:⁊ multũ floꝛẽ hñs ⁊ purpureũ

Dperationes

Dyaſcoꝛides.Caligines oculoꝛũ detergit
lach:ymas ꝓuocat.vnde ⁊ nomẽ accepit.her
ba ipᷣa comeſta vel bibita plurimã coleraʒ ꝑ
vꝛinã ꝓuocat ¶ Plateariꝰ. Fumꝰterre q̃nto
viridioꝛ tanto melioꝛẽ: exſiccata nulliꝰ effi⸗
cacie eſt.¶ Et pncipaliter purgat melancoli⸗
gꝗqm. ſecũdario flegma ſalſum ⁊ colerã.¶ Con
traſcabiẽ datur ſuccus eius addito ʒuccaro
cuũ aqua calida ter in ſeptimana:⁊ optĩe pur⸗
gat hũoꝛẽ inducentẽ ſcabiẽ.i¶ Nalet idẽ ſuc
cus ↄtra hydropiſim ſi fiat ex eo ſyrupus.

¶ Contra opilationẽ ſplenis ⁊ epatꝭ dat᷑ ſuc,/

cus eiꝰ addito ʒuccaro cũ aqua calida.qꝛ fu⸗
mus terre ventoſitatẽ facit:dandus eſt cum
aliquo repꝛimente ventoſitatem:vt cũ ſemi⸗
ne feniculi vel maſtice.¶ Auicenna. Fumus

cundo. melioꝛ eſt recens: acutus amarꝰ. ſan

guinem pur ificat. In ipſo eſt frigus prer ig nerati fuerũt hũoꝛeſ groſſiĩ ſtomacho.i¶ Vñ

quogd eſt ibi de ſꝗpoꝛe ſtipticitatis.⁊ caloꝛ x⸗
pter illud qð eſtĩ ipᷣo de ſapoꝛe amaritudiniſ:
ſed quaſi frigus eſt foꝛtius.ꝗ¶ Bibit ad pꝛuri
tum ⁊ ad ſcabiem. Stringitq; gingiuã. Sto
machum confoꝛtat. Opilationes epatꝭ aꝗpe⸗
rit. Et naturã lenit. VUrinã pꝛouocat.¶ Con
ſtantinus. Jumus terre ca.eſt in.i.ſic. in. ij. .
Vngde confoꝛtat ſtomachũ:excit at appetitũ
ſuccus potui datus.i¶ Coꝛpꝰ aſcabie ac pꝛu
ritu puſtuliſq; mũdificat. Colerã rubeã adu⸗
ſtam purgat. Sanguinẽ calefacit. maxime ſi
cũ mir abolanis mixtus ſit.¶ Dyaſcoꝛides

at coꝛpus ab omni bumoꝝ putredine.

Capitulum. cciij.

uoq; dixit ꝙ fumus terre ſua pꝛietate mü⸗

Vngus. Iſi. Fungidicũt᷑ eo ꝙ aridi
f ignẽ acceptũ ↄcipiãt.Fos eĩ ignis ẽ.
vñ ⁊ eſca fulgo ðꝛ:eo ꝙ ſit fomes ig⸗
nis ⁊ nutrimẽtũ.Alij dicũt ſungos vocatos

eo ꝙ ſüt ex eoꝝ genere qͥdã interẽpti.vñ ⁊ de

ſuncti.i(¶Bal.Cõplexio eoꝝ frigida ⁊ hũida
multũ ꝓpter h̊ ſũt ꝓpe medicinas moꝛtiferas
⁊ ꝓpꝛie qꝝ ſube admiſcet᷑ aliqua putrefactio.

„Dyperationes

¶ Et dixit Gabłĩ li.de dieta. Boni ex eis ſůt

nõ nociui⁊ ſũt fri.⁊ ſi s vtit᷑ eis nimis gene⸗
rant hũoꝛes malos.Et ex eis ſunt ſpẽs male
moꝛtifere ⁊ iã vidi hoĩem qͥ paſſus ẽ ab eis

anxietatẽ anhelitꝰ ⁊ coartationẽ ⁊ ſincopĩ:⁊

uve mannce.Zulcenn. n , ſugoꝛé frigidũ. ? euaſit poſtq; potauit vinũĩ
terre dicitur eẽ frigidus in pꝛimo:ſiccus ĩ ſe q̃ decoctu ſuerat polegiũ: ? piectũ ẽ ſi

ipᷣm
baurach:⁊ ſic euomuit fũgos illos ex i⸗ ge
q füjgos comedit:ſibi accidit ex eis colica ⁊
ſuffocatio.⁊via tardãdi nocumẽtũ ipᷣoꝝ ẽ da
re in potu vinũ puꝝ.aut aquã cicerꝭ cũ aceto
ſale ⁊ decoctiõe ſaturegie ⁊ oꝛigani ſterc⸗
galline cũ aceto mixtũ ⁊ melle ⁊ ſacto ide lo⸗
hoc.Et fungi qͥdẽ nutriũt nutrimẽto ſuper
fluo:niſi qᷣ ſunt difficil digeſtiõis:⁊ egrediũ⸗
tur cũ ſtercoꝛe integriſine mutatõe.Et nimi
etas fungoꝝgenerat ſtrãguiriã ¶ Et idẽ auc.

Aben meſuay. Meli?ẽ ꝙ fungi pmo coquã⸗
tur pir is ſic aut recentiba: ⁊ bibat᷑ poſtea vi

nũ puꝝ.Et ꝓpꝛietas eoꝝ ẽ ꝙ ganerãt ſuffo⸗
cat iões.¶ Babl. vij.ſim.far.ca.mikite.i.fungi
frigidi? hu.ſufficiẽter ſũt.vñ ⁊ ꝓpꝛie delicteri
oſaʒ vᷣtutẽ att ingũt.⁊ maxie quecuq; natura

Trattatus

pmixtaʒ hñt putredinali alicui q̃litati.i¶ Et
idẽ li.ij.de cib.ca:de fungis.Fũgi bñ bulliti
vel decocti in aqua vemũt/ꝓpe edulia apova:
non tñ ſic tm̃modo vtuntur eis homines.
¶ Pꝛeporãt aũt ⁊ comedũt multiſoꝛmiter:fle
gmaticũ aũt eſt qð ex ipᷣis nutrimemũ eſt.et
palã qð frigidũ ⁊ humidũ:⁊ accidit ex ipſis
malus chimus.maxime q̃dem ergo innocui
alijs fungis ſunt boleti.¶ Et ego vidi q̃ſdaʒ
boletoꝝ qͥ innocuiſſimi vident᷑:cũ plures nõ

bene coctos comedũt. Vnde quendã ex eis

vidi afflictũ in oꝛe ventris:⁊ grauatũ ⁊ angu
ſtantẽ ⁊ vix reſpirantẽ:⁊ ſpiruu deſicientẽ et
frigidum ſudantẽ:⁊ vix ſaluatũ ꝑ oblationẽ
ſedantiũ groſſos humoꝛes quale eſt oximel
p ſe.⁊ cũ yſopo ⁊ oꝛigano mediocriter deco⸗
ctis in 150.4 Etenĩ ille ſumpſit ⁊ vomuit hu
iuſmodiſpumã.poſtq;vomuit comeſtos ſun
gos:iã aliq̃liter in flegmaticũ chimum ſuffo
cantẽ ⁊ frigidũ ⁊ groſſum ꝑmutatos.i SZl⸗
mãſoꝛ trac.iij.ca.de ſungis.YFungi tuberib⸗
valde ſunt deterioꝛes.q̊ꝝ qͥdã hoĩes ſtrangu
lant atq; occidũt.qͥ ater illis boni exiſtũt ĩ
coꝛpe:viſcoſuʒ generãt flegma.iEt ẽ alind
genꝰ fungoꝝ qð cõiter noĩat᷑ tubera ꝓ quib
lege capitulũ Tubera infrade T.

Caoapitulum. cciüij.

Ariofilum. Plinius lixij. Ga⸗
riofilum tradunt in india gigni

8 piperis gronis ſimile grandiꝰ
frragiliuſq; Aduehitur autem
ogoꝛis gratia. Fert ⁊ in ſpinis

piperis ſimilitudinẽ pꝛecipua amaritudine:
ſolijs paruis:denſiſq; cipꝛi modo:ramis tri

um cubitoꝛum:coꝛtice pallido.radice lata li⸗

gnoſaq;:buxei coloꝛis.hac in aqua cũ ſemi⸗
ne excepta in ereo vaſe medicamentũ fit:qð
lition appellatur.¶ Plateariꝰ. Gariofiliqui
geʒ ex oꝛigine perfecti ⁊ acuti ſapoꝛis ſunt.2
hiſunt ca.⁊ ſic.in.iij.gradu.O uidam remiſſi

oꝛes habent qualit ates.⁊ hi in ſecũdo gradu
iudicantur. Sunt autem fructus cuiuſdam

axrboꝛis in India.qui maturi collecti per an

nos quinq; ſeruaniur. Per decem vero ſine
coꝛruptiõe:⁊ hoc in loco ſicco temperate:qꝛ

multum humido putreſcunt.In multũ ſicco

greſcunt: coꝛrugantur Eligendi autem ſunt

qni in ſuperficie habent aliquantulum plani
ciem:et qui ex impꝛeſſione vnguis aliqd hu⸗
midit atis emittunt.

HPperationes

¶ Platearius.Gariofili habent virtutẽ con

foꝛtandi ex aromaticitate:diſſoluendi ⁊ con
ſumendi ex qualitatibo: ad doloꝛẽ ſtomacbi

ex frigiditate vel ventoſitate.i Conferũt ad

cerebꝛũ confoꝛtandũ.Contra fluxumvẽtris

ex acumine medicine.Contra cardiacam et

ſincopim.i¶ Oyaſcoꝛides. Gariofiluʒ calidũ
eſt ⁊ ſiccum in ſecũdo gradu.ponitur in colli
rijs:quia viſum acuit. Potatũ vero nauſeaʒ
ꝓhibet. Ptiſicos iuuat. Huius arboꝛis gũ⸗

ma vires bhabet vt therebinthina.¶ Auicen⸗

na. Gariofilus calidus eſt ⁊ ſiccus in tertio

gradu.Coꝛpoꝛis odoꝛẽ bonũ efficit. Viſum
acuit:⁊ confert panno:confoꝛtat ſtomachuʒ
⁊ epar:⁊ confert vomitui ⁊ nauſee.i Conſtã
tinus.Gariofili calidiſunt ⁊ ſicci in ſecundo
gradu:Stomachum ⁊ epar ⁊ interioꝛa cum
ſua aromaticitate ↄfoꝛtant.ventrẽ cõſtipãt.
cibũ digerũt.¶ Serapion auctoꝛitate Ha⸗
chin. Ingreditur in medicinis que acuũt vi⸗
ſum.remouet nanq; obſcuritatẽ viſus:⁊ con
fert ſebel. ⁊ gluten gariofili eſt ſimile glutini
aglbotin. ¶ Idem auctoꝛitate Raſis.Garioſi
li conferũt ſtomacho ⁊ epati.confoꝛtãt coꝛ⁊
ſtringunt ventrem:⁊ digerunt cibum.

¶ Et auctoꝛitate Iſaac. Quãdo bibitur ex

gariofilo .ʒ. quinq; cum lacte in ieiunio: coꝛ
roboꝛat potentiam coitus.

Pyperrationes

mnmn

nioglt
lo

piricn

vencitn

ontent
mrin
incant
nz caliai
Wrincol
onauſe
tbcneg,
Binten⸗

1,

,1
Gmn
. 5

Nf

Tcon

uree
G

N

De Herbis

— 6

Ariofilata. D yaſco. Eſt herba ſilis

g ggrimonie:cuius radix odoꝛẽ habet

ggriofiloꝛũ:dictaa quibuſdam ſana
mũda ⁊ enantia ⁊ pes lepoꝛis ⁊ oculus lepo⸗

ris ca.eſt⁊ ſicca in ſecũdo gradu.
HPHoperationes

Her ba ipᷣa trita ⁊ ſuccus eius fiſtulis in⸗

iectus ſanat ipᷣas. Sir operat᷑oꝛe captus.

Ad mẽſtrua ꝓuocanda fiat fomentũ ex aq̃
decoctionis eiꝰ.¶ Eõtra colicam ⁊ ad dige⸗
ſtionẽ ↄfoꝛtãdũ detur vinũ decoctiõis eius.

¶ Bal.vi.ſim.far.ca.Lapagũ.i.oculus lepo

ris ſiue gariofilata:ſiccat iue virtutis eſt:vt
qͥ fᷣm ventrẽ reumata hʒ ſufficiẽter ſiſtat.

Capitulum. ccvj.

Allla. Sera. li. ag. auc. Dyaſ. ca. gal⸗

g la. Eſt ex ea q̃ accipit᷑ ex arboꝛe ſua
recẽs:imatura:parua:rotũda:nodo
ſa:nõ pfoꝛata ⁊ grauis.Etẽ alia q̃ẽ leuis ꝑ/

foꝛata:ſʒ pᷣma medicinis ẽ ↄueniẽtioꝛ.¶ Idẽ

auc. Gal. Uirideſ ex gallis ſũt acerbe płimũ
ꝙ ĩ eꝰ ſuba terrea.⁊ ſapoꝛ eaꝝ ſtipticꝰ multũ.

virt eaꝝ ẽ fri.ij. gra.⁊ ſic.in.iij¶ Pli. Halle
fructus in ſyria ⁊ egypto copioſius exiſtit.

Bperationes

Dyaſ.O ẽs ſpẽs gallaꝝſũt ſtiptice foꝛtiter

q̃ qñ terunt᷑ ⁊ pulueriſant᷑ ſuꝑ carnẽ ſuꝑfluaʒ
delẽt eã.⁊ ↄferũt ad vlcera coꝛroſiua.iEt ꝓ⸗
hibẽt hũiditatẽ q̃ currit ad gingiuas:⁊ cõſe⸗
rũt alcole.iEt qñ accipit᷑ id q; ẽ intra gallã
⁊ ponit᷑i coꝛroſurã dẽtꝭ ſedat doloꝛẽ eiꝰ ¶ Et
qn cõburunt᷑ ſuꝑ pꝛunas ⁊ extinguunt᷑ ĩ ace⸗
toꝛ ſale ſtrigũt fluxũ ſanguĩs.i¶ Et decoctio
gallaꝝ qñ fit ſeſſio ĩ ea ↄfert exitui matric et
curſui humiditatũ antiq̃ ⁊ exitui ani.⁊ qñ in⸗

ſfundat᷑ in aceto aut aqua nigrificãt capillos
Oñ̃ pulueriſãt᷑ : Dantibonn aqvl vino ↄfe

rũthũiditatibo vlceꝝ ĩteſtinoꝝ:⁊ fluxui anti
q̃.⁊ ſũt ↄueniẽtes ĩ cibis eoꝝ.⁊ ſili qũ coquit
cibo eoꝝ ĩ aq̃ in q̃ bulierint.iEt vlr quidẽ ad

miniſtrãde ſũt ad ſtipticandũ:retinendũ ⁊ de

ſiccandũ ⁊ infrigidat ſatꝭ.¶ Et dicit Sera.
auc. Bal. ꝙ virt? eaꝝ ſcðᷣa eſt reꝑcutit ⁊ ꝓhi⸗
bet ⁊ aggregat.et tertia vᷣtꝰfoꝛtificat mẽbꝛa

flnxa debilia.⁊ ꝓhibet oẽs egritudies ꝗ̃ fiũt

ex hũoꝝ diſſolutõe:⁊ eoꝝ fluxꝰ phibet ¶ Cõ
ſtãt inꝰ i li.gra.Galla fri.ẽ in.ij.ſic.iĩ.iij.huiꝰ
q̃dã eſt nõdũ matura.q̃ bullata ẽ nec ꝑfoꝛata
ltera vo matura tumoꝛi ac ruboꝛi ꝑtinẽs

. og minꝰ frigiditatꝭ ⁊ ſtipticitatis hñs.

ec vſta ſanguinolẽta valz egeſtiõi:⁊ de qᷓ
cũq; loco manauerit ſanguĩſ fluxui:ſciſſurai

q; calcaneoꝝ ſanat:⁊ labioꝝ fiſſiras curat.

n ii

UOD 8 N

S

Deniq; valet galla loc qͥb repugnatio ⁊ꝛ0ſti
patio ac deſiccatio ſũt opoꝛtuna.¶ Platea.
Balla fri.ẽ ⁊ ſic.ĩ.iiij.gra. In aſia reꝑit᷑ parua
⁊2 nõ ꝑfoꝛata. Inter has groſſioꝛes plꝰ valet.
habẽtq; virtutẽ ↄſtringẽdi.valetõ fluxũ ven
tri⁊ diſſinteriã.õ fluxũ ſanguis e naribo.pul⸗
uis eiꝰ vulneribo ſuꝑpoſixꝰ ea cõſolidat.

6

WW

Capitulum. uij.
Albanũ. Bera.li.ag.ca. Hene albe⸗
g gli.i.galbanũ.auc. Dyaſ. Galbanũ ẽ
gumi plãte cuiuſdã ſilis ferule ĩ figu
ra ſua.Et meliꝰ ex eo eſt ilud qð eſt mũdum
ſue olibano aut armoniaco adherẽs manui.
n bũs al iqd ligni nec ſemis eiꝰ.plãta ⁊ lignũ
bñt grauẽ odoꝛẽc.⁊ nõ ſũt nimis ſicca.adulte

rat᷑ cũ reſina pini q̃ admiſcet᷑ cũ fabis fracꝭ?2

armoniaco.¶ Gal.viij.ſim.far.ca.galbanuz
Fm traſia.gre.Galbanũ opos ẽferular plan
te mollitiue ⁊ dyaſoꝛetice exñs vᷣtuꝭ.Et erit
vtiq; ĩ calefaciẽdo.ex.iij.ꝗ̊.incipiẽte vel ĩ.ij.
cõpleto.exſiccãdo vᷣo ex.ij.incipiete.i¶ Acx.
Balbanũ ẽ ſuccꝰ ferule.ſic dicit Iið. de q.ſ.
ferula.ccxiij.ca.dictũ ẽ.Pli.li.xij. Dat ſyria
in amano mõte galbanũ reſine modo.qð ma
xime laudãt cartilaginoſuʒ ⁊ puxꝝ ad ſilitudi

nẽ armoniaci:mimeq; lignoſum.Adulterat

aũt faba aut ſapapeon.i¶ Oyaſ. ca.gal. Bal⸗
banũ lachꝛymü e cuiuſdã herbe ſilis ferule ꝗ

Trattatus

in nicomedia naſci᷑ ⁊ ſyria.cutꝰ ẽ optimũ qð
eſt mũdiſſimũ ⁊ ſile armoniaco ⁊ thuriĩ colo
re hñs grana vt faba. Adulterat᷑ aũt reſina ꝛ
faba diuiſa ⁊ gutta armoniaci.¶ Plate.Gal
banũ ẽ ca.ĩ.iij.õ.hu.ĩ.i.Liquoꝛ ẽ qͥ in eſtate a
frutice erũpit:⁊ circa fruticẽ ↄdenſat.Quidã
etiã coꝛticẽ findũt vt mageffluat.Sophiſti
cat᷑ aũt ex ĩmixtiõe minutoꝝ lignoꝝ.Alij ve
ro miſcẽt puluerẽ coloſonie:⁊ fabas fractas
Eligendũ aũt eſt qð albũ eſt:ꝛ puriꝰ. Habet
q; virtutẽ attrahẽdi ⁊ diſſoluẽdi:cõſumẽdi ꝛ
leniendi:maturãdi:relaxandi.

¶ Sera.auc.Dyvaſ. Virtꝰeſt ei calida:ignea

2 dyaſfoꝛetica.¶ Cõtra aſma frigidũ dent᷑z.

—

iij. cũ ouo ſoꝛbili vel aqua oꝛdei.ↄtra litargiã

ponat᷑ ſub carbonibo:⁊ recipiat patiẽs fumũ.
vtra ſuffocationẽ marricis idem fiat ꝑ embo
tum ponat᷑ inſerius.i Cõtra ſplenis durici⸗
em ponitur in aceto ꝑ tres dies ⁊ noctes:et
poſtmodũ fiat decoctio.deinde colet᷑ ⁊ cola
tura in mũdo vaſe ponat᷑ addita cera et oleo
⁊ picula:⁊ fiat emplaſtrũ ſuperante galbano.

yel cerotũ ſuperãte cera.vel vnguẽtum ſupe

rante oleo:ſed meliꝰ ſifiat emplaſtrum.ita ꝙ
accedat ad cerotũ ad mẽſtrua puocãda:⁊ ſe⸗
tũ moꝛtuũ:⁊ ſecũdinã edueendã:fiat naſcale
cũ eo extincto inoleo.¶ Ad apoſtemata ma
turandũ ⁊ rumpẽdũ ſuꝑponat᷑ ad lumbꝛicos
occidẽdos dent pilule ex galbano intincte ĩ
melle.¶ Dyaſ. Appoſitus naribus fumigio ⁊

ſuppoſitũ mẽſtruis imperat.aboꝛſum facit.

aceto ⁊ nitro mixtũ lentigines tollit:vt gra⸗

nũ fabe glutitũ tuſſim medet᷑.i Diſnoicis et

aſmatic opitulat᷑.Ex alto cadẽtiũ cõquaſſa
tionibo ſubuenit.Cũ vino ⁊ myrrha bibituʒ
venenis occurrit. Infantes ĩ vtero moꝛtuoſ
acceptũ excludit. Impoſitũ doloꝛẽ laterꝭ mi

tigat.Toꝛtiones ſpargat.Epilentic vtiliter

adhibet᷑.¶ Plateariꝰ.Cõtra aſma frigidum

dat᷑ cũ aqua oꝛdei.Cõtra litargiã ſup carbo

nes ponit᷑:⁊ patiẽs ſumũ recipit.Ad apoſte⸗

ma rũpendũ ⁊ maturandũ ſuꝑponit᷑.Ad lũ⸗
bꝛicos occidẽdos:dentur pillule ex eo melle

inunctũ.valet ⁊ in emplaſtro ↄtra ſplenis du
riciẽ.i Conſtãtinꝰ in li.graduũ. Galbanum
eſt calidũ in tertio gradu.ſiccũ ĩ ſecũdo.Ca⸗
tbaglal matũ cũraphano ⁊ aceto ſoꝛdiciem
puſtu

lit.E pithima ſuꝑpoſitũ reptilium moꝛſibore
pugnat. ¶ Sup dentes doletes ac coꝛruſu⸗
ram hñtes poſitũ eos curat. Si vero cũ ſoꝛ
ti vino pᷣgnati detur:moꝛtuũ celeriter expel⸗
lit:⁊ laboꝛioſis etiã ſpaſmaticis ſubuenit.

laꝝ mũdificat.Tuſſimq; ⁊ anhelitũ tol

diN

1 —2

Nini
dine
heſtren
10nti
Sohfi
e
Afnens
rnder
Gni;

6
cre!
ide;
lrr
Nifni
ann
modre
tnatee
ltrc
Maolo
aalbee.
minſe
ſnng
itett⸗
ue
Ghnno
winmi
1fundet
otimni.
olinet
Diſna

iͦcin
babi

„„
*½

2

De Herbis

Capitulum. ccvin.
Allãga. Aui.Galãga ẽ fruſta ĩuoluta
g rmrubea nigra.i.ij. ̊. ca.ẽ.ac.ſic.⁊ ẽ ſub

tile reſolutiuũ.Dyaſ.dicit ꝙ ẽ radix

q̃ reꝑit᷑ circa arborꝭ pedẽ in ꝑſia.qð ptʒ ex eo

ꝙ bʒ interiꝰ radicẽ qndã:⁊ etiã terra adheret

ei.p̃t aũt fuari ꝑ.v.ãnos. Eſt ãt eligẽda ſubs
rufa⁊ ĩ ſua manerie põderoſa.⁊ etiã acutum
hñs ſapoꝛẽ q̃ alba eſt ⁊ leuis multũ:fere nul⸗

lũ hʒ ſapoꝛẽ.Et q̃ ẽ foꝛata:⁊ facile ĩ puluerẽ

ſoluit᷑ abijciẽda ẽ᷑. Virtutẽ hʒofoꝛtãdi ex aro
maticitate ⁊ diſſoluẽdi ⁊ ↄſumẽdi ex q̃litati⸗
vꝰ. Solet ãt ſophiſticari ex admixtiõe iunci
pñs radicẽ toꝛtuoſaʒ ⁊ etiã ex admixtiõe bi⸗
ſtoꝛte. dinoſcit᷑ aũt qꝛ iũci radix ĩſipidũ vłſal
ſuʒ hʒ ſapoꝛẽ.biſtoꝛia põticũ.Galaga vᷣo aro

maticũ ⁊ acutũ.Alij ſophiſticãt h̊ mõ.pulue

riʒãt optimũ galãga:⁊ piꝑ ↄficiũt cũ aceto:⁊
imponũt radicẽ iũci ꝑ noctẽ ⁊ efficit᷑ acuti ſa
orꝭ⸗

ſH dinoſcit qe ĩteriꝰ inſipidi ſaporꝭ ẽ. ga⸗

era.li.ag.ca.galũgen.i.ga

Eanga vᷣo acuti.

tex eiꝰ eſt rubeꝰ interiꝰ purulentꝰ.Defert ex
ſyria.calida eſt ⁊ ſicca in tertio gradu.

Hyperationes

¶Dyal. Ad digeſtioneſoꝛtãdã ⁊ doloꝛẽ ſto

langa ẽ vena ĩ groſſitudĩe caſſie lignee.et coꝛ

machi ex frigida cã vel ex ventoſitate dat᷑ vi
nũ decoctiõis eiꝰ.i¶ Ad cerebꝛũ ↄfoꝛtãdũ.na
ribo applicetur. Contra cardiacã paſſionem
⁊ ſincopim detur puluis eiꝰ cũ ſucco plãtagi

nis.i¶ Contra fetoꝛẽ oꝛis accipe galangam⁊

coque in vino:⁊ poſtea det᷑patienti ad modũ
ſyrupi quolibet mane:⁊ remouet fetoꝛẽ oꝛis.
¶ Serapion. Eſt faciens bonũ odoꝛẽ.Et cõ
unenit flegmaticis ⁊ humiditati qᷓ generatur
in ſtomacho.Et facit digeri cibũ ꝓpter ſuam
calefactionẽ ⁊ ꝓpter ſuam diſſolutiõem in fle
gmate.Et cõuenit colice.i¶ Et facit odoꝛem
oꝛis bonũ ⁊ calefacit renes:⁊ cõmouet ſper
ma.Et quando fruſtũ ex ea tenet᷑ in oꝛe facit
eructuationẽ magnã. Unde cõuenit ſtoma⸗
cho ⁊ digerit cibũ antique materie:⁊ ↄuenit
frigiditatirenũ.i¶ Et idem auc.abẽ meſuay.
Eſt ca.⁊ ſic.in.iij.gra.⁊ eſt cõöueniẽs hũti co
licã ex ventoſitate.nã frãgit oẽm ventoſitatẽ
⁊ ↄuenit hñti eructuatiões acetoſas.i¶ Con
ſtan. vbi. ð. Balãga ẽ in tertio graduca.⁊ ſic.
Stomachum flegmaticũ confoꝛtat. Airtu
tem digeſtiuã adiuuat.Vento ſitatem diſſol

nit. Os odoꝛiferum reddit. Curat colicam.
Renes calefacit:⁊ auget libidinem.

g.

Capitulum. cax.

n ui

DdDN N

1

Trattatus

Allitricũ.Pla.herba eſt hñs fo.ſilia
g folijs glãdiũ ſʒ latioꝛa.ſapoꝛẽ acutũ
hrñs.Ballitricũ qð alio noĩe ðꝛ galli
cẽtrũ ẽ ca.⁊ ſic.iĩ.iij.Actoꝛ.Gallitricũ ẽ qð a⸗
lio noĩe politricõ vocat᷑ ꝑ ãnũ fuat᷑. Virtutẽ

hʒ ↄſumẽdi:calefaciẽdi ⁊ reſoluẽdi.volia et
ſemen ĩ medicinis vtunt᷑ in hoꝛtis naſcunt᷑.

DDperationes.
i¶ vYomẽtũ ex aq̃ decoctõis eiꝰ factũ mr̃iceʒ
optĩe mũdificat:⁊ mẽſtrua ꝓuocat.¶ Secũ⸗
dinã educit. Fetũ moꝛtuũ expellit Succꝰſo
lioꝝ eiꝰ cũ ſeie ſaxifrage ⁊ maratri ſptũvalʒ
calculoſ. Uinũ decoctõis eiꝰ bibitũ ꝓuo

cat ſudoꝛẽ:⁊ ↄſumit flegãẽticos hũoꝛes.i¶ Cõ⸗

ſtan. GBallitricũ ↄfoꝛtatz adiuuat frigidũ ſto

ma. groſſũq; digerit cibũ.Epaticꝭ ⁊ cardiacꝭ

ꝓpter colerã nigrã ac fleũ patiẽtibo ſubuenit.

Haribo applicatũ opilationẽ nariũ ac cere

bꝛi apit. Tas eer
iae. Capitulum. icx.
Alhlllitricũ agreſte. Pla. Ballitricũ a⸗
g greſte ẽ herba fo.hñs ſilia pᷣdicti.ſed
maaioꝛa? latioꝛa paꝝ.ca.⁊ ſic.ĩ.ij.gra.

Odperationes.

Dyaſ. AUinũ decoctõis gallitrici agreſtis

valet oĩby ſebꝛicitãtibo.¶ Opilgtionẽq; ſple⸗
nis ⁊ epaſꝭ aꝑit.Cõtra antiquũ amma dat. hʒ
en ꝓpꝛietates ⁊ vᷣtutes oẽs gallitrici pᷣdicti⸗

*
— . ☚R 8 ee
4 èð

GEGYS

— 2

Capitulum. ccxj.
Ladiolus. Iſidoꝛus.Gladiolus di⸗
g citur eo ꝙ ſit folijs gladio ſilibo tyr⸗
ſo cubit ali:floꝛib purpureis. Dvaſ.
ca.dexeris ideſt gladiolus.dexeris habʒ fo
lia ſili a vridi:ſʒ latioꝛa ⁊ acutioꝛa:⁊ haſtaʒ in
medio folioꝝ cubiti vniꝰ longã ⁊ groſſaʒ:in
cuiꝰ vᷣgis ſunt capitella trigona ſub ipᷣis flo
res hñs purpureos ⁊ in medio feniceũ colo

rem.ſemen er in folliculis eſt ſile cucumeris

ſeminirotundũ ⁊ nigrũ:guſtu viſcidum. Ra
dix eſt ili nodoſalonga ⁊ ruſa.Pli.ca.degla

diolo. Gladiolum omẽs nouerũt.Gladiolꝰ

dicitur ꝙ ſit folijs ſimilibo tyrſo cubitali.flo
ribus purpureis.Ex ſinonimis ſciendum q;
gcoꝛus eſt gladiolus. Sunt enim quattuoꝛ

herbe in ſoꝛma ſimiles valde.Sed acorꝰ diſ/
cernitur citrino floꝛe rubeaq; radice. Spatu
laſetida malo diſcern᷑ odoꝛe:et caret floꝛe.
yris floꝛem gerit purpureũ.vyreos albũ.Gla

diolus habet croceum: ſed ſpatula fetida al⸗
bum.Dicitur autem bulbus omnis tunica⸗

taradix. At vero moderni medici qñ ſimpluł
citer accipiunt pꝛo radice nairiſi.

Hoyoperationes

¶ Dyaſco. Aulnera capitꝭ optime curat:fra
cturis medetur.oſta confracta excludit.om

nia infixa coꝛpoꝛi cuocat impoſita.ſi ᷣo par

tes tres floꝛum ei addantur.⁊ radicꝭ centau

ree partes quinq; ⁊ mel ſufficiens ⁊ acetum.

⁊ vt cathaplaſma imponat᷑ tumoꝛes ⁊ durici

es ſpargent. bibitum conquaſſationes refoꝛ
mat.lateris doloꝛem tollit. Stranguirijs ⁊

ſciaticis optime opitulatur.

Ragix eius fluxũ ventris ſtringit cũ dul⸗
coꝛe ⁊ aqqua maritima accepta.ſemen eiꝰ diu⸗

reticum eſt.quod valet obulo vno accepto:

aut. zʒ.i. cum vino omnia vt ſupꝛa facere po⸗

teſt. Cum aceto bibitum ſplen ſiccat.

it ⁊ meſtrua puocat.trita vero ⁊ in modũ fo⸗

menti poſita furunculos ⁊ ſpinas de coꝛpo⸗
re extrahit:⁊ omnẽ duriciem diſſolutt.
Pliniꝰ libꝛo viceſimopꝛimo. Radix eiꝰpo
tat a cum vino ad venenum ꝓficit. Yetum et
menſtrua puocat. Item trita et impoſita fu⸗
runculos ⁊ ſpinas ex coꝛpoꝛe extrahit: ⁊ om
nem dur iciem diſſoluit ⁊ euapoꝛat.

¶ Conſtantinꝰ vbi ſupꝛa.Gladiola id eſt yre
os eſt calida in ſecundo gradu. Doloꝛeʒ ner
uoꝛũ de flegmate mitigat. Tuſſimq;ʒ diutur⸗
nam placat:⁊ ſcreatum facilem reddit.

Broſſos pectorꝭ tumoꝛes attenuat cũ ace

bi

gfncen

nonm,

fim

crt
Chdton

ſiſoyr

Ran

Aenn
1dori
teoren
nonn
.1, 1ſ
Ntdn
c
AN

etN

1.
gocſt
ci ſo⸗
o
i.
repſe
ſuma
irin
o

cne
nez e
dunm
in

De Herbis

t1 pora moꝛſus reptiliũ ſanat. ſpleneticis

ſubuenit.ſpaſmum acrigoꝛẽ febnum curat,

Capitulum. ccxij.
Ranatum. Iſidoꝛus alusgrana
g tus feminini generꝭ arboꝛ eſt. pomũ
vyero neutri.ſcʒ malogranatum. Se
rapionli.aggrega.capitulo Hurnam:id eſt
gran atum ſunt ex eis acetoſa ⁊ dulcia.et vir
tus cuiuſcunq; illoꝛũ eſt ſᷣm illũ ſapoꝛem.⁊ ſa
poꝛ ipſiꝰ granati totius ⁊ granoꝝ ipᷣoꝛuʒ eſt

plus ſtipticus q́; ſopoꝛ ſucciems ⁊ plurꝭ de⸗

ſiccationis.Coꝛtex vero eius in hoc eſt foꝛti
oꝛ grano ipſiꝰ.⁊ coꝛpꝰ granati qð cadit ab ar
boꝛe eſt plus in hoc qᷓ;coꝛtex.Et idẽ auctoꝛi
tate Dyaſcoꝛidis.O mnia granata boni chi
mi.Galienus.viij.ſim.ſarmacoꝝ capᷣ.degra
nato. Malũgranatũ omniũ ſtiptica partici
pat qualitate:non tamen dominante in om⸗
nib.quedam enĩ eoꝛũ ſunt acida:quedã dul⸗

cig plus q; auſtera.Et iuuamentuʒ vniuſcu/
ꝛuſq; eoꝛum f̃ᷣm pᷣdominantem neceſſe eſt fie

ri qualitatem. Dictũ eſt autem in.iiij.hoꝛũ li
bꝛoꝝ de dulci ſapoꝛeꝛ auſtero. VUnde ex illis
eſt tibi ſiogiſare.ſunt aũt girgata ſucco ſti⸗
pticioꝛa ⁊ ſiccioꝛa.Hisvero adhuc coꝛtices

q vocant᷑ ſidia:ſimilis aũt virtutis eoꝝ ſunt.

Auicen. li.ij. ca.de granatð. Granatum illud

quod eſt dulce eſt fri.ad pꝛimũ.⁊ hu.in ipᷣo.⁊.
acetoſum eſt fri.⁊ ſiccum in ſecundo.

DPperationes

¶ Igem. Acetoſum repꝛimit colerã ⁊ phibet
curſum ſuꝑfluit atum ad viſcera:⁊ ꝓpꝛie vinũ

eius:⁊ in omniboſuis ſpeciebus viq; ad ace⸗
toſinn eſt abſterſio cum ſtipticitate.
¶ Brana granati cum melle liniuntur ad vl⸗
cera fraudulenta.et eius capita pꝛecipue ad
vlcera aduſta.
¶ Et dulce quidem lenificat. muʒzumvero eſt
magis iuuatiuum ſtomacbo q; poma vel ci⸗
conia:ſed eius granum eſt malum.⁊ quod de
partibus eius magis ſtipticũ eſt capita ſunt:
⁊ grana eius ſtiptica ſunt:ſiue ſint grana dul
cCcis aut non dulcis.
EBrana granaticũ melleↄferũt doloꝛi aurꝭ
Et ſunt iuuamentũ interioꝛi narium.
¶ Et ↄferũt granagranati cõtrita ⁊ cõpoſita

cum melle alcole linita.Et ſi granata dulcia

coquant᷑ cñ vino deinde terant᷑ ſicut ſunt:et
ſiat ex eis emplaſtrũ auri cõuenit apoſtema⸗

ti eiꝰ.¶ Et iuuamẽtũ granati ⁊ rob acetoſiꝓ

pꝛie puenit colere.ſuccꝰ acetoſi ↄuenit vngu
le.Acetoſuʒ exaſpat pectꝰ ⁊ dulce lenit ipᷣm:
⁊ↄfoꝛtat pectꝰ.⁊ qñ dant᷑ in potu granagra⸗
natoꝝ cũ aqua pluuiali valent ad ſputũ ſan⸗

guinis.Et ipᷣm totũ confert tremoꝛi coidis.

⁊ abſtergit os ſtomachi.i¶ Rabimoyſes alle

gando Galie. Granatũ ꝓpꝛietatẽ habet. mira
culoſam:qꝛ nõ facit cibum coꝛrumpiĩ ſtoma
cho: ⁊ acetoſum coquinatũ cum cibo non fa

cit cibum in ſtomacho coꝛrumpi.

iRadices granati acetoſi valẽt contra ver
mes vel lumbꝛicos qui vocantur cingulum
vel folia in hunc modũ adminiſtrata. Re.ra
dicum minutarum granati acetoſi.⁊ radicuʒ
rapeſte.ã. M. i piſtent᷑: extractis pꝛiꝰ tamen

ſuſtibus ex iſtentib in pꝛedictis radicibus ⁊
buliãt.poſtea cum media quarta vini greci

vel alterius vim optimi albi vſq; ad conſum

ptionem medietatis vini:⁊ in fine ponatur.
Z.f.piperis nigri triti:⁊ colet᷑ ꝑ pannũ ⁊ ꝓpi
net᷑ actu ca.patienti in media noctj.⁊ poſt eiꝰ
aſſumptionẽ nõ doꝛmiat. ¶ Sera. auct. aben
meſuav.bñ acetofſum ſumũ cõfert fluxui ſto
machiqui accidit a colera ⁊ ſincopi que acci

dit ab eadem ⁊ ꝓuocat vꝛinam.i¶ Et cũ ſub⸗
tilit ate ſue acetoſitatis confert vngule ocu⸗
li quando fit collirium cum eo. .

Capitulum. ccxufſ.

„

Trattatus

Rangti ſilueſtri. Johã ſera. in. ij. c.
₰ derrifera. dicit eſt beteramen. Et
avapud ſera. auc. cuiuſdã vocat᷑ airaca

eſt arbo: granatiſilueſtris. Et fructꝰ eiꝰ vo-
catur bel.⁊ ẽ arboꝛ ſpinoſa.Eiꝰlignũ ẽ rube⸗

um vel purpureũ. Scðᷣm almanſoꝛẽ hʒ floꝝ
citrinũ.in barbaria vocat᷑ aldani.ingredit᷑ iꝛ.
trociſcis andromaci tyriace maioꝛis. Cui
loco ponit Aui.fructũ altẽbut. Sera.li.ax.
ca.mahat. Mahat ſunt vene arboꝛis gram

ti ſilueſtris qᷓ naſcũt in ſeni vltra mare ⁊ ĩ co

rgſcẽ. ⁊ ſũt vene groſſe albe colligũti haſmni.
Et eiꝰmalagranata ſunt ſiẽ malagranata do
meſtica in pncipio oꝛtus eoꝝ.⁊ coloꝛẽ intæ

mnvubedinẽ ⁊ viriditatẽ.Et inter malũ eiꝰ ſurt

grana mbea rotunda in magnitudine ſem
nis lentiſci.⁊ dimittũt eum in coꝛtice ſuo:qñ

egent eis extrabũt acoꝛtice. Mahat ẽ ca ?z
hu. Dyaſ.ca. ð aſpalio. Aſpaliũ ſiue aſpalttos

id eſt granatũ ſilueſtre. Naſcit᷑i inſula Rho⸗
dao:cuiꝰ ſpẽs duplex ẽ.Eſt enĩ vna ſpinoſam
fruticẽ ⁊ tyrſũ grauẽ hñs.Et depoſuũ cũ coꝛ
tice purpureo vel rubeo.dẽſo ⁊ odoꝛis ſum⸗
mi ⁊ amari.Altera eſt alba lignoſa ⁊ imbecil
lis ſuple ⁊ iſtaẽ quã ſerapion vocat mabat.

NPbperationes

¶Dyaſ. Granati ſilueſtres augẽt ſyma ? coꝛ

*

roboꝛãt coitũ.⁊ ẽ bonũ podagre qñ terit᷑i cõ
ficit᷑cũ aceto ⁊ linit᷑ſuꝑ ipᷣm:⁊ ↄfert ſpaſmo ⁊
mollit duriciẽ iũcturarũ.Et aliqͥ dicũt ꝙ ſit
aſpaltũ.⁊i llðᷣ idẽ fac qð iã diximꝰ.i¶ Idẽ dia.
Virt⸗ eiꝰ ẽ ca.⁊ ſtiptica.qdð cũ vino ſi fuerit
elixatũ vulneribooꝛis medet᷑⁊ putredies q̃s
greci nomas appellãt:⁊ putredies nature cu
rat. Et valet ↄ vlcera vẽtris qñ fit ex eo cli
ſtere ⁊ bothoꝛnaſi.⁊ expellit ſetũ qñ fit cũ eo
naſcale ¶ Et fomẽto vulneribo pdeſt peſſarijſ
additũ muliebꝛia deponit.cuiꝰ elixatura vẽ⸗
trẽ ſtrĩgit. ſanguinẽ reijcientib ſubuenit: aq
ei bibita inflatiões ⁊ diſſurias cõpeſcit.

Capitulum. tcxiiij.
RRamen.
g ſat nota hñs ramos rotũdos nodo

ſilitudinẽ cãne mioꝛis.Eſtfri.⁊ ſicĩpᷣncipio
pᷣmigradꝰ.Sera.li.ag.ca.negẽ.i.gramẽ eſt
erba hñs ramos hñtes nodos qͥ expãdum

ſupꝑ faciẽ fre ⁊ ex ramis eiꝰ gñant᷑radices ex
eceuyutes a nodis ip̃iꝰ figẽtes leĩ terra ⁊ radiceſ
ciꝰ hbñt nodos.Folia eiꝰſũt oblõgaacute ex

Platea. Gramen eſt herba

ſos ſupꝑterrã ſe expãdẽtes.⁊? q nodis
ramoꝝ ex eũt radices terrꝗ ingrediẽtes dul/
ces cũ abbomĩat ione:cuiꝰ fſolia ꝑua ſunt ad

5

— — —

.— — —

De Herbis

uen
n S .
din tremitatis ſicut foliuz canne parue. E ſt alia
ieſt ſpecies cuiꝰ foliarami ⁊ radices funt maio⸗
Den res q; ſupꝛadicte.ĩmo ſunt folia ſimilia ede⸗
ſie re.que qũ comedũt anĩalia ea occi dit:⁊ ma/
riez x ime illud quod naſcit᷑ in babylonia in vijs.

– qð naſcitur in ſicilia qũ comeditur a boui⸗

ennt bus apoſtemant᷑:? iſtam ſpecieʒ inuenies in .-
iſti ca. Calamus de.c. Sed illud qð naſcit᷑ in co
ſi ſos habet plin es ramos q; alia ſpecies.ha⸗
nn bet floꝛẽ albũ boni odoꝛis:⁊ ſemen minutuʒ
hen inq̃ eſt iuuamentũ:⁊ radices qͥnq; aut ſex in
A goſſitudine digiti albas molles dulces ⁊ fe

tentes.Ggꝗl.vi.ſim.far.ca.agro ſtis.i.gramẽ.
Subſtantia eiꝰ eſt ſubtilis:⁊ ſapoꝛ eꝰ ẽ dul⸗
cis.⁊ eſt in eo paꝝ acuitatis cum ſtipticitate
pauca. Et radix eius habet ſapoꝛeʒ abbhomi
. nabilem. ⁊ virtꝰ eius eſt fri.⁊ ſic.cũ tempera⸗
maento. Dyalſ.ca. de agroſtis. Agroſtis.i.gra
men yvirgas hʒ nodoſas ⁊ ſpanſas ſuꝑ terrã:
ſupꝑ quas virgas folia ſunt acuta ⁊ lata ⁊ du
ra ſicut canne minoꝛis. Radix eſt illi nodoſa
dulcis q; boues⁊ alia anĩalia paſcunt᷑.

Hperationes
¶ Aquna decoctiõis eiꝰ valetↄtra diſſuriaʒ iſi W
bibatur ⁊ frangit lapidẽ:⁊ curat vulnera vez, S
ſice:⁊ ꝓuocat vꝛinã:⁊ eſt ↄglutinatiua radix
eius.Et curat reuma ventris.

Rana tinctoꝝ. Plateariꝰ Grana tin

¶ Sera. auc.Galieni. Virtꝰ eiꝰ eſt q̃ ↄgluti⸗
natvulnera recentia dũ ſunt ſanguinolenta:
⁊ coquitur ⁊ bibitur eiꝰ qqua et frangit lapi⸗
dem. Sed ſemen eiꝰ quod eſt in coſos puo⸗
cat vꝛinã.⁊ deſiccat qð currit ad ſto machũ:
⁊ inteſtina ex humiditatib:qꝛ virtus ei eſt
deſiccatiua ſubtilis ſine ſtipticitate.
¶ GBalienus. Radix eiꝰ ſanguinolentoꝝvlce
rum eſt ↄſolidatiua.ipᷣa quidẽ herba catha⸗
plaſmata infrigidat:quidem nõ vehementer
conſiſtit autẽ in medio humida ⁊ ſicca.
¶ Oyaſcoꝛides.Herba ipᷣa cathaplaſmatib⸗
adbibita vulneribo paracoleſim facit. Elixa
tura eiꝰ bibita toꝛtiõibo ⁊diſſurie medicatur
Vulnera veſice optĩe curat.Et calculos frã

git:⁊ vꝛinã ꝓuocat.Canes qñ ſe volunt pur⸗

gare hanc herbam manducant.
¶ Auicennali.ij. ca.de gramine. Bramen ſa⸗
cit coherere plagas ſanguĩeas.Et decoctio
eius extrahit lapidem.Et ſemen eius pꝛouo
cat ⁊ cõſtringit.¶ Et idem auctoꝛitate Ga⸗
lieni. Decoctio radicũ eiꝰ facit id quod her⸗
ba ipᷣa.⁊ eiꝰ ſemen ꝓuocat vꝛinã ꝓuocatione
foꝛti.Et abſcindit vo mitum ⁊ fluxum.

Capitulum. lcxv.

g ctox eſt arbuſtũ vñ tingit᷑ ſcarlacũ.
AUinñ ðꝛ ð xpᷣo:q fuitveſtitꝰ veſte coc
cinea.i.tincta cocco.ſ.ꝗnis de ſcarlaco.voca
tur etiã kermeſ.Etẽfrutex ̃ᷣm dyaſ.ca.ð coc
co ſarmẽtoſa:hñs ĩ ipᷣis vᷣgis baculos rotũ
dos ſiẽ lenticula q̃ colligunt᷑i cõficiunt᷑.Eſt
gũt bonꝰ coccꝰ galleticꝰ ⁊ armenꝰ.⁊ ſcds aſi
anus ⁊ liciꝰ.hiſpanꝰ vᷣo oĩm nouiſſimꝰẽ:vir
tus ẽ ei ſtiptica. Sera.li.ag aucto.dyvaſ.ca.
harmẽ vel karmẽ.i.granatinctoꝝ ẽ arbuſtuʒ
qð admiſtrat᷑ ad ignẽ accẽdẽdũ:⁊ ẽ incendiũ
inter arboꝛẽ ⁊ herbã cuiꝰrami ſũt multi ſub⸗

tiles ſuꝑ q̊s ſunt grana rotũda ſilia lenticu⸗

lis qᷓ colligunt᷑ ⁊ reponunt᷑ ⁊ reſeruant᷑ ⁊ cõfi⸗
ciunt᷑ ad tingendũ.Et melioꝛ ex illa ẽ q̃ deſer

tun ex terris q̃ dicuntur gallates:⁊ andabaſi

⁊ armeni.⁊ ſcða eſt illa de ſyria ⁊ licia.⁊ dete⸗
rioꝛ oĩb ẽ illa q̃ defert᷑ ab hiſpania.⁊ reꝑit᷑ in
arboꝛe ꝑua ſat ſili in folijs arboꝛi glandiũ ĩ
terris calichie:⁊ ĩ ea multiplicat᷑ aĩal teſtoſũ
paruũ ſile limacijs:⁊ colligãt ipᷣaʒ mlieres il
liꝰ terre cũ roꝛe eoꝝ Et idẽ auc. Gal.Sapoꝛ
eiꝰ ẽ ſtipticꝰ cũ amaritudĩe.⁊ virtꝰ eiꝰ deſie⸗
cat ſine moꝛdicatiõe ⁊ abſtergit ⁊ incarnat.

Dperationes

Tractatus

HDyaſ. Coccus.i.grana tinctoꝝ aceto tritꝰ
2 impoſitꝰ vulneriboparacoleſim facit: ꝛ⁊ ner e —
Sera.Granũ culcul mouet coitũ ⁊ anget
ſperma ⁊ erectionẽ virge:⁊ ꝓpꝛie qñ conficit
cũ melle:vel miſcet᷑cũ ſiſamo.⁊ qui vtitur eo
nimis incurrit colliricã paſſionem.i¶Et ideʒ
guc. Meſaruget. qn bibitur poſt ip̃ᷣm vinum
facit ſodam.? ꝓpꝛie quando toꝛrefit.
ceribo:⁊ valet tremoꝛẽ coꝛð ⁊ eiꝰdebilitat 44

uis inciſis maximũ pᷣſidiũ eſt.¶ Sera.auc.
GBal.Grana tinctoꝝ cõfert magnis vlcerib
neruoꝝ⁊ alio ꝝ mẽbꝛoꝝ qñ terit᷑ foꝛtiter ami
ſcet᷑cũ aceto ⁊ melle ⁊ etiã decoctionẽ eoꝛuʒ
dat illis qͥ patiunt᷑ i neruis.¶ Pli.ca.ð cocco
Valet vlceribꝛ magnis:⁊ maxĩe neruoꝝ vl⸗

¶ Hoc aſſerit ſii? Damaſce.ĩ ãtidotario ſuo

in quadãↄfectiõe qᷓ incipit ↄfectio alkeſmes

8

Capitulimm. ttrN.

Ranũ culcul. Serap̃.li. ag. ca. loha⸗
gS cchhium. i. granũ culcul. Foliuʒ eiꝰ eſt
ſſlſiele folio albene. eſt herba q̃ habʒve
nas in groſſitudine pollicis ⁊ indic ⁊ lõgas.
⁊ ſunt coſte ꝓpe terrã ſicut ſcel.⁊ ſuntĩ eis no
di.⁊ naſcunt in vnoquoq; nodo folia ſimilia
folijs balſami.⁊ eſt albũ maius.⁊ in ſummi⸗

tate eiꝰ naſcuntur floꝛes in vere.⁊ in pꝛinci⸗

„/

pijs meſſiũ:quoꝝ coloꝛ eſt coloꝛ violaꝝ: niſi
q ſunt maioꝛes eis.Et qñq; flos habet fru⸗
ctũ magnũ in qᷓntitate ciceris plenũ dulc ſa
poꝛis.latine vocat᷑ granum culcul.Et herba
eiꝰ inuenit᷑ in locis vmbꝛoſis:et iuxta vehe⸗
mẽter humecd.Et tpᷣs collectiõis eiꝰ eſt in
cꝑe meſſis. Virtꝰ eſt ca.⁊ hu.in.ij. gradu.

Dyperationes

Capitulum. cxuij.

Enciana. Pliniꝰ li.xxv. Gencianaʒ

gS innenit gentius rex illiricoꝛũ vbiq;
naſcentẽ: in illirico tñ pꝛeſtãtiſſimã.

folio fraxini ſed magnitudine lactuce caule

tenero.pollicis craſſitudine cauo ⁊ mani ex
interuallis foliato triũ cubitoꝝ alto caſu.ra

dice lenta:ſubnigra ſiue odoꝛe aquoſa. Sub
glpinis montib⸗ Pae naſcit᷑ Vſus eiꝰ in ra

dice ac ſucco. Pla.Genciana ẽ herbacalida

⁊ ſicca:cuius radix pꝛecipue competit vſui
medicine.nõ ipᷣa herbaĩ fine veris colligit᷑ ꝛ

ſiccatur:⁊ ꝑ annos q̃ttuoꝛ in multa efficacia
ſeruatur. Debet aũt eligiſolida ⁊ cõtinua ha
bens citrinum coloꝛẽ:que nõ ſit poꝛtata nec
facile in puluerẽ exſoluat᷑ cũ frangit᷑. Virtu⸗
tem habet diſſoluendi:attrahendi:ↄſumẽdi
⁊ aperiendi.i¶ Dyaſ.ca.de Genciana.Genci

ana dicit inuenta eſſe ab imperatoꝛe illirico

— — — — — ——GN

— — —

— — — — —— — —— —

e

De Herbis

einſdem gentia. Vnde ⁊ nomẽ accepit.cuiꝰ
folia q̃ circa radices ſunt nucis odoꝛem has
bent.⁊ ſunt ſilia plantagini:ſed paulo ſubꝛu
fioꝛa ⁊ in ſũmo diuiſa vel inciſa in ſpeciẽ ſer⸗
re immediate habens haſtam. q̃ haſta lenis
eſt ⁊ vacua.digiti hbabens ſimilitudinẽ:lon⸗
gioꝛ duob cubitis nodoſa:circa q̃̊s nodos
folia naſcuntur.ſemen eſt ei circa ſolia in po
mulis latis ⁊ lenibo.⁊ nõ inutile ſicut affodil
li.radicẽ habet ſicut ariſtologia longa.ſoli⸗
dam ⁊ amaram:ſed nigrioꝛem ⁊ fragilioꝛem.
naſcit᷑ in locis altis ⁊ bumectis ⁊ vmbꝛoſis.

Dperationes.

¶ Balienus ſexto ſimplicium farmacoꝛũ ca⸗
pitulo de gentiana ſᷣm tranſſationem arabi⸗
cam.Id quod de ipᷣa adminiſtratur eſt radix
buius:cuius ſapoꝛ eſt amarus in fine amari⸗
tudinis.⁊ virtus eius eſt magna in mundifi⸗
catione ⁊ abſterſione:⁊ aperiendo opilatio
nem.Eſt enim caleſactiuaꝛ ſtiptica.i Et idẽ
eodem libꝛo ⁊ eodẽ ca.ſᷣm tranſſatio nẽ gre⸗
cam. Bentiana huius herbe radix efficax
eſt:vbi opoꝛtet ſubtiliare aliquod ⁊ abſterge
re ⁊ deopilare.nec eſt mrumſi hoc poteſt a⸗
marg violenter exiſtens.¶ Serapion. Ego
non vidi medicinam melioꝛem in moꝛſibo ca
nis rabidi quando datur ex ea qualibet die
vncia vna trita ⁊ cribꝛata cũ vncia vna myr⸗
rhe:⁊ cum vncijs duobus pulueris cancro
rum fluuialium aduſtoꝛum in pꝛincipio egri
tudinis anteq; timeant aquã.Et hec quideʒ
plantaotraria eſt venenis moꝛtiferis:et au⸗

fert nocumentũ eoꝛũ cũ auxilio dei.i¶ Dya⸗

ſcoꝛides.Gentiana eſt acris ⁊ calefactoꝛia:⁊
relaxans acrimonia ⁊ amaritudine ſua parũ
expellens:⁊ ſerpentes ſugans.i¶ Radici eiꝰ

Eneſtra. Jo. meſue.ca.de geneſtra. ꝛ
S vocat᷑ capiſtrũ arboꝝ.⁊ ẽ arboꝛmõ⸗
tIoana:ſuꝑ cuiꝰ ſtipitẽ eleuat᷑ denſitas
ſuſciũ multe rotũditatꝭ.⁊ dũ plicant᷑ nõ pati
unt᷑ fracturas. Vñ ligant᷑ ex eis arboꝛes⁊ ꝓ
ducunt floꝛes ſiles figure lunari citrinitatis
multe.Et ꝓferũt folliculos ſᷣm ſemitã oꝛobi
bñtes ſemia diſtincta ſiẽlẽtes.i¶ Inqͥt Dya.
ca.eſt ⁊ ſic.cõplexiõis in.ij.⁊ ſemẽ eiꝰ eſt cali
dius:⁊ ĩ floꝛe eiꝰ ⁊ ſtipite ẽ hũiditas ſuꝑflua
cũ virtute inciſiua:q̃re multiplicat vomitũ.

virtꝰ eſt calida ⁊ ſtiptica.queradix.ʒij. cum Et ſunt oẽs partes eiꝰ ↄturbatiue: inciſiue:

u pipere ⁊ rutaz? vino accepta moꝛſibs venena ſubtiliatiue ⁊ puocatiue.i¶ Paulus.ca. de ge
B tis occurrit. ſucci eius.ʒ.ij.qccepta doloꝛib neſtra.Eſt alia q̃ vocat᷑ geneſtra fri.ꝛ ſic. cõ⸗
laterum ⁊ conquaſſationibus vtiliter pdeſt plexiõis:ſilis geneſtre ſuꝑioꝛi:ſʒ mioꝛ ẽ.⁊ hʒ

ſicut collirium ſuppoſita. Radix facit aboꝛ⸗

ſtipites mĩoꝛes ⁊ anguſtioꝛes.⁊ albũ floꝛẽ fa
ſum. Aulneribus impoſita medetur. Suc⸗

Pperationes

daſun cus eius ſicut licinium inunctus tumoꝛem
On oculoꝛũ compeſcit: maculas coꝛpoꝛis tollit. ¶ Dyaſ:Semẽ geneſtre ⁊ flos bibitꝰ cũ mul A
cpnt ¶ Radix vero infuſa in aqua diebꝰ quinq;. ? ſa buoꝛes vomitibopurgat.ꝗᷓ Bal. Fructge B
tnit poſtea cocta q;diu virtutẽ ex ea dimittit cõ neſtre ⁊ baculoꝝ ſuccꝰ laxatiue nõ debiliter
d fricatur:⁊ ſic deliquatur.poſtea aqua ipᷣa re eſt vᷣtutj.¶ Jo.meſue.Per vomitũ ⁊ ꝑpentrt C
or⸗ coquatur qᷓ;d in mellis ſpiſſitudinem faciat: educit flegma.⁊ cũ foꝛtitudievehemẽti mate
fant Gtcreponit᷑ in vaſe fictili ad vſum. ¶ Paulus. rias qꝗᷓ ſũt ĩ iũcturj.¶ Et mũdificat renes ab O
nunn BGentiana calida eſt ⁊ ſicca in tertio gradu. oiĩbo ſuꝑfiuitatibo.? ꝓuocat vꝛinã foꝛtit᷑: ⁊ frã
ganen git lapidẽ ĩ renib ⁊ veſica.⁊ nõ ꝑmittit mate
rias figi ĩ eis neq; lapidẽ dẽſari.i Et qñ flio, E.

res eꝰↄtritiꝓpinat᷑ cũ melle roſaꝝaut cũ ouo

, Capitulum. cxviiſ.

ſoꝛbili reſoluũt ſcrofulas.⁊ oximel ex eiſ aut
ſemĩs ipſiꝰ ſoluit apᷣata ſplenis ¶ Et ſi freq̃n
tat᷑ vomitꝰ cũ eis.ↄuenit ſciatice ⁊ podagre
⁊ doloꝛi renũ. Doſis eiꝰ eſt ⁊ ꝓpꝛie floꝝ a.ʒ.ij.
vſq; ad.v.ſemini eiꝰ a.ʒ.ij.vſq; ad.iij.vel.iiij.
¶ Oyaſ. Semen eiꝰ ⁊ flos bibitus cũ mulſa
bumoꝛes vomitibo purgat.¶ Paulus. AVir⸗
tutẽ hʒ ↄſtringẽdi.ad fluxũ mẽſtruoꝛũ valet
fomẽtũ ex aq̃ decoctiõis eiꝰ.ſuppoſitoꝛium
etiã ex puluere eius⁊ ſucco plãtaginis.valet
etiã ↄtra diſſinteriã pᷣdictum fomentum.

Capitulum. ccxix.

⁊ĩ pane dulcoꝛãdo imponit ¶ yaſ.
BGBithẽ herba q̃ in ſegetib creſcit.hñs ſemen
nigrũ minutũ:odoꝛe ſuaui.relaxat enĩ ⁊ cale
facit.¶ Plate.Ca. eſt ⁊ ſic.in.ij.ã.Et ẽ herba
q̃ inter frumẽtũ oꝛit᷑.ſemẽ nigrũ ⁊ q̃ſi triangu
lũ facit.Aliq̃ntulã hʒ amaritudinẽ.vñ diure
tica eſt.vᷣtutẽ hʒ diſſoluẽdi⁊ ↄſumẽdi.i Pli.

li. xx. Gith ex grecꝭ. alij melachiõ. alij mela⸗
ſpermonvocãt optimũ qᷓ;xcitatiſſimi odorꝭ

Dperationes

¶ Dyaſ. Bith potatũvꝛinã ⁊ mẽſtrua puocat

lũbꝛicos expellit.impoſituʒ vᷣo tumoꝛes aut
Duricies ſoluit:Eſt etiã deſiccatiuũ ac lepco

Itb. Haymo. Bith ẽ gen? legumĩs
S ſile cimino ĩ qntitate:ſʒ nigri coloꝛis

micũ.¶ Lepꝛas ac trucas appoſitũ tollit. hi

gues ac Siemoſes agchati patos bũoꝛes di
gerit.¶¶ Eatarrũ ſanat calefaciẽdo ſi puluis
eiꝰ liget᷑ ĩ lintheolo ⁊ ad nares ſepiꝰapponat᷑
vt ex eo odoꝛet Lũbꝛicos ãt enecat comeſtũ

vel Sorzun extrinſecꝰ vẽtri appoſitũ. Pla

tea.Cõtra opilatõnẽ epatꝭ aaſplenis renũ
ſtrãguiriã:diſſirriã:vliacã paſſionẽ.⁊ doloꝛẽ
ſtõachi exvẽtoſitate dat᷑ vinũ decoctõis eiꝰ

flatas. ¶¶ Cõtra lũbꝛicos etiã dat᷑ puluis eiꝰ

cũ melle.vʒ ⁊ Zvermes auriũ.i¶ Pli. Hedet᷑

ſerpẽtiũ plag ⁊ ſcoꝛpionũ. Illiniti ex melle?ꝛ

aceto reperio. Incenſoq; ſerpẽtes fugari.bi
bit z.i.g araneos.i C.apitꝭ doloꝛes illitũ ex

aceto et infuſum naribo:dentiũ doloꝛes co⸗

ctum cum aceto mitigat.

Capitulum. ccxx.
AUammi arabicũ. Sera.li.ag.ca ſani
g gli arabi.i.gũmi arabicũ.Et ẽ gũmi

qð reꝑit᷑ ſuꝑ arboꝛẽ acacie.ſicut alie
gũme.qᷓ arboꝛ noĩat᷑ amgailẽ.⁊ meliꝰ ex eo ẽ
qð ẽ ex hac arboꝛe ſile ᷣmiculis ĩ figuraſua
Coloꝛ eiꝰ eſt ſicut vitrũ claꝝ.⁊ nõ bʒ lignũ.ſe
cundũ vᷣo poſt ipᷣmẽ albũ:ſʒ illud qð eſt ſimi
le ſoꝛdicieireſine pini eſt malũ.fri.eſt ⁊ ſic.

Dperationes

u

—

— — — -„ ——d——— — 11

—— 7—

—

mrtn
nahe
öse
ndt⸗

ſere.

ſgni
glig
d

De Herbis

Sera. auc. Gal. vna ẽ virtꝰ eiꝰ qᷓ deſiccat
⁊ alia ẽtus eiꝰq̃ ↄglutinat:⁊ aufert aſperita

tẽ: ⁊ frãgit vᷣtutes medicinaꝝ acutaꝝ.⁊ lenit

aſperitatẽ pectorꝭ:⁊ ſtringitvẽtrẽ: ⁊foꝛtificat
inteſtina:⁊ melioꝛat oſſa fracta qñ fit emplm
u co. ⁊ ↄuenit malignitati vlceꝝ pulmonis.
Et auc. Habix.Dicit ꝓẽ hu. paꝝ ⁊ retinet
ventrẽ qñ nimis fluit.⁊ ↄglutinat inteſtinũ ĩ
ẽtenaſmon.⁊ ↄſolidat oſſa fracta qñ fit em
plaſtrũ cũ eo.⁊ ſedat tuſſim qñ retinetĩ oꝛe et
trãſglutit᷑qð inde ſoluit᷑¶ Aut ſi miſcet᷑ aliqͥ⸗
medicinisoferẽtibo ad tuſſimꝛvlceribo pul
monis qñ bibit᷑ ex eo.¶ Cõuenit obtalmie ⁊
rectificat medicinas laxatiuas qñ miſcet᷑ cũ
eis.⁊ phibet acuitatẽ eaꝝ.¶ Et frãgitvomi⸗
tũ q̃ͥ puenit ab eis.⁊ q̃ntitas doſis eiꝰ ad tuſ
ſim.⁊ ad retinẽdũ vẽtrẽ aureos.i.⁊ q miſcet
cũ alijs medicis ẽ aurei.v.i¶ Bulcaſim eben
aben aʒarin.li.qui ðꝛ ſeruitoꝛ. Foꝛma aſſandi
gũmi arabicũẽ ſicut omẽs alias gũmas.qui
vult aſſari gũmi arabicũ opoꝛtet vt frãgat il
ludi fruſta ad magnitudinẽ oꝛobi.deinde ac
cipiat patellã ⁊ calefaciat eã:⁊ auferat ab ig⸗

ne.⁊ ponat ſuꝑ e gũmi arabicũ:⁊ miſceat be
ne ſine ĩtermifſiõe donec albeſcat.⁊ſi nõ albe

ſcit pma vice.iteꝝ calefaciat patellaʒ vt pꝛiꝰ
donec fiat albũ.⁊eodẽ mõ fit ex alijs gũmis

Capitulimn. tcxxj.
Auſer vlł bauſoꝛ. Aui..ij.li.ca.
facit q̃ ſcribit᷑ hauſuꝝ:ſʒ in ara.
eſt bauſer Et hauſoꝛ ẽ lacticini
umqddã ⁊ nõ eſt taxus:vt qͥdã
.⸗ dicũt vel ſpẽs eiꝰ:ſub cuiꝰ vm⸗
bꝛa periclitant᷑ doꝛmiẽtes:vt Dyaſ.dicit Hã
hauſoꝛ eſt lacticiniũ.⁊ taxus ẽ arboꝛ magna

umdeiſicc. Dpkrationes
¶ Ser a.li. ag.ca.hau. Hauſoꝛ ẽ planta hñs
lata folia.⁊ naſcit᷑ in vno tꝑe anni.⁊ hʒocauũ

qð egredit᷑ ab oculis ramoꝝ ſuoꝝ ⁊ a locꝭ flo

rũ eiꝰ.¶Et colligũt ab eo hoĩes rẽ ↄuenien⸗
tẽ.⁊ ſucco eiꝰ ẽ amaritudo.⁊ egrediunt᷑ ab ea
mala ſiẽ teſticuli cameloꝝ ¶ Et egredit᷑ ab il
lis pomis q̃dãres adurens:ita ꝙ nõ põt fie
ri cauteriũ cũ re melioꝛi ea.¶ Et implent᷑ ex
ea culatreꝛ puluinaria.⁊ noĩat᷑ etiã arboꝛ eiꝰ
coherea.⁊ qñ incidũtur folia hauſoꝛ emittit
tũc lac qð colligit᷑ in mẽſe Maij.Et ponunt᷑
in eo coꝛia:⁊ nõ remanet pilus in eis.et vnũ
vas implet᷑ ex duabo impꝛeſſiõibo ¶ Et lignũ
hauſoꝛ eſt leue groſſum rectũ pulchꝛũ ⁊c. Ali

us hauſoꝛ eſt vna ex ſpeciebus titimalli.

Capitulum. cexxij.

o ij

D 8

8 à

„ O h

Eñnnnodactiluſ. Joh̊.meſue. Dermo
h dactilus ẽ radix berbe mõtane.⁊eiꝰ
altꝰ? longus ſicut digitv. alt? rotuͦd:
ſed melioꝛ eſt rotundus.⁊ eiꝰ alius albo. aliꝰ
rubeus.aliꝰ niger:ſed melioꝛ ex his eſt qͥ eſt
albo vere albedinis intus⁊ extra.⁊ qͥ eſt groſ
ſus⁊ duriciei medioc ris. Aliter aũt facti ma

li ſũt. Sera.li.ag.ca. Sturagen.auc.Dyaſ.

Sturagen ſiue ſuragen.i.hermodactilus ẽ
herba que floꝛeſcit in fine autumni.⁊ eſt eius
flos alba ſimilis in figura ſua floꝛi croci.De⸗
inde emittit folia ſimilia folijs bulbi in qͥba ẽ
humiditas adherens manui.⁊ habet ſtipitẽ
in longitudine vnius palmi poꝛrectũ.eiꝰ co⸗
loꝛ eſt albo declinans ad nigredinẽ.⁊ hʒ radi⸗
cem cuius coloꝛ eſt niger ad rubedinẽ decli
nans.ſed qñ aufert᷑ coꝛtex apparet radix in⸗

terius alba:mollis:dulc ſapoꝛis:⁊ plena hu

miditate.que grece vocat᷑ coliricon:vt appa
ret in ꝓpꝛia lr̃a.Eſt aũt radix ipᷣa rotunda ſi
milis cepe bulbi.⁊ radix ipᷣa habet in medio
ſui ſciſſurã ex qua egredit᷑ ſtipes ſuꝑ queʒ eſt
flos.multũ naſcit᷑ in loco qͥ dicit᷑char in.et in

terris q̃ dicunt᷑ guagna.Et hec radix et alia
operat᷑ vt ifra. Paulus ca.de hermo. Her⸗

modactili ſunt calide ⁊ ſicce in pncipio ſecũ
di gradus. Herba eſt ⁊ circaradices eius tu

buroſitates inuenumt q colligi debẽt ⁊ vſui
reſeruari. In eſtate colligunt᷑? reſeruant᷑: per
annum vnũ ſeruari poſſunt, Sunt autem eli

gendi qui ſunt albi⁊ ſo lidi. Habet auteʒ vir
tutem diſſolutiuam:cõſumptiuã:attractiuã.

Pybpprrationes
¶ Serapion auc.Galieni.Radix hermoda
ctili que eſt alba intus ⁊ extra eſt melioꝛ.⁊ ha
bet virtutẽ laxatiã.i¶ Et aqua in qua bullie
rit:verum malus eſt ſtomacho.Etↄfert do⸗
loꝛibo iuncturarũ ⁊ podagre.Exhibẽdus eſt
babentiba iuncturas molles ⁊ nimis bumi⸗
das.i¶ Idem auctoꝛitate Meſaſurugen.Al
bus eſt bonus. Sed mbeus occidit:non qꝛ
nimis frigidus ita ꝙ narcotiſet:qꝛ ſihoc eẽt
nõ eſſet laxatiuus.i¶ Aben Meſuay. Rube
us occidit vlcera antiqua ⁊ confert variolis
¶ Habix. Et melioꝛ ex eo eſt qui eſt exteriꝰ

2⁊ interiꝰ alb.⁊ quondo frangit᷑ eſt fractio eiꝰ

facilis ⁊ nõ dura.Niger vero ⁊ rubeus ſunt
ambo interficientes.i¶ Paulus. Purgãt au
tem pꝛincipaliter flegma.Contra arteticam
⁊ podagram: cyragram ⁊ iliacam paſſionẽ.
⁊ moꝛbo ex flegmate nõ exiſtente fe.valet be⸗
nedicta acuta ex hermodactilis:veralegodi
on:theodoꝛicon:anacardina.iſ C õtrꝗſciati

cam podagra ⁊ cxrogrã ſuccus feniculi cum

melle decoquatur:et cũ tali melle dent. 2. ij.

hermodactiloꝝ.⁊.Z.i.ſeminis feniculiꝛ fiat
electuarium quod moꝛe benedicte poteſt ſu⸗
mi.i Et nota ꝙ ĩ doſi debẽt poni vncie due
vel tres hermodactili.¶ Contra yliacaʒ paſ
ſionem fiat decoctio mellis addita aquane
exuratur: ⁊ ne mel exeat:⁊ ex illo melle addi⸗
tis. Z.ij.hermodactili ⁊ cxnamomi det᷑ pul⸗
uis hermodactili:ſuꝑfluã carnẽ coꝛrodit.
¶ Puluis eius cõficiatur cũ ſapone gallico
⁊ licinium intinctũ fiſtulis.imponat᷑ etiã pul
uis eius cretico.Conficiatur cũ aliqua mels

licina cerebꝛum confoꝛtante.Et fluellumde

bombace intinctum narib ſi immittitur ce⸗
rebꝛum confoꝛtat:⁊ polipum coꝛrodit.
¶ Johãnes meſue. Solutiõe educit flegma
groſſum:⁊ a iũcturis ꝓpꝛie.Et eſt medicina
magna artetice ⁊ podagre ſumptus:⁊ catha
plaſmatus: ⁊ ꝓpꝛie cum farina oꝛdei.

„

(¶ Et vitellis ouoꝛũ qaut mica panis pinguis

⁊ vitellis oui.Etvſus eius impinguat coꝛpꝰ
⁊ augmentum efficit in ſpermlaa.
¶ Et eſt medicina bona vulneribo. abſtringit
enim ſoꝛdes coꝝꝛ ⁊ conſumit carnes putris
das in eis. Doſis eius eſt ab aureo vno vſq;
ad duas.Cõſeruatur aũt ꝑ annos tree.

Capitulum. etrrii .

28

dNπ

De Herbis

Ermerocalles.latearius.Herme
h rocalles:id eſt plantavt bulba emati
cus qͥ manducatur.fructꝰ eius eſt ſi
cut narciſcus.differens ab eo in floꝛe tantũ.
¶ Oyaſcoꝛides ca. hermerocalles. Herme⸗
rocalles aut cathalepten velut bulbo emati⸗
cus.Folia habet ⁊ haſtã ſimilẽ lilio.in initio
cũ inceperit aꝑire floꝛes lilij oſtẽdit tres vel
quattuoꝛ:ſed poſtq; floꝛuerit virideʒ facit co
loꝛem bonũ ⁊ odoꝛatũ.Radix eius ĩ magni⸗
tudine ſimilis eſt bulbo:ſed paulo maioꝛ.

Dperationes
¶ Dyaſcoꝛides. Hec ſi bibita fuerit: humo⸗
rem ſoꝛdidũ matricis excludit.¶ MDẽſtruis
imperat. Yolia eius carhaplaſmatibus ad⸗
hibita combuſtionibus medicantur.

R .
S⸗èðð . =
—
£☛0

FErba paraliſis. Platea. DHer ba pa⸗
b fraliſis: ſiue herbaſanctipetriſiue pa
ralitica ſiue artetica:q̃ ola idẽ ſunt.⁊
eſt herbꝗ cuiꝰ folia floꝛere incipiũttꝑe hye⸗
mis:ꝗᷓ ſe extẽdũt ĩ terra qſi cirina vt alis fa⸗
gus. ſlor⸗ citrinũ ꝓfert ca.ẽ ⁊ ſic. cõplexiõis.

Bperationes

¶ Dyaſco. Hec herba doloꝛibo medet᷑ mem⸗
bꝛoxꝝ. Evli eiꝰ ⁊ flores hũida ⁊ non ſicca qñ
ponunt᷑ ſuꝑ empetiginẽ ⁊ pannũ expellit eos
reſoluũt oẽm ſuꝑfluitatem.i¶ Et ↄuenit ba
bentibo catarrũ:⁊ mitigat doloꝛẽ capitꝭ illis
qͥ ſunt frigide cõplexiõis.¶ Et oleũ en eſt iu
uatiuũ in byeme.⁊ ſi bñs calidã cõplexionẽ:
odoꝛet nimiũ de ipſo cũ eſt viridis.¶ Idem
Aben meſuav. Confert bumiditatibus ⁊ fle/
gmati ſalſo ⁊ ſenibo frigide cõplexiõib.⁊ cõ⸗
fert doloꝛibo iuncturaꝝ.¶ Remouet loqlam
amiſſam ppter apoplexiã vel paraliſimĩ po⸗
tu ſumptum eius ſuccus auriũ.i.vel.ij.

R

BBWE

Capitulum.ccxxv.
Erba graſſula. Actoꝛ. Herba graſſu
h la eſt herba de q̃ iuuenit᷑ maioꝛ ⁊ mi⸗
noꝛ.Et minoꝛ eſt vermicularis. de ꝗ
habetur in capᷣ.vermicularis inferius de V

Maioꝛ eſt herba habens folia tenera ⁊ pin⸗
guia:in quoꝛũ ſuperficie eſt boꝛra.

Hoyoperationes

¶ Valetðᷣ ignis arſuras.ſuccꝰeiꝰcurat rami
cẽ pueroꝝ.¶ Di acc

iant folia graſſule ⁊ ci
me oliuaꝝ ⁊ terant᷑ ſubtir cũ axũgia poꝛcire

centi.⁊ expmat᷑ ꝑ petiã:⁊buliat᷑ cum modico
yino albo qbo admiſceat maſtix ⁊ olibanũ:et
poſteg ynga. 9. i)

ddo O d

dn

Capitulum.ccxxuj.
Erba fetida.⁊ ẽ herba ſubtiliba folijſ
h ſilis herbe qᷓvocat᷑ abꝛotanũ plea ſe⸗
minibſimilãtib ſemibo lũbꝛicoꝝ.ſa⸗
poꝛ eiꝰ vᷣgit ad amaritudinẽ nociuã:ſ̃uiſ odo
ris.⁊ ſapoꝛ eiꝰ ẽ amarꝰ cũ aliq̃li ſalſedineꝛ ſti
pticitate pauca.⁊ ẽ calidioꝛ abſinthio:⁊debi

lioꝛ abꝛotano. Dp- kratio nes

¶ Eſt mala ſtomacho:⁊ claudit oꝛificiavena
rũ matricis:ſic ꝙ cathaplaſmata ſupꝛa ven⸗
trẽ calida.¶ Conſtringit ſanguinẽ exeunteʒ
poſt partum:⁊ tempoꝛe menſtruandi.

Capitulum. hcxxvij.
Erirũüdina ſiue hgrüdina. Actoꝛ. Ha
hb rundinã ponit Iſido ĩter arboꝛes.⁊
hboꝛauaocvt videt᷑ ꝓter q̃ſdã ſpeciales.q̃
rũ tãta craſſitudo ⁊ magnitudo eẽ ðꝛ:vt ex il
lis naues ⁊ edificia fabꝛicent᷑.De cetenꝭ autẽ
dictũ ẽ apud Iſið.ĩter herbas incultas ⁊ in
ter ſatiuas.¶ Alex.ĩ epla ad Ariſto. Poſt vi
ctoꝛiã nr̃am de Dario rege obtentã:acceptꝭ
centũqngita ducibo indoꝝ:qͥ bꝛeuitates iti
neꝝ nouerit: cũ ꝑgeremꝰ pᷣter flumẽ apparu
it.cuiꝰ ripa harũdo pedu ſexagenum velcie⸗
bat. pinoꝝ:abietũq; vincens in craſſitudine

Tractatus

roboꝛa:eaq; indi vtunt᷑ ad edificia.Aqua ve
ro fluminis guſtu elleboꝛo amarioꝛ erat.quã
nec hõ bibere nec pecus etiam ſine toꝛmẽto
poterat. Deindevidimus hoĩes nauiculis ꝑ
flumẽ vebi rotũdis ex harũdine:qͥ nob oſten
derũt vbi dulcem aquã poſſemus inuenire.

Pyoperationes
I¶ Pli.li.xvi.Harũdines pᷣmatũ tenẽt inter
aq̃t icos frutices frigidis gaudẽteſ.Bellipa
ciſq; experimẽt is neceſſarie ſũt:atq; etia in
delicijs grate.His enĩ oꝛientales ppli bella
ↄficiũt dũ ſpicula calamis addũt.iſ Nullus
gũt ſagittꝭ aptioꝛ eſt calamꝰ qᷓ;i theno bono
nienſi amne cui plima ineſt medulla:ponduſ

q; volucre.Cõtra flatꝰ SS libꝛa.qp⸗

pe nõ eadẽ gr̃a belgic.¶ Dec eſt creticis cõ
mẽdatiõibo.q;q; pꝛeſerant᷑ indi.q̊ꝝ alia qͥbuſ
dã videt᷑ natura:qñ ⁊ haſtaꝝ vicẽ pᷣbẽt addi⸗
tis cuſpidibo. Harũdo deniq; indica arboꝛe⸗

am hʒ amplitudinẽ:q̃lis videt᷑in tẽplis. Fo⸗

„

lia vero bꝛeuia.nauigioꝛũq; vicem pꝛeſtãt)ſi

credimus )internodiaſingula. ¶ Pli.li. xvij.

Alla qᷓ naſcit᷑ in india ⁊ ſyria odoꝝ vnguẽto-
rũq; cauſa. Vrinã mouet cũ gramine vl apij
ſemine ecsctameſnacgchaemoru. 42
ropiſi pꝛodeſt ac tuſſi etiam ſufficit.

3

un
P0,0u
oꝛmeto

lis ?H

dboſten
wan

De Herbis

.
X„ .

Capitulum. cxxviij.

Vſquiamus.Iſido. Juſqamꝰ
eſt herba ſic a grecis appeilata

1i ſead alatinis herba calicularis

dDdicit᷑: eo ꝙ; caliculi eiꝰ i figura
Ccancaroꝝ naſcant᷑ vt ⁊ malipu
nici.quoꝝ oꝛa ſerrata ſunt.hñtes intrinſecꝰ
ſemina papaueris ſilia. Hec berba ẽ inſana.
vocat᷑ eo ꝙ vſus eius ꝑiculoſus eſt.deniq; ſi

bibat᷑ vel edatur inſaniã facit vel ſomni ima
ginem turbidã. Dyaſ.m trãſſationẽ noſtrã
ca. de Juſquiamo. Juſquiamꝰ frutex eſt par
uus haſtam habens groſſioꝛẽ et folia lata et

oblonga diuiſa nigra ⁊ aſpera.iuxta cuiꝰ ha
ſtas ſunt capita plena ſemine. Sed iuſquia⸗
mi tria ſunt genera.vnũ purpureũ floꝛeʒ ha⸗
bens:⁊ ſemẽ nigrũ:folliculos duros ⁊ ſpino
ſos. Alteꝝ vero floꝛes mellinos hʒ ⁊ follicu
los molles.ſemẽ obꝛufum ſiẽ eriſmon. Am⸗
be vero iſte maniã pᷣſtant ⁊ narcotice ſunt et
minus vſuales. Tertiũ vero genꝰ eſt cuius
vſus frequẽtatur.folia hʒ pinguia ⁊ mollia:⁊
chili.ſucci plena:fioꝛes albos ⁊ ſemen albuʒ
ꝓferens.Haſcit᷑ in loc; maritimis ⁊ inripis.

ſemen vero vtile eſt albũ:qð minꝰ ſi inuentũ

fuerit ruſum fecundat᷑ Nigrum vero inutie
elt. ſemen eiꝰ ⁊ foliq exiccant.haſta ipᷣiꝰ tun

ſa ⁊ expꝛeſſa. Hic ſuccus in ſole ſiccãdus eſt.

qꝛ vtilis eſt vſuipoſt annũ.ſemen eiꝰ ſiccũ in
calida miſſum tunditur et expeimit᷑.eſt vero
ſuccus melioꝛ viridis q; ſiccus. Multivero
farine triticee ſuccum eius admixtum factꝭ
trociſcis reponunt.Galienꝰ octauo ſimpli⸗
cium farmacoꝝ ca.de Juſquiamo ſᷣm trãſla
tionem arabicam. Juſquiamus cuiꝰ ſemen
nigrũ eſt.⁊ ſignũ ſuꝑ hoc ꝙ ſu ſemen nigrum
eſt ꝙ flos eius vergit ad rubedinẽ.ſacit ma⸗
niã ⁊ ſubeth. Ille vero cuiꝰ ſemen ſubꝛufum
eſt: cognoſcit᷑ in boc ꝙ flos eiꝰ eſt cirrinus.⁊
eſt ꝓpinquus pmo in virtute.⁊ ꝓpter h̊ opoꝛ⸗
tet ꝙ caueatur ab his ambabo ſpeciebo:⁊ nõ
vtatur qͥs eis:qꝛ nõ eſt iuuamentũ in eis:ſed
occidũt. Juſquiamus vero habens ſemẽ al⸗
bum ⁊ floꝛem albũ.eſt cõueniens vſui medi⸗
cine.⁊ eſt in tertio gradu fri.⁊ ſic.in.ij⸗

Dyaſco. Atilis eſt ſuccus ſemini viri vo
lutario. Confectionibus collirioꝛum mixtꝰ
reuma viſcidum ⁊ calidum compeſcit.
¶ Doloꝛem aur ium mitigat. Stericas cau
ſas medendo cõpeſcit mixtꝰ polente.vel vt
cathaplaſma adhibitꝰ tumoꝛes podagricos
ſpargit. ¶ Semen ei' omĩa ſimiliter facere
nouit.maxime tuſſient iba ſubuenit ⁊ cathar

rum ſoluit. reuma oculoꝛũ ⁊ doloꝛẽ cõpeſcit

obulo vno cũ ſemine micomis et mulſa mi⸗/
xtus ⁊ bibitus fluxui matricis ⁊ ſanguinem
reijcientibo opitulatur.¶ Semen eius ſolũ
podagricis auxilium vino mixtum ⁊ catha⸗
plaſmatibo adbibitũ:tumoꝛẽ teſtiũ ⁊ mãamaꝝ
ſoluit. ¶ Oultꝭ alijs cathaplaſmatibo neceſ
ſario miſcet᷑.folia eiꝰmaxime cũ polenta mi⸗
xta ⁊ in cathaplaſmatibo adhibita doloꝛem

tollũt. cum vino bibita ter aut quater febꝛes

empialas ꝓhibet.¶ Eocia ſicut olus ⁊ come
ſta ſtatim maniã faciũt.Radix eius cocta in
aceto doloꝛem dentium oꝛi retenta mitigat.

Capitulum. ccxxix.
AIniperus. Iſido. Juniperus grece
i dicta eſt. ſiue qꝛ ab amplo in anguſtũ
finit.ſiue eo ↄceptũ ignẽ diu tene⸗
at. ita ſi pꝛune ex eiꝰ cinere cooperte fuerint
vſq; ad annum perueniant. Piro enim grece
id eſt ignis latine. Juniperus auteʒ alia par⸗
na eſt. alia magna. Pli.li.xij. Piperis granũ
cuiꝰ arboꝛĩ italia naſcit᷑ Juniperi baccꝭ mi⸗
re vim trahẽtibo adulterat᷑. Sera.li.ag.capᷣ.
halbilhalach.i.iuniperꝰẽ vna ex ſpeciebo ci⸗
pꝛeſſi maſculi.Et oẽs ſũt q̃ttuoꝛ ſpẽs.⁊ ſũt iu
niperꝰ? habel.i.ſauina? zerbiꝛ gara.i.imipe

Trattatus

ms qᷓ noĩat᷑ qrconas. Eſt ex ea alia magna:
glia parua.⁊ bʒ fructũ quendã:cuiꝰ fructus

eſt magnꝰ ſicut Nabacb.⁊ in lr̃a habel dicit

ſicut ʒaroꝛ.⁊ q̃dã cuiꝰ fruct? eſt paruus ſicut
faba.niſi qꝛ ipe eſt rotũdus totꝰ. Gal.vi.ſim.
far.ca.de iunipero. Virtꝰ arborꝭ huiꝰ eſt ca.

ſic. in.iij. gra.ſed caliditas ipſiꝰ fructꝰ ẽfᷣm
hoc.ſed ſiccitas eius eſt in pncipio tertij Et

idem Sera. Sauina eſt illa qᷓ dicit bꝛachos

ſiue bꝛacheos:⁊ nõ habet fructũ.⁊ nos de il⸗
la dicemus in ca. Sauina. infra de s. Sed

zer bin eſt illa que dicit padras.⁊ habʒ fructũ
ſilem fructui cipꝛeſſi.niſi qꝛ eſt minoꝛ eo ſatꝭ.

Et eſt ex zerbin parua ſpinoſa.⁊ fructũ ſimi⸗
lem fructui iuniperi:cuius magnitudo eſt ſi
cut granum mirti:ſed eſt rotundũ.et virtus

zer bin eſt ca.⁊ ſic.in.iij.gradu. Sed garaeſt
ſpecies parua reſpectu zerbin. Oemoꝛia eiꝰ
veniet in ca.laurus de..

HDyperationes

Archeutos ſiue Arconos. Juniperus ma
gna ⁊ parua. Ambe calefaciũt ⁊ ſubtiliant.⁊
pꝓuocãat vꝛinã. Et qñ fit fumigatio cũ eis ex⸗
pellit venenoſa reptilia.Et habet fruetꝰ:cus
ius qͥdã reperit᷑ in magnitudnne auellane.⁊ qͥ
Adã in magnitudine fabe.niſiq eſt rotũdus:⁊
habet odoꝛẽ bonum.⁊ eſt dulcis habens in

ſe aliqᷓntulũ amarituchs. ¶ PDval. ca. de iuni⸗
pero ᷣm trãſlationẽ grecã. Juniperus arboꝛ

glia ẽ pgrua:alia magna:ſed vtreq; acrioꝛis
ſunt vᷣtutis atq; mictualis ⁊ inſenſibilis.
Auer.qͥnto colliget ca.de iunipero. Juni⸗
ber Focer abel ca.ẽ ⁊ ſic.in.iij.gra. Pau

lus ca. de vernice Gũmi ipᷣiꝰ arbor ẽ vernix
Itẽ Dyaſ. Pꝛunis impoſite fumigio.ſ. ede
U⸗

tes fugãt.fructꝰ eiꝰ iocũdus eſt ⁊ odoꝛis
mi ſi in oꝛe detinet᷑⁊ euſtomachus eſt.⁊ coꝛa
ci vtilis eſt.tuſſim ſedat. Ventre⁊ inflatio⸗
nes ſedat.toꝛtiõibo alia bibita ſubuenit.Cõ⸗
tra venena pᷣſtat auxiliũ.diureticũ eſt illi ad⸗
iutoꝛiũ. Spaſmatibo ⁊ reumatibo pꝛodeſt.
O ffocatiões ſtericas tollit. Appellat᷑ autẽ
agrecis archiotides.ſuccꝰ eius medet᷑ vipe⸗

ra vexatis.i Succꝰ eiꝰ exuſtus atq; cũ 23

illinitꝰ lepꝛã deſpuit. Elimatio autẽ ligni ei⸗
potui data interficit. Lacrimus eius potui
datus tuſſim:ventrẽ atq; perotidas ſanat.
¶Auer.abel ꝓuocat vꝛinã ⁊ mẽſtrua plꝰ oĩa
aliare donec facit mingere ſanguinẽ. Et fa⸗

cit aboꝛſum ⁊ extrabit fetũ moꝛtuũ.Pꝛo iſta

ſpecie lege Gauinam infra de s.

Capitulum. tcxxx.
i Aiube. Aui.li. ij. ca. iuiube. melioꝛes
ſit.maioꝛes eaꝝ frigide ſũt in pꝛimo

7% UOρR

S 8

nn
en

De Herbis

equales in ſiccitate ꝛ⁊ humiditate.et ſunt de⸗

clinantes parum ad humiditatem. Et nutri

mentum earumꝛ digeſtio ſunt difficilia. Et
ſermo quidem in eis bonus eſt ille quem di⸗
xit Galienus. Hon reperi iuiubas in conſer
uanda ſanitate ⁊ remouenda egritudine ali⸗
quid operantes.ſed reperi eas difficilis dᷣ
geſtionis ⁊ pauci nutrimenti.

HPHyperationes
Auicenna.Confert acuitati ſanguinis ca
lidi:⁊ extimo ꝙ illud eſt pꝛopterea q ingroſ⸗
ſant ſangninem ⁊ viſcoſum faciunt ipᷣm.
¶ Et illoꝛum extimatio qui putant ꝙ ipᷣe cla
rificent ſanguinem ⁊ lauent eum eſt extima⸗
tio coꝛrupta ad quam ego non declino.
Idem.Conferunt pectoꝛi ⁊ pulmoni. Sũt
mali ſtomacho difficilis digeſtionis. Exti⸗

mant quidam ꝙ conferunt doloꝛi renum et

*

Tapitulum. ccxxxj.

Aincus. Ser apion libꝛo aggrega.
ca.Dis.aucto.Dyaſcoꝛidis.Dis:id
eſt iuncus. Eſt herba cuius due ſũt

ſpecies. Ana ipſarum habet acutas ſummi⸗

fates.⁊ iſta etiam ſpecies ſimiliter diuiditur
in duas.quia ex ea eſt que non habet fructũ.
Alia eſt que habet fructum nigrum rotun⸗
dqum.⁊ canna huiꝰ ſpeciei eſt groſſioꝛ q;ᷓ cans

na alterius. Et eſt tertia ſpecies que habet

cannam groſſioꝛem adhuc ⁊ magꝭ cannoſaʒ
qᷓ; ſupꝛadicte due ſpecies.⁊ hꝗ ſpeciei fruct⸗
dui eſt in ſũmit atibo eius eſt ſimilis fructui

iunci ſupꝛadict arum ſpecienmnmm. ·

Bperationes

¶ Idem aucto. Galieni. Huiꝰ herbe ſũt due
ſpecies.vna earũ eſt ſubtilioꝛ ⁊ durioꝛ.⁊ alia

groſſioꝛ ⁊ melioꝛ.i Yructꝰ huiꝰ ſcðᷣ e ſpeciei

facit doꝛmire.ſed ſpecies pma eſt ſititer dua

rum ſpecierum. Ana que nõ facit fructum:⁊
nõ eſt in ea iuuamentuʒ aliqð in medicina.?
alia facit fructũ:⁊ facit ſomnũ:niſi qꝛ eſt de⸗
bilioꝛ qᷓ; pꝛima.⁊ iſta ſpecies facit ſodã.i¶Et
ſubſtantia iſtarum duarum ſpecierũ eſt com
poſita ex terrea pauca frigida pauce frigidi
tatis.⁊ ſubſtantiaaquoſa ca pance calidita⸗
tis.Et deſiccat ⁊ infrigidat: ⁊ eſt narcotica.
¶ Et due ſpecies qñ aſſantin in igne:⁊ ſumũ⸗
tur in potu:ſtringit ventrẽ:⁊ abſcindũt ſuꝑ⸗
fluitatẽ menſtruoꝛũ:⁊ deſiccant qð deſcẽdit
ex humoꝛibus ad partes inferioꝛes.

Capitulum. ccxxxij.

UVdaica.Dyaſ.ca.bierob.i. Judaica

Et eſt herba poꝛrecta virgultꝭ vltra

ulbitũ geniculoſis cũfolijs ꝑ inter⸗
ualla diſtantibo tanq; quercus inciſis ⁊ ſub⸗

albidis. VUires habet acres ⁊ mictuales.

Bperationes

—

2

Trattatus

¶ Dyaſcoꝛides. acit ad capitis ⁊ epatꝭ do
loꝛem.Et ad ſerpentis moꝛſum: aranearum
⁊ rabidicanis.Calculus expelilit.
ydropicos ſanat:vulnera recentia ſuppo⸗

ſita curat.facit ⁊ ad eos qͥ induratas venas

habent.¶ Et cibum reijciunt pꝛopter paro⸗
tidas ſtrinnas collo ligatur.
yctericos ſanat.ʒ.i.ex ſucco folioꝛuʒ ⁊ nar
di.ʒ.iiij.⁊ paululum myrrhe ex aqua ſciatis.
iij.potui data.radicem huius qui ſecum ba⸗

buerit a ſerpen te tutus erit.

NUcenſaria. Dyaſcdꝛides. Incenſa⸗
i ria herba eſt facta ſicut arnogloſſa.
ſed aſpera ⁊ ſuper terram ſpanſa.cu⸗

ius odoꝛ eſt ſicut odoꝛ thuris habens in co⸗

ſtis aliqualem piloſitatem:⁊ albedineʒ ſicut

enula. Et folia habent foꝛmã aliqualiter coꝛ

dis naſcentia.

Pyperationes

¶ Dyaſco. deſiccat bumiditatem pectoꝛis:⁊

confoꝛtat neruos.iEt valet ad coꝛizam.

apitulum. ccxxxiiſ.

Ndicus. Ser 2 li aggre. ca. Nilech.

i auct. Dyaſco. Eſt de io domeſticꝰ:

ſilueſtris.Et domeſticus eſt illequo

tinctoꝛes vtuntur Cuiꝰ foliũ eſt ſimile folio
plantaginis.niſi qꝛ eſt magꝭ viſcoſuʒ ⁊ foꝛtio

ris nigredinis.⁊ habet ſtipiteʒ lougitudinis
bꝛachij vniꝰ. Sed agreſtis aſſimilat᷑ dome⸗
ſtico.niſi qꝛ foliũ eiꝰ eſt magꝭ ſimile folio la⸗
ctuce.⁊ habet ramulos longos plures gra⸗
ciles cũ mult ramuſculis:quoꝝ coloꝛ tẽdit
ad mbedinem.⁊ in ſummitatiba ramoꝝ ſunt
vagi nole multe ſimiles linguis.Et eſt in eis
ſemen. ⁊ habet floꝛem paruũ ſlubtilem. Et ide
aucto.Gal. Domeſticꝰ eſt ille quo vtunt tin⸗
ctoꝛes.ſapoꝛ eius eſt amarus:ſtipticꝰ:⁊vtᷣms
eius eſt en iccat foꝛtiter ſine cacumine.Et
idẽ auc.
eleuat᷑q; cũ ſtipite ſuo longitudie vnius bꝛa⸗
chij.⁊ hʒ germina ramoꝝ. n ſũmitate ſuaẽ
flos ſicut flos coꝛiandri:⁊ ſiccat᷑ ⁊ terit᷑⁊ po
nitur cũ alcanna.Dicũt quidazʒ ꝙ achlem:id
eſt indicus eſt arboꝛ nilet chatis.⁊ neſme ſũt
idem. Et idem aucto. Iſaac henaram alcat
⁊ neſme ſunt idẽ.Et eſt halhac.⁊ eſt plãta ha
bens foliũ longũ plus q; foliũ ſalicis.Et aſ⸗
ſimilatu folio faſeoli colorꝭ quaſi aurei:ſed

Dperationes

loeſme.Eſt arbuſtũ puluerulentũ:

maius eſt.⁊ eſt calidũ ⁊ ſiccum ⁊ ſtipticum.

Capitulum. ccxxxiij.

A

2
*.

De Herbis

¶ Sera. auc.Gał. Uirtꝰindici incarnat ⁊ re
ſoluit ⁊ cõglutinat vlcera q̃ ſunt in coꝛpoꝛib⸗
duris.etiã ſi fuerint in capitib muſculoꝝ.et
abſc indit fluxũ ſanguinis ⁊ diſſoluit ⁊ minu
it apᷣata mollia.et cõfert vlceribo putridis ⁊
coꝛroſiuis.i¶ Idẽ auct.Dyaſ.Emplaſtrũ cũ
folijs eiꝰ cõfert apoſtematibo ⁊ vlceribo. HNã
in pncipio ipᷣoꝝ cõglutinat ea ſua caliditate.
et abſcindit fluxũ ſanguinis.ij Et curat foꝛ⸗

micã et heriſipilã.Et agreſtis foꝛtioꝛis ẽ vᷣtu
tis.et cõfert ſpleneticis qñ bibitur.et fit em⸗

plaſtrum cũ eo.et iuuat plus q;pꝛimus.

W.

Capitulum. axxv.
Sopus. Platearius. Iſopus ẽca.
i er ſielin iin gra. Airtute habet 'm fo
lia et floꝛes:nõ ᷣm radicẽ. In eſtate
cũ floꝛes ꝓducit colligit᷑ in vmbꝛoſo et nõ fu
moſo loco ſuſpendit᷑ ⁊ deſiccat᷑in medicinis
abiectis ſtipitibo floꝛes ⁊ folia ponunt᷑:ꝑ an⸗
num ſeruant. virtutẽ habet diureticã diſſoh
uendi: attrabendi:conſumendi.

Dperationes nn
¶ Iſi. Iſopꝰ ẽ herba purgãdis pulmonibus
aln veteri teſtamento aſpgebant᷑ cũ
faſciculis iſopi qͥ agni ſanguĩe volebãt mun

dari HNaſciturĩ petris herens ſaxo radiciby,

¶ Papias. Iſopus eſt herba humilis:calefa
cit ⁊ flegma deducit.eius radicib nihil foꝛti
us et penetrabiliꝰ inter ſaxa.¶ Platearius.
Contratuſſim frigidãvalet vinũ decoctiõis
eius et ficuũ ſiccaꝝ.ad idẽ valet electuariuʒ
qð fit ex ea ſcʒ ex iopo.¶ Auicẽ. Iſopꝰ alia
eſt montana.alia oꝛtiua calida et ſicca in ter

tio.et eſt ſubtilis ſicut oꝛiganũ.Potus eius

caloꝛẽ bonũ facit.et eius gũmera veſtigia in
facie abſtergit.Cũ vino bibita reſoluit a po
ſtemata dura. ¶ Cõfert pectoꝛiꝛ pulmõipati
entiba diſſurriã et tuſſi antiq̃. Soluẽdo aũt
educit flegma et aſcarides ⁊ vermes.i Ua
let etiã ſpleni et ydropiſi.decoctio eiꝰ cũ ace
to et oximelle ſedat doloꝛeʒ dentꝭ.Et vapoꝛ
decoctiõis cũ ficis cõfert.ſonitui auris.Et
ipᷣa etiã cocta fit emplaſtrũ:tarfati ⁊ ſangui
ni moꝛtuo ſub palpebꝛa.¶ Cõſtantinꝰ. Ilo⸗
pus cali.eſt et ſic.ĩ tertio gra. Succus eius
cũ ficubo coctus:et melle ⁊ ruta bibitꝰ apo⸗
ſtemata pulmonis anhelitꝰ et duricies. tuſ⸗
ſim et catarrũ ad gulã de capite deſcendentẽ
curat.lumbꝛicos occidit. Apoʒima cum mel
le groſſos bumoꝛes diſſoluit.i¶ Ideʒ. Si cũ
ficubo ſiccis vtatur:et ventrẽ humectat ⁊ cu
tem clarificat.Cũ aceto cocta ſios tim̃ ablu
atur:ex ea doloꝛẽ dent iũ amputat auribo in⸗
de fumigatis doloꝛem et ſonitum placat.
¶ Raſis. Iſopus vt oꝛiganũ valet. Pectus
et pulmonẽ purgat.Aſmat i quoq; ⁊ tuſſi an
tique confert. Ylegma et vermes e coꝛpoꝛe
educit.¶ Plinius libꝛo.xxvi. Iſopi qͥnq; ra⸗
mi cũ duobo rute ac vicis triba decocte toꝛa

cem purgat.i¶ Iterum. Iſopi faſciculus cũ

quagrante mellis ad tuſſim decoquitur.

8

12

„ 2„

Trattatus

Capitulum.ccxxxvj.
Sopum humidũ.Dyaſco.ca.de vſo
v po humido ſ̃m trãſlationẽ noſtram.
op cerotũ eſt q̃ſi ſoꝛdes.⁊ ſuccus
lanarũ ſuccidarũ q̃ hoc modo colligit᷑ LQane
ſuccide ⁊ ſoꝛdiſſime mox detunſe mittunt᷑ in
vas qquã calidã hñs.⁊ ſic accendit᷑ ignis vt
aliqd ferueat: deinderefrigerat.⁊ qð ſupna⸗
tauerit in modũ pinguedinis abꝛaditmanu:
⁊ vas ſtanneũ abſtergit᷑⁊ ſic ipᷣm vas replet
pluuiali aqua ⁊ coopertũ tenui lintheo ad ſo
pidat᷑ ⁊ reponit᷑. Adulterat᷑ cũ pinguedine et
cera.ſʒ intelligit᷑ ꝙ ſincerũ odoꝛẽ lano ſucci⸗
de ſeruat. Sera.li.aggre.capᷣ.Cenfaraffab.
Et eſt pinguedo q̃ eſt in lana.q̃ fit in hũc mo
dum. Accipe lanã ſuccidã vel mollem:et la⸗
ua eam cũ aqua calida:⁊ in ſole calido.et ex⸗
pꝛime totũ qð in ea eſt ex ſoꝛde.⁊ pone ſoꝛdici
em uülã in vaſe habẽte oꝛificium latũ:⁊ pijce
ſuꝑ eam aquã infundens ab alto cum impe⸗
tu vt ſpumã faciat.Deinde agita agitatione
foꝛti vt multã faciat ſpumã ſuꝑ aquã abſter⸗
ge aquã marinã cũ ĩpetu donec ſpumaſedet
oĩno:⁊ tunc tolle pinguedinem ſupꝑnatanteʒ:
⁊ pone in vaſe terreo.deinde pꝛoijce ĩ vaſe ite
rum aquã aliam ⁊ agita ſicut feciſti pꝛimo.et
pꝛoijce ſuꝑ ſpumã eius aqquã marinã:⁊ dimit
te ſedari ſpumã ⁊ collige eam. Et facias hoc
quotiens ſpumam videri.deinde accipe pin
guedinem quã aggregaſti ⁊ malaxa eaʒ cum
manibo. Et ſi aliquã in eis inuenies ſoꝛdem:
extrahe ipᷣam aquã agitando.Et facias hoc
totiẽs donec videas ipᷣam albam ⁊ purã pin
guedinem ſine admixtione alicuiꝰ rei.⁊ cum
hoc feceris pone in vaſe terreo ⁊ ſerua.

Dperationes
¶ Serga. Melioꝛ ex yſopo humido eſt illud
qð eſt molle qñ tangit ſine aſperitate habẽs
odoꝛẽ lana ſuccidi.Et qn diſſoluit᷑nõ appa⸗
ret ibi aliqua groſſicies ſicut in adulterata.
Et virius hui eſt calefactiua:mollificatiua
vlcerũ iduratoꝝ.⁊ ꝓpꝛie vlceruʒ matricis qũ
miſcetur cum melle ⁊ butiro. SJM
Et quando fit ſuppoſitoꝛium cum eo puo
cat menſtrua ⁊ expellit fetu m⁊ ſecundinam
Etquando miſcetin cumſepe anatis cõfert

vlceribus ani ⁊ vlceribus virge 7 teſticuloꝝ

⁊ exiſtentibus circa laco illa.
¶ Et cõfert pꝛuritui lacrimaliũ oculi ⁊ groſj
ſiciei palpebꝛarum. Et ponitur in vaſe nouo
ſupꝛa leneʒ ignẽ:⁊ dimittit᷑ donec veniaĩ pin
guedo eius:⁊ fiat cinis.⁊ eſt conueniens ci⸗

em biduo ponit᷑⁊ ſic tertio die aqua delim⸗

nis in collirijs ⁊ medicinis oculoꝛum.
¶ Et confert moꝛſibo venenoſis ⁊ fluxuiven

tris antiquo ⁊ vlceribus inteſtinoum.

¶ Et abſcindit fluxum menſtruoꝛum: et diſy-
ſoluit ſanguinem congelatum in ſtomacho.

⁊ quendo ſumitur in potu mundificat vlce⸗

ra pectoꝛis ⁊ pulmonis.

Et quando miſcetur cum butiroꝛ fit naſca
le cum eo poſt munditicationem matricis:⁊

pꝛohibet impꝛegnationem.
¶ Et qñ datur in potu mulieribopoſt partuʒ
facit eas adhibere ad impꝛegnationem.

—

4 Cap itulum.ccxxxvij.

Arabe. Plateariꝰ. Rarabe ẽ gũ⸗
mi arboꝛis vt gemma vnde annu
Kk li fiunt. Vnde electrum ſuccinum
karabe ſub eodem ponuntur.quia

electrum eſt karabe. Unde babemꝰ in alexã⸗

dro capitulo de diſſinteria trociſcis dyale⸗
ctrũ.Itẽ Seruius ſuꝑ bucolicon Virgilij
in egloga paſtoꝛis dicit:ꝙ electrũ poſt ſuc⸗
cinũ. Itẽ Caſſiꝰ felix tractatu de trociſc; dy
cit: Trociſcos de ſuccino ⁊ eſt electrũ:⁊ de⸗
ſcribit trociſcos de Rarabe.Eſt autẽ gummi
arboꝛis dicte dyaſagiros.⁊ ẽ ſpecies populi

71

— 4 — — ———— — — mmm ee f f f f

— ——————MNũ

—— — —

QO

De Herbis

arboꝛis.vt patʒ in illo capitulo agiros.verum
aliud facit capitulũ de populo diuerſe ſpeciei
ab illo. Auiceñ.lib.ij.de eo duo facit capitula.
Vnum de hauro: cui conſonat capitulum de
populo arboꝛe. Aliud de ha uro romano: cui
conſonat capitulum de agiros.quodetiam ex⸗
ponit diaſcoꝛides ꝙ eſt populus arboꝛ. Auicẽ⸗
na dicit ꝙ eſt achiroſa:volens dicere agiros.ſʒ

in arabico eſt achiros cuius gũmi vt dicit Aui

cẽna: eſt karabe.Et diaſcoꝛides dicit ꝙ ex hac
arboꝛe ſuccinũ naſcitur ſᷣm quoſdam.⁊ in rho⸗
danum diſtillat.⁊ ipſum eſt electrũ:vt oſtenſũ
eſt ſupꝛa.Due ergo vident᷑ eſſe ſpecies huius
arboꝛis. Vna calide complexionis.Alia frigi
de.ſicut ꝑ vtrũq; textũ colligit᷑.¶ Auicenna li⸗
bꝛo de viribo coꝛdis karabe.calida eſt in pᷣmo
ſicca in ſcdᷣo.aliqͥ volunt ꝙſit frigida. Paulꝰ
de karabe. Rarabe eſt gũmi arboꝛis haur ro⸗
mani:⁊ calefacit caliditate temperata cum pau
ca frigiditate. Bulcaſim eben aben aʒarin. li⸗
bꝛo eien ſeruitoꝛ karabe ſic aſſat᷑ ⁊ cõburi
tur. O poꝛtetq frangas karabe in fracturꝭ par
uis et aſſa vna vice vel duab ⁊ ſerua. Sʒ com
buſtio eius eſt in hũc modũ. Accipe ollam vic

tilem. et pone karabe intus ⁊ claude os eiꝰ cũ
Iuto. ꝛ pone in igne vnanocte. deinde extrabe

et vlere ettere. „
Dperationes.
¶ Auicenna. Habet pꝛopꝛietatem confoꝛtan⸗
dicoꝛ ⁊ letificandi ⁊ repellendi cardiacam: et
foꝛtificandi ſpiritus. “M
¶ Serapion. Rarabe ſumitur in potu et pꝛo
hibet curſum humiditatum ad ſto machum:⁊
abſtringit ventrem ⁊ ſtomachum. ⁊ confoꝛtas
eum.⁊ abſcindit fluxum ſanguinis.Et quan⸗
do coꝛtex huius arboꝛis inciditur mimutim:⁊
ſeminatur in letamine:oꝛiuntur ibi in toto an
no fungi ad comedendum. H

¶ Paulus. Karabe eſt gummi arboꝛis baur

romani quod quando bibitur retinet fluxum
ventris ⁊ ſtomachi:⁊ ſanguinẽ vndecũq; fluit.
Etputant quidam ꝙ ſit ſandaraca.⁊ dicũt ꝙ
karabe ſodoma huius eſt gummi.⁊ eſt gummi

funeris eo ꝙ latini ponebant ipſum ſuper coꝛ/

poꝛa defunctoꝝ. —
¶ Et idem auctoꝛitate Albuberig. Caliditas
eius eſltemperata cum pauca frigiditate.⁊ ha
bet pꝛopꝛietatem retinendi ſanguinem.⁊ pꝛo⸗
pꝛie in tenaſmone.Et confert cardiace.⁊ ſtrin
git ventrem.
¶ Et idẽ autoꝛitate begde. Karabe calida eſt
retinet ſanguinẽ vndecũq; fluentem.
¶ Et idem auctoꝛitate Alcaʒi. Suſpenditur
ſuꝑapoſtema⁊ confert.⁊ eſt frigida.Et con⸗

„

fert cardiace ⁊ ſputoſanguinis:⁊ fluxui eius
anaribuus.
¶ Alias virtutes inuenies in tractatu de lapi⸗
dibus pꝛecioſis in capitulo Gagates.

e, A.
E
. J

Capitulum. axxxviij.

Allendula. Plinius capitulo kalen⸗
k dula. ẽ herba cuius ſtipes plurimos
habet ramos. Folia eius ſunt ſimilia
folijs conizi maioꝛis ſʒ anguſtioꝛa et pinguio⸗
ra cum aliquali viſcoſitate et odoꝛe graui:vel
vt coniza. Flos eius auroſus ſimilis eſt auri⸗
gali vel butalmos.ſemina eius q; plimmaoꝛ⸗
dinatim. poſitain capitello quodam habentia
ſoꝛmam coꝛniculoꝛum:et ipſa ſemina ſunt pi⸗
loſa aliqualiter.Eſt calide et ſicce complexio⸗

nis. . B
Dperationes
¶ UVirtutem habet ſtringendi:confoꝛtandi:⁊
deſiccandi. ðM
¶ Contra doloꝛem dentium puluis eius ſi in⸗
noluatur in bombice ⁊ dentib applicetur: ſta⸗
tim doloꝛ ceſſat.ſimiliter naribus intromiſſa
vermem qui eſt in dente occidit.
Contra roſulas pedum valet fomentum ex
ea factum.

*

Tractatus

.
„

7
6
* 3
N 2
. 38 6.
4

3

2*

—

„

.
1
.

„ .
Capitulum. ccxxix.
AUbube. Pliniꝰ capᷣ.de Kubube. Ex
eis ſunt domeſtice⁊ ſilueſtres. Sunt
ffmGãdD⸗e eeß fructus cuiuſdã arboꝛis in partib
Indie naſcentes.Et ſunt triũ generum. Sũt
enim ſilueſtres q̃ ſu nt minoꝛes.⁊ ſunt ſapoꝛis
acuti ſicut piper.⁊ ſunt graues intus plene bꝛe
nis ſtipitis. Sunt etiã alijs ſuperioꝛibo ſilue/

ſtres maioꝛes põderoſe ſiliter et plene amari
ſapoꝛis:ſuꝑioꝛibomelioꝛes. Sunt alie q̃ ſunt
domeſtice omibo pᷣdictis laudabilioꝛes. Inte⸗

rius inanes leuis põderis lõgi ſtipit:modice

amaritudinis. Inſũmitate habẽtes planiciẽ
aliquã:⁊ vbi ↄiungit᷑ ſtipiti cõcauitas eſt q̃dã
cũ maſticat᷑ fumoſitas q̃dam euapoꝛabilis ad
cerebꝛũ aſcendit.Cũ ſimpliciter ponit᷑ iſta in

telligit᷑. Uinus eſt in ſolnis ⁊ in ſemine eiꝰca⸗

lide ⁊ ſicce temperate.i¶ Serapion li.aggre.ca.
kubebe. Rubube eſt planta babens folia mir
te domeſtice.niſi quia ſunt latioꝛa eis.⁊ ſummi
tates eoꝝ ſunt acute:ſicut ſummitates lancee.
Et habet fructũ rotundũ aliqntulum depꝛeſ⸗
ſum ⁊ latum. Inter ſolia eius repertuʒ:qð qũ
maturat᷑ vergit ad rubedinem iuter ipᷣm ⁊ gra

nũ triangulũ.⁊ hʒ ramulos ſiles ramis plante

dicte laros:egredientes ab vna radice ſiẽ agre

4

ſtis. difficile frangibilis. lõgus circiter bꝛachi⸗
um vnum.pꝓlenus folijs.⁊ fructus eiꝰponticus

veciinans ad amaritudinẽ.⁊ coloꝛeius decli⸗
nat ad rubedinẽ.Et idem poſtq; congregaui
inter ſermonẽ Dyaſcoꝛidis ⁊ GBalieni ſuꝑx om
nem herbam inueni ꝙ Balienus non memo⸗
rauit mirtum agreſtem. Et Dyaſcoꝛides non
memoꝛauit Rubebas.Et vidi ꝙ deſcriptio Ga
lieni ſuꝑ kubebas eſt deſcptio Dyaſcoꝛidis ſu⸗

per mirtum agreſtem

PHbperationes

¶ Sera. Semen eiꝰ bibitũ vꝛinã ꝓuocat:mẽ
ſtruis imperat.calculos veſice franat.
yctericis ⁊ cephilargicis medicat᷑. Radixeiꝰ

.

cum viridis eſt a multis pꝛo ſparago comedi.

que amara eſt ⁊ diuretica.

Et idem auctoꝛitate Galieni.Eſt medicina
ſimilis fu.in ſapoꝛe ⁊ vitute.niſi quia eſt ſubti
lioꝛ.multũ ideo fit aperitiua operationum ꝗ

ſunt in coꝛpoꝛe toto.

¶ Et pꝛouocat vꝛinam: ⁊ mundiſicat renes a

lapide
ri. ſtringit venrrem.
¶ Paulus capitulo de khubeba. Kubeba va⸗

₰

let contra frigidum reuma.? confoꝛtat cereb

et curat apoplexiam.

qui generatur in eis.Eteſt bona guttu

d △

ebec
dn

uncl
nin

uuckſ
mnmi

awe
kongn

Mbh,
nct

N

De Herbis

Capitulum. ccxl.
Actuca.yſidoꝛus. Lactuca di⸗
citur eo ꝙ habundantiaʒ lactis
1 exuberet.ſeu ꝙ lacte nutrientes
feminas implet.Hec et in viris
veneris vſum coercet.¶ Platea⸗

rius. Lactuca cibarioꝝ vſui competit ſemen

eius medicine.quod frigidius eſt ipſa herba.
Judicantur autem abautoꝛibꝛomniũ herba⸗

rum temperatiſſima. ¶ Palladius libꝛo ſcðõo

menſe Januario lactuca ſerenda eſt.vel Decẽ
bꝛi.vt planta eius Febꝛuario trãſſeratur. Itẽ
Febꝛuario ſeritur vt poſſit apꝛili menſe tranſ⸗
ferre. Sed certum eſt eam toto anno bene ſeri
ſi locus ſit letus.ſtercoꝛatus.irriguus.anteqᷓ;
pangatur radices eius reſecemus equaliter.⁊
liquido fimo linamus.Vel q̃ iam pacte ſunt

nudate letamen accipiant. Amant ſolũ ſubac⸗

tum.pingue.humidum.ſtercoꝛatum. ¶ Aui⸗
cenna in capitulo ¶actuca.Et ſunteius tres
ſpecies. Vna eſt que vocatur agreſtis.quã gre
ci ſaralliam vocant.Cuius tyrſus in modum
ſecundieſt. Eteſt ſpecies ſcariole ſicut aparet
ibidem.Alia ſpecies dicitur lactuca aʒini.quã
ſi vis ſcire lege capi.xxxij. Ancuſa ſupꝛa de A.
Et aliaſpecies q̃ dicit᷑ Lactuca domeſtica que
om̃ibus eſt nota.de qua hic loquimur. GBalie
nus ſexto ſimpli.ſar.capᷣ.de lactuca ſᷣm tranſla
tionem grecam. Lactuce domeſtice virtus eſt
que infrigidat ⁊ humectat ſicut aqua non ex⸗
tra nee.ſed ſicut aqua ſtagnoꝝ vel lacunarum:
vel fontanarum. Et ipſa eſt que generat ſan⸗

guinem bonum. Lactuca agreſtis eſt ſimilis
domeſtice:niſi quia ſtipitem habet maioꝛem.⁊
folia eius ſunt albioꝛa folijs eius et ſubtilioꝛa

⁊ aſperioꝛa.Et ſapoꝛ eius eſtamarus:et eſt in
Vrtute ſua ſimilis papaueri nigro

Operationes

Serapion lib.aggre.capᷣ.Hakas.i.lactuca.
Virtus lactuce domeſtice eſt ꝙↄuenit apoſte⸗
matibo calidis ⁊ heriſipile.Et ſemen eiꝰ qñ bi⸗
bit᷑ abſcindit diſtillationẽ humiditatꝭ ſperma⸗
tis. Et ↄuenit pollutioni que ſit in ſomnis.
¶ Et idem auctoꝛitate Galieni in lib.de cibis.
Lactuca generat ſanguinem bonum in fine
bonitatis.Et ego quidem comedebam lactu⸗
cas quando eram iuuenis:quia in ſtomacho
genera batur colera.et ſic infrigidabam ipſuʒ.
⁊ tuncetiam poſtq; ſenui comedo eas elixas.
Igeo quia non reperio aliqu am herbam cum
qua poſſum curare vigilias ſicut cũ ipſa.Hu⸗

moꝛ vero qui generatur ex ea eſt frigidus ⁊ hu

midus.Et neq; ex ea accidit nocumentũ ſicut

ex alijs oleribo.⁊ non ſtringit ventrẽ nec laxat.
quia nõ habet ſtipticitatẽ nec ſalſedinem neq;
acuitatez.
¶ Idem q̊ʒ auc. Dyaſ.Lactuca domeſtica eſt

bona ſtomacho:⁊ infrigidat vẽtrẽ:⁊ facit doꝛ⸗

mire.⁊ pꝛouocat lac.Et qñ ipſa decoquitureſt
magis iuuatiua.et qñ comeditur ſic euellitur
ſine ablutione.co nuenit illis qui conquerunt
de ſtomacho ſuo.
¶ Et aſſiduus vſus comeſtionis earũ obtene⸗
bꝛat viſum.Et qñ fitemplaſtrũ cũ ea conuenit
apoſtematibo calidis:⁊ heriſipile.duũmodonõ
ſit vehementis inflãmationis. :
Seld ſemen eius bibitur⁊ valet cõtra fluxũ
ventris.⁊ extinguit libidinem ⁊ pollutionem
ſeminis in ſomnis. Sed qñ lactuca emiſerit
ſtipitem ſuum tuncefficitur virtus ſucci ⁊ lac⸗
tis ipſius ſimilis virtuti lactuce agreſtis et pa

panueris nigri.

¶ Et idem auct.Ruffi. Lactuca qͥdem curat
egritudines q̃ fiũt ab ebꝛietate qñ ſumit᷑:lſʒ iſᷣa
nocet inteſtinis.⁊ lenit ventrẽ.⁊ abſcindit libi⸗
dinem.⁊ facit doꝛmire.
¶ Item qñ coquit᷑ cũ oleo ʒizyzamino.⁊ comedit᷑
expellit yctericiã.⁊ eſt medicina bona opilatio
nibo nariũ ⁊ coꝛiʒe qñ comedit᷑ in ieiunio cocta
cũ oleo.ſinapiũ ⁊ lac lactuce do meſtice cũ emit
tit ſtipitem abſtergit vulnera q̃ fiunt in tu nica
coꝛnea. Lac vero lactuce agreſte poſitum in
fronte iuducit ſomnum.
¶ Et qñ fit collirium cum eo lacte inuencule
conuenit vlceri coꝛnee.⁊ placat doloꝛem capitꝭ
⁊ pꝛouocat menſtrua.⁊ curat moꝛſum rutele ⁊

ſcoꝛpionis.

¶Balienus. Calidis ſlegmonibo cõgruit: nec
non paruis heriſipilatio nibus:non tamẽ po
tens eſt maioꝛibo ſufficere. Eſt qutem excibis
ſedantibus ſitim. Semen vero bibitum cõtra
gomoꝛream.i.effuſionem ſpermatis cohibet.
VUnde ⁊ſomniantibus datur ſicut etiaʒ ſemen
agreſtis lactuci liquoꝛem citius colligit caligi
nem.necnon inſuper vſtionibus apta eſt ſub/
juncta cũ lacte femineo.
¶ Et idem ſcdᷣo libꝛo decibis.capᷣ.de ¶Zactu⸗
caſᷣm tranſlatio nem grecam. Noſſe aũt opoꝛ
tet exomnibus oleribus pauciſſimũ ⁊ chacoch
cimum ſanguinem genera ntib ex lactuca nõ
multum quidem neq; cacocemum.non tamen
euchimũ perfecte ſangu inem generari:come/

dunt aũt ipſam vt ad multũ quidem crudam.

qñ autem extiterit circa pꝛoductionem ſeminis
eſtatis temꝑe pᷣelixatam inaqua dulci offerũt

cum oleo ⁊ garo ⁊ aceto.aut cum aliquo ſalſa⸗

mentoꝝ.Et maxime quecũq; eoꝝ que cum ca
ſeo pꝛeparantur. ð
P 1

Tractatus

Vtuntur autem ipſa ⁊ anteq; in ſtipitẽ im⸗
petuauerit ꝑ aquam elixantes:ſicut⁊ ego nũc
incepi: ex dẽtes habeo pꝛauos.ſciens em ali⸗
quis amicoꝝ in ↄſuetudine q dem mibi ex mul

iotemꝑeolus H̊ laboꝛoſam auteʒ nũc habens

maſticatio nem induxit decoctionem.
Viebar autem lactucis in iuuentute quideʒ

calefaciente mihi continue ſuperioꝛi ventre in
frigidationis gratia.
¶ Auicenna li.ij. capᷣ.de lactuca. Ex ea eſt do⸗
meſtica⁊ ſilueſtris. Etilla queeſt ſilueſtris eſt

ſimilis in virtutepapaueris nirri.
¶ Et idem auctoꝛitate Galieni.Non eſt infri
giditate eius que domeſtica vel oꝛtulana eſt ap

plicatio ad vltimum.

Acca. Plateariꝰ. Lacca eſt gũmi ar⸗

Hboꝛis:quod defertur a partibus vltra

marinis.quo tinguntur pan ni coloꝛe
rubeo. Ha bet virtuteʒ extenuatoꝛiam. Et eſt

calide et ſicce complexionis in tertio gradu.

Serapion lubo aggregatoꝛis capitulo Aec.
auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis. Aec eſt gũma arbo⸗

ris que naſcitur in terris arabũ.ꝛ eſt in ea ſimi
le myrre ⁊ ſtoꝛaci.Et habet virtutemextenuan⸗
di.Et idem aucto. GBalieni. Lacca eſt gůmiar⸗

boꝛis que naſcitur in Arabia: que eſt ſimilis

myrre:habens odoꝛem bonum.⁊ adminiſtra
tur in fſumigijs.et tinguntur ex ea panni rubei

coloꝛis.et dicitur tinctura ila Karmes et de⸗

fertur ſimiliter de armenia.et eſt calide et ſicce
complexionis in tertio gradu.Et idem aucio⸗
ritate Galieni in tran ſlatiõe albatarith. Lac⸗

caeſt gumma arboꝛis que naſcitur in Arabia:

que eſt ſimilis myrre habens odoꝛem bonum

Et idem auctoꝛitate Raſis.Lacca caditex ce

lo ſuperramos arboꝛis gubera. id eſt meſpili
in partibus Sireffi in inſulis maris.et eſt ca

lide et ſicce complexionis. Auicenna libꝛo

ſecundo capitulo de lacca. Qacca dixerunt qui
dam de quibus eſt dictũ Paulus.eſt gumma

herbe ſimilis myrre boni odoꝛis.⁊ opoꝛtet q;

adminiſtretur cum cautela. Alij vero erraue⸗
runt et dixerunt ꝙ eſt Karabe. Verum lacca

in pleriſq; eſt virtutis karabe.⁊ eſt extenuati⸗
na virtute vehementi.

Hbperationes.

¶ Dyaſcoꝛides.Lacca cõfert aſmati:ſi puluis

eius cum ouo ſumatur ieiuno ſtomacho.⁊ con

fert ſpleneticis in ſyrupoſi ponatur:et ꝓuocat
menſtrua.⁊ ↄfoꝛtat viſum f̃ᷣm omnẽ modũ ad⸗
miniſtrationis eius.⁊ cõfoꝛtat ſtomachum: et
aperit opilationem ſtomachi ⁊ epatis.⁊ cura
vYctericia mex opilatione.

¶ Serapion. Qacca habet virtutem extenuan
di pingues. ⁊ bibunt de eaſplenetici ⁊ aſmatici
22fert.Et qñ bibitur cum mellicrato puocat

mẽſtrua:⁊ abſtergit maculas que fiunt in ocu
lis abſterſione veloci.
¶ Et curat debilitatem viſus quando miſce⸗
tur cum vino.⁊ ſit inde collirium.et eſt bona
doloꝛi dentium.et aperit opilationes.⁊ ſoꝛti⸗
ſc eviſcera et tingumur inde panni coloꝛis
rubei.
¶ Et aperit opilationem ſtomachi:et confoꝛ/

tat eum.et confert yctericie. Et modus ablus

tionis eius eſt:q; accipitur gummi eius et te⸗
ritur ⁊ pꝛoijcitur ſuper ea aqua calida.in qua

bulierint ariſtologia ⁊ ſquinantum. ⁊ mouez

tur cumpiſtello ⁊ dimittitur reſidere.⁊ eijcitur
aqua.deinde deſiccatur in vmbꝛa.et reponitur
in vaſe vitreo.⁊ ſi non clarificatur pꝛima vice:
facias ſecundo. „
Auiceñ.Lacca conſfert tremoꝛi coꝛdis.⁊ cõ⸗

fert epati.⁊ ↄfoꝛtat ſtomachũ.⁊ ↄfert vyctericie

⁊ dropiſi:⁊ doloꝛibhepatis.

aſn
N
kfäni
ini
Ennin
Mmind
naen
lraſen

rnl
rn
m ben
ctet
aneßi
dta
mlbeo
mmtant
nua.
n
Warwo
lammdbe
Pn

,
tiſipunin
hotan
up
nodiis
chon:e
34

epenu
kiil
no
fumnd

Ncor

acb
,1

lors

conto
s abl
s
zinn
Anon
nanics

461

ſn 28½

De Herbis

Capitulum. ccxlij.
Arix.ylſi.Larix a caſtello liricino dicta
Ieſt. exq̃ tabule tegulis affixe flãmã repel

lunt:necex ſecarbones exuſte efficiunt.

Pli.lib.xvi.Larixeſt arboꝛ ex ſilueſtri genere
cui folia nõ decidũt.ſicẽ nec abieri nollo; floꝛe
exhilarat᷑ ꝓtinꝰem̃e floꝛe fructꝰgingnit. Oõ
tes amat ſiẽ ⁊ cedrꝰ.⁊ eſt qͥntũ genꝰ eaꝝ q̃ picẽ
ferũt.cuiſitus idẽ ⁊ facies.vt abieti.Hinꝰ ma⸗
teria lõge pᷣſtãtioꝛ incoꝛrupta.vis hũoꝛe contu⸗
max rubeꝰ.pᷣterea ⁊ odoꝛe acrioꝛ. Huic quoq;
pluſculũ erũpit liq̃ris.mellio coloꝛe atq; lẽtio⸗
re nũq;ᷓ dureſcent. Sextum vo genꝰeſt teda.
lariciſq; moꝛbꝰ eſt vtteda fiat.O mia vᷣo huiꝰ
genera q̃ picem ferũt accenſafuliginein modi⸗
ca repente carbonẽ cum eruptionis crepitu ex
puunt.eiaculanturq; lõge excepta larice.que
nec ardet.nec facit carbões.nec alio mõ ignis
vi ↄſumit᷑ q;lapides.O mnia quoq; illa ꝑpe⸗
tuo virent. Larice ſunt omniũ arboꝝ altiſſime
atq; rectiſſime. .

Pbhberationes.
¶Pli.inli.vtõ.Gignit ⁊ larix cauchꝛin ſicut ⁊

abies. vicʒ pillulã in medicina vim vꝛendi ha⸗/
bentem q̃ ↄtinet nucleum pineis ſimiilem.

*

„

¶ Idem in li. xvij. Serunt᷑ autem ſemine nec

vnq; degenerant larixac cypꝛeſſus ac palme.
¶ Palla.li.xij. Larix ad materiaʒ eſt vciliſſima
ex q̃ tabulas ſuffigas tegulis ĩ frõte ⁊ extremi⸗
tate rectoꝝ.ↄtuliſti pᷣſidiũ ↄ incẽdia. Hecem̃
flãmas recipiũt aut carbones crea re poſſunt.

W

Capitulum. ccxliij.
Apacium maius. Dy aſ.ca.de lappa
Icoo.ponit quattuoꝛ eius genera dicẽs
Aapacij q̃ttuoꝛſunt genera vel ſpe⸗
cies. VUnuʒ qð ma nducat᷑.⁊ eſt illud qð vocat

inſipidũ. Alterum qð dicitur oxilappacium.et

acetoſum lapacium.Et illa eſt herba q̃ vocat
acetoſa q̃ in locis humidis naſcitur.⁊ in ſum⸗
mitate eius ſunt folia acuta ⁊ dura.verum me
lius eſt qð in oꝛtis naſcit᷑. Eſt aliud genus lap
pacij quod eſt agreſte.et bonum minus. ſimile
plantagini ſuꝑ terram ſparſum ⁊ indebile.Eſt
aliud genus qð multi ʒadam dicunt.Folia ſi⸗
milia lapacio agreſti.habens et virgam mino
rem. ſemen ei eſt acutum ⁊ rufum ſiue ſubni/
grum.⁊ triangulatum ⁊ viſcidum.ſuꝑ vngam
habentes ſemen. Gal.ſexto ſim.ſar.ca.de lappa
cio.La ppaciuʒ dyafoꝛetice moderate virtuus.
Acutum vero lappacium mixtum ſunul vᷣo cũ
dyaſoꝛetica ⁊ repercuſſiua participat quadam
p uj

—

Trattatus

qualitate. Semen vero eius ha bet quid ſtipii
cũ manifeſte: ⁊ diſſenterias ⁊ diarias ſanat:et
maxime id qð eſt acutum lappucium.E quinũ
aũt lapacũũ in nemoꝛiboqͥdem generat᷑.vt plu
rimũ autẽ eſt eiuſdem quidem cum pᷣdictis de
bilioꝛis vero virtutis =ð

A Dyaſ. Virtus lappacij vna eſt q̃ ventrẽ mol

lit crudum ⁊ tunſum ⁊ cathaplaſmatibo adhi⸗
bitũ cũ oleo roſaꝝ duricies ſpargit.

UAalet etiã õ ſcabiem:empetiginẽ:⁊ ſerpigi⸗

nẽ ſi accipiat᷑ ſuccꝰeius ⁊ oleũ nucis.⁊ pix liqͥ⸗
da:⁊ ſimul bulliant.⁊ coletur.⁊ colature adda
tur puluis tartari.⁊ ſulphuris.⁊ fiat vngentuʒ
ad apoſtemata maturanduʒ. Lappaciũ acutũ

tritũ ⁊ ĩ oleo decoctũ:⁊ cũ axungia ſuꝑponatt᷑.

¶¶ Coõtra ſplenis duriciẽ ſuccꝰlappacj acuti cũ
ſtoꝛace liqͥda ⁊ armoniaco ⁊ aceto ↄficiat᷑ ⁊ di⸗

mittat᷑ tnbodieb:poſtea fiat decoctio ⁊ colet᷑:

colature addat᷑ cera ⁊ oleũ ⁊ fiat vngentũ.
D ¶ Aqua vel vinũ decoctionis eius ſoluit opila

tionemſplenis vel epatis. Cõtra ſcrofulas no

uellas fiat emplaſtrum exla ppacio acuto ⁊ ax
ungia ſimul ↄtruis. .
E (NKriſpelle facte ex lappacio acnto valent aſ⸗
maticis exfrigida cauſa.

ſ ——

r

Capitulum. ccxliiij.

Apaaciũ minꝰ ſiue rotũdũ. Plateariꝰ

I apaaciũ rotundũ ðꝛ eo ꝙ ad rotũdi⸗
tatẽ tendit:⁊ minoꝛ eſt ſupᷣdicte.Ca.ẽ

⁊ ſic.in.iij.ꝗdu.Paulꝰca.delappacio:ex ea eſt
maioꝛ ⁊ mn inoꝛ. Maioꝛ vocat᷑ bardanus:et eſt
maſculꝰcarẽs ſemie. Minoꝛ vocat᷑ bardana.⁊
eſt femina faciens lappas ⁊ ſemia adherentia
paãnis.aliqͥ vocãt eam lappã inuerſam.

Dperationes.

¶ ODyaſ.Radix eiꝰcataplaſmata lepꝛoſis medi
cat᷑.Eius elixatura fomẽto adhibita ⁊ in bal⸗
neis fricata.pꝛuriginẽ coꝛꝑis tollit.doloꝛẽ au⸗
riũ mitigat. ¶ In vino elixa doloꝛẽ dentium
gargariſmo cõpeſcit.⁊ cataplaſmata ſcrophas
ſpargit.Et omniũ vᷣtus eſt vna cũ pᷣdicta.

Capitulum. ecxlu.

Apago. Dyaſ.ca. appꝛoparine.i.lapago
1 Eteſt herba vᷣgas multas hñs lapaa⸗

et q̃dras ⁊ aſpas.folia rara ⁊ inoꝛdine

poſita.ſemen eſt ei albũ ⁊ rotundũ ⁊ ꝑuum.in
medio pertuſatũ ſic vmbilicꝰ.fioꝛẽ habet albũ
Folia eiꝰ veſtibotranſeunnũ inherent. Naſcil

— — 2 - —

au
twiͤ
gach
nogcd

haan

un
1 bel
ortal⸗

mtim

wobas

õ

=

—
S

—

De Herbis

circa miros ⁊ oꝛtos Hacberba paſtoꝛes pliqᷓ

toꝛio vtũt᷑ lac liq̃nteſ.Gał.vi.ſim.far.c.apoꝛma

Apoꝛma filiãtropos vel filotropi ðꝛ.Dẽ etiam
lappula minuta⁊ purpurea.mediocrit᷑ abſter⸗

git ⁊ deſiccat.habet aũt aliqͥd ſubtiliũ partiũ.

OPobprrationes.
Dyaſ. Succꝰ huiꝰ herbe ⁊ vᷣgan ⁊ ſemis eiꝰ
moꝛſũ mitigat ſpalãgiõis cũ vino bibitꝰ ⁊ vene
nis occurrit.Hic ſuccꝰ auriboinfuſus earũ do
loꝛẽ mitigat.hec herba cũ axungia mixta ſcro
phas ſpargit.ſolia ãt eiꝰↄſtringẽtꝭ ſunt vᷣtutꝭ.

Et ꝓpterea fluoꝛẽ ſanguis cathaplaſmatibo

appoſita medenẽ,⁊ rei coherenti miſcent.

”Mẽ
Capitulum. ccxlufj.

Aurꝰ.yſi.Laurꝰa laude dicta eſt. vñ et
Iolim laudea dicebat᷑. Hac em̃ cũ laude
victoꝝ capita coꝛonabãt᷑:eo ꝙ nũq; vi⸗
riditateʒ deponat.ſola q̃; arboꝛ hec vulgo ful⸗
minari mime credit᷑. ¶ Auic.Laurꝰ eſt arboꝛ
cali.⁊ ſic.in.ij.cuiꝰodoꝛredolẽs.Oꝛit᷑ in locis

mõðtuoſis hñs folia ſiẽ̃ mirti:niſiq; maioꝛa ſũt

Etel fructus eſt rubeꝰ.vᷣtuſq; illiꝰeſt in folijs
⁊ fructu ipᷣiꝰ. Grana eiꝰ ſũt ad modum auel⸗
lane parne. In ipᷣa tota eſt calefaccio. Sed

—

tur laureola.

naei calidioꝛa ſunt ſolijs.Coꝛtex vero debi⸗

lioꝛ eſt ⁊ minoꝛis caliditatꝭ.Pla.Laut?ca. eſt
⁊ ſic. Cuiꝰ folia vᷣtutẽ hñt ↄfoꝛtãdi fructus ex
aromaticitate diſſoluẽdi ⁊ ↄſumẽdi.Folia exx
ſiccata in loco vmbꝛoſo ⁊ nõ fumoſo ꝑ annũ ĩ
multa efficaciaſeruãt᷑.fructus ꝑ duos annos.
¶ Pala.li.i ij. Denſe febꝛuario ex baccis mir
te ⁊ lauri ſeminariaſunt facieda.vel ſi facta fue
rint excolẽda.i Sera.li.aggre.capᷣ.gara.auc.
Dyaſ.GBara.i.laurus.Ex eo eſt hũs ſtricta fo⸗

lia. ⁊ ex eo eſt hñs latioꝛa.⁊ eſt maſculꝰ.⁊ cale⸗

faciũt ⁊ deſiccant calefſactione ⁊ deſiccatõe foꝛ⸗
ti.Et granũ eiꝰ eſt foꝛtꝰ.¶ Dyaſ.ca.ð Lauro
fſm trãſlationem grecam. ¶aurus alia eſt la
tioꝝ ſolioꝝ.alia tenuioꝝ.ſed vcreq; feruentis
virtutis ſunt atq; recoꝛpoꝛatiue.quoꝝ elixatu
ra calida eſt.i¶ Gal.vi.ſim.far.ca.daſne arbo⸗
ris ſiue lauri tam folia qᷓ; fructus ſiccant ⁊ cale
faciunt vehemẽter.plus tamẽ fructus qᷓ; folia.
Coꝛiex vero radicis minus quidemacer ⁊ ca⸗
lidus.magis autem amarus: ⁊ qͥd ſtipticitatis
habet. ¶ Juuenalis. Laurus eſt arboꝛ cu ſo .

lijs victoꝛes coꝛonant᷑.vnde lauro ꝓpter victo⸗

riã coꝛonatus:dicit᷑ laureatus.⁊ coꝛona qua⸗
pꝛopter virginitatem mulieres caonant᷑:voca

H

Dperationes

¶ Dyaſ.Elixaturã eiꝰſi in ſcafio miſſa fuerit ⁊
deſupꝑ ſedeat veſice ⁊ matricis doloꝛẽ cõpeſcit.
Huiꝰ folia viridia ſtiptica q̃ tunſa ⁊ cataplaſ-
matibo adhibita veſparũ ⁊ apum ꝑcuſſum ꝓhi
bent:⁊ om̃es tumoꝛes ſpargent.
¶ Et ſi ſynapi aut polente miſceant᷑ et viridia

bibita nauſeã ꝓuocant.ſtomachũ ſubuertunt

Huius bacca plꝰca.eſt qᷓ; folia.
Et habet virtutẽ foꝛtioꝛẽ q̃ tun ſa ⁊ electuarij
moꝛe melle c ollecta:tuſſientes ⁊ ptificos oꝛto
noicos ⁊ toꝛacis reumatiſmum ſanitati reſti⸗
tuit.cum vino bibita ictibus ſcoꝛpionũ occur⸗
rit:maculas nigras detergit.
¶ Succus eius ſurditatẽ auriũ manere non
ſinit.⁊ incõgruos ſonos cũ vino ⁊ oleo roſarũ
adhibita cõpeſcit.
¶ Acopis ⁊ vnctionibo calidis notabiliter mi
ſcetur.virtutibo etiam dyafoꝛeticis neceſſe mi⸗
ſcet᷑.Coꝛiũ eiuſdẽ arboꝛis tritũ⁊ bibitũ calcu⸗

los frangit. aboꝛſum excluditepaticis obulis

tribo cũ vino bibitũpᷣſtat effectũ.
¶ Succꝰv radicis eiꝰ minus eſt acer:⁊ tñ eſt
amarus ⁊ mag ſtipticꝰ ꝓpter qð lapides veſice
rumpit.oĩs aũt arboꝛ vires hʒ acriter relaxan
tes ⁊ calefacientes ⁊ euapoꝛãtes.
4 Galienꝰ.Laurus lapides frangit:⁊ epatic
cõfert.bibitus cum vino odoꝛiſero in pondere
trium oboloꝛum.

p iiij

5125

Capitulum. cxlvif.
Aureola.Vbi ſciendum ꝙ aliqͥ putant
Ilaureolã nõ eſſe meʒereon.qᷓꝝſc; erroꝛ di

.

Tratctatus

¶Aui. Laurꝰ ↄfert doloꝛibe nernoꝝ oĩby. Li⸗
nit ſuꝑ moꝛſeam cũ vino.Reſoluit etiã ſodam

facit ad doloꝛes aur frigidos.i Raſis. Jar
ij. laurꝰ?. Apoſtemati matric ⁊ pũcture ſcoꝛpio

nis:ac doloꝛi neruoꝝ auciliat᷑.ꝙ totũ ſemẽ et
oleũ auxiliãt.ſaſtidiũ tamen ⁊ vomitum faciũt
¶ Coꝛtex eius bibitus frangit lapidem.

noſcit᷑ in ca.coconidion ſuperius de C.
Dyal.ca. Daſnoides.i.laureola.habet virgas

lögas duobo cubitꝭ.tenues rectas ⁊ lenes.⁊ fo

lia lauri ſilia.ſʒ tennioꝛa ⁊ viridioꝛa.ſemen in

megdijs folijs hñs. Et idẽ ſm aliã trãſiationẽ.

Daſnoides.i.laureola cubiti vniꝰ hʒ lõgitudi
nẽ ⁊ vᷣgas multas ⁊ nõ fragiles ſed muſcilagi
noſas. Folia ſũt illi lauro ſimilia ſʒ mollioꝛa.

id eſt flexibilioꝛa ⁊ durioꝛa.⁊ nõ frãgibilioꝛa

guſtu calida exaſperãtia. Floꝛes albos habet.
ſemen vᷣo nigrum cũ maturũ erit.Radix eſt illi

inutilis. Naſcit᷑ locis montuoſis.Et illud qd

de ea adminiſtrat eſt radox.

Pbperationes.

Dyaſ. Daſnoides.i.laureola.ſolia eiꝰ ſa

viridia bibita. ſl egma vẽtris deponũt. vo mi
tũ ꝓuocãt.mẽſtruis imperant.Apoſlegmatiſ⸗

mis maſticata pᷣſtãt auxiliũ.ſternutamẽta puo
cãt.ſeminis eiꝰgrana.x.bibita ventrẽ moluũt.
¶ Gal. Camedapne.i.laureola.puocat vꝛmã⁊
mẽſtrua.Et ↄfert diſtillationi vꝛine ⁊ mingen

tibo ſanguineʒ. ¶ Caſſius felix ca. camedap⸗/
ne. Et eſ᷑ diuretica valde. Yolia eiꝰ cataplaſ⸗
matibo adhibita doloꝛẽ capitis tollũt.egeſtiões

ſtomachi impoſita compeſcunt.

„ —

¶ Et toꝛtiones anterioꝛes cũ vino bibita po⸗

tiſſime q̃ ſemĩa habẽt anteri.poſterioꝛes vo

q̃ ſunt poſteriꝰmedicant᷑. Succꝰeius cũ vino
bibitus mẽſtruis imperat, puocat vꝛinã.peſſa
rio adhibitꝰ: hec oma facit.

NMictualis eſt virtutis cum folijs ſuis ſine

floꝛibo incẽdioſe ſe laboꝛãtes quidã captaplaſ⸗

mauerunt. Que vo dicit Meſue. vide ca. co⸗

cognidion ſupꝛa de Xc.
R
—☛

D

— —

Capititlum. exlviif.

Audanum. Dyaſco. Eſt enim genus

IHedere. quam multi antion vocãt. Alij

barbam yrcinam. quia pinguedo eiꝰ

agheret barbis yrcoꝛum. frutex eſt ſimilis cy⸗

ſtereon.ſed lõgioꝛa folia habet hec et integra

— — — — — — ⏑ — — — — rTr———————

—— —

ſeen
Kmi
nui
p
Nli
ſnit
nen
di
w
Nlie

iu
wf⸗
Inn

ſne

h
(c/

vA

De Verbis

Et neſcio quam pinguedinem habet ſuper ſo
lia. Mirtus eſt illi ſtiptica in folijs.⁊ ex ea col
ligitur laudanũ. Huius emim edere folia yrci
capꝛarum libenter manducãt quã cum depa⸗
ſcere ceperint pinguedo iũlla que ſuper folijs
erit barbis ⁊ humeris vyrcoꝛum adheret.Et a
diligentibo ex ipſis collecta ⁊ in ſe redacta lau⸗
danum faciunt.Alij vero ſuper ramos ipſius
funes trabunt extendentes inter ſe.Et ſiquid
ex ipſa pinguedine funi adheſerit colligunt.Et
ſic vtuntur tali diſciplina ⁊ manibus fricata
malaxant:et paſtillos ex ipſafaciunt: qð lau⸗
danum vocant.Eſt autem vtile quod odoꝛe
plenum eſt ⁊ viride:⁊ ſacile ad malaxandum
pingue non habens arenam commixtam.et
minime fragile.⁊ ſimile reſine. Cuius virtus

ca.eſt ⁊ hu.in fine pꝛimi gradus:pꝛope ſecun⸗
dum. Subſtantia eius eſt ſubtilis multum.

⁊ in ſapoꝛe eius eſt ſtipticitas pauca. Serapi
on.Caledent.id eſt laudanum. Et colligitur
ex vna ſpecie ciſſos. et eſt arbuſtum quod aſ⸗
ſimilatur ciſtereon.niſi quia ſolia eius ſunt lõ⸗
gioꝛa ⁊ nigrioꝛa.⁊ habet humiditatem que ad
heret manui tangentis eam in vere.⁊ eſt ſtipti
ca.⁊ex bac ſpecie accipitur laudanum quod di
ſciplina ſuperioꝛi conficitur.

Hperationes.

GBalienus.vij.ſim. farma.capᷣ. Cithus ſiue
ciſtus.ideſt laudanum. Eſt autem ſubtilium
partium in ſubſtãtia ⁊ calide virtutis ſᷣm pꝛi⸗
mum acceſſum complete.vt eſt ſecundũ:tanget
pꝛopterea.virtus eius eſt que maturat.aggre
gat ⁊ foꝛtificat.⁊ ſimiliter dyafoꝛetice eſt virtu

tis ⁊ digeſtiue.⁊ vltra pᷣdicta babet quandam
ſttipticitatem bꝛeuem:pꝛopter quod cõfert egri
itadinibo matricis.et foꝛtificat am.
¶ Et facit oꝛiri capillos qui cadunt.pꝛopterea

quia deſtruit quod eſt in radicibo eoꝝ ⁊ humi⸗

ditatibus eoꝝ malis.⁊ ſtringit ſua ſtipticitate

poꝛos ꝑ quos egrediũtur pili. Fiu nt en im he

paſſionos pꝛopter pꝛauos humoꝛes:viſcoſos

7 groſſos:quos inciſiua ⁊ dyafoꝛetica farmaca
maxime educũt ⁊ euacuãt.ſubtiliũ vero parti⸗
um opoꝛtet eſſe virtutꝭ ca.⁊ non muliũ ſtiptice.
Nõ tñ intantũ ſubtiliũ partiũ ⁊ ſiccantium vt

ſiccent et depaſcent cum bumoꝛibo pᷣter natu⸗

ram aceruatis ibi naturalem humiditatẽ que
augent capillos.ita enim non alopicias ſana⸗
bunt magis qᷓ; caluiciem operabuntur.
¶ Necnõ ⁊ laudanũ incarnat vlcera difficilis
ↄſolidatõis ⁊ miſcet᷑ in medicinis ſedantibua
tuſſim. Et quando bibitur cũ vino veteri ſtrin
git ventrem.⁊ fit ex eo fumigiumad expellendũ
ſecundinam.⁊ ponitur in naſcalibus valenti⸗

bus contra duriciem matricis.
¶ Paulus capᷣ. de Laudano.Eſt eligendum
qnod eſt ponderoſius ⁊ nigrum:⁊ qð malarxa/
ri poteſt.Et valet etiam ſic electum contra epi⸗
lentiam ſi inungatur ſpina patientis.et valet
ad frigiditatem matricis ⁊ ſuffocationẽ:ſi mu
lier ex eo recipit fumum.⁊ ſuꝑinferioꝛa. Valet
etiam co ntra relaxationem dentium: ſi lauda⸗
num ⁊ maſtix conficiantur: et circa gingiuas
extra et intus ponantur.
¶ Serapion auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis.capᷣ.le⸗
dent.id eſt laudanum. Uircus laudani eſt ca.
mollificatiua.aperitiua oꝛiſicioꝛũ venarũ.qñ
miſcet cum vino ⁊ mirra.et cum oleo mirtino
ſuper cicatrices vlcerum melioꝛat eas.
¶ Et qñ mittit᷑ in aurẽcũ vino q̊d ðꝛ ydromel:
aut cũ oleo roſaꝝ:curat doloꝛem eaꝝ.⁊ fit inde
fumigiũ ad expellendũ ſecundinam.
¶ Et po nitur in conſectione naſcalium vel col
lirioꝝ matricum.⁊ confert duriciebo earum.et
miſcetur in medicinis ſedantibus doloꝛem.et
in medicinis tuſſis ⁊ vngentis.
I¶ Et qu ando bibitur cum vino veteri ſtringit
ventrem ⁊ pꝛouocat vꝛinam ſaciliter.
¶ Auicenna. Laudanum eſt ſubtile. et eſt in eo
pauca ſtipticitas.⁊ eſt maturatiuum bhumidi/
tatum groſſarũ viſcoſaꝝ quas cũ equalitate re
ſoluit in quo eſt virtus attractiua.et eſt calefac

tiuũ.aperitiuum oꝛifficioꝛum venarum. et in⸗

greditur in ſedatione doloꝛis.⁊ facit naſci pi⸗

los: inſpiſſat eos ⁊ pꝛolongat eos ⁊ conſeruat

pꝛopꝛie cum oleo mirtino ⁊ cum vino.⁊ non fa⸗
cit hoc niſi quia ipſum eſtſubtile:⁊ pꝛofundat᷑
et eſt reſolutiuum ⁊ mundificat coꝛruptionem
coꝛrodentem carnen.
¶ Et eſt attractiuum:⁊ attrahit materiam boz-

nam ad pilos.verũtamen non videturconfer⸗

re caluiciei cum incipit.et caſui piloꝝ cũ appa⸗
ret cutis.⁊ fluxue capilloꝝ.⁊ non peruenit ad
hoc vt ſanet alopiciam.quoniam materia alo⸗

picie non reſoluitur miſi virtute que eſt ſupꝛa

virtutem reſolutionis eius.
¶ Et laudanum conſolidat vlcera dure cons
ſolidationis.⁊ ſtillatur cum oleo roſarum in
aurem doloꝛoſam.⁊ ingreditur in medicinis

ſoge pulſationis.

Et conſert tuſſi ⁊reſoluit apoſtemata matri
cis ſu ppoſitum in peſſario.⁊ attrahit fetũ moꝛ⸗

tuum ⁊ ſecundinã ſuffumigatione facta exo

in traiectoꝛio.⁊ qũ bibitur cum vino antiquo
conſtringit ventrem ⁊ ꝓuocatvꝛinam.

Capitulum. ccxlix.

Tractatus

Capitulum. ccxlix.
Atiua ſᷣm Dyaſcoꝛidem in pꝛopꝛio
1 capitulo.tirſulum habet oblongum
faſcitate digiti cauum in ſummo q̃ſi
ramulum diffuſum.⁊ ſolia oblonga fructuʒ in
ſummitate ramoꝛum habens triangulum: et
ſubꝛotundum in modum capparis.in quo tria
grana continentur ſub membꝛanula que in⸗

tra coꝛticem eſt.

Pperationes.

¶Dyaſcoꝛides. Granula eius. vij vel ir. potla

ta ventrem viſcide purgant.qſiaqua frigida
ſuper bibatur coleram rubeam et flegma de⸗
ponunt. ”

Capitulum. l.
Auendunla eſt herba calide et ſicce
complexionis. Paulus. Lauendu

Aaeſt herha omnibus nota et caret
ſemiue.floꝛes vſui medicine competunt.⁊ odo⸗

rem ſuauem ⁊ bonum habent. nõ habent ſue⸗
cum niſi valdeparum. Radix non competit
vſui medicine

Poperationes.
¶ Virtus eiꝰ eſt que reſoluitet fructificat.Cõ⸗
tra ſincopim ⁊ cardiacam paſſioneʒ exfrigida

cauſa fiat decoctioeius in uino odoꝛiſero: ad
diia aqua roſaꝝ ⁊ detur patiẽti. — .
¶¶ Lauendula eſt pᷣſtans ſomnũ.⁊ ſedat ſodã

qñ emplaſtrũ cũ ea fit ſupfrontem.

Adqua decoctiõis eius potata nefreticis.epi
lenticis:⁊ apopleticis cũfert.lauendula miſcet
diuerſis antidotis ⁊ miris et varijs odoꝛibus

grate miſcetur.
¶ Item odoꝛ eius grauat caput ⁊ facit ſomnũ
Et qñ bibit᷑ decoctio eius eſt conueniens illi
cuius cerebꝛum infirmatur.

Aqua eius e floꝛibo diſtillata valet ad appo⸗

plexia m. Emplaſtrum ex eo factũ cum oʒimo
valet puncture ſcoꝛpionis. DMU
¶ Ad pꝛeſeruandam apoplexiam. Re. floꝛum
lauendule.E.ij.cinamomi.ſpice.croci.ligni a⸗
loes.maſticis.nuciſmuſcate.garioſili.calami.

aromatici.ʒinziberis.roſaꝝ macꝭ.cardamomi

— — – —

———,

—— —

ti
meit

De Herbis

ana. Z.i. buleant cũ aqua roſaꝑin vna fiola vi

trea in cine calido:poſtea coletur: ⁊ paulatim
cum cocleari potui pꝛopinetur.

Capitulum. ccll.
Euiſticũ. Plateariꝰ.Leuiſticum eſt
I herba om̃iba nota calida ⁊ ſicca in.ij.
gradu. Cnius ſemen ſiliter appellatur
Et in medicinis ſemen ponif᷑. Virtutẽ habet

diureticã.virtuteʒ q̊ᷓ aperiendi ⁊ extenuandi.
¶ Conſtantinus in libꝛo graduũ.Leuiſticum
eſt in tertio gradu calidũ ⁊ ſiccũ. Semen autẽ
⁊radix in medicinis ponitur.

HPHoyprrationes.

¶ Plate.Vinũ vel etiã aqua decoctionis eius
valet ↄtra opilationẽ ſplenis ⁊ epatis:⁊ cõtra

ventoſitatẽ.⁊ ↄtra doloꝛẽ ſtomachi⁊ inteſtino
rũ ex ventoſitate.Puluis etiã eius cũ puluere

cinamomi datus valet ad p̃dicta.
¶ Cõſtantinꝰvbi ſupᷣ.Cibũ digerit.opilatõeʒ
epatꝭ aperit.de frigido humoꝛe doloꝛẽ mitigat
Stomachi ventoſitatẽ ⁊ inlauonẽ rugiiuʒ
⁊ intoꝛſionẽ diſſolu it. ẽſtrua ⁊ vꝛinã pꝛono
cat.Etiã illa vᷣba ſᷣm Cõſtantinũ habent᷑ in li⸗

bꝛo de ſimplici medicina almageſti.

Euiſticũ ſuueſtre.Dyaſ.ca. Thaſpiũ

I FEm trãſlationẽ grecã. Thaſpiũ.i.Le⸗
uiſticũ ſilneſtre.naſcit᷑ in tumulis ⁊ ĩ

Capitulum. cclif.

vijs ⁊ ſuꝑ tegulas.herba eſt minuta.⁊ folia bñõs
⁊ anguſta duobo digitꝭ lõga.⁊ in ſũmo diuiſa ⁊

pinguia.vᷣgã in medio ꝓferens duoꝝ palmoꝝ
cũ paucis ra mulis.in qͥb fert ſemẽ latum ſile
cartamo:⁊ obꝛotu ndũ ⁊ veluti cõquaſſadj.vñ
⁊ nomen ſumpſit.floꝛem habet ſubalbidũ.

Bperationes.

Dyaſcoꝛides. VUirtus eſt ei termãtica.⁊ po/⸗

tiſſime ſemini eius potui datum in acceptabi⸗

li quantitate per ſuperioꝛa atq; inferioꝛa.pur

gationem facit vehementer.
¶ Sciaticis ꝑ criſtere adhibitũ medet᷑. bibitũ
menſtruis imperat.a boꝛſum facit
¶ Balienus.vi.ſim.ſar. Talapis ſ̃mtranſſa
tionem grecam. Eſt antem leuiſticum ſilue⸗
ſtre cuius ſemen acris virtutis eſt.quia apo⸗
ſtemata rumpit.
I¶ Et per anum impoſitumſciaticis conuenit.
Eſt auteʒ et alterum purgatiuum ſuper ⁊ ſub
ns colliricoꝛum bibitum in oxiſa bi multitu⸗
ine.

„

Capitulum. ccliif.

Enmticula aque vł Zentigo aque. Se

I rapion li. aggegatoꝛis capᷣ.gabaleb.id
eceelſt.: lenticula aque.ex ea eſt marina.et
ex ea eſt aque dulcis. ſʒ illa q̃ eſt aque dulcz eſt
lenticula qᷓ reperit᷑ ſup aquas erecta habẽs coꝛ

ticẽ viridẽ. ⁊ eſt rotũda ſic lenticula:ſilis eſt ei
in figura ſua. Et reperit᷑ in lapidibo ſuꝑ aqnaʒ
erecta:natans ſup faciem aque.Gabłviij.ſim.
far.capᷣ.facus.id eſt lenticula aquatica humi
de ⁊ frigide complexionis in ſecundo gradu
exiſtens 'm vtrũq;.¶ Paulus capᷣ. Stratio⸗
tis. Et eſt herba ⁊ naſcit̃᷑ in ſuꝑficie aque ſine
radice cũ folijs ſimilibo ſemperuiue:E ſt auteʒ
virtutis redarguentis acremoꝛdentis. Oyalſ.

cap̃ de lenticula aque. Lenticula coloꝛẽ viri⸗

dem habens:virtus eſt ei frigida.

HPoyperationes

¶Balienus. Lenticula aque habet quid ſtio

ticitatis ꝓpter qð vulnera poteſt cõſolidare.et
Vlceribus eſt vtilis.quidazʒ aũt eo ⁊ ad emoꝛro⸗
ſagias vtunt᷑ ⁊ ad fiſtulas.

¶ Paulus. Potni data valet ad fluoꝛẽ ſangui⸗

nis exrenibo.⁊ cũ aceto contrita.atq; vt catha
plaſma adhibita.
¶ Oyaſcoꝛides. O mnes tumoꝛes ſpargit. Ig

nem ſacrum extinguit:podagricis neceſſe mi/
ſcetur. medicaminibo ſola.et cum polenta appo

nitur infantibus.

Coapitulum Ctliiif.

1 Ens.Sera.li. qg. c. zedens.auct. Dyaſ.
melioꝛes ex lẽtiboſunt ille q̃ velociꝰ ma⸗

turant᷑⁊ qñ infundunt᷑ in aqua ad molliſican
dum nõ nigreſcunt. Gal. vij. ſim. far. ca. de len

tibo ſm tran ſlationẽ grecã inqͥt. Centes ſtipti⸗
cãt nõ ſoꝛtiter.ĩ medio vᷣoca.⁊ fricõſiſtũt.ſiccãt

autem in ſecundo graqlu.

Bperationes
Gal/eodẽli.⁊ ca.ſm trãſſatiõeʒ arabicã. Sa
poꝛ eaꝝ eſt ſtipticꝰſtipticitate pauca. vᷣtꝰlentis
vma ẽ media inter ca.⁊ fri.⁊ exiccat in.ij.qdu.
Et ipſa ſtringit ventrẽ qñ coqr᷑ bis ⁊ ꝓijcit᷑ aq
pma.⁊ qq̃ in q coquũt᷑ laxat ventrẽ.¶¶ Et dixit
ypo. vi. epidimiaꝝ q eſttẽpata in ca.⁊ fri.⁊ de
clinat ad caloꝛẽ parumꝑ.Et ſignũ ĩ heſt ꝙ nõ
apparetꝑ eã qũ comedit᷑ aut q moꝛat᷑ in ſto⸗

macho:aut qñ deſcẽdit a vẽtre in frigidatio coꝛ

poꝛi.⁊ eſt compoſita exſuba qꝗᷓ ſtringit ventrem
qñcoquit᷑ bis.⁊ ꝓijcit᷑ aqua pma.⁊ aqua ĩ qua
coquunt᷑ laxat ventreʒ.¶ Igem auc. Dyaſco.
Quãdo comedit᷑ ex ea aſſidue facit o bſcurita⸗
tem viſus.⁊ eſt dure digeſtiõis.mala ſtomacho
⁊accidunt ex eſu eius ſomnia mala.⁊ eſt mala
neruis et pulmoni.i¶ Et idẽ Sera.auc. Me⸗
ſarugie.Excoꝛucate ex his ſunt frigide: groſſe
ſtringut vẽtrẽ ⁊ viinã:⁊ ingroſſant ſangumeʒ

— — - —

— — — — 4☛ — — e2

. A „

De Herbis

E in venis:⁊ nõ ſinunt eñ currere.i¶ Et idẽ au⸗

ctoꝛitate Meſuay. Lens ipᷣaẽ frigida⁊ ſic⸗
ca in pᷣmo gradu.⁊ coꝛtex eius ẽ calida ⁊ ſicꝭ
ca in pᷣmo gradu.Et de ꝓpꝛietate eius eſt mi
nuere vꝛinam ⁊ menſtrua ppter eius ſangui⸗
nis ingroſſationem.

Capitulum. cclvu.
Zlium. Ambꝛoſius. Cõſiderate lilia
Igagri.q;uis ſit cãdoꝛ in folijs:ipᷣaq; ſo
lia ſtipata quõ ab ymo ad ſũmũ aſſur
gere videant᷑:vt expmãt foꝛmã ciphi.⁊ vt au
riſpecies q̃daʒ intꝰ effulgeat.que cũ vallo in
circũitu floꝛis obſepta iniurie nulle pateat.

Si qs hũc floꝛẽ decerpat:et in folia ſua ſol/
uat:qᷓ tantaẽ manꝰ artific q̃ lilijs ſpecieʒ re,

foꝛmare valeat.ꝙ¶ GBloſa.ſuꝑ Qucã li.xij.Li
lia nõ ſiluis ſʒ in hoꝛtꝭ naſcunt᷑:nec vllũ agri⸗
culaꝝ cultũ reqͥrũt ſicut ceteri fructꝰ.ſic ſcri
tũ ẽ: Cõſiderate lilia agri quõ creſcũt neq;
aboꝛãt neq; nent Hõ laboꝛãt coloꝛibo odoꝛã

do. neq; nent ſibi indumẽta faciẽdo. ¶ Palla
dlius en In febꝛuario menſe lilioꝝ bulbos

onemꝰ. vl lilia antebabita ſariemꝰ ſũma di
ligeria ne oculos circaradicẽ naſcẽtes ⁊ mi
noꝛes bulbulos ſauciemꝰ Qui amr̃eſubtra

cti atq; ĩ glios digeſti oꝛdies noua lilieta foꝛ
mabüt.¶ Dyal. ca. de lilio. Liliũ hec eſt leci⸗

coloꝛ

na quã multi in coꝛonã —=W ẽ olbono⸗
tũ:cuiꝰ floꝛes albi ſunt ſatꝭ.Eſt aũt aliud ge⸗
nus lilij qð vocat᷑ yris vylirica.folia hʒ ſiluio
ſulia vel gladiolo:ſʒ maioꝛꝗa ⁊ vaſtioꝛa.floꝛes
bz õ inclinatos ſibijnuicẽ diuerſis
bo albo. ſ. ?1 mellino aut purpureos aut
venecino. Radices ſũt ſibi dure ⁊ curue?⁊ o⸗
doꝛe bono plene.He radices colligẽde ſunt
⁊ filo inſerende.⁊ ſic in vmbꝛa pendẽtes ſic⸗
cande ſunt dura ⁊ bꝛeuis:⁊ coloꝛis rufi:et o⸗
doꝛis boni.eligenda eſt in guſtu calidioꝛ.
¶ Serapion libꝛo aggregatoꝛis ca. Anſea:
id eſt lilium. Eſt enim calide ⁊ ſicce comple⸗
xionis in ſecũdo. Ex eo eſt domeſticũ et ſu⸗
ueſtre. Sed ſilueſtris ſunt ſpecies:⁊ nomi⸗
natur vna arſemetum:id eſt celeſte.ꝛ eſt albũ:
quod eſt notũ.De illo in pᷣſenti ca.dicemus.

Poperationes

¶ Auicẽna.Tiliũ albũ oꝛtulanũ calidũ ⁊ ſic
cum in ſcðo. In ipᷣa eſt terreitas ſubtilis ac⸗
qrens amaritudinẽ.⁊ aqueitas ita eq̃lis cõ⸗
plexionis. Cõfert pãno ⁊ lentiginibo ꝓpꝛieq;
radix eiꝰ.⁊ mũdat faciẽ ac remouet eiꝰ ↄtra⸗
ctionẽ.valet inciſiõibo neruoꝝ ⁊ ſpleni.ſʒ ma
lũ eſt ſtomacho / ꝓpꝛieq; oleũ eiꝰ.qð eſt reſo⸗
lutiuũ:aperitiuũ:lenitiuũ duriciei matricis
bibitũ ⁊ inunctũ.i¶ Idem. Radix eiꝰ confert
aduſtioni aque calide.quoniã exſiccatiua eſt
mollitiua ⁊ abſterſiua cũ equalitateↄſolidat
Ex decoctione q́ ipᷣius radicis fit oꝛis col⸗
lutio ad doloꝛẽ dentiũ.⁊ ꝓpꝛie illius qð ſilue⸗
ſtre eſt. ¶ Idẽ.Liliũ ↄfert puncture vermiuʒ
venenoſoꝝ:ppꝛieq; ſcoꝛpiõis.Oleũ q̃ʒ eius
eſt tyriaca coꝛiandri ⁊ ſungoꝝ.Emplaſtrũ ex
folijs cũ vino factũ ſuꝑ heriſipilã ↄfert val⸗

de.¶ Pliniꝰ li.xxi.Liliũ roſe nobilitate pri

mũ eſt quadꝗ cognatiõevnguẽti:oleiq; qð li
lion appellat᷑. Hulla floꝛũ excelſitas maioꝛ.
Interdũ cubitoꝝ triũ longitudo.Alba lilia
oĩb eiſdẽ modis ſerunt᷑ qͥb ⁊ roſa. Nihilq; fe
cundiꝰ.vna radice qͥnqgentos ſepe bulbos
emittente.¶ Sera.Cõuenit cõbuſtiõi ignis
qñ aſſat᷑ ⁊ teri᷑ cum oleo roſaꝝ.⁊ ponit᷑ ſuꝑ lo
cũ cõbuſtionis ⁊ dimittit᷑ donec curet᷑ q̃niaz
cõbuſtiones egẽt medicina q̃ deſiccat ⁊ ab⸗
ſtergit cũ temperamẽto.i¶Et eſt bonũ ad in
carnandũ oĩa vlcera:⁊ mollit duricies matri
cis. Folia eiꝰ incarnãt ⁊ abſtergũbt aſterſio
ni debilioꝛi q; radix.Et qñ coquunt᷑ ⁊ ponũt
ſuꝑ cõbuſtionem ignis.aut ſupꝛa quodcũq;
vulnꝰ faciũt incarnari ylcerationẽ eoꝝ.¶¶ Et
ſunt qͥdã qui infundũt floꝛes eius in aceto.et
vtunt᷑ eis ad incarnãdũ vulnera:et cõtundit
flos eiꝰ ⁊ expꝛimitur ſuccus eius ⁊ coquit᷑ in

Trattatus

aceto ⁊ melle. ita ꝙ ex ſucco fit nqͥes plꝰ q;
acetũ ⁊ mel.¶ Et eſt medicina conueniẽs ad
om̃e qð eget exſiccatiõe ſine moꝛdicatiõe ſi⸗
cut ſunt vulnera magna:⁊ ꝓpꝛie q̃ fiũt in capi
tibo muſculoꝝ ⁊ ad vlcera oĩa ꝗᷓ ſunt diffici⸗/

lis incarnatiõis. ¶ Seg alteri ſpecieililij ꝗᷓ

„

dicit᷑ yris. ⁊ eſt liliũ agreſte ſm eundẽ antoꝛẽ
Bał. Subſtãtia ẽ ſubtilis ⁊ mũdificat ⁊ ma⸗

tur at. Et cõuenit ſpecieb tuſſis:⁊ facit aſcen

dere ſcreatũ a pectoꝛe.⁊ curat toꝛtiões ven⸗
tris ⁊ vlcera ſoꝛdida.⁊ qn bibitur cũ melle ⁊

aqua calida laxat ventrem. Oyaſcoꝛides.

F loꝛes lilij domeſtici poſſunt emollie vin i

cies neruoꝛũ. Folia eiꝰ cocta⁊ impoſita ad
combuſta pficiunt loca. Qexatiões ſerpen⸗
tum curant. Succus ei melli admixtus ac
decoctus in vaſculo nono:vlcera vetera me

detur. ¶ Galienus ſeptimo ſumpliciũ farma⸗

coꝛũ capᷣ.de lilio. los lilij domeſtici cõple⸗/

rxrione mixtꝰ eſt ſubtiliũ partiũ quadã ex ter⸗
reſtri ſuba. Vñ habet ⁊ eã que in guſtu ama/
ritudinẽ ⁊ ex qdã aquoſa eucrita.i¶ Ciñ olei
qð ex eo eſt pigmentũ in moꝛdac ⁊ dyafoꝛe⸗

tice ⁊ mollitiue eſt vᷣtutis.ex qᷣb duric iebo ꝗ
in matricibo aptiſſimũ eſt. radix aũt et folia ꝑ
ſe trita ſiccãt ⁊ abſtergũt ⁊

9

te. ¶ Auiẽ de virib coꝛdis ait: ꝙoαον..

dyafoꝛãt modera

Aliũↄualliũ.Pla.Qiliũoualliũ ẽher
¶ða hñs floꝛes bñ redolẽtes.ſolia eiꝰ
plät agini maioꝛi ſilia.Hec folig nec
radixvſui medicĩe cõpetit:ſi floꝛes vᷣtutẽ hũt
pfoꝛtãdi ⁊ reſoluẽdi.
¶ Pli. Re.floꝛes lilioꝝ ↄualliũ lb.f.ponãt᷑ in
vino optimo mẽſurã vnã ſtent ĩ infuſiõe ꝑmẽę
ſem. deinde diſtilletvinũ iſtud ꝑ alembicũ. cũ
iſta aqᷓ diſtillata ſume.3. ij. aq̃ lauẽdule.3.ij. 6/
na piperis ro.ʒ.. miſceant᷑de iſta ſume ĩ ſe⸗
ptimana. Z. ß. ieiuno ſtomacho.⁊ iſta ſeptima
na nõ bẽbis apoplexiã neq; litargiã.¶ Ideʒ

Operationes.

Cũ iſta aq̃ etiã potes linire timpoꝛa.minuit

uxũ catarralẽ:⁊ ſedat ſodã. Iſta aqᷓ etiã cu

rat colicã paſſionẽ potatũ:⁊ cõfoꝛtat coꝛ.

mnmi niſi q; ſũt mioꝛa:et vt cũq; aſpera.

expãdẽs ſe ꝑ terrã ſiẽ herba ẽnoꝝvł rubo.eiꝰ
fios ẽ paruꝰ ſiẽ flos ſolatri hñs recte figurã
lilij domeſtici.¶ Aui li.ij. ca.alguaſcẽ.vlł alu
ſen.i. herba lilialis. ⁊ herba cinꝰ flos ẽſilis
lilio:⁊ ꝓpter hoc ðꝛ lilialis.⁊ eſt ca.⁊ ſic.ijA.·

AIlialis. Pande.ca.xxxvi.Lilialis ?
¶ Igã herba hñs ſolia ſiẽrubeatincto

—

S

—

ſlae⸗
Ulunee.
mebit
tones,
Nin
ſiehni
lezt
ſunei⸗
ſn
0
emmut
etüa
.

2

7

Poprerationes

¶ Idem. Lilialis deſiccat cum equalitate et

abſtergit:⁊ confert panaricio:et reſoluit to⸗

tum illud cum equalitate.
GBalien ſexto de ſimplici medicina.capi⸗

tulo aliſſum. Aliſſum ſiue amploſilon.dicta

eſt quidẽ aliſſum:id eſt lilialis herba.qꝛ mira
biliter ↄfert moꝛſuia cane rabido:ĩmo ⁊ iam
occupato rabie ꝓpinata ſepe ſola ſanauit.
¶ Si quis autem vtatur in pluribus cogno
ſcet ꝙ dyafoꝛeticñ eſt mediocriter:⁊ ſiccati⸗
uum cum eo qͥd aliquid abſterſionis habet.
Hinc autem aluos ⁊ eſilinas mundificat.
¶ Plinius capitulo Aliſon: id eſt lilialis ſi⸗
milis eſt rubee tinctoꝛum:⁊ nõ diſtat ab ipᷣa
niſi quia ipᷣa rami ⁊ foliaſunt minoꝛa.

Capitulum. ccluiij.
H Iquiricia. Theodoꝛus pꝛiſcianus.

IAiquiricia eſt eligẽda non multimn
groſſa nec nimis tenuis que in terra

crocea fit.que etiã cum frangit᷑leuis eſt ⁊ in⸗

terius ſubalbida:ſed nigra vel viridis abijci
enda eſt. ſuccus eius foꝛtioꝛis efficacie eſtqͥ
efficit᷑ſic.Cũ viridis eſt radix:cõcutitur be⸗
ue:⁊ in aqua decoquit᷑ vſq; ad cõſumptionẽ

De Herbis

poſtea expꝛimitur ? deſiccatin in ſole : inro

tunda coꝛpuſcula fᷣmfoꝛmã vaſculoꝛum foꝛ⸗

matur. Alij ſophiſticant hoc modo faciunt

puluerem liquiricie ⁊ coquunt in qqua ⁊ ad⸗

dunt mel ⁊ faciũt vt diximus.¶ Serapion.
auctoꝛitate Oyaſcoꝛidis capitulo ſſis:id eſt
liqniricia. ⁊ eſt arbuſtũ habẽs ramos lõgos

duobo bꝛachijs. habet folia ſilia folijs arbo⸗
ris maſticꝭ.⁊ ſuꝑ folia eſt humiditas q̃ adhe⸗
ret manui ⁊ flos eiꝰ ſimilis herbe floꝛe dicte
bꝛachion.eſt ⁊ purpurei coloꝛis.Et ſemẽ eiꝰ
eſt in magnitudie ſemĩs arborꝭ dicte kalata⸗s
bas.verũ eſt aſperiꝰ eo:⁊ habet radices lon⸗
gas in coloꝛe ſuo ſilis ligno qð nomĩatur in
oꝛiente buſſum.aut ſicut radix gentiane:⁊ eſt
in eo ſtipticitas cũ dulcedĩe:⁊ expꝛimit᷑ inde
ſuccus. D yaſco.ca.Glicoꝛiʒa.Et ẽ que na
ſcitur in capadocia aut in ponto. Frutex eſt
bñs virgas longas duoꝝ cubitoꝝ in qͥbofo
lia ſunt ſpiſſa ⁊ ſilia lentiſco:ſed pinguia ⁊ glu

tinoſa.floꝛem ꝓfert iacinto ſimilẽ.ſemẽ habzʒ

ſimile platani ⁊ aſperũ:quod ſemẽ eſt latum:
ſed rufſum et oblongũ.ſunt illi radices buſſei

coloꝛis ⁊ longe ſicut gentiane ↄſtricte ⁊ dul

ces que exſiccant᷑ vt liciũ.i Pliniꝰ ca.de li⸗
quiricia.Glicoꝛiʒa herba ẽ que naſcit᷑i cam⸗
pis.guſtu dulcis ⁊ cũ dulcedine abũdãte:de
qua ſuccus extrahit᷑:⁊ medicoꝝ vſui ſeruat᷑
Caſſius felix capᷣ.Glicoꝛiʒa grece ex eo di
cta ꝙ dulcẽ radicẽ habʒ. GBlien enĩ grece dul

ce dicit᷑.¶ GBalienꝰ.vij.ſim.far.capᷣ.de liquiri

cia. Maius iuuamẽtũ qð in liquiricia eſt:eſt
in ſucco eiꝰ radicis.⁊ ſubſtãtia eius eſt ꝓpin⸗
qua ſubſtãtie noſtri coꝛpoꝛis.⁊ valde ſimilis

eſt ei. Sapoꝛ eius radicis eſt dulcis cum ſti

pticitate panca. Virtus eiꝰ fragilioꝛ eſt com
plexione hominis:⁊ eſt tepide caliditatꝭ.⁊ iõ
eſt pꝛope co

Pperationes

Vires bʒ relaxãtes cũ dulcedine ex bumi⸗

ditate vnde ⁊ ſitim ſedat:⁊ renũ ⁊ veſice miti

gat doloꝛẽ: ⁊ puocat vꝛinam et mẽſtrua.iEt
oẽm tumoꝛẽ tunſa ⁊ impo ſita placat.ſuccus

iße aſpꝛedinẽ qrteriaꝝ diſſenit.⁊ nõ ſolũ tra⸗
cheaʒ arteriã ſanat:ſed etiã ſcabioſaʒ veſicã.
q̃ ſuccꝰ diu ſub lingua retẽtus glutiri debet.

q eſtuationẽ ſtomachi tollit:⁊tumoꝛẽ ſtoma

chi ⁊ epatꝭ tollit ac cõpeſcit.¶ Radix veſice

⁊ renũ vulneratiõeʒ curat.bibita cũ dulcoꝛe

ſitim ꝓbibet:vulneribo vtilis ẽ.radices ipſe
maſticate ſũt ſtomatice elixatura radicᷓ oĩa
iſta facere nouit. Ipᷣa radix in puluerẽ reda⸗

plexionem equalem. eſt humi
da temperate humiditatis.

B

.

cta ⁊ ĩpoſita pterigia detergit. ¶ Bal. Glicoz D

a i

„

Capitulum. cclix.

Tractatus

riʒa aſperitas eſtremonere: nõ ſol ĩ arteria

ſed in ſcabioſa veſica ꝓpter mediocritatẽ cõ⸗
plexionis. ¶ Theodorus pꝛiſcianus. Aalet
ↄtra oĩa vitia pectoꝛis decoctio eoꝝ i aqua:
? in pleureſi:⁊ peripleumonia.aqua decocti
onis eiꝰ valet ↄtratuſſim.¶ Ad idẽ valet ele
ctuariũ factũ ex ſucco liquiricie ⁊ melle.Ci

quiricia maſticata ⁊ ſub linguaretenta ſitim
⁊ aſperitatẽ ſtomachi? gutturis mitigat.

—

7 —

Iguſtici.ᷣm Dyaſco.ca.Liguſtici
Imultũ naſcit᷑ in liguria pꝛouincia.vn
de⁊ nomen accepit.naſcit᷑ ⁊ in mon⸗
te vicino alpib:ſed ciues panacem illum vo

cant.ideo qꝛ radix eius alba eſt ⁊ odoꝛata ſis
mul panaci:cui virtꝰ vna eſt cũ panacis vᷣtu
tLe.Haſcit᷑ in locis altis ⁊ aſpen ⁊ vmbꝛoſis.
virgã habet longam⁊ nodoſaʒ ſimilẽ aneto.
In qua vir ga folia ſũt ſimilia melliloto. Sʒ
mollioꝛa ⁊ odoꝛata:que folia in cucumere te

nuiſſima ſunt ⁊ diuiſa. In virge ſũmitate ca⸗

put eſt vmbꝛaculoſum. Ubi ſemen oſtendit:
qð ſemen nigrũ eſt ⁊ oblonguz ſicut feniculi
Ouſtu viſcidũ ⁊ odoꝛatũ aromaticcd.

Bperationes

ſße etiã comeditur ſale conditus.nuſqᷓ; me⸗
mini me de ipo legiſſe apud autoꝛem autenti

¶ Dyaſcoꝛides. AUirtus ẽ mictualis.Radix
eiĩꝰ ꝗalba eſt ſimilis panaci eracleontico ⁊ o⸗
doꝛata. Virt eſt radici⁊ ſemini eiꝰ calida ⁊
ſtiptica doloꝛibo omĩb intraneoꝝ occurrit.
Inflamationẽ ſtomachi ſoluit.i¶ Ictibo ve⸗

nenatis opitulat᷑:vꝛinã ꝓuocat:meſtruis im

perat ſi bibat᷑. antidotiſq; colicis ꝓſunt aut

miſcet᷑.¶ Radix eiꝰ tunſa ⁊ ſuppoſita idẽ pꝛe
ſtat. radix eiꝰ ⁊ ſemẽ oxipoꝛijs neceſſe miſcet

cõſfectionib etiã digeſtibilibo vtiliter adhi⸗

bet᷑q; euſtomaca eſt.vnde multi ciues ipſiꝰ
pꝛouincie eo ꝓ pipere vtuntodituris miſcen
tes.i¶ Et multiſemen ſiſelei ⁊ iuniculi addũt

illi. qdam dicũt ꝙ eſt leuiſticũ ſed falſo.

Capitulum. tlle

ictus pulchꝛi odoꝛatus:plenꝰ ſuc
co aceto valde apto ſalſamentis.Et

Zmon. Pan. capi.ccccviij. Limon

cum:niſi apud Auicẽnam in quarto canone

decura febꝛiũ acut arũ in generali: vbi iubet
dari Ea acetoſitatis limonis ſalliti-

apitulum. clx.

.

d

ſnog
Et
ne
nen
Honr

Inaria. Pandecta.ca. D ix. Linaria
I eſt herba ſimilis eſule vel lino: ꝓpter
qð vocat᷑.⁊ differt ab eſula:qm̃ eſula

lacteſcit. linaria vero nõ. Vniᷣſus. Eſulala

cteſcit ſine lacte linaria creſcit ¶ Oꝑatões
¶ Succus eius valet ↄtra heriſipilas inun⸗
ctus.⁊ cum ſucco pimpinelle mixtus. ¶ Et
ipᷣa ſola valet ad cancrũ trita⁊ impoſita.ad
boc ſimiliter ſuccus eius valet.

ei
4

De Herbis

Capitulum. eclxij.

Inũ. Iſi.Linũ ex terre nitẽti ſpẽ oꝛi
IHtur.nomẽ ſũpſit a greco.vlł ꝙ leue ſu
v molle. Biuz at eſt gen? àddã lini
nimiũ cãdidi ac molliſſimi qð grece papaten
vocãt.i¶ Pall. In fe.mẽſe aliqͥ ſemẽ lini leto

ſolo ſpargũt:⁊ linaↄſequunt exilia.i Idẽ li.

xi. In mẽſe octobꝛiſemẽ lini ſeri pᷣt ſi placue

rit.qð tñ ꝓ ſui malicia ſerẽdũ ñ ẽ:qꝛ t᷑re vber
exhaurit.ſzʒ ſi velis loco pĩguiſſimo ⁊ modice
hũido ferre poterꝭ. aliqͥ macro ſolo ſpiſſum ſe
rentes:ſi aſſequunt᷑ vt linũ ſubtile naſcatc᷑.

Hyperationes

¶ Ser a.li.ag.au.Gal.Virtꝰ eiꝰẽ q̃ ſubtiliat

⁊ ꝓuocatvꝛinã ⁊ mẽſtrua.⁊ qñ bibit᷑ aut fit cũ
ea ẽplaſtꝝↄfert apᷣatib epatꝭ⁊ oꝛificio ſtoma
chi ⁊ ipi ſõacho. Sʒ radicꝭ eiꝰ ſtipticitas ẽ

ſO̊plio: ſtipticitate florꝭ.⁊ caliditas eiꝰ ẽ mĩoꝛ

caliditate ipᷣiꝰ.⁊ ꝓpter eiꝰ ſtipticit ateʒ acqͥrit
qdðᷣ admiſcet᷑ cũ mediciniſ q̃ admiſtrãt᷑ ad ſpu

tũ ſanguis.i¶ Sera.au.Dyaſ.Flos eiꝰ ſti⸗

pticꝰ ſtipticitate pauca calefactiuꝰ:matura⸗
tiuus.⁊ ẽ ca.q̃ſii.i.gra.⁊ ẽ mediũ ĩ bu.⁊ ſic.Et
ij. eiꝰ vᷣtꝰ ẽ ꝙ ẽ mollificatiuũ.¶ Sejr᷑.li.ag.ca.
bararichichene.i. linũ ẽ mollificatiuũ ſedati⸗
uũ dolox. cõfert egritudib interioꝛibo:niſi
q; ẽ minꝰ in h q; camomilla.⁊ ẽ mediũ ĩterla
xatiuã ⁊ ſtipticũ:⁊ admiſcet᷑ in eo paꝝ vᷣtutꝭ⸗
ꝓuocatiuevꝛine.⁊ hoc qͥdẽ apparet ĩ eo mãife
ſte qñ comedit᷑ aſſatũ.⁊ tũc ẽ magꝭ ↄueniens
ad ſtrigẽdũ vẽtrẽ.i¶ Et dixit ĩ li.de ↄᷣuatiõe
ſanitatꝭ ꝙ; qñ ſemẽ lini decoquit᷑ ĩ aq̃:eiꝰdeco
ctio ẽ infrigidatiua.¶ Et idẽ au. Dyaſ. Vir⸗
tus ſemĩs lini ẽ ſilis vᷣtuti ſemis fenugreci.⁊
qñ admiſcet᷑ cũ aq̃ melle ⁊ oleo ⁊ ↄficit᷑:reſol
uit apᷣata ca.⁊ mollificat ea ſiue ſint ĩteriꝰ ſi
ue exteriꝰ.⁊ qñ fit ex eo ẽplaſtꝝ cũ ficub ⁊ ni
tro delet pãnũ ⁊ puſtulas albas ſaciei.i.papu
las ſ̃m trãſia.no. Dyaſ.Et qñ ↄficit᷑ cũ aq̃
reſoluit apᷣata q̃ ſũt ĩ radice aurꝭ:⁊ apᷣata du
ra.Et qñ coqͥ cũvino eradicat ſoꝛmicã⁊ ſpe
ciesvᷣlceꝝ q̃ dicunt᷑ faui.⁊ qñ miſcet᷑ cũ melle
⁊ pipere ⁊ vtit᷑qͥs eo mouet contũ.⁊ qñ miſce

tun cũ naſturtio q̃nt itate eqliofert ſciſinꝭ vn

guiũ ⁊ eoꝝ excoꝛiatiõi.¶ Et ſit cũ decoctiõe
eiꝰ criſtere ad moꝛdicatiõeʒ inteſtinoꝝ ⁊ ma⸗

tridꝭ.⁊ mollit vẽtrẽ qñ mlũieres ſedẽt in deco
ctiõe eiꝰ ↄfert apᷣatibo matric ſẽ ſenugrecũ.
Pauloca. de lino Linũ qñ cõburit. Fumꝰ2

ſubtil: ⁊ ↄſert coꝛiʒe ⁊ ſuffocatiõi mr̃icis
Aui.li.ij.ca.de ſemĩe lini.Virtꝰ eſt ei ꝓxĩa

vptuti fenugreciĩ.i.ca.cõmẽſuratũ ĩ hũiditate

⁊ ſiccitate.Et ðꝛ qdẽ ꝙ; decoctio lini ẽ deco⸗
g in

e,

—

S X

ma qðẽ

Lrattatus

ctio recẽtis eiꝰ.¶ In ipᷣa en ẽ hũiditas ſuꝑ⸗
flua ⁊ maturatiuũ:⁊ abſtergit et inflat ꝓpter
hũiditatẽ ſuã ſuꝑfluã:ita ꝙ illud qð ex eo fri
xũ eſt:hoc agit cũ ſtipticitate q̃ ĩ frixo mani⸗
feſte cõmẽſurata:⁊ in nõ frixo mãifeſte ꝑmi⸗
xta cũ lenificatiõe:⁊ ẽ ſedat iuũ doloꝛũ minꝰ
qᷓ; camomilla.⁊ ex ipᷣo fit emplaſtꝝ cũ nitroꝛ

bolo:⁊ lenit pãnũ:⁊ ↄfert ↄtractiõi vnguiũ ?z

ſciſſurꝭ ⁊ fracturꝭ eoꝝ.i¶ Et qñ ꝑmiſcet᷑ cũ eq̃ᷓ
li mẽſura naſturcij ⁊ↄficit᷑cũ melle:lenit apo
ſtemata ca.exterioꝛa ⁊ interioꝛu.¶ Et apoſte
ſt aures cũ aq̃ cinerꝭ ⁊ apᷣata du⸗
ra:⁊ ꝓhibet ſpaſmũ.⁊ ꝓpꝛie ↄctionẽ vnguiuz.
cũ ꝑmiſcet᷑ cũ cera ⁊ melle.iEt eiꝰ ſuffumi⸗

gatio ↄfert coꝛiʒe.⁊ ſiiᷣ fumigatio ipᷣius lini

ↄfert tuſſi ſtegmatice.⁊ ꝓpe qð ẽ ex eo aſſatũ

Capitulumm. trlxiif

Ingua auis. Pla. Lingua auis ẽ ar

1 boꝛ.⁊ hʒ folia ꝑua ⁊ acuta.ligue auis

ↄfſoꝛmia:⁊ ẽ in.i.ꝗ̊.ca.⁊ hu. Ser̃.li.

gg. ca. liſen haſafir.i.lingua auis.Etẽ arboꝛ

ſilis arboꝛi dirdar:niſi q; foliũ eiꝰẽ lõgũ ſile

ſũt racemi ⁊ palmites qͥ diuidũt᷑ in cherarnꝰ
ſiles folijs oliuaꝝ:niſi q; ſũt minoꝛa ſatis:et

intra quãlibet cherarnꝰẽ medulla ſilis ligue
auis cxteriꝰ rubea ⁊ interꝰꝰ alba declinana

paululũ ad citrinitatẽ.ſapoꝛ eiꝰ ẽ̃ acutꝰ:moꝛ
dicatiuꝰ cũ pauca amaritudiĩe.Et qͥ ponit eiꝰ
vᷣtutẽ ca.in fine.ij.nõ elongat᷑ a veritate:⁊ cõ
ueniẽs ẽ dicere q cũ caliditate ſit hũiditas:
qꝛ nõ apparet moꝛdicatio eiꝰ poſtq; bñ maſti

cat?᷑. Et ſciẽdũ ꝙ ẽ alia lingua auis q̃ ẽ debili

tans ſtomachũ:⁊ ꝓuocãs vẽtrẽ.⁊ ẽ coꝛrigio⸗
la maioꝛ.Et iſta nõ ẽ illa de q̃ locutꝰ ẽ Ser̃.

Nã idẽ Serai ca.de augẽtiboĩ coitu dicit:

ꝙlingua auis ẽ lingua paſſeꝝ.i¶ Itẽ ideʒ diẽ

in. vij.iĩ ↄfectiõe pillulaꝝ Indaꝝ ꝙ aſſimilãt᷑

Pelliculi vel coꝛticuli qͥ ẽ ĩ medio bacce lauri
¶ Auicẽ. ca. de augẽtibo in coitu. Inter me⸗

dullas cõputat.nõ eſt ò̊ quã ponit Serap̃.

Aui.herba.ſʒ eſt pᷣmaſpẽs ꝑ Sera.deſcpᷣta.
vnde qñ ponit᷑ ſunpliciter pᷣma dʒ intelligi.

Dperationes

¶; Sera. auc. Aben meſuay. Cõuenit doloꝛi

laterꝭ:⁊/ ꝓuocat vꝛinã:auget ĩ ſpermate:⁊ coꝛ
roboꝛat libidinẽ.i Et idẽ auc.Damaſceni.⁊
ↄuenit cardiace.iEt idẽ auct.Bediguras.
Auget ſperma.iEt idẽ auc.Raſis. Pꝛohi⸗

bet cardiacã: ⁊ auget ſperma. Et idẽ auct.
Aſaac.E ſt ca.⁊ hu.i.i.G.⁊ delectabil:⁊ de p⸗

pꝛietate eiꝰ ẽ ↄfoꝛtare libidinem.i¶ Et auget

ſperma.⁊ hʒ virtutẽ humectãdi comeſta cuʒ

„P : NV

mS

„ d „ 8

Capitulum. cclxiiij.
„ Iſimachion. ſᷣm Dyaſ ꝓpꝛio ca. Ha⸗

ſtas habet maioꝛes ⁊ fructicoſas.cir
cꝗ quarũ nodos folia minuta habet

ſalici ſimilia. flioꝛem purpureũ aut auroſum.

naſcitur locis bumectis.

Dperationes

¶Dyaſ. Succ' herbe huiꝰ ſtipticꝰ ẽ. San

guinẽ reijcietibo maxime ꝓdeſt. Diſſint ericꝭ
potui datꝰ⁊ ſuppoſitꝰ ſubuenit.iſ Yluxũ ma

tricꝭ mulierꝭ abſtinet ſuppoſitꝰ· Naribo pfin

entẽ ſanguineʒ fronti illinitꝰ ſtatim ſtringit.
Aulneribo recẽtibo ꝑacoleſim facit.i¶ Her⸗
ba fumigatiõe adhita vim veneni longiꝰ ar⸗

cet:⁊ ſoꝛices occidit.¶¶ GBal.vij.ſim.far.ca.li

ſimachion pᷣdñantẽ hʒ ſtipticã q̃litatẽ:ppter

quã ⁊ plagas ↄſolidat:⁊ emoꝛroſagias ex na

ribo ſiſtit emplaſtratũ.i¶ Et aliaꝝ etiã emoꝛ⸗
roſagiaꝝ idoneũ eſt farmacũ ipᷣm.⁊ etiã ſuc⸗
cus eius adhuc magis ⁊ bibitꝰ diſſinterias
⁊ ſanguis eductiões ⁊ fluxũ muliebꝛẽ ſiſtit.

Capitulum. cclxv.
Icium. Sera.ca.hadath.i.liciũHa
bet tres ſpẽs.vna eaꝝ eſt indica.Et

alia fit ex herba que dicitur zeriach

ſiue ſerrah. Tertia ẽ arabica q; nominãt ha

dath:id eſt liciũ.Et idẽ auc.Dyaſ.Liciũ ac,õ

cipit᷑ ex arboꝛe ſpinoſa q̃ habet ramos lõgi⸗
tudine duoꝝ bꝛachioꝛũ aut ampliꝰ.Et folia
ſunt ſilia folijs arboꝛis buſſirara.⁊ hʒ fructũ
ſilem piperi:et eſt niger:amari ſapoꝛis: lenis
tactu.⁊ coꝛtex ligni eſt glaucꝰ ſilis licio diſ⸗

ſoluto.⁊ habʒ radices multas ꝓcedẽtes ala
tere ligni eiꝰ. Naſcit᷑locis agreſtib.⁊ extra⸗
hit᷑ ſuccus eiꝰ in hũc modũ.Terunt᷑ folia ſiꝰ

cut ſunt cũ tota arboꝛe.aut ponunt᷑ in aqua

⁊ dimittunt᷑ plurib dieba ⁊ coquunt᷑ ⁊ expꝛi/
munt.Et ſuccus ponit᷑ ad coquẽdũ ſuꝑ ign
donec ingroſſetur ſicut mel:⁊ fit ſuis ex ſuc,⸗

co fructus eius qñũ expꝛimit᷑ ⁊ ponit᷑ in ſole.
Et meliꝰ ex eo eſt illud qð accẽditur igni.et

qũñ extinguitur facit ſpumã:cuiꝰ coloꝛ ẽ ſan

guinis.Et exteriꝰ eſt nigrũ.⁊ interiꝰ ẽ ſicut
crocus.⁊ nõ ẽ pingue:⁊ eſt ĩ eo ſtipticitas cũ

amaritudine.⁊ ex illo meliꝰ eſt Indũ ⁊ foꝛtio

ris oꝑationis. Adulterat᷑ aũt liciũ cũ amur⸗
ca olei:cũ admiſcet᷑ in coctura eiꝰ ⁊ cũ ſucco

abſinthei ⁊ felle bouino.Et opoꝛtet vt colli⸗
gat᷑ ex eo ꝙ natat ſile ſpongie ⁊ reponitur aad
opus medicinaꝝ oculi.⁊ reſiduũ ponit᷑ ĩ oaliſss

medicinis.⁊ ðꝛ ꝙ indicuʒ facit arboꝛ licios.
Et hec arboꝛ eſt de ſpecieb⸗ Ppine hñũs ramoſ

erectos longitudie triũ bꝛachioꝝ:aut ampli
us ꝓcedẽtes ex radice.⁊ ſunt groſſioꝛes ra,⸗

mis rubi.Et euellit᷑ eis coꝛtex facile.⁊ coloꝛ
eius apparet ſicut coloꝛ ſanguis.Et folia eiꝰ
ſunt ſilia folijs oliue.⁊ ex illa arboꝛe accipit
liciũ ſcʒ ab illa que eſt ſpinoſa.Et ẽ apud nos
medicina q̃ſi humida ⁊ liquida.Et ſubſtãtia
eiꝰ eſt cõpoſita ex virtute ſubtili.ca.⁊ terrea
frigida:⁊ in ſapoꝛe eius eſt ſtipticitas:niſi qꝛ

eſt pauca.Alia ſecũda ſpecies eſt q̃ fit ex ar⸗

boꝛe licios ſiue ex acantum appellata. folia
quercus ſimilia atq; ſpinoſa generans.

Dperationes

¶ Galienus ſᷣm tranſſationẽ grecã.hoc far⸗
maco ad ipopiam vtuntur et ad flegmones.
qui in ano ⁊ oꝛe ⁊ vlcerationes ⁊ herpetas et
putredieſ:male moꝛigeratavlceraꝛ aureſpuſ
fluẽtes:⁊ paranichia ⁊ vngues lepꝛoſos.
¶ Et idem ſpᷣ̃m tranſlationem arabicam. vir⸗

tus eius eſt que remouet ꝙ in pupilla ex eo

ꝙ obſcurat viſum:⁊ cõuenit fluxui ventris.

⁊ habentibo vlcera in inteſtinis.⁊ hbabentibꝰ
fluxum menſtruoꝛum.Et ponitur in medici⸗

*

nis panni que fit in facie.
Et in medicinis vlcerũ ⁊ apoſtematuʒ que
lunt in oꝛe ⁊ in ano ⁊ foꝛmice.Et cõuenit vil⸗
q iin

Trattatus

ceri franduleꝶ ⁊ putredib vlceꝝ ⁊ putredi
ni auriũ ⁊ tenaſmoni ⁊ panatritio:⁊ fſoꝛtificat
capillos. ¶ Sera. au. dyaſ. Uirt? licij ẽſtipti
ca ⁊ abſtergit ⁊ curat obſcuritatẽ viſus ⁊ ſca
biẽꝛ pꝛuritũ oculoꝝ:⁊ abſcindit curſuʒ humi
ditatũ ad oculũ veniẽtiũcurſu antiqᷓͥ ⁊ↄuenit
apᷣatibo gutturis.¶ Et qũñ linit᷑ cũ eo palatũ:

ↄuenit apᷣatibo gutturꝭ.⁊ qñ linit᷑ cũ eo ↄuẽit

gingiuis ⁊vlceribo putridis ⁊ ragadijs ani⁊

tenaſmõi.i¶ Et qñ bibit᷑ ⁊ fit cũ eo criſtere ſa

nat fluxũ vẽtris antiquũ ⁊vlcera ĩteſtinoꝝ.
bibit᷑ de ipᷣo cũ aq̃ vſq; ad ſanguinis fluxũ:⁊

ſputũ ſanguĩs cũ tuſſi:⁊ dat᷑ ĩ potu moꝛſui ca

nis rabioſi. ¶ Qñ fiũt ex eo pillule ⁊ dant᷑ et
rubꝛificãt capillos:⁊ curat panariciũ⁊ foꝛmi

cã ⁊ vlcera fraudulẽta.Et qñ fit cũ eo naſca⸗

leouenit fluxui antiq̃ͥ hũiditate a matrice.
(Et dicit.Oñn coqtur cũ ramis eiꝰ in aceto:
cõuenit apᷣatibo ſplenis ⁊ ęctericie:⁊ puocat

mẽſtrua.Et qñ bibit᷑ ex fructn eius laxat fle

gma: 2 9uenit medicinas venenoſas. ¶ Et
idẽ Sera.auc. Raſis felicacharach. Virtꝰ
eſt cõpoſita ex ↄtrarijs. Hã hʒ virtutẽ exte⸗

nuatoꝛiã:digeſtoꝛiã:ca.⁊ fri.⁊ modice ſtipti⸗
cã hñs vim.⁊ ideo dyafoꝛeſim facit ꝓijciens

⁊ poꝛrigans..¶ Et facit aũt ad ipopiã herpe/

tas ⁊ ad epatꝭ vlcera:⁊ ad parotidas:⁊. putri
da vlcera:⁊ cõuenit vlceribo oꝛis et ani.

Capitulum. cclxvj.

Onchitis ſ̃m dyaſ.Lonchit ẽ ſpẽs

l gladioli folia hñs poꝛi ſilia:ſed latio
ra0 ⁊ ruſa.mitas hũs ſuꝑ radices vir
gas ſpanſas ſuꝑ terrã:⁊ ramos ſuꝑ terrã de
cliues:in qͥb ſunt floꝛes ſiles pellicino.ſʒ foꝛ

ma eoꝝ vt gele eſt:⁊ albuʒ hʒ in medio ſiẽro⸗
ſtrum ⁊ labꝛũ inſanum:⁊ ſicut lingua ⁊ ſemen
eius lancee ſile ⁊ trigonũ ⁊ longũ.vnde ⁊ lon
chitis appellatũ eſt. Radix eſt ei ſiis dauco.

naſcit᷑ locis aſperis.Pli.ca. Lonchitꝭ.folia
hʒ rubicũda.ſemẽ nigrũ ſile tcamedoꝝ eqruʒ
oꝛa patẽt ⁊ oblongũ in ſilitudinẽ lanceaꝝra
dicẽ vt daucus. Itẽ Dvaſ.Eſt⁊ ſcdõᷣm genus
lonchitꝭ fo.hñs ſic ſcolopendria ⁊ aſꝑioꝛa.

Dperationes

q Clino. Aulneribo impoſita folia eiꝰ tumo

rẽnõ admittũt. Bibita cũ aceto ſpleneʒ ſic⸗
cant. Radix eiꝰ cũ vino bibita vꝛinã ꝓuocat
Bal.vij.ſim.far.ca.Lonchitꝭ.Eius qͥdẽ ſe

men triangulũ ſicut lãcee fᷣm figurã. Radix

quidẽ ſimilis eſt aliqliter paſtinace.: ꝓpterea
vꝛinatiuũ eſt farmacũ.i¶ Eius vero qͥ ſimilis
eſt ſcolopendriefolia viridia quidẽ ad conſo

lidatẽ vulnerũ ſunt idonea.ſicca vero ꝑ oxs

mel bibita ſplenes ſiliridos ſanat.

—ñ õü

— .

T84 — —

—

— ——

riſi⸗
ſcklri⸗
Neen
Ntchid
Ktoße
loſ.
Mnſen
Mein
lonun

biß

en

ner
ngane

IONeo
Nen

ipoer
o iit
N
1ee
Glinis
Gc
pors

:

dificat ⁊ aperit.⁊ tertia occidit li.
fit ex eis emplaſtrumexteri: ⁊ qñ comedun
tur melle:aut bibunt᷑ cũ vino admixta aqua

De Herbis

¶ Et ↄfert empetigini⁊ vlcerib capitꝭ et ſaa G

Capitulum. etlxviſ.

Apinus.Sera.li.aggre.capᷣ.Tar⸗

1mus au c. Dyaſ. Tarmꝰ. i. Lupinꝰ.
Sunt ex lupinis quidam vt dicun
tur regales:⁊ ſunt ſilueſtres:quoꝝ folia ſunt
ꝗlbidioꝛa domeſticis.Et quidã ſunt dome⸗
ſtici ⁊ domeſtici comedunt᷑ poſt eoꝝ elixati⸗

onem:⁊ infunduntur in aqua pluribus die⸗

bus donec recedat amaritudo.⁊ generãt hu

moꝛes groſſos. Galienus.vi.ſim.far.capᷣ.de
lupino ᷣm traſſationem grecam. Tarmꝰ:id
eſt lupinus.comeditur quidem decoctus:?⁊
multis diebus deponens amaritudinem in
aqua.fitq; cibus groſſoꝛum humoꝛuʒ vt far⸗
macum vero hic talis ex emplaſticis eſt qui
non habet amaritudinem.⁊ eſt abſterſiuus :
dyafoꝛeticus. H

Hyperationes

4 BGalienꝰ. Supplaſt. matus necat lũbꝛicos.
Vel ſi quis ipᷣm bibat cum melle vel oxiʒuc

caro ſiue etiam ipſius decoctio nata eſt lum
bꝛicos educereimo ⁊ ſuꝑfuſa deſoꝛis conue

nit moꝛfeis ⁊ ſcabiei ⁊ cancrenis ⁊ malignis
vlceribus. Hoc quidem abſtergendo:illave
ro conſumendo:⁊ ſine moꝛdicatiõe deſiccan
do expurgat:⁊ aperit opilationes epatis et
ſplenis.ſi bibatur cum ruta et pipere:attra⸗
Hit tam menſtrua q; embꝛiones cũmyrrha⁊
melle appoſitus.

¶ Eſt autem ⁊ ipſiꝰ farinaĩmoꝛdaciter dya⸗

foꝛetica.nõ enim liuida ſolum ſed ſcrofulas

2 ſimata dura ſanat.tũc enim opoꝛtet eos in

aceto coquere vel oximelle vel oxiʒuccaro
iuxta complexiones:videlicet patientium:
necnõ paſſionis differentiam:cogitantes ii⸗
iud quod opoꝛtet. nõ eſt autem pᷣſentis nego
cij diſtigueretalia. diaſoꝛat ei ⁊ liuida et cete

ra omnia que pꝛius dicta ſunt.

2— 7

¶ Decoctio etiam ipᷣa farina nata eſt facere.

Tarmos agrios vel lupinus agreſtis ſiue
ſilueſtris amarioꝛ eſtz validioꝛ in omnibi do

meſtico eſt ei ſimilis exiſtens ̃ᷣm genus.

¶ Et idem ſm tranſlationem arabicam.

¶ Uirtus eius peima eſt q̃ deſiccat ſine moꝛ

dicatiõe.Et ſecũda abſtergit ⁊ reſoluit ⁊ ma

⁊ fqrina lupinoꝝ reſoluũt ſine moꝛdicatiõe.
¶ Et curant liuoꝛes ⁊ apoſtemata et ſcroſu⸗

las quando coquunt᷑ cum aceio et melle. Et
qñ fu emplaſtrũ cũ eis ſciatice cõferunt.

dit lũbꝛicos qñ

biei ⁊ bothoꝛ ⁊ vlceriba fraudulentis.
¶ Et quãdo bibitur cum rutaꝛ pipere aperit

opilationes epatis ⁊ ſplenis:⁊ ꝓuocat men⸗

ſtrua.⁊ naſcale ex eis cum melle ⁊ myrrhaex
pellit fetum. Et farina eoꝛum facit hoc.lupi⸗/

nus ſilueſtris vel regalis valet ad ea que di⸗
cra ſur. l

Capitulum. clxvin.
VUVUpulus. Jo. me. ca. de volubili ait:
1I wHlupulus ſit ſpecies volubilis. Ho
tandum ergo ꝙ plures ſunt ſpecies
volubilis. Vna eſt que dicitur funis arboꝛũ

cnius flos eſt albus.⁊ eſt ſicut tuba:⁊ habet

lac.et vocatur volubilis magna. Et eſt alia

cuius ramirepunt ſuper terraʒ ⁊ ſuꝑ ramos
plant aruʒ.que folia ⁊ floꝛes habet minoꝛes:

diciturvolubilis parua.Et eſt aliaſpecies

eius habens folia ſubalbida et lanuginoſa:
⁊ habet lac. Et eſt ſpecies alia aſpera habẽs
folia citrulli.cuius flos eſt ſicut ampnlle ad

herẽtes.et vocat᷑ lnpulus.D e qua in iſto ca.
habet᷑ mẽtio.Et eſt quarta ſpecies eiꝰ cuiꝰra
dix eſt ſicut ſeſcireſim ⁊ magis groſſaĩmo eſt

groſſitudo eius in modũ cucurbite maioꝛiſ:

7 eius ſtipites eleuantur ſuper radiceʒ ſuam

Trattatus

circiter cubitos duos:⁊ folia ei ſunt ſtricta
parua ĩ mediũ ſagitte alate:q̃ ex leui cã fluũt
⁊⁊ bʒ lac:⁊ vocat᷑ dñs lacticinioꝝ.Et ex ea fit
ſcamonea. vt habet᷑i ca.ſcamonea de.s.Etiã

in ca. volubilis de. v. inuenies de ᷣtute eax.

lupulus vᷣo eſt eq̃lis ad frigiditatẽ declinãs
Et ðꝛ ꝙeſt in pᷣncipio pᷣmi.⁊ eſt veri.

Bperationes

Jo. me. Lupulus ſedatiuꝰ eſt doloꝛũ cali⸗
doꝝ extinctiuꝰ inflãmationũ ⁊ lenitiuus.
¶ Rectificatio magna.Aperit oꝛificia vena
rum:ꝓpter quod miſcendum eſt ei aliquid ex
dꝛaganto ⁊ maſtice.⁊ rectiꝰ ꝙ vigoꝛat opera
tionem eiꝰ.¶ Eſt aqua caſei cum ſpica et ma
ſtice.Ex alijs vero volubilibo tractet de ca.
volubili inferius de. v.

Capitulum.cclxix.
AXc. Sera. li. aggre.ca. Telen auct.
I᷑DBSal.Lelen:id eſt lac.Et meliꝰ lac eſt
ſanũ naturale nõ habẽs infectioneʒ
alicuiꝰ alteriꝰ humoꝛis.aut ſuꝑ qð nõ vincit
gliqua qualitas.Et eſt clarũ in quo nõ ẽ tur

bulentia aliqᷓ:neq; acuitas neq; ſalſedo.ĩmo

eſt in eo dulcedo pauca.⁊ odoꝛ ei eſt bonꝰ.⁊
lac quidẽ qð eſt hmõi eſt illud qdð generat᷑ ex
ſanguie ſano ſeparato ab om̃i malicia.Et ſa
nius lac eſt mulierꝭ:⁊ maxime cuiꝰ coꝛpꝰ eſt
ſanũ nõ antique ſʒ iuuenis.ꝓpulchꝛe tẽperate
cõplexionis cuiꝰ nutrimẽtu ẽ bonũ genera⸗
tiuũ bonoꝝhumoꝝ.Et poſt eſt lac aaliũ q̊ꝝ
naturanõ eſt elõgata a natura hoiĩs. ſʒ eſt p
pe naturã boĩſ.Et odoꝛ carniũ ſignificat ſuꝑꝝ

bonitatè lactis ⁊ ſanguĩs eiꝰ. Nã ſunt q̃dam

aĩalia:quoꝝ carnes ſũt fetide.ſicut carnis ca

nis:lupi:leonis:cameli ⁊ vꝛſi.⁊ quedam car⸗

nes ſũt boni odoꝛis ſicut carnes poꝛcoꝛũ:pe

cudũ:capꝛarũ ⁊ boum:⁊ equarũ ⁊ aſinarumꝛ
damularũ:ac eoꝝ que currũt curſu iſtoꝝ q̃rũ
carnes comedũt qᷓ; plures hominũ. NHatura
nãq; eoꝝ eſt ꝓpinqua nature bomĩs.et ppter
hanc cauſam admiſtratur lac capꝛaꝝ:⁊ alios
rum aĩaliũ vt boum ⁊ ſimiliũ.⁊ fit caſeus ex
eis pᷣterq; ex lacte aſinino. Pꝛopterea q eſt
aquoſum ſubtuũe nõ babens groſſitudinem.
lac vero vaccarũ eſt groſſum.Et lac capꝛaꝝ
eſt mediũ ĩter vtrũq;.⁊ lac quidẽ eſt velocꝭ al

teratiõis quãdo tãgitnr a caliditate aeris.
ꝓpter hanc cauſam ꝑcipitur ꝙ ſugat᷑ ex ma,

mülla ne alteret ipᷣm aer.

Bperationes
Sera.Et lac quidem eſt compoſitũ ex tii
bus ſubſtãtijs:ſcʒ caſeata:butiroſa ⁊ qquo⸗
ſa.Et qñ tu cognoueris bhas ſubſtãtias ⁊ ſe⸗
paras vnam ab alia cauſa medicatiõis:inue
nies ꝙ vnaqueq; ipſarum habet operatõem
ꝓpꝛiam in via nutrimẽti:⁊ ĩ via medicine.et

ꝓpter victoꝛiam pinguedinis ſuꝑ lac vacca⸗

rum accipitur ex eo recocta.¶ Butirũ vero
accipitur ex lacte capꝛarũ:vaccarũ ⁊ ouium.
Seld caſeus eſt lac coagulatuʒ:⁊ ſic caſeus
nõ eſt lac niſi cum recipit coagulatiõem ⁊ ca

ſeitatem. ¶ Ham illud lac coagulatur ſuper
quod vincit groſſicies.tale quidem eſt faci⸗

lis coagulationis:⁊ ſeparat᷑ facile quãdo fit

caſeus ex ſubſtãtia butiroſa. In lacte vacca
rum eſt plus.⁊ qñ coagulatur aufertur ab eo

butirum:⁊ fit caſeus pinguis.Et qñ caſeus

velteraſcit generãt coleram.et hoc ſignificat

ſapoꝛ ⁊ odoꝛ ipᷣius.iſ¶ Rabimoyſes capᷣ.de la
cte.Lac poꝛcinum eſt magis confoꝛme poſt
lac muliebꝛe.Et lac coꝛrumpit maliciam hu

moꝛum maloꝛum.Lac aſininum eſt humidi
us omnilacte ⁊ mioꝛis groſſiciei.Etlac vac

cinum eſt pinguius.Et lac capꝛinum eſtme⸗
dium. Vnde lac nõ eſt cõueniens capiti nec

lat eribo aptum sd ventoſitatem.
Almanſoꝛ tractatu tertio ca.de lacte.Lac

recenter muſtũ temperato exiſtit vicinum:
licet frigiditati ?⁊ humiditati parumper ap⸗
pꝛoximet. Vnde coꝛpus humectat ⁊ impin⸗

guat.Eius tamẽ cõuerſio eſt velox.quapꝛo⸗

pter acute febꝛientibovel quibo doloꝛ capitis

ex humoꝛe acciderit. colericis quoq; quibꝰ

frigide ex cõſuetudine accidũt egritudines
nullo modo eſt tribuendum.

¶ Oyal.ca de lacte. O m̃e lac generat bonus

O☛

— —

—
„ — —

Deherbis

chimum.⁊ eſt multi nutrimenti:⁊ mollit ven
trem:⁊ cõuenit ſtomacho.⁊ lac quideʒ veris
eſt aquoſius eſtiuo.
Et lac animalis paſcentis herbas recẽtes
eſt magis mollitiuum ventris qᷓ; paſcẽtꝭ her

bas ſiccas. Et lac capꝛinum eſt minus molli

ficat iuum q; alioꝛũ qnimalium.quoniã capꝛe
vt plurimũ comedunt herbas ſtipticas ⁊ fo
lia arboꝛum.⁊ ꝓpter hanc cauſam eſt bonum
ſtomacho. Sed lac ouis eſt ſpiſſum dulce ⁊
pingue.Non eſt adeo bonuʒ ſtomacho ſicut
capꝛinuʒ. Sed lac vaccarum:aſinarũ vel eq̃
rum ſunt magis laxatiua q; alioꝛũ animaliũ.
¶ Et omne lac quando coquitur ſtringitven
trem. Et maxime quando exſiccatur aqua
eius cum lapidibus calefactis:⁊ cõuenit vl⸗
ceribus inteſtinoꝛum:⁊ interioꝛum membꝛo
rum.e¶t ꝓpꝛie illius que fiunt ex gutture ⁊ can
na pulmonis:⁊ reniboꝛ inteſtinis ⁊ veſica.
¶ Et quando abluitur os cum lacte cõuenit
vlceridus eius ⁊ gargariſmata cumeo cõfe
runt vl ceribꝰ palati:ſed nouiter mulſũ eſt bo
num bibentibus medicinas moꝛtiferas.⁊ il
lis qui ſumpſerunt cantarides.
¶ Et lac vaccinum eſt ad hoc melius omni
alio lacte.⁊lac aſini ꝓpꝛie quãdo colluitur os

cũ eo contoꝛtat gingiuas ⁊ dentes.Lacvac

cinum ⁊ capꝛinum ⁊ ouinum:quando vnum⸗
quodq; coquitur cum lapide littoꝛis ↄuenit
fluxui ventris ⁊ vlceribus inteſtinoꝛum ⁊ te
naſmoni.

¶Et quãdo fit criſtere cum eo ſolo aut cum

gqua oꝛdei aut cum decoctõe gũm i quod di

citur caudare ſiue handaim ſedat moꝛdica⸗
tiones inteſtinoꝛum.⁊ fit criſtere cũ eo vlce⸗
ribus matricis.
Omne peeterea lac quãdo ſugi᷑ ex mãmi⸗

la ipᷣa eſt magis iuuatiuum:⁊ velocius nutri
tiuuzʒ. neq; ita coꝛũpitur.Et lac mulier dul/⸗

cius eſt ⁊ nutribilius omni lacte:⁊ connuenit

vlceribus pulmonis.et ponitur in eo oliba⸗

num tritum: ⁊ diſſoluitur in oculo in quo eſt

vngula aut vlcus conuenit.

¶Et quando miſcetur cum eo ſuccus pa⸗/
paueris ⁊ cera ⁊ oleuʒ ⁊ linitur cum eo ſuper
podagram conuenit. Et omne lac eſt malum
ſpleni ⁊ epati egrotãtiꝰ ſode ⁊ epilentie ⁊ ico
tomie et egritudinibus neruoꝛum: febꝛibus

antiquis.

Capitulum. eclxx.

Alilioꝛana. Pla. Maioꝛana ẽ her⸗
ba q̃ alio noĩe ſamſucꝰðꝛ ca.⁊ ſic.ĩ
m ij. gra. Floꝛes ⁊ fo.eiꝰ cõpetũtvſui
medicine. Igit᷑i eſtate collecta cũ
floꝛibo in vmbꝛoſo loco deſiccat᷑ ac ꝑ annum

ſeruat᷑. Gal.viij.ſim.far.ca.de ſamſuco. Sub

tiliũ ꝑtiũ ẽ ⁊ dyafoꝛetice vᷣtutis.ſiccat eĩ ⁊ ca
lefacit ĩ.iij.gra. Sera.li.aggre.capᷣ. Herʒe⸗
mus aucto.Dyaſ.Herba eſt habẽs vᷣgas ex
tenſas ſuꝑ faciẽ terre in ſuo hoꝛtu.et hʒ folia
parua rotũda ſuꝑ qꝗᷓ eſt boꝛra feri ſilia folijs
calamenti hñtis folia ſubtilia:⁊ hʒ odoꝛẽ bo
nũ. Idem auc.Gal. UVirtꝰ eiꝰ eſt qᷓ calefacit

⁊ deſiccat in.iij.gra.⁊ virtꝰ eiꝰ eſt qreſoluit⁊
ſubtiliat. Itẽ ex aromaticitate virtutẽ habzʒ

ↄfoꝛtãdi.⁊ ex q̃litatiboſuis diſſoluẽdi:oſumẽ

di ⁊ mũdificandi.Auicẽ. Maioꝛana ẽ ca.et

ſic. in.iij.gra.⁊ eſt ſubtilis cũ foꝛtitudine.
OPperationes.
Sera.auctoꝛitate aben meſuay.Quando
linit᷑cũ ſucco eiꝰ ſuꝑ liuoꝛes ſanguinis moꝛ⸗
tui aufert eas.⁊ ꝓpter hanc cãm apponentes
ventoſas vngũt locũ poſt vẽtoſationẽ cũ eo
vt nõ appareãt cicatrices ſcarificatõiſ.i Et

qñ fit caput purgiũ cũ eo cõuenit doloꝛi capi

tis maxime melancolicis ⁊ ventoſitati cere⸗
bꝛi. ⁊ apꝑit opilatiões q̃ ſunt in eo.et pꝛopter
banc cauſaʒ cõfert epilẽtie ⁊ paraliſi.In qua

Tractatus

declinat hõ caput ſuũ ad poſterioꝛa.et alteri
paraliſi.⁊ toꝛture oꝛis ⁊ emigranee.attrahit
enĩ hũiditates malas a cerebꝛo:⁊ ↄuẽit mul⸗
tũ.i¶ Et fit oleũ cũ ea ⁊ ↄuẽit ad oĩa ſupꝛadi⸗

cta.¶ Et qñ terit᷑ maioꝛana ſicca:⁊ cõſicit᷑ cũ
melle ⁊ linit᷑ ſuꝑ liuoꝛeʒ q̃ fit ſub oculo aufert

ipᷣm ⁊ expᷣmit᷑ſuccꝰ ex eadũ ẽrecẽs.ij¶Et fit
caput purgiũ cũ eo:⁊ mũdificat cerebꝝ:⁊ cõ
uenit egritudib eiꝰ frigidiſ⁊ melãcolic¶Et
qñ ĩbibit᷑ in eo cotũ aut lana ⁊ ponit᷑i aurẽ a⸗

perit opilatões eiꝰ. Silr ãt facit oleũ eiꝰ Et

calefacit mr̃icẽ.i Uñ Raſis ꝓpter aromati
citatẽ ſuã: caliditatẽ ⁊ ſubtilitatẽ ↄuẽit oĩb⸗
egritudib frigidis:⁊ ↄfoꝛtat cerebꝝ ⁊ omĩa
mẽbꝛa.i¶ Pli.ca. Oaioꝛana vires hʒ acres
⁊ calefactoꝛias ad oẽm duriciẽ vel rigoꝛẽval
de idonea. Medet᷑ etiã cathaplaſmatibo ĩpo

ſita ſiue potu data:a ſcoꝛpiõe vexatꝰ⁊ inteſti
noꝝ toꝛimẽto vel difficultate mictꝰ laboꝛan⸗/

tes.¶ Elixatura eiꝰ vydropi medet᷑. Vrinã
ꝓuocat ⁊ toꝛtiõibo vtilis ẽ.Succꝰ eiꝰ melle
addito liuoꝛes detergit. Scoꝛpionũ ictꝰ cũ

aceto ⁊ ſale cõpeſcit.Auctatiõibo bñ adhibe

tur.cerot vtiliter adhihet᷑.¶ Tumoꝛes oẽs
coꝛꝑis⁊ oculoꝛuʒ cathaplaſmatibo adhibita

ſpgit.maxie cũ polẽta impoſita.¶ Jtẽ appo

ſite ſolite purgatõis materiã ꝓuocat. In fe⸗

minis Malaginatibo ⁊ acopis miſcet᷑ bene.

Capitulum. ellxxſ.

Acis. Conſtantinꝰ in libꝛo graduũ
m ait:Nucis muſcate qrboꝛis ramoꝛũ
coꝛtex eſt macis que ab india venit.
cuius natura calida eſt ⁊ ſicca in tertio gra⸗
du.¶ Platearius. Macis calida eſtet ſicca
in.ij.gradu.Et ſ̃ᷣm quoſdaʒ flos eſt muſcate.
Quod videt᷑ falſum eẽc.qꝛ floꝛes aut decidũt
qaut in fructꝰ mutant᷑ Sunt aũt coꝛtices qui
dam qui reperiũtur circa nuces muſcatas:
ſicut circa auellanas ꝑ annos decẽ ſeruant᷑.
Habẽtq; vᷣtutẽ ↄfoꝛtandi ex aromaticitate:
diſſoluẽdi ⁊ ↄſumẽdi ex qualitatib. Eligen⸗

dqus eſt aũt macis ruffusvel ſubꝛuffus acutũ

habens ſapoꝛem cũ aliquãtula amaritudine
Dui vero nigricat terreus eſt.⁊ quiſapoꝛem

acutũ nõ habet abijciẽdus eſt. Sera.lib.ag—-

gre.ca.ſiſtoſi. Siſtoſi.i.macis.Et eſt coꝛtex
nucis muſcate que eſt ſuꝑ coꝛticẽ groſſũ.Et
melioꝛ ex eo eſt ille qͥ eſt coloꝛis fuſci ⁊ dete⸗
rioꝛ ex eo eſt niger.⁊ ĩ coꝛtice duro groſſo nu
cis muſcate nõ eſt aliquod iuuamẽtũ. Sed
fructus eiꝰ eſt vtilis medicine:⁊ oꝛitur in oꝛi
ente.Arabes dicũt quidem ꝙ eſt macis. eſt

coꝛtex qui appoꝛtatur de regione que nõ eſt
grecoꝛum.⁊ coloꝛ eius eſt flauus.

PHyperationes
Dyaſ.ca.machil ſiue machir ſ̃m trãſſatio⸗
nem grecã.i.macis.Coꝛiũ eſt lignivenientis
de barbarico:coloꝛis ruffi cũ roboꝛe ſolido.
cui virtꝰ eſt ſtiptica ⁊ remoꝛdens qᷓ; maxime
in guſtu. Tunſa ⁊ bibita emoptoicis ⁊ diſſin

tericis ⁊ ſciliacis ſingularẽ pꝛeſtat effectuʒ.

¶ Collectoꝛ huiꝰ tꝑis macis eſt coꝛtex nucꝭ
muſcate:qui adheret ipᷣi circumquaq; vt po⸗
teſt videri in barbulis auellanaꝝ.⁊ multoti⸗

ens vidi tuniſij ſiceſſe:licet dicat Dyaſ. Oa

chir: id eſt macis eſſe coꝛiũ ligni erroꝛẽ trãſ⸗
latoꝛis.qꝛ debet dici coꝛiũ fructꝰ:vt patebit

in caplo nuq muſcate.i¶ Gal. vij.ſim. far ca.
de maci ſm trãſſationẽ arabicã. Gliaſter ſiue
Taliffar.i.macis:coꝛtex eſt qui poꝛtat᷑ dein

dia:in guſtu quidẽſtipticus ſufficienter cum
bꝛeui quadã aromaticitate.¶ Cũ aũt adura⸗
tur eſt ſimilis pluribo aromat ibꝰ in dyanis:
⁊ ſubſtantia eiꝰ compoſita ex ſubſtantijs cõ⸗
trarijs:⁊ plurimuʒ qð eſt in ea ſubſtantia eſt
terrea frigida.Et minꝰ qð in ea ſubſtãtia eſt

ſubtilis caliditate:⁊ odoꝛ eiꝰ eſt bonus ſicut

odoꝛ aliarum ſpecierum aromaticarum.que
appoꝛt antur ab india. Sapoꝛ eius eſt ſtipti
cus ſtipticitate multa cũ aliquãtulo aroma⸗
ticitatꝭ. ¶ Virtus eius eſt que deſiccat in.iij·

—

S ,—R—

netr
A

mcne
Porem
lbag,
tecner
li
goſon
mrüc
is4
enich

ſrix

ends
o,
upin
1di
fi

!

B.
kon
1h
Si⸗
cht

rſin
tden
rn

Ar

n
/

geſt
icut

4

Goanti

De Herbis

gradu.ſʒ ca.⁊ fri.nõ eſt opatio manifeſta.ↄfert
fluxui ventris ⁊ vlceribo inteſtinoꝝ.⁊ bibit᷑ in
emoptoyca⁊ in fluxibus humoꝝ ad ventrem
Auiceñ.de viribo coꝛdis ait qↄſoꝛtat coꝛ.

N

V N/

Capitulum. cclxxij.
Alua.y ſi. Malua ðᷣꝛ eo ꝙ molliendi
m aluũ ac ſoluẽdi naturã habeat.i Pa.
lli. iij. In fe. mẽſe malua ſerẽda eſt q̃ oc
curſu hyemis ab incremẽti repᷣmet᷑ lõgitudine
loco pingui delectat᷑:⁊ hũido gaudet letamme
Trãſferunt᷑ eiꝰpla nte cũ ceperint q̃tuoꝛ hꝛe ſo
lia vłqͥnq; ad minꝰ.yſaac. Malua ca.ẽ ĩ p.g.
hu.in.ij.¶ Pla. Eſt em̃ malua domeſtica⁊ ſul⸗
neſtris. Malua domeſtica mag fri. eſt ⁊ hũi⸗
ditatẽ bʒ ſubtilioꝛẽ. Silueſtris ãt creſcit altiꝰ.
⁊ altioꝛa hʒ folia.⁊ q̃ſi frutex.h minꝰ fri.eſt:et
habec viſcoſam humiditatẽ HM
Operationes.
¶ ODyaſ. Malua melioꝛ eſt oꝛciua qᷓ; agreſtis:
ſʒ cacoſtomaca eſt:ventrẽq; mollit. maxie ãteiꝰ
vᷣgule ĩteſtinis vidẽt᷑ac veſice.Eius folia cru/⸗
da cathaplaſmata cũ ſale modico medent᷑ egi⸗
lopis.valẽt ⁊ apũ ꝑcuſſurj. ¶ MHalua elixa⁊
oleo admixta cataplaſmatibo adhibita acoꝛas
⁊ furfures capit tollit.Elixatura eiꝰmalactica
eſt. Ad duricies ĩceſtinoꝝ atʒ matric ⁊ ani ne⸗
ceſſario ſupponit᷑. Yolia eiꝰcocta ⁊ impoſita cũ

oleo modicoↄbuſtiõib ⁊ igniſacro.¶ Malua
cũ radiciba cocta in iuſcello.venenoſis potiõib
ſubuenit ſi freqͥnter bibat̃.¶ Pla. Malua va⸗
let ad maturandum ca. apata:terunt᷑ em̃ folia
malue cũ axungia poꝛcina recenti ⁊ tegulã ca⸗
lefacta ſuꝑponit᷑.Hec etiã vʒ õ duriciẽ ſplenis
⁊ epatꝭ.q Yomentũ exaqua decoctõis eiꝰ fac⸗
tũ circa pedes.valet ad ſomnũ puocandũ ĩ fe
bꝛib acutis.iſſ Conſtanti. Malua eſt fri. in. ij.
G·⁊ hu.in pᷣ.quiddã caloꝛis accidentali hʒ.ideo
q;ſi in vino ſit cocta ⁊ cataplaſmet᷑ õ ſcrofulas
apᷣata tumoꝛeſq; mãmillaꝝ vʒ.¶ Succus eiꝰ
ſicũ vino bibat᷑ ſtra nginriã.i.difficulcatẽ min
gẽdi diſſoluit:⁊ lapidẽ frangit. Sciatice ↄue⸗
niẽs inteſtina ſanat vulnerata.ſi cũ aceto coq̃t᷑

doloꝛem capitum lotoꝝ mitigat.

4.
„

Capitulum. clxxiij.

lũ. Rabbi Moyſes ca.ð malo.Ex
m eis q̃dã ſũt dulcia.q̃dã põtica.q̃dã ſtip
tica ⁊c.Hoc idẽ dic Auerrois.v. Colli
get. auc. Auenʒoar. Sera.li.ag.c.de malo. Et
exeis q̃dã ſũt ſtiptica.qᷓdã pontica.q̃dã dulcia.
qdã acetoſa.⁊ q̃dã inſipida aq̃a. In dulcib ẽ
ſuba aqſa tꝑateſube.⁊ in põticq qʒ vincit ſuꝑ
eaẽ tꝑamẽtũ fri.terreũ.ſʒ ſtiptic eſt hec eadem
ſuba cũ ſuba aqſa:q̃ in dulcibi.Et ĩ acetoſis ẽ
ſuba aquea frigida.
r.

B

Tractatus

HOperationes.

¶ Rabbi moyſes. Malũ odoꝛe ſuo coꝛroboꝛat

coꝛ ⁊ cerebꝝ:⁊ iuuat ptiſic ⁊ melãcoli.ſʒ come
ſtio eipeioꝛ eſt oim comeſtõe fructuũ.generat
ventoſitatẽ.ſ.quã gñat in.ij.⁊.ii.digeſtiõe.ita
vt ſit dictũ a ſapiẽtibꝰ ꝙ gñat ptiſim ⁊ ethicã.eo

q'hmòi vẽtoſitates inflant arterias ⁊ venas.

Gał..vij.ſim.far.ca. Milea.i.pomaria.⁊ eſt

arboꝛ mali.non quelibeteſt vniꝰnate.ſic neq;
fructꝰ. NHam pomoꝝ alia ſunt dulcia.alia vero
guſtera.alia põtica.alia ᷣo acida.alia vo non
totaliter exoluta ⁊ aqſa.⁊ aannar gaſitas in
u

bis vt ſit complexio eoꝝ bumidioꝛ ⁊ frigidioꝛ.
Terreſtre vᷣofrigidũ dominat in põticis. In⸗
digeſtũ vᷣo in auſteris. Hoc ⁊ aqueũ frigiqum

ſi in dulcibseucratũ dñat᷑ Iſtaat ⁊ folia ſuceci
2 coꝛtices eius ar boꝛis adinuicem differunt.

¶ Vñ de herbis vti cũ auſteris q dem ⁊ acidis.
Vulnera ↄſolidat.⁊ flegmo nũ qͥ ſũtĩ gñatiõe
reꝑcutere id qdð influit.⁊ ſtomachũ exſolubuẽ.⁊
vẽtrẽ coꝛroboꝛat.cũ aq̊ſioꝛib vᷣo moꝛdaces fle
gmões icipiẽtes:⁊ eos qͥ ſũtĩ augmẽto rmittere
¶ Om̃ãt multa oibo pomis humiditas inſert᷑
palã eſt ⁊ exeo ꝙ nulliꝰeoꝝ ſuccꝰ ꝑduratſʒ ace⸗

ſcũt ⁊ coꝛrũ punt᷑ oĩa.ſolũ em̃ citonioꝝ( q̃ vtiq;

ꝓpterpᷣdominantẽ ſtipticitatẽ minꝰ ſunt hũida
alijs)q̃ᷓꝝ ſuccus coctcũ melle durare põt.ipſe
ãt ꝑſe neq; ita ẽ durabilis. ODalũgran atũ.le⸗
ge capᷣ. Granatũ.⁊ mala cito nia lege citonia.

Capitulum. cllxxiiij.

Ala maciana.exponit vſi.ꝙa loco di⸗
m ciũt̃.Quidã vᷣo exponũt ſilueſtria.vul⸗
gari tñ byſpanico etiã domeſtica om̃ia
matiana dicũt᷑. Dyal.de ipᷣis ꝓpꝛiũ facit caplin
inqͥt. Matiana cũ adhuc immatura ſtiptica

ſũt ⁊c. In alio tñ capᷣ.exponit ꝙ ſũt eſtiua.apð
Sera. vᷣo ex vᷣbis Dyaſ.hẽtur ꝙcolligũt ĩ ve⸗

re.Et Auiceñ.in h̊ ↄcoꝛdare vide’.
DBVO peratio nes.
¶ Aui. diẽ ꝙ nocẽt neruis ꝓpe nerualia.ſiẽ dis
xit Dyvaſ.i¶ Et ð viribo coꝛdis di ↄfoꝛtatcoꝛ.

ℳ
—.

—

apitulum. clxxu.

Anna vt ait Auiẽ.eſt roscadens ſuꝑ

m ldlapidẽ ⁊ plantas. ⁊ hʒ plures ſpecies. ?

denomĩata eſt tereniabin.⁊ ſiracoſt.⁊

ſuccaꝝ baoſer ẽ de ſpẽboerꝰ.Et ait Aui. Mãs

na diuerſiſicat᷑ ſm diuerſitateʒ reꝝ ſuꝑ q̃sca⸗

dit recipiẽs ab eis diuerſitates ⁊ ᷣtutesapud
nos vididuas ſpẽs.vna q̃ꝝ ẽ j̃nuloſa nõ ↄiũc⸗

cta qnulis.alia ↄglobata q artificio magꝭ vide

tur ſophiſticata ex ʒuccaro cocta ⁊ folijs ſene:
q̃ᷓꝝ fruſtula ĩmixta vident᷑ ſapoꝛẽ(qͥ ſene)oſtẽ//
dit.¶ Sera. li. ag. c. Men. i. mãna eſt ca.? abæ
ſtergit ⁊ lauat.⁊ eſt ca.in pᷣ.ꝗtẽꝑata hũiditate ⁊
ſiccitate.i¶ Et idẽ auc.Raſis dixit qͥdẽ manna
cadit ſuper arboꝛẽ que dicit᷑ tamariſcus ſicut
mel.⁊ qn facit moꝛam ſuꝑ plantã illã albeſcit.
ſʒ qñ ibi nõ moꝛat᷑ ſʒ colligĩcito cũ folio eius

cſt viridis. Melioꝛ ex ea eſt cuius coloꝛ eſt cla
rusappꝛopinquãs albedini.⁊ hʒ parũ ruboꝛis

Plinius. Manna eſt omms ros cadens ſu

De Verbis

*

ꝑ lapidẽ aut arbo:ẽ.⁊ fit dulcis.⁊ coagulat᷑ ſi⸗
mel. ⁊ exſic catur ſic gũmi quẽadmodũ terenia
bin.Eſt alia ſpecies que vocatur tereniabin.
qua lege ca pitulum Tereniabin.

Hobkrationes.
Sera.auc. Raſis. Que de ipo cadit ſuꝑ ar⸗
boꝛẽ tamariſci ẽ bonatuſſi ⁊ aſꝑitate pectoꝛis
Kolligit eã Raſis ⁊ dixit.qꝙ; ma nacadit ſuꝑ ar
boꝛẽ qͥ ðꝛ tamariſcꝰſic mel.¶ Et idẽ au. Habix
Eſt ca.ĩ fi.pmi ſicca ꝓpinquãs caliditati.ↄfert
relaxationi ſtomachi:⁊ a bſtringit ventrẽ:⁊ cõ⸗
uenit aquecitrine qũ bibit᷑ de ea.emplaſtratur
vẽter.⁊ ingredit᷑ in medicinis apoſtematum.

¶¶ Et exſiccat catarrũ qñ fit caput purgiũ:qm̃

mũdificat cerebꝛũ ⁊ expellit ab eo ventoſitatẽ
groſſam.¶Et foꝛtificat medicinas:qũ miſcet
cũ eis ĩ potioniba⁊ coput purgijs.⁊ delet apo⸗

ſtemata flegmatica. ⁊ miſcet in ↄfectiõibapter

excellens iuuamentũ qð eſt in ea.

1

n TI
4/
H

RD

1

Capitulum. eclxxuj.

Andragoꝛa vir.yſi. Spẽs erꝰ due ſunt

m Maſculꝰſcʒ ⁊ femina. De maſculo in

iſto capᷣ.tractat᷑. Mandra goꝛa ſilis eſt
paruo peponi.dicta ꝙ hʒ mala ſuaue olentia:

magnitudine malimatiani.vñ ⁊ latini eãõ maæ⸗
lũterre vocãt:eo q radicẽ hʒ foꝛmã hoĩs ſimilã
tẽ. Antropos em̃ hõ ðꝛ.hinꝰ coꝛtex in vino miſ
ſa dat ad bibendũ his quoꝝ coꝛpꝰſecandũ eſt
ꝓpter curã vt ſopoꝛati doloꝛẽ nõ ſentiãt. Ma⸗
ſculofolia hʒ ſimilia bete.¶ Pliniꝰ li.xxv.an
didꝰqͥ ⁊ mas.niger q̃ femia exiſtimat᷑mandra
goꝛa.iſ Dyaſ. Maſculꝰ vo mãdragoꝛa hʒ ſolia
alba ⁊ maioꝛa:lata ⁊ leuia ſiẽ bete. Mala eius
duplicia naſcunt᷑ coloꝛe croceo.odoꝛe ſuaui cũ
grauitate q̃ paſtoꝛes comedũt.⁊ ſtatim ſomnũ
capiũt. Au c. Mãdragoꝛa fri.vſ q; ad.iij.gra.
⁊ humida.Oĩs ãt mãdragoꝛe radixmagna ẽ:
hoĩs foꝛme ſilis. Mandra goꝛa em nomen eſt
vmaginis naturalis.ſcʒ ſiẽ planta exiſtens in
foꝛma hoĩis.iſ Ex herbario. Mandragoꝛaq;

foꝛtiſſimiodoꝛis eſt ab hoĩe ieiuno nõ colligit

—* . .

Haſculus autẽ habet albid oꝛa folia et ma⸗
ioꝛa:ſed vtriuſq; vis eſt vna. èð,

5

Pyperatione

¶ Sera. OQñ ex iſta radice exhibet᷑ alicui ĩ po⸗

tu vel cibo cũ paneinc dit ſumens eã in ſuber

Et iõ vtunt᷑ corurgici qñ volũt mẽbꝝ incidere.
¶ Et idẽ auc.Dyaſ. Virtus maſculi eſt. ꝙ ſi co
quat᷑ radix ĩ vino donec minnit᷑tertia pars. et
colat᷑ ⁊ reponit᷑ ⁊ accipit᷑ ex ea q̃ntitas.ʒ.i.⁊ ad⸗
miniſtrat᷑ad nimias vigilias.⁊ ad ſecãdos do
loꝛes:⁊ qñ fuerit neceſſe incidere aut cauteriſa
re ali quod mẽbꝝ ⁊ volumꝰ ꝙ nõ ſentiat᷑:detur
ei in potu pꝛius. ¶ Et bibant᷑ duo ono os ex
ſucco radicis cum mellicrato faciunt euomere
flegma ⁊ coleram ſicut elleboꝛus.ſʒ ſi accipiat
plusoccidit.Et coꝛtex radicis ingredit᷑ in me⸗
dicinis oculoꝝ ⁊ in naſcalib.¶ Et qñ acc pit
exeo medius onulus ⁊ ſupponit᷑ ꝓpuocatmen⸗
ſtrus:⁊ extrahit fetum. Et qñ ponit᷑ in ano ſiẽ
ſuppoſitoꝛiũ facit doꝛmire.¶ Et qñ radix eius
elixat᷑ cũ eboꝛe ſex hoꝛis mollificateum⁊ facit
ipᷣm abilẽ ad faciendũ quãcũq; figurã voluerꝭ⸗
¶ Et qñ ſit empla ſtrũ cũ folijs eiꝰrecẽnbocum
ſanie eſt ↄueniẽs a poſtematibo calidis oculoꝝ
⁊ apᷣatibo fuꝑpueniẽtibovulnerib ⁊ vlceribus.
et reſoluit apata dura:⁊ ſcroſulas ⁊ exituras.
¶ Etxqñ fricat᷑ cũ eo empetigo ⁊ baras ⁊ ſimis
lia eis ſex dieb aufert ea ſine vlceratiõe loci.⁊
ↄferũt attritiõibo q̃ fũt in itinere. ¶ Radix vo
eiꝰ qñ terit᷑ ↄtritiõe foꝛti:⁊ fit eimplaſtrum cũ ea
⁊ aceto curat heriſipilã.⁊ qñ miſcet᷑ cumoleo ⁊
melle eſt bona moꝛſui venenoſo.⁊ qñ miſcet᷑ cũ
ſa nic ſedat cyrogras:⁊ doloꝛẽ ũcturaꝝ.et oẽs
alios doloꝛes.¶ Fit aũt vinũ cũ coꝛtice eiꝰradi
cis ĩ hũc modũ abſq; decocuõe.accipiat᷑ de vi⸗
no dulci anphoꝛa yna.⁊ ꝓijciãt᷑ tres magne ra
r i

dces in ea.⁊ det᷑ in potu q̃ntitas triũ onolos
illi quẽ neceſſe eſt ĩcidere aut cauteriſare.⁊ nõ
ſentiet cauteriſatiõeʒ aut inciſionẽ ꝓpter ſubet
qð ↄtingit ei.⁊ qũſumit᷑ deea nimis facit apo⸗
plexiã.¶ Succ pomoꝝ eius qñ ſumit᷑ in potu
müdificat matriceʒ qñ admiſcet᷑ ei ſulfur 2 fit
inde naſcale abſcindit fluxum matricis.
CLolligit᷑ aũt lacheymꝰhuius plante:qũñ ꝑfo⸗

rat᷑radi eiꝰ⁊ colligit᷑ qd emanat exlachꝛymo

in vaſe vitreato. Verum ſuccus eiꝰ ſoetioꝛ eſt
lachꝛymo. ? nõ eſt in om̃i ꝑteradic tm̃ de hu⸗
miditate:q; qnñ vulneratur emittit lachꝛeimum:
quod quidem experientia ſciri potet.
Alia ſpẽs q̃ noiat᷑ narbus adminiſtratur a
cirurgicis qn volũt mẽbꝛũ aliqð incidere.⁊ qũ
bibit ſolatrũ qͥd ð:ſuffocans ei eſttyriaca.

¶ Et idẽ auc.Raſis.dixit mihi qͥdã ex antiqs

babilonie. ꝙ q̃dam puella comedit qͥnq; poma
mãdragoꝛe.⁊ cecidit ſincopiſata.⁊ tota effecta
eſt rubicunda.⁊ quidamſuꝑueniẽs effudit ſu⸗
per caput eius aquã nimis donec ſurrexit.
¶ Et ego vidihoĩes qͥ ſũpſert de radice eiꝰcau⸗
ſa ĩpinguãdi.⁊ accidit eis ſic accidere ſolet hoĩ⸗
bus ingredientibo balneuʒ ⁊ bibentibus poſt
exiiũ vinũ muliũ. Nam factꝰ fuii vultꝰ eoꝛũ ni⸗
mis rubicũdus. Et idem auc.Dydſ.Radicẽ
maiuldragoze muiti dant 9d amoꝛem.

JS.

„ . R 2.
Capitulum. cclxxvij
Aindrogoꝛa femĩe. Sera. auctoꝛitate
m Dyaſ.Et femĩe coloꝛ eſt niger.⁊ noĩat
landachis ſiue bandachis autlactuca
Nã ĩ folijs eiꝰẽ ſilitudo cũ folijs lactuce.⁊ ſũt
pinguia grauis odoꝛis.⁊ extẽdunt᷑ ſuꝑfaciem
terre. in medio folioꝝ eiꝰeſt ſimile neſpili.et eſt
lofach.⁊ eſt citrini coloꝛis.hñs odoꝛẽ bonũ.et

intra ipᷣm ſunt grana ſimilia granis piroꝛũ. t

habet rodices magnas mediocriter duas vel

tres adherẽtes inuicẽ exterꝰnigras ⁊ interius
albas. ſuꝑ quas eſt coꝛtex groſſus. Et hec ſpẽs

mandragoꝛe nõ habet ſtipbiten.

Pbperationeg.
¶ Mandragoꝛa ſoꝛtiſſim odoꝛis eſt a bhomi
ne ieiuno non colligtuu.
Utriuſq; vis vna eſt. hec cum polenta trita
feruoꝛes ocu oꝝ ⁊ doloꝛes qaurium ſedat.
¶ Radix eiꝰ cũ aceto trita ⁊ illita ignẽ ſacrũ cu

rat.¶ Aui. Mãdragoꝛa ſo mnũ ꝓuocat ei qñn

ponit᷑ ĩ vino vehemẽter inebꝛiat.mliuſq; vſus
es ⁊ odoꝛamẽtũ faciũt apoplexiã.¶ Lac eius
euellit lẽtigines ⁊ pãnũ ſine moꝛdicatõe.oluẽe⸗
do ãt educi:colerã ⁊ flegma.¶ Radixerꝰtruia?
cũ aceto impoſita ſuꝑ heriſipilã ſanat eã.ſemẽ
eiꝰ matricẽ mũdit᷑icat.vel vomitũ ꝓuocat.

a Oe de e

+

— — ——

— —— — — — —

wei

ni

d p 8 2à

De YMerbis

Capitulum. ccxxlviij.

Arua. Serapion. Marua eſt planta

m ſilis pꝛaſſio:niſi qꝛ eſt lõgioꝛ.eo habzʒ

folia parua multa dura ⁊ aſpera:bo⸗
nũ odoꝛem habentia dulcia.ſuꝑ que ſunt pili
parui.⁊ hʒ vᷣgas multas egrediẽtes ab vnara
dice.⁊ albioꝛes vᷣgis pꝛaſſij:naſcit᷑ lois mõtuo
ſis ⁊ aſperis. Et idem auctoꝛitate Gal. Sa⸗
poꝛ eius eſt acutus pungitiuꝰ amarus.⁊ virtꝰ
eius eſt que calefacit in ſecũdo gradu.

Dperationes.

Serapion. Virtus eiꝰ eſt qᷓ̃ abſtergit ⁊ in⸗
cidit.⁊ ꝓuocat menſtrua.⁊ occidit ſetum.

¶ Et expellit ſecundinam.habet virtutem cale

factiuam acutam

¶ Et id eo quando bibitur decoctio folioꝝ eiꝰ
cum vino pꝛouocat menſtrua.
¶ Et facit aboꝛſum:⁊ expellit ſecundinam.

Capitulum. cclxxix.
Arubium ſiue Pꝛaſſium. Derapion
m libꝛo aggre.capᷣ.Faraſion.i.pꝛaſſium.
Eſt herba habens ramulos multos
egredientes ab vna radice.⁊ ſuꝑ ipſos eſt boꝛ⸗
ra pauca.uius coloꝛ eſt albus.⁊ virge eius

ſunt quadrate. ? ſolia eius ſunt in lõgitudine
pollicis.obꝛotunda rugoſa velaſpera.ſuꝑ que

eſt boꝛra. Et ſemen eius ⁊ floꝛes eius ſunt di⸗

uiſa ꝑramos eius.⁊ ſemen eius rotundũ ad
aſperitatem tendens. Naſcit᷑ in campis ⁊ in
edificijs domoꝝ.i¶ Dyaſco.capᷣ.de marubio
Marubium vel Pꝛaſſium frutex eſt er vnara
dice. multas virgas habens albas ⁊ aſperas:
⁊ quadratas.Et folia ſimilia digito m aioꝛi.et
obꝛotũda ⁊ aſpera alba ⁊ rugoſa.⁊ guſtu ama
ra.ſemen eſt illi obꝛotundũ ⁊ verticuloſum et
aſperum. Naſcitur locis multis.¶ Auiceñ.li.
ſecũdo.cap.de pꝛaſſio.Pꝛaſſiũ eſt herba ama
ri ſapoꝛis.¶ Inquit oꝛibaſius. Non ſunr cale
factio eius ⁊ exſiccatio ipſins foꝛtes.Alij autẽ
dixerunt ꝙ eſt calida in tertio gradu:ſicca in
ſecundo.E ſt aperitiuum:abſtergit ⁊ liqueſacit
⁊ reſoluit ⁊ inceidit.

Poperationes

¶ Serapion inquit. Aperit operationes ſple⸗
nis et epatis.⁊ mu ndificat pulmonem ⁊ pec⸗
tus ꝑſcreatum. ⁊ pꝛouocat menſtrua quando
bibitur.⁊ quãdo ponitur exterius abſtergit et
reſoluit.ſuccus autem folioꝝ eius poſtq; eſt de
ſiccatus in ſole reſoluitur cum melle:et admi⸗
niſtratur ad viſum acuendum.
¶ Et fit cum eo ſternutatoꝛiũ vctericis.ad mũ
dificandum mſfectionem coloꝛis.⁊ adminiſtra

tur cum medicinis aperientibo inſtrumenta

auditus.⁊ datur ſuccus eius illis in potu qui
ſumpſeruntmedicinas moꝛtiferas.verum no⸗

cet renibus ⁊ veſice.

¶ Et emplaſtrum cum folijs eius ⁊ melle mũ⸗
dificat vlcera ſoꝛdida.⁊ euellit panariciũ ⁊ car

nem putrida m. ⁊ ſedat doloꝛes lateris.Et fit

emplaſtrum cum marubio et ſale.et confert
moꝛſui canis rabidi. —
¶ Dyaſ.olia eius ſicca:vel ſuccus folioꝝ eiꝰ

vel ſemen eius elixum ⁊ bibitũ cũ melle ptiſic

⁊ tuſſientibo ⁊ aſmaticis ꝓdeſt. Toꝛacem pur⸗
gat:maxime yriſilirice mixta.
¶ Purgãadis vtiliter mulieribo adhibet᷑. Se⸗
cundinas excludit:diu patientibus ſubuenit.
Veſice ⁊ renibus cõtranum eſt.melle addito

vulnera purgat ⁊ illa detergit. Paſcẽtia vulne⸗
ra compeſcit.doloꝛẽ lateris tollit.

¶ Succus ſiccatus melle ⁊ vno addito caligi
nes oculoꝝ detergit.vyctericis naribus immiſ
ſus fert auxilia.cum oleo roſarum ſuccus eiꝰ
aurium do loꝛem mitigat.
¶ Auiceñ. Succus eiꝰofert doloꝛi auris anti⸗
quo.⁊ mũdificat ⁊ aperit meatꝰauditꝰ.⁊ remo
uet antiquũ doloꝛẽ eius. Succus eiꝰ cũ melle
eſt cõneniens ad acuendum viſum. mũdiſicat
r üj

„d N

§
W

Capitulum. clxxx.

Arrubiaſtrũ vel Marrubiũ nigrum.
m vel Marrubium ſilueſtre. Dvaſ. cap̃.
Bubloeie. id eſt marrubiaſtrũ. Et eſt
ſilis marrubio:niſi qꝛ ſolia eiꝰ nõ ſũtroiunda:
ſʒ piloſa ſimilia folis ignide magne vel acali⸗
fex.idẽ virgas nigras ⁊ quadras hʒ ⁊ aſperas

ex vna radice virgellas multas ꝓferens.

Dperationes

¶ ODyaſ.Eius vires faciũt ad ſerpentũ moꝛſus
⁊ ad ſuſpirioſos.ſtrumas diſſoluit.⁊ mẽſtrua
ꝓuocat. Decoctio eiꝰ in aqua cũ grano ſolis
modica liqͥricia ſto macho bñ ↄuenit.i¶ Folia
eius additoſale in cathaplaſmatibo compoſi⸗
ta moꝛſus caninos mitigant in cinere calido
miſſa ⁊ marcida facia cõdilomata ſolunnt.
¶ Uulnera ſoꝛdida melle addito purgant.

Capitulum. cclxxxj.

Tractatus

pectus ⁊ pulmonẽ ꝑ eductionẽ ſputi.
¶Eſt aperitiuũ opilationũ ĩ epate ſpiene ⁊ re⸗
nibo. ꝓuocat mẽſtrua.⁊ mũdificat matricem.
¶ Galviij.ſim.far.ca.de pꝛaſſio ſᷣm tranſlatio
nẽ ara bicã.ſapoꝛ eiꝰeſt amarꝰ:⁊ vᷣtus etꝰcalida
⁊ ſicca in ſcðᷣo gdu:vñ abſtergit ⁊ reſoluit.

Aeriſſilua. Pandecta ca. ccccexxxiiij.

m Matriſſilua latine.grece ſplemon vel

ſplenaria vel linealis vel periclumenos
Herbga eſt cuiꝰ folia ſunt ex altero lateꝝ ſubal⸗
bida.⁊ ex altero viridia ſe adherẽs ⁊ inuoluẽs
ſepius.cuiꝰfructus eſt magnitudinis cubebaꝝ
in pncipio viridis ⁊ cũ maturauerit citrini coꝝ
loꝛis tendẽtis ad rubedinẽ poſiti oꝛdinarie.et
ↄcluſi in duobo folijs ſimul ↄiunctis.exiſten⸗
tibo in capitibo ſtipitũ iuxta eum. ¶ Dyaſ.cap̃.
Periclimenos frutexeſt ſimplex ĩ circũitu fo
lia habẽs alba ⁊ ſimilia edere.⁊ circa ipᷣa folia
vge ſũt tenues:in qͥbo eſt ſemenedere ſimile.qð
ſemen folijs adheret.durũ vt cũ vi leuet᷑. Radix

eſt ill groſſa. Naſcit᷑ in locis cultis ⁊ in oꝛtis:

et inter roſas:⁊ intercluſis locis.⁊ coheret ſibi
vicinis fructibo vel circũuolum. Gal. Penicli⸗
menos.i.matriſſilua.vtilis eſt fructꝰ:⁊ folia in
ciſiue ſimul ⁊ calefactiue exiſtentia virtutis.

Operationes

Dyaſ. Semẽ eiꝰ colleciũ ⁊ in vmbꝛa ſiccatũ
⁊ cũ vino bibitũ diebo.xl.ſple nẽ ſiccat.vꝛinã ſan
guineã ſexta die puocat oꝛthonoicis ⁊ ſubglu⸗
tientibo medet᷑.¶ Diu parturientibo ſubuenit.
ſimilis vᷣtus eſt folijs ipſiꝰ.xxxvij. diebo bibita
genitalia ſemina hoĩs pꝛiuat.oleo mixta ⁊ per
uncta frigoꝛa periodica excludit.

nan
e
Dnc

vürtl
fnu
hn
ihots

Aeee e

De Herbis

Bal: Ita ẽ vinatiua ⁊ vꝛinã ſanguineã oꝑat᷑

bibita vſq; plurimũ ĩ pᷣncipio vᷣo vꝛinatiua ſo⸗

lũ eſt.¶ Extroꝛſũ vᷣo cũ oleo vnctũ calefacit.in⸗
uat aũt ſpleneticos ⁊ diſſintericos.¶ Mẽſura
Fo fotatiõis dꝛagos eſt vnus cũ vino:ſiccatãt
ſperma.Et qͥdã aiunt.ſi plurimũ bibat᷑ om̃ifa⸗
riã in generatiuifiunt qͥ bibũt.¶ Quidã ãtet
terimmũ dieꝝ in hutꝰpotu ſic Dyaſ.facit ſepteʒ
⁊.xxx.dies reꝑiri ab eo ponũt. Ita ãt ⁊ vꝛinas

ſanguineas fieri vt a quarta dieꝝ.

E

W

— 2 .

Capitulum. cclxxxij.

Elliſſa vel meliſſa.Pan.ca.xc. Meliſſa

m ſlilis eſt pꝛaſſio:hũs tũ citri odoꝛẽ ca.⁊

ſic. in.ij.g. Sera.li.ag.capᷣ.bedarũgie.
auc. Dyaſ.Bedarũgie vel meliſophilos:qð ſic
ðꝛ eo ꝙ libẽter eã apeſmãducẽt.herba ẽ tirſos
hñs qdratos hirtos plurimos ex vna radice.
⁊ folia ſilia bublote.maioꝛa tñ ⁊ tenera⁊ non
ſic aſpa vt citꝝ in odoꝛe. In alio Sera.habet
ſic. Melliſophilos.i.meliſſa herba eſt ſupquã
apes delectant᷑ ſtare.⁊ virge ipſiꝰ ⁊ folia ſitant
vgis ⁊ folijs marubij ſilueſtris.⁊ vᷣge eiꝰ ⁊ ſti⸗
pites ſũt anguloſi q̃dranguli.⁊ folia eius ſunt
maioꝛa folijs marubij ſilueſtris.⁊ nõ ſunt puo

ſaſiẽ folia ipᷣiꝰ.⁊ odoꝛ eiꝰeſt ſic odoꝛ curi.hal.

vij.ſim.far.capᷣ.melliſo filum.i.meliſſia.Pꝛaſſio

qdeʒ eſt ſimile. deficit qnidẽ ab eo multum in

virtute.⁊ ꝓpterea neq; vtit᷑ gliqͥ eo.ſuꝑfluũ em̃
eſt pꝛaſſio egñte ita copioſo vbiq; terraꝝ mel⸗
liſofilo vti. Si vᷣo aliqñ nõ affuerit pꝛaſſium:

licet hoc vti in omib in quiba vtimur illo: ſciẽ⸗

tes ꝙ ab actu deficit. .
Operationes.
Sera. olia eiꝰ cũ vino bibita ⁊ ĩ cataplaſ⸗
matibo vim ſcoꝛpiõis optime curat. Caninos
moꝛſus ad ſaniatẽ ꝑducit.¶ Elixatura erꝰ id
facere põt.cuiꝰelixatura fomẽto adhibita men
ſtruis lõgiſſimi tpis imꝑat.oꝛe retenta doloꝛẽ
dentium mitigat.diſſintericis opimilat᷑. Yolia
ipᷣa oĩa ſimiliter facere pñt.toꝛtiõibo recte adhi
be?.¶ Et vt electuarium oꝛthonoicis ꝓdeſt ſale
addito.⁊ anheloſis:⁊ qui nõ pñt iacere.⁊ in ca
taplaſmatib adhibita ſcrofas ſpargit: vulne⸗
rapurgat:atricis opitulat᷑.¶ Et qñ fit empla⸗
ſtrũ cũ ea ſedat doloꝛẽ iuncturau.i Et idẽ auc.
Aben meſuay. Pꝛopetas eiꝰeſt letificare aĩaʒ
¶ Et idẽ auc.yſaac.Oñ comedit᷑ bedarũgie in
ieiunio ↄfert ſtomacho frigido ⁊ hu mido.⁊ fa
cit digeri cibũ groſſuʒ.⁊ aꝑit opilatões cerebꝛi.
¶ Et deꝓpꝛietate eiꝰeſt ↄferre debilitati coꝛdis
⁊ a ufert cardiacã.⁊ remouet afſtictiões.ſolici⸗
tudines ⁊ timoꝛes qͥ accidũt a melãcolia et hu⸗

moꝛe aduſto qbo nõ poſſunt doꝛmre. Auicẽ.

de viribo coꝛdis dicit ꝙↄſoꝛtat coꝛ.

8

“ dD

d8 d

Tractatus

Coapitulum. cclxxxiij.
Ellilotũ. Pla. Mellilotũ ca. eſt ⁊ ſic.
m in p.ꝗ̊. Curꝰſemen ſiir appellat᷑.⁊ qꝛ ſe⸗
micirculi ſoꝛmã hʒ etiam coꝛona regia
ðꝛ. Semẽ cũ coꝛticibo in medici nis ponit᷑ ac ꝑ.
tres ãnos ſeruat᷑. Adeo nãq; paruũ eſt ⁊ adhe⸗
rens coꝛtici.vt vix inde poſſit ſeꝑari.vᷣtutẽ hʒ
ↄfſoꝛtãdi ex aromaticita te.diureticã ex ſubtili/
tate ſubſtãtie. Idẽ coꝛona regia ðꝛ.qꝛ vagine
ſeminũ eiꝰfoꝛmate ſũt ad modũ ſemicirculi: q̃
cũ ſuis ſeminiba ponũt᷑ in medicinis. Herba
ipᷣa hʒ folia rotũda viridia.⁊ rami eiꝰ ſũt ſubti
les multũ:⁊ folia eiꝰrara.⁊ ſemina eiꝰ hñt vagi⸗
nas ſubtiles rotũdas:ſic vᷣge ꝑuuloꝝ:in quib⸗
ↄtinent᷑.Et ſũt illa ſemia pauca glauci coloꝛꝭ
rotũda:minoꝛa granis ſinapis.Et qð de ipſa
adminiſtrat᷑ ſunt ille vagine cũ eo qð eſt in eis
ex ſeminibo vel granis:flos eiꝰ eſt citrinꝰ boni
odoꝛis.Hec habent᷑ etiam a Serapione cap̃.
Alchelialamech. Dyaſ.ca.de melliloto. Mel⸗
lilotũ diafoꝛeticũ eſt ⁊ modicũ digeſtoꝛiũ ẽ cũ
nimietate caloꝛis.Gal.vij.ſim.far.ca.de melli⸗
loto. Mellilotũ mixte ẽ vᷣtutꝭ.habct em̃ quid
ſtipticũ ⁊ dyaſoꝛeticũ digeritq;.plꝰem̃ in eo eſt
calide ſubſtãtie qᷓ; frigide.Auic.ij.li.ca.de mel
liloto. Mellilotũ eſt flos plante coloꝛis palee

in q̊ eſt figura lunaris cũ raritate ſua qndam

habens duriciẽ. Et exeo qͥdẽ aliud eſt album:
⁊ aliud eſt citrinũ.⁊ exeo melius eſt qð eſt du⸗
rius.⁊ cuius coloꝛ ad albedinẽ parũꝑ declinat
⁊ ſapoꝛ eiꝰamarioꝛ ſentit᷑.⁊ cuiꝰodoꝛ eſt mani
feſtioꝛ.Et idem aucto.Dyaſ. Melius ex eo eſt
croceus coloꝛ.⁊ eſt acutioꝛis odoꝛis:q;uis eiꝰ
odoꝛ in pncipio ſpeciei ipſiꝰſit paruus ⁊ debi⸗
lis. ⁊ ſic in coloꝛe eius coloꝛ fenugreci.

DOperationes.

¶ Serapion auc. Dyaſ. Mellilotũ eſt ſtipti⸗

cũ⁊ mollificatiuũ apoſtematũ calidoꝝ ⁊ maxi

me apoſtematũ oculoꝝ ⁊ ani ⁊ teſticuloꝝ.
Et qñ coquit᷑ cũ rob ⁊ fit cũ eo emplaſtrũ.et
foꝛſitan miſcet᷑ cũ vitello oui.aut farina fenu⸗
greci.aut ſeminis lini.aut pulueris molẽdini.

aut cũ papauere ſolũ cũ aqua ↄſfert vlceribo qᷓ

noĩant᷑ faul.Et q miſcet᷑ cũ bolis qͥ aſpoꝛtãt
de terra q̃ ðꝛ hotã.aut miſcentur cũ eo galle.⁊
diſſoluũtur cum vi no ⁊ liniuntur cum eo vlce⸗
ra humidaq;̃ fiunt in capite:curat ea.
¶ Et poni coctũ ⁊ crudũ in vino:⁊ cũ aliquo

illoꝝ q̃ diximꝰſuꝑ ſtomachũ:⁊ ſedat doloꝛẽ eiꝰ.

Et qñ expmit᷑ ab eo ſuccus coctꝰ ⁊ miſcet᷑ cum
rob ⁊ ſtillat᷑ in aurem ſedat doloꝛẽeiꝰ.Et qñq;
funditur ſuꝑ ca put cũ aceto ⁊ oleoroſaꝝ:ſedat
doloꝛem capitis.

Auicẽna. Mellilotũ ofert apoſtematiby ca

lidis ⁊ duris.⁊ ꝓpꝛie cũ careno ⁊ etiã ꝑmixtum
cũ vitello omn⁊ farina fenugreci ſemine lini.
aut papaueris fᷣm locum,.Bæ

¶Et cõfert vlceribo humidis.⁊ ꝓpꝛie linitũ cũ

aqua:⁊ cũ aliquo deſiccatiuoꝝ appoſito cũ eo
qð ſit ſicut galle.⁊ lutũ lene ⁊ lentes.
Et confert apoſtematibo auriũ ⁊ doloꝛibus

gncharum ſuperpoſito emplaſtro ex eo cũ ca⸗

reno:⁊ reliquis quedicta ſunt.et diſtillatiõefa⸗
cta in eis ex ſucco.⁊ eius iuuamentum in dolo
ribus eſt velotius ex ipſo quoq; fiunt embꝛoce
⁊ ſedant ſodam. .
¶ Et confert apoſtematibus oculi:facto em⸗

plaſtro exeo cum careno:⁊ cum eis que dicta

ſunt vel decocta cum vino.
¶ Et ↄfert apoſtematibo ani et teſticuloꝝ fa⸗
cto emplaſtro cũ eis q̃ dictaſunt.locoeius po⸗
nitur qᷓntum eſt pondus ipſius de camomilla
aut eius medium de folijs fic.
¶ Platearius. Uinum decoetionis eius con⸗
foꝛtat:et ventoſitatem incluſam expellit.Opi⸗
lationem renum ⁊ veſice aperit.
¶ Semen eius in bꝛodio poſitum ipſumfa⸗
cit boni ſapoꝛis:⁊ boni odoꝛis.
¶ Et potiſſimum eſt mellilotum ad emoꝛroi⸗
das cancrum ⁊ fiſtulam.

D

Aaban

gend
Mlop ar

ens

ſs n

BDe Herbis

Capitulum. ccdlxxxiiij.
Elon. Gab.viij.ſim. far. c. ſichirnis.id eſt
m melon. Melonis maturi ſuba ẽ groſſa.
Stus eius eſt q̃ infrigidat ⁊ humectat in
ij.gᷣdu. VUñ vtus melonis maturi eſt abſterſi⸗
ua.Dñnat᷑ aũt ĩ eo frigida⁊ hũida cõplexio:nõ

iñ foꝛtꝭ ſʒ in.ij.qdu. Dicat᷑radix ⁊ ſemẽ eius qñ

ſiccant̃ nõ adhuc hunida.Qñ ſiccat᷑ ſunt ĩ pꝛi
mo gradu ſiccitatis:aut in pncipio ſecũdi.Et
in eis eſt plꝰ de abſterſione qñ ſiccant᷑ qᷓ; incar
ne eius ⁊ qᷓ; in carne cucumeris.

Dperationes

¶ Sera.li.ag.c.Rachera.i.melon. Qñ fit em

plaſtꝝ cũ eo ſedat apᷣata oculoꝝ.¶ Et coꝛtex eiꝰ
qñ ponit᷑ ſuꝑcapux infantꝭ ſedat apᷣata calida

q fiũt in eiꝰ cerebꝛo.⁊ ponit᷑ ſuꝑ frontẽ uliꝰ:ad
cuiꝰoculos currũi himiditates.⁊ phibet eas
⁊ tota carnoſitas. ¶ Et ſemẽ qñ ſiccat᷑ ad ſolẽ

⁊pↄficit᷑ cũ farina oꝛdei:vel cũ amido.⁊ ſiccat
bene:mũdificat cutem mulieꝝ qñ lauant cũ eo
facies ſuas.⁊ reddit eas ſplendidas.¶ Sʒra⸗
dix melonis quando ſiccat᷑ ⁊ ſumit᷑ de ea in po/
tu.ʒ.i. cum vdromelle pꝛouocat vomitum.

¶ Et qñ accipit᷑ poſt cibũ ĩ hũc modũ facit vo

mere ſine la boꝛe.⁊ qñ ſit emplaſtrũ cum ea cu

rat vlcera q̃ dicuntur faul.

Capitulum.cclxxxv.
Eilon Indus. Sera.li. ag.ca.dullaſia
m ſiue dulacha.i. melon Indus ſiue me
D lon magnus. Vbi ſciendnʒ ꝙ melon
magnus eſt melon Indus.qð ꝑ Amcennam
patet de cura tertiane pure.vbi laudat ĩ tertia⸗
na pᷣdicta melonem Indum. Et ſubdit:⁊ foꝛ⸗
taſſe nõ nocet melon paruus.ergo melon In⸗
dus eſt melon magnꝰ.E ſt em̃ melonparuꝰha⸗
bens virgulaꝝ coloꝛemexteriꝰeſt albus ⁊ dul

cis.⁊ eſt paruus ꝓalia ſpecie melonis.lege ca.
p̃cedens qð incipit Melon.

OPperationes.
¶ Sera. Melon magn ſiue Indus viridis
ſim Raſimẽ foꝛis humectatiõis ⁊ extinctiõis.

¶Et ↄfert febꝛibus adurentibo:⁊ eſt frigidioꝛ

alijs ſpeciebmelonũ ⁊ tardioꝛis immutatio⸗
nis in ſtomacho ⁊ longinquioꝛ acoꝛruptione.
Et ꝓpter h̊ eſt ↄueniẽs febꝛieniibo colerã in
ſtomacho ſuo ꝓpter ſuaʒ groſſiciẽ ⁊ ꝓpter ſuam
elongationem a conuerione.et cõueniens ca⸗
liditati febꝛili.quia extinguũ caliditatem.
Et ſedat inſtamationem eius.

Et cucumer qͥ dẽ facit oꝑatiõeʒ ꝓpinquã huic

niſi qꝛ pi ꝓuocat vꝛinã q; melon Indus.

NO

8

OUOR

Capitulmm. cclxxxuj.

Elongena ara bice.grece Helongia.

m Sera. li. ag. capᷣ.melongia. Melõgia
fructus ſunt oblongi: medij intra ru⸗
bedinem ⁊ nigredinem.⁊ inueniunt᷑ exeis ci⸗
trine ⁊ albe. Et idem auctoꝛitate filij Meſa⸗
gue:eſt calida ⁊ ſicea in ſecundo gradu.

Pyperrationes
¶ Sera. Benerat melãcoliã ⁊ opilatões epatꝭ
⁊ ſplenis:⁊ generat ſodaʒ:⁊ gñat emoꝛroidas.
¶ Uerũ ſi excapitibo eiꝰin vmbꝛa ſiccatꝭ ⁊ ↄtri⸗

tis fiat epithima ↄuenit emoꝛroidib.⁊ cũ ipſa

in oleo coquitur ſoluit:ſed in aceto ſtringit.
¶ Et ideo nõ hʒ ꝓpoꝛtionẽ a bſtringẽdũ vel ſol⸗
uendum.¶ Rabbi moyſes cap.de Melõögena
valet ð nauſeam ⁊ vomitũ.⁊ excibis eſt peioꝛ.

MV

—
=
Sy
„
„ . .

.
—
„

——— .

” *
. 4
„

Or.

Capitulum. cclxxxvij

Evñmithe.Oyaſcoꝛides capᷣ.memithe.
m Maemithe vel glaucum eſt ſuccus her

be eiuſdeʒ nominis. folia habentis pa⸗
paueri ſimilia. Hec folia calido anere coope/

riunun:⁊ ſic ſuccum emittunt. Alij herbam in
ollam mutunt:⁊ circumliniunt creta etin fur⸗

num fernentem mittunt. Et ſic folijs maceratj
ſuccũ expᷣmunt:⁊ ſiccatũ in ſole in paſtillos re⸗
digunt. Eius eſt optimũ qð eſt crocei coloꝛis

intus ⁊ guſtu conarũ.et odoꝛe graui miſcetin-

ocularibo medicinis.⁊ cetera.Et idẽ ſᷣm aliam
tranſflationẽ capᷣ.ſupᷣdicto.Glauciũ ſiue me⸗
mithe ſuccus eſt herba naſcentis in S yria in
gerapoli. Yolia habet ſimilia miconio ceraticꝭ
ſed pinguioꝛa.⁊ ſuꝑ terrã ſpanſa.odoꝛem habʒ
grauem.guſtn amaro.ſuccum multum habet:
croci ſimilem. Folia eius ciues mittũt in caca
bis ⁊ in cibarijs coquunt.que cum coxerint ex⸗
ſuccant ⁊ glaucium faciuunt.
Poperationes.
¶ Plinius capᷣ.de glaucio. Glaucium in ſyria
⁊ perſia naſcitur humilis herba.folijs deciſis
fere papaueris minoꝛibo tamen ſoꝛdidioꝛibuſ⸗
qʒ odoꝛis tetri.guſtus amari cum ↄſtrictione
⁊ ſtipticitate ⁊ gummi habet crocei coloꝛis.

Multi vero errauerunt in hac herba quidaz

putauerunt ꝙ eſſet celidonia. Quidam puta⸗
uerunt ꝙ eſſet papauer coꝛnutum.et ſic voca⸗
tur apud Auicennamm.

(¶Et ego vidi meo temꝑe multos in̊ errare ? C
multi errauerũt tpe Dyaſco. Nã Dyaſcoꝛides

capᷣ.de monte ratides dicit.q multi falſo puta⸗

nerũt glauciũ ibi fieri ꝓpter ſimilitudinẽ folio

rum.qꝙ autem glanciũ ſit memu he vel ſieff eiꝰ
apparet multis teſtimonijs.

¶Ham vbi ponũt Alexander ⁊ alij greci glau

cium. Auicẽna ⁊ alij ponũt ſieff memiche. Pꝛe
terea apud Serapionẽ quicqͥd dicit de memi⸗

the auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis. Non eſt aliud ni/

ſiꝙ dicitur apud Dyaſco.ca.de Glaucio.

Inuennur etiã oleũ nouũ glaucinũ nõ ob
hoc glaucio qꝛ nihil recipit glaucij.cuiꝰ ↄfectio

nem etiam inueni in antiquo antidotario ſic
vocatã ⁊ ſine glaucio.⁊ eſt om̃ino calidũ.q aũt
ſm veritatem glaucium ſit memithe.ege capᷣ.
Celidonia.Gal.ſexto ſim.far.capᷣ.Glaucium.

Blaucium ſtipcicat cum quadam delectatio⸗
ne:infrigidat tamen maniłeſte.ita vtſanet qui

dem ſepius heriſipilata:et eſt in compoſinone
compoſita exaquoſa ⁊ terreſtri ſubſtantia.viriſ
q; frigidis nontamen extreme.ſed ad modum
aque fontanie.

Capitulum. eclxxxviij

Enta. Pla. Mentg eſt herba cur? plu⸗
m ra ſunt gna.E ſt em̃ q̃dã domeſtica que
ꝓpꝛie oꝛtulana ðᷣꝛ vel cõmunis vel odoꝛi
fera.⁊ hec caleſacit et cõfoꝛtat.Eſt ⁊ alia ſilua⸗

De Herbis

tica q̃ mentaſtrũ ðꝛ.de illa ſtatim poſtea tracta

bitur. Eſt alia mẽta q̃ lõgioꝛa ⁊ acutioꝛa hʒ fo⸗
lia.⁊ hec mẽta Romana vel ſarracenica ðꝛ.hec

mag diuretica eſt qᷓ; alie. Et eſt alia mẽta q̃ ðꝛ

aquatica.⁊ vocat᷑ ſiſimbꝛiũ vel balſamita. Eſt
ala mẽta nõ odoꝛiſera.⁊ ula ẽ calamẽtũ.deq̃ ĩ
ſeq̃nti.c.het᷑. Sera.li.ag.c.dichanacha.i.mẽta
Et ex ea eſt domeſtica ⁊ ſilueſtris.⁊ ramuli do
meſtici qñ maſticãt᷑ hñt coloꝛẽ celeſtẽ.⁊ ſũt in⸗
teriꝰↄcaui.⁊ in ſũmitatibo ramuloꝝ ſunt q̃ſi li
cinia.⁊ viret ⁊ auget᷑ eſtate ⁊ hieme.⁊ hʒ odoꝛeʒ
bonũ.Etidẽ auc.Dyaſ.quidã noĩant eã men⸗
tã:⁊ eſt dichan acha.⁊ eſt nota:hʒ vᷣtutẽ calefa⸗

ctiuã:ſtipticã ⁊ deſiccatiuã.E ſt alia ſpẽs mẽte

ſilueſtris.cuiꝰſolia ſunt aſpera piloſa maioꝛa
ſolis ſiſimbꝛij.⁊ in odoꝛe ſuo ẽ pinguedo.⁊ eſt
minꝰ iunatiua in medicina q; ſpẽs alia. Idem
auct. Gal. In ſuba eſt pl? ſubtilitatꝭ q; in alio
olere.⁊ in ſapoꝛe ereſt parua calidiſas ⁊ pon⸗

ncitas.⁊ vᷣtus eiꝰeſt ca.in.ij.ꝗdu.i¶ Dyaſ.ca.ð

*

edioſmon.i.menta herba eſt oĩbo nota. q̃ vᷣtu⸗

tẽ bʒ termanticã ⁊ ſtipticã ⁊ ſeranticã. Paulus
capᷣ.de menta. Menta eſt calida ⁊ ſicca in.ij.

gradu.E ſt em domeſtica ⁊ ſilueſtris. ⁊ eſt alia
qᷓ menta Romana vel ſarracenica: ſed do/

me ſtica magis vſui medicine cõpetit.tam viri

dis q; exſiccata magne eſt efficacie.virtutẽ ha⸗

bet ↄſumptiuã ⁊ diſſolutinã ex ꝓpꝛijs q̃litatibo ⁊

ↄſoꝛtandi ex ſua aromaticitate.

Pperationes.

¶ Bal. vij.ſim. far.ca.Edioſmũ.qͥdam mentã
odoꝛiferã vocãt.Eſt ãt nõ odoꝛifera mẽta quã
⁊ calamentũ vocãt.vt in ſeq̃nti capᷣ dicitur.
¶ Contra ſetoꝛẽ oꝛis ⁊ pntredinẽ gingiuarum
7 dentiũ ex decoctione eius cũ aceto os ablua⸗
tur. Ad appetitum ꝓuocandũ cum impedit̃ex
frigidis bumoꝛib exiſtentib inoꝛe ſtomachbi
fiat ſalſamentum ex menta et aceto:et modico
cynamomo ſeu pipere.
ontra vomuũ factũ ex debilitate vᷣtutꝭ con
tentiue:vel ex frigida cauſa.fiat decoctio mẽte
in aqua ſalmacina ⁊ aceto⁊ ſpongia intincta
oꝛi ſtomachi ſuꝑponat᷑ↄtra ſincopim exdebi⸗
litate cum febꝛe vel ſine febꝛe.ſiue ex medicina
vel q̃cũq; cauſa cõterat᷑ mẽta ⁊ diſtemperet᷑ cũ
aceto.⁊ fruſtũ panis aſſi ĩ igne ponat᷑ in aceto
illo.⁊ dimittat᷑ tamdiu ꝙ inde humectet᷑ ⁊ na⸗
ribo applicet᷑.⁊ exinde fricentur abia gingiue ⁊
dentes. et ligetur in tempoꝛib⸗ ſuꝑ venas pul⸗
ſatiles.tempoꝝ ⁊ bꝛachioꝛum.et patiens ma⸗
ſticet et humiditatem tranſglutiat.
¶ Ad matricẽ mũdiſicandã teneritates mente
coquãt᷑ in vino.⁊ fiat inde ſuppoſitoꝛiũ õ colicã
paſſionẽ faſciculi mẽte coqnt᷑ in vino ⁊ oleo.et
ſupꝛa renes ⁊ pectinem cathoplaſmetur.
¶ Contra coagulationẽ lactis in mãmillis pᷣ⸗
dicti ſaſciculi mente in vino ⁊ oleo decocti ⁊ ſu
perligati mammillis ſoluit.habet em̃ ſimiluer
vim attrahendi venenũ:⁊ qñ datur cũ aliqua
medicina ↄtra venenũ detur cũ ſucco eiꝰ. Sed
ſuccus mente rõne vel ſarracenice vel vinum
decoctionis cũ melle mixtũ valet ↄtra opilatio
nẽ ſplenis ſtomachi ⁊ epatꝭ⁊ naturaliũ viaruʒ
ex frigido humoꝛe ⁊ etiã ex ca.ſinefe.
¶ Succus etiaʒ datus lũbꝛicos occidit.Auri
bus inſtillatꝰ vermes necat.Decocta herba in
vino ⁊ oleo ⁊ cathaplaſmata ſoluit ſcliroſim et
dur iciem apoſtematum ſuperioum.

UVinũ decoctiõis ⁊ puluis eiꝰin cibis datus

digeſtionẽ ↄfoꝛtat.fomentũ factũ ex aqua de⸗
coctionis matricẽ infrigidatã calefacit. Sac⸗
cellatio facta calefacit.Et ſaccellatio ex pulue⸗
re eius reuma frigidum capitis ſtringit.
¶ Palladius de agricultura libꝛo.iij. In men⸗
ſe febꝛuario mentã ſeri ↄnenit plantis vel radi
cibus circa aquas vel in humido loco.
¶ Pla. Menta domeſticaſiue oꝛtulana magꝭ

competit vſui medicine q; alie. habet virtutem

conſumendi ex pꝛopꝛijs qualitatibo ⁊ conſoꝛ⸗
tandi ex aromaticitate.

Tractatus

Capitulum. cclxxxix.
SFSFrñnta nõodoꝛifera ſiue calamentum.
m DPandecta.ca.cxin. Calamẽtũ arabice
grece calamitis. Latini vo nepita vel
menta nõ odoꝛifera. Sciendũ ꝙ ĩ iſto ca.trac
tabit᷑ de calamẽto.qꝛ calamẽtũ ðꝛ mẽta nõodo
rifera.¶ Pla. Calamẽtũ eſt herba q alio nole
ðꝛ mẽta nõ odoꝛifera vel nepita ca.eſt ⁊ ſic.i.iij.
ᷓ. Meliꝰeſt mõtanũ.q;ꝛ magꝭ ſiccũ.Cũ floꝛes
ꝓducit dʒ colligi.ac ꝑ annũ põtſeruari.Habʒ
ãt vᷣtutẽ diſſoluẽdi ⁊ ↄfoꝛtãdi.¶ Auiẽ. Menta
nõ odoꝛifera ſiue calamentũ.Aliudẽ fluuiale.
aliud eſt montanum yſopo ſimile in ſapoꝛe.et
ſimiliter eius folia ſunt eiſimilia.

Pperationes
Qnñ bibit᷑ſuccꝰ eiꝰcũ aq̃ mellis:dyafoꝛat to⸗
tũ coꝛpꝰ⁊ ꝓnocat ſudoꝛẽ.⁊ terit᷑ cũ oleo.⁊ coqͥt
⁊ inungitur coꝛpꝰ:⁊ ↄſert rigoꝛibo periodicis.
Et qñ fit empla ſtꝝ ſuꝑ ſciam hñtibs ſciaticũ
doloꝛẽ ↄfert valde.trahit em̃ funditꝰad intrin
ſecã ſuꝑficiẽ.⁊ calefacit totũ articulũ.ſuꝑincẽ
dit aũt manifeſte cutim.¶ Et ſumptũ in potu:
vel apoſitũ ꝓuocatmẽſtrua efficaciter. et eſt
ex medicinis qũ ſumit᷑ magꝭ ↄferentibo lepꝛoſis
reſoluẽdo hũoꝛes reſolutiõe foꝛti.⁊ aufert liuo

rem qͥ fit ſub oculo ⁊ ypopias dyaoꝛat.

Et tu debesſcire ꝙ; omes medicine q̃ terun

⁊ hñt acuitatẽ.attrahũt cito ex ꝓfundo coꝛꝑis
humiditates quas recipiũt in locis illis.
¶ Et melius qͥdẽ in his eſt vino decoquẽtes ca
thaplaſmate ipᷣm viride magis qᷓ; ſiccũ vehemẽ
tius poſtqᷓ; deſiccat᷑:? ꝓmptiꝰ adurendũ.ſicut
que cauſtica.⁊ quecũq; farmacoꝝ calida ſũt⁊
acria:⁊ ſubtiliũ partiũ facile attrahẽtia fundicꝰ
ad ſe totam adiacentem humiditatem.
¶ Amaritudo aũt q̃ ineſt ei bꝛeuis qͥdẽ om̃ino
eſt. operat᷑ aũt in quibuſdã ſicut q̃ violentius.⁊
qð ↄſiſtit vehemẽti caliditati cũ ſubſtãtia ſub⸗
tiliũ partium.Et ideo qũ ſumit᷑in potueiꝰſuc⸗
cus:aut fit criſtere cum eo:occidit aſcarides et
lumbꝛicos.Et valet ad moꝛſus ferarũ.⁊ occi⸗
dit ſimiliter vermes qͥ generant᷑ in auribo et in
vlceribo pꝛofundis.
¶ Et qñ fit naſcale cũ eo aut ſumit᷑ in potu:occi
dit ⁊ expellit fetũ. Igit᷑ inciſiua qͥdem virtus in

eſt ei ꝓpter caliditatemeius ⁊ ſubtilitatẽ ꝑtium

⁊ amaritudinẽ.ſola itaq; ꝓpteromia pᷣdictacõ

fert om̃ibo aſmaticis ⁊ hiccericis.ꝓpter amari⸗

tudinem maxime ſicut ⁊ pene omia cetera pur
gando ⁊ mundificando epatis opilationes.eſt
autem ad omia pꝛedida efficacius quod mon
ſtratum eſt. .

—

E
S
SS.

8

E
S

:
.W

n
Kiongd

n

De Herbis

Capitulum. ccxc.
m Entaſtꝝ. Pli. Oẽtaſtꝝ ẽ mẽta ſilueſtrꝭ
differẽs ſpecie folioꝝ q̃ſi figura oʒimi co

loꝛe pulegij ꝓpt qð ⁊ qͥdã ſilueſtrepulegiũ vocãt

His cõmanducatꝭ ⁊ ĩpoſit elephantiã ſanari

traditũ ẽ:ſic magnipompeij etate.foꝛtuito cu⸗

„ „yrSS

iuſdã exꝑ imẽto ꝓpter pudoꝛẽ in facie illita cõ⸗
pertũ eſt.i¶ Eadẽ liniunt᷑ atq; bibunt᷑ ĩ vino ad

uerſus ſcolopendras ⁊ ictus ſerpentũ.cũ ſale
q; ⁊-0oleo ⁊ aceto aduerſus ictus ſcoꝛpionum.
Deniq; aduerſus oĩa venena hec ſolia ſeruant

ad farine modum arida. ¶ Mentaſtꝝ q́; ſub⸗

ſtratũ vel accẽſum ſcoꝛpiões fugat.potũ:feias

purgat: ſʒ ꝑtus necat.i¶ Oꝛtonoic toꝛminib⸗

coleric] efficaciſſimũ. Itẽq; podagris iĩpoſitũ.

¶ Duccus eiꝰ auribo vᷣminoſis inſtillat.¶ In
moꝛboregio dat ⁊ ſtrumis illini.oĩa venenis
inbibet.tineas pellit:⁊ cotra pꝛunginẽ valet.

Capitulum. ceR⅓⅞

m Eu. Dyaſ. Meu gð eſt amanticũ ðꝛ. in
Macedonia ⁊ in hiſpania naſcit᷑.tyrſo
⁊ folijs aniſo ⁊ aneto ſimiliba.aſcendit de terra

— WB £☚

vſq; ad cubitos duos radiciboſparſis ac tene⸗

ris ac curuis lõg:ſuauiq; odoꝛe:guſtu calido:

linguã moꝛdẽte.vires hʒ radix ipᷣa elenantes.

¶ Pla. Men eſt herba in. ij. ãdu ca.⁊ ſic. Hu
ius radix appellat᷑ ſiti noĩe.Et pᷣcipue competit

vſui medicine. Vnde radix ĩ medicinis debet
poni q̃ ꝑ duos annos põt ſeruari.vᷣtutẽ habet
diureticã ex ſubtilitate ſubſtãtie.attrahendi et

2⁊ↄſumẽdiex q̃litatibo ſuisi Pli.cap.de Meu.
HDeu radicula eſt herbe aſpera tenuis ⁊ oblõ⸗
ga ſua vᷣture olens.ca.eſt⁊ ſic.in ſcðo gradu.

HPHyohberationes.

¶ Dyaſcoꝛides. Aires eius habet radix re⸗
laxantes.vndetrita ⁊ elixata in aquadatur in
potio ne vtiliter ad renum doloꝛem ⁊ ad veſice

cauſas:vꝛinam pꝛouocat.
¶ Sto machi inflationes ⁊ toꝛtiones intraneo
rum mitigat:⁊ ſtericas.hoc eſt doloꝛes matri⸗
cis curat. Artiriaſim mitigt.
¶ Toꝛacis reumatiſmo cum mellevt electua⸗
rium datumpꝛodeſt.

Menſtrug etiam per fomentum pꝛouocat.

Sitrangu irias infantiũ vt cataplaſma impo
ſitum ſuꝑ pectinem ſoluit.Exquo ſi plus bibi
tum fuerit capitis doloꝛem cõmouet.

q Platearius. Uinũ vel aqua decoctõis eius

reſoluitopilationeʒ ſplenis ⁊ epatis ex frigida

cauſa facta.⁊ etiam ſtranguiriam ⁊ diſſuriam.

Agqua vero competentius in eſtate datur iuue
ni. AUinum autem in hyeme ⁊ ſein.

¶ Puluis ei cũ feniculi ſemine in cibo vel po
tu datus excludit inteſtinoꝝ ſtomachiq; vẽto/
ſitatem ⁊ ↄfert.Contra tenaſmonem exfrigi⸗

da cauſa in vino decoquit᷑ herba ipſa

£

O0

Tractatus

Capitulum. ccxcij.

El. Auicennapꝛima fen.quarti cano⸗

m ms. cap̃. de hoꝛa cibationis febꝛicitã⸗
rium.qui dicit mel canne eſt zʒucca/⸗
rum.⁊ boc ſimiliter inuenies ſi leges caplum

Zuccarum. Pam inuenies ꝙ eſt zuccarum qp

ſcʒ pꝛopter ſui pinguedinem non induratur.
Hoc ſimiliter vult Balienus ſeptimo ſim.far.
dicens zuccarum quidem vocatum quod ex
media et felici ⁊ arabia poꝛtatur. Coagula⸗
tur quidem vt quidam aiunt cannis.Eſt aũt
⁊ illud mellis ſpecies.minus auteʒ ex eo illud
quod a nobis dulce. virtute autem ſimile eſt

ei inquantum abſtergit ⁊ ſiccat ⁊ dyafoꝛat.Et

ſimiliter mel canne quodam eo reſiduo ʒucca⸗
ri quando decoquitur.vel ipſemet ſuccus.Eſt
alia ſpecies mellis quod dicitur mel rubꝛum.

⁊ eſt idem quod ſupꝛa.Et ſimiliter alia ſpecies
mellis quod vocat᷑ mel ſtoꝛacis.⁊ eſt illud mel

lubue.vt ſupꝛa. Eſt ſimiliter aliud mel quod
vocatur mel acanum.⁊ interpꝛetatur mel ſine
ſumo.⁊ eſt mel caſſiafiſtulatũ.⁊ eſt pulpa caſ⸗
ſiefiſtule.Et eſt mel mirtinum:quod fit ex dua
bus partibus mellis:⁊ vna ſucci mirt i.vt ap
paret in antidotario Galieni minoꝛi qui inci⸗
pit Confectio mellis mirtini. ¶ Balienus.vij
ſimpli.far. capᷣ.de melle. Mel calefacit ⁊ ſiccat
in ſecundo gradu.Eſt autem ſimplicis: vt eſt
dicere maxime virtutis ⁊ complexionis. Dya⸗
ſcoꝛides. Mel eſt ſuccus roꝛis celeſtis quem
apes colligunt.et habet in ſe quaſi compoſitio
nem quandam quoniã ex multarum herbarũ
oꝛe et ſucco colligitur. Ideoq; omnibus va⸗
liiudinibus pꝛoſficiens om̃ibus antidotis mi⸗
ſcetur.¶ Item mel apum in plenilunio capiẽ⸗
cum eſt ſereno die abꝛumpi ſtatum ac reſilire
guttas vtilitatis eſt indicium Bonitatis vero
pꝛoba tio eſt vt ſit odoꝛiferum:⁊ ex re dulci glu
tinoſum ac perlucidum. Cum autem eximitur
mel:apes abigi fumo vtiliſſimum eſt neiraſca⸗
tur⁊ mel auiditate voꝛant. Mel calidũ eſt et
ſiccũ.Conſeruat ⁊ mundificat. In medicinis
pPonitur vt amaritudo ſpecierum eius dulcedi⸗
ne temperetur.in electuarijs quandoq; cũ pul
ueribus miſcetur:vt diutius in maioꝛi effica⸗
cia conſeruetur.

Dperationes.

¶ Dyaſcoꝛides. Mel vulneribo ſoꝛdidis pꝛod

eſt. xiiij. diebus perunctum caliginem oculoꝝ
detergit. Gargariſmo adhibitum vulnera fau
cium ⁊ ſinantes curat.vꝛinam pꝛouocat. ven⸗

.

trem mollit·.·

¶Tuſſiẽtibo ꝓdeſt.moꝛſibo venenat occem vit.
Moꝛſibus etiam ra bidi canis adhibitum cu⸗
rat patientem. Aridum comeſtum inflationes
pꝛeſtat. Uerum mel eſtatis melius eſt:hiemis
vero minus vtile et ſpiſſum.
¶ Mel ſolum faſtidiũ tollit:nauſeam phibet:
pulmoni ⁊ om̃ibus interioꝛibus medetur.
¶ Serapion. Mel qñ ponitur in vlceribus
fraudulentis ꝓfundis conuenit eis multum.

Et qñ coquitur ⁊ ponitur ſuꝑ ſciſſuras cutis

conſolidat eas.⁊ qñ coquitur cum aneto bu⸗
mido:⁊ linitur cum eo empetigocurat eam
¶Et qñ miſcetur cum ſale trito ⁊ diſtillatur in
aurem ſedat tynnitum auriũ:⁊ linitur cum eo

caput occidit pediculos ⁊ lendines.

¶ Et qn indumentum alicuius eſt bꝛeue nimis
ſi eſt ex lana ⁊ vult ꝙ elonget᷑:ſi irroꝛauerit il⸗

lud cũ aqua:deinde liniat᷑ cũ melle elongatur.

¶ Et mel abſtergit tenebꝛoſitatem viſus qñ fit

collirium cũ eo quatuoꝛdecim diebo cõtinuis

et fiunt cum gargariſmate.
¶ Etↄferunt apoſtematibo gutturis ⁊ fauciũ:
2 ſquinãtie.⁊ ſi liniuntur cum eo gingiue pue⸗
roꝛum temꝑe oꝛtus dentiũeoꝝ:facit eos faci⸗/
le naſci ⁊ ſine doloꝛe.⁊ ſi accipiatur vel bibatur
pꝛouocat vꝛinas:et conuenit tuſii.
¶ GBalienus. Sciẽdum q; plures ſunt ſpecies
mellis. Eſt vna ſpecies mellis quod eſt mel
vſuale.quod diuerſiſicatur ſ̃ᷣm differentias ſu

pꝛadictas.

¶ Eſt aliaſpecies mellis quod vocat᷑ mel athe⸗

nienſe.quod affertur ab Achenis. Et eſt mel
veſparum in locis ſubterraneis factuʒ. Et eſt
idem quod mel paſtinatum vel granatũ.vt in
Alexandro.Et vocatur mel paſtinatum illud
quod eſt mel granoſum.vit Oꝛibaſius.
q¶ Eſt alia ſpecies mellis quod vocatur mel at⸗
ticum.id eſt mel veſparum ſ̃ᷣm quoſdã: ʒ falſo.

quoniam Dyaſcoꝛides capitulo de melle dicit
Mel ſuccus eſt roꝛis celeſtis. Cuius genera

ſunt duo. VUnum quod cupiliones colligunt
apes que ſuntoblonge.Aliud quod ſub terra
inuenitur vel atticum limaticum. Etiam aliqͥ
dicunt ꝙ mel atticum dicitur ab attica regione
Mel timum dicitur a regione Thima.
¶ AUnde Plinius inquit. Mellis attici ſum⸗
ma laus toto oꝛbe eſtimatur tranſſatum in at⸗
tica. Sed thimum magis laudatur. quare in
aliquibus antiquis antidotarijs mel atticum:
mel thimenumexponitur.

Capitulum. xciifſ.

☛ι 2

—. — „%½ — = =

S=

Grſic
un
Utwis
bbe

nrſen
kn
ð

l atbe

Am

8.Eid
tü.N
numdr
H
I
Delen
vN
NMn
em
mnali

gone

1
ciun
nnen
gen

SN

De Herbis

Edica. Dyaſco. capᷣ.cot.i.medica grece:

m Cot eſt herba ſilis trifolio q̃ infra fenũ

naſcit᷑. Yolia hʒ anguſta.⁊ vᷣgulã ſilem
trifolio.in q̃ ꝓᷣgella ſemẽ eſt vt lẽticula.illud ſe
men miſcet᷑ pani ꝓodoꝛe.vſi.vᷣo medicã inter
legumĩa ſcpſit.¶ Palla.li. ð agricultura. Me
dica inqͥt q̃ ſemel ſerit᷑ q̃tuoꝛ ãnis ꝑmanet:ita
qꝙquater ⁊ ſep:ies poſſit ꝑ annũ reſcindi.Agꝝ
ſtercoꝛat.aĩalia reficit.curat egrota.¶ Pliniꝰ.
Medica ðʒ vt a medis inuẽtaꝑ bella Perſaꝝ

q̃ latius intulit:ꝙ tanta eſt eius dos vtex vno

ſitu amplius qᷓ;.ccc.annis duret.

Bperationes

¶ Medica inda ſunt qͥdã trociſci facti exea.et

vngunft in balneis. ¶ Hãc herbã equi⁊ aſini

-

comedũt.i¶ De q̊ͥ Auiceñ.li.ij.c. Cot.Oleũ cot
eſt res mag ↄferẽs tremoꝛi. „

Capitulum.ccxciih.
E ſpila. y ſið. ait. Meſpila eſt arboꝛ ſpi
m noſa fructu ſilis maloꝝ:ſʒ paulo bꝛeui⸗
oꝛ. VUñ apellata ab eo ꝙ pillule foꝛmã
habeãt eions. il li. xv. Arboꝛ meſpiloꝝ eſt
de ampliſſimis. Yolia eiꝰ anteq; decidũt rube⸗
ſcũt. radices multe ⁊ alte.ideoq; inextirpabi⸗
les ſunt. Pal.li.iij. Meſpile loc calidis maxi⸗
me gaudẽt ſʒ irriguis ⁊ frigidis ꝓueniũt.mag⸗
tũ ſabulo pingui aut glareoſa terra cuiꝑmixta

N

eſt arena vel argilla cum ſaxis. Serenda eſt
talis menſe Marcio vel nouẽbꝛi.ſolo ſtercoꝛa
to ⁊ ſubacto.ita vt vtrũq; caput tale ſtercꝰ ob⸗
ducat. Sũt eiꝰincremẽta tardiſſima amat pu⸗
tari atq; circũfodi.⁊ parco hũoꝛe ſiccitates ſe⸗
pe foueri. Serit᷑ ⁊ ſemine:ſʒ in lõgioꝛẽ ſpargi
tur etatẽ. Si vᷣmibo occupat᷑ ſtilo ereo purgã⸗
de ſũt ⁊ amurca.vel hũana vetere vꝛina vel vi⸗
uo calce ꝓfſundẽdi:ſʒ parciꝰ ꝓpter arboꝛꝭ noxã:
vel aq̃ decocta lupini.ſʒ putat᷑ hinc arboꝛ ſteri⸗
lis fieri. Fimꝰ⁊ cinis viciũ ſimul ſiradicibo in

fundãt᷑ ſterilẽ reddũt. Si ſoꝛmice moleſte ſũt.

ru bꝛica cũ aceto ⁊ cinere tẽperata necabũtur.
Inſerit mẽſe Febꝛuario. Surculłꝰtñei ex ar⸗
boꝛe media debet aſſumi. Nam de ſũmitatib
vicioſus eſt. In trũco fiſſa inſerenda eſt.nam

coꝛticis in acies ieiuna nil nutriet.

Pperationes
¶ Dyaſcoꝛides. Meſpile folia ⁊ coꝛtex idemq;
radicis coꝛtex tunſe ⁊ impoſite:cuicũq; tumoꝛi
feruoꝛiq; ſubueniunt.trita ⁊ ſicca cum melle ci
catricem vulneri adducunt.
Haſta cũ vino dulci ſanguinẽ reijcientibus
opẽ ferũt. Itẽq; cum vino ꝓpinata:veneficij po
tionibo repugnãt:veſicã vꝛina largioꝛi lauãt.
¶ Serapion li.aggre.ca. Zaroꝛ.auc. Dyaſco.

Earoꝛ arabice.id eſt meſpilũ.⁊ eſt arboꝛ ſpino⸗

38 1

Trattatus

ſa. enius vna pars vocatur meſpilum: ⁊ habet
fruciũ puũ ſimilẽ malis parins:bonum ad co
medendũ.Eſt ſtipticus bonꝰ ſtomacho cũ co⸗
medit᷑ retinet ventrẽ ⁊ tarde maturatur.
¶Balienꝰ li.ij.de cibis. Fructus eixeſt ſtipti⸗
cus ſtipticitate foꝛti.⁊ in folijs ⁊ in ſũmitatib⸗
eſt ſtipticitas. Uirtus eſt ei fri.palã.qm̃ taliũ
omnĩ parũ comedit᷑.ↄuenitnon vt ficuũ:aut
vuarum copioſe.NHeq; em̃ vt alimento: ſed vt
medicinis ipſis indigemus magis.
¶ Et dicit in vij.ſimpli.far.capᷣ.meſpilũ qͥdam
iriconiũ notauit:eo ꝙ tria habʒ oſſula omnia
intra ſe ⁊c. Gtipticus autẽ eſt ſufficienter fru⸗
ctus huius arboꝛis ⁊ vix edibilis:⁊ retentius
ſuſficienter eſt ventris.Et in germinib eius ⁊
in folijs ſtiptica qualias eſt non pauca.
Dyxyal.capᷣ.de meſpilo.ſᷣm tranſlationẽ gre⸗
cam. Melſpilum ſemen habet rotundũ:fructũ
minutum:matiano ſimilem.tria oſſa ha bens:
vnde tricoci num oicitur.ſtipticum eſt ⁊ euſto
machum:ventrẽ abſtinet:⁊ tarde matureſcit.
¶ Alman.tract.iij.fri.ſunt ⁊ ſic.ventrẽ a bſtrin
gunt: ⁊ vomitũ abſtinent. Et eſt alia ſpẽs que
in hiſpania naſcitur:quã multi epymelidã vo⸗
cant.ſemen rotundũ habens ⁊ irigonũ.vnde⁊
triconũ ðꝛ boc bonũ eſt ad edendũ ſtipticum
⁊ ſtomacho apium.⁊ iſta eſt 9ʒarola.

Capitulum. ccxcv.
Illefoliũ. Pli.li.xxiiij. Hillefolium
m qð ⁊ minofilon ðꝛ.Caulẽ hʒ tenerũ ſi⸗
milẽ feniculo plurimis folijs.vnde et
nomen accepi.Naſcit᷑ in paluſtribo.Ex herba
rio. Millefoliũ q̃ ⁊ ambꝛoſia vel archillea ðꝛ.
in loq cultis naſcit᷑.hʒ foꝛes auroſos ⁊ albos

Dyaſ.c. Minoſilos naſcit᷑i paluſtrib⸗ locz

tiru ſm bʒ ex vna radice mollẽ ⁊ ſubꝛufum:⁊q̃i

manibo liniatũ:⁊ folia ſimilia feniculo.

Dperationes.

¶ Dyaſ. Aulnera glut inãt ⁊ ſine tumoꝛe cuſto

diũt. In dentiũ doloꝛe cũ butiro ĩponũt᷑ ĩ mo
dũ emplaſtri.Cõtra vꝛine dfficultatẽ bibit᷑ cũ
aceto:⁊ valet ᷣ calculũ.i¶ Bal.vij.ſimpli.far.
Mulefoliũ ſiccatiueẽ vᷣtutꝭ itantũ vtↄſolidat
vuln era.i Pli.Bibit᷑ cũ aceto ad difficultatẽ
vꝛine vel veſice:vel ſuſpiria Belpiſaſcher alo⸗
¶ Eadẽad dentiũ doloꝛẽ efſcaciſſima eſt. Fo⸗
lia eiꝰeximij vſus ad vulnera eaq; affirmat.
¶ Ex herbario. Coma eiꝰ tunſa ⁊ appoſita no⸗

uis vulneribo doloꝛẽ tollit ⁊ eadẽ glutinat.Pꝛo

fluuiũ ſanguinis ſtringit.eadẽ aqua potata diſ
ſintericos curat.i¶ Item valet ad dentiũ doloꝛẽ
Ad vꝛine difficultatẽ et ad tumoꝛem.

„½ 8

SS —

— — r-0—

—

.

norat
Mütin

bttad

lfe.
lder
1
Ga
d .
im.
oſn
tnat
MNANI
ni
.

8

De YHerbis

Capitulum. ccxcvj.

Aliũ ſolis. Sera.li.ag.c.culb.au.dyaſ.
m Culb arabice.i.miliũ ſolis.Et ẽ herba
cuiꝰ ſolia ſilant᷑ folijs oliue:niſi qꝛ ſunt
maioꝛa eis ⁊ mollioꝛa ⁊ latioꝛa.⁊ ſũt eis ĩferio

ra.declinant vᷣſus terrã velut ſtent ſupᷣ ipᷣaʒ.⁊

hʒ vᷣgas eleuatas ſubules ſiẽ ſquinãtũ.⁊ ĩ ſũ⸗
mit ate vᷣge ẽ ſile ĩ ramulo diuiſũ ĩ duas ꝑtes ĩ
q̃ ſũt folia minuta.⁊ iuxta qͥdlibʒ ſoliũ ẽ ſemẽ
albũ durũ fere vt lapis rotũdũ magnitudine
oꝛobi ꝑui.naſcit᷑ in loq aſꝑis ⁊ altis. Dyaſ.ca.
Licoſpꝑmon.i.miliũ ſolis eraclion vocat ꝓpter
foꝛtitudinẽ ſemĩs.eiꝰfolia ſunt ſimiia folijs oli
ne:ſʒ latioꝛa ⁊ oblõgioꝛa.⁊ vᷣgas tenues ĩ groſ
ſitudine Junci lignoſas.⁊ in ſũmo vᷣga diui⸗/

ſa eſt in q̃ folia minuta ſunt.vbi ⁊ ſemẽ rotun⸗/

dũ ⁊ lapidoſum eſt ⁊ albũ piſe ſimile.
Pperationes.
¶ Oyaſ. Virtꝰ ei mictualis.⁊ ſemẽ eiꝰ bibitũ
cñ vmo albo calculos frãgit:⁊ viinã ꝓuocat.
¶ Pli.c.batangliſcos.i.miliũ ſołeſt iemẽ eius
berbe q̃ ðꝛ aſtoꝛcos.qð ſi qͥs biberit frãgit lapi
dẽ:⁊ ꝓuocat vanã.i¶ Pau.c.calebi.i.miliũ vel
granũ ſolis: puocat vꝛinã ⁊ mẽſtrua. ⁊ eſt ca.⁊
ſic.in.iij.du.i¶ Et vinũ decoctõis eiꝰ ⁊ puluis
ipiꝰin cibis ſũptꝰſoluit ſtranguiriã ⁊ diſſurriaʒ

vuliacã paſſionẽ.⁊ oĩa illa ſolũ ſemẽ operat.

Capitulum. ccuij

Irsa bolani. Pandecta. Sciendũ q'm

m meſ. Mirabolanoꝝ ſpẽs fũt qͥnq;. Et

ſut fructꝰ arboꝝ in India exñtiũ:⁊ non
eiuſdẽ manerieiſũt oẽs ʒ diuerſoꝝ effectuũ ⁊
diuerſaꝝ foꝛmaꝝ. Vñ vᷣſus. Mirabolanoꝛũ
ſpẽs ſũt qͥnq; bonoꝝ.Citrinꝰ:kebulꝰ: belliricꝰ
emblicꝰindus.Quidã dicũt ꝙ ſũt oẽs ab ea⸗
dẽ ar boꝛe ꝓducti.ita ꝙciirini ſũt ð ᷣmo germi
ne. Et nigri indi ſũt in qͥb puenit cõplexio et
maturatio.⁊ dixertꝙ arboꝛ eoꝝ ẽ de hisſeren⸗

tibo.⁊ ꝙ citriniſũt de pᷣmo germine? nigri ſilr.

KRebulꝰ? germẽ ſcdᷣm tnlit: ſʒ falſo.ĩmo ꝓducũt᷑

a diuerſis arbonbo.⁊ illð ẽ qð credit᷑. Sʒ aliqͥ
volũt ꝓemblici ⁊ bellirici nõ inuen irent᷑ inter
m irabola nos.qm̃ Amc.⁊ Sera.de eis diuer⸗
ſa faciũt capla.vt etiã hẽt᷑ g̊ de b. in c.bellirici.
vbitractat ð bellricꝭ ⁊ emblicis. Sʒ in iſto c.

de alijs triboſpẽbo. Itẽ Sera.li.ag.ſacit capᷣ.ð

de q dicit Halilig.i.mirabolani.cuiꝰtres ſunt
ſpẽs Rebuli Citrini ⁊ nigri.Et ſũt illi qui no
minant᷑ indi⁊ ſeni ⁊ kebuli. Idem auc.aben
meſuav. Melioꝛes ſũt ex eis qꝝ coloꝛ eſt citri⸗
nus appꝛoximãs viriditati. graues.pleni.ſine
rugis.Et dicit auc.ꝓſaac. Etſũt fri.in pᷣ.ẽdu.
ſicci in.ij. Nigri fri.⁊ ſic.ĩ pmo. Mirabolani
indi vel nigri.⁊ de ſeni ſunt ſimiliter ex ſpecieb
hñtibo coꝛticẽ ſubtiẽ nigꝝ.⁊ coꝛtex eoꝝ vergit

emblicꝭ ⁊ belliricj.⁊ facit capᷣ.ð alijs inbopꝑ ſe.

ad citrinitatẽ.⁊ ſunt ſiles oliuis in foꝛma ſua.

Et iunuamẽiũ eoꝝ eſt minꝰ iuuamẽto aliaꝝ ſpe

cieꝝ mirabolanoꝝ.Et idem auc.aben meſuay

Hirabolani ſeni ſunt ex ſpẽbooliuarũ: qͥ qñ
ↄdiunt᷑ coꝛroboꝛãt ſtomachũ ⁊ incoꝛiant cum

incoꝛiatiõe pauca.⁊ nõ eſtin eis iuuamentum

q̃ntũ in kebulis.⁊ ex Rebulis qͥdam ſunt citrini
qdã nigri.⁊ nigredo q̃ eſt in eis eſt ꝓpter amplio
rem moꝛã q; fecerũt in arboꝛe ſua.⁊ ſuntpin-
guioꝛes ⁊ car noſioꝛes citrinis in coloꝛe.quia
ipᷣi fecerũt maturationẽ amplioꝛẽ.⁊ illi colli⸗
gunt᷑ ante ſunt citrini:⁊ qũ ſumunt᷑ triti indu
cũt laboꝛem in ſtomacho:qm̃ natura laboꝛat
muliũ circa ipſaʒ.ſʒ qñ infundit᷑ aut decoquit
extrahit᷑ virt eius:⁊ ꝓijcit᷑eiꝰ ſuba.⁊ eſt leuioꝛ
nature.⁊ deſcendit velociꝰ a ſtomacho.Et ille
tres ſpẽs mirabolanoꝝ miſcẽt᷑ cũ tamarindis
qm̃ tamarindi extinguũt caloꝛẽ ſebꝛilẽ.niſi qꝛ
nocent tuſſientibꝓpter acetoſitatẽ q̃ eſt in eis
¶ Auiceñ.de vᷣtutibo coꝛdis ait. Mirabolani
ſunt fri.⁊ ſic.¶ Jobãnes meſue. Mirabolam
ſunt de medicinis bñdictis.nõ em̃ debilitãt cũ
ſolutione ſua.ĩmoↄſoꝛtãt ſtomachũ ꝓpꝛie:⁊ vi⸗
ſcera pꝛeparãt.⁊ coadu nãt ꝑtes eoꝝ.⁊ cõfoꝛtãt
coꝛ ⁊ epar:⁊ coꝛpꝰtotũ. Non em̃ niſi ad vnum
8 i

Tractatus

vident nociui.Acqͥrit᷑ em̃ diſpoſitꝭ ad h̊ opila/
tio 2 ppe paratis cadere ĩ ipᷣa.ſʒ ſunt de ꝑfecto
rectif᷑icãtiba medicinas q̃ hũt acuitatẽ ⁊ purgãat
diſſoluẽdo. Magnifice em̃adinuenit qͥ eos =

ꝓðe citrinos cũ ſcamonea miſcuit. redᷣmit emm̃

eã ꝓpter obuiationẽ ſubſtãtiaꝝ⁊ qualitatũ ad
inuicẽ:⁊ eam in ſoluendo iuuuant.

Pyperationes.

Sera. Virtus citrinoꝝ eſt ꝙ ↄfoꝛtãtoculos

et ꝓhibẽt curſum humoꝝ ad ipſos.⁊ conferũt
ſebel.⁊ ↄfoꝛtant ſtomachũ ⁊ incoꝛiant ipᷣm. et

2ferũt melãcolie ⁊ cardiace.⁊ clarificãt coloꝛẽ.
¶ Virtꝰkebuloꝝ eſt ꝙ ↄfer̃t ano ⁊ emoꝛroidib

⁊ incoꝛiãt ſtomachũ et ↄſoꝛtãt eũ.⁊ digerũt ci⸗

bũ.deſiccãt humiditatẽ.leniũt naturã.ↄſerũt

marime qñ cũ eis admiſcent᷑ ſpecies.
¶ Coꝛreboꝛãt ſenſum ⁊ memoꝛiã:⁊ cõfer̃t lepꝛe
2 colice. Sʒ ſeni ⁊ indi vel nigri hñt coꝛticẽ ſub
tilẽ nigrũ.⁊ coꝛtex eoꝝ vergit ad citrinitatem.

qui quando condiunt᷑ coꝛrroboꝛant ſtomachũ

et incoꝛiant eum incoꝛiatione pauca.⁊ nõ eſt
in eis iuuamentũ qᷓntum in kebulis.
¶ Johannes meſ. Mirabolaniſunt ex rebus

n

q̃ taciunt vcentes ſe iuueneſcere.⁊ acquirũt eis

colorem bonũ.? bonitatẽ odoꝛis. oꝛis ⁊ ſudo⸗

ris.⁊ generaut gaudiũ.⁊ ↄfoꝛtant coꝛ et epar ⁊
ſtomachũ.Et ↄferunt tremoꝛicoꝛdis.⁊ mun⸗
dificant ſtomachum.⁊ ↄferunt emoꝛroidibus
⁊ extinguunt inflãmationem colere.
Sed citrinoꝝ operatio in h̊ eſt pᷣcellens.ipᷣi
em̃ ſolutione educunt eam ⁊ ↄferũt complexio
nes ca.habentibo.Et eoꝝ fricatio cũ aq̃ agre⸗

ſte ⁊ cũ aqua ro.aut ſucco feniculi abſtergit ocu

lum. ⁊? a ufert ſuꝑ caliditatẽ eiꝰ.⁊ facio inde al⸗
cohol:ſtringit lacrimas.⁊ ↄuenit molliſicatiõi

oculoꝝ.⁊ confert tertiane fe.colericis.⁊ ↄtrite

cũ maſtice ſanant vlcera.⁊ deſiccant eaa.
Rebuli q̊ʒ ſolutione educũt flegma.⁊ addũt
in rõne.⁊ clarificant viſum.⁊ ꝓpꝛie cõditi.⁊ mũ⸗
ygropiſi et fe.antiquius.
¶ Nigri ãt vel indi:ſolutione educũt melãco⸗
liã et colerã aduſtã.⁊ ↄferũt melãcolie ⁊ tremo
ri. ⁊ clarificãt viſum ⁊ coloꝛẽ.⁊ ↄferũt lepꝛe ⁊ tri
ſticie ⁊ quartane. Doſis potio citrinoꝝ trito⸗
rum a.zʒ.ij.vſq; ad qͥntum.⁊ infuſoꝝ a.ʒ.viij.
vſq; ad.xx.et indoꝝ eſt ſicut kebuloꝝ.

dificant ſtomachũ ⁊ ↄfoꝛtant ipſum.⁊ ↄferunt

Bulcaſim eben aben a arin. libꝛo qͥ ðꝛ ſerni

toꝛ. Modus aſſandi ⁊ calliandi mira bolanos
opoꝛtet ꝙ unbibant mira bolanos in aqua ci⸗

tonioꝝ.aut in ſuccoaggreſte.aut in acetoſita⸗

tecitri.aut in aqua vbi cocie ſunt lentes. aut
vbi coctũ eſt lapaciũ acutuʒ. Deinde deſicca

.

eos bñ ⁊ madefac ĩ oleo ro.vel oleo de lẽtiſco.
aun oleo maſticino.aut cũ butyro.aut oleo oli⸗
ue. deinde aſſa ſuꝑ patellã ferreã vel terream.

qquã cũ pᷣmo calefeciſti⁊ abſtuliſti ab igne.ca⸗

uene adurat᷑ ⁊ deſtruat᷑ virtus eoꝛum.
¶ Süulr aſſant᷑ ſemia q̃ admĩſtrãt᷑ in medicinis

fluxꝰ. Et modꝰaſſatõis eoꝝ ẽ iſte. Accipe patel

lã ferreã aut ereã aut terreã aut lebetẽ cũ lato

oꝛificio ⁊ calefac bñ. Deinde aufer ab igne:et
ſtat im ſu ꝑpone ſemia dũ ipᷣa eſt calida anteq
infrigidet᷑⁊ cõmiſce eaſemꝑ donec videas aſſa
tionẽ eoꝝ cõpletã ad volũtatẽ tuã.Et ſi nõ fue

rit cõpleta vna vice.pone iteꝝ ⁊ fac vtpꝛius.
¶ Et ſcias ꝙ; nõ opoꝛtz oĩa ſemia eq̃liter aſſare

–

qꝛ ſunt q̃dã q̃ hñt multã viſcoſitatẽ qᷓͥ debẽt am
. naturã .· ↄferüt pliꝰaſſari ſic pſilliũ.⁊ caue ne cõburant᷑.
ventoſitati emoꝛroidarũ.⁊ ↄferũt melãcolieis ll

—

l

oü
3
N

Capitulum.ccxcuiij.
jrra. Sera. li. ag. ca. hec auc. Oyaſco.
m ec ara.iimirraeſt gũmi arboꝛis que
naſcit᷑ in terris arabum ſinnlis arbo⸗

ri q̃ ꝛ in greco ſapientia babilonica. Nã fiũt

ſciſſure in ligno arboꝛis.vnde egredit᷑ gũmi qð
emanatcadens ſup ſextoꝛia qᷓ̃ ſternunu ſub
arboꝛe. ⁊ quedam ꝑſe coagulat᷑ ſuper ſtipitem

— —— ——

— — —

— ——- 0- —

— —

— —

4
vne

mio⸗
R

De Herbis

⁊ eſt de ipᷣa res q̃ ðꝛ bacãtiſcus ſiue batanaſas
et groſſa eſta qua egredit᷑ meth.i.ſtoꝛax liqͥq:.

qñ expᷣmit ſicut apparet in ca.ſtoꝛax.Et arboꝛ
eius eſt in terra q̃ d ptinia.⁊ eſt pinguis.⁊ qñ
expᷣmit᷑ ſuccus eiegredit᷑ velut ſtoꝛax multũ.⁊
melioꝛ mirra eſt illa q ð tarbalud.⁊ canchi. et
noĩat᷑ hoc noĩe:eo ꝙdefert᷑ ex terris q̃ dicũtur
ſic. Et coloꝛ eiꝰeſt ad viriditatem tendens.pun
gens linguãclari coloꝛis.⁊ ex ea eſt q ðꝛ liti et
eſt lita gluthichi. ⁊ eſt mollis tactu ſic bdelliũ.
in odoꝛe ſuo eſt pinguedo.⁊ arboꝛ eiꝰ eſt in loc

ſoli expoſitis.Ex eaeſt q̃ ðꝛ poaclis.⁊ eſt aſpera

multũ nigra.⁊ apparet in ea veſtigiũ ignis.Et
deterioꝛ eſt illa q̃ ð argaſin.⁊ eſt leuis nõ pin⸗
guis.acutiſapoꝛis.ſimilis gũmi arabico ĩ foꝛ⸗
titudine ⁊ vᷣtute.Et ex mirra eſt que ðꝛ crumu:
ſiue amini.⁊ eſt mala.Et fiunt qͥdam trociſci
ex ſubſtantijs mirre.⁊ ſi mirra pinguis fuerit
trociſci qͥ ex ea fiunt habent bonum odoꝛem ⁊ꝛ
pinguem.⁊ ſi nõ fuerit pinguis qð fit ec ſubſtã
tig eius nõ habet bonũ odoꝛẽ neq; pinguẽ.⁊ hʒ
virtutem debilẽ: ꝓpter qð admiſcet᷑ eioleum qñ
ex ea fiunt trociici. Adulterat᷑ mirra.qñ admi⸗
ſcet᷑ ei gũmi qð infuſum fuerit in aqua mirre.
Et melioꝛex mirra eſt noua.leuis.munda. q̃
quando tangit᷑ eſt aliq̃ntulum aſpera ⁊ arida.

⁊ cito frangibilis.⁊ qũ frangit᷑ remanet in eiꝰ

fractura res alba.⁊ figura eius eſt ſicut figura
vnguiũ.⁊ q̃ eſt in fruſta nõ parua.⁊ coloꝛ eius
eſt vniſoꝛm is nõ diuerſus in exterioꝛibo eius.
ſed interius eſt trahens ad rubedinẽ parũ cũ
lineis ſubalbidis ſicut diximꝰ.⁊ odoꝛ eius eſt
delectabilis amara.ſʒ illa q̃ eſt grauis:cin co⸗
loꝛ eſt ſicut coloꝛ picis: nõ eſt aliciuꝰ vtilitatis
Ded mirra que eſt ex terra:q̃ ðꝛ labotero a b⸗
ſcinditur exradice arboꝛis que eſt in tcrris il⸗
lis.Eligitur em̃ exea illud quod eſt ſimile mir
re in odoꝛe ⁊ virtus eiꝰeſt calefactiua ⁊ mollifi

catiua ⁊ reſolutiua.⁊ ingreditur in confectio⸗

nibus vnguentoꝛum.

Dperationes.

¶ Sera. auct. Albugerig. Mirra ↄuenit ad
aquã citrinã qñ ſumit᷑ex ea im potu.aut qñ fit
emplaſtrũ cũ ea ſuꝑ ventrem.,.
¶Et qñ ſit caput purgium cũ vno anoch ex ea
mundificat cerebꝛum:⁊ aufert ab eo ventoſita
tes groſſas.⁊ incoꝛiat gingiuas.
¶ Etconfirmat dentes.⁊ eſt conabolice quan
do fitlinitio cum ea. H
GBalienꝰ. Mirra abſtergit cũ tꝑamento:et

glutinat fragmenta oſſium capitis.⁊ occidu

lu mbꝛicos ⁊ fetũ:expellens eos.

I¶ Et ingredit᷑ in ↄfectiõibo collirioꝝ qᷓ fiſt ad
vlcera oculi:⁊ ad maculas que fiũt in eo.⁊ in

medicinis q̃ bibunt᷑ad tuſſim antiquam:⁊ ad
aſma. Nam ipᷣa nõ exaſperat cannam pulmo⸗
nis.⁊ hoc qꝛ nõ calefacit neq; deſiccat caleſac⸗
tione ⁊ deſiccatione foꝛti ⁊ ſine ſuꝑfluitate ſue
amaritudinis ⁊ ſue abſterſionis.
¶ Eſt alia mirra q̃ trahit᷑ a radice arboꝛis hu⸗
ius.⁊ vᷣtus eiꝰcalefacit mollificat ⁊ reſoluit.

Capitulum. ccxcix.

Oeacelſi. Auiẽ.li.ij. ca. ð moꝛo. Moꝛi

m ſunt due ſpẽs. Vna eaoꝝ eſt alfirſedu:

qð eſt dulce.⁊ currit ſᷣm ſemitam ficus
in maturatione. Sed eſt deterioꝛis nutrimẽti
⁊ minoꝛis ⁊ eſt ſiccioꝛis.⁊ magis deſtruẽs ſan⸗
guinem. ⁊ deteriſtons macho. Reliquas vero
ficus diſpoſitiones habet.eſt tamẽ inferius ea.
amarũ aũt qð nominat᷑ moꝛũ de ſceni fu nũc
illud de quo plurimũ loquamur. QOð ergo im⸗
maturũ eſt cũ exſiccat᷑ ſtat loco ſumach.dulce

eſt calidũ:humidũ:⁊ acetoſum.⁊ de ſceni eſt ad

datio.⁊ ſuccus moꝛi eſt ſtipticus.⁊ ꝓpꝛie quã⸗

do decoquit᷑ in vaſe eneo.

8 iij

OPbperationes

B

Tratctatus

Anicenna Succus moꝛi phibet fluxũ ma

terierũ ad mẽbꝛa. ⁊ imatuꝝ eſt ſic ſumach.Oñ

coquunt᷑ folia eiꝰ ⁊ folia vitis.⁊ ſolia ſicꝰ migre

cũ aqua pluuie:denigrat capillos.
¶ Acetoſum remouet apoſtemata oꝛis ⁊ guttu
ris. Et folia eius ſunt vltima ad ſquinantiam
ei pᷣfocationem. Quod acetoſum eſt⁊ confert
vlceribus fraudulentis ipſius ſuceus.
¶ Rob ei acetoſum eſt ↄferẽs bothoꝛ oꝛis ·.et
decoctio radicis eius mollificationi dentiũ.et
decoctioradicis ei eſt bona denti doloꝛoſa.
¶ Moꝛum malũ eſt ſtomacho coꝛrũpit᷑ ꝓpꝛie

in eo alfirſedu. ⁊ qñ nõ coꝛrumpit᷑ alfirſedu in

ſtomacho velociter nõ nocet. Et opoꝛtet qͥdezx
vt co medant᷑ oẽs ſpẽs eiꝰante cibũ:⁊ recipian
tur in ſtomacho:in quo nõ ſit coꝛruptio.
¶ Illud vᷣo deſeni nõ nocet ſtõacho colerico.
⁊ nõ eſt in ipᷣo de mala ↄueniẽtia ſtõachi qð eſt
in alfirſedu:qᷓ;uis ſit ĩ ea malicia.⁊ nõ eſt nau
ſea in ipᷣo.⁊ nutrimentũ eius eſt paruũ.et facit
appetitũ cibi.⁊ facit ipᷣm lubꝛicũ:⁊ excrahit ip⸗
ſum velociter.⁊ om̃ino deſcẽſus eiꝰ de facto fit

velociter.ſʒ eiꝰ deſcẽſus ex inteſtinis eſt tardꝰ.
¶ Sera.li.ag.c.hoc.Hoc arabice.i.moꝛacelſi

Virtus eiꝰeſt q̃ retinet ventrem.⁊ qñ deſiccat

retinet ventrem retentione foꝛti.⁊ ↄuenit vlce

ribus inteſtinoꝝ ⁊ fluxũ in omibo egriiudini/
bus q̃ fiunt ex fluxib humoꝝ.⁊ admiſcentur
poſtq; terunt᷑ cũ cibis ſicutſumach.Et qͥ vult

ex eis ſu mere in potu: poteſt cũ aqua ⁊ vino.
Sʒ arboꝛis erꝰ vᷣtus eſt cõpoſita ex vᷣtute re⸗

tentiua ⁊ laxatiua.⁊ plꝰqð eſt in coꝛtice huiꝰ ar
boꝛꝭ eſt ᷣtus laxatiua cũ amaritudine pauca:
q̃ᷓuſq; occidat aſcarides.⁊ ſunt lũbꝛici cucurbu
tini.ſʒ in folijs arboꝛis ⁊ ſummitatibo eſt tẽpe⸗
ramentũ mediũ illaꝝ duaꝝ operationũ.

¶ Et moꝛa matura qñ inueniũt ſtomachũpu⸗

rũ.ſi comedũt᷑ ante cibũ egrediũt᷑ a ſtomacho
cito.⁊ pꝛeꝑare faciũt exitũ alioꝝ ciboꝝ.qñ vᷣo
comedunt᷑ poſt cibũ:vel in ſtomacho ſunt hu⸗

ruptio eoꝝ eſt multum nociug.
Sed acerba qñ deſiccant᷑ ſunt bona medi⸗
cina ⁊ iuuatiua vlceribo inteſtinoꝝ ⁊ fluxui an⸗
tiquo. Et moꝛa qñ deſcendunt anteq; coꝛrum/⸗
pant᷑ non inferunt nocumentũ.niſi deeis ante
comeſtionem nimis ſumatur.
¶ Et idẽ a uc.Gal.Exeis ſũt matura:⁊ maturi
ſapoꝛꝭ. ⁊ ſapoꝛ eoꝝ eſt dulc ſtipticꝰ. vᷣtus eoꝛũ

moꝛes:cito accelerant ad coꝛruptioneʒ.et coꝛ⸗

mollit ventrẽ ⁊ nutrimẽtũ paucũ coꝛꝑi pᷣſtant:
facile coꝛrũpunt᷑.nõ coꝛrupta humectãt peni

tus. Infrigidant aũt nõ penitꝰ niſi frigida ſu⸗
mant᷑.Et pauciſſimũ coꝛꝑi dant nutrimẽtum
cõſimilepeponib.nõ tamen nocumentũ adeo
ipſis.neq; malũ ſtomacho vt in illis.

¶Balienus.vij.ſim.far.ſᷣmtranſla.grecã. ca.

Moꝛare.i.celſi.fructus maturus ſubducit vẽ

trem. nõ maturus vᷣo deſiccatus ↄſtipatiuum
ſufficiẽter fit farmacũ.vnde ad diſſintericis

conuenit diſpoſitiones ⁊ ciliacas ⁊ alias que⸗
cunq; ſunt fluxibiles.
¶ Et tota arboꝛ in om̃ibeius partibo mixtam
qndaʒ virtutẽ videt᷑ habere ex detentiua ⁊ pur⸗
gatiua cõpoſitiua. Pꝛeualet ãt in coꝛticeqͥdeʒ
radicis purgatiua vᷣtus cũ quadã amaritudie

vnde amplos lũbꝛicos interſicit. In alijs vero
partibo detentiua. In folijs vero ⁊ pollulatio

nibus media vtraq; eſt complexio.

Capitulum. cct.
Oꝛabacci. yſið. Moꝛus grece:latine
m vocat᷑ rubus.eo ꝙ rubeãt fructus eiꝰ

. vel virgulta. Silueſtrꝭ moꝛe fructib⸗
in deſerto. Paſtoꝝ fames acpenuria ofouet᷑.

HPyperationes
¶ Areſtotiles in libꝛo de plantis.Fructꝰ qui⸗
dam cito maturantur. vt moꝛa ⁊ ceruſa.⁊ ſuc⸗
coꝛum qui ſunt in fructib.quidam ſunt pota/
biles.vt eſt ſuccus moꝛoꝛum. 2

¶ Plinius li xv. Moꝛis eſt ſuccus in canen E

De Herbis

noſus.Trinicoloꝛes.pmo ſcʒ candidus. mox
rubeus maturis vᷣo niger. In nouiſſimis flo
rent.inter pma matureſcũt.manuſq; ſucco tin

gunt. Matura ruunt.acerba minimũ. Carne

⁊ ſucco conſtant moaa
Moꝛa qdeʒ ⁊ piro ac mirto ſuccus eſt vino
ſus.coloꝛẽq; ſucci moꝛis acceraſis ẽ ſanguineꝰ

agreſtis moꝛi ſuccumfacies paululum defer⸗

uere.Tuncq; duas eius ſucci partes ⁊ vnam
a curabis ad pin⸗

Capitulum. cccj.
Oꝛſus galline ſiue anagallus. Pan⸗
m decta. Anagellidua ſunt ſpẽs. Una
eſt auricula muris.et eſt maioꝛ.⁊ alia
eſt moꝛſus galline.⁊ eſt minoꝛ.

Dperationes.

¶ Ambe ſpecies anagalli vulneribus pꝛeſtant

effectum. Tumoꝛem non admittunt. et inſixa
coꝛpoꝛi euocant.paſcentia vulnera abſtinent.
¶ Succus eaꝝ dentium doloꝛẽ ꝓhibet:ſi pꝛo
dextro dente in ſiniſtro nare fuerit immiſſus.

mon ſiue argemage tergit.moꝛſibus venena⸗
tis bibitus medicat᷑.
¶ Nefreticis:hidro picis:et epaticis:⁊ renali
paſſione defectis pꝛeſtat auxilium. Ano tu⸗
menti impoſitus medicatur.
¶ Item ſuccꝰ naribo infuſus putredinẽ capit
purgat.Habet em̃ deſiccatiuã virtutem abſq;
moꝛdicatione.vnde ⁊ vulnera glutinat.
¶ Vẽtrẽ q̃; deducit mulſe admixtꝰ⁊ potui datꝰ
her ba ↄtuſa ⁊ ĩpoſita ſtipites educit de coꝛpe.
¶ Sera. Spẽs anagalliminoꝛis: ſcʒ moꝛſus

galline facit anũ ingredi ſi ſit cũ ea emplaſtrũ.

BGal. Ambe ſpẽs anagalli habẽtoccultã ca

liditatẽ attractiuã vt ⁊ ſtimulos infixos euellãt
Eaꝝ vo ſuccus a naribo flegma purgat ꝓpter
eandem cauſam.Et vniuerlſaliter loquẽdo ſic⸗
catiuã ha bent virtutẽ.quapꝛopter etiaʒ vulne
ra ſolidant:⁊ putreſcentibo ↄferunt.

Capitulum. cccij.
Irtus latine ⁊ grece.Arabice dex do⸗
m meſtica vel hes. Sera. li. ag. ca. dex do⸗
meſtica.et eſt de ea foꝛtis viriditatis
declinans nigredini.et de alia eſt que

Hic ſuccus cum melle attico coctus ⁊ adhibitꝰ declinat ad rubedinem.et q̃ declinat ad nigre⸗
caligines oculoꝝ ſiue viciũ eoꝝ qð vocat᷑ argee dineʒ confert magis in medicinis.et ſimiliter

86 V

d e d

. O

8 d

„

N

Tractatus

grana eiꝰ. ppe eiꝰ q̃ exeaeſt mõtana.⁊ ſuba eiꝰ

eſt cõpoſita ex vᷣtutibo ↄtrarijs:⁊ illð q̊d vincit

lꝰin ea eſt ſuba terrea frigida.⁊ eſt in eo cũ h

res calida ſubtilis.⁊ ſapoꝛ eius eſt ſtipticus.

Pperationes

Sera. auc.aben meſuay. Succus eiꝰoſert

doloꝛi pectoꝛis ⁊ pulmonis.⁊ ſtringit fluxũ vẽ⸗

tris colericũ.⁊ ↄfoꝛtat ſtomachũ.et eſt bonus
vlceribo membꝛoꝝ interioꝝ.foꝛtificat viſcera.

retinet flurum menſtruoꝝ. ⁊ grana eius conſe

runt ſputo ſanguinis a pectoꝛe ⁊ pulmone. et

ↄferunt ſtomacho ſua ponticitate.

BDyaſ. Sanguinẽ ex creãtibo dat᷑ſtomatic

ↄuen iẽs eſt. viinã mouet ſcoꝛpiõis moꝛſui ĩpo⸗
ſita atʒ potuidata ꝓdeſt. Yolia eiꝰvirẽtia ⁊ ca/

taplaſmati appoſita medẽt᷑ vlcera fluentia.
¶ Arida vero cõtrita aſpꝛedine dyafoꝛeſim fa⸗
ciũt. Item baccarũ viridiũ ſuccꝰaptat᷑ſangui⸗
nẽ ſpuentibo.ipᷣeq̃ʒ comeſteeadẽ faciũt.Ex vi⸗
no decocta ⁊ in modũ cataplaſmatis impoſita
extrema vulnera ſanat. —
¶ Auic. Mirtus retinet ſolutiõeʒ ⁊ ſudoꝛẽ:et

oẽʒ fluxũ ſanguis:⁊ oẽz fluxũ ad membꝝ.

¶ Et qñ cũ eo ſit fricatio in balneo ↄfoꝛtat᷑ coꝛ⸗
pus.⁊ deſiccãt᷑ humiditates q̃ ſunt in cute.
¶ Et embꝛoce qͥdem decoctiõis eiꝰcũ ſuꝑ oſſa
effundunt᷑:velocius fit ipoꝝ reſtauratio.et qðᷣ
exea vſtũ eſt loco tutie poni᷑ ad h̊ vt bonꝰ fiat
odoꝛ coꝛpis.⁊ ↄfertom̃ifluxuiſãguĩs linitũ.et

loco emplaſtri ſuꝑpoſitũ ⁊ bibitũ.⁊ ſiłr eiꝰrob.

⁊ rob fructꝰeius ⁊ ipᷣi qͥdẽ nutrimẽtũ eſt puũ.
Et ĩ ſyrupis qͥdẽ nõ eſt qͥ reſtringat ⁊ ꝓhibe⸗
at do loꝛẽ pulmõis ⁊ tuſſim pᷣter ſyrupũ eiꝰ.
¶ Et cuius oleũ ⁊ ſuccꝰ ⁊ decoctio ipᷣꝰ ↄfoꝛtãt

radices capilloꝝ.: ꝓhibent caſum.⁊ ꝓlõgant

eos:⁊ denigrant:⁊ ꝓpe ipſiꝰſemina.
Et decoctio ſeminũ eius in butiro ꝓhibet ſu
doꝛem ⁊ rectificatraſurã venarum.
Et ſolia eius ſicca ꝓhibent fetoꝛem aſcelle et
inguiũ.⁊ ipſius cinis loco tutie ponit᷑.⁊ cõſert
panuo.ſedat apoſtemata ca.⁊ heriſipilam et
foꝛmicã.et bothoꝛ et vlcera.et qð eſt ſuꝑ am⸗
bas volas:etaduſtionẽ ignis cũ oleo.
¶ Et ſilr eꝰ ſyrupꝰ ⁊ emplaſtꝝ fctm̃ ex folijs ip
ſiꝰcũ oleo ⁊ vino:⁊ pꝰ ipᷣiꝰcõmixtiõeʒ cũ eis et

ſilr eius oleũ.⁊ vnguentũ fſcim̃ exeiꝰ oleo.⁊ ſil-

ert ipᷣiꝰ ſuccus ſi pijciat᷑ ſuꝑ pannariciũ.
¶ Et ſimiliter cerotũ factũ exeo:⁊ cũ decoquit

etiã eius fructus cũ vino ⁊ fit ex eoemplaſtrü:
ſanat vlcera q̃ fiuntin ambaba volis manuũ ⁊

in pedibi.et aduſtionẽ ignis.et ꝓhibet eos a
Yeſicatione.et ſimiliter eius cinis cũ ceroto.
¶ Et emplaſtrũ faciũ ex fructibo decoctis in vi

no eſt ↄueniẽs mollificationi iuncturaꝝ reti⸗

net fluxũ ſanguĩs ex naribo:⁊ abſtergit furfi⸗
res.⁊ exſiccat vlcera capitis ⁊ vicera auris. et
ipſius pus ex ipſiꝰaqua in ipſam diſtilla᷑.

¶Et ↄfert ipſius ſyrupus molliſicationi gin

giue.et eius ſo. cum vino decoquunt᷑.⁊ fit inde
emplaſtrũ ſeda ns ſodam et obtalmiam.
¶ Et cũ decoquit᷑ cũ oꝛdeo:ſanat eoꝝ apoſte⸗
mata.⁊ ipᷣiꝰcin is ingredit᷑ in medicinis vngu
le.ↄfoꝛtat coꝛ:⁊ aufert tremoꝛẽ coꝛdqis.
¶ Et conſert fructus eius tuſſi ꝓpter dulcedi⸗

nem ſuam. et retinet ventrem vtentis eo:ſi eſt

ſolutus ſua ſtipticitate.
¶ Et confert fructus ipſius ſputo ſanguinis.⁊
etiam eius rob ſimiliter confoꝛtat ſtomachuʒ

ob eius et eiꝰ ſemina pꝛohibent curſum ſu⸗

perffuitatum ad ſtomachum.
¶ Succus fructuũ eius eſt puocatiuꝰ.et ipſe⸗
met ↄfert ardoꝛi vꝛineet ardoꝛi veſice.
Et eſt bonꝰ in phibendo mẽſtruoꝝ ꝓuoca⸗
tionẽ.et eiꝰ aqua ſtringit naturã et retinet ſo⸗

lutionẽ colericã et mela ncolicam.linita et ipſa
cũ oleo ſyſamino expellit flegma.⁊ ſolutione

emittit ipᷣm.et decoctio fructuuʒ eius confert
fluxui humiditatũ matricꝭ et ↄfert emplaſtro

ingqde facto emoꝛroidibus.

¶ Et ↄfert apoſtemati teſticuli:et eiꝰ decoctio
ↄfert moꝛſui rutele.etſimiliter fructus eius cũ
potat᷑ in vino:⁊ ſimiliter pũctureſcoꝛpiõis.

D S db

8

JMMV

5

De Herbis

Capitulum. ccciiſ.
Oaſtix ſiue maſtix latine.grece ſcinꝰ.
m vel ahias vel chias. Arabice meſcehe.
Et eſt gũmi arboꝛis cini vel lentiſci.
qꝛ lentiſcus grece vocat᷑ ſcinꝰ.ſiẽ inuenies ĩ ca.
Terebẽtina infra de T. Dyalſ.c. de Maſtice.
quedam maſtix emanat ab arboꝛe q̃ ſcinus ðꝛ

Et q̃dam ex ea eſt alba.q̃dam ſubuiridis. Sʒ

melioꝛ ex ea eſt cuiꝰcoloꝛ eſt albus.plucidũ ha

bens granũ graue ſicciſſimũ ⁊ cito frangibile.
hñs bonũ odoꝛẽ.Eteſt de ea q̃damq̃ eſt nigra:

q̃dam citrina.i¶ Gal.vij.ſim. ar.c.de Ma⸗
ſtice alba. Eteſt illa q̃ ðꝛ glutẽ roma num.⁊ eſt

cõpoſita ex ᷣtutibo diuer ſis.ſcʒ ſtiptica ⁊ mol/
lificatiua.Et vᷣtus eius eſt q̃ calefacit ⁊ deſic⸗

cat in.ij. gradu.vñ mollificat ⁊ reſoluit.Et mo
ſtomachiepatis ⁊ ventris ſlegmonibo cõpetit.
Sed nigra eſt q̃ ðꝛ capiti vel egyptiaca.et eſt

maioꝛis deſiccationis qᷓ; alba.⁊ vᷣtus ſtiptica

eſt in eo minoꝛ.⁊ ideo eſt ↄueniens vbi opoꝛtzʒ
reſoluere ampliꝰ.Et ꝓpter h̊ multũ ↄuenit apo
ſtematibo duris q̃ ſunt in interioꝛibo coꝛpoꝛis
Sʒ oleũ maſticis eſt ſimile virtuti maſticis.
¶ Sera. li. ag. c. Meſcehe. i. maſti x. Maſtix
eſt pmꝰinter omia glutina in bonitate.Et ar⸗
boꝛ maſticis eſt cõpoſita ex ſuba aquea ⁊ terrea
frigida nõ multũ in ſapoꝛe omniũ partiũ.huiꝰ
arboꝛis dico radicis ⁊ fructꝰ.⁊ coꝛticis eſt ſtip
ticiias pauca.⁊ vᷣtus eius eſt infrigidare ⁊ ca e

ſacere mediocriter temperate.⁊ deſiccat in fine

ſecũdi gradus vſq; ad pncipiũ tertij.

Operationes.
ESera. In ea eſt de ſtipticitate q̃ ↄfert debili
tati epatꝭ ⁊ ſtomachi ⁊ inteſtinoꝝ et apoſtema⸗
tibo in eis exiſtẽtibo.in eo eſt ſtipticiras.⁊ nõ hʒ
acuicatẽ alquã.⁊ eſt multũ ſubtilis.⁊ fit empla
ſtrũ cñ folijs maſticis dũ ſunt recentia.⁊ eſt in
eis virtus manifeſta.⁊ ideo qñ bibunt᷑ fo.aut

cũ alijs medicinis ad vlcera inteſtinoꝛũ.et ad

fluxum ventris ↄferunt multum.,.
¶ Et conferunt ſpuentibiſanguinem.⁊ fluxui
menſtruoꝝ ⁊ ami.et non eſt in eo diuerſitas a

ſucco ypoquiſtidos.

¶Et idem auc. Dyaſ.Totahec arboꝛeſt ſtip⸗
tica.⁊ vᷣtus folioꝝ frucius ⁊ coicis ⁊ radic eſt
equalis.⁊ decoquit᷑coꝛtex eius:⁊ coꝛtex radicꝭ
⁊ folia decoctione plurima.
¶ Et qñ fuerit cocta colat᷑ abeis aqua q̃ iteruʒ
coquit᷑ vſq; ad mellis ſpiſſitudinem.⁊ cõuenit
ſputo ſanguinis decoctio illa bibita.⁊ fluxui
ventris ⁊ vlceribo inteſtinoꝝ ⁊ fluxui matricis
⁊ ani.Et vniuerſaliter quidem ponit᷑ ꝓ acacia
⁊ vpoquiſtidos.⁊ ponuiur decoctio illa loco

ſyvcci folioouooim.
¶ Et quando ꝓñcitur decoctio illa ſuꝑ vlcera
ꝓſunda:⁊ ſuꝑ oſſa fracta reſtaurat carnem in
vlceribo.⁊ reſtaurat oſſa ⁊ ſtringit mebꝛa laxa.
⁊ abſcindit humiditates antiquas a matrice.
⁊ pꝛohibet vlcera coꝛuſiua ne dilatent᷑ in coꝛpe
⁊, ꝓuocat vꝛinam.⁊ quando fit collutio oꝛis cũ

ea ſtringit dentes cõmotos.Et exramis huiꝰ

mt ſtipticitas. 2ððð
¶ Et idem auctoꝛitate Humay. Maſtix re⸗
ſoluit apoſtemata ſtomachi:et conuenit tuſſi:
et noneſt pauce attractionis ſlegmatis quan⸗

arboꝛis fit oleum quodeſt bonum vbi conue⸗

do maſticatur. ⁊ pꝛopter hoc miſcetur cũ aloe
vt pꝛeparet ipſam et attrabat cum eo ſiegma

a capire.

Capitulum. ccciiſj.
Aſturcium.Dyaſcoꝛides capi.Car⸗
n damus.id eſt naſturcium. Quoddaʒ
eſt domeſticum. et quoddam eſt agre⸗
ſte. Et ideo facit duo capitula de eis. Anum
qð incipit Cardamꝰ.⁊ eſt na ſturciũ domeſti⸗
cum. Aliud quod incipit Cardamus agreſtis.
⁊ eſt naſturciũ agreſte.Et ideo vicit cardamꝰ

Trattatus

id eſt naſturciũ domeſticũ.vtilioꝛ ðꝛ babyloni
cus omibo ſemen eius calidiſſimũ eſt cauſtica
participans virtute.viſcidũ ⁊ cacoſtomachum
ventrẽ turbans. ¶ Sera.li. ag. capᷣ. Joꝛſalba⸗
the fe.i.naſturciũ.⁊ ex eo eſt naſturciũ cõmu⸗
ne notũ.⁊ exeo eſt naſturciũ tectoꝝ.et exeo eſt
na ſturcium oꝛientale. Naſturcium tectoꝛum
eſt planta habens ſolia ſtricta ⁊ lõga duob di
gitis in ſũmitate acuta ⁊ ſciſſa ⁊ pinguia.⁊ ex
tendunt᷑ ſuꝑ terrã.⁊ habet in medio vᷣgã ſubti
lem duob palmis longã.paucos hñũs ramu⸗
los.ſuꝑ quos ſunt pile habẽtes denſam ſũmi⸗
tatem:in qboeſt ſemen ſimile ſemine naſturcij.

cuiꝰ eſt virga ſicut figura rutele:ita eſt depꝛeſ⸗

ſum.naſcit᷑ ĩ vijs ⁊ parietibo domoꝝ.Naſtur⸗
cium oꝛientale eſt planta duoꝝ bꝛachioꝝ lon⸗
ga. habens ramos ſubtiles ⁊ multos.in qͥbus
ſunt folia ſimilia folijs ſcitaragi:niſi quia ſunt
albioꝛa ⁊ mollioꝛa.⁊ in ſummuatibo ramoꝛum
ſunt capitella ſimilia plante aciis: ⁊ habet flo⸗
res albos.ſemen huius ponitur in cibis loco

piperis. Sed naſturcium cõmune notum eſt

melius illud quod defertura babilonia.¶ Al⸗

manſoꝛ tractatu tertio. capuuilo de naſturcio.

Naſturcium calidũ eſt ⁊ ſiccũ.apperitum ad⸗
iuuat:licet inflationem ⁊ capuis efficiat dolo
rem digeſtiuam.pꝛeterea retardat

Hbprerationes.
¶ Serapion aucto.GBalieni. Semen naſtur⸗
cij eſt ca.etſic.ſicut ſemen ſinapis.⁊ incidit in⸗
ciſione ſoꝛti. et adurat ⁊ ſedat do loꝛes cia ti⸗
cos:⁊ doloꝛem capitis.⁊ quamlibet egritudinẽ
in qua opoꝛtet calefacere: ⁊ miſcetur ſemen eiꝰ
in medicinis aſmaticis.quia ipſum incidit in⸗
ciſione foꝛti:⁊ adurit humoꝛes groſſos.
Et ðꝛ qñ naſturcium deſiccatur:fit eiꝰ vir⸗
tus ſicut ſeminis eiꝰ.⁊ dum eſt recens ꝓpter hu
miditatem aquoſam que eſt in eo habet virtu⸗
tem debilioꝛem virtute ſeminis ens.
¶ / ß·Gpaſcoꝛides. Naſturcium lumbꝛ cos expel
lit:et ventrem turbat. Splenem atten nat cum
aceto.et aboꝛſum facit.ventrem ſtimulat.ſimi⸗
le eſt ſinapi ⁊ eruce.
q Et impoſitũ lepꝛas ⁊ zernas emendat.mel⸗
le addito duricies ſplenis compeſcit. Soꝛdi⸗
da vulnera purgat ſiſuccus adhibeat᷑. Moꝛ
ſibus venenatis bibitum occurrit. Fumiga⸗
tio eius ſerpentes fugere ſacit. Vel ſlentibus
pꝛo fluis ſucco linito occurrit.
¶ Carbunculos rumpitcum polenta et aceto
coctum. Sciaticis vtiliſſimecum aceto et po⸗
lenta auxiliatur. tumoꝛes ⁊ duricies ſpargit.
¶ In doloꝛe coꝛdis coquit᷑ in lacte capꝛino et
datur ad bibendũ. Doloꝛẽ omis loci tollit pul

uere ſeminũ aſperſo.ſed plus melle vncto loco

ſcabiem cum aceto ſanatus.
¶ Galienꝰ.vij.ſim.far.c.de naſturcio. Semen
naſturcij habet virtutem que calefacit ⁊ deſic⸗
cat ſicut ſinapis.Et pꝛopterea ſciaticos et do⸗
loꝛes capitis.et quodcunq; alioꝛum indigen/⸗
tium rubificatione calefacit cum eo ſicut eſt
ſinapis. miſcetur autem cum eis quecũq; aſ⸗
maticis dantur farmacis.
¶ Auicenna pꝛimo canone fen.quarta.capi.
vij. Naſturcij ſemina toꝛrefacta mixta cum
adog:conſtringunt fluxum ſuperfluum peo⸗
uenientemex cataor.

Capitulum.ccv. 8

Aſturcium aquaticum vel ſenation:
n vel Cardamus agreſtis. Serapion
libꝛo aggregatoꝛis capᷣ. herochachay⸗
gre. id eſt naſturcium aquaticum. Et eſt plan⸗
ta que naſcitur in aquis.ha bet ſtipitem reciũ

⁊ ramos.et eſt tota pla nta pinguis.et habʒ fo/

lia ſimilia folijs apij dicti ypoſellinum.niſi qꝛ
ſunt mmoꝛa eis.⁊ habet odoꝛem bonum quan
do maſticatur.⁊ eſt cali.⁊ ſic et conuenit cale⸗

factis quando roꝛatur ſuper ipſam aqua fri.

aut aqua ro. Et quidam dicuntqeſt fri.ex eo
quia non nocet habentibus ſirſen.¶Etidem
auctoꝛito te yſaac habẽ aram.⁊ eſt ca.in hᷣmo.⁊
ſic. in. i. Etidem auc. Gal. Airtus eiꝰ eſt cale⸗

faciens. Dyaſcoꝛides capᷣ.ſenatio n.id eſt na⸗

ſturciũ aquaticũ. Haſcit᷑ in aqua.ſruncem ha
bens pinguem.⁊ ramulos longos.:et ſolia mi⸗

1
1

— – —

SS =n

— ☛= 0

— ⏑☛ – —

De Herbis

nuta ſimilia ypoſeſlino.niſi quia ſunt mino⸗

ra:eoq; maſticata odoꝛem ſuauiſſimũ habet.

Dperationes

¶Serapion auc. yſaac.habẽ aram. Semen
eius ſtringit venirẽ qͥ fluit ꝓpter caliditatẽ qũ

bibit᷑ exeo aureus vnꝰcũ aqua frigida.aut ſuc⸗
co citonioꝝ.et ipſum confoꝛtat membꝛa.

Dyaſcoꝛides. Semen eius crudum et co⸗

meſtum calculos excludit: vꝛinam pꝛouocat:
menſtruis imperat: diſſintericis pꝛodeſt.
¶ Caebꝛas ſapiens huic ꝑhibet teſtimoniũ:

dicens ꝙ coquinati in aqua ſoluunt.et cum
carnibus ſpiritualia mundificat fomentum

ex aqua ſalſa ⁊ oleo decoctionis eius valet ad
¶Stranguiriã ⁊ diſſimiã in vino decocti:⁊ ca⸗

thaplaſmati ad idem valent. diurerica ſunt.

Capitulum.cccvj.
Alpellus. Pandecta. cap. ccccclxiiij.
n Pellua. herba que facta eſt ſicut

elleboꝛus niger. cuius radix eſt oꝛdi⸗

nata ad modũ rhetis.eſt anthonomatice her⸗
ba venenoſa.⁊ eſt pma pars aconiti.¶ Auicẽ⸗
na libꝛo.ij.capᷣ.denapello.Hapellus eſt herba

que eſt venenũ perniciſum. ⁊ eſt in ſummo ca⸗

liditatis ⁊ ſiccitatis.

Dperationes

¶ Auicenna. Na pellus delet albaras linitum
er confert lepꝛe. vnde eſt venenũ deſtruens bi⸗
bentem ſe. Maioꝛ vero ipſius potio eſt medie⸗
tas.ʒ.vniꝰ.⁊ hec interficit ⁊ ſimiliter minus.
Lex eo cocurmices bibunt ⁊ non moꝛiun⸗
tur. Ex omnibus confectionibusdyamuſcus
ei reſiſtitt. H
¶Et eſt alius qui vocatur napellus moyſis.
Et vult dicere napellus mus.et eſt quoddam

*

animal quod aſſimilatur muri:quod moꝛatur
in radice napelli:na ſcens cum napello.et qui

cum eo appopinquat.non creſcit arboꝛ.et eſt
tyria canapelli:⁊ eſt maioꝛ eo.⁊ in eo ſunt om⸗
ma inuamenta que ſunt in napello.

—

Capitulum. cccvij.
Arciſcus vel bulbus vomiferns: vel
n cepe marinum.i¶ Dyaſcoꝛides capi⸗
tulo Narciſcus.vel bulbus ematicus:
vel bulbus vomicus:ſolia ha bet poꝛro ſimilia
ſed minuta.et haſtas haber duoꝛum palmo⸗
rum que inanes et concaue ſuntet ſine folijs.

8

N ⏑ RH

Flos eſt illi albus in giro.in medio croceus:⁊

eſt qdamſpecies:cuius illud medium purpu⸗
reumeſt. Radiceʒ habet albam rotundã ſicut

bulbus. ⁊ ſemen nigrum ⁊ oblongũ vt in mem
bꝛanulis. Qui in locis montuoſis naſcit᷑eſt me
lioꝛ.cuius etiam flos ſuauem longeiactat odo
rem. In reliquis aũt poꝛri habet ſimilitudinẽ
⁊ viridis eſt. Airtus eius eſt que abſtergit ⁊ in
carnat ⁊ deſiccat.Et illud quod de eo admini

ſtratur eſt radix.¶ Plinius libꝛo viceſimo pꝛi⸗

mo.Narciſci duo genera in vſu medici recipi⸗
unt. vnum floꝛe purpureo.⁊ alterũ herbaceũ.
yſidoꝛus. Harciſcus fabuloſe nomen impo
ſitum habet a quodã puero.cuius membꝛa in
hunc floꝛem tranſierunt:qui ⁊ nomen narci⸗
ſci in appellatione cuſtodit:⁊ decus pulcritudi
nis in candoꝛe retinet folioꝛum. ¶ Serapion
Narciſcus eſt calida ⁊ ſicca in ſecũdo gradu.

Pperationes.

¶ Dyaſcoꝛides. Radix eius bibita ? comeſta⁊
cocta vomitum pꝛouocat.tritacum melle com⸗
buſtionibus medicatur. Neruos inciſos con⸗

ſolidat. Laxatos componit: antiquis doloꝛibꝰ

articuloꝛum pꝛeſtulatur.¶ Melle mixtus el⸗
felidas ⁊ om̃es maculas vultibus tollit. Mix
tus ſemini vꝛtice aceto et melli.
Et herba mixtꝰ vulnera ſoꝛdida purgat.apo⸗
ſtemata dura rumpit. Infixa coꝛpoꝛi impoſi⸗
ta euocat cum yriſillirica melle mixto.
¶ Item electiones erumpit atq; ſtipites euo⸗
cat.et ſi qua ſunt aliena cum farina ⁊ oleo ad⸗
mixto mele.
Serapion auctoꝛitate Galieni. Virtus eiꝰ
eſt que deſiccat ⁊ abſtergit:extrahit ⁊ incarnat
vlcera magna.⁊ incarnat inciſiones in lacertꝭ
factas.Et mixtus cum oꝛobo mundificat ſoꝛ⸗
des coꝛpoꝛis ⁊ aperit apoſtemata.⁊ qñ come⸗
ditur ex radice narciſci aut bibitur commouet
vomitum.⁊ trita cum melle confert cõbuſtio⸗
nibus ignis.Etquando fit ex ea emplaſtrum
conglutinat vulnera neruoꝝ.
¶ Etidem auctoꝛitate Aben Meſuay. Nar⸗
ciſcus facit operationeʒ ieſimini:niſi quia eſt
debilioꝛ eo:et confert doloꝛibus qui fiũt a fleg
mate.et oleum eius eſt bonum ad hoc.⁊ radix
eius incarnat vlcera neruoꝛum: et habet vir⸗
tutem laxatiuam.

7

¶ GBalienus.viij.ſimpli. far. cap̃. Narciſcus.

Radirx eius ſiccatiueeſt virtutis intantum vt
conſolidet plagas maximas vſq; ad abſciſio⸗

nem que circatenantos.habet autem quid ab

ſterſiuum⁊ attractiuum.

Tractatus

Coapitulum. cctviij

Abach eſt fructus ᷣm Auiceñ.arboꝛis

n dicte aſadar.q̃ apud Dyaſcoꝛ? vocatur

agriloliuʒ. Verũ apud Sera. eſt aliud
na bach.ſcʒ coꝛtex arboꝛis q̃ a Dyaſ.vocat᷑ na⸗
ſcatimon. Et dicit Serapion capᷣ. Nabach.
ꝙ affertur de India.⁊ eſt in coloꝛe ſimilis cro
ceo.⁊ ſunt ſicut coꝛtices moꝛi boni odoꝛis.et
ha bet virtutem calefacientem.

ODperationes
¶ Sera. Yiũt cũ eofumigatões ⁊ ponũ in cõ
fectõibo vnguẽtoꝝ:⁊ in alijs ↄfectõibo calefaca⸗
toꝛijs.⁊ habet virtutẽ calami aromatici.
¶ Et idem auc.Gal.Eſtcalida in tertio.et eſt
exſpecieb Indie.Et quando fit ſuffumigatio
cum eo valet coꝛruptioni matricis.⁊ ↄfert ſuſ/
focationi eius qñ eſt ſiccum,.
Item ſcribitur q nabachcomparat᷑ neſpilis
⁊ zaroꝛ qð eſt magis odoꝛiferũ neſpilis.⁊ iia ſi⸗
militudo eſtin virtute qm̃ fructus agrifolijeſt
ſtipticus confoꝛtans ſtomachũ.⁊ ſimiliter cõ⸗
parantur neſpila ⁊ 3aroꝛ.

Capitulum. cccix.

8
A
9
1
6
4

E nufar. Pla. Nenuſar eſt herba in.ij.
n gdu frigida ⁊ hũida.hñs folia lata in
loc reperit᷑aqſis:⁊ in calidis regiõibo
⁊ in frigidis. Itẽ duplex eſt eimaneries.vna qᷓ
purpureũ floꝛẽ ꝓducit ⁊ melioꝛ eſt. Alia vᷣo q̃
croceũ:⁊ non adeo bona eſt. Yloos eiꝰmedicine

cõpetit. Et melioꝛ eſt ille qͥ in calidis regiõib

reperit᷑ q; ĩ frigidis. In ſeptẽbꝛi collectꝰ in effi⸗
cacia multa ſeruat᷑.¶ Auiceñ. Nenuſar nomi⸗
nauit Galienus caulem aque.foꝛtius eſt ulud
qð habet radicem albam q; qð nigram.Flos
eius ſrigidus eſt ⁊ humidus inſecũdo.

Dperationes.

A . ia. Ex floꝛib pᷣcipue fiant ſyrupi qᷓ febꝛes
Sõ ca.epatis:calidaſq; diſtẽ⸗

perantias. Itaq; floꝛes in aqua decoqnunt᷑.et
extaliaqua ʒuccaro adduo fu ſyumpus.
¶ Cõtra doloꝛes capitꝭ ex caloꝛe ſarraceni flo⸗

rem ꝑ noctẽ in aqqua ponũt:⁊ mane talẽ aquaʒ

bibunt. floꝛeſq; naribo ſuis applicant.

Auicenna. Syrupus eius vehementis ex⸗

tinctionis eſt ⁊ ſubtiliatinꝰ valde.Conſerttuſſi
⁊ pleureſi:⁊ febꝛib acutis.Radix eius oõfert
bothoꝛ ⁊ apoſtematibo calidis ſplenis. Eadeʒ
cum aqua confert moꝛfee ſuppoſita.cum pice
vero alopicie.

De Herbis

¶ Idem. Henufar ſomnũ facit. ſodam calidã
⁊ colericã ſedat.ſed tamen debilitat.
¶ Pollucionẽ minuit:⁊ frangit deſideriũ coitꝰ
cũ ſyrupo de papauere bibitꝰ.⁊ ↄgelat ſperma
ꝓpᷣeq; radix e.Eadẽq; radix ↄfert ſolutiõi an
tique:⁊ vlceribo inteſtinoꝝ:⁊ doloꝛibaveſice.
Semen eius foꝛtius eſt in omni re.etpꝛohi
bet fluxus menſtruoꝛum. Natura nenufaris

Indi:eſt natura mandragoꝛe.

¶ Conſtantinꝰin libꝛo graduum. Nenufar eſt

ſubtile acpenetrabile: doloꝛem copitis excalo⸗

replacat appoſitũ naribo coleriq ſanguineis.

ex omnibocongruit paſſionibus.
Syrupus er calidam tuſſim extinguit.ac fe
beꝛes colericas ac ſanguinolentas aufert vigel⸗
las. Oleũ eꝰ doloꝛẽ capitis aufert ſi cataplaſ⸗
metur. aut ſi eo ſternutatio puocetur.
¶ Auicenna libꝛo.ij.capᷣ.denenufare. Syrn⸗
pus eius le nit ventrem:⁊ ↄferi febꝛiba eſtatis.

⁊eſt vehementis extinctionis.
¶ Et idem de viribo coꝛdis ait ꝙ ↄſoꝛtat coꝛ.

Capitulum. cccx.
Igella.Pla. Nigella eſt ſemen cuiuſ⸗

n gam herbe rotundum:ſubnigrum ha
bens coloꝛẽ.ſubamarũ ſapoꝛẽ.virtutẽ

4

Tractatus

habet diureticã ex amaritudine diſſolutiuã:cõ/
ſumptiuã ex q̃litatibo ſuis.folia eiꝰſunt parua:
minutga ⁊ mollia: ſimilia cotule.⁊ flos eius eſt
ſigure ſtelle.coloꝛis celeſtis.⁊ hʒ in ſũmitatib⸗
capitella ſicut papauer. ⁊ in medio exintrinſe⸗

ca ꝑteſunt aliqua oꝛdinatim diuidenda ſemia
Eſt calida ⁊ ſicca in.iij.gradu. Sera.li.ag.c.
Carum.i.nigella.eſt planta parua hñs virgas
paruas circiter duos palmos ad plus.⁊ hʒ fo⸗/

lia pua minuta ⁊ mollia:ſimilia folijs plante.

q̃ðꝛ carnabaon ſiue ranohaon.niſiqꝛ ſunt mi-⸗
noꝛa ſatis.⁊ in ſũmitate ſunt capitella ſubtilia:
ſimilia capitibo pa paueris:oblonga:⁊ ĩ medio

eiꝰſunt parietes ſeparãtes ſemina.Oð quides⸗

ſemen eſt nigrũ acutũ boniodoꝛis.i Dyaſ.ca.

Melanchiũ.i.nigella fm trãſlationẽ noſtraʒ.
Melanchiuʒ herba eſt minoꝛ folia minuta et
tenera.? ſemen minutuʒ habens.culus frutex

lõgus eſt duoꝝ palmoꝝ.⁊ deſup habens capi⸗
tellũ ſimile miconio.ſʒ oblongũ ĩ medio veluti

parietes hũs qͥb diſcernũt᷑ ſemĩa.q̃ ſemĩa ſũt
nigra ⁊ odoꝛata ⁊ viſcida q̃ multi panni aſper
gunt.¶ Gal. vij.ſim.far.ca. Melanchiũ.i. Ni⸗

gella calefacit ⁊ ſicat ſᷣm tertium graduj. Hoc

idem dicit Plateari0u.

Dperationes.
¶ Nigelle ex farina cum ſucco abſinthio em⸗
plaſtr um factum circa vmbilicum:et pꝛecipue
pueris lumbꝛicos necat. Alijs conficiatur ad
ſcabiem cum melle et datur per os.

Unguentũ ad ſcabiẽ puluerꝭ nigelle ĩ miia

qntitate fiat decoctio ĩ foꝛti aceto vſq; ad aliq̃n
tulã ſpiſſitudinem.⁊ tũc addito oleo fiat inde
vnguentũ bonũ ad ſcabiẽ ⁊ impetiginẽ⁊ lenti⸗
ginẽ faciei tollit Farina nigelle ↄfecta cũ aceto
tepido:infuſus auribus vermes necat.

¶ Contra ſtranguiriaʒ: diſſurriam ⁊ yliacam

paſſionem detur vinum infuſionis nigelle ꝑ
noctẽ.ſed antecoquat᷑.qꝛ nimiũ fieret violentũ
Coõſtat em̃ ꝙ ſi in multa q̃ntitate fuitoccidit.

¶ Si aũt in multa q̃ntitate habet᷑:pone in ſac

cello:et fiat decoctio eius in vino ⁊ oleo.⁊ ſupᷣ
renes ⁊ pectus fiat ſaccellatio ↄtra pꝛedicta.et
eſt ſatis experta odoꝛata ↄtra catarrum ⁊ cho⸗
rizam.Et h̊ habet nigella a ſui complexione.
vt Balienꝰ.vi.ſim.far.ca.de Peonia dicit.
Sera.auc.Dyaſ.ca.de nigella.qͥdaʒ admi⸗
ſcent hoc ſemen in maſſa paſte ⁊ faciũt inde pa
nem. ⁊ qñ fit emplaſtꝝ fronticũ eo ↄfert ſode.
¶ Et qñ fit caput purgium cum eo ⁊ aceto cõ⸗/
fert aqne que deſcendit ad oculum.
¶ Et qn ſumit᷑ in potu.ʒ.i.cũ aq:cõfert moꝛſui
rutele.⁊ q fit fumigatio cum ea fugat venena.

¶¶Et fit emplaſtꝝ cũ eaſuꝑduricies qᷓ fiunt in
iuncturis pedũ q̃ dicunt᷑ calli:⁊ aufert eas.

¶ Et idem auc. Aben Meſuay. Pꝛopetas eiꝰ
eſt q̃ aufert febꝛem flegmaticã ⁊ melancolicã:

⁊ interficit aſcarides.⁊ ↄſfert moꝛſuirutele.

Capitulum. cclx.

vmphea. Pli. lib xxv. Hymphea dici

n tradit᷑ a nympha zelotipa erga hercu
lẽ ropholo moꝛtua.vñ aliqͥ heracleon

vocãt eã.alij rophalon. Naſcit᷑ radice claui ſi⸗

mili. Dyaſ. Nymphea vel vt dicũt alij cacabũ
veneris.i.papauer paluſtre.ſiue vt latini alga
paluſtris. Haſcit᷑ in aqͥs ſtantibo vel locis non

cultis.hũñs folia cicoꝛieſimilia:ſʒ minoꝛa ⁊ ob⸗

lõga.caput altiꝰſuꝑ aquã ꝓferens.multaq; ca
pita infra aquã ex vna radice hñs.flos eſt illi

glbus lilio ſimilis: cũ palloꝛe ꝑuo.ſemẽ eius in

medio croceũ.ſʒ cũ effloꝛuerit nigrũ effici᷑ ha⸗
ſtalenis ⁊ nõ groſſa ⁊ nigea.radixq̃ʒ aſpera ni
gra ⁊ nodoſa. In auiumno ſiccatur.¶ Nota q;
nymphea ha bet ꝓpꝛium capitulum.ſimiliter ⁊
nenular.quare nõ ſunt idem ſicut aliqᷣ volũt.

Hyoperationes

¶ Pliniꝰli.xxvi. Ventrẽ in totũ adimit nym⸗

f ff L ——.—–

in

on

n
.
n

De Herbis

phea heraclea ꝑ.xl. dies ieinno potuꝛ ĩ cibo

ſumpta.¶ Illita radix genitalibo inbibet nõ

ſolũ ventrẽ ſʒ etiã geniture affluẽtiã et ob iq
coꝛpus alere ðꝛ atq; vocẽ.¶ Dyaſ. Sicca bi
bita cũ vino cilicis medet᷑ ſplenem ſiccat ca⸗
thaplaſi mata.doloꝛeſq; cõpeſcit ſtomachum
impoſita. ¶ Radix eiꝰ bibita doloꝛem veſice
mitigat. Coꝛpis maculas detergit.et ſemen
eius bibitum hoc aſſidue facere nouit.

R

Capitulum. cccxij.
Vx vſualis.⁊ eſt illa q̃ cõitervtimur
n dad edendũ. Sciẽdũ ꝙ nucis multa
ſunt genera.ſed qñ ſimpliciter ponit

ꝓvſuali ĩtelligit᷑. Gal.vij.ſim.far.capᷣ.Carea

grece.i.nux vſuał vel nux arboꝛ. Nux arboꝛ
habet qͥdẽ qͥd in pullutiõiba⁊ frondibo ſtipti⸗
cũ euidens.plurimũ aũt in nuccoꝛtice recen
ti ⁊ ſicco. Vtunt᷑ aũt eo ꝓpterea et tinctoꝛes.
nõ aũt expmẽtes eos.⁊ ſuccũ ſili ſucco moꝛo
rũ ⁊ ruboꝝ coquẽtes cũ melle.ſtomaticovti
mur pharmaco.⁊ etiã ad alia vniuerſa in qᷣb
ſunt cõgrui pᷣdictiſucci.Nũc vᷣo ipſiꝰ aliud
qͥdẽ eſt eſibile.aliud oleaginoſum⁊ ſubtiliuʒ
partiũ.quocirca ⁊ ſucci fit facili.⁊ magꝭ qdẽ
fit tale qntũcũq; repoſitũ diu manet oleũ.nã
q; expꝛimere eſt poſſibile ex eo antiquato.

Operationes

¶ Aui.li.ij.ca.de nuce ca.eſt in.iij.ſic.in pᷣnci.

ſecũdi gradus.⁊ in ipᷣa eſt humiditas q̃ dele⸗

tin cũ antiquat᷑:et infixa eſt nuci ſtipticitas.
plurima⁊ folia ⁊ coꝛtex ipſi oĩa ſunt cõſtrin
gentia fluxũ ſanguĩs.⁊ eiꝰ coꝛtex aduſtus eſt
deſiccatiuꝰ ſine moꝛdicatiõe.O leũ vᷣo vetu
ſte eſt ſicut oleũ vetus:⁊ abſterſio antique eſt
foꝛtis.i Ex recentibo fit emplaſtrũ ſup veſti⸗
gia ꝑcuſſionis.maſticata medulla eiꝰ ponit
ſuꝑ apoſtemata melãcolicũ ⁊ vlceroſuʒ.⁊ cõ⸗
fert eiꝰ gũma vlceribo calidis ſperſa ſuꝑ ea.
¶ Et in emplaſtris cũ melle ⁊ ruta ↄfert toꝛſi
oni neruoꝝ:facit ſodã.⁊ diſtillatſuccꝰ folioꝝ
tepidus in anrẽ:⁊ ↄfert ſaniei in aure. Dicit
alcaus:qꝙ ipᷣa grauat linguã:⁊ eſt faciens bo
thoꝛ in aure.Eius oleumↄfert herpetieſtio⸗
meno ⁊ heriſipile et fiſtulis in parte oculi.

Snccus coꝛticis eius etrob eius ꝓhibent

pꝛefocationem ⁊ nocent tuſſi.⁊ ocunlum anti⸗
erminfe venire doloꝛem gutturis.
Et ex omnibo quidẽ ſpeciebus nucis dixit
Alcaus fieri emplaſtruũ mãmille apoſtemoſe

2 Ppꝛie ex egaltingane eſ difficilis digeſtio

nis ⁊ mala ſtomachi:ſed nutrita ⁊ recens eſt
melioꝛ ſtomacho ⁊ minoꝛis nocumẽti.⁊ illud
quando frangitur a duobus coꝛticibꝰ ſuis.
et nux quidem nutrita cum melle confert ſto
macho frigisdo. HZ
¶ Oyaſcoꝛides ca.de nuce.Nux ſi mãduca⸗
ta fuerit cacoſtomaca eſt indigeſtibilis:⁊ co⸗
lerã nutrit.doloꝛẽ capitis cõmouet.Tuſſien
tibo contraria eſt ſi comeſtafuerit. Sumpta

cum caricis lumbꝛicos latus excludit. Xa⸗
thaplaſmatibo adhibita tumoꝛes mãmarum

compeſcit.luxationibo cũ melle et ruta bene
adhibetur.¶ Ueteres autem nuces carnes

earũ cathaplaſmatibus adhibite:cancros ⁊

carbunculos tollunt. Egilopas limpidant.
ſi caro maſticata ⁊ impoſita fuerit.
Fit etiam ex ipᷣa oleum ſi tunſa ⁊ expꝛeſſa

fuerit. virides autẽ nuces cacoſtomat ice ſũt

quaſi oleo mixte fuerint eius actioꝛem tem⸗
perat: ⁊ liuoꝛes coꝛpoꝛis tollunt.
¶ Arboꝛ nucaria habet in folijs hoc vel ci
nis ſtipitum.nucis autemviridis coꝛtex tun
ſa et pꝛeſſa.⁊ ſucco qui eijcitur cocto cũ mel⸗

le:vt ſolet fieri de moꝛis odoꝛis vitia bonuzʒ

eſt:⁊ vocatur dyacareon. Item coꝛtex nucis
ſiccata ⁊ vſta leptomeris et deſiccatiua ſine

moꝛdicatione fit

Capitulum. ccxiiſ.

O

Trattatus

cũ ficuba⁊ ruta ⁊ pũcture ⁊ ſcopiõis.¶Dya ẽ
ſco. Auellane in cibo ſumpte doloꝛẽ capitis
incutiũt.ſtomachũ inſlatiõe diſtẽdũt.coꝛpo⸗

riſono pinguedinẽ cõferũt. Sicce in vaſe fi⸗ 3
ctili cõſti ute diſtillatiõib mitigandis vtili⸗
me offerũtur. ¶ Trite ex aqua mulſa pote G .
vetuſtiſſime tuſſis moleſtiam ſedant.

¶ Alij tritas cũpaſſo bibendas dederunt a h·
pul monis ⁊ iecoꝛis vitia ſanãda. Oultitri⸗ 4.
tas cũ pipere miſcuerũt cũ vino pꝛopinatas .
cõtra catarrũ.⁊ toꝛmenta ventris ⁊ vꝛine di⸗
ſtillantis anguſtias valere ſenſerũt cũ axun⸗
gia vel adipe vꝛſina cõtrite ⁊ alopicijs linite
capillis damnareſtituũt.dicũt aliqͥ coꝛia eiꝰ
cum oleo trita oculos gattineos inuncta in
ficere ⁊ capillos.Hanc multi leptocoꝛiã vo⸗
cant cacoſtomaticaeſt que ſi afſata fuerit.
Et cum pipere bibita catarrum matureſce ⸗
re facit.⁊ tota combuſta ⁊ axungie mixta vt
ſuperius ſcriptum eſt faccit.
¶ Johãnes meſne ca.de oleis.Oleũ eius va
let contra doloꝛem arteticum ⁊ neruoꝛum.

NQNIVir auellana. Gal v ij. ſim. far. ca. de
n nucibo. Eſt aũt aliud genꝰ careaꝝ et
nucũ paruaꝝ.que vtiq; ⁊ pontice nũ⸗
cupant᷑ amplioꝛiparticipãtes terreſtri ſubſtã
tia:quocirca ⁊ magis auſtera.cũ guſtat᷑ ipſa
planta: ⁊ fructus et coꝛtex apparet. In alijs
vero ſilis exiſtit magne nuci quevocatur ab
aliqbo baſilica. Nuncupat᷑ auteʒ ⁊ pec parua
nux apluribus leptocariũ vel auellana.

Pyoperationes
Auicẽ.li.ij ca.Auellana.Auellana nutribi
loꝛ eſt nuce.qm̃ ẽ magꝭ ſolida ⁊ minꝰvnctuo
ſa. ⁊ tardioꝛis digeſtiõis decliuis ẽ ad calidi
B tatẽ quãdã ⁊ ſiccitatẽ paruã.¶ Generat᷑ exaa òèMUl
colera.⁊ in ipᷣa eſt ſtipticitas maioꝛq; inngg dD “
ce.⁊ in ipᷣa eſt inflatio.⁊ generat ventoſitatꝛ òèôòôẽ H
in vẽtre inferioꝛi.⁊ qdᷣ ex ea aduſtũ eſt tina„gi: .—”h ͤ
copillos.facit ſodã ⁊ aſſat᷑: comedit᷑ cũ pau⸗ IAWR
co pipere:⁊ maturat coꝛiʒam. vpo.inqut.
Auellana in cerebꝛo facit augmetũ.E xtima ((LC2
uerũt qͥdã ꝙ ipᷣa illinita ſuꝑ verticũ pueroꝛũ —

io⸗ hbabentiũ ä l
medit᷑ cu aqua mellis:⁊ ↄfert tuſſi antique.⁊ TWanze,eIrset, ennees
D adiuuat ad ſpuendũ.¶ Eſt tarde digeſtiõis: Capitulum.cccxuiij.
⁊ exſiccat vomitũ:⁊ eſt tardioꝛis digeſtiddis Vr muſcata. Serapi.lib.aggre. ca.

E q; nux vſual. Eiꝰ coꝛtex eſt ſtipticꝰ:⁊ ꝛrin n Jeuzbaue grabice. i. nux muſcata:
git ventrẽ: ⁊ ↄfert venenis ⁊ moꝛſibo.et ꝓpꝛie Afferti ð india.Et idẽ qau. Iſaac. Me 3

— —
— -

De Merbis

lioꝛes ſunt ex eis rubee pingues graues. Et
deterloꝛes nigreleues: ? ſunt ca.?⁊ ſi.

Dperationes
a Snngirvener aromatiʒzat ſtoma
chũ ⁊ odoꝛẽ eiꝰfac bonũ.aufert ſuꝑfluitates

a ſtõ acho ⁊ digerit cibũ.i¶ Et expellit vẽtoſi

tates ⁊ coꝛroboꝛat ſtõachũ ⁊ epar.⁊ ↄfert len
tigini faciei ⁊ ſerpigini.⁊ extenuat ſplenẽ:et
mollit apᷣata dura epatꝭ.¶ Et nata eiꝰẽ ſicut
natura gariofiloꝝ. ⁊ ẽ ca.⁊ ſic.ĩ.ij.gra.bõa eſt
ſtõacho ⁊ epatifrigido.⁊ↄfert debilitati eoꝝ

Capitulum. ccxv.
n IVr indica:et eſt nux magna. Sera.li.
Aag. gp̃.ð neregil.⁊ ẽ palma inſule q eſt in
mariarui:⁊ ĩ ꝑtib inſulaꝝ ʒing.Et ðꝛ ꝙ nere
gil ẽ palmade mochol.⁊ iſte ĩſule noĩant᷑ dab
get ⁊ ab eis deferunt᷑ dabig:⁊ ẽ neregil. Alti
ma vᷣ̈ iſtarum eſt ſaranhib a ʒaran. Et ideʒ

auct.Galłin li.de cibis Nux indica eſt ca.⸗in

ſecundo gradu. humida in pꝛimo.

Dperationes

¶ Sera. Signũ hũiditatꝭ eiꝰ eſt ꝙ cito coꝛ⸗
rũpit᷑⁊ ipᷣa ẽ groſſe ⁊ grauis ſube.niſi qꝛ ipſa
nõ ẽ malichimi:opoꝛtet vt caueat᷑ ab ea q̃ nõ
eſt recens.¶ Et bõa q̃ ẽ multe albedis in car

ne ſua. ⁊ in qᷓ eſt aq̃ dulcis bona.⁊ illa aq̃ q eſt
intra ipᷣam eſt ſignũ ſue recentie.⁊ dʒ excoꝛi⸗
ari illud qð eſt albũ ex ea exiſtens exteriꝰ:qꝛ
iſte coꝛtex eſt durus grauis ſtomacho lõgin
quus a digeſtione.i¶ Et ſi aliunde digeritur
nõ inuenit coꝛpꝰ in eo aliuà niſi nutrimentũ
modicũ.⁊ ipᷣa qͥdẽ nux comedit᷑ cuʒ ʒuccaro
tabarʒet aut cũ penidijs albiſ.⁊ ꝓpꝛie ab eis qᷣ
ſũt calefacti.flegmatici vᷣo cũ pauco melleꝛ
colerici nõ vtant᷑ ea.¶ Et ſumãt eã flegmati⸗
ciĩ ieiunio ⁊ expectẽt donec deſcẽdat a ſtõa⸗
cho⁊ poſt comedãt.⁊ q ipᷣa veteraſcit expel
lit aſcarides a ſua ꝓpꝛietate.⁊ oleũ eiꝰvetuſtũ
ↄfert ventoſitatibo lũboꝝ ⁊ doloꝛibo genuũ.⁊ꝛ
emoꝛroidibo q̃ fiüt a flegmate qñ bibit᷑ et qũ
lini᷑ exteriꝰmaxie admiſcet̃cũ oleo nucleoꝝ
ꝑſicoꝝ qñ admiſtrat᷑ de vnoquoq; illoꝛũ.ʒ.i.
aut aureꝰ.i. Oleũ vᷣo eiꝰ q̃ nouaẽↄfert ⁊ fle
gmatic: ⁊ ẽ melioꝛis chimi qᷓ; butiruʒ vacci⸗
nũ vel ouinũ.qꝛ ñ pũgit ſtõachũ ſi facit buti
rũ vaccinũvel ouinũ nec mollificat eũ Oleũ
vo ei ↄfert veſice.¶ Jo.meſ.tractatu ð oleiſ
Oleũ eiꝰ ↄfert doloꝛi neruoꝝ ⁊ lenit pectus
⁊ pulmonẽ.clarificat vocẽ ⁊ impinguat:⁊ ad
dit in ſpermate.¶ Aui.li.ij.ca.de nuce. Indi
ca dicit ꝙ augmentat coitum.⁊ cũ antiqua⸗
tur comeſta:aſcarides ⁊ vermes necat.

Trattatus

Capitulum. cccxvj.

Ur vomica ꝑ Dyaſ.eſt fructꝰ ſecun

n el ſpeciei. Titimalli carſiceti. ſᷣm
quoſdaʒ vocatur caſtanea Indica.
Serapion libꝛo aggre. ca. Jeuʒalkei.aucto.

Habix. ſacit vomere foꝛtiter. coloꝛ eius ẽ in-

ter glaucedinem ⁊ albedinẽ.⁊ eſt maioꝛ auel/
lana parum.⁊ ſunt in ea noii.

HPHoprrationes
¶ Dyaſco.Quando accipit᷑ de coꝛtice eius
⁊ teritur ⁊ cribꝛatur.et accipit᷑ de ipᷣo.ʒ.ij.cũ

duoby aureis aniſi triti. aut ſemine feniculi.?

cöficitur cũ melle ſufficienti.Et bibitur cum
aqua calida mouet vomitum:⁊ expellit ſuꝑ⸗
fluitates colericas ⁊ flegmaticas.

Si detur de ea in potu vna kirat cũ vino

inebꝛiat ebꝛietate foꝛti.ſed ſi dentur duo au⸗
rei cũ eo ſtatim accidit.¶ Et idem auct. Ra⸗
ſis. Jeuz methel eſt narcotica. ⁊ foꝛtaſſe occi

it ⁊ opilat:⁊ facit euomere.⁊ ſi det᷑ de ea q̃n

titas.3. . inebꝛiat ebꝛietate foꝛti.⁊ opoꝛtet ꝙ;

ſumẽs eã ſumat butirũ calidũ.⁊ ponãt extre
mitates eiꝰ in aq̃ calida:⁊ fiat ꝙ euomet ſat:

⁊ curetur cura illiꝰ qͥ ſumpſit mandragoꝛam.

¶ Aui.li.ij. Nux methel faciſube.h.⁊ ẽ mala

cerebꝛo.⁊ pondus dauich.i.ex eaĩebꝛiat.Eſt

inimica coꝛdi..i.ex ea eſt venenũ diei ſue.

Capitulum. cccxvij.

Vrx metel. Serg. li. aggre. cap. Jeuz

n metel. vachie Bonalbacharich gre
ca idem ſunt.⁊ ſunt nux metel.⁊ ẽ fru

ctus ſimilis nuci vomice.⁊ ſemen eius eſt ſi

mile ſemini mãdragoꝛe.⁊ coꝛtex eiꝰ eſt aſper.
2 ſapoꝛ eius eſt delectabilis ⁊ vnctuoſus.Et
virtus eſt frigidain.iiij.gradu.

Pperationes

Capitulum. cccxviij.

ARgeũ.Sera.li.aggre.ca.Ha⸗

. basgt arabice.i.oꝛdeuʒ. Virtus
o eci-ꝰ eſt que infrigidat ⁊ deſiccat
in pꝛimo gradu.⁊ deſiccatio eiꝰ
eeſt amplioꝛ parũ deſiccatiõe ſa
barum quãdo applicatur exterius. Verum
oꝛdeum coctum eſt meliꝰ fabis in hoc ꝙ ipᷣm

noõ inflat.Et fabe qñ coquunt᷑ generãt inſla⸗

tionẽ. quoniã ſubſtantia eaꝝ eſt groſſioꝛ ſub⸗
ſtantia illiꝰ ꝓpter hoc ſunt magis nutribiles
q; dꝛdeum.⁊ ipᷣa ambo declinãt paruʒ a tem⸗

peramẽto. Sed ſani eoꝛdei eſt magis deſic⸗
catiuũ q; oꝛdeũ ipᷣm.¶ GBal. vij.ſim far.ca.de
oꝛdeo trachui.oꝛdeum pꝛimi gradus eſt in

8

1

—

8

„

¶ Et cum ſemine feniculi puocat vꝛinam.et

¶ Et quando mi

De Herbis

enndoet infrigidando.eſt aũt bꝛeui quodam

ſiccius qᷓ; farina fabaꝝ. Talia vero oĩa ſilia
ſunt in his qͥ vtuntur extrinſecꝰ. Cũ vero co

meditur ſuperat fabã. quoniã inflationeʒ de⸗
ponit. In faba vero terenna coquatur ꝑ⸗
manet inflatiuitas

q́; hoꝛdeuʒ.et ppterea nutribilioꝛ eo eſt. quo⸗

niã qautẽ modicũ a mediocritate abſceſſerũt.

ꝓpterea ſunt in multo vſu.huiuſmodi en far⸗
maca multꝭ alijs ꝑmiſcẽtur ceu materie que
dam. Et ppterea ceraꝛ oleum nõ paucis cõ⸗
miſcentur farmacis.Alfita autem multa oꝛ⸗
deo ipᷣo ſunt ſiccatiuioꝛa cniminũ.ita nomi⸗
natur qð ex groſſa parte farine oꝛdei et ʒea:
que ex parte farine ſubtilis.Eſt aũt nutribili
us quidem alfita.difficilius vero digeſtibile

Et dicit in libꝛo de cibis. Fit ex oꝛdeo pas

nis.qui qñ eſtfurfureus vocatur maʒa.

Pyoperationes

Serapion auctoꝛitate Dyaſco. Aqua oꝛ⸗

dei eſt inuatiua ad repꝛimendũ caliditatẽ bu⸗
miditatum calidarum. Et confert aſperitati
canne pulmonis ⁊ vlceribus eius.

eſt abſterſiua ⁊ maturat apoſtemata calida.

¶ Et quondo miſcetur cum ſemine lini et fe⸗

„

nugreco et ruta confert tumoꝛibus teſticu⸗
loꝛum. Et quando adminiſtratur cum mirto
et vino etpiris ſilueſtribo ⁊ fructu rubi: ⁊ coꝛ
tice granatiſtringit venrrten.
Et quando fit emplaſtrum ex eo cum cito⸗

7

nijs et aceto confert apoſtemati
que accidunt podagricis.

nitur ſuper ſcabiem vlceroſam. maturat eam

et farina oꝛdeiſtringit ventrem: et ſedat do⸗

7 „

apitulum. cccxi

Canitilum. er

o id eſt oleander. Frutex eſt omnibus

nota. Folia habet ſimilia amigdalis
ſed maioꝛa ⁊ pinguioꝛa:⁊ floꝛem rodo ſimilẽ.

ſemen etiã pariens ſicut coꝛnuveluti lanã de⸗
intus habens ſimilẽ iacincto. Radix eſt illi
oblonga et anguſta:guſtu ſalſa.naſcit̃ locis
aquoſis ⁊ maritinis.¶ Ani.li.ij. ca.de olean⸗
dro. Oleander alia eſt ſilueſtrꝭ.alia fluuialis.
Silueſtris habet folia poꝛtulace ſimilia:ſed
ſunt ſtrictioꝛa.⁊ eius tvrſi ſunt longi expanſi
ſuꝑ terram.⁊ apud folia ſunt ſpine. Et naſcit
in deſertis domibo. Fuuialis auteʒ oꝛitur in
ripis fluuioꝝ. cuiꝰ tyrſiaterra eleuant.⁊ ſpi/

roſſioꝛũ enim eſt partiũ

ſcetur eum aceto foꝛti. et po

ne eiꝰ ſunt occulte.ꝛ ſolia eiꝰ ſunt ſicut folia

ſalicis ⁊ folia amigdali.⁊ ẽ ſaporꝭ valde ama
ri ſuꝑioꝛ cutis eiꝰ.⁊ flos eiꝰ eſt ſicut roſa ru⸗
bea bonꝰ valde.et ſuꝑ ipᷣm egreditq̊ddã ſile

pilis.et eius fructꝰ eſt durus plenus aſper.⁊

intus eſt res ſicut lana. Eſt ca.in.iij.ſic.in.ij.

Pbperationes
¶ Dyaſ. Virtꝰ eſt illi moꝛtifera. Nã comeſta

ab aialibo moꝛtẽ infert: ſed homini remediuʒ
eſt ſalutꝭ.maxĩe cũ vino.Et ruta bibita moꝛ⸗
ſibovenenatꝭ occurrit. Pecoꝛa minuta ſi odo

re eiꝰ tacta fuerint moꝛiũt᷑.i Aui. Interficit

pulices ⁊vermes terrenos.ſuccus folioꝝ eiꝰ

valet ſcabiei ⁊ excoꝛiatiõi.⁊ ↄfert doloꝛi doꝛ

ſi antiquo moꝛe emplaſtri.¶Et flos eiꝰ facit

ſternutationẽ.⁊ eſt venenũ hoĩbo ⁊ beſtijs. ve
rũ cõfert cũ bibi cũ vino decocto cũ ruta et
potat᷑:⁊ liberat a venenisvermiũvenenoſoꝝ
¶ Ego tñ dico ꝙ hoc ẽ timoꝛoſuʒ.Et ipᷣe eiꝰ

flos eſt venenũ hoĩib⁊ beſtijs ⁊ canib. VUe⸗

runtamẽ cõfert qñ bibit᷑ cũ vino decoeto cũ
rutaſᷣm ꝙ ðᷣ.i¶ Gal.viij.ſim.far.capi. Rodo
dafnes.i.oleandrũ:vel nereon.nota eſt oĩb
frutex cathaplaſmata dyafoꝛetice vᷣtutis eſt
¶ Intra coꝛpꝰ vero ſumpta pernicioſa ẽ.nõ

A

B

ſicce ſtipticũ chimum

Trattatus

ſolum hominib ſed pluribo beſtiaꝝ ſᷣm com⸗
plexionem tertij eſt gradus calefacientium
incipientis pꝛimi vero ſiccantium.

W

Capitulumn. tcxrx.

A iuarũ arboꝛ. Gabli.ij. de cibis ca.
o de oliuis. Oliue paucũ oĩno alimẽ⸗
tũ dant coꝛpoꝛi.⁊ maxime qᷣ ſuntma

rure. Comedunt aũt hoĩes has cũ pane qui
dem magis.ſine aũt pane alinadas ⁊ kolomi

adas ſic vocatas gra ſubductiõis ventris.
Cum garo autem ante cibum. ſic autem que
ſunt mature in arboꝛe umn onctensſinn
habent / ꝓpter qdð ⁊ ro
boꝛant ſtomachũ.excitãt appetitũ q̃ idoneiſ
ſime autẽ ad hec ſunt:qͥ cum aceto repoſite.

Multipliciter aũt ipᷣa pᷣparãt qͥ ſtuduerunt

circa pulmẽtariã exꝑientiã Sera.li.agsre.
ca.Cahit.i.oliuax.O liuaꝝ quedã eſt dome
ſtica:quedã ſilueſtris:q̃ grecevocatur agrie⸗
lear.Et idem aucto.Gal.ſim.far.O liuarum
domeſticaꝝ ſolia ⁊ cime qñ ſunt humida ha⸗
bent ſapoꝛẽ ſtipticũ.⁊ virtus eaꝝ pꝛima eſt qᷓ
infrigidat ea quantitate qua ſunt ſtiptice.Et

idem aucto. Dyaſco. Uirtus folioꝝʒ dome/

ſtice aſſimilat᷑ virtuti folioꝛũ agreſtis.niſi qꝛ
folioꝛum domeſtice eſt debilioꝛ.⁊ ſunt conue
nientioꝛa oculo qᷓ; agreſtis.

Hyppkrationes
¶ Et idem Sera. Agreſtium oliuarum folia
ſunt ſtiptica qñ piſcant᷑⁊ fit inde emplaſtruʒ
ſupꝑ her iſipilã ⁊ ↄfert:neq; ſinit ipam augere.
E cõfert foꝛmice ⁊ vlceribo que noĩantur
antrax.⁊ vlceriba fraudulẽtis ⁊ panaritio.
¶ Et qñ fit ex eis emplaſtrũ cũ melle occidit
aſcarides.⁊ cõfert apoſtemati qð noĩat᷑ duo
vlcera ⁊ apoſtematibo calidis.⁊ facit adhere

re cutim capitis qñ ſeparat᷑ ab oſſe.⁊ qñ ma⸗

ſticatur cõſert vlceribo oꝛis ⁊ alcollae.
( Et qñ ex eis fit emplaſtrũ cũ farina oꝛdei.

ↄfert ſiuxui ventrꝭ antiq̊ ⁊ bumiditatib an⸗/
tiqͥs que a matrice emanant.⁊ fluxui ſangui⸗

nis.¶¶Et ſanat eminentiã oculi.⁊ ↄfert vlceri

bus eiꝰ q̃ noĩant᷑ alcatalia ⁊ alijs vlcerib.
¶ Et ↄſfert fluxui humiditatum antiquaꝝ ad
oculũ.⁊ ideo ponunt᷑ in rob q̃ adminiſtrãtur

coꝛroſioni palpebꝛaꝝ.i¶ Et ↄfert auribo ex qͥ

bus fluit ſanies: ⁊ auribo vlceratis.¶ Et qñn
volueris extrahere ſuccũ ipᷣoꝝ tere ea:⁊ inpi
ſcatione aſperge ſuꝑ ea vinũ vel aquã.⁊ po⸗

ſtea expꝛime ⁊ deſicca expꝛeſſurã in ſole.⁊ fa

cit trociſcos.⁊ qñ fit cũ vino eſt foꝛtioꝛ q; cũ

aqua.⁊ melioꝛ qad reponendũ.⁊ ↄfert ſaniei au

rium.i¶ Etiã quidẽ cõburunt᷑ folia ipᷣa cũ flo

re.⁊ ponitcinis loco tutie⁊ fit in hũc modũ.

Ponunt᷑ in olla terrea cruda.⁊ obturaturos

eius.⁊ dimittit᷑ in ſoꝛnace donec illa coquat᷑.
Deinde pꝛoijce ſuꝑ ea vinũ quouſq; infrigi⸗
detur.⁊ confice ſimul.et iterum cõbure ſicut

pꝛius:et poſtea laua ſicut lauat᷑ ceruſa:et fac

trociſcos.⁊ creditur ꝙ; quando cõburũtur iĩ
bunc modũ non eſt eius virtus minoꝛ virtu⸗
te tucie in iuuamento oculi.⁊ ideo cõceditur
ꝙ virtus huius ſit ſicut virtus illuius.
Et idem auctoꝛ. Galie.vi.ſim.far. Yructꝰ
eius qñ eſt maturꝰ cõplete eſt calidus calidi

tate temperata.? qͥ ex eo eſt immaturꝰ eſt fri
gidioꝛ ⁊ ſtipticioꝛ.i Galie..ij.de cibis.ca.de

oliuis.Oliue paucũ oĩno alimetũ dãt cbo
ri.⁊ maxime q̃ ſunt mature.comedũt aũt ho

mines has cũ pane qͥdẽ magꝭ.ſine autẽ pane

alinadas ⁊ kolimiadas ſic vocatas gra ſub⸗
ductionis ventrꝭi.Eũ garo aũt ante cibũ.ſic
aũt q ſunt mature in arboꝛe plurimũ vnctuo
ſum. ſicce ſtipticũ chimũ habent. ꝓpter qð et

roboꝛãt ſtomachũ:excitãt appetitũ.idoneii

ſime aũt ad hec ſunt que cum aceto repoſite.
Multipliciter aũt iſta pᷣparant 4 ſtuduerũt
circa pulmentariã experientiã. ¶ Almanſoꝛ
tractatu tertio ca.de oliuis.Oliue de aqua
calide ſunt ⁊ ſicce cõplexiõis.que ſi ante ci⸗
bum ſcʒ comedant᷑ ventrẽ mouẽt.⁊ os ſtoma

8

Sb ae ͤ

f f r f f f E . .

il
n
„

h

=. S. =2. ☛ = ☛☚
— — — —

rant ac ventrem nimis fluere faciunt.

De Herbis

chi robuſtũ reddũt. O liue aũt de oleo calidi

oꝛes ſunt.que ⁊ os ſtomachi minus coꝛrobo

Capitulum. cccxx.

A eum oliuarum. Sera.aucto. Gal.

o Oleum q ſumit ex oliuis maturis

ꝗquoddã eſt nouũ.quoddã eſt vetus.
Eius vᷣo qð eſt nouũ calefacit calefactiõe tẽ
perata ⁊ humectat.ſed vetꝰ ex eo calidiꝰ eſtꝛ
magis reſolutiuũ.ſed illud qð accipit᷑ ex oli⸗
uis recentibo immati dicit᷑ oleũ expenſarũ.
⁊ eſto leumonſancinũ.Et in nouo aliq exiſtit
ex eo de frigiditate quãtitas que eſt in eo de
ſtipticitate.Et vetus ex eo dum in ipſo ꝑſe⸗

uer at ſtipticitas eſt virtutis deſiccatiue:do⸗

nec ſtipticitas recedat ab eo.qꝛ tũc fit ſimile
qð oleo accipit᷑ ab oliuis in ſũmitatibo.ſimi
le ẽ⁊ ꝓpinquũ ĩ vᷣtute oleo expenſaꝝ.⁊vniuer
ſaliter pone cõſiderationẽ tuam in om̃ioleo
quod guſtabis.qꝛ eadẽ quãtitas quã in eo in
uenies de ſtipticitate eſt ibi de frigiditate.et
ſi nõ inuenies in eo ſtipticitatẽ oĩno:ſed inue
nies ipᷣm delectabile vere delectationis dic
ipᷣm calidum cũ temperamẽto.⁊ ſi tu inueni/
es cũ hoc ipᷣm ſubtile.t illud qð eſt clar uʒde
quo ſi accipias paꝝ:⁊ ponis ipᷣm ſupꝛa mem

bꝛũ.vel coꝛpus extẽdit᷑ ſupꝛa coꝛpꝰ ⁊ dilatat
multũ abſq; eo qð imbibit᷑ in eo ⁊ abſcindit᷑
ſcias ꝙ illud eſt bonũ valde.⁊ bonitas q̃ con
uenit oleo eſt in ipᷣo.⁊ quando abluitur oleũ
non moꝛdicat.

Dperationes

¶ Auicen. Oleum qñq; expᷣmit᷑ ex oliuis im
maturis.⁊ dicit᷑ onfancinũ qñq; ex maturis:
qñq; ex rubeis inter illas medijs.Et huius
operatio eſt inter illas duas res. Item qñq;

ueſtribus que moꝛdicant linguam.
Onfancinũ frigidũ eſt et ſiccum in pꝛimo.
O leum autẽ de oliuis vltimo maturꝭ calidũ
eſt cõmenſurate:⁊ declinat ad humiditatem.
Omnes autem eius ſpecies coꝛpoꝛa confoꝛ
tant. Motum alleuiant extinctiue ſunt.
¶ Oleum oliuarum ſilueſtrium eſt ſicut oleũ
roſarum in plurimis intentionibus.Conſer
uat capillos:⁊ pꝛohibetvelocitatem caniciei
cum amminiſtratur omni die.
¶ Cõſert gingiue ſanguinee calluẽdo os ex
eo.Confirmatq; dentes motos. Itẽ expꝛeſ⸗
ſum de oliuis ſilueſtribꝛ immaturis confert
vlceribus humidis ⁊ ſiccis ⁊ ſcabiei.
¶ Dvaſcoꝛides.O leum qð fit ex oliuis non
bene maturis eſt oleũ expenſarũ.⁊ eſt conue
niens anis e hropeie illud quod eſt nonũ ex
eis ſine putrefactione boni odoꝛis.et ex illo
qð eſt huiuſmodi fiunt olea aromatica.⁊ eſt
bonũ ſtomacho ꝓpter ſtipticitateʒ que eſt in
co.⁊ reſtringit gingiuas ⁊ conſoꝛtat dentes
quando tenetur in oꝛe:⁊ ꝓhibet ſudoꝛem.
I¶ Et oleum vetus oliuarum maturarũ cõue
nit in medicinis.et omẽs ſpecies olei ſunt le
nientes coꝛpus.⁊ ꝓhibent aduentum frigorꝭ
coꝛpoꝛi:⁊ faciuntipᷣm abilem ad motũ ꝛ⁊ mol
liunt ventrem.⁊ debilitant rirtutem medici
narum vulnerantium.
Et datur in potu contra medicinas moꝛti
feras vt euomatur cum eis.⁊ fit cum hoc aſ⸗
ſidue quando bibuntur ex eo.⁊.ix.cum tan⸗

tundem aque oꝛdei vel aque calide laxãt ven

trem.et quando decoquuntur cum ruta⁊ bi
buntur ex eo calido.Z.ix.cõfert toꝛſiõi ven
tris ⁊ expellit lumbꝛicos.
¶ Et qn fit cũ eo criſtere ↄfert colice q̃ fit ab
apoſtemate interioꝛi:⁊ opilatiõe q̃ fit a ſter⸗

coꝛe duro.⁊ antiquũ ex eo eſt calidius.et plꝰ

reſolutiuũ.⁊ fit cum eo cohol ad acuendum
viſuʒ. ⁊ ſinon habes? neceſſario indiges eo.
coque ipᷣm donec fiat ſicut melꝛ vtere.⁊ vir⸗
tus eius eſt ſicut virtus veteris.
Et oleum oliuarũ ſilueſtriũ eſt ſtipticũ.iu⸗
t in.

expꝛimitur ex oliuis domeſticis:qũq; ex ſil

E

Trattatus

uamentũ ei eſti medicina minꝰ inuamẽto
ſupꝛadicti olei.⁊ iuuamẽtũ eiꝰ eſt ſic iuuamẽ

tũ oleiroſaꝝ.⁊ ſtringit ſudoꝛẽ ⁊ ꝓhibet caſuʒ
piloꝝ:⁊ pin gat furfures capitꝭ:⁊ ↄfert ſcabi⸗
ei⁊ ponꝭ.⁊ ꝓhibʒ canos qñ ex eo fit collutio

oꝛis valet ad apoſtemata gingiuaꝝ.? cõfert
dentib cõmotis.i¶ Et iam pᷣparant ex eg epi

thimata ad gingiuas qũ humoꝛes currũt ad

eas.⁊ opoꝛtet ꝙ accipiat᷑ lana ⁊ inuoluat᷑ ſu⸗

pꝛa ſtuum ⁊ madefiat in oleo feruenti ⁊ pona

tur ſuꝑ gingiuas ſepe donec albeſcant.

Capitulumererxh.

A ibanum grece ⁊ latine vel thus. ⸗
o rabice Ronder. Sera.lib. aggre.ca.
Ronger auctoꝛi. Dyaſ. Eſt gũmi ex

canchi ſiue Karech.Et ſunt eiꝰ ſpecies q̃ttu

oꝛ. Ana eſt melioꝛ:⁊ ẽ ex terra indie.cuiꝰ co⸗
loꝛ ẽ ſmaragdinꝰ:⁊ ſicut coloꝛ melõgie.⁊ col

ligit᷑ in cochijs.⁊ figura eius eſt rotũda.⁊ fra

ctura eiꝰ eſt anguloſa.⁊ ponũt illud hoĩes in

olla terrea.⁊ agitant ollã tãdiu donec figura
eius rotundat᷑.Et poſt tempꝰ fit rubeũ.⁊ ſe⸗

cundũ eſt ex terris arabũ.⁊ eſt ſecundũ in bo
nitate.⁊ meliꝰ ex eo eſt maſculũ.⁊ eſt illud qð

eſt rotundũ album.⁊ nõ facile frangibile.Et
qñ frangit qð eſt interiꝰ eius eſt tenax.et qñ

fit fumigatio cũ eo cõburitur cito.⁊ tertium

eſt in bonitate ſicut arabicũ.et eſt bñs fruſta
minoꝛa q; iᷣm:⁊ declinat plus ad coloꝛẽ aco
ri.Et quartũ eſt de coloꝛe albo.et qũ frangit
vergit coloꝛ eius ad caloꝛẽ maſticis. Idẽ aus
cto. Galieni. Sapoꝛo libani eſt ſtipticus ſti

pticitate multa. Uerũ albũ ex eo nõ habʒ ſti

pticitatẽ manifeſtã. Uirtus eius eſt q̃ calefa

cit in ſcdᷣo gra.et deſiccat in pᷣmo. vñ eſt ſti⸗

pticũ.Dyaſcoꝛides ca.de olibano.Thus vł
olibanũ lacrimus eſt arboꝛis q̃ grece libanꝰ
dicit. Qð aũt de arabia defert᷑ candiduʒ eſt.
qð vero de india rufum.ſed vtrũq; maſculuʒ
eſt. Eſt tertiũ genꝰ minutũ valde ⁊ ruſum qq
mãna thuris ðꝛ.Eſt ergo optimũthus quod
maſculũ ðꝛ.ſubꝛufum ⁊ rotundũ et pingue et
naturaliter leue ⁊ fragile.⁊ qð abigne cito in
cendit᷑ odoꝛẽ ſuauẽ copioſe emittens.Galie

nus.vij.ſim. far.ca.de thure.Libanũ.i.thus

calefactiuũ quidẽ eſt in ſecũdo gra.ſiccatiuũ
aũt in pmo. Habet aũt qͥd ſtipticans paucũ.
minime vero manifteſta eſt ſtipticitas in albo

Fm coloꝛẽ.Coꝛtex aũt eiꝰ ſtipticã virtutẽ ma

nifeſtaʒ poſſidet.quocirca ſiccat generoſe:vt
in ſcðᷣo gradu ſiccatiuum exiſtat.

perationes

¶ Sera. auctoꝛi.Dyaſco.Abſtergit obſcuri
tatẽ viſus.replet vlcera pꝛofunda ⁊ incarnat
ea.⁊ ↄſolidat vlcera recentia cũ ſuo ſanguine
¶ Et qñ bibit᷑ olibanũ ↄfert ſputo ſanguinis
⁊ abſcindit fluxũ menſtruoꝛuʒ et cuiuſcunq;
ſanguinis vndecũq; fluat:⁊ ſanguinis qͥ flu⸗
it a cerebꝛo qui ðꝛ meſcha:⁊ eſt ſpecies fluxꝰ
ſanguinis nariũ.⁊ ꝓbibet vlcera fraudulẽta

q̃ fiunt in anoꝛ in alijs mẽbꝛis.Qñ miſcetur

cũ lacte ⁊ fit inde licinium ⁊ adminiſtrat.
¶ Et qñ admiſceiur aceto ⁊ oleo.⁊ fit linimẽę
tum inpꝛincipio foꝛmice.aufert eã.⁊ empeti
ginem.⁊ miſcetur cum adipe anſeris et poꝛci
? curat vlcera fracta ab aduſtiõe ignis.⁊ ſciſ
ſuras pedum que fiunt a frigooeo.
¶ Et qñ miſcetur cũ pice curat cõcuſſionem
aurium.Et qñ miſcetur cũvino dulci⁊ diſtil

latur in aurem:confert doloꝛi eius.

. ʒVN

¶ Et quãdo admiſcetur cũ chimolea:et oleo
roſarum.et liniuntur cum eo apoſtemata ca⸗
lida mãmillarum que fiunt poſt partum.tũc
confert eis.et ipᷣm admiſcetur cũ medicinis
conferentibus pulmoni et emplaſtris reſol⸗
uentibus apoſtemata interio.
¶ Et qñ bibit᷑ ↄfert ſputo ſanguĩs:⁊ diſſolui
tur flegma ⁊ aufert triſticiã:⁊ auget mẽoꝛiã.

— —— —„ aa — —

S=S2 +—☚n

+ ☛ = *

De Herbis

eos.ſed ſi nimis cũ vino biberint inducit ma
niam.⁊ amplius cũ vino occidit.Et cõburi⸗
tur olibanũ quando accipitur fruſtum ex eo.

⁊ incenditur ⁊ inflãmatur.et ponitur in teſta
ſubtili ⁊ cõburitur.⁊ quando comburis eum
opoꝛtet vt cooperias eum aliquo alio vaſe.

quia facit cum hoc ꝙ non incineratur.

¶ Serapion auctoꝛitate Galieni. Virtꝰ fu⸗
mi olibani eſt calidioꝛ ⁊ ſiccioꝛ virtute oliba⸗

ni quouſq; reponatur ĩ tertio gradu.⁊ abſter⸗

git ⁊ replet:⁊ mũdificat vlcera oculi.quẽad/

modum faciũt fumus myrre ⁊ ſtoꝛacis.

¶ Et iaãem aucto.Dvaſco. Fumꝰ olibani ſe⸗

dat apoſtemota oculi.⁊ abſcindit curſuʒ hu⸗/

miditatũ ad ipᷣm.⁊ mũdificat vlcera eiꝰ:⁊ ge
nerat carnẽ in vlceribo ipſius q̃ dicunt᷑ chilo
mata:⁊ ſedat apoſtemata que fiunt in eo que
dicuntur kankri. Fumus autẽ myrre⁊ ſtoꝛa⸗
cis eodẽ modo colligit᷑.⁊ valet vt ſupꝛa.

¶Et idem auctoꝛitate Aben meſuay. O liba

num deſtruit flegma ⁊ aufert triſticiam:⁊ au

dicit ꝙ confoꝛtat coꝛ.

„.

get memoꝛiam. Auicenna deviribus coꝛdis

Capitulum. cccxxij.

Popmar latine. ſz grece panax. era

o (clea. Arabice Jenſisvel Henſir. Iſi

Qdaoꝛus li. etymologiaꝝ. Panax ẽ her
ba fragrantis odoꝛis tyrio ferule ſimilis:ex
qua ꝓfluit ſuccus qͥ oppopanacis dicit᷑:cro⸗
ceus ⁊ pinguis:odoꝛe grauis et amariſſimꝰ.

Dyalc. Eſt panax eraclea vnde opopanax

colligit. Hec habet folia expanſa ſuꝑ terrã:
hoꝛribilia ⁊ aſperavalde in qnq; ꝑtes diuiſa.

virgam longã ſicut ferule coloꝛis albi.et ſuꝑ

eam capitella aneto ſimilia cũ floꝛe mellino.
Semen odoꝛatũ ⁊ calidũ.radicẽ vnã ſolidã
que de ſe multas emittit radices albas odo⸗
re graues ⁊ guſtu amaras. Ipᷣaq; radix lacri
mũ emittit qui coloꝛẽ croceũ oſtendit. Se
rapio libꝛo aggre.ca.Henſir.aucto.Oyaſco.
Arboꝛ Jenſis vel henſir: id eſt opopanacis
planta in hoꝛtis ⁊ pomerijs inuenit᷑.⁊ ẽ plan⸗
ta habens folia aſpera ſicut ficus nõ magna
⁊ ſpanſa ſuꝑ terram viridia rotunda:⁊ diuiſa
in qnq; ꝑtes.ſilia folijs ficꝰ ĩ ſua ſilitudine.⁊
ſtipes epꝰ eſt longꝰ ſilis ſtipiti galbani.albꝰ
ſuper quem ſunt pili albiſimiles pulueri al⸗
bo. in cuius circũitu ſũt folia parua.⁊ in ſũ⸗
mitate eius ſunt capitella ſimilia capitellis
aneti.in quibo ſunt floꝛes croceum coloꝛẽ ha
bentes:⁊ habẽtes odoꝛẽ bonũ.⁊ habʒ ſemen
odoꝛiferũ.⁊ habet radices multas egredien⸗

tes ab vna radice.grauis odoꝛis.ſolida ſuꝑ
quã eſt coꝛtex groſſus amari ſaopoꝛis. Oð au

tẽ ex ſemine huꝰ plante eſt meliꝰ:eſt illud qð
eſt inꝑ ſtipitem.¶ Auicẽ̃.li.ij.ca.de opopana
co. Opopanacũ eſt arboꝛ que nõ eleuat᷑ a ter
ra.⁊ ſimilãtur ipſius tolia folijs ficus.⁊ ſunt
vehemẽtis viriditatis rubea inci a. habẽtia
partes rotundas.? eius crus eſt ſicut cucu⸗
meris.ſuꝑ qð ſunt pili puluerulenti.Et eius
folia ſunt parua valde ſuꝑ cuiꝰ extremitateʒ

eſtcoꝛona ſimilis coꝛone aneti.⁊ eiꝰ flos ẽ ci

tr inus.⁊ folia floꝛis ſunt boni odorꝭ.ðet vene
ipſiꝰ ſũt plime.ramificant᷑ aradice vna.groſ⸗
ſum hñtes coꝛticẽ.⁊ interiꝰ odoꝛis eſt graui
tas. Eius aũt gũma extrahit᷑ cũ inciſiõe ſue

ragicis in pꝛimis cum crus apparet.

Dperationes

¶ Auicen.Eſt aũt reſolutiuũ ventoſitatũ: le
nitficatiuũ: abſterſiuũ.lenificat duricies ⁊ bo

thoꝛ. E ius radix eſt ad medicandũ oſſa nu⸗
da.⁊ cũ melle eſt cõueniens vlcerib⸗ antiquis
igni perſico.⁊ qð ſuꝑ ipᷣm eſt etiam vulneri
bus ⁊ bothoꝛ.⁊ ad ſummũ omẽs partes eius
confert vlceribus fraudulentis.
¶ Et bibitur cũ aqua ⁊ alcqratin.⁊ cum vino

Tractatus

pꝛopter ↄtractionẽ lacertoꝝ ex ꝑcuſſione.
¶Quidã enim dixerunt ꝙ ipᷣm eſt malũ ner

uis.⁊ videt᷑ ꝙ ſit maluzʒ neruis ſanis ſiue hu⸗
mectatis.Et ↄferens eſt ſciatice:⁊ remouet

laſſitudinẽ/⁊ ↄuenit doloꝛi iunct uraꝝ omni⸗
um.⁊ podagre moꝛe emplaſtri ſuppoſitũ.
¶ Confert coꝛroſioni dentium: cum eo im⸗
plentur: ⁊ ſedat doloꝛes eoꝛum ⁊ cõuenit ſo⸗
de ⁊ epilentie.⁊ matri infantiũ. Acuit viſum
⁊ fit ex eo collirium.Ex folijs eius fit empla

ſtrum ſuper doloꝛes lateris.

¶ Et opopanacum conuenit doloꝛi vtroꝛũ⸗
q; laterum:⁊ tuſſi cum ſint frigidi. Eius ſuc⸗
cus conuenit duriciei ſplenis moꝛe empla⸗
ſtri ſuꝑpoſitum ⁊ bibitum cum aceto.

¶ Ponuntur autem ex eo decẽ aurei in duo⸗
bus vꝛſeolis muſti.et clarificatur poſt duos

menſes ⁊ conuenit ſpleni valle.
¶Et muſtum hoc cõuenit vydropiſi.lenit du⸗
riciem matricis.⁊ conuenit guttationi vꝛine.

2 quellana vna ex eo bibitur cum aqua cali⸗

da ad pꝛouocandum vꝛinam ⁊ menſtrua:⁊ iu

nat matricem frigidam.

¶Et eius fructus facit abundare menſtrua:
et pꝛop:ie cum abſinthio ꝛ interficit fetum:⁊
pꝛopꝛie radix eius. Ipſe nanq; facit aboꝛſum
ſuppoſita ⁊ bibita. ðòð
¶ Et cõueuit pᷣfocationi matricis:⁊ extermi
nat ventoſit atem ⁊ duriciẽ eius.⁊ conuenit
colice. ⁊ ſoluendo educit crudum humoꝛem.

Et ↄuenit pꝛuritui veſice ſi bibi cum aqua
cartami ad rigoꝛẽ febꝛeʒ:periodicas. ex eo
cũ pice fit ẽplaſtrũ bonũ moꝛſui canis rabio

ſi cũ ariſtologia ad puncturas bibita ẽ tiria⸗

ca.2 ſimiliter eius ſuccus.loco eius ponunt
ficus.⁊ extimo ꝙ armoniacũ ẽ eiꝓpinquũ.

Serapion auctoꝛitate Galieni Radix eiꝰ
eſt medicina que deſiccat⁊ꝛ calefacit.⁊ in hoc

eſt melioꝛ q; ißm opopanax. Coꝛtici autẽ eiꝰ
ineſt virtus abſterſiua.Coꝛtex eiꝰ valet con⸗

tradenudationem oſſium nudatoꝛum.⁊ nos

quidem eo vtimur in medicinis oſſium denu
datoꝛum.⁊? in medicinis vlcerum fraudulen⸗
toꝛum.quia generãt iſte medicine carnes in
vlceribus generatione foꝛti.
¶¶Et auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis.Quando da⸗
turde eo in potu cũ mellecrato aut vino cõ⸗
fert rigoꝛibus fe.periodicarũ ⁊ concuſſioni⸗
bus neruoꝛumꝛ: doloꝛibo laterum:⁊ tuſſi:⁊ di
ſtillationi vꝛine: ⁊ ſcabiei veſiie.
¶ Et idem auctoꝛitate Aben meſuavxv. Con⸗
uenit ad ea ad que iuuat armoniacum.et do⸗

Me

Capitulum.cccxxiiij.

Nomia quã miti onomidã appel⸗
o lauerunt. Dyaſcoꝛides ca. Ono⸗
mia virge ſũt duoꝝ palmoꝝ: ⁊ no
oſe.folia illi ſunt minuta ſiẽ lenti
cule. qut rute aut anchuſe ſubaſpera ⁊ pĩguia
ſpiſſa.hanc multi in ſale cõponũt et come⸗

dunt ſuauiſſime. virgep̃dicte ſpinas acutiſſi

mas habent.albe ſunt ⁊ virtutis calide.

Dperationes

Coꝛium radicis earum cũ vino bibitũ vꝛi⸗
nam ꝓuocat.lapideʒ veſice ex cludit. Uulne
ribus ſoꝛdidis medicat᷑ cum aceto cocta et
oꝛe retenta doloꝛem dentium ꝓphibet.
¶ Galienus.viij.ſim.far.capᷣ.ononis.O no⸗
nis radicem habet calefactiuam iam ſᷣm ter
tium gradum.
¶ Coꝛtex vero eius maxime eſt vtilis parti⸗
cipans abſterſiuitate ⁊ inciſiõe.vndenõ tan
tum eſt abſterſiua ſed lapidem fractiua.
¶ Eadem autem virtute ⁊ eſcaras cito ſiſtit.
vtuntur autem ea ⁊ ad dentium doloꝛem co⸗
quentes in oxicrato ⁊ gargarizantes.

Capitulum. enxxu.

— 2r

.

S

—

el⸗
o⸗

en

.

O

De Herbis

Riganũ.Dyaſ.Origanũẽ oĩbynotũ·

o ⁊ẽ duplex:domeſticũ vicʒ ⁊ ſilueſtre
väy.vrttrũq; ca.et ſic.in.iij.gra.ſilueſtre tñ
calidiꝰ ẽ.¶ Pla.Oꝛiganũ ca.ẽ ⁊ ſic in.iij.gra.
Eſt oꝛiganũ ſilueſtre qdð latioꝛa bʒ ſolia 2 foꝛ⸗

tiꝰ oꝑat᷑.⁊ ẽ domeſticũ qð vbiq; reꝑit᷑ ĩ hoꝛtꝭ:

vicʒ ⁊ ĩ pꝛatꝭ.⁊ minuta hʒ folia.ſuauiuſq; oꝑa
tur qð ĩ medicis põit᷑. In tꝑe ꝓductõis floꝝ

colligit᷑:⁊ cũ floꝛiboĩ vmbꝛa ſuſpẽdit᷑ ⁊ exicca

tur.pꝑ annũ ſᷣuat᷑. Yo.cũ floꝛibo abiectꝭ ſtipiti

hĩ medicinis ponũt᷑ vᷣtutẽ hʒ diſſoluẽdi: at⸗

trahedi:relaxadi:oↄſumendi. Ite oꝛiganũna
ſcitur in locis cultis inter vepꝛes ⁊ frutices.

¶Dyaſ. Oꝛigano vᷣtus ẽ ca.⁊ eius elixatura
moꝛſibo venenatꝭ occurrit cũ vino data.bibi

ta q̊ʒ cũ dulcoꝛe pᷣſtat effectuʒ.¶ Cõſtã. Oꝛi⸗

ganũ vꝛinã ⁊ meſtrua ꝓuocat. VUentoſitatẽ 2

rugitũ ſtoma chi ⁊ inteſtinoꝝ expellit.⁊ ma⸗
xime ſi ſũt ex groſſis hũoꝛibo aut indigeſtis.

Qũbꝛicos ⁊ aſcarides occidit et expellit ſi
ex eiꝰ apoʒimate potet᷑.¶ Maſticatũ doloꝛẽ

dentiũ mitigat.ſtomachũ ⁊ epar ⁊ pulmonẽ
de groſſis huoꝛibo mũdat.Cũ ficub ſicmã

ducatũ ſudoꝛẽ puocat.Coꝛꝑe ex eiꝰapoʒima

te loco ſcabiẽ ⁊ yctericiã ſanat.¶ Succ? e

☛☚

cũ lacte mulierꝭ auribo diſtillatꝰ doloꝛẽ miti

gat.i¶ Succꝰ eiꝰ bibitꝰ viridis tumoꝛẽ fau⸗

ciũ ⁊ vue tollit.bibita cũ mulſa nigrã colerã
ventrẽ deponit. Serpẽtes q; fugat.ventrẽ

temperat.¶ Oacer. Origani vires calide

ſicceq; legunt᷑.Tertiꝰ huic in vtroq; gradu
ↄcedit eſſe. Illiꝰ in vino curat decoctio ſum⸗
pta. Quo ſuis peſtiferos moꝛſus ſi ſepe biba
tur. Lũ mulſa ſumptũ pdeſt aconita bibenti
Cũ multꝭ alijs põt obſtare venenis.Cõquaſ
ſata iuuat manſum vel ſepiꝰ hauſtũ.ydropi⸗
cos repꝛimit bibitũ:ſiccatq; tumoꝛem ⁊c.

Capitulum. kccxxvj.

Robus Palladius li.ij. In menſe ſe
o bꝛuario vltimo ſeriturnõ pabuli ſe⸗
candi ſed colligendi ſeminis cauſa.
Jugerũ occupãt modi ſeptẽ.Serenda ẽ au
tẽ in terra pſciſſa poſt hoꝛã tertiã vel ſecũdã.
cũ ros eſſe deſierit quẽ ferre nõ põt.ſjʒ ſtatim
cooperiẽda eſt ante noctẽ. Nã ſinuda manſe
rit hũoꝛe coꝛrũpit᷑ nociꝭ.O bſeruãdum eſtne

ante lunã. xxv.ſerat᷑.qꝛ ſic ſatã limaces perſe

quunt᷑. Iidoꝛus li.etymologiaꝝ.Herbum a
greco traxit vocabulũ.hoc eni illi oꝛobũ di⸗
cunt.Quod cũ ſit quibuſdam pecoꝛibus in⸗
feſtum:thauros tamen efficit pingues.
¶Actoꝛ. Oꝛobum)vt ſuꝑius diximꝰ)ipſum

„8

8 de w

Tractatus

eſt herbũ ſiue hernũ.cuiꝰnaturã ſub herui cũ
aſpiratiõe vel erui ſine aſpiratiõe noĩbo iã ex

magna parteſuperiꝰ loccongruis poſuimꝰ.

nõnulli medicoꝝ nr̃oꝝ illud eẽ putauer̃t oꝛo

bũ qð nos viciam dicimꝰ. Sed Iſi.hec po⸗
nit ꝓ duobo.⁊ð a nõnullis ꝙ due ſpecies ſũt

q̃ſi vniꝰ generꝭ.vnavicʒ maioꝛ q̃ oꝛobũvocat᷑.

glia vo minoꝛ q̃ vicia ⁊ vulgariter necereon

appelan. Hperationes

¶ Dꝛeaſ.O:obũ om̃e ſiue berbũ cũ ꝑte ama⸗

ritudinis eſt calidũ.Ideo ſplenũ ac renes et
epar purgat.ſcabies ⁊ empetigĩes ſanat:vul

nera quoq; curat:cũ melle impoſitũ deſiccat

¶ Habundanter incidit:aperit: pꝛoijcit pa⸗
rotidas:induratoſq; teſticlos digerit.i¶ Iſa

ac ĩ dietꝭ ꝑticularibo.Oꝛobũ ẽ ca.in pᷣmo qj̊.

ſic.ĩ.ij.vn mũdit᷑icatiuũ ẽ⁊ colatiuũ.mũdatũ

coꝛticibo iureq; de eiꝰ farina facto vẽtrẽ bu⸗
mectat.i¶ Arinã ⁊ mẽſtrua ꝓuocat.cutemq;

clar ificat.nõ tñ płimuʒ aſuefiat:ne ſoꝛte ſan⸗
guinem mingere faciat.¶ Aliqñ ꝑ nares ſan
guinis efficit fluxũ.farina eiꝰ cocta cũ ſepo⸗
tis qð ẽ ſpẽs thuris ydropicis vctericiſq;va
let. ¶ Tꝑata vᷣo cum vino valʒ ſuꝑ rabidiſſi

mi canis moꝛſũ poſita.¶ Rurſus cũ melle tẽ
perata lẽtiginẽ mũdificat vulneriboꝛapᷣatibo

valet. Itẽ calculoſis magnũ ẽ iuuamẽtũ.

Capitulum. cccxxvij.

ALus latine. arabice ſachiliemenie.

o grece blicoci vel bliton. Serapion

li.aggre.capᷣ. Sachiliemenie ſiue ſa

chalaiamena auct. Gal. Sachiliem enie: id

eſt olus iamenũ omnibonotũ. Virtus eiꝰ eſt
frigida et humida in.ij.gra. Iſido. Olus ab
alendo dictũ eſt:eo ꝙ pꝛimũ oleribo quondã
alerent᷑ bomĩes anteq; fruges ederent ⁊ car⸗
nes.Tantũmodo eni oleriby alebant᷑:et ar⸗
boꝝ pomis ſicut aĩalia herbis.Dicitur olus

molle quoddã herbe oꝛtulane genꝰ.¶ Actoꝛ
Olus itaq; generaliter ðꝛ omis berbapꝛecis

pue oꝛtulana que in cibũ ⁊ alimentũ hoĩs aſs
ſimitur. ¶ Unde Iſido. ο aluam ⁊ rapam:
napum ⁊ raphanũ:lactucã:paſtinacã:cepaʒ:
allium ⁊ ſilia deputat inter olera. Nihilomi⸗
nus cum appꝛopꝛiato vocabulo dicit᷑ olus
berba quedam ſpecialis oꝛtulana.

OPyperationes
¶ Auicẽ.Olus aliameni qð eſt i ißoᷣm Dya
ſcoꝛidẽ medicine virtꝰ oĩno nõ eſt.⁊ eſt aquo⸗
ſum ſicut attriplex qð ſapoꝛẽ nõ habet.Et in
boc abũdat plus in oĩbo oleribo.Eſt enĩvebe
mentioꝛis bũiditatis qᷓ; lactuca ⁊ qᷓ; cucurbi
ta. Nutrimẽtũ eiꝰ paucũ eſt. Eius penetta⸗
tio nõ eſt velox:eo ꝙ; penitꝰ nitroſitate pua⸗

tũ eſt. Teſte Galieno frigidũ ⁊ bũidũ ẽ in. ij.

¶ Ex eo fit emplaſtrũ calidis apoſtematibo.
⁊ eiꝰ radix malis vlcerib.¶ Succus eiꝰ cũ

oleo roſeo cõfert ſoda ex aduſtione ſolis oc⸗
cidenti.cõfert etiã tuſſi calide ꝓpꝛie decoctũ

cũ oleo amigdalino ⁊ aqua dulces granati.

¶ Sera. auctoꝛitate Dyaſ.Herba ipᷣa come

ditur ⁊ mollit ventrẽ.⁊ nõ eſt oĩno virtꝰ in ea

ex reb medicinalibo:⁊ habet in ſe aqueitatez
multã pluſ qᷓ; omnia alia olera.⁊ qñ fit empla
ſtrum cum ea ſuꝑ apoſtemata calida confert.
⁊ ſedat ſitim ⁊ tuſſim que fiunt a caliditate.?
ipſum eſt pauci nutrimentiquando comedi⸗

tur⁊ ẽ tarde penetraticis.

cũ radice ipſius vlcerib que dicunt᷑ fauiaqͥ

bus emanat humiditas ſimilis melilit.

¶Et idem auctoꝛitate Habix:eſt fri.? bumi
dum in ſecũdo gradu. Humiditas eiꝰ eſt am
plioꝛ qᷓ; humiditas lactuce ⁊ cucurbite.⁊ ſub
ſtancia eius eſt aquoſa nõ habens inſe groſſi
ciem.quia cito deſcendit ⁊ mollit ventrem.?

ideo modice redditur nutrimentũ ex eo.

oleo roſarum.⁊ confert doloꝛi capitis quiae

cidit a caloꝛe ſolis

¶ Et idem aucto. JIſaac.Qũ ſit emplaſtrum

—— — — — —

— . —e u..— 1R———// — —

— — —

e
ſ

☛ ☛ι M. . ee—

= =

= S

—

☛ . £

—

.
„₰

= ☚ ☛. S.

—

1.
b
ſi
13
4

De Herbis

¶ Et qñ coqͥt herba ipa ⁊ pijcit ſup iam oleũ

amigdalaꝝ ⁊ ſuccꝰ maloꝝ gqnatoꝝ dulciũ ↄſert
tuſſi ſicce q eſt cũ caliditate⁊ aſperitate pectoꝛꝭ.

q ypocras.lauos.i.poꝛos pedũ impoſitoeo

liniri ⁊ cõpꝛimi credũt

Capitulum. cxxviij.

Apauer latine: grece ammone vel

miconiũ.ara.chaxchax. vel cachili

p velchaſchaſi · Sera.li.ag.c.chax

chax.auc.Dyaſ. Papaueris mul⸗
ite ſũt ſpẽs. Hã ex eo eſt domeſticũ
Et iſllud eſtpapauer albũ qð ſemiat᷑ in oꝛiis.

cuicapita ſunt oblõga.⁊ ſemẽ er eſtalbũ.⁊ ex
eo eſt agreſte. Et ſunt eiꝰdue ſpẽs. VUna ẽ hñs

caput depᷣſſum: ⁊ ſemẽ erꝰeſt nigꝝ.⁊ iſtõ vocat᷑

papauer rubeũ.Et alia hʒ caput lõgũ.minꝰ iũñ
altero. noĩat ſeil. ⁊ ex eo eſt papauerocuſſum.
eo ꝙ ſemiĩa eiꝰeo ↄcuſſo cito cadũt.⁊ illud eſt pa

pauer nigꝝ. Et ex eo eſt almulcaran qð naſcit᷑
iuxta mare ĩ littoꝛibo.⁊ illud eſt papauer coꝛnu

tũ:qð hʒ folia Glb nmiln tis glantcin niit
flomos.ſciſſa tñ ⁊ ſummitates altas ſicut folig temp lado pulueriſatur cum 2c
miſcet᷑ cum melle ⁊ cmeditur.ſed contuſumſe
men eius infrigidat frigiditate foꝛti. Et gũmi
eius papaueris ⁊ ſuccus eius eſt opium.
¶ Sed ſeil.i.liquidũ ingredit᷑ plus in medici⸗

papaueris agreſtis.? ſtipitẽ ſimuẽ illiꝰ ſtipiti.

Et hʒ floꝛẽ glaucũ.⁊ hʒ ſemẽ minutũ in vagi⸗

nis ſubtilibo ⁊ longis ⁊ curuis ſicut coꝛnua.⁊
ſicut hʒ fenugrecũ.⁊ ꝓpter hãc ca uſam noiatur

Riratidos ⁊ almicon.⁊ eiꝰexpoſitio eſt coꝛnn⸗
tũ papauer.⁊ ſemen qð eſt incluſum in ilus va
ginis eſt minutũ nigrũ ⁊ aſpeꝝ. Naſcit᷑ in loc
maninis ⁊ aſperis.⁊ latine vocatur memit c.
¶ GBal. vij.ſim. far. c. Micon chirãtes.i.pa pa⸗
uercoꝛnutũ noĩatũ eſt quidẽ ſicca fructu bꝛeʒ
uem connexionẽ habente. ſicut ⁊ fenugreci.et
aſſimilat᷑ coꝛnu bouino.vocat᷑ aũt ab aliquibꝰ
papauer marinũ.qm̃ vi plurimũ ꝓpe mare na⸗
ſet᷑. Virtutẽ aũt hʒ inciſiuam ⁊ abſterſinam.
Opium aũt qð ex ſucco ipſiꝰfit fri.eſt in qᷓrto.

ſic.intertio. Papauer cõponit᷑ ab aperio ⁊ vẽ⸗

to.inde papauer qð vento magis aperit floꝛ.
Igem libꝛo vts. Papauer vnũ quidẽ eſt ixſis
id eſt fluidũ noĩatũ.eo ꝙcito ab eo deſluũt ſe-

mina eius.vel q; ab eo cito defluit flos. Aliud

vᷣo eſt domeſticũ quod eſt oꝛtenſe ⁊ excolitur.
Atuero ⁊ alia duo ſunt papauera ſilueſtria vl

tra hec.vnũ quidẽ q̃ſi depꝛeſſam hñs codiam.

aliud aũtoblongioꝛẽ.hoc totũ aũt eſt oblongi
us ⁊ aridius.huiꝰpapaueris opos.i.lacticiniũ

defluit. VUnde ⁊ quidã noĩant id fluidũ.vᷣtus

aũt omniũ papaueꝝ eſt infrigidatiua. Sed

oꝛtenſis quideʒ qð ⁊ calachitidam noĩant mo/
derate eſt ſomniferũ ſemen aptũ eſui ꝓpterea

quidẽ ⁊ in panib miſcet᷑ id.⁊ cũ melle ꝑmiſcẽq⸗q
tes comedũt. Pꝛimi vᷣo cui cito floꝛẽ defluere
diximus:ſemẽ foꝛtius infrigidat.quocirca ne
quaq; qͥs eo vti inceſſa nter.ſicut eo qð eſt o’n
tenſe.attamen ponũt id in cibis qͥ cũ melle ſiũt
in nitro ⁊ in panib.Tertio vᷣo dicti ſemen ni⸗
grũ exiſtens iam farmacoſum eſt ſufficienter
infrigidãs.Quarto aũt dicti farmacoſius om⸗/
nibo eſt 2 ᷣm ſemen:⁊ ſᷣm codiam:⁊ ᷣm folia:⁊
Ffmopium.i.eius lacticiniũ vehemẽter infrigi⸗
dat vſq; ad toꝛpoꝛẽ ducens ⁊ moꝛtificotionem.

vnde medicieſt vti eo:bene miſcendo cũ farma
cis obtundentib frigiditatis foꝛtuudinẽ.Eſt
em̃ ex quarto ⁊ vltimo infrigidantium.

Pyoperationes.

¶ Pandecta cap.cxlvi. Virtus papaueris do

meſtici dicte ſpeciei eſt qᷓ infrigidat frigiditate
foꝛti.⁊ ilud papauer eſt qð plus ingreditur in
medicinis. VUnde qñ papauer ſimpliciter p.⸗

nitur in medicinis:illud debet intelligi.vñ va⸗

let in medicims ſemen eius:folia:capita:⁊ lac.

Virtus eius eſt frigida in q̃rto gradu

¶Serapion libꝛo aggre.aucioꝛitate Dyaſco.
Dowmeſticipapaueris ſemen inducitſomnum

temperate quãdo pulueriſatur cum pane.aut

Trattatus

nis:valet ſemen eiꝰ: folia:⁊ lac ipſius.⁊ virtus
eoꝝ eſt que infrigidat in quarto gradu. et illa
eſt virtus narcotica ⁊ moꝛtificatiua.
¶ Et idem anc.Gal.Vlirtꝰ domeſtici ⁊ agreſt/
eſt infrigidatiua.⁊ ꝓpterea ſicoquant᷑ ſolia eiꝰ
cũ capitibo in aqua:⁊ fundet᷑ eiꝰdecoctio ſuper
caput facit doꝛmire.⁊ qñ terunt᷑ eiua folia cõ⸗
tritione foꝛti:⁊ miſcent᷑ cum ſanich:⁊ fit inde
emplaſtrũ apoſtematibo calidis ⁊ geriſipile.et
datur ex eo in potu non potentib doꝛmire.
¶ Et terunt᷑ ca pua papaueris recentia.⁊ fiunt

trociſciqͥ deſiceant᷑ ⁊ reponunt᷑ ⁊ admĩſtrant᷑

¶ Et qñ coquunt᷑ capita papaueris in aqua:
donec conſumatur aque medietas. deinde ad
miſcetur illi decoctioni mel.et iterum coquitur

donec coaguletur.⁊ fit inde lohoc eſt valde bo

num tuſſi: ⁊ ſuperfluitatibo que deſcendunt ad
cannam pulmonis:⁊ fluxui antiquo mẽſtruo

rum.quando autem admiſcemus ei acaciam

⁊ ypoquiſtidos fit foꝛtius ad hoc.
¶ Semen vero nigri papaueris teritur foꝛti⸗
ter ⁊ datur inpotu cum vino in fluxu ventris
⁊ incurſu hu moꝛum antiquo ex matrice. Ca⸗
uendũ ta men eſt a nimiyetate vſus eius ne in⸗
ducat ſubeihb:aut litargiam:aut etiã moꝛtem.
¶ Et teritur cum aqua.aut aqua ro.fit empla⸗
ſtrum fronti et tempoꝛibus ad nimias vigili⸗
gs:⁊ ad doloꝛem capitis. S
Et qñ ſumit᷑ de ipᷣo opio ꝑpua qᷓntitas ſicut ẽ
granũ oꝛobi.ſacit doꝛmire ⁊ ſedat doloꝛẽ.⁊ con
fert tuſſi ⁊ fluxui antiqͥ̊.⁊ decoctio papauer al⸗
bi qñ a bluit᷑cũ ea caput facii doꝛmire tempe⸗
rate.⁊ ſi aliqͥs vtit᷑ eonimis inducit ſubeth.
Et ſi ſumit᷑ in potu ↄfert moꝛbis qui fiũt ab
hũoꝛibo qͥ deſcencũt a cerebꝛo.qꝛ repellit eos.⁊

maxie qũſumi᷑ cũ aq̃ pluuie ⁊ vino.⁊ qñ exeo

ſumit᷑ qntitas magna facit ſubeth.et poſtea oc
cidit ⁊ miſcet᷑ cũ mirra⁊ oleo ro.⁊ croco:⁊ diſtil
latur in aurem.⁊ ↄfert apoſtematiboca. oculoꝝ
Et qñ diſſoluitur cũ aceio ↄfert heriſipie.
Et qñ miſcetur cũ lacte mulieris ⁊ crococõ⸗

fert podagre.⁊ fit ex eoſuppoſitoꝛium paruum

ponit᷑ in ano⁊ facit doꝛmire. Eſt autem vſus
opij in collirijs.vt dicit igem Serapion.
¶ Dyagoꝛas autem pꝛohibuit vſumeiꝰin e
tudinibooculoꝛum ⁊ aurium:quoniam debili⸗
tabat ſua frigiditate membꝛa ila.
¶ Anderadas dixit ꝙ niſi adulterat᷑ inducit

cecitatem quib intromitteret᷑:⁊ dixit ꝙiuua,⸗

mentũ eius ſolum eſt in odoꝛando faciẽs doꝛ
mire.alijs vᷣo omibo modis vſus eius eſt malꝰ
⁊ ꝑiculoſus valde.ſʒ hi omes errauerũt.q̃niaʒ
oꝑatio eiꝰ verificat᷑ per experientiam.
Et idem auctoꝛitate Hal. Papauer coꝛni
ium laxat ventrẽ laxatione lemi.vnde abſter⸗

git incidit ⁊ diſſoluit ⁊ diminuit.

Bal. vij. ſim. far. ca. micõ cataputicos. Ra⸗
dix huiꝰ herbe cocta ĩ aqua vſq; ad medietatẽ

epaticos iuuat.⁊ flo.⁊ ſo.valde ſoꝛdida ⁊ male

moꝛigerata vlcera iuuãt.abſcedere aũt abeis

opoꝛtet cũ iã facta fuerint vlcera mũda.intan⸗

tũ em̃ abſtergere natura ſunt.vt ⁊ ipſiꝰmunde

carnis nõ derelinq̃t᷑ qͥd ꝓpter nãq; foꝛtitudinẽ
nedũ ſoꝛdes ſʒ etiã eſcaras vlceris auferunt.
¶ Aui. Species papaueris ſunt infrigidatine
⁊ nõ eſt in ipᷣo ↄglutinatio de q̃ſit curandũ.et
illud qͥdẽ qð eſt nigꝝ:eſt ingroſſatiuũ exiccati

uum. flos eiꝰ⁊ ſolia ↄferũt multũ apoſtema

tibo ſoꝛdidis.⁊ opoꝛtetq'caueat᷑poſtqᷓ; mũdifi⸗
cata fuerint.qꝛ abſtergit abſterſiõe ſoꝛti q̃uſq;
diſſoluit ⁊ diminuit carnẽ. ⁊ ipa qd aufer̃teſca⸗
ras aduſtas q̃ ſuntĩ eis.Et qñ coqͥt radix hui⸗
plante cũ aq̃ vſq; ad ↄſumptionẽ medietad.et

dat in potu decoctio ei ofert ſciatice ⁊ doloꝛiba

epaus.⁊ confert illis qͥ habent in vꝛinis ſuis
velut telam araneã quoꝝ vꝛina eſt groſſa.
Et ſemẽ eiꝰqñ ſumit᷑ in potu in qᷓntitate dua⸗
rum caſuf cũ mellicrato laxat ventrẽ laxatiõe
leui.⁊ flos eius ⁊ fo.qñ fu emplaſtrũ cum eis
addito oleo auferunt fraudulentiã vlcerum.
¶ Sera.auc. Raſis.O piũ ↄfert flurui vẽtris
⁊ vlceribo inteſtinoꝝ:⁊ doſis eſt ab vnodauich
vſq; ad duos.⁊ q̃ntitas occidẽs ex eo eſt.z. ij.
Et dixit ſi detopiũ illis q̃ꝝ vᷣtus diſſoluitur
ꝓpter vigilias curat eos.eoꝙ facit doꝛmire.et
ſic facit reuerti virtutẽ eoꝝ.Etdixit GBal. in li.
de ingenio ſanitatis. ꝓpopium mandragoꝛa 2
iuſquiamus deſiccant vlcera.
D xaſco. capᷣ. de opio. Poteſt autem opium
lacrimas reſtringere collirijs admixtũ:⁊ circũ

linitum reſrigerare. aur ium doloꝛem et tott?
coꝛpꝑis mitigare:illa videlicet rationeq̃ ſomnũ
ſacere dicitur.

Capitulum. cccxxix.
Aritaria lati ne: ⁊ grece alſmen:ant
P prartemon.aut perdition.aut ſideri⸗
iis.aut eraclia.aut quia ſtri agreſte.
gut lbatiam. aut polimi non. arabicetugrega
ria. Pandecta capiculo. xxix. Paritaria ſiue

vxlatini aliqui vitriola viridis habet virtutẽ.

et non ſicca.folia eins ſunt calida ⁊ ſicca in.iij.
gradu.virtutem habet dyafoꝛeticam. Semen
eins eſt frigidum ⁊ bumidũ.i¶ Dyaſcoꝛi.cap̃ᷣ.
Almen ſiue paritaria herba eit que naſcitur in
tectis aut parietibo.haſte ſunt illi minute et
rufe. Folia ſimilia alinos aſpera.⁊ circa ipſiꝰ
haſtas ſemen aſperum habens rebꝰadberens
Virtus eſt eiꝰ ſemini ſtiptica ⁊ frigida.¶ Ga⸗

—u UGq

— — — — H —

2—

—— — — — —

=☛
— —. — —

—

—
ä f — — — —

an
mae

un
mee
e
r

ai
imn
iin
i,
s

De Herbis

lien vi ſim. far c. Eliximen. Quid em̃ perdi

tion no minãt.Alij aũt perthericũ. Alij autes
ſidiritem. Sũt auteʒ alij qqͥ nominãt hanc era⸗
cleam.id eſt aũt ſemini eiꝰvirtus expurgatiua
leuiter.⁊ ſtiptica.frigida ⁊ humida.

Dperationes

¶ Pandecta.ca.vtõ. Paritaria in teſta calefa⸗
cta ſine liquoꝛe loco dolenti ſuꝑponit᷑.vel etiazʒ
decocta in vino qð meliꝰeſt.⁊ cũ furfure ĩ vino
albo aliqᷓntulũ acido multũ ↄfert. Curat etiã
ſic pꝛeparata paritaria frigiditatẽ ſtomachi et
inteſtinoꝝ ⁊ doloꝛem eoꝝ.

¶ Cõtra ſtrãguiriã ⁊ diſſurriã paritaria ĩ aqua

ſalſa coquat᷑ ⁊ oleo ⁊ cathaplaſmet᷑. Jha ſimi⸗
liter cocta ⁊ comeſta valet contra doloꝛem ſto
machi ⁊ inteſtinoꝝ ex frigiditate ⁊ ventoſita⸗
te.Et criſpelle ex ea facie ⁊ comeſte valent con
tra pᷣdicta. Ad eos qͥ ſanguinẽ reijciũt parita⸗
riã tere:⁊ extrahe ſuccũ ⁊ biban.
Dyaſ. Semẽ erꝰ cathaplaſmatibo adbibitũ
ignẽ ſacrũ extinguit.condilomata ſpargit.cõ⸗
bu ſtionibo medicat᷑. Tumoꝛes om̃es compe⸗
ſcit. Puſtulas emendat.
Succus eiꝰcũ ceruſa mixta ignẽ ſacrum ex
tinguit.⁊ herpetas ſi vnctus fuerit

¶ Etpodagricis medicatur cum ceroto cipꝛi⸗

no aut cum axungia apꝛino.

¶ Succus folioꝛũ eiꝰ in qᷓntitate ciati vnius
acceptus tuſſientib antiquis opitulat. Tumo

res faucium gargariſmo aut ſuꝑpunctus com⸗

peſcit. Doloꝛem aurium cum oleo roſeo mix⸗

tus mitiggat.

Bal. Semen eius ſanat vniuerſas flegmo⸗
nes in pncipio ⁊ augmento vſq; ad ſtatum.et

pꝛecipue cõbuſtionibus ſuperplaſmatꝰ. Sed

⁊ ſuccus eius igni ſacro ⁊ doloꝛibaaurium ſleg

¶ Succus eius folioꝝ tumoꝛes faucium gar⸗

gariſmo compeſcit. Et quidã medicoꝝ. His qͥ
longo tempoꝛe uſſierunt pꝛopinauerunt eum
ꝙ amem abſtergateuidentem pꝛebet experien

tiam in vitreis vaſis.

Capitulum trcxxx.

Alma chꝛiſti latine. Arabice NHakala.

p Serapion li. aggre.ca. Nachala ſiue
nachla.Diuidit᷑ diuiſionibus multis

Nam ſunt ramieius ⁊ ſuccus ramoꝝ ipſoꝛuʒ.

⁊ ciphiliones eius:⁊ ſummitates ipſiꝰ ſine ca⸗

cumiĩe.⁊ coꝛtex cacuminis eius.⁊ eſt kafri⁊ re

cens ex eo immaturũ qð eſt ſicut agreſta vue
eſt balach. Idem auctoꝛitate Galieni. Sub⸗

vV j

„

ſtantia ſucci ramoꝝ ⁊ ciffilionũ ⁊ ſummitatʒ

eſt cõpoſita ex ſubſtantia aquoſa tepida ⁊ ter⸗

rea:frigida. ſed coꝛticis ſummitatis ſubſtãcia
eſt in ſeipſa ſiccioꝛ.⁊ nõ eſt in eo humiditas ali
qua.Et ſapoꝛtoti arboꝛis eſt ſtiptieꝰ. AUirtus
eius eſt deſiccatiua.

4 andecta capᷣ.ccccclxij.Cõfert vlcerib pu

tridis.⁊ ſtringit iũcturas.⁊ cõſfert coꝛruptioni
coꝛpis ⁊ oꝛis ſtomachi applicata exteriꝰ:autiĩ
potu ſumpta. Sed ſedumactinas. i. nucleus

ſiue os dactili.qũq; cõburit᷑ in olla ſic alie me

dicine.⁊ cũ extraciꝰſuerit ab igne extinguit᷑ in

vino. ⁊ poſtea abluit᷑ ⁊ ponit᷑ loco tucie in colli⸗
rijs ꝗᷓ ponunt᷑ in oculo.⁊ ſi nõ comburunt᷑ pꝛi/
ma vice combin ant iten. Et virtus eoꝝ eſt ſtip

tica conglutinatiuu. .
Quando miſceturcũ lardo conuenit vlceri⸗
bus q̃ fiunt in oculo ⁊ exitui oculi ⁊ caſui pal⸗
pebꝛaꝝ ⁊ incarnat vlcera. D
¶ Etidem auc. Aben meſuay. Virtus cifilio⸗

nũ eſt frigida in fine pmigradꝰ.⁊ ſicca in me/

dio eiuſdem. Confert acuitati ſanguinis ⁊ co/⸗
lere.⁊ ſtringit ventrẽ.⁊ nutrit nutrimento pau

coꝛ curat doloꝛem ſtomachi.
¶ Et idem auctoꝛitate Raſis. Cifilio ſedat fiu

xum ſanguinis ⁊ colere.⁊ ſtringit ventrem. et

tarde deſcendit a ſtomachi fundo. ⁊ ad eiꝰ de⸗

ſcenſum iuuat zinʒiber conditum.⁊ facit ea q

ſacit kafri.id eſt ſummitas ramoꝛũ palmi vel
coꝛtex ſummitatũ eoauum.

Balienꝰ.viij.fimpli.far.c. Finix arboꝛ.⁊ eſt
palma. Finix arboꝛ eſt. id eſt palma ſtiptica.

participat virtute in om̃ibo eiꝰ partibo.ramoꝛũ
igit᷑ ſucc auſterus eſt ex aquoſa ſubſtantia te⸗
ida ⁊ terreſtri frigida ↄſiſtens.ſimiliter autẽ
huiꝰnature eſt. ⁊ vocat᷑ cenogefalos.i.cefalio⸗
nus eſibilis exiſtens. YFruceꝰ vᷣo eiꝰ ⁊ maxime
dulcis.nõ pauca participat caliditate.eſibilis
exiſtens.ad multũ ꝑuenit vſum.nõ ſolum ex⸗
trinſecus appoſitus vbi cõſoꝛtare quid ⁊ ſicca
re ⁊ ↄgregare.⁊ denſare ⁊ ↄſtringere indigemꝰ

ſeld etiam aſſumptus vi cibus ſimul cum alijs

et ipſe perſe. èä
¶ Quod vero vocatur alacer germen exiſtes
molle palme eandẽ cũ cenogefalo habʒ virtu
tem.qð vero eſt velut rectia eius ſtipticam vir⸗
tutẽ poſſidet.ſiccat aũt plus pᷣdictis cen ⁊ con⸗
ſiſtentia ſubſtantie ſiccius eis exiſtens ⁊ mini⸗
me participans humiditate.
¶ Ande multi in putridinalibus vlceribo e
vtunt᷑.⁊ in farmacijs colligentibo laxis articu⸗
loꝛum ⁊ epatis ⁊ ſtomaticis virtutibo extrinſe⸗

cus. Eſt autem radix huius plante ſiccatiue
immoꝛdaciter virtutis. habens quid et ipſa
ſtipticitatis.
¶ Rabbi moyſes ca. de palma. Coꝛ palme au
get ſperma:⁊ iuuat ad coittum.
¶ Auerrois in ſuo Colliget.Omnes ptes dac
tili ſtipticitatẽ habẽt manifeſtã. Sed fructus
eius cũ maturus aliquã babʒ ſtipuicitatẽ. Coꝛ
tices vᷣo arboꝛis pᷣdicte maioꝛẽ ha bent ſtipti
clcatẽ aliqbo ꝑtiba ipſiꝰ. Pꝛo fructu buius lege
ſupꝛa Dactuus.in capᷣ.cliiij.

Capitulum.ccxxxj.

Alaciũ lepoꝛis.Ex berbario. Palaciũ

p lepoꝛis berba eſt endiuie ſimilis: niſi

AYꝓ ſolia eius magiargen erſtcce ip⸗
ſius ſaxifrageſimilia. YFToꝛes parue ⁊ ſemẽ ro/

tundum:magis tamen q;ᷓ ſaxifrage. Haſcitur

longitudine duoꝝ cubito ꝝ.Aliqui nominant
iſtam herbam domũ lepoꝛis:ſiue palaciũ lepo⸗
ris:ſiue herbã lepoꝛis. Pꝛopterea qꝙ iſta herba
lepoꝛem a melancolia ſua cuſtodit. Naſciax
in locis vmbꝛoſis ſiue arenoſis.

Pyperationes.

—

te
N

)
1

+☛ . £

— —, — –

r

De Herbis

A ¶ Pallaciũ lepoꝛis melãcolicꝭ multũ eſt conue

mẽs. Vinũ decoctõis eiꝰvaletparalitic et ad
colicã paſſionẽ ieiune ſumptũ.

B Raditx ei in vino decocta ꝓuocat vꝛinã. ꝛ bi⸗

bitũ calculũ frangit. Item potatũ ſtranguiriã

curat. diſſintericis multũ ꝓdeſt radicẽ cũ vino
ſumptũ. Hec herba melãcolicis magnũ pᷣſtat

auxiliũ. Radice in collo pendente generat au⸗
daciã: tollitq; timoꝛẽ. Pallaciũ lepoꝛis cum vi
no decocta q̃r.fe.tollit.⁊ om̃ibopaſſionibo ſple

. .

nis ſingulare pꝛeſidiumeſt.

Capitulum. cctxxxrij.

Lantago maioꝛ vel arnogloſſa vel qͥn
p q neru ia vel lingua ariens latine.gre
ce ar nogloſſos. Ara. liſen Albamel.
Pandecta c.lxij. Arnogloſſa.i.plantago.ciiꝰ
tres ſunt ſpẽs. Anaẽ fela.cuiꝰ folia ſũt lata ha
bẽtia qſi fila in froctura ſua. Alia eſt hñs folia
ſtricta q̃ lanceola vocaf᷑.⁊ eſt maſculꝰ.⁊ hʒ fula
vl neruos in fractura ſua.⁊ od id qrq; neruia
vocat᷑. ⁊ ha bent ſtipitẽ mediũ ſemimiba plenũ.
frieſt ⁊ ſic.in.ij.gradu.E ſt alia ſpecies que vo
cat᷑ plantago aquatica.ꝓ q̃ lege barba ſiluana

Sera. li.ag. c. Liien.i.lingua arietis.et eſt

plantago.Et ſubiungit auc. Oxal.dicit autez

Arnogloſſa. ⁊ eius expoſitio eſt lingua agni.

Igeo ꝙ greci arnon agnum vocant:⁊ gloſſos

lingua m. Et ðꝛ enam eptapleuros.id eſt ſeptẽ
coſtas habens.nam in folijs eius ſunt ſepieʒ
coſte abepta in greco.i.ſepiem ⁊ peuros co⸗
ſta.qꝛ habet ſeptem neruoſitates manifeſtas ĩ

ſimilitudmẽ coſtarum laterum animaliũ.C u⸗

ius due ſimt ſpecies. Maioꝛ ⁊ minoꝛ. De mi⸗
noꝛi in ſequenti capiulo dicet᷑. Maioꝛ vᷣo ha⸗
bet virgas aſperioꝛes:⁊ folia lata ſimilia oleri⸗
bus que comeduntur.⁊ vᷣga eius eſt anguloſa
ad rubedinẽ declinãs.cuius lõgitudo eſt vniꝰ

bꝛachij.ſuꝑ quã eſtſemẽ in figura ſua a medie⸗

tate ipſius ſupꝛa.Et habet radices molles et
plures.ſuꝑ quas ſunt pili albi vt groſſitudo di
giti.⁊ reperitur in locis lapidoſis ⁊ hunmidis ⁊
vallibo ⁊ oꝛtis ⁊ pꝛatis.Et illaquidem maioꝛ::
eſt maioꝛis virtutis qᷓ; minoeꝛ.

Dperatio nes

¶ Galienꝰ.vi.ſim. far. capᷣ.de Arnogloſſa ſiue

plantago maioꝛ. DHec planta mixe cẽplexiõis
eſt. Habet em̃ qͥd aquoſum frigidũ.habet aũt
quid ⁊ auſterũ quod eſt terreſtre frigidũ ⁊ ſic⸗

cum quare infrigidat ⁊ deſiccat.⁊ ſᷣm ambo ſe⸗

cundeeſt abſtantie.Quecũq; aũt cũ ſtipticita⸗
te farmaca deſiccant ommbe malis veterib us

vlceribo⁊ reumatibe ⁊ putrefactionibo conue⸗

ninnt. ? ideo etiaʒ diſſinterijs.nam ſluxus ſan
guinis figunt.

Et ſiquod puſtum eſtrefrigerant ⁊ conſoli⸗
datiug ſimul ſunt maloꝝ vlcerum. iam recen⸗
tlium q; veterum. In omiboaũt hmõi farmacꝭ

vel pꝛima vel nulla vltima arnogloſia eſt ꝓpter
ꝓroꝛtionem complexionis.

¶ Nam ⁊ ſiccitas participat ⁊ frigiditas non
ſtupefactiue.ſʒ ⁊ fructus eius ⁊ radices ↄſimi
lis virtutis ſunt niſi ꝙſiccioꝛes ⁊ minꝰ frigide.

ſed fructus quidem piꝰſubtiliũ partiũ eſt radi
ces vᷣo plꝰ groſſaꝝ. Ipſa aũt folia herbe deſic⸗
cate plus ſubtilium partiũ ⁊ minꝰ frigide ſunt
virtutis. eius exalata ⁊ euapoꝛata ſuꝑfluita⸗
te aquoſa. Ipſaꝝ pᷣterea qdẽ ergo radicibo qui

dam ad dentiũ do loꝛẽ vtunt᷑ maſticando.⁊ lo⸗

tionibo ipſaꝝ decoctaꝝ ad opilationes ⁊ epaiꝭ

7 renũ vtunt᷑ eis.

¶ Sed⁊ folijs ⁊ multomagis adhuc fructu.
Participant enim hec omnia abſterime viriu
tis:qu antum decet ea ſ̃ᷣmeſſe.Et in ipia her⸗
ba putatur ſuperari:tamen a multuudine hu⸗
miditatis
¶ Pandecta capᷣ.vtõ.Arnogloſſa.i.plantago
vtilis eſt ad ſiccandũ vulnera ⁊ mundificaduʒ
puiredinem eoꝝ.eparↄſoꝛiat.repugnat ſacro
iuni ne coꝛpus ambiat.valetetia emoꝛroidib⸗
v uij

B.

Tractatus

oẽʒ doloꝛẽ q eſt ex ignis aduſtione refrigerat.
¶ Succ eius cũ albumineoui ſumptꝰliberat
ctericũ. vtilis eſt emoptoicis ⁊ diſſintericis.⁊
fluũt mẽſtrua vel emoꝛroide.vulnera pul⸗
monis curat. Radixeiꝰin aqua cocia doloꝛeʒ
dentiũ mitigat:ſi os ex ila aqualauef. Succꝰ
erꝰ valet ̊ opilationẽ renũ.Delet maculas mi⸗
gras.⁊ ſtringi ſanguinẽ. Herba ipᷣa maſtica⸗

ta doloꝛẽ dentiũ tollit. Succꝰ eius datus qͥrta⸗

nario ante duas hoꝛas acceſſiõis ↄfert. Valet
etiã ad vulnera iccentia cum axungia.
Sera.auct. Gal. Virtꝰeius eſt q̃ incarnat.

Et ↄfert vlceribo coꝛroſiuis om̃ibo ⁊ putredini

coꝝ. ⁊ ꝓpter h̊ ↄfert vlceribo inteſtinoꝝ. ⁊ incar
nat fiſtulas ⁊ alia vlcera antiqua.Et ſemen eiꝰ
⁊ radix ſunt ꝓpinqua bhuic vᷣtuti:niſi quia ſunt
ſiccioꝛa ⁊ foꝛtioꝛa.Etſemen eius eſt multũ ſub
tile.⁊ radix eius eſt groſſe ſubſtãtie.⁊ ipᷣa ↄfert
doloꝛi dentiũ qñ maſticatur:⁊ quãdo fit collu⸗
tio oꝛis cum aqua eius.
¶ Et ſemĩa qͥdẽ ⁊ folia⁊ radix ſũt aperitiuaopi

lationis epad ⁊ renũ ꝓpter abſterſionẽ q̃ eſtin
eis.niſi q ſemẽ etꝰeſt ſoꝛtiꝰin hᷣ ſat.qꝛ in om̃ibꝰ
iſtis eſt vtus q̃ abſtergit ſatꝭ.⁊ foꝛtaſſe eſt vétus

in hac berba dũ eſt recens.niſi qꝛ vincit᷑ ab hu⸗
miditate qᷓ eſt in ea.vnde nõ eſt maniſeſta ſua

oꝑatio ꝓpter ſuã victoꝛiã hu miditatis.⁊ quan
do deſiccant᷑ folia eiꝰſit virius ei ſubtilioꝛ ⁊ꝛ mni

⁊ tennioꝛa q; folia maioꝛis.⁊ babet vᷣgam que

nus frigida. qm aquoſa ſuꝑſluitas q eſt in ea
reſoluitur ⁊ deſtruitur.

Et idem auc. Alexandri. Arnogloſſa retinet

ventrem quando bibitur: ⁊ ſit criſtere cum ea:

⁊ confert febꝛibus tertiane et quartane quan/

do bibitur ſuccus eius.
¶ Oyaſ.capᷣ.de arnogloſſa.Arnogloſſa catha

plaſmatibo adhibita ſoꝛdida vulnera purgat 2

reumata ſiccat. Pꝛofluentiba ſanguinẽ occur⸗

rit. Maculas nigras ⁊ epictidas curat.⁊ cica⸗

trices vulneꝝ facile ducit. Semẽ eiꝰ tunſum⁊
in puluerẽ redactũ ⁊ vulneri aſperſum ſanat.
Vſtionibo ſingulare pᷣſidium eſt.
¶ Moꝛſibca ninis auxiliuʒz pᷣſtat.⁊ tumoꝛib⸗
⁊ ſcroſis maxime ſi cũ ſale imponat᷑. Cocta vᷣo
folia ipiꝰcum aceto ⁊ ſale diſſinterijs ⁊ ciliacis

opitulant᷑.maxime ſi cũ lenucula adhibeãtur

vdropicis cocia ſuccurrit. Epilenticis ⁊ aſma⸗
ncis pdeſt accepta. Succus eius vulnera oꝛis
purgat gorgariſmo. ððU

Capitulum. cccxxxiij.

Laãtago minoꝛ Sera.li.ag.c.Liſen

p eſt plantago. Cuiꝰoue ſunt ſpecies

ſcʒ maioꝛ ⁊ minoꝛ.De maioꝛi iã dictũ
eſt. Sed minoꝛ habet folia ſubtilioꝛa ⁊ minoꝛa

R AX

B

—
——

inclinat᷑ verſus terrã:multos ramulos habẽ⸗

tem. 2 flos ereſt croceus.⁊ ſemen eiꝰeſt in ra⸗

dice lingne.¶ Dyaſ. c. Arnogloſſos. Eins ge⸗
nera ſunt duo. Unũ ðꝛ polipleuron. Eſt etiam
aliud:ſed minꝰ. Minus vᷣo habei minuta fo⸗

lia ⁊ anguſta ⁊ lenia. vᷣga eiꝰ multos habet an
gulos inclinata ad terrã. ſloꝛem viridem bñs.

ſemen ſuper ipſam virgam. Naſcitur po in
cardiarijs locis.

HPyperationes.

Dyaſ.c. de Arnogloſſa inqᷣt. Minoꝛis plan

taginis ſuccus collutioni daturoꝛis ex ſolijs
⁊ ſanguinantes gingiuas curat.
Item ſuccus tepefactus ſomẽto ventris do⸗
loꝛem tollit. Snccus bibendus eſt eis qͥ puru
lenta reijciũt cum ſanguine. In ſerpẽtij moꝛſu
plantago minoꝛ trita cũ vino ſumit᷑.
¶ Comeſta autem ſola vel cum lenticula cocta
⁊ oleo viridi cum aceto diſſintericos ⁊ ſtoma⸗
ticos curat. Si cui vunlnus ſecus oculum vel
naſum natũ fueru:ſuccus eius cum lana mol
li impoſitus ꝑ dies nouem curat.
Icẽ ſucci erꝰ cocleariũ vnũ bibituʒ lũbꝛicos

excludit.ſili facpiſtura ĩ vmbilico poſica. Si

— —

N

1

De Herbis

q̃ duricies ĩ coꝛꝑe naſcit᷑ herbã piſtatã cũ axun

gia ſine ſale q̃ſi malagina impone.Succꝰ er

in aqᷓ mulſa ante duas hoꝛas acceſſiõis potui

da q̃rtanarijs ⁊ miraberis eiꝰ effectum.
¶ Ad podagrã ⁊ omnem neruoꝝ doloꝛẽ vel tu

moꝛẽ: ſolia eiꝰ piſtata cũ modico ſale optimuʒ
eſt. vulnera recentia cũ axungia veteri curat ſic

⁊ parotidas. Si cui pedes doluerint ex itine⸗
re cũ aceto impoſita tumoꝛẽ ⁊ doloꝛẽ tollit. Fi
ſtulas tunſa ⁊ impoſita facilime ſanat.
¶ O m‚̃es difficultates veſice ſolia et radix eiꝰ
potata foꝛtiter medentur.quia abundãter in
frigidant ⁊ deſiccant ⁊ repꝛimunt ꝓpter qð ad
vlcera maligna ⁊ reumatica ⁊ putrida iuuant
Herba ipſa diſſintericos iuuat:⁊ emoꝛroidas
repꝛimit. Aſta infrigidat ⁊ glutinat.deſiccat
em̃ abſq; moꝛdicatione.

¶ Semẽ aũt eiꝰ⁊ radix ſilia ſũt vᷣtute ꝓpter qð

ſiccioꝛa ſũt ⁊ minꝰ frigida. Semẽ pᷣterea habʒ
ſubtiliãdi vᷣtutẽ.ſolia extenuãdi.radix ĩpinguã
di q̃ maſticat᷑ in doloꝛe dentiũ.Ad oꝛis etiã la⸗
uationẽ facit ⁊ epatis ⁊ renum emfraſim.
Multi dicunt radicem eius collo ſuſpenſaʒ
ſcroſas naſci non dimittere. Hecpꝛedicta etiã

Serapion reſert auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis:licʒ

per alia verba.

,
4

7

Latanꝰ arboꝛ.Pãdecta.ca. ccxxvij.
p Dulb vel baccam arabice.grece ſuffi
re.latine platanꝰ arboꝛ vel ſcotanum.
Vbi ſciendũ ꝙ ſcotanũ q̃ in Hiſpania tingũt
pãni.⁊ nos vocamꝰeã barʒi.⁊ eſtplatanꝰ arboꝛ
vt pʒ ꝑↄcoꝛdiã Auicẽne eiꝰcapᷣ.cũ Dyaſ.capᷣ.
de platano.⁊ ꝓfert velut nuces paruas.vt Jo.

.„

ſerap̃.ca. de dentifrigijs. Item in Dyaſco. hm

tranſlationem arabicã ca. de Pplata no. Arbi /

troꝛ platanũ eſſe dulb. Item Stephan? cap.

de platano. Platan?eſtdulb. Sera.li.ag.capᷣ.

Dulb. auctoꝛitate yſaac. Dulb eſt arboꝛ mag

na extenſa.habẽs folia magna ſimilia palme
ma nus hoiĩs ſimilia ſolijs kerue.niſi qma ſunt
minoꝛa.quoꝝ ſapoꝛ eſt amarus ponticꝰ.⁊ coꝛ
tex ligni eiꝰ eſt groſſus rubeus.Coloꝛ vᷣo ligni
eius qñ ſcindit᷑ eſt medius inter glanucedmem
⁊ rubedinẽ.⁊ habet floꝛem paruũ lenem glauci
coloꝛis. In cuius loco qñ cadit naſcit᷑granum
aſperũ glaucũ vergens ad ruboꝛẽ.puluerulen

tum in ſuper ficie ſicut granum catapucie.hec

m Vyſpania vocatur palma cbꝛiſti cum qua
ibidem tinguntur panni.ſimiliter ſolia eiꝰſimi
lantur folijs elleboꝛi nigri.¶ Gał vij. ſim. far.
capᷣ.de Platano inquit. Subſtantia eius eſt
fri.⁊ hu.nõ longe arebus temperate cõplexio
nis. Oyaſco. cap.de platano. Platanus habet
virtutem fri.et hu.

Dperationes.

Balienꝰ. Folia eius recentia qñ teruntur et
ponunt᷑ ſicut emplaſtꝝ ſuꝑ apoſtemata qᷓ fiunt
in geniculis:ſedat eas ſedatione manifeſta.ſʒ
coꝛticis eius vᷣtus eſt q̃ deſiccat adeoqꝙ coꝛtex
ipᷣe coquit᷑ cũ aceto:⁊ ↄfert doloꝛi dentiũ.
¶ Nux vero eius qñ adminiſtratur cũ axun⸗
gia:confert apoſtematibus que accidunt a cõ
buſtione ignis. Coꝛtex eius qñ cõburit᷑ eſt me⸗
dicina deſiccatiua abſterſiua.Conſert egruu⸗

dini cũ qua eleuat᷑cutis ⁊ cinis eiꝰ curat vul⸗

nera in qͥbeſt ſoꝛdes ⁊ putredo. ꝓpter nimiam
humiditatem exiſtentem in eius loco.
¶ Et opoꝛtet ꝙ caueatur multum a puluere qͥ
eſt in folijs eius ⁊ in fructu.quia eſt nociuus
valde canne pulmonis. Ideo qꝛ deſiccat mul⸗
tum et inducit aſperitatem.⁊ nocet voci et lo/
cutioni:⁊ etiam vſui ⁊ audituũ:ſi cadit in auri
bus vel in oculis.

¶ Dyaſ.Empla ſtꝝ eius ſedat apoſtemata ca⸗
lida q̃ fſt in genu.Et qñ coꝛtex eius ⁊ nux eiꝰ

cõburu nt᷑ᷣ.⁊ fitemplaſtꝝ cũ eis ⁊ adipe poꝛci⸗
na aut arietina ↄfert viceribs putridis. Simi
liter ⁊ eius cinis facit ſolus bo.
v liij

Capitulum. erxxxiiif.

3

B

D

Trattatus

¶ Et qñ coquunt᷑ folia eiꝰ recentia cum vino.⁊
fit emplaſtrũ cũ eis:pꝓhibei curſum humoꝛum
ad oculũ.⁊ reſo luit apaſtemata flegmatica. et
Ijñ coꝛtexcoqu t᷑ cum aceio:⁊ fit collutio cum
eo:cõſert doloꝛi dentium. 4
Et qñ fructus eius recens bibitur cum vino
confert moꝛſibus venenoſis.⁊ quando admi⸗

niſtratur cũ axungia curat cõbuſtionẽ ignis.

Et puluis folioꝝ eius quando cadit in oculuʒ
aut aures nocet multuʒ. Similiter et puluis
qͥ eſt ſuꝑ fructum eius. Sè”è”ðÿMẽM
¶ Coꝛtex eius cum vino ſcoꝛpionum ictus re⸗

eſt inutilis.

ſtringit. Lanugo folioꝛum oculis et auribus

. . —ʒ“ .

Capitulum. ctxxrv.

Aliurus. yſið. Caliur?eſt herba aſper

p rima ⁊ ſpino a. Gloſa ſuper Eſaiam
xiiij.c. Paliurꝰ tanta ſpinaꝝ circũda⸗
tione denſcit.vt pꝛo aſperitate vix tangi poſſi.
Pliniꝰ i.xiij Cirenaica regio.lothon pꝛepo⸗

ſuit ſue paliuro. Fructicoſioꝛ eſt hec fructuq;

magis rubeus.cuius nucleus nõ ſimul man⸗
ditur Jocundus p ſe:aſq; ſuauioꝛ vino.quin
2 vina ſucco ſuo cõmendans.

OPoperationes.

Pliniꝰ li.xxiiij ſaliuri quod eſt genꝰſpine:
ſemen eius afari ʒzuram voca nt. Cõtra lerpen
tes efficaciſſumum eſt. Item calculoſis et tuſſi

folia vim aſtrictoꝛiã habent.

Radix dicuiit pãnos: collect ões vomicas

vꝛinas tra hit potata. Decoctũ eiꝰ in vino aluũ
ſiſtu. Serpentibo adueriat᷑. Radix pᷣcipue da
tur in vino. Bacce purgationi mulieꝝ ꝓſunt.
LCiliacis.diſſintericis.coleric ꝓdeſt:radix de
cocta ⁊ illita extrahit infixa coꝛpoꝛi. Vtiliſſima

q̃̊ʒ iumoꝛibo eſt ac luxatis.

¶ Oyaſ. Paliurꝰ eſt q̃ ab alijs acus palearis

dðꝛ.vel cicer domeſticũ vocat᷑. Yolia eiꝰ⁊ radix
ſtiptice vᷣtutis ſunt.ita vt ventrẽ fluentẽ ↄſtrin⸗
gant. In h̊ q̊ dyafoꝛetice vi tun ꝑticipãt.vt in
veſica lapides frangãt.⁊ ex toꝛace atq; pulmo

ne ſputamĩa flegmatica cum hu moꝛe educa nt
Dicit᷑ ⁊ lauaria.eo ꝙ pleriq; exea lauant. De⸗
men illiꝰbibitũ tuſſim cõpeſcit Lapides veſice

frangit.moꝛſibo venenatis occurrit.
¶ Eius elixatura bibita ventrẽ ſtringit.vinã

ꝓuocat. Venenis acceptis obuiat. Yolia eius

vt cathaplaſma impoſita curant apoſtemata ſi
ſint recentia.radicibus quoq; ſicin⁊ folijs eſt

virtus ſtiptic.

Capitulum. cerxxxvj.

2—

2= WW— RT—— —,. —RTã—ã— S e

en

ſi H

De Derbis

Aſtinaca domeſtica yſidoꝛꝰ dicit: eo
p ꝓradixeiꝰ ſit pᷣcipuꝰ hoĩs paſtus.Eſt

em̃ odoꝛatu iocũda:cibo delectabilis.

Palladiꝰli.iij. Raſtinaca vere ſerit᷑. Pꝛimo ſe⸗
mine ponit᷑ ⁊ plantis loco pingui ⁊ ſoluto altiꝰ
paſtinaco.raraq;ʒ ſtatuẽda eſt robur accipiat.
¶ Pliniꝰli.xix. Cignoſioꝛa ſunt oꝛtulana q̃dã
a nobis poſita in cartilaginũ genere. mirumq;
ſapoꝛis vehementiã om̃ibo ineſſe.Ex bis vnũ
eſt genꝰ paſtinaceſed agreſte qdᷣ ꝓuenit ſponte
ſchaphilinis grece dicitur. Altera voſcʒ dome⸗

ſtica: ſerit᷑ radice vel ſemie. Pꝛimo vere vel

autũno vt placet higino Febꝛuario. Augu ſto

Septembꝛi Octobꝛi.ſolo qᷓ; altiſſime refoſſo

vrilis eſſe incipit an nicula vtilioꝛ yma.gratioꝛ
antumno.patiniſq; maxime.Et ſic q̃; virtus ei
eſt intractabile.¶ Sera.li.ag.ca.Lezar.ideſt
paſtinaca. Eſt ex ea domeſtica et ſilueſtris.
Domeſtica quidem eſt nota.Et illa habet ra⸗
dicem in longitudine vnius palmi boni odo⸗
ris:que comeditur. H

Dperationes.
¶ Bal. viij.ſim.ſar.c. Staphilinũ.i.paſtinaca
Domeſtca qͥdẽ debilioꝛ.ſilueſtrꝭ vᷣo ſoꝛtioꝛ eſt
adoĩa.Domeſtiea vꝛinas mouet:⁊ mẽſtrua ꝓ

nocat.⁊ tota qdẽ herba.maxiĩe vᷣoſemẽ⁊ radix
Habet ãt ⁊ qͥd abſterſiuũ in ſe.quocirca ⁊ fage
denoſa vlceꝝ quidem cũ folijs viridibo ⁊ melle

cathaplaſmant aut mũdiſicont.
Et idẽ in libꝛo de cibis.c.de paſtinaca.Radi
ces haꝝ domeſticaꝝ comedũt᷑. Alimentũ qͥds

X

minꝰrapis habẽtes calefaciũt aũt maniſeſte.

id eſt in medio ſecũdi gradꝰ:⁊ humectãt in pꝛi
mo gradu.⁊ aliqᷣ aromatiʒans. indigeſtibili
tas qͥdem igit᷑ſimiluer ipſis ineſt ⁊ alijs radici

bus. Arinatiue aũt ſũi.Et ſi abundat aliquis

ipᷣaꝝ vſu mali chimi generaen.

¶ Silueſtrẽ paſtinacã qͥdã vocãt danueũ:magę/

vꝛinatiuũ qͥdẽ exiſtentẽ.magꝭ ãt medicinalẽ iã

⁊2 multa decociiõe indigentẽ ſi debeat quis co⸗
medere ipᷣm. De illa lege capᷣ. Daucus.

¶ Dyaſco.Paſtinace vis om̃is in radice ⁊ ſe
mine conſtituta eſt. Diſſintericis quoq; vetu⸗
ſtis vtilis eſt. Dentes eius radice circũdati cre
duntura doloꝛib releuari.

Capitulum. cccxxxvij.

Aunis poꝛcinus latine. Arabice Bu⸗
p thoꝛmarien. vel alcharincha vel arta⸗
tanita.grece vᷣo leucopodion vel cicla
minꝰ. Abi ſciendũ ꝙ Auiceñ.li.ij.c.de Arta⸗
nita.dicit ꝙ archarincha vel artanita eſt cicla
men.et eſt panis poꝛcinus.¶ Sera.li.aggre.

ca. Buthoꝛmarien. Dicit buthoꝛmarien. id eſt
Ciclamen. Almanſoꝛ capᷣ.de Apoplexia. In
criſteri nanq; quod facit ponit artanitam et
buthoꝛmarien.credoq ſit erroꝛ ĩ ſcribẽdo.qm̃

buthoꝛmarien ᷣm Sera.eſt ciclamen. Ei ar
tanita ſfm Auiceñ.eſt ciclamen.¶ VUnde Se⸗
rapion libᷣ.aggre.aucto.Dvaſco. Buthoꝛma
rien.i.ciclamen.⁊ habet ſolia ſimilia plante:
que ðꝛ ciſſus.i.edera.niſi quia ſunt maculata
maculis albedini trahentibi.⁊ habet virgam
ad nigredinẽ tendentem ſine ſolijs.cuiꝰlongi⸗
tudo eſt quatuoꝛ digitoꝝ ⁊ amplius.ſupᷣ quam

eſt ſlos ſimilis roſe rubeus aut purpureus.et

habet radicem nigrã groſſam.rotundã.latam
2 pᷣſſam ſimile rape.naſcitur in locis vmbꝛo⸗
ſis.maxime ad vmbꝛã arboꝝ. Et incidit᷑ hecra
dix ⁊ ſiccat᷑ ſicut ſquilla.iſ Dyaſ.ca.deciclami
ne ſm tranſiationẽ noſtrã. Ciclamẽ.i.panis
poꝛcinus.ſolia habet ſimilia ciſſos.⁊ vario co⸗
loꝛe picta.inter queſunt et alba folia.tyrſus ei

eſt nudus ſine folijs vnius palme.habens in

fummo floꝛes roſeos vel purpureos.cuius ra⸗
dix nigra eſt. intus vero alba ⁊ groſſa et lata
ſicut rapa.¶ Balienꝰ.vij.ſim.far.c.de Cicla⸗
mine.Ciclaminus varius virtute eſt etenim
abſtergit ⁊ incidit ⁊ attrahit ⁊ dyaſoꝛat.palam

Trattatus

em̃eſt ex actibaqͥ ſᷣm partem. Etſubdit.Alius
vero cicdlaminus:quẽ quidã Ciſſanchomium
nominant.eoq; odoꝛe ⁊ floꝛe aſſimilatur. Radi

cem inutilem ha bens.fructũ vero habet ope/

ratiu um ſufficienter. ¶ Plinius cap.de cicla⸗
mine. Ciclamen.id eſt panis poꝛcinus.in fo⸗
lijs eſt ſimile ciſſos in figura.Et ſunt coloꝛe va
ria. radixnigra ⁊ rotunda:in medio depꝛeſſa.

Eſt eityrſu nudos cum floꝛe purpureo. Eſt

aliud genus ciclaminis.quod appellant cicla⸗
temon.folia habet ciſſos ſimilia:ſʒ minoꝛa.ha
ſtam groſſam ⁊ nodoſam.que haſta ſi arboꝛeʒ
pꝛoximam habuerit:adheret illi. floꝛem habet
albũ ⁊ odoꝛatũ.ſemẽ butruoſum? ſimile vnis:
⁊ velutciſſos. Guſtũ habens muſcilaginoſum
⁊ viſcidũ.ſed inutile.locis aſperis ⁊ aridis na⸗
ſcitur. Jdem. Ciclamen ca.eſt ⁊ ſic.in.iij.gꝗdu.
qui ⁊ caſſamꝰ panis poꝛcinꝰ⁊ malum terre ap
pellatur. Radix eituburoſa.que quanto maio
res tanto melioꝛes.ſic ꝙ ipſa radix recens ⁊ ex⸗
ſiccata magnã habet efficaciam.ſed recens ma
ioꝛem ha bet.Debet autem circa finemautum
ni colligi.⁊ in quattuoꝛ pa rtes ſcindi.⁊ cũ filo
ſuſpendi.⁊ parum ad ſolem ponatur:⁊ in vm/
bꝛoſo loco exſiccetur. Habet autem virtutcẽ dil /
ſolutiuam ⁊ conſumptiuauam.

PHypprerationes.
¶ Pandecta.ca. xiiij.ad emoꝛroidas inflatas ⁊
nõ fluen tes:ſed exteriꝰ apparẽtes ſuꝑaſpergat
puluis eiꝰ:vel illiniat᷑ ex ſucco eius ſi interius
latitãt.iniciãt in modica q̃ntitate ꝑ criſtere.
¶ Ad menſtrua ꝓuocanda ⁊ matriceʒ mũdiſi⸗
candã triferã magnã reſolue m oleo muſcelli/

no vel cõmuni.⁊ buliat in igne cũ ciclamine ⁊
de bombace in h̊ intincta fiat ſuppoſitoꝛiũ

¶ Contra tenaſmonẽ ex flegmate vitreo ſuccꝰ
radicis eius cum oleo cõmuni in ipſo pomo
buliat ⁊ bombix intincta ſuperponatur.
¶ Contra vicium ſplenis.malũ terre in mul⸗
ta quantitate mundatuʒ ⁊ contritum. per ſex

dies in vino ⁊ oleo moꝛetur:vt ibi marceſcant
cuius colature addatur cera⁊ parum aceti:et
decoquat᷑ ad ſpiſſitudinem:pꝛecedentibo alijs
mollificatiuis.hoc efficax eſt ſi poſtea inunga
tur:vel ex ſucco eius vel ex puluere.ſi deeſt ſuc⸗

cus.confice cumoleo ⁊ cera in modũ vnguen⸗
ti:⁊ inunge egrum ſepe.
¶ Contra apoſtemata excauſa frigida.q̃ non
poſſunt rumpi pꝛe ſpiſſitudine cutis.pomum

ipſum conteratur ⁊ in oleo buliat ⁊ calidum
ſuperponatur aut per exterioꝛa purga bitur.

¶ontra fiſtulam tenta de radice eius facta
ſi imponat᷑os amplificat.⁊ os aliquod ſi inte

rius fuerit attrahit vt melius cum tenaculis at

Balienus. Buccus ci

trabi poterit.puluis eius carnem ſuperfluam
coꝛrodit. Cõtra polippum puluis eius ſuꝑ⸗
aſpergat᷑ ſuꝑ ſtuellum qͥ in naribpponatur.
Dyaſ.Radix eius cum aqua bibita: flſegma
7 tumoꝛes ꝑ ventrẽ deponit.mẽſtruis imperat
ſuppoſita ⁊ bibita.Et ðꝛ ſiſuꝑ radices eius mu
lier pꝛegnans tranſierit aboꝛſum facit.
¶ Diu parturiẽtibo ſub ſemoꝛa poſita citiꝰpa⸗
rere facit.Cum vino bibita venenis cõtraria
eſt. quã maxime bibẽtibo lepoꝛẽ marinũ catha
plaſmatibo adhibita moꝛſus venenatos ſalu⸗
berrime curat. Vino mixta aut bibita cũ paſſo
aut cũ mulſa aquata in modum.ʒ.iij.vctericos
purgat ⁊ ſpleneticos.⁊ ſi inoleo calido cooꝑti
fuerint vt ſudare poſſint bonum eſt:quo ſudoꝛe
inuenies coleramrufam deponere

Succus eius melli mixtus et naribus im⸗

miſſus caput purgat. Tunſa ⁊ ano ſuppoſi⸗
ta humoꝛes deponit.Trita ⁊ vmbilicoimpo⸗
ſita ⁊ ſuper pectinem ventrem mollit. Caiha /
plaſmatibus adhibita tumentem ſplenem at⸗
tenuat:⁊ ſucci eius.ʒ.ij.accepte cum modico vi
no hec potiſſime facit.
iclaminis emoꝛroidas
aperit ⁊ ꝓpuocat violenter ad egeſtionẽ in lici⸗
nio axppoſitꝰ.ita aũt ⁊ cũ his q̃ in ſclirata ⁊ ſcro
fulas:⁊ om̃es alias duricies euapoꝛãt.O poꝛ
tet aũt vt puto eſſe bibendũ aquã eius vſq; ad
tres.ʒ.vel cũ vino dulci vel cum mellicrato.Et
ſubdit. Eſt clia ſpẽs ciclaminis cuiꝰ radix eſt
inutilis.fructus vᷣo eſt oꝑatiuꝰ ſufficiẽter.quo
circa ⁊ cum vini albi ciatis duobo bibitꝰpluri
bus diebus ſanat ſplenes.mouenset vꝛinas ?
ventrem ſubducens.
¶ Auicenna li.ij.c.de Artanita.i.panis poꝛci
nus. Artanita illud quod ð ea adminiſtratur
eſt radix eius que eſt inciſiua:reſolutiua.⁊ eſt
bona doloꝛibus iuncturaꝝ.⁊ vtriuſq; anche.
⁊ facit ſternutationẽ.⁊ vehementer aperit opi⸗
lationem:⁊ conſtrictionem narium ⁊ colato⸗
rij.⁊ confert ſingultui.⁊ eijcit ſemen.Et eiꝰde⸗
coctio valet puncturis venenoſis.⁊ ſimiliter
ſyrupus eius locoeius ponitur in iuuamẽto
quod efficit venenis equale pondus de ariſto
logia lõga ⁊ ſemine citri ⁊ mentaſtro.
¶ Johãnes meſ.c.deartanita:Artanita ẽ pa⸗
nis alcurnit:vel panis poꝛcinꝰ.⁊ ab alijs pa⸗
nis fauniðꝛ.⁊ inueniunt᷑ ex eoparũ ⁊ magnũ
Magna aũt radix eſt in modũ rape rotunde.
cuiꝰ pars exterioꝛ eſt terrea nigra.interioꝛ aũt
alba.Et eleuant᷑ radices ſuꝑ frondes ⁊ floꝛes
fim ſemitã violaꝝ ſubalbidarum ſine eleuatio⸗
ne ſtipitis ſupꝛa radices. Paruũ aũt habet ra
dices ſubterraneas plurimas in modum auel
lane:⁊ cicerum.Cꝗ.et ſic.complexionis eſt in

1

lc⸗
ſo
voe
ad
Et
eſt
e
lon

P

. . .
. .

De Herbis

in pncipio tertij gradꝰ.⁊ eſt inciſiuũ ſubtiliati
uũ.calefa ctiuũ.reſolutiuũ.abſterſuũ.mũdiſi
catiuũ.⁊ aperitiuũ opilationũ.Et eſtex rebus
ſudoꝛẽ exuberare faciẽtibo.⁊ ex maxie mũdifi

cãtibocutim:⁊ reſoluẽtibo feditatem eius.

¶ Et dixit Serapion. Accipe ſuecus eius 3.

iiij. ⁊ diſſolue cum ʒuccaro⁊ coque vſqʒ adter⸗

tiam partem.⁊ pꝛopinetur in mane. eſt enim
medicina certa ad yctericiã. Et dixitgrecus.
Succus eius cum mellicrato aut ſeca niabin.
⁊ pꝛopꝛie de quolibet partes equales cocte⁊
ſumpte ſᷣm ſuperioꝛẽ decoctionẽ ſi ũt medicina
experta ad yctericiã citrinaʒ. Ponit q̃ʒ mel.in

eodem capitulo duas deſcptiones vnguenti
deartanita.quas ibi require.
¶ Idem Jobãnes meſ. Solutiõe educit fleg⸗
ma muſcilaginoſum ſumpiũ ⁊ ſuppoſitũ:⁊ etiã
liniũ ſuꝑ ſemur. Et ↄfert coliceſiegmatice.et
ei q;̃ ſit ex retẽtione fecis.⁊ eſtexrebomũdifican
tibo caput ⁊ oculos.⁊ ꝓpꝛie purgat caput pur⸗
gio ex eo facto.⁊ abſcindit emigraneã frigidã
⁊ ſodam.⁊ ↄfert tremoꝛi ⁊ paraliſ.
¶ Ec dicitur ꝙſuſpẽdatur in collo mulieris ra
dix eius ipᷣa non cõcipit.⁊ linitur exeo anus
confertegreſſui eius.

if.

Eonig latie ara. Pinuſer grece pentere
pPbon velgentaboꝛam. vel pernia. vel gli⸗
liſide. Sera.li.ag.c. peonia.qauc. Dya
ſco. Peonia eſt arboꝛ.⁊ eiꝰ dueſũt ſpẽs.ſcʒ ma⸗
ſculus ⁊ femina. Et maſculi ſunt folia ſimilia

folijs nucis.⁊ radixeiꝰeſt gro ſiẽ digitꝰ:⁊ lon
albꝰ. Femine

ga lõgitudine palmi.coloꝛ ei
vo folia ſunt ſimilia folijs ſmyrnion.⁊ ſup ſũ⸗
mitates ramoꝝ eiꝰ ſunt ſiẽcamerule.⁊ apparẽt

in eis grana rubea ſicut ſanguis parua ſimilia

granis granati.Et inter illa granaſunt ſemi⸗
nanigra ſeu pipurea.⁊ radix ipſiꝰeſt ramoſq
⁊ radices eiꝰſunt ſimiles glandibo.vij.vel.viij.
ſimiles radicibo qffodilloꝝ. Idem aucio. Gat᷑
Subſtantia eideſt ſubtilis.⁊ ſapoꝛ eius ẽ ſtip⸗
ticus pauca ſtipticitate cũ dulcedine. qñ diu
maſticat᷑ aparet in ea acuitas ⁊ moꝛdicatio
amaritudo pauca virtus eius eſt que calefa⸗
cit caliditate pauca.⁊ deſiccat deſiccatõe foꝛ/
ti. ¶ Auceñ.li.ij c.de peonia. Peonia alia eſt
maſculus ⁊ alia femina. Maſcnlus quideʒ ra⸗

dices hʒ albas groſſas vt digitũ.ſtipticum ha⸗
bẽs guſtũ.⁊ femĩia bʒ radices in plurimas par

tes diu iſas ⁊ ramos.eſt ca.⁊ ſic.vehementer.
In ipaſunt exiccatioꝛ ſtipticitas cũreſolutio
ne ⁊ aper ione ⁊ ſubtiliatione ⁊ inciſione ⁊ ab⸗
ſterſiõe. Et qñ maſticat᷑ vna hoꝛa apparet poſt
eã acuitas ad ſtipticitatẽ declinãs.i yſidoꝛꝰ.
SPeond ðꝛ a peone medico a q̊ inuẽta ꝑhibet᷑

Hancqdã gliciſidẽ vocãt. eoꝙ dulcis ſapoꝛis

ſit. vel penterobinam a numero granoꝝ. vel vt
alij dactilos aſimilitudie digitoꝝ.naſcit̃ autẽ
in inſulis.i¶ Ex herbario. Peonia in ſũmitate
hʒ maligranati magnitudinẽ q̃ noctu lucet q̃ſi
lucerna.⁊ hʒ granũ cocti ſimilẽ.noctu a paſtoꝛi
bus inuenit᷑ res eſt ſaluberrima.

Dperationes
¶ Pla. Peonia ca.eſt ⁊ ſic.in.ij.gra.Hecↄtra
epilentiã hʒ vᷣtutẽ occultã collo patieẽtꝭ ſuſpẽſa
vcteſtat᷑ Gal.de quodã puero.cuiꝰcollo dũ ſu⸗
ſpenſa erat non patiebat᷑.ea vero ſublata moꝛ⸗
bo affligebat. Sed quidã dicũt h̊ nõ de quali
bet verũ eſſe:ſed de quadã ſpecie tm.Ad idem

valet puluis eius datus in ſucco pigani.Con⸗

tra paraliſim datſuccus eius cũ vino decoctio
nis caſtoꝛei. Contra ſtranguiriã ⁊ diſſurriam
datur vinum decoctionis eius pulueris.
Conſtan.in libꝛo graduũ. Peonia eſt in. iij.

gradu ca.⁊ ſic. Quida m habet ponticitatis.⁊

quidam dulcedinis. Qua maſticata ſentitur V
inoꝛeamaritudo modica cum aliquanto acu/

mine. VUnde pꝛouocat menſtrua cum melle bi

bita. Epatis ⁊ ſplenis opilationeʒ cũ acumine
aperu ventrem cõſtipat cum ſua ponticitcte.

Tractatus

Ideoq; cum vino bibit dyarriã in inteſtinis
curat.epilenticos quoq; iuuat.

₰

Auic. Peonia ẽ ca. ⁊ ſic.vehemẽter. In ipſa
ſunt exſiccatio⁊ ſtipticitas cũ reſolutõe ⁊ aper⸗
tione ac ſubtiliatõe ⁊ inciſiõe ⁊ abſterſiõe.⁊ qũ

maſticat parer oſt eã acuitas ad ſtipticita⸗
tẽ declinãs.Abſtergit v
fert podagre.confertepilentie:ita ꝙ etiã ſuſpen
ſa. Et vt inqͥt Judeꝰ qͥdam:ſuffumigatio facta
cũ eius ſemine ↄfert demoniacis ⁊ epilenticꝭ:
⁊ ſanat eos.Ego aũt dico ꝙ bec eſt foꝛſitan ſpe

cies peonie romane. Nam illa q̃ ex India fer

tur ad nos nõ habet effectũ in hoc capitulo.
Et bibunt᷑ de ſemine illiꝰ.xv.grana cũ vino

gaut mellicrate.⁊ ↄferunt incubo valde. NHatu

rã retinet decocta cũ ſyrupis ponticis ꝓhibet⸗
qʒ materias effuſas ad ſtomachũ: ⁊ moꝛdica⸗
tionẽ ipſiꝰ. Radixetꝰↄfert vctericie.⁊ aꝑit opi

lationẽ epatꝭ. Potꝰeius vꝛinã ꝓuocat.⁊ eiꝰde⸗

coctio cũ vino ventrẽ ſtringit ⁊ ꝓuocat.De ra⸗
dice ipſiꝰqᷓntitas auellane ↄfert doloꝛi renũ ac
veſice. Grana eius cũ vino conferũt pᷣſocatio⸗
ni matricis.⁊ abſcindunt flurum ſanguinis.

¶ Dyaſ. Peoniã gideõ dactilicũ vocat:⁊ radi /
cẽ eiꝰ peoniã.ba ſtas hʒ cũ ramulio lõgas via⸗-

bus palmis.⁊ eſt maſculꝰ ⁊ femia. Maſculus

bʒ folia iunci regaliſilia.femĩa vᷣo folia diuiſa

⁊ in ſũmo emittit exſe vᷣgas q̃ſi cucurbitaꝝ ca⸗
riolas.folliculos bʒ velut amigdala.in qͥb eſt
ſemẽ diuiſum ⁊ minutũ ac ruſum malograna⸗
to ſile.ſʒ in medio ſunt qͥnq; vel ſex grana nig

ſubpurpurea.radix maſculi groſſitudinẽ hʒ

digiti duobopalmis.õga ⁊ guſtu ſtiptica.Feia
vᷣoradicẽ habʒ ſicut balanus in ſex vel in.viij.
partes diuiſam affodillo ſimilẽ.⁊ illa ðꝛ pionia

de qua in ſequenti capiiulo dicetur.

¶ Dat᷑ hec mulieribo vt facile purga ri poſſint
in modũ amigdale.cũ vino bibita doloꝛem in⸗
traneoꝝ cõpeſcit.vctericis ac nefreticis et ve⸗
ſice doloꝛibus in vino elixa ⁊ bibita maxie ub
uenit. ventrem abſtinet: ſtomachoq; comeſta

ſanitatem pꝛebet.
¶¶ Stomaticꝭ doloꝛẽ tollit.⁊ ab inſãtibo come⸗

ſta initiũ calculoꝝ excludit.nigꝝ ſemẽ acceptũ
lõgius arcet pᷣſſurã ſomnioꝝ ⁊ offocationes.
¶ Radix mẽſtrua multũ mouet.Cũ amigdalo

vo ĩ mulſa potata epar purgat.renes ↄſtipat.

Et qꝛ ſtipiica eſtↄſtringit ventris reuma cũ
vino auſtero cocta ⁊ potata. Integra vᷣo herba
foꝛtuer deſiccatiua eſt.ita vt radix eiꝰ appenſa
pueros epilenticos ſanat.E ſt em vᷣtus lepto⸗

meris huius herbe deſic.⁊ ca.nõ manifeſte.

Capitulum.cccxxxix.

gir veſtigia nigra ĩ cute. co⸗

Jonia. Sera.a ne.Dvyaſ. Peonia. i.

p pionia. ⁊ ẽ arboꝛ.⁊ etꝰoue ſũt pẽs.ſcz
maſculꝰ femia.Et maſcnli ſunt folia

ſilia folijs icꝭ.⁊ radixeiꝰeſt groſſa ſiẽ digitꝰ:?

lõga lõgitudĩe palmi.coloꝛ ereſt albꝰ. Feie vᷣo

fo ia ſũt ſilia fo ijs ſmirniõ.⁊ ſuꝑ ſũmitates ra

moꝝ erꝰſiẽcamerule.⁊ apꝑent ĩ eis jna rubea
ſiẽ ſãguis pna ſiłia granis granati.⁊ inter illa
Gq̃na ſũt ſemĩa nigra ſeupurpurea.⁊ radix ipſiꝰ
eſtramoſa.⁊ radices eiꝰſunt ſiles glandibp.

Dperationes
¶ Gabłvi.ſim.far.ca.de Pionia.glikiſide.ſiue
pionia quã ⁊ pantaterã vocãt.radicẽ ſtipꝛican

tẽ bʒ cũ q̃dã dulcedĩe ampliꝰaũt maſticata lõ⸗

gotpe appare in ea acumen cũ pauca amaritu/

dine:⁊ cũ acredine ꝓpterea igi᷑ menſtrua mo⸗
net: ⁊ vꝛinã qñ bibit᷑ in qntitate vntꝰ amigdale

cum mellicratoterere opoꝛtet ⁊ ꝑtractare.et ita
emplaſtrata purgat opilatumepar⁊ renes.ſed

hecqͥdẽ in qᷓnũ acris ⁊ amara facere nata eſt.
imnqntũ vo ? aliqͥd ſtipticitaſꝭ bʒ.ſiquidem qii

ſ̃m ventrẽ fluxus habentes ſm veritatem ſiſte
re apta eſt cum vino ſtiptico potata. vᷣtus ei⸗
eſt multũ deſiccanua.⁊ ꝓpter hoc ſperamꝰ ꝙ qñ
ligatur in aliqua re ⁊ ſuſpendit᷑ ad collum in⸗
fantis epilentici ꝗ ſanatur.

2 —

—

4.
ſch
lia
jeſt
esr
e
gl

—

E

¶ Et ego qͥdẽ vidi pueꝝ octomẽſibonequaq; oc
cupatũ ex qᷓ potari cepit radicẽ.vt autẽ decidit

quoq̊ mõ a collo qð erat applicatũ ſtan fuerit
epile nticatꝰ.Alia iteꝝ ſalubꝛiter ſe habebat.
¶ Uſũãt fuit mihivt iteꝝ auferret eã cauſa ex
pientie ⁊ ita faciẽtibi iteꝝ fuit occupatꝰ.rõna
bile eſt &̊ vt aut aliq̃ ꝑtes radic affluẽtes.dein

de attracie ꝑ anhelitũ ſanarẽt.ita patienti aut

loca aut ipᷣo aere mutato⁊ alterato a radice.ſic
em̃ yrinꝰliquoꝛ ↄfert gutturi flegmonẽ patiẽti
¶ Et toꝛrefactũ malachiũ.i.nigella maniteſte

catarros ⁊ coꝛriʒas deſiccat:ſiqͥs ligãs illð in

pãno raro attrahit freq̃nter ꝑ nares caliditatẽ

q̃ ex eo.iſ Et ſilr ſi accipiat᷑ filũ lane:⁊ pᷣcipue
illiꝰlane q̃ reꝑit᷑ ĩ ↄchilijs marinis.ſ.purpureis
⁊ tingat᷑tinct᷑a q̃ ðꝛ gna.deinde inuoluat᷑ iſtð
filũ in collo vipere. ⁊ ſtringat᷑ donec ſtrãgulet

vipera cũ eo.deinde ſilũ ĩuoluat᷑ circa collũ ha

hbẽtꝭ ſquinantiã.aut illð q̊dcũq; apᷣa in gutture
aut ĩ collo videb ex h̊ magnũ mirabile iſti fili

Sʒ h̊qͥdẽ foꝛie ſemotius aubi tractabimꝰ.

¶ Pionie vᷣo cõplexionẽ ſcendũ eſt ſubtilium
partiũ ⁊ ſiccatiuũ.nõ tñ inſigniter calidam:ſed

vel cõmenſuratã vel paulo quodãmodo.
Auicẽ.de viribo coꝛdis dicit ꝙ ↄfoꝛtat coꝛ.
Paulus capᷣ.de Pionia.dicit ꝙeſt caude et
ſicce cõplexionis in ſcõo gradu.

—.

Capitulum. cccxl.

Etroſilinũ.yſi.in li.ethy.xi. Petroſi⸗

p luinũ ðꝛ eo q apio ſit ſilis.⁊ naſcit᷑ ĩ pe

tris mõtibuſq; pꝛeruptꝭ.qð nos dicere
poſſumꝰpetrapiũ. Silenon em̃ grece apiũ ðꝛ.

ſʒʒ eſt ſũmũ ac ꝓbabile macedonicũ guſtn ſua⸗

ue: ⁊ odoꝛe aromatico.iſ¶ Pla. Petroſilinũ ẽ in
iij.̊.ca.⁊ ſic.Eſtãt duplex.domeſticũ ⁊ agreſte
Cuius ſemen maxiĩe cõpetit vſui medicine.

Hohperationes
Olinins lib.cx. CPetroſilinũ appellãt quod⸗
dam genus apij in ſaxis natum ad vomuas co
clearibo binis cũ ſucco marubij ad ciatum et
qque ca.tribus ciatis pꝛecipue.

¶ Dyaſ. Petroſilinũ in Macedonia naſcit᷑ in

rupis vel in ſpelũcis.ſemen ei eſt minutũ ane

io ſimile. odoꝛatũ ⁊ viſcidũ ⁊ aromaticũ. Virtꝰ
eſt illi diuretica. Menſtruis imperat.vꝛinam
abundanter ꝓuocat. maxĩe cũ vino datũ infla
tiones ſtomachi ⁊ colli cõpeſcit deſiccãdo ni/
mis ⁊ calefaciendo.toꝛtioniboquoq; ſuouenit.
diureticis etiam miſcetur antidotis.
¶ Cõſta n.in li gduũ.Petroſiinũ dicũt apij ge
nu :.qð calidũ ẽ ⁊ ſiccũ in fine tertij gradꝰ
¶ Uñ Bal. Petroſilmũ inqͥt cathaplaſmatũ

vnſtulis aut moꝛfee vel ſcabiei ea mire mũdat.
¶Semen eiꝰ vꝛinã ⁊ mẽſtrua ꝓpuocat.ventoſi⸗

tatẽ ⁊ inflationeʒ diſſoluit.valet hydropicis et
periodicis ſebꝛibo.doloꝛẽ renũ ⁊ veſiceãputat.
epar mũdificat. opilationẽ aperit.maxĩe ſi fue⸗
rit in renibo.ventoſitatẽ colice paſſionis diſſol⸗
uit. Uulue ſuppoſitũ mẽſtrua ꝓuocat:⁊ ſecun⸗
dinam ⁊ moꝛtuũ ſetum expellit.

qyſaac. Petroſili nũ cali.eſt ⁊ ſic.in fine.iij.g.

Igeoq; diureticũ eſt. incidens vꝛinam et men
ſtrua ꝓuocans.ac ventoſitatẽ diſſolnens et in⸗
fl ationem. Cathaplaſmatũ ſuꝑ puſtulas ſca⸗
biem ac moꝛfeam miro modo mũdificat: vnde
ſu hydrop cis iuuatiuum. ⁊ periodicã febꝛem
patientibo. Renum doloꝛẽ ac veſice placat.qᷣa
coꝛpis poꝛos aperit. viaſq; rarificat ⁊ humo⸗
res extenuando cũ ſoꝛde ⁊ vꝛina ꝓijcit.
¶ Epar ⁊ vulnera mũdificat:⁊ opilatiões eoꝝ
aperit.ſecũdinã ⁊ fetum moꝛtuũ expellit.Quo
etiã potui dato mũdificat groſſos humoꝛes.
¶ Plateariꝰ. Cõtra eaſdẽ cauſas ⁊ eodẽ modo
valet q̊ peucedanũ.⁊ cõpetens ſit de domeſti⸗
co ſalſa mentũ. Herbaq; ipᷣa ibidẽ poſita dige
ſtionẽ ↄ oꝛtat:ventoſitatẽ excludit.
Barcholomeꝰ?in li.de ꝓpetatibo reꝝ. Petro/
ſilinũ cſt herba oꝛtẽſis odoꝛata.ſic ðꝛ eo ꝙ ĩ pe⸗
trꝭ ⁊ loc petroſis ſepe oꝛat᷑.Eiꝰ ſpẽs ſũt plłes:
ſʒ optimũ ẽ macedoniũ ſuaue guſtu ⁊ odoꝛe.
x

25

nit eſui ⁊ etiã medicinis.Eſt em̃herbacalida⁊
ſicca ⁊ multũ diuretica.aꝑitiua.diuiſiua.⁊ cõ⸗
ſũptiua.⁊ appetitꝰexcitatiua.⁊ ideo lapidẽ fran
git. mẽſtrua educit.hydropicis ſubuenit.opi⸗
latiões ſplenis ⁊ epatꝭ aperit.⁊ ad mltas alias
paſſiões valet.vt dicũt Pliniꝰ.Dyaſ.⁊ Pla.

quoddã eſt domeſticũ.q̊ddã ſilueſtre:qð voeat
macedonicũ.de q̃ inferiꝰdicet᷑ de S. Sed do
meſticũ om̃ibo eſt notũ.cuiꝰ virtus eſt diureti⸗
ca. Satis menſtruis imperat. In flatiões ſto
machi tollit.Calefaciendo ⁊ ſiccando toꝛtioni
bus ſubuenit. Etex eo fit cõpetens ſalſamẽtũ
vnde digeſtionẽ ↄſoꝛtat:⁊ ventoſicatẽ excludit
Et valet ad omia ad que valet ſilueſtre.

¶ Bal. viij.ſim.far.ca.petroſilinũ. Petroſilini

R ſemen eſt maxiĩe vrile. extrahit᷑ ab herba. ⁊ ſimi
liter radicibo ſimilis.debilioꝛis vᷣo virtuſj.Eſt
aũt ſicut in guſtu acre cũ amaritudine.ita et
in operationibo:ſimile ta men inedendo.⁊ ꝓ/
pterea menſtrua ꝓuocat copioſe.
· ¶ Eſtauũt ⁊ventoſuatũ deſtructiuũ.erit ãt ipᷣm
tertij gradus calefacientiũ ⁊ ſiccantium.

Item vt diẽ yſi. aromaticum eſt. vſus ei cõue⸗

J ¶ Pandecta ca.ccccclłxxxviij. Petroſilſinum

Tractatus

Es coꝛuinꝰlatie. grece dinopodiũ vel

p cllinopodum. Dyal.ca. de clinopodio

Frutex eſt ſarſamẽtoſa duobopalmis

aſcendẽs de terra.naſcit᷑ locis ſaxoſis.folia bʒ

ſimilia herpillo.⁊ floꝛẽ pꝛaſſio ſimilantẽ.⁊ alio

noĩe vocat᷑ pes coꝛninꝰ.Gal.vij.ſim.far.ca.cli

nopodiũ.calide eſt vtutꝭ nõdũ canſtice.Eſt ãt
⁊ ſubtiliũ partiũ ſᷣm ſubſtantiam. Ponet vtiq;

qͥs.iij.S. in calefaciendo et ſiccando.

Pbprkrationes

¶ Oyaſcoꝛides. Herba ipᷣa bibita ⁊ cocta moꝛ

ſibus venenatis occurrit.

De alto cadẽtibo opitulat᷑ ſtranguirijs pᷣſtat
effectũ.menſtruis imperat.a boꝛſum facit po⸗
tun data.acrocoꝛdinas multis diebotollit. vꝛi⸗
ne difficultati tardiſſim tꝑis medet᷑. Fos eiꝰ
lectipedi ſimiat᷑:vnde ⁊ nomen ſumpſu.
¶ Auiceñ.li.ij.ca.de pedecoꝛumo.Confert ſo
lutioni antique.⁊ ↄfert colice.⁊ efficit operatio
nẽ hermodactiloꝝ abſq; nocumento.
q Panlus ca.de pede coꝛuino. Medetur dolo
rem iunccurarum confoꝛtando membꝛum: et
materiam reſolueno

Capitulum.cccxlji.

.

„

De Herbis.

Es colũbinꝰ. vel pes colũbi.eſt tripli⸗
P cis generis.Eſt vnũ genꝰ qð vocatur
amomũ latine ⁊ grece.ſed arabice ha
menie.⁊ eſt aliud genꝰ hñs folia rotũda parua

diuiſa magnis ⁊ ꝑuis inciſuris ſtipites ſubtis⸗

les ⁊ bꝛeues.coloꝛis ſubꝛubei.habẽtes nodos
raros.in qbo ſunt duplicia folia ⁊ ſemĩa tria vel
quatuoꝛ vel qͥnq; ↄiũcta.ĩ medio eſt ſicut acus.

Eſt aliud genꝰ qð vocat᷑ anagiros.de quo ait

Balienꝰ.vi.ſim.far.c.a nagiros.Anagirꝰ fru⸗
tex eſt fetidus ⁊ acris dyafoꝛetice ⁊ caleſactiue

vᷣtutis eſt. attamẽ viridia folia ꝓpter hũiditatꝭ

admixtionẽ minꝰacria⁊ depꝛeſſiua dyafoꝛan

tiñſunt.ſicca vero inciſiue et ſiccatiue vebemẽ
ter vᷣtutis.ſilis aũt quodãmodo nature eſt et

coꝛtex ipſiꝰradicis.ſemen vᷣo magęeſt ſi ubtilũ
partiũ.ſed etiã eſt vomitiuum.

Poperationes.

¶ Galienus. Elixatura ſeminis eius accepta

flegma deponit.O xifabo vno cũ mulſa accep
ta flegna deponit. Oxifabo vno cum mulia

accepto colerã ⁊ flegma deponit.qñ ſumũtur
cum aceto in potu attenuant ſpylenem.
Et quãdo ſuffumigantur cum eis mulieres
habentes ſuffocationem matricis ↄfert eis.

¶Etille fumus excludit ſecundina. quando

fumigat᷑ epilenticus excitat eum.

Elicinꝰ ſᷣm Dyaſ.ĩ herba eſt q nalcit in
Pp triicea ſegete ⁊ oꝛdeacea cũ lamĩs ſiue
fibꝛis ſemie plenis amara flauis.baccꝭ

ſmilibo. Naſcif cũ plurimis ⁊ tennib ramis.
folia habet puſilla.⁊ granula in follicuus tri⸗
na ſubꝛuſa ⁊ amara valde.que nr̃o ydeo mate

vocat᷑ luparia vel ſa ba lui.
HPHoyoperationes.
Dicit᷑ ↄceptũ necare ⁊ mẽſtrua ꝓuocare.hec
herbꝰ noĩat᷑ ab Alexandro.i¶ Gał vi.ſim.far.
ca.ydiaſmũ pelicinꝰ vel ydiaſmũ. huiꝰ fruticꝭ

ſemẽ rubicundi coloꝛis eſt. amaꝝ ãt ⁊ ſu bacer

bũ apparet.vnde expurgat opilationes in viſce
ribo. Idem em̃ faciũt rami totius fruticis.

Capitulum. ccxliiif

Eplos ſeu peplum:fᷣm q̃ſdã eſt eqͥuocũ
ad illud mulieꝝ.⁊ ad manutergiũ.⁊ ad
q̃ddã genꝰ cardui.in cuiꝰ ſũmitate na⸗
ſcũt᷑ q̃ſi folia ſubtiliſſima.q̃ cũ quolibet impul
ſu venti volant ꝑ aera:ſed falſo.qm̃ peplos fᷣm
Dyaſ.in pꝛio capitulo.E ſt frutex plena la
mo albo. olia minuta habens ſicut ruta: ſe
latioꝛa. Verũ om̃is frutex obꝛutunda eſt et in
terrã ſpanſa.ſubqͥbo folijs ſemẽ eſt minꝰ rotun
dũ ⁊ bꝛeuiꝰmiconio albo.nam multum ſemen
E i

8

Tractatus

babet. Radix eiꝰ inutilis eſt.naſcit᷑ vᷣo in oꝛtis
⁊ intra vites.⁊ aperte arearũ colligit.⁊ ĩ vmbꝛa
ſiccat᷑ita vt aſſidue moueat᷑.¶ Gal.in lidina⸗
midiaꝝ ait.qꝙ eſt eſula.⁊ h̊ videt᷑ dicere in libꝛo
vij.ſim. far. Nã dicit Peplus.Quidã aũt mi⸗

con.i.papauer ſpinoſum dicũt.⁊ ̊ fructiculus

opiũ hʒ ſimile titimallo.⁊ in alijs purgãdo ſilr
illi. ꝛo quo legecaplin. clxxviij.de E

Dperationes.

¶ Oyaſ.Elixaturaſemĩs eiꝰ accepta flegmade
ponit.Oxifabo vno cũ mulſa accepto colerã ⁊
flegma depomt. ¶ Et iuſſellis miſcet: ⁊ ventrẽ
ſoluit.Alij in ſole cõponun.

Capitulum. cccxlvu.
Eñntaphilon. y ſidoꝛꝰ libꝛo.x. ethymol.
p Pentaphilon a nũero folioꝝ eſt dicta.
. vñ ⁊ a latinis qͥnq; fſoliũ eſt vocata.her⸗
ba vicʒ adeo mũda vtolimpurificationi ⁊ tem⸗
pꝰ adhiberi a gentiliby eſſet ſolita.¶ Pli. li. xxv.
Quinq;foliũ nulli eſt ignotũ.cum etiaʒ fraga
gignendo cõmendet᷑.Hãc greci vocãt cameʒe
leon:ſiue pentapeton:ſiue pẽta philon. rubeã
habet radicẽ cũ effodit᷑. Hec marceſcẽs nigre
ſcit ⁊ anguloſa fit. Nomen a nũero folioꝝ bʒ.

Et ipᷣa berba incipit⁊ deſinit cũ vite.aduerſus
ſerpẽtes medicat᷑.¶ Oyaſ.c.Pentaphilon aut
pentaptes aut pentaſcon.hʒ haſtas ſemine ple

nas ⁊ lõgas duob palmis:in qͥdboſemen eſt.ſo

lia habet mente ſimilia:⁊ in qͥnq; ꝑtibodiuiſa.
ſingula folia in ſingulis haſtis floꝛem viridem
habent. Naſcit᷑ in locꝗ humidis ⁊ in vijs. Ra⸗
dix eſt ei rufa ⁊ oblonga.¶ Pli. Pentaphilon
nq;foliũ a nũero ſolioꝝ dicta.vñ ⁊ eam latini
nq;foliũ a numero folioꝝ vocãt.

Pyperrationee

Pandec.ca.cccccc.Elixatura eiꝰ decoctus
ad tertiam doloꝛem dentiũ mitigat oꝛe retenta
⁊ quaſi gargariſmo adhibita.putredinem oꝛis
tollit. aſpꝛedinem arteriaꝝ diſlenit. ventrem
ſtringit. diſſintericis neceſſe adhibetur. arteri⸗
cis ⁊ ſciaticis pꝛeſtateffectum.
¶ Elixatura cũ aceto in cataplaſmatibo adbi
bita: herpetas curat.ſcrofas ſpargit.duricies

ꝛtumoꝛes medendo ſolnit. ignẽ ſacꝝ extciguit.

apoſtemata ⁊ panaricia impoſita ad ſanitateʒ
ducit. cõdilomata ſoluit.ſca biem tollit.
Succus radicꝭ eiꝰ acceptꝰcauſas epaticas
⁊ pulmonis cõponit.potionibo venenatis oc⸗
currit. Folia eiꝰ cũ ydromelle aut vino bibita
addito pipere:quartanarijs remediũ eſt.ſi tñ
quattuoꝛ folia biberint.tertianarij vᷣo tria cũ
aqua ſola.effimerans vero vnum.

Epilentiq vᷣo accepta ⁊ trigmta diebo pᷣſtat

effeciũ. Succꝰ vᷣo ſolioꝝ eiꝰ yctericis maxime
pꝛeſidiũ eſt ciatis tribo acceptis. AUulneribo et
fiſtulis pᷣſtat ſanitateʒ.inter ocellicis remediũ
eſt bibita.et cathaplaſmatib⸗ ꝓfluentem abſti
net ſanguinẽ.Templis honoꝛi addit᷑⁊ domi⸗
bus poſita expiamentũ eſt. Radix eiꝰ calida ẽ
nõ abundanter ⁊ nimis acris.⁊ ideo vtiliſſima
eſt ad ventris fluxum:⁊ dentiũ doloꝛem.,.
¶ GBalienus.viij.ſim.far.capᷣ.de pentaphilon
Penta philon herbe radix ſiccat quidẽ ſoꝛtiter
⁊ nimiũ vᷣo eſt acris ꝓpter quod in multis eſt
ſicut ⁊ om̃ia alia quecũq; ſubtilium partium
etiam ſiccant abſq; moꝛdicatione.Eſt autem
radix ſiccatina ex tertio iam gradu: minime
vᷣo caliditate manifeſta participat.
Auiceñ.li.ij.ca.pentaphilon.Pentaphilon
noĩat᷑ qͥnq;foliũ.⁊ eſt foꝛcis exſiccationis ſine
acuitate ⁊ aduſtione ⁊ moꝛdicatione.⁊ fit ex eo
uNlaſrad fluxũ ⁊ ſedat ißhßm.,.
¶ Et fit ex eo emplaſtꝝ ⁊ſedat dubelet ⁊ ſcrofu
las ⁊ duricies flegmaticas.decoctio radicꝭ eiꝰ
valet ad vlcera deambulãtia.⁊ qð de eo coctũ
eſt cũ aceto ↄfert heriſipilis ⁊ panaricijs ⁊ ſca
biei.⁊ ↄfert doloꝛibo iũcturaꝝ ⁊ ſciance.⁊ ↄſert
ramici bibitus ⁊ moꝛe emplaſtri ſuperpoſitꝰ.⁊

6
v* „
P „ Erilaeme
h chtattibsrcemche S AArrgr⸗
uerenn losen M *—— air gatertindt ci cnltelo
n K zzen ↄfert ↄſolid aliquos dies ditas acci debilitat a ſ⸗ a? ponit in v 87 er
X Dola ag ane d ger glignos dies ne, wi eicleen Heacolegde in ymbeg:
Folia ei? cũ vi ⁊ ſily decoctio ei inteſti 8 viſus: niſi p q eã colligũ colligi humi⸗
ſu eu vino octio eiꝰ 77 19 2 ft niſi , igũt ſod 8 humi ,
1 EED no ↄferunt q̃rta. radiciss undate bonarin na a. ꝛobſcuri⸗
Gli.i is eius eſt trtane ? Itidiane. tübnn e oc bſuioole molaz
Pli. l. xxv. medicina ꝑniciot iane. 1 umidita put ſuũ. qñ v oleũ roſaꝝ
1 pit 2 deſini c. Pentaphi pnicioſa in eo ali 18 a radice i ñ vo ext a2
eiꝰro⸗ init cũ vi ilon. Jp̃ — 82 iqð iun E illa po xtracta: .
a irüfe ganelin⸗ aberein, aſtke eennacbe ſucd ſea n remna net
Sirnd is vicij folij ſuc . tra f exra⸗ ſt debilioꝛ is mand
nt cũq; ſanguĩs s ſanguinẽq; r uccus iecoꝛis ſoluif. R adice. H tute humidi ra⸗
reijciẽti 8 7 olult. Ke⸗ ice. NHam v̈tus ei miditati
Pi lei qð grauiſſimũ iümes te lle qͥ deſert elioꝛ ex iſto rẽs radici
eſt tuſſi. erra qᷓ ð? ſ a terra que o ſucco huiꝰ
Si inte 2 inc armabachi. e dicit ſardini pläa⸗
rapiriodonto. ⸗ eao amorqlcat lingi 18:
in cedano. m buis d rilimin neberoin
eueltnamiieriuet Purinmm
ſi toꝛti. * virtꝰeiu achꝛym * 7,7 0m6
ai vndercoluit n calefgcit c elt foꝛtioꝛ
ubtiliat 2 calefactione
tee Dpe at ⁊ incidit. one
nedi litargicis aceto capitif⸗ vmus eiꝰmixtu⸗
epilenticts nalnetichs en ancnt bwine 8 A
n 6 4 olot eglninunnrget⸗ ſtomarlclo er
uu ie nttiris eritne gfigtaniamm, t „
in I Brima oleoꝛ arng idin ei oies atio B
N ſteric atric ſumigi ꝑunctus cõpo er oꝑ
tn ‿ ſterſene ſorle ſoi io applicat⸗ net.
. Ne⸗ FEe
d iectũ fo roſaꝝ admixt⸗ mi ſerpẽtes ꝓhi
ectü foꝛamini ebres cxrcludt
. 7T erlvo rlek le,
8 . ceptꝰ diſnoicꝭ biust D no naalnltti. 1
ſie e⸗ ble a tontidel⸗ ſerelaacir⸗ ac⸗ E
j ſalut loꝛẽ veſice ⁊ doloꝛẽ ſtoma Pr Bonre le
i Capi ßUMU eltrarnn eit Pſtücoen debuzghibanen Aſie⸗
o 5 Lapitulum caxlun⸗ Fre aigni ſimilire⸗ allen dalecner 5
edanu grec AEI adix ei ita vul acere poteſ
pelberbatnti e. arabice è ix eius nera cu epoteſt.
8 Ekf SEEza ttacrcluclt eicrar inpoitaic hhet
ei n car hñsfolia erbaruets auc, Py —— nite elnignis cn 6
10 KWK ——— li piatecapſio, b5½ Radi nanne nre rman
. de foꝛis morarl floꝛẽ fachce: ſlie ſtes ereſt⸗ Faenec h re unauis foꝛti
J S en⸗ Paamilrate alba gannn does Dartdd wilee museuscobcrtni⸗ n nõö 22
cis.⁊ o e. naſcit i 52138 eo admi mar;: eri
is. 1 obumbꝛãtib enen ⸗ Dartnee wuner⸗ ſn ari S
„Ra⸗ ¶Hali incenſa vi a antiqu a pu ri põt.
enꝰ. P peras ⁊ ſerpẽ urgat
eucedanũ ⁊ ſerpẽtes fl et
ucedanũ cõ tes fugat
ert egritudinibu
nibus J

x uiij

Tractatus

neruoꝝ. ⁊ egritudinibo qᷓ̃ accidũt pectoꝛi ⁊ pul⸗
moni ab bumoꝛibo groſſis ⁊ viſcoſis q̃ ſumit

in potu cũ vino.⁊ fu fumigiũ cũ eo.et attrabit

odorandoeger fumũ eius:⁊ facit idem.
¶ Et quãdo ex eo ponitur in coꝛroſioniboden⸗
tium ſedat doloꝛẽ eoꝝ ſtatim.qm̃ ſubtiliũ par⸗
tim eſt. et curat doloꝛem ſplenis incidendo et
ſubtiliando groſſos humoꝛes. Radicis vᷣo ca
lefactio eſt minoꝛ.⁊ deſiccatio eius eſt foꝛtis.
Ipſa nanq; calefacit in pncipio tertij gradus
Et virtus eius eſt que abſtergit ⁊ incarnat.et
poteſt adminiſtrari omibo ſupꝛadictis.
¶ Et qñ ponitur ſuper os cuius coꝛticem volu
mus expeilere:expellit eũ cito ⁊ incarnatipᷣm.
ↄuenit multum vicerib fraudulẽtis malis qũ

deſiccat᷑ terit᷑ ⁊ pu ueriſat᷑ ſuꝑea.eoq; mundifi

cat ⁊ replet carnẽ ⁊ conſolidat
¶ Pla. Peuceda nũ eſt herba ca.⁊ ſic.alio noĩe
feniculus poꝛcinus appellata. Huius radix in
medicina poni debet:qꝛ pncipa iter f̃ᷣm radicẽ
ſecũdario ſᷣm herbã effeciũ hʒ. Radix collecta
ꝑ annũ vel etiã ꝑ ouos ſeruat.ſʒ meliꝰeſt vt an
mo ſingulis renouet᷑.habet virtutẽ diureticã.
¶ Contra ſtranguiriã ⁊ diſſurriã et opilationẽ
ſplenis ⁊ epatis datur vinum vel aqua decocti
onis eius. Herba etiam ipla decocia in vino
vel oleo ⁊ pec: ini cathaplaimata:lomentũ de⸗
coctionis eius menitrua pꝛouocaoat

Capitulum. tocxlviſf.

Erſicus.yſi idoꝛus in libꝛo etbimolo⸗

p giarum. Perſicum dicitur eo ꝙeius

Arboꝛẽ pꝛimus in grpo⸗ ſeruit Per
ſis, a q̊ ſe oꝛiundus ferebant piholomei. Hec
in Perſida fructuuʒ generat interfectoꝛium.
Apud nos aũt ſuauẽ et iocundũ.Eſt auieʒ ar

boꝛ ſeminini generis perſicus. Perſicũ autes

neutri generis. Itaq; Perſicꝰarboꝛ eſt cin bꝛe⸗

uis admodũ vita conceſſa eſt. Triũũ generd
eſſe fertur. Duracenus et etiã armeniacus ac
Perſicus.Duracenus eſt nuncupatus:eo q;
in guſtu acoꝛem referatpomum eius. Arme⸗
niacus:eoqꝙ pꝛimum adiectum ſit ab Arme/
nia genus eius. Perſicus quid ſit iam dicinʒ
eſtſupꝛa.i¶ Plinius libꝛo.xiij.Egvptus perſi⸗
cam arboꝛem ſui generis habet Piro ſimuem
folia retinentem. DHuius fertilitas eſt aſſidua
ſubnaſcente craſtino fructu maturitas ethiſia
rum afflatu. Pomum longius piro incluſum
amigdale putamine ⁊ coꝛio.coloꝛe herbido.ſʒ
vbi nuxilli:huic pomum d.fferẽs bꝛemtate ac
mollicie.Et q;uis blandiat᷑ pᷣdulcis ſuauitas
nõ tamen innocuum. Materies vero bonita⸗
te firmitudine:nigricia quoq; nihil differens
a lotho. ¶¶ Idem in libꝛo.xv. Perſice arboꝛcs

ſero ⁊ cum difficultate tranſierũt ad loca remo

ta a perſide.vt que in rhodo n hul ferant.qðᷣ
pꝛmum ab Egypto earum fui hoſpicium.
¶ Pandecta capitulo. xxv. Akanedi vel alias
bota Arabice.perſicum Brece vel milea per/⸗
ſica. Latine vero perſicum.i¶ Dyaſ.ca.de Per
ſicis. Perſica euſtomatica ſunt.¶ Serapion
libꝛo aggre.capᷣ. Alkanedi. In ſa poꝛe arboꝛ.s⸗
perſiciet ramoꝛum et folioꝛum eſt amaritudo
et abſtergit ⁊ reſoluit.¶ Auicenna libꝛo ſecun
do capitnlo de perſica.Perſice ſunt frigide in
fine ſecundi gradus.humide in pꝛimo.in ſme
tamen eius.

Dperationes
¶ Oyaſ. Perſica molliunt ventrem maxime ſi
matura fuerint. Immatura vero abſtinẽt ven

trem maxime ſi ſicca fuerint.

¶ Elixatura eoꝝ reuma ſtomachi⁊ vẽtris cõ⸗
peſcit. Folia erꝰↄſtrictiueſunt virtutꝭ:q̃ ſicca⸗
ta atq; locis patientibo aſperſa flnoꝛẽ ianguis

cohibẽt. Microcera.id eſt mmoꝛa perſica en⸗

ſtomatica ſunt.⁊ faſtidium tollunt melius qᷓ;
ſupꝛadicta.vi in ſequenti capiuulo
¶ Serapion. In folijs ⁊ ramie Perſiceeſta⸗
maritudo.Et ideo quando teruntur occidunt
lumbꝛicos.et ponuntur ſupꝛa vmbuicum.

—

Pr.

— —. ————. ‚— - ————ʒ—ð

— — —
S =☛ =

☛ RE &

De Herbis

¶ Daturag ex eis ſunt bona ſtomacho:etmol⸗
liũt ventrẽ. Immatura vᷣo ſtringũt.⁊ qñ deſic⸗
cant᷑ ſtringũt ſoꝛtius.⁊ decoctio perſicoꝝ q bi
bit᷑ ↄlerthumiditatũ curſui ad ſtomachum.
qñ ſiccata pulueriſantur ſuꝑ locum vnde fluit
ſa nguis abſcindunt eum.
¶ Etidem auc. Aben meſuay. Oñ teruntur fo
lia eius ⁊ flos eiꝰ⁊ expᷣmit᷑⁊ bibit᷑ expᷣſſura illa
eijcit aſcarides cũ fluxu.Et qñ ſuccus folioꝝ
ei inijcit in aurẽ occidit vermes qͥ ũt in ea. Et
qñ linit᷑ ſuꝑ pectinẽ abſcindit ardoꝛẽ pfilotri.
Et oleũ nucleoꝝ perſicoꝝ confert doloꝛi au⸗
rtum qñ linitur cum eo.

¶Et idem aucioꝛitate Meſchehe. Perſica re⸗

mouent ſitim factã a caliditate:⁊ fetoꝛem oꝛis.
et confoꝛtant ſtomachum.
¶ Galienus.Arboꝛ ipſa perſicoꝝ in pullula⸗

tionibo ⁊ frondibo dominanteʒ: habet amaram

qualitatem.⁊ ꝓpterea eius ſolia lumbꝛicos in⸗
terficiũt cum teruntur ⁊ vmbilico apponũtur.
Et aliqñ dya foꝛeticũ eſt farma cũ:fructius vᷣo
eius qͥ eſt eſibilis vocatur perſicũ.humide eſt
et frigide complexionis.

Anicenna. Perſica que hu.ſunt veloq ſunt
putrefactionis lenificatiua.⁊ in ip̃ᷣis eſt ſtipti⸗
citas aliq̃ntnla,.ſʒ ex eis ſtiptica ſunt ea qᷓ ſunt
inciſa ⁊ ſecata.⁊ in ipſis eſt ꝓhibitio curſus.et

in ſua natura ſunt ſtiptiie.“
Et ſolia eiꝰqñ exeis fit linimentũ abſcindũt

ardoꝛẽ pſilotri.⁊ diſtillat᷑ſuccus folioꝝ eius in
aurem ⁊ interſicit vermes.

¶ Et ↄfert oleum nucleoꝝ eoꝝ emigranee: et
doloꝛibo auris calidis ⁊ frigidis.et perſica ſunt
bona ſtomacho.
¶ Et in eis eſt virtus faciendi appetuũ cibi.et
opoꝛtet quidẽ vt nõ comedant᷑ poſt aliũ cibum
qm̃ coꝛrumpunt᷑ poſt eũ:⁊ coꝛrũpunt ipſum.
ſed pᷣcedant ante cibũ omnẽ: ⁊ ea qſicca ſunt:
tarde digeſtiõis ſunt:⁊ nõ ſunt boni nutrimẽ⸗
ti:q;uis ſunt plurimi nutrrimenti.
¶ Et idem in qrto capᷣ.de quartana ait. ꝙ va⸗
lent ↄtra quartanã de colera aduſta.
BGalienꝰlibꝛo.ij.de cibis.capᷣ.de perſicis ait.
idi ⁊ hanc arboꝛẽ in Alexandria magnam.

Harrant aũt fructũ eius ſic pꝛauũ exiſtere in
perſide:vt perimatcomedentes.in Egyptum

„

amem delatum elibilem fieri: cõſimiliterq; co
medi:vt pira ⁊ poma.Etquoꝝ ſᷣm magnitudi
nemeſt que ſiue poma volueris ſiue milea ſiue

perſica fructum iſtum.ſiue ſimpliciter. perſica
eodeʒ modo modernis grecis ſiue aliqd aliud

antiquum velis querere in ipᷣis licebit tibi hoc
agere in multo ſtudio.iam aũt ſcias vtilius no

minibuſq; ⁊ hoꝝ ſuccus velut caro facile coꝛ⸗

ruptibilis eſt.etem̃ qͥlibet pᷣus.quare nõopo:⸗
tetſicut quidã poſt aliud alimentũ offerre coꝛ⸗
rumpunt᷑ em̃ ſuꝑnatantia.
¶ Demin iſſe aũt opoꝛtet huiꝰ qð eſt cõmune
inom̃ibo quecũq; cachochima humidaq; ⁊ lu⸗
bꝛica ⁊ faciliter ſubire potentia.⁊ ꝓpter h̊ come
dere ipᷣa poꝛa alijs:ſic em̃ ipᷣa celeriter ſubeunt
⁊ alijs viam faciũt.vltima aũt aſſumpta ſimul
coꝛrumpũt.⁊ alia virtꝰeoꝝ eſt frigida ⁊ hu.
Et idem li.vij.de ſimpliciba medicinis.capᷣ.
de Perſico. Milia perſica.id eſt perſicũ q̃ vo⸗
catur aſſuete ab om̃ibo iam perſicũ ſolũ dicenti
bus hoc ſimilea.

L * 2½2½
Capitulum.cccxluiij.
Erſica ſiue melaperſica ſiue microceta
p grece. Arabice Ceſmes vel heſmes vel
criſomula. Latine vᷣo Coʒula vel ba⸗
riocha. Pandecta capᷣ.clix. Melaperſica fru
ctus iſte eſt omnibꝛnotus.

Dperationes.
Sera.li.ag.c. Heſmes. Virtꝰ eoꝝ eſt frigi⸗
da ⁊ humida in.ij.ꝗdu. Nã ꝓpoꝛtio nant᷑ perſi⸗
cis. Et idem auct. Alcauʒi.Laxant coleram:
⁊ generant humoꝛes groſſos.
K x ui

Trattatus

Et idem auc. Raſis.Quidã patiebatur fu⸗

moſitates ab aliquo hũoꝛe exñte in ſtomacho

ſuo:⁊ dedi ſibi aliqͥba vicibo de criſomulis recẽ

tibo:⁊ ſedatꝰeſt ille ſumꝰ.Et ego nõ credo ꝙre
periat᷑ cibo aliqͥs frigidioꝛ ⁊ magꝭ iuuatiuꝰ ſto⸗
macho calido qᷓ; ĩa.⁊ ideo faſtidiũ tollunt.

¶ Auiceñ.li.ij.c.de criſomulis. Helioꝛa ſunt

armena.nõem̃ cito adu eniteis coꝛruptio ⁊ ace
toſitas.⁊ cũ ſumũt᷑ criſomula opoꝛtet vt acci⸗
piat᷑ ma ſticis ⁊ ani ſiequaliter.ʒ.i.vſq; ad.ij.

cũ vino puro aut vino de paſſis parũ et mellis.

Sunt fri.⁊ hu.in.ij.⁊ oleum nucleoꝝ eoꝝ eſt
calidũ ⁊ ſiccũ in.ij.Eoꝝ humoꝛ eſt facilis pu⸗
trefactionis.⁊ eoꝝ infuſio ſedat ſitim.
¶ Et criſomulaqͥdẽ ſũt ↄueniẽtioꝛa ſtomacho
qᷓ; ꝑſica.⁊ armena nõ coꝛrũpũt᷑ ĩ ſtomacho.ne
q; aceſcũt velociter.Ex eis Fo q̃ expellũt eoꝛũ
nocumẽtũ eſt:vt pmo ſumat᷑ aniſũ ⁊ maſtix cũ
miua aut vino depaſſis ⁊ ↄficiãt᷑ cũ melle pu⸗
ro.oleũ nucleũipſoꝝ etiã ↄſert emoꝛroidibo.q̊ᷣ⸗
nãt criſomula/ꝓpter velocitatẽ ſue putreſactio
nis veꝝ infuſio ſiccoꝝ ↄſert febꝛibo antiqͥs.
¶ Johannes meſue in antidotario ſuo.Oleũ
de criſomulis ſedat doloꝛem ani ⁊ emoꝛroida

rum.⁊ reſoluit tumoꝛes vlcerũ:⁊ inpedimentũ

lingue:⁊ do loꝛem aurium.
¶ Rabbi moyſes. Ceſmi ſimilis eſt ferule:ba⸗
bens ſemen albũ ſimilelenticule.

Capitulum.cccxlix.
Erlicaria. Pandec. Perſicaria ðꝛ eoq;
p ßpolia ſilia ꝑſicis hʒ.iuxia aquã naſcitur

Duas hʒ ſpẽs.vna ĩ medio foliomacu⸗

lã fuſcã hʒ.alia caret macula.et illa aduſtiua ẽ
valde.quidã piper aque putauerüůt.

Dperationes.

tione vltima. Pau. Folia eiꝰſicca vel ſuccꝰfo⸗

lioꝝ eiꝰvel ſemẽ eiꝰelixũ ⁊ bibitũ cũ melle ptiſi

cis ⁊ tuſſientibo ⁊ aſmaticis pꝛodeſt.

Idẽ. Febꝛibo peſtileẽtialib⸗ mire mõ iuuat.

8900

9

Capitulum.ccl

bpErfoliata ſiue berba vmbilicoꝝ. Iſta

herba habet folia ſimilia ſaliue.Et fo⸗

lia circũdantſeramis. Naſcit᷑ in locis areno⸗

ſis ⁊ ſaxoſis.

Hoyoperationes.

¶ Pulueres fo ioꝛum cum vino ſumantur u
rant herniam. Herba ſuper vmbilicum poſita

curat eius vlcerationem. W
Et ↄſolidat vulnera cataplaſmatibo adhibita
¶ Iſta herba valde curat vmbilicũ pueroꝝ cũ
elõgat᷑ ſuperpoſita ⁊ emplaſtrata.

Dyaſ. Virtus eiꝰ eſt q̃ infrigidat infrigida⸗ A

18

ſn

4 4
ſin

Capitulum.cccdlj.
p Remula veris. Pandec. Pꝛemula verꝭ
ſiue artetica idem. Et eſt herba ſicut cõ⸗

pinguia cum floſculo celeſti.

HPHPoprerationes.

¶ Dedeĩ doloeibyarticuloꝝ.⁊ ẽ ca.⁊ ſicca.

ſolida minoꝛ:niſi qꝛ habet folia quaſi nigra et

De Herbis

Capitulum.ccclij.
Epo.Papias.Pepones creſcunt in
P ſimilitudine cucurbite. frigidi ſũt: dit⸗
ficile digeruntur

DODobperationes
ſeli nili. xix. Cucumeres cũ magnimidie ex
ceſlerũt:pepones vocant᷑. Mire oleũ oderunt.
nec minus aquas diligunt. deſecti q̊zʒ ad eas
modice diſtantes arrepunt. aut ſi quid obſtet
vel ſipendeant curuantur. Idq; vel vna nocte
depꝛehendetur. Si vas cum aqua ſubijciat᷑
a quattuoꝛ digitoꝛum interuallo ante poſterũ
diem deſcendentibus:ac ſi oleum eodeʒ modo
ſit in hamos curuatis.
Igem. In fiſtula floꝛe dimiſſo mira longi⸗
tudine creſcunt. noua eoꝛum ſoꝛma in campa⸗
nia mali citonij effigieecc.
¶ Idemli.xx. Pepones marie in cibo refrige
rat ⁊ emolliũt aluũ. Caro eoꝝ epyfoꝛis ocloꝝ
aut doloꝛibo im ponit᷑. Cõtra vomitiões ſiccat
⁊ in foꝛma tuſa dat᷑ in aqua mulſa q̃tuoꝛ obu/⸗
lis:ita vt qͥ biberit qͥngẽtos poſtea paſſus am
bulet.Coꝛtexq̃; vomitionẽ mouet.ſaciem pur
gat. hec ⁊ folia cuiuſcũq; ſatiui illita cum vino
cãis moꝛſus hos coctos deraſo coꝛuce ex oleo
aceio ⁊ melle iocũdioꝛes eſſe certũ eſt.
¶ Oyaſ. Peponis qͥdẽ vſus gratioꝛ eſt ſʒ diffi⸗
cile coquit ꝓpier naturalẽ rigoꝛc.Et ideo non
nulli cũ aceto ſumũt pulegiũ miſcentes.q̃ no⸗
citura vis frigoꝛis temperetur.
¶ Item pepo in cibo lenioꝛ eſt. qꝛdetracta cute
⁊ obiecto ſemine vſui datur.ſtomachi cõpeſcit
ardoꝛem. Aluum lenit ⁊ mollit.
Cocus ex aqua cũ oleo aceto ⁊ melle iocun⸗
diſſime ſumit᷑.Caro eius impoſita fronti dolo
rem oculoꝝ miro modo mitigat.

Capitulum.ccclii,j.
EErag pa ſtoꝛ ſiue burſapaſtoꝛꝭ.Dyaſ.
p Pera paſtoꝛis herba eſt q̃ hʒ virgulas
teneras ⁊ molles.⁊ multas nodoſas ?
ſpanſas ſuꝑ terrã. Yolia hʒ rute ſimilia: ſ ob/
lõga ⁊ mollia.⁊ ſemen in folijs ſingulis. Flos
eſt illi albus aut feniceus. Virtutẽ hʒ ſngidam
⁊ ſtipticã.Et eſt maſculus ⁊ femina.Demaſcu
lo iam dicta. Femina vo frutex eſt vnus vᷣgam
babẽs cannoſam ⁊ mollem ſpiſſam ⁊ nodoſam
in qͥb nodis foliaſunt pini ſimilia. Radix eſt
illi inutilis. Naſcitur locis humidis. Mirtus
eſt üli ſtiptica.

Hypperationes

Tractatus

G .
„ N—

Ny
„

Dyaſ. Succus eiꝰbibitꝰemoptoĩcꝭ medicat᷑
Vẽtris a bſtinet reumatiimũ colicꝭ ſtrãginrio
ſis opitulat᷑vꝛinã ꝓuocat.moꝛſibo venenatis
cũ vino bibitꝰ medicat᷑.cũ vmo coctꝰ et melle
vulnera noua curat.¶ Periodicꝭ febꝛ bo ante
vnã hoꝛã acceptꝰmaxĩe pdeſt ſuꝓpoſitũ.fluxũ
mulieris ſtringit.doloꝛẽ auriũ cõpeſcit.ſãgui⸗
nẽ reijciẽtibo ſubuenit.herpetes curat ⁊ fiſtu⸗
las. Ignẽ ſacrũ exingnit.tumoꝛes ⁊ duricies
ĩpoſuũ ſpargit.recẽt ba vulner bo maxie ꝓdeſt.
¶ GBal. Juuat itaq; exuſtos ſtomacho exieriꝰ

applicata ſic heriſipilata.⁊ ca lidos flemmones

ſen etiã talia exiſten:ia reꝑcutit reumata: ⁊ ex⸗
ide vᷣo ſiccatiuũ exiſte ẽt ꝓpter qð herpetũ bo
nũ eſt ſarmacũ ⁊ vlceꝝ ⁊ aliarũ.euidẽtiſſimũ
vo flegmonoſoꝝ reumatoꝝ.i¶Eſta ũt ⁊ ſangui
noſoꝝ vuln eꝝ ↄſolidatiuũ. Juuat vᷣo ⁊ vlcera

—

q̃ in auribo.⁊ ſi pus in eis ſufficiẽs fuerit id ſic⸗

cat.ꝓpter eaſdeʒ vᷣo vᷣtutes ⁊ fluxũñũ muliebꝛem

ſiſtit. ⁊ diſſinteriã ⁊ ſanguinis educriões ⁊ quẽ⸗

cũq; immoderate aliunde cauſatũ.Eſt aũt ad

om̃ia pᷣdicia maſculꝰfemina foꝛtioꝛ.

Capitulum. cccliiij.
Ila.yſið.li.ethimo.xij. Pila dicta eſt
p qꝙ ea penſabat᷑ auri auqͥd minntũ. Naã
prie,s ↄꝛ aurũ. Hec mime inflat. Ideo
magis egerit. Pli.li.xviij. Piſumĩ apꝛicis leri
debet. frigoꝝ impatiẽciſſimũ. Ideoq; ſerit᷑ in

vtlalia.⁊ in auſterioꝛi celo.nõniſitemꝑe verno
terraq; facili ⁊ ſoliia Frumẽtũ qͥdẽ ⁊ oꝛdeũ ac
vitia ⁊ quicqͥd in ſtipula eſt in acumine vnum

foliũ hʒ.multiplicia voſunt ecõtra ciceri ⁊ fabe
ac piſo. Frumẽtis eſt ſoliũ arũdinatiũ ſabe ro
tundũ ⁊ magne leguminũ pte longioꝛa vt piſo

Suique rotunde ſunt ciceri.ceteriſq; legumi
nũ lõge:⁊ ad figurã ſemĩs late.piſo vᷣo cilin⸗
dracie.Ex leguminibo vomere ſerit᷑ lenticula
2 in grecia pia.Thite ac piſa ſũt eiuſdẽ gene
ris.ex qua in oꝛbe nr̃o fit oꝛiſa. Palla.li.x. In
menie ſeptembꝛi poſtremo ſerendũ eſt piſũ in
terra facili ⁊ ſoluta loco tepido.Celo delecta
tur humecto.⁊ quattuoꝛ vel tres modios ſpar
ſiſſe ſuff ciet iugero.

Operationes
¶ Actoꝛ. Miroꝛ ꝙ in li.medicoꝝ nr̃oꝝ auten
ticis man ifeſte de piſoꝝ natura reꝑit᷑.ſed hoc
eſtimã qͥdam eſſe qð alio noĩe robelie dicunt᷑.

vel foꝛ aſſis eadẽ rõ põt aſiigna ri de pia quã

ſuperius aſſignauimus de auena.
¶ Pandec:a. Piſumeſt ſpecies oꝛobi.
¶ Balienus de cibis.
ſm totã ſu bſtantiam ha bentia.comeſtaq; ſᷣm
eoſdem modos cũ ipſis.in duabus hs varian
tur.qꝛ in flatiua ↄſimiliter ſabis nõ ſun.2
abſterſiuã vᷣrutẽ non ha bent ꝓprer h tardioꝛis
digeſtionis ᷣm virtutẽ fabis ſunt.

iſa ↄſimile aliqͥd fabis

B

De herbis

Capitulim. cccu.

Aſcacea grece. arabice Piſtach ſiuefu

P ſtech vel ſiſtach. latine fiſtica. Sera.
lui.ag.c.piſtoch.i.piſcacea ſunt fructus
q̃ͥ veniũt de damaſco. Dyaſ.ca.piſcacee que in

Sxria naſcunt᷑ ſimilia ſtrobilibo ſunt.

Dperationes
¶ Dyaſ.Euſtomacha ſũt cũ vino bibita moꝛ⸗
ſibo venenatis occurrũt.vᷣtus piſcaceaꝝ auſte
ra ⁊ ſtipticaeſt. Ideoq; etã aco moda credunt᷑
toꝛaci.⁊ pulmonis ⁊ iecoꝛis vitia purgare.
¶ Et idem Sera. Piſtoch.id eſt fiſtice ſubſtã⸗
tia eſt ſn btilis.⁊ ſapoꝛ eius eſt fere ad amari⸗
tudineʒ declinans.⁊ virtus eiꝰ eſt ca.⁊ ſic.am /
plioꝛis caliditatis q; nux anellana.
¶ Bal.li.ðᷣ cibis.c.ð piſcacijs.Piſcacie naſcũt᷑

apð alexandriã in egypto:multo ãt plura ĩ bo⸗

rea li ſyrie:alimẽtũ qdẽ pauciſſimũ hñtia.vtilia
ſunt ad epatꝭ coꝛroboꝛationẽ: ſil ⁊ purgationẽ
miſertoꝝ humoꝝ ſᷣm meatus ipſiꝰ.ꝑticipãt em̃
ſubamara ⁊ ſtiptica q̃litate aromatiʒante.
Scimꝰaũt ⁊ alia multa epati vtilia ſiẽ in ne⸗
gocio ſimpliciũ medicinaꝝ oſtẽſum eſt. Sto⸗
macho aũt neq; ꝓfectũ neqʒ nocumentũ no⸗
tabile ex ipſis ha beo teſt mi:iſicut neq; reſtricti
ni ventris neq; ſubductiiuu.—
Etcidẽ.viij.ſim.ſar.c.ð piſcacijs. Piſcaciũ.i.

fiſtica.in ſyria multũ naſcit᷑ plãta hec. Fruct⸗
ãt eiꝰſubtiliũ ꝑtiũ eſt.ſubamaꝝ qð ⁊ aromati
ʒans hñs.deobſtruit ⁊ mũdificat maxĩe qͥdem
ea ſm epar.⁊ ea q̃ ᷣm toꝛacẽ ⁊ pummonem.
¶ Aui de viribo coꝛdis dic ꝙ cõſoꝛtat coꝛ.
¶ Auerrois.v.li.Colliget.c.depiſcacea dicit qꝙ
2ↄfoꝛtat ſtomachũ ⁊ epar a tota ſubſtantia
¶ Rabbi moyſes.c.de piſcacijs.Piſcacea ſũt
melioꝛes om̃ibo fructibo:coꝛroboꝛãt ſtomachũ
⁊epar.ſunt calide ⁊ ſicce temperate.

—

Capitulum. cccluj.

Inicum ſiue Panicũ.yſaac in dietis

p Panicũ in foꝛma et natura ſimile mi⸗

lio.minus tñ eo nutrit.

PBperationes

*

¶ Panicum ventrem magis conſtipat.coquit᷑
ſepe cum pinguedine vel cũ lacte.
¶ Conſtañ.m pantegni. Panicum et milium
fri.⁊ ſic.ſunt in.ij.gradu.parũ nutriunt.ſtipti

ca ſunt.⁊ panis inde factꝰmulto plus eſt con

ſtipatiuus. Vrinã aũt ꝓuocant. Cũ butiro vel
lacte cocta ſunt melioꝛa qͥb admixtis humec⸗
tantur.⁊ eoꝝ ſiccitas expellittſur.

d

Trattatus

Plinius lixxij. Panicũ. Dyocles medicus

mel frugũ appellauit. effect? habet as miliũ In

vino potũ dilſintericis pdeſt. Sumiliter his ꝗᷓ
vapoꝛanda ſunt:calelacium imponit᷑. Siſtit

aluum in lacte capꝛino decoctum: ⁊ bis in die

hauſtü ſic ꝓdeſt ⁊ ad toꝛming. .
¶ Dyaſ. Panicũ in eſca om̃ib⸗ vtile eſt. vnde ſi
panis exeo factꝰ? cõmeſtus fuerit. ventrẽ ab⸗
ſtinet. vꝛinã puocat.aſſum vᷣo in cacabo nouo
⁊ impoſitũ in ſaccello ſicut ⁊ miliũ ꝓdeſt.

ſjih,
ſj.

Ae.

NR

NNNNWNN

—,2ͤ
—
—
—
—
—
—
—
—

— ℳ☚
. —
S 2

Capitu
Icea.yſi.li.ethimo.xiij. Picea ex pino
rũ gne.differt tñ vt pini ſpecie.Hã aliã
picin greci. aliã vocãt peucen quã nos piceaʒ
dicimꝰ. eo ꝙ deſudat picẽ.Pliniꝰli.xvi. Picea
eſt arboꝛ ramoſa.cui ramoꝛuʒ eſt oꝛdo ſicut et
abieti. Picea mõtes amat ⁊ frigoꝛa.feralis ar
boꝛ.⁊ indicio funebꝛi ad foꝛes poſita rogiſq;
virẽs.iam tñ ⁊ in domos tõſili facilitate recep
ta.hec plerumq; plurimam interueniẽte can⸗

dida gẽma fũdit reſinã: thuri tã ſileʒ vt mixta

a viſu diſcerni nõ poſſit. Huiꝰ arboꝛis coꝛtex
eſt in vſu magno.ſic abietꝭ ⁊ fagi ac tilie.

OPperationes.

Pli. in li.vtõ. Bignit q̊ʒ picea canchꝛyn vi/

delʒ pillulã ĩ medicina vim vꝛẽdi hñteʒ.q̃ poſt
qᷓ; ſolia ceciderĩt: hieme durat ⁊ ↄtinet nucleũ
pineis ſileʒ. In hieme creſcit.⁊ aperit᷑ pillula
tota.caditq; cũ folia creſcere ceperit. Huuc etiã
arboꝛi ſolia ſũt bꝛeui ſeta ⁊ craſſioꝛa.duraq; ſic
cipᷣſſus.Rami vᷣo pene ſtatim a radice modici
velut bꝛachia lateribo inhberent.

germĩatiõe.xv.fere dieb pᷣueniũt.

Picea minꝰ eſt alta q; larix.totis pannicu⸗
lis minoꝛiboatq; gratilioꝛibus.babet nucleos
minimos ac nigros. ꝓpter qð greci pthiropho
ron eam appellabant. —R
¶ In eadẽ q́; nucamẽta ſũt maribo cõpꝛeſſio⸗
ra minuſq; roſcida reſ ina. AUt ãt pix exeat apit
picea a ꝑte ſolari cũ plurimũ hiatu bipedali:vt
a terra cubito cũ minimũ a bſit. Nec ipᷣo coꝛꝑi
tif:vt ĩ ceterꝭ. qm aſtula ve haſtula in fructu ẽ.

UVen hec terre ꝓxiĩa laudat᷑. Altioꝛ amaritu⸗

dinẽ affert. Poſtea humoꝛ oĩs e tota ↄfluit ĩ vl
cus. Habetq; picea folia pungẽtia niloq; floꝛe
exhilarat᷑. ptinꝰem̃ fructꝰ a floꝛibo gignit.
¶ Abies qͥdẽ circa ſolſticiũ floꝛet. Cinꝰ ⁊ picea
Semẽ voꝛ
ipe poſt vigilias reddũt. Picea ⁊ pinꝰ⁊ alnꝰad
aq̃ꝝ ductꝰinſcobos cauant᷑ obꝛute terra pluri
mis ãnis durãt. cito vo ſeneſcũtſi nõ integant᷑
Igdem in li. xvij. Umbꝛa piceaꝝ quacũq; at
tigerit eſt venenũ. Idem in li.xxiiij. Picea ex
laricis foliotrita ⁊ in aceto decocta:dentiũ do
loꝛi pꝛodeſt. Cinis coꝛticũ eius intertrigini et
ambuſtis potus aluum ſiſtit.
Urinam mouet. Suffitu vnluas coꝛrigit.
Picea folia pᷣuatim iocinoꝛi ſũt vtilia.dꝛagme
põdere in aqua mulſa pota. Deniq; ſiluas il⸗
las dũtaxat q̃ pice ac reſine gra radant᷑ vtiliſſi
mas eſſe ptiſiqᷓ autumant᷑. Ael bis qͥ lõga egri
tudine vires nõ recolliguÖt.

—. — — — — —

1
ie
1
,
i
g

Capitulum. cccluiij.
Yala. Iſido.li.ety.xv.Pira videntur
p dicta: eo ꝙin ſpeciẽ ignis ſint ſoꝛma
lIa. Hã ab amplo incipiũt: ⁊ in angu⸗
ſtum deſinũt. Hec iumẽtis impoſita etiam ſi

⸗ uca vehemẽter oneroſa eẽ dicunt᷑. Pal⸗

adiꝰ li.iij. Cõdienda ſunt pira ita.De placi
to deſcẽdente luna a.xxij.vſq; in octauã.ea⸗
dẽ poma ſicca ⁊ manu lecta hoꝛa ſecunda in
qntã vel a ſeptima in decimã:a caduc diligẽ

ter electa.ĩtegra ⁊ ꝓpe dura⁊ aliqᷓnto viridia

implicato vaſe claudunt᷑qð operculo tegit

Deoꝛſum os eius ei inclinat᷑ atq; obꝛuitur eo
loco circaquẽ ꝑbennis aqua decurrit. Iteʒ

que dura ſũt in carne ⁊ cute pꝛius ĩ aceto po
ſita vbiſe mollire ceperint.infictile vas be⸗
ne coctum picatũq; ponunt᷑:⁊ operculo ſuꝑ
neniente gipſant᷑.⁊vas bꝛeui ſcrobe demergi
tim ĩ eo loco qͥ qtidie ſole tangat᷑. Plurimipi
ra obꝛuta inter paleas aut frumẽta ſeruarũt

Operationes

¶ Dyal.ca. de piris. Piri multe ſũt ſpẽs: ſʒ ſti
ptice oẽs.vñ ad reumaticas paſſiões catha⸗

plaſmatibo adhibita faciũt:⁊ reuma compe⸗
ſcũt.Elixatura eoꝝ ad oĩa pᷣfata iuuãt.Et ſi
ipᷣapira a ieiuno comeſte fuerĩt abſtinẽt ven
trẽ. Et piri ſiluatici ſpẽs ſũt q̃ tarde mature⸗
ſcere pnt plus ſtiptice qᷓ; ſupꝛadicte:ſjʒ ſilib⸗
cauſis ꝓſunt.phibẽt q̊ʒ aliq fungos venenũ
qmittere ſi cũ piris fuerint cocti.¶ Aui.li.ij.

ca.de piris. In ipᷣis ſũt terreitas ⁊ aq̃ſitas.⁊

in nr̃a qͥdẽ terra eſt ſpecies q̃ ðꝛ ſenabꝛud.et
habet magnã capacitatẽ.⁊ eſt vehemẽtis ro

tunditatꝭ ſubtilis coꝛtic:eſt boni color q̃ſi

pꝛeuium:q̃ſi ipᷣm ſit aqua ʒuccari coagulata
plurimũ.ſed non ꝓpter ſpiſſitudinẽ ſu be boni
odoꝛis valde.qð cũ arboꝛe ſua cadit ſuꝑ ter
ram deſtruit᷑.⁊ iſti ſunt in qͥba nõ eſt nocumẽ⸗
tum de ſpecieb piroꝛum.i¶ Pira qᷓ nominan
vur ſenia ſunt frigida in pꝛimo:⁊ ſicca in.ij.

Serabꝛud v̈ ſut temperata bumida:⁊ oẽs
ſpecies eiꝰ ſũt ſtiptice intrãtes ĩ emplaſtris
retentiõis materieꝝ.⁊ qñũq; abſtergũt paꝝ.⁊

eoꝝ humoꝛ ẽ plurimꝰ et laudabilioꝛ humoꝛe
pomoꝝ ſ̃m ꝙ dixit ruſus.iEa autẽ q̃ dicta
ſunt ſenabꝛud in terra Coꝛaſceni:abſq; alijs
dicta ſũt lenitiua nature:⁊ boni chimnvalde
ↄſolidãt vulnera.⁊ ꝓpꝛie ſilueſtria exiccata.⁊
ſũt pᷣparatiua ſtomachi:⁊ abſcidũt tuſſim:
ſedãt colerã: ⁊ ſtringũt ventrẽ.et ꝓpꝛie q̃ ſunt
exiccata.i Et ĩ piris qͥdẽ eſt ꝓpꝛietas facien

di euenire colicazʒ:q̃re opoꝛtet vt bibat᷑ poſt

ipᷣa de ydromelle cũ ſpeciebo q ſunt vt piper

et cinamomũ? his ſiłig.¶ Eteòꝝ robↄuenit

fluxui ventrꝭ colerico. Einis ſpeciei eoꝝ ve
hemẽtis ſtipticitatꝭ ⁊ tarde maturatiõis eſt:
et cura fungoꝝ moꝛtificantiũ.⁊ qñ iſti fungi
coquunt᷑ cũ piris minoꝛat᷑ nocumentũ eoꝝ.
¶ Sera. li.ag.ca. Cumechꝛe.auct. Gal.Cu⸗
mechꝛe.i.pira. Subſtãtia eiꝰ eſt cõpoſita ex
ſuba terrea ⁊ aquoſa.Et ſi vis põt aliter di⸗
ci:ꝙ vna.ſ.eius pars eſt frigida ⁊ alia tempe
rata.⁊ ſapoꝛ piri ⁊ ſtipticꝰcũ dulcedine aqͥſa.
⁊ virtꝰ piroꝝ eſt deſiccatiua: ⁊ ↄglutinat vul
nera ſine aliq̃ moꝛdicatione.Et qñũ comedit
ſoꝛtiſicat ſtomachum:⁊ ſedat ſitim.i Silue
ſtre vo eſt magis ſtipticũ:⁊ plus incoꝛiat et
coꝛugat ſtomachũ.⁊ iõ plus ↄglutinatvulne
ra:⁊ ꝓhibet fluxum humoꝛũ.i¶Et ideʒ auct.
Aben meſuav.Quãdo quodcũq; totũ coqͥʒ
tur vel domeſticũ vel ſilueſtre cũ fungis au⸗
fert maliciã eoꝝ.⁊ maioꝛa ex eis ſunt foꝛtio⸗
ris vᷣtutꝭ q; parua.Parua aũt ſũt nutribilio
ꝛa q; citonia.¶Etrob piroꝝ abſcindit fluxũ
colericũ:⁊ excoꝛiat ſtomachũ.Et pira ꝓpꝛie
generant colicã.⁊ opoꝛtet ꝙ ſumat᷑ poſt ipᷣm
vinũ mellis factum cum ſpeciebus.

— ONR
— —

*

8
⸗7„) A
74 Meen

Capitulum. ccclix.

AIper latine. arabice ⁊ gre. falfel. Se
p rapion li.ag. ca. falfel. piper. Et ẽ ar
5 ſE ier

2 .*

boꝛ naſcẽs ĩ regiõibo indie.hʒ ſemẽ qð ſui oꝛ⸗
tu eſt longuʒz ſile faſeolis:⁊ elongat᷑ in foꝛma
ſua:⁊ ẽ macro piper.⁊ intra ipᷣm ſũt qna ꝑua:
ſilia gergues:q̃ qñ maturant fit piꝑ.⁊ hoc qꝛ
ſepat ⁊ fit ſicut racemꝰin qbo ſunt grana par
na/⁊ ſũt grana piperis.Et qñ colligit᷑ ꝑſecte
matuꝝ eſt piper nigꝝ.ſed qñ colligit᷑ añ ma⸗
turat ionẽ eſt piper albũ.nã coloꝛ eiꝰ ẽ albo.et
nõ recipit in coloꝛe ſuo nigredinẽ anteq; ma
turat᷑.⁊ radix huiꝰ arborꝭ ẽ ſilis coſto.Eligẽ
dũ eſt aũt ex nicro ẽ nouũ in q̊ ẽ ſilis fur⸗
furi graue ⁊ plenũ. S albũ meliꝰ ẽ illud qd
hi ẽ rugoſũ albũ ⁊ que ⁊ lõgũ ẽ eligẽdũ illð qð
qñ frãgit᷑ apparet dẽſum:hñs grana q̃ ſũt in
tra ipᷣm inuicẽ iuncta:⁊ acutiſapoꝛis moꝛdi
cans linguã cũ calefactõe.Radix arborꝭ hu
ius vocat᷑ falfanuẽ.⁊ eſt ſimilis coſto.defert᷑
ad nos ex terra indie ¶ Oal.vij.ſim.far.ca.pi
peris ſm trãſla.no. Piper radix coſto maxi
me ſ̃m vᷣtutẽ ſimilat᷑. YFructꝰvᷣo eiꝰ qͥ q̃dãmõ

germinat ẽ piper lõgũ.vñ et humidiꝰ exiſtit
maturo.ſignũ aũt ẽ hũiditatis eiꝰ ꝙ faciliter

cũ imponit᷑ ꝑfoꝛat᷑.⁊ nõ cõfeſtim moꝛdet:ſed
paulatim icipit:pmanet vᷣo multũ.qͥ vᷣo q̃ſip
maturꝰ fructꝰ albũ piꝑ eſt.acriꝰ exñs nigro.
id eĩ q̃ſi ſuꝑ aſſalũ eſt.vtraq; ãt ſufficiẽter ca⸗
lefaciũt ⁊ ſiccant.i¶ Gal.eo.li.⁊ ca.ſᷣm trãſia.

ara. Sapoꝛ piperꝭ ẽ acutꝰ.⁊ illud qdᷣ nõ ma⸗

turũ ẽ:piꝑ albũ ẽ:⁊ ipᷣm ẽ acutiꝰ nigro:⁊ ma⸗
gis pungẽs linguã:⁊ h eſt qe nigꝝ:ꝓpterea qꝛ
maturat᷑:accidit ꝙ nõ recipiat aduſtionem ⁊
deſiccatõnẽ foꝛt ẽ:qꝛ minuit᷑ acuitas illa:q̃ q
dẽ remanet ĩ albo. Iſte nõ due ſpẽs ſũt deſic
catiue ⁊ calefactiue foꝛtiter.⁊ fructꝰ qͥdẽ eiꝰ
qũñ incipit eẽ ẽ piper lõgũ.⁊ ꝓpter h̊ accidit q;
bip longũ eſt hũidiꝰ alio pipere.Et ſignũ ſuꝑ
rat᷑ etiã qñ terit nõ iuenit tritoꝛ ĩ pncipio ſue
ↄtritiõis punctione multã.⁊ qñ incipit moꝛ
dicare:nõ apꝑet moꝛdicatio eiꝰmulta anteqᷓ;
guſtet.deinde remanet moꝛdicatio erꝰtꝑe nõ
paruo.ſʒ piper albũ Emeliꝰſtõacho alijs Dua

ve N Dpkrationes

Sera. Radix piperꝭ ↄfert colice ⁊ doloꝛi⸗

bus frigidis.Eſt ca.⁊ ſic.eſt bonacolice.⁊vẽ

coſitatibo ⁊ al ijs doloꝛibo fri.⁊ ẽ ſimilis coſto

ſm vᷣtutẽ.⁊ piper nigꝝ acutiꝰ ẽ albo.⁊ albũ ẽ
debiliꝰ eo.⁊ vᷣtur piperꝭ eſt calefactiua:attra
ctiua cibi:? ꝓuocatiua vꝛine:reſolutiua ⁊ ab
ſterſina obſcuritatis viſus.iſ Et qn ſumit᷑ in
potu qut fit inunctio cũ eo.aut miſcet᷑ in aliq̃
vnguẽto.ↄfert rigoꝛibo febꝛiũ periodicaꝝ.et

2fert moꝛſibovenenatꝭ:⁊ expellit fetũ:⁊ potiſ

ſime ſiĩ potu ſumat᷑ vl aſſidue comedat¶Et

eſt ꝙ qñ elõgat᷑ tpᷣs ſuꝑ ipᷣm coꝛodit᷑: ꝑſo

Trattatus

qñ fit naſcale cũ eo poſt coitũ phibet impꝛe⸗
gnationẽ.⁊ hoc ſimiliter facit aſſidue come⸗

ſtũ Nã iter pᷣſtat genitale:⁊ admiſtrat᷑ ĩ lohoc

⁊ ſyrupis qͥ ſũt ↄueniẽtes tuſſi et doloꝛibope⸗
ctoꝛis.⁊ fit linitio cũ eo ⁊ melle.⁊ cõfert ſqui⸗

nãtie.Et qũ ſumit᷑i pom maxĩe cũ granis

lauri aut folijs eiꝰ:ↄfert toꝛtiõibo vẽtrꝭ.et qñ
maſticat᷑ cũ ſtafiſagria ⁊ cũ paſſulis facit de⸗

ſcẽdere flegma ex capite:⁊ ipᷣm ſedat doloꝛẽ.

⁊ ↄfoꝛtat vᷣtutẽ digeſtiuã.⁊ ingredit᷑iĩ ↄfecti⸗
onib ſpecieꝝ qͥb vtunt᷑ſani ĩ ↄdimẽtꝭ ciboꝝ
ad ꝓuocãdũ appetitũ.¶ Et qñ miſcet᷑ cũ pice

reioluit ſcrofulas.Et qñ miſcet᷑ cũ nitro ab⸗

ſtergit moꝛfeã.⁊ nõ ẽ radix piperis ʒinʒiber:
ſicut put auerũt qͥ dã.ĩmo radix eiꝰ eſtſimilis
coſto:q̃ quidẽ cglefacit ⁊ moꝛdicat linguã.⁊
attrahit humiditatẽ ad os:qñ micet᷑ cũ ace
to.Et linimẽtũ cum eo reſoluit apoſtemata

ſplenis.⁊ ſi ſumit᷑ facit idẽ.¶ Et idem aucto.

ben meſuay. Pꝛopꝛietas piperis eſt ꝙ phi
bet impᷣgnationẽ:⁊ max ime qũ ſumitur poſt
coitũ.⁊ ꝓhibet toꝛtiões ⁊ ventoſitates qͥ fiũt
in ſtomacho ⁊ in inteſtinis.⁊ exiccat flegma
viſcoſum qð aggregat᷑ in pectoꝛe ⁊ pulmone

⁊ inteſtinis.⁊ digerit cibũ.⁊ nocet febꝛicitan
tibo.¶ Et ſi qͥs vtitur multuʒ pipere puocat
vꝛinã.Et ſi vtat᷑ eo paꝝ ꝓuocat ventrẽ. Sca
mone a eſt ↄtraria in hoc:⁊ facit hoĩem ma⸗
cre fieri:⁊ deſiccat ſperma.Et in pipere albo
cũ acuitate ſua eſt hũiditas qᷓ auget in ſper⸗
mate:⁊ mũdiſicat epar ⁊ ventrẽ ⁊ pulmonẽ ?ꝛ·
ſtomachũ.⁊ ↄfert moꝛſibo venenoſis:⁊ cale⸗
facit neruos ⁊ muſculos ⁊ plus omĩ alia re.

¶ Paulus ca.de pipere. Piper eſt caliduʒ in
qrto gradu.ſiccũ in ſcõo.Abi ſciendũ ne ali
qͥ erroꝛis materia repleant᷑: pptereaqꝛ ĩ pñti
lra Serapion ⁊ Dyaſco.vident᷑ cũ Galieno

nõ modicũ diſcrepare dicẽtes ꝙ piper nigꝝ
acutius eſt albo.i¶ Galienꝰ vero ait:q; piper

albũ acutius ẽ nigro.⁊ ꝓpterea ſicut ex vᷣbis
Dyaſcoꝛidis bene intuẽtibo ⁊ auide eſt mani

feſtũ ꝙ piper albũ eſt duplicis generis.i Eſt

quoddã piper albuʒ:qð fit qñ grana minuta

q̃ fuerũt in pipere longo incipiũt ingroſſari.

⁊ vnũ ab altero incipit ſeꝑari:ſed nõ factꝰ ẽ
botrus vel racemꝰ.iEſt aliud piper album
qð fit cũ illa grana q̃ fuerũt in pᷣdicto pipe⸗
re albo ᷣm debitã q̃ntitatẽ fuerint aucta:et

intra ſe totaliter ſeꝑata:ſicut q̃ ſũt poſita in
quodã botro vel racemo.⁊ ſũt ꝓpinqᷓ matu⸗

ritati.Pꝛimũ vᷣo piper albũ qm ſopit adhuc

naturaʒ piperis longi:qꝛ vicinat᷑.participat

adhuc de eiꝰ humiditate:cuiꝰ gra nõ ẽ mul
tum acutum. Piper aliud albũ de quo dixi⸗

mus:qð eſt in medio inter maturitatẽ ⁊ pꝛin

—
—

8

2=

De Herbis

cipium generationis eſt ſatis acutum.quare

cum remoueatur ⁊ elõgatur a pipere longo
non participat humiditatem eius:⁊ eſt acu⸗
tius ſeipſo cum venit ad maturitatem:pꝛo⸗
pter quã amittit de eius acuitate.¶ Et hoc
idem videmus in fructib acetoſis que ſunt
in medio tempoꝛe acetoſioꝛes.hoc etiã in ſe⸗
minibo eſt videndũ:ſcʒ, Feniculis: ſinapibo:
et ceterisꝛꝙ ſunt acutioꝛes et calidioꝛes qui
ſunt in medio cempoꝛe:qᷓ; qͥ ſunt in extremo

Sic ergo ad ꝓpoſitum piper nigrum acuti⸗

us eſt albo:ſcʒ albo quod eſt in pꝛincipio ge⸗
nerationis.qꝛ no habet multam acuitatem
pꝛopter humidit atem quam participat:vt di

ctum eſt. hunc reſpectum habuit Serapion

⁊ Dyaſcoꝛides.i¶ Sciendũ inſuꝑ ꝙ in maio
riquãtitate inueniretur de pipere albo:niſi
qꝛ inficitur ꝓpter ignem.ſed illud quod non

contaminatur ab igne remanet album ?ꝛ⁊ non

rugoſum:qð non poteſt eſſe niſi modice q̃n⸗
tit atis:quia modicuʒ eſt illud quod ab igne

impꝛeſſionem non recipit.

Capitulum. ccclxx.
Iper nigruz latine. arabice habelze
p lim vel grana ezelean.

Pperationes

¶ Serapion libꝛo aggrega. cap. habelzelim
id eſt granum ʒelin.⁊ eſt piper ethiopium vel

nigroꝝ ⁊ eſt granũ pingue ĩ magnitudine ci⸗
ceris:⁊ eſt citrinũ exterius:albu interius.et

habet ſopoꝛem bonuʒ.defertur ex terra bar⸗

barie.¶Et illud quod nominat᷑ in barbaria
croin:eſt ſimile faſeolis in foꝛma ſua: niſi qꝛ
grana eiꝰ et coꝛtex eiꝰ ſunt minoꝛa faſeolis.
babent nigrũ coloꝛẽꝛ acutum ſapoꝛẽ ſicut pi
per.⁊ defertur ſimiliter a terris nigroꝝ.⁊ ſũt
calida in tertio gradu. humida in pᷣmo.i¶ Et
conferũt doloꝛi dentiũ.¶ Augent eni in ſper
mate.¶ Et faciunt bonũ odoꝛem oꝛis.

O

—

NR

Capitulum.xccclxj.
Iperelle latine.grece baerina.arabi
ce haerinia. Serapion lib.aggrega
toꝛis capᷣ.haerinia:id eſt piperella.⁊

eſt in figura ſicut piperis minoꝛis figura:ni⸗

ſi quia eſt in coloꝛe ſuo citrina.

Pyperationes

¶ Serapion. In ea due ſunt virtutes cõtra

rie:ſic̃ frigiditas ⁊ caliditas.¶Et idẽ aucto

ritate Aben meſuay. Haerina eſt granũ par
uũ minus pipere.⁊ eſt in eo citrinitas pauca:

⁊ eſt odoꝛiferũ:cuius odoꝛ ẽ ſicut odoꝛligni

aloes.eſt calidũ ⁊ humidũ.⁊ in eo eſt abſter⸗
* 1

NURR

G

Trattatus

ſio parua.¶ Idem. ꝛouocat vꝛinã multã fe
tidam qñ coquitur in vino et bibitur illudvi
num. ¶ Et aufert ꝓpter hec fetoꝛem aſcello⸗
rum et fetoꝛem totiuscoꝛpoꝛis.Et operatio
in boc eſta tota ſua ſuba.et quando coqui⸗
tur radix et bibitur:cõfert ſicut piper nigrũ.

Capitulum. ccclxij.
Iretrum latine.grece dentanos.ara
p bicevero achiraraha:ſiue acharcha
racha. Serapion libꝛo aggre. cap̃.
Achiroaraha.auctoꝛitate Dyaſco.Achirara
ha:id eſt prretrum.et eſt planta cinꝰ folia ſũt
ſimilia folijs dauci ngreſtis aut maratri.⁊ ſti
pites ſimiliter ſicut ſtipites illius.et ſuꝑ ſti⸗
pitem eſt coꝛona ſimiis coꝛone aneti.⁊ habʒ
radicem in groſſitudine digiti. Auicẽna li⸗
bꝛo.ij.capitulo de piretro. Piretruʒ plurimũ

quod de hac planta adminiſtratur eſt radix

eius.melius eſt illud quod eſt acutum:moꝛ⸗
Aificatiuum lingue.et magnitudo eiꝰ eſttᷣm
quantitatem digiti.

BPoybprrationes.
Dyaſcoꝛides. Pungit linguam quãdo gu⸗
ſtatur pũctiõe foꝛti et attrabit flegma. ? ideo

5½

quando coqtur cũ aceto ⁊ fit colutio oꝛis cõ

fert doloꝛi dentiũ.Et quãdo maſticatur at⸗

trahit flegma.¶ Et quãdo teritur ⁊ miſcetur
cũ oleo ⁊ inungitur ꝓuocat ſudoꝛẽ.⁊ confert
membꝛis ſuꝑ que vincit frigus:et conſeruat
coꝛpus a nimio frigoꝛe aeris ne noceat ei.et
ainiſſione ſenſus ⁊ motus.⁊ eſt eiꝰ iuuamen⸗
tum magnũ in hoĩe.⁊ cõfert paraliſi ⁊ rigoꝛi
bus febꝛiũ.¶ Balienus.viij.ſimpliciũ farma
coꝛum cap.de piretroplurimũ quod de eo ad
miniſtratur eſt radix eius.⁊ ꝓpꝛietas virtutꝭ
eius eſt ꝓpꝛietas adurens.⁊ pungit linguaʒ
quando guſtatur punctione ſoꝛti:et attrahit
flegma.¶ Et fedat doloꝛẽ dentiũ qui fit a fri
gigditate.⁊ confert rigoꝛi febꝛium qñ fit inun/
ctio cum eo diſſoluto inoleo ante aduentuʒ
paroxiſmi.⁊ confer t illi q babet ſtupoꝛem in
membꝛis ante relaxationẽ.i¶ Auicẽna. Pire
trum quidã extimauerunt eſſe frigidum: ſed
noõ eſt:imo calidum ⁊ ſiccum in tertio gradu.
extrahit flegma maſticatũ.et virtus eius eſt

ꝗduſtiua. Et puocat ſudoꝛem:cum ex eo cũ
oleo abſtergendo inungitur coꝛpꝰ ſi miſcea⸗
tur cũ oleo.⁊ abſtergendo inungat᷑ ex eo p⸗
uocat ſudoꝛem.fricatio facta ex eo ⁊ decocti
one ipſius et oleo eius.Confert mollificati
oni neruoꝝ antique:⁊ ſtu poꝛi eoꝛuʒ.⁊ ꝓhibet
generatione alcuzeʒ ab eo in quo generatur
alcuzez vehemẽter aperit opilationes cola⸗
toꝛij:⁊ ↄſtrictionẽ nariũ. Eteius decoctio
ↄfert doloꝛi dentiũ:⁊ ꝓpꝛie frigido.Et eius
acetum cõfirmat dentes motos ſi decoqua
tur cũ acetoꝛ teneatur in oꝛe ¶ Et quãdo fri
catur cum eo coꝛpus ante paroxiſmuʒz ngo⸗
ris cum oleo:ↄfert rigoꝛi facto cum febꝛe et
gbſq; febꝛe.i Paulus ca.eſt ſiccum in tertio
gradu. Maſticatum attrahit flegma pos.⁊
remouet doloꝛem ⁊ ſtupoꝛem dentiuim.
¶ Auerrois quinto libꝛo Colliget.ca.de Pi
retro.Eſt calida ĩ quarto:⁊ de ea adminiſtra
tur radix.¶ Conſtantinus libꝛo graduũ.ca⸗
pitulo Piretrum. Piretrũ eſt in quarto gra
du calidum ⁊ ſiccum.Linguã vꝛit:⁊ flegma
nimium attrahit. Ideoq; dentibus valet de
frigid itate et humiditate dolentibus.
Alexander ⁊ Stephanus. Illud tritum ⁊
cum melle potatum:epilẽticis valere teſtan
tur. Collo ſuſpenſum aut naribus applicatũ
ſubuenit infantibo epilenticis.um oleo mi
xtum et doꝛſo femineo inunctum ante rigo/
ris acceſſionem venire ꝓhibet eam.

¶ Valet etiam paraliticis ac neruoꝛum mol

liciei de frigiditate ⁊ humiditate totius coꝛ⸗
poꝛis. Deniq; in coꝛpoꝛe toto ex eoꝛum per⸗
uncto pꝛouocatur ſudoꝛ.

—

co
A
er
“
biet
n
de
t
nul
nn, D
t
n 9 3RRR
4
win
Pie!
lGqH
r.
ock
cci
ſee
ol1l
Sn
bet
Ar
ola⸗
cio
ne

hfi!
bi

n
06

cq4

de

n
ni
ni

A 1

De Herbis

bain tertio gradu calida ⁊ ſicca. Radix eius
in medicinis ponit᷑:que in byeme colligit᷑ ac
annos quinq; ſeruat᷑. Piretruʒ debet eligi
cotinuum ⁊ nõ pfoꝛatum ſapoꝛẽ habens acu
tum.⁊ cum frãgitur nõ pulueriſat᷑. Acumen
eius nõ ſtatim ꝑcipitur: ſed debet aliquantu
lum maſticari ꝛ⁊ in oꝛe teneri.Quod cotingit
pꝛopter eius leuitatẽ:vel ſubſtantie ſolidita⸗
te. Nirtutẽ habet diſſoluendi:cõſumẽdi⁊ at
trahendi.¶ Gargariſma factũ ex vino dulci
decoctionis eius.cerebꝛum aſuꝑfluitate fle
gmatica mũditicat:⁊ humoꝛes vite cõſumit
¶ Inter dentes maſticatũ doloꝛẽ tollit den⸗
tium:⁊ ſtomachi reumatiſmũ. Maſticatũ qs
lingue paraliſim ſoluit. Contritum in vino ⁊
oleo decoctum ⁊ ad loca paralitica et poda⸗
grica cathaplaſmatũ valde pꝛoficit.

Inus latiĩe.grece Calidariſchochia
p vel azet. Arabice Cinobar. Serap̃ᷣ.
libꝛo aggregatoꝛis capᷣ.Cinobar:id
eſt pinus arboꝛ.Et eſtmaſculus ⁊ femina.
Maſculus nominat᷑ aʒet vel cinobar.⁊ non
facit fructũ magnũ:ſed de ſudoꝛe extrahitur
pix:vt patet in littera pix.⁊ ibidem inuenies

Capitulum. ccclxiij.

¶ Platearius. Ciretrũ eſt ſatt cõmunis her eius virtutem. ꝛ cum ligno fit lumen.? eſt i⸗

lud quod vocat᷑ teda vel ʒappinus. Et femi⸗
na eſt illa que facit fructũ magnũ.⁊ de ea eſt
magna? parua.¶ Et idem auctoꝛitate Ba⸗
lieni. Minoꝛ eſt in ſapoꝛe ſicut ſapoꝛ maio⸗

ris.⁊ eſt in ea aliquantulũ amaritudinis ⁊ a⸗
cuitatis.⁊ virtꝰ eius eſt calida cum acuitate

¶ Et idem aucto. Aben Meſuay. Hagne
ex pinis ſunt calide in ſecũdo gradu:ſicce in
pꝛimo. Que cum bibunt᷑ cum rob mũdificãt
humoꝛes groſſos ⁊ viſcoſos qui ſunt in reni
bus ⁊ veſica.i Et idem auctoꝛitate Dyaſco
ridis.Calidaris vel calicaris eſt fructus pi⸗
nus maioꝛ:⁊ nominatur cochia.

Dbperationes

¶ Serapion. ſinus maioꝛ ↄfert ſanieiĩ p.
ctoꝛe:⁊ oĩbus qbus cõuenit educi ſaniẽ a pe

ctoꝛe.⁊ facit expuereſanguinem.⁊ quãdo in⸗
funditur in aqua:recedit acuitas et punctio
que ſunt in eo:⁊ elongat᷑ a moꝛdicatione. Et
tunc eſt cõglutinatiuus:⁊ medius inter qua⸗

litatem calidam et frigidã:⁊ inter ſubſtantii

aqueam et terreaʒ.⁊ ſubſtãtia aquea in eo eſt

pauca.ſed fructus q́;tum ad nutrimentũ eſt

dure digeſtionis:⁊ nutrit coꝛpus nutrimen⸗
to foꝛti ¶ Idem aucto.Oyaſcoꝛidis.Quan
do comedit᷑ et bibitur cum ſemine cucume⸗

ris ⁊ rob ꝓuocat vꝛinã.⁊ cõfert ardoꝛi renũ ?ꝛ
veſice.Et quãdo bibitur cum ſucco poꝛtula⸗

ce:ſedat moꝛdicationẽ ſto machi:et reddidit

debilibe foꝛtitudinẽ:ↄfert deſtructiõi humi⸗

ditatisEt qñ accipit᷑ ex ſuccu pini ſicut re
cens:⁊ teri᷑et coquit᷑ cum rob:⁊ accipiũtur
de ipſius decoctione.2E.iiij.qualibet die cõ⸗
fert tuſſi antique ⁊ vlceribb pulmonis.

¶ Idem auctoꝛitate Galieni. Minoꝛ ex eis

nominat᷑ calidaris. Virtꝰ eius eſt calida et
abſtergit.ſapoꝛ eſt ſtipticus:amarꝰ:ꝗcutꝰ:et
cõfert ſputo veniẽti a pectoꝛe ⁊ pulmone:⁊ ẽ
ſtiptica:et cõfert tuſſi ⁊ doloꝛib.pectoꝛis qñ
ſumitur ſola aut cũ melle.¶ Et idem auctoꝛi
tate Aben meſuay. Magne ex pinis ſunt ca
lide in ſecundo gradu:ſicce in pᷣmo.Que qñ
bibunt᷑ cũ rob:mundificãt groſſos humoꝛes
⁊ viſcoſos qͥ ſunt in reniba ⁊ veſica.⁊ confert
ſaniei eoꝛum ⁊ lapidi. Reſina eius deſiccat ⁊
calefacit.⁊ eſt dyafoꝛetica.Pꝛo qua lege ca⸗
pitulũ reſina. ¶ Et idem auctoꝛitate G alieni
Coꝛtex ⁊ folia pini que eſt minoꝛis:q̃ eſt no⸗
minata calidaris.habent in ſe virtutẽ ſtipti⸗
cam:que curat tenaſmonem quãdo apponit

ſicut emplaſtrum.? nõ eſt medicamẽ melius

in hoc.⁊ quãdo bibitur ſtringit ventrem.⁊ eſt
conferens cõbuſtioni aque bulientis.⁊ ſimi⸗
L i

„

Tractatus

liter coꝛtex illius ſpeciei que ðꝛ cochia.⁊ eſt

maſculus cõſimilis in virtute:niſi qꝛ virtus

eſt ei debilioꝛ vᷣtute illiꝰ. ſed folia iſtaꝝ arbo
rũ q̃ q ſunt magis bumidacoꝛtice ipaꝝ:ha⸗
bent in ſe virtutẽ qua incarnant ꝑcuſſione.

.

¶ Sed pini magne. Uirtus folioꝝ ⁊ coꝛticꝭʒ
eſt foꝛtis in omibo iſtis.ſed fumus qͥ eleua⸗
tur a ligno pini confert multum fluxui pilo⸗
rum palpebꝛarum:⁊ coꝛruptioni lachꝛyma⸗
rum:⁊ curſui lachꝛymarum abeod.
Coꝛtex arboꝛis pini minoꝛis et coꝛtex co⸗
chie:⁊ eſt acʒ:omẽs ſunt ſtiptice.et cõferunt
patientibo tenaſmonem quado teritur ⁊ pul
ueriſatur ſupꝛa locum.et quãdo de ipſis mi⸗
ſcetur cum litargiro ⁊ puluere olibani ↄfert
vlcerib que apparent in coꝛpoꝛe ⁊ cõbuſtio⸗
nib ignis.et quãdo cõficitur cũ cera diſſolu
ta cum oleo mirtino:conſolidat vlcera que
dicuntur foꝛmicene augeantur in coꝛpoꝛe.?⁊

fit cum eo fumigium matrici:⁊ expellit feti
moꝛtuum et ſecundinã.Et quãdo bibit ſtrin

git ventrem:⁊ mouet vꝛinam.
¶ Balienus.vij.ſimplicium farmacoꝛum ca
pitulo de pinea. ſm tranſiationem grecam.
Comifructus:id eſt pinea quam ſcrobiliam
nominãt.tota quidemviridis.habet qͥd ama
ritudinis ⁊ acredinis.⁊ pꝛopteres quidẽ em⸗
picis et alijs quicunq; indigent ea q̃ fᷣm pul⸗
monem ex toꝛace faciliter extuſſire ⁊ expur⸗
gare idonea eſt.eſibilis vero fructus eiꝰ.Eſt
quidem cibus difficile digeſtibilis et foꝛtis.
eſt autem ⁊ vt farmacum:⁊ ad leniendũ aſpe
ritates idoneum.⁊ maxime quando in aqua
infuſus:diſpoſuerit in eo totam quantã ha⸗
bet acredinem. Reliquum enim ome immoꝛ⸗
dicaciſſimum fit.in medio enim calidũ et fri⸗

gidum equaliter conſiſtens ex aquoſa et ter⸗

reſtri ſubſtantia habet craſim. acetoſa autem
minime participat.

Et ideʒ in libꝛo de cibis capitulo de pinea

Magne ex eis euchimie ⁊ groſſe chimi ge⸗
neratiue.Et ideo nutriunt coꝛpus nutrimen
to foꝛti:nõ tamen bene digeſtibiii.
¶ Auicenna libꝛo.ij.ca.de pino. Virtꝰ coꝛti⸗
cis maioꝛis ſoꝛtioꝛ eſt.Et coꝛtex eius que no
minatur ſufine eſt debilioꝛ. In coꝛtice eiꝰ eſt
ſtipticitas plurima.⁊ vermis qͥ exiſtit in ipſa
eſt in virtute cantaridis.Coꝛtex eiꝰ contert
vlceribus coꝛdicalibus.⁊ in ipᷣo eſt virtꝰ cõ⸗
ſolidatiua:⁊ in coꝛtice ipſius eſt de ſtipticita
te quod ꝑuenit ad hoc vt ſanet abꝛaſionẽ qñ
ſuper ea ponitur vt emplaſtrum.

Capitulum. ccclx iij.

Impinella. Pandecta Pimpinella ẽ
p herba multuʒ ſimilis ſaxifrage. VUn
de verſus. Pimpinella pilos ſaxifra
ga non habet vllos.
Dperationes
¶ Virtus eiꝰ eſt q̃ abſtergit ⁊ foꝛtificat ⁊ mũ⸗
dificat epar ⁊ renes qñ in eis ſunt opilatio⸗
nes.i Quãdo bibit᷑ de radice eius quãtitas
amigdale a mulieribo que nõ bene purgãtur
inpartu mũdificat eas per menſtrua.
¶ Et quãdo bibitur cum vino:confert dolo⸗
ri ventris ⁊ yctericie ⁊ doloꝛi veſice ⁊ renum.
¶ Et quãdo coqͥtur cũvino ⁊ bibitur ſtringit
ventrem. Et quando bibitur ex ſemine eius
cũ vino ſtiptico cõferunt fluxui ventris.

¶ Radix pimpinelle pᷣſeruat a peſte maſtica⸗

tam:⁊ in collo ſuſpenſum. Itẽ abſtergit veſti
gia nigra in cute.Conferi podagre.
¶ Radix pimpinelle maſticata longo tempo
re apparet in ea acumẽ cũ pauca amaritudie
et cum acredine.pꝛopterea igitur diuretica
vꝛinarum pꝛouocatiua.

Capitulum. ccclxv.

Ocogs dW „ν S

le
itre

—

⸗

us

cſi

o
die
l

—

Friidemon. Pan. Peridemon grece
p velliceos vel exacãton.arabice gri⸗

math.latine Capꝛifoliũ.i.mr ſiluaꝝ.

Hperationes
¶ Dyaſc. ca.liceos vel exacãton fo.ſũt buſſo
ſilia atq; ſpinoſa. g̊na eiꝰ viridia.⁊ cũ matura

uerint ceraſis ſilia. Haſcit ĩ ſiuoſis loc cuiꝰ
fo.⁊ gna ⁊ radix ĩ vnũ ↄtũdunt᷑:⁊ cũ aq̃ dulci

coquunt᷑ vſq; ad groſſitudinẽ Hec aq̃ ẽ deſic

catiue vᷣtutꝭ:⁊ ex pᷣrijs Spoea.c ſcz ẽ exte⸗
nuatoꝛia.digeſtoꝛia ca.⁊ fri.
et õ diafoꝛeſim facit.¶ Yacit autẽ ad herpe⸗
tas: ⁊ ad vlcera epatis ⁊ ad parotidas.et pu

trida vlcera ex ſucco fructꝰ eiꝰ fit licium pqͥ

lege ca.licium ſuperius de.l.cclxv.

Capitulum. ccclxvj.

Ingria latine.grece ſcalones.arabi
era. lib. ag. ca. Hai⸗
xoff eſt ex ſpeciebo pmeaꝝ. ſo.eiꝰ ſũt
ſilia cameleonti albe:niii qꝛ ſunt nigrioꝛa.et
hʒ virgã longã folijs plenã.⁊ ſuꝑ ipᷣm ẽ capi⸗
tellũ ſpinoſum.et hʒ radicẽ nigrã ⁊ groſſam.
⁊ eſt qð de ipᷣa planta adminiſtrat᷑. Gal. Vir⸗
tus eius eſt q calefacit in.ij.grg in vltio eiꝰ.

ce Haixoff.

⁊ in pncipio ſcði:⁊ deſiccat in. iij. Planta illa
comeditur recens ſicut ſparagus.

ſtipticã hñsvim.

S

—

Dperationes.
¶ Balienus. Pꝛouocat vꝛinam multam feti⸗
dam quãdo coquitur in vino ⁊ bibitur illud
vinum..iEt qñ coquit᷑radix et bibit᷑:aufert
fetoꝛem aſellarũ ⁊ fetoꝛẽ totius coꝛpoꝛis.

&

Tractatus

Capitulum. ccclxvij.
Dilliũ latine.grece pipſilliũ.arabi⸗
p ce haʒarachona vl beſtercaton. Se
ra.li.ag.ca.Haʒarachona au. Dyaſ.
Haʒarachona:id eſt pſilliũ:eſt herba hñs fo
lia piloſa.virgas hñs lõgas mẽſura vniꝰpal

mi ⁊ tota herba puoſa.Et exitꝰ ra muloꝝ eo
rũ ẽ a medio virge.⁊ ſunt ĩ ipᷣo capitella duo
vel tria rotũda.in qͥba eſt ſemẽ ſimile pulicibꝰ
nigrũ ⁊ duꝝ.⁊ ẽ illud qð ex eo admiſtrat᷑. Ga

lie.viij.ſim.far.circa finẽ ca.de pſillio ᷣm trãſ
lationẽ grecã. Pſilliũ ſemẽ eiꝰ maxiĩe vtile ẽ
ex ſcdᷣo gradu infrigidantiũ.ex cõplexiõe ve
ro q̃ eſt ̃m ſiccationẽ ⁊ humectationẽ mediũ
eſt qddã ⁊ moderatũ. Dyaſ.ſᷣm trãſia.grecã
ca.de pſillio.Piꝑſilliũ aut quiĩnofolion quẽ

ſiculi dicũt criſtallũ.aut ſquinnomella:folia

hʒ carnopoclion ſilia ⁊ aſꝑa. Uirgã hʒ duo⸗
bus palmis longã.cuiꝰ frutex piloſus ſpino

ſa eſt.coma eiꝰ a medietate incipit virge.in q

capitella duo vel tria ſunt cõſtricta.in qbo ſe⸗
menẽ pulicibo ſile nigrũ ⁊ durũ.naſcit᷑ in cã⸗

pis. Aui.li.ij.ca.de pſillio.Pſilliũ qͥdẽ ẽ duo

rũ modoꝝ:hyemale ⁊ eſtiuũ.et potio cuiuſii⸗
bet eoꝛũ ſit pondus.ij.ʒ.meliꝰ eſt illud qð eſt

magis groſſum.qð ſubmergit᷑ in aq̃ fri.eſt et

bu. in. ij. gra. Cli. ca. de pſillio. Pſilliũ berba
eſt ſilis ambꝛe:faciẽs ſemĩa ſicut ſemina lini

ſed mĩoꝛa ⁊ ſubnigra qᷓſitendentia ad purpu⸗

reitatẽ.qᷓ ſemẽ eſt melius qð ſubmergitun in
aq̃. dicta ẽ herba ſic: eo ꝙ ſemen ſimile pulici
habeat. ⁊ iõ iſta herba ſic ðꝛ infra a qbuſdam

pulicaris:eo ꝙ ſemẽ factũ ẽ ad ſilitudinẽ pu

licis. vnde pſillos.i.pulex. Johes meſ.ca.de
pſillio. Pſilliũ eſt de alterantiba cõplexionẽ⁊
ſolutionẽ facientibo.⁊ eiꝰ ſolutio fit ꝓpꝛie lam
bꝛificando.Eius aũt aliud ẽ albũ.aliud ſub⸗
nigrũ.aliud ad purpureitatẽ declinãs. He⸗
lius eſt qð eſt cõpletũ ⁊ groſſuʒ.⁊ eſt grauius
⁊ ſubmergit in aq.cõpoſitũ ex duabo ſubſtan
tijs q̃ ſepararipoſſunt:inter quas eſt coꝛtex
ſeparans.Eſt eni duplex in eo ſuba:ſcʒ De
dullaris.⁊ ẽ in ea ſubſtãtia expanſa ſupꝛa coꝛ
ticem ipſius.ſubſtãtia autẽ interioꝛ medulla
ris ca.eſt ⁊ ſic.in.iiij.gradu.⁊ eſt acuta vehe⸗
mẽter.inciſiua:rubificatiua ⁊ vlceratiua.⁊ ẽ
de genere veneni. Bubſtãtia aũt eius exteri
oꝛ ſupꝛa coꝛticem eſt ex multũ infrigidantibo.
Et dixit Ruffus.Eſt fri.⁊ hu.in.iij.gradu.et
exceſſit.Et dixit Oyaſco.Eſt in ſecũdo.⁊ eſt
verius. Inquit enĩ Hypocras in epidimijs.
Non eni eleuat᷑ res frigida iuncta cum humi
da ſupꝛa ſcᷣm gradũ.Et dixit GBalienꝰ. Hu⸗

mida res nõ tranſgreditmetã vſq; ad quam

uenimus humidũ eſſe cauſaʒ doloꝝ inqntuʒ

poteſt extendi regimen hoĩs ꝓpter qð non in
humidũ.ſed inqntuʒ poteſt eſſe cũ materia:q
quantitate ſua mouet᷑ ad ſolutionẽ cõtinui⸗
tatis.Quod ex eo conquaſſatuʒ eſt cũ aqua
fontiũ frigida.⁊ fit muſcilaginoſum ⁊ bibit᷑ ſi

cut eſt.⁊ ꝓpꝛie cũ oleo violarũ aut ſyrupo vio

larum ſoluit ventrem.quod autẽ ex eo frixũ
eſt ⁊ conquaſſatur cum oleo roſaꝝ:eſt medi⸗
cina fluxus ventris ⁊ diſſinterie. Contrituʒ

gautem nullo modo potui pꝛopinandum eſt.
occultat enim cõtritio ſubſtantiaʒ eius.me⸗

dulla rem vlceratiuam ⁊ excoꝛiatiuam.

DPDperationes
¶ Serapion aucto. Dyaſ.Habet virtutẽ in/
frigidatiuã quando fit emplaſtrumcum eo ?·
oleo roſaꝝ ⁊ aceto ⁊ aqua:⁊ cõuenit doloꝛibb
iuncturarũ ⁊ apoſtematibo que fiũt in radice
auris ⁊ cõcuſſioni neruoꝛum.i Et qñ fit em
plaſtrum ad ramicẽ pueroꝛũ:⁊ ad eminentia
vmbilici infantium:curat eos.cõuenit ad ſo
dam cum oleo roſaꝝ ⁊ pauca aqua ⁊ aceto.

¶ Et qñ opoꝛtet ex eo fieri emplaſtrum:acci

piatur de eo quantitas aliqua ⁊ teratur ⁊ in⸗

fundatur in agua.⁊ qñ inſpiſſata fuerit:aqua
ipᷣa nõ extendatur:⁊ fiat emplaſtrũ.qm ipᷣm
infrigidat infrigidatione foꝛti:⁊ ſtringit ⁊ au

fert lacrimas oculoꝝ.⁊ cõuenit obtalmie ca
lide et doloꝛi capitis qũ infundit᷑ in aqua li/
nita penna.fronti apponit᷑.⁊ quãdo aqua eiꝰ
bibitur cum zuccaro:extinguit feruoꝛeʒ acu
tarum febꝛium ⁊ ſitim:⁊ ſoluit ventrem.iEt

idem auctoꝛitate Aben meſuay. Sedat do⸗

loꝛes pungitiuos ventris.et lenit aſperitatẽ
vlcerum ⁊ inteſtinoꝛuʒ.⁊ abſcindit tenaſmon

⁊ cõuenit doloꝛi capitis qui fit a caliditate.⁊

ſuccus folioꝛũ eius eſt ex medicinis laxati⸗

uis ꝓpter frigiditatẽ ⁊ humiditateʒ q̃ ſunt in
eo.⁊ cura nocumẽti eius ẽ cũ medicinis ca.?
ſic.¶ Et idẽ auc.Habix. Semen pfillij eſt ſi⸗
cut coꝛiandrũ humidũ.qñ dat᷑ ex eo parũ.ſe⸗
dat inflationẽ colere:⁊ ebulitionem ſanguis
ca.aduſtionẽ fe.calidaꝝ acutaꝝ.Et ſi dat in
potu de muſcillagine eiꝰ ↄuenit babẽtibo bir
ſen:⁊ ſedat ſitim eoꝝ magnam:⁊ laxat qͥdem
ventrem.¶Et ſi datur in potu crudum ⁊ aſſa

tum ſtringit ventrem.ſimiliter etiã faciũt ſe⸗

mina lini ⁊ ſemia marrubꝝ:et grana mirti:et
ſemen poꝛtulace:⁊ ſemẽ oʒimi.laxant eni cru
da ⁊ ſtringũt aſſata.Et quatitas eiꝰ que dat
de pflllio eſt. z.ij.infuſo in aq̃ donec egrediat
muſcillago eius:et bibatur cum zuccaro al
bo:aut cum iulep. ¶ Et folia pſillij quando
emplaſtrantur ſuꝑ apoſtemata in pꝛincipio

2

=☛☚
—— — — = r

+2

—

⸗ —

ei l
o
orin
ie

ſn

b
lio⸗
na
1
A

jin

1a
ſec

an

gen
z

61

De Herbis

aperitionis eoꝛum refrigerant ea.et ſipote⸗

tur ex eo parũ:cõuenit egritudinibo que fiũt

a ſanguine.⁊ nimis ex eo acceptum mducit

ſincopim in oꝛe ſtomachi:⁊ foꝛtaſſe occidit:
niam nimium ex eo eſt venenum.
Et cura eius eſt ꝙ det᷑ in potu mel bullitũ

—

cu qaang calida et qqua aneti ſicci Joh̊.meſ.

Pſilliũ conquaſſatũ cum aqua fri.ſicut dixi
mus ſolutiõe educit colerã.⁊ ↄuenit fe.multe

inflãmatiõis ⁊ ſiti vehemẽte ca.⁊ ſedat inflã
mMgtionem ſpiritualiũ:⁊ lenit pectus.
¶Et conquaſſatũ ſicut diximus ↄuenit flu⸗
,ui colerico ⁊ diſſinterie:⁊ fluxui mẽſtruali.
⁊ pꝓpꝛie poſt potũ ſcamonee et medicinarum
acutarũ.Doſis eiꝰ a.ʒ.i.vſq; ad tres.timeat
gutẽ ipᷣm habens debilitatem viſcerum.
¶Auicẽna. Quod ex eo frixũ ⁊ inuolutũ in
oleo roſaꝝ:ſtipticũ eſt ⁊ ſedat doloꝛem moꝛe
emplaſtriſuppoſitũ cum aceto.Adminiſtrat
etiã conquaſſatũ cum aceto ſuꝑ apoſtemata

calida:⁊ foꝛmicam ⁊ heriſipilã.⁊ ꝓpꝛie q̃ ſunt

ſub aure ⁊ ſuꝑ flegmatica:fit ex eo emplaſtꝝ
tenſioni neruoꝛum:⁊ ipſoꝛum ſpaſmo ⁊ poda
gre.et doloꝛibo iuncturaꝝ ca.cũ aceto ⁊ oleo
roſarum conuenit ſiti vehemẽti colerice.eiꝰ
quod ex eo frixum eſt pondus.ij.3.⁊ inuolu⸗
tum in oleo roſarũ ſtringit ⁊ conuenit diſſin

terie:⁊ ppꝛie infantiũ:⁊ quod ex ipᷣo muſcilla
ginoſum eſt.⁊ ipᷣa muſcillago ipſius cũ oleo
violarum ſoluunt.ſi bibatur ⁊ tũc ſedabit in
flãmationem febꝛium acutarum.

Capitulum. ccclxuiij.
ODOlegium. Dyaſcoꝛides. Polegium
p omnib' eſt notũ. Huius virtus ter⸗
mantica eſt. Ex herbario. Polegiũ
maſculus eſt ⁊ femina. M aſculus floꝛẽ ha⸗

bet albũ. Femina rubeũ vtrũq;.¶ Plateariꝰ

Poleum calidũ eſt ⁊ ſiccum in tertio gradu:

cu ius virtꝰ cõſiſtit in folio ⁊ ĩ floꝛe. empo
re floꝛum colligitur:⁊ ꝑ annum ſeruatur.

Dperationes

¶ Dyaſco. Po legiũ calefacit nimis extenu
at de toꝛace ⁊ pulmone pingues et viſcoſos

bumoꝛes facile ꝑos ſpuere facit. Nauſeamꝛ
moꝛſum ſtomachi cũ puſca bibitũ ſeparat ni
gram colerã ꝑ ventrem deponit. cumvino bi
bitum moꝛſibo venenatis occurri.
Siccum et combuſtum gingiuas confir⸗
mat cimn polenta adhibitum omnmho tumoꝛi
bus vtile eſt. Solum impoſitum medet᷑ po⸗
dagricꝭ. ¶ Cerotis mixtũ papulas limpidat
Spleneticie impoſitũ cum ſale pꝛauos hu-

moꝛes exurit. In balneis infricatum pꝛuri⸗
ginem tollit. Fomento tumoꝛes ſtericos mi

tigat.O doꝛ eius nauſeam pꝛohibet.

¶ Tuſſientibopꝛodeſt.⁊ eſt diureticumvalde
Huius genera duo ſunt.ſcilicet maſculus qͥ
floꝛem generat album:⁊ femina purpureum.

¶ Platearius. Polegium valet contra frigi
dum reuma. Vinum decoctionis eius ↄtra
frigidam tuſſim ex glutinovel aquoſo humo
re.contra doloꝛem ſtomachi ex frigiditateꝛ
ventoſitate.¶ Ex herbario. Si infans ĩ vte
ro moꝛtuus fuerit:huius tres ramirecentes
triti:⁊ in vino veteri potati mire ſanant. Va
let ⁊ ad veſice vel calculi ⁊ ad coꝛdis pectorꝭ

ſtomachi toꝛacis ve doloꝛem.i Pliniꝰ libꝛo

decimo. Dagna eſt cũ menta ſocietas ad re
creandos animo deſectos.Ad oꝛis vlcera⸗
tionis ⁊ ad tuſſim efficax hab etur.
¶ylos recentis incenſus pulices odoꝛe ne
cat.Ad hyemem cum ſale eſt vtile.Eſtate ca
loꝛes ſedat. M
Macer. eruida pulegij vis ſiccaq; dicit᷑
eſie.Tertius a medici datus eſt gradus hu⸗
ic in vtroq;. Sepius hanc herbã ſi pꝛegnãs

ſumit aboꝛtit. enſtrua deducit cum vino

ſumpta repente. Hocq; modo tardas hec ex
trahit herbas fecundas ⁊c.

J

Tractatus

q; populo ⁊ edere.Tria ſũt ppli gña. vicʒ al⸗
ba ⁊ nigra ⁊ q̃ limbica appellat᷑ minima folio
ac nigerrima fungiſq; enaſcẽtibo. Hec etiam

—

Capitulumm ertlxir.

O pulus arboꝛ. Pãdecta Populłꝰar

boꝛ duas hʒ ſpẽſ. vñ Dyaſ. duo facit

capla. Unũ ſic incipit. Populꝰ quã
leuce dicũt ⁊c̃. Aliud ſic Agiros.i. Populꝰ
arboꝛ quã alij leuce vocãt ⁊c̃.in fine ca.Aliqͥ
inqt ꝑhibẽt arbor eiꝰ lacrimũ in oꝛidanũ di
ſtillatũ ſuccinũ facere.i.karabe ⁊c̃. Auicẽ.ſil
facit duo capła. VUnũ qð incipit haur roma
nũ volens dicere agiros:vt Dyaſ.dicit.Ali
ud akaroſa.Pli.tria gña ppli facit:alba:ni⸗
gra.⁊ q̃ limbicavocat᷑ mima folia nigerrima
alba folio bicoloꝛ ſuꝑne cãdicans: inferioꝛi
pte viridi hinc nigra.q̃ inuẽta circinate rotũ
ditatꝭ.fo.ſũtvetuſtioꝛa ĩ angulos exeũte ecõ
trario edere anguloſa rotũdant᷑. Iſi.Popu⸗

lus dicta ẽ:eo ꝙ ex eiꝰ calce multitudo na⸗

ſcat᷑. Cuiꝰ genꝰ duplex.Nã alteraẽ alba.alte
ra nigra.Alba ppls dictaẽ:qꝛ fo.eiꝰ vna ꝑte
ſũt alba.altera viridia.E ſt ̊ bicoloꝛ hũs q̃ſi
noctꝭ ⁊ diei notas. Generat etiã reſinã:q̃ ele
ctrũ noĩat᷑circa oꝛidanũ fluuiũ.vel vt alij me
moꝛant᷑ ĩ finibo ſyrie. Ambꝛo. Bicoloꝛẽ pplłs

Arboꝛ vicʒ coꝛonis vmbꝛoſa victricibo.Pli.

li.ij. õtes amat ppls ſi ⁊ buxꝰ.nec niſi in
aq̊ſis ꝓuenit pplłs.ſiè nec ſalix nec alnꝰ.Vni

tas vᷣo folioꝝ cuiuſq; ꝑmanet ĩſuo gne.pᷣter

mens eſt Auicẽne ⁊ alioꝛum autoꝛum.

Hoyoperationes

¶ Dyaſco. Populus arboꝛ calefacit ⁊ hume

ctat mediocrit᷑.Huiꝰ coꝛtex bibita iſthiadi

cis medet᷑.⁊ ſtrãguirijs ſubuenit. Hulti eti

am dicũt ꝙ eadẽ bibita eſt rene velvꝛina bur
donis gñare nõ ꝑmittit.i¶ Eius folia bibita

poſt purgationẽ mẽſtruoꝝ ſili mõo ceptũ nõ

admittũt. Succꝰ folioꝝ eiꝰ doloꝛiby auriũ
ſubuenit.¶ Succus ſemiĩs eiꝰ melle mixtꝰ

caligines oculoꝝ detergit. Itẽ folia cũ ace⸗
to cathaplaſmata podagricq medent᷑.¶ Se⸗

mẽ vᷣo cũ aceto bibitũ epilẽticos curat.Re⸗
ſina eiꝰ virtute calidioꝛ eſt.⁊ malaginatibus
vtiliter miſcet᷑. Aliqͥ etiã ꝑhibẽt huiꝰ arbor⸗
lacrimũ rodanũ diſtillatũ? coagulatum ſuc⸗

cinum facere.quod tritum ac bibitum ſolu⸗

tiones ventris cõſtringit ⁊ ſtomachũ reficit
Ac fluoꝛem ſanguinis repꝛimit.¶ Conſtan⸗
tinus. Populus calida eſt ⁊ ſiccaĩ pᷣmo gra

du. aliquantulum habens pon ticitatis.Eo⸗
leram rubeã purgat. Pꝛodeſteis qui doloꝛẽ

habent in capite. aut apoſtema vel ydropis

ſim.conſtipatos etiam ventres purgat.

n

—w

. f f f -- —— — — — —.— — —

=☛

4
dli⸗
ian

nn.

ſe

nſn

nſo

Uin
nog
,
olon
rope

„*

Prherbis

Capitulum. ccclxx.
Ollipodiũ latine.grece dipteris.ara
p bice biſbeyg. vel biſte vel filicica.
BSerg. i. ag. ca. biſ beyg auct. Dyaſ.
Biſ beyg.i. Polipodiũ eſt plãta naſcẽs in ru
pibo ⁊ ĩ ſaxis ⁊ in muris hũidis antiqͥs ⁊ ſuꝑ
ſtipites. ⁊ iuxta radices antiquaꝝ arboꝝ ma
xime quercꝰ:cuiꝰ longitudo ẽ vniꝰ palmi.et
eſt ſilis herbe decẽ baracos.⁊ ſuꝑ ipᷣm ſũt pi
li:⁊ eſt alta:ſed nõ eſt exaltatio eiꝰ ſubtilis ſi
cut baracos.⁊ hʒ radices ſuꝑ q̃s ſũt pili a q̃
egrediunt᷑ rami.⁊ radix eſt ſilis aĩali qᷓttuoꝛ⸗
decim pedũ:qð nominat᷑ ſcolaca:id eſt ſcolo
pendria.⁊ groſſitudo eus eſt ſicut digitus.⁊
coloꝛ eius interiꝰ eſt viridis ad albedinẽ de
cliuis ⁊ dulcis ſapoꝛis.⁊ eſt illa q̃ cediti vſuʒ
medicine. Dyaſ.ca.de polipodio. Polipodi⸗
um naſcit᷑ in parietibo humectis ⁊ circa radi
ces arboꝝ vetuſtaruʒ in quercub. Radices
ſunt illi aſpere ⁊ illigate ſicut polipus.groſſi
tudinẽ digiti habẽtes. Roſa vero deintꝰ vi⸗
ridis ⁊ ſubalbida apparet. Pliniꝰ ca.dꝛiopte
ris vel dipteris in arboꝛib naſcit᷑ filici ſimi⸗
lis tenui folioꝝ ſub dulcium inciſura radice
hirſuta:⁊ cetera.Hoc nomẽ videt᷑ cõpoſitũ

ex dꝛio qð eſt quercꝰ:⁊ pteris q̃ eſt filix.dꝛio⸗
pteris ſcripſit Stephanꝰ. ⁊ aliqͥ dicũt ꝙ vo⸗

catur filix maſculus.ſed filicẽ femina inueni
es ſuꝑpius de.f.in ca.cc.Gal.viij.ſim far capᷣ.
de polipodio.in ſapoꝛe eiꝰ eſt dulcedo et ſti
pticitas. Virtus eius eſt q̃ deſiccat deſicca⸗
tione ſoꝛti ſine moꝛdicatiõe.⁊ eſt laxatiua.et

habet vim putrefactiuã vnde⁊ pilos nudat.

HPoperationes

Johãnes meſue.ca.ð polipodio.Polipo⸗

diũ eſtradix plante:cuiꝰ oꝛtus eſt ſuꝑ arbo⸗
res ⁊ ſuꝑ lapides.Et vocauit eã grecus fili⸗
cem arboꝛis.⁊ illud qð na ſcitur ĩ lapidibo bu
miditatẽ habet ſuꝑfluaʒ indigeſtam faciens
ventoſitatem: ſubuerſionẽ ⁊ nauſeã. VUerum
melius ex eo eſt arboꝛeum.etꝓpꝛie qñ naſcit
ſuꝑ arboꝛem poꝛtantẽ glandes.⁊ eſt cũ ꝓpꝛie⸗
tatibo bonis.? ꝓpꝛie qð eſt groſſum ſi olidumꝛ

nodoſum:⁊ cuius coloꝛ partic ipat gliqd ni⸗

gredinis ac rubedinis:ſed parũ:⁊ cuius con
fractum eſt ſicut coloꝛ fiſtici: ⁊ in quo eſt ali⸗
qͥd ex aromaticitate. aliud eſt in cuiꝰ ſapoꝛe
eſt dulcedo cũ inſipiditate derelinquẽs in gu
ſtu aliquid ex amaritudinevltimo: ⁊ qð eſt re
cens.Et idẽ auc. Dvalſ.ca.eſt in. iij.ſic. in.ij
Et idẽ auc. Haly ca.eſt et ſic.in ſecũdo reſo⸗
lutiuũ humiditatũ groſſarũ ac viſcoſaꝝ.⁊ ex
ſiccatiuum: ⁊ abſterſiuumꝰ reſolutiuum.⁊? eſt

bibuur ſimplici

ex maxime deſiccantibo extenuantibo coꝛ⸗
pus.⁊ facit ſubuerſionem⁊ nauſeã.⁊ eſt eius
operatio debilis ⁊ rarda:⁊ tollitur ab eo no⸗
cumentũ pꝛimũ:adminiſtrãdo illud cũ aqua
mellis:⁊ aqua paſſularum ⁊ o.
¶Et idem auct.Humay coquit᷑ cũ iure gal⸗
loꝛũ ⁊ gallinaꝝ:⁊ fit ſolutiuũ bonũ.⁊ ſimili⸗
ter cũ aqua caſei:⁊ fit ſolutiuũ conueniens.
auferunt ei nocumentũ ſecundũ.ſi admiſcet
ei aliquid de cõfoꝛtantib ſicut ſunt ſemĩa re
dolentia.⁊ ſpecies ſicut ſunt daucus ꝓpꝛie ⁊
gniſi:⁊ ſemen feniculi ʒinʒiber ⁊ ſimilia. deco
ctionẽ autem ſufficientem ſuſtinet.
¶ Serapion aucto. Dyaſ.Habet virtutẽ ſol
uentẽ.datur vero cocta cũ iure gallinaruʒ:⁊
oleribo aut cũ piſcibo ⁊ cũ mulſa aut ſicla aut
ſimilib:⁊ melancoliã ⁊ flegma deponit. Ca⸗
thaplaſmatibo adhibita condilomata aniſol
uit. ⁊ qñ deſiccatur ⁊ teritur ⁊ dat᷑ in potu cũ
mellicrato purgat flegma et melancoliã.⁊ qũ
fit emplaſtrũ cũ eo ↄfert attritionibd neruoꝝ
⁊ ſciſſuris digitoꝝ et emoꝛroidibo.
Et idem aucto. Aben meſuayv. Pꝛopꝛietas
eius eſt purgare melancoliam:⁊ flegma ſine
punctione et malicia.⁊ melius eſt eo ex citri
num:cnius ſopoꝛ vergit ad cõpunctionem et
groſſitudinem et dulcedinẽ.⁊ groſſitudo eiꝰ
eſt ſicut digitus. Et qui vult ipᷣm ſumere:de⸗
coquat in aqua ſicle decocte:⁊ poſtea bibat.
quando autem vis ponere in decoctione nõ
opoꝛtet vt rectifices ipᷣm aliter niſi ꝙ terat ?ꝛ
miſceatur cũ eis.Doſis eius decocti aut in⸗
fuſi eſt a.ʒ.ij.vſq; ad.v.⁊ ſine decoctione aut

ſine infuſione a. z. i.vſq; ad.ij.

¶ Et idem auctoꝛitate meſcha. Pꝛopꝛietas
olipodij eſt purgare leniter melancoliam ⁊
b iter cum zuccaro:aut mixtuʒ
cum aliqbus decoctionibo aut confectioni⸗
bus.Et ingeniati ſunt aliqͥ medicoꝛum ad il
los qͥ non poterant aliquas medicinas acci
pere.pꝛoijcere ipᷣm tritum in aliquibo cibis
ipſoꝛum: ⁊ purgat leuiter melancoliam. Do⸗
ſis eius ſimplic iter cum zuccaro eſt.z.ij. de⸗
cocti autem cum medicinis.ʒ.iiij.
Johannes meſue. Solutione egucit cole
rain nigraʒ cum facilitate.et groſſuʒ flegma
2 muſculaginoſum ⁊ imaterias iuncturaruʒ.
et confert colice:ſᷣm omnem modum admi⸗
niſtrationis eius⁊ duriciei ſplenis:⁊ ꝓpꝛie cũ
epithimo et ſale indo. W
ſEtↄfert ad febꝛes melãcolicas.et ppꝛie cũ
aqua mellis:et ſanat ſciſſuras que ſũt ĩ mani
bus. Doſis eiꝰ eſt a.ij.aureis vſq; ad.iuj.
¶ Auicenna in libꝛo de viribus coꝛdis dicit

Tractatus

Capitulum. ccclxxj.
Olicaria latine.grece coniʒa.arabi
p ce gaſir. Dyaſ.ca.ð coniʒa.alia ẽ ma
ioꝛ atq; odoꝛe guioꝛ.alia parua⁊ odo
re iocũda.ĩter has alia ẽ media generabilio⸗
ris odorꝭ.q̃ꝝ pma appellata ẽ coniʒa lata ſi⸗
ue vanitis.vel vt latini armẽetalis. Itẽ ſcõᷣa
vocat᷑ etiã labanotis.ſiue vt latini piper ma
rina vl ſiriſcarꝰ.media appellat᷑ etiaʒ coniʒa
ceſaleos.ſiue vt latini thimꝰ mioꝛ.maioꝛ aũt
⁊ mĩoꝛ coniʒa hñt ſo.ſilia oliue ſʒ aſpa et pin
gnia⁊ viſcoſa.mĩorꝭ vᷣo ſo.odoꝛata ſũt.maio
ris guis odorꝭ.q̃ etiã ĩ frutice maioꝛ ẽ.virga
maiorꝭ ẽ lõgitudis cubitꝭ duobo.mĩoꝛ vero
vniꝰ pedis lõgitudiepoꝛrecta ẽ.floꝛẽ fragilẽ
⁊ mellinũ hũs coloꝛẽ:⁊ amaꝝ ſa poꝛẽ:⁊ cũ flo
ruerit velut capillos facit.Radix ẽ illi inutil
BGBal.vij.ſim.far.ca.Coniʒa.i.policaria tã ma
ioꝛ qᷓ; mioꝛ ſuũis ſũt cõplex iõis⁊vᷣtutꝭ:ĩ guſtu
qͥdẽ acres ⁊ amare apꝑentes.calefaciũt val⸗
de:a ꝑte fructuoſa ẽ plãta.Eſt at ⁊ tertia ſpe
cies policarie ĩ hũidioꝛibo locis naſcẽs feti⸗
dioꝛ ambabo⁊ debilioꝛ.ſʒ due pᷣme dicte tres
gradus ſunt in calefaciendo ⁊ ſiccando.

Dperationes

¶Dis fructꝰ eiꝰcũ folijs ſuis fumigio adhi⸗
bua:⁊ ſuppoſita venena lõgiꝰ arcet aqᷓ eius

perſa pulices necat. Yolia eiꝰ in cathaplaſ⸗
mat ibo adhibita moꝛſus venenaros mitigãt
Vulneriboꝛ puſtulis medicant᷑.i¶ Floꝛes eiꝰ
⁊ folia cũ vino bibita mẽſtruis imperãt.Ab⸗
oꝛſum faciũt.vꝛinã ꝓuocãt.Loꝛtiõibo ſubue
niũt.i¶ vycteriq bñ adhibent᷑.C ũ aceto bibi
ta epilentic pᷣſtãt effectũ.i¶ Elixatura vᷣo eo
ru fomẽto adhibita cauſas matricꝭ cõponet
¶ Succus eiꝰ ſuppoſitꝰ aboꝛſum facit.oleo

mixta ⁊ ꝑunctatuta coꝛꝑa contra frigoꝛa ſer

uat.minoꝛ vᷣo impoſita ⁊ ea cathaplaſmati⸗

bus adhibita doloꝛẽ capitis mitigat.media

vero coniʒa haſtã habet groſſam et lenia fo⸗
lia:⁊ paulo maioꝛa. Maioꝛ vero nõ pinguia
nec maioꝛa hʒ folia.ſed grauẽ iactãtia odoꝛẽ
guſtũ ſuauẽ ⁊ inutilẽ oĩibus.i Viperas ⁊ ſer
pentes fugat.Et vuule vitia remediat.ma⸗
ioꝛ ⁊ minoꝛconiʒacalefacit ⁊ deſiccat.deco⸗
cta igit᷑ in oleo ad peryodas febꝛiũ ⁊ typoa ⁊
malicioſos rigoꝛes ꝑuncta facit.¶ Ylos cũ
folijs in vino potatus fetus extrabit ⁊ vehe
mẽter mẽſtrua purgat.¶ Gal.Siqs folia cũ

mollibo ramuſculis appoſuerit alicui parti⸗

cule ſiue decoquẽs oleo vtat᷑ ea. Videt᷑ au
tẽ ⁊ rigoꝛũ qͥ ᷣm periodũ alleuiatiuũ huiꝰ ole
um. Yloꝛes aũt eoꝝ ſimilis virtutis ſunt.
¶ Quocircaquidam ⁊ hos cũ folijs terẽtes
oleo pꝛopinant gratia mouendi mẽſtrua vio
lenter ⁊ educendi embꝛiones.

B

dUO

2

„* — 8 d

= =

d α n d

Deo Herbis

Capitulinm. ccclxxy.
Oligonia. Pãdecta. Poligõia a go
p niqð eſt genu. Nã ⁊ multi genicula⸗
tam ⁊ cẽtũnodiãvocãt.ſeu a goni qd
eſt ſemẽ. Hã Dyaſ. olicarpos vocari dicit

qð mag eſt credẽdũ.⁊ hec ſanguinaria ⁊ coꝛ
rigiola a multꝭ vocat᷑.⁊ ẽ quã virgaʒ paſtoꝛis
IYra.vocãt:vt ptʒ ꝑ concoꝛdiasʒ Dyaſcoꝛidis
cg.de poligonos.⁊ Aui.ca.de virga paſtorꝭ.

Dperationes

Dyaſco. Poligonos maſculus herba eſt
virgas hñs teneras molles ⁊ multum nodo
ſas:⁊ expãſas ſupꝑ terrã ſicut agreſtꝭ.ſolia hʒ
mute ſilia: ſed oblonga ⁊ mollioꝛa.⁊ ſemẽ in fo
lijs ſingulis.vñ ⁊ maſculus eſt flos ille albo?-
feniceus.¶ Poligonos vᷣo femina frutex eſt
vnã virgã hñs mollẽ ⁊ cannoſaʒ ſpiſſaʒ ⁊ no⸗
doſam:in qͥb nodis ſolia ſunt pini ſiſia. Ra⸗

dix eſt illi inutilis.in locꝭ naſci᷑ humidis ⁊c̃.

¶ Pliniꝰ. Poligonũ greci vocant quaʒ nos
ſanguinariã:nõ attollit᷑ a terra.folijs rute ſi⸗
mile ſemine graminis.quã plura genera poli
goni faciũt:hũc marẽ intelligi volunt:appel
lantq; a multitudie ſeminis aut dẽſitate fru
ticis.Alij poligonon a frequẽtia geniculoꝝ
⁊c.i¶ Stephanꝰ in ſynonomis. Poligonos:
id eſt virga paſtoꝛis.v ꝓ y ſcripſit vt aſſueutt

7 in Riraimida poligonos.i.coꝛrigiola mul⸗
tigonia.alij vo camerʒillũ dicũt.q Pliniꝰ li.
xxvij. Poligoniũ greci vocant herbã quam

nos dicimꝰ ſanguinariã.a terra nõ attoli fo
lijs rute ſilis gramini. ¶ Succus eiꝰ naribꝰ

inſuſus ſanguinẽ ſuppꝛimit.Et potꝰ cum vi
no cuiuſcũq; partꝭ ꝓfluuiũ ⁊ cruẽtas excrea⸗
tiones inhibet ac ſiſtit.¶ Dyaſc. Poligonos

maſculus herba eſt hñs virgas teneras mol 20. o? „OD.
5 p Alatinis omnimoꝛbia: eo ꝙ multis

les ac multas nodoſas:⁊ ſuꝑ terrã expãſas
ſicut agreſtꝭ.vnde ⁊ policarpos dicta ẽ.flos

illi eſt albo aut fenicinens. Uirtutẽ hʒ ſtipti⸗

cã ⁊ frigidã. VUnde ſuccus eiꝰ bibitꝰ medicat᷑

occurrit. Febꝛibo periodicis maxime ꝓdeſt

unte hoꝛã acceſſiõis.¶ Suppoſitus q; fluxũ
mulieris cõſtringit.auriũ doloꝛes cõpeſcit.

Coctũ cũ vino ac melle curat vulnera natu⸗
re.¶ Folia eiꝰ cathaplaſmata eſtuatiões ſto

machi tollũt. Sanguinẽ reijciẽtibo ſubueni

unt. herpetas curãt. Jgnẽ ſacrũ extinguunt.
tumoꝛes ac duricies tollũt.¶ Sãguinẽ reij⸗
cientibo vulneribo maxie ꝓſunt. Poligonos

vero femina frutex eſt virga hůs molle ⁊ c.

Capitulum. cccl

noſam? ſpiſſaʒ. ⁊ eſt ramoſa pinguis atq;no D

doſa.in quibo nodis ſunt folia piriſimilia.
¶ Radix ei eſt inutilis:⁊ naſcit᷑ in loq humi⸗
dis. Uirtꝰ eſt ei ſtiptica.⁊ facere põt omĩia ſu
pꝛaſe Tpra licet minoꝛẽ habeat vᷣtutẽ.Et ſci
as eſſe herbã que ðꝛ pera ſiue burſa paſtoꝛis.

de qua ſupꝛa in cap.cccliij. dictum eſt.

— .
=W — — =è . . . .
.

xxiij.
Olio. Iſidoꝛus. Polios a grecꝭ ðꝛ.
mosbis ſubuẽiat.Naſcit᷑i mõtibo et

duris locj. de vna radice multas ⁊ tenues fi
bꝛas nutrit:ſeminis plenas. In ſũmitate hʒ

emoptoicis ⁊ abſtinet reumatiſmũ ventris. coꝛinbos caneſcẽtes odon grauis ⁊ ſubdul

medext᷑ quoq; coleric ⁊ ſtranguirijs.vꝛinã p⸗
uocat. Moꝛſib venenatis cũ vino bibitus

cis.i¶· Plateariꝰ. Polij diuerſa ſunt genera:
ſed montanũ pꝛecipuũ.Cũ floꝛes ꝓducit de⸗

bet colligi. Airtutẽ bʒ diſſoluẽdi? ↄſumẽdi

7 diureticã ex ſubtilitate ſube.¶ Dyaſc. Po⸗

lion vnũ eſt maius alterũ minus:id eſt mon⸗

tuoſum qð nobis venit in vſuʒ. Et eſt frutex
alba ⁊ tenera:habens folia vnius cubiti lon

ga:⁊ ſuꝑ virgam capitella ſemie plena a uo

pꝛocedĩit q̃ſi lanicies alba.⁊ velut capilli lon

gi habens odoꝛẽ cũ ſuauitate grauem.

BPoprrationes

Tractatus

Iſidoꝛus. Snccus eius aqua coctus aſer
pentibus percuſſos ſanat. Sparſam in do⸗
mum vel incenſa omnes ſerpentes fugat.
¶ Platearius. Vinum decoctionis eius va

let contra frigiditatem ſtomachi⁊ inteſtino;
rum et doloꝛem ex ventoſitate. Contra opi⸗

lationem ſplenis et epatis valet.
q¶ Dyaſcoꝛides. Eius elixatura moꝛſibo oc⸗
currit venenatis.magnumq; pꝛeſidiũ eſt by⸗
dropicis. Aceto mixto ſpleni adhibetur vti
licer. Sed doloꝛem capitis cõmouet: et ca⸗

choſtomachum eſt. ventrem mollit. mẽſtru)

is imperat.reſq; venenatas extinguit. Vris
nam mouet.ſtratoq; compoſitum ſerpentes
longius arcet. è
¶ Cathaplaſmatũ vulneriboↄfert.reumaticꝭ
paracoleſim facit:⁊ arcuato moꝛbo ſuccin⸗
rit.¶ Auicenna. Polium eſt ſpecies de chea:
in qua eſt caliditas ⁊ acuitas pauca. Quod
ex eo eſt minus ⁊ acutius ⁊ amarius. Et ſũt
in eo tyr ſi et floꝛes.
¶ Eius caput eſt vt ſpera:in quo ſunt quaſi
pili albi grauis odoꝛis cũ aromaticitate ali
qua. Maius eſt autem debilius:qð nec ama
rum eſt:⁊ acuitas quedam in ipᷣo eſt. Mon⸗
tanum minus eſt.⁊ minus quidẽ eſt calidũ ⁊
ſiccum in ſecundo gradu.Eſt autem aperitis
uum:ſubtiliatiuum.⁊ ppꝛie minus eſt ad opi
latiões intrinſecas aperiendum.
Quod ex eo viride plagas recentes cõſo⸗
lidat:⁊ ppꝛie maius.quod ex eo ſiccum eſt.vl
cerg ſraudulenta pꝛecipue minus.
¶ Eum aceto epithimatũ cõuenit ſplenis a⸗
poſtematibo ⁊ duriciei eius.facit auteʒ capi
tis ſoda.nocetq; ſtomacho:ſed cõfert ycteri
cie nigre.pꝛopꝛieq; maioꝛis decoctio.
¶ Confert etiam eadem bydropiſi.Idẽ. Pꝛo
uocat vꝛinam ⁊ menſtrua.ſoluit ventrem.et
confert aſcaridibus ⁊ antiquis febꝛibus: ac
ſcoꝛpionis punctionibus.
Decoctio maioꝛis moꝛſui vermium vene⸗
noſoꝛum omniũ pꝛoficua:⁊ ex ea ſuffumigat᷑
ac ſternitur:⁊ fugat minoꝛa venenona.
4 Conſtantinus.Polium eſt calidũ in ſecun
do gradu.ſiccum ĩ tertio.Dumoꝛes groſſos
attenuat. Aalet hydropicis patientibo pꝛo⸗

pter opilationẽ epatꝭ acfeilis ⁊ ſplenis. Ari

nam ⁊ menſtrua puocat. Ventrem ſoluit.
¶ Cum aceto bibitum valet contra durici⸗
em ſplenis. Et eius apoʒima pꝛopinatũ lum
bꝛicos ſicurbitinos et aſcarides excludit.
Capitis tamen doloꝛeʒ generat ⁊ ſtomacho
nocet. Si domus ex ea ſuffumigetur: repti
lia inde ſugantu.·

Capitulum. cclxxuij.

O litricon. Dyaſ. Politricon galli

p tricum:quod advyantos ðꝛ. habet fo

lia coꝛiandro ſimilia in ſũmitate ſcii

ſa. baſta eius eſt duobus palmis longa:ba⸗

bens ſupꝛa ſe turgida capitella ſemen babẽ⸗

in folijs.

Pperationes

¶ Oyaſco. His ſiquideʒ in aqua elixis:gqqua
ipᷣa bibita medicat᷑aſmaticis ⁊ diſnoic:vxcte
ricis ⁊ diſſurrijs.calculos frangit. ventrem
ſtringit.moꝛſus caninos ad ſanitatẽ ꝑducit.

reumaq; ſtomachi compeſcit.

¶ Eum vino bibita meitruis imperat.aboꝛ⸗

ſũ facit:⁊ ſanguinẽ reijcientibo ſubuenit.moꝛ
ſibo quoq; venenatis occurrit.¶ Alopicia et

vlcera capitis.ſ.qs acaras vocãt:⁊ pterigia

purgat.ſcrophaſq; ſpargit.impoſita qͥdẽ tri⸗

ta ⁊ mixta cum lixiuio addito cinere ac vino

id pᷣſtat.q¶ Comeſta a pugilibo ad pugnã vtili

ter ↄfoꝛtat.Apecoꝛibo etiã comedit᷑. Jtem

Polüricon in locis vmbꝛoſis atq; parietibꝰ
bu

midis et circa fontes naſcit᷑.alij tanq; res

coꝛpoꝛatiuã decoctionẽ tardis ii arnoſt
laboꝛãtibo dãt in potu.ſ.haneloſis.ſtomaticꝭ

fluoꝛi ventrꝭ:⁊ in difficultate mictꝰ.q¶ Deſic,
cat enĩ adiãtos ⁊ extenuat.ideoq; chyradiaſ

digerit.apoſtema ⁊ lapidẽ rũpit. Pot ad bu

moꝛes glutinoſos ac pingues de toꝛace ad

pulmonem aſcendentes bene iuuat.

tia radir eſt ũli vtilis. Ded virtus eius ett᷑

„8

dN

m 5
D.

nen

De Herbis

¶Reuma ventris conſtringit. medius enim
eſt inter ca. ⁊ fri. temperantiã In doloꝛ colli
ſo.eius trita cũ granis piperis ac ſemine co⸗

riandri cũ optimo vino dat᷑ ad bibenduʒ in⸗

troeunti balneũ.facit ⁊ ad capillos mulierũ

nutriendos:ſi decoquatur cumoleo.

DOꝛrũ latme.arabice curat.Sera.li.

p ag. ca. curat.Curat.i.poꝛrũ.Ex eo ẽ
dDdoymeſticũ:⁊ ẽ hiſpanicũ.⁊ ex eo ẽ na
bati.⁊ ẽ montanũ.⁊ ex eo ẽ poꝛrũ vinee.: poꝛ
rũ agreſte. ⁊ mediũ inter poꝛrũ ⁊ alliũ.Et re⸗
perit᷑ virtꝰ huiꝰ inter vᷣtutẽ poꝛri⁊ allij.ſicut
muenies ſi leges ca.xiiij.alliũ. Et ꝓper h̊ eſt
magis deſiccatiuũ ⁊ acutũ qᷓ; poꝛrij domeſti

cũ.⁊ cetera cũcta agreſtia acrioꝛa ſunt dome

ſticis. Et medicine ꝗᷓ calefaciũt illa calefacti
one ſũt ĩ fine graduũ.⁊ ob boc ẽ malũ ſtoma⸗
cho. ⁊ eſt acutũ inciſiuũ groſſoꝝ humoꝝ ma

gis aperitiuũ opilatoꝝ oꝛganoꝝ.⁊eiꝰoꝑatio

eſt plus qᷓ; domeſtici. Et ꝓpter hoc ꝓuocatyꝛi
nã ⁊ mẽſtrua.⁊ potiſſime qñ retinent: ꝓpter hu
moꝛes frigidos groſſos.⁊ hʒ tm̃ de calefacti

one ꝙ vlceret q applicat coꝛꝑi exteriꝰ. Et

nos iã diximꝰ ꝙ; oẽs medicine q̃ calefaciunt
ula calefactiõe ⁊ vlcerãt ſunt in fine graduũ,

Dperationes

¶Sera.auc.Dyaſ.Poꝛrũ domeſticũ incitat

libidinẽ.⁊ qũ miſcet᷑ cũ melle ⁊ fit inde lohoc
⁊ ↄfert doloꝛi pectoꝛis ⁊ vlceribo pulmonis.
⁊ qñſ comedunt᷑ etiã mũdificãt cannã pulmo

nis. ? q qͥs aſſuefacit cibũ eius:inducit ob⸗
ſcuritatẽ viſus.⁊ ẽ malũ ſtomacho.¶ Et qñ
aqua eiꝰ miſcet᷑ cũ mellicratoꝛ exhibet᷑:ↄfert

moꝛſibo venenoſis.Et qn fit emplaſtruʒ cum
oꝛris ipᷣis ⁊ poni᷑ſupꝛalocuʒ moꝛſus facit
oc.¶Et qñ miſcet᷑ cũ olibano ⁊ aceto et la⸗
cte ⁊ oleo roſato ⁊ diſtillat᷑ in aurẽ: tert do⸗
loꝛieiꝰ et tinnitui qͥ fit in ea.Et qñ ſit empla⸗
ſtrũ cũ eis ⁊ ſumach:qufert verrucas.Et qñ

fit emplaſtꝝ cum eis ⁊ ſale:mũdificat vlcera

ſoꝛdida. Et qñ bibit᷑ ex ſemie poꝛri ⁊ graniſ
mirti.ana ʒ.ij.ſimul tri̊ abſcindũt ſputũ ſan
guinis antiquũ a pectoꝛe.i¶ Et idẽ auc. Ruſ⸗
fi. Poꝛrũ ꝓuocat mẽſtrua ⁊ fetꝰ:⁊ aufert eru
ctuatiões acetoſas:⁊ mollit ventrẽ.i¶ Et idẽ
auto. Judei.Pꝛopꝛietas auteʒ eſt ꝙ deſtruit
dentes ⁊ giigiuas.i¶Et idem anctoꝛi.Aben
Meſuay. Nocet veſice ⁊ renibo qñ in ipᷣisvl
cera.Et folia poꝛri de ſeni ↄferũt matrici ex
ꝓpꝛietate que eſt in eis.qm eſt in eis humidi
tas q̃ facit lubꝛicare fetum.⁊ ſemen poꝛri qũ
fumigat᷑ ex ea anus:deſiccat fiſtulas q̃ ſunt
in eo.¶ Sed poꝛrũ vinee eſt deterius ſtoma
cho.Et eſt calidius ⁊ mag ꝓpuocat mẽſtrua.
⁊ qñ comeditur confert moꝛſui venenoſo.
¶ Paulus capᷣ.de poꝛro.Poꝛrũ aduſtum mi
xtum cum melle ⁊ inunctum curat ragadias
ſeu ſciſſuras que fiunt in labijs.ꝗ¶ Iſidoꝛus.
Poꝛrus eſt olus cuiꝰ duo ſunt genera.videii
cet ſectilis ⁊ capitatꝰ.¶ Palladius libꝛo.iiij

In menſe febꝛuario cõuenit poꝛrum ſcrere.

Dus ſi ſectilẽ velis poſt duos mẽſes quã ſa⸗
tus eſt poterꝭ deſecare manentẽ in areis ſuis
Sed capitatũ rariꝰ ſeres.¶ Idẽ in li.vi.In

menſe mayo diontabon trãſfert᷑:vt rigatio

nib animetur.¶ Idem in libꝛo.xi. In octo⸗

bꝛi menſe poꝛrũ verno ſatum cõuenit trãffer

re vt creſcat i capite.Sane ſarculis aſſidue

circũfodiatur. Sed cõpꝛehenſa poꝛri plan⸗

ta velut tenacibus alleuetur:vt inanitas ſpa

cij que ſuberit radicibo incremẽto capit ſup
plicatur. ¶ Iſaac. Poꝛrus calidus eſt ⁊ ſiccꝰ
in tertio gradu.quod certificat eius pontici
tas. VUnde ſanguinẽ e naribo mananteʒ con⸗
ſtringit. Sed ſm cibum illaudabuis ẽ. No

cet enĩ ſtomacho:faciens inflationem acven

toſit atez;. ¶ Hypocrates. Poꝛrus calefacit
gac deſiccat nimis epar:⁊ ſplenã aperit vel cu

rat: ſoluens queq; ↄſtipata in eis. Thoꝛacẽ

& △ dD U

.

Tractatus

pulmonem purgat.Ad auriũ quoq; doloꝛes
diuturnũ facit:ac ꝑ nares vctericos purgat.
Macer. In multis cauſisvſus medicami
nepoꝛri.Dicit᷑ Hypocras medicine maximꝰ
guto⸗. Jb! ius ſuccum ſolũ dedit ipſe biben⸗
dum. Egrotis q̃ reijciunt ſpumãt ve cruoꝛẽ.
Quos emoptoicos ſoliti ſunt dicere greci.
Cui galla dant hunc allij thuriue farina. Aut
gemmis dꝛagmis poꝛroꝝ ſeminis vnã ꝛc.

Capitulum. ccclxxvſ.
Roſerpina grece.arabi. harſiarbayv.
p latine lingua paſſerina:⁊ ĩ lingua ꝑſi
ca dicit᷑ perſoidami. Sera.libꝛo ag⸗
gregatoꝛis capᷣ.Harſiarbay.aucto.Dyaſco
ridis. Harſiarbayv:id eſt pꝛoſerpinata.eſt enĩ
maſculus⁊ femina. Maſculus eſt herba que
naſcitur omni anno. Hec habet ramos ſeun
virgas rectas:molles:ſubtiles: nodoſas.et
diſtenditur ſuꝑ faciẽ terre ſicut gramen. Et
folia habʒ ſilia folijs rute.niſi qꝛ ſunt mollio
ra ⁊ longioꝛa.Et habet iuxta vnũquodq; fo
lium ſemen.⁊ ꝓpter hoc dicit᷑ maſculus:⁊ hʒ
fHloꝛem album ⁊ rubeũ. Sed femina hʒ plan⸗
tam paruã ⁊ virgam vnicam tam teneram ſi
milem canne. et habet nodos ſimiles nodis
q ſunt in radice canne.⁊ in nodis ipᷣis ſunt fo
lia egredientia ab ipᷣa viga ſimilia ſolijs pi⸗

ni.⁊ habet radicem in qua nullũ eſt iunamen

tum.naſcitur iuxta aquas.Hec latine vocat
cauda vulpis:que eſt virga ſiue buria paſto⸗

ris:ſicut apparet in capitulo Poligonia.
HBalienꝰ.viij.ſimpliciũ farmacoꝝ. Pꝛoſer

pinata habʒ qͥd ſtipticitatis. ODominat᷑ vero
in eo aquoſa humiditas vt in ſecũdo gradu

ex infrigidantibo farmacijs.vel in tertio ſᷣm
Papld Dyaſcoꝛides. Pꝛoſerpinata her
a eſt qᷓ habʒ vᷣgulas teneras ⁊ molles ⁊ mul
tas nodoſas ⁊ ſpanſas ſuꝑ terrã ſicut agreſtꝭ
vnde ⁊ policarpos dicta eſt. Yolia habec ru⸗

te ſimilia:ſunt ⁊ oblonga ⁊ mollia.⁊ ſemen in
folijs ſingulis. vndeꝛ maſculus dicta c.flos

eſt illi albus aut feniceus. Uirtutẽ habet fri
gidaʒ ⁊ ſtipticã.:oſerpinata femina frutex
eſt vnus. virgam habet cannoſam ⁊ mollem.
ſpiſſam ⁊ nodoſam:in qbus nodis folia ſunt
pini ſimilia. Radix eſt illi inutilis. Naſcitur
locis humidis. Virtꝰ eſt illi ſtiptica. Et hec
latine vocatur Cauda vulpis.

Operationes

¶ Galienus. Juuat itaq; exuſtos ſtomacho

e terius applicata ſic heriſipilata ⁊ calidos

flegmones:ſeu etiam talia exiſtentia reꝑcu⸗
tit reumata.⁊ exinde vero ſiccatiuũ exiſtere:
ꝓpter quod herpetum bonũ eſt farmacum et
vlcerum ⁊ alioꝝ euidentiſſimũ vero flegmo⸗
noſoꝛum reumatoꝛũ.iſ Eſt autem ⁊ ſanguino
ſoꝛum vuinerũ cõſolidqtiuum. Juuatvero ad
vlcera que in aurib:⁊ ſi plus in eis ſufficiẽs
fuerit id ſiccat.pꝛopter eaſdeʒ vero virtutes:
⁊ fluxum muliebꝛem ſiſtit.Et diſſinteriã⁊ ſan
guinis eductiones ⁊ quẽcunq; immoderate
aliunde cauſatum.¶ Ait auteʒ Dyaſcoꝛides
⁊ vꝛinas pꝛouocare ſtrangumiantibo datum.
nõtamen diſtinguit diligenter diſpoſitioneʒ
in qua opoꝛtet dare.i Dyaſcoꝛides. SGucc⸗ꝰ

eius bibitus emoptoicis medicat᷑. ventris
obſtinet reumatiſmũ.olicis ⁊ ſtranguirio⸗

ſis opitulatur.vꝛinam pꝛouocat. moꝛſibo ve⸗

nenatis cum vino bibuus medicatut.¶ ECũ

vino coctus ⁊ melle vulnera noua curat.pe⸗
riodicis febꝛibo ante vnam hoꝛam accepius

maxime pꝛodeſt ſuppoſitum.ꝗ Yluxũ mulie

ris ſtringit.Doloꝛeʒ aurium cõpelſ cit. Ban
guinem reijcientib ſubuenit. Berpetas cu⸗

rat ⁊ fiſtulas. Ignem ſacrum extingnit.Tu⸗
moꝛes ⁊ duricies impoſuũ ſpargit. Recẽtib
vulneribo max ime pꝛodeſt. Pꝛoſerpinata fe⸗
mina omnia ſimiliter facere poteſt:qᷓ;uis vir

tutem minoꝛem habeat.

Capirulum. aclexvij.

., .

,
M O

Vlmonaria.Pãdecta Poulmonaria
p herbaẽ ſatꝭ minuta:⁊ mollia hñs ſo
lia:⁊ q̃ſi foꝛmã pulmonis:in loc¶ hu

midis naſcẽs.quã quidã pepanũ vocant.

PHbphrationes

7

7
—

Ad oĩa vitia pulmõis ↄfert bibitũ ⁊ empla

De Herbis

ſtratũ. ¶ Elixatura eiꝰ cum vino cõfert peri⸗

pleumoniaticꝭ ⁊ aſmaticꝭ. ¶ Eoctus exlaqᷓ
cũ oleo aceto ⁊ melle iocundiſſime ſumitur
¶ Conkfert tuſſientibo ⁊ ad pectus fluxibi.

Capitulum. cclxxviij.

Runa latine ⁊ grece.arabice guas.
p Ilſidoꝛus. Pꝛuna alatinis ob colo⸗
rem ſic ſunt appellata.Cuiꝰ generia

melioꝛa ſũt damaſcena:ac oppido damaſco

ſic dicta. Vnde pꝛiꝰ arboꝛ ipᷣa eſt aſpoꝛtata.
Ariſtoteles in libꝛo de plantis. Fructuum

qwluuidam ex carne ⁊ oſſe et grano cõpoſitiſũt
vt pꝛuna.i¶ Palladiꝰ libꝛo.xij.ꝛuna ſiccan

tur in ſole per crates loco ſiccioꝛe depoſita:
hec ſunt que damaſcenadicunt᷑. Alij in aqua
marina vel muria feruenterecentia lecta pꝛu

na demergunt:⁊ inde ſublata.aut in furno te

pido faciũt aut ĩ ſole ſiccari.¶ Johes Meſ⸗
ue cap̃ᷣ.de pꝛunis.Pꝛuna alia ſunt alba. alia

citrina.alia rubea.alia nigra.⁊ ex eis queda
ſunt muʒza que ſunt ad alterandũ magis.que
dam dulcia que ſunt ad ſoluendum ventrem

magis:⁊ omnia alterãt.⁊ ſolutionẽ faciunt.

plus tamen ⁊ minꝰ. Damaſcena vero ⁊ arme

na in omnib illis ſunt foꝛtioꝛa.⁊ humida qui

dem plus faciũt illud qᷓ; ſicca.⁊ ſicca minus

coꝛrumpũtur in ſtomacho qᷓ; humida.ſũt enĩ
humida ad coꝛruptionem ⁊ putrefactionem
conuertibilia. Dulcia ſunt inter calidumꝛ fri
gidum.declinant tamẽ ad latus frigiditać.
⁊ ſunt humida in ſecũdo gradu. Muʒa vero
frigide ſunt in pncipio ſecundi:vt poſtea ha
betur.Et alia quidem ſunt lauatiua et refri⸗
geratiua ⁊ lenitiua. Rectius cum quo miſcẽ
tur ei addit eaꝝ operationi:ſunt tamarindi⁊
ꝓpꝛie ſᷣm modos infuſionis notos ⁊ caſſia fi

fit cum aqua earum ſyrupus iuuamẽti noti.
Et ex carnibo earum fit electuarium bonum
Armeni quoq; arboꝛem pꝛunoꝛũ ꝑfoꝛãt ſub⸗

tilem in longitudine palme ex duab vel triᷣ

bus partib:⁊ intermittũt fruſta ſcamonee:
⁊ ſigillantluto.⁊ ſunt fructꝰ illius arborꝭ ſo
lutiui ſufficiẽter:⁊ faciũt ſophiſticatiões ꝗli⸗

as in ꝗrboꝛibo alijs.

Pperationes

¶ Johãnes Meſue. Solutione educit cole
ram:⁊ dant᷑ in egritudinibo coler & ⁊ alrerãt
maliciã eaꝝ:⁊ ſoluũt maliciã ex q̃ fiũt:nocẽt
tamẽ ſtomacho:⁊ ſunt pauciuutrimẽti.Do
ſis aque earũ potio eſt circiter libꝛam vnam
cum zuccaro.iſ Oyaſcoꝛides capitu.de pꝛu⸗

nis. Pꝛunum recens ventreʒ ſoluit. Sro.

3 iij

„ r

KKrattatus

nacho contrarium ſudicat᷑ ſed omne hoc in

cõmode celerius digeſtionem finit ſicca nõ
tantam maliciam pꝛebent.quidam ſicca co⸗
cta aluum ſtringere exiſtimant.quod Galie⸗

nus non immerito falſum eſſe contendit·
¶ Quis eni neſciat ex paſſo diſcocta vł mul
ſa ſolutionẽ ventris operari:maximeq; ꝑfice
re ſi decoctum ipᷣm cui ſuccus admixtus eſt
ſoꝛbetur. Yacit tamen ipſe ſuas differentias

diuerſi generꝭ in pꝛunis:vt ſyriaca tantũ pu⸗
tat minus aluum mouere eo ꝙ ſint ſtiptioꝛa.
¶ Hyſpana vero plus ſoluere ꝙ ſint dulcio⸗

ra ex oib pꝛunis:que maioꝛa ⁊ lata ſunt.

¶ Idem quoq; tenera et digeſtiõis facilioꝛa
⁊ ventrem molliendo accõmoda pᷣſumit mis

noꝛibo omnia ineſſe contraria.

¶ Eſt ⁊ agreſte pꝛunum auſterioꝛis foꝛtioꝛiſ⸗

q; virtutis.hoc ſiccum etiã diſſintericos cer

tum eſt adiuuare.gũmi huiꝰ arboꝛis potatũ
calculos frangit.cum aceto tritum ac illini⸗

tum faciei lichinas optime purgat:et curat
aqua in qua folia pꝛuni cocta ſunt gingiuas
⁊ vueam et ſimilia colluẽdo defendit. Sed
in vino decocta vehementius pꝛoſun.

¶ Radices itemq; coꝛtex eandeʒ ſtipticã ba

bent poteſtatẽ que in folijs eſt conſtituta.

¶ Ser apion hec eadem dicit que dicta ſunt

fin Dyaſcoꝛidem.

Capitulum. ccclxxix.

Runellalatine ⁊ grece. Pꝛunella eſt
herbaſilis oʒimo:flos q̃ſi lauendula

ſed groſſioꝛa:folia ⁊ floꝛes vtuntur.

Pperationes.

¶ Succus iſtiꝰ herbe mixtꝰ cũ oleo roſaꝝ ⁊

timpoꝛa inunctum ſedat ſoda.¶ Hypocras.

Succꝰ cũ vino ſumptꝰ tollit moꝛſuʒveneno

ſoꝝ.ſuccꝰiſtiꝰ berbe curat alcolã:⁊ ↄfert ſqui
nãtie.¶ Et ad oĩa vitia oꝛis ⁊ guttiꝭ conue
nit.eandẽ etiã oꝑationè hʒ aq̃ eiꝰ diſtillata.

Capitulum.ccdvxx.
Ix latine.arabice affeff ſiue terß vel
„ teſt. Pandecta. Sciẽdũ ꝙ; pix fit ex
AArdboꝛe ligni aryn.⁊ ẽ arboꝛ ſcerebin
vel deda.⁊ eſt cedrus vel pinus maſculꝰcuiꝰ
fructus dicunt᷑ coni.eſt ex ea humida ⁊ ſicca
¶ Serapion lib. aggrega.ca.Teſt.auctoꝛi⸗
tate Dyaſcoꝛidis.Et humida colligit᷑ ex ar⸗
boꝛibo ligni aryn.i.maſculipini:⁊ pꝛofert fru⸗
ctũ paruũ:et ex eo fit lumẽ.Et melioꝛ ex ca
eſt alba ſplendens leuis ⁊ munda.

ODperationes⸗

8’

—— ——

— — — — — ——ð

8

O 7
.

De LHherbis

¶ Hal. viij. ſim. far. capᷣ.pix ſfᷣm trãſſa.grecam

Pix q̃ qͥdẽ ſicca ſiccat ⁊ calefacit ſᷣm tertiaʒ
abſtantiã cõmẽſuratꝭ ⁊ plus ſiccare nata ẽ q;

calefacere q liqͥda ecõtrario calefacit pluſq;

ſiccet.hʒ aũt qͥd ſubtiliũpartiũ q̊ amaticos
⁊emp ticos iuuat.i¶ Et hʒ qͥdẽ qͥd digeſtuũ ⁊

dyafoꝛeticũ ſicut ⁊ m guſtũ ſubamaꝝ qͥd et
acre.¶ Ita aũt lepꝛoſos vngues educãt mi⸗
xte cũ cera.⁊ empetigines expurgãt.digerũt
uũt duros ⁊ indigeſtos hũoꝛes oẽs qñ ponũ
tur ĩ cathaplaſmatibo.foꝛtioꝛ vᷣo ad oĩa talia
eſt liqͥda.dura vero ad hec quidẽ peioꝛeſt.
¶ Ad ↄſolidatõnẽ ãtvulneꝝ magidonea.pa
lam g̊ ex his eſt qm̃ qͥd copioſuʒ humiditatis
calide cõmixtũ eſt piciliqͥde.¶ Piceleũ.i.ole
um picis. Fit ex pice hũida qũ coqͥtur.⁊ eſt q̃
dã ex ea q̃ ẽ ſilis viſco viſcoſitate ſua ⁊ noĩat
viſcoſa.Et eſt alia q̃ ex tota ſicca eſt.⁊ meli⸗
oe ex ea eſt illa q̃ eſt pura tenax ⁊ odoꝛiferaſi
milis reſine pini.ſapoꝛ huiꝰ eſt acutus ⁊ fere
ꝗqmarus.Et virt? eius eſt ca.in.iij.gra.et de⸗
ſiccatio eſt plus q; calefactio ipſius.

Capitulum. ccclxxxj.
Ix liqͥda.Randecta.ca.ccclx. Hic⸗
tan arabice. grece alkitran.latine ve

ro oleũ de ſcerbin. ꝛeſt pix liqͥda.que

idiomate nr̃o vocat᷑ pecula. Sera.li.ag. ca
hictan:id eſt pix liqͥda:⁊ eſt oleuʒ qdð egredit᷑

de ſcerbin. Et ſcerbin due ſũt ſpecies. Ana

eaꝝ eſt arboꝛ magna.⁊ eſt genꝰ abietꝭ.⁊ eſt ex
ea alkitran hñs fruciũ ſimilẽ fructui cipꝛeſſi.
niſiq; eſt minoꝛ eo multũ.⁊ ſecunda eſt arboꝛ
ſpinoſa hñs ſimi itudinẽ cũ arboꝛe iuniperi.
⁊ magnitudo fructꝰ eiꝰ ẽ ſiẽ qꝗ̃ni mirti. Meli
us autẽ alkitr an eſt illud qð eſt ſpiſſum claꝝ
habens odoꝛem foꝛtẽ cum hoꝛribilitate.⁊ qũ
int ingitur in eo digitus:nõ cito defluit ex di
gito ppter ſuam ſpiſſitudinem.et quãdo ſtil⸗
la eius cadit in loco remanet collecta:et nõ
expanditur.Et idem auctoꝛitate Gal. Spe⸗
cierũ ſcerpin cõplexio ẽ ca.⁊ ſic.in.iij.gradu.

ſed olei qdð extrabit᷑ ex arboꝛe ſua ſubſtantia

eſt ſubtilis.⁊ virtꝰ eius ẽ calida ⁊ ſicca in q̃r⸗
to gradu:ſed plus calefacit qᷓ; ſiccet. Lignũ
ſcerbin nominat᷑ lignũ moꝛtuoꝝ:q rõſernuat
coꝛpoꝛa moꝛtua aputrefactione. Undevirtꝰ

eius deſiccat ⁊ cuſtodit coꝛpoꝛa moꝛtuoꝛũ.et

deſtruit quod eſt ibi de humiditate.

Dperationes

¶ Serapion. Pix liquida cuſtodit coꝛpoꝛa

moꝛtuoꝛũ.⁊ oleum eius occidit pediculos et
lendines ⁊ lumbꝛicos ⁊ vermes quiſũt in au

ribus.Et quando cum eo fit naſcale coꝛrrum

pit fetum:et excludit moꝛtuum.
¶ Et qñ linitur virga ĩ hoꝛa coitus deſtruit
conceptũ.⁊ ꝓpter hoc eſt ex verioꝛibomedici

nis ⁊ foꝛtioꝛibo ad phibendũ impꝛegnationẽ

adeo ꝙ; accidit ei qui vtitur eo vt fiat omni⸗
no ſterilis.etiam quãdo diſtillat᷑ ex eo in den
tem coꝛroſum ſedat doloꝛem ⁊ frangit dentẽ
et aufert liuoꝛem qui fit ſub oculo.
¶ Alkitran:⁊ eſt illud quod eſt compoſitũ ex
eo qð colligit᷑ in lana:quãdo ſuꝑ ipᷣm ſuſpen⸗
ditur ⁊ decoquitur.⁊ ſubtilius alkitran ⁊ mi⸗
nus acutum.⁊ reſiduum quod remanet eſt al
kitran.⁊ eſt illud quod ẽ de eo ſpiſſum ⁊ groſ
ſum.⁊ eſt ſicut illud quod remanet ex ſpiſſitu
dine olei.⁊ ideo alkitran pꝛopter ſui groſſici
em moꝛdicat ⁊ aperit et pꝛopter hoc alkitran
curat apoſtemata.⁊ eſt pix liquida.
¶ Sed grani ſcerbin virtus eſt temperata
adeo ꝙ poteſt comedi:niſi quia facit ſodaʒ ⁊
moꝛdicat ſtomachum.
¶ Etidem auct.D yaſ.Alkitran eſt quod coꝛ
rodit ⁊ incidit coꝛꝑa viuentiũ:⁊ cõſeruat coꝛ
poꝛa moꝛtuoꝝ.⁊ ſi fiat pheretrum in quo re⸗
onatur coꝛpꝰ defuncti ex ligno ſcerbin:ſer⸗

uat coꝛpꝰ defuncti a putrefactiõe.et pꝛopter

3 u

Trattatus

ceptibilio Et acceptio eis qͥ eſt de furno et

hoc nõminãt ipᷣm qͥdã vitã moꝛtuoꝝ.⁊ alki⸗
tran adurit plantas ⁊ coꝛia ꝓpter neceſſitatẽ
ſue calidita ⁊ deſiccatiõis.et abſtergit ma⸗
culas oculi qñ bibitur cũ robet ſale pauco.
cõuenit moꝛſui ſerpentꝭ.⁊ qñ linitur ſuꝑ ele⸗
phantiam cõuenit:⁊ fit criſtere cum eo:⁊ oc⸗
cidit lumbꝛicos pa .

. 4 5 . 6 8
4 5 . . — . 8 .
ESAe

— — V——Nw—m————

4
5 RBW e⸗ NAEWrEEHI —
K ——— 5 — 3
⸗ . — — —— —.—

Anis. Ilidorꝰ. Panis dict⸗ eſt eo ꝗꝙ
cũ om̃i cibo apponat᷑. Panis eni ci⸗
bagriꝰ eſt qui ad cibuʒ ſeruis dat᷑ non

Ddelicatꝰ. Fermentat dicit ferment cõfect?*

Aʒvmꝰ autẽ nõ fermentatꝰ.Nã aʒymꝰ eſt ſi⸗
ne fermento ſincerꝰ. Acrizimꝰ autem leuiter
fermentatꝰ:q̃ſi acro aʒymꝰ. clibaniciꝰ in te⸗
ſta coctus.Rubidus aũt recoctus ⁊ rubefa⸗
ctus. Subcinericiꝰ ð cinere coctꝰ ac reuer
ſatus idẽ ⁊ focacius. Sfungia ðꝛ panis aqᷓ
diutius laxatꝰ.ſimilã modicã fermẽtũq; mo
dicũ accipit.⁊ hʒ humectatõis pluſq; oĩs pa
niſ. ꝓp:ter qð ⁊ ſtungie nomẽ accepit.Placẽte
ſũt qᷓ de farre fiũt qͥs alij caudã liba dicũt:eo
ꝙ libeãt ⁊ placeãt.Dulciaſũt oꝑiſpiſtoꝛij ge
nera ſic a ſapoꝛe dicta.melle eni aſpſa ſumũt᷑
Actoꝛ.Collirida ðꝛ panis q̃dratꝰ de ſimila
factꝰ in ſartagine cũ oleo frixus.vel modicꝰ
panis triangulus.LQagana ſunt panes lati
ac tenues. Eriſta eſt panis ſupficies.

Dperationes

Aui. Pganis vt comedat᷑ opoꝛtet ꝙ ſit mun
dus ſallitꝰ.maſſaʒ hñs ↄfectã:fermẽtatꝰ:be⸗
ne decoct? ne comedat᷑ calidus:ſʒvna nocte
ꝑmanẽs.alidus enĩ nõ eſt apud naturãre⸗

Tapitulum. cccſxxxi.

reliqꝝ ſibi ſimiliuʒ eſt mala. Panis de ſimila
melioꝛ eſt ⁊ mũdioꝛ ac nutribilioꝛ qᷓ; aliꝰ.Eiꝰ

nutrimentũ meliꝰ eſt:ſed tardiorꝭ penetratio

nis.¶ Opirus aũt qͥ eſt plurimi furfuris velo
cis eſt penetratiõis:ſed nutrimenti minoꝛis
ac deterioꝛis. ¶ Ille vero qͥ nõ bene coquit᷑
eſt plurimi nutrimẽti.⁊ ſi qui paꝝ habet fer
menti.ſed eius nutrimentũ opilat niſi illos qͥ
plurimi ſunt exercitij.huiꝰ generis eſt panis
de patella. nam eiꝰ interioꝛ pars raro bñ coqʒ

tur. ¶ Emplaſtrũ ex pane factũ calidiꝰ eſt q;

ex frumẽto panis:ex frumẽto nouo velociter
impinguat.¶¶ Panis de frumẽto cũ mellicra
to ſicciſq; cõueniẽtibo valet apoſtematibo ca
lidis.lenit enĩ ⁊ infrigidat ea.CPanis cũ aq⁊
ſale decoctꝰ ⁊ empetigini infuſus cõfert.Eſt
quidẽ velocis digeſtiòis ⁊ tarde deſcẽſionis
¶ Panis opirus eſt lenitinus nature.fermen
tatus quoq; ventrem lenit:⁊ qʒymꝰ ſtringit.

Similiter in patella coctꝰ et antiquꝰ panis

ſiccus ventrẽ ſtringit.¶ Iſaac in dictꝭ party
cularibo. Panẽ tritico calidioꝛẽ diximꝰ:cui⸗
diuerſa ſunt nutrimẽta qᷓ̃ttuoꝛ modis videli⸗
cet. Pꝛimo ꝓpter farinãvnde factꝰ eſt. Scðo
ex artificio ſui.Tertio ex igne a q̊ coctꝰ eſt.
Quarto ꝓ qualitate qua ſumit᷑. Farine mo⸗
dus trifariam diuidit᷑. Pꝛimꝰ ꝓpter eſſentiaʒ
ſui. Scðs ꝓ qualitate molitoꝛis.Tertiꝰſᷣm
bꝛeuitatem vel longitudinẽ tꝑis ex quo mo⸗
la contrita eſt vt ſuperiꝰ dictũ eſt. Panis q̃n
to mundioꝛ eſt:tanto plurꝭ nutrimẽti durio
ris egeſtionis.i¶ Diuerſitatis pa nis ex arti
ficio ſui duo ſũt modi.vel ex foꝛma vel ex a⸗
tificio ſunpliciter. Foꝛma autem triplex eſt.
magna:parua:media. Magna medulle pluſ
habet.coꝛticem vero ſubtilioꝛem ⁊ durioꝛeʒ.
Coꝛtex pꝛeterea parum nutrit.⁊ eſt ad dige⸗
rendum durus.humiditatem egeſtionis ex⸗
ſiccat vnde ⁊ ventrem conſtipat.
¶ Medulla groſſa eſt ⁊ viſcoſaꝛ inflatiua.fle
gma viſcoſum generans. Panis parui ⁊ ſub
tilis interioꝛa ignis ꝑfoꝛat:⁊ humidit atẽ me
dulle exſiccat.vnde parũ nutrit? tardiꝰdige
ritur: ⁊ ventrẽ cõſtipat. maxime ſi eſtus ſit in
pꝛimo vel ſecũdo die poſt decoctionẽ.
¶ Unde Hypocrates. Panis magnꝰ ? groſ
ſus eſt medulle multe nutrimẽti pluris ven/
trem ſoluit. paruus autẽ? tenuis medulle eſt
pauce. nutrimẽtipauci. Egeſtio eiꝰ tardaeſt

ventrem cõſtipat. Qui autẽ menſure medie

eſt in foꝛma:⁊ medie eſt poteſtatis.

¶ Artificium panis quattuoꝛ diuiditur mo⸗
dis.Eſt enĩ panis qᷓntũ expedit fermẽti:tan⸗

tũ hñs ⁊ ſalis ⁊ bene confectꝰ.⁊ ſicut opoꝛtet

h

De Herbis

coctus.Eſt paꝝ fermentatꝰ ⁊ coctus:et ĩ ce
teris a neceſſaria tẽperãtia iĩminutꝰ.eſt hñs
fermẽtũ ex ſale vlcra q; ſatꝭ eſt.¶ Eſt aʒvmꝰ⁊
ſale carens. Pꝛimꝰ qͥdẽ moderatioꝛ eſt in oĩ⸗
bus his ſupꝛadictꝭ.in ſtomacho pfecte dige
ritur: ⁊ ſanguinẽ in coꝛpe clariſſimũ generat.
vnde nature ↄfoꝛtat actionẽ:ppterea cõmo⸗
dus eſt qͥquieti ſunt ⁊ delitiaꝝ delectatõe vi
nũt. Et eis qͥꝝ digeſtio defectũ patit᷑ vt ſeni⸗
oꝛ ⁊ egritudies exeũtiũ. Ars eĩ exhibita ex⸗
teriꝰ ſufficit nature laboꝛãti interiꝰ.q Exer⸗

citãtibo aũt laboꝛãtibo nõ adeo ↄueniẽs eſt p

pter ſuã ſubtilitatẽ ⁊ facilitatẽ diſſolutionis
ex mẽbꝛis eoꝝ. Panis fermẽtatꝰ modicũ ha
bẽs ſalis nec bñ coctꝰviſcoſitatẽ gñat⁊ groſ
ſitatẽ.vñ durioꝛ ẽ peioꝛe tardioꝛ.ppter h̊ aptꝰ
eſt exercitãtibo ⁊ laboꝛãtib. Naʒ abundãatia
caloꝛis eoꝝ eſt cã foꝛtitudinis ⁊ digeſtionis.
Sea qͥ fermeti ſaliſq; ſupfluũ habuerit mini

mũ nutrit ⁊ ↄfoꝛtat.virtꝰ eni ſalis hüiditatezʒ

eiꝰ deſiccat:fermẽtũ cõiũctionem rarificat.

¶ Aʒvym ſili minimũ nutrit ⁊ duriſſime dige
rit tardiſſimeq; egerit ꝓpꝛietatẽ hʒ opilatio⸗

nẽ ⁊ ventoſitatẽ generadi. Idcirco incõueni

ens eſt oĩbo naturis:niſi raro eis ͥ maxime

laboꝛibo exercentur vt meſſoꝛes cc.

Capitulum. ecclxxxiij.

Apa. Iſidoꝛus libꝛo cty. Rapa
dicta eſt a rapiendo:id eſt com
r pꝛehendẽdo.Eſt gautem radice
amplioꝛ napo:ſapoꝛe dulcioꝛ ⁊
folio tenui.Palladius libꝛo.iij
Semen bꝛaſice vetuſtum mutatur inrapaʒ.
Igem in libꝛo.viij. In menſe iulio ſerenda ẽ
rapa ſolo putri ⁊ ſolatri in ſicco nec ſpiſſo:lo
cis humidis ⁊ campis letatur. Fiapus autẽ
in ſicco ac pꝛopꝛie tenui deuexo et ſabuloſis
melioꝛ naſcitur.loci ꝓpꝛietas vtrũq; ſemenĩ
aiterum mutat.Nam rapa in alio ſolo ꝑ bi⸗
ennium ſata mutatur in napos.alia vero na⸗
pus trãſit ĩ rapam. Subactum ſolũ ſterco⸗
ratum verſatũq; coquunt quod ipᷣis et ſege⸗

tibus peoderit:qui ibi anno eodem ſerũtur.

Jugo raparũ quattuoꝛ ſextarij.napi autem
quinq; ſufficiũt.Si ſpiſſe ſunt interuelles ali
quasvt cetere roboꝛent᷑:vt vero in ſemia ma
ioꝛa redigant᷑ erucam rapam folijs oĩbo pur⸗
gas:⁊ ad dimidij digiti craſſuudinẽ in caule
ſuccides. Lunc in ſulcis diligenter ſubactꝭ
octonis digitꝭ ſeparatã obꝛues.inijties ter⸗
ram ⁊ calcabis ita magna naſcetnr.

Dperationes.
¶ Rapa eſt napus validiſſimꝰ:cõturbat coꝛ
pus ⁊ deducit. Sed ſemen eiꝰ cõtra venena
in potum dat᷑. Rapa ſi frequẽter comedatur
inflationẽ ſtomachi facit. Semen eiꝰ ex vi⸗
no tritum valet cõtra moꝛſus ſerpentũ.
¶ Dyaſcoꝛides. Radix rape bona eſt. ⁊ ſiven
trem inflat:coꝛpoꝛi tamẽſuccum addit: ven⸗

tremq; ſtimulat.Eius elixatur fomẽto po⸗

dagris ac permonibo pꝛeſidiũ eſt.ipᷣaq; trita
⁊ impoſita hec omnia facere poteſt. .
Euma eiꝰ elixa ⁊ comeſta ẽ diurecica.ſemẽ
eius ex vino bibuũ vulneribo venenatꝭ pꝛofi
cit. Itaq; ſemen ĩ rapis calidũ ac feruens vi
detur:⁊ ipᷣe paulo ſolutioꝛes credunt. Sed
quo minus caloꝛis poſſident molliendi pote
ſtatem eo foꝛtioꝛem continent.
¶ Idem radix inflat:⁊ ſemen in homine gene
rat vel augmentat. Agreſtis rapa locis ſic⸗
cis naſcitur:ſruticem collectum faciens cu⸗
biti longitudinem habens multaſq; virgel⸗
las. Yolia lenioꝛa ⁊ in modum digiti groſſa.
Semen eiꝰ in folliculis eſt concluſum nigꝝ
⁊ fragile.quod fractum habei intus coloꝛeʒ
album.itaq; faciei miſcetur alba mentis vel

etiam totius coꝛpoꝛis.

¶ Iſaac.Calida eſt in ſecundo gradu.hu⸗
mida in pꝛimo: dure digeritur. Mollemꝛ in⸗

flatiuam carnẽ facit ppter ſui ventoſitatẽ p⸗
inde coitũ ſuſcitat.flegma augmẽtat.¶ Uti⸗
lis aũt eſt ſi bis cocta vtraq; aqua reiecta co

quat᷑ cũ pingui ſſima carne. Idem. Cuius iu

re ſipedes podagricoꝛum loti fuerint doloꝛi
mitigationẽ pꝛeſtat.¶ Gal.li. ij. de cibis capᷣ.
de rapa. Multifoꝛmiter aũt ⁊ hanc homĩes
pparant vſq; ad hoc ꝙ cõponunt eam cũ ga
ro ⁊ aceto vt habeant ꝓ vſu ꝑ totum annum.
Chimum autem reddit in coꝛpoꝛe groſſioꝛe⸗
cõmenſurato. pꝛopter quod ſi abundauerit
quis in vſu ipſius.⁊ maxime ſiquis deficieu
ter in ventre digerens ipᷣam cõgregabit vo⸗
catum crudum chimum. ”?UVMV
Ad ſeceſſum autem ventris neq; cõtraria⸗
ri vtiq; neq; cõferre dicat quis ipᷣam.⁊ maxi
me qñ decoquitur bene.indiget enĩ ipᷣa ⁊ am
plioꝛi decoctione.fit autẽ optima bis elixa⸗
ta ſicut dictũ eſt pꝛius de caulis pᷣparatione.
ſi aũt crudioꝛ ſumat᷑ indigeſtibilis eſt:⁊ inſla
tiua ⁊ mala ſtomacho.qnq; auteʒ ⁊ moꝛdica⸗
tiones operatur ſ̃m ventrẽ.ꝑ aquã auteʒ eli⸗
xatam admirabar vtiq; ſi minus aliqua ho⸗

mogenearũ plantaꝝ nutrit.¶ Et idẽ li.vi. de
ſim. medicinis ca. gengilidis ſiue rapa ipſa

⁊ ſemẽ aq libidinem incitat inflatiui ſpiritus
generatiua exiſtenn..

ractatus
Capitulum. ccclxxxiiij.

Auphanus. Iſi. Raphanũ grece nos
r radicẽ vocamꝰ:eo qꝙ; totꝰ deoꝛſuz ni
titur cũ reliq̃ olera magis in ſũma ꝓ
ſiliant:huiꝰ ſemĩe macerato Palla.li.iiij. In
menſe marcio raphanos aliq ſerũt qͥb vtunt
eſtate. Idẽ in li.ix. Raphanũ vt iã pᷣdictũ eſt
ſicut ⁊ bꝛaſicã ↄſtat eſſe vitibo inimicã.Hã et

ſi circa ſe ſerant᷑ natura diſcoꝛdãte refugiũt.

Aui. Raphanus habet lignũ calidũ ⁊ humi
dũ in pᷣmo. Semen ca.in.iij. foꝛtius eſt ſemẽ
deinde coꝛtex.poſtea folia.deinde caro.

Hbpkrationes.

Radix eiꝰ a ieiuno comeſta vel potata put

antidotũ magnũ adiutoꝛiũ eſt ſanitatꝭ ⁊ tuta
mẽtũ coꝛpis:ſed ad inflationẽ facit ⁊ ructꝰfe

tidos.¶ Fructꝰ eiꝰ vꝛinã mouet. Ventrẽ de-

cocta malaxat:⁊ ĩ cibo ptiſic ꝓdeſt.Loꝛacꝭ
flegmata purgat.Eũ oximelle accepta vomi
tũ mouet.Cũ melle mixta putredineʒ curat.

Liuoꝛes tollit. Vim fungi venenoſi cõpeſcit

¶ Cõtra viperaꝝ moꝛſus ꝓficit. Semen cũ
aceto datũ ſplẽ minuit.hydropic ac ſplene⸗

tic i modũ cathaplaſme impoſitũ ſubuenit.
¶ Radix ĩ aceto ac melle cocta ſi gargariʒet

ſynaticos curat. Folia eiꝰ ↄtuſa ⁊ ipoſita do
lentibo articulis ꝓſũt.¶¶ Raphano calidã eẽ
virtutẽ oĩm medicoꝝ opiniõe ptzʒ:ſʒ nob ex
vſu intelligere licet.nã cũ ceterꝭ cibis come⸗
ſta:iõ in ſtomacho ructꝰ efficit ſolus.qꝛ in eo
coquit᷑ pma. Capillos ab ĩiuria alopicie re
ſtituit cũ melle.¶ Succꝰ etiã grauedinẽ au⸗
riũ inſtillatꝰ emẽdat.i¶ Egyptij reges in qb⸗
erat ſtudiũ ſcrutaticoꝛpa moꝛtuoꝝ ⁊ cãs va
litudinũ occulta fide recognoſcere.et in ipᷣo
coꝛde vitiũ naſciꝓdiderũt.¶ Semie rapha⸗
ni cũ melle trito ⁊ ſũpto ſuſpiria mitigãt Tuſ
ſis arcet᷑. Sola cũ ſale ſũpta vẽtrꝭ aĩalia ex⸗
tinguit.vẽtrẽ ſtimulat.vꝛinã ↄcitat. Puerpe
ris copiã lactꝭ acqͥrit. Nulta res foꝛtiusvꝛi
ne difficult atẽ ſoluit.vl femiaꝝ imꝑat mẽſtru
is.raphanꝰcomeſta ẽ euſtomacha.pꝰ cibos
ſũpta digerit eructuatõeʒ facit.Cocta et eſa
tuſſiẽtiboꝛ pituitatiboſtõachi medet᷑ i¶ Coꝛiũ
eiꝰ cathaplaſmis adhibitũ cũ melle paſcẽtia
vulnera curat.i Liuoꝛẽ ĩpoſita tollit. Hoꝛ
ſibo venenatꝭ occurrit.Lẽtigines purgat Bi
bita mẽſtruis imꝑat. Semẽ eiꝰ bibitũ ẽ diu⸗
reticũ Splenẽ tremiſcere fac ¶ Elixũ cũ oxi
melle gargariſmo ſynãticꝭq; opitulat᷑. Cera⸗
ſa q̊ʒ pũcto accepta ſtatĩ medet᷑.Det᷑ cẽcauo

imiſſa.vel gingiuis fricata.doloꝛẽ eius mire

ſedat.ꝗ Eſt aliud genꝰ raphani qð multi ar⸗

1 D

7„ ⏑ 8de

R

— ——

— — —

— ——

— ——

De Herbis

moꝛatiã dicũt hñs folia lapſane ſilia.cuiꝰ ra
dix oblonga eſt ac tenera.de q̃.ſ.ſupꝛa dictũ
eſt. Pla. Raphanꝰ ca.ẽ ſic.in.ij. gra. Vir⸗
tutẽ hʒ incidedi: diſſoluẽdi.ex eo fi cõpedẽs
oximellis qᷓrtanãa: ð q̃tidianã:ↄtra duriciẽ
ſplenis. ¶ Herba ipᷣa coctaĩ vinoꝛ oleo ſi le
ni cathaplaſmet᷑.pectini cathaplaſmata ſtrã

guiriã ⁊ diſſinteriã ſoluit. oerea anil

et fricari:et

los mulieꝝ defluos raphani iubet fricari:
3 ſoꝛmẽta vulue ſuꝑ vmbilicũ imponi.Redu

cit⁊ cicatricẽ ad coloꝛẽ. Semẽ impoſitũ ex
aq̃ ſiſtit ea q̃ fagedenas vocãt vlcera.¶ De⸗

mocritꝰ. Ventrẽ hcibo putat ſtimulari.⁊ ob

id foꝛtaſſevocinoceretradiderũt aliqfolia qᷓ
dũt axat ĩ oblõgis naſcũt᷑ aciẽ ocloꝝ excita⸗
re dicũtin.vbi vᷣo acrioꝛ medicĩa admota ſit.

vſopũ dare ptinꝰ imꝑant. Hec antipatia eſt.

uriũ vᷣo guitati raphani ſuccum inſtillant.

NPapi. Humectat ⁊ diſꝑgit flegma auctoꝛi

tate ſua. Folia tñ eiꝰ minꝰ auſtera ſunt.radix
trita ĩ vino nauſeã ꝓuocat.i· Pli.lib.xx. Ra⸗
phani ſtõachũ purgãt.pituita extennãt.vꝛi⸗
nã ↄcitãt.Eſt eſtiuoſus in italia:ꝛ aromatiã
vocãti ſatiuã. Satiui decocti mane ad tres

tuſſim
melle. E

ciatas pori calculos cõminuũt ⁊ eijciũt.Ad
3 ieiunis raphanꝰ ꝓdeſt ĩ mane cum

mẽ eiꝰ toſtũ deinde ↄtritũ cũ melle

ſuſpirioſis valet. Jdẽq; venena pdeſt.

△

„*

.

WM 1/
We

2

* Lic,

—W B 5 2

yvlt imo ſiccioꝛibo locꝭ rad

Capitulum. ccclxxxv.
Aaggirx. Plateariꝰ. Radix ẽ herba cu
r ius ſimili noĩe appellat᷑.⁊ eſt ca.⁊ ſic.
in.ij. gra. Virtutẽ raphano ſimilem

habet. Et ↄtra eaſdẽ cauſas valet eodẽ mo⸗

do:ſed nõ efficax eſt. Itaq; cum in receptiõe
inuenit᷑:põt poni radix rapbani ſi radix non
habeat᷑. Palladius urx:n auguſto menſe
ices cõuenit ſeri:q̃
hyeme miniſtrẽt vſum. Amant terrã qualem
rapa pinguẽ ac ſolutã ⁊ din ſubactã.tophum
vero refoꝛmidãt ⁊ glareã.Gaudent celiſtatu
nebuloſo.ſerendi ſunt aũt grandibo ſpacijs ⁊

Alte foſſis.melioꝛeſq; ꝓueniũt ſiſerant᷑ in are

nis poſt nouam pluuiã niſi foꝛte poſſint riga

ri.quod ſatum eſt ſtatim leui ſarculo dʒ ope⸗

riri. ſed tũ nõ ingerẽdũ eſt:ſed potius palee qᷓ
inde fungoſe ſunt.ſuauioꝛes aũt ſũt:ſi eas aq

ſalſa frequẽter aſꝑgas. Radices feminimi ge

neris putant᷑ que minꝰ acres ſunt.habentq;
folia latioꝛa lenia ⁊ cũ iocunditate virentia.
ex his ergo ſemina ſunt colligenda. Maio⸗
res fieri credunt᷑ ſi ſublatis omibo folijs ſolo

tenui caule demiſſo:ſepe terr opiant᷑. Siex

nimis acra dulcem fieri velis ſemẽ die ac no
cte melle aut paſſo macerabis.

Dperationes

¶ Iſaac. Radix eſtca.in.iij.gra.ſic.in.ij. mi⸗

nus q;rapa nutrit ꝓpter acumẽ ſuũ:qdð foꝛtiꝰ

eſt acumine rape.HNutrimentũ eius eſt durũ

⁊ groſſum digeſtioni ſtomachi nociuũ et in⸗
cõueniens dentibo ac oculis ⁊ gule oĩbuſq;
doloꝛibus vulue. ¶ Gcðm vero medicinam
cõuenit.ſcdᷣm cibummanducata toꝛtione; et
inflationẽ facit:⁊ illaudabilis ſtomacho fit.
Quod teſtatur ructatus eiꝰ qui maxime fit
ante cibum.eleuat enim ⁊ deſcendere pꝛohi⸗
bet cibum ad locũ coctionis. IJdeoq; fit cau
ſa indurate digeſtionis. naturalẽq; vᷣtutẽ in⸗
hibet. cibũ expellẽs in ſuꝑioꝛi ꝑte:ex q̃ re fit
vomitus maxime his qͥ ventoſitatẽ in ſtoma
cho habent ex ↄſuetudine.¶ Que tñ poſtci⸗
bum accepta minoꝛem agit ventoſitatẽ aſcẽ

dentem ſuperius.quia cũ grauitate ſua deſcẽ

dit inferius:deponitq; cibum in coctiõis lo
cum.Et vt opoꝛtet digeritur vnde cauſa cõ⸗
foꝛtande ſecunde digeſtiõis efficitur.hec eſt
gratia ſue coctionis:que nõ habentibi ven⸗
toſitatem accepta poſt cibum impedit.
¶ Pꝛoinde ſi quis eam vult accipere pꝛo vo⸗
mitu ante cibum ſumatur.ſed pꝛopter ſu

mentum ſecunde ac tertie di
cibum manducetur

geſtionis: poſt

B

.

O

Trattatus

¶ Itẽ radix cõburit᷑ ⁊ pulueriʒat᷑ ſuꝑ vlcera

bũida:mũdificat ⁊ deſiccat illa.Et putãt ali
qͥ ꝙ exbmat᷑ ſuccꝰ eiꝰ ⁊ det᷑i potu cũ vino.et
ↄuæéiat medicis moꝛtiferꝭ.? ſemẽ eiꝰ etiã fac
hoc.Nos aũt exptiſumꝰ multotiẽs de hac

plãta:q qñ coqͥt mitũ ci kiſt oꝛdei donec diſ

ſoluat᷑ ĩ decoctiõe ⁊ det᷑ ĩ potu hʒ magnã effi
caciã ĩ egritudibo pectorꝭ antiquis q̃ fiũt ab

hũoꝛibo groſſis.iEt idẽ auc. Ruffi. Raffanꝰ

ↄfert flegmati:⁊ ꝓuocat vomitũ:⁊ ẽ malꝰ ca
piti ⁊ oculis dẽtib ⁊ palato:⁊ coꝛrũpit cibũ.
Etẽ ↄueniẽs oĩib egritudibo mlieꝝ gñat vẽ
toſitates ĩ ſuꝑioꝛibo ꝑtibo ventrꝭ.Et illud au
cto. DHumay ꝓpter ſuã maliciã eſt veloq pu⸗
trefactiõis ſue ſube.iEt idẽ auc. Raſis.Di⸗

xit mihi qͥdã amicꝰ meꝰ exꝑtꝰ eſt h.⁊ inue⸗

nit veꝝ. Diſtillauit eĩ aquã radicꝭ raphani ſu

per ſcoꝛpionẽ.⁊ iuenit ipᷣin ſtatim ĩmobilem.
Deinde ↄtinuo inſlatꝰ eſt ⁊ crepuit ꝑ mediũ.

Et radix ↄuemit fe.quartanis ⁊ rigoꝛibo febꝛi
unm periodicarũ ⁊ doloꝛibo ventris.

Capitulum. ccclxxxuj
Abphanꝰ? agreſt; Dya. Raphan? agre
r ſp iũcos duos ſiue tres ſꝑgit ĩ terra
ʒfrubẽtes.ſolia rute ſiũa.radices cepe
G aplioꝛa:quẽ qͥdẽ raphanũ ſilueſtrẽ vocant.

Intꝰ hʒ medullã candidã.extra coꝛtices ni⸗

gros.naſcit᷑ in mõtibo ⁊ locis aſpis.aliqñ et

ymmbꝛoſs. Dperationes
Sera. Raphanꝰ agreſt ẽ hñs fo. ſilia lap⸗
ſane.⁊ bʒ radicẽ mollẽ:ſubtilẽ:longã ⁊ terre⸗/
am.⁊ ſapoꝛ eiꝰ eſt acutꝰ:cuiꝰ folia ⁊ rami co⸗
quunt᷑ ⁊ comedunt᷑:⁊ ↄuenit ſto.¶ Virtꝰ etiã
ei eſt viſcida ⁊ diuretica ⁊ calida.⁊ iõ in cibo
ſumpta copioſaʒ effundit vꝛinã. Incitat etiã

mẽſtrua feminaꝝ ſto.vtilis ⁊ ex aceto data.

Pituitas glutinoſas cum melle ſũpta diſſol

uit. lũbꝛicos latos excludit.q¶ Radix aduſta

in puluerẽ verſa ad ſiccãdũ ⁊ purgãdũ vul⸗
nerib imponit᷑.Quidã ſuccũ eiꝰ cũ vino dãt

3 venena.eadẽ vis ĩ ſemine eſt ſi cũ melle ſu⸗

mat᷑.nobis expꝑtũ eſt armoꝛaciam in ptiſana

ſoꝛbitionẽ diſcoctaʒ toꝛacis vitia ſanare.
¶ Sed raphanꝰ agreſt quẽ romani vocãt ar

moꝛachion hʒ folia ſilia folijs domeſtici. et
hyz radicẽ longã mollẽ.⁊ ſapoꝛeiꝰ ad acuitatẽ
dDdeclinans: cuiꝰ folia ⁊ radix ſi coquant᷑ et co

medent᷑ cõueniũt ſtomacho.Et eiꝰ virtus eſt

LCalida inflatiua.¶ Et pꝛouocat vꝛinã ⁊ men⸗

ſtrua.⁊ qñ ſumitur cũ melle incidit humoꝛes

groſſos et viſcoſos in pectoꝛe.

1
.

2

Capitulum. eclxxxvij.

E

— — — — — ————U — R

0

De Herbis

Adicula. Pli.li.xix. Radicula ẽ her

r ba lauãdis lanis apta ad h̊ ſuccũ hʒ

mmfmiz q;tũ cadoꝛe ↄferẽs eque ⁊ molli
cia.naſcit᷑vbiq; ſatiua:ſʒ ſponte pᷣcipue ĩ aſia

ſvriaq; ſaxoſis ⁊ aſperꝭ locꝭ. Trans eufraten

tu laudatiſſima. caule tenui ferulaceo ipſiſq;
cibis indigenaꝝ expetito.⁊ vnguẽti qͥcqͥd ſit
cũ q̊ decoquat᷑ oliue folio.hanc ſtruthion vel

ylatin greci vocãt. Eſtate floꝛet. aſpectu gra
Ta.veꝝ ſine odoꝛe ſpinoſa:⁊caule lanuginoſo

ſemẽ ei nullũ.radix maõ qocidit᷑ ad quẽ dictũ

eſt vum. Pperationes

¶ Pli.li.xxiiij. Tingẽtibo⁊ radicula ramos

ppar at quã ſtruthion a grec vocari diximꝰ.

¶ e Megetr᷑̃moꝛbo regio ipᷣa ðcocta.⁊viſpotũ

Itẽq;ʒvitijs pectorꝭobuiat.aluũ ſiſtit.vuluaſ

q; purgat.qᷓ;obꝛẽ aureũ poculũ vocãt eã me⸗
dici⁊ melle etiã ꝓdeſt ad tuſſim.¶ Oꝛtopnee
ꝓdeſt mẽſura coclearꝭ.cũ polẽtavoꝛ aceto le
pꝛas tollit:eadẽq; cũ panace:⁊ caparꝭ radice
calculoſ frãgit ac pellit.pãnos diſcutit cũ oꝛ
deacea faria? vio decocta.¶ Niſcet᷑ ⁊ mala

ginatiboꝛ collirijs claritatcã ad ſternutamẽ

ta vtił iter pauca.¶ Qieni q̃ ac iocinerieodẽ

mõ pꝓficit.põ.denarij põdere ex aq̃ mulſa ſa⸗

nat ſuſpirioſos.ſic ⁊ pleureticos oẽſq; laterꝭ
doloꝛes.¶ Pãdecta.Radicula.iuↄdiſi.⁊ põit
in antidotario viriliĩ potione ad ſcrofulas.

3 „
Capitulum.tcclxxxviij.
Annꝰ latine ⁊ grece.arabice hauſis.
rEl huſch ſiue hauſig. Sera.li.ag.ca.
hauſis ſiue hauſig.i.rannꝰ eſt planta
que naſcit᷑ in vallib.⁊ ſunt eius tres ſpecies.
Vna hʒ ſtipitẽ rectũ ſpinoſum ſicut arboꝛ q̃
ðꝛ alebiſialich.in ramis⁊ ſpinis eiꝰ⁊ folia eiꝰ
ſunt oblonga hñtia humiditatẽ viſcoſaʒ que
adheret manui. Scða eſt foꝛtis alba plus qᷓ;
ipᷣa.Tertia hʒ minoꝛa folia q; iᷣa ⁊ latioꝛa:⁊
declinat parũ ruboꝛi.⁊ rami eiꝰ ſũt longi.lon
gitudo eiꝰ eſt bꝛachijvnius.⁊ eſt ſpiſſioꝛ alijs

⁊ eſt debilioꝛ.ſpina vero eius eſt acutioꝛ Et

fructus eiꝰ eſt latꝰ ſubtilis.⁊ eſt velut invagi
nis ſicut herba q̃ ðꝛ ſachidalion.i¶ Et idẽ au
cto. Galie.Oð adminiſtrat᷑ ex ranno ſũt ſo⸗
lia eius dũ ſunt recentia.Et virtꝰ eius eſt q̃
infrigidat ⁊ deſiccat in.ij.gradu.

Dperationes

¶ Oyaſcoꝛides ca.de ranno. Rannꝰfrutex ẽ
q̃ circa oꝛtos naſcit᷑.Huiꝰ virge ſunt longe ꝛ
ſpinoſe.folia hʒ pinguiſſima lõga ⁊ leuia.Eſt
etiã alia rannus coloꝛẽ hñsſubalbidum.Et
tertia bñs coloꝛẽ ſubꝛufum:et virgulas lon⸗
gas cubitis qͥnq;.⁊ plus.hec ſpinoſe ſunt:et
minimã hñt virtutẽ.Eius ſemẽ latũ ẽꝛ tenue

2⁊ in folle recluſum ſicut affodilli.¶ Idẽ.Om
niũ ſpecieꝝ ranni folia cathaplaſmatibo ad⸗

hibita ignẽ ſacrũ coꝛpoꝛis ꝓhibẽt.¶ Sera.

VWirtꝰ ranni eſt que curat foꝛmicã ⁊ heriſipi⸗

lam que eſt tꝑe caliditatis. VUnde qũñ fit em⸗

plaſtrum cum folijs eius curat heriſipilam ⁊
foꝛmicã.Et dicunt aliqui ꝙ quãdo rami eiꝰ
ſuſpendunt᷑ in oſtijs ⁊ feneſtris ceſſat opera/

tio arboꝛis eoꝝ.¶ Pliniꝰ li.xxiiij. Inter ge⸗
nera ruboꝝ rannꝰ appellat᷑ a grecꝭ candidioꝛ
frutex. Is floꝛetramos ſpargẽs rectꝭ acule-

is nõ vt ceteri aduncis.Alteꝝ genꝰ eſt ſilue

ſtre nigrius rubentes ferens folliculos.huiꝰ
radice decocta in aqua fit medicamentũ:qð
licium vocatur. ¶ Semen ſecũdinas trahit:
alter ille candidioꝛ ſtringit:ſed magꝭ refrige/
rat.collectiõiba ⁊ vulneribb acomodatioꝛ.
¶ Conſtantinus in libꝛo graduum. Rannus

let puſtulis oꝛis. Nentris doloꝛẽ ⁊ ſtomachi
defectionem curat.cathaplaſmatus heriſipi
lam deſtruit.¶ Succus eius oculoꝛum col⸗
lirio mixtus ſiue ſolus conuenit doloꝛi ocu⸗
loꝛũ:maximeq; pannoꝛũ albedini. Bibitus
gutem lapidem renum frangit.

Capitulum. tlierxritr.

Trattatus

ſtemata calida. Cõfert etiqʒ; empetigini cum
aceto. Eius epithima caſui ⁊ ꝑcuſſidni con⸗

Eubarbarum. Iſidoꝛus in libꝛo ety

r mologiaruz. Reubarbarum dicit q;
in ſolo barbarico trans danubiuz in
uenitur. Reuponticũ quod circa ponticũ in⸗
uenitur. Et idem dicitur reu quod eſt radix:
quaſiradix barbarica vel pontica.¶ Platea
rius. Reubarbarũ qð in india vel vltra ma⸗
rinas partes reperit᷑.radix eſt cuiuſdã arbo⸗
ris quaſi quedaʒ tuberoſitas.Eligitur illud

nod graue eſt in ſuo genere ⁊ non pfoꝛatuʒ.

uod etiam cum frangitur:interius habet
quaſdã venulas diſtinctas.hinc rufas.hinc
ſubalbidas.hinc croceas.⁊ cõmaſticatũ tin

git quaſi crocus. Uirtutem babet purgandi
coleram pꝛincipaliter ⁊ diureticam.cõpeten

ter ponitun in ſyrupis contra febꝛes acutas
Auicenna. Reubarbarum adulteratũ ſpii
ſius eſt ac vehemẽtius ſtipticũ. Purum aũt

eſt vehemẽtius rarũ ⁊ minus ſtipticum.⁊ eſt

crocee tincture. In ipᷣa eſtterreitas amarap
pter actionem igneitatis in ipᷣa.

Hyperationes
G¶ Platearius.Cõtra calefactionẽ epatꝭ ⁊ o⸗
pastone ex calida cauſa datur cũ aqua ca⸗
ida. ¶ Anicẽna. Reubarbarũ cõfert panno
ac veſtigijs ſuꝑ cutes remanentibo quando
cũ aceto linitur/ Ex eo fit emplaſtrũ ad apo⸗

fert valde.pdeſt etiã contuſioni lacertoꝛuʒ ⁊

rupture.i¶Cõfert aſmati ⁊ ſputo ſanguinis:
epatis ſtomachiq; doloꝛibo intrinſecis. Sin

gultui ⁊ doloꝛi pungitiuo ventris ac diſſinte
rie ac doloꝛi renũ ac veſice:atq; matricꝭ ⁊ flu

xui ſanguinis:ac febꝛibo antids. Splenem
attenuat:⁊ moꝛſui vermiũ venenoſoꝝ reme⸗

diũ eſt.¶ Conſtantinꝰ. Reubarbarũ aliud ẽ

indicum aliud ponticũ. Indicum eſt lauda⸗

biliꝰ.calidũ ⁊ ſiccũ in ſecũdo gradu. Quod⸗
dam ſtipticitatꝭ ⁊ acuminis habet. Stoma⸗
cho defecto valet.ventoſitatẽ ⁊ epatis dolo
rem ⁊ ſplenis duriciẽ ⁊ ypocundriamꝛ extẽ⸗
ſionem curat.Renũ ac veſice doloꝛẽ ⁊ matri
cis extirpat.i¶ Sanguinẽ de pectoꝛe manan
teʒ ↄſtringit:anbelitꝰ ſingultũ. Vulnera in⸗
teſtinoꝝ:diuturnã ſolutionẽ᷑:ac pꝛolixam fe⸗

bꝛem amputat.faciẽ ⁊ cutem a lentiginibo et

empetigine mũdificat.Contrꝗ reptiliũ moꝛ⸗
ſus facit pulueriſatꝰ ⁊ cum aceto temperatꝰ.
¶ Pandecta. Reubarbarũ ðꝛ areu qð eſtra
dix ⁊ barbarum:quia eſt radix q̃ in barbara
regione oꝛitur.⁊ in india trans marinis par⸗
tibo.Et eſt aliud quod ðꝛreuponticũ.de quo
in ſequenti capitulo.quoniã ðꝛ ſic de eo ꝙ in
ponto inſula reperit᷑vel quia ponticũ habet

ſapoꝛem.¶ Reubarbarum vt quidam dicũt

radix eſt cuiuſdam arboꝛis.reperitur q̃ſi que
dam tuberoſitas in radice eius ⁊c. Et eſt ca⸗
lidũ ⁊ ſiccum in ſecũdo gradu. Jobannes
Heſne. Reubarbaꝝ quoddam oꝛit᷑ in india
Et vocat᷑reduedſeni.⁊ eſt melius.quoddam
oꝛitur in barbaria.⁊ eſt laudabiliꝰpoſt illud.
Et quoddã oꝛitur in turchia.⁊ eſt minꝰ lau⸗
dabile illis.⁊ laudat᷑ magꝭ ex eis qð eſt ſub⸗
nigrũ declinans ad rubedinẽ.et quod graue
eſt cũ raritate ſua.⁊ in quo in cõfracturis in⸗
uenit᷑ diſgregatio ex rufo ⁊ glauco.⁊ quod ẽ
crocee tincture.⁊ quod eſt recens cognoſci⸗
tur qð nõ eſt adulteratũ. quoniã eſt rarum et
minoꝛis ſtipticitatis:⁊ eſt crocee tincture.

¶ Adulteratũ vero habet cõtrariũ hoꝝ.⁊va

rietatem quaʒ habere debet in confracturis
amiſit.ĩmo ſubnigreſcit in eis.⁊ eſt calide cõ
plexionis ⁊ ſicce in ſecũdo gradu: ¶ Conue
nerunt autẽ in ꝓꝑmixtiõe eius aqueitas dan⸗
tes ei ſtipticitateʒ ſubſtãtie.⁊ acreitas dans

eiraritatem ſubſtãtie.⁊ eſt in eo igneitas per

ficiens:que pꝛopter actionem eius ⁊ t eneis
tatem ipſius ipſum facit eſſe amarumveruʒ.
terreitas eſt mpꝛofundum eius.et igneitas
eſt in ſuꝑficie ipſius.que ppter infuſioneʒ ſe⸗
parat inter eius ſubſtantia.⁊ cõplebo opera

2—

— — —

— L — — — — —

De Verbis

bonis.ſolutionis ⁊ apertionis opilationũ ꝑ
ipᷣm eſt ꝑ dominiũ caliditatꝭ in ſupficie eiꝰ.
⁊ conſecutio cõtractionis ꝑ ipſum a ſubſtan
tia ſua terrea ſtiptica. Noneſt in eo nocumẽ
tum apparens.⁊ datur in omni tempoꝛe ⁊ in
omni etate:ita ꝙ etiã pueris ⁊ pꝛegnãtibo da

tur.⁊ eſt de elegantioꝛibo ⁊ melioꝛibo medici
capꝛis que magnit᷑icat operationẽ eius:ſimi
liter magnificat᷑infuſio eius in aqua endiuie

⁊ apij pꝛius bulitum⁊ colatũ.vel in aq̃ plan
taginis.⁊ nõ ꝑmittatur quin cadat in ſocieta

te eius ſpica.Eſt enim pꝛopꝛij iuuamẽti cum

ipſo.neq; pᷣtermittas additionẽ modici vini
albi odoꝛiferi clari in infuſionibo eius.⁊ pꝛo⸗

pꝛie quãdo in ementatione opilationũ pꝛopi
natur.⁊ eius quideminfuſio cõpetit quando

ſolũ querit᷑ abſterſio ſolutio et opilationum
apertio.⁊ ipſiꝰ contriti exhibitio quãdo que

ritur vt poſt illam in viſceribo veſtigia cõtra
ctionis remaneãt.verũ ex eo quod aſſum eſt

vehementius ex aduſto.⁊ qð ex eo puriꝰ eſt

ſuſtinet quodopoꝛtet.⁊ meretur de ↄtritione
In raro autẽ ⁊ laxo cõtritiovehemens reſol
uit virtutẽ.decoctio etiã ſimiliter reſoluit q̃⸗
liſcunq; ſit.¶ Johãnes Meſue. Educit ſolu
tione eiꝰ coleram ⁊ flegma.maioꝛ eiꝰ pꝛopꝛie
tas eſt mũdificare epar ⁊ ſtomachũ:⁊ confer
re doloꝛibo pungitiuis eoꝝ ⁊ viſceru m.¶ Et
clarificat ſanguinem:⁊ aufert opilationes:⁊
moꝛbos quoꝛum mater eſt opilatio.ſicut hy⸗
dropiſim:hyctericiam:groſſiciẽ ſplenis:⁊ fe
bꝛibo opilationũ ⁊ ſimilia.i¶ Et ex parte ſub⸗
ſt antie ſue ppꝛietas eſtↄferre ſputo ſanguĩs
⁊ emanationi eiꝰ vndecũq; ſit:⁊ caſui ⁊ ꝑcuſ⸗
ſioni. ⁊ ſanare rupturas intrinſecas ⁊ extrin⸗

ſecas.⁊ ppꝛie eius.ꝭ.i.minime.gra.ij.⁊ rubee

tinctoꝝ gra.xv.cũ vino ſtiptico.i¶ Et cõfert
inunctio olei eicontuſionib ⁊ contritionib⸗
lacertoꝛũ ⁊ doloꝛibo eoꝛum.et ipſum quidem
eſt medicina ſingultus.eęt eſt medicina bona
diſſinterie.⁊ ꝓpꝛie quod ex eo eſt aſſum.⁊ bi⸗
bitum cum ſucco plantaginis ⁊ pauco vino
ſtiptico.¶ Et confert febꝛibo periodicis et fe
bꝛibo opilationũ ⁊ febꝛiba antiqͥs. Doſis po⸗
tio eius infuſionis ana.ʒ.ij.f.vſq; ad decem.
⁊ contritis ana.zʒ.i.vſq; ad.ʒ.iiij.¶ Et ipᷣm cõ

ſeruatur ꝑ annos quattuoꝛ:et conſeruatur a

coꝛruptione ⁊ putrefactione.ſiſuꝑliniatur ei
cera.⁊ terbentina liq̃facte aut cera ſola aut ſi
ſepeliatur in pſilio aut milio.conſeruat᷑ enim
tunc tempoꝛe extennnſno.

nis aque lactis.⁊ ꝓpꝛie quod ſumptum eſtex

Ennponticũ.Pan.Reupõticũ.i.bar⸗
r baſiriſta. ⁊ ẽradix pontica multũ ſi⸗
mDDiilis reubarbaro. I nteriꝰ hʒ venu⸗
las diſtinctas vt reubarbaꝝ:ſʒ non tingit vt
reubarbaꝝ.Et ð reuponticũ eo ꝙ in ponto
inſula reperit᷑vel qꝛ ponticũ hʒ ſapoꝛẽ.et reu

tantũ eſt dicere quantũ radix.i¶ Dyaſcoꝛideſ

ca. de reupontico. Reuponticũ naſcit᷑ in boſ
foꝛo.⁊ ſic ab grecia venit.cuius folia magna
ſunt ſimilia folijs ſimphiti.radix eſt aliqua⸗
tenus vaſtaꝛ nigra. Haſta ſimilia centauree.

ſed bꝛeuioꝛ eſt fragilis? leuis in pondere ſine

odoꝛe. ⁊ guſta amara leuiter ſtringens.et ſi
maſticet᷑ ſit glutinoſa ⁊ crocei coloꝛis.

4 vaſco. Vires efficaciter hʒ ſtringentes.
Et iõ fomẽto impoſita inflatiões deſiccat:
2 vulnera glutinat.ac ſanguinis abundãtiã

repꝛimit.habet in ſe magnã ſubſtantiaʒ tem⸗

perandi:qꝛ tenet in ſe terreni frigoꝛis ⁊ calo
ris partẽ.⁊ leptomeris eſt ad aſma.ergo reu⸗
matica ⁊ oꝛthogonia iuuat potata.liuoꝛes ⁊
empetigines ſanat cũ aceto illinita.⁊ potata
emoptolcis ⁊ diſſinteric ꝓdeſt.ſed bona ẽ q̃
nõ ẽ pertuſata. In guſtu muſcillaginoſa mo
dicũ ſubmoꝛdãs.bibita inflationẽ ſtomachi
tollit. Laxitudinẽ ⁊ doloꝛẽ ſomaeni ſene

Trattatus

ticis ⁊ epaticis pdeſt.¶ Ebpquaſſationẽ coꝛ⸗

poꝛis reſicit.De alto cadẽtib⸗ ſubuẽit. Neu⸗
freticis ⁊ toꝛtiõiba ⁊ thoꝛaci ⁊ yxpocũdrijs ſa
lutare eſt. Stericas ⁊ ſciaticas cauſas cõpe
ſcit. Sanguinẽ rencientibo vtiliter adhibet.

Aſmaticis ꝓdeſt.i¶ Subglutientibo vtiliter
adhibet᷑ Ciliacis ⁊ diſſintericꝭ frigoꝛib tipi

cis ſingulare pᷣſidiũ eſt. Ooꝛſibo venenatis

.

occurrit ſili vt agaricus dat᷑ in oibo cauſis.
Zernas limpidat ⁊ liuoꝛes cũ aceto impoſi⸗
ta.ſilr cũ aqua liuoꝛes oẽs tollit. Airtꝰ eſt ei

termantica ⁊ paulo ſtiptica.¶ Paulus ca.O e
reupontico.ca.eſt⁊ ſic.in.ij.gra. Uirtuteʒ bz

mũdificãdi ↄfoꝛtãdi ex po te
reticã ex q̃litatibo. Aqua decoctiois eiꝰ ſol⸗

uit opilationẽ ſplenis ⁊ epad ex frigida cau⸗

„

ſa.cerorũ ex puluere eiꝰ ⁊ oleo roſaꝝ.et cerg
valet cõtra debilitatẽ ſtomachi. Puluis eiꝰ

lumbꝛicos eiꝰoccidit. J ſido. li etym̃. Reu⸗
poncicũ ſanguinis abũdãtia repmit. hz in ſe
maximã temperãdi ſubſtãtiã: q retinet in ſe
terreni frigoꝛis ⁊ caloꝛis partẽ.Et ettã lepto
meris vnde potata ad ſpaſmata reumatica

iunat. Et lenioꝛes empetigines ſanat. Sple
nẽ repmit:⁊ iuxuriã tollit.cũ aceto bibita ex
mopto. ? diſſin.ẽ iuuariua. ¶ Bibita q ſto. in
flatõez eiuſq; laſſitudieʒ ꝓhibʒ ac doloꝛẽ. ſple

netici epa pficit. ↄſſatõibo coꝛpii refici: ac
de alto cadẽtibo ſubuẽit. lübis etia? toꝛtõibo
toꝛac ypocũdrijs ẽſ glurarꝭ. ¶ Stericas et

„

ſciaticas cãs cõpeſcit. ſanguinem reijciẽtiba

adbiber vtuür. aſſnatic, ſubglutiẽtib pdeſt.

Capitulum. ccextſ.

nticitate ſua ⁊ diu⸗

E ſina. Iſido. li. xxvij. Reſina eſt laz
r cchꝛyvma ſudoꝛe lignoꝛum exalata vt
bb)dthyvlgggliami ſeralupini ⁊ lentiſci ⁊ arboꝝ
⁊ virgultoꝝ q̃ ſudare ꝑhibent᷑. Reyn eni gre
ce emanare ↄꝛ vel ſudare ſicut ligna odoꝛife⸗
ra oꝛiẽtis.ſicut gutta balſami aut ferulaꝝ.q̃
rüũ gutta dureſcit in gemmꝗ.ſ.in electrũ. Pꝛiꝰ
ma auũt reſina ð therebentina.⁊ eſt pᷣſtantiſſi
ma pᷣ alijs.⁊ defertde arabia:iudea:ſyria:ci⸗

pꝛo ⁊ africa:⁊ ab inſulis marj. Scða eſt len⸗

tiſcina q̃ maſtix vocat᷑.he de chio ĩſula depoꝛ

tant᷑. Tertia ẽ pinealis.⁊ hec nunc eſt liqda:
nũc dura inuenit. ¶ Itẽ Iſi. Reſina igit᷑ dici

tur quodlibet gramẽ liqᷣdũ vel aridũ liqͥdare

ſina vt balſami ⁊ terebentina.duravt maſtix
thus ⁊ myrrha ⁊ hmõi.O m̃is aũt reſina pꝛi⸗
mo eſt mollis ⁊ liqͥda vel viſcoſa.ſed in pꝛtima
ſui emanatiõe ⁊ aliq̃ remanet liqͥda ⁊ aliq̃ ca
loꝛe vel frigoꝛe indurat᷑.om̃is aũtreſina ẽvti

lis in medicina.⁊ ideo reſina poſita in nobili
bus antidotꝭ ⁊vnguẽtꝭ.O perationes aũt ⁊
vᷣtutes reſine ſinguloꝝ quere in locis ſuis.

Capitulum.cccxcij.
Ibes. Pandecta.dcvij.Ribes qͥdã
r dicũt ꝙ eſt acetoſa.⁊ quidã dicũt ꝙ;
clt coccus:ſed falſo.quoniaʒ coccuo

ie
e

4
ni

8

WNN

WRNf.☛. X N

.–—

—

d m 8

pitulũ de rob deribes.⁊ caplin de rob ð ace

toſa. Sili vbi ponit cap̃ᷣ.de rob de ribes ait
ꝙ valet ſicut rob ð acetoſa. Itẽ nõ ẽ coccus:
qm̃ coccus eſt ca.⁊ ſic.cõplexiõis:ſed ribes
ſũt fri.⁊ ſic.¶ Alhani. Ribes ẽ plãta ſtipitem
hñs rubeũ ad viriditatẽ decliuẽ teneꝝ.folia
rotũda viridia nigra cuiꝰgranũ potat᷑ de co
raſceni aridi ſaporꝭ.de q̃ fit rob ⁊c.NHos aũt
loco eiꝰſuccũ acetoſe q̃ ẽ lappaciũ agreſte po
nere poſſumꝰ.¶ Sera.li.ag.ca.ribes.aucto.
Iſaac benarã. Ribes ẽ plãta hñs capꝛeolos

recẽtes rubeos ad viriditatẽ declinãteſ.⁊ hʒ

folia magna rotũda viridia.et hʒ grana q̊ ſa⸗

poꝛ ẽ dulc cũ acetoſitate.Et ipᷣa ẽ fri.⁊ ſic.in

ij. 5. Et ſignũ ſuꝑ hoc ẽ acetoſitas eiꝰ ⁊ ſtipti

citas. Et ex Bↄtigit ꝙ infrigidat ſtomachũ.

Et aliqͥ dicũt ꝙ eſt fri.⁊ ſic.in iij.gra. NHaſcit
aũt plãta iſta ĩ mõtibo ſyrie frigidis niuoſis.

DHoperationes
¶ Sera. Jpᷣa abſcindit ſitim:⁊ ↄfert ſpeeieb
habaon.i.moꝛbilli.⁊ abſcidit ſitim q̃ fit a ca⸗
liditate coꝛꝑis:⁊ retinet fluxũ.iſ Et cõuenit
ſpeciebo bothoꝛ q̃ fiũt in coꝛꝑe ſicut varioleꝛ
ſilia.¶ Et puocat appetitũ:⁊ incoꝛiat ſtoma
chũ ſua frigiditate.⁊ abſcindit ſitim a colera
⁊ fluxũ vomitũ:⁊ rob eiꝰↄfert cardiace ⁊ vo
mitui ⁊ fluxui qͥ fit a colera.¶ Et ꝓuocat ci⸗
bi appetitũ.⁊ ĩ rob eiꝰ ẽ dulcedo ⁊ acetoſitas
¶ Et idẽ au. Aben meſ.ri.ẽ ⁊ ſic.in.ij.gra.⁊
rob eiꝰ ẽ ſicut rob acetoſitaticitri ⁊ agreſte ĩ
vðᷣtute.⁊ ẽ bona emoꝛroidibo ⁊ ebꝛietati.⁊ pu⸗
tãt aliq medicoꝝ ꝙ ſit illa qᷓ nomĩat᷑ acetoſa
⁊ lappaciũ.⁊ putauer̃t aliqͥ ꝙ ſit ꝗõnũ acetoſũ
qð affert᷑ ex coꝛaſceni.licet oẽs decipiant᷑.

Capitulum.cccxciij.
Iſi. Pandecta ca.lvij. Arʒ.arabice.

r grece oʒoꝛa.lat ine vᷣo riſi. Galienꝰ pᷣ
mo de cibis ca.de riſo. In ſapoꝛe eiꝰ

eſt ſtipticitas. ⁊ iõ retinet ventrẽ retentiõetẽ

perata.⁊ in coꝛtice eiꝰ eſt rubedo mag mani
feſta qᷓ; in ipomet aut in reliquo coꝛꝑis eĩꝰ.ẽ
minus nutrit qᷓ; frumẽtũ.i¶ Et ideʒ.viij.ſim.
far. ca. oꝛoſa. Oꝛoſa.i.riſum habet qd ſtipti⸗
cũ q̃ circa ventrẽ moderate detinet.i¶ Et idẽ
libꝛo pꝛedicto de cibis.Hoc ſemie oẽs ad re
ſtrictionẽ vẽtris vtunt᷑ delectationẽ ipſiꝰ ſi⸗
milẽ faciẽtes condro.Eſt autẽ indigeſtibiliꝰ
condro:⁊ nutriens minꝰ.ſicut ⁊ ad delectati
onem edulij deficiens ab ipᷣo plurimũ.

Poyperationes

A Sera.li. aggre. ca. Arzʒ. id eſtriſum. Sunt

calide ⁊ ſicce cõplexiõis in pᷣmo gradu.i Al
manſoꝛ tractatu tertio capᷣ.arʒ de riſo. Riſi
temperiei qᷓ eſt inter calidũ ⁊ ſiccũvicinũ exi⸗
ſtit: ventrẽ ſtringit. Solitis aũt colicã pati
nocet:eo ꝙ licet nutriat de vẽtre:tñ nõ facile
deſcẽdit:niſi coquat᷑ cũ aliq̃ multũ vnctuoſi⸗
tatis habẽte.qð qñ cũ lacte coquat᷑ ⁊ cũ ʒuc⸗
caro comedit᷑ plurimũ nutrit atq; ſanguineʒ
augmẽtat. ¶ Itez Sera. Quãdo ſani egent

pultibo eiꝰ ppter punctiones q̃s hñt in ven⸗

tre.aut ꝓpter fluxũ multoꝝ humoꝝ ſuper q̊s
vincit colera.aut aliqua alia de cauſa ſimili
huic.coque riſiquouſq; diſſoluant᷑:⁊ fiant ſi⸗
cut aqua kiſt ⁊ da in potu:hoꝛa cõuenientioꝛ
vſus eiꝰ tempus eſt humidũ:⁊ qñ ſtomachꝰ
eſt foꝛtis virtutis ad cibos.i¶ Et idem aucto
ritate Dyaſcoꝛi.Et pauci nutrimẽti ſtringit
ventrem.auget ſperma:⁊ minoꝛat feces ⁊ vꝛi
nã ⁊ ventoſitates.Eſt enĩ cõpletũ in ſtiptici⸗
tate.⁊ ideo eſt bonũ vlceribo inteſtinoꝝ⁊ pun
ctionibo eoꝝ qñ bibitur.aut fit cũ eo criſte-
re.⁊ rubeũ eſt conſtrictiuũ plus.i¶ Iſaac.Ri
ſi natura calidũ eſt in pᷣmo gradu.ſiccũ in ſe⸗

cundo. Aliquãdo mola teritur.eiuſq; farina

ſicut triticicoquit.⁊ valet his qͥ moꝛſionẽ in
ſtomacho ⁊ inteſtinis patiunt᷑.integꝝ aũt cũ
aqua coctũ valet ad colaicadpagi Cũ la⸗
s i

Tractatus

cte ⁊ amigdaleo coctũ cõſtipat ionẽ ſuã amit
tit:⁊ ꝑfectenutrit. Sanguinẽ bonũ generat
ſi cum eo vel aqua eius lentigines laues.au⸗
fert eas:⁊ cutem mundificat.i¶ Conſtantinꝰ
in pantegni. Riſum calidũ eſt in pᷣmo gradu.
ſiccũ in ſecũdo. Vnde ventrẽ ſtringit:non tñ
multũ:niſi mixtũ ſit ibi miliũ.lotũ quoq; ⁊ cũ
butiro ⁊ amigdaleon coctũ:nõ eſt vẽtris cõ⸗
ſtipatiuũ:ſed mitigat doloꝛẽ ſtomachi:et ar⸗
doꝛem inteſtinoꝝ. Huiꝰ nutrimentũ tempe⸗
ratum eſt ⁊ digeſtiuũ.ſi cum lacte coquit᷑:cõ⸗
ſtipationẽ facit:ſed humectat ac nutrit.
Auicenna in ſecũdo canone. Riſum cali⸗
dum eſt ⁊ ſiccũ. Nutrimentum pꝛebet mul⸗
tum.tarde infrigidatur:⁊ in ipſo eſt abſterſio
Decoctum cum aqua ſtringit vſq; ad termi⸗
num.Et in ſpermate facit augmẽtum.
¶ Idem in quarto canone.Coꝛtex riſi vene⸗
num reputatur. AUt enim quidam pꝛimoꝛũ di
xerũt ei cui in potu datur:accidit ſtatim do⸗
loꝛ in oꝛe et ĩ lingua:⁊ ipᷣa lingua apoſtematc.
deinde doloꝛ in vmbilico extẽditur ⁊ ſtoma⸗

cho:inteſtiniſq; eius. Totũq; coꝛpus inflã⸗

matur.curatur cum curatione cantaridum.
O poꝛtet autẽ ꝙ in oleo eius quod ipſe inpo
tu ſumit citonia ſint decocta.

Capitulum. cccxciiij.

O belia. Iſaac. Robelie frigide ſũt
r in pmo gradu medie inter humida ꝛ

ſicca.Coꝛtex eaꝝ ſtipcicꝰ ẽ. ¶ Actoꝛ

Iſte ſunt videlicet robelieſicut diximꝰ pau⸗

lo ſupꝛa.que a nõnullis medicoꝛum noſtroꝛũ

eſtimãtur eſſe piſa.

92

Pyperationes

¶ Iſaac vt ſupꝛa. Coꝛtice eiꝰ mũdate lauda⸗

bües generãt chimos.Nec inflationem aut

ventoſitatẽ faciũt vt fabe. Ad vſum edendi
bone ſunt in eſtate ⁊ in calida regione.
¶ Cathaplaſma ex eis membꝛis fractis ap⸗
Vagtinn ſolidat ⁊ doloꝛem aufer.

Jus ex eius velut ex faba factum valet ad

cardiaſim tuſſim ⁊ doloꝛem pectoꝛis.

Capitulum.cccxcv.
ND dodendron. Iſidoꝛus. Rododen
r dron coꝛrupte vulgo loꝛandrũ voca⸗
tur: eo ꝙ folijs lauri ſit ſimilis: floꝛe
vt roſa. Arboꝛ enĩ venenata eſt.interficit eni
altera:⁊ medetur ſerpentũ vexationibo.

HDyperationes.
¶ Pliniꝰ libꝛo ſedecimo. Rododendron vt
nomie apparet a grecis venit.Alij nerim vo
cauerũt.Alij rodophanem vocauerũt.fron⸗
de ſempiternum roſe ſimilitudine caulibo fru
cticoſum. Jumẽtiſ q; copꝛis et ouibꝰ venenũ

8

Se.
„8

De Merbis

Idem tamen eſt homini cõtra ſerpentum ve
nena remediũ.i¶ Idem libꝛo.xvij. Rododen
dron ſeritur ppagine:ſicut etiã ſemie.i Idẽ
li.xxiiij.Rododendros ne nomẽ apud nos
inuenit latinuʒ.ſed radophonem vocant aut
neruim. Mirumq;ʒ folia eſſe quadrupedum
venenum:homini vero cõtraſerpent es pꝛeſi
dium addita ruta ⁊ vino pota. Pecus etiam
et caper ſi aqua biberint in quo folia ea ma⸗
duerint:huiuſmodi moꝛi dicuntur.

◻☚—

Capitulum. cccxcvj.
O bur. Actoꝛ.Robur) ᷣm Iſidoꝝ)
r gener aliter dicit᷑ ex om̃i materia qc⸗
quid eſt firmiſſimũ. Nihilominꝰ ra⸗
men ⁊ arbor quedã hoc nomĩe nuncupatur.
de qua frequẽter Plinius loquitur.

Pperationes
¶ Plinius libꝛo.xvi. Roboꝛ eſt glandifera ſi⸗
cut ⁊ quercus ac ylex.pꝛeter fructũ ⁊ alia gi⸗
gnit plurima.fert eni ⁊ galle genꝰ vtrũq;. Et
quedãveluti moꝛa:niſi diſtarẽt arida duricie.
plerũq; caput imitantia thauri quibus ineſt
fructus nucleis oliue ſimilis. Naſcunt᷑ et in

eo pullule nucibo nõ abſimiles intꝰ habẽtes

ſuocculos molles lucernarũ luminibo aptos

Nam ⁊ ſine oleo flagrãt: ſicutigallia nigra,
Fert ⁊ aliam vtilem pillulã cũ capillo.verno
tempoꝛe tamẽ melligeni ſucci. ¶ Bignunt et
alij amoꝛũ eius pillulas coꝛpoꝛi nõ pediculo
adherentes candicantes vmbilicis. Cetera
nigra varietate diſperſa. Media cocci colo

reʒ habẽt. ¶ Aliquãdo ⁊ culices gignit. Nec

nõ ⁊ e folijs cõuolutas pillulas:⁊ ĩ folio ru⸗
bentes. Aquoſos nucleos candicantes ac
trãſlucidos qᷓ;diu molles ſint:in quibo ⁊ culi
ces naſcũtur. Matureſcũt in modũ.ferũt et
roboꝛa canchꝛi pillulã in medicina vim vꝛen
di habentem.Is creſcit hyeme.aperitur ve⸗
re pillula tota:caditq; cum folia creſcere ce⸗
perint. Tam multi fera ſunt:⁊ tot res pꝛeter
glandem roboꝛa paruũ. Sed ⁊ poletos ſquil
loſq; nouiſſima irritamẽta gule que circa ra
dices naſcuntur.¶ Roboꝛa quoq; viſcuʒ ac
mella ferunt vt autoꝛ eſt heſiadus.conſtatq;
roꝛes melleos e celo cadẽtes nõ alijs magis
inſidere frondibus. Cremati quoq; roboꝛis
cinerem introꝛſum eſſe certũ eſt. Scandula
isen e roboꝛe fit aptiſſima.mox e glandi⸗
eris alijs:ſed minime durans pᷣterq; epino.
Montes ⁊ valles diligit. robur caſtanea et
abies. Sunt auteʒ roboꝛi folia toto ambitu
ſinuoſa.Et ſũt eis etiã in caudice ipᷣo iã den
ſa ac rara.ſemꝑq; late rarioꝛa diſpoſita mir⸗
to.¶ Item Robur abies ⁊ larix nõ cõtinuãt
germinationem:ſed intermittũt.⁊ tripartita
trinaq; germia edũt. Ideo et inrer ſquamas
coꝛticem ſpargunt.quod omibo arboꝛibo eue
nit in germinatione.qꝛ rumpitur coꝛtex pꝛe⸗
gnantiũ.Roboꝛi ſciſſus eſt coꝛtex non leus
lſed ſcaber. Radices copioſe atq; carnoſe qs
in pfundũ agit mollis ac peſſima ligni pars
etiã in roboꝛe facile putreſcens terrediniob
noxia.ideoq; ſemꝑ eſt amputanda.
¶Robur ylex ac moꝛus ⁊ ebenus ⁊ que ſine
medulla ſunt tota oſſee ſunt. Roboꝛ ſpiſſam
habet materiã:eiq; nigricãs coloꝛ eſt.Tan⸗
ta duricia ineſt roboꝛi:vt niſi madefactũ nõ
queat terebꝛari.⁊ ne quidem ſic quid ad actꝰ
clauus auelli. Itaq; cariem vetuſtatem ſen⸗
tit tardiſſime.ſentit tam ẽ teredinem ceſuʒ in

vere. Bꝛuma vero neq; vitiatur neq; findit᷑.

Alias obnoxium etiam vt toꝛqueat ſeſe: fin⸗
datq; quod in ſubere tempeſtiueq; ceſo eue⸗
nit defoſſum diu duratrobur.ſed aqua mari
na coꝛrumpitur.
¶ Robur ⁊ olea in tranſuerſum poſite incur⸗
uãtur:cedũtq; ponderi. ¶iridia pᷣter robur

2 buxũ ꝑtinacius reſiſtũt ſectioni ſerrarũ:q;

dentes eqlitate replẽt inerti. Sũt auteʒ ro⸗
Aa iij

Trattatus

bura ⁊ inter ſe ⁊ eũñ alijs glutino inſociabilia
viſcus adnaſcit᷑:⁊ in ruboꝛe vt quercu ⁊ ylice
¶ Igdem libꝛo.xvij. Inſitoꝝ omniũ capaciſſi
ma dicit᷑ platanꝰ.poſtea robur.veꝝ vtraq; ſa
poꝛes coerumpunt. pedamenta ſunt optima
vicib e roboꝛe oleaq;. Pꝛeterea pomiteris q̃
germinãt: nec fructü ferũt. ciſſa adice lapis
inditur: fertileſq; fiunt. Hoc ideʒ in amigda⸗
lis ⁊ robure cuneo adacto fit. Deniq; arbo⸗
res quedã ablato in toto coꝛtice moꝛiuntur.
tardius autem robura ? quercus.

Capitulimm. cccxcvij.
DDDabea vel rodaha. Sera li.ag.ca
r pi. Rodaha.qñ ẽ humida ⁊ recẽs ðꝛ
Alhlrlrlſax faſa.qñ eſt ſic.ðꝛ akes.⁊ ẽſpe⸗
cies leguminis ſic noĩata.Et idẽ auc.Dyaſ.
Pꝛimo qñ naſcit᷑ eſt ſiis andachuche.q̃ na⸗
ſcit᷑ in pꝛatis.ſed qñ eſt cõpleta hʒ folia ſubti

lioꝛa q folia ipſiꝰ ⁊ hʒ ramos ſiles ramis an-

dachuche. ſunt ei ſemia in magnitudie len/
tis toꝛtuoſa ſicut coꝛnua.Aliqñ deſiccaturꝛ
admiſtrat᷑ cũ alijs reb:⁊ pparat᷑ cum ſale.Et
idẽ aucto. Gal. Sapoꝛ huiꝰ granieſt ſtipticꝰ
ſicut ſapoꝛ lentis. Et virtꝰ eiꝰ eſt calida cali⸗
ditate temperata.⁊ exſiccatio eius eſt ampli
oꝛ exſiccatione lentis:⁊ comedit ſicut lens.

PHPoberationes
¶ Sera. aucto. Iſaac benarã. Alfax faſa: id
eſt rotobea naſcit᷑ ſuꝑ aquas:⁊nõ ſiccat᷑ĩ eſta
te neq; hyeme.⁊ ideo nomĩat᷑ humida.Et qð

de ea adminiſtrat᷑ eſtſemen eiꝰ ⁊ folia.⁊ ẽ ca.

⁊ hu.⁊ eſt in eo inflatio.i¶ Et ideo auget ſper
ma:⁊ incitat coitũ.⁊ auget iuuamentũ medi⸗
cinarũ q̃ faciũt ad hoc.i Et ſemẽ eius ingre
dit᷑ in pluribo ↄfectionibo foꝛtibi.i Etquãdo
fit emplaſtrum cum folijs eius:cõfert mem⸗
bꝛis que indigent ſedatione doloꝛis eoꝛum.
⁊eſt cõueniens cibo animalium.

Capitulum. ccrcvif.

Oſalatine.grece rodon.arabi.hard.

FSerapio n lib.aggre.ca.hard.auct.

GG;ealieni.viij.ſimpliciũ farmacoꝝ.ca.
de roſa. Subſtãt ia eius eſt cõpoſita ex ſub⸗

ſtantia aquoſa calida cum duabꝰ alijs quali

tatibus permixta ſtiptica ſcʒ ⁊ amara.cuius

ſtipticitas eſt in quantitate tali.quia coꝛpo⸗
ra habẽtia virtutẽ fluxũ nõ poſſunt diſſolue
re virtutẽ eius.⁊ ſemen eiꝰ eſt magis ſtipti⸗

cum q; roſa.Et idem roſa cum ſtipticitate q̃
eſt in ea ineſt ei dulcedo ⁊ ſilitudo acuitatis

vel inoꝛdinationis pauce, ⁊ conuenit apoſtes

Uh

——— 2

De Herbis

matibn calidis in pꝛincipio eoꝛũ.⁊ opoꝛtet

recipiat᷑recẽs ex ea:⁊ abſcindant᷑ ſümitates
eiꝰ valde cũ foꝛpicibo ⁊ reſeruent p medicami
nibooculoꝝ.Sed oleũ roſaꝝ eſti natura ſua

mediũ inter narurã roſe ⁊ olei.⁊ eſt medicina
cũ q curant᷑ apoſtemataſanguĩs in augmẽto

ipᷣoꝝ.⁊ ĩ eo ẽ virtꝰ penetrãdi ad pfundũ coꝛ⸗

poꝛis:⁊ humectat coꝛꝑa ſicca:⁊ ↄquaſſat᷑ cũ

aceto ⁊ inungit᷑ caput cũ eo.⁊ ↄuẽit doloꝛica
pitis facto ex caliditate ſoliſ.⁊ qñ roſe ſiccã⸗
tur:opoꝛtet ꝙ deſiccent᷑ in vmbꝛa:⁊ cõmoue

ant᷑ aſſidue.⁊ aqua roſaꝝ eſt frigidioꝛ cõplexi
one temperata.nõ tñ multũ.⁊ ipᷣa quidem eſt

ſubtilis multe ſubtilitatis.⁊ ſignũ in hoc eſt
wꝙroſa deſiccatur cito. Ideo quia in ea non
eſt aliqua viſcoſitas:qꝛ odoꝛ eius vincit:⁊ ꝓ⸗
pterea feſtinat ⁊ replet vias odoꝛatus.

OPbprerationes.

Sera. ancto. Dyaſ. Eſt enĩ roſa frigida de
ſiccatiua.et ex ea eſt plus ſtiptica ſicca q; re⸗

cens.⁊ ſuccus roſaꝝ qñ coquit᷑ cũ vino cõue

nit doloꝛi capitis ⁊ oculoꝝ⁊ auriũ.⁊ cõuenit
gingiuis. qñ cum eo fit collutio.⁊ coquũtur
folia eius ſine ſtipitibo ⁊ nõ expmuntur.⁊ fit

emplaſtrũ cũ eis heriſipile.⁊ ſemẽ qð eſt ĩ me⸗
dio roſaꝝ qñ pulueriʒat᷑ ſuꝑ gingiuas adq̃̊s
fluunt humoꝛes ↄuenit multum. Sed caput
roſe qñ bulierit in aqua et bibitur: abſcindit
fluxũ ventris ⁊ ſputũ ſanguĩs.¶ Et idẽ auc.
Hachaʒ aq̃ ro.phibet fluxũ ad oculũ:⁊ ↄue⸗
nit ſincopi q bibitur ex ea hauſtus aliqͥs.
¶ Et idem auctoꝛi.Humayv. Roſa foꝛtificat
membꝛa intrinſeca.Et ſtipticitas eius pene
trat ꝓpter amaritudinẽ q̃ eſt in ea.¶ Et idẽ au
cto. Aben meſuay.O doꝛatio roſe ↄuenit co
lericis ⁊ habẽtibo caloꝛẽ:⁊ capitꝭ doloꝛẽa co
lera.Et ꝓhibet fumoſitates colericas acu⸗
tas.⁊ ↄuenit doloꝛi acuto.⁊ mouet ſternutati

onẽ habẽti cerebꝛũ calł.Et quãdo confici᷑ cũ

melle aut cum zuccaro abſtergit qð eſt in ſto

macho ex humoꝛibus flegmaticis.

¶ Et idem aucto. Raſis. Expertꝰ eſt qdã ex
amicis meis qͥ accepit ex folijs roſaꝝ recen⸗

tibo ⁊ zuccaro:⁊ fecerũt eũ aſellare decẽ vici⸗

bus.hoc facit ſuccus eiꝰ.veꝝ ſicca nõ eſt la⸗

xatiua.⁊ hoc ſignificat᷑ ex eo virtꝰ eius eſt

amara ꝗꝙ abſtergit. Et qñ roſa deſi iccat᷑ fit ſti

9

ptica. q; ſeparatur ab ea amaritudo. Et ſicci
tas quidẽ in roſa eſt pauca:q ipᷣa eſt cõpoſi⸗
ta ex ſtipticitate ⁊ amaritudine.vnde abſcin
dit libidinẽ:⁊ laxat laxatione foꝛti.
¶ Johãnes Meſue cap̃. de roſa. Roſa eſt ex
medicinis benedictis in qua eſt virtꝰ ↄfoꝛta⸗
tionẽ faciens et ſolutionẽ ⁊ male qualitatis

pmutationem.Et eſt ex ea rubea ⁊ alba. ⁊ eſt

de vtriuſq; multoꝛum ſolioꝛum ⁊ denſoꝛum:
criſpoꝛum.et alia paucoꝛum et planoꝛum.et

melioꝛ eſt rubea vere fubedinis paucoꝛuʒ fo

lioꝛum et planoꝛum.⁊ ex albis eſt melioꝛ ha⸗

bens ſimiliter. Et melioꝛ ſuccus eſt cuiꝰ ma⸗

ter eſt roſa cõpleta.ſicca vero melioꝛ eſt in q̃
nõdũ cecidit cõplexio.Eſt frigida ĩ pꝛio gra⸗
du:ſicca in ſecũdo. Diuerſarũ autẽ naturarũ

ſubſtantie compoſuerũt roſam.inter q̃s po⸗

teſt cadere ſeparatio diſtinguens.Componi

tur enim ex partibo terreis ⁊ aqueis medio⸗
cribus dantib ei ſtipticitatẽ ⁊ ſubſtantiam.
Et ex partibo aereis ꝓpter q̃s eſt in ea de dul

cedine aliquid et aromaticitas.Et ex parti⸗

bus igneis ſubtilibo a quibus cõſiſtit perfe⸗

ctio ⁊ ſpecies dantibo ei amaritudinẽ.ꝓpter
qð in abſciſione amaritudinis ipᷣiꝰ q̃ remoue
tur ppter ſolã exſiccationẽ eius non reſoluit᷑
ſpecies. In abſciſiõe rubedinis nõ eſt plꝰro
ſa q́; homo moꝛtuus.amaritudo autẽ in ea q̃

recens eſt plus eſt ſtipticitate ipſiꝰ.Et pꝛima
eius operatio eſt ppter amaritudinem ſuã.ꝓ

pter quod roſarecens et eius propꝛie ſuccus
ſoluit. Cum autẽ reſoluitur caliditas dans
ei amaritudinem ꝓpter exſiccationem eiꝰno
minatur ſubſtantia eius ſtiptica faciens con
ſtipationem. Eſt autem ſuccus eius calidus

fere ad pꝛimũ gradum. ꝓpter excluſionẽ eius

*

are terreſtri ⁊ frigida

Johãnes Meſue. Eſt auteʒ roſa ſolutiua
exiſtens extinctiua inflãmationũ.confoꝛtati

ua membꝛoꝛũ.coadunatiua partium⁊ cõſtri

ctiua.⁊ ſemen eius in hoc eſt foꝛtius.⁊ ſimili
ter pili eius qui ſunt ĩ medio ipſius.⁊ ſuccus

eius eſt reſoluens. Et ſicca quidem mag fri

gida ⁊ ſtiptica.et que non eſt completa frigi⸗
dioꝛ⁊ ſtipticioꝛ.et alba ĩ frigiditate ⁊ ſtiptici⸗
tate plus eſt qᷓ; rubea.nõ eſt in ea malicia.ſed
eſt ex debiliter ſoluentibo:vigoꝛat tamẽ ope⸗
rationem eius aqua caſei.
¶ Si enim ſucci roſarum. Z.i.miſceatur cũ
aqua caſei et pauca ſpica eſt ſolutiuum cõue
niens.⁊ ſimiliter infuſio.Z.vi.folioꝛum roſa⸗
rum in aqua caſei cum pauco melle ſoluit ſis
ne moleſtia. Et ſyrupus factus ex ſucco eiꝰ
eſt leuis ſolutionis.Et ſimiliter ponitur oie⸗
um eius in emendatione medicinarum acu⸗
tarum:ſicut eſt ſcamonea ⁊ ſimilia.
¶ Roſe autem condite cum melle abſtergũt
⁊ mundificant ⁊ confoꝛtant.Et condite cum
ʒuccaro minoꝛis ſunt abſterſionis? maioꝛis

confoꝛtationis ⁊ ſtipticitatis:⁊ aqua eoꝛum

que fit per infuſionem mundificat ⁊ confoꝛ⸗
tat abſtergit et reloluit. ed 7 como

X

B

8

Ea qᷓfit, ſublimationem eſt multeofoꝛta⸗
ſubtilis caliditat erꝰ in decoctiõe ipſiꝰ.ꝑ al-/
bas vero nõ fit ſolutio aliq de q̃ ſit curandũ.
⁊ eſt in eis de ſtipticitate pluſq; in ru.neq; ſũt
ſimiles eis in ↄfoꝛtatione.et cito ꝙ roſenon

tes.ſoluit᷑ enĩ ab eis virtꝰ:ſigillans abſterſio

nẽ eiꝰ ⁊ ſolutionẽ.⁊ declarat᷑ virtꝰ eiꝰ ſtipti⸗
ca faciens ↄſtrictionẽ. Succus vo eiꝰ ſubſti
net decoctionem aliqͥd mediocriter: ⁊ acqͥrit
ei ſubtilitatẽ ⁊ bonitatè abſterſionis.¶ Ole⸗
uum qz factũ ex roſa:nõdũ cõpletꝭ eſt maioꝛis
infrigidatiõis ⁊ ſtipticitatis.cuiꝰ meliꝰ fun⸗
damentũ eſt oleum oliuarũ medioꝝ in matu
ritate aut ſiſaminũ.¶ Acetum autem infuſio
nis eius eſt medicina bona omniũ inflãma⸗

tionũ.⁊ eſt diuiſiuũ ſolutione ↄfoꝛtatiuũn.
¶ Succus eiꝰ ex aqua infuſiõis recentium

cõpletaꝝ ſolutione educit colerã: mũdificat

ncuinem abeg: venaa seticuloos.
¶ Et conuenit vctericie: ⁊ aperit opilatõnes

—

eq:et cõſoꝛtat coꝛ:et cõuenit tremoꝛi eius:et

educit materiam cauſantem eam ⁊ febꝛibus

colericis. Roſa vero ⁊ oleum eius ⁊ aq̃ ipſiꝰ
facta per ſublimationem cõfoꝛtat coꝛ ſtoma
chum et epar:et coadunat partes laxas mẽ⸗
bꝛoꝛum. et cõfoꝛtat retentionem:et ſedat do⸗

pmutat malicias inflamationum: perimit et
ſedat eas.Et ſunt ex medicinis facientibus
doꝛmire. faciũt tamen coꝛiʒam ⁊ ſternutatio⸗
nem: et obſunt catarris:et ſtringũt guttur et
confoꝛtãt ea:⁊ auferunt crapulas.Doſis po

tio ſucci roſarum eſt ab. Z.i.vſq; ad.ij.cũ ʒuc

20 cvotlo ſymß̃. lacti ex ſucco earuz eſt
¶ Auicenna libꝛo de viribus coꝛdis dicit q;
conſoꝛtat coꝛ.

¶ Palladius libꝛo.iij.in mẽſe febꝛugrio roſa

ria cõſerenda ſunt queſulco bꝛeuiſſimo:aut
ſcrobibus ponẽda ſũt:vel virgultis vel etiaʒ
ſemine. Semina aũtroſaꝝ nõ putemꝰ medi
os floſculos eſſe aurei coloꝛis quos roſe fe⸗
rũt:ſed bhaccis nutriũt:quas in bꝛeuiſſimi pi⸗
ri ad ſilitudinẽ plenas ſeminibo ſuis poſt vin
demiam reddunt. maturas ex coloꝛe fuſco et
molliciei poterimꝰ eſtimare.Si qua etiã ſũt
antiqua roſaria hoc tꝑe circũfodiũtur:⁊ ſar⸗
culis vel dolabꝛis aridas vniuerſa reciditur
Zunc querara ſunt:poſſunt ducta virgaruʒ

ꝓpagine reparari. Si roſam ipſiꝰ habere vo
lueris duabus palmis ab ea gyrum fodies.

5*½

⁊ qqua calida bis rigabis in die·

Idem Palladi. Roſa frigida eſt ⁊ in pꝛimo

petit vſui medicine. Quidaʒ colligũt ea poſt

maturitatem:ſed nõ tamdiu ſeruat. Debent
autem colligi cum nõ habẽt folia omnino ex
panſa.⁊ tamẽ aliquãtulũ iamrubea. Collecte

autem ad ſolẽ aliquãtulũ deſiccari poſſunt ⁊

P triennium ſeruari. ¶ Macer. Dici flos flo⸗
rum nobis roſa iure videtur. Qð ſpeciei cun
ccos pꝛecedat odoꝛeq; floꝛes. Nõ tamen hec
ſpecie tm̃ nec odoꝛe iuuare. Nos valet hac

72

varijs nos adiuuatilla fidelis.Eiꝰ ſicca gra

du vis eſt ⁊ frigida pꝛimo c.

Capitulum.cccix.
Aliitera vl Antera. Paulꝰ ca. anterga.
1 Arntera eſt id qð in medio ipſiꝰ roſe
ngagſcit᷑ aurei coloꝛis:⁊ a ſpecie floꝛis
dicta eſt. Aſui etiã medicine cõpetür.

Hperationes
Plinius. Capita roſarum pota ventrem et
linin ſeſthir. Jem. Vngues roſe ſalu⸗
bꝛes epyfoꝛis ſunt. Alcera eni oculoꝛuʒ roſa
pᷣterq; initijs ſoꝛdeſcunt. Item anteradiſſin⸗
tericis magnum pꝛeſidium eett.

2 .

Capitulum. ccr.

S

Dſtrum poꝛcinum. Pandecta:capᷣ.

r ccccccx. Roſtrum poꝛcinũ herba eſt
longitudinis vniꝰ digiti ⁊ eiuſdẽ la⸗

teris pandens ſe ſuꝑ terram amplectens eã:

cuius folia ex vtroq; latere ſunt inciſa inciſu
ris magnis.⁊ in eiꝰ medio leuatur ſtipꝰ par⸗

uus:in cuius ſtipite fit quedaʒ lanugo rotũ⸗

da ſicut pila.ſicut facit herba ſemiſion. que
cum tangitur diſſoluitur.

Dperationes.
¶ Confert opilatis.Roſtrum coꝛuinum her
ba eſt quam plures dicunt conſolide ſpeciẽ.
Sed falſo ĩmo eſt herba vtcunq; piloſa ba⸗
bens quaſi odoꝛem boꝛaginis:⁊virtutem cõ
ſolidatiuam in virtute ſicut pꝛecedens.

Capitulum. ccccj.

AUIltia latine ⁊ grece.Arabicevero ra
r geb vel alſelep. Sera.li. aggre. ca.ra

deb aucto. Dyaſ. Radeb.i. ruta. Et
eſt de ea domeſtica ⁊ ſilueſtrꝭ.ſed ſilueſtrꝭ eſt

mag calida qᷓ; domeſtica ⁊ mag acuta.que

eſcis eſt nõ bona:ſed domeſtica:⁊ maxie illa

que oꝛit circa arboꝛẽ ficus:vel cir ca cucume

res eſt conueniens cibo.Et aliud genus rute
ſilueſtris que naſcitur in m acedonia: ingal

—

licia aſye quã mollicines appellat. Et aliqui

armolam eã vocant.frutex eſt vna radix vir

gas multas habens folia latioꝛa plus q; do⸗

meſtica ſed mollia odoꝛẽ grauem hũtia ⁊ flo
rem albũ ⁊ capita maioꝛa qᷓ; domeſtica.et in

tribo partitv diuiſa buis ſemẽ obꝛufum ettri

gonũ guſtu amarũ eſt. Hec in antiq̊ tꝑe colli
gitur. Iſidoꝛus libꝛo etymo. Ruta dicta eſt
eo ꝙ ſit feruẽtiſſima.cuiꝰ altera agreſtꝭ atq;
virtute acrioꝛ:ſed vtraq; feruẽtiſſima cõpꝛo
bat᷑.hanc venenis repugnare muſtele docẽt
que dum cũ ſerpente dimicauerint cibo eiꝰ
armant᷑. Iſaac. Ruta ſilueſtris calida⁊ ſicca

in quarto gradu.domeſtica vero in tertio.qᷓ

melioꝛ eſt ad digerẽdũ.qꝛ virtutẽ habet inci
dendi.⁊ groſſos humoꝛes ⁊ viſcoſos extenu
andi. Platearius.Eſtruta domeſtica ⁊ ſilue
ſtris que piganum dicit᷑. huiꝰ folia et ſemi⸗
na competunt vſui medicine. Virtutem ha⸗
bent diureticã:diſſoluẽdi ⁊ cõſumendi.Hy⸗
pocras. Ruta calida ⁊ ſicca in tertio gradu.
Palladiꝰde agricultura libꝛo quarto.Men
ſe Marcio rutsa ſerit᷑ locis apꝛicis.ſolius ci
neris inſperſione contenta.loca deſiderat al
tioꝛa.vnde bumoꝛ eius elabitur.ſi ponas eiꝰ
ſemina adbuc clauſa folliculis ſigillatim
debebis manu afficere.ſi iam minuta ſum

“

Trattatus

ſparſa iactabis.⁊ raſtro obducta cooperies
2 aules eius qͥ incluſis ſeminibo nati fuerint
foꝛtioꝛes erũt:ſʒ ſero naſcent᷑. Ramula eiꝰcũ
aliqua coꝛticꝭ parte cõuulſiverno tꝑe ꝓ plan
tis tenebũt:tota vᷣo trãſlata moꝛiet᷑. Hõnul⸗
le ramulos eiꝰ ꝑtuſe fabe inſerũt vel bulbo
atq; illa obꝛuunt alieno vigoꝛe ſeruandos.
Bub fici arborꝭ vmbꝛa libẽtiꝰ acqͥ eſcit.Nõ
effodit herbas ſʒ optat auelli. Immũde mu
lieris foꝛmidat attactuʒ.¶ Pli.li.xix. Ruta
ſerit᷑ fauonio ⁊ ab autũni eqͥnoxio.odit hye⸗
mẽ ⁊ humoꝛẽ ac fimũ.apꝛicis gaudet ac ſiccꝭ
terraq; q́;maxime latericea. inere nutriri
yvult.hic ⁊ ſemini miſcetur vt careat erucis.

Dperationes

¶ Gab.vij.ſim.far.ca.moli.i.ruta.qͥdaʒ hmõi
rutã ſilueſtrẽ noĩant.qͥdã aũt armolã. Virtꝰ
gũt eius ſubtilis eſt ⁊ ca.ᷣm.iiij.gradũ.vnde
⁊ incidit groſſos humoꝛes: ⁊ dyafoꝛat: et ad
vꝛinationẽ ꝓuocat.i¶ Et idẽ.viij.ſim.far.ca.
pigamũ.igamũ.i.ruta.Silueſtrꝭ quidẽ ex
to ẽ gradu calefacientiũ ⁊ ſiccantiũ.dome
ica vᷣo ex tertio.Eſt aũt nõ ſolũ acris guſtu
ſed etiã amara q̊ incidere ⁊ dyafoꝛare hʒ groſ
ſos ⁊ viſcoſos humoꝛes ꝓpter eandẽ aũt vir
tutẽ ⁊ ꝑ vꝛinas euacuat.qͥnĩmo et ſubtilium
partiũ eſt ⁊ ventoſitatꝭ deſtructiua. Et id⸗
circo ad ſputatiões ↄuenit:⁊ anioſitas q̃ ad
venerea ꝑtinent.⁊ dyaſoꝛat ⁊ ſiccat modera⸗
te.eſt eni de foꝛtiter deſiccantibo farmacis.
Sera.auc.Dyaſ.Ruta eſt de reb magis cõ
ferentibo inflatiõibo ⁊ ventoſitatibo.i¶ Et ipſa
extinguit libidinẽ coitus. VUnde domeſtica
⁊ ſilueſtris ſũt ambe calefactiue:aduſtiue:p⸗
nocatiue vꝛine ⁊ menſtruoꝝ.⁊ qũ comeditur
ruta aut bibitnr ſtringit ventrẽ:et qñ ſumit
in potu ex ſemine.cuiuſcũq; quãtitas vnius
caluf cumvino eſt medicamen cõferens mul
tum medicinis moꝛtiferꝭ.¶ Et qñ comedunt
folia eius ſola aut cũ ficub ſiccis et nucibꝰ:
auferunt nocumenta medicinarum moꝛtife⸗
rarum.i¶Et eſt vltima medicina cõtra mali⸗
ciam venenoꝝ:qñ adminiſtrat᷑ ſicut diximꝰ
(⁊ pꝛeſertim ↄtrapeſtilentiã) Et qñ comedit
⁊ bibitur ruta ſemper abſcindit ſperma.⁊ qñ
coquit᷑ cũ aneto ſicco ⁊ ſumit᷑:ſedat toꝛſiões.
⁊ qñ adminiſtrat᷑ in hunc modũ cõfert dolo⸗
ri lateris ⁊ doloꝛi pectoꝛis ⁊ aſmati⁊ tuſſi et
gpoſtemati pulmonis:⁊ ſciatice ⁊ doloꝛi iun
cturaꝝ ⁊ rigoꝛibo. Et qñ coquitur in oleo ⁊
ponit᷑ in criſteribo cõfert inflationi matricꝭ:⁊
inflationibo inteſtinoꝝ:⁊ doloꝛibo recti inte⸗
ſtini. Et qñ terit ⁊ cõficit᷑ cum melle ⁊ linitur
ſupꝛa collũ matricis cõfert doloꝛi eiꝰ ⁊ ſuffo

cationi ma tricis.i¶ Et qñ coquit᷑ in oleo ꝛ di VYꝓ

bimr:occidit ⁊ expellit lumbꝛicos:⁊ cõficit
cum melle ⁊ fit emplaſtrũ doloꝛi iuncturarũ
⁊ doloꝛi ⁊ ↄcuſſione.⁊ fit emplaſtrũcum ea et
ficubus bydropiſi carnoſe. Et qũ coquitur
cum vino vſq; ad ↄſumptionẽ medietatis vi
ni ⁊ bibitur:confert ſpeciei humide hydropi
ſis.⁊ quando comeditur ſola ſiue eſt aut ſal⸗
lita acuit viſum.Et quãdo fit emplaſtruʒ cũ
ea cum ſauich ſuper oculum:ſedat doloꝛem

eius.¶ Et quando teriturꝛ miſcetur cum ace

to ⁊ oleo roſarũ ⁊ fit linitio cum eo:ſedat do
loꝛem capitis.⁊ quãdo intromittit᷑ in narib
ipᷣa aut ſuccus eiꝰ abſcindit fluxum ſangui⸗
nis ab eis.iEt quando admiſcetur cum ni⸗
tro ⁊ fricatur inde moꝛfea alba:confert eam.
⁊ quãdo fit emplaſtrũ cum ea cũ melle ⁊ albu
mne ſuꝑ empetiginẽ confert ei.i¶ Et quãdo
ſuccus rute calefit in coꝛtice granati ⁊ diſtil
latur inlaurem:confert doloꝛi eius:et miſcet᷑
cum ſucco feniculi ⁊ melle:⁊ fit collirium cũ
eo:et cõfert doloꝛi viſus.i Etquãdo miſcet᷑
cum aceto ⁊ oleo roſarũ:⁊ cõficitur cũ ceru⸗
ſa:⁊ fit linimentũ cum ea:confert heriſipile ⁊
foꝛmice:⁊ vlceribus capitis humidis.⁊ ruta

quãdo maſticat᷑ poſt comeſtionẽ ceparum et

alioꝛum aufert fetoꝛem illoꝛum.¶ Sera.Ru
tam venenis reſiſtere muſtele docent:que qñ
cum ſerpentibo dimicature ſunt:cibo eius ar
mantur.Docuit etiã rex ponticus:qui cum

fratris ſuitimeret inſidias.rute folia cũ dua

bus nuciba ⁊ totidẽ caricis admixto ſale ie⸗

iunus acceperat:⁊ ſecure cũ eo agebat Agre

ſtis ſi ſumatur nimis de ipᷣa occidit.¶ Et qũ
ipᷣa colligitur maxime cum ceperit apparere

flos.ſi carnẽ tetigerit:vlcerat et facit inflare
cũ pꝛuritu.quare opoꝛtet qͥ vult eã colligere:

ꝙ vngat manꝰ ⁊ faciẽ cũ oleo roſarũ:et exti⸗
mauerũt quidã ꝙ ſi ſuccus eiꝰ aſꝑgatur ſuꝑ

pullos gallinarũ:non comedit eos miluus.
et putant quidam ꝙ illa que naſcitur in ma⸗

cedonia pꝛope fluuium qͥ dicit᷑ archimoñ.qñ

comeditur occidit.⁊ loca in quibus naſcitur

ſunt loca ſerpentum plena.
¶ Sed ſemen eiꝰ qñ bibitur cõfert doloꝛib⸗
intrinſecis.et ipᷣm ingredit᷑ in confectionib
medicinarum:⁊ eſt iuuatiuum.
¶ Et idem auctoꝛitate Ruffi. Ruta domeſti
ca eſt medicina maxĩa iuuatiua inteſtinis in⸗
terioꝛibo:confert viſui.⁊ gummi eiꝰ ẽ ca.ĩ fine
tertij gra.ſic.in.iij.Curat vlcera oculiquan⸗
do puluerizatur ſuꝑ ea⁊ confert ſcroſulis q̃
fiunt in gutture et ſub aſcellis

Capitulum. ccccij.

3

De Herbis

AUbus. andecta capi. dclxi ſulac
A grabice.grece batus.latine vero ru⸗

brus. Et ſulac eſt quedã egritudo:vt

dicit Plinius.i¶ Serapion libꝛo aggegato

ris capitulo ſulac ſiue ſuleit.auctoꝛitate Ga
lieni:id eſtrubus omnibeſt norus.folia eiꝰ
⁊ ſummitates recentes ſunt compoſitaĩ ſub
ſtantia ſua ex ſuba terrea frigida ⁊ aquea te⸗
pida.⁊ ſapoꝛ eiꝰ eſt ſtipticus.⁊ virtus eius in
ficit. Ventrẽ abſtinet. Fluxũ matricꝭ mulie/
nũ ſtringit. Moꝛſibo venenat occurrit.Tu⸗
tas gingiuas a putredine ſeruat. Tumoꝛes
oꝛis cõpeſcit.maxime ſi folia eiꝰ cum aceto

frigidat ⁊ deſiccat.⁊ ſcðᷣa cõglutinat.

Halienꝰ ſexto ſimpliciũ farmacoꝑ capitu⸗
lo batus.ſᷣm tranſſationẽ grecaʒ. Batus:id

eſt rubus.folia q̃dẽꝛ cime necnõ flos ⁊ fructꝰ
ſtiptica vartieia q̃litate manifeſte. In hoc

tñ ad inuicẽ differũt. Ham folia quidẽ ⁊ pᷣſer
tim mollia ⁊ noua plurimũ participantia a⸗
quoſitate modicũ ſunt ſtiptica ſᷣm eaʒ ratio⸗

nem ⁊ ſũmitates.Unde maſticata curãt al⸗

cola⁊ cetera q̃ in oꝛe vlcera ſanant.⁊ alia vul
nera ſolidare poteſt. Eſt en eoꝝ cõplexio ex
terreſtri ⁊ frigida ſubſtãtia et aquoſa tepida.
Fructus vero quãdo fit maturꝰparticepſ eſt

moderate caliditatis.ſapoꝛis cum ſit vt oſtẽ

dimus dulcis.quare ꝓpter hoc necnõ ꝓpter
moderatam ſtipticitatẽ comeſtibilis non eſt

Dperationes.

reſtriſuperat᷑ ſubſtãtia.⁊ ideo ſtipticus eſtet
ſiccatiuus foꝛtiter et vterq; deſiccat᷑.⁊ repo⸗
nitur deſiccatiuioꝛ exiſtẽs recente.ſed ⁊ flos
eiuſdeʒ eſt virtutis cũ fructu ad diſſinterias.

yventris q́; fluxus necnõ ad ſpurũ ſanguinio

idoneũ farmacũ.radix aũt cũ eo ꝙ ſtipticat:
⁊ nõ pauca ſubtiliũ partiũ ſubſtãtia partic is
pat.quãobꝛem et lapides qͥ ſunt in renibo frã⸗

it. ¶ Et Sera.aucto. Dyaſcoꝛidis. Virtus
eeiilus eſt que curat alcola ⁊ vlceraoꝛis quãdo
mMaſticatur. ⁊ curat alia vul nera.i¶ Et deco⸗
Cctio eius tingit capillos. Sed ſapoꝛ eiꝰ fru⸗
cctus eſt dulcis.⁊ eſt humidus⁊ calidus.⁊ im
matius eſt frigidus terreus.⁊ ſapoꝛ eiꝰpon

ticus.⁊ deſiccat deſiccatione foꝛti.ſed floꝛis
eius eſt ſicut virtus fructꝰ.i¶ Et cõfert vlce
ribo inteſtinoꝝ et fluxui ventris.⁊ debilitati

inteſtinoꝝ ani.ſed radicꝭ eiꝰ eſt ſubſtãtia ſub
tilis.⁊ ſapoꝛ eius eſt ſtipticus.⁊ ideofrangit
laapidem renũ.⁊ quãdo fit emplaſtrũ cũ folſjs
eceinus:curat vlcera humida capit.¶ Sed ru-
brus canis qͥ grece dici C inoſ batus nocet
decoctio eiꝰ fructus canne pulmonis.⁊ ſtrin

git fluxum menſtruoꝝ. Et radix eiꝰ eſt calidi
oꝛ ipᷣo.de qua ſi fiat emplaſtrum extrahit ſpi

nas ⁊ alia infixa coꝛpoꝛi. Et qñ fit empla⸗
ſtrũ cũ folijs ſuis recencibo ꝓhibet apoſtema

ta.¶Et idẽ aucto.Galieni. Fructus huius
plante eſt ſtipticus ſtipticitate foꝛti.et folia
eius habẽt ſtipticitatẽ paucã.⁊ opoꝛtet ꝙ; ca
ueatur ab eo qð intra frucrũ eſt ſimile bombi
cino:qꝛ nocet multum canne pulmonis.hãc
ſpeciẽ inuenies ſi leges Cinoſ batũ.⁊ eſt ca⸗

pitulũ.cxxvi.ſupꝛa de E. Dyaſcoꝛides ca⸗
pitulo batus eſt oibo notus. Virtꝰ eſt illi ſti⸗

pticus ⁊ ſerantica.Elixatura eiꝰ capillos in

maſticata fuerint. Herpetes mũdãt. acoꝛas
capitꝭ purgant. Tumoꝛes oculoꝛũ ⁊ cõdilo
mata ſoluit.emoꝛroidibo ſubuenit ſuppoſita.
ſtomachis impoſita medicat᷑.cardiacis opi

tulat᷑.¶ Suecꝰ huiꝰ herbe ⁊ haſtag ſole ſic⸗
catꝰ oĩa facere nouit. Succus eius ſeminis
maturioĩb cauſis oꝛis vtiliter adhibetur.

Ventrẽ abſtiet comeſtꝰ:ſʒ nõ maturꝰ. Flos
eiꝰ cũ vin o bibitꝰ ciliacꝭ ⁊ diſſintericꝭ pdeſt.

Flos eius albo:⁊ eſt caniculari oꝛtu vigens.

Joſe quoq; potui datꝰcũ vino humoꝛis fluo
Z cohibet.i¶ Alinitꝰ cũ melle oculoꝝ lip⸗

pitudinẽ medet᷑ atq; igni aceto.Huiꝰ g̊ folia

7 floꝛes ⁊ moꝛa leuiter ſtrigũt.vnde advuluã

moleſtus. Immaturus aulẽ a frigiditate ter. ⁊ fauces ꝓpꝛie vident᷑ facere:qᷓuis omn pꝛo

Tractatus

fluum idonee ſtringant. Yolia eius et cime

maſticata alcola ⁊ aliavlcera curãt in oꝛe.Et
plagas glutinant.moꝛa eius matura habent

in ſe mediocriter caloꝛem. Immatura vero

ſunt frigida:⁊ terreſtrem retinet in ſe ſubſtan

tiam. Vnde nimis deſiccant.¶ Item puluis
ex eo factus ſicut eſt de floꝛe eius plus deſic⸗
cat recentioꝛib:facit nanq; ad diſſintericos.

ad om̃ereuma vẽtris:⁊ ad defectionẽ ſan⸗
guinẽ expuẽtib.Hic puluis datꝰ vtiliſſimũ

eſt medicamẽ.¶ Radix aũt eius ſtiptica ⁊ lex⸗
ptomeris eſt. ⁊ ideo nefretic; datalapides rũ
pit. ¶ Species bati ſũt due. AUna cõmunis
gque dicta eſt ⁊ q̃ oibs nota eſt. Altera q̃ appel
laĩ ydea ſiue cinoſ batꝰ que eſt ruboſitatꝭ ma
ioꝛis ſupꝛadicta. Et eſt virtutis conſtrictiue.
Eius nanq; mollia germina ſiue tyrſi contu
ſa ⁊ expꝛeſſa ſuccum dimi tũt.quiſub ſole re⸗
tictus coquit᷑ vſq; ad groſſiciem mellis:⁊ das
tur ad ea que ſupꝛa.¶ Succus eius cũ vino
2 melle ſupꝛapoſitus ſuperioꝛiboꝓdeſt. Ho

ra cũ vino ſumpta ſapientiã nutrit:vt ab anti

mele ⁊ pane cõtrita apoſtemata mirifice rü⸗
pit: 2 vlcera fraudulenta curat.

5 .
1 .

l

Abeat inctoꝝ. Ilidoꝛns. Rubea ð

r eo ꝙꝙ rubꝛa ſit radix eiꝰ.vnde? lanas

coloꝛare phibet.¶ Dyaſcoꝛides.Ru
bea quã alij eritrodanũ.latini vero rubeã di
cunt.Herba eſt oibo nota. Species eiꝰ due
ſunt. Vna videlicet agreſtis.Alia vero q̃ vo
cat᷑ſarchos:ramulos ſiue tirſos hñs tenus

es ⁊ q̃ſi nodoſos:folia ꝑ interualla diſtãtia:
ac ꝑ ſingulas cõnodationes veluti ſtellaruʒ

imaginemmittentia. Fructus vel ſemen eiꝰ

rotundũ viride:⁊ hinc rubꝛũ aut circa matu⸗
ritatem nigrũ. Radicem habet paruã tenues

puſillam rubicundã.i Pliniꝰ capᷣ.Erithꝛon
quã alij eritrodanũ vocant.nos vero rubeazʒ

qua tingunt᷑ lane ⁊ pelles ⁊ cetera.Grecꝰ ve⸗

ro eritrodanuʒ dicit. Nam erithꝛos rubeus
cochinos feniceus rubicundus.exponit᷑ de
rubea ⁊c.i Pandecta capitulo.ccxlłviij.Eri⸗
trodanum vel eutradoꝛon vel eruhꝛon vl eri

trodanon grece. Arabice fane vel eita. Lati

ne vero rubea t inctoꝛum. Abiſciendum qꝙ;
Dyaſcoꝛides capit.de rubea dicit:q; rubea
ſiue vt alij erithꝛodanum dicunt:⁊ eſt deru⸗
bea domeſtica.Aliud capitulũ inuenit᷑ apud

Dyaſcoꝛidem.quod ſic habet eritrodanũ di⸗

cunt.⁊ eſt rubea agreſtis. Item ſᷣm veritatẽ

eritrodanum in alia trãſlatiõe Dy aſcoꝛidis.

Aut tetron vocant plurimi.Radix eſt illi in⸗

ficiens. Duo ſunt eius genera. Unum agre⸗

ſte. Aliud ſeminatum ſicut rauenne italie fu⸗

it locis cultis ſeminatum. Nam ⁊ ĩ vijs ſpon
tee naſcit. Haſte ſunt illi quadre ⁊ longe aſpe⸗
re ſicut apparimne:ſed foꝛtioꝛes ⁊ longioꝛes.fſo

lia habentes intranodos ipᷣos.folia habʒ ſi
cut aſtrum:id eſt ſtella in gyro poſita.ſemen
eius rotundum eſtĩpꝛimo viride ⁊ poſtea ru⸗
fum.⁊ cũ maturauerit nigreſcit.Etradix eiꝰ
longa tenuis ⁊ rufa ⁊c. Sed ſᷣm tranſiationẽ
aliã Dyaſcoꝛidis. Rubea ſiue vt alij er itro⸗

danum herba eſt omnibo nota. ¶ Serapion
libꝛo aggregatoꝛis capitulo fane. auctoꝛita⸗

te Dyaſcoꝛi Fane ſiue faue:id eſtrubea tin⸗
ctoꝛum.quedã ex ea naſcit᷑.⁊ quedaʒ ex ea ſe⸗

minatur. ⁊ habet ramos quadratos longos

groſſos ſiles ramis herbe q̃ dicit᷑ abarũ: niſi
uia ſunt maioꝛa eis ⁊ durioꝛes.ſuꝑ ipᷣos ſũt
olia diuiſa adinuicem egredientia iuxta no
dos ⁊ in ſimilitudine ſtellarum.⁊ fructus eſt
rotundus:cuius coloꝛ in pꝛincipio ſue aperi
tionis eſt viridis.poſtea vero rubeus.Et qñ

maturus eſt fit niger.⁊ quod de ipᷣa admini-/
ſtratur ſunt vene ipſiꝰ.⁊ ipᷣe ſunt ſubtiles lon

ge ⁊ rubee.¶ Balienus ſexto ſimplicium far⸗

macoꝛũ capitulo eritrodanũ. Entrodanum
eſt rubea tinctoꝛũ radix acerba et amara ſᷣm

— –

„ n

De Herbis

guſtum. Vnde et quod dictũ eſt de alijs ad/
inucem ſibihmõi virtutes cõueniẽtes ĩ hac
radice cõſpicis.¶ Paulus ca.de rubea.cali⸗
da eſt ⁊ ſicca in ſecũdo gradu.¶ Auerrois li⸗
bꝛo Colliget. capitulo de rubea.Rubea cali
da eſt ⁊ ſicca in tertio grau.

DPDoperationees.
¶ Dyaſcoꝛides.Eridrotanumvirtutẽ habet
mictualẽ cũ aceto illinita albis maculis me
detur. Uſus etiã eiꝰ ad ea ꝓficit ad que cete⸗
ra diuretica pficere dicimꝰ. Sed agreſtꝭ vir
tus eſt ᷣm Dyaſcoꝛidem mictualis diureti⸗
ca.vnde vꝛinam ⁊ menſtrua pꝛouocat.
¶ GBalienus.Eritrodanũ ſplenẽ: epar expur
gat ⁊ vꝛinas groſſas ⁊ multas. Eſt aũt qnq;
⁊ ſanguinolentas euacuans.qñq; etiã pꝛouo
cat menſtra.⁊ abſtergit mediocriter quecũq;
abſterſione egent.moꝛfeis quoq; albis cum
aceto peruncta cõfert.quidã auteʒ pꝛopinãt
eas ſciaticis:necnõ paraliticis cũ mellicra⸗

to. ¶ Auicenna. Rubea tinctoꝛuʒ eſt pontici

ſapoꝛis:⁊ abſtragit cum equalitate.ponitur
cum aceto ſuper empettginem:et fanat eam.
ſimiliter ⁊ moꝛpheam albã.ab omni veſtigio
mundificat cutem. Bibita cum mellicrato
confert ſciatice ⁊ paraliſi.¶ Valet etiã ꝑcuſ⸗
ſioni ⁊ caſui ſuccus eiꝰ cũ oximelle.datur ad
apoſtemata ſplenis:⁊ mũdificat epar et ſple⸗
nem.Eoꝛũq; opilationes aperit.⁊ in hoc eip
pꝛietas exiſtit aceti. vebemẽter ꝓuocat vꝛinã
vt qñq; faciat mingere ſanguinẽ.Et opoꝛtet
qui eam biberit quaq; die balneetur..
¶ Suppoſita menſtrua puocat:ꝛ extrahit fe
tum.Eiuſq; ſtipites cũ folijs conferunt moꝛ⸗
ſui vermiũ venenoſoꝝ.i¶ Platearius. Rubea
tinctoꝝ calida eſt ⁊ ſicca in ſcðᷣo gradu. Vir
tutẽ habet ↄfoꝛtatiuã ex aliquãtula ſua pon⸗
ticitate ⁊ diureticã ex amaritudine. Contra
debilitatẽ ſtomachi ⁊ epatis ⁊ relaxationem

datur vinũ dectionis eiꝰ. Radix eiꝰ raſa ſup

ponitur ad mẽſtrua puocanda:⁊ fetũ moꝛtu⸗
um educendum.Aqua decoctiõis eius ſi ca
put inde abluatur capillos reddit rubeos.
¶ Conſtantinꝰ vbi ſupꝛa. Rubea eſt in fine pᷣ

mi gradus calida ⁊ ſicca.habet quoddã ama

ritudinis ⁊ ponticitatꝭ.vñ ſplenẽ ⁊ epar mum
dificat.⁊ eius opilationẽ aperu.vꝛina ⁊ men
ſtrua ꝓuocat. O mniaq; membꝛa coꝛpoꝛis a
utredine mũdificat: et moꝛfeam curat.Ad⸗
hibetur quoq; cũ melle et aqua calida ꝓpter

vlij doloꝛem. ¶ Pliniꝰ libꝛo. xix. Rubea tin⸗

gendis lanis ⁊ coꝛijs eſt neceſſaria. Lauda⸗
tiſſima eſt ytalica.⁊ maxime ſuburbana ꝓue⸗

nit ſponte. In medicina moꝛbum regium ſa⸗

nat.Et vꝛinam eijciet ex aqua mulſa. Folia
quoq; capillum inficiunt.Apud quoſdaʒ ins
uenio regium moꝛbum hoc frutice ſanari:
etiam ſi adalligatus ſpectetur tanti.

Capitulum. cccciiij.
Allluia latine. Aarabice geliſfa⸗
gos. grece eliffagus. Sera. li.
f aggre. ca. Geliſfagos.auctoꝛi.
Srvvypaſco. Beliſfagos:id eſt ſal⸗
uia. Et eſt arbuſtũ longum ha⸗

bens plines ramos. ⁊ lignũ eius ⁊ folia ſimi

lia folijs citonioꝝ.niſi qꝛ ſunt longioꝛa⁊ ſtri
ctioꝛa ⁊ rugoſa paucarugoſitate:ſicut eſtru
goſitas panni poſtq; abluit᷑ anteq; extendat
⁊ reponat᷑⁊ coloꝛ eiꝰ declinat ad albedinẽ.et
habet odoꝛẽ bonũ.⁊ habet in ſummitatibora
moꝛũ ſemen ſimile ſemini herbe ſilueſtris: q̃
Dicit᷑ oꝛmen. Naſcitur aũt in locis aſperis.
¶ Dyaſcoꝛides cap̃ᷣ. eliffagus ſiue eliliffagus

fſm tranſſationẽ noſtrã. Eliffagus:id eſt ſal⸗

uia. Frutex eiꝰ eſt oblonga et multas habẽs
virgas quadras ⁊ albas.⁊ folia ſilia malici⸗
donijs:ſed oblonga minoꝛa et aſpera ⁊ albi⸗
dioꝛa et odoꝛata ſubꝛugoſa.ſemẽ ſuꝑ virgas
eſt ſimile oĩno agreſti. Haſcit᷑ locis aſperis.
¶ Plinius ca. eliffagus herba eſt exalbida.

Haſta eſt ei vaſta et quadra. ſoli iglieren ·

b ij

Tractatus

aſpera. oteſt enim acriterreſtringere.

Balienꝰ.vi.ſim.fſar capᷣ.eliſſagus.Comple⸗
xio huius herbe eſt calida caliditate manife⸗
ſta ⁊ ſufficienti ⁊ parum ſtiptica.

Bperationes

Pliniꝰ. Herba ipᷣa facit ad diſſintericos.ꝛ

ſuccus folioꝝ eiꝰ capillos generat:⁊ vꝛinã ꝓ
nocat.i¶ Sera. Decoctio folioꝝ ⁊ ramoꝛum

ipᷣiꝰ qũ bibit᷑ puocat vꝛinã ⁊ mẽſtrua:⁊ expel
lit fetũ.⁊ ↄfert moꝛiuivenenoſo ſtrigonis ma

rini:⁊ denigrat capillos:⁊ ↄfert apoſtẽatibo.

⁊ abſcindit fluxũ ſanguĩs:⁊ mundificat vlce

ra frauduleta.⁊ cũ decoctiõe ramuloꝝ ⁊ foli⸗

oꝛũ ipſiꝰ fit ablutio.⁊ ſedat pꝛnritũ genitaliũ

viroꝝ ⁊ mulieꝝ.i¶ Dyaſco. Virtꝰ eiꝰ eſt diu⸗

retica. Menſtruis imperat. Aboꝛſum facit.

Percuſſum ſtrigonis marini mitigat. Capil

los nigreſcit. Eſt etiã termãtica:⁊ ſanguines

fluentẽ ex vulneribo ſtringit. Soꝛdida vulne
ra purgat.i¶ Elixatura folioꝝ ⁊ virgaꝝ ipſiꝰ
pꝛuriginẽ nature cõpeſcit.Eſt etiã virtutꝭ re
darguẽtis cũ acrimonia. Vnde ad diſſinteri
ꝗm atq; muliebꝛẽ fluxũ (quẽ grecirigeon vo
cant) facit ſuccus folioꝝ eiꝰ.Capillos deni

grat: ⁊ vꝛinã puocat. Paulus.Ainũ deco⸗
ctionis eiꝰↄfert paraliticꝭ bibitũꝛ cathaplaſ

matũ ſuꝑ partẽ paraliticantẽ.i¶ Et dicũt ma
gi de ſaluia ꝙ; ipᷣa putrefacta ſub fimo gene⸗
rat᷑auis quedã hñs caudã ſerpentinã: albaʒ
merule ſilis.De cuiꝰ cinere ſi ponat᷑ ilampa⸗
de apparet ꝙ domꝰ ſit plena ſerpentibo.¶Ex
herbario. Saluia bʒ folis longa et anguſta

ſubaſpera odoꝛe ſuaui? graui.in locᷓ aſperis
nagſcit᷑.Decoctio eiꝰ potata vꝛinã ⁊ menſtrua

mouet. Paſtinace marine ſi quem ꝑcuſſerint

virus excludit. Sanguinis eruptionẽ ſiſtit.
¶ Plateariꝰ. Saluia ca.eſt in.i.ſic.in.ij.ſolũ
folia cõpetũt vſui medicine ⁊ viridia.et ſicca
domeſtica magis cõſumit ⁊ ↄfoꝛtat. Silue⸗
ſtris aũt mag dyafoꝛetica. Ninũ decoctõis
ſaluie valet paraliticꝭ ⁊ epilenticꝭ. fomẽtatio
ex aq decoctõis eiꝰ valet õ ſtrãguiriãꝛ diſſin
teriã. Matricẽ mũdificat.i¶ Plinius li. xxij.
Hoer bã nr̃i qͥ nũc ſunt herbarij eleliſphacon

grece.latini vocãt ſaluiã mente ſimilem canã

odoꝛatꝗ. hac appoſita partꝰ emoꝛtuos extra
hũt. Itẽq; vermes auriũ ⁊ vlceꝝ.i¶ Jdẽ in li.

xxvi.Herba q̃ a qͥbuſdã appellat᷑ſaluia ſilis
verbaſco.Cõterit᷑ ea ⁊ colata calefit.⁊ ſic ad

tuſſim lateriſq; doloꝛes bibit᷑. Eadẽq; )ᷣ ſcoꝛ
piones atq; dꝛacones marinos efficax ẽ.Cõ

tra ſerpẽtes etiã ex oleo ꝑungi ea pdeſt.vſo⸗
pi ſaſciculus cũ quadrante mellis decoquit᷑

facos eſt apud grecos. Cum mulſa iecoꝛis p

deſt potata querelis. Pellit aboꝛtuʒ.lociũqʒ

mẽſtrua purgat.Trita venenatos curat ſuꝑ
addita moꝛſus.Crudis vulneribo que multo
ſonguine manant. Apponas tritã dicũt reti
nere cruoꝛem. Cũ vino ſuccus tepidus ſi ſu⸗
mitur huius.Cõpeſcit tuſſimveterẽ lateriſq;
doloꝛẽ.Pꝛuritus vulue curat virgeq;ʒ virilis

Si foueas vino fuerit quo ſaluia cocta. Jlli

us ſucco crines nigreſcere dicunt. Si ſint

hoc vncti cerebꝛo ſub ſole calenti

Capitulum. ccccv.

Alix. Iſidoꝛus lib. ety. Salix dicta
eſt: eo ꝙ ſaliat: id eſt creſcat. Rrboꝛlẽ
ta:vitibo vinciẽdis abilis.¶ Ambꝛo

ſius. Salices vident nibil habere ſeminis.

habent tamẽ gramẽ quoddã in folijs quo ter
ris cõmiſſo tanq; ſemine poſito ſurgat arboꝛ

deſurculo:⁊ tanq; ſeipᷣam exuſcitet de ſemĩe
ſuo. ¶ Bloſa ſuꝑ Eſaiam.xliiij. Salix eſt ar⸗
boꝛ infructuoſa:ſed cito creſcit:maxiĩe ſi iux

ta aquã ſit.¶ Ariſtoteles in li.de plantꝭ.Que

dam in humido loco.quedã in arido ⁊ q̃dam

in vtroq; vt ſalix.¶ Idgeʒ libꝛo de aialib.que
dam arboꝛes nõ fructificant. Sicut viri pin

gues nõ multũ ſpermatiſant.Talis ẽ ſalix ⁊
ad tuſſim.¶ Macer. Saluia cui nomẽ elęſ- romananux.i¶ Idẽ ĩ libꝛo decimoſexto. In

.
—

N — —, f —— —

—

aquoſis tĩ pꝛoueniũt ſalices ⁊ alni. longaq;
folia ſunt vtriq; inter pꝛimas germinãt.Cir⸗
cũagunt᷑ ſalicꝭ folia poſt ſolſticiũ.nec alio ar
gumẽto intelligit᷑ certiꝰ ſidus cõfectũ.Ociſ

ſime vero ſalix amittit ſemẽ anteq; maturita

tẽ ſentiat oĩno.⁊ ob id frugiperda dicta ẽ ab
homero. Sequẽs vero etas ſcelere ſuo hãc
ſententiã interpᷣtata eſt ꝙ ſemen ſalic mulie⸗
ris ſterilitatis medicamẽtũ eſt. Sed in hoc
quoq; naſcentinatura puidit:ꝙ de pacto ſur
culo incurioſius ſemẽ dedit. VUna tñ ꝓdit᷑ id
maturitatem pꝛoferre ſolita in inſula chꝛeta.
¶ Pandecta capitulo.cci. Culefare. GBrece
VYtre.latine vero ſalir.

Dyperationes

¶ Sera. li. ag. ca. Eulef.i.ſalix.folia ⁊ flos et
roſa eiꝰ habent in ſapoꝛe ponticitatẽ.et virtꝰ

ſalicis eſt deſiccatiua ſine punctiõe. Coꝛtex

vero ipſiꝰ ſiccioꝛis eſt cõplexiõis.ſicut ſunt
omẽs ſpecies coꝛticis.¶ Vnde admiſtrat᷑ in
glut inatiõe vlceꝝ.Sed flos ⁊ roſa eiꝰ admi
niſtrant᷑ ⁊ admiſcent᷑ in oibo medicinis ⁊ vn⸗
guentis deſiccatiuis.Et ſunt ex hoĩbo qͥ acci
piunt floꝛes ⁊ roſam ⁊ ſuccũ ipſiꝰ.⁊ cõponũt
ex eis deſiccatiuã medicinã que ↄfert in mul
tis:qꝛ deſiccat ſine moꝛdicatiõe ⁊ ꝓpꝛie:qꝛ in
ipᷣa eſt ſtipticitas pauca.¶ Et qñ cõburũtur
eiꝰ coꝛtices ⁊ ↄficiunt᷑ cũ aceto:admiĩſtrãtur
in oĩbo egritudinibo in qͥbo neceſſaria ẽ deſic⸗
catio.ſicut in verrucis ⁊ ppꝛie in rotundis et
in verrucis ſimilibo capitibo clauoꝝ:⁊ inver⸗
rucis infixis in cute.eradicat enĩ eas qñ ſuꝑ

cas fit linitio.¶ Et qñ euellit᷑ coꝛtex ei ꝑe qᷓ
emanant floꝛes ⁊ colligit gũmi eius. Habet

hoc gũmi virtutẽ abſterſiuã ⁊ ſubtiliatiuã. et

ideo adminiſtrat᷑ in oĩbo egritudinibo qᷓ acci⸗
dũt pupille.⁊ faciũt impedimẽtũ viſus.¶ Et
idem aucto. Pauli. Virtꝰ folioꝝ ⁊ coꝛticũ et

fructus ſalicꝭ ⁊ ſucci ereſt ſtiptica.Et eſt fri⸗

gide ⁊ ſicce cõplexionis in pᷣmo gradu.iEt
Kac ncte Gecbar. Ousdo bibunk tolt⸗

eius trita cũ pipere ⁊ vino pauco ↄferũt coli

cis.⁊ qñ ſumit᷑ cũ aqua pbibet impꝛegnatio⸗

nẽ.⁊ fructꝰ eius ↄfert ſputo ſanguinis qn bi⸗

bitur:⁊ coꝛtex eiꝰ tritus cũ oleo roſaꝝ.ſi bu⸗
lierint in coꝛtice granati cõferũt doloꝛi auri
um. ¶ Et eiꝰ decoctio adminiſtrata ſuper pe
des podagricoꝝ ↄfert eis multũ:⁊ mundirfi⸗

6

car furfures capitꝭ.et colligit humiditas ab
ea defluens qñ excoꝛiat᷑ a coꝛtice ſuo qñũ inci

pit appar ere flos eiꝰ.qm̃ reperit᷑ intra coꝛti⸗
cem humiditas ↄgregata q abſtergit oculiũi.
Zauf ert tenebꝛoſitatẽ eiꝰ. Pꝛopꝛietas ſalicꝭ
eiusqᷓ extrahit ſanguiſugas adherẽtes gut⸗

turi:et glutinat vulnera recentia.i Et idem

auctoꝛit ate Aben Meſuay. Folia ſalic bi⸗
bita ꝓh bẽt impꝛegnationẽ:⁊ ↄferunt fluxui

ſanguinis.⁊ lac qð egredit᷑ ex eis acuit viſuʒ

⁊ abꝛadit pilos.i¶ Et idem aucto.Pauli. In
folijs ſalicis ⁊ ſalice:nõ dixit Galienꝰ aliud.
¶ Galienus ſeptimo ſimplicium farmacoꝛuʒ

capitulo ytre.ytre ſiue ſalix vtetur quidẽ ali
quis ⁊ folijs ad ſangu molentoxp vulnerũ cõ

ſolidationẽ:ſed maxime floꝛe eiꝰ fere omnes

vtuntur medici ad confectionẽ ſiccatiui ei/

laſtri. Eſt enĩ vis eoꝝ ſuauis ſiccatiua ha⸗
et autem ⁊ quiddam ſtipticitatis.

¶ Quidã vero ⁊ ſuccum faciẽtes ex eis in⸗

moꝛdax ⁊ ſiccatiuũ habet farmacũ ad multa
vtile.Nihil enĩ magis occurrit viſui qᷓ; far⸗
macum immoꝛdacius ſiccans parũ:ſed ſtipti
cans.ſicut in tractatu de cõpoſitione furma

coꝛum plenius dicet᷑.¶ Coꝛtex etiã huius ar

boꝛis ſimilis eſt tam frondtũ qᷓ; floꝝ virtuti.
pᷣterq; ꝙ eſt ſiccioꝛ ſᷣm cõplexioneʒ ſed hunc
gquidã accẽdũt:⁊vtuntur cinere in omĩbo his
que violenter indigent deſiccari:ſicut ſigi⸗
les ⁊ chiles:id eſt mirmiceas. auferũt pſum
magdefacientes aceto acri.quidã vero temꝑge
floꝛendi incidentes coꝛticem. Liquoꝛẽ ſiqui
gem colligunt:⁊ eo vtuntur in obfuſcantib⸗

pupillis.cũ ſit farmacũ abſterſiuũ ſimul ⁊ ſub

tiliat iuũ.cũq; ſit huiuſmodipoterit eo vti et
ad alia multa.¶ Palladiꝰ libꝛo tertio. In mẽ

ſe Febꝛuario plante ſalicis obꝛuende ſunt:?
omniñũ generũ que applicantur arbuſto.

Dyaſcoꝛides. Salix eſt arboꝛ cuius folia
glutinant vulnera cruenta. Flos etiam eius
ſine moꝛdicatione deſiccatiuus eſt.Cuiꝰ ci⸗
nis cum aceto ſuꝑ callos pedũ inductꝰ eos
tollit. Et ſimiliter verrucas emundat. Ylos
eius cũ aqua bibitus omnem caloꝛem libidi
nis frigeſcere facit. ¶ Auicenna. Salicis fo
lia ſtiptica ſunt ſine moꝛdicatione. Et eſt in
eis exſiccatio ſufficiens. Cinis gutem eius
vehementis eſt exſiccationis. Emplaſtrum
ex eo factum retinet fluxum ſanguimis.
Conſtantinꝰ.Salices frigide ſunt in ſecũ
do gradu.ſicce in pᷣmo.Valent doloꝛi capi⸗
tis de caloꝛe ſi in naribo mittant. Succꝰ eiꝰ
vulnera ſolidat. Coꝛtex eius vſtus ⁊ cũ ace⸗
to temperatꝰverrucas ⁊ poꝛos aufert. Sed

lac coꝛticis a ſalicibo floꝛẽ habentibo eruti vi

ſum clarificat. Defectos confoꝛtat oculos.

rivt concipiat non ꝑmittit.

Capitulum. ccccwj.

Succus frondium ⁊ pomoꝛũ potatꝰ mulie⸗

Bb ijß

. 8

Zmbucns. Pandecta ca. ccdxxix.

T Scciendũ actis eſt ſambucus:ka⸗
meactis ðᷣ ebulus.et ſũt plante oĩb⸗

note.UVñ verſus. Sambucus eſt actis:ſed
ebulus eſt kameactis.¶ Sera.li.ag.capᷣ.Ra⸗
meacti. Rameactidue ſũt ſpecies.qᷓruʒ vna
grece ðᷣ actis.in latino ſambucꝰ. et ſcdᷣa no⸗
minat᷑ in greco kameactꝭ.⁊ eiꝰ eſt intẽtio terꝰ
renꝰ actis:⁊ in latino ðꝛ ebulus.de q̃ lege ca.
clxxv. ſupꝛa de E. ¶ Pliniꝰ. Sambuci due
ſunt ſpecies.eaꝝvna aſſimilat᷑ arboꝛibo habẽ
tib ramos ſiles cannis rotũdis:qrũ coloꝛẽ

ad albedinẽ:⁊ ſũt longa.⁊ ſunt ĩ eis q̃ttuoꝛſo

lia aut qͥnq; poꝛrecta ſuꝑ ramos qſtibet.⁊ ſi⸗
milia ſolijs nucis:minoꝛa m̃ eis.hñtia gra
uẽ odoꝛẽ.⁊ in ſũmitatibo ramoꝝ ſũt floꝛes al
b.ꝛi. grana ſilia granis viridibovel lentiſci.qs
rũ coloꝛ declinat ad purpureit atẽ cũ nigredi
ne.⁊ ſunt velut in racemis.⁊ hñt multaʒ hu⸗
miditatẽ hñtem odoꝛẽ lini.⁊ iſta ðꝛ actis.R⸗
lia vᷣo ſpecies q̃ ðꝛ Rameact eſt minoꝛ pma.
habet ramos magpꝑtinẽtes her be qdrato in
qb ſũt multinodi ⁊ ſolia inuicẽ diſtãtia.⁊ ſin

gulis nodis ſilia ſolijs amigdalis ĩ ſũmuati

bus ſuis:niſi qꝛ hñtvenas:⁊ ſũt longioꝛa cis
hũtia grauẽ odoꝛẽ.⁊ in ſũmitatibaramoꝝ ſũt
ep łella ſilia coꝛonis ſupꝛadicte ſpeciei.⁊ ſe⸗

men? flos ſil.⁊ hʒ ramos longos groſſitu⸗
dinẽ digiti habẽtes.i¶ Iſidoꝛus libꝛo etymo

logiaꝝ. Sambucus ẽ arboꝛ mollis ⁊ parua.

HPyperationes

¶¶ Pliniꝰ lib. xvi. Sambucihũt acinos ni⸗

gros ⁊ paruos humoꝛes lenti.Inficiẽdo ma
xime capillo.qͥ ⁊ ipᷣi in aqua decocti mãdunt

Igem li. xv. Arboꝝ q̃rundã fructꝰ pedicu
lis dependẽt vt piri. Alia vᷣo racemis vt ede
re atq; ſambuci.i¶ Idem in li.xvi. Sambu⸗
cus germiat inter pmas:⁊ nudat᷑ inter nouii
ſimas.⁊ ex his q̃ byeme aqla ex oꝛiẽte conci
piũt:oꝛdine nature floꝛẽt pᷣme ſilueſtriũ ſam/

bucus:cui medullaẽ plurima:⁊ coꝛuꝰcui nul
la. Sambucus ẽ arboꝛ diuidua nec ramoſa

lentiſſima. ⁊ ideo ſcutꝭ faciẽdis aptiſſima.cu
ius nimirũ plaga ſe ptinꝰ ↄtrahit:ſuũq; vul⸗

nus claudat.⁊ ob id ↄtumaciꝰ ferrũ traſmit⸗
tit. Sambuci atq; rubi generꝭ ſunt fungoſi.

Aliter tñ qᷓ; ferule.qͥppe plus ligni atq; ſucciẽ
vtiq; ſambuco ex qᷓ mag canoꝛã buccinãtu

bamq; credit paſtoꝛ.Ibi cefe:vbi galloꝝ can

tũ nõ exaudiat frutex ille. ¶ Igẽ li. xvij. In/
nentũ ẽ ſurculos abſciſos ſerere.qð ſepis cã
factũ eſt ſambuc ⁊ cotoneo rubiiq; depactꝭ.

ad palũ vineaꝝ firmiſſima ẽ ſambucꝰ.taleſq;

ſerit᷑ vt popolus.¶ Aui. Sambucus alba ca
lidioꝛ eſt qᷓ; citrina ⁊ q; purpurea.Et ẽ vniuer

ſaliterĩ tertio calida ⁊ ſicca.Eſt aũt ſubtilia⸗
tiua humiditatũ.ſenibuſq; ↄfert eiꝰ oleũ.De

let aũt pannũ:⁊ facit rubedinẽ eiꝰ odoꝛamen
tũ.¶ O leũ eiꝰ ↄſert ſenibo:⁊ frigidis neruoꝝ

egritudibo.O doꝛ eiꝰ facit ſoda.cũ hoc tñ re⸗

ſoluit ſodã fri.a flegmate odoꝛata.deniq; pu
rũ eiꝰ oleũ fluere facit ſanguinẽ ex narnboca⸗
leſactũ cũ ipᷣm odoꝛat.i¶ Conſtãtinꝰ. Sam⸗
bucica.ſũt in.ij.ſic.in.i.diſſolutiuiac neruox
mollitiui ſũt:ſtomachũ q̃̊; molliũt.vomuũ ꝓ
noxrant. cathaplaſmati mamillaꝝ apoſtema⸗

ta ſanãt. Sambuceolũ q́; ſcabiẽ ac puſtulai
⁊ apoſtemata nariũ ſanat.vulnera clauſa ape

rit: euerſaq; ad ſuã naturã ↄuertit.auriũ dolo
rẽ placat.bibitũq; lũbꝛicos ⁊ aſcarides fleg⸗
maticos excludit:ac melãcolicos humoꝛes

purgat.i( Pli.li.xxuij. Sambucꝰ hʒ alteruz

Fonag ſilueſtre.qð greci chameactẽ.alij

ellonvocãt multo bꝛeuiꝰ:vtriuſq; folioꝝvł

ſeminis vel radic decoctũ ĩ vino veteri ⁊ ad
cyathos binos potũ ſtomacho ĩutile ẽ aluo
detrahẽs aquã.¶ Refrigeroat etiã inflãmatio
nẽ maxie recentꝭ ambuſti.Et canis moꝛſum
cũ polenta molliſſimis folioꝝ illic᷑. Succus

cerebꝛi collectiões lenit infuſus.Acini erꝰ in

firmioꝛes q; relique capillum tingũt.¶ Koti

8

cta ac pota hydropicos exinaniũt. Folia in
vino pota ſerpentum ictibus reſiſtunt. ¶ Po
dagricis cũ ſepo hircino vehemẽter pꝛoſunt
Coauliculi illiti.ijdem in a

*
„

aregacz ieſemin jeſenn eſt ſambac⸗?
2

De Herbis

acetabuli menſura vꝛinam monent. Ad om⸗

efficacioꝛ eſt que minoꝛ.Radix eiꝰ deco⸗

culii a macerantur:vt
ſparſi pulices necentur.i¶ Yolioꝛũ decoctio

ſi locus ſpargatur muſce necant᷑.¶ Boa ap⸗
pellat᷑ moꝛbo pabulaꝝ cũ rubent coꝛpoꝛa.ſam
buci ramo verberat. Coꝛtex interioꝛ tritus
cx vino a

lbo potus aluum ſoluit.

ð

Capitulum. ccccvijf.
Auÿwbacus. Pandecta ca.ccclxxvi.
Jeſemin arabice:⁊ ambach:grece lẽ
coya.latine.ſambacus.i¶ Sera.lib.

planta habens album floꝛem.⁊ quedã ci

trinum. ⁊ eſt minus ca.⁊ ſic.qᷓ; album.⁊ ſimi⸗

liter eſt minꝰ in operatiõe ſua.⁊ citrinꝰ reꝑit
in babylonia.E ſt etiã ſpecies alia ex eo cuiꝰ

flos celeſtis eſt coloꝛis.¶ Et idem auctoꝛita

te Aben meſuay.Eſt calida in pᷣncipio tertij

gradus.i¶ Galienꝰ ſexto ſimpliciũ farmaco,-

rum cap.de ieſemino.ſᷣm tranſſationẽ grecã.

Ambacb herbe quã ieſemin vocant: ſemen
maxie vtile eſt calefactiue ⁊ deſiccatiue:nec
noõ ſubtiliũ partiũ vᷣtutis eſt. Eſt aũt guſtan

tib ſubamaꝝ ? acre et patã. quoniaʒ diureti⸗

cũ eſt ⁊ dyafoꝛeticũ.Erit aũt in calefaeiẽdo ⁊
ſiccando tertij gradus intenſi.Etiã hoc di⸗
cit in ſexto huiꝰ.et ſubdit in ſeptimo lencoyva
id eſt ieſeminũ.tota qͥdeʒ frutex abſterſiue et
ſubtiliũ partiũ virtutis.magis autẽ partici⸗

pant ea floꝛes.⁊ hoꝛũ ſiccioꝛes magꝭ viridibo

¶ Auicenna ponit tres ſpecies.ſcilicet albã:
citrinã et purpuream. E
agreſtis.de quo ſupꝛa ⁊c̃.

erationes

. ¶ Serapion. olia eiꝰ humida nõ ſicca qñ

ponuntur ſuper empetiginem et pannum ex
pellunt eos et reſoluũt omnẽ ſuperfluitatem
¶ Et cõuenit habentibus catarrum:⁊ indu

Cit doloꝛem capitis illis qui ſunt calide com
plexionis.¶Et oleum eius eſt iunatiuum in

veme.et ſi habens calidam complexionem

ogoꝛem nimium de ipſo timendum eſt ne fa⸗

ciat fluxum ſanguinis ex narib eiꝰ.iEt idẽ
auctoꝛitate Aben Heſuay. Kõſfert humidi
tatibus et flegmati ſalſo:et ſenibo frigide cõ⸗

plexionis. Et confert doloꝛibus qui fiunt eex

ſlegmate viſcolo.

Capitulum. ccctviij.
Bb iüz

teſt alius ſambacꝰ

„ N S

☚

8 n 8

Trattatus

Angdix. Poliniꝰ libꝛo. xxv. Sandix?
ſher ba quedam de qua panni tingun

in blaueum coloem.

Dperationes

¶ Idem Plinius libꝛo. xxxv. Sandaraca ſi

toꝛreat᷑ equa parte rubꝛica admixta:ſandicẽ

facit.qᷓ;; animaduerto Virgilium eſtimaſ⸗
ſe id herbam eſſe verſu illo. Sponte ſua ſan⸗
tes veſceret agnos. ¶ Idem in li⸗
andix in olere ſilueſtri a grec po

dix paſcente
bꝛo. xxij.E ndix mob⸗ reg
nitur ſicut Opinio ⁊ Eraſiſtratus tradut

cinerirenibo ac veſice.¶ Hec eſt quã Ariſto⸗
matrẽ: ne olus quidẽ legitimũ vendicaſſe ſed

dix calefacit ⁊ deſiccat foꝛtiter: ac ↄyafoꝛeti⸗
cũeſt: ?⁊ ob hoc merito viſceꝝ pnr gatiuü eſt.

0: nibo bene adhibet᷑.Cerotis vti
Decocta vᷣo aluũ ſiſtit:⁊ ſemine ſingultus
ↄfeſtim ex aceto ſedat. Jllini᷑ ambuſtꝭ vꝛinãä
eücit. Succus decocte pdeſt ſtomacbo. Jo
terie pꝛouocat in femmis.bene quoq; malas
phanes euripedi poete ioculariter obijcit eiꝰ

ſandicem. ¶ Dyaſcoꝛides. Sandix vel ſcan⸗

Hyperationes
¶ Herbatota eſtvalde amara:vires babens A
acras atq; calefactoꝛias:ad omnẽ duriciem
vel rigoꝛem valde idonea. Medet᷑ etiam ca/-
vel difficultati mictus:vel inteſtinoꝝ toꝛmẽę
dropicis. Vrinã ꝓuocat:⁊ toꝛtiõibo eſtvtilis
Succꝰaddito melle linoꝛes detergit. Scoꝛ
pionũ ictus cũ aceto ⁊ ſale cõpe rlarnemos

¶ O mnes tumoꝛes coꝛpoꝛis⁊ 1.
git:cathaplaſmata ⁊ maxime im
poſita. Item appoſita ſolite purg⸗

5

ginatibo miſcetur ⁊ acopis.i¶ Samſucũ eſt
in tertio gradu calidũ ⁊ ſiccum. Doloꝛem ca⸗
pitis ⁊ emigraneam de flegmate ⁊ colera ni⸗
gra curat:ſi ex eiꝰapoʒimate caput lauet aut
naribo applicetur. Diſſoluit opilationẽ ⁊ven
toſitatem groſiam.¶ Eius apoʒima bibituz E

hpyygropiſim ſtranguiriam ventris doloꝛẽ ha

bentibo fit bonũ.¶ Lum melle cathaplalmas F

Capitulum.ccccix.
Amſucus.Dyaſcoꝛides. Samſucꝰ
ſ aſuculis nominat᷑ amaracus.⁊ eſtra
moſa multas habens virgas ſuꝑ ter

ram expanſas cũ folijs paruis atq; rotũdis

nepite ſimilibo ac velut hircis ⁊ acerrimis,

tum nigredinem in palpebꝛis amputat.et cũ

aceto mo:ſum ſcoꝛpionis curat ¶ Peſſaruſs G

tum vero menſtrua puocat. lapidem aufert.
Epilenticis cõuenit ⁊ paraliticis.Auribo in
ſtillatum do loꝛem placat⁊ ſonitum.

Capitulum.cccx.
Alumca. Dyaſcoꝛides. Saliũca eſt
ſgenꝰ herbe que radiculas ⁊ folia bas
hbꝛjz ſubꝛuſa:floꝛeſq; plurimos aterrꝗ

to laboꝛantibo.¶ Eius elixatura medetur by ₰

atq; ſaliunca.q;q; vtraq; nobiliſſimiſit odo⸗
B ris.¶ Saliunca quidẽ folioſa:ſed bꝛeuis eſt
poſſit:radici numeroſe coheret.

De Herbis

re foſſa in modũ ſtipulaꝝ ↄſtringit᷑ Naſcitur
aũt in lapidib ſũmis et noꝛica regoone. Illa
vᷣo optĩa eſt q̃ eſt odoꝛifera recens⁊ ſine ſabu
lone plurimoſq; ramulos ⁊ radices habens.
põt ò eadẽ que ⁊ ſpica q;uis defoꝛmioꝛ ſit.

Pbhperationes

¶ Pliniꝰ li.xxi. Saliunca Odoꝛamentoꝛuʒ

multa nihil attinẽt ad coꝛonamenta vt vris

—— —

2 ꝗnecti nõ

q̃ berba ver

Capitulum. ccccxſ.
Aluina. Pandecta capᷣ.viij. Abhel
ſ garabice.grece bꝛachi.latine ſauina.
BSauina eſt arboꝛ cuiꝰ folia ſũt ſimi

lia folijs tamariſci:ꝛ magis ſpinoſa.habent

a veri? eſt q; fios veluti manui pꝛeſſa.
bꝛeuiterq; ſui genen ceſpes.hanc panonia gi
gAgnit:⁊ noꝛica alpiũq; apꝛica vꝛbiuʒ epoꝛedia
tante ſuauitatꝭ vt metallũ eſſe ceperit.veſtibo
eegqm interponi gratiſſimuʒ eſt. Huiꝰ radix in
vino decocta vomitiões ſiſtit.ſtomachumq;
coꝛroboꝛat.i¶Ex ſinonimis. Saliunca in⸗
teilligũt qͥdã in medicinis ꝓ ancuſa:ſed in an⸗
rea alexandria recipit᷑p ea ſpica celtico.

bonum odoꝛem. ꝛ arboꝛ iſta creſcit magis in

latum q; in longum.Eſt calide⁊ ſicce cõple⸗
xionis in tertio gradn. Serapion libꝛo ag⸗
gregatoꝛis capitulo Abhel:id eſt ſauina.Et
ſunt eius due ſpecies. Vna cuius folia ſunt

ſimilia folijs cipꝛeſſi.⁊ magis ſunt ſpinoſa q;
glia. Habens bonum odoꝛem.et arboꝛ huiꝰ

eſt foꝛtis.⁊ creſcit magis ĩ amplum qᷓ; in lon

gum. Et fructus eiꝰ eſt ſicut ʒaroꝛ. Pꝛo quo

lege capitulum.ccix. Juniperus.Et quidam

vtuntur folijs eius ꝓ fumigio. Sed alterius

ſpeciei folia ſũt ſimilia foljs tamariſci.et ſa
poꝛ eius eſt ſicut ſapoꝛ cipꝛeſſi.hec latine vo-
catur ſauina.cuiꝰ ſubſtantia eſt ſubtilis.⁊ in
odoꝛe eius eſt aromaticitas.⁊ calefacit ⁊ des

ſiccat in tertio gradu. Auicenna libꝛo ſecun⸗
do cap. Abhel. Abhel eſt fructꝰ arboꝛis ſimi

lis Junipero ſactꝰ ſicut ʒaroꝛ.ſed tamẽvebe
menter eſt niger boni odoꝛis ⁊ acutiſapoꝛis.
⁊ iſta arboꝛ eſt pma ſpecies ſauine:⁊ poſita ꝑ
Serapionem.Balienus ſexto ſimpliciũ far
macoꝛũ de ſauina. Bꝛachi ſiue ſauina deſic⸗
cant ibo foꝛtiter eſt ̃m tres ſapoꝛes:q̃s in gu⸗
ſtando monſtrat.equaliter cipꝛeſſo:niſi inqᷣn
tum acrioꝛ eſt eo.⁊vtvtiq; dicat qs magaro
matica.huius ergo ⁊ ipſius qualitatis parti
ceps eſt videlicet acris.ſtiptica cõplexione
calida. Adhuc autem in amaritudine ⁊ ſtipti
citate debilius eſt qᷓ; cipꝛeſſus.quantũ enim

ſuperat cipꝛeſſuʒ acredine:tanto diminuit᷑ in

ſtipticitate.qð patet ꝙ calidius eſt cipꝛeſſo. ?-
ideo magis dyafoꝛeticũ:igitur ſolidare qui⸗
dem.nam ꝓpter ſtipicitatis robur ⁊ calidita⸗
tis.intantuʒ enim ambobo his participat:vt
iam tenſiuum ⁊ inflatiuũ exiſtat.putrefactio
nibus vero cõfert ſicut cipꝛeſſus.ponat᷑ autẽ
hoc farmacum in tertia ſubſtantia ſᷣm calefa
cere et ſiccare ens inter ea.que maxime ſunt
ſubtilium partium.

Pypprrationes
¶ Sal Cõtratenaſmonem de frigida cauſa.
Fiat decoctio eiꝰ in aceto ⁊ vino:⁊ fumũ pa
tiens recipiat. Herba ipſa naribo cathaplaſ⸗
mata valet cõtra frigidũ reuma. Ponit᷑ etiaʒ
in vnguentis bene trita cõtra ſcabiem ſanio
ſam. Uinum decoctionis eius valet contra
doloꝛem ſtomacbi⁊ inteſtinoꝝ:⁊ cõtra ſtran
guiriã et diſſurriaʒ:ſed cathaplaſmata valet
ↄtra doloꝛẽ yliacũ.Eſt etiã dyafoꝛeticũ ⁊ diu
reticũ fomentũ ex aqua decoctiõis eiꝰ velvi
no. Eſt aſt ſauina ex ſpẽba iuniperi vt aphet
in ca. Juniperꝰ. Sera.auc.Gal. Virt? ei eſt
que diſſoluit ⁊ abſtergit duredine Desfurn
v

Trattatus

trinum ꝛ rubeum ſunt fri. in. ij..: ſie. in. .

ppnvutridoꝛum maloꝝ coꝛrodentium antiquo-⸗
mum. — mundtificat vleerameſan
colica ſoꝛdida qñ poniturcũ melle:et aufer . E .
Serapion aucto. Aben meſuay. Confert

heriſipilã.⁊ ꝓpter cauſam ſue ſubtilitatis pꝛo

gocat mẽſtrua plus oĩa alia medicia.⁊ facit
mingere ſanguinẽ.⁊ interficit fetũ viuentẽ.et
cexpellit moꝛtuũ:⁊ ingredit᷑ in vnguẽtis odo⸗
ritkeris:⁊ ponit p amonio vel cinamomo du⸗
plũ ponder ei
rigdis. Folia ambarũ ſpecierũ phibent dila⸗
tationẽ vlcerũ coꝛrodentiũ:et ſedant apoſte
mata coꝛroſiua.Et quãdo fit emplaſtrũ cum
eis aufert liuoꝛem cutis et ſoꝛdiciẽ eius que

Et ideʒ auctoꝛitate Oyaſco

accidit ꝓpter ſuꝑfluitates coꝛpoꝛũ:et aufert

clſcaram ignis.⁊ quãdo bibit᷑ facit exire ſan⸗
guinem cũ vꝛina: ⁊ expellit fetum.⁊ quãdo ex
ea fit naſcale facit hoc.Et ingredit᷑ in confe⸗

ctionibus vnguentoꝛum calidoꝛum.

Capitulum. ccccxij.
Andalum. Sandal arabice.Greceꝛ

ſ ingtine ſandalũ. Sera.li.agg. ca. ſan⸗
dal.i.ſandalum defertur ex ſyria.et ẽ

glbum ꝛ⁊ ruffum ⁊ citrinuzʒ. Et fri.in.iij.ſic.in

ſecũdo.⁊ meliꝰ ex ſandalo eſt citrinũ pingue
poſt citrinũ rubeũ:⁊ eſt magꝭ ſiccũ citrino.ꝛ
poſt ipᷣm albũ.Et idem auctoꝛitate Albuge
rig. Album elſt fri ⁊ ſic. in. ij. gradu. Ded ci⸗

Poperationes

doloꝛi ſtomachiꝛ epatis ex colera Er rubeũ
eſt frigidius albo ⁊ citrino.⁊ eſt magꝭ iuuati⸗
uum. HNam ipᷣm phibet fluxũ bumoꝛũ ad me
bꝛa. ⁊ eſt ſicut faufel in frigiditate ⁊ ſiccitate.
⁊ foꝛtificat gingiuas ⁊ ſtomachum.

¶Et idem aucto. Aben meſuay. Cõfert car⸗
diace cum fe.q linitur cũ eis ſuꝑx co.
m. Conueni £
unt calefactis.⁊ ↄferũt debilitati ſtomacbi

¶ Et idem aucto. Iſaac benara

cardiace que accidit a colera qñ terunt᷑.⁊ mi⸗

ſcentur cũ aqua roſaꝝ: ? applicant exterus.
q conficiunt᷑ cũ aqua roſaꝝ ⁊ pauca caonmng
phoꝛa ⁊ liniunt᷑ inde timpoꝛa:confert ſode q

fit a caliditate.i¶ Et quado miſcetur cũ vna
quantitate ſandali albi media quantitas ſar

co collo: ⁊ cõficitur cum albumine oui ⁊ po⸗

nitur ſuꝑ timpoꝛa:⁊ confert ſodecolerice.Et
ꝓhibet deſcẽſum catarri ad oculum:⁊ linitur
cũ eo in balneo.⁊ ꝓhibet ardoꝛem pſilotri.et
ſandalum rubeum eſt frigidius albo.

¶ Et qñ miſcetur cum ſucco ſolatri aut ſemꝑ

uiue:aut poꝛtulace:aut lenticula aque.ↄfert
podagre calide ⁊ apoſtematibo.et phibet hus
moꝛes ab illis membꝛis.et meliꝰ ex ſandalo
eſt citrinũ pingue:⁊ poſt citrinum rubeum.⁊
eſt magis ſiccum citrino:poſtea albſum.
Et idẽ aucto.Albugerig.Albũ ẽ frigidũ ĩ
tij.gradu.terit᷑ ⁊ reſoluit᷑ cũ aqua roſarũ et in
catarris ca.ponit᷑ in fronte ⁊ i ſtomachis ca
lidis:⁊ infrigidat ea.⁊ ↄfert fe.ca.⁊ birſen:et
ſtomachi debilitati.ſʒ citrini ⁊ fubei ſũt fri.ĩ
iij.gra.ſic.iĩ.ij.nõ hũtes ſtipticitatẽ neq; pon⸗
ticitatẽ roſaꝝ.⁊ qũ diſſoluunt᷑ in aquaroſarũ
⁊ ponunt᷑ ſupꝛa ſtomachũ ↄferũt fe.acutis et
debilitati ſto.⁊ ſode que fit a caliditate.
¶ Et idẽ auc. Atabari.Rubeũ eſt frigidiꝰal⸗
bo:et liniuntur cũ eo apoſtemata calida.

Capitulum.ccccxiij.

Atirion. Pãdecta ca.cl. Chaſialkel
gqrabice. Grece oꝛchis vł afrodiſia vł
opitꝛiapiſmon. latine vᷣo teſticulusvul⸗
pis vel ſatirion vel bꝛine⸗ Serapion lib.
aggregatoꝛis capi. Chaſialkel ſiue chaſial⸗

theb:id eſt ſatirion. Sunt eius duo genera.
Vnũ bʒ radicẽ ſeu teſticulos albos.⁊ vocat
Chaſialkel. Pꝛimum genus ſatirionis voca
tur teſticulus canis.⁊ grece kinoſerthis:⁊ eſt
eiplanta que habet folia extenſa ſuꝑ terram
pæope ipᷣam ⁊ oꝛtus eſt ex radice vnius ſtipiꝰ

N

tis. ? folia eiꝰ ſunt ſilia folijs oliue:niſi qꝛ ſũt
ſubtilioꝛa eis ⁊ longioꝛaſuꝑ terrã extenſa.et
longitudo eiꝰ eſt vere in longitudine vniꝰpal

mi.⁊ floꝛem hab; coloꝛis purpurei.radix eiꝰ

eſt ſimilis radici bulbi.niſiqꝛ eſt tendens ad
longitudinem ⁊ ſubtilitatẽ.Et eſt duplex:ſi⸗

cut ſunt due oliue ĩ figura. VUna inferiꝰ⁊ alia

ſuperius.⁊ vna plena ⁊ alia vacua rugoſa.et
comedit᷑ radix eius elixata ſicut bulbo.et iſte
dicit ſatirion quo omẽs cõmuniter vtunt.et
ſubdit. Secundũ vero genꝰ ſatirionis habʒ

duas ſpecies. Ana eſt q̃ vocat᷑ arabice cha⸗
ſialhabel ſiue chaſialthalep.i.teſticulus vul,⸗
pis. ⁊ vocat᷑ ſimiliter catharich.et noĩat᷑ hoc
in greco trifolium.qꝛ plurimũ quod de eo na

ſcitur eſt habens tria folia declinãtia verſus
terrã. ⁊ ſimilant᷑ folijs acetoſe maiorꝭ. aut fo
lij lilij:niſiqꝛ ſunc minoꝛa eis:⁊ iĩ teſticulo ſuo
eſtrubedo declinans rubedini ſanguinis:et

abet ſtipitem ſubtilem longitudine vnius

bꝛachij. ⁊ habet floꝛem ſimilem floꝛibus lilij
albi in figura.⁊ radix eius aſſimilat᷑ cepe bul
bi in figura.⁊ eſt in magnitudine mali exteri⸗

us rubei coloꝛis:interius albi ſicut ouum.et

quod de ipᷣa adminiſtratin eſt radix.

¶ Galienꝰ. vũj.ſim. far. ca.de teſticulo canis
ſm trãſſationẽ arabicã.Radix eiꝰ eſt dulcꝭ.⁊
virt?eius ẽ ca.⁊ hu.niſi qꝛ in humiditate eius
eſt inflatio ſuꝑflua:⁊ incitat libidinẽ.
¶ Ibidẽ ſᷣm tranſſationẽ grecã.Satirion vł
trifoliũ humide eſt ⁊ calide cõplexiõis:q̃ cir
ca⁊ guſtantib n videt᷑ dulce et ventoſam
humiditatẽ po iderer meeres phocat adve
nerea. Hoc aũt ⁊ radix huius herbe efficere
nata eſt:vt quidã ſcribunt etiã epiſtotonũ ſa⸗
nat cũ vino nigro auſtero bibitun.
Et idem ſᷣm trãſſlationẽ arabicã de teſticu
lo canis.Radix eiꝰ eſt duplex ſimilis radici

bulbi. AUna plena.⁊ ſapoꝛ illiꝰ radiò q̃ eſt ple
na: eſt dulcis multe humiditatꝭ et ſuꝑfluitatꝭ
inflatiue.que qñ bibit᷑ incitat libidineʒ. Et a⸗

lia mollioꝛ ſiue vacua q̃ bʒ cõplexioneʒ q̃ de⸗
clinat ad caliditatẽ ⁊ ſiccitatẽ.Et eſt i ea hu⸗

miditas digeſta digeſtione cõpleta.⁊ ideo cõ

tingit ꝙ cũ hoc ꝙ nõ incitat coitũ facitptra
riũ ⁊ abſcindit eũ.⁊ iſte ambe radices come⸗
dunt᷑ aſſate ſicut comedit᷑ radix bulbi.
¶ Oyaſcoꝛides ca.oꝛchis ſᷣm tranſlationem

noſtrã. Oꝛchis:id eſt ſatirion dicit᷑ de radi⸗

ce eius ꝙ ſi vir comedit partẽ maioꝛẽ eiꝰ ge⸗
nerat maſculos.⁊ ſi minoꝛẽ comedit:generat
feminam.⁊ ꝙ mulieres partiũ italie dant tri⸗
tam cũ lacte capꝛatũ ad incitãdum libidinẽ.
et quelibet ipſarum habet operationẽ cõtra⸗
riam alterius quando bibitur.naſcitur in lo
cis petroſis ⁊ arenoſis.
¶ Et idem auctoꝛitate. Archiſalie. alia ẽ ſpe
cies quã nominant quidã ſandachias ꝓpter

ſuum inuamentũ magnũ.⁊ eſt herba habens
folia ſimilia folijs poꝛroꝛum.niſi quia ſunt la
tioꝛa ⁊ eſt humiditas in ea q̃ adheret manui:

habens haſtam longamcirca longitudinem
vnius palmi.⁊ habet floꝛem purpureum ⁊ ra
dicem ſimilem teſticulis.
¶ Balienus.viij.ſim.ſqarma.capᷣ.oꝛchis quã
⁊ ſerapicidamvocant ſᷣm tranſiationẽ grecã.
in ſapoꝛe iſtius ſpeciei ſuppe vltime dicte au
ctoꝛitate Arachiſalie ⁊ ſtipticitas.et virtus
eius eſt ſiccioꝛ virtute radiq que dicta ẽ pꝛi⸗
us.⁊ pꝛopter hoc nõ ita cõfert in coitu ſicut
pꝛedicta:⁊ deſiccaturꝛ eſt adhuc ſiccioꝛ. Air
tus etiam eius eſt que reſoluit apoſtemata in
flata quando ponitur ſuper ea.et mundlſicat
exituras ſoꝛdidas.
¶ Et curat heriſipilam. ⁊ quando eſt ſicca cu
rat apoſtemata fraudnlonta putrida.et quia
in ipſa eſt ſtipticitas.retinet ventrem quãdo
bibitur. ¶ Dyaſcoꝛides. Quando de iſta
ſpecie fit emp laſtrum ipſis teſticulis reſol⸗

uit apoſtemata flegmarica eoꝛum:et mũdifᷣ

Trattatus

cat ylcera ⁊ foꝛmicã: ⁊ aperitemoꝛroidas.Et.

qñ fit emplaſtrũ cũ ea ſedat apoſtemata cali
da.⁊ ſi adminiſtrat᷑ ſicca ꝓhibet dilatationeʒ
vlcerũ:⁊ abſcindit putredinẽ eoꝝ:⁊ curat vl⸗
cera frauduleta q̃ ſunt in oꝛe.¶ Sed ſciendũ
ꝙ ſatirion eſt ca.⁊ humida in pmo.Sʒ ẽ alia
ſpecis ſatirionis q̃ vocat᷑ herba baſilica gre

ce. arabice digiti citrini vel buʒeiden.latie ve
ro palma criſti. cuiꝰ folia ſunt ſimilia pᷣme ſpe
ciei ſatirionis:ſed gratilioꝛa cũ nigris pun⸗

ctis.radix eiꝰ bꝛance manꝰ vlpalme manus

△D „

habet ſimilitudinẽ floꝛis crocei cũ vino vel

ꝗqua tritum croceanum efficitur.

¶ Oꝛibaſius ca.de palma criſti. Uenenis re

ſiſtit. quã qui habuerit: a maleficijs ꝛvenenis
ſecurus erit.i¶ Aui.li.ij.ca.digiti citrini.ei fi

gur a eſt ſicut vola manꝰ cõmixta ex citrini⸗
tate ⁊ albedine.: eſt dura in q̃ eſt paꝝ dulce⸗
dinis.? ex ea eſt citrina cũ parua alteratione
atq; albedine.eſt calida ⁊ ſicca in ſcdᷣo.reſol⸗

uit ſuꝑfluitates groſſas valde.i¶ Et eſt eip⸗
pꝛietas valde mundificandicutim.⁊ confert

membꝛis neruoſis ⁊ impedimẽtis ſuis.⁊ con

fert manie ꝓpꝛie.⁊ loco eius in iuuamẽto ma

nie ponit quantũ eſt medietas eius ex bede⸗

raglen cũ duobo tertijs de ſep.

Capitulum. alltxiiij.

Aturegia latine. Grece Tymbꝛa.a⸗
ſrabice Sabanc. Sera. libꝛo aggre.
ca. ca. Sabanc.aucto. Dyaſco. Sa
hanc ſiue ſahater eſt planta omnibo nota.na⸗
ſcitur in loq ſaxoſis ⁊ aſperis.⁊ ẽ ſimilis thi⸗
mo.ñniſi quia folia eius ſunt maioꝛa ⁊ mollio⸗

ra.⁊ hbabet ſpicam plenam floꝛibus:quoꝛũ co
loꝛ vergit ad citrinitatem ⁊ viriditatẽ.Etvir

tus eius eſtſicut virtus thimi.⁊ adminiſtrat

ſicut thimus:⁊ eſt ca.⁊ ſic.in.iiij.gradu.⁊ po
nitur in cibis. Et quedaʒ ex eis ſumit᷑ in hoꝛ
tis:⁊ eſt debilions operationis q;ᷓ alia.⁊ ipᷣa
eſt magis conueniens in cibis qᷓ; acuitas eiꝰ

eſt magis remiſſa.

Serapion. Airtus timbꝛe eſt calefactiua
multũ ⁊ deſiccatiua ⁊ reſolutiua:⁊ pꝛiouocat
vꝛinã ⁊ menſtrua.⁊ expellit fetũ:⁊ facit excre

gre ſuꝑfluitates apectoꝛe.i¶ Et idem aucto.
Aben meſuayv. Baturegia eſt ca.⁊ ſic. in ter⸗

tio gradu:⁊ mag agreſtis.Et ppꝛietas eius
eſt ꝙ expellit ſuꝑſiuitates q̃ ſũt in ſtomacho.
2 puocat menſtrua ⁊ acuit viſum debilitatũ
ab humiditate.⁊ ideo comeditur in hoc caſu
cũ rafano ⁊ bederaos.⁊ cõfert doloꝛiſciatice
ñ fit emplaſtrũ cum ea cũ frumento trito.⁊
ggreſtis foꝛtioꝛ eſt domeſtic.

¶ Iſidoꝛus libꝛo etymo. Saturegia ẽ berba

calida ⁊ ꝓppꝛie ignita.vnde ⁊ illi nomẽ inditũ
credunt:eo ꝙ venerem pꝛonos faciat.

¶ Palladius libꝛo tertio. In febꝛuario mẽſe
ſaturegia ſeritur ſolo pingui vel ſtercoꝛato ⁊

opico. vel melius mari pꝛoximo ⁊ epulis mu

¶ Dyaſcoꝛides. Satura vel ſaturegia cale⸗

facit ⁊ nimis deſiccat:⁊ manitfeſte extenuat.

ideoq; vꝛinã ⁊ mẽſtrua mouet. ac fetus extra
hit. potui data viſcera purgat. A toꝛace atq;
pulmone humoꝛẽ purgat:⁊ ꝑos ſputa pellit

VUVrinam quidẽ mouet ex vino potata.

¶ Stomachum quoq; nanſeantem cõfirmat

in ouo ſumpta vel potata.⁊ contra ea q̃ icti⸗

bus aculeatis ſentiunt animalia.

¶¶Pla. Saturegia eſt ca.⁊ ſic.⁊ pultes ex fas

rina ⁊ aqua ⁊ eiꝰ puluere mũdificant ſpũalia.
Puluis eiuſdẽ comeſtus ad idem valet.
¶Macer. Timbꝛa ſolet grece dici. ſature⸗

gia latie· Illa ſicca nimis. vis ẽ ⁊ f eruida val

de. Pꝛouocat vꝛinã:mouet qͥ; menſtrua ſum⸗
pta. Pellit aboꝛtiuũ mliebꝛia viſcera purgat
Illius puluis cũ cocco melle ſubactus ⁊c.

Capitulum. tlcxv.

—

N

Arrponagria. Pandecta ca. cviij. Bo⸗

ſ rich vel oʒatis grece.arabice agiſdo

lat ine ſaponaria vel herba fullonũ.?
eſt ſaponaria de qua parũculos faciũt:quos
berbaticos vocant. ſiccant eos:⁊ p ſapone
vtũt.Hieremias.Si lauerꝭ te nitro⁊ multi/
plicauerꝭ tibi herbã boꝛich:maculata es ini
quitate tua.Pli.ca.de boꝛich. Boꝛich ẽ her

ba ſatꝭ nota q ſatisↄgruit ad abſtergẽdũ pin

nos. 7 e multũ fullones vtuntur.
perationes
¶ Plinius.Ex folijs eius factum cathaplaſ
ma vulnera magna glutinat:⁊ cruoꝛẽ illoꝛũ
ſiſtit: ⁊ repꝛimit tumoꝛes.que trita cum melle
purgat vulnera ſoꝛdida:⁊ mũdat maculas.
I¶ Et mixta cum albumine oui ſubuenit igni
ſacro.
Capitulum. ccxuj.
Abphatum. Auicẽna. Saphatũ ẽ ar⸗
ſ boꝛ arabica ⁊ armena.Et eſt vnũ de
lacticinijs. Calida eſt ĩ tertio gradu.
2 erꝰ ſiccitas in quarto.⁊ in ipᷣa eſt ſtipticitas
temperata. Sentix dictaẽ a ſitu:eo ꝙ ẽ ter⸗
ra inculta in qua ſentites ſpineq; naſcuntur.
Maioꝛes autẽ noſtri omnẽ arboꝛem ſpino⸗
ſa m dicebãt vepꝛem:eo ꝙ pꝛendeat.Hiero.

X

——

nym ſup Eſaiã. Setha eſt gen arboꝛis na

ſcentis ĩ heremo.ſpine albe ſilitudinẽ habẽs

„

Cuius lignũ imputribile ⁊ leuiſſimũ omniũ

lignoꝛũ tam ĩ foꝛtitudine q in nitoꝛe.ſolidita

temꝛ pulchꝛitudinẽ ſuperat. Vnde oĩa ligna
arche ⁊ tabernaculi facta ſunt inſtrumento.
Haymo ibidẽ.Ex hac arboꝛe terra in q̃ na⸗
ſcit᷑ dicta eſt ſethim.vñ dicuntligna ſethim.
Ex libꝛo de naturꝭ reꝝ. Sethimẽ arboꝛ oꝛiẽ

tis nobiliſſima albe ſilis ſpine.ſed multo ma

ioꝛ ⁊ altioꝛ creſcit. Lignũ eiꝰ albũ leue nõ fa

—

cile cedens igni nec vnqᷓ; humoꝛe aliq̃ vel an

tiquitate coꝛruptibile.quod adhuc ptʒz in ar⸗
cha noe:que eſt ſuꝑ montes armemie.

Pyperationes

¶ Auicẽna. Saphatũ ſtipticitatẽ habz tem

peratam:et cõfert empetigini linito.¶ Suꝑ
alcola quoq; melle linitur ⁊ remouet᷑.ventrẽ

ſoluit.⁊ debilitatviſcera.⁊ eſt q̃dã ſpecies eiꝰ
interficiens ſedenteʒ in eiꝰ vmbꝛa.i¶ Caueat
ergo ab ea.Naʒ ⁊ lactis eius tres ſpecies.⁊
interficit in duabo epar ⁊ pulmonẽ frãgendo

Notandum ꝙ in iſto capitulo habes tres
plantas de quibo audiuiſti:ſcilicet ſaphatum

ſentix ⁊ ſeta:vt apparet in figura.

Capitulum.icccxvij.

„ dD

—

—

ſ Burrariont ſiue ſtibeoſ
Pperationes
¶ Dyaſ.ca.ſtibes.herbaẽ cuiꝰ ſemẽ ſtiptice
eſt ᷣtuꝭ⁊ ſiccatiue ſatꝭ.⁊ idcirco eiꝰ decoctio
diſſinteric inijcit᷑ ⁊ de auriba pus emanãs ſa⸗
nat inſtillata:⁊ i magnis vulneribo ⁊ cruẽtis
glutinatoꝛia ẽ vtiliꝰ id agẽs ſi cũ vino nigro
⁊ auſtero ⁊ ſtiptico coquat᷑ deſiccat enĩ foꝛtit
oĩa qͥ ↄ naturã ſũt hũida.i¶ Folia aũt eiꝰviri

dia trita et cathaplaſmatibo appoſita in ano
emoꝛroidas repmũt.⁊ ex pcuſſiõe ĩ ocułſin⸗
kKyſim factã ſuꝑpoſita iuuãt.i¶ Itẽ fo.eꝰ adhi

bita ſuffuſiões oculis detergũt. Sanguinez
vulneribe ĩpoſitaſiccãt.i¶ Pau. ca.ð ſcabioſa
Scabioſa ca.ẽ ⁊ ſic.i.ij.gO. Valet ð ſcabiẽ et

glopiciã.⁊ ſuccꝰ eiꝰ lũbꝛicos necat. Fumꝰ vi

ni vecoctoia e valet vemoxroidaſc Cõrra
ↄdilomata q atricia dicũt fiat emplin deſuꝑ
ex ipᷣa herba.fumo tñ pꝛiꝰrecepto.i Dicit᷑ ꝙ

Arbanꝰ? ad petõeʒ cuiuſdã ſoron ſue anhe

lantꝭ ſuꝑ ſcabioſevᷣtutes qm̃ ipᷣe ↄtinue vte⸗
bat᷑:miſit ſibi infraſcptos vᷣſus. Urbanꝰ ꝓſe
neſcit pᷣciũ ſcabioſe.Nã purgat pectꝰ qð cõ⸗
ꝛimit erga ſenectꝰ.Aenit pulmoneʒ:purgat
lateꝝ regionẽ.A poſtẽa frãgit:ſi lo cũ bibita
tãgit.Triba vncta forꝭ:antracẽ lib erat borꝭ

7

eNeNS

Ca . itulum. ccccxviij.

.

HPHyperationes
¶ Gal .ij. de cibis ca.de ſcalongijs. Sũt ſca⸗
longie ex genere bulbi. comedit᷑ enĩ ipᷣoꝛũ ra
dix ſine folijs.habet aũt i ſeipᷣa amarã et au⸗
ſterã vᷣtutẽ notabiliter ꝑ quã ſtomachũ reſo⸗
lutũ excitat aliq̃liter.appetitui non ↄtrariat᷑
neq; expuere aliqͥd indigentibo ex pectoꝛe et
pulmone.⁊ quidẽ ſubſtantiaʒ coꝛꝑis groſſio⸗
rem ⁊viſcoſioꝛẽ hñs.amaritudo eiꝰↄtra agit
groſſiciei.ſiccare viſcoſa ⁊ groſſa apta nata.
ſicut in his q̃ de medicinis dicta ſunt. ꝓpter
quod ſi bis decocte fuerint nutritiue ſũt ma⸗
gis. cõtrariantur autẽ iam expuere indigen⸗
tibus tanq; vtiq; depoſito toto amaro.
¶ Comedere autẽ ipas melius tunc cũ ace⸗
to ſimul ⁊ oleo ⁊ garo.Etenĩ delectabilioꝛes
ſunt ⁊ minus inflatiue:⁊ magis nutritiue ſub
tilioꝛes ad digerendum. Abundantes autem
fm eſum ipſoꝛum id⸗ manikfeſte ſenſerũt.
ei ſperma plus habentes pꝛomptioꝛes facti
ad venerea.pꝛeparant autem et hos homi⸗
nes mult ifoꝛmiter. Nonenim ſolũ elixos ꝑ
aquam ſed⁊ vaſa ex ipᷣas valde pᷣparata co⸗

HW ponũir poſt frixurãq; alij offerũt. Multi au
tema

aut neq; omnino pᷣdecoquũt gaudẽtes ipᷣoꝝ

Amaro ⁊ auſtero ſapoꝛe ſaluato ꝓuocat enim
ißos magis ad eſum. ¶ Sed inflat ionẽ ⁊ toꝛ
tionẽ inferũt nõ digeſti.Ex his quidem itaq;
ſiccomedunt᷑nõ bonichimi alimentum fit.
¶Ex his aũt qui ampliꝰ decoquunt᷑ aut bis
vt dictũ eſt:groſſioꝛ quidẽ chimus:melioꝛ au
tem quantũ ad digeſtionẽ ⁊ nutritiuꝰ fit. Ca⸗
lefaciunt autẽ manifeſte:⁊ aliquid aromatis

zans inſinuant ⁊ vꝛinatiue ſunt.

Capitulumm. ccctxix.

- gagrabice ſcamonea. Sera.lib. aggre.
Qa ſcamonea aucto. Dyaſco. Sca⸗
monea eſt plãta hs ramos multos egredi⸗
entes ab vna radice longitudinis qttuoꝛ bꝛa
chioꝝ ſuꝑ quos eſt viſcoſitas adherens ma⸗

nui:7 Poere, habet folia ſimiliter pilo⸗

ſa ⁊ ſilia folijs plãte lebleb.i.volubilis agreſtꝭ
aut folijs cuſſus.i.edere.niſi qꝛ ſunt mollioꝛa

folijs cuſſus.⁊ habẽt tres angulos:⁊ habent

oꝛes albos rotũdos cõcauos ſiles in ſigu⸗
ra ſua cartal:id eſt tube bñs grauẽ odoꝛem.⁊

ðð

ſſantes ſup lar multã decoctionem nõ
ſubſtinent.i¶ Cõtenti ſunt aũt valde modica

CQCLamonea latine. Grece diagridion.

radicẽ habet groſſam ſicut pollex. albaʒ gra
uis odor plenã lacte.Et colligi fᷣm hũc mo
dum. Nam vulnerat᷑ virga ⁊ radix eiꝰ ⁊ fiunt
fouee iuxta vulnus ⁊ humiditas manans a
vulnere in foueis illis:que poſtea colligit᷑ in
cocleis. Quidã vero fodiunt circaradiceʒ ⁊
ſternunt ibi folia:tunc ⁊ vulnerata radicę qðᷣ
de humiditate egreditur ſuper ſubiecta folia
colligunt.poſtea ſicdimittunt donec illa hu⸗
miditas deſicc ata fuerit quã reponũt.⁊ meli
oꝛ ex illa humiditate que ẽ ſcamonea eſt que
eſt clara leuis ſimilis in coꝛpoꝛe ſuo glutino

qjůsſfit ex coꝛijs boum. hbñs gibboſitateʒ et eliit
ſpongioſa: ⁊ eſt illa que defertur ex locis my⸗

ſie: et ex terris aſie eſt huiuſmodi. Et ille qui
vult eligere ſcamoneã ⁊ colligere ipᷣam:opoꝛ

tet ꝙ nò ſitↄtentꝰ vtrũ albeſcat aut nõ albe⸗

ſcat q tangit᷑ cũ lingua.qꝛ idem contigit:qꝛ

ia eſt adulterata cumlacte titimalli. Aerũ⸗
tamen diſcernit᷑ quãdo nõ eſt admixtũ: eo ꝙ&

nõ adurit nec moꝛdicat linguam aduſtione ⁊

moꝛdicatione foꝛti. Hã hoc accidit quando

eſt ſibi mixtum lac titimalli.⁊ deterioꝛ ſpecie
rum ſcamonee eſt illa que defert᷑ ex ſeni et ex
paleſtina.qꝛ iſte ſpecies ambe ſũt male adul⸗
terate cum titimalli lacte ⁊ cum farina oꝛdei.

Et eſt calida ⁊ ſicca in.iij.gradu.

Dperationes

¶ Serapion. Sunt autẽ qui accipiũt ex ra
dice plante ſcamonee ⁊ coquũt eam ⁊ dãt eli⸗
rxaturã in potu ⁊ purgat.⁊ aſſumit᷑ radix plan
te ſcamonee:⁊ coquit᷑ illa cum aceto ⁊ teritur

contritione foꝛti.⁊ cõflatur cũ farina oꝛdei:?-
fit emplaſtrũ iuuatiuũ ſciatice.
¶ Et quãdo lana inuoluitur in ſucco radicis
eius ⁊ ſubijcit᷑ pꝛegnãti:facit aboꝛſum.et qñ
miſcet᷑ cũ melle ⁊ oleo ⁊ liniuntur cũ ea exitu
re ſoluit eas.⁊ quãdo coquitur cum aceto et
linitur ſcabies vlcerata excoꝛiat eã.Et quã⸗
do miſcetur cumoleo roſato ⁊ linitur caput
cum ea:confert ſode antique.
¶ Et idem auctoꝛitate Galieni.Calida eſt et
ſicca in tertio gradu. Et eſt calidioꝛ pipere.?
idem aucto. Pauli. Scamonea abſtergit cu
tim ⁊ melioꝛat coloꝛẽ ⁊ mũdificat baras:⁊ au
fert doloꝛẽ capitis antiquuʒ.qñ adminiſtrat

cum oleo roſaꝝ ⁊ aceto ⁊ inſundit᷑ ſuꝑ caput

⁊ melioꝛ ex ea eſt vergens ad coloꝛem celeſte
uando frangitur.⁊ eſt in fricatione ſua ſicut
coclea fracta.Et illa que colligitur montib
kem eſt huiuſmodi.⁊ mala eſt cuiꝰ coloꝛ ver⸗
git ad nigredinem.⁊ figura eiꝰ eſt rotunda et

alceriꝰ coloꝛis ab illa.i¶ Et modus rectiſica⸗

tionis pꝛime ſpeciei que eſt bona eſt ꝙ acci⸗

piat᷑ citoniũ ⁊ abſcindat᷑ de capite eiꝰ rotula.

⁊ fodiat᷑ mediũ eiꝰ ⁊ itromittat᷑ ibi ſcamonea

Deinde ponat᷑ cooꝑtoꝛiũ qð fuit abſciſſum ⁊
firmet. Demũ inuoluat᷑ſuꝑ ipᷣm paſta:⁊ pona
tur ĩ furno nõ multũ calido.⁊ dimittatdonec
deſiccet᷑.⁊ doſis eiꝰ ita pᷣparata ſit ab vno da

uich vſq; adduos.¶ Etſcias ꝙ ſcamonea ñ

xxx. vſq; ad.xl.annos: niſi illa q̃ eſt pparata

ſicut diximus:nã illa que eſt pꝛeparata quã⸗

do tranſierit longuʒ tempꝰ ſuꝑ ipam:amittit

virtute ſuã. pter hoc opoꝛtet ꝙ pᷣpares eãꝗ
qñ volueris eã adminiſtrare.et qñ ſumit᷑ſca⸗

„ . . . . .

monea plus ab ea quãtitate quã diximꝰ foꝛ⸗

taſſe inducit anxietatẽ ⁊ languoꝛẽꝛ ſudoꝛẽ fri
gidũ ⁊ ſincopim fluxũ donec moꝛit᷑. Et do⸗
ſis eius cõueniens eſt a.vi. granis oꝛdei vſq;
ad.xx.i¶ Et de /ꝓpꝛietate eiꝰ eſt ꝙ expellit cole
ram⁊ humoꝛes viſcoſos:⁊ attrahit ſuꝑflui⸗
tates malas a coꝛꝑe.⁊ multi ex his qͥ ſunt ca
lide cõplexiõis poſtqᷓ; ſuſceperũt eã incurrũt
febꝛes acutas.Et ab ea cauere hoĩb melius

eſt niſi magna neceſſit as incũbat.⁊ tũc acci⸗

piat ſᷣm foꝛmã ⁊ quãtitatẽ quaʒ diximꝰ. ¶ Et

idem aucto. Aben Meſuay. ¶axat foꝛtiter
ventrẽ:⁊ nocet ſtomacho ⁊ epati:⁊ diminuit

appetitũ cibi: ⁊ inducit anxietatẽ ⁊ nauſeam.
Et rectificatio eius eſt ꝙ admiſcet᷑ei aniſum

⁊?2aucus:⁊ ſemẽ apij:⁊ radix piperꝭ.⁊ admi⸗
ſcere cũ oleo amigdalino eſt bonũ.Et ſcamo

nea nõ debet mulcum terere adhereat ſtoma⸗

cho vt noceat ei.⁊ opoꝛtet ꝙ nõ bibat ſimpli

citer.⁊ ſumat᷑cũ magna cautela.Et fit doſis
eius ab vna kyrat vſq; ad tres.¶ Johannes

NMeſue ca.de ſcamonea. Scamoneaẽ ſolu⸗

tiuũ magnũ.Et dixit Democritꝰ ꝙ eſt diſſo
lutiuũ antonomatice:⁊ ꝙ eſt genꝰ ſolutiuoꝝ
eſt generaliꝰ ſuꝑ oĩa ſolutiua.F it aũt ex ſuc⸗
co cuiuſdaʒ ſpeciei volubilis.cuiꝰ folia ſũt in

modũ ſagitte alate. Naſcit᷑ autẽ in antiochia

Armenia.⁊ coꝛaſceniĩ partibo arabie⁊ thur
chie.⁊plurimũ naſcit᷑ in terra nra.⁊ eſt mala.
⁊ credo ꝙdiſpoſitio loci ⁊ modus culture ⁊
ars in faciẽdo au xiliat vt ſit bona vel mala.
¶ Modi aũt oꝑationis eiꝰ ſunt qᷓ̃ttuoꝛ. Pꝛi⸗
mus eſt vt accipiat᷑ radix erꝰ poſtq;; euellit᷑ a
terra.⁊ fiant inciſiones in eo qdð apparet ſuꝑ
terrã ⁊ inuenit᷑.qð egredit᷑ poſt die:⁊ eſtres ſi
cut gũmi.⁊ dimittit᷑ exiccari ⁊ ↄſeruat᷑. Se⸗
cũdus eſt extirpant᷑ poſt illud totaliter radi
ces ⁊ incidunt.⁊ colligit᷑ lac eoꝛum fluens.et
decoquit᷑ cum facilitate:⁊ exiccatur ſoli.⁊ fi⸗
unt inde foꝛine ⁊ ſigillan
cCcColoꝛ eſt ſubalbidus aut varius.Tertius eſt

teruntur adhuc radices poſt illud:⁊ extrabi⸗

ſunt ei familiari
nocumentoꝝ impꝛimũt.Eſt enĩ in ea vento⸗
ſitas moꝛdificatiuaꝛ faciẽs in ſtomacho ſub
uerſionẽ ⁊ nanſeã ⁊ eſtuationem laboꝛioſam.

tur. 2 huiꝰ ſcamonee

tur ſuccus.⁊ fit ſicut diximꝰ de decoctiõe et
alijs ⁊ ſigillant alio ſigillo. nunc aũt fides ſix-
gilloꝛũ perijt. Et hecſcamonea eſt groſſa ni/
gra⁊ ponderoſa.Quartꝰ eſt terunt᷑ floꝛes eiꝰ
ſtipites:⁊ extrahit᷑ ab eis ſuccus ⁊ fit ſimili
ter. ⁊ hec eſt ſcamonea nigra attinens vridi⸗

tati.⁊ eſt grauis odoꝛis.¶ Electio. Melioꝛ

eſt antiochena. ⁊ armena eſt poſt hanc. Oue
vero fit in partibo noſtris:⁊ in coꝛaſceniẽ ma

lapꝛoꝛſus.Et melioꝛ adhuc eſt q̃ eſt pᷣme foꝛ⸗

me. que eſt ſecunde poſt pꝛimã.⁊ alie ſũt ma
le ⁊ deterioꝛ viridis. Adhuc autẽ qui lauda⸗
nerunt ſcamoneaʒ in quinq; ppꝛietatibo lau⸗
dauerũt eam. Pꝛima eſt vt ſit in coloꝛe clara

ſicut gũmi.⁊ ppꝛie ſpecies eiꝰpꝛima.aut ſub⸗

albida:aut varia. Secũda vt ſi tangat᷑ con⸗
fractũ eiꝰ cũ aquavlſaliua fiat ſicut lac. Ter
tiga vt ſit tenera multe facilitatis ad frangen

dum ⁊ puluerizandum.Quarta vt ſit ponde

ris leuis. Quinta vt ſit odoꝛis ꝓpꝛijs boni

nõ grauis. Remota vero ab his ppꝛietatib⸗
nõ eſt bona.i¶ Conſeruat᷑ aũt ꝑ. annol. xx. ſed
quanto autiquioꝛ tanto debilioꝛ. Calide cõ⸗

plexionis eſt in tertio gradu.⁊ eſt ſicca in pꝛi
mo. Et eſt in ea de acuitate minꝰ qᷓ; in planta
ſua.Et credo ꝙ ars in faciẽdo ipᷣam frangit
ex acuitate eiꝰ aliqͥd.⁊ in ea eſt amaritudo.et
ipᷣa quidẽeſt abſterſiua:inciſiua ⁊ reſolutiua
c-ũ attractione multa.cuiꝰ attractio extẽdit
vſq; ad multũ remota. Rectificatio qᷓᷣttuoꝛ

a q̃ in coꝛpoꝛe magnitudineʒ

Scdðmq inſũt ei caliditas ⁊ acuitas habilł
inflãmari.: ꝓpter hoc facit cadereĩ fe.⁊ ſitim
⁊ ꝓpꝛie qñ inuenit᷑ patientis pᷣparatio.Terti
um quoniã fit ꝑ ipam attractio vehemẽs di

latatio oꝛificioꝝ venarũ.quia facit cadere in

immoderatum fluxũ. quoniã eſt in eo ſeroſi⸗

tas operans ad excoꝛiationẽ viſcerũ.quare

generat doloꝛes acutos pungitiuos.et facit
cadere in diſſinteriã ⁊ tenaſmon.Quartũ eſt
ꝓpꝛietas ⁊ operatio ſua quibo fit impꝛeſſio no
cumenti in membꝛaque ſunt minere virtutũ

ſicut coꝛ:epar:ſtomachus:⁊ ſilia eis. Auxi

liandum igitur ex his cum reb quiboꝓpꝛieta

te ⁊ virtute nocumenta tollunt.ſicut vᷣbigra

tia obuiamus ei quod pꝛimo dixi adiuuãdo:

vt reſoluatur vapoꝛ eius turbidus.⁊ inflati⸗
uus faciens ſubuerſionem ⁊ laboꝛẽ.⁊ ad ho

auxiliatur nobis decoctio in pomo.digerit

eni ⁊ maturat ⁊ reſoluit:et excludit vapoꝛes
eius: ⁊ auſert ſeroſitatẽ eiꝰ.⁊ miſceant᷑ in des

coctione illiꝰ que ventoſitatẽ reioluũt.⁊ cat⸗

i
i

ſo
e

ni
,

42

—

2

De Herbis

galanga ⁊ ſemẽ veniculi ⁊ ſemẽ apij.⁊ ſimilia.
¶ Et dico ꝙ decoctioeiꝰ generalioꝛ:⁊ pꝛepara⸗
tio eiꝰ auferens plura ex nocumẽtis q̃ diximꝰ.
Et obuiamus ei qð diximꝰin ſecũdo:miſcẽdo
in decoctione eius aliqͥd vᷣtute refrigeratiuũ.⁊
ber ao vt frangat᷑ acumen ⁊ inflãmatio eius
t ad h̊ auxiliat᷑ nobis decoctio eius cũ bis
quęe extinguunt ⁊ leniunt:ſicut eſt muſcillago
pſillij.? aqua eiꝰ⁊ carnes pꝛunoꝝ.⁊ ſuccus ro⸗
ſarum. ⁊ aqua violaꝝ.⁊ viole recentes.⁊ inuo⸗

lute ipſam ante coctionem eius in oleo roſaꝝ.

aut violato auferũt hoc nocumentũ ab ea.
¶ Et ſuccus citonioꝝ muſoꝝ ⁊ ſumach⁊ ſpo⸗
diũ ſaciũt ſimiliter. Et obuiamꝰeiqð diximus
in tertio.miſcendo ei in decoctione q̃ adiuuãt

virtutes mẽbꝛoꝝ ⁊ anxiliant᷑ in aggregatione

⁊ coꝛroboꝛatione partiũ laxarũ.⁊ ad h̊ auxiliã⸗
tur nobis maxime res ſtipticitatẽ habentes.et
om̃ia que auferunt ſuperfluitatem acuminis

eius ⁊ remouent ſubtilitatẽ ⁊ virtutem penetra

tionis ipſius.ſicut eſt maſtix.citonia.⁊ ſuccus
eoꝝ.ſunt em̃ rectificatiuũ bonum. Mirabo⸗
lani quoq; citrini ſunt mirabiles in hac ope⸗
ratio ne.et aloe ſimiliter.

Et obmiamus ei qð diximus in quarto: mi/

ſcendo res q̃ aggregant duas intentiões.Pꝛi/
ma eſt acquirere ei facilẽegreſſum.⁊ hcũ rebꝰ
expellẽtibocito audaciã eius.⁊ facientibo eam

Pdeſcendere.Et ad h̊ auxiliat᷑ nobis admiſtra⸗

tio eius cũ rebus lubꝛificantib.ſiẽ eſt muſcil⸗
lagopſillij ⁊ carnes pꝛunoꝝ Et ſciuiſti com
pꝛeſſiua citonia.⁊ maxime ſumpta poſt medi⸗

cinam. ?= pꝛopꝛie poſtq; incepit educere feſtina

re faciunt eius egreſſionem.

Et ſciuiſti ꝙ aq̃ calida poſt medicinã tranſ-

mutat audaciã ipᷣiꝰ:⁊ debilitat vᷣtutẽ ipſiꝰ.

¶ Et dixit Ruſus eis qͥ ſumpſerat ſcamoneam

de melioꝛibo rebus.eſt ad expellendũ audaciã

eius. vt poſt quatnoꝛ vel quinq; boꝛas poſtq;

ſumpſerunt eum pſilliũ ↄquaſſatum cũ aqua

tepida autoleo roſarũ.ſumant⁊ poſt hoꝛas dun
as eius infuſionem mirabolani tribue:ſic em̃

nõ timentur nocumenta eius.Secũda eſt re
pmere eius virtutẽ acutã ⁊ ſeroſitatẽ.⁊ hoc fa⸗
cimus cũ auxilio rerũ humidaꝝ ⁊ vnctuoſaꝝ
ſic eſt tragantũ:⁊ oleũ roſaꝝ:⁊ amigdalaꝝ.Et
obuiamus ei qð diximus in qͥnto.ꝙeſt iheſau

rus totius operatio nis:⁊ illud eſt acquirere ei

bonitatẽ cũ medicinis membꝛa ⁊ virtutes cõ⸗
foꝛtantibo.⁊ ad hocauxiliant᷑ nobis medicine
coꝛdiales frigide:⁊ medicine ſtomatice.Et au
xiliaut᷑ nobis ars ⁊ modus pꝛeparatio nis: ſic
iam diximus.

Nogus redificationis eiꝰeſt ſm ꝙ narra⸗

uit Ruſus decoquere ſcamoneam in citonio

poſt inuolutionẽ eius:⁊ redolutõeʒ fere ꝑ diem
m oleo roſarũ aut violarũ aut amigdalarum.
⁊ poſt illud terat᷑ faciliter:⁊ voluat᷑ ⁊ reuoluat᷑
in ſcutella vitrea vſq; dum ſiccetur cũ infuſiõe

mirabolanoꝝ citrinoꝝ facta in ſucco citonio/

rũ.tũc fiunt ex eo trociſci qᷓntitate quarte.ʒ.i.
⁊ ſit doſis trociſcus vnus.ſolutione em̃ educit
abſq; moleſtia. Modus aũt alius ſᷣm eundeʒ
ſatis bonus.Decoquitur ſcamonea cũ pꝛioꝛi

doctrina adiungẽdo eimirabolanos citrinos

ad quantitatem tertie partis ipſius.deinde ac
cipe ſemen aniſi feniculi.dauci.ana.ʒ.ij.deco⸗

que cum ſucco citonioꝛum cum facilitate ⁊ co⸗

la et vtere deſiccatione ⁊ inuolucione: ſicut hic

pꝛoximo diximus. Inquit Rufus. Sit tua
Zacheree minuere.et mutare fᷣm ꝙ exigit diſpo⸗

(Inquit Halienꝰ. Miſcui ſcamoneã ci ſextu
plo ipſius manne.⁊ triplo eius ſucci roſarum

poſt bonitatẽ coctionis eius in pomo.⁊ inueni
ex modis pꝛeparationis eius hũc modũ ſatis
laudabilẽ.emendanteʒ plura ex nocumentis
que timentun per ipſam. et aliquando miſcui

medicinas coꝛdiales.aliquando alia ſicut res

exigebat. Inquit Hamech. Accipe duplũ eiꝰ

floꝛum violarũ:⁊ medium ponderis ipſius li⸗

quiricie:⁊ inuolue in oleo roſaruʒ:⁊ fac troci⸗
ſcos · 3.i.et ſit doſis eoꝝ vuus. .
¶ Inquit Humaqy. Diſſoluarurcum oleo vio⸗

larum aut amigdalino:⁊ pauco ma ſticis.⁊ per

diem. 2 diẽ agitet in ſole cũ admiĩſtratione olim
paulatim poſt ̊ agitet᷑ ꝑ diem ⁊ diem cũ aqua

roſarũ in qua fueri diſſolutũ bdelliũ ⁊ exſicce
tur.⁊ decoquat᷑ in citonio. Poſt h̊ cũ tertia par
temirabola noꝝ citrinoꝝ fiant trocſſci. Et fit
doſis.ʒ.ſ. Inquit Paulus. Zinʒziber et piper
longum:⁊ aniſum:admixta decoctione ipſius
⁊ pꝛopꝛie in pomoacetoſo aut pontico remo⸗

uet nocumenta ipſius.
¶ Mogdus rectiſicationis ipſius ex inuentio⸗
ne noſtra. Decoquant᷑ fruſta eiꝰ inter amigda/

las tritas multas poſt pꝛeparationẽ eoꝝ inter
folia ſepeliẽdoea in cinere calido.⁊ poſt diẽ ab⸗
iectis amigdalis diſſoluant᷑ in equa citonioꝛũ
acetoſoꝛũ inqua bulierit ſpica ⁊ aniſum. et ex
ſpeciebꝛ⁊ ſeminib redolentib ⁊ deſiccet᷑. De⸗
inde cum pauco maſticis ⁊ bdellij decoquatur

in pomo citonio inuoluto in maſſa. Deinde fi⸗
ant trociſci vncia vna.Et ſit doſis vnũ.operat
em̃ ſine nocumento.

¶ Modus alius pꝛeparationis p̃dicte.miſcea
tur quantum ipſa eſt de ſumach.⁊ quãta parte
eius deſpodio:⁊ fiant inde trociſciſicut poꝛes
Bunn enim vltimi.diſſoluatur ſcamonea cũ
octuplo eiuſmiue.⁊ cum pauco ſpice * in⸗
c

X.

Tratctatus

HNolutionẽ eius in oleo roſaꝝ aut amigdalion.

Etdecoquat᷑ cum ſacilitate:emendat᷑ em̃ a ſua
malicia.Et ſciuiſtiꝙ aloe frangit malicias eiꝰ
⁊ mirabolani magniſicant eã.Et decoctio eius
in ſucco poꝛtulace:aut aqua ſeminis ipiſius:et
medicine coꝛdiales:aut ſtomatice calide aut fri
gide fᷣmꝙ res exigit frangunt maliciã etꝰ. Et
opoꝛtet ꝙfiat decoctio eiꝰ cũ facilitate. Impe⸗

tuoſitas em̃ in decoctione addit in maliciã eiꝰ

Et iſta ſicut ſciuiſti de trituratione modicum
ſuſtinet.qua ꝓpter in trituratione ipſius nõ ni⸗
mium inſiſtat. Ex rebus autem facientibo faci

lem ⁊ velocem egreſſum eius a coꝛpoꝛe ſunt ci⸗
tonia qñ in ↄfectionibo ⁊ electuarijs ſimul miꝰ
ſcentur:⁊ ſimiliter mirabolani. Ipſi em̃ ſũt de
cito eam deponẽtibo.Et ſimiliter ſi ſupꝛa eam

poſt ſpacium bibatur.Et ſciuiſti ꝙ aqua cali⸗
da expellit maliciam eius.⁊ aliqua alia ſimili⸗
ter ſicut diximꝰ in canone.i Solutiõe educit
coleram cũ facilitate:⁊ attrahit eam aſanguĩe
⁊ venis vehementer.⁊ eius operatio eſt ſiẽ ope

ratio furioſi. Et ipᷣa eſt inimicacoꝛdſ:ſtoma⸗
cho:⁊ epati:⁊ inteſtinis.Et eſt ex facientibus
nauſeã.⁊ ↄturbationẽ in viſceribo.⁊ ex ſubuer⸗

tentibo ea.⁊ facit ſitim.⁊ debilitat appetitũ cibi
Et ex ea⁊ myrra ⁊ oleo ⁊ ſucco agreſte pauco
opio fiunt trociſci:⁊ cũ vino pontico.⁊ ꝓpꝛie au
rei vnius.⁊ fit linimentũ ex vno eoꝝ ſup fron⸗

tem ⁊ tempoꝛa compꝛimendo.⁊ ꝓpꝛie cũ vitel⸗

lis oni ⁊ aceto ſoꝛti.¶ Sanat ſodam antiquã
⁊ frigidam.⁊ ꝓpꝛie emigraneam difficilem.et ſi

ponatur ſupꝛa dentem remouet᷑ doloꝛ eius et

coꝛroſio.Et ſi ſuꝑ ſcrofulas ponat᷑:⁊ ꝓpꝛie cũ
ſucco apij dauci deleteas.Et ſi fit linimentum
exvno eoꝝ cũ ſucco ſiſimbꝛij ⁊ aceto.ſed loco

apij ponitur caſtoꝛeum: ⁊ linitur in poſterioꝛi
parte capitis. ⁊ eſt magnum iunamentum ad

ſuber ꝛlitargiaʒ. Et qñ ſcamonea ſupponit᷑ cũ

lana educit menſtrua:⁊ facit aboꝛſum.et ipſa
quidem curat moꝛſus ſcoꝛpionis:ꝓpꝛie deſuper
linitacum ſucco mente aut cũ vino. Uitẽt autẽ
eius acceptio nem quicalide ⁊ ſicce nature ſũt
eſt autem paratus cadere m ſebꝛes. Hij autem
qui ſumũt ipſam timeant eſtus ⁊ frigus:⁊ ab⸗
boꝛra nt fructus.⁊ pꝛopꝛie frigidos.et aquam

veri rrigoꝛis ⁊ ſomnũ ꝓlixum ſupeream et ex⸗

citantia ſuperbiam animi. Conſeruatur autem
ſcamonea per annos duodecim. Doſis eiꝰ eſt
a granis qͥnq; vſq; ad duodecdcꝛim.

Capitulum. alcxx.

Arifraga. Pandecta. Sarifraga eſt
s berba ſimilis pinpinelle.nõ differens
niſi in piloſitate. quia pinpinella eſt

piloſa. ſed ſaxifraga non habet pilos. Unde

darns. Pinpinella pilos:ſaxifraga nõ babet

8.
OPDperationes
¶ Paulus capᷣ.ſaxifraga. Saxiſraga calida
eſt ⁊ ſicca in tertio gradu. “”YVLẽ
¶ Et valet contra ſtranguiriam: et vitinm la⸗
pidis:⁊ doloꝛem yliaeaaum.

Capitulum. ccccxxj

Tatfiſagria.vſið. Staſiſagria eſt her
baq; habet folia quaſi vitis:et caules
rectos emittit.ſemen habens in ſolli⸗
culis:viride ac trigonium in modum ciceris
aſperum fuſcum:intus album? amarum.na⸗

ſcitur in locis humidis.

Hyoperationes.
¶ Oyaſcoꝛides. Stafiſagria quam latini pe⸗
diculariam vocant.naſcitur in locis vmbꝛo⸗

ſis babens folia viti agreſti ſimilia. diuiſa et

De Herbis

ſciſſa tãq; malua agreſtis.haſtas hñs longas
erectas et nigras. Semen eſtei ſimile yaci et
floꝛes. Qð ſemẽ in viridioꝛibo folliculis eſt ob⸗
tectum.quando terit᷑ eſt nigrũ:interius albuʒ:

guſtu viſcido ⁊ acni ⁊ calido.

¶ Grana eius qͥndecim accepta eũ mulſa vo⸗
mitibo excludunt pingue flegma.veꝝ hij qͥ acce

perint mulſam bibãt ⁊ dea mbulẽt.qm offoca

tiones citiꝰpᷣſtant:⁊ gulamexaſperant.
¶ Trita ⁊ bibita pediculos interficiũt.ſcabiẽ ⁊
pꝛuriginẽtollũt.Cũ aceto elxa ⁊ oꝛe retenta fa
cere poſſunt omia ſupꝛadicta. .
¶ Reuma gingiuis abſtinent Tumoꝛes faucũ
ſpargũt.miſcent᷑ in malaginanba calidis. Se
men tritũ ⁊ oleo mixtũ necare lendines ac pe/
diculos eſt manifeſtũ. Conueniens q; pꝛobat᷑
in apo flegmatiſmo faciendo vel aſpertatibus
effectis quos greci ſtignata vocan: ob recoꝛpo
rationem faciendam.
¶ Auicenna. Stafiſagria eſt vua paſſa mon⸗
tana.cuiꝰgranũ eſtſicut cicer nigrũ.In teruo
gradu eſt calida ⁊ ſicca.⁊ eſt aduſtiua.coꝛroſi⸗
ua.acuta.acris. Interficit pediculos.⁊ ꝓpᷣe cũ
arſenico.⁊ ↄfert alopicie antique linita.Eadẽ
cũ arſenico vel ſola ponitur ſuper ſcabiem ⁊ ex
coꝛiationem.⁊ maſticat᷑ ad excrahendũ ex cere

bꝛo flegma ⁊ hum ditatem.
Ex ea quoq; in aceio cocta collui᷑ os ad den
tiũ doloꝛẽ ⁊ gingiue humiditatem. Pꝛeterea ſa
nat alcola cum melle.⁊ bibunt ex ea qndecim
granacũ mellicrae:facitq; chimũ viſcoſum vo
mere. In eius tñ bibinone timoꝛ eſt: qm̃ ipſa
veſicam vlcerat.
¶ Conſtantinus. Stafiſagria in tertio gra⸗
du eſt calida ⁊ ſicca.habet acumen quocũ ma⸗

ſtice vel olibano maſticata multum a flegma⸗

te caput purgat.Linguãq; ꝓpter flegma aggra
¶ Gargariſata quoq; caput degroſſo ⁊ viſcoſo
flegmate mundat. Cum aceto cocta dentium
doloꝛem ac gingiuarũ putredineʒ curat. Ster⸗
nutatio de iulla ⁊ nigella vtriſq; in aceto coctis
iuuat in opilatione venarum yctericos.mixta
vero cum auri pigmento ⁊ oleo valet ↄtra ica
biem ac pediculos.
¶ Pandecta ca.cccxiij. Haberas arabice vel
numbaſas. Grece pediculicida.latine ſtafiſa⸗
gria vel pedicularia vel granũ capitis.velpaſ⸗
ſula montana.velroſa regis.
¶ Serapion libꝛo aggre.ca. Haberas ſiue ha
bel os.auc.Dyaſ.Eſt planta habẽs folia ſimi
lia ſolijs vitis agreſtis inciſa ſicut ſolia ma lue
agreſtis.⁊ habet ramos lögos.
¶ Galienꝰ ſexto ſim.far.cap. Stafiſa gria m
trãſlationẽ arabicam.Eſt acuta foꝛtiter mul⸗
tum. Et virtus eieſt calida adurens ⁊ attrabit
⁊ abſtergit abſterſione foꝛti. M
¶ Auerrois qͥnto Colliget.ca.de ſtafiſagria.
Eſtcalida ⁊ ſicca in tertio gradu.
¶ Auicenna libꝛo.ij. de Stafiſagria. Eſt cali
da ⁊ ſicca in tertio gradu.
¶ Balienꝰ. Facit deſcenderea capite qñũ maſti
catur:aut fit gargariſma cũ ea ſegma multũ.
Etↄuenit cum egritudinibocũ qͥb eleuat cu⸗
tis. ⁊ ↄuenit ad pꝛuritum. participat ãt aduſti⸗
ue cuiuſdam virtutis.
Dyaſco. Grana qͥndecim accepta cuʒ mulſa
fiegmata pinguia vomitiboexcludit. VUerum
hij qͥ muliam acceperint aſſidue bibãt ⁊ deam/⸗
bulent.qꝛ offocationes citius pᷣſtat:⁊ gulã aſpe
rat. Lrita ⁊ bibita pediculos necat.
¶ Auerrois. Qñ maſticatur trahit flegma et
ſuccus ſuus mundificat caput per nares. Et
electuarium eius valet ad moꝛhum caducum
⁊ moꝛfeam.et menſtrua educit.

Capitulum.ccccxxij

E

„D

Trattatus

4

Anguis dꝛacõis latie. grece ſindrichis
eeggAilos. ara. demalachoem. Ser. li. ag.
ca. demalachoem.auc. Dyaſ. Demala

cchoem vel ſindrichis egilos.i.ſanguis dꝛacõis

q fit ex arboꝛe q̃ eodẽ noĩe nũcupat᷑.⁊ eſt plãta
hñs vᷣgas vni palmi lõgas aut plꝰ:ſiles fuſis ĩ
qbo filat.ſuꝑ q̃s ſũt folia ꝑuaſilia folijs coꝛian
dri.q̊ꝝ coloꝛ vᷣgit ad rubedinẽ.⁊ hñt viſcoſita⸗
tẽ ⁊ odoꝛẽ foꝛtẽ:nõ tñ malũ ſʒ ppꝛiũ odoꝛẽmedi
cinaꝝ.Et in ſũmitatibo ramoꝝ ſũt coꝛone ro⸗

tunde ⁊ floꝛes albi in pᷣncipio natiuitatꝭ eoꝝ.

In fine vᷣo fiũt aurei.naſcit᷑ in terraculta.

Dperationes.

Sera anc. Hal Ointichis. In plitaiſla

eſt res q abſtergit.⁊ eſt ĩ ea hũiditas młta.ꝛ ipᷣa
infrigidat paꝝ.⁊ cũ h eſt ĩ ea ꝑua ſtipticitas.⁊
ꝓpter hãc cãʒ ꝓhibet gñationẽ apᷣatũ.Et qͥda⸗
noĩant plantã q̃ ðꝛ egilops noĩe hꝰ plãte.et eſt
plãta ſilis huic plãte in oibo:niſiqꝛ iſtaplãta eſt
ſuꝑioꝛ ĩ ſtipticitate ab ipᷣa.⁊ ꝓpter hãc cãʒ con⸗
fert ſanguis ⁊ vlceribo inteſtinoꝝ ⁊ fluxui men

ſtruoꝝ ſuꝑfluo.i¶ Idem auc.Cõſtan. Succꝰ

hoplanteeſt ſanguis dꝛaconis dictꝰ.⁊ẽ rubeꝰ
foꝛtis rubedinis.⁊ ſapoꝛ eiꝰ eſt ſtipticꝰ.⁊ vᷣtꝰeiꝰ
eſt q̃ infrigidat ⁊ deſiccat in.iij.ã.vñ ↄglutinat
vulnera q̃ fiũta ꝑcuſſiõe.⁊ ↄfert fluxui ſanguis

⁊ vlceribo inteſtinoꝝ.¶ Etidẽ auc. Dyaſ. Iſta
plãta qñ terit᷑ bñ ⁊ ponit᷑ ſuꝑ vlcera cũ ſanguie
ſuo ↄglutinat ea ⁊ ꝓhibet apᷣationẽ eoꝝ.⁊ſcin⸗
gir fluxũ ſanguĩs mẽſtrui.¶ Et fit eucatiſma
x decoctione eiꝰ: in q̃ ſedẽt mulieres.⁊ a bſcin
dit fluxum humiditatũ antiquaꝝ matricis.
¶ Et bibit᷑ ex decoctõe eiꝰad vlcera inteſtinoꝝ.
⁊ confert inciſionibo carnis:⁊ incarnat ea.
¶ Et qñ fit ſuppoſitoꝛiũ cũ eo ſtringit ventrem:

22foꝛtat ſtomacbũ interiꝰ ſumptꝰꝛ exteriꝰpo
ſitus. Sanguis dꝛaconis fri.⁊ ſic.eſt cõplexi

onis in tertio gdu.Eſt aũt eligendus qͥ interiꝰ

eſt carus ſicut miniũ. Sophiſticat᷑ quandoq;

cũ puluereminij: ⁊ cũ alio ſucco indurato.

Loõtra fluxũ ſanguĩs e nanbo imponat᷑ pul⸗

uis exeoꝛ fricent᷑ nares vtpuluis adhereat ru⸗
pture venaꝝ. Fiat etiaʒ ſinapiſma exeo ⁊ albu⸗
mine oui ⁊ aqua roſaꝝ circa frontẽ ⁊ timpoꝛa.
¶ Contra emoptoicã paſſionẽ vitio ſpũaliũ te⸗

neat᷑ puluis e⁊ gũmi arabiciↄfeciꝰex aq̊ roſa⸗

rũ infufiõis dꝛagãti ⁊ panẽs poſtea trãſglutiat
Si vᷣo fiat vitio nutritiuoꝝ det᷑ cũ ſucco plãta
ginis.¶ Ide. Fit vſus diſſinteriã: ſi fiat vitio
ſuperioꝝ.ſi vitio inferioꝝ initiat᷑ ꝑ criſtere cũ
ſucco plãtagi nis ⁊ aqua oꝛ.i Suppoſitoꝛium
factũ ex eo ⁊ ſucco ſangumarie valet ð matri⸗
cis fluxũ:⁊ ð̊ fluxũ ſanguinis naniũ.

„% d n

* —

ie

)
i

.

1.

= 2- ☛ æ π U M
—

De HVerbis.

Capitulum. cctcxxiij

Arcocolla grece.ara bice anʒaros.la⸗
9 tine vᷣo anʒaruta. Sera.li.aggre.ca.
Arnzaros. auc. Dyaſ. Eſt gũmi arbo⸗
ris ſpinoſe q̃ naſcit᷑ in terra Paras qð ſimila
tur olibano.⁊ ſunt parua fruſta.⁊ coloꝛeius ẽ
ſubeuſus ⁊ amari ſapoꝛis. Et melioꝛ exea eſtq̃
cito frangit᷑ ⁊ deſiccat ſine moꝛdicatione.et in
ſapoꝛe eius eſt amaritudo.⁊ eſt calida ⁊ ſicca in
Pmo gradu. Vnde virtus eius eſt que gluti⸗

nat: ⁊ abſtergit:⁊ maturat:⁊ reſoluit:⁊ incar⸗

„

nat:⁊ aperit apoſtemata q̃ fiunt a ꝑcuſſione.

Balienꝰ.viij.ſim.far.c.de ſarcocolla. Sarco

collaeſt lachꝛyma arboꝛis ex Perſia.mixtam
babens vitutẽ. Et emplaſtica quadã ſubſtan
tia:⁊ modicũ ſtiptica.vnde immoꝛdaciter ſic⸗

cat.⁊ ꝓPlerea vulnera poteſt ↄſolidare.

Operationes
Dyaſcoꝛides. Sarcocolla habet virtutẽ con
glutinatiuã vulneꝝ.⁊ abſcindit humtditates q̃
veniũt ad oculũ ⁊ coꝛrodit carnẽ coꝛruptam q̃
eſt in vlcerib:⁊ habet vᷣtutẽ in obtalmia cũ po⸗
nitur.Et /pꝛietas eiꝰeſt expellere lippitudies
ab oculo plus alijs medicinis.maxime qñ ad/
miniſtrat᷑cũ amilo ⁊ ʒuccaro albo.
¶ Et idem auc.Atabari. Reſtaurat fracturam
⁊ incarnat vlcera.⁊ mũdiſicat vlcera cũ melle.
⁊ qñ miſcet᷑ cũ albumine oui:aut cum lacte⁊ de
ſiccat᷑:⁊ poſtea terat᷑ ⁊ cribꝛatur⁊ in puluere ad
miniſtrat᷑: confert obtalmie.et purgat flegma
viſcoſum.Et doſis eius eſt quãdo miſcetin cũ

alijs medicinis in decoctiõe.a.ʒ.ſ.vſq; ad vnã.
et ipſa non ponatur ſola pꝛopter maliciã eius

magnam. .
¶ Et idem auc. Ha bix. Sarcocolla eſt acuta
multum perfoꝛatiua.comedit carnes vlcerum

habet incura obtalmie pꝛopꝛiet atem mag⸗
nam:et virtutem magnam:et virtutem poten⸗

tem.et aufert lippitudinem oculoꝛum quando

habent obtalmiam.quod quidẽ nõ facit ita ali

qua medicina.⁊ maxime qñ miſcet᷑ cum amilo
et zuccaro albo. .
¶ Et potio eius ad laxandũ ventrem. Habet
pꝛopꝛietatem iuuandi oculum ⁊ ventreʒ.⁊ pꝛo/
pꝛie ad purga ndum flegma groſſum quod eſt
aggregatũ in iuncturis ⁊ in teſtinis ⁊ in ſcia.

⁊ ingeniculis.expellitipſum cum foꝛtitudine:

⁊ cum aliquantulo coloꝛe.⁊ iuuat medicinas
alias ad exeundum excoꝛpoꝛe.Et foꝛtaſſe vul
nerabit oculum ad inteſtina.et excoꝛiabit ea.
⁊ inducit tenaſmo nem ꝓpter ſuam acuitatẽ.
Et ſi ipſa datur in potu alicui ſola: aut cum

aliqua medicina.? fuerit ille etatis cõplete in⸗
ducit eicaluiciũ.et facit cadere capillog om̃es
de capite ſuo.Et ſi fuerit iuuemis fit in ̊ moꝛa.

Et ſi fuerit ſenex:facit illud citius. Et melioꝛ

ex illa eſt que terutur ſaciluer.que eſt albidioꝛ ⁊
in maioꝛibo fruſtis.Et qñ fit cum oleo de nuci
bus:quia oleum nucis frangit acuitatẽ eius.

et pꝛopter hoc non habet ipᷣa facere id qð dixio
mus in coꝛroſione.pꝛopterea quia oleum pꝛo⸗
hibet eam adherere.⁊ caliditas nucis frangit

plurimum acnitatis que eſt in ea.
¶ Sed ſi pꝛeparas eam cũ oleo amigdalaꝝ po
ne de eo duplũ aut triplũ põderis de ipᷣo oleo.

ſivis ipſam ponere in aliqbo pillulis. Sed ſi
volueris ipſam adhibere ſolam ſine aliqua cõ⸗

mixtione alterius medicine:pone plus ponde
reei de o leo.⁊ pone deoleo de kerua quantita⸗
tem qua poſſit diſſolui ſolum.⁊ poſtea miſce cũ
alijs medicinis:⁊ cum oleo de kerua erit ſeni⸗
bus conuenientioꝛ. Juuenibo autem non eſt
cõueniens cũ eo.quia caloꝛ nature iuuentutis
non fert caloꝛem olei dekerua.
¶ Et quantitas doſis eiꝰ ſimplicis poſtq pꝛe⸗
paratur ſicut diximꝰeſt pondus aurei vniꝰ vſ⸗
q; ad põdus.ʒ.iij.⁊ quartã.Et melioꝛes medici

ne q; cõueniũt in admixtione eius ſunt ſerapi⸗

nũ et mirabolani.⁊ turbit.⁊ aloe.: ax monia⸗
cum.⁊ bdelliũ iudaicũ.⁊ ſemen apij.⁊ ameos.

Paulus capitulo de Sarcocolla: calida eſt

⁊ ſicca in tertio gradu.Emplaſtrum facium ex

ſangninis a naribus.
Puluis eius cũ qqua roſaꝝ ↄficiat᷑ ⁊ ſoli ex⸗
ſiccetur.⁊ iteꝝ cum aqua roſaꝝ ponat᷑ in oculo
qꝛ maculam ↄſumit ⁊ oculũ clariſicat.Contra
tenaſmonem fumus eius ꝑ inſerioꝛa receptus
emboto impoſita valet. D
¶ Bulcaſim libꝛo qͥ ðꝛ Seruitoꝛ.tranflato ꝗa
ſinone de Janua. YFoꝛma nutriendi ſarcocol
lã in lacte.Accipe de ſarcocolla bona alba groſ
ſa ⁊ pone in vaſe vitreo amplioꝛis oꝛificij ⁊ mul
ge ſuꝑ eam lac aſine in qᷓntitate pauca ne infũ
datur in eo ⁊ liquefiat ſed remaneat ſic.⁊ pone

ea ⁊ albumine oui ſuper timpoꝛa valet ad fluxũ

ſubito in ſole vt cito deſiccet᷑.⁊ qñ erit ſicca opo:ꝛ
tet vt iteꝝ mulgas ſ̃m q̃ntitatẽ quã dixi.⁊ ſem⸗

per caueas ne cooperias eam lacte ne aceſcat
lac anteq; deſiccet᷑ ⁊ deſtruat᷑.⁊ fac ita quater

vel quinquies.⁊ cũ hoc feceris:ſicca bene ⁊ cõ

ſerua.⁊ ſi nõ habes lac aſine paratum:fac cum
lacte mulieris:quia eſt melius.

¶ Auiceñ. Sarcocolla eſt arboꝛis ſpinoſe gĩq 2

ma in qua eſt amaritudo.et bona eſt illa q̃ ad
citrinitatẽ declinat ſimilis onbano.
¶¶ Et dicũt quidã ꝙ eſt calida in ſ S ſicca
c iij

. —

Tractatus

in pᷣmo. Eſt aũt glutinatiua:⁊ ideo cõſolidat et
carnem creat. Valet etiaʒ ad aurem ſanioſam.

Conktert obtalmie.⁊ ꝓpꝛie lippitudini fluxui

oculi.pꝛopꝛie cum lacte aſine.

Plateariꝰ. Sarcocolla eſt in ſecũdo gradu
calida ⁊ ſicca.Eſt gũma cniuſdã arboꝛis expaerr
tibus tranſmarinis. Huius generis alia eſtin
puluerem redacta q̃ facile ex alterius pulueris

admixtione exiaʒ ſophiſticat᷑. Alia vero groſſa

reperitur diu ſeruat᷑ ex glutinoſitate quã habz

Ineſt ei virtus ↄſtringendi ⁊ ↄſolidandi.Eli

genda eſt illa q̃ alba eſt:aut ſubalbida:aut gũ⸗

moſa. q̃ in ma ioꝛ qᷓntitate reperit᷑. Reducta in
puluerem non vlllel.

Capitulum. ccccxxiiiſj.

DSPatula fetida. Herba eſt ſimilis
yreos.

Pyperationes.

¶ Paulus capitulo deſpatula fetida. Succus

eius eradicat moꝛfeam albam ſi fiat vnguentũ

ex puluere eius ⁊ puluere ſtaphiſagrie.ãmule
⁊ hermodactili.⁊ de atiramẽto cõbuſto in olla
rudi cũ aceto ⁊ axungia poꝛcina vetuſta.⁊ in⸗

ungatun ter in die.⁊ cooperiatur cũ folio cau⸗.⸗

lis etplantaginis.

Capitulum. ccccxxv.

Ebeſten. Pandecta ca. ccccccxxxvff.

8 Sebeſten latine. Brece Machalo⸗
magiata. Arabice faulis ſebeſten. Et
in lingua Perſica vocatur mammilla canis.
Vnde.Sebeſten mammilla canis fert CPer⸗
ſica lingna. Serapion libꝛo aggregatoꝛis ca

pitulo Faulis. Sebeſten. Aboanſemochiata

ſunt nomina iſtius arboꝛis fructiſicãtis fruc⸗
tus dulces.nominant eos gentes ſaulis ſebe
ſten. ¶ Et idẽ auctoꝛitate yſaac. feneram mo⸗
chiata eſt roth in Ara bia et eſt arbuſtũ altum
ſuper terram ſicut haſta.habens coꝛticẽ cuiꝰ
coloꝛ vergit ad viriditatem. ⁊ habet folia mag⸗
na rotunda. ⁊ habet racemos:quoꝝ ſapoꝛ eſi
dulcis.et vu aeius eſt magnitudinis nucicule

que poſtea glauceſcit cũ maturatur.Et habet

interius viſcoſitatem albam.⁊ granum quod
eſt ſicut granum oliue. Hic fructus colligitur
⁊ exſiccatur donec paſſus ſit.⁊ eſt illud quo vti
mur in medicina.⁊ eſt medicamen medium in

complexione ſua in ca.⁊ fri.

Dperationes.

— — — — — —

„

B

De Herbis

ꝙ yſaac anctoꝛ vtõ. Sebeſten laxat ventrem
febꝛicitantiũ. ↄfert tuſſi q̃ eſt a calid itate⁊ ſic⸗
citate.⁊ lenit pectus.⁊ ſedat catarrũ calidum

ſtipticum ꝓpcer eius humiditatem.

Et ↄfert ardoꝛi vꝛine q̃ fit ꝓpter moꝛdicatõeʒꝭ

colere ĩ veſica ⁊ ĩ renibo.⁊ expellit vᷣmes inteſti

noxꝝ. qꝛ adberent ei ꝓpter dulcedinẽ ſuaui·

SFervmmen lumbꝛicoꝛũ latine. Grece Al⸗
s baſan. Arabice Kanbel. Serapion
li. ag.c. Ranbel.id eſt ſemen lũbꝛicoꝝ

Alſſimilat᷑ em̃ arene.⁊ aſcendit ſuper ipᷣm glau

cedo.⁊ eſt in ſubſtantia eius ſtipticitas foꝛtis.
⁊ expellit aſcarides. r

Hoperationes

ꝗSera. auc. Almanſoꝛj. Kanbel vel hana bel
id eſtſemẽ lũbꝛicoꝝ.eſt calide cõplexiõis:⁊ ex.
pellit aſcarides ⁊ ca dit ſuꝑterrã albã:⁊ nõſemi

nat᷑. Et eſt vna de rebo q̃ cadit de celo.
¶ Et idem auc. Aluiſmen. Kanbel eſt res in
qua eſt glaucedo.ſolidant᷑ cum ea olle qñ fran
gunt᷑ ⁊ dici᷑ reperit᷑ ſuꝑ terram in coꝛaſceni
poſtq; pluit:⁊ colligitur tunc. .—
Et qñ bibit̃tritum expellit lumbꝛicos ⁊ aſca
rides.⁊ laxat venirem. ??ÿ

—

¶ Auiceñ.li.ij.cap.Ranbel. Kanbel ca. eſt in
tertio gradu.Et eſt ſemen arenoſum qð cooꝑit
rubedo q̃ eſt minoꝛ rubedini lapidis ĩ felle bo
uis reperti.⁊ in ipᷣo eſt ſtipticitas vehemens:in
terficit ᷣmes ⁊ aſcarides:⁊ expelliteos.

45

Coapitulum. cccexxſi. Capitulum. crxxvi.

Ene arabice grece ⁊ latine. Serapiõ
s li.ag.ca.ſene. Sene qñ deſiccat᷑ repo⸗
nit᷑. Et ipᷣm habet vaginas oblongas
in qͥbo ſuntſeminaoꝛdinate diſtincta.⁊ ille va⸗
gine habent pediculũ ſubtilẽ.q̃ adherẽt ramu
lis.⁊ qũ aguant᷑ vagine a vento cadunt:⁊ pa⸗
ſtoꝛes colligunteas. .
Dperationes.
Serapion auc. Habix. Virtus eius eſt cali
da ⁊ ſicca:tamen pauce caliditatis ⁊ ſiccitatis
eius eſt ꝓpe caliditatem ipſiꝰ.⁊ habet virtutem
magnã qñ ꝑuenit ad ſtomachũ purgandime⸗
lancoliam ⁊ coleram.Et ſoꝛtificat ſubſtantiã
coꝛdis qñ miſcentur cũ eo medicine quas dixi
iuuare ſicut viola:⁊ potio decoctionis plłꝰ con
fert qᷓ; iᷣm tritum. Et doſis ſicci triti eius eſt
a.3. i, in decoctione. z. v.
Cc iüiij

Tractatus

¶ Et idem anctoꝛitate Raſis. Sene⁊ fumus
terre purgant humo:es aduſtos. et cõſert ſca⸗
biei ?7 DPenrittzzz.
¶Johan. Meſue. Sene eſt folliculus plante
quã vocant Perſe alʒemer.Et mueni exeo do
meſticum ⁊ ſilueſtre.Et melioꝛ pars plante eſt
folliculus:deindeſolia.E t melioꝛ folliculus ẽ
cuius coloꝛ declinat ad viriditatem ⁊ ſubni⸗
gredinem quandã.⁊ in quo eſt de amaritudine
res modica ⁊ ſtipticitate.⁊ qui eſt magis cõple
tus.⁊ in quo ſũt ſemina ampla cõpꝛeſſa.Sub
albidus autẽ nõ eſt bonus ⁊ incõpletꝰ. Simi
liter ⁊ folia ſũt melioꝛa viridia. Subalbida ve
ro ⁊ tenuia ſunt bona.⁊ antiquum ex eo eſt ſine

ſpiritu.⁊ ſtipites eiꝰ ſunt inutiles:eſt calida ĩ

pncipio ſecũdi.ſicea in pᷣmo.⁊ folia ſunt inpꝛi
mo calida.⁊ eſt abſterſiuũ.mundificatiuũ con

uenienter:⁊ reſolutiuũ.Debilis eſt ⁊ tardeſo⸗

lutionis.⁊? debilitat ſtomachum.
¶ Conſoꝛtatur cum rebus acutꝭ ſicut ʒinziber

et ſal gemma. ⁊ medicine coꝛdiales ⁊ ſtomati

ce cũ eo felicitant opus eins.
¶ Et GBalienus. Cum iure galloꝛum aut car⸗

niũ ſoluit ſine moleſtia.⁊ ſi infundatur inaqua

caſei cum ſpica.deinde coquatur parum:eſt me
dtcamen bonum. Solutione educitenim cum

faciliiate melancoliam et coleram aduſtam. et

mundifſicat cerebꝛum coꝛ et epar et ſplenem:et
membꝛaſenſuum:et pulmonem.⁊ cõfert egri⸗

tudiniboeoꝝ. ⁊ aperit opilationes viſcerum.et

conſeruat vtentem ipᷣo in iuuentute.⁊ generat
gaudium. Cauſam aũt triſticie amputat.
¶ Et ponunt᷑ folia eius in lauacris ad caoput:⁊

ꝓpꝛia cũ ca momilla.Cõfoꝛtat cerebꝛum ⁊ ner-

nos.⁊ ſm omnẽ modum admiſtratõis ei addit
in viſum: ⁊ coꝛroboꝛat auditũ.

(¶IEt eſt medicina bona febꝛium melancoliaʒ

et antiqua rum. Doſis eius infuſi potio eſt ab
aureis.iij.vſq; ad.ʒ.i.
¶ Plateariꝰ. Gene eſt herba calida⁊ ſicca que

in tranſmarinis partibonaſcit᷑: maxime circa

babilomam ⁊ in Arabia.vel in confinio babi
lonie ⁊ arabie. Yolia tantũmodo cõpetũt vſui
medicine.per annos decem ſeruat᷑. S
¶ Etvirtutem habet diſſoluendi attrabendi et
purgãdi ſlegma.pncipa liter melancoliã. Sʒ

c(ũ ꝑ ſe dat᷑ pncpaliter in decoctiõe poni debet
in qntitate vniꝰ. ʒ. Cum aũt cũ alijs in qntita

te medie vel tertie partis.

¶ Contra melancolicas paſſiones:epilentiam

quartanam emoꝛroidas.contra vitium ſple⸗
nis ⁊ epatis ⁊ ſincopim epilentiam.

Ad idem quoq; valet ſyrupus ex ſucco feni⸗

culi acſene cum ʒuccaro:⁊ maxime con ra vi⸗
cuunm ſplenis.

Capitulum. ccccxxviij

Enecion.ſi.li.ethimol. Senecion ðꝛ

8 eo ꝙ vere pmo ſeneſcat.vnde ⁊ eam la

ttini ſenecionem vocant. Greci oꝛiga⸗
non. Naſcitur ꝑ macerias. =

Operationes.

Dya. Senecion naſcit᷑ in teciꝭ ⁊ in petrꝭ: hʒ
folia viridia ⁊ denſa.tyrſum ſubꝛufũ.⁊ in et ſũõ

mitate capitella in modũ viticelle.vires habet
ſtringẽtes:eadẽq; faciẽtes q̃ ⁊ plantago.

OCũ aceto cathaplaſmata valet ad neruoꝝ in

ciſiones.cũ vino autẽ dulci teſticuloꝝ inflãma⸗
tionẽ tollit. Yolia em̃ eius frigida ſunt.
¶ Exherbario. Senecia tuſacum axungia:⁊

ſfpoſita vuln era ſanat etiã recẽtia Stomachi

32 pedum lumboꝝ ⁊ toxarum atq; neruoꝛũ

doloꝛem tollit.ad podagram etiam tuſa et im⸗
poſitꝗ eq; pedibopꝛoficit.

¶ Actoꝛ. Senecio dicitur et carduus bene⸗

dictus:ſicut inſynonomis legitur. Aliud eſt
ſenacio videlicet Naſturcium aquaticum. de
quo ſuperius dicium eſt de. H.

¶ Macer. Oꝛigeon greci nos ſenecio vocita⸗
mus.Quod ſimilis canis videatur fſoꝛe capil
lis. Haſcitur in muris:m oꝛtis ⁊ tegulad. Il⸗

lius herbe visfrigida diet eſie. In medicinali

C

.

E

De Herbis

radix nõ ponit᷑ vſu Floꝛes cũ folijs tundẽs in
ſundiuo vini. Per modicum dulcis ⁊ ſic tepe/⸗
facta tumoꝛi.Hec ſimul apoonas ani vel teſti⸗

₰ .

culoꝝ ⁊c̃.

W

Capitulum. ccccxxix

Erpillũ.yſi.Serpillꝰðꝛ eo ꝙradices

9 eeinus lõge ſerpant. Eadeʒ ⁊ matris ani

mola ðʒ eo ꝓmenſtrua moueat. Palla
diꝰli.iij. Menſe marcioſerpillũ plãtis aliquod
ſemie ſerit᷑ſʒ vetuſta melioꝛ.letiꝰ frondebit:ſed
iuxta piſcinã vel lacuni vel putei margines cõ

ſerat᷑. Pli.lib.xx. Serpillũ a ſerpendo putant

Dictũ: qʒ in ſilueſtri euenit:maxime in petris.
Satiuũ nõ ſerpit ſed ad palmi altitudinẽ in⸗
creſcit.pinguis voluntariũ in candidioꝛibus
ſolijs ⁊ ramis efficax eſt aduerſus ſerpẽtes ma
xime ſcolopẽdras terreſtres atʒ marinas. Idẽ
Pli.ca.de ſerpillo. Serpillũ idẽ eſt qð herpil⸗
lũ.Qñq; ſumi᷑ ꝓ poligonia.vt in Alexandro

de doloꝛe capitis ex cauſa calida.Et ðꝛ ſerpillũ

qꝛ ſuꝑ terraʒ ſerpit. Et eſt aliud ſilueſtre:aliud
domeſticũ. Domeſticũ ramos diffundit ſuper
terrã. Silueſtre in longũ creſcit ⁊ altũ.Pan⸗
decta cap.d.lxxxi. Numir arabice vel meſtratir
miſeri. grece ſerpillum vel herpillum. atine ſe⸗
rapullum. Serapion libꝛo aggregatoꝛis ca⸗/

pitulo Numir. aucio. Dyaſ. Eſt de eo dome⸗
ſticum ⁊ ſilueſtre. ſed domeſtica eſt planta incli
nata ſuꝑ faciem terre iacens.⁊ quod de ea tan
git terram infigit in terra radices et habʒ folia
⁊ ramos ſimilia folijs ⁊ ramis oꝛigani.niſi qꝛ
ſunt albioꝛes ⁊ in odoꝛe ſuo eſt aliquantulum
ex odoꝛe maioꝛane.et vtuntur ea mita in cibis
⁊ nominant eam multi arclas ⁊ arclanẽ. Sed
ſilueſtre ex eo nominatur ragis. quod nõ incli
natur ſicut aliud ſuperterram in oꝛtu ſuo.ĩmo
ſtat erectum ⁊ habet ramos ſubtiles lignoſos
adeo ꝙ poſſumus facere ex eis licinia adlumẽ
accendendũ.⁊ ramuli ſunt longi circa palmũ
pleni.fſolijs rute ſimilibus.niſi quia ſunt ſtri⸗
ctioꝛa ⁊ longioꝛa.⁊ durioꝛa ſolijs rute ⁊ floꝛes
acuti ſapoꝛis: ⁊ odoꝛis boni:per ſingulos ra⸗
mos diſtinctos.Cuius coloꝛeſt in ſummita⸗
teeius purpureus. Et habet radices in quib
non eſt iuuamentum. Naſcit᷑ in rupiba ⁊ in lo
cis lapidoſis.⁊ eſt foꝛtius ⁊ calidius domeſtico
⁊ admiſcet᷑ in medicinis.Et eſt alia ſpẽs agre⸗
ſtis vel ſilueſtris.⁊ eſt ſina barion. naſcitur in
locis habita bilibus ⁊ domeſticis.⁊ eſt ſimilis
mente.niſi quia ſunt ei ſolia latioꝛa qᷓ; mente.
melioꝛem odoꝛem habentia.Et idem auctoꝛi.
Bal. Dubſtẽãtia eius eſt ſubtilis que calefacit
⁊ deſiccat in tertio gradu.

Popporationes.

¶ Dyaſcoꝛides ca. de Serpillo. ſiue vt latini
cicererraticum. Herba eſt humilis ⁊ ſuꝑ terrã

repens cũ ſolijs atq; ramis oꝛigano ſimilib.

albidioꝛibotamen.ſamſuci odoꝛẽ fingentibus.
Etei ſpẽs ſũt due. Vna oꝛtualis ſiue vſualis:
q̃ in campis lapidoſis creſcit. Alia agreſtis:q
nõ ꝑ terrã ſerpit:ſʒ recta atq; ſtipitꝭ poſitione
erigit᷑ cũ ra mulis tenuibo atq; hoꝛrẽtibo in lon
gitudine bipalmis:cũ folijs paruis ruũte ſimili
bus:ſʒ anguſtioꝛibo ⁊ lõgioꝛibo.cuiꝰha ſta ſilis
eſt ſarmento. Floꝛem odoꝛẽ ſuauis habens in
om̃ibo virgis conſtitutũ ⁊ in ſummitate purpu

ream ⁊ linguã remoꝛdentẽ: ⁊ guſtu viſcidum.

radix eius inutilis eſt. naſcitur locis ſaxoſis.
Eſt aũt vehementioꝛ et calidioꝛ ea q̃ eſt vſua⸗
lis:q̃ ideo accepit nomen herpillũ:qð greci her
te repere dicunt:qꝛ ambulat. NHam fructus
uiꝰ plurimũ ambulat fructificando.
Auicen. li.ij. ca. meſcatrameſir. Meſcatra⸗
meſir ſiue meſcarraſir eſt:cuiꝰſtipites ſunt ſimi
les aſceheſabꝛam ſicco.Ex q̊ nõaſſumit᷑ in pᷣn⸗
cipio cibi ſa poꝛ plurinꝰ neq; odoꝛ.Deinde ſuc
cedunt amaritudoet acuitas.⁊ eſt diuerſarum
ſpecieꝝ:et vna eſt debilioꝛ:alia eſt calida ⁊ ſic⸗
caꝓueniena ad tertum.

—

Tractatus

¶ Sera. auc.OD yaſ.Serpillũ ꝓuocatmẽſtrua
qn ſumit᷑ in potu ⁊ vꝛinã.⁊ ↄſert toꝛtiõibo vẽtrꝭ
⁊ attritiõibo muſculoꝝ ⁊ ſummitatũ eoꝝ.⁊ apo
nocumenta venenoꝝ qñ bibitur.Et fit empla
ſtrum cum eo ſuper moꝛſum.
¶ Et qñ coquit᷑ cũ aceto ⁊ admiſcet᷑ ei oleũ roſa
rũ ⁊ ꝓijcit᷑ ſuꝑ caput ſedat ſodã.⁊ eſt ↄueniens
ꝓpꝛie litargie ⁊ carabito.Et qñ ſumitur in potu
exeo cũ aceto.ʒ.iiij.ſedat vomitũ ſanguinis.
Et idem auc. Gal.Semen eiꝰeſt ſimiliter ca
lefactiuũ.⁊ ideo qͥdã exhibent illud in potu ha⸗
bentiboſincopim ⁊ toꝛtiones in vino.
¶ Et idẽ auc.Oyaſ.Habʒ virtutẽ calefactiuã
qñ ſemen eiꝰ bibit᷑ cũ vino.⁊ ↄfert diſtillationi
vꝛine:⁊ lapidi:⁊ toꝛtionibo ventris ⁊ ſincopi.et
fit emplaſtrũ cũ eo ad puncturã apum.⁊ qñ ſu
mtur in potu ſedat vomitum. .
¶ Et idem aucto. Aben meſuayv. Aperit opila
tiones viarum.et habet virtutem confoꝛtandi
multum in punctura.

Dyaſ. Virtutẽ hʒ ↄſtrictiuã ſiue redarguen
tem.mẽſtruis imperat.vꝛinã ꝓuocat.bibitum

toꝛtiones ⁊ ↄquaſſatiões vtiliter curat.tumoꝛ⁊ẽ
capitis cõpeſcir. Moꝛſibo venenatis occurrit.
bibitũ ⁊ impoſitũ id pꝛeſtat.Doloꝛẽ capitis cũ
aceto cocto oleo roſarũ addito compeicit:ma⸗

xime litargicis ⁊ freneticis adhibitus ꝓdeſt.

Nauſeam ꝓuocat. Item emoptoicis mederi
Dicit᷑.ʒ.uij.cum aceto datis.
¶ GBal. vi. ſim. far. c. de Serpillo:noĩat ipſum
multiſuſubat. Sapoꝛ eiꝰ eſt foꝛtiter acutus.et
virtus eius eſt calida ſubtiliatiua ⁊ reſolutiua.
⁊ pꝛouocat vꝛinã ⁊ menſtuaag..
¶ Auiceñ. Quando paſcunt eum pecudes fa
cit emulgere ſanguinẽ ⁊ excuſat a calamento.
immo foꝛtius eſt eo plurimũ.⁊ extrahit humi⸗
ditates viſcoſas a pec oꝛe ⁊ pulmone.Syrupꝰ
eius ↄfert ↄturbationi ⁊ nauſec.pꝛouocat mẽ⸗
ſtrua foꝛtiter ⁊ vinam.,. M .
¶ Platea riꝰ. Serpilũ eſt ca.⁊ ſic.Et ẽ duplex
Domeſticũ ramosſuꝑ terrã effundit. Siluati
cum in longũ creſcit in a tũ. Folia ⁊ ſloꝛes eiꝰ
medicine cõpetunt.valet ↄtra frigidũ reuma.
ↄtra tuſſim:ↄtra frigiditatẽ ſtomachi.⁊ dolo⸗
rem ex ventoſitat.
¶ Ex herbario. Serpillũ qð in mõtiboſaxoſis
naſcit᷑ efficacieſt ad medicinã. Huius ꝛunſi et
ſiccati puluis cũ aqua calida potatus mẽſtrua
mouet.vꝛinã ꝓuocat.toꝛtiones viſceꝝ ⁊ ioꝛmẽ

toꝝ ruptiones ſanat. Idem valet ad capit; do

loꝛem.⁊ ad ſerpentũ icius. —.
Macer. Serpillũ veteres dixerũt q q̃ſi ſer⸗

pat.Terre viciniꝰ:huic leruida ſiccaq; vis eſt

Acricum vino triiumↄtundis oliuo.cui roſa

ſtematibus epatis calidis.⁊ eſt bonum contra

dat nomen. hoc vnguine . linefrontẽ. Egroti
capitis ſolet hoc ſedare doloꝛem. Nidoꝛ cõbu⸗
ſti ſerpentes effugauones.

Capitulum. ccccxxx.

Erapinuʒ. atine et grece. Sachabe⸗
s nez arabice. ¶ Serapion libꝛo aggre.
capᷣ. Sachabenez ſiue Sacha bengi.
aucto.Dyaſcoꝛidis.Eſt gummi cuiuſdã plan

te:ſimilis galbanoin figura ſua.Et eſt vna ex
ſpeciebus ferule:ſicut ↄ pparet in capᷣ Ferula.

Melius autemexeo eſt clarumexten rubeũ:
et interius album. O doꝛeius eſt inter odoꝛem
aſefetide ⁊ odoꝛem galbani.

Poperationes
¶ Serapion anctoꝛtate Dyaſ. Confert doloꝛi
pectoꝛis. ⁊ attritioni lacertoꝝ.⁊ tuſſi antique.⁊
aufert ſuperſfluitates groſſas que ſunt in pul⸗
mone.⁊ curat epilenticos ⁊ ſpaſmũ:cũ facit de
clinare caput ad poſterioꝛa.⁊ valet doloꝛi ſple
nis 2 paraliil. „””
¶Et illi q amiſit ſenſum ⁊ motũ alicuiꝰ mẽbꝛi
cauſa frigiditatis que accidit neruis et cuſto⸗
dit coꝛpꝰ a frigoꝛe.maxime vero a frigoꝛe febꝛiũ

—

—

— — —

õ

*

De Herbis

periodicaꝝ. ⁊ ſit cũ eo inunctio ĩ doloꝛiba mag⸗

nis et confert.Et quando bibitur cũ ydromel⸗

le pꝛou ocat menſtrua:⁊ interficit fetum.
(SEt qñ bibit᷑ cũ vino qfert moꝛſibo venenatis
⁊ qñ odoꝛatur ↄfert ſuffocationi matricis.
Et qñ lini᷑ cum acetoſuꝑ cicatrices attenuat

eas ⁊ pᷣm abſtergit veſtigia vlcerũ oculoꝝ.

Et conſert obſcuritati viſus:⁊ aque q̃ deſcẽ⸗
dit ad oculum: ⁊ ꝓhibet eam.

¶ Et diſſoluit᷑ ſiẽ diſſoluit᷑ aq̃ cũ amigdal ama⸗
ris:vt ruta:aut pane calido.⁊ ſic admiſtrat᷑ ad
ea q̃ diximꝰ.⁊ eſt ↄtrariũ venenis moꝛtiferis.
¶ Et aliqñ teritur cum aceto ⁊ linitur ſuꝑ oꝛ⸗
deolum:⁊ aufert ipſum.
¶ Et ↄfert colerice:⁊ qñ ſumit᷑ in potu: aut fit
cũ eocriſtere purgat flegma groſſũ qð ẽ ĩ iũctu
ris.⁊ mollit ventrẽ molliſicatione cõpetenti.
Et cõſert emoꝛroidiboqũ ſumit᷑ſimplex aut
cõpoſitũ.⁊ ẽ ↄueniẽs medicinis laxatiuis acu
tis:⁊ expellit vẽtoſitates groſſas.⁊ diſſoluit la⸗
pidẽ.⁊ ↄfertrigoꝛibo ſfebꝛiũ.⁊ auget ſperma.
Et eſt bonũ epati.⁊ purgat aquaʒ citrinã.et
ↄſert pũcturis ſcoꝛpionis.⁊ cõfert vẽtoſitatib
inteſtinoꝝ coſlar. d Pungar flegma viſcoſuʒ
doſis ei ſimplicis eſt.a.ʒ.i.vſq; ad aureũ.i.
infuſi aliqua decoctione.aut in aqua rute.aut
aque mellis. aut fenugreci.Et ſiadmiſcet᷑ cum
alijs medicinis infrigidat᷑.⁊ ſic doſis eius eſt
a. z.ß. vſq; ad. 5.i.Et melius eſt illud cuius co⸗
loꝛ declinat ad rubedinem.⁊ eſt elarũ habens
odoꝛem bonum ⁊ acutum ſapoꝛem.
¶ Et ↄſert doloꝛibo emoꝛroidaꝝ qñ bibitur ſim
plex aut co mpoſuũ.ẽ ↄueniens admiſtrari cũ
medicinis laxatiuis.⁊ ꝓhibet difficultatẽ: aut
grauedinẽ eaꝝ ſuꝑ naturã. ⁊ reſoluit ventoſita⸗

—

tes groſſas q̃ generant᷑ in coꝛpoꝛe. —
¶ Gal.viij.ſim. far.ca.deſerapino. Serapinũ
opos ẽ ca.⁊ ſubtiliũ partiũ ſimiliter alijs opis
Habet aũt ⁊ qͥd abſterſiuũ q̃ ⁊ cicatrices q̃ in
oculis expurgat ⁊ ſubtiliat.qnimmo ſuffuſio⸗
nib ppter groſſiciem humoꝝ fienubo bonũ eſt
farmacũ. Jpᷣa vᷣo plantaex qua fit ferule ſimi
lis exiſtens debilis ⁊ inutuis eſt.noĩatur autẽ
pncipalius illaſerapinun.
¶Opos em̃ eiꝰ ab vtẽtibo noĩat᷑ ita ſicut ⁊ alia
mlita ꝓpter defectũ vocabuli noĩamꝰabuſiue me
lierit ipᷣm nõ ſerapinũ.ſʒ opus ſerapini dicere.
¶ Paulus ca. de ſerapino. Lali.eſt et ſic. in ter
tio gradu.Et ipſum diſſolutum in ſucco rute
frangit lapidem et facit vꝛinare.Et ſit colliriũ
contra pannũ oculoꝛ:
¶ Et ↄfert obſcuritati viſus ⁊ aque deſcẽdenti
adoculũ:cuiꝰreceptio eſt hec.Recipe ſerapini
q. i,. diſſoluat᷑ in. .i.ſucci.celidonie ʒuccari.ʒ.ij.
⁊ diſtillet᷑ cũ lacte mulieris ana equaliter

Capitulum. Icccxxxf.

Eſama vel ſeſamo. Pliniꝰ. Seſama
8 venit ab Indis:ex q̃ oleũ ſaciũt.⁊ eſt
candidi coloꝛis. E ſt ãt ex eſtiuis frugi
bus q̃ in eſtate ante virgulaꝝ exoꝛtu ſeruntur
Einſq; fructꝰvaſculis ſiẽ ⁊ papaueris includit
Hec qͥdeʒ ſicmiliũ ⁊ panicũ:⁊ omia eſtiua ma⸗
turant᷑ a ffloꝛe diebo.xl.

Dperationes.
¶ Pliniꝰ. Seſamã vt pinſat᷑ in ca.aq̃ macera⸗
tã ↄuenit expoꝛrigi deinde ↄfricari.⁊ frigide ĩ⸗
mergi vt palee ſluitent iterũq; in ſole ſuper lin⸗
thea expoꝛrigi.Oõ niſi feſtinato ꝑagat᷑:liuido
coloꝛe muteſcit. Ipᷣa vᷣo q̃ euoluũt᷑ alia euoluã
tur.variã ha bent piſtaraꝝ rõneʒ acus vocat
cũ ꝑ ſe pinſat Spica em̃ ad vſus aurificũ. Si
vo in agera terit᷑ cũ ſtipula:palea maioꝛe parte
terraꝝ pabulo iumenton.
Idem in libꝛo.xxij. Seſama trita inbibet
vomitiones.Auriũq; in flãmationi illinitin et
ambuſtis. Eadem ⁊ dũ in herba eſt efficit. Am
plius in vino decocta imponit᷑ oculis.ſtoma⸗
cho aũt eſt inutilis cibus:⁊ animo grauitatem
facit. Stellionum moꝛſibus reſiſtit.vlceribuſ⸗
q; que cocoethe vocant.

OhR

Tractatus

Et auribo pdeſt oleũ quod er illa fit. Seſa
moides a ſimilitudine nomen accepit.grano

amaro ⁊ minoꝛe ſolio.naſcit᷑ in glarioſis. Bi⸗

lem in aqua potum detrahit.

¶ Et eius ſemen illinitur igni ſacro: pannoq;
Ddiſcutit.Eſt em̃ nũc aliud ſeſamoides. videli⸗
cet antyare naſcens:qð ob h̊ aliqͥ vocantanty⸗

ciricon. Cetero ſimile erigerontiberbe.

¶ Branum ſeſame in vino dulci ad detractio⸗

nes datur q̃ntum tribus digitis capitur. Mi⸗

ſcent etiaʒ elleboꝛi albi vinum ⁊ dimidiũ obu⸗

lum purgationi eam adhibentes maxime in⸗
ſane melãcolie.comicialibo quoq; ⁊ podagris
etiã per ſedꝛagme pondere exinanit.

Capitulum. allcxxxij.

Eride. Plinius li. xx. Seris lactuce

8 ſinmilia. duoꝝ generum eſt. Silueſtris
melioꝛ eſt nigra iſta ⁊ eſtiua.Deterioꝛ
byberna ⁊ candidioꝛ eſt.

Bperationes.

¶ Vtraq; ſtomacho vtiliſſima.p̃cipue quẽ hu⸗
moꝛ vexat.⁊ cum aceto in cibo refrigerant.vel

illite diſcutiuntq; ⁊ a lios q; ſtomachi.
um pole nta ſilueſtrium radices ſtomachi
cauſa ſoꝛbentur ⁊ cardiacis ſuꝑ ſimſtrã mam⸗

mam illiniu nr. ex aceto podagris ⁊ ſanguineʒ

reijcientibo vtiles ſuntomnes hee.
¶ Itemq; qbogenitura fluit alterno dieꝝ pꝛtu.

¶ Dyaſ. Seridis due ſunt ſpẽs. Vna videlicʒ

⁊ citonon eſt appellata.⁊ hʒ ſolia lata. Altera
vᷣo ſcʒ oꝛtina ſpecies hʒ duas. Vna quideʒ ha
bet lata folia lactuce ſimilia. Altera vero eſt

ſtiptica et euſtomacha.

gammara. ⁊ babet ſolia anguſta. O mü virt? eſt .
¶ Uentrem abſtinet cũ aceto cocta maxime G

agreſtꝭ.vexatũ ſtomachoↄfirmat.⁊ eſtuatiões

mitigat.ſola cũ polenta iĩpoſita blãdit᷑.coꝛdia
cis ⁊ oculoꝝ tumoꝛiſubuenit.ſolia impoſita vt

cathaplaſma: mitigant ſcoꝛpij ꝑcuſſum.

¶ Jpᷣa q; addita polentis et impoſita. cõpeſctt

ignẽ ſacrũ. Mixta cũ aceto acceruſa omiboca
lidis rebus opituleeekt.

G

4

D

. . e.
* 4 *
. 5

Capitulum. ccccxxxiij.

DPSelta. Pãdecta. ca.cclxxv. Futa arabi

8 ce.vel fult vel hals vel balca. Grece ben
ge vel tragꝰvel ʒeia vel ellica.latine ᷣo
ſpelta. Dera. li. ag. c. fult. id eſt ſpelta. ? ipᷣa eſt
ſicoꝛdei granũ.Etſũt eiꝰdue ſpẽs.m vna inue

niunt᷑ duo grana.⁊ in alia vnñ.⁊ qͥdlibʒ granũ
in coꝛtice ſuo.⁊ ipᷣmqͥdẽ minꝰnuurit q;oꝛdeũ:⁊
ẽ boni ſa poꝛ.Panis em̃ qͥ exeo ſit minꝰnutrit
̃ᷓ panis tritici vel oꝛdei.

Hyoperationes

Sera. auc. Dyoſ Tragei. ſpelta. ſigma ei⸗

eſt figura grani:qͥ ðecandaruſum.⁊ eſt minoꝛ
nutrimẽti:qꝛ multũ hʒ de furfure.⁊nõ eſt faci⸗

lis digeſtionis.⁊ mollit ventrem.

—
—
B

De Yerbis

¶ Et idẽ auctoꝛitate Pauli.Tragus eſt ſpel
ta.⁊ eſt ex ſpecieb granoꝛũ mala ſtomachoꝛ:
⁊ lenit ventrem.i¶ Et idem auctoꝛitate Iſa⸗
ac.Eſt frigida ⁊ humida viſcoſa. Galienꝰ p⸗

mo libꝛo de edulijs capitulo ʒeya.auctoꝛita⸗

te Dyaſcoꝛidis.Zeya duplex.Hec quidẽ eſt
ſimplex:⁊ vocatur kyrmon.hec autem dyko
likos vocatur.in duobus quidẽ in volucris.
coniugatum habens ſemen.minus auteʒ nu
tritiua frumentis.Eſt enim pꝛofundarum ra

dicum ⁊ multoꝛũ calamoꝛũ.fructus aũt leuiſ

ſimus ⁊ affectatus ab omnibo animalibo.Eſt
autem ſimile frumentis in frigidis regioni⸗

bus cultum.fit autem magis nutritiua:ſi cũ

oꝛdeo aptaq; ſtomacho farina facta ex eo et

frumento fiunt pultes.eſt autẽ ſatis nutriti⸗
uum ⁊ facile elaboꝛabile.magis autem ſubci

tatiuum ventris.¶ Et idem ſexto ſimpliciuʒ
farmacoꝛum capitulo zeya.Zeya ſiue ſpelta
mediã quodãmodo virtutem habet inter fru

menta et oꝛdea.Et ideo innoteſcat tibi ꝑ ea.

¶ Serapion. Mollit naturam ⁊ generat in⸗
flationes et rugitus.⁊ eſt bona viſcoſitatib⸗
pnulmonis ⁊ pectoꝛis:⁊ foꝛti tuſſi. Nam fiunt
ex ea lohoc ⁊ pultes.⁊ pꝛouocatvꝛinam ⁊ mũ

dificat renes ⁊ veſicam.

Capitulum. tcrcxxxii.

ymphicum:Dyaſcoꝛides. Symphi
ſcum naſcitur in locis aſperis habẽs
vgas oꝛigano ſimiles ac tenues.ca⸗
pita vero ſicut thimũ.virge lignoſe ſunt ⁊ o⸗
doꝛate:guſtuq; dulces:flegma pꝛouocantes.

Radix eſt illi longa ⁊ obꝛufa in modũ digiti

groſſa. Sympatos.Iſidoꝛuſ.Sympatos
grece dictus eſt:eo ꝙ tantã radicis virtuteʒ
habeat:vt fruſta carnis ĩ cacabo aſperſa co⸗
agulet. Synapiagrion vel vt dicũt latini ſcã
dalicũ.i.pes pulli.naſcit᷑ in tumulis ⁊ ſuꝑ te⸗
gulas.Herba eſt hñs foliaminutaꝛ anguſta
duohby digitꝭ longa:in ſũmo diuiſa ⁊ pinguia
Virgã pꝓfert in medio duoꝝ palmoꝝ cũ pau
cis ramulis:in qͥb fert ſemen cardamo ſimi⸗
le:latũ:obꝛotundũ ac veluti conquaſſatũ.vn
de ⁊ vocaturtalaſpiũ.Greci nãq; thalaſſe di⸗
cunt frãgere ſiue quaſſare.floꝛem habet albũ
Virtꝰ eſt ei ꝛ⁊ ſemini termantica atq; acra.

Dperationes

Dyaſcoꝛides. Potui datũ vehemẽter pur

gationem facit ſuperioꝝ ac inferioꝝ. Scia⸗
ticis medet᷑ ꝑ cliſtere adhibitũ. Menſtruis

immperat bibitum. Collectiones in aceto bi⸗

bitum rumpit.Aboꝛſum facit.
¶ Idem. Symphicũ elixũ in mulſa: pulmo⸗
nem purgat.reijcientẽq; ſanguinem: aut ne⸗

freticos cũ aqua medicinaliter iunat. Radix
eius cũ aqua cocta et bibita fluxum mulierꝭ

abſtringit. Oiſſinter icis quoq; pꝛoficit.
¶ Cum oximelle data cõquaſſatiões atq; do
loꝛes lateris ſaluberrime curat. Maſticata
vero ſitim amputat:⁊ aſpredinẽ faucuʒ miti⸗
gat. Aulneri recẽti paracoleſim facit. Ente⸗
roceliacos bibita ⁊ cathaplaſmata optie cu⸗
rat:⁊ carnes concoqui facit. .
¶ Aliud eſt ſymphicũ qð piten eſt appellatũ.
haſtam habet aſperam duob cubi longaz.

anguloſam ⁊ abintus inanẽ:in qua folia ſũt
aſpera ⁊ anguſta.ſicut bugloſſos oblonga.

angulos etiã habet ipſa haſta in qͥbo naſcunt
folia.floꝛes habet mellinos.
¶ Et ſemen ſuꝑ haſtas ſicut flomos.Haſtaꝛ
frutex habent quiddã ſimile pulueri quod cũ
carne applicatũ fuerit:pꝛuriginẽ facit.

Radix eſt ei nigra.que cũ fracta fuerit ap⸗
paret alba ⁊ muſcilaginoſa. Hec trita ⁊ bibi⸗

ta medetur emoptoicis:cõquaſſitiones refi

cit: ⁊ ani tumoꝛes ſpargit.

¶ Cum yringithe folijs cathaplaſmata face⸗
re poteſt ommia ſupꝛadicta. Vulneri paraco
leſim efficit. Carnes inciſas ⁊ ĩ cacabos miſ
ſas in ſe glutinare facit. P

Tractatus

¶ Dyaſcoꝛides cap̃.de petroſilino qð naſci 4
in macedonia in criptis ⁊ ſpeluncis. Semẽę
eſt minutũ ſimile apio vel ameos odoꝛatuʒ;, æ
viſcidum ⁊ aromaticũ ⁊ diureticũ valle.· 3
Henſtruis imperat Inflatiões ſtomachi
colli cõpeſcit calefaciendo ⁊ ſiccando.Ni⸗
mis toꝛtionib ſubnenit.Doloꝛẽ laterũ miti⸗
gat. Nefreticis ⁊ veſice doloꝛi ſubuenit. S
¶ Pꝛouocat abundãter vꝛinã: maxime cũ vi e
no datũ.diureticis antidotis miſcetur.
¶ Paulus cap. de petroſilino macedonico. D
Petroſilinum macedonicum cuiꝰ ſemen de
ſyria affertur. VUel ſemen eſt minutum ſimile
apio diureticuʒ valde.naſcitur circa petras.
ſemen ⁊ folia ſimilia apio.ſemen eius odoꝛa⸗
tum⁊ diureticũ valde.vnde petroſilinũ vo⸗
catur:quoniã multotiens in petris naſcitur.
quod multi petrapium dicere conſueuerunt.
Quuia idem ſunt ſinonum ⁊ pecroſilinum ma
cedonicum.quod latine dicitur petroſilinuʒ

agreſte. Lege capitulum Petroſilinum.
¶ Mnulti ſinono vel macedonico carentes E .
vtuntur alex andro:quoniam ſunt eiuſdẽ vpvu· 32

mtis. Uirtutemſinoni vel macedonici: vt in
venies in capitulo Cetroſilinum.

Capiruttirtt. rrrre e
NINonũ. Pandecta capitu. dcxlviij. RN
fſf uidam dicunt ꝙ hec eſt herba que
dic irun nes müuj. uidam dicunt ꝗq;
eſt alexandrum:ſed falſo. Pam neutrum iſto
rum eſt verum. quoniam non eſtpes milui qͥ
vocatur pepanus:quia pes mili habet folia
ſatis maioꝛa ⁊ pinguioꝛa.⁊ floꝛes ſatis a flo
ribus ſinoni differentes.quoniam pes milui
facit floꝛes multos ⁊ albos ſimul cõiunctos
in capite ſtipitis apparẽtes:ſicut cauda gat
te:⁊ eius her ba ſicut valeriana. Sed ſinor
recte floꝛeſcit ſicut petroſilinum vſuale.ſecũ⸗
da facit folia ſed maioꝛa non eſt ſimiliter ale⸗
xandrum quod facit ſemina nigra rugoſavt⸗
cunq; curua ⁊ magna ſicut git. Sed ſinonũ
Enmm Dyaſcoꝛidem ⁊ Plinium facit ſemina ſi⸗
cut apium ⁊ ameos. Unde ſ̃m veritatem ſi
nonum eſt petroſilinum macedonicũ.Quo⸗
niam Dyaſcoꝛides dicit: Sinoni ſemen er
minutum ſimile apio:ſed oblongumꝛ: nigrũ:
guſtu calidum diureticum valde ⁊c̃. Et dici⸗
tur ſinonum:quia naſcitur in ſyria pꝛouincia
reegionis macedone.

DQBrerationes. Capitulum. tlt xxruf.

De Herbis

Inapis. Pandecta capitulo.cxlvii
Ehardel arabice.grece vero ⁊ latine
ſinapis. Sinapis duplex ẽ ſpecies.
Vna eſt cuiꝰ ſemina exierius ſunt ſubnigra.
inter ius vero alba.Alia cuius ſemina exte⸗
rius ⁊ interius ſunt alba.⁊ habent vnam vir

tutem.ſed pꝛima ſpecies eſt acutioꝛ ſecunda.

Et componitur ſinapis a ſemi ⁊ napus:quia
tenet medium inter ſinapim ⁊ napum. eſt ca⸗
lida ⁊ ſicca in medio quarti gradus.¶ Sera
pion libꝛo aggregatoꝛis capitulo Chardel.
auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis capᷣ.Chardel:id eſt
ſinapis. Et eſt illud eligenduum quod nõ eſt

nimis ſiccum nec extenuatum.et habet gra⸗

num groſſum.⁊ ſi frangitur eſt album interi⸗
us:⁊ eſt humidum.nam iſtud eſt tale nouum
bonum. ¶ Idem auctoꝛitate Halieni eſt cali⸗
da ⁊ ſicca in quarto gradu.¶ Auicenna libꝛo
ſecundo capitulo de ſinapi. Sinapis eſt ca⸗
lida ⁊ ſicca in quarto gradu. —r

*

Dperationes

Serapion. Airtus folioꝛum eſt calida vl⸗
ceratiua.⁊ ꝓpter hoc pungit multum.quan⸗

do teritur ⁊ miſcetur cum radice enule. et di⸗

mittitur ſuper locum per ſpacium hoꝛe.⁊ cõ⸗
fert ſciatice vlceroſe ⁊ ſpleni.

¶ Et linitur cũ eo ſcabies vlceroſa et aufert

eam. ⁊ aufert maculas vnguium.⁊ cõſert qñ
radix eius ſuſpenditur in collo habentiũ do

loꝛem dent ium: nam ſedat eum.
¶ Idem auntoꝛitate Dyaſcoꝛidis. Sinapis

virtus eius eſt calidaꝛ ſubtiliat⁊ attrahit qñ
maſticatur.⁊ quando teritur ⁊ miſcetur cum

aqua:⁊ temperatur cum vydromelle:⁊ fit inde

gargariſmus. ¶ Confert apoſtemaribus ra⸗
dicis lingue.et antique aſperitati pulmonis
facto cum eo gargariſinste. Et quãdo fit cũ

eo emplaſtrum cum rebus conuementib ad

hoc reſoluit ſcrofullas.
¶ Et qnãdo teritur ⁊ applicatur narib com
mouer ſternutationem:⁊ confert epilent ieis
excitans eos.⁊ mulieri que pat uur ſuffocati
onem matricis.¶ Et cõfert litargie qusndo
fu emplaſtrum cum eo ſuper capui: poſtq; fe
ciſti capillos eins abꝛadi.⁊ quando adamiſce⸗
tur cũ caricis ⁊ ponnur ſuꝑ cutim donec iu
beat confert ſciatice ⁊ dim iciei ſplenis. et eſt
cõueniens ꝓpꝛie doloꝛibo antiqͥs.qñ volumꝰ
attrabere aliquem humoꝛem ad exterioꝛa.et
ñ fit emplaſtrũ cũ eo:curat alopiciam.
Et quando miſcetur cũ melle et adipe:aut

cum cera ⁊ oleo diſſoluta:mundificat facieʒ.
et aufert maculam ſeu liuoꝛez qui fit ſub ocus

lo. ? coquitur cum aceto:⁊ linitur cum eo ſca

bies vlcerata et empetigo.
¶ Et qñ terit᷑ groſſe ⁊ dat᷑ in potu cõfert febꝛi
bus periodicis.⁊ cõfert grauitati auditus ⁊
tinnitui aurium. Et quãdo teritur ⁊ admiſce
tur cum aqua ⁊ melle:⁊ fit inde colliriũ:ↄfert
obſcuritati viſus:⁊ pꝛurituipalpebꝛaꝝ.
¶ Auicenna. Sinapis incidit flegma. ⁊ ole
um eius eſt calidius oleo raphani.⁊ fugiunt

ex fumo eius vermes venenoſi.⁊ illa que eſt
ſilueſtris generat humoꝛem malum. Et ĩ ipa
ſunt abſterſio ⁊ etiam reſolutio. S
¶ Et homies qͥdã comedũt foliqꝗ eiꝰ.⁊ radicẽ
eius elixatam.⁊ mũdificat faciẽ:⁊ aufert oc⸗

cultationẽ ⁊ veſtigia ſanguiuis moꝛtuii.
¶ Et ſilueſtris eſt bonum emplaſtrum ſoꝛdi
ciei:⁊ excitat linguam:⁊ cõfert glopicie. ⁊ re⸗
ſoluit apoſtemata calida:et omne apoſtema
antiquum.⁊ ponitur cum caulibus ſuꝑ ſcro⸗

fulas: ⁊ confert ſcabiei ⁊ empetigini·⁊ cõfert
ad doloꝛem iuncturarũ ⁊ ſciatiie.
¶ Et mũdificat humiditates q̃ ſunt in capꝰ

te.⁊ fit ex ea emplaſtrũ capitieiꝰ qͥ patit liiar
giam. Et aqua eiꝰ diſtillat᷑ ad oẽm doloꝛẽ au
rium:⁊ molaris.Et ſilr eius oleũ.⁊ ꝓpꝛie qñ
decoquit᷑ in ipᷣa aſſa.⁊ eſt ex medicinis aperi
entibo colatoꝛij opilationem.
¶Et dixerunt quidam ꝙ ſi bibatur a ieiuno
intellectum efficit bonum.

¶ Et adminiſtratur in alcohol oculi ad pan⸗

num ⁊ aſperitatem ſiteratur et bibaãtur cum
aqua meilis.aufert aſperit atem antiquam in
canna putmonis.et extenuat ſpleneʒ. ⁊ focit

ſitim. et confert pꝛeſocationi matricꝭ.et facit

deſiderium coitus.

Plinius libꝛo.xx. Sinapis ad ſerpentum

icius ⁊ ſcoꝛpionum tritum cum aceto illini⸗

tur. Fungoꝛum venena diſcutit.

¶ Contra pituitam tenet᷑ in oꝛe donec lique

ſcat.aut gargariſatur cũ aqna mulſa.Aid den

tium doloꝛẽ manditur.advuam gargariſatur
cum acero ⁊ melle. Stomacho vtiliſſimum
contra omnia vitia pulmonibuſc.
¶ Excreatiões faciles facit in cibo ſumptũ
Dat ⁊ ſuſpirioſis. Senſus atq; ſternut amẽ⸗
ta capitũ purgat. Aluum mollit. ¶ Macer.
Inter eas qſ Pitagoꝛas laudauerat herbaſ:
Aſſeritur pꝛimã laudem tribuiſſe ſmapi.
Quartus ⁊ gradus in vi ſicca calidaqR.
Extrahit humoꝛes viſcoſos extenusiq;.

Cõburitq; cutẽ:vis eſt ſibitanta caloꝛis.
Maioꝛ vis eius in ſemine dicitur eſſe.

Capitulum. cltxkrui..

erigi. ? aſmati ⁊ ſuffocatiõi matricꝭ.⁊ puocãt

⁊ oĩbo doloꝛib inteſtinoꝝ⁊ interioꝝmẽbꝛoꝝ.
⁊ qñ ſumit᷑ de aliquo illoꝛũ:aut ex vtroq; cũ
vino in potu cõfert tuſſi antique:⁊ debilitati
digeſtionis:⁊ toꝛtiõibo ventri:⁊ debilitati e⸗
patis.i¶Et qñ ſumit ex ea cũvino ⁊ pipere pᷣ⸗
ſeruat ⁊ defendit hoĩem a frigoꝛe aeris.et p⸗
pter hoc ↄuenit itinerantibo in byeme.Et qũñ
hoiĩes ⁊ alia anĩalia comedunt de hac planta
dum. ꝗEt idẽ aucto. Aben meſuav. Eſt ca.2.
ſic.m fine.ij.gra.incidit ⁊ diſſoluit hbumoꝛes
flegmaticos viſcoſos ⁊ cõgelatos.Et ꝓpter
boc aperit vias oẽs:⁊ cãnales opilatiões:et
ꝓuocat vꝛinã ⁊ menſtrua:⁊ ↄfert aſmati:⁊ oĩ⸗
bus egritudiniba ſlegmad.¶ Plateariꝰ. Cõ⸗
tra aſmata ex frigida cã dat᷑ vinũ decoctõis
æiꝰ ⁊ ficuũ ſiccaꝝ. Uel puluis eiꝰ cũ ficubus
ſiccis ⁊ aſſatis.Cõtraopilationem ſplenis ꝛ
epatis acrenũ ⁊ veſice ſtranguiriã ⁊ diſſurri
am dat᷑ vinũ decoctiõis eiꝰ.i¶ Herba ipᷣa in
vino et oleo cocta et pectini cathaplaſmata
ſtranguiriã ⁊ diſſurriã ſoluit. Sed ⁊ fumiga
tio facta ex aq̃ vl vino decoctiõis eiuſdẽ her
2EC hemeneus vuoea Sinl Silelene eſt in
iilſi,.. 5F. ca. 1 ſic. reſolutiuũ: mũdificatiuũ carmi⸗
Aleleos. Plateari?. Siſeleos ilem naciuũ. Silt ſemẽ ? radix eiꝰ ſunt ſedatiua.
Ett gier montani. Kt ẽ in i.ca. vdoloꝝ mterioꝝ: ꝛ liqacit ſiegmagelatü de
liccij. Semẽ et medicine cõpetit. et ipo dat᷑ in potu aĩalibo:?⁊ muiltipiicat eoꝝpar
Pannos tres ſeruat. Qirtutẽ habet diureri· ins.ꝗ Cõſtantinꝰ in li graduũ. Siſeleos eſt
cã diſſolutiuã ⁊ ↄſumptiuaʒ. ¶ Pandecta ca. cCa. ⁊ ſic in.ij.digeſtionẽ adiuuat.vꝛinã ⁊ men
cli. Siſeleos arabice vel aſcegelios. grez⸗ ſtrua puocat. Matricis ſuffocationem cu⸗
ce ſiſali latine ſiler montanij. ꝗ¶ Sera. lib. agg. rat. ſtrãguiriã ex frigiditate diſſoluit. Hane⸗
ca.ſiſe eos. auct. Dyaſ. Siſeleos folia hʒ ſij licuoſis ⁊ din er bumido tuſſienti ſubuenit
milia folijs feniculi:niſi ꝙ bʒ longioꝛa ⁊ groſ potat ere vino c
ſioꝛa.⁊ habet haſtã longã:in cuiꝰ ſũmitate eſt

neredeſtciat: : ppte byemẽ ſngeſeunt.

Et eſt illud q eſt in vſn ⁊ adminiſtratur incei· Aaerica. Dyaſcoꝛides. Siderica ſi⸗
bis.⁊ habet radicem longam boni odoꝛis. ſ due beraclea babet folia pꝛaſſio ſimi⸗
Pyhpefrationes bera Gartdl a ien
V Bal. viij.ſim. ſar. ca.ſiſeleos ſm trãſſa.ars. giorre ſeipticas⸗ erin gunn ugnes in quibꝰ
Sadix hur. planteꝛ ſee bzcaliditatẽtant ſcnlicet vi gis capit obꝛotunda ſicut vertty
”JVVM F ocarveina ſoꝛri puocacise cũ eo vitꝰ celli.⁊ ſicut pꝛaſſij oꝛiuntur:⁊ in eis ſemen ni⸗
B fſubtilis qᷓ ↄfert aſmati? epilentie.¶ Et idem grum inuenit. Dub petra naſcitur.
cogdẽ libꝛo ⁊ eodẽ capᷣ.ſm traſſa.grecã.Siſe mnoratanorr
leos tadix qͥdẽ ⁊ fructꝰ calefactiuũ eſt intan perationes
t vt ſufficiẽter vꝛinatiuũ ſit farmacũ.Eſt au Dyaſcoꝛides. Folia ei⸗ trita paracoleſim
tẽ ex ſubt iliba partibus vt ad epilentias ?⁊ oꝛ faciunt mire vulneribe unpoſita. Alia eſt ſy⸗
thomis cõpetat.¶ Et Sera.auc. Dyaſ. Air dericis que haſtas duobo cubitis habet lon

E rnmS eiꝰ eſt calefactiua.ſ.radicꝭ eiꝰ: ſeminis.?⸗ as ? teneras. Folia que in ip̃ᷣis haſtꝭ peſtpi

run coar tationi anhelit in q opoꝛtet boliem tia: ſ in vin tenuia? longa. In acumie vero

menſtrua ⁊ expellit fetũ.i Etↄferũt epilẽtie:

tꝑe coitus eoꝝ cõfert eis ſtatim ad impᷣgnã⸗

poratq cũ pipere ⁊vino calefacit eos q initᷣo

co:ona in qua eſt ſemẽ longũ ꝛ latu:: bůs a anierſeneyt egeeretSed
Slos: dGrdſinm acuti ſaporio: ſonodoeio⸗ Capitulum.i li ſx xxvI

Oñ ſumit᷑ ex eis in potu puocant vꝛinã.⁊ ↄfe⸗ ſteri ſimilia.⁊ diuiſa ĩ circũitu plurimũ naicẽc

ie d
.

16

n

—

—
—

h —æñ

B

*

De Herbis

haſte capitellũ habetrotundũ ⁊ aſpeꝝ in quo

ſemen blete eſt ſimile obꝛotundũ ⁊ duruʒ. Eſt
auũt virtutꝭ termãticeſimilis ſupꝛadicte.Ter

tium eſt genꝰ ſideritꝭ qð catebꝛas Heracle⸗

on dixit. ⁊ naſcit᷑ in parietibo ſicut vitj. Habʒ
foliaminuta teneraq; młta ex vna radice na⸗
ſcentia coꝛiandro ſimilia. Huiꝰ haſte duob⸗

ſunt palmis longe molles ⁊ albidioꝛes.feni⸗

ceos habet floꝛes.i¶ Dyaſcoꝛides. In guſtu
eſt muſcilaginoſa:tritaq; vulueriborecentib⸗
paracoleſim facit impoſita.¶ Pliniꝰ lib. xxv

Panacem heracleon alij ſideritẽ in cubitali

ſcapo ramoſum minutioꝛibo q; feniculi folijs

ab ymo veſtitũ. Alij fatent᷑ illã quidẽ vulneri
bus vtile. ſedverã achilleã eſſe ſcapo ceruleo

pedali ſineramis ex oĩ parte ſingulis folijs
elegãter veſtitã. Alij quadrato caule.marru
bij capitibo folio quercus.hanc q̃; neruos pᷣ⸗
ciſos glutinare faciũt.Aliã dicunt ſideritem
naſcentẽ in macerijs.¶ Cũ teri fedi odoꝛis:
ſed ⁊ aliã huic ſimilẽ. candidioꝛibo tñ folijs ⁊
pinguioꝛibo ac tenerioꝛibo cauliculis ĩvineis
naſcentẽ. Aliam vero quincum cubitoꝝ cxi

libo ramulis atq; triangulis filicis folio pe⸗
diculo longo. O mes aũtvulneribo pᷣcipuos
eſſe.Egm vero ex latiſſimo folio nr̃iſcopam
regiã vocãt.i¶ Idẽ in li.xxvi. Sidericꝭ vari⸗
ces ad alligata minuit:⁊ ſine doloꝛe pꝛeſtat.

Capitul

G —

lum. ccecxxxix.
IAliqua. Pandecta capi. cxxi. Cha⸗
ſ harliub arabice. grece xilocaractav 4
ſiiitliqua vel Reracium. vel keraca. vel

ffaba ſuiqua.latine vaginella. vel carumba.

¶ Serapion libꝛo aggregatoꝛis capᷣ. Cha⸗
harliub. Chaharliub ſapoꝛ eius eſt ſtipticus

cum pauca dulcedine. Et virtus earũ que nõ
ſunt recentes eſt ſiccatiua. Paʒ que deſican⸗
tur ſtringunt ſicut faciunt ceraſa.quia humi

ditas earum reſoluitur: et remanet ſubſtãtia
terreſtris que deſiccat. Sed arboꝛis earũ eſt
virtus deſiccatiua ⁊ ſtiptica.

Poprrationes
¶ HGBalienus ſcdo decibis capi.de ſiliqͥs. De
ſiliqͥs peſſime ſenſiq́;uis digerant᷑ ⁊ ventrem
ſtringant:⁊ humoꝛes noxios nutriant.

N¶Et idem in libꝛo de chimis.E ſt kerachinʒ

eduliũ pouci nutrimenti? ligneuʒ ex neceſſi⸗
tate ? indigeſtibile. Nullũ eni ligneũ bñ dige
ſtibile.ſed ⁊ nõ egri celeriter non parum ipſis

exiſtit malum. quare melius eſſei ipᷣa neq; de

ferri ad nos ex oꝛientalibo locis in quib na⸗
ſcuntur. Eſt enim cibo mulieꝝ ⁊ pueroꝝ effre
natoꝛum nihil vtile ad ſanitatꝭ Dn horio

nem. nech euſtomachus eſt. Alimetüͦ aüt pa
lamq; ⁊ iᷣm dat pauco coꝛpoꝛi.¶ Et idẽ in li
bꝛo de ſum. far.de xilocaracta. Arboꝛ xiloca⸗

racte qᷓ vocat᷑ centenicen eſt ſiccatiue ſtipti
ce virtuꝭ ſicut ⁊ fructus er quevocat᷑ xiloca
racta.partic ipãs videlicet de vulcedine qua
dam patiunt aũt t hec ſimile ceraſi. humide
eni mag ſubducũt ventreę.ſicce aũt ſiſtũt ma

gis expirata quide himiditate: terreſtri aute
nbitaia remanente. aulus cap̃. de ſili⸗

quia Eſt quoddã genus ſilique que vocat ſi

liqua capꝛina. cuins fruct eſt ſicut mirtus:

ſicut lupinꝰ:habens foꝛmã faſeoli.i Dyaſco
rides cap̃.de ſiliquis. Silique recentes ſto⸗
machum euertunt:cedem ſiccitate in contra

riũ poſſunt.cib, eꝗꝝ ad vꝛinã pꝛoficit cõmo⸗
nendum. Traditur ad ſtomachi doloꝛẽ nõ le
ne pꝛeſidiũ eſſe ſi in ſextario aque ad dimidi⸗

um coquant᷑.biſq; ſuccus ꝑ dies quinq; con⸗

tinuos hann iat. ꝗ Paulue. Siliqua capꝛina

ſufficienter cancros medet᷑.¶ Bartholome⸗

eſt genꝰ leguminis ſonoꝛis follib ⁊ vacuis:

quod magꝭ onerat q; reficit: vt dicit gloſa ſu

sä Item ſiliqua dicit follicu⸗
lus cuiuſcunq; leguminis ⁊ purgamentũ ex

quo poꝛci nutriunt᷑.¶ Iſidoꝛus autẽ lib.xvij.

vocant. Ideo tale nomen a grecis accepit:

pe lignu dicũt liquon dulce. Et huic lenten

J tiie aco:dat. ꝗ ſolimius libꝛo. xxiiij vbi dicit:

„

ꝙ fructus ſilique ſunt pᷣdulces:⁊ habent lon

giendinẽ vnius digiti ⁊ pollitarem latitudi
nem: quoꝝ coꝛtex manducat᷑ vt dicit. ¶ Ideʒ
lib:o.xx. ꝙ aliqui dixerũt eam eſle ficumegy

ptium:ſed hic eſt en oꝛ mamieſtus:q;ꝛ in egx⸗

Capitulum. ccecxl.

AIſamus.

andecta. Semyſſem ara

bice. grece ſiſammũ. A. atine vero ſi⸗-

gatoꝛis capitulo ſemvſſem: id eſt ſiſamus. ai

ctoꝛitate Balient In eo eſt ſubſtatia vnctno

ſa quantitate no pauca. Et virtus eius eſt qᷓ

molliticat. Et egdem virtus reperit᷑ in oleo

licut in ſubſtantia. ⁊ aqua in qua coquit ſiſa⸗
¶ Dyaſcoꝛides capitulo ſiſaminũ fm trãſſati
one grecagi malũ eſt ſtomacho.et comeſlum

oris letoꝛe facit. Et ifemt mir aſlatione ara⸗

folia ſunt tracion. fructus ei eſt in vaginis

us ĩ libꝛo de ꝓpꝛietatiboreꝝ inquit: Siliqua

”?ð —

. 4„

bicam. Quando fit emplaſtrum cũ eo mollit

duricies neruoꝝ.Et curat ↄquaſſatiões au⸗

fin apoſtemard calida que fiũt in eis.?⁊ con
uſtioni ignis:⁊ doloꝛi colico:⁊ moꝛ⸗

fert cõb ignis: 2 doloꝛi colicon n
ſui aĩalis qð dicit᷑ carates.i¶ Et qñ miſcetur

cu oleo roſaꝝ ſedat doloꝛẽ capitis qͥ fit a ca⸗
loꝛe ſolis.Et planta ſiſami qñ coquit cum vi
no facit hãc eandẽ oꝑationẽ: et ↄſert pꝛopꝛie

apoſtematioculi ⁊ pulſatiõi eius.i¶ Et idem
Serapion aucto.Aben meſuay. Qleũ ſiſa⸗
minũ eſt malũ ſtomacho ⁊ deſtruit eũ.⁊ iuna
mentũ eius eſt illis qͥ hñt melancolicã:⁊ ſciſ⸗
ſuras in extremitatibo. Nam hi innant᷑ mul⸗
tũ ex cibo eiꝰ.⁊ rugas cutis extẽdit ⁊ mollit
eas.⁊ cõſolidat ſciſſuras q̃ fiunt ꝓpter deſic

cationẽ q̃ ſunt ꝗ melancolia.¶ Et dicũt ꝙ; ſis

ſamꝰ eſt ca.in.ij.gra.⁊ hu.in.i.⁊ ꝓuocat vomi
tũ qñ toꝛrefit ⁊ rectificat᷑ ⁊ melioꝛat᷑.i Gal.ĩ

li. de cibis capᷣ.de ſiſamo. Siſamũ cito ſto⸗

machũ euertit ⁊ tarde digerit᷑:⁊ alimẽtũ dat
coꝛpoꝛi vnctuoſum.¶ Robi Moyſes capi.
de ſiſamo. Siſamus coꝛrumpit cerebꝛũ ⁊ nu
cham.⁊ replet coput ſumoſitatibꝰ.⁊ facit ſu⸗
doꝛem fetentcm.et in mulieribo ventrem au⸗
get. ⁊ ipſuʒ generat berniam. ¶ Auerrois qͥn
to colliget capitulo de ſiſamo. Eſt calidus
pꝓᷣmo vel in pᷣncipio ſecũdi humidũ in tertioe

.

–—

=„
4

„ „
.

Len

¶ Auicenna in ſecundo canone.Siſamũ eſt
ſemen pluris vnctuoſitatꝭ qᷓ; reliqua ſemina.

Quidaã dixerũt ꝙ eius oleũ nõ niſi melanco

licis cõfert vt eos impinguet ⁊ humectet.Et
eriſimon qð eſt genꝰquoddam ſiſami abomi
nabilis ſapoꝛis.Coꝛpus eiꝰ eſt folio ſuo foꝛ⸗

tius ⁊ eſt ca.in medio pmi.humi.in fine ipſiꝰ.

¶ Eſt aũt glut
calefactionis:⁊ ſimiliter oleũ eiꝰ ⁊ decoctio
ipfius.Eſt etiã mollificatiuũ.⁊ in eiꝰ oleo eſt
groſſitudo.⁊ qð eſt toꝛrefactũ minoꝛis eſt no
cumenti.viriditatem ꝑcuſſionis reſoluit.et
ſanguinem congelatum.¶ Et confert fiſſure
⁊ aſperitati mel ancolicoꝛum bibitum et lini⸗
tum.⁊ eſt impinguatiuũ.ppꝛie excoꝛticatuʒ.

⁊ pꝛolongat capillos ⁊ ꝓpꝛie ſuccus arboꝛis

eius ac folioꝛuʒ ipſius:ac lenit eos.remouet
quoq; furfin es.i¶ Iſaac. Siſamũ ca.eſt in.i.
gra.hu.in.ij.Oð ſine coꝛtice eſt vnctuoſius

eſt. Ideoq; groſſꝰ ⁊ ad dirigendũ durj.
¶ Palla. li. x. In mẽſe ſeptẽbꝛi ſerendũ eſt ſiſa

mũ putri ſoloyel pinguibus arenis velterra
cõgeſticia.iugere q̃ttuoꝛ vel ſex ſextarios ſe⸗
niſſe cõuenit.¶ Jdeʒz in libꝛovndecimo. Si⸗
ſamũ vſq; ad ydus octobꝛis ⁊ faſelũ cõuenit
ſeriterra pingui vel agro ſterlil.

tinatiuũ ⁊ lenificatiuũ.equalis

ris piſtoꝛij genera cura tranſeunte.

Pyprrationes

. „„

E ſiligine laudatiſſimꝰ panis ac piſtrinarũ

opa laudatiſſima pcetli mn italia.ſi ipis nate·

didioꝛ pyſana. ponderolioꝛ art crctacea. Ju⸗

ſtum eſt e grano capanevel capanie ; caſtt⸗
tam vocant: redirę ſext ariꝰ qttuoꝛ ſiliginis

ex modio. Juxtaſniaʒ Catchonis ſiligo ⁊ tri

ticũ in apto loco edito ſerunt:q ſole q;ᷓ diu⸗

tiſſime toꝛreat᷑.¶ Serenda ðꝛ in tennioꝛa ter

ra:q̃ nõ multo indigent ſucco:vt cicerẽ c ci

nium. In pingui vero q cibi ſunt maio:isvt
lilig

inẽ ac triticũ ⁊ linũ. Deniq; for ⁊ ſiligo

ſoll ſoꝛtiunt cretoſum : vliginoluʒ. Diligo

nũqᷓ; ꝑiter matureſcit: nec vlla ſegetũ minus
dilationẽ patit᷑ ppter teneritateʒ: eiſq; q ma⸗
turauere pꝛotinꝰ granũ dimittentibo. Sʒ mi
nus q; cetera frumenta periclitat in ſtipula:
ſemꝑ habet rectꝗ ſpicã:nec ↄtinet rota:quin

faciat rubiginẽ.¶ Dulciſſimꝰ eſt panis ex afᷣ⸗

5

frica. Ipſaq; ſpiſſioꝛ q; far.et ſpica maioꝛ eas

dem ⁊ ponderoſioꝛ.Difficulter exterit᷑ in gre

cia. ob id dari iumẽtis ab homero dicta:bec

eſt enĩ quã oliram vocant.Eadem in egypto

facilis arq; fertilts. Far ſine ariſta eſt. Ireq;.

Siligo ex cepta ea que laconica nuncupat᷑.
Adijciuntur bis genera bꝛonos.ſiligo exce⸗
pticia: tragos.¶ Sũma ſiliginis laus honi
tatez cribꝛi tenuitateconſtat. Et galli quidẽ
eſetis equoꝝ inuenere cribꝛoꝝ genera byſpa
nie lino excuſſioꝛa ⁊ polinaria.egyptꝰ a papi
ro iunco. Siligineʒ quidẽ ex ouis ſubigunt
vel lacte. butiro vero gentes pacate ad ope⸗

2, —

¶ ZIdem in li. xxij. Diliginis grang cobunſta

⁊ trita in vino ãmineo atq; oculis illita epy⸗/
foꝛas ſedant.¶ Auicenna. Siligo eſt ſpeci

es oꝛdeiſine coꝛtice:et eiꝰ opatio ꝓpinqua eſt
opationi ipᷣius.i¶ Gloſa ſuꝑ Qucã. Siliqua

eſtgen? leguminis ſonoꝛis follib et vacuis

drenemnatsencde reficiat.
I

Raliin almaſorc⸗S

anfetenerrert
Capitulum. cceII.
Zilgo. Ilidorus li. etymo. Siligo
ſgen triticea ſelecto dictũ. Nã in pa

¶ alla.li. xvuj. Siliginẽ dixerim ꝓpꝛie tri
tici delitias. Candoꝛ eſt: ſine virtutę ac ſine
pondere ↄueniẽs humidis tractibo.qles ita⸗
lie ſunt ⁊ gallie comate. Sed ⁊ trans alpesi
allobꝛogu tm auernoꝝq; agro ꝑtinax. In ce
teris ibi partibo bieunio in triticũ traſit. Re⸗
mediũ ẽ vt grauiſſima queq; ipiꝰ gra ſerant.·

Sͦ

Trattatus

lymitana naſcunt᷑ tꝑatũ coloꝛẽ hñt ⁊ vetrem
ſtringut. Que at i alijs terꝭ vẽtrẽ foꝛtiꝰ ſtrin
guũt ⁊ calide nõ ſũt.¶ Pandectaca.cclxxxix.

Diligo vl germanũ latĩe.grece tyſavel ſythꝰ
ara.ſiligohih ¶ GBal.i.ð edulijs ca.tvffa.auc.
Dyoclis⁊z meneſithei ireg poſturai 0oꝛ
deũ meliꝰ qͥdẽ tyfa.i.ſiligo.
nutrit.⁊ cũ mulio laboꝛe digerit᷑. Panẽ autẽ

aſſidue ex eis comedẽſ:nullꝰvtiq; ex incõſue

toꝝ huic edulio ſanꝰ erit:neq; oĩno ſi modi⸗
cũ ẽ eigue ⁊ idigeſtibile.ſemẽ ãt buiꝰ tyfe hʒ
qdẽ exteriꝰ leuã.i.coꝛticẽ.i¶ Et a qͥbuſdã vo⸗

cat᷑ puũ frumẽetũ eqs. hãc qda ĩnocue come⸗
gere.nõ ipꝛobabilr aũt vtiq; qͥdã noĩant ꝑuũ

frumẽtũ ezr caloꝛe⁊ ſpiſſitudie ⁊ calidita⸗
te vtutꝭ aſſilatã ipᷣi.¶ Et idẽ.vi.ſim far.ca.ſy⸗
thꝰ. Dytꝰ ſiue ſiligo acrioꝛ ẽ credo ñ paꝝ et
cacochina tñ ex putrefactiõe fiens.Eſt at in
flatiua.⁊? ̊ qͥdẽ hʒ acre ⁊ calidũ.płimũ vᷣo fri

gidũ aqſuʒ acre.¶ SGera. lib. ag. ca. ſiligo. vel
hals.auc.Dyaſ.Süt eiꝰdue ſpẽs.ĩ vna inue

niunt᷑ duo gqna ⁊ ĩ alig vnũ.⁊ qdlibet granũĩ

coꝛtice ſuo.⁊ illud plꝰnutrit qᷓ; oꝛdeũ.⁊ ẽ boni

ſaporꝭ. Panis vᷣo qᷣ fit ex eo minꝰnutrit q; pa
nis tritici.¶Et idẽ auc. Gal. Suba huiꝰgni

eſt media ĩter ſubaʒ tritici ⁊ oꝛdei q;tũ ad ci⸗

bũ ⁊ ſᷣm medicinã etiã.Et ex hac pᷣt ſciri oꝑa

tio eiꝰ ꝑ illud qð diceinꝰ de tritico ⁊ oꝛdeo.

teni ſufficieter

Capitulum.ccccxli.
AIlflimbꝛiũ.Ex ſinonimis. Siſimbꝛi⸗
ſunm idẽ eſt ꝙ mentaſtrũ.de q̃ ſcʒ mẽta
ſtro dictũ ẽ de m. Pli.li.x. Siſimbꝛi
um ſilueſtre a buſdã thymbꝛeũ ẽ appellatũ.
pedali nõ ampliꝰ altitudine. Qð aũt inrigu
is naſcit᷑ eſt naſturcio ſimile. Atrũq; aduer⸗
ſus occultata efficax eſt anĩalia. vt ſunt ſcra⸗
bones ⁊ ſimilia. Qð in ſicco oꝛitur odoꝛatũ
eſt. ⁊ coꝛonis inſerit.anguſtũ foliũ habens.

Pyperationes
¶ Plinius. Ad doloꝛẽ capit: ⁊ epifoꝛasvalẽs
Alij panẽ addũt.alij ꝑ ſe decoquunt in vino.
Danat ⁊ epimictidas et vitia cutis in facie
mulieꝝ.intra quartã diẽ noctibo impoſitum.
diebuſq; detractũ.vomitiões ſinguitꝰ toꝛmi

na. ſtomachi diſſolutiões cohibet:ſiue cibo

ſumptũ ſiue ſucco potatũ. Non eſt aũt graui
dis edendũ niſi moꝛtuo ↄceptu qͥppe illũ eij⸗
cit:etiã impoſitũ. Houet vꝛinã cũ vino po⸗
tum ſilueſtre ⁊ calculos. Quos vigilare opꝰ
ſit excitat: capiti cum aceto infuum.
¶ Pla. Siſimbꝛiũ qdð alij herpillumvocãt a⸗

greſti maius eſt. Naſcit᷑ in loc cultꝭ⁊ aq̃ſis.⁊

eſt ydiciſmo ſile. Sed eo eſt odoꝛatiꝰ⁊ folijs
latioꝛibo:q multiin coꝛonas cõponũt.virtus
eis termantica exiſtit:ſtrãguirijs medet᷑.

¶Et calculos frãgit.hoc maxĩe facit ſemen

eiꝰ cũ vino bibitũ.Toꝛtionibꝛ ſugglutioni
bus maximũ pᷣſtat effectũ. Idẽ nauſeantibꝰ

opitulat᷑. Yolia eius cathaplaſmis adhibita

capitis doloꝛẽ mitigant fronti impoſiia.
¶ Oyaſcoꝛides. Notinn eſtſiſimbꝛium quod

eſt natura calida ĩ ſecũdo.⁊ ſicca in ipo.Pu⸗

trefactionibo reſiſtit. pediculos interficit.
¶ Confert apoſtematibꝰ frigidis:ac flegmo
ni duriciei vehementis decoctuʒ cum aceto
mixtumq; cum oleo roſarum.
¶ Cõfert obliuioni ac ſenſus cõmixtioni ⁊ li
targie:quãdo linitur caput ex eo.Cõſert eti⸗
am ſingultui bibituzʒ cũ vino.ad ſoda quoq;
fit emplaſtrum ex folijs ſilueſttis.
Konſert tamen vermib aſcaridibus.⁊ ex⸗

trahit fetum moꝛtuũ. peouocat vꝛinam pꝛo
pꝛieq; petroſum. Quod auteʒ eſt ſilueſtre cũ

vino bibitum ꝓhibet diſtillat ionẽ vꝛine:⁊ la
pidem extrahit:ac ventris doloꝛipungitiuo
ſubuenit. Confert etiam puncturis.
¶ Actoꝛ.Quia ſiſimbꝛiũ ab autoꝛibo nõ ſolũ
dicitur mentaſtrum:ſed etiã menta videlicʒ
domeſtica.de ipᷣo etiam inter oꝛtulanas her⸗
bas ſub boc eodem no mine dictũ ſupꝛa.

— —

— ——— —

— O —

–

8

—=

qSHli. Nã adllenes ꝓdeſtradix eiꝰ
etiã exaſpitatꝭ ⁊ collectõibo ſanguĩs illinitur

inſyria ⁊ armenia ⁊ ly bia. Huivᷣ

De Herbis

T ria venit cterieharchiedſec medis

Dyaſco. Silphij radix nota eſt omnib cui

a ad lienes pdeſt radix eiꝰ Arterijs

Sʒꝛ ĩ cibis cõcoqͥ eg e inflãmãtibo ĩſlatio⸗
nes facit: ructꝰvꝛine q; noxia. Sugillatꝭ

cũ vino ⁊ oleo ẽ amiciſiima:⁊ ſtrumis cũ ce,⸗
ra ſedis qᷓᷓ verruce cadũt eiꝰſuffectu

bꝛio

re. ¶ Folia eiꝰ ad purgãdas matrices ac pel

lẽdos partꝰ emoꝛtuos ĩ albo odoꝛato vio de

coquũt᷑ vt accept abili mẽſura bibat᷑.¶ Dyaſ.
Aures acriter calefaciẽs acveſicã ledes. Sʒ

vẽtrẽ purgãs hec herba foꝛtit᷑ calefacit. Vir

tus eiꝰ oĩno ĩflãmatiua ẽ. ⁊ ꝓpter h indigeſti⸗
ua ẽ.( Radix eiꝰ cocta cũ aq ⁊ modico mel⸗

le potata iuu at ad difficultatẽ vꝛine. ſucc?ꝰ ei⸗
cũ lacte reſolutꝰ emigraneã curati aurẽ miſ⸗
ſus. Extrinſecꝰ aũt poſitꝰ opꝑat᷑ ãpliꝰ. Haſcit᷑
i ge ſeene
cata ẽ ferule ſilis.foliaq; hʒ apio ſiſia: ⁊ ſemẽ
latũ. ¶ Airtꝰ radic eiꝰ termãtica et ſtõachũ

inflat: ⁊ fuctuationẽ puocat. Indigeſtibilis

ac veſice vᷣriaẽ accepta.¶ Oleo addito liuo⸗
res corpialiiat leo cipꝛino vel yrino
mixta ſciaticꝭ hũoꝛẽ frigidũ errantẽ ſiccat.in
aceto cocta⁊ cathaplaſmata cãs ani compe

ivᷣc bibita venenis occurrit, Eſt etiã euſto/

obio. lii grij. Supbio erſy-

macha mixta ſemibo oxigaris nobilito ad
dito ſale comeſta. virga eius diuiſa eſt. lgcru⸗
mũq; qð ex ſe dimiſit colligineceſſarium eſt.

—
S
N
£
„*
2
WI
8
R
„

Capitulum..ccccxliiij.
AIſer. Pliniꝰ li.xix. Siſere.Tyberiꝰ
ſ piꝛinceps omnibo annis a germania
Hlagitans nobilitauit.cniꝰ in geldu⸗
ba caſtello reno impoſito generoſitas eſt pᷣci
pua:ex q̊ apparetc frigidis loc cõuenire. In⸗
eſt eilongitudine neruus Julie auguſte quo
tidiano cibo maxime uluſtrata. Serit᷑ aũt ⁊

ſiler ⁊ paſtinata vtroq; tꝑe.ſ.vere et autũno.

magnis ſeminũ interuallis nulla ne minꝰ ꝗqᷓ;
ternoꝝ pedũ.quoniã ſpacioſe fructiicat ſi ſe
ratur.tranfferre aũt melius.Idẽ lib.xx.Si⸗
ſer eſt ſatino ⁊ effectu.
Poperationes
· Sli.li. vto. Ineſt enĩ ſiſer longitudie nemꝰ
q̃ in decoctꝭextrahit᷑ amaritudis magna ꝑte
relicta. q mulſo ĩcibis tꝑata:eciã ĩ graʒ vᷣtit᷑.
¶ Neruꝰ idẽ ⁊ paſtinace maioꝛe dũtaxat ani
cule. Siſere ſerit᷑ mẽſibo his vicʒ: Febꝛugrio
marcio:apli:auguſto:ſeptẽbꝛi:octobꝛi.Bꝛe⸗

hioꝛ ẽ bis:ſʒ toꝛoſioꝛ:amarioꝛq; medullo ꝑ ſe

minutiſſima. Eadẽo dulcibo mixtꝭſaluberri
ma:ĩuenit graʒ plib modis anſt eritatevicta

Trattatus

Nã⁊ in pollinẽ tundi arida.liqͥdaq; dulci

tẽperat᷑:⁊ decocta poſtea aut aſſeruatavma

cerata plibo modis.⁊ tũc mixta de fruto:aut
ſubacta melle vuis ⁊ paſſis:aut pinguibo ca⸗
riotis ⁊c.lege Pliniũ ibidẽ.¶ Itẽ ſiſer ſile ſa⸗
tiuo:⁊ excitat ſtomachũ.ex aceto laſar picia
co ſũptũ.aut ex piꝑe ⁊ mulſo pijcit vꝛinaʒ.Et

vt opinio credit etiã ventrẽ.Eſt ⁊ dyacles in
ſnia eodẽ.pᷣterea coꝛdiↄualeſcẽtiũ ↄuenire.?⁊

pꝰ multas vomitiões ꝑquãvtile.i¶ Heracli

des argẽtũ viuũ dedit ⁊ veneriſubinde of/
fenſantẽ egriſq; recolligẽtibi.hũc Heſiꝰ. Jõ
ſtomachovtilevideridixit.qm nemo tres ſi⸗

ſeres edeẽdo ↄtinuaret. Eſſe tñ vile ↄualeſcẽ⸗
tibo ⁊ ad vitã trãſeuntibo.Satiuiq; pꝛiuatim
ſuccus aluũ ſiſtit.ꝗ¶ Oyaſ. Syſaꝝ eſt oiba no

tũ qð comeſtũ eſt euſto machũ. Radix eiꝰeli⸗

xa ⁊ comeſta tollit faſtidiũ.⁊ eſt diuretica.

4 „

Capitulum. ccccxlu.
yrcla. Aui. Sycla duaꝝ ſpeꝝ eſt. q̃ꝝ
ſ. vna nigra ꝓpter vehemẽtiã viriditatcꝭ
AUl1ltera vᷣo nota ẽ.apud q̃ſdã ẽ ĩ pᷣmo
ca.⁊ ſic.Et ſᷣm veritatẽ ẽ cõpoſitaꝝ vᷣtutũ.et
apud q̃ſdã ẽ fri. Hec dubiũ ẽ qͥn in eiꝰ radice
bũiditas ſit. In ipᷣa ẽ virtꝰ baurach ſubtilia⸗
tiua ⁊ reſolutio⁊ apꝑtio.foꝛtioꝛ reſolutõe attri
plicũ ⁊ lenificatio. In nigra ẽ ſtipticitas:⁊ ꝓ

¶ Ex eadẽ elixata fit emplaſtrũ apᷣatibo ac re

giñũ:ac delet toꝛturã Et valz ad vlcera nariũ

pꝛie cũ ibentibo. Et baurachitas q̃ ẽ in ip̃a
reſolutiua.⁊ terreitas ẽ aſtrictiua vł ↄtractis
ua. DDPPBO perationes.
¶ Aui.Lotũ elixatũẽ malichimi.totũq; par
ni nutrumẽti ſi olerareliq̊. Succꝰ eiꝰ ac de⸗
coctio folioꝝ fiſſuras frigorꝭ ꝓhibẽt:⁊ alopi
cie ↄferũt.¶ Cõfert etiã pãno.⁊ qñq; abſcin⸗
dit verrucas ſuccꝰ eiꝰ.⁊ interficit pediculos

ſoluit ⁊ maturat ea.Eiꝰ ſo.decocta bona ſũt
ignis aquſtiõi.⁊ linita cũ melleoferũt empeti
gini.¶ Et eiꝰ aq̃ cũ felle gruis fit caputipur⸗

tẽ eiꝰ aq̃ diſtillat᷑ in aurẽ:⁊ ſedat eiꝰ doloꝛẽ.
Radix eiꝰ ẽ mala ſtomacho.facies nauſeã
⁊ boc plimũ ꝓpter baurachitatẽ eiꝰ moꝛdifis
catiuã.¶ Ad opilatões epatꝭ foꝛtioꝛẽ aꝑtiõe
malue cũ ei⸗ aceto/ꝓpꝛie.¶¶ Iſaac dietis
ꝑticularibo. Sicla quã vulgꝰ appellat blitia
cꝗ.⁊ ſic.ẽ in pꝛĩo g.i¶ Ill audabile ſtõacho nu
trimetũ gnat ꝓpter q̃ndã ſui acumis ⁊ hũidi⸗
tatꝭ multicudinẽ.Que tñ ſi coquat᷑ cũ aceto
obſomagra.carui oleo onfancino vel amig⸗
dalino faciłqͥdẽ digeſtiõis fit.ſʒ parũ nutrit.
vẽtrẽ bumectat.epatꝭ opilatõnẽ aꝑit:maxie
vo ſi de groſſis ac viſcoſis hũoꝛiboſit. In aqᷓ
cocta⁊ꝛ ſic comeſta fit ſtiptica.i Actoꝛ ð hoc
q́ᷓʒ ſub noĩe bliti dictum eſt ſuo loco in ſupe 7
rioꝛi parte hniꝰ tractatus,ſ.de B. ca.c.

be d daen e

8

t⸗
in

—

7

De Herbis

Capitulum. tticxluj

CTicados arabicum. Pandecta co.
ſ lxvij. Aſcukodos arabice. Grece ſa⸗
poeagis. Latine vᷣo ſticados.eſt quod
dam arabicũ.⁊ eſt illud qð arabice noĩat᷑ aſ⸗
cukodos.Et eſt quoddã citrinũ.de qua in ſe
quenti capᷣ.dicit. Vnde Sera.li.aggre.facit
de ſticados duo capitula. VUnuʒ de ſticados
arabico:quod incipit aſcukodos ſiue aſtoco
dos.⁊ aliud de ſticados citrino quod incipit
Sceha.Eſt autẽ ſticados arabicũ calida et

ſicca in tertio gradu.¶ Sera.lib.aggre.cap.

Aſcukodos:id eſt ſticados arabicũ. Naſcit
⁊ in inſula que ðꝛ ſahadis in regiõe Balacie:
eſt herba ſubtiliũ ramoꝝ habens comã ſatu
regie ſimileʒ:niſi folia eius ſunt longioꝛa ſa⸗
turegie.⁊ eſt acuti ſapoꝛis cum pauca amari
tudine.i¶ Dyaſ.capᷣ.de ſticados. Sticados
naſcitur in inſulis Galacie circa maſſiliam.
que inſula ſticados nomĩat᷑ vndeꝛ⁊ nomẽ ac⸗

cepit.Eſt aũt herba tenuis:ſemen minutum

⁊ guſtu acrioꝛa ⁊ ſubamara.

Pyperationes
¶ Galienus.viij.ſim. far. ca. ſticados. Stica
dos eiꝰ quidẽ ad guſtũ amarꝰ ſapoꝛ eſt:⁊ ſti⸗
pticans moderate. cõplexio eiꝰ cõpoſita eſt

habens cũ folijs ſimilibo thimo:ſed oblonga

ex frigidaterreſtri ſubſtãtia pauca aqua ſti⸗

pticat ⁊ alia ſubtiliignea amplioꝛi aqua ama

ricat. ⁊ ppter vtrũq; vero de obſtruere⁊ ſub⸗

tiliare dicit: ⁊ abſtergereꝛ foꝛtificare nata eſt
viſcera oĩa:⁊ totiꝰ coꝛpoꝛis ambitũ.mõſtra⸗

mum enim eſt ? in anterioꝛib:quoniã qᷓcunq;

farmaca cõpoſita ſunt ex talibo ſubſtantijs pᷣ
dictis energias comparantur.
¶ Johannes Meſue capitulo de ſticados.
Sticados quod medici laudant eſt arabi⸗
cum.⁊ eſt planta folioꝛum ſubtilium ⁊ longo
rum habens ſtipitem ſubtilem cinericeuʒ:cu
ius eleuatio ſuper terram eſt in menſura cu⸗

biti. et habet floꝛes aſſimilatos ſpicis ſiligj

num: ſed ſunt bꝛeuioꝛes ſine ſemine.Et eſt ca
lida in pꝛimo gradu:⁊ ſicca in ſecundo.

¶ Et eſt cõpoſitũ ex partib terreis frigidis

Dantibo ei ſtipticitatẽ paucã.⁊ ex ꝑtibo igne⸗
is ſubtilibo a q˖bo inſunt ei acuitas ⁊ amaritn
do.ſed acuitas plus eſt amaritudine ſua.et
amaritudo plus eſt ſtipticitate ipſius. ꝓpter
quod eſt ſubtiliat iuũ:reſolutiuũ:aperitinum
opilationũ.abſterſiuũ ⁊ ſolutiuũ nature.et e
pꝛeſeruatiuũ ꝓhibẽs a putrefactõe.⁊ ẽ ex ꝑce
ſtipricitatis pauxe in eo ↄfoꝛtat iuũ coꝛdis et

cerebꝛi ⁊ neruoꝝ ⁊ viſceꝝ.⁊ hoc eſteẽ:⁊ ꝓpꝛie⸗

tas eꝰꝰ phibendũ ẽ hñtibo coleram in ſtomeꝰꝝ

cho.cõturbat eni eos inducens ſitim ⁊vomi

tũ ⁊ eſtuationẽ laboꝛioſam. Nã etiã calidam

habẽtibo ⁊ ſiccã cõplexioneʒ.⁊ qͥ ſunt illi po⸗
teſtate colere ¶ Ipm q̊ʒ eſt ex debiliter ſoluẽ
tiboꝓpter qdð miſcendũ eſt ei ſalgẽma ⁊ mira
bolani nigri cũ eo aut kebuli.magnificãt eni
opꝑationẽ eiꝰ.⁊ ſilr ſquilla:⁊ ꝓpꝛie in egritudi⸗
nibo capitꝭ.Et infuſum qͥdẽ in aq̃ caſei melio
rat᷑ in ↄditiõiba ſuis.⁊ paſſule ſine interioꝛib⸗
ſilr ſunt ex his q̃ emẽdant.ſilr ⁊ ſalgẽma recti
ficat illud.⁊ ꝓpꝛie ad oẽs partes eiꝰ ſextuplũ

ipſiꝰ.⁊ ſuccus pomoꝝ dulciũ decoctiõibo eiꝰ
verificat illud.¶ Auicẽe.li.ij.ca.de ſticados.

Sticados eſt plãta hñs ſpicã.ſicut eſt ſpica

grana oꝛdei.ſed eiꝰ folia ſũt bꝛeuioꝛa.et ĩ iůjo
ſtipites ſunt cinericei ſicut in epithimio.: eſt

ſine ſemine acutꝰ cũ amaritudine pauca.cõ⸗
poſitꝰ ex ſubſtãtia terrea:frigidaꝛ ignea ſub
tili.ca.in pmo gra.ſic.in.ij.¶ Sera.auctoꝛi⸗
tate Bał.Decoctio ſticados arabici cõfert
doloꝛi pectoꝛis ſicutvſopus.et in ↄfectiõib
medicinaꝝ hʒ vires acriter relaxãtes cũ odo
re ſuaui vnde ⁊ mẽſtrua puocat.¶ Jo. Me.
Fit ex ſticados arabico ⁊ ſpica ⁊ oleoveteri:

oleũ bonũ inuatiuũ voci. Floꝛes qͥdeʒ eiꝰ de

decoctõe ſuſtinẽt.plus q̃ʒ folia.ſolutiõe edu
cit colerã nigrã: flegma.⁊ mũdificat neruos
2 cerebꝛũ ⁊ mẽbꝛa ſenſuũ.⁊ ↄfoꝛtat ea ⁊ ↄfert
iuuamentũ magnuʒ egritudinibo frigidis.et
hoc ſᷣm oẽm modũ vſus eiꝰ:ſiue in potibo ſi⸗
ue in fomẽtis ⁊ lauacris.¶ Et oleũ ipſiꝰↄfoꝛ
tat cerebꝛũ ⁊ neruos:⁊ calefacit eos ⁊ viuifi⸗
cat. In medicinis aũt ſticados ſi iũgat ſquil
la. aut eiꝰ acetũ eſt medicina bona epiletie et
vertigini:⁊ cũ lapide laʒuli aut ſale inde.aut
alijs valentibo ad ea. Cõfert melãcolie ⁊ egri
tudinibo tumorꝭ.⁊ miſcet᷑ ei bugloſſa aut ſuc⸗
cus eiꝰ:aut ſuccus pomoꝛũ dulciũ ad egritu
dines coꝛdis ⁊ melancoliã.¶ Et euapoꝛatio
decoctiõis eiꝰ aperit opilatiões nariũ.et eſt
medicina bona opilatiõibo epatis et ſplenis
2 viſceꝝ.¶ Et eſt ſedatiuũ doloꝝ qͥ ſunt ĩ ner
uis ⁊ in inſtrumẽtis iuncturarũ:⁊ in laterib-
ſm omnẽ modũ adminiſtrationis eius.
Et conſoꝛtat interioꝛa omnia que a frigidi
tate leſa ſunt:et pꝛopꝛie materiali:⁊ pꝛohibet
aputrefactier.
¶ Et ipſiꝰ ſyrupus ⁊ alij modiiadminiſtratio
nis eiꝰ ſunt medicina bona quartane et febꝛi
bus longi tempoꝛis:⁊ ꝓpꝛie flegmaticꝭ. Do⸗
ſis decoctionis eius eſt potio a.ʒ.iiij.vſq; ad
vi. pulueris eius a.iij.ʒ.vſq; ad.v.
Aui. Sticados arabicũ reſoluit et ſubti/

K

8

☚

liat amaritudine ſua.⁊ ſir eiꝰ ſyrupus aperit

opilationes ⁊ abſtergit.⁊ in ipᷣo qͥdẽ eſt ſtipti
citas pauca.⁊ↄfoꝛtat coꝛ ⁊ viſcera et phibet
putrefationẽ.i¶ Et eiꝰdecoctio ſedat doloꝛeſ
neruoꝝ ⁊ iũcturaꝝ ⁊ lateꝝ.Et ipſiꝰ ſyrupus
eſt res magꝭ iuuatiua egritudinũ frigidaꝝ ⁊

neruis.qre opoꝛtet vt eo qᷣtidie vtatur qͥ ner⸗
uos hʒ debiles:⁊ qͥ ex frigiditateĩ ipis pati

tur. ¶ Et ↄfert melacolieꝛ epilẽtie.⁊ nocet ba
bẽtibo calidã cõplexionẽ.⁊ facit eũ vomere.⁊
eſt ex eis qͥ faciũt ſitim ⁊ ↄfoꝛtãt inſtrumenta
vꝛine.⁊ ſoluẽdo educit flegma ⁊ melancoliazʒ.

¶ Gal. vero nõ dixit hoc eſſe eiꝰ.et vltima qͥ

dẽ potio ipᷣiꝰ eſtduodecim keſumẽ cumvino
puro ⁊ oximelle ⁊ modico ſale.¶ Plate.Sti
cados ca.⁊ ſic.vᷣtutẽ diureticã hʒ. Vinũ de⸗
coctiõis eiꝰ ⁊ dꝛagaganti ſpũalia calefacit.⁊
inteſtina ſtomachumq; munditicat.valet ad
Yliacã ⁊ ad opilatione ſplenis ⁊ epatꝭ:⁊ cõtra
ſtranguiriã ⁊ diſſurriã.iq¶ Cõſtan.in li.graduũ

Sticggos eſt ca.⁊ ſic.in pmo.Aperit ⁊ atte⸗

nuat.interioꝛa mẽbꝛa ↄfoꝛtat. Rectꝰ ac pul⸗
monẽ oĩaq; viſcera mũdificat.¶ Ex ſinono⸗

mis. Sticados ſpẽs due ſunt. Arabicũ vi⸗

delicet ⁊ citrinũ.Qñ ſimpliciter ponit᷑ citri
nũ intelligit. Idem eſt barba iouis. Sed ali

ud eſt ionis barba:ſc ſemꝑ viua.ſicut dictů
eſt in capitulo. lvij.de B.ſupꝛaa.

Capitulum. ccccxluij.

Ticados citrinũ. Sera.li.aggre.ca

ſ ppi ſceha. Sceha:id eſt ſticados citri

num: ⁊ eſt abſinthiũ marinũ bhabens
minutũ ſemen ſimile ſemini plante que ðꝛ ab⸗
rotanum.⁊ nõ eſt ita amara herba ſicut abſin
thium. ⁊ habet odoꝛem grauem.figura eiꝰeſt
in apparentia ſicut planta abſinthij. et ſapoꝛ
eius eſt ſicut ſapoꝛ abſinthij:niſi quia non eſt
tante ſtipticitatis:⁊ calefacit plus qᷓ; abſin⸗
thium.⁊ eſt ĩ eg plus de amaritudie qᷓ; in ab⸗
ſinthio cum pauca ſalſedine:⁊ calefacit ⁊ de

ſiccat in. iij. gradu. =ð

¶ Sera. Virtus eiꝰ eſt diuerſa a vᷣtute illiꝰ.
Nã nocet ſtomacho.vnde occiditvermes in
ventre plus qᷓ; abſinthiũ:qñ apponitur extra

aut intus.¶ Et idẽ auc. Dyaſ. Sapoꝛ er? eſt

amarus:⁊ habet grauẽ odoꝛẽ.⁊ eſt herba ſti⸗
ptica.i¶ Et idẽ aucto. Gal.viij.li. epidimiaꝝ
Sceha aſſimilat᷑ abſinthio in figura ⁊ ſapo⸗
re. Sed differẽtia inter ea eſt ꝙ nõ eſt ſtipti⸗
cũ ſicut abſinthiũ:⁊ ꝙ calefacit plus eo.⁊ a⸗
maritudo eiꝰ eſt plus cũ pauca ſalſedine.

IYEt idem aucto.Gal.viij.ſim.far.ca.ſceha.
Sceha ſimilis eſt abſinthio Fm ſpecieʒ ⁊ Fm
guſtum. tamen differũt in guſtu et virtute. in
guſtu quidem in eo ꝙ cum ſtipticitate magꝭ
alefacit ⁊ amaricat cum quadãſalſedine.

¶ In virtute vero in eo ꝙ cũ menſuratuz eſt.

2 mag abſintheo interficit lumbꝛicos extoꝛ⸗
ſum appoſitum ⁊ intra coꝛpus aſſumptũ. q
dem calefacere in ſecũde gradu intenſe ponẽ
dum eſt. ig ſiccare vero in terti.
¶ Halienꝰ. viij.ſimpliciũ farmacoꝝ ca. cheu⸗
ſicos. Chuſicos ſiue barba ioui
dos citrinũ vocatur. chꝛuſicos acrem ſimul
2 ſtipticam pꝛeualentẽ habet virtutem.
Ser apion capᷣ.ſceha. Sceba vl ſticados

ꝛuſicos ſiue barba iouis ſiue ſticas

citrinum coquitur ſola: ⁊ bibitur ⁊ interficit
vermes: ⁊ expellit eos cũ laxatione leui.Et
quando coquitur cum lentibus ⁊ bibitur: fa
cit hoc.Et pecudes impinguantur quãdo co
medunt eam.i¶Et idem auctoꝛitate Galieni

Virtus ſcehe diuerſa eſt a virtute abſinthij.

plus q; abſinthium quãdo poniiur exterius

8

MHNäã ſceha nocet ſtomacho:ꝛ occidit vermes

vel ſumitur intus. Et eſt calida in ſco gra⸗
du.ſicca in terro.

= 2 —

1

hRd

De Herbis

Pica celtica.Panð.ca.cliiij.Celtica
grece. Arabice ſymbel romana.latĩe
vero ſpica celtica. Dyaſc.ca.Celtica
Naſcit᷑ in illirico.nomẽ hũs apud eos hoc.
Etĩ ſyria naſcit᷑ꝛ in italia.hũñs fruct ſuꝑ ter
rã bꝛeues ⁊ ſpiſſos Colligit᷑ ãt a cinibo cũ ra

diciby qͥ faſces faciũt q;tũ plena mauↄtinere

pñt.⁊ ab alijs faſces gallice appellãt᷑. hec hʒ

ſo. oblõgaꝛ nõ lata:mellinũ floꝛẽ.odoꝛẽ circa

ſe ſuauẽ ↄtinẽs. Vtilioꝛ ẽ recẽs odoꝛe ſuauis
radicibo plẽa velſpiſſa ⁊ ñ fragil.q ſi talis fue
rit ſilis ĩ ᷣtute poterit eẽ ſyriace.Eſt ca.⁊ ſic.
hñs naturã ſpice inde:ſed vebilioꝛ ſicca. Eſt
alia nardꝰ.i celtica montuoſa q̃ naſcit in ſici
lia ſimilitudinẽ hñs in folijs ⁊ ramis yringo.
Sʒ ſpica bꝛeuioꝛ ẽ.⁊ ſpinoſas radices mittẽſ
duas aut tres odoꝛe ſuaues.⁊ nigriorꝭ colo⸗

ris ſilis aſfodilliradicibo. Hec nec floꝛẽ nec

ſemen bʒ. ſed virtus eſt illiſimilis pꝛrime.

Dperationes
¶ Dyaſ. Pꝛima eiꝰ virtꝰ diuretica eſt. ⁊ pdeſt
iecoꝛis tumoꝛi ⁊ vctericis cũ moꝛbo regio.
¶ Inflatiões ſtomachi cũ aq̃ vbi abſinthiuzʒ

decoctũ eſt diſcutit.¶ Spleni medet᷑:veſice

⁊ renibo vtile eſt.¶ Sed ⁊ moꝛſibo venenatis

cum vino data opitulat᷑ mala ginatibus culi

dis.Et vnctionibus miſcetur.

Capitulum.ccccxlix.
J Pica nardi ſiue nardꝰ.Iſi.li.etyvmo.
a Hardus ẽ herba ſpicoia. Uñ ⁊ a gre
ceies nardoſtacos ẽ appellata. Huiꝰ
alia indica alia ſyriacavocat᷑.nõ ꝙ in ſyriana
ſcat᷑:ſed ꝙ; alio latere indiã.altero ſyriaʒ ſpe⸗
ctet mons in q̃ inuenit. Jdẽ. Hardũ indicum
eſt multifoꝛme ſʒ meliꝰ ſyriacũ leue.fulicũ co
moſum ſpica Parun odoꝛeiiſinm⸗ ciperũ ſi⸗
milans Qðõ ſi multũ in oꝛe tardauerit linguã
ſiccat. Hardũ celticũ de q̊ ſupꝛa dictũ a regi⸗
one gallie nomẽ traxit.naſcit᷑ enĩ ſepiꝰ in ligu
rie alpibo.⁊ ĩ ſyria frutice paruo radicibbi ma
nipulos collectꝭligamẽtis.flos eiꝰ tĩ ppter
bonũ odoꝛẽ accipit.tyrſi eiꝰ ⁊ radicule vſibo
nr̃is vtiles pbant᷑.q Pla. Spicanardi ca.in

i..gra.⁊ ſic.in.ij.Eligẽdac illa q̃ ſuaniter redo

let q̃ in guſtu ẽ acuta.aliq̃ntulũ ſubamara.ha

bens aliqͥd ponticicatꝭ i carne rufa. Cũ ãt in

mediciĩs ponit᷑:abijciẽdũ ẽ q̃ddã albũ qð inte
riꝰ. a qddã nigꝝ qð ẽ exter. Spicanardi ꝗᷓ
nigraẽ vel terrea nõ dʒ ponii medicis.Ha⸗
bet aũt vᷣtutẽ ↄfoꝛtatiuã ex aromaticitate et
põticitate.⁊ diureticã ex qlitatibo ſuis: ama
ritudie.Per.x.ãnos fuari pᷣt ĩ loco ſicco ⁊ nõ
humecto.¶ Actoꝛ ex gloſis. Nardꝰ ẽ herba
hüuilis:calẽs ⁊ redolẽ s.de q̃ fit wnonan pꝛe⸗
5 .

. 4 — „

ſam: ac er vna radice multos ramos genes

cioſum. maxie qñ nõ ſoli de radice:ſz de ſpi ⸗
rat᷑.unc eni piſticum.i.fidelis dicitur.

¶ Pla. Cõtra ſincopim ?⁊ cardiacã paſſione,ʒ
limphat᷑ vinũ patientꝭ ex aq̃ roſacea decocti
onis ei.vel ex tali aqᷓ addito ʒuccaro fit ſy/
rupus.¶ Kõtra debilitateʒ cerebꝛi ap cak 3
decoquit. Sõ ribjimponit. Tale

nariby. otra frigidu reuma puluis ei

* „ -

cho.⁊ õ̊ putredinẽ quriũ poſt apoſtemata.

¶KRoͤtra frigiqitate ſtomachi? indigeſtion⸗
⁊ opilationẽ ſplenis ⁊ epatꝭ ex frigido hũoꝛe.
valet vinũ decoctiõis eiꝰ.Cõtra putredinez

„ „D

ngiuaꝝ puluis eiꝰ ſupponit᷑.valet ad matri
müdifitands 2ce ptu adiuuãdũ.¶ Oleiũn
fit ex ſpica nardiqð eſt optimum õ paraliſim
epilentiq arteticã ⁊ podagrã: ſumptũꝑ osvel
inunctũ.fit aut pcioſiſſimũ vt dicit Dyaſc. H
modo. Accipiuᷣt l. libꝛas ſpicenardi? ponũt
m olla:cuiꝰ os bene obturãt. ali ollã Iterra
infodiũt:⁊ a fundo ſupꝑioꝛis olle deſcẽdit ca⸗ icans
lam ad inferioꝛẽ olla. circa ſupioꝛeʒ faciunt fectus habʒ in medicina.Calida eſt in hmo.
ſicca in.ij. Eſt aperitiua reſo =UYMM

ignẽ q exoluit: deinde effluit olenꝑ calami

in inferioꝛẽ.Et ex.l.libꝛis nõ fiũt niſi qnq;
vi. vncie. Quidã vero puluerẽ ſpicenardi d?
mittũt in oleo ꝑ.xx.dies:poſtea buliũt ⁊ bes
ne colant ac reſeruãt.¶ Conſtã.in libꝛo.gra.
Spica epar ſtomachũq; ↄfoꝛtat.qꝛ doloꝛꝛem
ab eis amputat.Eius apoʒima bibitü renes
2 veſicã ab oĩ ſoꝛdicie mũdat. Arinã et men·
t in li.dena.reꝝ. Spi

ſtmia puocat.¶ Zlben

ca vctericiã ex opilatio

oĩno mũditicat.

1

bibna libidinẽ qaugi

cat.Piloſq; palpebꝛa.
dus eſt herba ſpicoſa. .·

tur vna ꝑs in indiã poꝛrigit᷑. Altera in ſyriaʒ

urditatẽ ex frigido ſtoma caromana.r alithiti adebilioꝛ eſt inda.ſyreni

X

rans in circũitu.nõ vtiles inodoꝛe. In acu⸗

mine vero eiuſdẽ montꝭ qͥ aqua non infeſtat.

vtilioꝛ odoꝛe naſcit᷑ ſolijs cipꝛo ſimilibo.Alia

quoq; inuenit᷑ apud ſyrios:ſpicã hñs oblon⸗

gam: ſubalbidam fruticem maioꝛẽ cũ odoꝛe

nõ valde ſuaui.O mniũ autem pᷣdictarũ virꝰ
tus vnctualis eſt. Calefaciũt medio criter: ?
deſiccant abundantter.

*

ca.⁊ eſt albũ ſpica. Altera vero neriden ⁊ ſpis⸗

virtute ꝓxima. Arboꝛ eius parua eſt.que cũ

luto ſuo euellitur.⁊ quãdoq; planta ſibi ſimi⸗
li adulterat᷑. Sed inter eos diſcernit q plan

tag illa hoꝛribilis odoꝛis inuenitur.

¶ Eſt pꝛeterea quedã montana cuius ſuntyt

— .

croci oꝛtulani ſolia.⁊ ſimiliter eius ſtipites.

ſed citrini ſunt ⁊ plani nõ in modum rhetis

crus non habet nec fructum nec floꝛem. Me

lioꝛ eſt illa cuius pili ſunt plures ad rubedinẽ
declinãs boni odoꝛis vt ciperi:ſua ſpica lin⸗
guam moꝛdicans.Et hec ẽ ſyra q̃ multos eſ⸗

Humoꝛibo acapite ad pectꝰ t ſtomachü de
ſcendet ibo reſiſtit. Aentoſitatẽ inteſtinouum
ampurat. ulierii uppoſita mnuie fu- z
Sup empetigines fricata eaag K
ominationẽ ⁊ coꝛdis tremoꝛẽ tollit. Cũ ſapa
5 moꝛſus ſcoꝛpiomis ate; erpent valet. Col
lirii er ea lactu piditate falſifegmatoefic
L ni? genera duo ſüͤt.
ſcʒ Indicũ ⁊ ſyriacũ. Montis em in q̊ͥ naſci

ſpectat. In illa q ſyriã reſpicit inuenui nardꝛ
lenis ac rufa muitis capilis illigata. ſuguez
habens odoꝛẽ vt cyperũ:? ſpicã bꝛeuẽ. QOue

in oꝛe miſſ ſuauitarẽ habet cũ amaritudine.

ſivero in oꝛe diucittus teneal lingug ſiccat:

Ex parte aũt Indie:nardus inuenit᷑ ſine vir

De Verbis

Dinachia. ſoandecta ca.dcliij. Spi
ſ nachia latine. Grece aſpenaeh. Se⸗
fraß li. aggre.ca. aſpenach. Aſpenach

ſumt fri.in fine pꝛimi graqus.

Serapion. Spinachia leniũt ventrẽ ? cõo/
ferunt doloꝛipectoꝛis ⁊ pulmoniqͥ fũt qa co
lera? ſangume. Nutrimentũ eoꝝ eſt melius

nutrimento attri opat
operationẽ eius.⁊ ſunt lenificatiua.

¶ Et ipſius nutrimentũ melius eſt nutrimẽ
to criſolocanne.Et in ipᷣis eſt virtꝰ abſterſi⸗

ua: auatiua.⁊ vincunt coleram.

¶ Et foꝛtaſſe reſtringũt ſtercus a iure eoꝛuz
Ergo auferantur a iure ſuo.Et ſi comedan
coſferũt anhelitui ⁊ pectoꝛi ⁊ pulmoni calide.
⁊ confert doloꝛib doꝛſi cõſanguineis.Et eſt
lenificatiua venr/riiis..

1,

plicis.et oꝑatio eoꝝ pꝛope

Capitulum.cccclkij.
SPina. Iſidoꝛus libꝛo etymologiaꝝ.
ſESpina in egypto celebꝛat᷑ circa the⸗
bas dũtaxat nigra. Quoniã incoꝛ⸗
rupta etiam in aquis durat.⁊ ob id vtiliſſima
nauium coſtis. E andida facile putreſcit. A
culeus ſpinarũ ⁊ in folijs. Semen in ſiliquis

coꝛia perſiciunt galle vice. Flos et coꝛonis
iocundus:⁊ medicamentis vtilis. Manat ?

gummi ex ea. ſed pꝛecipua vtilitas ꝙ; ceſater

tio anno reſurgat.i¶ Ariſtotiles libꝛo de ve⸗
getabilibo. Spine non ſunt de genere nec na
turaplante.ſed humo: ⁊ frigus aſcendit.? cũ
eis parua decoctio.illudq; coagulat ſol.⁊ ex

ullo ſunt ſo ne. fitq; foꝛma pir amidalis in ſoꝛ9

na.quoniã aer cũ elongatus fuerit ab aliqua
planta augentur partes eius cũ extenſtõema
terie.¶ Plinius libꝛo.xij. In india eſt ſpinan:
ſeg depꝛehenſa in lucernis igne ptinus tran⸗/
ſiliente. India fert in ſpinis ſimilitudinem pi
peris.amaritudine pᷣcipna folijs paruis den

tice pallido:radice lata ⁊ lignoſa buxei colo

ris. OHac in aqua cũ ſemine excepta. in ereo

vaſe medicamentũ efficitir.quod litione vo

catur. Eadem ſpina ĩ Pelio monte naſcitur:·
qua medicamentũ gdulterat᷑. Gens indis cõ

marũ eſt pꝛecioſa myrrhe ſimils.acceſſu p⸗/
pter aculeos anxiolauri folia. Jbidem ſpina
eſſe tradita eſt. uius liquoꝛ aſperſus oculis

ccecitatem omnib animalibo infert. In egr⸗

pto naſcitur aſpalachꝛos ſpina candida. ma

gnitudine arboꝛis modice floꝛe roſe. Radix

eius vnguẽtis expetit. Tradunt in quocũq
frutice curuet᷑ arcus celeſtis.eandẽ quecũq
ſraſpalani ſuauitatẽ odoꝛis emittere:ſed in
aſpalatro inenarrabilẽ quandã exiſtere. Hu⸗2/

2

ius ꝓbatio eſt in coloꝛe rufo vel igneo. TCa,

ctuq; ſpiſſo ⁊ odoꝛe caſtoꝛeo. Ideʒ libꝛo.xiij.
In egypto celebꝛatſpina dũtaxat nigra.qrn
in aquis durat ⁊ incoꝛrupta manet.Et ob ig

nauiũ coſtis vtiliſſima. Candida vero faclle
putreſcit. Manat et gũmi ex ea ⁊c.vt ſupa.

PNec obmittendũ eſt etiã ꝙ in babylone ſeri

in ſpinis. quoniã nõ alibi viuit. Et eſt ſicutvi

ſcũ in arboꝛibo.ſed illud in Peina tantüduere.
gia vocat. Mirumq; ꝙ eade die germiart q.
iniectum eſt. Inijcitur autẽ ipſo canis oꝛtu.

Et arboꝛem celerrime occupat. Vinũ exea

condiũt.⁊ ideo ſeritur. Spina hec naſcitur
et Athe nis etiã longis muris.¶ Idem liba
xvij. In calabꝛia eſt ſpina ſilueſtris: q̃ p ineos

ſionem vtiliter mixtos ⁊ ſoꝛbos reciptt.

Pbperationes
Auicenna. Spina alba frigida eſt et ſicca :
in pꝛimo.Cõfert mollificationi ſtomachi de
coctio eius confert inſtrumetis iuncturaruz
7 podagre. Spina iudaica cꝛlida ẽ ſubtilias
guinis. Ex eiꝰ decoctiõe colluitin * ad de⸗ D

die germiat qcG/

Trattatus

loꝛem mdlaꝝ. Spina egyptiaca frigida in ᷣ
mo.ſicca in ſecũdo.¶ Exiccatiua eſt ⁊ catar
ros abſcindens. Confert apoſtematibo gut⸗
turis ⁊ ſtomachi. Radix eius et ꝓppꝛie ſemen
eius vehemẽtis ſunt conſolidationis.
¶ Igem in eodẽ Zedeguaro eſt ſpina alba: qᷓ
ſpinas habet ſiles folijs amomi.ſed ſubtilio⸗
res ⁊ albioꝛes.floꝛẽ purpureum.ſemen rotun
dum. Stipes eꝰ quandoq; puenit ad duos
cubitos. In ipa eſtrerentio flu xus ſangui
nis. confert apoſtematibo flegmaticis ⁊ ſpaſ⸗

moꝛ ſputo ſanguinis ſolutioni antique. Fe⸗

bꝛibp flegmaticis longis ⁊ oibus febꝛiby an⸗
tiquis. debilitati quoq; ſtomachi:⁊ aperit o⸗

pilationes. Maſticata ⁊ poſita ſuꝑ punctu⸗

Semen ei bibitü cõfert moꝛſure veneno⸗
ſoꝛũ reptiliũ. Collutio oꝛis ex eius ſucco fa⸗

(ca ſedat doloꝛẽ dentiũ.Radix eiꝰ eſt infrigi

datiua ⁊ exiccatiua cũ reſolutiõe quadi.
¶·Pli. li.xxiiij. Spina arabica ſpiſſat ſtrin⸗
gitq; diſtillationes oẽs ⁊ ſanguis excreatio⸗
nes: menſiũq; abundantiã.eciaʒ nunc radice

vyvalentioꝛ Opine albe ſemen cõtra ſcoꝛpio⸗

nes quxiliatur. toona er ea impoſitacoo B
pitis doloꝛẽ minuit. Huic ſimilis eſt pindau?

la quã greci Achonton dicũt minoꝛibo mul⸗
to folijs aculeatis ꝑ extremitatẽ.⁊ araneoſa

Canikulumcecli.

lanugine obductis. Qua collecta etiam ve⸗
ſtes quedã in oꝛẽte fiũt ſimiles bombicinis
IZJypaq; folia vel radices adremedia bibunt᷑.
Eſt ꝛ⁊ alia qui nos rubeqʒ dicimꝰ:qualane
tingunt᷑: pelleſq; ꝑficiunt᷑. In medicinavꝛinã
Pꝓiſcil: moꝛbũq; regiũ ſanat:⁊ yſchiaticos ac
paraliticos. Radix ſemenq; menſes trabũt:
gluũ ſiſtunt: ⁊ collectiones diſcutiunt.
Kontra ſerpentes rami cũ folijs imponun
tu: folia eius capillũ infic iunt. Eſt er paliu⸗
“ rus gemus ſhine . Actoꝛ de Achanto etru⸗
bea ⁊ paliuro ſuperiꝰ diximꝰ.Inter quas ni
5 ri.J ker quaem loꝝ ſunt ſpice piloſe.⁊ illipili ſunt floꝛes eiꝰ.

mi um ponit eas Iſidoꝛus.

NDuinantum. andecta capit. xvij.
ſAagcher arabit ecta capie.

tine ſquinantũ. Squinantum vicit

palea cameloꝝ.qꝛ cameli eam comedũt.Eſt
eni calide ⁊ ſicce cõplexionis in pᷣmo gradu.
Treperit in S ffirica ⁊ in Apulia.ꝑ decenniũ
Si gutẽ inuenit᷑ quoddam durũ ſicut lignũ
circg ſtipitem abiſciatur. ? ſtipes erꝰ eſt ſini⸗
liis ſtipui cypꝛi.¶ Dyaſcoꝛides ca. de ſquino.
Scuini vuo ſunt genera. Uinuz oxiſchinos

appellatur. q; acutũ ſemen habet alterũ: ve

ice Grece ſauinum La

rũ ſemehʒ nigrũ rotundũ ⁊ groſſius pᷣdicto.

eſt foꝛte tertũ genus ſqu ni paulo groſſius
ſupꝛodictis: qͥ creticus ſiue oloſquinꝰ.¶ De
rap̃.li. aggre.ca. adcher. Adcher.i.ſquinan⸗

tmm. ⁊ eſt herba hñs radices ſub terra. et ra⸗
mos ſubtiles.⁊ eſt ſicut radix culẽ.niſiqꝛ eſf᷑ſ·

latioꝛ.⁊ hʒ fructũ fere ſimileiu floꝛibo camaꝝ.

niſi qy eſt ſubtilioꝛ ⁊ minoꝛ.⁊ naſcit᷑ in inſulis
⁊ in pꝛatis.⁊ foꝛtaſſe ex eo rep euu ota terra
vbi naſcit᷑.⁊ qñ de ſiccat᷑ fit albũ.i Et idẽ au
cto. Iſaac. Squinantũ eſt herba palearis.?

hʒ ra mulos ſubtiles duros ĩ capitibo ramu

⁊ bhʒ bonũ odoꝛẽ.⁊ vene coꝛticis eiꝰ ſũt nigre

⁊ interiꝰ albe.⁊ ſapoꝛ eius eſt amarus.Et qð

de ipſo adminiſtrat᷑ floꝛes radices et folia.
Halienꝰ. Floꝛis eiꝰ ſubſtãtia nõ eſt longin
quaa ſubtilitate. et in ſapoꝛe eiꝰ ẽ ſtipticitas

pauca minoꝛ caliditate ipſiꝰ.Et virtꝰ ipſius

eſt virtꝰ que calefacit moderate et ſubtiliat.

Item BGBal.viij.ſim.fan ca.ſquinantũ.Squi⸗

nantũ calefacit moderate ⁊ ſtipt icat modera
tius adhuc ⁊ a ſubtiliũ partium ſubſtãtia nõö

glienum. Et idem Serapion auct. Dyaſco.

Delius ex eo nouũ in quo eſt rubedo plu⸗

rium floꝛum. Et quãdo ſcinduur apparet in

co coloꝛ purpure?:⁊ ẽ ſubtile:ꝛ i odoꝛe ſuaue

— (0d /b——— —— -—

ſus

Se

re

i⸗
e

P64
Im
A.
ge

45

10
n9
t⸗
i⸗
!

Etquãdo defert᷑in man ibhabet odoꝛes bo
num.⁊ quãdo maſticatur moꝛdicat linguam.
⁊ pungit᷑punctione pauca.⁊ quod in vſu ve⸗
nit ex eo eſt flos eiꝰ et canne radicis ipſius.
¶Auicẽna auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis. Dqui⸗
nantum eſt duarũ ſpecierũ. Una eaꝝ eſt que
nõ habet fructum nigrum.ꝛ habet folia ſicut
cauda equina. Et idem opiniõe/ꝓpeia. Squi⸗
nantum ex eo aliud eſt grabicum ⁊ boni odo
ris.⁊ aliud eſt aginum quod eſt minutum: et
eſt durius ⁊ groſſum:⁊ eſt terreum:⁊ non ha⸗
bet odoꝛem. Melius ex eo eſt Arabicum
rubeum foꝛtioꝛis odoꝛis.ſed illud quod ẽ ſu⸗
pꝛa ipᷣm ad aliquãtulum declinat rubedineʒ.
2 cũ ſcinditur fit purpureũ moꝛdicãs linguã
2 adurens eam ſua acuitate.⁊ in aginio ẽ vir
tus infrigidatiua.⁊ eiꝰ radix eſt vehementio
ris ſtipticitatis.⁊ eius flos calefacit parum.
eius ſtipticitas eſt minoꝛ caleſactione ipſi⸗
us.⁊ eſt aliud arabicum. Sed in ſua natura
eſt calida ⁊ ſicca in ſecundo gradqdu.

Dperationes
Dyaſco. Squinantũ in vino decoctũ ⁊ ca
thaplaſmatũ pudẽdis mẽſtrua educit. Strã
guiriam ⁊ diſſurriam ſoluit.
¶ Sera. Squinantũ puocat vꝛinã et men/
ſtrua qñ bibit᷑.aut fit ex eo emplaſtrũ.cõfert
apoſtematibo epatꝭ ⁊ ſtomachi. Sed radicꝭ
eð ſtipticitas eſt amplioꝛ ſtipticitate floꝛis.?⁊
caliditas eſt minoꝛ caliditate ipſiꝰa pꝛopter
iſtã ſtipticitatẽ accidit ꝙ admiſtrat᷑ ad fluxũ
ſanguinis.¶ Dyaſcoꝛides capᷣde ſquinanto
Flos eiꝰ eſt ſtipticus ſtipticitate pauca/cale
factiuus:maturatiuꝰ:mollificatiuꝰ.frãgens
lapidem: aperitiuus oꝛificioꝛũ venarũ. Pꝛo⸗
nocatiuus vꝛine menſtruoꝛuz.⁊ reſoluit in⸗
flationes:⁊ inducit grauedinẽ capitis.⁊ con
fert ſputo ſanguinis ⁊ doloꝛi ſtomachi. ⁊ cõ⸗
fert pulmoni ⁊ renibi.Et miſcet᷑ in confectio
nibo medicinarum multarum.
GEt radix eiꝰ eſt ſtiptica.⁊ ꝓpt erea datun ex
ea pondus aurei.i.cũ tantundem piperis ali
quor diebo habentibo nanſeamꝰ hvydropicis.
2 habẽtibe quaſſationẽ in neruis.⁊ decoctio
eius cõfert apoſtematibo matricis quãdo fit

O

—

ſeſſio in ea. Et oleum ſquinanti cõfert omni⸗/

bus ſpeciebo pꝛuritus.⁊ ſlliqui eſt in anima⸗
libus·? expellit laſſitudinem.⁊= eſt ↄueniens
ad albaras. ¶ Balienus. Squinantũ eſt vꝛi⸗
natiuũ ⁊ menſtruoꝝ eductiuũ potationibus
ſumprum. Juuat autẽ ad eos qui fᷣm epqr et
ſtomachũ ⁊ ventrem flegmones. Eſtautẽra
dirx eiꝰ magis ſtiptica q ios ſed flos caliqi⸗

oꝛ. In omibevero partibo ei: alijs qdem ina
gis: alijs aũt minꝰ apparet quedã guſtantib-
ſtipticitas ppter quã ⁊ farmacꝭ que emoptoi
cis fiunt miſcet᷑.¶ Auicẽ. Squinantũ in eo
eſt ſtipticitas.quapꝛopter cõſfert eiꝰ flos flu⸗
rxui ſanguinis vndecũq; fit. Et in ei oleo ſut
reſolutio et attractio.ſed eiꝰ radix eſt foꝛtioꝛ
in boc.? cõſtringit natura.ꝛ in ipo ſunt dige
ſtio ꝛ? lenificatio:⁊ oꝛificia venaꝝ apit. ⁊ ſedat
doloꝛes intrinſecos.⁊ ꝓpꝛie in matrice.et re⸗
ſoluit ventoſitates.¶ Ei oleũ ofert pꝛuritui
⁊ eiꝰ decoctio cõfert apoſtematibo calidis et
duricieby intrinſec. bibitũ ⁊ ſuppoſitũ p em⸗

plaſtro: ⁊ decoctũ ⁊ apoſtemat ib frigidis in

viſceribo.⁊ cõfert lacertis conquaſſatis.
¶Et confert ſpaſmo cũ ex hoc bibũ ꝗrta ps

— 2

aurei cũ pipere.⁊ ipᷣm remouet laſſitudineʒ et·

grauat caput. : ppꝛie illud qð eſt ex eo aginũ
Sed minutum eius facit ſodam.⁊ groſſiorꝭ

ſemen facit doꝛmire ⁊ ſtupefact.
¶Et totũ ipſiꝰ cõfoꝛtat carnẽ rubeã q̃ eſt iter
gingiuas. 2 deſiccat huiditates ipᷣaꝝ. ⁊ eius
flos purgat caput.⁊ ſquinantũ cofert doloꝛi

pulmonis. ? eiꝰ flos ↄfert ſputo ſanguinis.

titũ.⁊ ſedat nauſeam excepto aureo ex eo ꝓp,
pꝛie cum pondere ſui ⁊ piper e.⁊ ipſiꝰ flos ſe⸗
dat doloꝛes ſtomachi:⁊ cõfert apoſtematib⸗
eius ⁊ apoſtematib epatis.
¶¶ Et ſquinantũ ↄfert doloꝛibꝰ matricꝭ et eu⸗

catiſma. ex decoctione eiꝰ qpoſtematibma,

tricis calidis cũ diſtillat in eaz. aut vapoꝛat
ppꝛie qð ex eo eſt aginimm. Et abſcindit fiu⸗
tum ſanguinis matric: ?2 ppꝛie ei/ flios.
Et cõfert doloꝛiborenũ ⁊ fluxin ſanguinis

ipᷣoꝝ. Et cũ bibit᷑ ex radice eiꝰ aureus cũ pi⸗

ſtematibo ani. Species eiꝰ groſſa cum ex ſo⸗
nt iuxta radicẽ fit empla

lijs recentibo que ſu

ſtrum:eſt iunatiua moꝛſure venenoſoꝛu. .
¶ Platearius. Squinantũ dici palea came
loꝛum. quoniã eo cameli nutriunt᷑. Eſt aũt in
tertio gradu calidũ ⁊ ſiccũ. In affrica ⁊ ara⸗
bia reperitur ꝑ decem annos ſerugtunr.
¶¶ Eligendũ eſt quamtuʒ albiꝰ inuemripoteſt
ac molle. Di autem quoddam durũ et quaſi

ligneum circa ſtipitem repitur: abijt iat. lir
tut em habet pꝛincipaliter purgandi flegma
ſicut polipodium? coloquintida. um ſola⸗
teario concoꝛdant omnes alij. Oyaſcoꝛides

¶ Etradix eius cõfoꝛtat ſtomachum ⁊ appe 1

„d
.

—

Tlrv c”rignos. Jſid. li. etymo. Strignos
ſ lIngtine ſalutarꝭ herba ðꝛ gra virtutũ.

Ex herbario. Strignos q̃ ⁊ vna lu⸗

pina dictaẽ frigide vᷣtutj. Folia ei ſunt ozi⸗

„èd8

miſ ſilia:niſi ꝙ maioꝛa. Caulẽ vᷣo cũ creuerit
ad terrã declinat. Semẽ hʒ ĩter folia ꝑtotoſ
xeaomos interuallis modicꝭ oꝛdinatuʒ follicuł
Q ſiles ſũt veſicꝭ. In qͥbo ſunt bacce rubee:le⸗
nes rotũde multe ac minute frigidãvim hñt.

Pbperationes

Iſi. Strignos doloꝛẽ capitꝭ ⁊ ſtomachiĩ⸗
cendiũ mitigat. eſt eni frigida ⁊ retinẽs. Uñ
⁊ ſuccꝰ eiꝰ ignẽ ſacrũ curat. folia eiꝰ trita cũ
Vino potata:ſemis lapſuʒ ↄſtt ingũt. Eadẽ ⁊
vua lupina ðꝛ eo ꝙ ſemen eius vite ſimile ſit.
¶ Pla. Strignũ idẽ eſt qð ſolatꝝ vel moꝛella
deãꝗ infra dicet᷑.¶ Ex herbario. Huiꝰ folia p
cathaplaſmate ĩpoſita ignẽ ſacꝝ ſedãt. liuo⸗
res abſtergit. Doloꝛẽ capitꝭ ⁊ ardoꝛẽ ſtõachi
Cuũoleo trita diſſoluit.¶ Doloꝛes auriũ ſanat
fluxũ matriccohibet. Aaboꝛẽ q́ʒ partꝰ ſuble
uat.ad tumoꝛẽ coꝛꝑis ⁊ ad dẽtiũ doloꝛẽvalzʒ
Add ſanguiĩs q́; fluxũ de naribreſtringendꝛ.
ſiqs eiꝰ ſucco lana ĩtincta ſibi nareſobſtruet

Actoꝛ. Eſt etiã ſpẽs quedã ſolatri qᷓ come
dit videlicet oꝛtulana:de qua inferiꝰ dicet⸗

„
.

4
„

Capitulu

—

R
£

—

NERNNN

—W

N

—WRR
WE

NNN
W
—

N

—

W
—

a —

. 2
m. ccccliif.
Niuilla. Pandecta capᷣ.cccxi haurt
ſ fel arabice vł haulachach. Brece ſal

aHͥælaa. Latine vero ſquilla vel cepe mu⸗
ris. Squilla eſt herba habens folia ſatꝭ ma⸗

ioꝛa lilio. Et ex eius cepe magno quod eſt in
eius radice fit acetum ſquilliticũ.⁊ latini vo⸗
cant cepe muris.quoniam interficit mures.
Serapion li. aggre.capᷣ. Haurilel ſiue ha⸗
ſafel: id eſt ſquilla auctoꝛitate Galieni. Vir⸗
tus eius eſt que calefacit calefactione ſoꝛti⁊
melius eſt ꝙ accipistur cepeſquille ⁊ aſſetn·

vel coquatur:⁊ poſtea adminiſtratur. ꝙ ſi fi⸗

*

et hoc minuetur foꝛtitudo ⁊ acuitas ſue vit⸗
tutis.¶Et idem auct. Dyaſco. Habet virtu
tes acutas.⁊ qñ aſſat᷑ ⁊ ſumit᷑ habet multa et
maxima iuuameta. Siergo volumꝰ eã aſſa⸗
re:opoꝛtet ꝙ inuoluat᷑ in paſta vel ĩ luto ⁊ po

nat᷑ in furno.aut ſepeliat᷑ in pꝛunis donec co⸗

quat᷑ paſta:vel lucũ deinde extrabat᷑⁊ ↄſide⸗

ret an ſit bene cocta.qꝙ ſi nõ inuoluat᷑ alia vi⸗
ce in paſta vel luto vt pꝛius. Nã ſi nõ aſſaret᷑

bene noceret accipiẽti ipᷣaʒ:⁊ lederet mẽba

interioꝛa. Aſſat᷑ aũt alio modo.Naʒ ponit᷑ in
olla et cooperi paſta vel luto:et ponit᷑ in ata
noꝛ donec coquat᷑ bene. et opoꝛtet qũ ſquilla

„

fuerit bene decoctaet accipiat᷑ eius inter .
abijtiat᷑ coꝛtex eiꝰ exterioꝛ.⁊ ſunt qͥdã abij/

cientes coꝛticẽ eiꝰ ⁊ mediculũ.⁊ accipiunt il
lud qð eſt inter vtrũq;. ⁊ qͥdã incidũt eã in fru
ſta et pouũt eq in aquã.⁊ mutat aquã eiꝰ ſepe
donec vident ꝙ nõ remanet ĩ ea amaritudo.
et qͥdã incidũt in fruſta⁊ inſerũt in ſilo lineo:
⁊ ſeparãt fruſta a fruſto:ne ſe cõiungãt et de⸗
ſiccant in ſole.⁊ illud qð eſt inciſum ex ea po

nit in aceto et vino et oleo. ſed illud q eſt in
eiꝰ medio coquit᷑ in oleo ⁊ diſſoluit᷑ in ea reſi/

na pini.et valet ad multa. Sed aceti ſquilli⸗
tici ᷣm Serap. oꝑatio eſt in hũc modũ.Ac⸗
cipiat᷑ſquilla alba et bñ purget᷑ et inſcidat in
fruſta:et inſerant᷑ fruſta illa in filo lineo.et ſit
inter vtrũq; fruſtũ diſtãtia ne ſe iungãt ⁊ de/
ſiccent᷑ in vmbꝛa.xl. dieby. poſtea ſumat᷑ ex ea
qntitas vniꝰ manipuli et ponar in vaſe ⁊ Pij⸗
ciant᷑ ſupꝑ eã. xij.Riſt aceti foꝛtiſſimi:et ponat᷑
in ſole.xl. diebo.ſit aũt vas cooꝑtũ ⁊ obtura⸗
tũ bñ.poſt vᷣo tpᷣs extrahat᷑ſqinlla ab aceto:
et expᷣmat᷑ ⁊ abijciatur acetũ⁊ reponat᷑.Qui
dã accipiũt deſquilla vnũ manes et ꝓijciũt ſu
er eã aceti.v. Riſt. Quidã vᷣo accipiũt ſquil⸗
ã et mũdãt eã et nõ deſiccãt eã. Et qdã pᷣpa⸗
rant pijciẽtes ſup vnũ mãnes ex ea acetü et
dimittũt ſex mennbo⁊ illud acetũ ſquilliticũ
in hũc modũ factũ eſt mag inciſiuũ humoꝛi
ingroſſoꝝ q; aliqð aliud acetũ vtiliſſimuʒz ad

mulca. Modus faciendi vinũ ſquilliticũ ſᷣm

eundẽ eſt iſte. Accipiatur ſquilla ſicut dixiſu
pꝛa:et deſiccetur in ſole:et accipiat᷑ ex ea q̃n⸗
titas vniꝰ mannes:et teratur et cribꝛetur cũ
cribꝛo tenui:et ligetur cum pãno lini raro et
ponatur pannꝰ in. xx.kiſt vini dulcz noui ſcz

muſti.et dimittatur ſic intꝰ trib⸗ menſibo. de⸗

*

inde coletur vinũ et pone in alio vaſe et ſer⸗

netur. poſtq; obturatũ eſt caput vaſis bene.

Et fit ex ſquilla humida in hũc mociũ.Acci⸗
piatur ex ea crudarecentiſicut . et accipiat
ex ea duplũ eiꝰ qð acciperet᷑ ex ſicca:et ꝓici
atur ſup ipᷣm muſtũ:et ponatur ĩ ſole quadra
ginta dieb et coletur et reponatur.et hocta

le quanto fuerit antiquius tanto meliꝰ. Etiã
fit vinũ ſquilliticũ alio mo do Naʒ accipitur

ſquilla et mũdatur et inciditur. et accipiunt᷑
ex ea mãnes tres:et proncitur ſuꝑ ea de bo⸗
no muſto amphoꝛa vna: ⁊ dimittitur ſex mè⸗
ſibo:poſtea colatur et reponitur in vaſe.

2*

HPpperationes

HJohãnes Meſue cap de ſquilla. Squilla
ſicut dicit Galien? iunamentum eſt duplex
Solutione em educit materias et parat ad

Hogcus aũt pᷣparatiois ei

ſolnendũ:et melioꝛ eſt hũs partẽ.ſola eni ſᷣm
Galienũ eſt venenoſa.et adhuc melioꝛ ẽ que
ſapoꝛẽ habet cõpoſitũ ex dulcedine ⁊ acredi
ne et acuitate et amaritudine.⁊ q̃ hʒ ſplendo
rẽ in laminis ſuis.⁊ q̃ naſcit᷑ in locis liberis.

Oꝛta eni in loc termaꝝ:aut oꝛta ſingularis

eſt mala. Calida ẽ in tertio gradu.ſicca ĩ io.
¶Eſt en cõpoſita ex partib igneis inſupſi
cie dantibo ei acuitatis vebementiam. et ex
partibo terreis aduſtis dantibo ei amaritudi⸗
nem. et ex partib gereis mediocribo dantibo

eide dulcedine aliquid. Eſt eni inciſiua: vl⸗

ceratiua:aduſtiua:reſolutiu materierũ. at⸗

*

tractiua ad exterioꝛa. ſubtiliatiua partium

groſſarũ ⁊ viſcoſarũ adherentiũ.cõſeruatiua
q putredine. Rectificatio. aſſatio acquirit ei

facilitatem in ſoluẽdo.et pᷣparatio ipſi cum

aceto poteſt materias grolſas adherentes ⁊
ſubmerſas facile expellre.

*

im huc modu eiꝰ in elxatione
eſtm hũc modũ.Accipiunt᷑ lamia ipſiꝰ ⁊ ſe⸗

parat im inuoluunt᷑ in paſta ⁊ ſepelitir ĩ cine

re calido. ⁊ coquitur ſufficiẽter ⁊ extrahitur
ex paſta.⁊ adiniſtratur vbi opoꝛtet.
¶Mogus qũt aſſatõis ipſiꝰ ponitur invaſe
luteo vitreato ſtricti oꝛificij.⁊ ſigill etur liga⸗
tione foꝛti cũ pergameno.⁊ dimutat᷑ diebo q⸗
draginta.? ppꝛie diebo maioꝛis eſtus.⁊ moue
atur vas ⁊ mutetur viciſſim oĩ hoꝛa. ita ꝗ e⸗
qualiter in ſingulis partib⸗ calefiat. Deinde
extrahat᷑ſquilla ⁊ admiſtret vbi opoꝛtet. Et

qñq; miſcet᷑ ei poſt aſſationẽ tin de farine o⸗

robiq̃ntũ ipᷣa eſt.⁊ fiunt inde trociſe ci? fuant
vbi opoꝛtet. ¶ Dodus auũt opationis aceti

ſquillitici m ꝙ, Balien? narrau it. Accipiat᷑

ex laminis eiꝰ:⁊ ppꝛie qᷓ ſunt inter coꝛticem.

⁊ coꝛ ipſius quãtitas quã volueris.⁊ cõſue ſe

paratim cũ filo. ⁊ dimitte ſiccari in vmbꝛa g

quadraginta dies: ⁊ poſt hoc cõminue ipſa⸗
in fruſta: ⁊ pone ad omnem libꝛam eius aceti
boni et albi libꝛas.vi. et pone in vaſe vitreo

ſtricti oꝛificij.⁊ ſtringe caput eius ⁊ dimitte

in ſole ꝑ alios quadraginta dies. Et poſt il⸗
lud cola ⁊ adminiſtretur vbi opoꝛtet. Et ſine
ceſſitas vꝛgeret feſtinare:ſ. epeliat᷑ vas ĩ cine⸗

re calido vel arena calida cũ ſucceſſionæ.non

repente ſed ꝓpꝛie inter hoꝛam ⁊ hoꝛm.
¶ Et dixit Paulus. Camina eius ponantur
ſicut ſunt in aceto a pꝛincipio veris vſq; ad
finem eſtatis in vaſe vitreo ſ igillato expoſi-⸗
to ſoli.⁊ poſt illud adminiſtretur vbi opoꝛtet

Et ſcire debes ꝙ Squilla de decoctiõe ſub
ſtinetrem mediorcem. ð
¶ Auicenna libꝛo ih caß de ſquilla. Sauulla

B

E

. . ů 1 H

eſt cepe muris. cuiꝰ folia ſunt ſicut folia lilij. lacertoꝝ ⁊ doloꝛilaterũ.⁊ puocat menſtrua:
⁊ hʒ oleu ad nigredinẽ declinans. eſt calida ? ⁊ nocumentũ qð infert neruis eſt modicũ
ſicca in.ij.gra.⁊ eſt inciſiuum.⁊ in ipo viſcon Et eſt ↄtrariũ venenis. Fit aũt ſquilla hu⸗
P tas aduſtiua eſt. ¶ Sera. Illud ao eſt in me, midaſic. Accipit ex ea recenti cruda quantũ
dio ſquille coquit᷑ in oleo:⁊ diſſoluit᷑ in eareſi vis:duplũ tamẽ.⁊ ad hoc qð accipetex ſicca
na pini.⁊ ponit in ſciſſinꝭ qͥ fiſt in pedibo p-o z infundat᷑ ſicut infimditrapa: fundatſuper
prter frigus: ?⁊ curat egs:⁊ coquit᷑ cũ aceto.? ipᷣm muſtũ:⁊ ponatur ĩ ſole quadragĩta diebo
ri ex eo einplaſtꝝ ad moꝛſuʒ tyri.Et admini⸗ ectcoletur:et colatura reponat᷑. Hoc aũt q̃n⸗
ſti at ſquulla aſſata inplimis cõfectiõibo et in to fuerit antiquius tanto melius. Fit eti vi⸗
illis in b ingrediuntur ſpecies aromatice.? num ſquilliticũ hoc modo. Accipitur ſquũlla
dat ex eq in potu qn volumꝰ ꝓuocare vꝛinꝗã. ⁊ mundatur ⁊ inciditur ⁊ accipitun ex ea vſq;
in hydropiſi.: dat illi quiↄquerit᷑ de ſtſoma ad tres manes.· Et pici᷑up ipſam ex bono
cho⁊ in cibis natat in eo et nõ digerit᷑.et daꝭ muſto ſtalie amphoꝛa vna.⁊ dimittit᷑ſex mẽ⸗
ad toꝛtiões ventrꝭ: ⁊ ad tuſſim antiquã et ad ſibo et poſtea colatet reponitur in vaſe.·
alina: ⁊ .d ext abendũ ſanieʒ apectoꝛe.et pe· Et afert hoc vin ad ea q; ſupꝛadicta ſũt.t O
ctus mũdificat a groſſis humoꝛibo.et ſufficit melius vinũ ſquilliticum eſt illud qð eſt anti
ex ea pondus triũ onoloſac.⁊ admixto mel/ quũ.⁊ opoꝛtet ꝙ caueat᷑ potus eiꝰ ĩ febꝛibꝰ.?
le cocto ⁊ facto inde lohoc comedit᷑.⁊ ↄuenit ¶ qñ in mebꝛis interioꝛibo ſunt vlcea.
A9 ola que diximꝰ. ? purgat optime venrren Johannes Meſue. Solutione educit hbu P
Qchimis groſſis viſcoſis. opoꝛtet tũ cauere moꝛes groſſos viſcoſos. Et dixit Haly cum
Ab ea illos quibo vlcera vel excoꝛiatiões ſeu hoc etiam educit coleram nigram et cũ hoc
vulnera in mebꝛis intrinſecis ſunt.Et qñ aſ iuuamentum magnũ eſt ad egritudines capi
ſant ? liniunt cumn ea verruce que ðe acdas ⁊ tis: ſicuteſt cephalia et epilentia. ⁊ ppꝛie ᷣm
bocdas: ⁊ claui? ſciſſure q ft vpter frig cõ omnẽ modum admiſtrationis eiuset verti⸗
uenit eis.ſʒ ſemẽ ei qũ terit᷑ ⁊ ponitur in fitu ge et ſcotomia:et oximel eius ponit materi
ſicca.aut miſcet᷑ cũ melle ⁊ comeditur: mollit as viſcoſas facile ad expellendum:et ſubtili
liden oſtij domus phibet animalia veneno; ¶ Etipᷣa qͥdem ̃m omnẽ modum admiſtrati Q

ſa nociua a domo illa. Sed aceti ſquillitici onis eius cõuenit iuuamento magno egritu
L gquando ſit collutio oꝛis cũ eo reſtringit gin? dinibo iuncturarũ et eſt medicina bona pul⸗
aufert putredinem ꝛ fetoꝛem oꝛis. npaꝛie electuariũ ex ſucco eiꝰ etmelle ſumptum
rIi z ingroſſi indurat tracheqm: ar? lambendo clariſicat vocem.et ſimiliter oxi⸗
teria t ingroſſat eã.ꝛ aqminiſtrat ad debilira mel eius et acetum ipſrꝰ eſt ex medicinis bo⸗
tem ſtomachi:⁊ ad malicia digeſtionis ⁊ op nis ſpleni? groſſiciei eius.⁊ eſt ex reb pꝛeſer
. lationis eius. ⁊ ad melancoliam ⁊ apoplexiãẽ uantibo coꝛpus a putrefactione:ꝛ ſeruantib⸗
Tüepeie frangit lapidem veſic. ißm in ſanitate ſua. ? acqrit vſus eius maci
¶ Et cõuenit ſuffocationibomatricis ⁊ apo⸗ em coꝛpoꝛi: ⁊ cõſeruar in iuuentut.
ſtematibo ſplenis: ⁊ ad ſciaticam.et foꝛtificait ¶ Et acetum eiꝰ deſiccat ⁊ confirmat gingi
coꝛ debile. ? reſtituit ei ſanitatẽ.⁊ melioꝛat co uam laxã et putridã. Et ↄfirmat dentes mo-
loꝛem.? acuit viſum.⁊ pijcit in ainẽ.⁊ ↄuenit tos collurio ex ea.⁊ ſiſj potus eiꝰ eſt medici⸗

grauitati quditꝰ.Et vniuerſaliter eſt cõöueni na magna fetoꝛi eiꝰ faciens ipᷣm odoꝛiferũ.2

REt qñn ſumi in potu indurat trach

7 2 2

ens oĩb egritudinibo coꝛpis pᷣterq; ylcerib ſanoat doloꝛẽ ſtomachiet adiuuat ad digeſii
intrinſecis. Et opotet ꝙ; det in potu: in ien onem. Et vſus eiꝰ ſᷣm omnẽ modũ admiſtra⸗
nio.? det pmo parũ ex eo.Deinde augeat᷑ in tionis confoꝛtat coꝛpus cui accidit laxitu⸗
doſieiꝰ paulatim donec ꝑueniat ad duos co do et mollificatio:et coloꝛem efficit bonum
no8 plus. Ainũ ſquilliticũ conuenit mali Doſis potio aceti eus a 3.v. vſq; ad xij. Et
groſſo ati 11 .

ni ſplems ? ſciatice ⁊ cõmotionicerebꝛi?ẽ ma ¶ Auicenna. Oleum eius confectum cum

ſoo qs eſt in ſomacho ⁊ inteſtinis:⁊ dolo ciſcieius a 5 ij vſq; ad. iſ.

2*

lig habitudinilpꝗj ppan antad hygropilim. melle ponitm ſuper alopicimm etſerpiginem
Etauenit vctericie ? ſtraguirie ⁊ coꝛroſio⸗ Eius acerü exalperat gurtur et indurat car⸗
niboꝛ inflarioilo ꝛ rugitibo ?⁊ paraliſi ⁊ opila⸗ emipſius et eſtbonum almati etoꝛeſmoni
tionibo ⁊ rigoꝛibo febꝛiũ antiquaꝝ:⁊ attritiõi ct tuſſiantidautaeaauu.—

. —

„

eius quattuoꝛ ſpe lie
vero non. ſed illa que comeditur eſt domeſti

Dr Verbis

——

Olatrum Pandecta. caplo. cccxxv.
ſ Hames arab. vel Hupue. phataha⸗
lep. grece ſtrignũ vel cuculus velmo
rella. Latine vero ſolatrũ vel vua vulpis.
¶ Sera.li. aggre.ca.Hames aucto. Dyaſc.

Hames.i.vua vulpis.⁊ eſt ſolatrum. Dunt
ecieſ. Ana comeditur. Alie

ca.ꝛ eſt herba non magnahñũs plurimos ra⸗
mos.⁊ folia nigra ſilia folijs bedarog.i.oʒi⸗

mi. ſed maioꝛa ⁊ latioꝛa.⁊ habet ſemen rotun

dũ cuius coloꝛ eſt viridis ⁊ niger.ſed qñ ma⸗
turatur fit rubeus.⁊ q frangitur inuenit᷑ in
eo multa humiditas:⁊ granula que ſũt ſemi⸗

na eius.¶ Idem auctoꝛitate Halieni. Virtꝰ

eius eſt frigida in ſcðᷣo gradu:⁊ nõ eſt humi⸗
da.ſed ẽ media inter medicinas qꝗ humectãt

2 que deſiccant. 2 ipᷣm eſt cõp oſitũ ex vrtuti⸗
bus ↄtrarijs: ſcʒ humida? icca.Et hoc quia

in eo ſunt due ſubſtantie:ſcʒ terrea? aquoſa.
Eſt aliud ſolatrũ qð ðꝛ Alkekengi. de quo ſu

perius dixi in ca. xvij. de A. ¶ GBalienꝰ. viij.

ſim. far. ca. de ſtrigno m tranſſationẽ arabi⸗
cam. Strignũ id eſt ſolatrũ ſomniferũ. Vir

tus ſolatri ſomniteri eſt qð eſt fri.in.iij.gra.?

facit doꝛmire.? habet /pꝛietatẽ ſimilẽ appi ni

ſi qꝛ eſt debilioꝛ eo. Et idem Serapi. Eſt

alia ſpecies ſolatri que ðꝛ ſolatrũ maniale.et
eſt illud qð ðꝛ furiale:eo ꝙ facit furioſitatem
ſeu maniã.⁊eſt planta hñs folia ſimilia folijs
eruce.niſiq; ſuntiminoꝛa eis ⁊ ſpinoſa que ðꝛ
caradis.⁊ habetvᷣgas longas egrediẽtes ab
eius radice.x.vel.xij.Et longitudo eius eſt
duoꝝ bꝛachioꝝ.⁊ in ſummitatiba eoꝝ ſunt ca
pitella ſimili oliuis.niſi qꝛ ſunt ſuꝑ capit elꝰ-
la ſicut pili ad modũ arboꝛis dulb. ⁊ ſunt mi
noꝛa oliuis ⁊ altioꝛa.et flos eius eſt niger.et
poſt floꝛẽ emittit velut racemũ.x.aut.xij.gra
na habentẽ.⁊ grana ſunt rotunda:mollia:ni
gra in mollicie vue ſimilia granis cuſſus. et
habet radices groſſas albas concarias.qz
longitudo eſt vnius bꝛachij.⁊ naſcit᷑in locis

montuoſis:inter arboꝛes dulb.

HPyperatione
¶ Serapion. Quando fit emplaſtrum cum
folijs ſolatri ⁊ zuccar couenit ſoꝛmice ⁊ he⸗
riſipile.⁊ quãdo terunt᷑ contritione foꝛti ?⁊ mi
ſcentur cum ſale.⁊ fit emplaſtrũ cũ eis reſol/
uunt apoſtemata que fiũt in radice auris.Et᷑
quando ſuccus eiꝰ miſcetur cũ ceruſa ⁊ litar
giro ⁊ oleo roſarum. ⁊ mutatur hoꝛa poſt ho/⸗
ram: cõuenit apoſtematibus calidis que fi-

unt in cerebꝛo ⁊ in capite nfantium.

¶ Et miſcetur ſuccus eius ſyef.quod ſumitur
ad curſum humiditatum currentiumad ocua

lum loco aque ⁊ loco albuginis.

¶ Et qñ diſtillat᷑ in aurẽ cõuenit doloꝛi eius.
⁊ fit naſcale cũ eo.⁊ cõuenit curſui humidita
tũ matricis. ¶ Halie li.ij de cibis ca.de So
latro olerũ nullũ noui habens tantã ſtiptici/
tatem quantã moꝛella.ergo merito vt alimẽ
to quidẽ ipſo raro:vt medicina autem conti

nue vtimur. efficax enim eſt ad quecunq; eſt

opoꝛtunitas infrigidationis ⁊ ſtipticitatis.

Alimentum autem pauciſſimũ habet.

I¶ Et idem. Qirtꝰ ſolatri ſomnitferi eſt que fa
cit doꝛmire.Et q accipit᷑ de coꝛtice radicis
eins aureus vnꝰ:⁊ bibitur cũ vino facit doꝛ
mire leuioꝛi ſomno q; gummipapaueris
Et ſuccus eius pꝛouocat vꝛinam pꝛouocꝗ
tione foꝛti.⁊ dantur hydropico ex ſemine erꝰ
granaã duodecim ⁊ curatur.ſed ſi plus den;
tur inducunt maniam. veruʒ cui accidit hoc

ſi biberit mellicratum curatur.

.

uando admiſcerur ſuccus radicis eius cũ
melle acuit vſum.

.

Et coꝛtex eius ingreditur iĩ medicinis nar
coticis.⁊ quando coquitur vino. ⁊ decoctio
eius tenetur in oꝛe ſanat doloꝛem dentium.?

*
„

P*α

8

vrmedicims ipſisſndigemus magis

do bibitur ex radice eius. .i. inducit ſomnia
3.ij.inducunt furoꝛem:⁊ velut ebꝛietatẽ tribb

.„ℳmℳ

unt hocidem.⁊ eum occidunt.⁊ cura eius eſt

mellicratũ.qñ bibitur ex ea qua

ma:⁊ euomatur:⁊ fiat hoc ſepe.

¶ Et idem aucto. Meſehalach. Solatrum

maniale eſt fri.⁊ ſic. in.iij.gradu.⁊ eſt plus ſti⸗
pticũ qᷓ; ois alia herba.Extinguit caloꝛẽ ig⸗
neum.⁊ fructus eius generat ſemꝑ ꝑmixtio⸗
nem ſen us.ideo opoꝛtet cauere ab eis.·
¶ Galienus. Virtꝰ coꝛticis eiꝰ fri.in fine ter
tij.⁊ ſic.in.ij.pꝛope finẽ eiꝰ. Ande curat vlce⸗
ra.Alie vero ſpecies nõ ſunt alicuiꝰ iuuamẽ
ti recepte interiꝰ.iĩmo ſi ꝗs biberit ex eo aure

os q̃tiuoꝛ moꝛietur inde.⁊ ſi bibatur minꝰ in⸗
ducit inſaniã. Sed vnꝰ aureus aliqn nõ no)
cet. Sed ſciendũ vbi iſta trãſſatio dicit gure

us in greca tranſlat ione inuenit᷑ ʒi.
¶ Plateariꝰ. Moꝛella ? ſtrignum ? ſolatruz
igem eſt Eſt aũt hec herba in. i. gradu frigi⸗
da ⁊ ſicca ⁊ etiã aliqntulũ diuretica. Scðm
folia ⁊ fructꝰ eſt multe efficacie:exiccata mo

dice Virtutẽ habet infrigitãdiↄtra ſplenis

7 epat opilationẽ.⁊ maxĩe yctericiã.Contra
apoſtemata in ſtomacho vel in inteſtinis.vł
epate dat᷑ ſuccus eiꝰ cũ aquaoꝛdei.teſte Dya
ſcoꝛide. Penna eadẽ ſucco intincta epati fre
quenter ſu ꝑponenda eſt eius calefactionẽ.
¶ Itemq; cõtra podagram calidã.vel etiam
herba ipſius trita ſepiꝰ eſt ſuꝑponenda.Con
tra calida quoq; apoſtemata in pꝛincipio ad
repercuſſionem materiei herba ipſa ſuperpo
nituntriug. acer.
Herba quã greci ſtrignum dixere latini.

Solatrum hic dicunt: vis eiꝰ frigida valde.

Dicitur ouricule mire ſedare doloꝛem.

Capitulum. cccſ.

N Serali aggre.ca. Soꝛba. VUirtus eiꝰ eſt
que reſtringit ventrem foꝛtiter. ¶ Galie.ij.li.

de alimẽtis ca.de ſoꝛbis. Soꝛba⁊ neſpila ſti

neſpila ppter hoc influenti ventri mag cõfe⸗

rens edulũ eſt.⁊ palam quoniã taliũ omniũ

comedere parum cõuenit.non vt ficuum aut
vugarum copioſe.Neq; enim vt alimento ſed

. 5ͦèͦsäðä

ntitas pluri

um certiſſimũ ſi frequens vb

HGalienꝰ. viij.ſim. far. ca de ſoꝛbis ſm frãſſa
tionẽ grecꝗ. ydria:id eſt ſoꝛba omnib cogni
ta eſt:terreſtrem ſubſtantiã dominantẽ:⁊ poſ

ſidet modico ſubtili participat ei mirrto.

Et dicit eodeʒ libꝛo capitulo quod incipbit
Mis:id eſt arboꝛ ſoꝛbe.cuius fructus voca
tur a multis oya cum.x.littera ſtiptica parti⸗

cipat qualitate.ſed debilioꝛi neſpilo multuʒ.

quocirca ⁊ dulce eſt cum comeditur. et minꝰ

neſpilo eſt ventris conſtipatiuus.

Nalladius. Menſe Januario Febꝛuario

⁊ Marcio locis frigidis. calidis o Octo⸗
bꝛi?⁊ Nonẽbꝛi ſoꝛba ſerunt᷑ egregie.ita vt ma
tura in ſeminario ipᷣa poma pangantur.
¶ Ego expertus ſum multas arboꝛes expo
mis ſponte ꝓgenitas.⁊ in creſcẽdo ⁊ in feren
do extitiſſe felices.plantas etiã ſi qs ponere
voluerit.habebit arbitriuʒ dũmodo calidis
ſti locis menſe nouẽbꝛi:temperatꝭ Januario yy
pticant quidẽ ambo.multo aũt magꝭ ſoebis. febꝛuario.frigidis marcio inclinantẽ diſpo
nat. Amat ſoꝛbos loca humida montana.fri
gigdis ꝓxima ſolũ pinguiſſimũ. cuius indici⸗

* *

cunq; naſcat.

—

Item menſe Apꝛili ſoꝛba inſerütur in ſe. in G

.

——
= =—

=

—— „
„* . 2
3* 4 2 .

ſOlgdanella. Pan.ca.cxlvij. Chachille
Arg.grece aʒar.latie vᷣo ſoldana vłſol?

milis vſnen. niſiqꝛ eſt maioꝛ.⁊ hoĩes qͥdeʒ co

cam qᷓ eſt in ea. ¶ Et idẽ ancto. Aben meſuay

uocat vꝛinam.

medũt eũ cũ ficub ſiẽ comedunt᷑ olera alia z=

fo. eiꝰ aſſilant᷑ folijs naſturcij ⁊ ipᷣa eſt ampli⸗

oꝛis humiditatj q; cicerar magis aquola. Capitulum. ccccluii.

Iſið, Scolopendrgs

Hyperationes
ZSera. auc. habix. Chachille.i. ſoldanella
oꝛit᷑ in ſterquilinijs. ⁊ ẽ herbaſilis vſnen.?⁊ nꝰõ
eſt vſnen.⁊ eſt ĩ ea aliq̃ caliditas ꝓpter ſuã ſal
ſedinẽ.⁊ eiꝰ ſalſedo eſt ſalſedinis baurach.
B Et bʒ ꝓpꝛietatẽ laxandi qquã citrinã: cũ bis
bpirt᷑ ex ea aq̃ eiꝰ. et nõ opoꝛtet q bulliat ſuper
ignẽ.qꝛ amitteret vᷣtutẽ.ſʒ det᷑ in pom de eiꝰ
ſucco ſine ebullitiõe.Et qᷓntitas q̃ dat᷑ de ea ẽ·
ab vnatertia libꝛa vſq; ad vuas pꝑtes libꝛe cũ
3.x. zuccari albi aut rubei foꝛt mubedinis qd
eſt. qꝛ rubeũ cũ lebleb.i.volubilis et cũ fumo
terre.⁊ cũ cachille foꝛtioꝛis virtutis eſt qᷓ; al⸗
bum. Et idem aucto. Iſaac benaram. Ca⸗
chille eſtherba ſimilis cicute in oꝑatiõeſua.
Z eſt calida ⁊ ſicca.cuiꝰ ppꝛietas eſt ꝙ aufert

eructuationes coꝛruptas.et aqua eiꝰ purgat

aquam citrinã. ⁊ ↄfert tumoꝛibo ventris ⁊ de⸗/

bilicati epatis ? eſt ↄueniens nutrimẽto.⁊ hʒ
operationẽ in ſtomacho /ꝓpterviſcoſitatẽ pau

. 2 . . .. .

Peopꝛietas eſt laxore quã citr inam ſubito.
doſis eius eſt aq̃ttuoꝛ partibo lb.vſq; ad par
tes duas abſq; ꝙ buliat.¶ Et idem auct. Ra
ſis. Soldanella purgat aquam citrinam ?. ꝓ½—

ſdðꝛ eo ꝙ folia ei ſcolopendro aiali ſli
milia ſunt.naſcit in petr? humidis. t

caulẽ nec ſemẽ nec floꝛẽ pʒ cliaci aſupſicie
viridia ſunt ſubter rufa? lanoa.

Dperationes

¶ Idẽ Iſi. Splen curat.vñ ⁊ ſplenos dðꝛ.
¶¶ Actoꝛ. Scolopẽdria ſᷣm phiſicos ipᷣaẽ q̃ᷓ
vulgo ligua ceruina ᷣr ¶ Raſi in Almãſoꝛe.
Sacuinſimdirion.i.ſcolopendria calida (.
ſpleni groſſo ⁊ ſtranguirie ac lapidi remedui
gaffert.¶ Aui. Scolopẽdria ca. eſt in pᷣmo. ſic
ca in.ij.ſubtilis reſolutiua.Cõfert ſpieni mag
gnikfice. Cõfert etiã ſingultui ⁊ xctericie.fran
git lapidẽ in renibo ⁊ veſica.Et ðꝛ ꝙ ipa ẽ her
ba Eeenenaarifurinlbei⸗ fontii.
¶ Quidã aut dixeruũt ꝙ'c ſpẽs ſquille. ytem
virtus ſcolopendrie habet eandẽ virtutẽ cũ
getarach⸗quare lege capitulũ.cx. de. c.

„.
*.

A
D

ceakxt lubue. bʒli

Capitulum. cccclixr.

Trophularia. Pandecta. Scrophu

ſ dlAaria. Kaſtrãgula. Strãgularia idẽ.

Paulus ca.de ſcrophularia berba ẽ

ne mundate albe mittentes lac:·

OPbperationegs
Adeʒ · oqulus. Radix illa dicitur ſcrophu

lis medico.

ſ ſiigia. Sera.li. ag. ca. melachac.auc.

Dvyaſ.Eiꝰ ſpẽs ſunt tres.ſ.liqͥda:ſic,

–R

ca ⁊ kearmitaꝝ.vñ arboꝛ ſtoꝛac magna qyo

.„

lia eiꝰ ſunt folijs ſilis ſeilẽ.i.lilij.hʒ fructũ al⸗

medit.⁊ eſt ĩ eo amaritudo.iteriꝰ eſt nucleus

Pinguis ſicut nux.⁊ expmit᷑ ab eo oleũ.ꝛ co2ꝛ
tex huiꝰ fruct⸗ eſt ſtoꝛax ſicca.⁊ gũmi buiꝰgar

boꝛis lubue eſt ſtoꝛax kearmitaʒ. ? latine vo

hñs folia tenuia ⁊ ſubtilia.que cũ flectuntvt
frrangant ſtridẽt.⁊ iõ multis ðᷣꝛ caulis ſtrido⸗
lus. et radices ſunt ei ſatis ſubtiles in quibꝰ
adherent radices rotunde. ſicut ſunt auella⸗

gnũ q aſſimilat ligno ſarco.fo

catur calamita.i.bona gutta.a calos qð ẽ bo
nũꝛ mita qð eſt gutta.inde ſtoꝛax calamita.i.
bona gutta. Et alio noĩe vocat᷑ ſigia.⁊ eſt gũ
mi albũ foꝛtis albedinis.⁊ vocat᷑ gũmi illud

lubue kearmitaꝝ.⁊ melioꝛſpẽs oĩm eſt illud

gũmi lubue.Et melioꝛ ex ſtoꝛace ſicca eſtru⸗
bea q̃ aſſilat᷑ maci.⁊ deterioꝛ ex eaeſt illa q̃ eſt

gridanigra. Suba vo ſtoꝛacꝭ ſicce q̃ non hʒ

oleũ admiſtrat᷑ in ſuffumigatiõibo.Et iſtã ro⸗
mani vocãt cõfict am vel coʒubꝛũ.⁊ eſt oleus·
dqd5ð ingredit᷑ in vngẽtis balneoꝝ.Et melioꝛil
lan ſpecieꝝ eſt lubue muſcatũ.et eſt gũmi al-⸗
P bi albedme mixta rubedie.2 poſtea eſtſicca
Ca I.. „ Aꝗ9aue clarificat nõ habens oleũ.et eſt ſpiſſa ru⸗
Capitulum.icccclx.

Laoꝛax latine. Ara. melachac Grece

bea.⁊ deterioꝛ ex ea ẽlenis nigra.⁊ lubue mu

ſcatũ eſt lubue kearmitaꝝ.Et eſt notuʒ apud
chꝛiſtianoſ.⁊? ẽ ſtoꝛax Rearmitaꝝ:id eſt ſtoꝛax
calamita:⁊ rubea gũmoſa.⁊ eſt gũmi. Sub⸗
ſtantia vero ſtoꝛacis ſicce que non hʒ oleum
vtunt᷑ chꝛiſtiani in eoꝝ eccleſijs ⁊ ſuffumiga

tionibo.⁊ vocant eã confictã vel coʒubꝛum.⁊

bu magnũ ma oꝛẽ qᷓ; auellanã ſimilẽ. punis vccerioꝛ ex aelſt nigraqaeoſoniat errarui

albis duos habentẽ coꝛtices.qͥꝝ exterioꝛ co re ligni.Et idem auctoꝛitate Dyaſ. Stoꝛax

liqda eſt pinguedo myrrhe recẽtis:vi appa⸗

ret in ca. Pyrrha.⁊ extrahit᷑ a myrrha.q; te

runt ea cũ aqua pauca:⁊ pemunt eum coꝛnu
12 eſt boni odoꝛis.⁊ ingreditur in cõfectioni⸗

bꝰ.⁊ ſola etiã ſine aliqua admixtiõe olei⁊ pa

de⸗
u

ſl
lis

ic

n

N

iui
nich
ſcd

vin
d
n

ios
mn

uH

8

N

O

2ujuenit coartationi matric,.? ꝓuocat mẽſtrua.
qñ deglutit᷑ cĩ pauco gũm albotin mollit ve
trẽ mollificatõe leui.⁊ miſcet᷑ cũ aliqbo vnguet⸗
reſoliniuis. ⁊ eti oleis q reſoluũt laiſſitudine;.
Et admiſtrat aſſata ⁊ toꝛrefacta ⁊ aduſta.⁊ ol

rũ er ea eſt multe vᷣtutis ⁊ calefacit.ꝛ calefactio

eideſt ſilis calefactioni mirre ⁊ oleoꝝ calidoꝝ ⁊
ſiccoꝝ. Et ſtoꝛax liqͥda vocat meth. ⁊ methexp

mit᷑ ex gũmi arboꝝ qᷓ aſſimilãt᷑ arboꝛibocitonio

rũ:qð gũmieſt mirrha.qð inuenies ſi legas ca
pitulũ mirrha. Sʒ ſtoꝛax kearmitan ẽ lachꝛy
mũ arboꝛis eiuſdẽ noĩs.cuiꝰ vᷣge intra cãnicu⸗
las oꝛtũ ex ſe emittũt ſcobẽ ſileʒ ſerre q̃ cauerna

te lachꝛymũ ꝓfluunt eiꝰ diſtillatũ in terrã 2ue⸗
niẽs eſt. illa ãtq̃ ꝓcedẽs vᷣgis inheſerit cũ ſicca

tur mũda eſt ⁊ ſatis alba.Dehinc flaua fit ſolis
cauſa ⁊ mucoſa.Et melioꝛ exea eſt pinguis ru⸗

bea ſilis reſine pini:⁊ ſũt in eafruſta alba.⁊ re

manet in eo odoꝛ bonꝰlongo tꝑe.⁊ qñ frangit᷑
emanat ab ea humiditas qᷓ eſt ſiẽ mel. Sʒ illa
qᷓ eſt nigra ⁊ ſicut furſur eſtmala.⁊ iam inuenit
in ea gũmi ara bico coloꝛis clari.cuiꝰ odoꝛ eſt
ſicut odoꝛ mirrhe.Et paꝝ qͥdem inuenit᷑ de h
gummi. Et adulterat᷑ ſtoꝛax cũ ſerrature ligni
putrefacti cõmixti cuʒ melle ⁊ reſiduo.et ſubᷣa

mirrhe vyreos pulueriſata ⁊ alijs reb ſcʒ cera et

adipe.ſʒ illa que nõ eſt adulterata habet odo⸗
rem aculuum.

Halienꝰ. viij.ſim. far. ca. Stoax. Virt? eſt

calida.⁊ que mollificat ⁊ maturat.
Dixit in qͥnto epidimiaꝝ.qꝙ eſt vna ex rebus

moꝛtiferis ſic iuſquiamus ⁊ mandragoꝛa.
I¶ Et idem eoð li.ca.ſtoꝛax. Ealefacit ⁊ mollifi⸗
cat ⁊ digerit᷑.vñ licʒ Aui.li.qj.c.de ſtoꝛace:dicat
alter modum factionis ſtoꝛacis: Serapioni
iñn magis credẽduʒ eſt. qꝛ magꝭ expertꝰ. Ande
dicit Auiceñ.ꝙ ſtoꝛax hu.alia eſt que excrabi
p ſeipſam gum.⁊ eſt ſtoꝛax calamita.et alia eſt
Qq extrahit̃ cũ decoctõe.ꝑ ſe ãt extracta ẽ citrina
6 q̃ ꝑ decoctõeʒ extrahi eſt nigra.⁊ eſt ſtoꝛax ii
quida.⁊ ſex huiꝰ eſt ſtoꝛax ſiccꝗ.⁊ eſt conficta
Yel coʒupbuum.
Auerrois.v. Colliget. ca. ð ſtoꝛace. Stoꝛax

calamita cali.in.ij.ſic.iniii.

*„

Item curat tuſſim coꝛizam et bꝛancos et
raucedinẽ.⁊ ꝓpuocatmẽſtrua qñ bibit᷑ ?⁊ qũ ſup
ponit᷑ matrici.⁊ fumꝰeiꝰeſt ſilis ſumo olibani.
Sera.auc. Dyaſ. Virtꝰ eius ẽ calida.molli
ficatiua. maturatiua. ⁊ ↄuenit tuſſi ⁊ catarro et
coꝛize ⁊ raucedini qñ bibit᷑et fit ex ea naſcale

ligit᷑ fumus eiꝰ ſicut ſumus olibain.

E idem auco. Albugerig. Conuenit doloꝛi

pectoꝛis ⁊ pulmonis.⁊ delet coꝛi am⁊ retinet Tardillimogerminegaminatſuber ae⸗ Loncl⸗

ponit᷑:⁊ diutiſſimeſernat᷑. Seruatur aũt diutiꝰ

ventrẽ. ꝛ aromatiſat ſtomachum. ⁊ ↄuenit ven
toſitatibo groſſis ⁊ nodationibo membꝛoꝝ.Et

qñ bibitur aut linitur exterius: ⁊ vlceribo con⸗

uenit ſcabioſis humidiis.

Et idemauct. Ata bari. Fumus ſtoꝛacis eſt
bonus catarro multum. ⁊ ſtoꝛax eſt calida ⁊ ſic
ca et ſtringit venren.
¶ Platearꝰ. Stoꝛax eſt calida in pᷣmo gradu
ſicca in ſecindo.⁊ alia quidẽ eſt calamita. alia
rubea. alia liqͥda. Quelibet illaꝝ eſt gũmi arbo
ris in Indi naſcemis. Stoꝛar liqda reperi
in calabꝛia. Stoꝛax vero cal

amita ð nõ a ca

lamo:ſed a calo quod eſt bonum:⁊ mita qð eſt
gutta.qſi bona gutta.ꝑ decẽ annos durat.

¶ Eligendaeſtiſta que ſubrufa eſt vniuſq; co

loꝛis per totum.⁊ ſapoꝛe pontica ⁊ ſubamara
qui malaxari poteſt in cera. Que autem dul /

cem ſapoꝛem hadetſophiſticata eſt. Nam vrim
illiricam cum melle conficiunt ⁊ ſtoꝛacemcala
mitam(vc ſophiſticet᷑)addunt. Sed diſcernit
quia talis ha bet dulcedinem nimiã.⁊ ſimani⸗
bus tractet᷑: ſtatim fit humida ⁊ parũ viſcoſa.
SDi vetus eſt cum malaxatur pulueriſat᷑. Sed
ſtoꝛax ru bea plus accedit ad ruboꝛeʒ. effectus
ſimiles habens. Stoꝛax vero calamita maio⸗

ris eſt efficacie. Virtutem habet exponticitate

ↄfoꝛtandi.⁊ ex qualitatibus ſuis cõſumendi.

Cõtra debilitatem ac frigiditatẽ cerebꝛi⁊ ca
tarrum ex eamalũ infoꝛmat᷑ ⁊ naribs aponit
Caphala ex eadem facta ſuꝑ dentes laxatos ⁊
gingiuas ↄfoꝛtat ⁊ conſtimat.
Fechnpa ſtrumereiuſem oleo ſactum contra
frigiditatẽ ſtomachi valet ſtomacho ſuperpo⸗
ſitũi. Itemotra frigiduatẽ ſtomachi: 2 Ptra fri⸗

gidũreuma capitis dankt pillule toꝛacis.
¶ Suffumigatio ex eade

dem facta perinſerio⸗
ra pꝛouocat menſtrua. Valet etiam ſuffumi⸗
gario exeadem ſacta ꝑ inferioꝛa.ſi fiat pina in
ferius contra marricis ſuffocationẽ. Siſupe⸗
rius ↄtra ſui pꝛecipitationem. Liquida ſtoꝛax

ſtoꝛax rubea calamig.

—ð

(Capitulü ccclęf
eceethymologiarum. Subere eſt arboꝛ ex
qua validiſſima coꝛtex natatoꝛius extrahitin.
ſic dicta:qua ſi ſubedies.eo ꝙ fruci
edunt. Poꝛcoꝛum enim ſunt alimenta nõ ho⸗
minum. Plinius li. xvi. Olandem ſert ſuber
ſicut quercus et ylex. fungoſam carnem nigi⸗

lie. ¶ yſidoꝛus libꝛo

s8 eiꝰ ſues

dius tradit fieri ſubere: ſicut eſculo ⁊ ruboꝛe.

—

is. maxime ↄlra tineã

5

pitt. Et incipiente byeme truncumemittit. Sil

ueſtrẽ generi folia nõ decidunt ſuberi ac buxo
Et eſt coꝛtex carnoſus ſuberi ac pplo. Suber

tempeſtiue cela toꝛquet ſeſe undiiq;. Caricem
vetuſtatemq;:ſentit hec arhoꝛ tardiſſime. ſicut

? glandes atz caſtanee. Ceterum in aquis nõ
fluctuat ſuber ſi dematur coꝛtex. Eſt at ſuber

arboꝛ minima. glans eius peſſima? rara.Coꝛ
textm̃ in fructu pꝛecraſſus ac renaſcens.atq;
eti in denos pedes vndiq; explanatus.

q· linius. Alſus eius marime nauiũ ancho/
ralibus. piſcantunnq; tragulis. tecadoꝛũ ob⸗
turamentis conuenit. Pꝛet

Pꝛeterea in hyberno fe
minarũ calciatu.quãobꝛem greci coꝛtices ar⸗
boꝛum appellat.
¶ Sunt ⁊ qui feminam ylicem vocant.Et vbi
non naſcitur ylex.pꝛo ea fubere vtunt. In car⸗

pentarijs pꝛecipue fabꝛicis. vt circa helyn⁊ la
cedemonem. Hec in ytalia naſcitur tota. aut

omnino in gallia.

¶Idem in lib xxiij. Suberis coꝛter tritus et

alido ſanguinẽ ex

aqua calida potus ex vino cali
creantibo magnopere laudat᷑.

„

CLapitulii etrlleh.

AUmach. ſolatean.. Sumacbeſt en/

inſdam arboꝛis fructsſimilie granie.

Eex quiminpar pannua rubene lt

mirxtione qz ſumach ſophiſticant illa ana. Eſt

aũtſumach fri. in. ij. gra ſic. in. iij. Per annos

q̃ttuoꝛ ſeruat᷑. Virtutẽ bʒ ↄſtringedi:⁊ incitat

appetitũ.¶ Pandecta.ca. delviij. Dumach la⸗
tine.arabice adiutoꝛ vel barſo. grece riſkitin.

¶ Sera. in li. ag. ca. ſumach. auc. Dyaſco. Eſt

planta naſcens in locis ſaxoſis habens ſolia
longa. ⁊ habet ramos altos.⁊ fructum in race

mis quoꝝ coloꝛ vergit ad rubedinem ſangui

nis.⁊ gra na ſuntin racemis in magnitudme q⸗
noꝝ lenciſci.et aliquantulũlata. Juuamentuʒ

eius eſt in coꝛtice grano.

Pperationes.
¶ Et ideʒ anctoꝛitate Galieni. Melius quod
eſt in tota arboꝛe eſt coꝛtex grani eius Et ſuc⸗
cus eius quando exiſtit in eo ſapoꝛ ſtipticus.?

virtus eius eſt que infngidat in ſecundo ⁊ de⸗

BGalienus viij ſimpli.farma. capitulo de 6b,„

mach.ſm tranſiatoneʒ grecã. qð incipit Riſ⸗/
kitin. id eſt ſumach. fructuoſa plantaꝝ ſtipti⸗
cat ⁊ ſiccat. Vnde et cerdones ad ſtipticandũ

⁊ ſiccandũ coꝛia vtunt᷑ bac planta.Etpterea

— „ — —- NL % f1

De Lerbis.

nom inat viſo depſica.i. eoꝛiop aptatiun.
Melr ãt fructus er maxĩe ⁊ ſuccꝰad vtilitatẽ

vemũt.ſufficietes auferre exiſtẽtes qualitates.
Eõcoꝛdat ãt ⁊tot qͥm ptẽ yſus ſenſui.et ᷣm
guſtũ. Erit igit᷑ 2 farmacũ ſiccatiuũ qͥdez in

tertio gradu: infrigdatiuũ aũt ex ſecũdo.
Koõcra vomitum ex caloꝛe. ſpongia mtincta
maceto decoctiõis eius oꝛi ſtomachi ſuperpo
nitur. Cõtra diſſinteriaʒ inferioꝝ inteſtinoꝛũ
. vicio factã puluis eius cũ aqua decoctiõis oꝛ⸗
gei conficuur:ac ꝑ cliſtere inijctur.
O. Fit etiam emplaſtrũ circa pectinem ac renes
ex eiuſdẽ puluere ⁊ ouialbumine ⁊ aceto. Si
68 vero ſuperioꝝ vicio ſiat aqua decoctionis eius
veul ſaliem puluis datur. ⁊ carnes in aqua de⸗
coclionis eiuſdem decoquentur.
Cõtra fluxum ſanguinis e naribus.medul⸗
la ſambuciin ſuccoſa nguinarie intingit᷑ ⁊ pul
uere ſumach aſperſa nariboimmititur.

dꝛa ganiũ ⁊ gumi ara bicũ ꝑ nocteʒ cum pᷣdicto
puluere dimittant᷑.⁊ maſtix cũ aqua roſaꝝↄfi⸗
ciat᷑. Indeq;pillule foꝛment᷑quas patiẽs ſub
lingua teneat: ⁊ paulatim tranſglutit.
Cõtra diſſinteriã iteꝝ ex vicio ſuperioꝝ inte
ſtinoꝝ puliis ſumachi olla cũ anathaſia dat᷑
Suppoſitoꝛiũ q; factũ exilla vel tali puluere?
qnathaſia ↄtra fluxũ valet menſtruox.
Cõtra pꝛuntũ oculoꝝ ex caloꝛe ⁊ humoꝛe la
uant᷑ oculiex aqua decociõis eus.

—
7

——

Capitulii creclenſ.
8 Abpo. Pãdecta.li. dcxiiij. Sabon. id eſt
ſd foꝛmicaniũ. Latine ſapo. VUñ ſapo fit

—

.

—
— .
.
* .
. .
2*

Ad apoſtemata maturãda ſapo magnũ pꝛe⸗

¶ Cõtraemoptoicã paſſionẽ e vicio ſpũalium

ex foꝛti lixiuio 2 qcũq; pingnedie. Cuiꝰ multe

ſũtſpẽs.Eſt em̃ ſpatarenticꝰ: qͥ ſic ðꝛ eo ꝙ inci⸗
qgit in ſpata.æ iſte vocat᷑ iudaic:qͥ iudei lauant
ſericũ.Et eſt aliꝰgallicꝰ ⁊ aliꝰ muſcatus.⁊ aliꝰ
mollis ⁊ niger.⁊ vocat᷑ ſparatencus.

BPbperationes.

¶ Sera ige. Sabon. auc. Pauli. Virtus
erdeſt q̃ abſtergit ⁊ purificat.⁊ eſt calida ⁊ vlce⸗
rat coꝛpꝰ.⁊ eſt foꝛtis in B.⁊ eſt bonũ ad matu⸗
randũ apoſtemata dura.⁊ adtollendũ ſaniem.
⁊ ad mollificandũ apoſtemata dura.
¶ Et idem auc. Raſis.Eſt calida ⁊ vlcerat coꝛ
pus.? eſt foꝛus in hac operatõe.Et ſi admiſcet
cũ alijs medicinis calefacit mediocriter.

ſidiũ eſt. tamen cyrurgicis caute vtent ne ni /

miũ ante maturationẽ coꝛrodeł᷑.

—

2 *. . . . . —
. 2.

*

Aunnngacetũ.Oyaſ.Ta nacetũ eſt ſye
ceiies artemiſie: que tagetes noiat᷑.
Leſttenera ſemen habes minutu:
nã baſti folis plena naſeit in
llocis mediterraneis ⁊ altioꝛib: flo
rem mellinuatch tenuem ꝛ iocundoꝛe Hec a
grecis vocat tagetes vel tanaceiũ.⁊ aliqͥ eã vo⸗
cãt athanaſiã.vel ſᷣm quoſdã thonaliaff, .
1

½

U„ n 8

businremtoeexiſtentito. ? ad calefacte
rrctoͦes iecudtan ergo thanacetꝗůꝗAü.

1: id eſt tapſia quidi dicunt p eſt x

Et hec qñ ponit ir ſumimboinebꝛi⸗
Etmeloo ex eo eſtillad bʒ ſubtile corrice ? in
ſapoꝛe eius eſt acuitas parua.⁊ doſis eis ſim/

., — =

. ” . . . —”

Dyaſ. Arthemiſia qᷓ tanacet veltagetes d⸗
facit ad veſice doloꝛẽ ⁊ ſtrãguiriã.ſucco dato et
vino. z. ij. febꝛicitatiex aqua ca, ciatis, ij. potui
datur hic ſuccus.i¶ Tunia cũ axungia ⁊ qceto
coxaꝝ doloꝛi medicat᷑ ligata vſq; ad tertiã diẽ.
¶ Atin antem hilarem facias intendet ſuffi⸗

28 .
2

tet.et hularioꝛem faciet infanrem.
¶ Bal. Om̃es ſpẽs arthemeſie pueniũt lapidi⸗

.7 ad calefactões ⁊ex⸗

„
.

WW.

„8 W

Alpia. Panecka ca. dxlvij. Deza bo/

.

1
„„*

.

qrepi? in India eni Coꝛteretterioꝛ hʒ inuamẽ
ñ in mecicina in volonto uncturau.

inboinebꝛiat piſces

4

plicis cum ʒuccaro eſt ar ens vuus.

ſupterrã ſallẽs.i.bꝛachiũc ubens eſt
Frondes bʒ virides aliqntulũ coloꝛi plumbeo
ptinentes. Coꝛiex aũt radicis eiꝰ ruffus.nigre

ſtas tenn

—

iateari. Tapſig in tertio Sdueſt ca. et ſic.
P tres annos ſernat᷑. Radix ei medicine cõpe⸗
ecundario per ſeceſſum.—

citꝑ vomitũ:ſecundario per ſeceſſunm.
¶ In medicinis vomitus maxime poniti. ſʒ

teritur. O poꝛiet ꝙterens maxime faciem et

17.

ſticuloſq;(quia ciio inflantuur.
¶ Quod ſi aliqua inflatio euen erit infundatur
pannis in aceto.⁊ fiat inde partis in frigidita⸗
te fricatio. Vel idem fi⸗

Virmem babet humoꝛes diſſoluendi ? ad in

perficiem coꝛpoꝛis attrabendi: in groſſam ve
toſitatem reſolnenll.

¶ Pli. li.xij.apſiam

Riii xih. apſiam vocaueredd ſemenfe⸗

ſz ſui gener s feniculi folijs inani caule. nec ba

buli logitudinem excedente. Seme qlle ſernle

Radix candida. inciſa lac emanat.et contuſa

ſucco abdicat om̃ia venenata.Quippe ſod

„— „

tibetiaʒ nocet ſiminima aſpiret aura intume⸗

* .

ſcunt coꝛpoꝛa.ſaciemq; ignes acri inuadunt.

7 ob id ceroto pꝛius illiniunt.

Quibuſda tñ moꝛbis auxiliari dicũt medici
pnmꝛtxtã alijs. Itẽ in alopitijs.ſugillatiſq; ac lis⸗

nẽtib. ſeu vena remedia deſint: vt ſcelera cõtre
ctẽt. Sʒ iſta pᷣtexuerũt noxio inſtrumẽto. tãtũ

q; in pudẽdi eſt vt venenũ oꝛtis eſſe ꝑſnadeant.

¶¶ Tapſia eſt in africa vehemẽtiſſima. Quidã

pꝓ mefles caules incidunt. Et in ipᷣaradice ex⸗

ocinos cooperiat vt parum aut nibil videat(te

t eum ſucco et trahit.

cauant q̃ ſuccus cõfluat arefactũq; tollũt. Alij

foliũ radicem in pila tundunt.⁊ ſuccum ĩ ſole

coactum etiz in paſtillos diuidunt.
¶Igem in libꝛo. xxvi. Ad lichenas vtuntur ?
tapſie radice cum melle trita.anguine et arge⸗

monia medetur in vinoſumptg.

Konſtantinꝰin li graduũ. Capſia eſt herba
achiũ./ cui coloꝛ rubens eſt

dini parũ attineos.ſʒ intus eſt citrinꝰ.Hic coꝛ
tex medicine ↄgruit. Calidus ⁊ ſucc in tertio
gradu. Groſios ⁊ viſcoſos humo:es attenuat.

c valet ſciaticis ac podagricis ſegmaq; viſco

ſum vbicũq; fuerit purgat. Oiſcetur ⁊ medici
nis empetiginiõ. Moꝛphee atq; ſcabiei. cola⸗
tinus em̃ eſtac mũdificatiuus.

Dyaſcoꝛides. Tapſia dicta eſt eo q in tapſo

inſula in pꝛimo muenta eſt.frutex eſt illi feni⸗
cule ſimilis.habens folia ſimilia maratro. ha⸗
nes in qb

ſingulis ſunt capitella ſicut

in aneto. flos at eſt niger ſiue mellinis. ſemen⸗

q; latũ ferule ſimile ſʒ ſninꝰ. Radix eſtilli alba

*

2⁊ maioꝛ.coꝛiũ bñs groſiim. ⁊ in odoꝛe viſcida.

S= ☛ndn6% SS
—

☛ SS —

.
12

Kl
ECE
.

De Herbis.

ſit?

q manꝰ? ſacies ebnliẽt. vtꝰc ei ca catartica.

Pceii radic erꝰ ſuccĩ ? lacheymũ accepta
mulſa ſuperiꝰ⁊ in eriꝰhoĩeʒ pin gat.plꝰtñ iuſto

accepta necc in fert. CPun gario ißi? voloꝛẽ miti
gat lateris.Aſmaticꝭ opitulat᷑ his etiã qͥ putri⸗
d habẽt ſputü medicat E ſt t dieta ei cretica
eiuſq; potio dãda eſtecis: aum cottur ad mixta.
adix eiꝰ: lachꝛymũ tantã bʒ caliditatẽ vt nul

lahabeat cõparationc. ¶ AUnñ ſuccꝰeins capiti

ſupunctꝰ alopicias emẽdat.⁊ radix eiꝰ viridis
infricata idem pᷣſtat. liuoꝛes etiam detergit.
¶ Succus eiꝰ addito libanotide ac cera eqᷣli
põdere oĩa pᷣdicta põt facere. In q̊libet ãt oco
poſitꝰ nõ debʒ ampiiꝰ eſſe q; duab hoꝛis. Sed
ante ⁊ poſt loca fouẽda ſunt aqͥs calidis lenti⸗
gines mũdat.lepꝛas limpidat.puſtulas purgat
maxie mixto ſulphure vetenis laterio aut pul⸗
mõis doloꝛes curat. Arteticos ⁊ podagricos
maxie iuuat. Nudis locꝭ ĩpoſitꝰea veſtit.ſʒ fo⸗

mẽto id facit. hũoꝛes etiã de ꝓfundo violenter

exirabi.ſicq; dyaforeſim facit.

Coapitulu. cerclef.

Auj3ꝓariſcus domeſtic. Plininsli. xi.
t Lamanx eſt arboꝛ craſſiſſima hũs folia

nũiq; decidẽtia.¶ Idẽ li. xriiij. Tama⸗
ricẽ arburantqdã eſſe miricẽ.¶ Aui. In tama

N

Succus erꝰqñ colligt᷑ colligẽs nõ ſic ̊ ventũ

riſco eſt ſtipticitas ⁊ apertio ⁊ mũdificatio abi⸗
q; vehemẽti exſiccatione.Eterꝰaqua ẽ abſterſi
ua ⁊ deſiccatiua.cuiꝰabſterſio plł? eſt eiꝰ exic
catione.⁊ erꝰexſiccatio eſt cũ ſt pticitate.ſʒ ſfru
ctus ei vehemẽtioꝛis eſt ſtipticitat:. In tama/⸗
riſco qͥdẽ eſt ſu btilitas pauca.⁊ qnq; admiĩſtra

tur loco eius viridis galle.

„ Operationes.

¶ Auic.Eiꝰ decoctio embꝛocat᷑ ad pediculos:
⁊ ſterficit eos. Exeiꝰ folijs fit emplaſtꝝ ſuper
apᷣata finxa.Eiuſq; fumus variolas exſiccat ⁊
vlcera hũida.qdð ex eo tritũẽ ⁊ ei cinis ſpargit᷑
ſup aduſtionẽ ignis. Fructꝰ eiꝰ ⁊ cinis vlcera
diff cilia exſiccant:⁊ carnẽ additã coꝛrodunt.
¶ Decocno folioꝝ ei cũ vino ↄfert doloꝛi den
tũ.oꝛe ex eo collu o:phibentq; coꝛroſionẽ eo⸗
rũ ꝓpꝛijs fructibo. Iterũ eius fructus ſtat loco
galle etlicij in egriudinibus ocui.
¶ Cõ ert iteꝝ antiq̃ ſpito tamariſcꝰ.⁊ phe fru⸗
ctus eiꝰ. Rami eiꝰ in aceto diſſoluti ↄterũt ſple

ni.emplaſtro ex eis ſaco.ad ſpieneʒ q̊ʒ bibitũ

vinũ in qͥ decocta ſunt ſolia eiꝰ ac virgulta.
¶ Etex eius ligno faciunt ſibi ſplenetici vaſa.
Deniq; conſert ſolutioni an ique.⁊ ad Re
matrcis.ſedeturq; in eius decoctione. Bibit᷑

tearius. Tamariſcus ca.eſtei ſic.

q; fructus er qͥ enã cõfert moꝛſui rutele. Pla⸗
Uinum decoctõis ei volet ad opilationem

ſpenis ⁊ epatis:ſtranguiriq ⁊ diſſinteriaʒ. Eſt

em diureticũ. Puluis eius in cibis poſicus ad

eandẽ valet. Yrequens eius bibitio in vaſe ta

livalet ad idẽ. Coꝛiex maioꝛis eſt efficacie.

¶ Pandecta.li.xix. Athel vel tb rmeʒit Ara
¶ Gera.li.ag c. Athel.i.tamariſeꝰ domeſtica.
⁊ eſt arboꝛ multũ longa vſq; ad celũ dura recti
linea.ſolia eiꝰlonga ſubtilia ſtricta.⁊ nõ hʒ ſpi⸗
nas.⁊ ex ligno eiꝰ fiũt parapſides ⁊ inciſoꝛiq.⁊

bice. Grece nadabar. Qatine vero tamariſcus

vala alia.⁊ ipᷣa eſt magna atbel.⁊ grece vocani
nadahar. Et om̃es arboꝛes ex quibo fiũt vaſa

hmõi noĩant᷑ nacha.ſed eſt athel aliqniulũ ar⸗
boꝛ rubea quaſi coloꝛis ſcoꝛpionis.

¶ Et idẽ auc. Dyaſ.Athel eſt ſilis tamariſco 7
eſt in babilonia.⁊ aq̃ in fuſiõis ei ponit᷑ in ſief

q̃ adminiſtrant᷑ habẽnbo debilitatẽ viſus.

eſt arboꝛq̃ magꝭ vẽto agitat᷑ qᷓ; arboꝛ tamariſci
In ſapoꝛe eiꝰeſt ſtipticitas ⁊ nõ hʒ floꝛẽ.et ha⸗
bet fructũ rotundũ ſic cicer:habenteʒ coloꝛem
cinericiũ ad glaucedinẽ tendentẽ.intra q̃ ſunt
grana pauca inuicẽ ↄglobata et iuncta.que no
minant᷑ grans dulcia. Colligunt᷑ in menſe e
bꝛuar ij. eſt cauda ⁊ ſicca in pᷣmo gracg Dinu⸗

es illius inuenies in ca. poximo ſequenti. folioyꝝ eius et ra amoy
PPlius ſubtiliarione fructus eus.

. .
„

L

. . . A W .

7

Amariſc agreſtio. Dandecta ca. exr.
Lafa arabice. Grece mirica vel bꝛuca

folioꝝ eius et radicum ⁊ romop ſublilitas eſt

Operationes.

Sera auct. Dyaſ. Radix tamariſci ponit ꝓ
gallisiĩ medicinis ocu oꝝ ⁊ oꝛis.⁊ eſt ↄueniẽs
ſpuio ſanguĩs.⁊ potat᷑ in fluxu antiqͥ:⁊ cõſert

yclericis:⁊ illis quos momoꝛdit rutela.

¶Et qñ fit emplaſtꝝ cum eadiminuit a poſte⸗
mata flegmatica:⁊ coꝛiex ei oꝑat᷑ ſi fruct eius
nec plus nec minꝰ.⁊ folia eiꝰ cocta cũ aqua et

bibita ipᷣa aqua extennat ſpienem.

—

Et qñ ſit cũ ea collutio oꝛis ↄfert doloꝛibus
Ddentiũ.⁊ eſt ↄvuemens mulieribohñtibo flaxuʒ

bumiditatũ qñ fit ſeſſio in decoctõe eiꝰ:⁊ ꝓijci⸗

turdecoctio eius ſuꝑ illos in qͥbo generant᷑ pe⸗

diculi ⁊ lendines:⁊ iuuat mulium. Cin is ligni
tamariſci qñ ſupponuur confert babentibo bu⸗

Et ideʒ auc. Meſarugie. Cinis eiꝰdeſiccat

veel mir hi. Qatine vero tamariſcns.

Abi ſciendũ ; tamariſcus quedaʒ eſt maſcu
lus.⁊ eſt Athel.de q̃ in pcedenti capitulo dictũ

Etidem auc. Gal. in li. ſno ad Blauconẽ qn
ſcripſit ei ſigna apoſtematis dur in ſplene. &

eſt. ? vocat᷑ ſimiliter tamariſc domeſtica. ⁊ qdã
eſt femina:⁊ eſt illa arboꝛ quaʒ cũmuniter nos

„

vocamus ta mariſcum.⁊ iſta vocat᷑ ſimiliter ta

marniſcus agreſtis. ¶ Sera. li. ag. ca. de calg.

Eafa.i.tamariſcusagreſtis. ⁊ eſt arboꝛ erecta

q̃ naſcit᷑ in aquis.⁊ hʒ fructũ qͥ aſſimilat᷑ floꝛiꝰ
bus.⁊ eſt ſimilis in fluxibilitate ſua uſnee.et il/

la ſpẽs voca ab aliqtobꝛuca. E ſtin babiionia

⁊ in ſeni.Alia tamariſcus qͥ eſt domeſtica que
noiĩat᷑ termeʒzit ſiue athel.⁊ aſſimilat᷑ agreſti in

om̃ibo pᷣterq; in fructib in longiudine.q fru⸗

ctus eius eſt rotundus ſimilis gallis dentatis

⁊ eſt ſtipticus: ⁊ ponit loco galloꝝ ĩ me
Et ſciendũ ꝙ eſt arboꝛ qui ipſe noiat in

denti capituio. de qua ð ꝙ eſtarboꝛ magna vſ⸗

ponit᷑ loco galloꝝ ĩ medicinis

q; ad celũ:q̃ vocat᷑ athel ⁊c.¶ Gal.viij.ſim.far.

ca. de tamariſco agreſti. In ſapoꝛe ei eſt ſtipti

ctas.· ⁊ eſt virtus eiim q incidit ?⁊ abſtergit.· ſed

miditates matricis.

.

oĩa vlcera.⁊ ꝓpꝛie illa q̃ fiũt ab aduſtiõe ignis.

2tert apotemantotrigidis qñ fumigat cij eo

¶ Et dixit mibi homo ſidelis fuit q̃da m mu

lier ſuꝑ quã apparuit lepꝛa.⁊ datũ ſint ei de de
coctione radicis tamariſci cũ paſſulis ſepe: et
curata eſt.Et nos quidẽ experti fiunꝰ in mu⸗
liiere alia:⁊ curata eſt.⁊ q̊ fui: q egritudo eins
pꝛima fuit apoſtema in ſplene.⁊ ꝓp er opilatio/
nem eius:que qͥdem fuit cauſa non atrabẽdi

melancoliã.⁊ nõ mũdificandi vel clarificandi

ſanguinẽ.⁊ fuit cauſa aparitõis epꝛe ſupeam

Quando ergo reſolutũ fuit apoſtema ⁊ opila⸗

tio ꝓpter operanonem iſti medicine: in co qfnit
de natura ſua incidere ⁊ abſtergere.reuen e ſũt
ad earum ſanitatem. GD

melioꝛ medicina eius eſt coꝛtex radicis capparꝭ
⁊ ſcolopendrie ⁊ coꝛtex ta mariſci.⁊ ſummiaies

eius ſi coquant᷑ in ccto.
¶ Bal. vij. ſim. lar. QOñ coꝛtex tamariſci coquit
cu vino ↄfert ſplem duro.⁊ expellit doloꝛẽ den/⸗
tium.ſʒ in fructu eius ⁊ in coꝛtice eſt ſtipticita s
nõ pauca quouſq; virtus eius eſt ꝓpinqua vir

tuti gallaꝝ viridiũ.niſi qꝛ in gallis vilis viridi⸗

bus manifeſtat᷑ ſt pticitas ſolum.

¶ Compie xio fruetus eius tamariſci eſt com/⸗

plexio inequalis.⁊ poſſumus ei vii pꝛo gallis.⁊

cinis tamariſci quando combumitur babet vir⸗

¶ Etidem in eodeʒ li. capᷣ. de mirica. Mirica

abſq; ꝙ ſiccet manifelſte.

⁊ tamariſcus abſterſiue et inciſiue eſt vrtunis

45

1

1

4

O

K¶Plinhca. de tamariſco. Tamariſe?domein,à MWD

ſtica hʒ vᷣtutẽ eandẽ ſicut ſilueſtrꝭ:niſi q eſt ma
gis ſtiptica ⁊ minꝰ inciſiua ⁊ abſterſiua.

Amarindi. Pandecta ca.dclxvij.Ta⸗

1t mar indi arabice ⁊ latĩe. Grece oxifoni

ſcit᷑ multũ ex eis in ceſarea ⁊ in terris hamen.⁊

ſolia ep ſunt ſicut folia ſilicis.⁊ defert ex terris
Ingdie.Et eſt fructꝰ coloꝛis rubei.⁊ hʒ medul⸗
ſã plurimã plꝰq; xilocaracta.crocei coloꝛis ad

nigredinẽ tendẽs.⁊ hʒ melleitatẽ.⁊ eſt illud qõ

ex fructu admiſtrat᷑ poſtq; egrediũt᷑ grana eiꝰ.
Et melioꝛes tamarindi ſunt noui.recẽtes.nõ
aridi.ſapoꝰꝝꝭ acerrimi.Et vᷣtus eoꝛũ eſt fri.⁊ ſic.
nasd .
OPoperationes.

¶ UWirtꝰ eiꝰ eſt q laxat colerã ⁊ repᷣmit acuitates⸗

eiꝰ.⁊ a bſcindit vomitũ.⁊ auſert pꝛuritũ.⁊ doſis

aq̃ eoꝝ poſtqᷓ; decoquũt᷑ eſt lb.ſ.⁊ aufert ſitim.
¶ Et idem aucto. Meſuay. Eſt fri.in.ij.mollit

ventreʒ.⁊ eſt ſicut pꝛuna.niſi quia eſt ſu btilioꝛ

⁊ minoꝛis humiditatis.
¶ Paulus capitulo de Tamarindo.eſt frigida
⁊ ſicca in ſecundo grau.—

¶ Aui. de viribo coꝛdis dicit:qꝙ; ↄfoꝛtat coꝛ.

tia. Sera.li.ag.c.de tamarindo. Na⸗

cccclxix.

Apſus barbatꝰſiue Tapſus barbaſſu

t latie.grece flõmos.arabice buſuri.Oya

Capitulum lrtlxviif.

ſco. ca. flõmos. YFlõmos.i.tapſus bar⸗

baſſim. duo ſũt eiꝰ gña. maſculꝰ⁊ feia. Vna eſt

lus ãt folia hʒ oblõga ⁊ anguſta:⁊ haſtã tenuẽ
⁊ ſemẽ tenue. YFeĩa vᷣo hʒ folia cauliculo ſilia:

ſʒ aſperioꝛa ⁊ latioꝛa ⁊ haſtã lõgam cubito vno
albã ⁊ aſperã.floꝛes vi ides ⁊ albos.⁊ ſemẽ ni⸗

bns.naſct in campis.Eſt alia flõmos agreſt
vgas hñs lõgas in ſe ⁊ arboꝛoſas.⁊ folia ſaluie

ſimilia circa virgas ſuas.ſfloꝛes ſuos hʒ auro⸗
ſos aut mellinos ſiẽ peaſſij. ſʒ folia ſt illi aſpe⸗
ra circa terrã ⁊ obrotũda.Eſt alteꝝ genus flõ⸗

mos qð lignit dꝛ:aut triallis.ſolia ha bes tria

aut q̃ttuoꝛ aut plura. pinguia ⁊ aſpera ⁊ groſ⸗
ſa.qb multi in lucernis vtunf.¶ Gal.viij. ſim.
far. ca.flõmos. lõmos.i. barbaſſus. quedaʒ
eſt folijs alba.qᷓdã vo nigra. Et albaqͥdem eſt
maſculꝰ:cuiꝰſolia ſũt ſtrictioꝛa. Alia vᷣo femĩa

curꝰfolia ſunt maioꝛa.Et vltra has eſt alia flõ⸗
mos agria.i.barbaſſus ſilueſtrꝭ nũcupata au

rileri eit foibo radix porica exſs guſtu. li.
ca.flõmon.qdð latini barbaſſum vocãt: fri.⁊ ſic.
cõplexiõis ẽ.q̃ꝝ altera ẽ ma ſculꝰalbidioꝛibo fo⸗

lijs atq; anguſtioꝛibo.altera kiaſtoligl a gfilo
uij

atq; nigr. Eſt aliud genꝰ qð latini herba lucer

nalẽ vocant:ab eo ꝙ ex ealucẽ faciũt.vñ ⁊ luci⸗

bꝛos eam vocãt: eo ꝙ; lucẽ pᷣbeat vmbꝛis.

Bperationes.

4 Dyat. R adices oĩs gen erꝭ ſunt ſtiptice fluxũ

.⸗

vetris vnimodꝰ ipaꝝ dat cũ vino ſtrigit. elixa⸗
tura eaꝝ bibita ↄquaſſatiões ⁊ doloꝛes laterũ
tollit. tuſſim mitigat. ¶ Doloꝛẽ denttũ gargarii
mo adhibita cõpeſcit. flõmos vo qᷓ floꝛẽ hʒ au

roſam capillos inficit. Folia ei cocta in aqua
⁊ vt cataplaſma impoſita duricies ⁊ tumoꝛes

oloꝝ ſoluũt. maligna vulnera melle ? vino ad/
dito ad ſanitatẽ ꝑducũt.¶ Aceto vᷣo mixtovuil

neri borecẽtiba ſinglare pᷣſidiũẽ.pũctũ ſcoꝛpio⸗
nis mitigat.Agreſtis flõmos folia cõbuſtiõi

opitulãt᷑. Yolia eiꝰ q̃ ðꝛ feia cũ caricis cõpoſita
memoꝛatis cancris putredinẽ nõ admittit.
q¶Gal. Radix eius fiuxibiles paſſio nes iunat.
Bargariſant ãt eam in oꝛequidã ad dentiũ do

loꝛẽ.fſolia vo dyafoꝛetice ſũt vᷣtutis.floꝛes eius

capillos purificãt. omniũ em fo.ſiccatiue ⁊ mo
derate abſterſiue ſũt vᷣtuc.i¶ Pli. Yomentatio
ſfacta ex vino decoctõis eiꝰ valetõ emoꝛroidas
⁊Zid idẽ valet ſi and ex eo tergat᷑ pꝰ aſſellatõez
VUalet etiã ad ten aſmonẽ eucatiſma ex aqua
decocta: ⁊ ↄtra fluxũ ventrtis.

tuis

Capitulü. cercclxx.
4 Er eniabm. Pandecta.delxxviij. Tere⸗
niabinqdam dicũt ꝙ eſtmana: ſi falſo.
ĩmo eſt vc mel albũ habens ſapoꝛẽ manne.

DOperationes.

„

Sera. li. ag.c.tereniabin. Lereniabin.i. mel
roſaꝝ. vñ eſt ros cadẽs ð celo.⁊ aſſilat melli ⸗
nuloſo ⁊ aggregato groſſis gniculis.⁊ ẽ noĩatũ
mel roꝛꝭ.⁊ plurimũ cadit ſuꝑ arboꝛes qᷓ̃ ſunt in
terra coꝛaſceni ⁊ ĩ oꝛiente.q̃ arboꝛes hñt ſolia ?ꝰ
ſpinas virides ⁊ floꝛes ſubeos.⁊ nõ faciũt fru⸗

ctũ.⁊ cadit in ea ſtella ſuꝑ ſũmitates palmaꝝ.
Et vᷣtus eiꝰeſt eq̃tis molliſicatina vetris.⁊ eſt

bumectatiua pectoꝛis.⁊ ↄuenit calidis natali⸗

ter. ⁊ pbpe qñ ſoluit᷑ in aq̃ Juiubaꝝ ⁊ pꝛunoꝝ.

Et eſt ex eo melius album⁊ nouum.⁊ doſis
eius ab aureis decem vſq; ad viginti aureos.

¶ Et idẽ auc. Ha bix. Sedat in flatiõeʒ febꝛiũ
calidaꝝ: ⁊ aufert ſitim. ⁊ molli vetrẽ mollifica

melr? ex eo eſt albũ nouuñ.

Capitulü. cMIxxI.
Erbentina. Pan.ca.cix. Botin arabice
Srece terebintũ vel albotin. laue vo ar⸗
boꝛ ani viridis⁊ cẽarboꝛ vñ emanatterbẽtina.

tione mediocri.⁊ educit colerã cũ facilitate.Et

„

et 3
.
6
i)

.

m '‚

Sera. li. qg. c. botin. Botineſt duan ſpen. do
meſtica ⁊ ſilneſtrꝭ. Domeſtica.ſ.arboꝛ terbenti
na ẽ botin ſᷣm vᷣitatẽ velterebintũ.⁊ ẽ capinus
cuiĩꝰlacrimꝰẽterebintina. ⁊ abea oꝛit᷑ pix ⁊ ra-

ſa.⁊ fruct eius ẽ gnũ viride.⁊ ſilueſtris eſt len
tiſcoarboꝛ ĩ mõnbo naſcẽs. Et dixit mibi dam

arabs.T&tiſci arboꝛ eſtſic arboꝛ glandiũ ma
gnaꝝ:niſi qe e pulcrioꝛ ſũmitate.ſcʒ qꝛ ſũmita
tes e ſunt ad rubedinẽ decliues.⁊ ſũt folia le
ma.⁊ fructũ facit ĩ racemis ſic botrꝰ magnitu⸗

dinis gnoꝝ granatoꝝ ſilueſtriũ.⁊ qũ maturãt᷑
frucctũc ſũt rubei.⁊ folia eiꝰſimiliter rubeſcũt.

2⁊ qñ fructꝰpfecte maturãt᷑ ſũt vt plurimũ nigri

Sciendũ ꝙ iſte arboꝛ lẽtiſciẽ arboꝛ q̃ grece vo

cat᷑ ſcinꝰ.cui? gumi eſt ma ſtix. ſic aparet in ſr̃a
maſtix. folia epſũt ſi ſolia ſoꝛbi.⁊ odoꝛerẽodoꝛ
ſtinci. Nã ſtincꝰvocat᷑plãta quã nos regnico⸗
le vocamꝰlentiſcũ:incõgrue tñ.ex cuiꝰ fructu
extrahit᷑ oleũ de ſtinco. Sʒ ſcinꝰ ẽ vere lẽtiſcꝰ.
⁊eſt botin ſilueſtrꝭ.Gal.viij.ſim.far.c.ð lenti⸗
ſco. Echinꝰ.i. lentiſcꝰ.frutex h ex aq̃ſa ſuba re⸗
miſſi calida vᷣtute ⁊ terreſtri fri.non multa cõ
poſita: ꝓpterea etiã ſtipticat moderate.ſiccat G
in.ij.gradu iam cõpleto vel.iij.incipiente.⁊c̃.
Dyalſ.ca.terebintiſcʒ domeſtici.folia ſemen et

coꝛiũ ſtiptica ſunt ſimili diligẽtia colliguntur

ſicut ſcinus. Semen eius cacoſtomaticum ẽ.

Eſt em̃ calidum ⁊ diureticuom.g

„ .

omniũ reſinaꝝ pᷣſtantio:ẽ. ¶ Ambꝛo. Si tere⸗

binti fructꝰaqᷓ miſceat᷑ in olet moꝛẽ faciie tranſ
fundit᷑.¶ Glola ſuꝑ pᷣmũ Regũ.xvij. Terebin
tus ẽ arboꝛ deq̃ᷓ reſina lacrime pᷣſtãtiſſime ma
nat.vñ medicĩalis ĩduſtria diſioluta ↄglutiat.
Blo. eccl. Terebintꝰeſt arboꝛ bꝛeuis ⁊ fruc⸗
tuoſa.naſcit᷑ in ſyria craſſiſſima eſt plen ioꝛ q; il
la qᷓ de coꝛtiœ erũpit. Hinꝰ arboꝛ maſcule ſine
fructu ſüt Feian duo ſũt gña. Altcerius frueccx

rubet lẽtis magnitudie.alteri pallet.necfaba

grandioꝛ. odoꝛe iocũdioꝛ.tactu reſinoſus.
¶ Pli. li xij. In cocco ĩſula naſci eredũt᷑ terebi
ti. floꝛem imbꝛiba decuſſũ terre halitn animãte.
¶ Jaẽ li. xiij. Siria terebintũ bʒ. t ex bis ma⸗
ſculaſine fructuẽ.ſʒ in macedonia bꝛeuis ẽ ar/
boꝛ hec atʒ fructicoſa. in damaſco ſirie mag cẽ.
Idẽli.xiiij. Cerebinti bacce aut lignũ reces
in muſto decoquũt᷑ſicq; vinũ efficit᷑.¶ Idẽ li.

xvij. Reſinã terebintinã (vt fiat pix ſpiſſa)ĩ fer⸗

uẽti ſartagie ponũt:⁊ hac ceteris pᷣferũt vt fiat
piv in ſyrio terebinto coꝛtices detrahunt.
¶ Idem li. xxuiij. Cerebinti folia ⁊ radix collec
tionibo imponũt᷑ decoctũ eoꝝ ſtõachũ firmat.
Semẽ ĩ capitꝭ doloꝛe bibit᷑in vino.⁊ difficul
talẽ vꝛine vẽtrẽ leuiter emollit.ventremexcitat
Terebinti ſolia ſemen ⁊ coꝛium ſtiptica ſunt.
Semen eius cacoſtomachũ eſt. Eſt em̃ calidũ
et diureticum. M

Hohprkrationes.
Dyaſ. Terebintũ domeſticũ vẽtrẽ ſtimulat.
Vino mixto moꝛſibooccurrit.eius reſina eligẽ
daẽ alba ⁊ limpida vitreũ hñs coloꝛẽ ⁊ odoꝛes
terebintiretinẽs. vtilioꝛ eſt om̃ibareſinis.ſcdᷣa
poſt iſtã reſinã vtilis eſtreſina ſeiin.

¶ Tuſſi⁊ ptiſic medicat᷑ moꝛe electuarij melle

addito toꝛac vicia cõpeſcii.vẽtrẽ mollit erugie
cũpane ⁊ ere vſto.⁊ calcãto vel mirro adiũcto le⸗
pꝛas coꝛꝑis purgat. Pus aurium melle ⁊ oleo
mixto detergit.pꝛuriginẽ nature nõ admittit.
¶ Pꝛofũdas plagas ⁊ vulnera replet.⁊ purgat
malaxãtiba medicamibo neceſſarie miſcet. Do⸗
loꝛẽ lateris ꝓhibetreſina molli.i.pituita et co⸗

lofonia q̃ ex loco nomẽ accepit.hec vt electua-

riũ data tuſſi medẽt᷑.oẽs reſine nõ ſũt vniꝰ colo

ris. Nã aut albe ſũt.ant mellinũ hñt coloꝛẽ.fit
em̃ reſina liqͥda de cypꝛeſſo.durioꝛes vᷣoreſine

ſunt ſtrobilina.peſcilina.pituina.⁊ elatina.
¶ Eligẽda eſt q̃ ſuerit odoꝛate vel limpida ⁊ nõ
liqᷣda valde:ſʒ vt cera ſit.⁊ nõ valde fragil. e
lioꝛ eſtoĩb pituina ⁊ elatina.qꝛodoꝛate ſunt.⁊
thuris hñt odoꝛẽ.peſcilina vo ⁊ ſtrobilina ⁊ ci⸗
pꝛeſſina nimiã in ſe hñt virtutẽ. Nã ſcinina eſt

ſilis terbentine.⁊ id operat᷑ vt terbentina.

ſi.Terebintus eſt arboꝛ generãs reſinam

.
B

SS „* —

DZdn Aan Feda- aboehlres ,
mis ac luminibo apta.Ob quã cauſaz

* vt eſtimo tranſumpto nomine elampa
des ſiue faces dicuntin tede. P

4 linins rvi. Serti⸗ genus aſton picem
gignentiũ eſt teda ꝓpꝛie dicta. abundãtioꝛ ſucco
qᷓ; reliqua.partioꝛ liquidioꝛq; q; picea flãmis

aæac luminiboetiã ſacroꝝ grata. Hanc mares dĩũ
taxeot ferunt.⁊ eam quaz! ſtacten greci vocant
tningi animaliũ ſolioꝝ tñ coꝛticiſq; dulcem eſſe
ſuccum. Inter coꝛticẽ ⁊ lignũ tenues ha bʒ tu⸗
nicas multiplici mẽbꝛana. equibo euocãt᷑ tilie

odoꝛis grauiſſimi.

¶ Laricis moꝛbus eſt vtt teda fiat. hec autẽ ſcz
teda(ſicut⁊ alia genera que picem ferunt) ac⸗

cenſa fuligine in modica repentecarbonem cũ
cruptionis crepitu expuunt.iaculanturq; lon
ge. excepta larice.q̃ nec ardet nec ſacit carbo⸗
nes. nec alio mõ vt ignis ↄſumit᷑ q; lapides.
¶ Pix liquida in europaeteda coquitur mu⸗

niendis nanalibo:multoſq; alios ad vſus ligs

num eius conciſum(furnis vndiq; igni extra
circumdato)ferro vt in pᷣmis ſudoꝛ cali fluat
aque modo.hoc in ſyriacedrum vocatur:eaq;
in egypto coꝛpa hominum defunctoꝝ perfuſa
ſeruantur. In teda cum bumoꝛ manare deſi⸗
nit ex alia parte coꝛtex ſimiliter aperitur. ac de⸗
inde alia. Poſtea vero vt pix eliciat᷑:arboꝛ tota
ſuccidit᷑: ⁊ eius medulla vcitur. Motes amal
Rda rlarx ſiem ceqmns. ððèðGMU

Zlia. Tiliam vocatã dicũt. es q vrilis
eſt ad vſum teloꝝ nitoꝛe ⁊ leuitate ia⸗
culandi.Eſt em̃ id gen materie leuiſ⸗
in ime ead d culoruam vtilis.

r

Elinlas libꝛo.xvi. In arboꝛe tilia differũt
mas ⁊ femina. Nã in mari materies dura ruf⸗
fioꝛ atq; nodoſa:ſʒ odoꝛatioꝛ.coꝛtexq; craſſioꝛ
ac detractus inflexibilis. NHec fertſemen nec
floꝛem vt femina que craſſioꝛ arboꝛ eſt mate⸗

rie candida pꝛecellenſiq;.
¶ Eſt aũt mirũ in hac arboꝛ ꝛe fructũ a nullo at⸗

vincula.Cenuiſſimũ habet coꝛium phillire co⸗

ronaꝝ lemnitis celebꝛes antiquoꝛũq; honoꝛe

Materies teredines nõ ſentit pꝛoceruate per

gquaʒ modica:ſed vnlis Coꝛtex eſt tilie in vſu

magno ſicut abieti ?⁊ fago.

¶anchꝛin etiã gignit᷑ ĩ tilia. vicz pillula vim
vVveendi habens in medicina.de qua dictum eſt
ſupꝛa. Montes ⁊ valles diligit tilia ſiẽ ⁊ abies
et caſtanea. Mirumq; qð euenit tilie vlmo q̊ʒ

euenit. Circum aguntur enim ſolia earuʒ poſt

ſolſticium. nec alio argumento certius intelli⸗

gitur ſidus confectauaam.
¶ Idem Plinius.Tilia eſt arboꝛ nobiliſſi ma
eademq; videturet calidiſſima. Coꝛticẽ tenuẽ

babet. ⁊ paulo ante equinoctiũ vernale germi⸗
nat ſicut acerlentiſſima.Et ideo ſcutis ſacien
is aptiſſima⸗ quaꝝ plagaſe ꝓtinus conirabie
Niulinuſq; ſuũ claudit.⁊ ob id ↄtumaciꝰ ferri

tranſmitut. in quo genere ſunt tilia ⁊ſambuc⸗

RNW ſucus et ſalix ⁊ populus.
3 73 eninltri ilucnaſar iibenace
NRNNSES A E. mittũt ſed nõ vitaleʒ coꝛpi pꝛoximũ.verũ eum
V WE 2 R q̊jalio ſubnaſcente —— vt pla
H W tanis eſt coꝛtex rimoſus.Tilie vero renaſcitur
W paulominus q; totua.

RUM .

Capirmlü aunſertij

¶Igem in li. xviij. Solſticium eſtiuale folia
tilie vertit ad mille vſus petende.: eſt confecli
ſideris ſignum.

¶ Idem in li. Eriii. Tilialemede ſedat Eoꝛter

potus in aqua frigida aluum purgat.

J . nitur ⁊ collecõibo lacrima ⁊ vulneribo ambus

. .

ſtis. Humoꝛi in folliculis hui? arboꝛis naſcens
cuti nitoꝛẽ inducit.faciemq; gratioꝛem pꝛeſtat

CLauliculifolioꝝ pᷣmo vino decoctimimoꝛes ſa
nan. Ex libꝛode natinis rep eodẽmodo babe
⸗ ur: lcct ſabalnza verbis. =

3
4
6

ſt 3
D
N
ſee

N
che
lle⸗
0

N t

nc
bies

—

. .

—

Capitutlüͦ. Krcclxxiiiſ.

NItimallꝰ latine. Arabice xencua. Se

t rapion li. ag. ca. xencua. auc. Dyaſ.
KKencua.i.citimallꝰ.Et ſunt eius ſeptẽ
ſpecies.Quaꝝ vna ð: arabice baraſmaſ.Gre⸗
ceæ vero carnitias vel comites velcomos.Et eſt

maſcnlus habens vᷣgas quaꝝ lõgitudo eſt plꝰ eis in pncipio ſinoꝛtus. ? ꝓpterea ſic nominat᷑

vno bꝛachio. In quarũ coloꝛe eſt rubedo p

na lacte albo acuto.⁊ folia ſuꝑ vᷣgas ipſas:ſi⸗

milia folijs oliue.niſñ quia ſunt lõgioꝛa⁊ ſtric⸗

tioꝛa.⁊ radixeiꝰeſt groſſa aſpera.⁊ in ſummita
tibo illaꝝ virgaꝝ ſunt comeſimiles iunco.⁊ in
ſummiranubo illaꝝ comaꝝ ſunt capitella ſimilia
capitellis illiꝰſpeciei:q̃ ðꝛ noĩalis.⁊ in iſtis ca
pitellis eſt ſemen. Virtus eiꝰeſt laxatiua.⁊ iſta
eſt camelea. Et eſt alia ſpecies qᷓ noĩat᷑ arabis.
⁊ grece carſites.⁊ eſt femina.⁊ eſt ſimilis plan
teq̃ ðꝛ didomedas.⁊ habet ſolia ſimilia ſolij3
mirti:niſi quia ſunt maioꝛa⁊ ſtrictioꝛa ⁊ durio
ra.⁊ ſunt fetidi odoꝛis:⁊ habent acutas ſũmita
tes ſicut ſpinas:⁊ habet virgas egrediẽtes ab
vna radicelongas circa palmũ vnum.⁊ habet
qðᷣ /ꝓfert omni anno ſimile nuci.Et iſta nux ðꝛ

vomica:⁊ moꝛdicat linguã moꝛdicatione foꝛii

Et naſcuur locis aſperis. Uirtus aũt iſti eſt

pterea ᷣ eliſtropos: ⁊ eius cxpoſitio eſt aſpici⸗
ens ſolem. Naiſcitur in ciuitatibo plurimum?

De Herbis

ſimilis virtuti pme:niſi ꝙ cõmouet cititis vo

mitũ q; pma.⁊ iſta eſt femina.⁊ eſt iſta ſpecies
laureole. Et eſt ſpẽs alia q̃ ðꝛ ara bis.⁊ grece pa

rglios.⁊ eiꝰexpoſitio ꝓpe maxiĩe eſt illud quod

nominant homines migath ⁊ canſomias: na-

ſcitur in maruinis locis.⁊ habet ramos quinsꝰ
qʒ aut ſex aut ſeptem ex vna radice.quoꝝ lon⸗
gitudo eſt orcapalmũ vnu rectos:quoꝝ coloꝛ
tfendit ad rubedinẽ exeuntẽ ab vna radice. n

qͥb ſunt folia parua ⁊ ſtricia ⁊ oblõga:ſimilia

folijs lini.in ſummitate ramoꝝ ſunt capitella

gmigdalata rotunda:in qͥb eſt ſemen oꝛobo ſi
mile coloꝛis varij.⁊ ſunt ibi floꝛes quoꝛũ coloꝛ

eſt albo.⁊ eſttota planta lacte plena.⁊ iſta vo⸗

cat᷑ latine eſuala.Et ſpẽs alia q̃ arabice vocoek

elyoſtropos.greceelyoſcopus habet ſolia ſini
lia poꝛtulace.niſi qꝛ ſunt ſubtilioꝛa ⁊ rotũdio⸗

raa. ⁊ quatuoꝛ ha bet ramulos aut qnq; egredu
eernt es ab vna radice. longiiudo quoꝝ eſt circiia
ter palmũ vnũ.ſubtiles ⁊ rotundos rubeos et
plenos multo lacte.⁊ ha bet in ſummitatibus
ramoꝝ coꝛonam ſimilẽ coꝛone anetiinqua eſft

flos: et ſemen eſtei circa folia. qui ad curſum

in cauernis iuxia muros.⁊ iſte cõmuniter vo
cat᷑ a latinis tiumallꝰ paruꝰ. Vnde ð: titimal⸗
lus a timã qð eſt ſol:⁊ mallos qð eſt coma. qͥa
titimallus vertit ſuas comas ad ſolem. Et eſt
alia ſpecies q̃ ðꝛ opariſias. habet virgas fere

vnius palme lõgas aut plus.quarum coloꝛ eſt
rubeus: in quiboꝛumtur folia ſimilia folijs pi;
mi.qᷓ ð calicaris.niſi q ſunt mollioꝛa ⁊ ſubtit⸗

lioꝛa et minoꝛa. E t vniuerſaliter ſunt ſunilia
bec planta: ⁊ eſt plena lacte. NHaſcit in locis la
pidoſis ⁊ ſiccis. Uirtus eius eſt ſimilis virtus
ti aliaꝝ. Eſt alia ſpẽs: ⁊ eſt illa ꝗqᷓ naſcuur ĩtra
lapides ⁊ ð deodrodes.habet multos ramos.

⁊ coloꝛ ramoꝝ eſt rubeus:⁊ ſuper ſummitates
ramoꝛum ſunt folia mirti ſimilia: ſubtilioꝛa et
longioꝛa parum. et habet ſemen ſimile ſemini

illius ſpeciei que dicitur caricias:et modꝰ?ope⸗

rationis ⁊ virtutis eius ex ſoꝛma repoſitionis

eius eſt ſicut dictarum ſpecierum. Eſt alia ſp⸗e⸗
cies que dicitur plantaſilos.que ha bet folia ſi
milia folijs plante.que dicitur ftömos.⁊ radix

eius ⁊ fios eius ⁊ lac eius laxat aquoſuʒ bumo

ſtagno occidit pices.Et eilã ſpecies ſupꝛadic⸗

toꝝ lacticinioꝝ quas ſupꝛa dixim faciunt hec.
E ſt alia ſpecies laciicinij qͥ ð pithias ſimiliis

ſpeciei qᷓdð: cypar ſias que poteſt reponi cim

Tractatus.

ſupꝛadictis epiem ſpecicbus litimalli. ? pꝛo⸗

pier h poſuerut illam inter ſpecies titimalli-ba
bet vgas longitudine vniꝰ bꝛachij. ſiles virgis
lenuiſci.niſi qꝛ ſunt longioꝛes.⁊ plene nodis.?
folia hʒ ſtrieia ⁊ acuta.i ſũmitate ſimilia folijs
pini.?· Ppter hſic noĩof ? habet floꝛes magnos
ad lõgitudinem tendentes.quoꝝ coloꝛ eſt pur
pureus. ⁊ habet ſemen depꝛeſſum ſimile lenti.
et habet radicem magnam albam? t groſſam:

.

in qua eſt mulcum lac.

coleram:et pꝛouocat vomiiuum.

HBalienus eodem libꝛo ⁊ eodem capitulo hᷣm
manſiationem grecam. Om̃es quidem babẽt
acrem ? calidam virtutem mꝛedominantẽ. In⸗

g omnium eſt opos et fronnes.
¶ Participat vero ⁊ radix pꝛedictis virtutibus
ſed non equaluer. Ipſa auteʒ cocta cum aceo
demiium doloꝛes ei maxime quicunq; coꝛro⸗
ſis ipſis fiunt curat.Opos vero foꝛtioꝛes ha⸗
bet virtutes ad foꝛamen dentium. ⁊ alias par⸗
tes coꝛpis mox vlcerat extrinſec? emplaſtrata
eſt enim ex quarto gradu calefacientium que

cauſticoꝛum diximus ellſle.

¶Ita antem et pilos aufert perunctos opos

quia vero ſoꝛus eſt miſcetur oleo.⁊ ſi multori/

ens hoc fiat tandem radices piloꝛum perimit.

et nudum eis fit copus. .
¶ Becundum eandem autem virtutem acro⸗
Coꝛdines ⁊ foꝛmicas etpierigia ⁊ tylos tollit.
Abſtergit autem ⁊ empetigines et ſcabies: eo

qꝙ abſterſiua ei adeſt virtus pꝛopter amaritudi
nem⁊ fagedenica.⁊ vlcera carbũculoſa ⁊ can⸗
croſa. quoniam calefacit foꝛtiter et abſtergit.
Juuare nata eſt ſi quis in tempoꝛe ⁊ menſura
eo vtatur. Atuero et fiſtularum cylos eadem

virtute curamus.

Hec omnia operantur om̃es opi titimallo⸗
rum f̃ᷣm genus ſimiliter. debilius vero folia et
fructus operari nati ſunt: quib ad piſces qui
ſtatio narijs aqis vti aſſueuerunt. Citiſſime
enim ab eis inebꝛiati ⁊ ſemimoꝛtui facti ad ſu⸗

perficiem ſerunturaqug.

¶ Cum aũ

dam nominant.⁊ qͥ in lapidibo naſcit᷑:qͥ dicitur

denoꝛodes. ↄſequenter aut qui barbaſſo aſſmi
latur ⁊ cxpariſias.deinde paralias.deinde güt

„

elvoſtrophos. ? ceter.

DPoerationes
¶ Balienꝰ.viij.ſim.far.capᷣ. de Titimallo fm
tranſlationem ara bicam. WHirtus omniũ illo⸗
ru miacticinioꝛum eſt ca.⁊ ſic.in quarto gradn
Vrtus titimallieſt laxatina: laxat flegma ec

um aüt ſunt ſeptẽ ſpecies titimalli ſoꝛtioꝛ
eſt qͥ caricias nominat᷑ quem⁊ maſcnlinũ qui

Himns. yſi. Thimus ðꝛ eoqodoꝛeʒ

t rxreſfert flos eius.iDyaſ.Thimꝰ eſt ber
hbha omnibo nota.frutex eſt babens folia

anguſta: puſilla ⁊ oblonga.⁊ in ſummocapi⸗

tella in ſpecie foꝛmicarũ in ſe implicata.Eſt em
bac humilis ac ramoſacum duris ramulis et

locis ſaxoſis ⁊ aſperis.

m Dilrationes

lignoſis. cui ſios eſt pupineus Et naſciturin

Pliniꝰ lib.xxi.Chimũ opoꝛtet in fſoꝛe colligt
⁊ in vmbꝛa ſiccari.Duo ſũt aũt ems generacan
didum radice lignoſa naſcens in collib.quod
pꝛefertur. Alerũ vᷣo nigrius floꝛiſq; nigri.vtra
qʒ multũ eſtimant᷑ ⁊ in cibo ⁊ in medicamẽtis

oculoꝝ claritati confere.

Dyaſ. Vires bʒz acres ⁊ calefactoꝛias paulu

lũ ſtringẽtes.ꝓpter qð omibo ſtomachi choꝛa⸗
ciſq; vicijs aptiſſimuʒ eſt medicamen. Bibita

vo cum ſale ⁊ aceto flegma deponit ꝑ ventrem
Elixatura eius addito melle medet᷑ oꝛtonoy⸗
cis ⁊ aſmaticis.lumbꝛicos excludit.mẽſtruis
imperat.ſecũdinas deponit. aboꝛtũ facit.
¶ Catapiaſmata tumoꝛes recetes ſpargit.ſan⸗

guinẽ coagulatũ diſſipat.clauoiq; coꝛꝑis tollit.

De Verbis

ſaiunaris feruens ſuperpoſiia. O culoꝛũq; co⸗ odoꝛ aut abeſt.¶ Dyal. Trifolij genera ſunt
ligiem derergit comeſta. Ittnor.ſcz odozatu: acuru partemon. ? lepoꝛinüͦ
TEonaentonunſto heceſſarie amiſtemr. Pandecta.capi. cccxxix. Handachuca vel
Conſtan in li. gduũ. Thimũ eſt in. iij gradu chua. vel cuf arabice. grece lochos vel zborat
ca.⁊ ſic.Cũ ſale ⁊ aceto groſſiʒ flegmapurgat. vel lotus.Latine vo triſoliũ:vel qnedas ſpss
⁊ viſcoſo ſegmatipectoꝛ ſuccurrit. lübꝛicos ex mifolij. De qua dicit Dyaſ.ca. detrifolio. ⁊ bz
pellit. meſtrua deducit. acnitatem fiegmonis de odoꝛẽ aſpalt. ¶ Sera. li ag. ca. Handachuca.
Pectonecpcludit ?opiamoneterioapert, nomindtei vanlocboa id ei n ſolid⸗ Aeſt.
F Anicen can. ij. Medicine thimi ſemẽ ſomis duaꝝ ſoecieꝝ. ſcʒ comeſtica et ſilueſtris. Sii⸗
eſt caliditatis. Rꝛo uocat ⁊ extrahit embꝛioneʒ neſtris quidẽ habet ſtipitẽ longitudinis duoꝝ
colericũ extrahitq; vermes. Ab eg ramuli multi. 1 qjdlibet habet foliũ in ex⸗
B aliad. Thimi in ſeptembꝛi meſe vltimo tremo. q aſſimilat handachuche quioꝛitur in
cõnenit ſerere.ſed melins plantis naſct᷑ q;uis paludibo.⁊ dicit᷑ trifoliũ.⁊ ha ber ſemen ſimile
poſſit et ſemine. Agrum diligit apꝛicũ: macrũfenugreco. niſiq; eſt minus ſatis. Ded ſcien⸗
maritimum. dum a illa vocat aquibuſdã berba flaura vel
2, Hy W maius domeſtica que naſcit᷑ in oꝛtis.⁊ eſt que⸗
H9 2 dam aliaqᷓ naſcit᷑ ſuꝑ aquas.2 maximem Ba
CMX& bilonia. q; fluuius irrigat terram.⁊ eſt herba
habens crus ſimile cruri fabaꝝ.⁊ eſt ſemen ala⸗
hum. ⁊ dicũt ꝙ extendit᷑ qñoꝛit᷑ ſol.⁊ apparet ſu
per aquã.⁊ qn occiditreſtringit ſe ⁊ ſubmergit᷑
min qqua.⁊ capita eins ſimilant᷑ capitib papa⸗
lerum magnoꝝ. ꝛ in capitiboeſt ſemen ſimile
nia.⁊ faciũt inde panem.Et bʒ radicẽ ſimilem
citonio q̃ comedit᷑ coca ⁊ cruda.⁊ ſapoꝛ deco⸗
cte aſſimilat᷑ apoꝛi vitelli ouoꝝ.⁊ voca hauda

e,

2-

7
1— .
—2.

4 2 7
1 RZ
“
4

☛R Sera auc. Albugerig. Angachucha ſilue⸗
üfftris conuenit ſtomacho frigido ? groſſe ven⸗
oſitati ei aqua eius abſtringit ventrem. 7 va⸗

olice paſſioni: ſi ponatur ſuꝑ moꝛſum ſcoꝛ/
ionis ſedat emero.

NVNNWSEEmaliiino inducit doloꝛeéa ſemẽ eius eſt foꝛtius
lio. Et eit bona doloꝛiteſticuloy.: Pneipio
s Propnis volamagteſf e
Capit Draſ. Tritolin mai vel lothos v̈tut; dine
Rifolii. tice ⁊ acerrime eſt. emen ei ? ſolis cũ aqua bi/

—

S
4

—
2
8

Sito li yſi. Erifolion a grecto tntil bina pleumtiets Tbaſuno denitich r varopi⸗

)

QAgulas annotat?o. ’ ſolili. xxi. Folio. q Sternicis cauſis opunlaf. Menſtruis ime D
tes greci vocant. alij aſpaltion. ? maioꝛi folis ¶ʒ.v. cnrant. Folia ipi cſioximeile aceepia moꝛ⸗
q̃ vtunt᷑ coꝛonarij. Alterũ acuto oxitripbillon. ſib venenatis occurrannt.—
Tertiũ exom̃ibo minutiſſimũ.⁊ ĩter hec neruo 1 Srterttanis tria ſolia annt triagrana ſe E

☛ £

— 25— —— BEEEE

¶ Fe.vt ðꝛ tertianis tria ſolia

ckehanpuneo⸗Eſt ꝛin alio genere earu ilne⸗ Capitulü. ct cclxxvif.

—

—

— .. „ —
. . . . . . . . .

culos frãgit ⁊ excudit. Lerreni to ſemẽ.ʒ.i.
hibitũ ⁊ impoſuũ moꝛſibo venenatis occurrii.
Dato vencno ↄtrariũ eſt vim eius vincendo.
¶ Elixatim a ei ſparſa pulices necat.in ſfume D
rrtracie in ſtirmonia palude. de herba eius equu
herbant.ſemẽ eiꝰ q; dulce eſt euſtomachũ eſt. 2
¶ Serapiõ. VUirtus eiꝰeſt qᷓ ppibet apata ca. E

—,—
—

ne ↄfirment᷑. Et Sera.qͥdẽ ↄſert oĩbo mẽbꝛis
ad q̃ fluũt humoꝛes.ſed ſemẽ tribuli agreſtꝭ qñ
bibit᷑ frãgit lapidem renũ.⁊ ambe eiꝰ ſpẽs in
frigidãt ⁊ ſtipticãt.⁊ fit emplaſtrũ cũ eis aßatit 1
bus calidis.⁊ miſcet᷑ cũ melle:⁊ curat alcole
putredinẽ q̃ fiũt in oꝛe:⁊ doloꝛẽ gingiuaz. 5
¶ Et expmit᷑ ſuccꝰab eo:⁊ admiſtrat᷑ in oclis
⁊ ſemen eiꝰ eſt hbumidũ ↄuenit lapidi renũ ⁊ ve L.

ſice.⁊ qũ.z.ij.bibunt᷑ de pᷣma ſpecie ipſiꝰ.et fi
exrplaſtrum cũ ea ↄuenit moꝛſui tyri. .—
¶Et qñ bibit᷑ cũ vino ↄuemt medicis moꝛtifer? G .
¶q Et qñ decoctio eiꝰroꝛat᷑ ſuꝑ loca vbi abũdãt ·
pulices occidit eos. Ille vero qui naſcitur ⁊ di

cCceitun ſandarx in regione badacas datur ab in
olis illius patrie animalibo pꝛo cibo dumeſt
humida herha ipſius.
IJYEt ex ſemine eius faciunt panem. FPlam ii-⸗
um eſt dulce et nutri. Et ſic vruntur eo loco
dans tritic. Sandarx eſt bonus doloꝛi ve⸗
Riibu lus. Dyaſ. Tribuli gña ſunt duo ſice ⁊ ſtranguirie.et augmentum magnum fa⸗
giiine ſimilia: ſz tenerioꝛa. haſtas longas
teneras ⁊ poꝛrectas in qbo ſũt ſpine. Naſcuiur
ãt in loc deſertꝭ. Hũidꝰvo naſcit᷑ in fluminib
L cuicoma ſuꝑ aquã extẽdit᷑ ⁊ folia ſunatant.
haſtã hʒ iĩ ſũmo groſſaʒ.ad radicẽ vᷣo tenuẽ. ha⸗/
bentẽ in ſe tenuas ſpinas ſic ſpica. Semẽdu?z
eſt ambobꝛ. vᷣtꝰ eſt illi frigida ⁊ ſtiptica ⁊ deſic N
diꝛ ſicciꝰ in pmo.eſt ⁊ magis ſile haſceck tere
nfe. Silueſtrꝭ qͥdẽ plnrime terreitatꝭ ẽ.domeſti
cus ãt plurime aqueitatꝭ.Gal. viij. ſim. ſar. c. de
rribulo. CTribulꝰeſtex humida ſuba moderate
fri.⁊ ſic.nõ moderate exiſtit.dñat᷑ aũt ĩ terreſtri
qͥdeʒ terreũ frigidũ ⁊ ſtipticũ vtoſtendimus.in
aqᷣtili vo aq̃ſitas.⁊ ꝓpterea vtraq; ad flemonũn
⁊ om̃

.

mino ad oẽs infſluxiões cõpetũt. terreſtres
vo tribuli ſubtiliũ partiũ exiſttttess.
Bal. YFructus eiꝰfrangũt lapidẽ in renib.
¶ Dvaſ.Tribuli faciũt ad inflatiões ⁊ ad ea
ſuꝑoccurrũt. Virtus eſt illis ſtiptica ⁊ deſicca⸗
tiua leptomeris.Etiam oẽs tumoꝛes ſpargit.
vauobꝛ gingiuis impoſiti opitulant mel⸗
le addito naptas.i.oꝛis putredines tollũt.ſuc
cus eoꝝ nobilibo collirijs miſcet᷑.ſemẽ eoꝝ cal

dn

De Verbis

Capitulü. cccclx

4Reibilola. Ex berbario. ribuloſa duo
frF geney e. Alia qe naſcit in oꝛtulis.
alia ẽ agreſtꝭ.cuiꝰmaioꝛ eſt efficacia:⁊ hʒ ſolia
poꝛtulace ſimiua:ſʒ maioꝛa.aules mittirſecꝰ
terras.in qͥbo hʒ quoſda globulos. duris ſpinis
rcttantibo angulatos in qbo eſt ſemen incluſnz.

taq; cũ melleocs oꝛ ⁊ fauciũ cu

cat.ſi qqua ipſa domus aſpergatur.
eſt ſaluraris.

mnnnmn.

Hectrita? cæpfappoſita ferues mulcet Tri
; c melleoes oꝛ fauciũ curat putredies. ꝓp:ia natura ſicca
¶ Eadem berba cũ ſemine decocta pulices ne miditatem aſlumun
MHui ſemine theaces faciu panes: : c vino
potio eiuſdẽ ſeminis.contra veneni potionem

locis maritinis ac ſiecis et calidioꝛibus tritici
meſſis abſcindit᷑. Idem in li.viij. Benſe Ju⸗
lio temꝑatis locis tritici mi

Pyhperationes.
yſaac.Triucũ eſt cib ad hũani coꝛʒis nutri
mentũ pᷣcipuꝰ⁊ naturaliter ſile cõplexionieiꝰ.
Triticũ ſᷣmaaturã ſuiſubſtãtialẽ in pmogdn
eſt ca.⁊ hu. ⁊ ſic.in medio. Panis ex eo factꝰ ca

lidioꝛ eſt in ſcdᷣo gradu.qꝛ caloꝛ e augmentat᷑

* 5 „

a caloꝛe ignis ⁊ coctione.ſicutoꝛdeũ ⁊ ſa ba.cũ
inꝓp:ia natura ſicca ſunt.ſi in aqua coquãt᷑ bu
Branum tritici maſtica

„

tum vel aſſatũ apoſtem
moꝛſu ↄtingit ſu poſitũ moꝛſum fugat.
Oleum autem de grano facium: ad empetigi

nem ſerpiginem auferendum vallett.
cexriſtit: ? crudũ ⁊ ſtegmaticũ.⁊ inſſatiuũ.rugitũ

ac doloꝛẽ lateribocõmouet.⁊ in pueredineʒ cito

2nertit. Aſſatũ adignẽ magis nutrit. ventoſi⸗

tatẽ minus facit ⁊ ſtipticũ eſt. In aqua coctuʒ

grauiilimũ eſt ? inflatiuũ digeſtiom duri. ⁊ ru

gitum mouet.humoꝛes denſiſſimos generat ⁊

yvyiſcoſos. maxie ſi granũ eſt farine multũ bns.
ffuurfuris paꝝ. Si tñ bene digerit multũ nutrit

Cahrann uct tritura ꝛ: coq
tpurgatiſſimũ hoereo recondit᷑.vel qn
granũ eiꝰteri᷑ ⁊ cõmollit᷑. Plura ſũt eiꝰ
genera. vt ſiligo.oꝛdeũ.far.de q bus ðꝛ S.Tre⸗
menſe aũt triticũ ideo ðꝛ:q;ꝛ ſatũ poſttres men/
ſes colligit᷑. Ham vbi ꝓpter qquã aliamve cau⸗
ſam maturaſatio obmiſſa eſt pꝛeſidiũ ob ̊ pe⸗
titur. ¶ Palladiꝰ li. x. Menſe ſeptembꝛi locis
vliginoſis.aut exilibi.vel frigidis vel opacis:
circa equinoctiũ triticũ et oꝛdeuʒ ſeri opoꝛtet.
dũ ſcʒ ſerenitas conſtat vt ante hyemẽ conua⸗
leſcant radices. Idem in li.ij. Denſe ianua⸗
rio triticum ⁊ far ſeri opoꝛtet dũ quaruoꝛ folio⸗/

rũ eſt. Idem in li.vij. In iunio mele poſtremo

*

eis magnis laboꝛibpexereuantur.
NBranü factu ⁊ ſimila: ſanguinez laudabilem

*

oſtemati qð exrabidi canis

nem epatis faciũt:duriciã ſplenis:lapides ĩ re

nibʒ vel in veſica.maxime ſi renes calidi inue⸗

Auicenna. Triticum mund ficat faciem. et

eius farina ⁊ amlumcũ croco eſt medicamen

pani. Sauich tritici ⁊ oꝛdei grauagt.
¶ Triticũ crudum et etiam decoctũ elixatũ nõ

mollitũ neq; fractũ.neq; coctum.ita vt ſit puls
et fractũ etia ꝭ ſimiliter quande comedit᷑ gene⸗

rat vermes. rrich q; auide tmi ꝛ puluenza
tũ.ſuꝑ moꝛſum rabio

roſum. Et q ſicaniii voc

uoꝝ reuma cõpeſcit. O ximelli mixta
n em tollit. Tentigines emendat.

Fur fur cius cũ aceto coctü leptis minuit. ?-

impoſiũ tumoꝛes om̃es compeicit. umruta
coctũ tumoꝛes ſpargi.moꝛſibo venenatis me,
dicat᷑. Coꝛtio nibo calefaciedo ſubpnenitt.
¶ Fermentũ eius virtutem habet calidã. u⸗
uſtulas minuts

moꝛes plantarum ſpargit.

—-— HDZ — . . . . . . — R—R

¶Dra. niicũ vtiue eſt recens ac rufum.i. au/
npoſuũ canis rabioſi moꝛſuʒ curat. Farina
eiꝰaddito ſucco iuſquiani ⁊ cataplaſmata.ner

O .

. 4)

niantur naturaliter vel accidentaliter.

E

⸗£

RWRaſi in Almanſoꝛe.Trit cũ bñ coctũ oĩb
cibis plꝰnutrit.⁊ maxiĩe ſi cũ lacte coctũ fuerit.
Cõſfertetiã natura calidis ⁊ macris.⁊ bis qui
multũ laboꝛãt.vel qͥ gugmẽto viriũ indigẽt.ba⸗
hbentes vero diſpoſitiones ↄtrarias cito venas
renibo: ? apoſtemata adduct.
(ãctoꝛ. Eritceaq́; fit ceruiſia ſiẽ oꝛdeacea?

id eſt a fruge vocata. q potio eſt exfrumentiſe
minib var io modo confeca.

Capitulü. cccelxxx.

Riipolion. Dyal.c. Tripolion fmtraſ/
t luationẽ grecã.naſcit᷑ in locꝭ maritinis id

eeſt in littoꝛibo ſp̃is. Folia bʒ apio ſimi⸗
lia ⁊ groſſa.haſtã longã duabo palmis:in capi⸗
te diuiſam. floꝛẽ ðꝛ mutare ter in die.nã mane

ooloꝛẽ albũ facit.⁊ alijs hoꝛis eũ mutat.media

BPyoerationge

A ¶ UWirtus eſt illicalidiſſima. cũ vino bibita. 3.

ij.humoꝛes aquoſos ventris depo nit. vꝛinam

ꝓuocat.acceptis venenis occurrit.

B ERlin li xxi. Tnpolion apud grecos berbi

eet fe. et arteticum doloꝛem. ⁊ lapides in

inclitam muſey t beſadi lauditn ed omnis pe

dicantiũ vtilemſupq; cetera ad fam q́ digni
tatis pꝛoꝛſus mirã ſi modo vt tradũt eius fſolia

mane candida:meridiepurpurea: ſole occidẽ⸗
te aſpiciuntur ferlllen.
ſilueſtre minus. Folia canis hoĩs ſimilia a ra
dice palmo nunq; altiooo.
auenacea. Añ ceruiſia iuxta yſidoꝝ ẽ acreer

Capitulu. elanler
Dꝛmentilla: vel catapbilon. vel poꝛ
tQAilla greœ. Arabice buſeke. Latine bi⸗
ſtoꝛta. Toꝛmætilla eſt herbaſimilis pẽ⸗

taphilon niſiq; ba bet. vij folia vndiq; piloſa.

ꝛ ideo vocat᷑ eptaphilon.cuiꝰradix eſt rubea et

toꝛtuoſa ſimilis galange.ſed nõ habetacumen

Flos eius auroſus.⁊ ipſa iudicatur fri.⁊ ſic.in

ertio gradu. Sed eſt notãdũ qꝙ eſt ſpẽs toꝛmẽ

ulle hoĩs. ſolia ſimilia lapatio acuto, niſi quia
coloꝛ folioꝝ ex vno latere eſt celeſt.⁊ ex alio vi⸗

ridis.flos eius eſt rubeus.⁊ radix rubea.q̃ ab

aliqbo vocatur hardana minoꝛ. ⁊ ab aliquibꝰ
lappa minoꝛ. Virtus eiꝰ in omnibo ſicut vᷣtus
vme ſpeciei:ſed remiſſio.

Operationes.

zen /

uſiin

in

„

rhen Bönaoiſuunni dei uutstormell
a ſnocoblaͤtaginis. Ad ſtringeguͦ me
ſiat fomentũ ex aq̃ pluuiali decoctõis puluerꝭ

eius. vel ex duabopartibeius ⁊ vna ſpice:ſiat

puluis q̃ aſpergat᷑ ſupꝛa ventrẽ:ipo pus melle
calido emplaſtrato:⁊ iuuat conceptui.i¶ Ad cõ
ceptũ iuuãdũ fitemplaſtꝝex puluere eiꝰ ⁊ aljs

ſpeciebo aromaticꝭ. Puluis eiꝰvulnera ↄſolidat

¶ Contra vomitũ ex debilitate ⁊ furoꝛe colere
puluis eius ↄſiciat᷑ cũ albumine oui:⁊ coquat
ſuꝑtegulã ⁊ det᷑ patieninm.

Coapitulu. cectlexxif.

AVrir hit arabice. Latĩe ⁊ grece caritami

ton . Sera. li. ag. ca. Turbit. auc. Dyaſ.
ALA inbit eſt plãta q naſcit᷑ in littoꝛe ma
ris.in locꝭ ſcʒ q̃ mare coopꝑit qñ creſcit.qñ vero

eſt tranquillũ nõ tangit ea.non em̃ naſci᷑ intra

aquã nec multũ lõge abea.⁊ niſi qũ mare tur⸗
bat ⁊ creſcit nõ tãgit ea. Habet folia ſimilia fo

Ins plateqᷓ de araſat. niſi q; ſũt groſſioꝛa eis.et

Et qͥdã dicũtq flos eiꝰ mutatcoloꝛẽ ſuũ ter in

die. q; in mane eſt albo:⁊ in meridie declinans
ad purpu reũ coloꝛẽ.in veſꝑis vᷣo fit rubeꝰ. Ra

dix vᷣo ei eſt odoꝛifera alba.que q maſticat ca
lefacitlinguã.Et idem aucto.Gal.crãſlatione

ringedũ meſtrua

abijcitur groſſus AkeEtele
Et ex ctticibo ei melioꝛ Sille eſt vt calam?

De Herbis.

4Zoꝛmerilla hʒ vtitẽ ↄſolidãdi ? cõfoꝛtandi

albarith. naſcit in littoꝛio ⁊ arenis. Et virtis

Sera. Zurbit larat ⁊ mundificat ventrem.
Et melius er eo eſt illud quod cum euellitur ?
radix eius aterra aufert coꝛtex eius ſtatimet

„„ ¹.
4 *

89 quod eſt intus.

gũmoſus ⁊ albj ⁊ volumꝰipᷣm fragere cito frã⸗
gir.⁊ nõ accipiat᷑ illð turbit qdð eſt toꝛtuoſum.
Turbit eſt calide ⁊ ſicce cõplexiõis in.iij. ãdu.
¶ Et ideʒ qauc. Aben meſuay.Et melioꝛ eſt ille
ſubtilis ligni. ⁊ ppetas eiꝰ eſt laxare viſcoſum

flegma. ven ipᷣm dimittit debilitatẽ ĩ ſtomacho

ꝓpter abominationẽ ſui ſapoꝛis. Rectificatio

erdeſt ↄficere ipᷣm cũ oleo amigdalaꝝ dulcium.

Doſis en a ʒ.i.vſq;ʒ ad.ij.Et opoꝛtet adhi⸗

beat ſolſi.⁊ iᷣm quidẽ eſt bonũ hũoꝛibo ſciatice
Et educit eos ⁊ lax at humoꝛes groſſos.
¶¶ Et idẽ auc Habix. Melidex eo ẽ albũ in co⸗

loꝛe ſuo: ⁊ qð in figura eſt ſic calamꝰargẽteus:

⁊ pulpa calami eſt ſubtilis ⁊ cito frangi᷑. non
exiſtẽs groſſũ neq; graue.⁊ qñ terit eſt cõtritio
eiꝰ facilis.⁊ eſt albũ q eſt citrini. ð
¶ Illud vᷣo qð nõ eſt tale:nõeſt alicuiꝰ bonita
titꝶʒ. Et turbit qñ tranſiuerit tempꝰ multũ ſuꝑ
ipᷣm:fiunt in eo vᷣmes ſiẽ in alijs lignis.⁊ debi
litatẽ in virtute ſua.Et ſignũ eius ſuꝑ hoc eſt

aparent in eo foꝛamiĩia ac ſi eſſet foꝛatũ acu.

⁊ turbitqͥdẽ laxat Regma laxatione leui
Et rectiſicatio eiꝰeſt iſta:qꝙ frices coꝛticẽ eiꝰ
donec puenias ad albũ eiꝰ.⁊ poſtea tere ipᷣm et
cribꝛa ipᷣm ꝑ cribꝛũ tenue.⁊ ſiponis ipᷣm i me⸗
dicinis laxatiis ſic in pillulis ⁊ decoctiõibi:
cribꝛaipᷣm.pꝑ cribꝛũ ſtrictione ſit ei aliqua groſ⸗
ſicies ne adhereat vilis ſtomachi.
Et ↄueniẽtioꝛ modus rectificatõis eiꝰ eſt:q
ↄficiat᷑ cũ oleo amigdalaꝝ amaraꝝ poſtq; fue

rit trituratũ ⁊ cribꝛatũ.Et ſi vis exhibere ißm

habentib flegma viſcoſum tenax:tere ſubtili⸗
ter ⁊ cribꝛa vt ipſum non adhereat ſtomacho:
⁊ expellat ipſum flemumngsz.
¶ Paulꝰc.ð turbit.Turbit ẽ ca.⁊ ſic.in.iij.q̃du
¶ Johãnes meſue.Tur bit eſt radix cuiuſdaʒ
herbe:cuiꝰſolia ſũt ſimilia folijs ferule mino:j.
et eſtex habẽtiba lac. Et eſt ex eo ſilueſtre ⁊ do⸗
meſticũ.⁊ magnũ ⁊ paruuũ.Et adhuc ex eo alið
albũ:⁊ aliud citrinũ.⁊ aliud nigrum.
¶ Electio. Quod in locis naſcitur ſiccioꝛibo:
⁊ gũmoſiꝰ ꝓpter ſpiſſitudinẽ laci et.Contra⸗
riũ vᷣo:ecõtra declinat a ꝓpꝛietatibo bonis.que
ſunt ſeptẽ ſᷣm qð ſapiẽtes ſcripſerũt.ſcʒ vt ſital⸗
bum ⁊ vacuũ arundinoſum ⁊ gũmoſum: ⁊ ſit
coꝛtex eiꝰ cinericiꝰ ⁊ planꝰ.⁊ ſit recens 2 facile
6

98

O

2

frangihile. Citrinũ vo malũ eſt.⁊ nigrũ peius

groſſum eſt nõ bonu. ſubtile tenue ſubtiluer.
¶Eſt eĩ debile antiquũ malũ.⁊ qð ẽ criſpi coꝛ

ticis hñs interiꝰcũ frangit᷑ ſiẽ neruos.eſt ſiue⸗

ſtre malũ.⁊ qð nõ eſt gümoſumeſt debilius et

ventris cõturbatiuũ.Et tua intereſt vt cogno⸗

—

ſcas adulteratũ ex eo qð fit cũ ſuꝑ linitione in

extremitatibaei? ex gumi diſſolutõe, Et cogno

ſciteo ꝙĩ fracturꝭ ipi eſt ſine eo.⁊ nimis recẽs
eſt ↄturbatiuũ ⁊ ſubuerſiuũ viſceze.

en em̃ qð eligit᷑. Cõplexio ⁊ ꝓpꝛietas ca.eſt in

Antiquũ vᷣo debile:mediocritatẽ tñ habens

iij. Sd u. Et eſt reſo lutiuũ attractiuũ attractiõe

mediocri generãs vemoſitatẽ 2 ſubuerſionẽ er
nauſeã.⁊ acquiri᷑ ex vſu eius exiccatio ĩ coꝛꝑe
eua cuat em humidiuates ſubtiles.

„„ .

Recuſicatio. Tria ſũt coꝛrigibilia in ipo.eſt

em debilis oꝑatõis 2 tarde.⁊ nocet ſtoma cho
faciẽs ſubueriionẽ ⁊ nauſeã.⁊ acqrit vſus eius

coꝛꝑi exccationẽ nauſeã ⁊ eſtuationem.
¶Rectificatoꝛes vᷣo eiꝰ in pꝛimis abꝛadi iuſ⸗
ſerunt coꝛticẽ eius donec apareat albũ ipſius
⁊ coꝛrigunt de q̃ dictũ eſt. Pꝛimo admiſtrãdo
aliqͥd utis acute vgoꝛans ipᷣm in operando
⁊ex reb ipᷣm maxieptoꝛ:antiboeſt ʒuccarYũ.
¶ Im em ſigillat ei ꝓpꝛietatẽ mirabilẽ vt edu⸗
cat hu moꝛẽ groſſum ⁊ viſcoſum.etiã a remotis

cũ facultate ta ꝙ enãa iũcturꝭ ⁊ anchis ⁊ a lo⸗
cis ꝓfũdis ⁊ diſtatibo.ꝑ ſe vᷣo nõ facit ill:imo

educit de flegmate qð ſubtiue:⁊ relinqͥtgroſſũ.

7 B̊ tarde oꝑat᷑:⁊ coꝛrigũt qðᷣ ſco dictũ eſt.ad,
miſcendo eis ex medicinis ſtomatic.⁊ exredo

letibo ⁊ ſedãtibo agitationẽ in eo ſic eſt maſtixx?
gallia aromatica. ꝓpe ſiẽ ʒinʒiber ⁊ piper lõgũ

⁊ ſilia.⁊ emẽdat᷑ qð vltimo de eo dictũ eſt. ſicut
dixit Alcauzi: vt miſceat᷑ oleũ amigdalaꝝ.aut

ↄiungat᷑ cum amigdalis.aut cũ ʒuccaro.

Et dixit Ruff. Admiſtratio ipi ci ſtipti⸗

cis remouet hoc ab eo.

¶Et dixit iuder. Jpᷣm cũ ↄſfectõe ð citonijs aut

rob ipicũ medio põderis eiꝰ ex ʒinʒiberiet du⸗

plo põdere ipiꝰ ex amigdalis eſt ſolutiuũ bonũ.

Inqᷣt Hamech. Et ſiũt trociſci ex eo ⁊ duplo

põderis eiꝰ⁊ floꝝ violaꝝ.⁊ medio põderis eius

ex zuccaro.et fit ſolutiuũ ſine moleſtig.
Et inqͥ Johãniciꝰ. Accipe dactiloꝝ infuſo
rũ in aceto die ac nocte ꝑtes.c.penidiaꝝ.ꝑtes
.l. amigdalaꝝ purgataꝝ.ꝑtes.xxx.turbit.ꝑies
xxxv.ſcamonee.ꝑtes.xij.ʒinzʒiberis.piperꝭ lon
ge ſolioꝝ ruie ſiccoꝝ ana ꝑies.iiij.eoꝝ fiat per-

Capitul.clclxxxlif.

em medicina mirablis.

Inaͤt filius Zezar. Medicamen de turbit
qð elegi in egritudinibo in qͥb viſus eius eſt
neceſiariꝰ. Accip turbit ꝑres.x. ʒinʒiberis parx·

3. iij. et alia ſm intentiones aliss.

7

Et dixit iteꝝ. Infundant᷑ tur bit in ſucco cu⸗

cumeris aſinini die ac nocte poſtq; raſus fue

rit eius coꝛtex ⁊ exſiccet᷑eſt em vltimũ ad egri⸗
tudies iuncturaꝝ.Turbit aũt de trituratiõe ⁊
ↄtritiõe ſuſtinet oẽ q ẽ mediocre. Nocumẽtũ
aũt eius expellu aqua mellis ca.⁊ aq̃ ſimiliter
ʒuccari ru. cum oleo amigdalarum.

Johãnes meſue. Lurbit ↄfoꝛtatũ ſolntione y
ecucit hũoꝛes flegmaticos groſſos ⁊ viſcoſos
a remotꝭ.⁊ ꝓpꝛie a iũcturis.⁊ ipᷣm qͥ dem mũdi⸗

ficat pectꝰ a flegmate groſſo putrido.⁊ ipſum
quidẽ mũditicat ſtomachũ et expellit ſuꝑfluita

7

tes ab eo adherentes in villis eius.
¶ Et valet ad doloꝛẽ mcturaꝝ.⁊ eiꝰ vſus pᷣſer⸗
uat a lep.⁊ ab inſectiõibo flegmatic ſiceſt moꝛ
phea ⁊ baras. ⁊ eſt medicina febꝛiũ flegmatica

rũ bona. Hij ãt qͥ ſumũt ipᷣm timeãt auſtrũ er

abhoꝛreant piſces. Doſis ei ↄtritieſt a..i. vſ⸗

q; ad.ij.⁊ eiꝰ decociio 9.3. ij. vſq; ad. ij.

AVbera. Pãadecta ca.cccxxvi. Hamech
t gęgra.grece Ramaket vel kamachet.latine

tes. v. Zuccari ꝑtes.xx.⁊ qñq; addit᷑ maſticis

akich
neg
engfn
Haeg
mntie:
eni,
jini
nicos
11 pn
innn
wiſen
eſte

18

.

vero tuberi.: eſt fungꝰ?quidã.Et quidã vocant
ipᷣm fungũ veſceniũ. Sera. li. ag. ca. Hamech.
auc. Dyaſ. Hamecheſt radix rotunda nõ hñs
ſolia nec tyrſum. coloꝛeius eſt rubeꝰ.: rept᷑ in
Vre.⁊ comedit᷑crudus ⁊ coct.Et idem aucto.
BGal. Subſtantia eius eſtterrea multũ admi⸗
ſcetur ⁊ parũ ſubſtatie ſubtilis.

Pyperationoes.

¶Bal inli. de chimis. Kameket gnat grolſu
hũoꝛẽ: ⁊ nõ eſt multũ mali chimi. Et dixitin li.
yenenoꝝ ꝙ gñat ſtranguiriã ⁊ colicã:ſilr faciũt
fungi. Et meliꝰeoꝝ eſt illud qʒ reꝑit᷑ in arena

bns paucã aquã.¶ Auc.li.ij. ca. tubera. Sũt

ex ſubaterreaplus ⁊ aquea minus.⁊ in ipſis eſt
gereitas ⁊ ſubtilitas pauca. Melioꝛa eoꝝ ſũt
arenoſa illa in qͥb nõ eſt odoꝛ malus:⁊ q̃exeis
ſunt ſicca deterioꝛa ſũt hũidis.ſt ũtgroſſa valde.
⁊ gnant hũoꝛẽ groſſuʒ melãcolicũ.⁊ ſũt dure di⸗

geſtiõis. ? tyriaca eoꝝ eſt vinũ purũ ⁊ ſpẽs con
diẽtes.¶ Almãſoꝛ tractaiu.iij.ca.de tuberibo.
Tubera fri. ſunt ⁊ groſſa.fſegma q̃; generant
crudũ.q aũt ex eis ruboꝛẽ habẽt mala exiſtunt

Ieꝝ multa comeſtio colicã generat:nec etiã abſ⸗

qᷓ; calidis ſũt edenda cõdimẽtis.ij yſi. Lube⸗
ra eſt oleris ſpẽs quã tumoꝛterre pꝛodit.eaq;
cãilli nomẽ dedit.¶ Oli.li.xix. In reꝑ miracu
lis (vt iã dictũ ẽ ſuꝑiꝰ)maximũ eſt aliqͥd naſci
vel viuere ſine vlla radice. Tubera vocãt᷑ hec

vndiq; terra circũdata.nulliſq; fibꝛis aut ſaltẽ

capilla mẽtꝭ nixa nec vtiq; exuberãte loco in q̃
gignũt᷑ aut rimã agẽte nec ipᷣa coherent terre.
Auiẽ. Tarde digeſtiõis ſunt ⁊ granãtia ſto
machũ:⁊ ſũt groſſ chimi. Gabłtñ in q̊daʒ loco
dixit ꝙ nõ ſunt mali chimi.

Z Ni. -—Z 277
Capitulũ.cccclxxxiiij.
Hous.yſið.Thus a tundẽdodictũ eſt
t Eſtãt ſucc aromaticꝰ quẽ arboꝛ arabie
—iͤn modũ amigdale fundit albũet ma⸗
ſticatiõereſolutũ velut in puluerẽ.⁊ cũ frangit
intus pigue eſt. jgniq; appoſitũ facile ardeſcit
Et appellat᷑ apud nos maſculꝰ: eo ꝙ ſit natura

rotundũ in modũ teſticuloꝝ. Reliquũ vᷣo pla⸗

nũ ⁊ pene ſcabꝛoſũ minꝰ optimũ.Adulteratur

ãt admixta reſina ſiue gũmi:ſjʒ ppetate ſua di⸗

noſcit᷑. Hã thus igni impoſituʒ ardeſcit:reſina
fumeſcit. Gũmi vᷣo caletactũliqueſcit.i Dyaſ.

Thus lachrimũ eſt arboꝛis q̃ grece libanꝰ ðꝛ.

Deq̃ſupᷣ de O.ca.cccxxij.diciũ eſt.QOð qͥdes⸗
de arabia affert candidum. Qõð aũt de India

ſubꝛufum.ſed vtrũq; maſculũ eſt.⁊tertiũ valde

miniiũ: qd mannꝰ ðꝛ vel mãna thurꝭ. Adulte⸗
ratur autẽ thus maſculũ picinia.i.pinali reſi⸗

. .
.
B .

IIIIS
E
.

—

1

iIIii

4

ITINIA

g

R

. 2. . „
. 8

mmemeerrreeIin I

M

na? gũmi cõmixto. Sed in hoc depꝛebendit
ꝓnõ talem odoꝛem emittit. Gloſa ſuꝑ Eccle⸗

ſiaſticũ. Thus bis in anno colligit᷑. In autũ⸗

pꝛeparat᷑ inciſo coꝛtice in eſtatꝭ feruoꝛe. Inde

paofilit ſpuma pinguis que cõcrera denlatur

niſi loci natura poſcat tegere palma incipiẽte.

Quogd in arboꝛe heſit ferro depectitur.ideo coꝛ

ticoſum videtur. Puriſſimũ hoceſtthus candi

dum. Secunda vindemia pꝛeparatur in bye⸗

me inciſis coꝛticib. Rubꝛum hoc eritneccom
parandum pꝛioꝛi. Nouelle arboꝛis veteris eſt
odoꝛatius quod ex eo pepẽdit rotunditate gut
te maſculum vocaurr.

Hyoperationes.

· Raſis. Thus eſt ca. ꝛ ſic. Carnem in vulne

ribus creat. Ventremac vomitũ arcet.intelle⸗
ctũ acuit.De qua mñ ſi multa ſumatur q̃ntitas
ſanguinẽ adurit ⁊ amentes ⁊ vigilantes efficit
Zremoꝛi coꝛdis auxiliatur.
¶ Oyaſco. Thus valet ad ʒernas ⁊ araneas
cõbuſturas ⁊ ſquaſſationes.⁊ ad auriũ mima
rũq; doloꝛes ⁊ intraneoꝝ tumoꝛes. VUerum ſi
a ſano bibitũ fuerit maniã vel etiam moꝛiẽ in /

currit. Poꝛro manna thuris eligenda eſt abba
mũda.fruſta bñs minuta. cuius virtus oliba⸗

Bg ij

8S d

Trattatus
Capitulü. tttclxxru.

Aleriana. Fu arabice. BGrece lichi

noſimilis eſt. ſed paulo foꝛtioꝛ.

¶ Deniq; tumoꝛes ocloꝝ ⁊ reuma ſuſpẽdit. oon

loꝛũq; vulnera medẽdo limpidat. Sili mõ fac
fum ſtoꝛacl ac myrre. qe ſiles ſüt: 2 vng eſt.
¶Cõſtañ.in li.qꝗduũ. Chus ẽ ca.? ſic. in. ij. S.
calefacit ⁊ ↄſtipat.viſũ clariſicat.recẽtia vulne⸗
ra ſolidat.fllixũ ſanguis vbicũq; ſit ↄſtringit.

¶ Peſſima vlcera in ano vel in alio vco naſcẽ⸗

tia.ſi ſuperponat᷑ cum lacte temperatũ dilatari

nõ permittit:et groſſum flegma diſſoluit. Me

Item maſticatum annoꝛigano vel ſtaphila⸗

₰

gria diſſoluit flegma acapite extrahendo.
¶ Etlingue grauedinẽ alleuiat. cũ ſepo anatꝭ
tempatũ ad vulnera deſiccãda fit optimũ.
¶ Walet etiã ad vulnera ꝓpter aduſtionẽ ignis
facta.Cum ſapa diſſolutum 2 auribo inſtillatũ
mitigat doloꝛem earDum.
¶Macer. Zhbus calidum ſiccũq; gradu dixe
re ſecundo. Lumina clariſicat laccinio ſi ſol⸗
nitur oui. Coõtritũ velfemineo cũ lacte tepenti.
Acri cum vino tritum picelacteq; mixilis.
Vulnera pꝛecipue curare recentia dicunt.
ingui poꝛcino mixtũ medica bitur vſtis.
dmixtum melli pannaricia decuit vnguis.

T bus bene cõtruũ.vinoq; tepento ſolutũ.

Affrmat auni multüipꝛodeſſe dolentiꝛc.

—

nis. Larine vero maranella. Ua⸗
y leeriana:bherba gatte. herba benedi/
ccta amantilla. genicularꝭ antilla.

ſiſtar valentina.ſerpillum maius.
Serapion libꝛo aggregatoꝛis capitulo FEn.
auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis. Fn eſt ſpica ſilueſtr⸗

habens ſolia ſimilia ſolijs herbe que dicit gre⸗
ce ypoſellinum. vel yſopelli nũ.⁊ habet ſtipitem
vnius bꝛachij longitudine aut amplius. cuiꝰ
coloꝛ declinat ad purpureitatem. ⁊ eſt interius
concauus ⁊ nodoſus. habens floꝛem in figu⸗

ra ſimiilẽ narciſco.niſi qꝛ eſt minoꝛ eo.ſʒ in albe

dine eſt ſicut ille. ? eſt in eo parũ purpurei co⸗
loꝛis.⁊ illud quod eſt inferiꝰ eſt groſſius q; q
eſt ſuperius.ſicutſpica frumenti. Radix eius
ſubꝛuta in modum paruuli digiti. ⁊ ingrediun⸗

tur ab inferioꝛiboeius come inuolute ſiẽ ſqui,/

nantum. ⁊ elleboꝛus niger.⁊ ſunt inuicemad⸗
herentes.quarum coloꝛ vergit ad albedinem.?
habet odoꝛem bonum.et eſt aliquantulum ĩ ea

de odoꝛe nardi cum pauca pinguedine. Et qð
de ipſa adminiſtratur eſt radix eius cũ comis
ſuis.¶ Galienus.viij.ſim.far. capitulo Fu. m

tranſlationez grecam. Fu.id eſt valeriana aro

matica quodamodo eſt huius herba nardo ſi /

milis m virtutem: ſed ad plurimuʒ deficens.

Et idem eodem libꝛo ſm tranſiationẽ arabica.
In radice ipſiꝰ plante eſt aromaticitas.⁊ virꝰ
tus eius aſſimilatur virtuti ſpicenardi.⁊ eſt c.

in. ij. gradu. ⁊ ſicca in ſine eius.

Hoyperationes.

Dyalſ. ſm traſlationẽ noſtrã Fu. id eſt vale⸗
riana. Multi nardũ agreſtẽ appellant. Haſci

tur in po nto. Folia hʒ ſimilia elleboꝛo ꝛvel ſilia
vpoſellino:ſiue apio ſiluatico. Haſta eſt illi le⸗
nis ⁊ mollis ſubpurpurea ⁊ nodoſa creſcens

deterra cubito vno aut ampliꝰ. Floꝛes ſimiles

pzʒ narciſco in figura.niſiqꝛ eſt minoꝛ eo:ſed ſix

milis in albedine. radixeſt illi in roboꝛe digiti
minoꝛis ſilis iunco.aut elleboꝛo nigro coloꝛe

muffa cũ odoꝛe grato.ex qua alie creſcũt parue

implicate ſunt elleboꝛus niger.
Pliniꝰ capitulo fu. Fu genus eſt herbe odo

rate: in ponte naſcitur per interualla: nodos
habens et floꝛes albos minoꝛes qᷓ; narciſcus.
que habet folia ſimilia apij ſiluatici.tyrſum ru
fum mollem ⁊ cauũ ocleuẽ. Radix eiꝰſ ubrufa
in modum pnſilli digiti.ex qua alie creſcunt mi

noꝛes implicate. vnde equalis eſt virtutis ſpi⸗

ce.ſʒ plus ꝓuocat vꝛinam. et eſt calida in tertio.
ſicca in pncipio ſecundi.eſt ſeruentis virtutis

–

zo

ten⸗
Inn

Eſgun

nn
mmics
fufn
g aro
oſt
bici
A

ſtue
e
iſia
Pi
Ns
mies
ſedſß
digit
r⸗
Nnne
loc
0ℳ
ſcvs
I.
n
,

la

7

R

ee,

3

DB

De Verbis.

et mictu alis. SSõ
Paulus capitulo fu.Fu ca.eſt ⁊ ſic.in ſcðᷣo
gradu. Radix eius in medicina ponitur.vir⸗
tutem habet diureticdaam.
¶ GBalſm trãſlatiõeʒ ara.Fu ꝓuocat vꝛinam.
¶ Dyaſ. Fu feruẽtis eſt vᷣtutis et mictualis.cu
ius elixatura facit ad lateris doloꝛẽ. Mẽſtrua
incitat.antidotis miſcetur.

¶ Paulus.Contra ſtranguiriam ⁊ diſſurriam
detur vinum decoctionis eius. Herba etiam
decocta ⁊ ſuppoſita vꝛinam pꝛouocat.ad dige/
ſtionem confoꝛtandam ⁊ doloꝛem ſtomachiex

frigida cauſa detur vinum decoctionis eius:

⁊ ſeminis feniculi vel maſticis cum ſucco ali⸗

cuius berbe diurettie.
¶ Contra vicium pectoꝛis detur vinũ decocti
onis eius:vel ſuppoſitoꝛium ex bombice intin
cta in confectione facta ex puluere eius ⁊ oleo
muſcellino vel cõmuni. Contra opilationem
ſplenis ⁊ epatis ex frigida cauſa:vinum detur
xcoctionis euussss.
yſidoꝛus.Fu eſt herba:in ponto naſcit᷑ fo⸗
lijs oleaſtro ſimilibus. Platearius. Fu eſt her⸗
ba que alio nomine dicitur faleriana. in ſecũ⸗
do gradu calida⁊ ſicca.In eſtate radices eius
colliguntur et ad ſolem exſiccantur.acꝑtrien⸗

nium in efficacia multa ſeruantur. Radix tm̃

in medicinis ponitur. Eligenda eſt illa que ſo
lidam intus habet ſubſtantiam et nõ perfoꝛa
tam.que cũ frangitur non pulueriat᷑. Habet⸗

ᷓ; virtutem diureticam. “r 8—
¶ Uinum decoctionis eius datur ↄtra ſtran⸗

guiriã ⁊ diſſurriã.Her ba etiã ipᷣa in vino cocta
⁊ ſuꝑpoſita ꝓuocat vꝛinam.⁊ ad ↄfoꝛtandum

digeſtion em.⁊ ad doloꝛem ſtomachi ex frigida

cauſa vel ventoſitate. Datur vinum decoctio⸗

nis eiꝰ: ſeminis feniculivel maſticis cũ ſucco

alicuius herbe diuretice. M
Cõtra vicium pectoꝛis ex frigida cauſa da
tur vinum decoctionis eius vel aqua. Ad ſu/⸗
perflu itatem matricis mũdiſicandã fit ex ea ſo
mentũ vel etiam ſuppoſitoꝛium.
¶ Auicenna. Fu. Yolia eius ſunt ſicut folia
apij.Et crus eius vnius cubiti plus pla num
et tenerum. cuius ſupꝛemumeſtdigiti groſſitu⸗
dini pꝛoximum ac purpureum.nodos habẽs
floꝛem ſicut narciſcus.vel maioꝛem. In albo
etiam ipſius eſt quaſi purpureum. I nferiꝰ in
radice ſua emittit ramos.Et in ipſa radice eſt
odoꝛ aromaticus. D

¶ Confert doloꝛi lateris:vꝛinam pꝛouocat ſi

bibatur. ⁊ eius decoctio ꝓuocat menſtrua: pl⸗
etiam ſpica. H”MD

Capitulũ. cccclxxxvj.

. RW, H
We

Erbena.vſið. Verbena:ſiue vernena.
v ðꝛ q̃ſi pura.ſj a grecis gerobotanea no
mmDmaen accepit.eo ꝙremedijs ac ligamẽtis
hominũ ac purificatiõibo ſacerdotũ a gẽnlib⸗
apta ꝓbata eſt. vñ ⁊ põtiſices illã appellabant
ſaginen q̃ſi ſancinen.¶ Pli. lib.xxv. Nulla tñ
romane vtilitatꝭ plꝰhʒ q; iherevotane.quam
nri verbenatam vocant. Hac iouis mẽſa ver⸗
git᷑ domuſq; purgant᷑ ac luſtrantᷣ. Duo ſũt eiꝰ
genera.folioſa que femina putat᷑. Mas ſolijs
rarioꝛibo.vtriuſq; plures ramuli tenues.cubi
tales.anguloſi.folia minoꝛa qᷓ; quercus ⁊ an⸗
guſtioꝛa. diuiſuris maioꝛibo.flos vᷣo gaucus.

radix lõga.tenuis.⁊ vbiq; naſcitur in palmis
aquoſis. Quidã ãt nõ diſtinguũt:ſʒ vnum im̃
faciũt genꝰ.eo ꝙ eoſdẽ vtraq; habeat effectus.
Pandecta ca.ccxc. Gerebotanũ vel periſte⸗
rion grece. arabice albea. late ãt berbena ſiue
verbena vel ſacra herba. ¶ Sciendũ ꝙ pꝛima

ſpẽs gerebotani eſt centrum galli.⁊ eſt ſupina.
Scda ſpẽs gerebotani eſt verbena. qᷓ ð Bal⸗
linacea. ⁊ eſt recta.⁊ ideo vocat᷑ oꝛtos.Et hoc
Dyaſco.dicit in capᷣ.de gerebotano. Et pᷣma
ſpẽs gerebotania quibuſdã vocat᷑ periſterion
⁊ illa eſt centrũ galu.Et iðᷣo in Pãdecta lr̃a.p.
facit ſemotim capᷣ.ab illoqð incipit Gerebora
nũ.⁊ illud qð incipi Periſterion. r gere

Trattatus

botanũ.ideo nomẽ accepit tale.qm̃ ſacerdotes
eam purificationibus adhibere cõſueuerunt.
¶Dyal.ca. de gerebotano. Gerebotanũ quam
multi periſterion aut verbenam dicunt. Spe
cies habetduas. Vnaeſt ſupina:altera recta.
Pꝛima vocat–᷑ ſidericis curetis.⁊ alchea ⁊ cxpe⸗
riſſis. vt aſculapiꝰin libꝛo ſuo memoꝛat.et Py⸗

tha goꝛas criſceptron nominat. latine ðꝛ lici⸗
ma quaſi luſtrago vel vertipediũ v& centrum

galli. Scdða quã erectam diximꝰ. vocat᷑ etiã tri
gomon bumo. vel gerebotanum hercularia. la
tine criſta gallinacea vel berbena vtraq; folia

ſubalbida ⁊ veluti inciſa habent.⁊ virgas in
cubiti longitudine ⁊ amplius anguloſa.et ra⸗

dices tenues ⁊ longas.

Poprrationes
¶ ODyaſ. Radixverbene⁊ folia cũ vino bibita
⁊ cataplaſmatibo adhibita vcteericꝭ medent.
¶ Et moꝛſiba occurrũt. Folioꝛũ eius.ʒ.i.cũ vij
no impoſita õ et gargariſmo
ipſpeoli adhibita vulnera oꝛis et putredines

Eluxatura eius ſi in conuiuio aſperſa fuerit

hilaritatem pꝛeſtat.
¶ Datur vero tertionarij
radicibus trib.quartanarijs vo quattuoꝛ nu
mero.ſolijs ⁊ radicibo tota herba vulnera glu⸗
tinat ⁊ alienationes ſtringit.
¶¶ Et ad omia venena potui data optime facit.
Hecãt herba idẽ nomẽ accepit: ſcʒ vt ſacerdo⸗
tes eã purificatiõibo adhibere ↄſueuerũt.
¶ In paſſionario habet᷑ ꝙ ſi medicꝰ viſitando

inſirmum ipᷣam in mann poꝛtauerit neſciente

egroto:⁊ dicetegroto.qu aliter es.ſi eger dicet
bene/ſanabit᷑.⁊ ſi dicet male:moꝛiet᷑.
¶ Paulus. Aqua decoctionis eius matricem
mundificat optime:et mẽſtrua pꝛouocat. Se
men eius cum ſucco ſeniculi oculis impoſitũ
ipſos mundiſficat.

Capitulum. cclxxxvij.

Erbaſco.vſidorus. Verbaſcum lati⸗

y ni herbam quã greci appellãt flamos.

Harum altera eſt maſculus albidioꝛi
bus et anguſtioꝛibus ſolijs. Altera vero femi⸗
na folijs latioꝛibus atq; nigris.lanuginoſis ⁊
DONobpbrationes.
Slinilirvi Coõtra tuſſim bibit᷑ verbaſcꝰ.
cuius flos eſt aureus:atq; tanta vis huic eſt vt
etiã iumentis nõ mõ tuſſientiba:ſʒ ylia traben⸗

8 cum folijs tribus ?

4

tibo in potu auxiliet.qð ⁊ degentiana reperi᷑.
¶ Ex herbario. Ver baſcus naſcitur in locis
oſis. ¶ Ad podagram bec herba cõtuſa
2 impoſita doloꝛem ſedat.

24

„

D5 2

cis

DN

R
„
4

De Nerbis.

Capitulũ. cccclxxxvuf.

Ecticon.Dyaſ.ca. Vecticon.fſᷣmtrãſla
y tionẽ arabicã:herba eſt q̃ hʒ folia ſimilia

ęgere. v. aut. vij. ſz paulo maioꝛa ſpanſa
circa terraʒ.deſuꝑ alba anguloſa ⁊ viridia cum

multis vᷣgis duoꝝ palmoꝝ. flos eſt illi viridis.
in verno maxime naſot᷑ haſta ipſius tenuis eſt

ita vt vix poſſit videri.

VPperationes

Dyaſ. Folia eiꝰmolli addita ignẽ ſacꝝ extin⸗
guũt tumoꝛiba oĩbo medent᷑.¶ Sicca fnmiga

tio eiꝰoĩa etiã ſilr ſacere nouit. Moꝛtuos ĩ vte⸗
ro infantes excludit ciato vno cũ mulſa bibito

Radicem eiꝰſiccã pone ſup carbones de vite

aminea. aut de oliua ⁊ cooperi.⁊ eiꝰ qð eſt ſub⸗

tile de emboto infirmꝰteneat in oꝛe ⁊ ſumũ re⸗-

cipiat.poſtea vinũ amineũ modicũ glutiat.

¶ Illa ber ba etiã aperit oꝛificia venarũ.

Capitulũ.cccdxxxix
Eccialatine.grece yſoſoꝛacius.arabice
v lachinis ſiue lechurios.

PBperationes.

A ¶ Gab pmo de cibis ca. veccia. Figura hoꝝ ſe⸗

minũ nõ eſt rotũda ſic fabe:ſʒ ſublata magꝭ ſi⸗

milis lentib reponunt aũt agricole. ⁊ H cum

ipſis folliculis.ſimiliter cum totis pla ntis gra
tia alimenti bꝛutoꝝ animalium.
¶ In fame autẽ vidi⁊ ex his quoſdam come⸗
dentes.et maxime adhuc viridib exñtibo ſicut
cicera ⁊ ſabas comedũt.ↄſueta aũt ſunt nõ in
delectabilia ſolũ:ſʒ indigeſtibilia ⁊ ſiſtitiua vẽ⸗

tris. neq; boni chimi generatuua.
¶ Apta ads ſanguis groſſi melãcolici generati

onẽ ſicut ⁊ lenticula.ſʒ illi qͥdẽ multa bona ad⸗
ſunt. huic aũt nullũ illoꝝ donoꝝ ineft.

Capitulü. ccccxc.
v Ermicularis. Pãdectaca.ceclv. Her⸗
ba graſſula eſt herba de qua inuenitur
maioꝛ: ⁊ minoꝛ et minoꝛeſt vermicularis. Dya
ſco. Vermicularis eſt herba q̃ ſimilatur berbe

graſſule maioꝛi.

HPHPHyohperationes
¶ Sera. Semen üllius herbe eſt ca.⁊ ſic.in.iij
gradu.⁊ expellit lumbꝛicoo.
¶ Et ðq; reꝑi᷑ ſuꝑterrã ĩ coꝛaʒeni poſtq; pluit
¶ Et qñ bibit᷑ de eo tritũ expellit lumbꝛicos et
aſcarides.⁊ laxat ventrem. ”s
¶ Auiceñ. Vermicularis ca.in.iij.⁊ eſt ſemen
arenoſum interficit vermes ⁊ aſemn ges. .
Bg üuit)

U hnd N

2

Tractatus

et ſtomacho ſuperponatrn.

E ¶ Igdẽ etiã fiat ↄ diſſinteriã addito aceto.⁊ ſup⸗
ponat᷑ pectini.puluis etiã eiꝰ in ono ſoꝛbili datꝰ
valet ↄ vomitũ colericũ vel diſſinteriã.valʒ etiã

pulens interioꝛẽ ⁊ exterioꝛẽ ſolutionẽ.

— NR
—

pitulu. ccccxtj.

Ca

v Ernix latie.arabice ſandaros vel bara-

rin vel greſſa vel ſandaraca.grece gium
Sera.li.ag.c.ſandros.i.vernix.⁊ ẽ gũmi ca.⁊

ſic.cõplexiõis eſt in.ij.ꝗdu.Et idẽ auc. Habix.

ca.eſt ⁊ ſic.ſj caliditas ẽpauca.⁊ ẽ ſile karabe.

ſʒ nõ eſt duꝝ.⁊ ĩ eo paꝝ ẽ amaritudis.⁊ affert᷑

aterris xpᷣianoꝝ.ꝗ¶ CPaulꝰca.ð vernice. Ver⸗
nixẽ gũmi cuiuſdã arboꝛis q̃ in xpᷣianoꝝ ptibo

naſcit᷑qᷓ arboꝛ in niperꝰvocat᷑.vñ ab eo tpe eſti

uo q̃dã gũmoſitas egredit᷑:q̃ actiõe caloꝛ exſic⸗
cat᷑ ⁊ indurat᷑.Et ðꝛ vernix:q̃ cũ colligit᷑ ẽ albi
coloꝛis.⁊ cũ antiquat᷑ eſt ſubcitrini.⁊ cũ plus
antiquat᷑ eſt ruffi coloꝛꝭ.qᷓ̃cũq; ſit dũmodo ſit

lucida ⁊ clara eligẽda eſt.Et ðᷣ etiã vernix q̊d/

dã qð ↄficit᷑ ex oleo ſeminis lini ⁊ vernice.⁊ in⸗
de illiniunt᷑ vel ↄſolidant᷑ coloꝛes apð picturã
Habet ãt vernix vᷣtutẽ ↄglutinandi ex viſcoſi⸗
tate ſua ⁊ clarificãdi ⁊ ↄſeruãdi.qð ſatꝭ ptʒ.Nã
pictoꝛes ſupꝛa alios coloꝛes ↄſerunnt.

Hhprkfrationes.

Sera. Vernix aũt qð eſt gũmi abſq; conſe⸗
ctione valet ↄtra fluxũ ſanguis ex naribo ſi pul
uis eiꝰ cõfectus cũ albumine oui tpiba⁊ fronti
ſuꝑponat᷑.ↄtra vomitũ colericũ fiat ex pulue⸗
re eius emplaſtrum ⁊ olibano ⁊ albumine oui

ſimilis virtute Karabbe.
(¶Et qñ fit cũ ea fumigatio:ↄfert fiſtulis.⁊ qũ

Serapion pᷣdicto libꝛo⁊ capᷣ. VUernix ↄfert
catarro qñ fit fumigatio cũ ea ⁊ deſiccat vlcera.
⁊ abſcindit ſanguinẽ menſtturn.

¶ Et Idem auc. Bedigoꝛas.de ꝓpꝛietate eius.

⁊Ppfert catarro ⁊ deſiccat fiſtulas.⁊ eſt ſicca et
calida in.ij.gradu.euellit ſuꝑffuitates flegma
nicas que ſunt in ſtomacho ⁊ inteſtinis.

¶ Et occidit lumbꝛicos ⁊ aſcarides.et confert

fluribilitati neruoꝝ q; ccidit a frigiditate ⁊ bu
miditate ⁊ repletien.

¶ Et idem aucto. Habix. qñ fit fumigatio cũ eo
contert catarro capitis.et qũ pulueriſatur ſuꝑ

vlcera deſiccat ea.

(¶Et idem auc. Atabari. Sandaraca eſt ſimi
lis Rarabe in virtute ſua.⁊ cõfert fumigatio eiꝰ
coꝛize.⁊ deſiccat fiſtulas.⁊ ↄfert ſputo ſanguis
⁊ emoꝛroidibus.E teſt gummi citrini coloꝛis:
ſimile karabe.⁊ eſtin eo parum amaritudinis.

affertur a terris chꝛiſtianoꝝ.⁊ virtus eius eſt

accipit ex ſa ndaraca ⁊ oleo roſaꝝ ⁊ linit᷑ cũ eo:
ofertſciſſuris q̃ fiunt in mẽbꝛis ⁊ manb⁊ pe⸗
dibo.⁊ ſi nõ inuenies pone locoer pondus ter
tie ptis plꝰpõdere ipᷣꝰde karabe.qð dixit Gal.
eſſe gummi haur romane.
¶ Abiſciendum illud voca bulũ ſandaraca
aliter intelligit᷑ in libꝛis ara bũ.⁊ aliuter ĩ libꝛis
grecoꝝ. Hã ara bes ꝓſandaraca intelligũt ver

micem ſiẽ iam dictũ eſt.ſʒ greciꝓſandaraca in⸗

tendunt quendã lapidẽ rubeũ. Unde Plintꝰ.
Sandaraca affent᷑ a Ponto ⁊ Capodocia et
Sicilia.⁊ eſt laps ignei coloꝛis.

¶ Dyaſ.ca.de Sandaraca. In eiſdẽ loc naſci
tur vbi auripigmentũ. Hoc etiã dicit Dyaſco.
ca.de arſenico.Et dicit ꝙeligẽda eſt ſandaraca
q̃ eſt coloꝛe ruffa valde ⁊ facileterribilis.et cre⸗

pula mũda.coloꝛẽ hũs cynnoboꝛi.⁊ odoꝛẽ ſul⸗
phuris. Virtuſq; ei ſimilis arſenico.vñ eſt cau

ſtice virtutis ⁊ dyafoꝛetice ⁊ ſtiptice../

Reſine mixta alopicias curat.cũ pice vngue
lepꝛoſos excludit.oꝛis vulnera ⁊ noriũ curat.
O m̃es puſtulas cũ oleo purgat. Oleo mixta
pediculos curat.Puſtulas cũ adipe mixta mũ
dat. Condilomata ani compeſcit.
Empicis cũ melle ⁊ vino vtiliter datur. Fu
migio tuſſim ꝓhibet. maxie reſina mixta. Fu
mus oꝛe acceptꝰ vocẽ limpidat.cum melle ac⸗
cepta ſiẽ electuariũ aſmaticꝭ medicat᷑.ſiue voci
obtuſe cũ reſina vt captapucia accepta.

De Herbis

yſaac in vi atico ſimiliter ſeqt modũ grecoꝛũ
ſiẽ cap̃.de dentibo putridis ⁊ ca.de moꝛfea.

¶ Similiter Balienꝰ in anthidotario minoꝛi

in antidoto illo qð incipit medicamen ad po⸗
lipum nariuum.

„

Capitulü. cccxtijſ.

v Jola latie. Arabice feneflig vyl ſeneſigi
Brece leucis. Sciendũ ꝙ tria ſũt gene⸗

ra violaꝝ.vt Dyal. dicit ca. leud. Sʒ tñ Sera.

li. ag. c. Feneflig.nõ loqᷣt᷑ niſi de vno.ſcʒ viola
purpurea. qm viſus eiꝰmagis ↄuenit medici⸗

nis. ſz alia duo genera ſũt ſpẽs cheuri. ſic appa⸗
ret in cap cxi. ſuperiꝰde C. ¶ Sera. li. ag. caß.
feneflig. Feneſlig. i. viola eſt herba cuiꝰ folia

ſunt minoꝛafolijs cuſſij et nigrioꝛa.⁊ nõ elon

gant multũ ab eis in ſiguraſ ua. Et ha bet ſti⸗
pitẽ egredientẽ ab vna radice.⁊ eſt ſuꝑ eũ plus
Et in ſummitatiboeiꝰeſt flos boni odoꝛis co⸗
loꝛis purpurei. Haſcit᷑ in locis vmbꝛoſis ⁊ aſpe
ris. ¶ Bal vi. ſim. far. c. de Viola. 'm tranſla⸗
nonẽ noſtrã. Folioꝝ huius herbe ſubſtna eſt
ſubfrigida ⁊ aquoſa. Uirtus eoꝝ infrigidat pa
rum. Dyaſ. ca. Leucis. i. viola. omiby eſt nota.
Eſt em̃ in floꝛib habens diſtantiã. quia mel⸗
unü elbum ⁊ purpureũ floꝛẽ oſtendit Johan⸗

nes meſue.ca.de violis. Viole ſunt medicina

cCaliditatẽ qᷓ

tempata ↄueniens.⁊ fit ꝑeas male q̃litatis ꝑ⸗

mutatio ⁊ nature ſolutio. Melioꝛ eſt quecunqʒ

ex pᷣmis.qm̃ nõ inuenit eã caloꝛ reſoluẽs vᷣtutẽ

aut pluuia diſſipãs frigida eſt ⁊ hũida in mo

gradu.Et ꝗ ſicca eſt minꝰ eſt humida ⁊ minus
frigida. Eſt em̃ in recente bumiditas ſuꝑflua

ſupꝑgrediẽs caliditatem eiꝰ aqua eſt ꝑfecioet
ſpẽs. Cũ aũt exſiccat᷑ ⁊ reſolui᷑ humidũ ſuꝑfi⸗

dale ipſiengniſeſlar maritudo eiꝰq̃ eſt ꝓpter
9

⁊ minus hu.Eſtem̃ in recente hũiditas ſuper⸗
flua ꝓpter quodq; recẽs eſt ſolutione ꝑ ventrẽ
educit lambiſicãdo.que vᷣo ſicca eſt educit diſ⸗
ſoluendo.⁊ ipᷣa quidẽ eſt infrigidatiua narcoti⸗

ca ſedatiua doloꝝ calidoꝝ. ⁊ extinctiua inſlã⸗
mationũ ⁊ lenitiua ⁊ ſolutiua.Eſt ex debiliter

ſoluẽtibo.⁊ vigoꝛat᷑cũ alijs laxatiuis. Et pꝛo⸗

pter ̊ qͥd am adduntqntitati eoꝝ medietatem

ex turbit:⁊ faciunt trociſcos.⁊ vigoꝛant cũ hoc

operationẽ eaꝝ.Et qͥdam addũt ſcamoneam.

⁊ ipᷣa quidẽ ⁊ oleũ eaꝝ ingredit᷑ inemendatõeʒ

medicinaꝝ acutaꝝ.Succus autẽ ipſaꝝ et ſy⸗
rupus ex eis leniendo. Et viole ſicce educunt

diſſoluendo.Et ipſe quidem condiunt᷑ cũ ʒuc⸗

caro ⁊ melle ſunt maioꝛis abſterſionis ⁊ mino⸗
ris alterationis.⁊ cũ zʒuccaro ↄtrariũ faciunt

Et cito ꝙ non ſubſtinent de decoctione aliquid
qua ſit ſuꝑfluitas.⁊ ſuccus eaꝝ ſimiliter ⁊ coꝛxxro

boꝛat᷑ acetũ cũ infuſione eaꝝ.⁊ fit mirabile fe⸗
bꝛiba multe inflammationis.⁊ eſt melius oleũ

earum. fundamentum cuius eſt oleumonfan
cinum aut amigdalinnm.

Pooeratione
Balienꝰ. Jpᷣa herba tam ꝑ ſe q; cu alfuis iu
perpoſita remediũ calidis pᷣſtat flegmombus

ſuꝑpoſita aũt in oꝛiſicio ventris incenſionẽ pa

tientis vel in oculis.
¶ Serapion. VUirtus ei
ſedat apoſtemata calida qũ ponunt᷑ſub eaſola
gut cum farina oꝛdei.⁊ confert inflãmationiq
fuerit in oꝛe ſtomachi⁊ in oculo.Sed ſlos ei⸗
cum hoc ꝙ ſedat inflãmationeʒ oꝛis ſtomachi

babet pꝛopꝛietatem relaxandi coleram. Et fit

emplaſtrum cum folijs tm̃ hinus herbe aut cũ

ſauich. ⁊ infrigidat ⁊ cõfert apoſtematibo cali⸗

dis oculoꝝ ⁊ exitu ani. .
¶ Et ð ꝙ flos eius a ꝓpꝛietate que eſt in eo qñ
bibit cum aqua ↄſert ſquinantie ⁊ epilentie q̃
accidit pueris.⁊ eſt illa que vulgariter ðꝛ ma⸗
ter pueroum. sä
¶ Et idem aucto. Aben Meſuay. De pꝛieta⸗

te eius laxat coleram a ſto macho ⁊ inteſtinis:

⁊ confert inflammationi que eſt in eis.et ſode

uerat ſepulta.⁊ eſt tunc ca.plus ?

ſe q;ᷓ cũ alfitis ſu⸗

us eſt que lenificat et

4

— 2
N—

Tractatus

ꝛſquinutie q ceidi infantio añ ſummit cñ aqᷓ
ca. Et qñ aliqͥs vult deea exhibere in potuad

laxandũ ventrẽ echibeat ab. z. iiij. vſq; ad. vi.
Dyaſ. YFos purpure ſedat ĩflãmatiõeʒ oꝛis
ſtomachi ⁊ ocloꝝ.⁊ aq̃ hꝰfloꝛis ↄfert ſquinãtie

Laxat colerã a ſtomacho ⁊ inteſtinis.⁊ cõfert

infiãmatiõi qᷓ eſt in eis.ᷣfolia eiꝰſũt ſicẽfolia cuſ⸗

ſus:ſʒ minoꝛa ⁊ rotũdioꝛa.ſʒ mellinꝰcoloꝛ medi
cine neceſſariꝰeſt.qͥ ſuccꝰ eliratꝰ⁊ omẽto adhi⸗
bit tumoꝛes ſtericos curat:mẽſtruis imperat.
erotis mixtus ragadias ani ad ſanitatem
pducit melle addito puſtulas.⁊ inflatões tol⸗
lit.ſemen eiꝰcũ vino bibitũ.ʒ.ij.aut ſuppoſuium

mẽſtruis imꝑat.aboꝛſum facit. Radices eus

cataplaſmatib adhibite cum aceto ſplenẽ ſic⸗
cant. Podagricis medicantur.
¶ Sʒ viola alba ꝓiectoꝛie eſt tut? 2 extenna⸗
toꝛie.ſʒ flos plꝰ. decoctio ãt herbe mẽſtruas p⸗
uocat ſi poſt partũ nõ ſequat᷑ fetũ moꝛtuũ ex⸗
trahit ⁊ viuũ coꝛrũpit ⁊ educit:matric in flãma
tionẽ ſanat ſi tam foꝛtis eſt mulier.ſi in peſſa⸗

Ppoſit omnia ſimiliter facit.

o. meſue Solutione educit colerã ?⁊ alterat
ei acceſſum.⁊ viole ↄferũt inflãmatiõiboĩby.

⁊ ſedant ſodã factam a caloꝛe vehemẽti.⁊ ſunt

ſomniferez faciũt choꝛiʒam. z lent pectꝰ et

guttur. ⁊ oferunt vuee ⁊ ſquinãättie.
¶ Et iuuamẽtũ magnũ eoꝝ ẽ ↄpᷣatib pectoꝛis
⁊ pleureſi.⁊ ſedãtſitim.⁊ ↄfert ſicce opilatõi epa
tis ⁊ apoſtemati eiꝰ.⁊ calide yctericie.⁊ ſunt iu

Doſis ponõis eaꝝ ẽ ab. . iiij. vſq; ad. viij. ⁊ ſuc
cieaꝝ ab. .i.vſq; ad.ij. Et ſyrupieaꝝ ab.3.iij.
vſq; ad.iiij. Et ↄditi eaꝝ ab..i.vſq; ad.ij.

¶ Bartholomeus in lib.de ꝓpꝛietatibo rerum.

Viola ꝓpter violentiã odoꝛis ſic?⁊ nominata.

vt dicit yſi. Cuius tres ſunt ſpecies.ſ.purpu⸗

2

rea alba ⁊ mellina. Sed omniuʒ folia nature

a⸗ ſunt ⁊ aquoſe.⁊ ideo ſolutiue.

Herbe quidẽ modicaeſt viola in ſubſtãtia qᷓ
recẽs eſt melioꝛ q; antiqua.cuius ſos maximi
eſtodoꝛis.vñ odoꝛ eius cerebꝛi caloꝛẽ mitigat:

⁊ ſpũs animales recreat ⁊ ↄfoꝛtat.

Floꝛes vernales pus oꝛiunt᷑ ſic ſe citiꝰmani
feſtant poruitatẽ eius in ſubſtãtia magnitudo

odoꝛis pariter ⁊ vrtutis notabiliter recõpen/

ſat.vtdicit Dyaſcorides.

Plat eariꝰ. Viola fri.ẽ in pncipio pmi gãdus

⁊ hu.in fine ſecũdi.Habet virtuiẽ le niẽdi.hu⸗

des ⁊ frontẽ in acutis ſomnũ ꝓpuocat.

caloꝛe factũ remouẽt. Colerã nigrã ð ſtomabo

uamẽti magniĩ febꝛibo inflãmatiuis ⁊ ſiti ꝑeas

⁊ inteſtinis puirgat.caloꝛ? eoꝝ mitigat.
Macer. Necroſeus ſuperare decoꝛ nec lilia

pñt. Yragrates violas ſpecie nec vi necodoꝛe.
Dicitur humida vis illius ⁊ frigida pmo. Eſſe
gradu ſpecies tres eſſe legunt᷑ eaꝝ. Noſcereq̃s
tm diuerſo floꝛe valemꝰ. Nam ſunt purpurei
floꝛes albiq; nigriq;. Cunctis pene pares ſũt
in medicamine vires c.

Capitulũ. ccctxtüif.

Iga paſto?. Pãdecta ca.ccxviij.Di⸗

Vy pſeus grece.arabice perſenda: vel di⸗

phlacos: vel harſiarbay: vel aybſacos.
latine vo virga paſtoꝛis: vel cardo fullonum.
Sciendũ ꝙ dueſunt ſpecies virge paſtoꝛis.ſcJ

maſculꝰ femina. Maſculꝰeſt quem Dyaſ. km
tranflationẽ noſtrã ca. Dipſeus vocat dipſeus

nisplenam.⁊ folia in circuitu ſimilia lactucis.
in ſingulis nodis bina habens ſolia.⁊ ipᷣa ob⸗
in fineſe le u longa ⁊ ſpinoſa intus.⁊ deſoꝛis ſpinis plena.
mectãdi.reſrigerãdi.relaxandi. Violecontrite h
ſuꝑ ca. apoſtemata in pncipio valent. Fomen⸗
ta ex aqua decoctiõis ipiꝰ herbe ſacta circape⸗.

habet etiam contracta folia.que pluuiam ⁊ au
ram in ſeretment. vnde⁊ nomen accepit. Di⸗
pſeus. id eſt ſitiens in virgis ſuis.capita ſur⸗
ronte ggunt.ſingula ſpinoſa ſimilia echimo maritino
Raſi. Uiole ſomnifere ſunt. capitis doloꝛẽ a ſed oblongioꝛa:que ſiccata album faciunt co⸗
loꝛem. ⁊ in vrga deintus vermes naſcuntur.

eteſtm ipᷣm frutex ſpinoſa.vᷣgã hñs lõgã ſpi⸗

34
a
de

De Herbis.

Sera.li ag. c. Harliarbay. aue. Dyal. Harſi/
arbay vel dipſacus eſt ſpina qᷓ pannos faciunt.

Z latine ðꝛ vᷣga paſtoꝛis:⁊ cardo fullonũ.et eſt
ſpẽs ſpinaꝝ hñs ſtipitẽ longũ ſpinoſũ.et folia
eiꝰſunt ſimilia fol ijs lactucꝭ.⁊ ſuꝑ quẽlibʒ nodũ

ſtipitis ſunt duo folia amplectentia ſtipitẽ.lon
ga ſpinoſa in medio eoꝝ interiꝰ ⁊ exteriꝰ habẽt
ſimilitudinẽ veſicaꝝ aque.⁊ ſunt ſpinoſa etiã.

⁊ habet iuxta ſtipitem concauitaſẽ in qua col⸗
ligitur pluuia ⁊ ros.Et ideo nominat᷑ dipſeus
id eſt ſitiens Duß quelibet ram eius eſt ca⸗
pitellum ſimile echimo marino:aliqntuluz in
longitudinem tendens ſpinoſum.qð cum de/
ſiccatur ſit albũ.Et qñ ſcinditur reperiunt᷑ in
medio eius vermiculi parui.⁊ iſta eſt virga pa⸗
ſtoꝛis maſculus.Et idem Serapion loco al⸗
legato. Sunt eius dueſpecies. Malſculus ⁊ fe
mina. Maſculus eſt herba que naſcitur om̃i
anno.⁊ habet ramulos ſeu vᷣgas tenues.mol
les.ſubtiles.nodoſos.⁊ dilatat᷑ ſuꝑ faciem ter⸗
re ſicut gramen.⁊ habet folia ſimilia folijs ru⸗
te:niſi ꝙ ſunt lõgioꝛa ⁊ mollioꝛa.⁊ habet iuxta
vnũquodq; ſoliũ ſemen:⁊ ꝓprer h̊ ðꝛmaſculus.
⁊ habet floꝛem rubeum. Sed femina eſt quam
Serapion vocat in lingua perſica Perſeria⸗
num.Et Dyaſcoꝛides vocat eam Poligonos
⁊ eſt centum nodia. Femina que ara.vocatur
barſiarbay. Latine verocauda vulpis. Et eſt
ſ̃ᷣm Serap.herba hñs plantã paruã ⁊ virgaʒ
vnicã tenerã ſimilẽcanne.⁊ in nodis ipſiꝰſunt
folia egredientia ab ipᷣa vᷣga ſimilia folijs pini.
⁊ habet radicẽ in qᷓ nullũ eſt iunamentũ.naſci

luxta aquas. ¶ Gał.vi. ſim. far. cap. Dipſeus.

Dipſeꝰvel dipſacus eſt ᷣga paſtoꝛis.plurimũ
qð eſt in ipſa eſt frigiditas.⁊ in ſapoꝛe eius eſt
ſtipticitas.Et virtus eius eſt q̃ infrigidat ⁊ de
ſiccatin pncipio tertij gradꝰ.⁊ radix hui plan
te deſiccat in.ij.q̃du.¶ Auiceñ.li.ij.capᷣ.de vᷣga
paſtoꝛis. Uirga paſtoꝛis eſt maſculus ⁊ femia.

ſed maſculus eſt foꝛtioꝛ. in ipᷣa eſt ſtipticitas.ʒ

pars aquea in ipſa eſt plurima. Et ꝓpter multi

tudinẽ repulſionis materierũ effuſaꝝ eſtimat

qð eſt exſiccatiua foꝛtiter.

HPHperationes.
¶ Dyaſ. Eſt vᷣga paſtoꝛis maſculus.radix ei
deſiccat in.ij.gdu ⁊ abſtergit.que cocia i vino
⁊ tunſa.⁊ ſiẽ cerotũ impoſia.vel ſi amplaſtrat

cũ ea anus curat ciſſuras ani.⁊ ragadias et fis⸗

ſtulas ⁊ emoꝛroidas interioꝛes.quod medica⸗
men inpixide enea conſeruanduiu.

Et clauos coꝛꝑis mundat.⁊ foꝛmicas ⁊ ver

mes q̃ in capite huiꝰplante inueniunt᷑.in coꝛio

ſuo ligati ⁊ collo ſuſpẽſi aut in bꝛachio dicunt
febꝛem quartanam penitus curare.⁊ẽ medetur

Etↄfert vlceriba aurꝭ.⁊ ſi ẽ in ea ſani iᷣ
cat eã. ⁊ abſcindit fluxũ mẽſtruoꝝ iĩmoderatũ.
¶ Et curat vlcera inteſtinoꝝ ⁊ ſputũſanguĩs.

mirmices et acrocoꝛdines.

Sera. Airga paſtoꝛ feiaeſt:cui vr'repcu⸗

tit ⁊ incarnat ⁊ ↄfert inflãmatioõioꝛs ſtomachi
qñ apponi᷑ excra.ſic eſt poſtq; trita fuerit.⁊ cõ⸗
fert apᷣati qᷓd ðꝛ heriſipila:⁊ apᷣatibbantiqo.

¶ Et repcutit ⁊ ꝓhibet humoꝛes qui ftuunt ad

mẽbꝛa.et ex melioꝛibo medicinis heriſipile.qn
dilatat᷑ ⁊ extenditur ambulans de membꝛo ad
membꝝ.⁊ vert vlceribo alijs.⁊ vlceribo mani⸗
feſtis. ad que hu moꝛes fluunt ⁊ conglutinat

vulnera recentia cum ſuo ſanguine.

es deſic

⁊ ſiſtit fluxũ eiꝰ vndecũq; fluat.⁊ in om̃ibo his

maſculꝰ eſt foꝛtioꝛ q; feia.vñ hʒ maſcuiꝰ vᷣtutẽ

ſtipticã frigidã qñ ſumit᷑in potu ex ſucco eius:

ↄfert ſputo ſanguĩs ⁊ fluxuiſanguĩs antiquo

⁊ egritudini q̃ ðꝛ colirica.⁊ diſtillationi vꝛine.
q; ꝓuocat vꝛinam ꝓuocatione foꝛti.
¶ Et qñ ſumit᷑ in potucũ vinoↄſert moꝛſibus
venenoſis.⁊ qñ bibit᷑ in ſebꝛibo periodicis ante
acceſſionẽ paroxiſmi ⁊ hoꝛã ↄfert multũ.
¶ Et qñ fit naſcale cũ ea mulieri habẽti fiſtulã
⁊ vlcera in matrice:ↄfert iuuametũ magnũ.

⁊ abſcindit fiuxum humiditatũ antiquarũ ab
ea.et diſtillatur ex ea in aurem.⁊ cõſert vo loꝛi

eius ⁊ ſaniei que fluit abe.
Et quando coquit᷑ cum vino ⁊ mi

donec fiat cerotum.

¶ Et emplaſtrat᷑ cũ e anus curat ciſſuras qᷓ
ſunt in ano ⁊ emoꝛroidas interioꝛes.⁊ opoꝛtet

ꝙ hec medicina reponat᷑ in pixide enea.⁊ cu⸗
rat ſpeciẽ foꝛmice q̃ ðꝛ paragodes. Et dicunt

quidam ꝙ vermes qͥ reperiunt᷑in capitibo hu⸗/

is plante qñ ligatur in coꝛio ſuo.

¶ Et ſuſpendit᷑ in collo ⁊ hũero habẽtes quar⸗

tanam curat eam ſideus voluerit.
¶ Auiceñ. Virga pa ſtoꝛis ꝓphibet fluxũ.et fit

exrea emplaſtrũ flegmoni ⁊ heriſipile ⁊ foꝛmice.
eſt valde ↄferens apoſtematibo vlceratiuss
¶ Et cõſolidat vulnera recentia ſuccus eius

interficit vermes auris.⁊ exſiccat vlcera eius.

aqua eius confert ſputo ſanguinis.et fit ex ea

emplaſtrum in flãamationi ſtomachi.et pꝛohi⸗

bet fluxumſanguinis ⁊ matricis.⁊ ſanat vlce⸗

ra inteſtinoꝛum.

¶ Et Dyaſcoꝛides quidem exiſtimauit qpipſa
pꝛouocat vꝛin am ⁊ ſanat ulum quireiinet ei

et poteſteam emittere.

ſcet ei mel
ↄfert iuuamentũ vlceribo matricis.⁊ ſit empla⸗
ſtrum cum folijs eius.⁊ inflãmatiõi ſtomachi
⁊ ſputo ſanguinis ⁊ foꝛmice ⁊ heriſipile.⁊ apo
ſtematibuscalidis ⁊ frigidis in pꝛincipio eo⸗
rum.⁊ quando coquitur cum vinoet teri᷑ bene

do

3 Sxk „»

Lrattatus

ꝑ//ͤNBal.viſim. lar. c. vitj. Ainũ vitis albe dome A
Wν ſticeeſt ca.i.ij. du. ? vet⸗ex eo eſt in. iij gdu. Et
Sdu. 1, maniteſtatiõeʒ caliditatꝭ inuẽte in eo.
S ¶ Vitis domeſtice ſuccus m Sera.⁊ potiſſi B
me ſolioꝝ eius ↄuenit habentiba vlcerain in?
rreſtinis iunt fri x ſtipticc qexſpuũtſangui⸗
næẽc. ? qquerũt᷑ de ardoꝛe ſtomachi. ⁊ pgnatib
ha bentibo appetitũ coꝛruptũ.⁊ capꝛioli eius naim

infundunt᷑ in qqua⁊ bibitur faciunt ho.
¶ Et lacrimis vit/ ẽ ſilis gũmi:q; coagulat᷑ ſuuo ·
palmites.qͥ potatꝰcũ vino expellitlapidem.
I¶ Etlinit᷑ cũ eo empetigo ⁊ curat eam.⁊ ſcabi D
vlceroſam ſimiliter ⁊ nõ vlceroſam.⁊ opoꝛtet q;
anteq; linias cũ eo linias membꝝ cũ nitrro
⁊ oleo aſſidue ⁊ abradas pilos.Et infra capᷣ.

Vinum. latius dicee.

3
N ☛ WRWe aO

Capitulũ.ccccxciif
Itis latine. Arabice harim vel harin
vy Brece ampeleos. Sera. li. ag. ca. Ha⸗
riim. Uirtus ex ea eſt domeſtica ⁊ ſil⸗
neſtrꝭ.⁊ alba ⁊ nigra.Domeſtica ẽ vitis vini.⁊
ſilueſtris eſtq̃ grece vocat᷑ ampeleos agria.ha⸗
ſtas hʒ lõgas ⁊ lignoſas ⁊ aſperas.Folia eius
ſtrigno oꝛtiuo ſimilia. ſʒ latioꝛa ⁊ minoꝛa.floꝛẽ
bʒ ſicut capilli.ſʒ ſemen hʒ vt botrus. QOð cum
maturauerit rufſum facit coloꝛẽ obꝛotundum.
Alia ſpẽs eſt q̃ vocat᷑ lãbꝛuſca vel vituſu.cuiꝰ
flos vocat᷑ ynantus vel ynantiũ vel ante flo⸗
res.⁊ eſt maſculꝰ.de q̃ inuenies in c. xxviij.ſu⸗
eriꝰde A.⁊ eſt plãta inqᷓ ſunt grana puaſilia
otris vue paruis.⁊ qñ ſũt matura coloꝛeoꝝẽ
rubeus.⁊ figura ſui grani eſt rotũda.⁊ raceim h Cͤ/—
tborictak Aſdidteenez gece vo⸗ C — — — S
cat᷑ amboloſagine.Eſt alia ſpẽs vitis q̃ ðdꝛ viẽ RC anituin.fffre.—
alba. ? eſt bꝛionia. p qlege ca. xxv.ſupiꝰde B apitulü. ccccv.
Balie. vi. ſim. far. ca. Ampeleos melana. Amg NIremem Serapionem li. ag ca. AUi/ 1
peleos melana ſiuevitis nigra vocat᷑ hec pꝛee ?frem. ſuntſpes ſcʒz abſi. ⁊ indũ qo appel
bꝛionia. de qua legeviticella hicinfra. ? eſt ven lr arabicum ⁊ eſt rubei coloꝛis.et eſt
beriomia Sciendiiq,baionia ſuma de B. non vemsureum Ralrenaſſer ertem in K
eſt vera haioni. eg ſutores illam appellat vcis livscxcocſitrubellbabene Panca grang.s gl Dð
ſ

albaſiue bꝛionia albo. 8 exeo eltt abens pau a. alið
e — eſt quod adheret manui.⁊ habet coloꝛẽ viole.

DPp erationes erterieſt rubeum cnius toxicum multü⸗ Et

do
n.
önn
nneo.
dtiſi

inin
en

Nü⸗
auegj

iſ

in

1ſchc

wuug
Unmo
laß

—

Hol⸗

roim

Dei Herbis

toricum quidẽ eſt res pauca minuta mollis
adherẽs manui qñ tangit᷑ vagina ei.et ipſuʒ

quidẽ linienr ſuꝑ moꝛpheam confert ei.

Hoyoboerationes

¶ Virtus virem eſt calida ⁊ ſicca in pncipio

tertij gradus.qð ſi linit᷑ ad moꝛpheã cõfert.
W¶ VUiriditas inuẽta ſuꝑ aquã q̃ arabicevocat᷑
katale⸗ ĩligua hiſpanica mulſas ſᷣm Auer⸗
c

ðo Colliget.eſt calida ⁊ hũida in.ij.

CTapitulum. ccccxcvj.

Iſcus latine ⁊ grece.arabi.dabalch

y vel hele vl hiſos. Sera.li. aggre ca.

Dddylabalch anct. Dyaſc. Dabalch. i. vi⸗

ſcus. Melioꝛ ex eo eſt nouꝰqͥ ſilis eſt in colo

re ſuo coloꝛi poꝛri.Exteriꝰ vᷣo eſt ſubꝛufus ſi

ne aſpitate ⁊ ſine ſurfureitate.⁊ fit ex fructu
rotũdo paruo qͥ naſcit in arboꝛe glandiũ.⁊ fo
lia eiꝰ ſunt ſiẽ folia arborꝭ buſſi. Fruct? g iſte
ↄtundit᷑ ⁊ abluit᷑.deinde coquit᷑ in aq. Sunt
aũt qͥdã qͥ maſticando fructuʒ ipᷣm faciũt vi⸗

ſcum. reperit᷑ etiã in arboꝛe piroꝝ ⁊ maloꝝ:⁊

in multis alijs arboꝛibo.⁊ aliqñ in radice ar⸗
boxꝝ aliquaꝝ paruaꝝ.? latine vocat᷑ hec pla⸗
ta viſſago. Ego aũt vidi in monte Habaʒat

hoĩes q̊ faciũt ex arboꝛe magna que naſcitur

apud eos: 2 apud ipos vocat᷑tarabella.? la⸗
tine vocat᷑ Capꝛifoliũ.Accipiũt qdẽ ramos
ipſius excoꝛiãt eos facientes faſciculos.⁊ in

fundũt in aqua ⁊ dimittũt ſic aliquo ex men⸗

ſibo. deinde ↄtundũt ↄtuſione foꝛti:⁊ fit inde
viſcus bonꝰ. Et virtus eiꝰ eſt ſimilis qͥ ſubti
liat. attrahit ⁊ diſſoluit:qꝛ babet virtutẽ reſo
lutiuã. ¶ Dyaſ.ca. Uiſcus ſ̃ᷣm trãſlationem

noſtram. Viſcus in ramulis naſcens quodã
animali volatili:ſcilicet turdella viſcat᷑. Naʒ
illud ſi moꝛatur in ramulis arboꝛũ:glutinat᷑
⁊ inde naſcuntur virgulc plurime.et fit viſcꝰ
qui ſemꝑ viridis inuenit᷑. Eſt auteʒ optimꝰ qͥ

in arboꝛe quercus creſcit.⁊ qͥ eſt mũdus ſub⸗

uiridis.⁊ ſi extendat᷑ non coꝛrumpitur.ſedvt
membꝛanaxtenuatur. .
5„̃ꝑ„
HPHyperationes
¶ GBalienꝰ. vi. ſim. far. ca. de viſco. Subſtan⸗
tia viſcieſt cõpoſita ex aqſa ſuba⁊ aerea.⁊ de
bis ambabyeſt in eo multũ.⁊ ex terrea pauca
⁊ in ſapoꝛe eiꝰ eſt acuitas plus qᷓ; amaritudo
¶ Et virtꝰ eius eſt que calefacit:non tamẽ ci
to qñ apponit᷑ coꝛpoꝛi.ſed poſtq; facit moꝛaʒ
in coꝛpoꝛe ſicut facit tapſia.⁊ nos qͥdeʒ dixi⸗

mus in his que pꝛeceſſer ũt:ꝙ hec reos inue⸗

nitur in medicinis.quaꝝ virtus eſt que cale⸗

facit:cum quaꝝ calefactione eſt bhumiditas
ſuꝑflua indigeſta. vᷣtutes habet acres.duri⸗
cies mollire poteſt. Ham de ꝓfũdo extrahit

humoꝛẽ cũ vehemẽtia.⁊ nõ ſubtile tantũ:ſed
⁊ pingues digerit.mox quidem calefacit.ſed
tꝑe diuturno impoſitꝰ calefacit vt tapſia.
¶ Auicẽna li.ij.ca.de viſco. Viſcus eſt notꝰ
omĩbo.⁊ eiꝰ quidẽ fructꝰ ſimilis eſt ciceri ni⸗

gro vel ſincere. rotũdus virgulatꝰ frangibilł
ex quo manꝰ inuiſcant᷑.eius aũt minera ẽ ar
boꝛ ferens glandes ⁊ pira et mala in qᷣb ſunt
virtus aquea ⁊ aerea multiplicate valde qui
ex eo bonus eſt.eſt recens planꝰ coloꝛis poꝛ⸗

ri interius:viridis exterius.teritur et lauat᷑

deinde coquit᷑⁊ nõ calefacit niſi poſt moꝛaʒ
longam ſicut gũmi rute agreſtis:⁊ eſt debili

oꝛ ea in hoc.⁊ in ipᷣo quidẽ eſt humiditas ſu⸗
erflua indigeſta. 2 eſt ca. ? ſic.in.iij.⁊ eſt reſo
lutiuus.reſoluit enĩ humiditates groſſas.et
ꝓfundo coꝛꝑis ꝓpter foꝛtitudinẽ vᷣtutꝭ attra⸗
ctiueꝛ lenit.⁊ dixerũt quidã ꝙ nõ ineſt ei ope

ratio in humiditatibo niſi tenunibus.
¶ Serapion aucto. Dyaſ. Quãdo viſcꝰ mi⸗

ſceiur cum reſinapini maturat ꝗpoſtemataqᷓ

fiunt in radice auris ⁊ alia apoſtemata.

¶ Et quando miſcetur cumolibano curatvl
cera antiqua.⁊ quando miſcetur cum calce ?ꝛ
cũ lapide gagatis:aut lapide aſio.⁊ coquitur
cum eis.⁊ ponitur ſuꝑ apoſtemata frauduleẽ⸗

ta:aut ſuper duriciem ſplenis curat.Et reſol

uit apoſtemata ⁊ duricies.
Et qñ miſcet᷑ cũ auripigmento citrino aut
rubeo.⁊ ponit᷑ ſuꝑ maculas aufert eas.et qñ
cũ calce mucetur ⁊ rob excludit vngues.
Anicenna.· Uiſc eradicat vnoheenalas
„

uit apoſtemata frigida.et pꝛopꝛie confoꝛta⸗

tur cum calce:⁊ lenit vlcera antiqua et vulne

poſt ain es.¶ Et mixtus cum guymi pini et
cera extenuat ſplenem cum ſuꝑ idᷣm poniti·

cum aliquibo rebo pſuʒ confoꝛtantibus ſicut

7

„
D

y fra arabice vel feſire. grece ampeleos
leuce. lat ine viticella vel vitis alba.
Sed ſciẽdũ ꝙ; Galienꝰ vbiq; vocatvitẽ albã
vel nigrã bꝛioniã. Et Dyvaſco.ſilim traſiati
onẽ arabicam. Sed Galienꝰ. vi.ſim. far. ca.
Ampeleos melana.dicit᷑ ꝙ vitis nigra pꝛie

dicit᷑ Bꝛionia.hoc ſilr apparet in capi.vitis
patrũ ſupꝛa. Sera. libꝛo aggre.ca.felera. Fe⸗
ſera herba eſt que habet folia et capꝛiolos in
ſimilitudinẽ vitis cõmunis niſi qꝛ ſunt aſpe⸗
rioꝛa et rami ⁊ capꝛioli adherent implicãtes
ie quibuſcunq; appꝛoximãt ex arboꝛibus a⸗
lijs ⁊ ſuſpenduntur eis cum capꝛiolis ſuis.
haꝛabet fructum ſimilem racemo rubeo.

Trattatus
cum ſuper eas ponitur cum arſenico. zreſoel

reſinapini.⁊ confert apoſtematibus frigidis

4„

ſtas ⁊ folia ſilia babʒ viti nr e: ſed aſpera?⁊ mi
noꝛa. capꝛioli ſimies ſunt implicãtes ſeſemẽę
ipi vuule ſile. eſt ⁊ butrioſum rarum. .

.

¶ Dyaſco. Viticella in vino elixa et comeſta
ventrem ⁊ vꝛinã mouent. virt? eſt folijs ⁊ ha⸗
ſtis ipſius ⁊ radici viſcida.vnde vulneribus
chironis impoſita medicatur.Cancros ⁊va
gedenia vulnera ad ſcabiem ꝑducit. Tibijs

vulnera tollit.ſale addito ⁊ in cathaplaſmati

bus adbibita ⁊ compoſia.

Radix eiꝰ coloꝛẽ coꝛgꝑis bonum reddit rm

gas vultibo diſtedit. entigines purgat ma

gnis cicatricibo coloꝛẽ ꝓpꝛiũ reddit.Liuoꝛes

7 panaricia emẽdat.cũ vino in cathaplaſina⸗
tib adhibita vuricies ſpargit. Apoſtemata

curat.Oſſa coꝛpoꝛi infixa eijcit. Dedicami

nibo ſtipticis neceſſario miſce.
¶Epilentic;.3.i. adhibita anno toto pᷣſtolat
ſiti mõ accepta apoplexie ⁊ ſtomaticꝭ ſingu⸗
lare pᷣſidiũ eſt maxiĩe.ʒ.ij.accepte ſingul cau⸗

ſis ſilir ↄuenit moꝛſibs venenatꝭ. Aboꝛſum fa⸗

cit.plus vero accepta maniã facit.
¶ Secũdinas d eponit. Urinã puocat.mel⸗
le addito vt electuariũ datũ diſnoicꝭ ⁊ offoca

tionibo pꝛeſtolat. Tuſſim ⁊ doloꝛẽ capitis et

lateris cõpeſcit.De alto cadẽtibi ⁊ 2quaſſa⸗
tionibo maximũ remediũ eſt obulo vno cuin
aceto bibita ſplenem deſiccat dieb⸗. xxx.

Accepta cum caricis cathaplaſmata om⸗

nia ſimiliter facere poteſt.cocta in aqua ⁊ fo⸗

mento adhibita ſtericas purgat.infantes nõ
coagulatos deponit. Uerno tempoꝛe berba

Euius ſuccus cum mulſa bibitus omig ſi⸗
militer facere nouit et flegma deponit. Se⸗
et lepꝛoſos curat.Lac mulieribus pꝛouocat

mulieribus pꝛeſtat. Succus baccaruʒ eius

lac vberibus ſiccis reddit.
¶ Qime eius vꝛinã mouent mediocriter. Ra

dix autẽ pꝛoiectoꝛiam ⁊ extenuatoꝛiã virtu⸗ .

tem habet ⁊ deſiccat mediocriter.
¶ Et ideo ſplenem reſoluit ⁊ ſcliroſim poſita

extrinſecꝰ.aut ſuꝑpoſita cum ficubus: lepꝛã

„

2⁊ ſcabieʒ ſanat.datur etiã in cibo pꝛo ſplene.

⁊ vꝛinam ſplen digeritur. Hec herba tã lau

dabilis eſt vt in tyriacis potiõibs mittatur.
Miſcetur ⁊ pulchꝛificus medicaminibꝰ cũ
oleo decocta donec areſcat detrabi.

Dymcoides ca ampeleos Ampeleos leu A

.

ce: id eſt bꝛionia ſiue vt latine vitis alba. ha?

8

— — ———————

NNN7 — „ „ r

—

HPopperationes

¶ Auicẽna. Vethuen ꝓuocat ſudoꝛẽ et eius

De Her bis

Cõmuniter autẽ radix cutem fricabilem?
extenſam facit. Medetur aũt effelidas ⁊ len

tigines ⁊ maculas nigras cum oꝛobo atq; te

rachia ⁊ fenugreci ſemine. Item ſitecum eaʒ
poꝛtaueris omnia malaa te effugient.

congelatum in veſica.⁊ cũ aqua mellis fran⸗
git lapidem.i¶ Et aperit opilationes matricꝭ/
et ſoluit melancoliam et flegma ſicut epythi⸗
mum quando bibitur ſicca cum oximelle.et
ipſaĩ partibo noſtris carem.

y en. Uethuen eſt planta habens vir⸗

gags minutas.ſuꝑ quas ſũt floꝛes al⸗
bi. habentes folia ſimilia floꝛibꝛ maro.acuti
ſapoꝛis ⁊ odoꝛis.⁊ eſt ca.in.iij.ſic.in.ij.Et ẽ
ex ea alia citrina.alia alba.eſt digeſtiua.ape⸗

ritiua opilationũ.⁊ ĩ rubea eſt ſtipticitas.

oleum inunctũ aper it oꝛificia venaꝝ.⁊ reſol⸗

nit apoſtemata in ſtomacho:⁊ ſanguinẽ con
gelatũ in ipᷣo.i¶ Et cõuenit apoſtematibo fri⸗/
gidis. Conuenit fiſtulis ⁊ vlceribo neruoꝛuʒ.
cum in decoctione eius infundit᷑ ſpongia.et
ponitur ſuꝑ egros ⁊ facit ſubeth.

Et odoꝛatur humiditas eius ⁊ facit doꝛmi

re. Conuenit aſmati cum bibitur ſicca:ſicut

bibitur epithimum.

¶ Et pꝛouocat foꝛtiter. ⁊ reſoluit ſanguinem

Ethuen.Auicẽna libꝛo.ij.ca.vethu⸗

apitulum. ccccxcouf. Capitulum. cccxcix.
OIllubilis latine.gre.cuſſus.ara. Je⸗
v blech. Jo. Me. ca. de volubili. Uo⸗
lubilis ples ſunt ſpẽs. VUna ẽ q̃ ðꝛ ſu
nis arboꝝ.cuiꝰ flos eſt albo.⁊ eſt ſicut ruba.
⁊ habet lac.et vocat᷑ volubilis magna.Et eſt
alia cuiꝰ rami repũt ſuꝑterram ⁊ ſuꝑ ramos
plantaꝝ.q̃ folia ⁊ floꝛes hʒ minoꝛes.⁊ ðꝛ vo/
lubilis parua.Et eſt alia ſpecies eius hñs fo
lia ſubalbida ⁊ lanuginoſa.⁊ hʒ lac.Et eſt ſpe
cies alia aſpera.hñs folia ſicut ſũt citrullifo
lia. cuiꝰ flos eſt ſicut ampulle adherentes.et
vocat᷑ lupulus.Et eſt q̃rta ſpecies eiꝰ cuiꝰra
dix eſt ſicut feſcireſim? magꝭ groſſa. ĩmo eſt
groſſitudo eiꝰ in modũ cucurbite maioꝛis.et
eiꝰ ſtipites eleuant᷑ſuꝑ radicẽ ſuã circiter cu
bitos duos.⁊ folia eius ſunt ſtricta parua in
modũ ſagitte alate:q̃ ex leuicã fluũt.⁊ hʒ lac:
⁊ vocatur dñs lacticinioꝝ.⁊ ex ea fit ſcamo⸗
nea.qð inuenies in ca.ccccxix.de S. Meli
oꝛ duaꝝ ſpecieꝝ pꝛimaꝝẽ masnonn folia

—

ſto

in modũ ſagitte alate:melioꝛ eſt qᷓ oꝛi᷑i locis

tẽperac remotꝭ ab exceſſu. Inqͥt Dyaſ. Ma
gng eſt eqlis.declinat tñ ad caliditatẽ.⁊ t ſic.

m.ij.⁊ eſt reſolut iua:maturatiua: aperitiua.
abſterſiua ⁊ ſolutiua.lanuginoſavᷣo ca.ẽ ĩ ex
ceſſu vlceratiua ⁊ inciſiua. SGagætal vᷣo ca.ẽ
ſic.in.ij.gradu.Et dixit Gal.in pncipio ter
tij. lac vᷣo in fine tertij.⁊ eſt acris vlceratiua.

⁊ eiꝰ acrimonia nõ eſti vehemẽetia lacticinij

maioꝛis.⁊ eſt in qlibet eiꝰ parte plante acui⸗

tas ⁊ ſeroſitas:ſed plus in lacte ipſiꝰ.⁊ eſt in

pulus vero eſt equalis ad frigiditateʒ decli⸗
nans.⁊ ðꝛ ꝙeſt in pncipio pᷣmi.et eſt verius.
Eſt autẽ ſedatiuus doloꝝ calidoꝝ extincti⸗

ea abſterſio ⁊ reſolutio.⁊ iſta ẽ ſcamonea.Au

uus inflãmationũ ⁊ lenit iuus.

Bperationes

¶ Jo. Me. Kectificatio magna aperit oꝛifi⸗
cia venaꝝ /ꝓpter qð miſcẽdũ ẽ ei aliqᷣd ex dꝛa

ganto ⁊ maſtice.⁊ rectiꝰ qð vigoꝛat operatio
nẽ eiꝰ eſt aqua caſeicũ ſpica ⁊ maſtice.
¶ Ex ſagittali aũt nõ ꝓpinat ad ſoluẽdũ niſi
coagulũ eiꝰa eſt ſcamonea. Qanuginoſa ve
ro pꝛoꝛfus vitãda eſt. Solutõe en educit ſan
guinẽ.⁊ eſt venenũ.¶ Item lanuginoſa edu⸗
cit excoꝛiãdo.Lupulus vero aſperſa educit
de colera citrina rem aliquã ⁊ mũditicat ſan⸗

„ 2
. *

guinẽ ab ea:⁊ clarificat ipᷣm:⁊ ſedat inflãma⸗
tionẽ eius.⁊ affert ei iuamentũ magnũ infu
ſio ipſius in aqua caſel.
¶ Et ſyrupus eiꝰ remouet vctericiaʒ:⁊ qqua

.

* .

poꝛis noſtri:cũ ſit medicina bong.

¶ Et ipᷣa quidẽ ⁊ ſuccus eius cũ ſauich oꝛdei

ſedat doloꝛẽ capitis ca.⁊ ↄuenit calefactioni
omachi ? epatis.⁊ ſyrupus eiꝰ ↄuenit febꝛis
bus colericis ⁊ ſanguiniiees..
¶ Magna vo ſolutiõe educit colerã aduſtaʒ
cũ facilitate: ⁊ apit opilationẽ epatꝭ ⁊ meſe⸗
raicaꝝ.⁊ ↄuenit yctericie cũ ſucco apij:ꝛ endi
uie.aut cũ aquacaſei.⁊ ↄuenit apoſtemati e⸗

—

pgtis cal.extrinſeco.⁊ ſedat ſodã antiquã.et
Apeꝛie cũ oleo ro.aut camomille.¶ Et ſuccus
eius eſt ex eis q ſanãt vlcera in aure.et eſt ex
medicinis pectoꝛis ⁊ pulmonis:mũdificans
ea a ſupfluitat ibo:⁊cõuenit aſmati valde.
¶ Et ↄuenit febꝛi longi tꝑis.⁊ ꝓpꝛie.fe.opila
tionũ.⁊ eis quaꝝ materia eſt colera citrina.
Ex radice vero ſagittalis fit emplaſtrum
⁊ oleo roſarum aut cꝗmomille.⁊ ſedat ſodaz
frigidam antiquam:⁊ curat emigraneã.Do⸗
ſis potio volubilis magne in decoctione eſt
circiter. Z. iiij. Qupuli vero inſuſiõis i aqua

caſei potione libꝛq:i·

Capitulum.cccct.
AQAIa paſſula. Galienꝰ.vi.ſim.far.capᷣ.
v de vua paſſa. Aſtaſis.i.vua paſſa.di⸗
geſtiue ſimul ⁊ ſtiptice et dyafoꝛetice
lente participat virtutis.

Dyaſc. Albe paſſule ſũt plus ſtiptice.⁊ car
nes paſſularũ qñ extrabunt᷑ ab eis grana et

qn comedunt᷑ ↄueniũt canne pulmonis:⁊ cõ

ferunt tuſſi reniba ⁊ veſice.

Et qñ paſſule comedunt᷑ ſole cũ nucleis cõ
ferunt vlceribo inteſtinoꝝ.⁊ qñ caro paſſula,/
rũ miſcet᷑ cũ farina ⁊ gneiſi.i.ſcariola et ouis
⁊ modico melle:⁊ comenditur admixto mo⸗

dico pipere:expellit flegma ꝑos.
¶ Et qñ miſcet᷑ cũ farina fabarũ et cimino.et
fit inde emplaſtꝝ:ↄuenit apoſtematibo ca.in⸗
teſtinoꝝ.⁊ qñ paſſule piſtate miſcent᷑ cũ ruta:

⁊ fit inde emplaſtrũ:delet qð apparet in cute
ex clauis ⁊ vlceribo fraudulẽtis.ſ.cancro.
¶ Quãdo fit ex eis emplaſtꝝ cũ opopanaco
conuen it podagre.⁊ qñ ponitur ſuꝑ vngues
eradicat eos.et melioꝛes ex eis ſunt hemmes
ſine granis.⁊ poſt eas ſunt pingues ſubtilis

coꝛticis ⁊ parin grani.

1 —

frci
ſin

r

—

4— 4
4 . . . „2
. — »„ —
. . * — ——
„ QA. 5„ 4

Capitulumm. cctccf.

iVy UVaverſa. Bartho.i li.de ꝓpꝛietatib⸗
reyxꝝ. Uuaverſa a humeo mes ðꝛ.⁊ eſt

Dicta qſi hũida: eo ꝙ intriſecꝰ horꝭ ẽ plena.

Vñ diẽ Iſi.li.xvij.Ex tribo ãt cõponit᷑ vua:

ſcʒ ex follicul:glaceaꝛ arillis.ſolliculi dicunt᷑
vyinacia:in qͥbo glacea ↄtinet᷑.Et ẽ glace ſuc⸗

cus ſiue hũoꝛ pinguis ipſiꝰ vue. Itẽ ſũt verti

perationes

Gal vi.ſim.far.ca.vuauerſa inq̃t. Uuauer

ſa ſunt indigeſtibilia.ſuba eius eſt groſſater⸗
rea: put ⁊ gnſtu declarat᷑qꝛ ſapoꝛ eiꝰ eſt acer⸗
bus vel ponticus.¶ Virtꝰ eius fri.in.i.ſic.in
ij.⁊ ſtipticat ⁊ cõſtringit.⁊ conuenit oĩ fiuxui cu⸗ uocat. 2,
mnmnorimelle datꝰ ſingulare pᷣſidiũ eſt. Et mutn/

ventris iuuamento magnno.

Capitulum. cccetiñn.
AMbilicꝰ? vener vel cymbala rialati
v ne.grece colitidon. Dyaſ.Colitidon
i eſt vmbilicꝰ venen eſt herba: folia
hʒ ſicut acinct abulũ obꝛotũda⁊ alta:⁊ laten
ter cõcaua.⁊ haſtã bꝛeuẽ in q̃ eſt ſemẽ poſitũ
Rsadirx eſi ei obꝛotunda vt oliua.Eſt alia co
litidon que folia hꝭ pinguia ⁊ latioꝛa ⁊ ſpiſa
icut bugellgs.folia qͥ ſunt circa radicẽ ſũt ſi-

Radix eſt illimaioꝛ pꝛedicte.

öBal vij ſt Dn

tis.ſ.hũide:frigide:⁊ cniuſdã obtniſe.ſtiptici
tatꝭ amare.vnde infrigidat? repcutit? abſter
it a. colitidon herba ẽ oib⸗
nota.cuiꝰ natura ex hũido frigido ⁊ paꝝ ca⸗

git ⁊ dyafoꝛat. li.ca.colitidon h

lido refrigeratoꝛia.¶ Oyvaſco. AUirt? pme ſpe
ciei eſt ꝙ ſuccꝰ radic eiꝰ⁊ folioꝝ punctꝰ:aut

fomẽto adhibitus tumoꝛẽ nature ſpargit.

¶ Ignem ſacrũ extinguit:et ꝑmones curat.
Scrofis impoſitꝰ eas ſpargit. Stom achi
eſtuationẽ tollit. Radix comeſta cũ folijſ cal

tenuem. cuius flos ⁊ ſemenſimiles ypericon

erationes

far. ca. Eolitidon. mixte? tu

cut oculus picta. guſtuſtiptica baſtaʒ habet

culos frãgit. Arinã puocat.¶ Hydropicis T

macho cãm habetibo vtiliſſima eſt. ¶ Catha

h i

plaſmata tunſa ⁊ impoſita vulnera qᷓ ſunt cũ
ruboꝛe ⁊ roſulas ſanat.ſuccꝰ eiꝰ iniectꝰ adve
retri exicc ationec quã greci fimoſimvocann)
valet. ¶ Galie. Lolitidon curat sgmones =

„

heriſipilatos.⁊ heriſipilas fleg.et maxie ſto.
ardẽetis vtilis.⁊ ſufficieter epiplaſmata. cre⸗
dita aut ſũt folia cradice comeſta lapides
fragere ⁊ vꝛinas monere.¶ Pli. Hectuũſa ⁊ i⸗
poſita yulnera curat ⁊ reloluit q ſũt cũ rubo⸗
re.i roſulas ſanat.Cunſa ⁊ ſtomacho ĩpoſi⸗

ta ardoꝛe t inflimatione ſedat. Radix vo
vero dicüt

eins potata lapides fragit. Grec vero di
E leniter ſit humida frigida ⁊ ſtiptic.

itulum.ccccciij.
nMnguia caballina. Sciẽdũ ꝙ vngu⸗
y la caballina duplic gener; eſt.yvnum
Aqd]ticũ. aliud terrenũ. Aq̃ticũ ẽ nenu
far vel nymphea aqtica.vel cacabovenerj. vł
papauer paluſtre.vl alga paluſtrꝭ:hñs floꝛes
albos. ſiẽ appet ĩ ca.cccix.ſuꝑi de H. Terre
na WocasvhGule cobanine gre. 2 ara. vo/
cat᷑ phatanũ vl farfugiuʒ.naſcit᷑ iuxta fluniũ.

Caap-

4

„. .

2ferẽs credit.ſiqͥs ſumes ſo.ſicca. vel radici
ſuppeunas ſumigãs iſpiret ↄſurgentẽ fumũ.
ioꝛe creditvniuerſa ꝗpalq q in toꝛace viridia

– — * „* —
. * 1 „ r4.
„. . . „

.α

.
4
.

—
O

caballina vel nenufar terrenum vel farſana.

4

vero folia ⁊ floꝛes.flegmonẽ patientia mem/
bꝛa cũ difficultate digeſtionis exteriꝰ catha⸗
plaſmata iunãt ꝓpter amiſſione aqſe hũiditas
tis:cuiꝰ diavirida ⁊ tenera. Dec qdẽ magis?:
illa vᷣo minꝰ participãt.ſicca vᷣo folia lilij as
crioꝛis ſũt ᷣtutꝭ:vt cõpetãt flegmonẽ patien
tihy. ¶ Aui. li. ij. ea. de nenufare terreno: inqᷣt
elle fri.1 bu. copl

exionis in i. graan.

„“

*

8

Capitulum. cccttiiif.
Rtiica maioꝛ. Pandecta. ca. ccelxv.
vy Huuiure vel varikflatũ vel ſarichara
Frece inguidalis ac califex. latie bo%⅞

vꝛtica. Der a.li. aggre. auc. Dyaſ. ca. huie.

Sunt eiꝰ due ſpecies. Una ean ẽ aſpioꝛ ꝛni
grioꝛ. hñs ſo.latioꝛa.⁊ hʒ ſemen ſimile ſemini
canabis: niſi ꝙ eſt minꝰ ee. Alia vo hʒ mino
rg folia.⁊ nõ habet ſolia aſpera ſicut pᷣma.de
qua in ſequenti ca. dicet.Et eſt ca.⁊ ſic.in.iij.
gradu.merito quidẽ igi vr alimento nullus

. Per UI ytar ſine eo ꝙ, maxima capiat᷑ fame. WMtilis
Hgł vi.ſimfar.ca,de tuſſilagme,? ẽvngula

autẽ eſt vt medicina ſubductiua ventris.

Pperattones
¶ Galie. ub. de cibis ca. de vꝛtica. Et idẽ.vi.
ſim. far. e odem ca. Acaliſex ſiue vꝛtica maioꝛ
Huiꝰ ber be tam ſructus q; ſolia il maxiĩe
cdmittant adop medicine. Dyaio:ctice eſt

*

7. .

De Herbis

5 tis vtpuſtulas ⁊ parotidas ſanet. Ha⸗
ber aũt ⁊ ventoſitatis aliqͥd.quapꝛopter im⸗
perus libidinis excitat:⁊ maxime qñ cũ ſa⸗
pa bibitur ſemen eiꝰ.ꝙ autẽ nõ vehementer
calefacit:ſit ſatis ſubtilium partium: ſit edu⸗
cens groſſoꝝ humoꝝ ⁊ viſcoſoꝝ qui in toꝛa⸗

ce ꝛ⁊ pulmone. Teſtat ꝛ in hoc ꝙ patiunt peri
cule coꝛꝑis quas ↄtingit. Illa vero ventoſi⸗/

ras quas participare dicit:naſcit᷑ dũ ipſa di⸗
geritur. HNon eni eſt actu ventoſa ſed poten⸗
ria. ventrẽ laxat moderate.et hoc ſolũmodo
q; mũdificat ⁊ cõmouet.nõ eo ꝙ purget.

Ovaſco. Cathaplaſmatibo impoſita copo
ris fricatiõe atq; miboꝛe:doloꝛẽ atq; pꝛuritũ
facit.deniq; recoꝛpoꝛatiue vᷣtutis ſunt maioꝛ
videlicet ⁊ minoꝛ. Sit limoſis atq; ſimilibo

dariciebi.medet᷑ etiã eis qui ab a ĩalibo vene
natis fuerũt vexati.¶ Itẽ cocta atq; cõtrita
emollit ventrẽ. Semen aũt eiꝰ ventrem mo⸗
net. Folia ⁊ ſemẽ dyafoꝛetica ſunt ⁊ leptome
ris abundãter ſine calefactiõe nimia.ſanant

ſtigmata ⁊ cyraculas ⁊ ragades.et ex coꝛace
⁊ pulmone educit humoꝛes pingues et gluti⸗

noſos. habet aũt aliqͥd in ſeventoſitat ꝭ.ad lu

xuriã pmouenda 2

2„*½

me quãdo cum ſapa bibitur.

Acalifex calefactoꝛia eſt: que potata cũ vi⸗
no regium moꝛbũ emendat.ſi emen ei in anti

dotis miſſum colericis pꝛodelt
¶Itẽ tritũ cũ melle ⁊ in modũ electuarij da⸗
tũ:tuſũm vetcerẽ ⁊ in frigoꝛe cõceptã emẽdat.
ex caloꝛe ſuos oẽs tumoꝛes diſſoluit.
¶Sera. aucto. Galieni. Uirtꝰ ei eſt qᷓ reſol
nit reſolut iõe multa.et eſt cũ hoc eiꝰ virtꝰ in⸗
flatiua.⁊ ꝓpter hanc cauſam mouet coitum:
2 delet exituras:⁊ apoſtemata que fiũt ꝑ au⸗
res.⁊ facit exiccari hũoꝛes viſcoſos apecto⸗
re ⁊ pulmone qñn bibit᷑⁊ cur tylcera coꝛroſi⸗

excitandã libidinẽ. maxis⸗

melle ⁊ comedit᷑⁊ cõuenit aſmati qne non ſi⸗
nit hoĩem iacere:? lerreſtexpellit ſupflui
tates a pectoꝛe.¶ Et decoctio folioꝛũ eiꝰ qn
coquitur cũ pauco myrrhe puocat mẽſtrua.

ventrem ⁊ ꝓuocant vꝛinã.⁊ quãdo folia ipſa
coquunt᷑ cum oꝛdeo expellunt ſuꝑfluitates a

cis eius: cumt apoſtemata vnllue.

¶ Et idem auctoꝛitate Raſis.Oleum vꝛtice

eſt magis laxatiuum qᷓ; oleum cartami:ſcili⸗

cet quãdo tu comparas virtutem laxatiuam

vꝛtice virtute lax atiue cartaii.
¶ Et idem aucto. Aben meſuay. Mouet coi
tumquando comeditur cum cepis ⁊ vitellis
ouoꝛum.⁊ quãdo teritur ſemen eius et ponit
ſuper cancrum conuenit. ”ü

¶ Et de ꝓpꝛietate eiꝰẽ ꝙ laxat flegmaviſcoſũ.
⁊ qñ excoꝛiat᷑ femẽ vꝛtice ⁊ terit:⁊ miſcet᷑ cum
melle ⁊ ſumit᷑:laxat cũ foꝛtitudine.et opoꝛtet
tñ ꝙ non tangat linguã ⁊ caput merine aduʒ⸗
rat ea.i¶Et doſis eiꝰ a.xx. gnis vſq; ad.xxx.
¶ Et idẽ auc. Iſaac. Soluit ventrẽ viſcoſuʒ
⁊ ꝓuocat vꝛinã.⁊ cõuenit doloꝛi renũ:⁊ iuuat
coitũ.⁊ maxime ſi comedat᷑ cũ cepis ⁊ vitel⸗
lis ouoꝝ.⁊ qn bibitur cum ſemie canabi: cõ
uenit ſpleni ⁊ doloꝛi lateris.

ua: tom̃e cui cõuenit exiccatio.Et qñ bibi QNN

delemine eius cũ rob excitat appetituʒ coz
tInS. ? ſoluit ventrẽ ſolutione temperata. p:ꝛ ozs

pterea quia abſtergit ? coõmouet.

ꝶt ſolia ambarũ ſpecierũ quãdo terunt lul
ſale ⁊ fu emplaſtrũ curat moꝛlum canis et vx·
ccra fraudulenta 2 caænoſa:? vlcera ſoꝛdida:.
⁊toꝛtiones neruoꝝ ⁊ exituras.? apoſtemata
que fiunt poſt ain es.E fit cum eis cerotum

cCLaum cera ad duriciem ſplenis.

- * 4

q Et qñ terunt᷑ ex folijs eius 1 ponunt inna⸗

»

rid:abicindũt fiuxũ ſangui
eis⁊ cõficit᷑ cũ myrrha:⁊

.

cat mẽſtrua. ¶ Et ponunt᷑ folia ei? inꝑ matri,

cem egrelſam: ⁊ eã reuocat imus.·⁊ ſemen e29
Iß bibit eli rob excitat appetitũ coit: Ta b,
rit oꝛiſicium matricis. eruz coſicſtim eaum

nis. 2 q terit erx H
fir inde naſcale puo

2

Tractatus

Capitulum. ccrean. (ollagis Articger ea vocata? tactus J
: Capitulum.ccct u. Mallartt ger eni ambo oino ignee
RKFricaminoz. Dyaſcoꝛides. Artica nature vnde ? tactu purit⁊ pꝛuriginẽ facit.

yvy Altera maioꝛ: altera minoꝛ De maio Dacer. Dic im vꝛticã qui grec acalife di R
n in pᷣcedẽticapitulo dictũ. Minoꝛ Feru ida nõ mogice vis illi dicit eſſe. (cic.
vero que? vſualis eſt ⁊ ſimplex cũ tenni ſemi Andenec immerito nome ſumpſiſſe videt.
ne:ac ſolijs nimis aſperis.¶ Auicenna. Co⸗ Tacta ꝙ exurat:digitos vꝛtica tenentes.
loꝛ ſeminis eius eſt ſimilis ſeminis poꝛri: ſed Hec ſolet vctericos:cũ vino ſumpta mgre⸗
tamen eſt minus ⁊ ſubtiliꝰ.⁊? nõ eſt in eiꝰ lon⸗ Allius ſemen colicis cum melle medetur.
gitudine. ?⁊ moꝛdicat qð eiobuiat. ita q; etiaʒ Et tuſſim veterem curat ſi ſepe bibatu.
inteſtina. Artica ⁊ ſemen eiꝰ ſunt ca. in pꝛinci Frigus pulmonis pellit ventriſq; tumo.

pio tertij gadug ſic.in. ijſed ſemẽ eſt mno —
ris ſiccitatis q; ipa. Eſt attractiua: vlcerati⸗ JN

ua: reſolutiua cuim virtute aduſtiua. Et ſunt

quidam qui dicunt calefactionẽ eius nõ eſſe

foꝛrem.? in ipa quidem eſt virtus aperitiug,. /
? in ipo eſt abſterſio fotis.
¶ Auict᷑. Emplaſtrũ eiꝰ cũ raffmo diſtũpir
dubelet. 2 conenit duri .⸗ Et lemen ei e
uenit caneo in emplaſtro.ꝛ ſimiliter ei? cinis

Emplaſtrũ eiꝰ cũ raſ upit
tduricieb. Et ſemen eiꝰ cõ

ci ſale cõnenit vlceribo que accidũt in moꝛſu
rcanis ⁊ vlceribe malignis ⁊ canero.
Emplaſtrum ex eo cum ſale cõuenit toꝛſio
ni neruoꝛum. Et ſolia eius contrita abſcin⸗
dunt fiuxu ſanguinis ex narib. Et ſemen ei?ꝰ

coõuenit ſtricture nariũ.et aperit opilationes
colloatoꝛij foꝛtiter ex ſemine eius facti em⸗
plaſtrum fit dentiũ eradicatio faciliis.
¶Et ex eo ęmplaſtniʒ cõuenit apoſtematib
que ſiunt poſt aures.? eſt abſterſiuũ qũ bibi
inr cũ aqua oꝛdei.: mundificat pectus.
Er cum decoquuntun ſolig eins in aqug oꝛ
gei educunt hufnoꝛes groſſos qui ſunt in pe
ctoꝛe.eius ſemen eſt foꝛtius:et ipᷣi remouet
aſma ⁊ frigidam pleureſim. ”M
¶ Excirat coitum pᷣcipuę ſemen eius cum vi

no. Et aperit oꝛificium matr

matricis: qusdo mg 0. ä
i recſpit ſperma. 2 ſimiliter ſi comedat c, C nirnn rerretts
et uir duado ſuppomitci mor Capitulum. c αn.
puocat inenſtrua ? operit mamicc ? ſimiliter v Lpicũ. Iſi. Vlpi

ii bibatur decoctio eius cũ myn ba.
Ei ſolia eiꝰ recetia requcũt matrice exeun⸗ nouẽbeivlpicũ ſicut ⁊ alliũ ſerit terra:maxie·
tẽ lo co emplaſtripo ſita. 7 ſoluedo educit fles alba ſoſſa ⁊ ſubacta ſine ſtercoꝛe. Bulcos in ⸗
gina: hũoꝛe crudu ſu abſterſiõe cũ vintute geris facies ⁊ i locꝭ altioꝛibſemia pones.qt
lolutiua qjſit in ipa.iᷓ Et oleñ vꝛrice minoꝛia tuoꝛ digitꝭ ſeparatas:nec altiꝰ p: rct

plus ſoluit fegma qᷓ; oleũ cartam. Et deco⸗ larirequẽter debẽt: q plureſcũt. Si capitas

ctio ſolioꝝ ei/ ci obſiracis lenit ventrt. tim facerevoluer 2
Et ſi vis vt ipa ſacili ſoluar accipe medual ticula:ſicq; ſuccus reuertet ad ſpicios.·
ice eũ cũ vino ⁊ bibe eã.2 opoꝛtet vt poſt eiꝰ 222 eratione 6 ⸗
hauſtũ bibatur gliauid ex oleo ro. ne adurat ꝗ Iſidoꝛus. Alpicum cũ vino tritum calcu⸗

heur bibentis. Et quando fiunt ex ipie col los aiunt pdeſſe potui datũ. Ilius ſemen ci

iiriaci melle: ſupponunt z ſoluunt. vino menſtrua pꝛouocat ſiue purgagat.

4
*
R

PY allij odoꝛẽ hʒ. Qal.li.xi. In menne

. . ..
. „ — 3
.5 —— .
7 . . .. .
. 4 „ . D -

ſenecta ⁊ cum alimẽto ſequũtur abundare ni
mio. ¶ Idem li. xviij. Ulmi ⁊ populi ſeranrtur

Capitulum. cccccvij.

y mus latine. ara. arnabũ. grece pe⸗

tela vł pꝛoſelee ſiue pteloe.Paulꝰca.

de vlmo. Ulmo ẽ arboꝛ oĩb nota.cuiꝰ folia

ſtpticaſunt. Hperationes

¶Galł viij.ſim. far. ca. Pꝛolee fm traſſationeʒ

grecã Pꝛolee:id eſt vlmus folijs ↄſolidamꝰ
qñqʒ recens vulnꝰ cõtuſis ꝙ ſtiptica ſimul ⁊

abſterſiua virtꝰ ↄſeruat᷑ in eis.Coꝛtex vᷣo eiꝰ

aghuc magis eſt ſubgamarꝰ ⁊ ſtipticus.

¶ Uñ ⁊ lepã ſanat cũ aceto.Et dum viridis
exiſtit ⁊ recens ſi ſuꝑligata inuoluat vlcerib⸗
cõſolidare eapoterit. ¶ Et radices eiꝰ etiam
eiuſdẽ virtut ſunt:⁊ cũ eius decoctiõe fomẽ

¶ Paulus. Jpa bullita in aq curãt excoꝛigti
onẽ capitꝭ ſi inde lauet᷑. Radix eiꝰeſt ſtiptica

oglutinatiua ⁊ ↄſolidatiua nimis.¶Iſi.

mus nomẽ accepit:co vliginoſis ⁊ hũidis
locis meliꝰ pficit.NHã in mõtanis? aſpis mi
Pli.i xvij. Almoꝝ vmbꝛa lem
eſt enutriẽs qcunq; occupat. Jnvlmo inſeri
moꝛꝝ iubet religio fulguꝝ. Nbilia vina ĩ ar

nus leta ẽ.

buſtis gignunt pmoq; oim vim ppter nimi

adie quo Yauonius ceꝑit flare. ſiue a die.vi.
ydus febꝛuarij.ſiue ante pꝛimã ſ olſticij eſtina
lis diẽ alia parte folia vlmi celum reſpiciunt:

qquã ſperauerũt pꝛidie.⁊ eſt cõfecti ſideris ſi⸗

⁊ rami vim habent ſpiſſandi ⁊ vulnera cõtras⸗

hendi. Coꝛtex vtiq; interio.

Eſir ſiue quſir ara. grece Egilos v

v egilopa. Sera.li. aggre. ca. quſir: id

eEeliſt alk aleya ſiue aquileva. ? eſt herba
cuius folia ſunt ſimilia foli

ſunt latioꝛa ⁊ mollioꝛa.et in ſũmitate calami

tant om̃es fracturas poꝛoſitatione egentes. ei? eſt ſemẽ nigrũ trib vel qttuoꝛ tunicis ve/

ſtitum aquibꝰ exeũt ariſte ſimiles capillis in

ſubtilitate. ¶ Pliniꝰ. Aquileya herba eſt que
creſcit in ſeget ibus cũ tenui calamo habenti
in ſummitate tegminibus ambitum ex qui⸗
bus ariſte ſimiles capillis extaont.

erattoneees

Balie. Airt⸗ ei eſt reſoluit apatat ofert
fiſtulis q iũt inxta oculũ q egilope vocankł.

ponitun ſemẽ intelligit. Uires enim leuiter 2

am frondẽ excipit. Ulmis detr abi ſi ucc? in? MHaioꝛ virt? eſt in ſemie. qre qñ ſimpliciter
utilis ſupꝛa terrã vſq; ad medullã foꝛacꝭ. In

„„
4

mixta congrue fſacit.

—
,7 R
7

R WN, .

Capitulum.cccccix.
SBSnea. Pandectaca. lxxi. Aynech
v ſinue aluſne arabice.grece bꝛionvl bꝛi

.
„
„7„
v.

uurunm vel licena.latine vᷣo vſneevel mu

ſcus arboꝝ. Vſnee vel bꝛion quoddã oꝛitur

in arboꝛibo ſicut lanugo.⁊ quoddaʒ eſt vſnee

vel bꝛion maris ⁊ eſt lanugo que oꝛitur ſupꝛa

petras maris.¶ Sera.li.aggre.ca.Aynech.
Aynech: id eſt muſcus quercus.ꝛ eſt res que
reꝑit᷑ naſcens ſuꝑ arboꝛẽ ſerbin ⁊ nuq ⁊ glan
diũ ⁊ ſuꝑ lapides.⁊ meliꝰ ex eo eſt qð reꝑit᷑ ſu

per ſerbin montanũ.⁊ poſt illud qð reꝑit᷑ ſuꝑ

arboꝛẽ nucis.⁊ meliꝰ hoꝝ eſt qdð ẽ mag odo

riferũ ⁊ albidioꝛis colorꝭ.⁊ peius eſt ex eo qd
eſt ad nigredinẽ tẽdens.ſapoꝛ eiꝰ eſt ſtipticꝰ

cemperate.Et virtꝰ eius eſt q̃ non eſt frigida

frigiditate foꝛtiſed ꝓpe repiditatẽ.⁊ virtꝰ eiꝰ
alia eſt que reſoluit ⁊ mollificat.⁊ pꝛope illud

qd reꝑit ſupᷣ arboꝛẽ ſerbin.i¶ G ał vi.ſim.far.
ca. Bꝛiüũ vel bꝛion marinũ cõpoſitũ eſt ex ter
reſtri gquoſa ſimul ſuba vtriſq; frigidis.ſti⸗
pticat ei comeſtũ.⁊ quotqt calida ſunt catha
plaſmatũ manitfeſte infrigidat ⁊ adiuuat.Et

Trattatus

eff caciterrelaxantes: et ad omnes tumotes
valet, ¶ Sera. Mollit duricies. ⁊ ideo ad e⸗
gilopas farina eius cathaplaſmatibus com

eſt aliud bꝛion vel bꝛiũ qð a qbuſdã vocatur
ſpelticũ.reꝑitur quidẽ in quercubet pinis et
lenkis.habet aũt ſtipticã virtutẽ nõ vehemẽę
tem neq; eni ſufficieter frigida eſt.ſed qdämo
do medijs appꝛopinquat.q̃re ⁊ dyafoꝛeticã ꝰ.
maollificatiuã poſſidet vim maxĩe qð in cedri
nis lignis inuenit.¶ Dyaſco. ca. de licena d
ſuꝑ petrã marinã naſcit᷑:bꝛion eſt.¶ Aui.li ij.
ca.vſnee. VUſnee ſunt coꝛtices ſubtiles circũu⸗
uolute ſuꝑ arboꝛẽ ferentẽ glandes ⁊ pinũ ve
nucẽ.⁊ habet odoꝛẽ bonũ que ex ea bona eſt:
eſt alba.⁊ nigra eſt mala. In ipᷣa ẽ frigiditas
pauca ad debilitatẽ declinans.et ſtipticitas
equalis.Et extimauerũt qͥdam ꝙ eſt ca.in.i.

—

gradu.ſic.in.ij.¶ Inqͥt alcauſi.eſt frigida ves

hemẽtis ſiccitatis. Inſunt ei virtꝰ ſtipticaaz
reſolutio ſimul ⁊ lenificatio pᷣcipue q̃ eſt deb

mo. ⁊ eius ſtipticitas eſtequalis.

Dperationes
¶ Sera. auct. Dyaſ.Aynech eſt muſcꝰ quer⸗
cus.⁊ ↄfert doloꝛibo matricꝭ.⁊ qñq; coquit᷑et

ſedent mulieres in decoctione eius.

¶ Etofert multũ qñ admiſcet᷑ in ſumigatõib
⁊ vnguẽtis q̃ fiũt ad reſoluẽdã laſſitudinn.
I¶ Et ingreditur in ↄfectione oleide ben.⁊ in
alijs vnguẽtis pꝓpter ſtipticitatẽ q̃ eſt ineo.
Et infundit᷑ in vino diebo aliq̃t.⁊ illudvinũ
facit doꝛmire doꝛmitione foꝛti.⁊ qũ infundit
in vino ſtiptico:cõfert ſtomacho ⁊ curat ex.
cuſſionẽ ventris:⁊ aromatiʒat ſtomachũ.et
abſcindit vomitũ.i¶ Dyaſ.Licena eſt muſcꝰ
maris.que cathaplaſmata adbibita:fiuxum
ſanguinis abſtinet.tumoꝛẽ cõpeſcit. Zernas
emendat.vctericis opilatmelle addito aſpꝛe

dinẽ oꝛis ⁊ lingue diſienit.reumatiſmũ com/

peſcit.quia ſtiptice eſt virtutis ⁊ ſiccãtis.

141

¶ Almanſoꝛ tract.iij.ca.vſnee.Vſnee vel mu

ſcus quercus paꝝ exiſtit ca.qð e vomitũ ab⸗

ſtinendo ſtomachũ efficit rigidũ.

¶ Auicẽ. AUſnee aromaticũ eſt. aperit opila⸗

tiões⁊ ſtringit carnes molliticatas.⁊ linitur
ſuꝑ apoſtemata ca.⁊ ſedat ea.⁊ reſoluit duri
cies ⁊ ſedat apoſtemata carnoſa fluxa cadit
inunctiõibo laſſitudinis.⁊ reſoluit duriciẽ iũ⸗
cturaꝝ.¶Et ſilr eiꝰ decoctio cũ infundi᷑i vi

no facit doꝛmire potantẽ ipᷣm.⁊ abſtergit vi⸗
ſum ⁊ ↄfert tremoꝛi coꝛdis retinet vomitũ et

ↄfoꝛtat ſtomachũ.⁊ remouet inflãmationem

eius.pᷣcipue eius infuſio in vino ſtiptico.

Et ofert doloꝛi epat debilis. Aperit opila
tionẽ matri.⁊ q ſedetur in aqua eiꝰ cõfert

doloꝛi matricis:⁊ puocat menſirug.

¶¶ Et idẽ in de viribo coꝛdis ait: Aiſnee ca.eſt
in pmo gradu.ſic.in.ij.⁊ð babet cõfoꝛtare coꝛ.

ſet

in

—

G

R

A

7
4 . .
„*
„ℳ
Pe
. .
. 7 2
„ .
„
—
——
. — .
— — .
„
—
.
*

4

. 2 —

11 4 ½
“

Capituſum. ccectx.

Inum. Iſido.li.xx. Ainum inde di
„ a celevonin nenint cito le,
plet. hoc alij lieum appeilãt: eo i, amz audacia. Jngen aibo:led t ſi
bentẽ atura ſolnit. rtcbkit.topicoli niens eſt oib⸗ etatibo oĩbo regiõibo:lec tñ ſu
AUinũ ait empedocles aquã putrefactã in li?ꝰ
HWH gnis. Ambꝛo. liij. Hoe poſt diluuiũ vitem
Ranraauepel. dñi pᷣcepto pullulauit:ac
ibit de vino eiꝰ ⁊ obdoꝛmiuit.de⸗ aüt pᷣſci
uit ꝙ vinu ſobrie potatũ ſanitatẽ daret: bꝛu⸗/
dentiã augeret. Immodice vᷣo ſumptũ ad vi⸗
tia cauſas daret. creaturã dedit: ſed abũdan
tiã hũano reſeruauit arbitrio. ¶ Ariſto.in li.

de aĩalib· Vinũ ſerpẽtes valde diligũt.⁊ iõ

p ipᷣm venant᷑ cü imbibunk. ¶ Itẽ Iſido. Ui
nu ðꝛ roſeũ:id eſt cũ ruboꝛe. Roſa eni rubet.
Amineum zſi ſine minio: id eſt ſine ruboꝛc.
e gẽme ſimile.i. fului co⸗
loꝛis. Limpidũ vinũ id eſt ꝑſpicuuʒ ab aque

ſpecie dictů q̃ſi limpidũ.limpha enĩ ẽ aqua.

Zurbidũ qſi toꝛbidũ.i terra coõmixtu. qð eſt

fece. Falernum vi ü vocatũ eſt a falerna re⸗

cc.A „vbi optima vinag naſcuntur
gione camponie vbioptima vina ne onon
Honoꝛariñ vinũ qð regib⸗ ꝛpotẽtibo honorꝭ
graoffert. Crudum vini eſt inſuaue qoſerui
potant. Conditum vocat᷑ qð non ſit ſimplex:

ſed comixtione pigmentoꝝ cõpoſitum. Ba/

ſerum vero aregionevnde defert. Gaza ennn

opidum eſtpaleſtine. Infertum vinum dꝛ qd
H Alrario offertur arq libat. Spureum qo ob⸗

ferre nõ licet: aut cui aqua admixta eſt quaſi
ſpurium boc immundũ. Acidum vel qe acu⸗
tum. vel q; aqua mixtum: cuo m hunc ſapoꝛẽ
couertitur Acto: plin etis modis vina

vitiata emendant. ſicut notum eſt plurimis

Vt verbi gratia) ſi foꝛte molleſcens incraſſet.
AIZIgem vinum p media lignoꝝ fragmẽta träfſf
funditur: vt oleagma mollicies ↄf ingat vel
1 —— ſumilia.
HHoperationes
Iſaac in dier particularib li.iij. Uinũ bo⸗
mnü dat nutrin ein coꝛpoꝛi. Sanitatẽ redditt
cuſtodit: ſi accipiat᷑ vt opoꝛtet:⁊ q;tũ natura

ſuſtinere valet . digeſtionẽ ↄtfoꝛtat ſtomachi.
⁊ etiã ſecũdã q̃ eſt in epate.nec vllus inuenit

cibus vel potus adeo naturalis caloꝛis ↄſoꝛ
tatiuus ⁊ augmẽtatiu ſicut vinũ. ppter fami
liaritatis conſoꝛtiũ qð habet cũ natura.
¶ Et q; caloꝛ eiꝰ ſilis eſt natur ali coloꝛi cito⸗

q; cõuertit in naturalẽꝛ mũdiſſi imu ſan gunnẽ

TTur bidũ q ſanguinẽ clariſicat. 2 gditus to

5 e
. R .Kr, 4 5 4
. EEEEn 2
. — è
— — —,☛ V
—
1. 5 .
— . „ — RS S — — -
2— — . — & 6 .⸗
——— — —

tius coꝛꝑpis maximeq; venarũ aperit 72 mun⸗/
dificat. Epatis opilationẽ aperu. Tenebꝛo⸗
ſitatẽ aufert. Yumoſitatẽ triſticie generatind
a coꝛde expellit.totiuſq; coꝛꝑis mẽbꝛa coꝛro

boꝛat.¶ Sed aĩam ipam facit obliuiſcitriſti .

ciã ⁊ anguſtiã.laboꝛẽ ⁊ doloꝛẽ: oarq; ei letici
am ⁊ audaciã. Ingeniũq; ſubtiliat. Igit oue

mat᷑ m ſui qntitatẽ ⁊ bibentꝭ ↄſuetudineʒ ac
nature poſſibilitatẽ. Juuenes eni? viri ma⸗
ioꝛẽ vim anti: atẽ ſuſtinẽt q; mulieres ⁊ ado⸗
leſcẽtuli.¶ Vinũ mũdũ ⁊ purũ ſifueru: cõue
nit vt hyemali tꝑe⁊ frigida regiõe bibat. In
eſtate vo ⁊ calida regiòe vinipaucitas aqu
multũ cõmixti neceſſario ↄgruet. Coꝛꝑa eni
refrigerat ⁊ bumectat ꝓpter aquã cõmixt9ʒ.
VAnde antiqui aſſimilauerũt vinũ tvriacè na
ture:qꝛ virtutẽ habet ↄſeruatiuã natie ꝓfi⸗
cuam.Calefacit enim coꝛpa frigida: intrigi
dat calida:ſicca bumectat: ⁊ hũida extenuat
¶ Haly in li.regalis diſpoſt itiõis au: NMinuzʒ
caloꝛẽ naturalẽ ↄfoꝛtat. Humòꝛes colericos
tẽperat:purgans ꝑ ſi jdoꝛẽ vꝛinã. Mẽbꝛa du⸗/
ra humectat.appet uũ iuuat ⁊ digeſtionñe.
¶ Vent oſit atẽ quoq; ſoluit. Opilat ionez a⸗
perit. melancoliã mitigat. Et hec maxime fa

cit his q temperate cõplexionis ſun.
¶ Pocet autem illi cuius cõplexio ſupabun

dat in caloꝛe.vel qui febꝛem patitur epatꝭ aut
cephaleam.⁊ cuius meriti debiles ſun.
¶ Idem in li. vt ſupꝛa. Dicit autẽ ꝙ ex multi
vini pot atione paſſiões accidũt graues frigi
de:ſicut apoplexia:ſpaſmꝰ: epilentia:emiorg
nei: obſiupefactio ⁊ his ſimilia. Replent ent.

ventriculi cerebꝛi vapoꝛib⸗ vini.⁊ quod ad u

lud de venis aſcendit. vnde caloꝛ naturalis
refrigeraturm bunuſinodi palliões generang

Derntigiies.

traſit gdũ.vetꝰ ã

Capitulumm. etcerx.

glaucus ꝛ⁊ alb ſol herba in medicinis vti
⁊ nõ radices.ca.eſt ⁊ hu.in.iij.gradu.

¶ Raſi in qrta pte Ainũ tẽperate bibitũ nu
trimẽtũ penetrare facit. digeſtionẽ adiuuat.

multeq; bomitatꝭ cã exiſtit in coꝛꝑe:⁊ĩ ſenibꝰ
qᷓ; maxie.¶ Iſido. Vinũ autiqͥ vocabãtvene
nũ.ſz poſtq; inuẽtũ eſt virꝰ letiferi ſucci.hoc
vinũ vocatũ eſtillud venenũ.iſ Vñ ⁊ Hiero
nymèꝰ in li de vᷣginitate dicit: Adoleſcẽtulas
ita debere fugere vinũ vt veneyũ. ne petatis
caloꝛe feruẽti bibãt ⁊ pereãt. Indeẽ q; apnd
vyeteres romanos femie nõ vtebant᷑ vino ni
ſi ſacroꝝ cã certꝭ dieb.¶ Cõſtan. in pãtegni.
Vinũ qddã eſt merũ.q̃ddã de paſſis factuz.
qddã mellitu.qddã dactilicũ.qddã oꝛdeaceũ
vel frumætinũ.i ceruiſia.¶ Merũvtiliter ca.

eſtꝛ ſic. Nouiter qͥde e toꝛculari tractũi pᷣmũ

—

Accea vel herba.clauellata lati
nNne. grece toꝛqueta. ara. mareſo⸗
. lon Rlaten Paucen eſt herba ſi⸗
milis lauendule.et in ſũmitate
floꝛes quoꝛũ coloꝛ eſt citrinus.

¶ Idẽ Pla. Herba ipᷣa tunſa ⁊ cathaplaſmna

tibo adhibita.ↄfert ad pꝛuritũꝛ ſcabiẽ.¶ Her
ba ipᷣa decocta cũ vino odoꝛifero bibita.cõ⸗
fert heriſipiloſis:⁊ ad oẽm vlcerationeʒ ſiue
ſcabiẽ. ¶ Iſta herba valet ad lepꝛãreiouen⸗
dã decocta cũ vino ⁊ curat excuſſionẽ ven⸗
tris.¶ Confert etiã multũ mixtũ cum fumo

tit gau⸗ vet at augmẽtar vl minuit natun
ſua er longitudie vel ppinquitate pꝛeloꝝ.

plexio ſuꝑabundat in caloꝛe.

terre eandẽ quantitatẽ. nocet aũt illi cuiꝰ cõ⸗

à3
4 . - .

M Aaanege anacnane arallactedoꝛ⸗

a. li. ag. c. veſcane ipo⸗
lulaca.⁊ ẽ herba oiĩba nota.¶ Gat. vij

ſim. far. ca. de poꝛtulaca. Suba eiꝰ eſt aqſa. -
in ſapoꝛe eiꝰ ẽ ſtipticitas pauca.⁊ virtꝰ eiꝰ eſt
ꝗ infrigidat in.iij.gra.⁊ humeerat in.ij. Dyaſ.
ca.andragne ſiue vt alij poꝛtulaca.⁊ ẽ in oibo
nota.hñs frigidã vᷣtutẽ arq; redarguente.

HPHyperationes

¶ Sera. Poꝛtulaca ↄuẽit bñtibo inflationẽ?
incẽſionẽ: ⁊ cauſonẽ ĩ oꝛiſicio ſtomachi:et in
oib vpocondrijs.⁊ curat ſtupoꝛẽ dentiuʒ:eo

lenit ⁊ aufert aſpitatẽ.¶ Et ide auc. Ruffi
Poꝛtulaca debilitatviſũ ⁊ deſtruit eũ:⁊ infri

rcope rpbiber vomulir gaſert iibrſe;
rvaſco. Poꝛtulaca maſtieata vel comeſta

.

„„,

3

&N

elig

E
ſi

dus.
lion⸗
hi⸗
insf
ſupn

i
lici
wo

ee
cto

De Derbis

dDi·Amoxigaro finoꝛem ſauguinis phibet? vryy ODperati ones S

uch ſeige ſtringit pꝛopꝛie cum maſticata vel co⸗

.

ſne „ meſta dentiumoffenſam ſanngag. E Paulus cap̃ vreos. yreos ca.eſt in. ij. gra
og In andoꝛe ſtomachi poꝛtulaca in aceto co du.ſiccai.iij. Aalet ↄtra duriciem neruoꝝ ex
Nie mweſta mire iuuat tunſa.⁊ cum mollito oꝛdeo flegmatę.Tuſſim placat. Screatũ facilẽ fa⸗
irm mixta: quaſi malagina panno inducta: ꝛſio cit. groſſos humoꝛes pectoꝛis attenuugt.
ladh AE macho impoſita:mire febꝛes tollilit. Kum gceto potatꝰ ſpleneticis ⁊ ſpaſmũ ha B
bbbentibo pꝛodeſt. rigoꝛem fe.⁊ doloꝛẽ vnlue mi
=́ ttigat ⁊ aufert.cũ vino potatũ meſtrua pꝛouo
cat.peſſariũ mde factũ:ſecundinã et fetũ moꝛ
tuum expellit. Stomacho nocet. Cũ aqug
calida bibitũ doloꝛẽ ventris placat.Elixatũ
et piſtatũ vulnera dolentia curat.coctũ eum
AAqua ro.mixtũ vulnera ⁊ puſtulas mundifis
cCaat.et bonam in eis carnem generat.et valet
contra putredinem dentium et gingiuaꝝ.
¶ Plateariꝰ.yreos vel yris ca. et ſic.ſunt in C
ij.gra. Similes qͥdẽ ſunt in folijs ⁊ i effectu.
ſed yris floꝛẽ facit purpureũ.vyreos albũ. Ha
rũ radice medici vtunt᷑.q̃ in fne verꝭ colligit᷑
ac deſiccat᷑et ꝑ duos annos ſeruari poteft.
¶ Itaq; p radice yris põt poni radix yreos. a
⁊ ſiir ecõuerſo. Uirtutẽ hʒ diureticam vnde
Diſſoluit et aperit.i¶ Cõſtan. vreos eſt ca.in E
ij.ſicca in.iij.valet cõtra doloꝛẽ neruoꝝde ſie

gmate. diuturnam tuſſim placat.

)

Ü—ſſſod NRRS .

.
—

Capitulum. tcccrxüff.

l. Reos. Pande. ca. dccv. preos ẽ her
Ncd vy ba ſaciẽs floꝛẽ albũ yt liliũ.⁊ ẽ ĩ fron
niper dibo ſilis i. Diſfer i air in ſoiv.
Nyi, Uñ vᷣſus.yris purpureũ gerit floꝛem:yreos
E o croceũ.ſʒ ſpatula fetida nullũ⸗

S Vñ ule herbe ſũt ſiles ĩ folijs.dꝛñt tñ in floꝛi

Dun. bus.Nã vris hʒ floꝛẽ purpureũ hñtẽ grada⸗
tiones diuerſas in purpureitate.ſiẽ arcꝰ celi.

17 lege capitulũ liliũ ſuꝑiꝰ de l.Et eſt aliꝰcu
ſe R 6s E b. iſte eſt yreos.⁊ ille debilioꝛ ẽ
ſuꝑioꝛi in oĩ re.et melioꝛ ex eis eſt cuiꝰ radix
onet eſt alba rotũda participans de rubedine ᷣm
D Aliqͥd: ⁊ groſſa ⁊ dura ⁊ ſpiſſa.⁊ in q̃ eſt aroma
fan ticitas:ſicut odoꝛ viole ꝓpꝛie.⁊ cuiꝰ ſapoꝛ et
ief acutꝰ: moꝛdicatiuꝰ ꝓpt acrimoniã ipᷣiꝰbbnis M y .
ewehos brenes . ollectve. rmelio ban l
l⸗ te ẽ radix.poſt illã floꝛes.⁊ meliꝰ tempꝰ colle C bitult — .ẽ
ctioms ipᷣius radicũ eſt pꝛincipiũ veris. apitu ui.ciicxIIj.
7 * . 2

Tractatus

Z.fg llrie. Iſido vris liricaa ſy
y milindine yris celeſtis nomẽ acce⸗
Ppilt. ClInd ar cumen alatinis d eo qp
imitetur. Illirica dꝛ.qe in illirico plurima eſt
et violentiſſima. Species eiꝰ folijs gladioli
ſimiliboradice aromaticaodoꝛis boni.

perationees

R

Dacer. yri dat floꝝnomẽ arboꝝipᷣe ſuoꝝ.
Celeſtis ſünites ſunt nempe coloꝛibo yris.
Alliricam dicũt illam:quia plurima naſci.
Fertur in illirico: vis eius ſicca calenſc.
Dicit᷑ atq; gradũ:dant bunc in vtroq; ſcõm.
Maioꝛ vis huius eſt in radicib eiuus.

HBas deſiccandas ꝑ fruſtarotunda ſecatas.

RKSE

Sic vt ſe partes non tangant inſere flo.
Lix Aire torum poteris ſiccaren annl.
Cũ vino ſedant tuiſim: pꝛebentq; ſapoꝛem.

Sä sͦñ 8 ULr2„2 =
. “ ”c ,— . —
1 . 2 „ . . 6 –— 45 . 7. 2 — . 7*

ydeaſm Dyaſcoꝛidẽ ca.ð vydea

.

1 fim traſiationẽ greca. Folia babet ſ-

mllia mrhe q amililongiſunt.

. D 2. 141
*

git. Abiſciedi Dyaſcoꝛides de pdea ka
vna de ſpecieho ei; eſt igea pi p lege capim
vdea. ydea radix: ⁊ guſtantibo quidẽ eſt cra.
emo:ogias ⁊ fluxuũ ventris: necnõ diſſinteri
as ⁊ fluxum muliebꝛẽ quotquottalia ſanans

ndeq; loco ſicco: fac ſuſpendat᷑ in vmbꝛe.

Sera liage

R

anguis fluoꝛẽ ſine quẽlibʒ fluxũ ſtrin

2D

Capitulum. cclctxuj.

ericon vel ſcopa regia latine. Gre

y cceppericũ vel biumi vel atricũ.arabi

cCce Infaricon. Ex ſinonomis. yperi⸗

con ðꝛ herba ſcti Johãnis. Herbacq; pfoꝛa⸗
ta. Qnidã etiã nominant eã coꝛonã regiam.
gre. ca. Infaricon. Sunt qdam
q̃̊ nominãt Roamepitheos ꝓpter ſilitudinem
quã habet ſecũ in odoꝛe reſine pini. Hã pithe

q nominãt
os.iepinus arbuſtũ:eſt quod ydonenm eſt ad

⁊ coloꝛ eiꝰ vergens ad rubedinẽ.⁊ babet flo⸗

rem ſubtilẽ albũ ſimile floꝛi cheyri albo.etſe⸗
men er eſt in coꝛtice longuʒz ? rotundum. Et

ei? remoꝛdentꝭ ſiue redarguẽtꝭ ᷣtun-

accendendũ ignem ſicut ligna.et habet folia

De Herbis

oꝛdei cũ odoꝛe reſine pini. Naſcit locis aſis
2 domeſtic. Et vſus eiꝰ eſt ꝙ adminiſtrat᷑ ſiS
cut eſt. ita ꝙ nõ ſumꝰ cõtenti ſemine ſolo. GHa
lie.viij.ſim.far.ca.vypericũ.Fᷣm tranſſationem
arabicã ypericũ calefacit et ſiccat ſubtilium

partiũ exiſtẽs.Dxaſ.ca.ypericum.Eſt herba

coloꝛe ſubꝛufa folia ſimilia ruce.habens ⁊ flo
rem tenuem floꝛe viole ſimilẽ.⁊ ſemẽ nigrũ in
foꝛma oꝛdei odoꝛis reſine.vires habet acri,/
ter ſtrigẽtes ⁊ mictuales. Paulus ca.de ype

„ .

ricon.ca.eſt ⁊ ſic.in.iij.gradu.

Hyperationes

¶ Galienꝰ. Meſtmua zvꝛinas puocat.O poꝛ
tet aũt totũ ad hoc aſſumere.⁊ nõ ſolũ ſemen
ſed etiã fructũ. Sed cũ folijs applicatũ viri

de fit ad cicatricem ducere põt.omĩa vlcera

queq; aduſtione facta ſunt ignis.ſiccũ vᷣo ſi

appoſueris:ſanabis.⁊ laxa ⁊ putridavlcera.

Dyaſcoꝛides.vpericum vꝛinã potatũ ꝓ
cat ⁊ ventrẽ ſtringit.Itẽ folia et ſuecus eius

.

Quidã vero ⁊ ſciaticis bibere id dant pul⸗

uerizatũ ⁊ ſiccatũ.⁊ qñ fit naſcale cũ eo ꝓuo⸗
cat menſtrua.⁊ qñ bibit᷑ puocat vtinam.
¶ Et ſi bibitur ex ſemine eius cum vino cu⸗
rat quartanam. Et quãdo bibitur eodeʒ mo

do ſexaginta dieba continuis curat ſciaticaã.

Et quando fit emplaſtrum cũ folijs eiꝰ et ſe⸗
mine curat combuſtionem ignis.

„ —— ℳ₰

medetur diſſinterie ⁊ ſanguinis effuſioni.
¶ Ramicem etiam curat. Herba fomẽto im
poſita ⁊ combuſta ſanat. Hec cauda caballi
na dicitur ab aliquibus.⁊ deſiccatiua eſt foꝛ
titer ſine moꝛdicatione.

Ad plagas aũt magnas catbaplaſmatibꝰ
impoſita vtilis eſt:⁊ glutinat neruos inciſoſ.

facit ⁊ ad eos qͥ ſanguinem vomunt.

¶ Et ad fluxum ſanguinis mulierũ et ad diſj
ſintericos ⁊ ad dyarriaʒ:⁊ ad om̃e reumavẽ⸗
tris foꝛtiſſimũ adiutoꝛiũ eſt.ſi ipᷣa berba cum

aqua aut cum vino bibatux.

Succus aũt eius fluxũ ſanguinis dena⸗
ribus.et ventris fluxum cũvino auſtero po;

tui datur.febꝛientibus cum aqua M

¶q Saulus. Arinam pꝛouocat. Epar ⁊ rene
mundificat. femoꝛum doloꝛes curat. Unlne⸗

radeſiccat. venenum ſuperat. Cathaplaſma⸗

tibus celeriter vulnera ſanat.

Capitulum. creccruij.

ia. Pliniꝰ.yſia ẽ apud grecos tra
y dũtq; ipᷣam ⁊ tvyphen cũ ſint de gene
re ad frumẽtũ redire ſipiſte ſerantur

nec ptinus:ſʒ anno tertio. Zea ſemẽ eſt ex q̊
fi alica.granũ eiꝰ in pilalignea tundit.vłla⸗

puo

granis ꝓuenit.

&

pidis duricia nobilius conteritur. excuſſiſq;

inde tunic is:iterũ armamẽtis nudata cõci⸗

ditur medulla. Eſt ʒea que degerat ĩ affrica.
vnde adulterina fit alica cuius ſpice latioꝛes

ac nigre ſunt ⁊ bꝛeui ſtipula.

Hopbprrationes
¶ Iſaac.Ziʒzania naſcunt᷑ inter triticũ ſiccis
coꝛruptiſq; tpibo.vñ vim habẽt acutã ⁊ vene
noſam.⁊ aliqñ menteʒ pturbant ⁊ inebꝛiant.
Mixta ſulphuri vino ⁊ aceto ad impetiginẽ
vel ſerpiginem valent.cocta aũt cum radicꝭ
coꝛtice:vulneribo iam putrefactꝭ appoſita ſa
nant ⁊ mundificant.valent etiã ad apoſtema
ta diſſoluendum. ¶ Hiero. ſup Dattheum.
Inter triticum ⁊ zʒiʒania qð nos loliũ appel⸗
lamus qᷓ;diu herba eſt. necdũ calamus pꝛoue
nit ad ſpicã grandis ſimilitudo ẽ.⁊ in diſcer⸗
nendo aut nulla aut ꝑdifficilis diſtantia.
¶ Auic. Ziʒania ᷣm duas res ab hoĩbo dicit.
Onidã eni ʒiʒaniã vocant granũ ſile frumen
to ex q̃ faciũt panẽ.⁊ dicunt ꝙ ziʒania pluria
eſt. Alij vᷣo rem dã inebꝛiantẽ malã que in
Melioꝛ ẽ illa q̃ eſt leuis pon⸗
deris.non vetus nec frangibilis:ſed viſcoſa
cũ maſticat᷑ declinans ad rubedinẽ.⁊ in ipᷣa ẽ
ponticitas parua.i¶ Pli.lib.xxij. Infelix di⸗
ctum eſt a Virgilio lolium. hoc tñ morinm
Ji i

npoſitum ſanat empetigi⸗
nes: eo celerius quo ſepi mutatũ eſt. Mede
tur ⁊ podagre:ceteriſq; doloꝛib cũ oximelle
Kuratio hec a ceteris differt. aceti ſextario
vno dilui mellis. Z. ij. iuſtum eſt. ira tempe⸗
ratis ſextarijs tribo decocta farina lolij.ſex⸗
tarijs duobovſq; ad craſſitudinẽ calidũq; im

ex aceto coctũ ⁊ imp

poni ipᷣm dolentih membꝛis. Eggem quoq;

Hnarina extrabit oſſa frocta.

7

Ca
y con arabice vlſecacul. Gre. biomon
A tine vᷣo centũ capitavel yringus
Nõ eſt aũt affodillus vt qͥdã dixerũt.ſed vo
cant᷑ due plãte.qrũ vna eſt yringus:vt patʒ ꝑ

—
—
„*»

„ „ 272 .

Ringus. Pande.ca.lxiiij. Aſtaruti⸗

Berapionem ꝓpꝛio capᷣ.Et aliael
herba q̃ ſibi ſat ſimilat᷑. Itẽ Pliniꝰ poſt ſer⸗

monẽ de vringo ex his inqͤt:ſcz vringũ candi

dũ quẽ centũ capita nominant:omẽs effectꝰ
eæoſdem cauſat.⁊ radices incibis grecoꝝ reci
piuntur ſiue crudis ſiue coctis:vt Dvyaſcoꝛi
ges cap̃ᷣ de yringis. Peterea ĩ antidotꝗrio
virili in quodã antidoto qð incipit. Antido⸗
tum quod ſacit epilenticis recipiant᷑ ⁊ centũ
capiua ⁊ affodilli:quare nõ ſunt ilem.

albicoloꝛis.

curat apoſtem

¶ Serapionllaggre ea. Aſtaruticon id eſt
centũ capita. Alig eſt celeſtis coloꝛis.et alia
i8. Sed ꝗ eſt celeſtis coloꝛis ẽ her
ba bñs ſtipitẽ durũ ⁊ aſperũ:et in ſũmitatibo

eæius eſt flos glaucus ſimuilis floꝛi camomil⸗

le. ⁊ aliquis ex floꝛiba habet coloꝛẽ purpunre)

um. ⁊ habet folia ſciſſa? capitella ſimilia ſtel

gitudinem.? habet velut ploos.

I¶ Et idem aucto. Galie.Craxit non

ne abe⸗

ea. aut ſuſpendi᷑ ſuꝑ ip̃a. Air
dat ⁊ deſiccat nõ ſoꝛti

9ci infrigi
er: et max ime dum eſt
apita albi coloꝛis ẽ yrin
ecies ſpine. et ſumit foliũ eiꝰ cũ

7 8

recens. Ded centũc

.

ſale c

⁊ coloꝛ eiꝰ cꝗpitelloꝝ eſt ſimilis coloꝛi olean

ri.⁊ foꝛaſſe aliquãdo ſicut coloꝛ iacincti et
babet radices longas nigras efoꝛis .intus
albas in groſſitudine policꝭ:boni odoꝛis.na

ſcitun in locis arenoſis ⁊ aſperis.

I¶ Et idem aucto. Galieni. irtus eiꝰ eſt cõ⸗
Doſca a ielgigatertetolun recutw
Paulus ca. de yringo. yrungus le⸗

Pauca.
cacul aut yringion:herba ẽ ſpinolſa.radix eiꝰ
cũ aliquali aromaticitate comedit᷑ ⁊2 ↄficiun⸗
tur cũ melle ⁊ ʒuccaro radices pᷣdicteꝛ come
dunt᷑.i¶ O yaſcoꝛides ca.de yringo.vringus
gut yringion aut nux agreſtis:herba è ſpino

ſa.folia eiꝰ in initio comedunt᷑ ⁊ in ſale cõpo

nunt:que folia lata ⁊ aſpera ſunt guſtum aro
matis habẽtia cũ multis virgis in qͥb ſunt
capitella rotunda ſpinoſa.haſta babent durã
in giro:⁊ qñq; albam ⁊ viridem cũ coloꝛe ia⸗
cincti. Et radix eſt ili oblonga⁊ nigra de⸗
foꝛis.deintus qiba aromate plena.naſcit᷑ in

laciglaigoſt campis et littoꝛibo. Radix

eius habet virtutem calefactiuam.

¶ Auicenna li.ij.ca.ſecacul. Secacul eſt ca.

in.ij. ad humiditatemquandã tendens.et in

ipſo eſt leuitas.⁊ virtus eius eſt ſicut virtus

baucie yringus:⁊ maxime radix eius cruda

. –

Serapion aucto. Dyaſ. Folia huiꝰ plante
coõſerũt iuflãmationi ſtomachi
bus oculi: ? alijs apoſtematibo calidis.

tioni ſtomachi ⁊ apoſtemati

¶Et quidã dicũt q; flos huius berbe cuius
coloꝛ eſt purpureus:ſi bibatur cum aqua cõ⸗
fert ſquinantie ⁊ epilentie que accidit infanti
bus,quando fit einplaſtru cũ ea bumida co⸗

ta. qñ fit emplaſtꝝ defoꝛis

nditũ in pncipio ſni augmenti
¶ Eit folia eiꝰ ſunt folia aſpera aromatica in
ſummitate qñ guſtant᷑.Et in ſummit atib eiꝰ
ſunt capitella rotũda ſicut ſunt ſtelle.et in cir
cuitu eoꝛum ſunt ſpine.⁊ ſtipes eius eſt durꝰ

lis. ſed folia que ſunt inramis tendur ad lon-

G
kalg
et
uſd
W

“

Dundt
gen
enci
ne⸗
aſncr

eſtr

Niolen
ene
Gin
Gnsn

eSt
Cline.

e.

aec⸗

NKcian

tenc

nmag

Nehi⸗
ſtccy
Kone
dcbpin
ntdri
oen

1r

nn
Nule

cten!

barn
pins
aud

gim
tanm

Dhe.

D

tulo. xxiij ſuperius de. B.

Capitulum. ctlttxix.
Diaopiper. i. piper mont anũ vel pipe
. Rniltce. ydropiper ſᷣmtrãſ
lationẽ grecã naſci᷑ iocis humidis:

fert apoſtematibus lumboꝛum calidis.
¶ Et dicunt ꝙ ſi ille qui habet apoſtemata in
lumbis ſuis:acceperit floꝛem eius ſiccum eũ
manu eius ſiniſtra? poſuerit ſuper apoſtema
ta:ſedat pulſationem eoum.

¶Et idem aucto.Dyaſ. Quado bibitur ſuc

cus eius radicis qui eſt albi coloꝛis puocat
vꝛinam ⁊ menſtrua.Diſſoluit toꝛtiones ⁊ in⸗

flationes ſtomachi.⁊ quãdo bibitur cũ vino

confert doloꝛi epatis ⁊ moꝛſibo venenatis.et
quãdo fit cum eis emplaſtrũ:reſoluit exterio
ra apoſtemata.aut quãdo ſuſpendit᷑ ſuꝑ ipſa
ſicut quidam putauerunt.

Auicenna Secaculi habetvirtutẽ baucie
1⁊ excitat appetitũ coitus.⁊ loco eiꝰ ponit᷑ bu
zigen ſiue buzeyden.quod inuenies in capi⸗

WR

7

4

cuius virga eſt nodoſa.in qͥb nodis naſcunt᷑
li que odos intra ſe ⁊ gradus habẽt. bu⸗
ius fo. mẽtaſtro ſilia ſunt ſed maioꝛa ⁊ mollio
ra et albioꝛa. guſtu acerrima ſicut piper.ſed
nõ talis odoꝛis.cuiꝰ ſemen in ipſius virgis

minutum exiſtit ſpiſſinn ſicut bottus.

Balie. vii. lim.

NW

Pyptrationes

Semen ei⸗cü folijs cathaplaſmatiby adhi

bitum duricies ⁊ tumoꝛes ſpargit.⁊ liuoꝛes

limpidat ſiccũ ⁊ tritũ pipere miſceripoteſt.
¶ Radix eiꝰ inutilis eſt.herba cũ ſenie cata⸗

plaſmate facto.⁊ impoſito ypopias tollit.et

duros tumsrrs ſpurgit zuoze facit coꝛpi.
ar. Ca. ydropiper. fᷣm tranſ⸗
lat ionẽgrecã.ydropipervocatũ quidẽ eſt ſie
a locis in qbo naſcit᷑.⁊ ab eo quẽ habet guſtũ
ad ſimilitudinem piperis.eſt autẽ ca.ſed non
quantũ piper.qͥnĩmo viridis hec herba cum
fructu ⁊ cathaplaſmata ypopias.⁊ ſcliratos

. .

bumoꝛes aperit ⁊ dyafoꝛt.

Capitulum. cctexx.

Pguirialis vel ſtellaria lat ine. gre⸗

y dcce aſterion vel aſter acticus vel bu⸗
bbhronium. Pli. ca. Aſterion. naſcit᷑ in?⸗
tra petras ⁊ loca afꝑa. Hec herba nocte tan?⸗
ᷓ ſtella in celo lucet adeo vt eam videntes
ignoꝛantes putẽt ſe fantaſma viderea paſto
nomaxime videt ¶ Cpaulus capi. ſter vel .
aſterion. eſt quedã berba radiata vt ſtella.fo⸗
iijs oblongis duobo aut tribo in acumine ca⸗
pütella ſtelle modo radiata.

Zi i

A ¶ Habvi ſim. kan ca. aſter acticus ſiue yngui
riialis. Alij o buboniũ vocant:qp nõ ſoluz

ſupplaſmatũ ſʒ etiq ppinatũ credit bubones
ſanare.hahʒ aũt qð dyaſoꝛeticũ.habet etiam

nõ min refrigeratiuũ qͥd ⁊ reꝑcuſſi:vt mixte

ſi potentie ſicut roſa. nõ tamen c ſtipticat.

Et ide eodẽ liqmagꝭ infra ca. buboniũ ſiine
ſter accicus:ſiue inguirialis noĩatꝰ c᷑:ex eo
ꝙ credit ↄlerte bubonibo tã cathaplaſmatuʒ
q; aſſumptũ.i¶ Eſt autẽ mediocriter dyafoꝛ
ticũ:eo ꝙ mediocriter eſt ca.⁊ neq; vebemen
ter neq; intenſe deſiccat.maxime autẽ cũ ada
buc tenerũ eſt ⁊ recens dictum eſt pꝛus.

.

6Poquiſtidos.i ſuccus eiꝰ qd oꝛitad

? pedeʒ roſe canine vel barbe hircine.

DBDPypfrationes

Dyaſ. Stringit ei vehemẽetiſſime. vñ ven

tris ꝓfluũ ⁊ ſanguis abũdantiã repꝛimit ſine

moꝛa.ꝗᷓ Sunt aũt due ſpẽs. Una eſt flaua.i.

ſubꝛuſa ⁊ alia alba.qs greciypoquiſtidosyo
cant:eo ciradice herbe dicie naſcat᷑: vt ap/
parer ſili in caplo Edera arboꝛea: Ein ſuc⸗

2—

Capitulu

cus exneimit: reponit valet ad eade ad tij
ciũ ⁊ gecatia. Pauilꝰ. Fri: eſt⁊ ſi ci gra.

S

. . 4 .
4
.

um. cccctx

Pogloſſos:id eſt lingua equi.⁊vocꝗ

y tur alio nomine mirta agreſtis.

WDyal. Frutex ẽ mirte agreſtꝭ ſiſis.ð folig ba
bens minuta:⁊ comã ſpinoſaʒ.q folia in ſũmi

tate ſũt ſicut lingua cũ ramulis moꝛibo circa

eadẽ fo.hãc ꝑhibẽt multi collo ligatã:doloꝛẽ

capiij tollere. Malaginatib miſcet. ¶ Pla.
ypogloſſam dicũt alexandrinã.folia bʒ oxi⸗

mirſino ſilia.ſed maioꝛa ⁊ albidioꝛa ⁊ mollio

ra. Demen in medio folioꝝ ei ſangumeũ eſt:

⁊ tanq; cicer.virgas duob palmis.aut modi

cũplꝰ hʒ longas.radiceſq; ſiles mirſine: ſed
maioꝛes ⁊ odoꝛatas molles ac rubeaſ.ꝗ Na
exiſtit que cũ vino dulci bibita diu parturien
tib ſubuenit. Strãguurioſis etiã medicinali
ter ꝓficit.⁊ ſanguinẽ ꝑ vꝛinã deponit. Pli
li xxvij. ypogloſſa habet ſolia ſilueſtris mir⸗
i. figura concaua ⁊ ſpinoſa. ꝛ⁊ ceu linguas in

bis folio paruo exeunte de foliss.

„

—

5 Iu

ci

ſyt
(ES

te

M

e

bi

Agajagus ſiue aſparag latine? gre
3 ce. Ara.nalion vl halion. Serapᷣ.li.
Aaaggvygr e.ca.nalion auc. Gal.i.zyparagꝰ.

virtꝰ eiꝰ ẽqᷓ̃ deſiccat ſʒ nõ hʒ frigiditateʒ neq;

caliditatẽ.⁊ abſtergit ⁊ apit opilationẽ epatꝭ

⁊ renum.⁊ pꝛopꝛie ſemen ⁊ radixr.

Poperationes
Sera. =paragus curat doloꝛez dentiü. qꝛ
ſiccat ſine calefactiõe ⁊ infrigidatõe.i Etidẽ
guc.Dvaſ.Qñ elixat᷑ vna ebulitiõe ⁊ come⸗
dit᷑ mollitventrẽ ⁊ puocat vꝛinã.i Et qñ co⸗
quit᷑ radix eiꝰ ⁊ bibit᷑ decoctio ipſiꝰ ↄfert ſtrã
guir ie ⁊ yctericie⁊ ſciatice.i¶ Et qñ decoquit᷑
in vino ↄfert decoctio eiꝰ moꝛſui rutele.
¶ Et qn ex decoctiõe eiꝰ fit collutio oꝛis cõ⸗
fert doloꝛi dentiũ. ⁊ ſemen eius qñ bibit᷑ facit
opatiões radicꝭ.¶ Et ðꝛ ꝙ elixatura eiꝰ occi
dit canes.⁊ dicũt aliqͥ ꝙ qñ coꝛnua arietũ ſe⸗

peliunt in terra naſcimtur inde ſpar agi.¶Et

idem auct. Aben meſ.ꝓpꝛietas eſt remouere

doloꝛẽ lumboꝝ qͥ fit a ſtegmate ⁊ ventoſita⸗

te:⁊ doloꝛẽ colice.qꝛ mollit ventrẽ.⁊ ſi hõ vti
tur eo multũ facit nauſeã. ¶ Balienꝰ. i.. de ci⸗
bis ca. de
dicũ hũtes nutrimeti ⁊ nõ bene digerunt.

Zparago ait:q; ſunt diuretici mo⸗

—

deſt iccat.quoꝛum egent maxime dentes.

*
„

.„
.
N.
2

Capituilimm. tccccxxſiij.

virtutis:nõ tñ calefacit manifeſte:neq; infri

gidat. Et iõ tam renuʒ q́; epatis deopilatinꝰ

eſt: ⁊ mag radices ⁊ ſemia qᷓ; herba.qm̃ etiazx
ſanat doloꝛẽ dentiũ.quomia ſine calefactiõe

1

—

FEbgduar. Auicenna. Zeduar me
lieoꝛ eſt illa que cum napello cre
3 cccit et eius vicinitas plantam
napelli debilitat.

Dperationes
¶ Eſt autẽ tyriaca venenoꝝ omniũ viperi et
napelli ⁊ alioꝛuʒ.i¶ Raſi.Zirumbet:id eſt ʒe⸗
duaria.ca.eſt ⁊ ſic.ventoſitatẽ diſſoluit.
¶ Conſtantinus in libꝛo graduum. Zeduar

ca.eſt in.iij.ſic.in pꝛimo.valet contra venena

⁊ moꝛſus reptuũiũ.ſtomacbum cim at ⁊ confoꝛ
tat.appetitum excitat. Putoꝛem oꝛis ampu⸗
tat:ſi poſt allia accipiatur..
¶ Patearius.Zeduar ca.eſt in.iij.gra.ſic in

ij. Ainũ decoctiõis eius ↄtra frigidã tuſſim
yglet. 25 doloꝛẽ ſtõachi ⁊ inteſtinoꝝ ex frigi
ditate ⁊ ventoſitate.¶ Salſamentũ ex eo fa⸗
ctũ ⁊ roꝛe marino ⁊ pane aſſo ⁊ aceto appeti⸗
tum excitat. Suppoſitoꝛium ex eo et tritera

matricem calefacu ⁊ minidific.
Ji i

dn

4
. „

teſtinoꝝ ex ventoſitatevel fri ſuppoſitoꝛiũ fa
etũ ex eo facit:vt ſupꝛa dictũ eſt.i¶ Dera li.
ag.ca.ʒerumbet.iqeduaria.⁊ ſunt radices ro

. . . —
* 2 * 7 . 4 *
„. . . 4 . ● * 7 —
— π . *
* 2* . * 4 4 ———— . — —„
. „ 2 „ . 4 . . —— .—— —.— — =
. . „ * „

Pangecta

ca. dccxij. Zedoarialatine. Gre
ce erumbet.Radix ẽ cuiuſdã herbe in tranſ⸗
marinis partib inuẽta ca.eſt vᷣtutꝭ ⁊ viſcide.
¶ Añ lũbꝛicos occidit:ructũ facit:⁊ ſtoma⸗
cho aptũ.cuiꝰ doloꝛẽ antiquũ ieiune ſumptũ

maſticarie tollit. Naulus ca de ccaria.
eſt in il.g ens in cibis: ⁊ comedit in piſcil D
¶ Gal vi. ſim. kar. ca. de zinzibere 'm tranſla⸗

beque pꝑ.x.annos ſeruat. Uinũ decoctiõis

tunde ſiles in ſapoꝛe ⁊ coloꝛe ʒinziberi⁊ affer

tur de ſeni. ¶ Aben melſ. Eſt ca. ſic.in.ij. . et
impinguat impinguanõeoueniẽti. ¶ Et dixit

Bedigeras.Loõfert moꝛſui venenoſoꝛum.

Aucẽ. de viribo coꝛdis dicit ꝙ eſt ca.ꝛ ſic.
in. iij gra.ꝛ habet confoꝛtare co.

*

Capitulum.cccccxxv.
Inziber latine. Ara.ʒinʒiber ðꝛ tengi
3 bel. Sera. li. aggre. ca. tengibel. auc.
Oayagſ. Eſt arbuſtũ qð reꝑit᷑ in terris

Le

arabũ.⁊ boies illiterrevtunt᷑folijs eiꝰ ĩ mul
tis reba:ſicut vtimur ruta in cibis ⁊ potibo ⁊

decoctiõibo⁊ alijs.⁊ radices eiꝰ ſũt parue:ſi⸗

trncencpertdcoletinsabeinen Cupitulum. οR.

declinat. ⁊ ſũt ſicut mutilate.? in ſapoꝛe eaxẽ

brienniũ ſernat. Et eſt domeſticũ et ſilueſtre.
Doymeſticũ eſt qd Raropos coloꝛe: ſapoꝛe ve
heementi acuto ſolide ſubᷣe.domeſticum vero

4 .

delectabilitas.⁊ ſilitudo ſaporꝭ piperꝭ.⁊ hñt
bonũ odoꝛẽ.⁊opoꝛtet ꝙ etigant᷑ ille q nõ ſunt
pꝑfoꝛate.Et qͥdã ſunt qͥ ↄdiũt ʒinʒiber cũ mel
vt depoꝛtet᷑ ad partes romgnoꝝ.⸗ elueny⸗

tionẽ grecã.Radix huiꝰ plate defert᷑ qd nos
ab india.⁊ ẽ illud in q̃ eſt iuuamentũ.Et virt⸗

eius eſt calefactiua caliditate foꝛti cũ humi⸗
ditate. ppter hoc accidit ei ꝙ coꝛodit᷑ etpus

trefit cito.qm in eo eſt humiditas ſuꝑflua.

„Operationes

¶ Paulꝰ ca.de zinzibere. Zinziber ẽ ca.in.iij.

—

gradu.hu.in pmo. Ainũ decoctiõis eiꝰ ⁊ fi⸗
cuũ ſiccaꝝ ⁊ paſſulaꝝ valet ad frigidã tuſſim
ſpũaliũ frigiditate. Si etiã puluis eiꝰ in fi⸗
cub ponat᷑: ⁊ ſic comedat᷑. Puluis eiꝰ in ci
breies ↄfectꝰ ⁊ exhibitꝰ ſincopiſantibo cõfert.ꝑ

ſubalbidũ acutũ habet ſapoꝛẽ.ſed nõ adeove

bementẽ:nec ſubſtantiã adeo ſolidaʒ. VUñ cũ

perfluã ꝓpter hoc etiã ⁊ ꝓpter ſpiſſitudinẽ ſuã

calefactio eiꝰ durabilioꝛ eſt calefactiõe pipe
ris.Eſt aũt ca.in fine tertij.⁊ ſic.x.ij.¶ Jiagc.
EZinzʒiber ca. eſt in.iij.̊.hũiditatẽ hʒ:licet ſen

ſui nõ apꝑet.hec teſtiſicat᷑ ꝙ putredini appa⸗

ratꝰ eſt. Vtilis ẽ frigidos ſtomachos haben
tibo. ventrẽ ſoluit.bũiditatẽ deſiccat.digeſti
us virtutẽ adiuuat.ventrem humectat.ꝗEt
Raſi. Einʒiber ca.eſt ⁊ hu. Cibũ digerit. ven
trem mouet. Stomacho ⁊ epati frigidis cõ⸗

fert:⁊ oculis ex humiditate obſcuris.
¶ Conſtantinꝰ.vinʒiber ventrẽ humidũ fa⸗
cit.ij.ʒ.de eo.⁊.ijʒ. uccare cũ calida aqua ac

cepta.viſcoſos bumoꝛes purgant.

*
4

frangunt᷑ partes ſibi coherẽt qͥbuſdaʒ ramu⸗
ſculis. In ſilueſtri vero raro vel nunq; ſic in/
nenit᷑. Auicen. Zinziber ſimiile eſt piperi in
naturꝭ ſuis: ſed nõ eſt in eo illiꝰ ſubtilitas et
accidit ei vt coꝛrodat᷑ ppter bũiditatẽ ſuã ſu

5-—

.

.
.

Conditum libidinẽ augmentat. ſtomachũ G

calefacit.Cibum digerit. Suꝑfluã humidi⸗
tatẽ ſtomachi de fructibo deſiccat ꝓ quo pi⸗
per albũ ⁊ longũ poni debet. ¶ Hacer.
Zinʒiber atq; piper equalia nam medicine:
Dicunt hac cauſa taceo de viribus huius.

ſent

hitm

bind
nuci

aboe
falt:

FPF. ,
Capitulum. cececxxruif.
3circũquine vłcauch. Sera.li.ag. co.
N8ðòèB ʒirumb. Zirumb ẽ ex ſpecieb odoꝛis⸗
feris.⁊ ꝓpter h̊ admiſcet᷑ in ↄfectiõi aromaz-

n Riticis. Et idẽ auc. Hal. Eſt ca. ⁊ ſic ꝓpe tertiuʒ
4 Qgradũ.⁊ c in vᷣtute ſua ſile caſſie lignee ꝛ cube

Pfna.

dpbe. Et idẽ ascto. Conſodonij. Sinõ habes
Vynamomũ ponep eo ʒirumb. Et idẽ aueto.
Alſaac eben arꝗ. Zirumb eſt arboꝛ magna q
nnaſcit᷑ in mõte lubue.i.in oꝛiete.nullũ faciens
fuctii h s ſolia longa. q coloꝛ eſt inter fri
Sigitatẽ ⁊ citr initatẽ ſimilia folijs ſalicis.

SOPE!

W¶Iſaac. Reſoluit ⁊ ſtringit venttẽ ¶ Et ide-
mela nuſſcate. verſ tj eſt btilſor ea. Er
eAI(Ij fit ſternutatoꝛiũ cũ eo ⁊ oleoviolłaceo ↄue
ÜR¾]SBBWBBntit doloꝛi capit frigido ? hũido.¶ Etonenit
RBRRNNNNRRNſtomacho ⁊ epati ꝓpter ſuã aromaticitatem.

ini
debtſ⸗
äuſin
gebin
Geſi
li rotũde figure.bs paru groſſiciẽ calamitti
N q̃ ſcribi. nigra ad citrinitatẽ declinãtia q̃ nõ
ppt multũ ſapoꝛé: neq; odoꝛ. ⁊ modicũ quod
hũñt de odoꝛe eſt odoꝛ citri.Eſt ⁊ eius virtus
* r nucis muſcate.⁊ eſt ſubtilioꝛ paDrumpr.

„ nN

öee
Ba
iniage
vohubel
1et
rilt
iyven .

ndäſg
NaN
nuchi
umic
vop⸗
“
cci
hnins

—,

Capitulum.cccccx xviij⸗
Inirmon Dyaſcoꝛ.ſm traſiationem
3 Fgr ecꝗ. naſcit ĩ mote anamon. virgas
ʒ ſiles ahiotramos plilr imos. ? fo.
ſilia ei lata ſuꝑ terram ſpanſa.foꝛtioꝛa et pina

— - B

4
B
E
D
E

*
2—

—
„

4

—

guioꝛa ⁊ odoꝛata cũ viſcitudine coloꝛ ẽ melli
nus.⁊ ſunt ei capitella aneto ſilia.⁊ ſemẽ ob⸗

rotundũ ſimile cauliculo: nigrũviſcidũ ⁊ myr
rhe hñs odoꝛ:c. Radix eiꝰ viſcida eſt ⁊ odoꝛa
ta ⁊ mollis ſuccũ plurimũ hñs ⁊ fauces moꝛ
dens.Coꝛiũ eſt illi a foꝛis nigrũ:⁊ intus viri⸗
de aut ſubalbidũ.naſcit᷑ in locis aſperis ⁊ hu
mectꝭ.virtꝰ eſtradicieiꝰ ⁊ ſemini ⁊ berbe ca.

„ 6*

BPyoperatione5

mgguigdam.in quo comedẽdo peccanit
adam. Sed alij verius dicunt ꝙ peccauit in
ficu. Fertur autem muʒa creſcere in babylo⸗

nia. alio quoq; nomine muʒa eſt opiata. Jſa⸗
ac. Muza eſt calida in medio pꝛimi gradus.

⁊humida in fine ipſius,

¶ Iaac. Ouza cerebꝛum huimectat et ven⸗
trem: pectoꝛis ⁊ pulmonis ledit aſperitatem
Eſt ãt nutrimẽtimltiꝛ groſſi Que aſſueta ge

nerat ſtõachi graui
lationez. Unde quieam manducant poſt ei⸗
co meſtionẽ ʒinʒiber conditũ vel oximel acci

piant:ſitamen frigide nature ſunt.

p se N Auicenna. Muza nota eſt. nutrit veloci⸗
Dyaſ.Eius foliaĩ ſale cõponunt᷑ventrem ſt. nutrit veloci⸗
ſtringũt. ¶ Radix eiꝰ venenis occurrit tuſſi⸗
oniba⁊ oꝛtonoicis vꝛinã puocat.iſ Folia eiꝰ
cathaplaſmatibo adhibita tumoꝛes ⁊ durici⸗
es ſpargunt.¶ Radix eiꝰ ſili facere poteſt.ſe
men eius vꝛinã puocat. Nefreticꝭ ⁊ ſplene⸗
ticis ⁊ doloꝛi veſice maximũ pᷣſidiũ eſt. men⸗
F ſtruis imperat.¶ Secundinas expellit.

Capitulum. cccccxxix.

Aia ſiue muʒa grece.Ex ſinonomis
3 Muza eſt fructus paradiſi: vt dict

ter: ac leniſicatiua eſt. ¶ Oultitudo eius ge
nerat opilatiões.⁊ addit in colera ac flegma
te ſm cõplexiones.¶ Cõfert aduſtioni ignis
gutturis ac pectoꝛis.i¶ Stomacho quidem
conueniens:ſed multitudo eiꝰ valde grauis

eſt. Augmentum in ſpermate facit: vrinam

peouocat.

Capitulum. cccccxxx.

AVVccarum.Actoꝛ.Zuccara et candi
3 (vt fertur )vltra mare velĩ Hiſpania
otꝛtũ habẽt ex cannis que ʒuccarine

cognoĩant᷑.Oꝛit᷑ eni ʒuccara intra cannã ſi⸗

medulla intra ſambucũ vel arundinẽ. ¶ Se⸗
ra.li.ag.ca.Zuccaꝝcauct. Galie.pma eiꝰvir
tus eſt qᷓ ſiccat. Scða q abſtergit ⁊ reſoluit.

rauitatẽé: ac ſplenis 2 epat: opi

1US

.

—,=
—
—.

½ 1

De Herbis

Et dixit Galienus de ingenio ſanitatꝭ ꝗ in⸗
greditur in medicinis que operiunt opilatio

nes: ? abſtergunt⁊ muũdificant vias.⁊ eſtlon
ginquum a nocumẽto ſtomachi.⁊ ab eo ꝙ fa

cit ſitim ſicut mel.et efficitur ꝑ expꝛeſſionem

cannarui ſnccus ear coagnlatus vocatr
zuccaruz. Et idem auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis

Eſt ſimiliter ʒuccarum ſpecies que eſt ex ſpe

ciebus mellis.⁊ vocatur mel cãne.et eſt illud
zʒuccarum qð eit ita pingue qð nõ induratur:
ſedremanetliquidũ ad modum mellis.et ců

plus moꝛatur dureſcit.cunus ſubſtantia coa
gulatur ſup cannas in India ⁊ Arabia: ⁊ cũ
plus moꝛatur durelcit. cuius ſubſtãtia mdu⸗
rata ſimilatur ſubſtãtie ſalis.⁊ frangitur ſub
dentiboſit ſal. t vocatur ſal indum.
perationes
Serapion. Zuccarum indum quando re⸗

ſoluitur ⁊ bibitur: ſoluit ventrem. et eſt bonũ
ſtomacho. Confert doloꝛi veſice et renum. et

bſter git obſcuritatem viſus. —
Igdem anctoꝛitate Aben Meſuay. Eſt cas

lidum in pꝛincipio ſecundi gradus.et humi⸗
dum in medio pꝛimi.⁊ tale zuccarum ſic coa⸗
gulatum ſuper cannam eſt quod affertur ab

egen fm fruſta ſimilia fruſta ſalis.

Et eſt etiã Zuccarũ tabarʒet:id eſt de regi
one illa ꝗᷓ fit zuccarũ album pimũ ⁊ bene co⸗
ctũ:qð nõ mollificatur ſicut ſal armeni.

¶ Eſt ſimiliter Zuccarum aluʒar ſᷣm Auicẽ.

libꝛo.ij.capitulo de ʒuccaro.Zuccarum alu⸗
zar ⁊ eſtros cadens ſuꝑ abuſam.⁊ ſunt ſicut
fruſta ſalis.⁊ in ipᷣo eſt ponticitas ⁊ amaritu
do cum abſterſione ⁊ reſolutione.acuit viſuʒ
confert renibus ⁊ veſiee.
Et eſt aliud ʒuccarum amarum quod col⸗
ligitur in planta bauſer.
¶ Paulus ca. de ʒuccaro.Zuccarũ eſt calidũ
⁊ bumidũ in ᷣmo gradu.virtutẽ habet nutri
endi ⁊ infrigidandi ⁊ relaxandi/contra dolo
rem oculoꝝ diſtemperet᷑ ʒuccaꝝ cũ lacte mu
lieris:⁊ diſtillatur in oculo, pbatũ eſt.
¶ Anicẽna li.ij.ca. de zuccaro.Zuccarum eſt

vebemẽtioꝛis lenificat ionis:⁊ ſedat inflatio

nem.⁊ cũ oleo amigdalino cõuenit colice.
¶ Serapᷣ. Penidie ſunt ca.⁊ hu.in pᷣmo gra.

Molliũt ventrẽ. ⁊ ſunt groſſioꝛes ʒuccaro.
Dyaſcoꝛides.Ex ʒuccaro conficiuntur pe

nidie.quarũ virtus frigida eſt ? bumida. Ar
teriarum aſperitatem comeſte leniunt. Oꝛis
7 gutturis amaritudinem ⁊ fellis temperat.
Sicce tuſſientes humectant.

¶ Conſtantinus in pantegni.Zuccarũ tem⸗

peratum: ſed tamen aliqualiter calidũ. DHu⸗

indigeſtiuum eſt. Cum oleo amigdalino nux
tritiuum. Sed epatis conſtipationem facit

Z

¶ Ex libꝛo denaturis rerũ. Zuccara ca.æ bu
mi. Dunt antem canne in partibus Hiſpa⸗
nie. que cum mature fuerint radicibus euel⸗
luntur. earumq; fümitates ad menſura dua⸗
rum palmarum abſciſe ad ſpeciem germinis

terre infiguntur. Reliquũ vero cannarũ per

fruſta ſciſſum terunt ⁊ liquoꝛem in vaſis reci
piunt ac bulliunt:cum totus in ſpumam tran

ſire videtur.exhauritur ⁊ in vaſis reponitur.

autez remanet:⁊ multo calidius eſt.⁊ ob hoc

in acutis poni non debet. Album vero frigi⸗
dins eſt laudabilius.⁊ contra doloꝛem pe/

coꝛis valer.

paleaq; cooperitur ⁊ ſupaſper gitur. Citr inũ

. .
1
3 .
„ *
4 .
.
2
7
.

.
. „ .
. .
.
.
. . .
⸗ *
—
„
.. —
.
4 — –
». .
N
g
. .

Homo natus dr muliert bꝛerui viuens tempoꝛe.⸗

Z e ine . eterno vitens Jeccule, yit. 9.

SS. d F.d . Keee . ʒr”

Os parietalc.i.

Os paricralc: = O.s coꝛonale.i.

HHs paril are. — dE

Oſſa paris.4.
Oſſa naſi.2. 4

bei
mi

tro

Os heralc. — 2 Spondiles. 30 14 dea
Os furcule. 1. to
Os ſpatule.1. nunuin
Os adlutorij. I¶U¶N
mnmnol
necu
loco

giq;

Ceo ſte. xxiiii.

Focile maioꝛ.i.

N NFecile mioꝛ.i.

A Oſit thoꝛad. 7
yos epiglotale.i U
Ds coꝛdist.iil. b

terpe⸗
poil
feſea⸗
ſtase
W
iligno
Os focile. I. fhig
MOlſſa raſceti. . ſice
Si3 pectinis. „* doect

5 ln des rndin⸗ i
els das bein der leeꝛ — = O ſcie . . magute
dẽ harabiſch genät 2*
albatafar — 55 coxe.i.

R dꝛü ſint 5 bein deas N ſpatula gan.l⸗ 5½ ne.
N lndaenee ( E lemne
Iſlin in der zal d. xxx. R Y ðͦè́
“
Wooſu
len⸗
WVPino: cannai u
ſ Os cahab.i. Mn

Os nauiculare.i.

Os raſcete. S.EE
Os pectinis.4 — N
olla digikon. ai. —

Ss peetinis das

Os c coxe.n
Rotula genu. 1.
ONDinoꝛ canna.I.

o Oaſoꝛ cãna

Minoꝛ canna.i.

DBe.s cahab.

. Dſſa raſceteea “
4 8 naniculare oOes calcan: i. A
Aſſaraſcete. 4.. A Tecnlcanel . Sa digitoꝝ. i4·
. Oſſa digitoꝛũ.l · g/ Oſſa pectinia.v. 4 — .

”

N

0

heng
Gornl
digi,

clet.

Paninb
den⸗
re 4 ,

lnt

el

grei
e4
ni

lit er eſt ymbilicus. Nã ſibomo collocatus ſtomachus: inteſtina: epar: plen felrehes⸗

Trattatus de Fmimalibus

Pꝛo lo gus in tractatum fuerit ſupinus manib ⁊ pedibo panſis circi⸗
— nn niq; centrũ in eiꝰ vmbilico collocatã circũ⸗
De aunm alib uͤo9.. ageng noruͤtarione rrarah manmi crpe⸗
DSianiz en . dum digiti tãgent᷑. Item rata deſigna
Duoniã in pꝛioꝛiba diuino nobis aſſiſtente tio in es unentt. ne h re eeng
auxilio. pꝛ imũ pꝛeſentꝭ operis tractatum de ſummũ caput mẽſuraueris:inuenietur eadez
herbis videlicet.⁊ qualiter ad medicinã ad, latitudo vti et altitudo.Ex yſagogis hypo⸗
miniculant bꝛeuiter expediuimꝰ. Reſtat nũc cratis. Cospꝰquidẽ homĩs in tres partes ge
eiuſdẽ int erueniente auxilio vt ad ſecunduʒ nerales diuiditim: ſcilicet caput:pectus ⁊ pe
ment vertamꝰ.in quo quidemdum ſumma autẽ cõſtat de venis ⁊ arterijs ⁊ neruis ⁊ oſ
dei bonitas vt ſperamus haud deerit)natu⸗ ſibo cartilaginibo adipibo ⁊ ceteris ſpiriti bꝰ.

ras cõplexioneſq;:⁊ ſi quid medicine ſubſer) ¶ Notandũ q; omnia coꝛpis oſſa ſunt.ccxli.

uiunt mimaliũ: vitꝗ in terris agentiũ expli/ Septrẽ capitꝭ.iiij.paria.xiiij.maxillaria den
care curabimꝰ.Ouia auteʒ inter omnia ani- tium eiꝰ.xvi.vnum pali.duo menti dentium
malia digniſſimũ:nobiliſſimũ:pfectiſſimum: ſuoꝛum.xvi. Spondiles.xxiii. Coxax.iij.
necnon a deo dilectiſſimũ eſt homo. Pꝛimo Ani tria. Coſte. xxiiij. Teneritudinuʒ octo.

loco de hominis natura:eius complexione Spatulaꝝ duo. Inferioꝝ duo. Pectinis in

atq; virtute dicamus. manibo. viij. digitoꝝ. xxx. Anchaꝝ duo. Cal
Ca pitulum caneoꝝ duo Mauiculaꝝ.ij. Raſce peduʒ.x.
*⸗ digitoꝝ. xxx. Ex vſagog hypocritꝭ. ¶ Sut

Dmo.Iſidoꝛus. Yoꝛmauit ergo autẽ in humano coꝛpe oſſa.ccxxiiij. In capi
b (ſicut ſcriptũ eſtoñs homineʒ in te.vi. In facie. viij. Bealeri Xexh
agro damaſceno delimo terre än Spõdilia.i. oſſa ſpine.xxiiij. Juguli.ij. Ver
tum ad co:pus. Vnde et adam in tebꝛaꝝ.ij. Femoꝝ.ij. Pale.ij. Pectoꝛis.i.La
terpꝛetat᷑ terra rubea ſiue terrenus Erat coꝛ terũ.xxiiij Cubitoꝝ ⁊ radioꝛuʒ.iiij.Carpon
pus illud immoꝛtale nõ de conditione natu- vij. Metacapon.viij. Digitoꝝ manuũ.xxx.

re ſed de beneficio gratie. Ham eiꝰ immoꝛta Coxarũ.ij. Yemoꝛũ.ij. Nertebꝛarũ.ij. Geni⸗

litas erat ſuſtentanda pꝑ eſum lignivite.Erat culoꝝ.ij.Eruriũ radij.iiij. Plantaꝝ.lxv. Cal
itaq; potens nõ moꝛi ſi nõ peccaret.quia de canei.ij. Aſtrãguli.ij.Digitoꝝ pedũ.xxx.⁊c̃.

ligno vite ſuſtẽtaret. ⁊ potens moꝛi ſi pecca ¶ Conſtantinus. Membꝛa diuidunt᷑ pꝛout

ret: quia ligno vite pꝛiuaret᷑:ſicut ⁊ factuʒ eſt. ſingula fecit natura/ꝓpꝛijs actionibo ↄueniẽ⸗
Iſidoꝛus in libꝛo etymologiarũ.xi. Coꝛpus tia.Actiones enĩ ſunt tres.ſcʒ Aialis:Epi⸗
dictum eſt co ꝙ coꝛruptũ perit.ſolubile enim xritualis:Naturalis.quibo ſimilia ſunt inſtru
atq; moꝛtale eſt:⁊ aliquãdo ſoluenduʒ.Caro mentacoꝛꝑis. Vnde membꝛa virtutem ani⸗
autem a creando eſt appellata.aro autẽ ex malem ſequẽtia vocant᷑ animata. Spiritua
quattuoꝛ elementis cõpacta eſt. NHãterra in lem ſpiritualia. Naturalem naturalia. Ani⸗
carne eſt. Aer in anheluu. Humoꝛ in ſangui mata membꝛa fecit deus in omnibo animali
ne. Ignis in caloꝛe vitali. Habent in nob e⸗ bus /pter ſenſus et voluntarios motus. In
lementa ſuã queq; partẽ.cui quid debet᷑ cõ, homine vero ⁊ ꝓpter hoc ⁊ ꝓpter intelleciuzs
page reſoluta. Vitrubius ĩ libꝛo tertio de ar ⁊zrationẽ ea fecit:vt cerebꝛuũ:oculos:nares:
chitectura.Coꝛpus hominis ita natura cõ/ articulos:linguam:neruos atq; lacertos.
poſuit:vt os capitꝭ a mento ad ſummã fron/ ¶ Membꝛa ſpiritualia facta ſunt ꝓpter ſpi⸗

tem ⁊ radices vmas capilli eſſet decime par; racula flatus ⁊ caloꝛis naturalis conſeruan

tis. Item manꝰ palma ab articulo ad extre tias:vt ſunt pectus et eius panniculi:coꝛ et

mum mediũ diguũ tantundẽ. Ipſiꝰ aũt oꝛis pulmo cum cannalibo ſuis.ſauces ⁊ dyaſra⸗
altitudinis tertiꝗ pars eſt ab ymo mento ad gma ⁊ arterie.¶ Membꝛa naturalia biparti

vmas naris.Haſum ab vmis naribo ad finezy ta ſunt.quedã enĩ ſunt nutritiua:quedã gene

medium ſuꝑcilioꝛũ tantundẽ ꝗb eoꝝ autem ratiua. Hutritiua ſunt que mittunt cibum in
fine ad ymas radices capilloꝛũ frons effici᷑ ſubſtantiã membꝛoꝝ totius coꝛꝑis.O mnia
Reliqua quoq; membꝛa ſuas hahẽt cõmẽſu enim humana ⁊ beſtialia coꝛꝑa cõſumuntur

rationes ⁊ ꝓpoꝛtiones quibo etiã antiqui pi? ab aere ⁊ naturalicaloꝛe. Ideo neceſſe eſt vt

ctoꝛes ⁊ ſtatuarij nobiles vſi magnas lau- ad conſeruantiã ⁊ integritatẽ cõſumptio ci⸗

des ſunt aſſecuti. Coꝛꝑis aũt centrũ natura bus reparet᷑. Itaq; nutritiua ſunt os:dentes

Trattatus

veſica:vene. Generatiua vero facta ſunt vt

ſpecificarent generalia ⁊ indiuiduarent᷑ ſpe⸗
cificata. Nã quoniã oĩa indiuidua naturali⸗
ter cõſumunt᷑:neceſſe eſt vt ꝑ genitalia repa⸗
rentur:que ſunt matrix vel vulua. Uirga te⸗

ſticuli ⁊ vaſa ſpermatis. Hoꝝ aũt triũ gene⸗
rũ ſcʒ aiatoꝝ ſpiritualiũ ⁊ naturaliũ mẽbꝛoꝝ
ſingula hũt vnũ pꝛicipale mẽbꝛũ?cuiꝰ cauſa
facta ſunt alia Mẽbꝛa vᷣo ↄſilia(ſicut dictũ

eſt ſupꝛa)ſunt partes toti:totũq; parti aſſimi

lãtia. Sũt aũt ſeptẽ.Pꝛimũ ſcʒ oſſa. Scõm
cartilago:coꝛ:nerui:ligamẽ. Tertium vene.
Quartu arterie.Quintũ caro: glandes:pin
guedo. Sextũ cutes ⁊ pellicule. Septimuʒ

pili ⁊ vngule.Oſſa itaq; ſunt purioꝛ ⁊ ſiccioꝛ

corpis pars. Ex li.de na.reꝝ.Sicut ĩ parie⸗
te luteo pali ipᷣam parietẽ tenent ne penitus
obꝛuatur:ſic oſſa carnẽ fragileʒ ſtipat ne ſua
mollic ie ſobu in vnũ impꝛobe cõuoluatur
Etiã multa hic eſſent dicenda de vno quoq;
membꝛo:que cauſa bꝛeuitatis dumitto.

BPoperationes

Auicenna in ſcðo canone. Saliua homĩs

ieiuni ſcoꝛpiões interficit. Cũ eadẽ ⁊ cãpho⸗
ra fricat᷑ impetigo.Eadem quoq; cũ diſtiula
tur in aurẽ vermibleſam eos interficit ⁊ ſta
tim educit.¶ Soꝛdicies auris hoĩs confert
emigranee ⁊ pãnaricio.Et linitur ſuper fiſſu
ras labij.¶ Capilli quoq; ⁊ dentes ⁊ oſſa ho⸗
minis cõbuſta.⁊ aliaplura de homĩe medici
nal ia ſunt.i¶ Itemvꝛina hoĩs abſtergit ſcabi
em vlceroſam ⁊ pꝛuritũ phibetq; ſerpiginẽ ⁊
impetiginẽ.E adem in vaſe eneo cũ melle co
cta abſtergit albuginẽ oculi:⁊ cõfert palpita
tioni. Confert etiã yctericie:et ꝓpꝛie cũ aqua
mellis ⁊ aqua ciceris.Fex eiuſdevꝛine ſanat
heriſipilã fᷣm qð dicitur.i¶ Et vꝛina infantis
dblterge mo⸗Phel ⁊ pannũ.E adẽ quoq; bi⸗
bit a cofert difficultati anhelitꝰ ⁊ dilatatiõi.
It em vꝛina hoĩs p᷑ ceteris vꝛinis eſt magis
agbſterſiua.ponitur eni cũ cinere vitis ſuꝑ lo
cum fluxus ſanguinis ⁊ ſiſtit᷑.¶ Cõfert etiaʒ
moꝛſui vipere bibita:omniq; moꝛſui et pun⸗

cture valet:⁊ q ex ea antiqua eſt. cõfert vene

nis oĩbus ⁊ lepoꝛi marino.i¶ Alia rioch lu
ra medicinalia operatur. Sperma hominis
ie cõpetit empetigini:⁊ ſedat doloꝛem po
gagre. Dicitur etiã ꝙ abſtergit moꝛpheam.
¶ Stercꝰ hoĩis calidũ ſedat heriſipilã vt ðꝛ:
⁊ foꝛſitan ſoꝛdiciei cõfert. Idem ſiccũ cũ mel
le aut vino bibitũ in fe bꝛibb periodicis phi⸗
bet eni eaꝝ periodos. Confert etiã vctericie.
¶Dyaſco. Yimus humanꝰ vulneribo impoſi
tus tinnoꝛemnõ admittit. Succus aũt cum

melle ſquinãticos curat Itẽ fimus humanꝰ
paracoleſim facit adhibitꝰ.Gratũ vultum?
niueum facit.¶ Serapion libꝛo aggre.cap̃ᷣ.

zebel auctoꝛitate Galinquit. Omne ſtercus

eſt calidũ ⁊ reſolutiuũ attractiuũ:ſed ſᷣm plꝰ
minus.⁊ max ime ſtercus aĩalis comeden⸗

tis oſſa.⁊ ſignũ eſt ꝙ curat ſquinãtias ⁊ apo

ſtemata gutturꝭ:⁊miſcet᷑ cũ melle ad diſſinte
riã ⁊ ad vlcera antiqua.Et miſcet᷑ cũ lacte in

quo ſunt extincti lapides aut ferrũ candẽs.

datur in potu:aut fit criſtere cũ eo:⁊ miſce⸗
tur cum medicinis reſolutiuis appoſitum.et
con fert iuuamento magno.¶ Stercꝰ inſan
tium comedentiũ panẽ ⁊ carnes gallinaꝝ:cu
rat ſquinantiã.Cõuenit ⁊ ei iuuamẽto mira⸗

bili qn miſcetur cum melle ⁊ linitur cũ eo gut

1U

tur et palatum:aut datun in potu.

Capitulum. ij.
Brnus. Iſidoꝛus. Agnꝰ a greco vo⸗
A cabulo ð: qſi pius.nã inter oĩa terre
gAgnimantia maxime inuenit᷑ innocẽs
zmanſuetus,. nullum eni ledit dente nec coꝛ⸗
nu nec vngue. ⁊ quicquid in eo reperi totum
vtile eſt:quia caro ad cibum:pellis ad variũ
vſum:pilus ad indumentum.fimus ad terre
impinguationem.vngula ⁊ coꝛnu ad medica
tioneʒ ⁊c. ¶ Item Iſidoꝛus libꝛo.xij.Latini
agnũ ab agnoſcendo putãt dictũ:eo ꝙ pꝛe ce
teris animalibo matremſuꝗ noſcat adeo ꝙ ſi
in magno grege errauerit ſtatim balatu vo⸗
cem noſcat parentis.¶ Scðm Areſtotilẽ ⁊
Auicennã.Agni quidã naſcuntur in tꝑe ver⸗

nali. quidã in tꝑe autumnali. Vernales ſunt

—— =

bummn.
ulum:
Gec.
dfnd⸗
Creten
asrado
kcälven
niccis
iconnſc
Noane

„

—
—
N

22

.—
—
—

₰
„
— *

2

De nimalibus

coꝛpoꝛe maioꝛes robuſtioꝛes viriboꝛ pingui
oꝛes q; ſunt autũnales vel hyemales. Pli.li.

viij. In aliquibo tamẽ regionibo multi hyber

nos agnos pꝛeferũt vernis.quoniã mag in⸗
terſit ante ſolſticiũ q; ante bꝛumã firmos eſſe
ſolũq; hoc qnĩal vtiliter bꝛuma naſci. Idem

in libꝛo.xviij. Poꝛro decreſcẽti luna caſtrãdi

ſunt agni vel arietes ſicut iuuenci et edi ac
verres.AQmbꝛoſius. Agnus ſimpliciſſimus
cuma matre quandoq; aberrat frequẽter eã
balatu abſentem excitat:multiſq; licet verſe
tun in milib ouium.recognoſcit vocem parẽ
tis ⁊ feſtinat ad eam. Nam q;uis cibi ⁊ potꝰ
deſiderio teneatur:tranſcurrit tamen aliena
vbera licet humoꝛe lactis grauida exundẽt:
ſoliuſq; materni lact fontes requirit.i¶ Are⸗
ſtotiles.Agnus ſi renes eius ſepo circũqua⸗
q; cooperiant᷑ moꝛietur.i¶ Palladius li.xv.
Agnoꝝ pꝛima generatio eſt in menſe nouem
bꝛi.ſed agnus natꝰ maternis vberib ſtatim
admouendus eſt manu: pꝛius tamen exiguũ

lactis in quo ſpiſſioꝛ eſt natura mulgendum

quod paſtoꝛes colluſtram vocant.hoc enim
agnis(niſi auferatur)nocebit ac per biduuʒ
natus cum matre claudatur.⁊ tunc ſeptꝭ ob⸗
ſcuris calidiſq; ſeruetur. Itez ſecluſo paruu⸗
loꝝ grege matres in paſcua mittãtur. Sufſ⸗
ficit autem pꝛiuſq; in mane pꝛocedant.⁊ cum
ſature reuertuntur adyeſperam agnis vbera
haurienda ꝑmittere.Qui donec firment᷑:in⸗
tra ſtabulum furfuribovel modica herbavel(
ſi eſt copia)farina oꝛdei paſcantur ingeſtum
donec cõſeptis pabulum ꝑ etatis robur ma
tribus habere poſſint cõmune.¶ Actoꝛ. A⸗
gnus eſt animal omniũ ſimpliciſſimũ ⁊ man
ſuetiſſimum.quia nec vlla fraude vel aſtutia
callet:nec vlli dentibus vel cum vnguibono
cet. ¶ Item patientiſſimũ. Quia ⁊ immolan
dus non clamat:⁊ tondendus ſilet. Item ad
plures vſus vtiliſſimum.Nam et lac pꝛebet

dg nutrimentum ⁊ lanam ad veſtimentum:?

carnes ad eſum:coꝛium quoq; ad calciandũ
vel ad ſcribendum ⁊ fimum ad agrum impin
guandum⁊ fecundandum. Eſt ⁊ animal mũ⸗
dum m legem.quia ⁊ ruminat ⁊ findit vngu
lam. Lupum vero naturaliter timet ⁊ hoꝛret
⁊ fugit. Merito ergo ⁊ ꝓpter pᷣdictas tot bo⸗
nas ꝓpꝛietates voluit chꝛiſtus pꝛe omnibo bo
nus in agno pꝛecipue figurari:ſicut ſpiritus

fſciulicet in colunl.6Z
— DOperationtes
¶ Ilaac in dietis particularibo. Agn quidẽ
S Rwfofftare vicinꝰ eſt poꝛcis ſilue⸗

ſtribo ꝓpter vicinitatẽ vulue ⁊ bumiditateʒ la

cCapitu

ctis quo nutrit pinde caro eius nõ eſt lauda
bilis:qꝛ indigeſtibiliſ: ⁊ lubꝛicitate ſua de ſto
macho deſcẽd it. Indigeſtibilis autẽ pᷣcipue

id eſt comedẽtes ſtomachũ rumidũ ex defe⸗
ctu habeant. Ideoq; Bal.vituperauit lactäa⸗
tes agnos.¶ Annuales vero mediocreʒ ba⸗
bent cõplexionẽ inter lactantiũ humiditatẽ
iuuenũ ſcitateʒ. Ideo ceteris ſunt melio⸗
res ⁊ ad digerendũ facilioꝛes.ſanguineʒ me
lioꝛẽ generãt. maximeq; iuuenes iuuant cali
dam ⁊ ſiccã cõplexionẽ bñtes:⁊ calidã ⁊ ſico
cam regionẽ inhabitãtes.i¶ Ex libꝛo de na⸗
turis reꝝ.caro agnina robuſtis ⁊ ſanis ẽ val

de bona:ſed infirmis infirma.qꝛ licʒ aſtoma

cho facile deſcendat:difficile tamen a mem⸗
bꝛis ſoluitur. Ideo viſcoſum humoꝛem gene
rat.i¶ Pli.li.xxix.Coagulum agni cõtra om
niamala medicamẽta pollet:⁊ cõtra marino
rũ moꝛſus vel icius valet.¶ Auicẽna. San⸗
guis agni ſanat epilentiã cum vino.Coagu⸗
lum enim eius a venenis moꝛſuris oĩbus ſa⸗

nat.¶ Albertus. Meulla agni ad ignem li
quefacra cuʒ oleo nucum admixto ʒuccaro

albo diſtillata ſuꝑ ſambucũ:⁊ poſtea bibita

diſſoluit lapidem in veſica:⁊ confert patien⸗
tibus doloꝛes in virga ⁊ in veſica ⁊ in renib⸗
⁊ cõfert etiam mingenti ſanguineʒ.i¶ Si cũ

felle agni inungant᷑ loca coꝛpoꝛis in qͥbus in
cidit cancer cõfert manifeſte.Si vis remo⸗

uere moꝛbuʒ ouiũ interficientem eas accipe

ventrẽ arietis ⁊ coque cũ vino.⁊ admiſce cũ
aqua ⁊ da ouibo in potu ⁊ remouebit᷑moꝛb.

—

ij

3B

,

Ries. Iſidoꝛus libꝛo.xij.capitulo pᷣ
9 mo. Eſt autem aries dux ⁊ pꝛinceps
ouium. ⁊ ideo dedit ei natura foꝛtuu

dinem ceterꝭ ouib pꝛeſtantioꝛeʒ. Decuit enĩ

grietem ducem ceterarum ouium ⁊ toꝛem
glijs eſſe viribus foꝛtioꝛem.Et ideo vꝛ dicit

Iſidoꝛus.Aries autem feruex a viribus eſt

dictus:eo ꝙ tanq; vir ouium. Vel vt idem

dicit: Ueruex a verme eſt dictus: eo ꝙ ha⸗
beat vermem in capite cuius pꝛuritu excita⸗

tus caput concutit foꝛtiſſime.⁊ quicquid ſi⸗
bi obuiat dure ferit.⁊ ideo aries grece quod
dicitur virtus latine eſt vocatus.quia in gre
gibus maſculi dicuntur aries.quia ad fecun
dandas oues virtuoſi ſunt atq; foꝛtes. Ham
coꝛpoꝛis maguitudine ⁊ virium foꝛtitudine
⁊ animi virtuie oues alias pꝛeexcellũt.i Di

citur etiam aries ab aris quia vt dicit JIſi⸗

doꝛus.Hoc pecus pꝛimum fuit in aris a gen
tibus immolatum. Unde dicitur ideo aries
quia mactatur ad araʒ. Unde ſᷣm legẽ o
ſaicam. Aries fuit animal potiſſime mũdũ:
et ad ſacriſicium ⁊ ad eſum. NHam pꝛo pecca
to illo a populo conueniẽ ter offerebatur.et
quia findebat vngulam pariter ⁊ ruminabat

indifferenter a populo comedebatur. ꝗ Iteʒ

Plinius libꝛo.viij.capitulo.xlvij. Arietꝭ in⸗
quit naturale eſt agnos faſtidire:⁊ oues ſe⸗
nectas ſibi obnias conſectari. Ham ipᷣe me
lioꝛ eſt ⁊vtilioꝛ in ſenecta.tamen reſpectu oui

um fcrox fit anio. Tempoꝛe amoꝛis pugnat

pꝛo vxoꝛibus ſuis:⁊ aduerſarios coꝛnib⸗ im
petit.⁊vt melius pugne:⁊ foꝛtius contra reſi
ſtentem retrocedit:ac reſiliendo cum impe⸗
tu hoſtem ferit.De arietibꝰ etiam dicit Aui

cenna.Arietes inquit ⁊ capꝛi vodunt mulrũ
in vnum.⁊ in hyeme non ſe abſcoudunt pꝛo⸗

pter frigus.⁊ aliquando exeunt de loco cali
do ad locum frigidum./⁊ quando pluit quo⸗

uſq; moꝛiantur.·? arietes naturaliter ſequun
tur capꝛas:⁊ quieſcunt omnes quouſq; pa⸗

ſtoꝛ accipit vnum ex eis:⁊ facit ipᷣm antece⸗
dere ⁊ ſequuntur alij.⁊ timent naturgliter to
nitrua ſicut oues:que ſi impꝛegnate fuerint ⁊
qudierint tonitrua aboꝛtiunt pᷣ timoꝛe.⁊ an⸗

te mediam noctem ſtant ſimul cum ouibus

doꝛmiunt:⁊ poſt ſparſim.⁊ in doꝛmiẽdo ſem
per latus alternant per vices.nam avere vſ⸗
q ad autumnum doꝛmiunt in vno latere.de⸗
inde vſq; ad ver doꝛmiunt in latere altero.
¶ Iſaac in dietis particularibus inquit: q;
grietes ⁊ capꝛi ſicut ⁊ cetera animalia ꝓpꝛiaʒ
habet vocẽ ꝑ quã ſe clamãt ⁊ vocãt feminas
tꝑe coitꝰ ⁊ amoꝛis:⁊ potãtes qquã ſalſaʒ an⸗
ticipat coitũ ⁊ citiꝰ mouent᷑ ad amoꝛẽ Et qũ

arietes ſenes mouent᷑ citiꝰ ad amoꝛc ⁊ conũ

q; iuuenes in tꝑe determinato ſignũ eſt bo⸗
nitatis tꝑis in anno illo.Et ſi in illo tꝑe exci
tentur inuenes ad amoꝛẽ ſignuʒ eſt peſtis fu⸗
ture ſuper oues in anno illo. hoc idem dicit
Areſto.⁊ Auicen.Areſtotiles. In libia cito
apparẽt coꝛnua in capitibo arietum. ⁊ (vt ait
Humerus)coꝛnua ſunt etiam in capitibo fe⸗

minarum arietum. Apud ſeptẽtrionẽ vᷣo nõ

habẽt arietes coꝛnua in quodã loco. Anima
lia que habẽt coꝛnua ſiſſiras habẽt in vngu
lis naturaliter:vt taurus:ceruus⁊ aries.Et
vt in pluribo aries dux gregis eſt. Paſtoꝛes

enim in grege ponũt arietem vnum rectoꝛẽ:

ſicq; docent eum a puericia:q; cum acclama

uerit eum paſtoꝛ pꝛopꝛio nomĩe anterioꝛat

ſe.Euſcolapius in libꝛo ſuo.Elephas cũ ariꝰ

etem viderit:timet eum⁊ ſugit.

Popperationes
PHſaac. Arietes habent carnes calidioꝛes
æc minꝰ humidas q; ſunt carnes ouiũ ac du⸗

rioꝛes ad digerendũ. Arietes innuẽtute ma⸗
nentes mĩoꝛis ſunt humiditatꝭ ⁊ viſcoſitatꝭ

ꝓpter etatis ſiccitatem eoꝛum complexioni
dominantẽ. Idcirco eoꝛum caro melioꝛ eſt

agnis ⁊ ouibo.quia ſi bene digerũt bonum.
⁊ multũ ſanguinẽ generãt.maxime ſi caſtra⸗

ti ſunt.quia caliditas ⁊ humiditas eoꝝ tem

poꝛate ſunt.vnde boni ſapoꝛis ſunt: niſi qũ

ſunt decrepiti quipꝛoculdubio peſſimi ſunt:
⁊ nõ caſtrati ſunt eis melioꝛes. O mẽs enim

decrepitiĩ caloꝛe naturaliter deſectuoſiſũt.

qui defectus ꝓuenit ex etate ⁊ teſticuloꝝ in⸗
digentia. Annuales mediocrem habent cõ⸗

plexionem inter lactantium humiditatem?
iuuenum ſiccit atem. Idcirco ceteris arieti⸗
bus melioꝛes ſunt.⁊ qad digerendum facilio⸗

res. Sanguinem enim melioꝛem generant.

⁊ maxime iuuant inuenes calidam ⁊ ſiccam

complexionem habẽtes:⁊ calidam ⁊ ſiccam

regionem inbabitãtes. Decrepiti vero(vtdi

ctum eſt)ceter deterioꝛes ſunt.i¶ Auicenna.

Caro arietis aduſta linitur vtiliter ſuꝑ moꝛ⸗
pheam ⁊ ſuꝑ empetiginem.Confert etiã moꝛ
ſibo ſerpentum ac ſcoꝛpionum.Etiam cũ vi⸗
no canis rabioſi.¶ Cinis eiuſdem confert al

bugini oculi. Arietis pulmo calidus ſuꝑpo

ſitus ſanat excoꝛiationem calcanei ex calci

amento.ſEuſculapius. Arietis liquoꝛ qui
a pulmone decocto diſtillat tertianas etre⸗

num moꝛbum in eis natum ſanat. ¶ Plini⸗
us lib. xxix. Jus ex carne arietum valet cõ⸗

tra cancrum. Haly. Arietis fel aurium dolo
ruqui eſt ex frigiditate medetnrr.

ntcpii
lickbo
theercl
deſifi
en dicit
bactto
nat
tlt
mifi
o ing
nn
ies
Patves
mrectot:
nacdam
rerioꝛa
ociern

Adr
onügcdr
nmenrtenn
1 olr
onnperol
o melerd
fit bonen
meſickn
19 en
eſſmin
Onisdt
ſehoſii
1benrH
niinm
öd
–
ngCN.
meſeen
mntſem

nent

Dronn
hon

umci
acna

s ſohe
ler cae

De Unimalibus

—
—

* „
. . 2
. . 2*
. —ͤ
1 . „ a. — 2
3 ——2
. . . 8
5 . . .
— —— . /
.
. 1 1
. .
4
7„*

o 5 N
Sck 22—
4 N * 5 „ R
S8“ „
— — —
2
. . ——=
— 4 „
. . 4
—
„ 02 .
5
NS 8
. 4

„.

apitulum. uiſ.

Per. Iſidorꝰ.Aper a ferocitate vo⸗

a catꝰ eſt:ablata f littera ⁊ p ſubꝛoga⸗
ta. Vndeꝛ apud grecos fragros idẽ

ferus dicit. O mne enĩ quod ferũ eſt ⁊ immi⸗
te abuſiue agreſte vocamus. Poꝛci agreſtes
Jecur eiꝰ litargicos excitat.¶ In iecure ſe
tur vt coꝛia ſua ſint eo tempoꝛe dura.quia ſe
cũ arboꝛib confricant:⁊ poſtea lutũ intrant
Illudq; deſiccant.Hi inde pꝛeliant᷑intanũ
v́ytvnus aut ambo moꝛiuntur. VUrſus quoq;

valde bellicoſi ſunt tempoꝛe coitꝰ ⁊ ingemã⸗

pugnat cum poꝛc agreſtibo.Eſt autem aper

iracundus ⁊ inſipiens:nec bonoꝛum doctri
nam moꝛum recipiens.nullaq; mutatio acci
dit in eo etiam ſi caſtretur. Apꝛi quoq; ſemi⸗
na caſtratur.ita ꝙ nõ indigeat coitu:vt cito
impinguetur:ſed pꝛiꝰ biduo cib pꝛohibetur

¶ Pliniꝰ li. viij. Apꝛis maribo in coitu ẽ aſpe
ritas plurima. Zunc inter ſe dimicant arbo
ruʒ attritu coſtas indurãtes ſeq; luio tergo⸗

rantes. Femine qʒz in partu aſperioꝛes ſunt:

—

eſt. dentes habet ma ec
oniby aptos in quibo hoc mirabile eſt: qviua

2 fere ſimiliter in omni genere beſtiarũ.qEx
libꝛo de naturis rerum. Aper beſtia foꝛtis:
nigri coloꝛis.que nultam bonoꝛũ moꝛum do

ctrinam recipit vnq;: ſed ſemꝑ ſera ac ferox
os ⁊ recuruos inciſi⸗

quidem beſtia poſſunt idem ꝙ fenum. Moꝛ
tuo vero detracti vim inciſionis amiſiſſe p⸗
bantur. Hoc animal ſi mane anteq; mingat
a venatoꝛibo impetatur: de facili laſſat. Si

yero ante vel interim dũ venatur vꝛinã fece⸗

rit diſficulter capture cedit. Nerũtamẽ etiã

1 2 .
E
“

laſſatuʒ nõ cedit:ſed in poſterioꝛibo ſubſiſtit

⁊ atrocitate rigida laſſitudinẽ diſſimilat.du-

ellum offerens venatoꝛi. ferire tamen in ho⸗
minem vel inuadere nõ pꝛeſumit niſi pꝛiꝰ ab
illo ictum acceperit.Caueat autem homo ſi

bi:quia niſi pꝛimo ictu pungentis cuſpidis
letale vulnus inter aruumꝛ laterales coſtas

dDeggerit: pegiclitari de vita poterit niſi foꝛte
iuxta ad refugium arboꝛem inueniat quam
Aaſſcendat:aut in humilioꝛi loco reliqua terre
pPlanicie totis membꝛis ſepꝛemat.auerſi enĩ
aocre curui dentes eiꝰ quibo quaſi quibuſdam

attrociſſimis armis valẽt ad inferendã moꝛ

tem:nõ poſſunt quenq; niſi elatum ⁊ erectuʒ
Nettingere. Suſtinebit tamen pedum illiꝰ cõ
culcationem quouſq; ſiciacenti a ꝓximo ſuc
curratur. Aper cunctas beſtias pᷣcedit audi
tu a dextris. Habet os ad modum ſcuti.qcBGd

venabulis ⁊ machere opponit.

Pperationes

· Pliniꝰ li.xxviij. Apꝛi cerebꝛũ ↄrra ſerpen⸗/

tes laudat᷑ cũ ſanguine. Jccur etiã inuetera⸗
tũ cũ ruta potũ ⁊ vino:adeps q̊ʒ cũ melle re⸗
ſinaq;. Simili modo ⁊ iecur verrinũ exem⸗

ptis dũtaxat fibꝛis q̃ttuoꝛ obuloꝝ pondere

⁊ cerebꝛũ ex vino potũ.i¶ Item cerebꝛũ apꝛi
vel ſanguis verendoꝛuʒ medet̃carbunculis.

mine apꝛi inueniunt᷑ lapilli qui cõtriti ⁊ in vi

no poti calculos pellũt.¶ Apꝛi pulmo ebꝛie
tatem qarcet. Fel apꝛinum ſtrumas diſcutit.
Ayenem quoq; ſedat potum.i¶ IJdem. ECum
adipe pulmo impoſitus permones ſanat.
VUlcera quoq; ſerpentia ſanat fel apꝛinum
cum reſina ⁊ ceruſa.i¶ Cinis maxillarũ apꝛi
ſanat vlcera que ſerpunt.¶ IJIdem quoq; con

fert fractis.arduʒ eius elixum atq; circũ⸗
ligatum mira quoq; celeritate ſolidat ea.
Apꝛi vꝛina ⁊ ipᷣa veſica ꝓ cibo ſumpta veſi

ce calculoꝛumq; cruciatiba medetur.ſi pꝛius
vtrũq; fumo maceratur. Id in apii veſica ſi

aſſa mandetur vꝛine cohibet incontinentiã.

¶ Hydropieis auxiliatur apꝛi vꝛina vel etiã

veſica paulatim in potu data.i¶ Vrina quo⸗

qq apꝛi in vitro ſeruata auriuʒz doloꝛi vitijſq;
me

etur. D eniq; tam grauis eſt apꝛo vꝛina:
vt effugere nõ ſufficiat niſi egeſta.ac eavelut

deuictꝰ oppꝛimati.vnde illa exuri eos tra⸗
ditur ¶ Apꝛini fimi cinis inſperſus potioni
tepidi vini diſſintericis medef᷑.Luxat quo⸗

qʒ valet idem fimus. Verriſq; ſpuma recens
ex aceto.In ſimo qindẽ ſuis eſtvſus efficaci

oꝛ que non peperit. In apꝛis quoq; multum
pꝛeſtantioꝛ.ꝙ¶ Vſus axungie valet ad emol-

A iiij

„½ S dd e de

X„

Tractatus

liendas excalefaciẽdas diſcutiẽdas purgan
daſq; cõfricatis membꝛis itinerumlaſſitudi
nes.i¶ Ex libꝛo de naturis rerũ. imus apꝛi
recens ⁊ calidus pꝛecipuũ eſt remedium con
tra fluxum ſanguinis e naribus.

2 —
— .
à-

N . 4
. 3 — — —
. . .
. * —
. .
4 8
5. 4 .
2.— — —
6 *
64
11

Capitulum. u.

Sinus.Ex li.de na.reꝝ. Aſinus eſt

a caꝗaial defoꝛme vile ac deſpectuʒz. grãdi
coapite. ongis ⁊ latis auribo. coꝛpoꝛe
macilẽto:neſciũt impinguari. In humen ſti⸗
gmata xpᷣi poꝛtat crucis.Eſt ergo aſinꝰ aĩal

manſuetũ⁊ diſcoꝛdie neſciũ onerifeꝝ:⁊ nõre

bellans ſarcinis:etiã vltra qᷓ ferre poſſit ſibi
impoſitꝭ.bꝛutũ ⁊ irrationale ſuꝑ oĩa anĩalia.
Inceſſu q; pigrũ ⁊ tardũ:patiẽs et inter ꝰᷣba

duriſſimũ:pꝑ viã incedens obuiantiba cedere
neſcit. Poſt mẽſes.xxx.coit.ſed niſi poſt an⸗

nos tres gignit. Spinas libenter comedit.

frigidiꝰ eſt naturaliter:⁊ frigoꝛis impatiẽs:

maxime tꝑe ↄceptꝰ.Ideoq; non generant᷑ in

locis frigidis ⁊ in Scocia⁊ in regiõibo pꝛo⸗

pinquis:nec in equinoctio ſicut coeunt equi
ſed in eſtate In terra q̃; ſeptẽtrionis q̃ eſt fri
gidiſſima nõ inuenit᷑:qm̃ illic viuere nõ põt.
Beſtat aũt in vtero ꝑ annũ integrum. Aſini
pullus aliquantulũ decoꝛis hʒ in iunentute:
ſed qnto plꝰ ſeneſcit tãto turpioꝛ fit. Areſto.
Aſinꝰ hʒ ſoleas ſicut ⁊ equꝰ:nõ hʒ ſel omni⸗
no:ſed hʒ ſonguinẽ ſpiſſum ac nigrũ valde ſi

cut taurus Aſinꝰ ⁊ aĩialia cetera magni coꝛ⸗

dis timida ſunt plus oĩb aialibo. Timet fri
gus:ſfelle caret:ſpinas comedit quãdo mol⸗

les ſunt.multũ coit:minꝰ tũ q; equus.Et ſi

nõ inceperit generare poſt eiectionẽ poſterij
oꝛũ dentiũ nõ generabit oĩno.Comedit fru⸗
ctus.Herhis paſcit᷑ ⁊ aqua impiguat᷑. Quã⸗
to plus ex aqua bibit:tanto plłꝰ eius cibꝓfi

cit. VUnicũ habet ventrẽ:ſicut⁊ cetera ſoleas
habẽtia. Infirmat᷑ ſepe infirmitate que dici
milide.⁊ eſt pꝛius in capite.Curritq; flegma

multũ e naribo.⁊ ſi deſcẽderit ad pulmonem
moꝛit᷑. Actoꝛ.Aſinus eſt aĩal ſtolidũ tardũ ꝛ

luxurioſum. Crucẽ habet in anterioꝛe doꝛſi

parte ſuũ humeros.⁊ ibi debilioꝛ eſt. In po⸗
ſterioꝛi aũt ſuꝑ renes ibi foꝛtioꝛ eſt hoꝛribili⸗
ter clamat.lappas comedit.ſonum citare(vt

fer?᷑)¶ Ambꝛo. Aſinus piger ⁊ ad pꝛedam ex

poſitꝰ:ſenſuq; tardioꝛ.docet nos viuatioꝛes

eſſe debere:nec deſidia coꝛꝑis animiq; pigre

ſcere:ſed ad tidẽ cõfugere que onera grauia
ſolet alleuiare. Phiſiologus. Aſinꝰ eſt anĩal
oneriferũ mãcipiũ ſeruituti addictũ reſpectu

multitudinis laboꝝ q̊s ſuſtinet paruʒ gratie

cõſequit᷑ vocẽ hoĩs cõſuetã intelligit.Et no
uit iter qdðᷣ ſepe ambulauit. Cum auteʒ vidit

lupum venientem reſpicit in lumbũ:⁊ ſic im⸗
pꝛouiſus a lupo cõpꝛehenditur. “

Pprrationes

¶ Juicena. Aſinꝰ ſanat lepꝛam. Cõtracti ex
ſiccitate ſedent in iure carnis eiꝰ.⁊ caro etiã
eius iuuat.Epar eiꝰ aſſatũ et a ieiuno come⸗

ſtũ ofert epilẽtie.ſiliter ⁊ eiꝰ vngula aduſta.

¶Einis carnis ⁊ epatis eiꝰ cũ oleo valet ſu⸗
perpoſitꝭ fiſſuris frigoꝛis. Itẽ cinis Zng
eius cũ oleo valet ſuꝑ ſcroſulas.i Dicit᷑ aũt
ꝙ eiꝰ vꝛina cõfert doloꝛi renũ. Vrinavero ſil
ueſtris aſini.ſicut Galienus ait:lapidẽ inve⸗
ſica frangit. ¶ Sanguis aſini ꝓhibet fluxuz
ſanguinis variũ ex velamine.i Adeps eius
valet ad veſtigia cutis. Vrina aſini ↄfert vl/
ceribo ambulatiuis ⁊ humidis ⁊ doloꝛirenũ.
Stercus eĩiꝰ in om̃i curſu ſanguĩs admini⸗

ſtrat.¶ O doꝛat᷑quidẽ ad fluxũ ſanguinis na
riũ foꝛtem:⁊ expmitur humiditas eiꝰin narẽ

gcretinet᷑.¶ Item ſtercꝰ aſini paſcentꝭ ſiccuzʒ

cũ vino valde bonũ eſt pincture ſcoꝛpionis
Lac etiã aſinaꝝ minꝰ butroſum exiſtens:

ſubtile eſt ⁊ aquoſum. Aalet tuſſi extenuati⸗

oni ac ſputo ſanguinis ⁊ hydropiſi ac duri⸗

ciei ſplenis. Ventrẽ lenit:⁊ ethice bonũ eſt.
Fertur etiã ꝙ cũ os ex eo colluit:ofirmat
dentes ⁊ gingiuã. Nõ eſt aũt cõueniẽs habẽ

tibo ſodã ⁊ vertiginẽ ⁊ tinitũꝓpꝛieq; doꝛmire
ſupꝛa ipᷣm.⁊ vniuerſaliter nocet bñtibo capi⸗
ta debilig. ¶ Euſculapius. Sanguis aſini

cum vino potatꝰ ſebꝛes quotidianas ſanat:

tribe vel quattuoꝛ guttis illiꝰ datis.Adeps

E

½D O

„ — 8 8

r
ſed

tie

.

De Enimalibus

eius coitũ cõmonet.Splen eiꝰ cũ aq̃ tritus

2⁊ mãmille appoſitus attrahit lac.¶ Dyaſco.

Adeps aſininꝰ dicit cicatrices concolerare
Lac eiꝰ ventrẽ mollit:⁊ oꝛe receptũ dentes

gingiuaſc; ↄfirmat. Vulneratiões q; vẽtris
ac reumatiſmũ optime curat. Tocium eiꝰbi
bitũ nefreticos ianat. ¶ Haly. Aſini pulmo

⁊ pullieiꝰ ſi deſiccatꝰ terat᷑ ac bibitur attra⸗
ctioni ſpiritus ac tuſſi pdeſt. Epar aſini do⸗/
meſtici ſicomederit eũ epilenticus pdeſt ei. O
¶ Aſini fimus ſi oppꝛimat᷑ eo ſanguinis flu/

xus de venarũ vel arteriarũ inciſione ampu

tat eũ vel ſtringit. Pari modo ſi de aqua eiꝰ
inſtillet᷑ ngribo ſan guinis fluxũ patientibus

ſtringit. O mnino lac aſine medicaminibo le
talibo obeſt: ⁊ inteſtinoꝝ vlceribo pdeſt ac te⸗
naſmo.ſic quoq; pdeſt lac ouiũ ſed minus.
¶ Pliniꝰ li. xxviij. Anulũ ex vngula ⁊ cruri⸗
bus aſini nigredinẽ nõ habentꝭ. ſi induat epi
lenticus

ab omni reptili ac ſerpente

Capitulum. j.
Hane ⁊ alches.Ex libꝛo de naturis
a rerum.Ahane ſᷣm Ariſtotelem eſta⸗
nimal magnitudinem cerui contra
conſuetudinem omnium animalium habẽs
ſed in auribus ſimile felli hominis in coloꝛe
Et eſt amarum valde cauſatiuum vehemen⸗
tis ire ferocitatiſq;. R

DPbperationes

in po
hibet ipm ne cadat. Pꝛeterea ſi
domum fumiges aſini pulmone mũdas eaʒ

Helynãdns. Alches ẽ animal in ſilua ber⸗
cinia. harum cõſimilis eſt capꝛis figura ⁊ va
rietas pellium:ſed magnitudine paulo ante

cedunt. Mutilia ſunt coꝛnibus:⁊ crura ſine

nodis art iculoſq; habent.Nec quietiſcauſa

ꝓcumbunt:neq; quo afflicte caſu ceciderint:

erigere ſeſe aut ſubleuare poſſunt.i¶ His ſũt
arboꝛes ꝓcubilibus ad eas ſe applicant:at⸗
qʒ ita paululum reclinãtes quietem capiunt.
uarum ex veſtigijs cum animaduerſuma
venatoꝛibus fuerit quo ſe recipere loco con
ſueuerunt eo loco aradicibꝰ ſubꝛuunt.vt ab
ſcindunt arboꝛes tantum vt ſumma ſpecies
vel ſtipes earum ſtantium relinquantur. huc

cum ſe cõſuetudine decl inauerint:infirmas

arboꝛes pondere affligunt atq; vna ipᷣa con
cidunt. ¶ Eſt alches mulis comparanda:
adeo Reobenſo labio ſuꝑioꝛe:vt niſi recedẽs

gama inſula e regione germanie mittit ani⸗
mal quale alches.? cuius ſicut nec elephan⸗
tis flecti nequeunt ſuffragines.i¶ Jdeoq; nõ

cuyubat cum doꝛmiendum eſt:ſed ſomnolentã

qrboꝛ tantũmodo ſuſtinet quepꝛope caſum
minatur vt fera ruinam faciat:dum aſſuetis
fulcimentis innititur ita capitur.¶ Alioqͥn

eã mancipare difficile eſt. quoniã nullo rigo
re poplicum incomphenſibili fuga pollet.

—

7

3 77

Nabulla.Antaplon. Aptalo. Auca
a ☛ Iſidorꝰ. Annabulla beſtia ẽ
ethiopie.collũ boĩs:vt equus pedes

erioꝛa veſtigia paſci nõ queat.i¶ Gan

8

c crura velut bos.caput vt camelꝰ.albas ha

bet maculas.coloꝛẽ rutilũ valde.mẽbꝛa ſin⸗

gula diſtinguentem. Cunq; tanto decoꝛe ſit
animal reſperſum.pellis multum ſpectabilis
carius vendiim ad luxũñ oculoꝛũ.Antaplon

vel aptalos animal ſimile capꝛiole fetidũ ni⸗
mis cui non poteſt homo appꝛoximare. Et

habet duo coꝛnua acuta valde.q̃ſisuas fal⸗/
ces.⁊ recuruata ſunt.Hoc animal cum ſitit:

accedit ad eufraten vt bibat.et cum biberit:
ꝗdit dumetum quoddam vicinũ minutꝭ vir⸗

gulis ⁊ ſubtilibus cõſituʒ.vt ibi quaſi luden
do ſe in illis viminibo cõfricet. Quo fit vt in
illis illaquietur:ita ꝙ ſe inde nõ poſſit auelle

re.Et tunc vocem magnã emittit.quaʒ cum

gaudit venatoꝛ irruens in ipᷣm occidit illud.

Dperationes
EEx libꝛo de naturis rerum. Aptalon eſt a⸗
nimal acerrimum.ita vt venatoꝛ einõ poſſit
appeopinquare.habet autem longa coꝛnua
ſerre figuram habentia:ita vt poſſit etiaʒ ar⸗
boꝛes magnas ⁊ altas ſecare⁊ ad terraʒ de⸗/

ponere Cunq; ſitit venit ad flumen eufraten

⁊ bibit.¶ Eſt autem frutex que grece dicitur
hercinie habẽs virgulta ſubtilia et pꝛolixa.
ad que ludens coꝛmnibus ſuis obligat ea vir⸗
gultis eius.ſicq; diu clamans auditun ⁊ a ve

natoꝛe occiditur. ¶ Ariſtoteles. Ancacinoꝛ
eſt animal equale catulo leuerario. Huiꝰ in/

telligentia maioꝛ eſt cum eſtparuus q; cũ eſt

magnus.

a rati ⁊ alterati.i.ſaliens ⁊ volans.de
pmo qð hic habet᷑ afferati in Auicẽ⸗

na habet cafeʒati. Der pet es ſunt parui bꝛe
ues:minuti.qͥ qñq; occultant᷑ in arboꝛiby inſi

diantes vt pꝛoijciant ſe ad trãſeuntes. boꝛuʒ
genus vidi.allidi valde ſunt ⁊ ad rubedinẽ

declinantes ex eoꝝ moꝛſu accidit(vt dicit)

doloꝛ vehemens ⁊ totum coꝛpus pertranſit.

Fflerato. Affudio. ¶ Auicẽna. Affe⸗

ex quo etiam moꝛs accidit.Cura eoꝛum co⸗

munis eſt vt cura viperarum.

PHoyperationes

Affudius⁊ ſabꝛin pꝛo pꝛimo in quibuſdam
oꝛiginalibus habetur affudius(vt dixerunt
ſapientes) Sunt duo ſerpentes arenoſa coꝛ
poꝛa habentes:⁊ ſub capita eoꝛumpuncta al
ba ⁊ nigra.Et quandoq; ſunt nigri rubei et
albi. ſuꝑ eoꝛum capita ſunt ſquame albe inco
ſe. eoꝛumq; inceſſui ſtrepitꝰ ineſt ꝓpter ſiccita
tem coꝛticum ventrium ipᷣoꝛũ.i Et ſunt gra
uis motus dentium equalium. Hoꝛum moꝛ
ſus diſrũpit poꝛos ⁊ meatꝰ naturales faciẽs
ex eis fluere ſanguinẽ.ita ꝙ ex angulis etiaʒ
oculoꝝ. ¶Et compmit᷑ in ſanguine ⁊ ſputo
ſanguinis ⁊ fluxu ſanguinis narium ⁊ vomi
tu ⁊ doloꝛe ⁊ ſtomacho.i Et dixerũt ꝙ locꝰ

apoſtemat᷑ ac denigrat᷑⁊ currit ex eo res par
ua aquoſa.⁊ ſoluit᷑ venter:⁊ ↄſtringit᷑ anheli⸗

tus:⁊ difficultas vrine fit:⁊ abſcõdit᷑ vox:et

membꝛa mollificant᷑:⁊ vincit ſuꝑ coꝛpꝰ diſpo

ſitio obliuionis:⁊ accidit ſpaſmus:⁊ cadunt

dentes:⁊ moꝛitur patiens.Cura aũt eoꝛũ ex

parte ꝓpxima eſt cura viperarum.

. // . . ,
. „ .
à 1¹ 7 .
7 1 1
8
711

—.—

insde

mibee
ohhini
bong
hedini

nrdch⸗

unc

Ace

dam teſtificati ſunt.

De Mnimalibus

Capitulum. itrx.

HMHſfibena ⁊ armena. Iſidoꝛus. Anfi⸗

pita. Vnũ in loco ſuo.Alteꝝ in cau
da currẽs ex vtroq; capite tractu coꝛpis cir
culato. Hec ſola ſerpentiuʒ frigoꝛiſe cõmit⸗
tit.pma omniũ ꝓcedens. De qua Lucanus

Et grauis in geminũ vergens caput anfibe

na.huiꝰ oculi lucent veluti lucerne.

Pbperationes

¶Pliniꝰ li.viij. Anfibene caput eſt geminũ.
Hoc eſt ⁊ ad caput ⁊ ad caudã:tanq; paꝝ eſ⸗

ſet oꝛe vno fundi venenũ.i¶ Joꝛath. Anfibe⸗

na ſerpens frigoꝛi cõmittit ſe vigil ⁊ ſollicitꝰ
de ouis ſuis valde cũ ea cubat.Naʒ dũ que⸗
dã pars eius doꝛmit:altera tunc vigilat.Et

cũ ꝑ ſemitã incedit:duo capita regit.nuncq

caput anteriꝰ nũc vero poſteriꝰ ↄlequit᷑. Eſt
alius ſuꝑ calcaneũ ambulans in coitu ſuo:
⁊ ſuꝑ caudã ſuã.¶ Auicẽ.Armeneẽ ſerpens

ꝓpꝛietates habens reguli ꝓpꝛietatibo pꝛo xi⸗

mas.nõ enim interficit moꝛſu tm̃ ſed viſu et
ſibili ſui auditu. Quodcũq; animal moꝛdet:
diſſoluitur.⁊ quodcunq; ei appꝛopinquat ex
qnimalib:moꝛitur.At vero quãtitate dixe⸗
runt eum a regulo differre.¶ Eſtimauerunt
enim ꝙ' eſt ab vno cubito:vſq; ad cubitum ⁊
ſemis.Et dixerunt ꝙ moꝛſu ab eo nõ cõfert
gliquid.¶ Si vero aliquid confert ei:tũc ſe⸗

men papaueris ⁊ caſtoꝛeuʒ. Hoc enim iamqͥ

m

Capitulum. x.

Spis. Iſidoꝛus. Aſpis dicta eſt: eo

a ꝙmoꝛſu venenato interimat. As ei

greci venenum dicunt. Huius diuerſa ſunt

genera ⁊ diſpares effecius ad nocendũ.er
tur ꝙ; aſpis cum incantatoꝛem pati ceperit:
qui eam qiſ:buſdam carminibo euocat:vt eã
de cauerna educat. Illacum exire noluerit:

vnam aurem in terram pꝛemit:alteram cau⸗

da obturat ⁊ operit:ac voces illas magicas
non audiens ad incantatoꝛem non exit.Ex
generibꝰ aſpidum ſunt dipſa:vpnalis:emoꝛ⸗
rois: pꝛeſter:ſep.

Pperatione
¶ Phiſiologus.Aſpis ſimomoꝛderit homi
nem:ſtatim cum conſumit ita vt liquetiat to
tus in oꝛe ſerpentis.
¶ Bloſa ſuꝑ Job:xx.Aſpis eſt paruꝰ ſerpẽs
vipera ꝓlixioꝛis eſt coꝛpoꝛis:⁊ venenũ aſpi⸗

dis cõcite.vipera tardius occidit.
Unde ſcriptum eſt: Caput aſpidum ſuget

⁊ occidet eum lingua vipere.

¶ Andromachus. Aſpidis habitatio eſt in
ſicco:⁊ in locis in quiba non eſt aqua.Et hec

eſt quãdoq; cinericia.

¶ Aſpis eſt ſerpens cerulei coloꝛis cuiꝰ den

tes ſuper modum longi ſunt:ita ꝙ extra os

ſicut apꝛo apparent. Moꝛſu venenum imit⸗
tit ⁊ ſpargit.vnde ⁊ nomen accepitvᷣtute quo

rundam verboꝛum. incantatur ne veneno

interimat.vel(vt quidã dicunt)vt quieta ca
pi poſſit.⁊ gemma de fronte eius auferri que

naturaliter in eo naſcitu.
¶ Auicenna. Aſpis eſt ex ſerpentibo ſurdis.

hec ſicca dicitur pꝛopter vehementiam ſicci
tatis ſue cutis.et eſt in quantitate ſua inter

tres cubitos ⁊ quind.

¶ Eoloꝛ illiꝰ cinericeus: ⁊ ad citrinitatẽ de/

cliuis.oculi eius ſunt vehementis luminis:
2 interficit a duab hoꝛis vſq; ad tres.
Ouem autez momoꝛderit:alt eratur coloꝛ
eius ⁊ ſtupefit.ac multiplicatur eius ſingul⸗
tus:⁊ infrigidantur membꝛa eius.Palpebꝛe
quoq; eius claudũtur: ⁊ pfunde do:mit.Ad

eius mo:ſionem eſt inuatiuum emplaſtrum

cum calce ⁊ melle ⁊ oleo.

¶ Plinius libꝛo. viij. Aſpidum colla intume
ſcere nullo ictus remedio aſſeritur. pᷣt erq; ſi
partes contacte cõſeſtim amputentur.

h„OUO N & à

R

Tractatus

¶ Igdem in libꝛo.xi. Aſpidum dentes in os
vergentes ſunt ne cibi excidant nullum ha⸗
bentium adminiculum retinendi:ſed duo ſũt
in ſuperioꝛe parte dextra leuaq; lõgiſſimi:te
nui fiſtul a perſoꝛati venenum infundentes:
vt ſcoꝛpionum aculei.¶ Solinus. Plures
varieq; ſũt aſpidũ ſpecies:vt Dypſas.ypna⸗

lis:Emoꝛrois:pꝛeſter.ſunt aute ammoda⸗

te.eſt ⁊ cenchꝛis:elephantie:chercitra: came
dracontes. Monſtra hec ſibilant: et (vt fe⸗
runt)affectus habent nec temere niſi coniu⸗
ges euggantur.

Philoſophus. Aſpidem Lucanus ſomni

feram vocat.quia vulneratus ab ea ſummuʒ
moꝛti continuat. Fertur autem ſic incantari

Demones diſcurrunt cum verbis ad ſe-

tes:⁊ infectione interioꝛi hoc faciunt vt ſer⸗

ppentes ad nutum eoꝛum moueantur:ac ſine

leſione tractabiles exhibeantur.

Capitulum. x.
Ranea. Iſidoꝛus libꝛo.xij. Aranea
a vermis eſt aeris: ab aeris nutrimen
. to nominata:que exiguo temꝑe lon

ga fila deducit:⁊ tele ſemper intenta nũq; de
ſinit a laboꝛe:perpetuumq; ſuſtinet i ſuo ope
re diſpendium.quia ſepe ad modicum flatuz

venti aut pluuie ſtillicidium rumpit᷑ rela ſua.
tunc totaliter perdit laboꝛem ſuum. Auicen

na ait:q aranea eſt modicum animal reptile

multipes:ſexvel octo habens pedes:q̊s ſem

per habet pares ⁊ nunq; impares.⁊ hoc ſuit
neceſſe vt ſemper eſſet eius inceſſus equus
ſicut ⁊ ipᷣm onus.⁊ hoc eſt generale in haben
tibus duos vel plures pedes.habet autẽ ali

quos pedes lougioꝛes ⁊ quoſdam bꝛeuioꝛes
pꝛopter diuerſas quas facit operatiões.naz
cum quibuſdam fila ſubtiliat ⁊ in longũ po
xrabit.Cum quibuſdam vero pariter fila ne⸗

ctit.cum quibuſdam per fila repit.⁊ quando
vult in tele ſuperficie immobiliter ſe ſuſpen⸗
dit.vnde reſidẽs in tele ſue medio ſubito ſen⸗
tit muſcam telam in parte remotiſſima con⸗

tingentem q; ſubito inuadit ⁊ aggredit᷑ tanꝰ

q; hoſtem.de qua ſitriumphare põtuerit eaʒ

ne euadat:inter tele ſue fila multipliciter cir

cumuoluit.⁊ pꝛimo capiti inſidens eius hu⸗

midit atem ſugit.⁊ de tali muſcarum venatio

ne viuit.nam eius guſtabile ꝓpꝛie eſt talis hu
moꝛ:ſicut guſtabile apis eſt mel: ſicut dicit
idem Auicen.⁊ Areſto.i¶ Iteʒ in genere agra⸗/

nearum eſt diuerſitas ſexus. Vt dicit Are⸗
ſtotiles libꝛo quinto.Et eſt femina maioꝛis

7

coꝛpoꝛis qᷓ; maſculus.⁊ pedes habet longio

res flexibilioꝛes ⁊ habilioꝛes ad motũ:⁊ etiã

ad texturam.Et ſic idem in libꝛo.v.i¶ Tem⸗

poꝛe coitus ⁊ amoꝛis femina attrabit marẽ.

per fila tele.⁊ poſt maſculus feminam:⁊ non

ceſſabunt donec cõiungantur.⁊ maſculꝰ po⸗

nitur ſuper ventrem femine.⁊ iſte modus eſt

neceſſarius pꝛopter ventris rotunditatem.
iſta coniunctio maxime eſt in fine veris et in
pꝛincipio eſtatis:⁊ aliquando in autumno:⁊

in pꝛincipio byemis.⁊ tunc maxime ſunt no⸗

ciue:⁊ earum puncture amplius venenoſe.
¶ Item Areſtotiles libꝛo.viij. Genera arane
gꝗqrum ſunt multa. Ham quedam ſunt parue
diuerſi coloꝛis:⁊ ſunt acute ⁊ veloc motꝰ.
Alie ſunt maioꝛes ⁊ coloꝛis nigri:⁊ eaꝝ cru
ra anterioꝛa ſunt longioꝛa.et ſunt tardioꝛis
motus niſi quando coitu ſtimulantur.Et ni⸗
gre ſolent texere iuxta terram inter foꝛami⸗
na:⁊ manẽt in textura ſua quouſq; aliqua in⸗

ciderit beſtiola:ſicut muſca quam depꝛehen

dunt.et ſi habent famem ſugunt eius humi⸗
ditatẽ.⁊ tunc deferũt ad locum ſuum vbide
ponũt:⁊ reſeruant eam donec iterũ eſuriem
patiantur. Et quando totam hauſit bumidi⸗
tatem:deijcit reſiduum ⁊ reuertit᷑ ad venan⸗
dum:⁊ non venatur quouſq; reperit quod ca
ptum eſt de textura.Et ſi quis ruperit textu
ram incipiet ipſam reparare circa occaſum
ſolis vel circa oꝛtuʒ:⁊ maxime laborat:quia
tũc plures beſtiole incidũt in texturam: ⁊ fes
mina parit et venat᷑tet maſculus iuuat eam:

–☛

—

–

D
E

De nimalibus

Abſcddit aũt ſe intextura vłſubtelane abe

ſtiolis videat᷑:⁊ maxie qñ eſt magna.qꝛ ꝓpter
eius magnitudinẽ nõ de facili oꝑatur Yacit
etiam femina oua:pmo ex quiba modice ara⸗
nee poſt foꝛmãtur.⁊ ſtatim qñ pariunt᷑ ponit
eas in textura.⁊ ſtatim ſe mouẽt ⁊ diſponunt
ad texendũ ac ſi in vtero materno ſũt inſtru⸗
cte ad venandũ. Vñ ſtatim aptat retia cõue
nientia pꝛede ſue.Et eſt ſpecies quedã arane
arũ q venãtur lacertũ paruuʒ qñ ipᷣm incipit
texere ſuꝑ ipᷣm quouſq; liget eius oꝛificiũ li⸗
gatione foꝛti:⁊ tunc ſaltat ſuꝑeum et pungit
quouſq; moꝛiat᷑.i¶ Itẽ in eodẽ libꝛo etiã dicit
idẽ:qꝙ ſepe inueniunt᷑ quedã aranee in alueari
bus apũ:⁊ ille coꝛrũpunt mel ⁊ ſugunt liquo
rem.⁊ ſic circa fauos faciũt texturas et coꝛ⸗
rũpunt eos.i Idẽ dicit Anicẽ.⁊ Pli.de ge⸗
neratione araneaꝝ li.xi.ca.xxv. Sicut ara⸗

neaꝝ natura pᷣcipua admiratione eſt digna.

Cinꝰ plura ſunt genera:inter que eſt q̃daʒ q̃
ð ſpalangio:cuiꝰ coꝛpꝰ eſt exiguũ variũ acu
minatũ velox ad ſaltũ:noxiũ habẽs moꝛſum
Alia eſt ſpecies maioꝛis coꝛtis ⁊ nigri colo⸗

ris ⁊ cruris lõgioꝛis ⁊c.¶ Araneaꝝ aut tele

vt dicit Areſto.⁊ Pli.Ex eaꝝ viſceribo qday

modo nature artificio generant᷑ ſubtiliſſima
cõpoſitiõe ↄtexte moꝛe retis cõponuntur et
parant᷑:⁊ filis ſubtiliſſimis cõnectunt᷑:⁊ hoc
ne a muſcis ⁊ alijs beſtiolis qbo tẽditur vide

atur ꝓpter groſſiciẽ.cũ labaꝛe qͥẽ cõponun⸗

tur: ſz miro modo faciliter diſſipãtur. Jgnẽ
nõ ſuſtinent. ventum timẽt cuiꝰ impetu rum

puntur ⁊ ſubito denudantur.

HPoperationes
¶ Pli. Et q;uis venenoſa ſit aranea de cui⸗
egrediturviſceribo tela.venenoſa tñ nõ ẽ qm̃
poſt multũ vſibo medicine vtile deputatin.

¶ Hã vt dicit Dyaſco. Tela araneaꝝ alba⁊

mũda pulu erulẽtꝭ ſoꝛdibonõ admixta vires
habet ↄſtringẽtes:ↄglutinãtes ⁊ refrigeran

tes.ideo ſanguinẽ reſtringit a vulnere deſla

entẽ ſuꝑpoſita vulneriꝓhibet fieri ſaniem.?
ſanat plagã recentẽ ⁊ phibet inflaturã ſanita
tem vulneris retardantẽ.i¶ Item remedium

ↄtra moꝛſus oĩm araneaꝝ eſt cerebꝛum galli

naceum cũ exiguo piperis bibitũ cum vino
dulci. Item coagulũ agnipotatũ cũ vino ſa

nat moꝛſus araneaꝝ.i¶ Idem facit cinis vn⸗/

gule arietine cũ melle.¶ Itẽ muſce cõtrite?
poſite ſuꝑ moꝛſum extrahũt venenũ et miti⸗

gant doloꝛẽ. Sunt ⁊ alia remedia qᷓ enume⸗

rat Pli.⁊ Albertꝰ.¶ Pli. eodẽ li.ca.vi.Ara⸗

nea lõga⁊ cãdidatenues hʒ pedes cõtrita in

veterioleo ðꝛ ſoluere albuginẽ oculoꝝ.

„ „
Capitulum. xij.
. Lacte biſantia grece.arabi
ce achafar.latie vngula aro
matica. Serapion libꝛo ag
b gre. ca. Achafar: eſt conchi⸗
luium ex ſpecieb oſtracoꝝ.et
eſt ſur de conchuüs purpu⸗
freis: 2 reꝑiunt᷑ in regiõibo in
die:⁊ in aquis iuxta quas oꝛitur ſpica nardi.
NDdoꝛ aũt eiꝰ qaromaticꝰ eſt.qm ipᷣm aĩal co⸗
megir nardum. Et ipᷣa colligũtur in tꝑe eſti⸗
ho.qñ aqua deſiccatut.⁊ reꝑitur etiaʒ ex eis
in lictoꝛibo maris aiʒum. Et coloꝛ eius eſt de
cliuis ad albedinẽ:et ambe ſunt melioꝛes:et
eſt pinguis.Sed illa que naſcitur in babylo
nia eſt ſubnigri coloꝛis:⁊ eſt minoꝛ illa.⁊ om
nes habent bonũ odoꝛem.Et qñ fumigatur
domus cum eis ſentitur odoꝛ earũ ſicut ca⸗
ſtoꝛei. Sera.libꝛo aggre.ca.oſtracoꝛũ.Bla⸗
cte biſantie ſunt ex vngulis oſtracoꝛũ.⁊ ſunt
coopcula quibo tegũtur in foꝛamĩe ſuo:⁊ me
lioꝛes ſunt que vergunt ad albedinem:⁊ ſunt

odoꝛifere quoꝛum odoꝛ trahit aliquantuluʒ

ad eri
perationes
HGalienus cap̃ᷣ.oſtracoꝛũ.Quando blacte
bilant ia ſumitur cũ aceto in potu attenuat
ſplenẽ.⁊ qũ ſumigãtur cum eis mulieres ha⸗
bentes ſuffocatiõem matricis cõfert eis:et
iſte fumus excludit ſecundinã.i¶ Et quando
ex eis fumigatur epilenticus excitat ipſum

Trattatus

b gnimal qð in locts frigie naſcit᷑:hu⸗
ic taur inũ eſt caput:ac deinceps om
ne coꝛpꝰ. iuba ti equina.coꝛnua vᷣo tã multi
plici flexu ĩ ſe recurrẽtia:vt ſi qͥs in ea offen⸗

dat nõ vulneretur:ſed quicqͥd pꝛeſidij mon⸗/

ſtro illi frons negat aluus ſufficit. Naʒ cum
in fugam ſe vertit pꝛoluuie citati ventris fi⸗
mum egerit ꝑ longitudinẽ trium iugerũ:cu⸗
ius ardoꝛ quicqͥd attigerit adurit. Ita egerit

noxia ſubmouet inſequẽtes. Actoꝛ foꝛſitan.

Hoc animal idem eſt ꝙ vacca ſilueſtris ſᷣm
Areſtotilẽ.que hʒ coꝛnua declinãtia adinui⸗
cem.nam ⁊ boues ſilueſtres ſiue bubali alio
nomine dicunt᷑ biſontes. Areſtotiles. Bon⸗
nacus eſt aĩal catonia inquodã monte tauro
ſimile:ſed eſt in eo crinis deſcendens ad du⸗
as partes ſpatulaꝝ.Huiꝰ pili mollioꝛes ſũt

ỹ equi ⁊ bꝛeuioꝛes.crines eius omnes conti

nui ſunt:⁊ vſq; ad oculos ꝑueniunt.Et qͥ ex

pilis eius ſunt inferius lane aſſimilant᷑. Pili

yrero q; ſunt ſuꝑ eius frontem ↄueniunt.vſq;
dum ſeparent᷑ ſᷣm diſcrimen.Coloꝛ eiꝰ eſt ru
beus:⁊ foꝛte erit ad nigredinẽ declinans.hu
ius vox aſſimilatur voci tauri:nec habʒ den
tes ſuperioꝛes ſicut nec taurus habet duos
ſotulares.⁊ caudã bꝛeuem reſpectu coꝛꝑis:⁊
cCauat terra.habet ⁊ coꝛiũ multos ictus pati
ens.huiꝰ caro dulcis eſt:⁊ ideo depᷣhenditur
Kuũq; ꝑcutit᷑ fugit ⁊ qͥeſcit.Cũ aũt debilitat᷑
pugnat.Et ſtercus ꝑ quattuoꝛ paſſus eijcit.
Cum vero tempꝰ partus eius appꝛopinquat

.

adunantur ex eo genere multipꝛiuſq; circa
ipᷣm ſtercus cõgregant:⁊ ipᷣm quaſi murum
ponunt.Eſt autẽ animal m

.

ulti flercoꝛis.

apiruſm Fiſ.

Os.Iſi. Bouẽ greci boetẽ dicũt. la

b tinitrionẽ vocant q̃ſi terionẽ: eo ꝙ;
terrã terat.cuiꝰ latitudo pelliũ a mẽ

to ad crura palearia dicunt᷑ apelle q̃ſi pellea⸗
ria:qꝙ eſt ſignũ generoſitatis in boue. Bouz

in ſocios eximiapietas eſt. Nã alter alteruʒ
inquirit. cũ quo ducerecollo aratra ↄſueuit.

⁊ frequenti mugi piũ teſtat᷑ affcctũ ſi foꝛte
defecerit. Areſtotiles. Bos coit poſt annũ.

⁊ foꝛte poſt. vij.menſes. Poſt bienniũ autez

pꝛegnans eſt nouẽ menſibi.viuit annis quinꝰ
decim.caſtratus aũt viginti. Actoꝛ. Bos ẽ
gnimal mundũ ſ̃m legẽ ad imolandum et ad
comedendum.quia ruminat ⁊ findit vngulã.

paleas comedit.iugo pꝛemitur.ſtimulo cogi
tur.terrã arat. Pli.libꝛo.v.boues ⁊ animalia

quibus cõtinui ſunt dentes bibendo ſoꝛbẽt

vt equi. Idem in li.xi. Superioꝛes pꝛioꝛes
dentes nõ ſunt bobus ſicut nec ouibꝰ:⁊ om⸗

nibus ruminantibus.boues autem mutant
dentes. Hoꝛũ caudis eſt longiſſimus caulis
Atq; in vna parte hirtus. In genere boũ ſemi

nis tantũ vox grauioꝛ:cũ in omni alio gene
re ſit exilioꝛ qᷓ́; maribo. Theofraſtus pꝛobat

boues piſce veſci:ſed non niſi viuente.boum
aqttrit is vngulis gruina vngendo coꝛnua me
dentur agricole. Adeoq; ſequax earum na⸗
tur a eſt vt in ipſis viuentiuʒ coꝛpoꝛibus fer⸗
nenti cera flectant᷑.inciſaq; naſcentiuʒ in di /

ninai
ſ ſ⸗
ſoꝛe
1 on
nnutern
ocauls
riſen
tebomn
vnun
gum

O

8 t

De Animalibus.

diuerſas partes toꝛqueant᷑ vt ſingulis capiti⸗
bus q̃terna fiant. yſaac in dietꝭ ꝑticularibi.

Bonuina caro ad cõꝑationẽ carnis pecudum

ſicciſſima eſt:ideoq; ſan guinẽ generat groſſum
⁊ turbide:⁊ melãcolicũ:multũq; dat nutrimen
tũ.Inobediẽs eſt digeſtioni:tardeq; de ſtoma
cho eijcit᷑ ⁊ ventrẽ ↄſtipat.q ſieo aſſueti melã⸗

colice cõplexionis fuerint fiunt ſplenetici vel

quartanarij:vel vdropici. vel ſcabioſi.vel lepꝛo
ſi.ᷣm complexionem quam pꝛeparatam bis
moꝛbis inuenit.

Dperationes.

¶ Auicenna. Boinnũ ſel cũ nitro ⁊ ethimolea
valet ad furfures:cũ caput eo lauat᷑. Idem qͥʒ
fel aperit oꝛificia emoꝛroidarum: ex eo dem cũ

melle linit᷑ palatũ ad pꝛeuocationem.

Oyaſcoꝛides.Qac bubulcũ oꝛis vulnera re
centia ducit ad ſanitatem. Fimus boum iu/

uat ad apum et veſparum ictus.
ydropicus etiã illiꝰex eo iuuat᷑ſi ad ſolẽ mul
tum iaceat deſiccatur. Maximũ vero beneſi⸗
cium pꝛeſtat fimus maſculi bonis ſtericis mu

lierum fumigatus pꝛo pendentitlus.
¶ Pli.li.xxviij. Bouisſepum cũ adipe anſeri
no ⁊ocymi ſucco vlcera oꝛis ac rimas ſanat.
Item ↄtra ea q̃ vlceratione venena enecãt ſepxũ

bubulcum:als bubulum auxiliatur.
¶ Medhulla q; bubula ex crure dextro poꝛe tri
ta cũ ſanguĩe pilis palpebꝛarũq; vicijs ⁊ angu

loꝝ occurrit. ¶ Si vo grauitas ſit audiẽdi fel

bubulum ꝓdeſt cũ vꝛina capꝛe vel hirci.

¶ Talus bouis accẽſus dentes cum doloꝛe la
bentes confirmat ad motus. Eiuſdẽ quoq; c⸗

nis cum mirra bonum eſt denti ricium.
¶Lien bubulus in melle datur ⁊ illinit᷑ ad lie⸗
nis doloꝛes. Lac bubulum ceteris medicati⸗
uus eſt. Bubulo ſic quidem lacie cũcta vene⸗
na expugnari tradũt vomitione. Pꝛeterea te⸗

naſmus poto lacte bubulo tollitur.
Stomachũ exulteratũ lactꝭ bubuli potꝰ re⸗

ficit:eiuſq; roſiones caro bubula mixta acero
⁊ vino cocta.ad hoĩs etã moꝛſum bubula caro
cocta ⁊ ĩpoſita efficaxeſt. Canũ ſcabies ſanat
ſanguine recẽti bubulo. Iterũq; cũ marceſcat
illico ⁊ poſtero die abluto cinere lixiuio.
¶ Haly. Fel bouis tinnitibus ⁊ auris ſonitui
medet᷑ ſi cum bombace ſupponatur.
¶ Si cũ oleo mixto inſtillet᷑ auri mitigat dolo

rẽ ex frigido. In lotio q̃; boum ſi infũdat ſe hõ

optimũ eſt ſtomacho dolenti ex frigido.
¶ Pꝛodeſt etiã emorroidis. YFimꝰ boũ cataplaſ
matꝰ ſuꝑ apoſtemata groſſa diſſoluit ea. Si
vᷣo cõburat᷑ ⁊ naribo inſufflet᷑ ſangiis fluxũab
eis ſedat. Pꝛeterea ſi cataplaſmet᷑ eo modico cũ

butiro vẽtri ydropici maniteſtiſſime medef.
Jecur bouis ſi cõburatur ⁊ bibatur vencris
ſolutioni pꝛodeſt ⁊ fluxui ſanguinis.

¶ Os quoq; bouille ſi comburaturdentes cõ⸗

motos ex ſe fricatos ſolidat.

¶ Et ſi cũ ſquingibin bibat: ſplenẽ liquefacit. P

Apetitũ coitꝰexcitat:aclepꝛe ꝓdeſt.

Omber. yſi. in li. ethimologiax. Bom

b ber eſt frondiũ vermis: excuiꝰ textura
bombicinũ ↄficit᷑ Hoc aũt noĩe appel⸗

lat᷑ eo ꝓeuacuet᷑ dũ fila generat:⁊ aer ſolꝰ in ea
remaneat. Pli. Bombices telas araneaꝝ mo

do texũt ad veſtẽ luxũq; feminaꝝ q̃ bombicina

vocat᷑. Bombicũ genꝰ eſt in Aſſiria ꝓueniẽs
nidos luto fingũt.ſalis ſpecies applicatos la⸗
pidi tanta duricia:vt ſpiculis ꝑſoꝛari vix poſ⸗

ſint. ⁊ ceras largioꝛes qᷓ; apes faciunt. Deinde

maioꝛẽ vermiculũ. Et in choo inſula tradunt᷑
naſci cypꝛeſſi:terebinti.fraxini.quercꝰ floꝛem

imbꝛibo decuſſum terre halitu animante.fieri

aũt pᷣmo papiliones paruos nodoſq; mox fri⸗

goꝛis impatientia villis inhoꝛreſcere.⁊ aduer⸗

ſus hiemẽ tunicas ſibi denſas in ſtaurare.pe⸗
dũ aſperitate radẽtes folioꝝ lanuginẽ ĩ vellera
Philolog Bo mbex vermis eſt facẽs ſericũ
lloſum de oꝛe ſuo in q̊ ſepeliat ſe:ad h̊ vt rena⸗
ſcat᷑ cõpletꝰ.Et poſtqᷓ; reiecerint om̃e qð ſterco
ratũ eſt ac ferulentũ ac mgꝝ de coꝛꝑe ſuo tunc
coꝛpus eius trãfluciẽs eſt cũ aſpicit᷑ ad ſolem.
Folijs quidẽ celſiveſtit᷑que vulgo moꝛus di⸗
cit᷑. Sʒ poſtqᷓ; operari ceperit eſcam rennuit

Capitulum ru.

O

—

R N

cap̃.xxxix.in pᷣmo tractatu de B.

Trattatus

delicioſo la boꝛi operã diligẽter impẽdẽs.Ca⸗
lachi vᷣoparieies induſtriꝰ textoꝛ circuit.lanã
educẽs crocei coloꝛis:q̃ niuei cãdoꝛis ꝑ ablu⸗
tionem effici᷑ anteq;ᷓ artiſicialis tinctura ſuper

induat᷑.Cõſũmato ãt oꝑe nobilis textoꝛ the⸗

cam in oꝑe ꝓpꝛio inuolutã centonis ſubintrat
ianuã ſimilis papilioni. Semina poſtea minu
ta eijcit.ex nature pẽnatib ſecretꝭ ꝑ hiemẽ re⸗/

ſeruant᷑. vt aere clemẽtioꝛe redeunte.carni hu⸗

mane admota in ſinu fomenta ſuſcipiant vſq;
dum natura motũ ſeminibo cõſerat a nimalẽ.
¶ Idem vermis etiaʒ lanificꝰ appellat᷑ ex lana
ſerica.quã de ꝓpꝛijs viſceriboperatur.

Pperationes.
¶ Sericum poꝛro putrida vulnera combu⸗
ſtum mũdat et confoꝛtat.
¶ Et ſi cũ melle cõburat᷑:rubiginẽ dẽtiũ curat.
¶ De arboꝛe in qua iſti vermes nutriunt᷑ lege

Capitulum. xvſf.
Oꝛax⁊ Botracha. Ex lib.de na.rerũ.
b Boꝛax eſt genus bufonis qð in capi⸗
te poꝛtat gemmã ſui noĩs.h̊ vulgo cro
pondia vocat᷑. Sʒ qñ buſoni viuo ⁊ palpitãti

extrahit᷑:tunc ipᷣe lapis in medio ſuioculũ hꝛe
ðꝛ.Cũ aũt aliq;diu moꝛtuo extrabit᷑ tũc mali⸗

cia veneni oculus extinguit᷑:⁊ lapis viciatur.

¶ Phiſiologꝰ. Boꝛax de genere buſonis eſt. H

ꝓpter veneni q̃ntitatẽ qũ tangit᷑ inflat᷑. Cũ ara⸗/

nea pugnat:⁊ ab ea vincit᷑ Ham cũ illa freqᷣn⸗
ter pupugerit:ille ſe vindicare nõ valẽs: intan

tũ in flãdoſe exuberat:q; mediꝰ crepat ⁊ moꝛit᷑
Huiꝰ moꝛſus peſſimꝰ eſt ⁊ inſa nabilis efficit᷑
Bemmã in fronte nutrit ꝓ q̃ occidit᷑ ⁊ que ab
ipᷣo aĩali boꝛax appellat᷑: qn extinctũ hʒ oculuzʒ.
Herba ſpeciali vtit᷑ in q̃ viſũ recuꝑat.ruta vᷣo

interfict᷑. humida loca ⁊ marcida libenter inꝰ⸗

habitat.odit claritatẽ ſolis: nec eũ de facili vi⸗

dere patit᷑nocte ambulat.⁊ ̊ magis per vias

hominũ tritas veſtigijs.pꝑ diem vᷣo latet in ab
ditis.odoꝛẽ floꝛẽtis vinee fugit.⁊ ꝓpe cubitalẽ
magnitudinẽ aliqñ creſcit. In hiſpanie parti⸗

—— „

bus illud pᷣcipue boꝛacis genus habitat: qð

lapidem in fronte poꝛtat.

Capitulum. xvij.

Vlo. Actoꝛ. Bufo eſt aĩal venenoſiſ⸗
b ſimũ:omib notũ.qdð videt᷑ ab autoꝛib⸗
dici rubeta vel craſſantiũ.Eſt ãt buſo
frigidiſſima beſtiola ⁊ aſpectu fediſſima.qᷓ ſert
hꝛe coꝛ in gutture.vñ nec de facili interficit: niſi
pꝑ mediũ guttur tranſfigat᷑ Exputredine autẽ
vel coꝛruptioneterre naſci putatur.Ex libꝛo de
naturis rerum. Buſo etiam reptile veneno⸗
ſum habet viſum peſtilentem. attactũ ſoꝛdidũ.
Terra veſcitur: et hoc pondere et menſura.
Ouantũ enimin anterioꝛi pede cõcludere po
teſt. hoc illi ꝓ cibo quotidiano eſt.imet em̃
neſibi terra pꝛo cibo deſiciat. In gallie partib⸗
eſt butonis genꝰ.quod coꝛnutũ dicitur: quia
coꝛniſare videtur. vnde a ſono vocis ſic appel⸗
latur. Coloꝛes habet duos.tetrum et croceum
Hij vero pꝛodeunt:⁊ tũc voces tubaꝝ edunt.
Duoq; et duo voces tubarũ reddunt inuicem.

7
1n
ſis
ſoe

plat
yeſe
inc

con
bir
pm

eing
geat
eſtan
coloꝛ
lnge
kom
Sec
aum
Ncco
le⸗
Pa
aute
nn
clin
poſ
tem
nien
ſe

it

Sibaumt
limn
ſmͤſt
tnfeli
citeanii
lenenene
iſonidi

mmentoun

dudere 4
Limete
ſeponn
ſe
onn

t
Aah⸗

De Fnimalibus

In ſola gallia vociferi viuũt.elatixo cẽ ꝑdũt
⁊ miti ſunt. Phiſiologꝰ. Bufo ẽ aĩal hoꝛro⸗
ris ꝗ; nũc cũ aranea:nũc cũ lacerta:qñq; ve
ro cũ colubꝛo vel etiã cũ ſerpẽte pꝛeliũ ſubit.
Aeſus aũt veneno alteriꝰ aĩolis venenoſia
plantagine medelã accipit. Saluia libenter
veſcit᷑: cuiꝰradix bufoni moꝛtalis eſt.Lapis

veneni maliciã arcet.Ex bufone quoq; per
combuſtionem in puluerem redacto cum ſi⸗

birelinquit᷑ buſo viuus regeneratur.nectm̃
vnus ſed etiam pluurvuers.

6 . S
. . „*
.— E. *

b li ꝑderiu arionẽvocatiſunt:eo ꝙ ſũt
ſiles boũ.adeo indomiti vt pᷣ ferita⸗

te iugũ ceruicibo nõ recipiãt: hbos affrica pꝛo
creat.i¶ Ex libꝛo denaturis reꝝ. Bubalus
eſt anial boue maius ⁊ altius coꝛꝑe:nigrum

coloꝛe.habet coꝛnua longa toꝛtuoſa:collum
longũ:caput ingens:membꝛa macilẽta:cau
dam paruã:aſpectũ beniuolũ ac ſimplicem.
Sed ſumme ʒnicitatis atq; crudelitatis eſt
cum ad irã fuerit ꝓuocatuʒ. Vſibo humanis
accõmodatiſſimũ eſt.ſoꝛtitudine maxiĩa pol⸗
let. Bubalus patiens eſt laboꝛis.pilos habʒ
paucos:vocem terribilem:frontẽ aſperrimã
cutem duriſſimã.pede ſpargit terrã. In eius
nare anulus ereus cum funiculo ponit᷑:vt fa

cilius homini cedat.in opus qð fuerat ei im⸗

poſitum:ꝙ ſi onus eſt graue⁊ vltra volũta⸗

tem ſuã imponat᷑:ſtatim cõmotꝰ in terra ſter
nitur.nec facile ictibo ad ſurgendũ cogit᷑ miſi

Alleu iato onere quo grauat. hic alio nomine

Capitulum. xuiiſf.

UAbalus 2 Biſontes. Iido. Buba

biſontes dicif de quo dicit Solinꝰ.ꝙ beſtia

eſt boui ſimilis.¶ Solinꝰ. Biſontes ĩ ſeptẽ⸗

trionali plaga ſũt boues feris ſimiles: vltr⸗

tauros pernicitate capti aſueſcere neſciunt.
hos imperitũ vulgus bubalos vocat. Pli
nius rruj Cor nani⸗ ſcythie cõtermina gin
veſcit: cuiꝰradix bufoni moꝛtalis eſt. gnit inſignia. boum feraruʒ genera:iubatos
in capite bufonis inuentꝰ ⁊ ab hoĩe geſtatus

biſontes ⁊ delocitate excellentes.vros qͥb
omnibus imperitũ vulgus nomen bubalo⸗

rum imponit: cũ id affrica gignit vituli poti⸗
us ceruice quadam ſimilitudien.

Pperationes

¶ Pli. li. xi. Bubaloꝝ ſanguis nõ ſpiſſatur.

¶ Haly. Coagulũ pulli bubaliõ potũ cicute

ↄtrita miſceat᷑ myrrha aut oleo ⁊ in aure p⸗o⸗

nat᷑:doloꝛẽ eiꝰ ex frigido mitigat.( Dyai.xi
mus bubali paſcentꝭ inpoſitꝰ tumoꝛes vul⸗
nerum tollit:⁊ ſciatice paſſioni ↄuenit.¶ In

cathaplaſmatibus poſuus duricias ac ſero

fas pur gat:⁊ puſtulas ſoluit.

4

Capitulum. xxx.
Ruuchus. Rudolphꝰ ſuꝑ Leuit c
b ⁊ Bloſaſuꝑ Johel. Bꝛuchꝰ modicꝰ⸗
eelt et fului coloꝛis. Eꝛuchus vocat᷑
fetus locuſte anteq; habeat alas.deinde cij/
incipit volare paꝝ:ðꝛ athelabus.cũ vo ple⸗

nit er volat ðꝛ locuſta.¶ Eſt aũt bꝛuchꝰ mul⸗

to grauioꝛ qᷓ; locuſta vel athelab.qꝛ iacens
in vno loco radicitꝰ rodit fructus.·

Capitulum. x„

O D 8N

2.
Sſſc,
1

b eſt aĩal ꝑuũ in italia ſimilimũ ſcara⸗
beo:longipedum:fallit inter herbas

.

Tractatus
Capitulum. xxj.

Abione ſiue Bibione ⁊ Blata. Iſi⸗
b doꝛus. B ibiones ſunt qͥ in vino na⸗

c(ccuntur quosvulgo muſciones a mu
ſto appellant. Unde Affronius. Cũ a me ex⸗
pectaſſet fabulare incipis ex oꝛe bibiones in
uolant in oculis tuis. Blate.a caloꝛe dicte
ſunt.ſiquidẽ ⁊ cõpꝛehenſe manũ tingũt.vñ et
blateũ coloꝛẽ dicũt.Hoc aĩal luceʒ nõ patit

vigere cõtrariũ muſce. ODuſca eni eſtlucipe

ta. Blata vero lucifuga.¶ Ex li.dena.rerũ.
Blata vermis eſtqͥ lucẽ videre nõ patit᷑vns
de ꝑ noctem timmodo ambulare conſueuit.
alladius de agricultura. Blate ſunt apibo
inimice ſicut ⁊ lacerte. AUnde huiuſmodi ani
malia ⁊ bis ſimilia oportet apum caſtris vel
aluearibus longe fugare:qui vult apes be⸗

ne ſeruare ⁊c.

dpvouẽ maxime. vnde ⁊ nomen babet. deuora⸗ N

—

„ d

Knrvxis

tũq; tacta felle ita inflãmat vt rumpat.

Operatio nes
.DO leü on fancinũ ) bupreſtim
valet ex aq̃ ꝑ ſe lotũ vomitiõibuſq; redditũ
¶ Idẽ i li xxx. Bupꝛeſtis cũ bircino 18 il⸗
lita lichenas tollit ex facie ſmecticavii Idẽ

.

in lli. xx viij. Lac reſiſtit veneno bupꝛeſtis.

¶ Idẽ in li.xxxi.Si bupꝛeſtꝭ paſta ſit nitruʒ
ex aq̃ vom itiones euocat.i¶ Ex li.de na.re.
Kũ aũt bos bupꝛeſtim iter herbas iacẽtẽ de⸗

noꝛau erit ac fel eiꝰ tetigerit:ita ĩflamat᷑ atq;

tis viſceribo

Caopitilum. xxij.

—

Apꝛa.Ex li.de na.reꝝ. Capꝛa eſt
gĩal barbatũ:long ⁊ acutis coꝛni
x bus:paſcit᷑ in cõuallibo ⁊ ĩ mõtib
“ 3 in ramis arboꝝ qͥ̊s oꝛe poteſt at
tingere.ſed moꝛſus eaꝝ exicialis eſt arboꝛi.
Mel vᷣo lãbentes capꝛe moꝛiunt᷑. Derbisve
nenatis viuũt.C õſtan.Sicapꝛe ex vaſis ta

mar iſci biberint aut comederit nõ babebũt

Ge
Bal
aim
nge
ſcent

N
⸗
prae

Cgper

tur

poſt⸗
met
lioha
ſunti
no be

cte

loꝛe
ꝛcon.
pee in
LCanp.
moꝛb
ODolli
iIß
güttent

hantdel

inre
wipi⸗
pii C
i fen
eſci
LCapen
cthio⸗
(Cit:

Patri.
cgeſt⸗
breuia
Korub
gcapi
ſcuro⸗
tocge
generg
og
hocla

bun
3 fſuiz
ſie
tolli

imn
nynone,

liumn

Dbiedesin
lane de
mätpie
ceni ul
gickih
demri
km
Conſen.
eſurgin
Ulnodlori
lise

ches de

haobon
4 rmſi
Ohti

Sera.in li.de ſimplici medicina. Vidi inqᷣt
BGBalienꝰ capꝛas lingẽtes tamariſci frõdes:

et inueni eas ſine ſplene.quaſdam vero vidi
lingẽtes ſerpẽtes pelle depoſita.⁊ poſt albe⸗
ſcentes minꝰ ſeneſcere. Iido.Capꝛã a car-

pendis vᷣgultis qͥdã dixerũt. alij ꝙ carpẽt aſ
pera. Noõnulli a crepitu cruriũ.vñ eas creas

oappellatas q̃ ſunt agreſtes capꝛe.Areſto.Ca

pꝛa eſt aial ruminans qð tñ habet dentes in
vtraq; mãdibula.Capꝛe in paſtu cito mouen

tur a loq ſuis:qð nõ oues faciũt.⁊ accipiũt

ſummit ates herbaꝝ tm̃. Quãdo mouentur

poſt meridiẽ plus aque potabũt.⁊? qũ ſalem
ante partũ comederũt multũ fiuxũ a mãmil⸗

lis habebunt. ¶ Capꝛe naturaliter veloces
ſunt.iõ paſtoꝛes nõ ponũt eis rectoꝛẽ.apꝛa
nõ bene videt in die:ſed acuit᷑ eius viſus de

nocte. habet aũt aliqñ oculos diſſiles in co⸗

loꝛe.qñ ſagittata eri pulegil ceruinũ qᷓrit:
⁊ comedit vt extrahat᷑ ſagitta.Pli.li.viij.a

pee in ſicilia ſicut oues villo tonſili veſciunt.
apꝛis in ethiopia vita ẽ vſq; ad annos.xi.

in oꝛbe relique plurimũ octo. Idem in li.xi.

Oculi capꝛe de nocte ſplendẽt:lucemq; iacu

lant᷑ Pili acute craſſi exeunt hircis: feminis

auũt tenuioꝛes. Itẽ mares capꝛaꝝ plin es ha⸗

bent dentes q; femine. Hec hñt capꝛe dẽtes
Rrer gioꝛes geminos hahẽt. Et binas in ſe⸗
minib⸗

RMKZ mãmas.nec alibi ſicut ⁊ oues. Pli.li.
viij. Capꝛe pariũt ⁊ qternos.ſed raro admo⸗

dũ.ferunt qͥnq; mẽſibo vt oues.veneno pin⸗
gueſcũt:pinguedine ſterileſcũt. Itẽ Areſto.

Caper vniꝰani coit:ſy debile qð generat In
ethiopia ꝓpꝛie capꝛa viuit annis.xi.totavita

coit:⁊ gemellas parit.⁊ ſi cib cõueniens eſt:

caper virtuoſus erit. Palladius lib. viij. Ca⸗

pꝛa trima optime poteſt educare:ſed eligen⸗
da eſt capella magni coꝛꝑis craſſis cruribꝰ

bꝛeui collo: plenaq; ceruice: auribo flexis et

q; capillo. magnis vberibo. Hec multe capꝛe
ſicut ones claudẽde ſunt vna ſtatione q; ⁊ lu
to car ere ↄuenit⁊ ſtercoꝛe: tenioꝛes mares
generant haud tranſeundum eſt. Sed vltra

occto annos nõ ſunt mares ſeruandi:qꝛgenꝰ
hoc languoꝛe ſterileſcit ⁊ etate.

Hoyperationes

Euſculapius.Capꝛe cerebꝛũ cũ melle car⸗

bunculos in ventre ſanat. Sepũ eiꝰ oĩ moꝛ⸗
ſui ? leſure ſubnenit. ¶ Axungia qʒ eiuſdẽ cũ

roſis mixta puſtulas que in nocte graueſcũt

tollit. hoc etiã auribo inſtillatũ ſirdos ſanat
¶ Caſeus eius impoſitꝰ oẽs punctioes aiq;

doloꝛes repꝛimit. Pili eius yſti fuxus om⸗

De Finimalibus

nes ſedant.¶ Ungule eiuſdẽ vſte ⁊ cũ piceli

quida trite ⁊ illite alopiciã curant.Lac eius
bibitũ arteriacum liberat. Vermes occidit.

Pꝛuriginẽ ⁊ moꝛſus ſanat.¶ Sanguis eius

eadẽ facit:⁊ venenũ bibituʒ extinguit.iEx

li. de na. reꝝ.Coꝛnu capꝛe aduſtuʒ ſi antena⸗

res vere caduci teneat᷑: ſtatim cadit.¶ Aui.
Coꝛnu capꝛe aduſtũ ⁊ albificatũ dentes foꝛ⸗
titer abſtergit.ſtringitq; gingiuã:⁊ ſedat in⸗
flate gingiue doloꝛẽ.i¶ Pli. lib.xxviij. Capꝛe
coꝛnu vel pilis accẽſis fugari ſerpẽtes dicũt
Cinerẽq; ex coꝛnu potũ ⁊ illitũvalere contra
moꝛſus eoꝝ. Idem quoq; cinis ſudoꝛes in⸗

hibz. ¶ Sanguis capꝛe cũ medulla decoctꝰ

cõtra venena toxica ſumit᷑ Idem etiã ſic da

tur diſſintericis ⁊ auxiliat᷑ ydropic.i¶ Jecur

capꝛe cõtra papilionẽ.qͥ liminibo aduolat p⸗
ficit. Aſſum quoq; ciliacis ſubuenit: lauda⸗
biles quoq; ſunt medulle hircine ⁊ capꝛine.

¶ O yaſco. Adeps capꝛinꝰ ceteris magis eſt

ſtipticus paſcuaꝝ cauſa.vnde dſſſinteric cli
ſteribo miſcet᷑.¶ Jus fellis eius etiã ptiſicis

gauuxiliat᷑. Bibentibo quoq; cantarides ſubue

nit. ¶ Fel capꝛinum adhibetur fiſtulis cum
ſucco poꝛri. Adhibetur etiã medicaminibus
vulnerum:⁊ ea ſine tumoꝛe ſanat.

— — —
— — —,—, — —
— —

——,,,———

Capitulum. xxxiij.
Apꝛea. Pli.li.viij. Capꝛee tranffigu⸗
c rantur in plurimas ſimilitudines.
SGSzunt enim capꝛee:ſunt rupꝛicapꝛe.
ſunt ibices.ſunt ⁊ oꝛigeffoli a quibuſdam di
cti.ↄtrarioveſtiti pilo ⁊ ad caputverſo Sũt
2 damme ⁊ pygargi⁊ ſtrepſicerotes multaq;
glia e diſſimilia. Sed illa alpes. hec tranſ⸗

mar ini ſitus miunt. Idem in ibꝛo Fi a/

S N ann UO

3 8

Trattatus

tura coꝛnua dedit ramoſa capꝛeis ſʒ parua:
nec decidua fecit.huiꝰaĩalis ſanguis nõ ſpiſ

ſat᷑. Iido.Capꝛeas agreſtas creas dicũt q̃s

greci:eo ꝙ acutiſſime videãt recte pandoꝛ⸗
cos appellauerũt. Moꝛant᷑ enim in excelſis
montibo. Et q;uis de longinà ſint: vident tũ
omẽs qͥ veniũt. E edem ⁊ capꝛee eedem ⁊ ibi⸗

ces q̃ſi auices:eo q ad inſtar atium ardua ⁊

excelſa teneant ⁊ inhabitent. Ia vt de ſubli
mivix humanis obtutibo pateãt. vñ ⁊ meri⸗
diana ꝑs Ibices aues vocant:qͥ nili fluẽtis

inhabitãt.hec itaq; aĩalia in petrꝭ altiſſimis

cõ moꝛant᷑.vt ſi qñ feraꝝ vel hoĩm aduerſita

te pſenſer int de altiſſimis ſaxoꝝ cacumibo ſe
ſe pᷣcipitãt:⁊ in ſuis ſe coꝛnib illeſa ſuſcipiũt

Evx li.de na.re.Capꝛa ſiluelſtris q̃ ⁊ capꝛeola

vel rupi capꝛa ðꝛ:beſtia ſeua eſt in cõparẽ ſui

generis. In alias aũt beſtia timida ac man⸗

ſueta nimis.Hec in inſula creta:qñ vulnera

ta eſt pulegiũ querit.quo comeſto ſagitta de

ANU D

coꝛpoꝛe exilit:vix autẽ capi põt:quia celerri

ma eſt. Et cum a canibo pꝛemit᷑:ad mõtes al⸗
tiſſimos cõfugit.plurima inter mares ẽ diſ⸗

codiqqpter ſeminas:: hoctpecotus.

¶ Dyaſ. Yimus capꝛaꝝ ſilueſtriuz cum vino
bibitus vctericos ſanat.i¶ Cum ſolio ſpicca

nardi bibitꝰ mẽſtruis imperat.¶ Reliquos

ſanguinis fluxus cũ aceto impoſitꝰ abſtinet

õbuſtus ⁊ tritus cũ aceto ⁊ oximelle alo
picias ſanat.¶ Axungie mixtus podagriciſ

medetur. ¶ Actoꝛ. Itẽ de Lapꝛea hoc idem

quod ſupꝛa ponit: licet ſub alijs verbis.

Anis. Areſto.Eanis eſt aĩal irgcun

c dũ ⁊ applaudẽs hoĩbo piloſuʒ fmvni
ner ſum ſicut poꝛcꝰ ⁊ vꝛſus habʒ den

tes ſupius ⁊ inferiꝰ:⁊ ventrẽvnũ:ac poſtven

trẽ inteſtinũ.multos hʒ ſetus:multaſq; fiſſu⸗

ras in pedibo⁊ multas mãmillas ſicut ⁊ poꝛ
cus.Quinq; digitos habet ĩ pedibo anterio
rib ⁊ q̃ttuoꝛ in poſterioꝛibo ſicut leo ⁊ lupus.
Fimũ etiã habet ſiccũ ſicut ⁊ lupus.plenem
longũ ſicut hõ ⁊ poꝛcus.pᷣterea ſomnꝰ ⁊ vigi
lia. crementũ ⁊ coꝛruptio.⁊ vita ⁊ moꝛs.cete
raq; aceidẽtia ex ſenũbo ſunt in caniboſicuti
equis ⁊ hoĩbo.Alexander. Canis aĩal eſt im
mundũ redies ad vomitũ: iracũdus: latratu
boꝛrendũ canẽ extraneũ lacerãs:oſſa coꝛroz
dens:qui cũ habuerit cõſoꝛtiũ alteriꝰ canis
reſugit. Solus autẽ nomẽ ſuum cognoſcit.
Ex li.de natu. re. Canis eſt beſtia docibiis
ad omnẽludũ:dũm ſuũ diligit:⁊ eiꝰ hoſpitis
um vigilando cuſtodit:noctuq; latratu nocẽæ
tes ꝓdit.E ſt etiã quoddã genꝰ canũ qð odo⸗
ratu ſures intelligit:⁊ a ceteris hoĩb impla,
cabili odio diſcernit. Iſido. Nihil aũt ſagas
tius canib.plus enĩ ſenſus ceteris aĩalibus
habent. Nam ſolinoĩa ſua cognoſcũt. reco⸗
gnoſcunt dños ſuos ⁊ diligunt:⁊ eoꝛũ tecta
deſendunt ꝓ dñis ſuis ſe moꝛti obijciũt.ſo⸗
litarie ⁊ voluntarie cũ eis ad pᷣdam cirrunt.
Ambꝛoſius.anis eſt anial ſagax.quodvbi

veſtigium lupi vel lepoꝛis inuenerit. argumẽ

ta quedã ad eum directa ſemita inſequenduʒ
colligit. ad diuerticulũ ſemite venit.ſingula⸗
rumq; ſemitarũ exoꝛdia tacitꝰ ꝑcunctat᷑:vt
Poaoꝛen agnoſcat in quã parteʒ diuenterit:

nic etiã aniali inſitũ eſt naturaliter imparti

ret alimonie memoꝛiã ſeruare:gratiãq; refer
re:ac ſolicitas excubias ꝓ dominoꝛuʒ ſalute
pꝓtendere.Cũ enĩ infirmat᷑canis:radiceʒ ali
cuius herbe comedit ad vomenduʒ. Phiſio.

Canis cetera bꝛuta in trib excellit:in diſcer

nendo amando ſeruiendo. Diſcernũt en do
minũ ab extraneis:nec eos quos inſectatur
odit: ſed ꝓ eo quẽ amat ʒelat:⁊ ex ↄſciẽtia ſo⸗

liciti amoꝛis inuigilat. Mos eiꝰeſt cũ paſto
re alludere.gregẽ noſſe.inſidiãtes feras pſeqͥ
ſoli huic a natura inſitũ eſt. volũtarie ad qð

pᷣparat᷑ ingeri.: p quandã obediẽtie ſoꝛmulꝗã
ſola diſciplinatitimoꝛis expectatiõe ſuſpen

di donec ad ꝑagendi licentiã ſigno mittatur
Canũ aũt genera ſunt plura.Alij enĩ ad capi

endũ feras ſiluaꝝ inueſtigant. Alij volucres

Alij vero greges. Alij domos cuſtodiunt.

Ex libꝛo de natu. rerum. Tria ſunt genera

Pbl

NNe

r;

ole
K
t
m
ieir
i
Ghdi
hio⸗
dice

dtu
tuſo⸗
paſto

ſei

iſpe
tonn
ℳR
os
.

„ °⏑ db e e ie e

De Fnimalibus

canũ Hoꝝ nobiliſſimiſunt lepoꝛarij alias le

uerarij quibo foꝛma elegantioꝛ ⁊ ad curſuʒ ce

ſunt. Latrat? edere neſciũt.⁊ niſi pducantur
ad cinſum infra domũ ſe continẽt. Alij ſunt
apti venatui:longis auribo ac dependentibo.
i odoꝛe ⁊ impoꝛtunis latratibo beſtiam inſe⸗
quunt᷑. Item canis maſculi nõ de facili ledũt
canes feminas. Et ita ſit in pluribo generib
beſtiaꝝ In oĩ aũt genere aĩaliũ maſculi plus
feminis viuũt exceptis leuerarijs in quibus

accidit cõtrariũ. Areſto. ¶Leuerarij qppe vi⸗

uunt annis vere deceʒ:leuerarie duodecim.
In leuergrioꝝ quidẽ genere plus viuũt femi
ne maribo ꝓpter laboꝛẽ ipᷣoꝛũ maſculoꝛũ. In
alijs aũt plus viuũt mares feminis. Iteʒ ca
nes femine aappliconr ad etatẽ coitus ha⸗
bent ſigna ſicut homo.qm̃ eaꝝ mãmille intu
meſcunt.⁊ inuenit᷑ in eoꝛũ pectoꝛe cartilago:
ſed hoc difficile eſt cognoſcere niſi exercita⸗
to.marib aũt non accidit hoc:ſed in maioꝛi
parte crus eleuant in mingẽdo:⁊ nõ niſi poſt

ſex vel octo menſes faciũt.Et vniuerſaliter
poſtq; rigeſcunt.Omẽs aũt femine ſedẽt ũ

mingunt. In canibo feminis lac inuenitur ad
quinq; dies ante partũ:⁊ in quibuſdã ꝑ ſeptẽ

;ᷓ poꝛcoꝛum ac lepoꝛum.
Doperationes

¶ Euſculapiꝰ. Canis ſanguis potatꝰ tremu⸗

pulueriʒatum.vel eius cqro neruoſa ⁊ ficus:
moꝛſus canis ſi bibat᷑ ſanat puluis dentium

eiꝰ.Doloꝛes dẽtiũ ac gingiuas curat.i¶ Coꝛ

eius potatũ canes alatratu detinet. Fel eiꝰ

cũ melle curat oculos.Qac eius bibitum pi
los ⁊ capillos creſcere non ſinit.i¶ Cũ melle
vl vino datũ mox fetũ moꝛtuũ eijcit.i Dens
ex eo tactus cito mittit:⁊ cicatrices oculoꝝ
Etennar. Soepes eius podagrã ⁊ auriũ do⸗

loꝛem ſanat.¶ Auicẽna.Sanguis canis p⸗

hibet oꝛtũ piloꝝ euulſoꝝ:vt ſcpſit Gal. Vri

na quoq; canis admiĩſtrat ſuꝑ verrucam.

¶ Dyaſ.Qac pꝛimi partus canis capilloꝝ oꝛ

tus amputat:⁊ ĩ vtero ĩfantes excludit.Lo⸗
ciũ caninuʒ addito nitro aut medicamen fa⸗
cto lepꝛas et pꝛurigines tollit.¶ Yimus ca⸗
ninus in canicularibo dieb collectꝰ ⁊ ſiccus
bibitꝰ ventrẽ abſtinet cũ vino. Alb vero fi⸗
mꝰ eiuſdẽ arcuato moꝛbo medetur.¶ Pli.li.
xxix. Sanguine canino nihil pᷣſtanti to⸗

xica putãt.Canino felle cum melle cirabat

appoloniꝰ oculoꝝ ſuffuſiões.i¶ Itẽ albugi⸗
nes canini lactis inſtillatio:doloꝛẽ ⁊ graui⸗

Eſtq; lac caninum ſpiſſiu s omni lacte:pᷣter⸗

tatẽ auriũ ſedat.Adipe canino lendes a ca⸗

ib⸗ ce älis tollunt᷑.¶ Idẽ li.xxx.Canina cutꝭ cui⸗
lerioꝛ aptioꝛq; venatui. Hi pectoꝛe valentes li

bet digito circũdata diſtillatões ſedat.el

canũ podagris ↄfert penna illinitũ. Verru⸗
cas oim geneꝝ ſanat vꝛina canis recẽs illita
fimiq; cinis cũ cera.¶ Canis lingua medici
nalis eſt:lꝗbendoq; ſua vulnera vel aliena ſa
nat:qͥ ſi vulnꝰ ꝓpꝛiũ attingere lingua nõ poſ-
ſit pedẽ lambit ⁊ ſaliue medicamine deliniti
advulnus apponit:certus de medicamieqd
lingue ſue natura indidit.¶ Auicẽ.Aq̃ caſei
canes impinguat valde:⁊ nutrit eos bene.
¶ Canis cecꝰ naſcit᷑:lunaticꝰ ẽ:odoꝛatu mul
tũ viget:dentes habet acitos ⁊ os fiſſuʒ:val

de moꝛdet ⁊ lingit:nõ ruminat ſed rodit: ad
vomitũ redit:puſq; recubet lectũ circũit:bo
liſmũ patitur:id eſtrabidam famem.

8—

Capitulum. xxv.

Attꝰ ꝛ cathaplepa Iſido.Cattꝰ.i.in
c genioſus a greco venit:muſio ẽ ap⸗
pellatꝰ:eo ꝙ muriby infeſtus ſit. hüc

vnlgus captũ a captura vocãt.Dicũt alij ꝓ

captat.i.videt.tam eniĩ acute cernit vt fulgu⸗
re lininis noci tenebꝛas ſuꝑet. Albertus.
Cattꝰ ẽ aĩal a capiẽdo dictũ muribo eni infe⸗
ſtus.Et ðꝛ moꝛbo eſſe verecuudũ ⁊ pulchꝛitu
dinis amatiuũ.Habet aũt coloꝛeʒ griſeum.
glauci ſoꝛtitogelare ſilem.habet eni coloꝛeʒ

ũc naturalẽ:⁊ alias hʒ ex accidẽtali cibi:et

pᷣcipue qͥ domeſticus eſt:eſt aũt moꝛdax val⸗
de:in multis ſimile leoni vnguibus ⁊ denti⸗
bus armat᷑ ſicut leo:⁊ intrahit et emittit vn
gues ſicut leo.Carnẽ aũt bʒ laxã et ln.

E 3

HPyoperatio nes
Auicẽna.Ex catti moꝛſu qñq; accidit do⸗
loꝛ vehemens ⁊ viriditas in coꝛꝑe.⁊ curatio

ceiꝰ eſt curatio cõmunis.iſſ Juuat᷑ aũt cũ em⸗/

plaſtro cepe:vel calamẽti ſũueſtris. ¶ Raʒi.
Catti ſilueſtres ex fumo rute ⁊ amigdalaruʒ

amararũ fugiunt..¶ Halv.Carnes catti cali

de ſunt ⁊ ſicce.medentur emoꝛroidarum do⸗
loꝛibꝰ.Renes calefaciũt.doꝛſi doloꝛibo pꝛo⸗

ſunt.i¶ Eſculapius. Stercus catti vel catte

cũ ſynapi ⁊ aceto alopiciã curat.i Eathaple
pa. Pli.li.viij.Cathaplepa appellat᷑ fera mo

dica ⁊ iners iuxta fontem tygrim qͥ eſt apud

he ſperios hiopest vt pleriq; eſtimauere)

nili caput.Fera bec ceteris quoq; membꝛis
iners caput tm̃ pꝛegraue egrefert quod deie⸗
ctum ſemꝑ in terrã.Alias in tremoꝛe eſt hu⸗
mani generis omnib:qui oculos eius vide⸗
rint còfeſtim expirantibo. Eadem et balſiliſci
ſerpentis eſt vis. Solinus. Juxta fluuiuʒ
tvygrim naſcit᷑ cathaplepa:modicaꝛ iners be
ſtia peſtilenti aſpectu ſigura fere catti.

7
,
5 12
.
. —+——
—☛ * 34
.
„
3
X1 5
.
5*
*7 4*
— 43 *
— - 4 2. .
—. — — —

Accus.Ex libꝛo de naturis rerum.

cC Xaccus eſt monſtrum in archadia
tftfotum fetoſum vt poꝛcus.Et vt ſcri
bit Adelinus philoſophus:Anhelitu ſuo pe
ctoꝛe flammas eructuat:id eſt ſpiritũ flãmi⸗
neum:maxime cum ira furit per motuʒ. Hic
in antris ſuꝑ tyberim cõmoꝛat᷑:⁊ inuadit ſu⸗

bito thauroꝛũ ⁊ vaccarum greges ꝑ caudas
tres vel quattuoꝛ ꝓppᷣhendens:⁊ vi ſue foꝛtis⸗

Fapitulum.xxvſ.

tudini s in antrum oceulte trabens greſſure

trogradoneſcilicʒ de facili poſſit ĩueſtigari.
Nec ſolũ aĩalibo eſt inſeſtus:ſed bubonigra-
uiſſime inſidiat᷑:cũ tñ ipᷣm hoĩem plurimũ ti-
meat. Si querit᷑quõ de aĩalis oꝛe flma poſ
ſit euomi tam efficax: vt ꝓxime ↄtrectata ali
as ↄtracta cõburat:⁊ nõ ipᷣm coꝛpus aĩalis
flãma tal i abſumat᷑. Reſponderi poteſt:quia
cum anbhelitus adhuc in viſceriba aalis per
membꝛa varia late diffuſus eſt tepidũ vſq;.

quo nõ exuberat᷑ in flmas. Sed eructuatꝰ
cõtinuat᷑ ac multiplicat᷑ in obiectum aliquod

coꝛpus.virtutemq; recipit cõburẽdiſicut vi
demus ꝑ mediũ berillilumẽ ſolis multiplica
reradios.⁊ in ſummo mucronis acumie raz⸗

dioꝛum ignis virtutem in ſubiectã materiaʒ

ſuſcipere. Ignemq; effici violentũ.buic aĩia⸗
li ſimilia fuerunt illa de qͥbus in libꝛo Sage
entie legit᷑:q ignis ex oꝛe ſuo ſpirabant. De

cacco dicit Uirgilius.viij.lib.eneidos.Se

mihominis facies huic monſtro VNulcanus
erat pater illius atros oꝛe fomens ignes ma
gna ſe mol e ferebat.terribiles oculos vilo⸗
ſaq; ſetis pectoꝛa ſenuferi.huius caccimens

effera quattuoꝛ a ſtabulis pꝛeſtanti coꝛpoꝛe

thauros auertit.totidem foꝛma ſuperante iu
uencas:atq; hos ne qua foꝛent pedibusveſti

ſq; viarum: indicijs raptos ſaxo occulta⸗

bat opaco Hunc caccumpꝛopter furata ſibi
pecoꝛa Hercules interfecit: vt ibi Virgili/
us in longumpꝛoſequitur.

Sin tectis:cauda in ſpeluncamtractos ver⸗
i.

De Fnimalibus

Aimelus. Ex libꝛo denarep. Came
c lus eſt anĩal defoꝛme:gibboſum:ba
bens collum longũ:crura poplexa:

tentũ inceſſuʒ.ꝛ dũ graditur nunq; pedes at

terit: immundũ aĩal ᷣm legem. qm vngulam

quidẽ habet:ſed nõ diuidit eã.Eum auũt one

randi ſunt:paululũ ſuꝑ genua pꝑcutiuntur:

qquas puras reſugiunt:lutulentas bibunt:

lus nutrit:⁊ ecõtrario irati cameli ſtrident
hoꝛnibiliter. Dis etiam rabies accidit ⁊ po⸗
dagro de qͥbus facilime moꝛiunt᷑. Hõ autem
vngulas eijciũt. Sed vehemẽtiſſimo dolo⸗
re graunant᷑ quãdo duras et laboꝛioſas vias
incedũt.HNõ enim in pediba habet de foꝛti co
rio ſotulares.Oꝛdeum cito tranſglutientes
reſeruant:vt rurſum ruminando tota nocte
mãducent.Alij compatiẽtes abſtineant:illi
q̃ recti cameli dicuntur:vnum tm̃ habet in
doꝛſo gibbum. Eſt autem ⁊ aliud genus eo⸗
rum quos dꝛomedarios vocãt curſu mirabi
li vigentes ⁊ bina tubera in doꝛſo habentes
Areſtotiles.Cameli ſunt ſicut animalia coꝛ
nuta:quia ventres eius ſunt ſicut habentiuʒ
coꝛnua.et quia cibus illius ſpinoſus eſt:ne⸗
ceſſario ſuit eius lingua carnoſa pꝛopter du⸗
riciem palati. Hatura ergo vtitur palato ſi⸗
cut parte dent ium terreſtri.Camelus nõ ha
bet fel diſtinctum:ſed venas paruas in qͥbꝰ
eſt fel.¶ Solinus.Cameloꝛũ femine ad bel⸗
ia pꝛeparant᷑ putantq; validioꝛes eas fieri.ſi
caſtratiõe a coitibus arceantur. Camele cũ
homiĩes eis vtunt᷑ adpꝛeliandum:caſtrãtur:
quia tũc nõ impinguatur.In locis quidẽ al⸗
tiſſimis habitãtes:tria milia cameloꝛum ha
bent homies currẽtium velocius q; equus:
“ et hoc nõ accidit eis niſiꝓpter amplitudineʒ
poaſſus.¶ Vegetius de re militari libꝛo ter⸗
Cio.Camelos apud veteres aliquãtule nati⸗
ones in aciem pꝛoduxerũt. Sed hoc genus
gnimalium arenis quidẽ tolerabile ſic aptũ.
nam conſuſas etiam in puluere vento vias:
abſq; erroꝛe dirigere memoꝛatur.Ceterũ pꝛe
ter nouitatem hoc ſi vti videat᷑ inefficax bel
lo eſt. Item cameloꝝ mares habent virgas
ad poſterioꝛem partem vnde auerſi coeunt.
Sunt autem virge neruoſe ac dure vnde ex
eis arcuũ coꝛde fiunt.Coitus tempoꝛe ſoli⸗
tudines aut ſecreta petũt. Item. Camelus
eſt valde malus tempoꝛe coitus.Et ſi quod
“ aial vel homo tꝑe hoc appꝛopinquauerit ad
eũ ledit ipᷣm.Coit aũt poſt trienniũ.tempoꝛe
luxurie ſolitariꝰ eſt cũ femina ferus ac ſilue⸗

N-

..——. — — —

—

⁊. ſtatim ad onera flexis ceruicibo inclinãtur

⁊ hoc gratia nutrimenti.O mne eni elemen⸗
tum quãtum plus cõmixtum eſt alijs:tanto

ſtris et coeundo ꝑ totam dies equitat. Sed
cum alias luxurioſus ſit:erga matrem conti
nens eſt. vnde in quadã ciuitate cooperieba
tur camele caput:vt eius pullus ſuper eã ſal⸗
taret.qui cooperto matris capite ſuper eam
ſaltauit:⁊ cooperimẽto ſublato matrẽ agno
ſcens.turpitudinis oꝑe quod ceperat inter⸗
cepto:deſeenditq; ipſum ingeniatoꝛem moꝛ
dens interfecit.Camela pꝛegnans eſt per an
num:poſt partũ quoq; quieſcit a coitu ꝑ an⸗
num vnum tm filiũ facit ſicut elephas equꝰ
et omne anĩal habens ſoleas. Cameli viuũt
centum annis.Cameli patiuntur ſitim ꝑ qua
triduum:et poſtea bibunt multum.huic ani⸗/
malinatura dedit magnitudineʒ coꝛpoꝛis in
modum iumenti ſicut et elephanti.anim al
quoq; cuius cibꝰ eſt ex materia lignea ⁊ ſpi⸗
noſa multos habet Vencrestetin do⸗ gene⸗
re eſt camelus..

1

PHopprrationes

HAuic enna.¶aro camelipꝛouocat vꝛinam

Adeps qui eſt in gibbo cameliſuffumigatus
confert emoꝛroidibus.cameli cerebꝛum ex⸗
ſiccatum:⁊ cum aceto bibitum cõfert epilẽ⸗
tie.ad idem valet eius ſanguis.¶ Quietiam
ſiccatus ⁊ frixus retinet fluxum:cum vino
uoq; bibitus ſagitte arinene nocumẽto cõ
ert. poſt purgationem vero menſtruo:uʒ pe
tatum inuat ad impꝛegnationem:⁊ cõſert pᷣ⸗/
uocationi matricis.i Idem.Lac camelarũ

fetarum eſt ſubtile et valde aquoſum:nec fa⸗

cit opilationes (ſicut cetera)pꝛopter pauci⸗
tatem caſeitatis ⁊ abſterſionis aqueitatis il
lius.¶ In ipᷣo ẽ ſalſedo: quia cameli diligũt
acetoſum: ⁊ hoc eſt melius lac.Dicitur autẽ
ꝙeſt vehementis tarditatis in ſtomacho et
in ſuperioꝛiba ventris.Ex ipᷣo nõtimetur ſoꝛ
dicies ſicut ex ceteris niſi raro. Vrina ca
meli cõfert vydropiſi.Cõfert etiam vehemen
ter fetoꝛi nariuʒ.Et aperit opilationes cola
toꝛij cum virtute vehementi ablutione ex ea
factacõfert furfuribus.i Dyaſco.Fimꝰ ca⸗
melinus albus cum melle truus et impoſitꝰ

tumoꝛes repꝛimit:⁊ vulnera delicata ꝑmun

dat.i¶ Haly. Sanguis cameli fricatus diſ⸗
ſinterie pꝛodeſt:⁊ ſolutione cronice potuiq;
venenilac cameli pꝛodeſt:coꝛruptioni cõple
xionis augetq; ventrem. Plinius. Ster⸗
cus cameli mundificat et deſtruit verrucaſ:
abſcindit fluxum ſanguinis ex naribus: et
quando bibitur cum medicinis epilentie cõ⸗
fert. ¶ Item reſoluit bothoꝛ⁊ vlcera:ſcrofu-
las quoq; foꝛtitertcc.
e.

CE

(WA,,

AZmeleon. Iſidoꝛus.Cameleon non
c bhabet vnũ coloꝛẽ:ſed diuerſa varie⸗
tate cõſperſus eſt:vt pardus huiꝰca

meleontꝭ coꝛpuſculũ ad coloꝛes q̊s videt faz-

cilima ↄuerſione variat᷑.cũ alioꝝ aaliũ non
ſit ad ↄuerſionẽ facilis coꝛpulentia. Rudol/
phus ſuꝑ Qeuiticũ.Cameleon in infirmita⸗
te mãſuetũ eſſe ſe fingit:cũ alias ſit imanſue A
tum aĩal. Bloſa ſuꝑ Leuiticũ. Cameleon eet
natũ adderidenh:doloſummropar: inglun 12ẽ

oſum:⁊ ideo ſᷣm legẽ immũdũ. Ambꝛo.Ca⸗

meleon diuerſas ſpecies coloꝛe vario fertur
mẽtiri. Areſto.Cameleon eſt aĩal valde timo

roſuʒ ꝓpter qð ĩ multos coloꝛes mutat᷑.Cau
ſa vᷣo timoꝛis eiꝰ paucitas ẽ ſanguĩs ⁊ calo⸗

ris. vñ etiã valde macer eſt: vocat᷑ leo tere.

buiꝰ facies eſt ſicut aĩalis ex poꝛco et ſymea
cõpoſiti. Angulas hʒ ſiles vncis ſeu auium

vngulis.Alteratio coloꝛis ſit qñ coꝛiũ eius

inſufflat manet in cauernis ſicut lacertulus

Soli. Cameleon ꝑ oẽm aſiam eſt plurimus.
Aiĩal ſcʒ q̃drupes:facieqʒ; lacerte:niſi crura
recta ⁊ longioꝛa ventri iũgerent᷑ plixa cau⸗

da:eadẽq; in vertiginẽtoꝛta.hamati vngues
ſubtiliq; adoneitate. Inceſſus vero piger et

idem fere qͥ teſtudinũ motus.Coꝛpꝰ aſperuʒ

cute qualẽ ex cocodrillis depᷣhendimꝰ ſub⸗

ducti oculi ⁊ receſſo cõcauo introꝛſum rece⸗
pri:quos nunq; in taxione obnubit.
Poperationes

· Pli. Cameleon q̊ʒ multa in ſe fert hr̃e vti⸗

lua medicine.aput eius ⁊ guttur ſi roboꝛe⸗

Capuuium. xxI.

Fräüctaus

is lignis accendant᷑ imbꝛiũ ac tonitruñ con
curſus facere democritꝰ narrat. ¶ Itẽ iecur
in tegulis vſtum. Reliq̃ ad veneficia ꝑtinen
tia qᷓ dicit: q;q; falſa eſtimates obmittemus
pᷣterq; in riſu coagentiñ.¶ Oculo eiꝰ dexro
ſi viuenti eruat᷑ albugines cũ lacte capꝛino
tolluntur.lingua q; ad alligata pericula pu⸗
erperij.i¶ Eundẽ ſalutarẽ eſſe parturientibꝰ
circa domũ.i¶ Coꝛ eius aduerſus quartanã
eſt ꝓficuũ.lana nigra pꝛime tonuſre illigati.
Pes pꝛioꝛ dexter in pelle:biene alligatus
bꝛachio ſiniſtro:dicitur ꝓdeſſe ↄtra latroci-⸗

nia terroꝛeſq; nocturnos. Item dexteram

mãmillamↄtra foꝛmidines panoꝛeſq;. ¶ Dz
⁊ pedem eius ſiniſtrũ in furno toꝛreri cũ hers
ba eiuſdẽ noĩs addito vngento paſtillis faz
ctis inde(ſi credimus)fertur boiem inuiſibi
lem facere. ¶ Eius felle glaucomata ⁊ ſuffui —
ones coꝛrigi creditur ꝓpꝛie tridui vnctione.

creditur etiam eo lienibus inſtillato ſerpen⸗
tes ſeperari:⁊ ad alia multa. H

Aujiꝓuelopardus. Iſido. Comelopar⸗
c dnus eſt dict:eo ꝙ cũ ſit vtpardus al
deiers maculis ſuꝑaſꝑſus collo equo ſi
milis:pedibo bubulis:capite tamẽ camelo ſi

milis eſt. Hũc ethiopia gignit. ¶ Pli. li. viij.
Cameleoꝝ aliq ſimilitudo ĩ duo trãſfert᷑ ani
malia. Nabuna ſiquidẽ ethiopes vocant be

ſtiã collo ſimilẽ equo:pedib⁊ crurib boui:

capite camelo.albis maculis coloꝛẽ rutiluʒ

diſtinguẽtibꝛ. Unde ⁊ camelopardulus ap⸗
pellata eſt. Nec pꝛimũ quidẽ dictatoꝛis ceſa

ris cirſenſibus ludis rome viſa ẽ. Ex eo ſub

Sd & e

— —— —

—

— —ð/

———

— — =sã=& ep — — —, (. —

=S

J
—

De Fnimalibus

inde cernit aſpectu magis q; feritate conſpi

cu

Capitulum. xxx.
Abpꝛeolus. Auicẽna. Capꝛeolus eſt
cdial in india:ſimilis hinnulo ſiue cer
Nloꝛũ filio:qͥ apud nos etiã nõ mutat

V dentes. Et qñ eius dentes ſũt magni ſignãt
vite diuturnitatẽ in eis:⁊ habet oculos acu

Cos. Areſto.li.viij.Capꝛeoli ſilueſtres habẽt

ſapientiã.qñ vulnerant᷑ querũt pulegiuʒ cer⸗

uinum ⁊ comedũt ipᷣm vt extrahãt ſagittas

A coꝛpe ſi quein ipᷣis ſunt infixe ex velocita⸗

te motꝰ ⁊ aſſiduitate diſcurſus.Caro capꝛeo
li a ſuꝑfluo humido exonerat᷑:⁊ eiꝰ caro tene
rioꝛ ⁊ digeſtibilioꝛ efficit:⁊ ſapoꝛis ac odorꝭ

eius grauitas amputat᷑. Idem Areſto. Pa⸗
ſtus gratia de locis altis ad altioꝛa tendit:⁊
inter herbas ſalubꝛes ⁊ noxias odoꝛe diju⸗
dicat ⁊ diſcernit. Ruminat cibos ⁊ vngulaʒ

findit. Hon vngue nõ coꝛnu nõ dente:ſed ſo
la velocitate fuge a canibo venatoꝝ infulſis
ſe defendit. VUnde quãdo in campeſtribo ꝑſe

quit᷑ ad montana ſugiens alta petit. In mon
tibo indie ſunt quidaʒ capꝛeoli qui ab herbis
gromaticis ⁊ odoꝛiferis paſcunt᷑ in quoꝛum
vngnib ſunt quedam concauitates in quib

humoꝛes quidam ad apoſtẽata colligũt᷑ que
pꝛimo ad maturitatem ⁊ motũ ⁊ confricatio⸗
nẽ rũpũt᷑et a coꝛpe cũ piloſis follicul abſtra

huntur:⁊ ſubſtãtia que infra pelliculã cõtine

tur ſumme eſt odoꝛifera ⁊ ĩter aromatica ma
xime pꝛecioſa in medicinis plurimũ vtilis ⁊
virtuoſa. Vt vult Dyaſ.? Platea.Et aliqui
dicũt illud muſcum vulgariter appellareę.

a. quapꝛopter ⁊ ouis fere nomẽ inuenit.

—

Capitulium. xxxſ.

Aſtoꝛ eſt anialad modũ canis pon⸗

c tici.longum ſcilicet ⁊ gracile. dentes

habet acutiſſimos:pellem delicataz

ac nobilem.que quanto nigr ioꝛ eſt tanto pꝛe
ciſioꝛ.coloꝛes in pilis habet velut daxꝰ:ſed

pili ſubtiles ſunt ⁊ pulchꝛi.nõ poteſt diu ſu⸗

ſtinere vel ſubſiſtereniſi caudam in aqua te⸗

neat quam habet vtiq; piſcium caude ſimi⸗

lem:ſapoꝛemq; eius ⁊ ſpeciẽ. Unde⁊ a chꝛi⸗
ſtianis in ieiunio comeditur. pars enim cau
gdeipſius edibilis eſt:reſiduum autem eiꝰ eſt
caro. Ipſaq; cauda longitudinis cubitalis
eſt pinguedinem multaʒ habens. Pedes au
tem poſterioꝛes habet vt anſer. Anterioꝛes
gqutem vt canis. Hec enim illi natura para⸗
uit:vt et poſterioꝛibusvelut auis in aquana
taret.⁊ anterioꝛibo in terra ſicut quadrupes
ambularet.¶ Ex libꝛo de naturis rerum. Ca

ſtoꝛes vt dicit experiimẽtatoꝛ ĩ grege viuũt:

et ſimul ad ſiuas pergunt.Lignaq; dentib
gabſcindentes ad cauernas ſuas ea miro mo

do referunt. Unum etiam ex caſtoꝛibus pꝛo

vehiculo reſupinatum pedibus eleuatis in

terram pꝛoijciunt.et inter crura eius abſci⸗
ſa artificioſe componunt.et ſic eum trahen⸗

tes cauda ad pꝛopꝛia tecta deducunt.verum

iniuriam talem non faciunt his:qui inter il⸗

los educati ſunt.ſed illis qui de alienis par⸗
tibus ad ſe venerũt. Hos enĩ in ſeruuutẽ ſub
certa cuſtodia redigunt.i¶ Alioꝝ tamen opi⸗-

nio eſt:ꝙ hoc illis faciãt qui ſenectute labo⸗

ribuſq; cõfectidentes obiuſos habent.? qui

Tractatus

ligna ſecarenõ valent. Tales eni ĩ ſeruitutẽ

redactos ꝑ abſumptionẽ piloꝛũ in doꝛſo ve⸗
natoꝛes agnoſcunt:eoſq; pietate cõmotii⸗

leſos abire pmittũt. In duplices aũt vſus li

gna ſectahabent. Nam ⁊ coꝛicẽ comedunt:
2 ex lignis habitacula valde artiſcioſa faci

unt. Amaris quidẽ arboꝝ folijs et coꝛticibꝰ
caſtoꝛ ꝓ ſummis delicijs veſcit᷑. vnde ⁊ tota

eius caro:⁊ ſi bono tamen amaro odoꝛeper
ſunditur.i Phiſio.Caſtoꝛcũ eum venatoꝛꝓ

ſequit᷑ abſciſos teſticulos ante faciẽ eiꝰ ꝓij⸗

cit. ⁊ venatoꝛ habens qð ab eo cupiebat vl⸗

tra nõ ſequit᷑. Si aũt alius venatoꝛ eũ ſequa
tur: erigit ſe ⁊ oſtendit virilia ſe nõ habere:et
ſic euadit. Eſt aũt aial mãſuetũ nimis.¶ Ex

li de na. reꝝ. Hniꝰ aĩalis venatio fit hocmo
do. Canis ad hoc inſtructus in aquã pꝛoijeſ

tur:qui ad foꝛamen manſionis illius ꝑpueni⸗
ens ingreditur.nec cedit caſtoꝛ moꝛſibꝰ do⸗

nec a venatoꝛibus artificioſa illa manſio re⸗
fringatur ⁊c.

HBHyperationes

Plateariꝰ. Caſtoꝛis teſticuli abſciſiĩ vm⸗

bꝛoſo loco ſuſpenſi deſiccant᷑: vt in vſum me

dicinereſeruent:? dicumt caſtoꝛeũ.¶ Bonuʒ
auũt caſtoꝛeũ:id eſt nõ ſophiſticatũ: habet ſa⸗

poꝛem mediocriter acutũ.Glutinoſum eſt et

ſapoꝛem habet multũ hoꝛribilem neruos in⸗
tricatos ⁊ pelliculis adherentes ꝑ ãnos ſex
in magna
eſt quanto recentius. In medicinis ponitur
abiecta pellicula exterioꝛi. Qirtutem habet
diſſoluendi attrahendi ⁊ maxime neruoſa lo

efficacia ſeruari poteſt. Meliꝰ tñ

ca cõfoꝛtandi.i¶ Cõtra epilentiã ⁊ alias fri⸗

. . .

gidas paſſiones capitis datur caſtoꝛeum ců
ſucco rute in potu vel decoctionis eiꝰ vinũ.

¶ Contra par aliſim lingue puluis eiꝰ ſub lin

gua ponit donec ꝑ ſe reſoluat᷑ ⁊ conſumatur

¶ Contra paraliſim totiꝰ coꝛꝑis dat᷑ vinum

decoctionis eius ⁊ fute ⁊ ſaluie.i¶. ontrali
targiã ꝓuocatur ſternutatio ex caſtoꝛeo:ce⸗

rebꝛũ cõmouet ⁊ ↄſoꝛtat.¶ Dyaſ.Caſtoꝛeuʒ
teſticuli ſunt aĩalis:qð caſtoꝛ ðꝛ.⁊ ſepe aqua⸗

ticã.ſepe vero terrenã ſuſtinet vitã. ¶ Opti⸗

mũ eſt ponticũ ꝙ ſi interius cereuʒ ⁊ obſtru⸗
ſum mẽbꝛanulis naturalibo.quidã autẽ teſti⸗

culos adulterãtes immittũt veſicis cum ar
moniaci gutta ſanguine caſtoꝛis cõſperſa.

¶ Eligẽdi ſunt ergo qͥ iuncti ſunt ex vna ra⸗

dice ſibi coherẽtes.pleni inſcidi fragiles.ipᷣiſ
folliculis ſe tractius ſeparãtes. ¶ Ealefacit
qũt caſtoꝛeũ ⁊ deſiccat? attenuat. Ilis ergo
gqui ex plenitudine ſpaſmũ patiuntur aut tre
moꝛẽ neruoꝝ vtiliſſimum eſt. Quib auũt hoc

contĩgit ex inanitate vel ſiccitate ↄtrarium
VUitia q; pulmonis emẽdat.Et humidum
frigidi cerebꝛi humoꝛẽ cũ pulegio.Eũ vino
bibitũ inflationes tollit.¶ Loꝛtioniba mede
tur. potiones venenatas nocere nõ ſinit. Li
targicis ſingulare pꝛeſidiũ eſt.¶ Tremoꝛi?
cõtractionibo ⁊ omibaneruoꝝ cauſis delitũ
⁊ vnctum medetur.¶ Virtus eni ei terman⸗
tica eſt ⁊ recoꝛpoꝛatiua mixtũ malacinatib⸗

⁊ acopis paraliticis ſeu ſciaticis ⁊ his ſimi⸗

libo ſubuenit.i¶ Auicẽna.Caſtoꝛeũ ofert obli

uioni ⁊ litargie cũ aceto ⁊ oleo roſaceo ſin⸗
ditatiq; frigide ac ventoſitati in aure diſſolu
tum in oleo nardino.¶ Attractio ꝑ nares ex

fumigatione ipſiꝰ confert apoſtematibo pul-⸗

monis ⁊ infirmitatibo eiꝰ. Nibitur cũ aceto
ꝓpter ſingultũ ⁊ facit ſitim.¶ Delet doloꝛem
ventris pungitiuum cũ aceto bibitum.ven/
toſit atẽ reſoluit. Denſtrua ꝓuocat.Secũ⸗

dinam ⁊ fetũ extrahit.¶ Confert moꝛſui par

uoꝛum venenatoꝛum.⁊ quod ex eo declinat

ad nigredinem eſt venenum. Ita ꝙ interficit

quandoq; in vna die.i¶ Yel caſtoꝛiſad multa
vtile eſt. Eius quoq; coagulum ſedat moꝛbũ
caducum.

a A&

Capiulum. xxxij.
Haqma. Albertus in li.de na. qanima
c lium. hama eſt beſtia alio nomine
rufinus dicta in ethiopia. Eſt autezʒ
ad modũ lupi in figura maculis albis vt par
dus per totuʒ eiberto:lu apta:eo q diſ⸗
cipline multum
conuenit cumnatura canis.

perceptibilis. Et in boc

A „% d $ R

1WM

‚—

Dr Fnimalibus

Capitulum. xxxiij.
Alopus.Albertus in li.de na.auĩ a.
C Cbalopus ðᷣʒ eſſe aĩal iuxta eufrat en

habitãs.⁊ de eufrate ꝓpter aq̃ frigi

ditatẽ bibẽs.Aſtutũ ⁊ velox eẽ ðꝛ. Ita vt ve
natoꝛ ſibi appꝛopinqre nõ poſſit. Coꝛnua ge
ſtat lõga ſerre modũ pᷣtẽdẽtia.qͥbo⁊ ar boꝛes

deijcere ð. ſʒ vᷣgulta añ repulſũ coꝛnuũ ſuoꝝ
tendẽtia frãgere nõ põt.Licʒ ad boc ſepe ni

tatur.⁊ ideo in eis frequẽter inuolutis coꝛni

bus cum captum tenetin dentibus ſtridet.
audito ſtridoꝛe a venatoꝛe capitur.

———

Capitulum. xxxiiij.

Eiuus.Ex li. de na.reꝝ.Ceruus eſt
c ⁊ial velocitate mirabili fronteʒ hñs
. ramoſis coꝛnib aſperatã. Quoꝛinn
creatio fit ſi biennis fuerit:tunc vſq; ad ſex
annosꝓ etate ramos augẽt.deinde numero
ſioꝛa fierinõ pñt ſed maioꝛa.Solũ hoc aĩal
coꝛnua mutat:⁊ ſupꝛa modũ gloꝛiatur.habet
vnũ vermen in capite qͥ eum vere vexat aſſi⸗
due. Sed ⁊ om̃e anĩal ⁊ iße homo vermẽ ba
bet ſub lingua. ¶ Areſto. Ceruus eſt aĩal ſa⸗
piens.de quo et iã opinant᷑ ꝙ ĩter aĩalia qua⸗
drupedia diſcretius ſi gaem. eruꝰ eſt aĩal

timidum:coꝛnua quidẽ bñs ⁊ fiſſurã invngu

lis.dentes eius declinant ad inferius.habet

qquattuoꝛ dentes in vna porte oꝛis:⁊ ĩ alia q̃t

tuoꝛ per quos molit.habet etiam duos mag/
nos alios:qui ſunt in maſculo maioꝛes:et in

femina mino:es. Vox maſculigroſſioꝛ eſt et
Alt ioꝛ q́; femine. Maſculusvociferatur mul
tum tempoꝛe coitus:et ſemina quandoq; ti⸗

met. Ceruus itaq; (ſicut ⁊ cetera magni coꝛ⸗
dis aĩalia) timidus ẽ:vocẽ vulpiũ timet. In
ſibilo autẽ ⁊ cantu delectat᷑.Itaq; ſibilanteʒ

⁊ can tantẽ ſequit᷑:⁊ alius eum occidit. VUn⸗

de cũ aures erectas habʒ inſidias ſubſequẽ⸗
tis aduertit.Poſtq; vero dimiſerit: non ad⸗
uertit.¶ Item. Ceruipugnant:⁊ victus obe
dit victoꝛi o bedientia foꝛti. Cum autem im⸗
pꝛegnat᷑ ceruꝰ latet ꝓpter venatoꝛes. Inteſti⸗
na cerui valde fetida ſunt.vnde nõ comedun

tur a canibo: niſi ſint valde famelici. ¶ Phiſi⸗
ologus.C eruus vbi ſerpentẽ agnonerit eſſe

et os ſuũ aqua effunditq; in foꝛamẽ.de⸗

—

inde cum qnodã oꝛis ſui ſpiramine ſerpẽtes

foꝛas attrahit:⁊ pediboſuis ↄculcans ipſuʒ
interficit.Cei uoꝛum autẽ duo ſunt genera.
Vnũ qð vt inuenerit ſerpentẽ in cauernavbi

latit at: flatũ immitiit vt exeat.⁊ egredientis
collũ ꝑcutiens hinc ⁊ inde occidit eũ ⁊ deuo

rat. Poſtea vero ꝓpter timoꝛẽ ad aquas pu⸗
riſſimas currit ac venenũ euomit. Sed iter

hunc tumoꝛem pilos mutat ⁊ coꝛnua abijcit.

Aliud eſt genꝰ qð ſi ſerpenteʒ inuenerit occi⸗

dit:⁊ poſt victoꝛiã ad montẽ vbi pabulũ iue

niat tendit. Ambꝛo.Ceruus cũ nondũ habzʒ

coꝛnua:tñ fronte pᷣludit:⁊ ea que nõdũ exper

tus eſt tela minat. Ceruus qñ egrotat: ramu
ſculos olee comedit:⁊ ſanꝰ fit.i¶ Areſto.er

mus (vt dictũ eſt) maſculus vociferat᷑ mul⸗
tum tꝑe coitus.Cerua non poteſt coitũ pati
pꝓpter duriciem virge maris:recipit aũt fugi

endo.Cerua paritura pꝛius dꝛagonteã come
dit.cum vero parit ſubito comedit ſecundi⸗
nam fetuum anteq; cadit ad terram. ⁊ eſt eiꝰ
ſecundina venenunm.

UOR

8

K —

1

Plateariꝰ. In coꝛde cerui r
os in ſiniſtra parte:in qua eſt quedã cõcauis
tas.ad quẽ ſplen habet reſpiraculum ⁊ emit⸗
tit ſuꝑfluitatem.que ibi ꝓpꝛia ſiccitate in ſubz
ſtant iam mutatur oſſuoſam. Alud eſt de ſan
guine coꝛdis ſubꝛufum.habet virtuteʒ depua

Pbperationes

¶ Phiſiologus. Ceruoꝝ lachꝛyme collecte?
oſſa inuenta in coꝛde ipoꝛuʒ aptaſunt potui

coꝛdis pulſu laboꝛantibus.

.„

randi fumum melancolicum.

Datur ⁊ cõtra cardias ⁊ ſincopim⁊ cõtra

emoꝛroides. ¶¶ Eſculapius. Si qͥs in co⸗

rio cerui voluitur:ſerpentes nõ timet. Me⸗
qulla quoq; ceruidoloꝛes ſeat.
Halyv.Coagulum cerui ↄtrapotũ cicute ?
fungo:uʒ eſum pꝛodeſt. Vrina cerui ſplenis
doloꝛem adiuuat. Nentoſitati ſtomachi et
inteſtinoꝛum pꝛodeſt. Auribus inſtillata me
getur earum vlceribus. ¶Auicẽna in. iij.
canone. Extremitates caude cerui venenuʒ
eſt. ?⁊ ipſam bibẽti accidit anguſtia vehemẽs

ſincopis ⁊ moꝛs.Sed cura eius eſt vt euo

mar cum butiro ⁊ aneto.deinde in potu den

tur auillane ⁊ fiſtici confecta ſimul.

¶ Plinius libꝛo.xxviij. Pulmo ceruinus cã
gula ſubarefactus in fimo.deinde tuſus ex

melle tuſſim ſanat.Coaguluʒ cerui aceto ſan
guinem ſiſtit. Hinnuli vero coagulũ matris
vtero execti:ſummis pᷣfertur remediis.
¶ Plinius dicit.Coꝛnu ceruivſtinidoꝛ comi
cialem moꝛbum ſiue caducam depꝛehendit.
Eiuſdem coꝛnu cinis illitus ex aceto vel ro⸗
ſaceo doloꝛem capitis ſelalt.
¶ Idem cinis dentes mobiles fricando vel

colluẽdo cõfirmat:eoꝛũq; doloꝛes mitigat.

Igem quoq; valet crudi coꝛnu farina. Itẽ
inis pꝛedictus reumatiſmos ſanat:et ſan⸗
guis excreationes curat.¶ Tinearũ quoq;
genera id eſt vermes pellit potatus. Regio
moꝛbo pꝛodeſt potatus ex vin.
Solinꝰ.Ex coꝛnibo aũt cerui dextrũ effi⸗

coacius eſt ad medelã. Actoꝛ.Ouia vero coꝛ

nu dextrũ (vt dictũ eſt) ad medelam efficaci

us eſt. Ideo dicit Plinius:ꝙ ceruus hoc bo

no ſuo inuidens:homini coꝛnu dextrum ab⸗
ſcondit nequeat inueniri. Idẽ quoq; dicit li

ber de natura reum.
¶ Areſtotiles vero dicit eum abſcõdere coꝛ⸗
nu ſiniſtrum tanq; in eo ſit aliquod inunamen

tum.

Capitulum. xxxu.

reꝑitur quoddã

Trattatus

1
. »

Fruleus.Actoꝛl(vt aiũt Solinꝰ ſti

Cc cius ſeboſus) Uermis ẽ mirabilis

in gange fluuio abũdans. hzy eni bꝛa⸗

chia bina logitudis ſex oubitoꝝ:qͥ etiã ele
bantẽ coꝛripit vndiſq; ſubmergit. Sed qm.·
ic ᷣmis ingens ac mõſtruoſus ẽ ⁊ aq̃ticuꝰ

Ideoq; inferiꝰ eü ĩter monſtra aq̃tica:vicʒ i
tractatu de piſciba de illo pleniꝰ dicemus.

Ecula.celidros et cenchꝛus. Iſido.
c Cecula dicta ẽ eo ꝙꝑua ſit ⁊ non bʒ
oochulos. Celidros ſlerpẽs eſtqͥ ⁊ cher
ſidros qͥ ⁊ in terris et in aquis moꝛat᷑. Nam

Tapitulum xrruſ.

— —— —— —

po
M
Con
er
ſlicl
lecl
ſe
be
ſ
1o
nen
nen
ree
es

— —— —

De Fnimalibus

cerſigreci dicũt terrã ydros aquã. Hic terraʒ
ꝑ quã gradi᷑ fumare facit.quã macer ſic deſcri
bu. ſeu terga expirant ſpumãtia virus ſeu ter⸗
ra fumat.q̃ tether la bit anguis.Et Tucanus
Tractiq; via fumarechelidri:ſemꝑ ãt directꝰ
ambulat.nam ſitoꝛſerit ſe dũ currit ſtatim cre
pat. Solinꝰ Calabꝛia chelidris frequẽtiſſima

boumquoq; gignit. yſidoꝛus. Chenchꝛis ſer
pens in flexuoſus eſt:qͥ ſemꝑ rectũ efficit iter.

De quo Lucanus.Et ſemꝑ recto lapſurus li
mite chenchꝛis. —

LCLCLapitulum. xxzvij.
Eraſtes. Exli. de na. re. Ceraſtes eſt
c ſerpens octo coꝛnua in capite habẽs:

S .

ex qͥbo fieri ſolent manubꝛia cũltelloꝝ
ad mẽſas imꝑatoꝝ.q; ſudoꝛe pꝛodunt venenũ
appoſitũ. Solinꝰ. Ceraſtes dict? eſt eoq; ha⸗

beat coꝛnua arietum ſimilia. Cera ſtiem̃ greci

coꝛnua vocant.ſunt aũt hinc quadrigemina
coꝛnicula.quoꝝ oſtẽtatione veluteſca illiciẽs
ſolicita aĩalia ꝑimit. Totũ em̃ coꝛpus arenis
tegit.nec vllũ indiciũ ſibi pᷣbet mſiex illa par⸗
te q̃ͥ inuitatas aues vel aĩalia capit.eſt autem
flexuoſus plꝰqᷓ; alij ſerpẽtes:ita vi ſpinam nõ
habere videat᷑. Auiceñ.Coꝛnuta eſt genus
ſerpentũ ſurdoꝝ.cuiꝰlõgitudo eſt ab vno cubi
to vſq; adduos.⁊ ſupcaput eius ſunt due emi
nentie:q̃ſi duo coꝛnua.Coloꝛ coꝛꝑis eiꝰ eſt ci⸗
nericius:⁊ venter eius ſicut ſquame ſicce du⸗
re que ſtrident ſuper terram cum ſtrepitu. Dẽ
tes eius ſunt equales non recurui.plurimum

manſio eius eſt in locis arenoſis. In locis qui
dem moꝛſus eius ſentiuntur quaſi acus aut
claui infixi in eis.Et dixerunt q; continuatur
eius coꝛpoꝛi grauitas maxima.et eius labia in
flant᷑ ⁊ accidunt ei vertigo ⁊ tenebꝛoſitas ocu
loꝝ ⁊ deſtruitur ratio

Hperationes.

¶ Cure autem eius appꝛopꝛiatur. vt ſemen ra⸗
phani cum vino in potu detur.

Capitulum. xxxviij.
Eophos ⁊ centrocota. Pliñ.li.viij.Ce
cpphos echiopia mittit:quoꝝ pedes po⸗
ſtterioꝛes humanis pedibo⁊ cruribus
ſunt ſimiles. Hocanimal romapoſtea nõ vi/
dit niſi ludis pompeij. Solinꝰ. Tempoꝛe dic
tatoꝛis ceſaris monſtra rome viſa ſuntque ce⸗
phos dicunt᷑. Hoꝝ poſterioꝛes pedes crure ac
veſtigio humanos mentiũtur arcus pꝛioꝛes
hominũ manꝰ. ¶ Phiſio. Centrocota eſtque
beſtias vniuerſas pᷣcedit huius coꝛpus aʒini:
pectus ⁊ crura leonis ſimlitudinem habent.
oꝛis hiatum vſq; ad aures vaſtum. imitat᷑ aũt
hominis vocem. Pliniꝰ li. viij. Crocutas ethio
pia inter alia monſtra generat.velut ex cane iu
poq; concepios omnia dentibus frangentes
pꝛotinuſq; deuoꝛata ventre ↄficientes. Idem
in eodem. Hyene coitu leena ethiopica parit
crocutam hominũ pecoꝛumq; voces ihntatu

1
4

Tractatus

Acies ei perpetua in vtraq; oꝛis parte nullis

gingiuis ↄtinuo denteq; neoccurſu contrario

haberetur capſarũ modo includit᷑. Solinus.
Crocuta nũq; aciem oꝛbiũ cõmouet ſed in ob
tutum ſine intactione intendit.in oꝛe gingiua

nulla:dens vnus atq; perpetuus.

Capitulum. xxxix.

Jrogrillus. Rudolpbꝰ ſuꝑ Leniticů
Eirogrillus eſt aĩal ſpinoſuʒ ⁊ bericio
oſflſidmile. Actoꝛ. Alibilegit᷑ ꝙ maius ſit
hericio:ſpinoſum tamen. Ande patet ꝙ quidã
falſo dixerũt:hũc eſſe cnniculũ.Alibi q̃; legit
ꝙcirogrillus ipᷣe ſit hericius vel herinacius.
a nimal videlicet poꝛcelli foꝛmã habens:ſʒ ſpi⸗
noſum.de quo plenius dicet᷑ inferiꝰ. AUnde in
pſa lmo.xxxiij.vbi legitur innoſtra tranſiatio⸗
ne.petra refugiũ herinacijs.alia tranſlatio ha
ber cirogrillis. Gloſa ſuꝑ ꝓuerbia Salomo⸗
nis.In pꝛouerbijs quoq; vbi iuxtatranſiatio

nem noſtram legit.Qepuſculus plebis inua⸗

lida.qͥ collocat in petra cubile ſuum. Alij pꝛo
lepuſculo habent cirogrillum.Et eſt aialnon
minus bericio ſimile muri ⁊ vꝛſo.cnius in pa⸗
leſtina magna eſt copia In foueis ⁊ inpetraꝝ
cauernis. Hinc et in pſalterio vbi dicimꝰ: Pe
tra refugiũ herinacijs.Alij ponũt lepoꝛibus.

Alij arogrillis. Sed quidam bic pꝛo lepuſcn

lo hericium habent. Hieronimus em̃ verbum
bebꝛeum ſapham interpꝛetatur.⁊ cirogrilluʒ
et hericium et lepoꝛem Den ſuper Leuincũ
Ciogrilum animal debile quidem: ſed rapax
et moꝛtilerinn eſſe dicent.

*

Capitulum. gl.

Icade.Vincentius in ſpecnlo na⸗

c turtrali viceſimo pꝛimo.Cicade ver⸗

mes ſunt quoꝛũ genera ſunt duo.
ONuedam paruis locuſtis ſimiles
ſunt.et he domos inhabitant.eaq; loca que
egle calida ſunt.vbi ſcilicet ignium feruoꝛ
eſt. Aliud vero genus acrum coloꝛe papilioni
bus ſimile.ferturetiam ꝙearum genus eſt go
nos cernos volantes dicimus.et hos experi⸗

mentatoꝛ ſupꝛa crabꝛones vocat.Cicade ha⸗

bent in pecioꝛe quoddam aculeatum.linguis
ſimile:quo roꝛem lambunt. Ipſum vero pectꝰ
fiſtuloſũ habent:ex bocdulcitercanunt. Ha⸗
res quidem canunt:femine ſilent ſupine coe⸗
unt. Oua candida ſed coꝛrupta. In terra ſe/⸗
ture locũ excauant:ibiq; pꝛolem faciunt. Am
bꝛoſius. In exiguo cicadarum gutture dul⸗
cis eſt cantilena.quarum cantibus eſtu medio
rinnpuntur arbuſta.eo ꝙ magis canoꝛe meri

dianis caloꝛibus quo purioꝛem aerem ſpiritu

attrabunt:eo cantus clarioꝛes reddũt.iyſi⸗
doꝛus.Eicade ex cuculoꝛum ſputo naſcũtur.
hee in ytalia apud regmos mure ſunt nec vio
qᷓ; alibi. Nam alibidulciter canunt.quarum
cantibus medio eſtu arbuſta rumpũtur.¶ Pli
nius libꝛo vndecimo. Cicade non naſcuntur
in raritate arboꝛum. nec infrigidis aut vm⸗
beoſis nemoꝛibus.pennarum illis natura que
apibus:ſed ꝓ coꝛpoꝛe amplioꝛꝛc.

dit. In oꝛe nulla habens gingiuã ſed dentẽ ha
bet. os vnum continuũ verecundat᷑ capſulis.

Tante eſt virtutis vt om̃ia mox ↄtinuat.et de E 2
upo ? cane generaie diciu.

— Ritetus.Alb.inli.de na.aĩaliũ. Cri⸗
c telrus aĩal eſt paruulum in terra habi
iians capite vario:doꝛſo rubeo:ventre
Een ahl candente.pilum adeo tenaciter pelli habens in
= „ðufixum. ꝙ atius pars pellis de carne recedat qᷓ;
☛ WEA f pilus poſſit euelli de antro.etiam non extrahit᷑
de faciliniſi aqua feruenti.vel alia in antrum
infuſa.Eꝑʒin hoc conuenit cum cuniculo: qͥa
habet pilum fere ſicut cuniculus.et nõ habet
gqures.ſed vias auditus ſicut auis. Solinus.
Critetus eſt aĩial qdð nos hameſter vulgo voca
mus.⁊ eſt aĩal moꝛdax valde ⁊ iracundum.

Capitulum. xl.
Irotrochea. Albertꝰin li.de na.aĩaliũ

c inqt. Cirotrochea beſtia ẽ q̃ rechiona
voces hominũ imitat᷑ oclos nũq; clau

cC ctus eſt ꝙ colat vmbꝛas. vel ꝙ in lu⸗

tur. Nam lubꝛicinm dicitur quicqͥd labitur dũ

autem ceruum fugit. leonem interficit. Phi⸗
ſiologus.Colu bꝛi pellis q̃ exuuur in oleo de⸗
cocta mire auriũ doloꝛeẽ mitigat.Actoꝛ: patet
de colu bꝛo verum eſſe in ſpeciali:qð ſupᷣ dictũ
eſt de genere ſerpentũ.videlicet ꝙ exuu ijs ſuis
depoſitis ꝑ foꝛamen petre tranſiens ſenectutẽ
ſuam deponi::ſed pus ieiunando carnes ſuas
ſubtiliat.vt eideʒ tranſitui abilioꝛ fiat. Eſt au
tem longus vt anguilla toꝛtuoſe incedens et
fibilans. Tranſeuntibo inſidiatur. ⁊ moꝛdens
lingua venenum infundit. VUnde ſcriptum eſt
Fiat dan coluber in via. Et alibi. Qui diſſi⸗

Capitulum. xlij. pat lepem moꝛdebit eim coluber. 5

ODluber. yſidoꝛus. Coluber ab eo di⸗
biꝛꝛicos tractus.flexibusſinuoſis laba

tenetur vt piſcis ſerpens. Ambꝛoſiꝰ.Coluber

NG

B

Tractatus

Pvperationes.

¶ Pliniꝰ li.xxx.dicit:qcontra rubeta venena
auxiliat᷑ coluber viuens inagaug.
¶ Huius adipem aut fel ſecum babent.qui co
codrillos venantur: eoſq; mire bis adiuuari
teſtantur vdris a grecis vocatur coluber vi⸗
uens in aqua. „⸗ „„
¶ Oyaſcoꝛides.Tunica colubꝛi in vino cocta
doloꝛi medetur dentium. Eſt etiam oculoꝛum
adiutoꝛium.

Capitulum. xliih.

Ocodrillus.yſidoꝛus li.xij. Coco⸗
c Alrillus animal eſt quadrupes ĩ ter
is et in aquis valens.longitudine
fere viginti cubitoꝝ:denti ⁊ vngui
um in inanitate amarũ.tanta eſt ei duricia cu
tis vt q;uis foꝛciũ lapidũ ictus in tergo recipi⸗

at:nihil omino curat.nocte in aquis:die inter⸗

.

ra quieſcit.Oua in terra fouet q̃ ouis anſeris

ſunt maioꝛa.maſculus ⁊ femina vices ſeruant
hic quidam piſces ſerratam criſtam habentes
tamen ventris deſiccantes mterimunt. Et di⸗
citurꝙ ſolus inter animalia ſuperioꝛem man⸗

dibulam mouet. Plinius libꝛo.viij. capᷣ.xxvi.

Eocodrillus eſt aial nilum inhabitans ligue
vſu inter anialia terreſtria caret.ſola ſuperioꝛi

mandibula exiſtenti mobili moꝛſum impꝛimit
venenoſum. Detes habet hoꝛribiles admodũ
pectinis ſiue ſerre.⁊ cubitos admodum apꝛi.

HNullũ aũt animal extam parua oꝛigine cre⸗/

ſcit in tam magnuʒ animalſicut cocodrillus.
animal eſt valde guloſum ⁊ multum comedit.

Vngde quando eſt ſatur iacet inxta littus ruc
tans pꝛe repletione.ſuperuenit autẽ auis mo⸗

dica que dicitur apud eos Cuſpbillos. apud

vtalos autem diciiur auium rex:⁊ volat ante
os eius:quam aliquotiens a ſe repellens.tan
dem fauces aperit aui ⁊ eam intrare permittit.
et hec auicu la cum leuiter vnguibus ſcalpit et
ei facit quendam pꝛuritum:in cuius dulcedine
delectatus ſtatim obdoꝛmit. Auicula aũt cum
ſentit eum doꝛmire ſtatim ulabitur in eiꝰven⸗
trem ⁊ quaſitelum ſtatim eum perfoꝛat et cox
rodit. In ventre enim valde mollis eſt: ⁊ ideo
a piſcibus ſpinas ⁊ criſtas pinnulas in doꝛſo
habentibus de facili ſuperatur. Subdit Pli
nius. Hec belua inſequitur fugientes ⁊ eis eſt
terribilis.ſed fugaxeſt contra ſerpentes.ebetes
autem habet oculos quãdiu eſt in aqna.ſed ex

tra aquaʒ nimis a cute videt. In hieme ꝑ quat⸗

tuoꝛ menſes ſe abſcondit.ſed in vere exit.⁊ qᷓ;
diu viuit ſemper creſcit. IJtem Plinius libꝛo
octauo.capitulo viceſimoſexto. Cocodrillus
ſiquendam inuenit hominem circa littus in⸗
terſicit eum ſipoteſt.et pꝛeterea ploꝛat ſuꝑ eum
et po ſtea deuoꝛat ipſum. Item herbas liben⸗
ter comedit inter quas enidros ſerpens par⸗

uulus qui ei inimicatur caute ſe inuoluit.et
dum cocodrillus herbas carpit ſerpentẽ tranſ

glutit.qui intrans in ventrem eius omnia in

terioꝛa carpit:et ſic interimit eum etoccidit:et

ſicilleſus exit. I-em Plinius libꝛo duodecimo
dicit ꝙ idẽ vermis inſidiatur cocodrillo quã⸗
do doꝛmit et tunc inuoluit ſe in luto et intrat
per dentes eius. Solinus. Inſidiatur qni⸗
buſdam paruis auibus que generantur inter
rbas nili que euolant pꝛopter caloꝛem ſolis
et intrant ventrem cocodrilli.et comedũt ver⸗
mes ventris eius: et ſic purificatur belua a
vermibus. Habet autem coꝛim valde durum
quod vix gladio perfoꝛatur. Habitat in aqua
tam de die q; de nocte.quia aqua calidioꝛ eſt
de nocte q; de die. retinetenim radios ſolis:et
ibi agitantur: ⁊ ſic fit calida ipſa aqua.et non
habet linguam pꝛominentem ad vociferandũ
ſed habet paruam linguam in parte inferioꝛi

ſicut habent piſces ad gnſtum. vt dicit idem.
Sollinus et etiam Areſtotilcs et Auicenna

boc idem volunt.
Pperationes.
Plinius libꝛo.viij. dicit. defi mo cocodril⸗
li fu vnguentum vnde facies mulieruʒ ſophi

ſticantur.vtſenes ⁊ rugoſe iuuencule per tem⸗
pus videntur q;diu viuunt.

.

9
1
.
8
pbe

— S

⏑ = =

—

B

De Animalibus

Capitulum. xlu.

.
Vniculus.pſidoꝛus.Cumiculi ſunt
cgenus agreſtium animaliuʒ:ſic dicti
quaſi caniculi:eoq; canum inda gatio
ne capiantur:vel aſpeluncis excludant᷑. Pli⸗

nius libꝛo octauo. Lepoꝛum genera ſunt q̊s

hiſpa ni cuniculos appellant. Varro ⁊ autoꝛ.
Eſt a cu niculis ſuffoſum in hiſpania opidum
cuniculi fecunditaeis in numere ſunt.famẽq;
balearum inſulis populatis meſſibus afferũt.
certumq; eſt ballearicos aduerſus eoꝛum pꝛo
uentum auxiliũ militate aduio auguſto ꝑiſſe.

Ex libꝛo de naturis rerum. Cuniculus eſt be/

ſtia lepoꝛe minoꝛ:coloꝛe et foꝛma pꝛope tamẽ
ſimilis hec ĩ antroſa habitacula terram fodiẽs
nocte vineta frugeſq; depaſcit.mane vero an⸗
trum ingrediens os eius equat terre puluere
per intrinſecus.ne ſuperuenientes homines
per diem eius habitaculum depꝛehendãt vbi⸗
cũq; habitant cuniculi multiplicantur nimis:
quia ſepius in anno pariunt.Cunq; aliqui ex

eis aliquid ulic aduerſi ſenſerint animal fugi
unt. nec moꝛi ceteri ſocioꝝ iniuria dedignari:

locum cum illis dimittunt. Hi auerſis poſte⸗

rioꝛibus coeunt.quoniam illis auerſum eſt mẽ

bꝛum genitale.

HPbperationes.

yſaac. Cuniculus vim habetdiſſoluentem
pꝛopꝛie etiam ſtomachum conſoꝛtat. ventrem

diſſoluit.

¶ Arinam puocat. Atilius quoq;eis quiele

phantico moꝛbo apparati ſunt.

—
—

Capitulum. xluj.
. Amma. Albertus in libꝛo de natu⸗
d ris animaliũ.Oamma beſtia eſt mag⸗
mntitudinis capꝛe.figureet pili ſicut ca
nis:coꝛnua habens non ſquamoſa.ſed plana
longa et acuta.Eſt autem curſu velox.vite pꝛo
uida. Hec beſtia in ara bica vocatur adgaʒel.
cuius caro frigida eſt et ſicca.

Operationes.

¶ Idem Albertus. Stercus huius animalis
creſcere facit capillos et melioꝛat eos pꝛepara
tum inolo.
¶ Dicit etiam ꝙſi cũ eo vngatur virga virilis
⁊ ſic coeat cum vxoꝛe ſua ſempꝑdiliget eum. Si

cum lingua deſiccata ſuffumigetur guttur in

quo eſt ſanguiſuga cadet. B
¶ Calcaneus combuſtus impletus in conca⸗
uum fiſtule curat eam.
¶ Dicit etiam ꝙ ſi fel huius animalis ⁊ ſemen
teſticuloꝝ vulpis ⁊ piper ⁊ ſemen eruce dequo
libet equale acceptum ad pondus aurei ⁊ mel⸗
lis vncias duas.⁊ fiat ex eo electuarium ⁊ iᷣm
teneat in lana quando mulier cum viro cõcu⸗
bit concipit maſculum.,.b

¶ Et notaſi fel exfemina concipitfeminam:
ſi ex maſculo conapit maſculum.

Capitulum. xluij.
i;

Capitulum. xlvif.

Aumnla. Bartholomens in libꝛo de
d pꝛopꝛietatibus rerum. Damula ſiue
dDddaqma: ſicut ait Papias: capꝛea eſt
gggreſtis. yſidoꝛꝰ libꝛo duodecimo
Damula eſt vocata:eo q; de manu effugiat: ti

midum enim eſt animal ⁊ imbelle ac imbecil⸗

le. vnde neſcit ſe defendere niſi fugiendo. Ha
bent em̃ pꝛo armis abilitatem membꝛoꝝ:et ad
fugam leuitatem. ¶ Unde dicit Marcianus.

Dentetuetur aper:defendunt coꝛnua ceruuzʒ.

Imbelles tamen quidem niſi pꝛeda ſumus.
montuoſa loca ⁊ venenoſa.diligit gramina me

dicinalia et aromatica. comedit ramuſculoꝛũ
tirſos:⁊ extremitates carpit: quando eſt vul/

nerata dꝛagonteam comedit. et ſic de coꝛpoꝛe
telum trahit.

yſidoꝛus libꝛo qͥnto. Sanguis eius eſt me⸗

dicinalis ſᷣm Plinium libꝛo viceſimo ſexto.
Heruos enim contractos remollit:⁊ articulo⸗

rum doloꝛem ſoluit:venenum diſcutit et ex⸗

pellit.
¶ Damulam odiunt ſerpentes ⁊ fugiunt:⁊ eiꝰ
anbelitum ſuſtinere non poſſunt.

Capitulum. xlviij.

Tractatus

Raco. Phiſiologꝰ. Dꝛaco ſupom̃e

d ſerpẽtes maximꝰ:⁊ ſuꝑ om̃ia terre ani

mantia. Qui qñq; ſuꝑ aerem fertur

ipſum cõcitando ac vehementer impellendo.

yſidoꝛꝰ.Dꝛaco maioꝛ eſt cũctoꝝ animantiũ
ſuꝑ terrã. Hunc Breci dꝛacontam vocant. Eſt

dAũt criſtatus oꝛeparuo:⁊ artis fiſtulis:pquas
ſpiritü trahit ⁊ linguã exerit. Gignitur autem
in Ethiopia ⁊ in India.¶ Ex li.de na.rerum
Dꝛaconis manſio frequenter eſt in ſpeluncis
ꝓpter eſtũ naturalem ſuicoꝛppꝛis ⁊ ꝓpter accio

dentalem ſolis.q maximus eſt in partibo oꝛien

tis. Raro em inuenitur hoc animal niſi in cali
dioꝛibo partibo oꝛbis. Itaq; libenter etiam in
rupe lapidea ſpelũcam ſoꝛtitur. Circa turrim
Babel. in deſertis illiꝰ antique Babilonis

ac ruinis eius maximidꝛacones habitare di⸗
cunt᷑.quoꝝ vox acrugitꝰ homines terret.Ad
vigintiquinq; chbitos ⁊ amplius creſcens ſe⸗

pius eualeſcit.Ad ſeniũ autẽ ⁊ debitã magni⸗

tudinem veniens ſinecibo temꝑe multo viuit.

At vbico mederit nõ de facili ſatiat. In abiſſis
terre(ſicut dicit Auguſtinus)aliqñ dꝛaco mo⸗
ratur.Etcum in aere ſenut humiditatẽ egredi

tur ⁊ ſuꝑ aera fertur.magnis alarum remigijs
gerem concitans ⁊ impellens. Alis quidem
pellicea volu bilitate extantibo:⁊ ſ̃m coꝛꝑis ſui

magnitudinem late diffuſis:vbicũq; moꝛatur

gerem inſicit.¶ Pliniꝰ libꝛo.xxvi. India dꝛa⸗

cones habet ⁊ elephantes perpetua diſcoꝛdia
bellãtes:tante magnitudinis vt facili circum/

plexu elephantes ambiant:noxioq; nodo per

ſtringant.ꝗ Ambꝛoſius. Deaco elephantẽ li⸗

— ——

— — — —

-——— — — — oo — säs

A d

8

De Fnimalibus

gat:cnius ruina moꝛs victoꝛis eſt.⁊ inde ſũme
in vruũq; certat᷑. Ille vt pedẽ alliget:in q̊̃ caſus
yvicti ſibi nocere nõ poſſit.¶ Pliniꝰ li. x. Aqui⸗
le q́; ſats eſt pugna cũ dꝛacone:multoq; magꝭ
anceps etiã ſi ĩ aere.Ariſtoteles. Aultur etiã
⁊ dꝛaco pᷣliantur:qꝛ comedunt aĩalia.yſidoꝛꝰ

Draco vim in cauda nõ in dentibo habet.⁊ ver

bere potius q; ictu nocet. Ariſtoteles in libꝛo
de aialibo. Eſt in terra ethiopie dꝛaco exq̃ tyrꝰ
generat᷑:⁊ ex illo enthichon accipit᷑. Cõtra qð
nõ eſt remediũ.O mniũq; aĩaliũ venenũ ha⸗
bentiũ moꝛſus eſt valde malus.maximeq; ſi ſe
comedãt ad inuicem.ſic comedit dꝛaco ſcoꝛpio⸗
nem. ¶ Item de ꝓpꝛietatiboelementoꝝ. In die
bus Philippi regis via in montearmenie fuit.
de qua rex interrogauit Cur ſuꝑ illam nullus
tranſiret qͥn moꝛtuus caderet:¶ Socrates
ſpeculũ de calibe ↄtra illũ poſuit:in quo duos
deacones magnos vidit:qͥ aperuerũt os ſuum
2 egrediebatur coꝛrumpens aerem ſumus ex
oꝛificijs eoꝝ. Rex vᷣo pcepit ad montẽ illũ exiri
⁊ ipſos interſici:ſicq; ſaluatus eſt locus ille.
Narrat Petrus damianus de quodã agri⸗
cola:qͥ quadam die valde mane ſurrexit:et vi⸗

dit dꝛaco nem enoꝛmis magnitudinis:lignuz

putauit.eſſuſq; ſuꝑ eũ vt requieſceret:ſedu⸗
q¶; mox indignata beſtia deglutiuit.

¶ Solinus.Dꝛaconũ excerebꝛis excidit᷑:dꝛa⸗

contias lapis:ſed lapis nõ eſt niſi detrahat᷑ vi⸗/

uentibo. NHam ſi obeat pꝛius cũ anima ſimul
euaneſcit duricies ſoluta.

¶ Phiſiologus. Graminiboquidem medica⸗

tis dꝛacones doꝛmire coguntur.ſicq; lapis ac
quiritur.cuius vſu reges oꝛientales pꝛecipue

gloꝛiantur.

D¶ Oꝛaconem adipũ fugiunt venenata:ne ipſe
dꝛaco habet veneng.
¶ Draconis capite pꝛoſperam et foꝛtunatam
domũ pꝛomittunt facere.

Ex libᷣ.de na.reꝝ.Tingua eius ⁊ fel in vno

decocta remedio ſunt his qii vexant᷑ abincu/ ti: natura tñ ercelletioꝛes ſunt omnibo beſtijs

bis:eoꝝcoꝛꝑib ex hoc inunctis.

Dꝛaconis caro vitrei coloꝛ eſt:ac veſcentes

ula refrigerat. Hinc eſt ethiopes in feruida

plaga manẽtes dꝛaconis carne libẽter veſcunt
adeo q; auaricie ſitꝭ in immẽſum creuit:vt in⸗

ſtitoꝛes q buſdã carminibodꝛaconẽ ad tꝑs mã⸗
ſuetũ reddãt:eiuſq; tergo inſidẽtes:freno ipᷣm
regãt vſq; dũ in ethiopiã ꝑnenian
Actoꝛ. Danguinem dꝛaconis quo phiſici
vtuntur in medicinis ainne gummicuiuſdam
arboꝛis ſic dictum ꝓpter ſanguinis ſimiluudi⸗
nem vere deaconis. H

Capitulum. xlix.
dNd Raconcopedes. Exli. na. re. Dꝛacon
copedes ſerpẽtes ſunt magni ⁊ potẽtes
Facies virgineas habẽtes hũanis ſiles.indꝛa
conũ coꝛpꝰ deſinẽtes.Credibile eſt huiꝰgenerz

illlũ fuiſſe ꝑ quẽ diabolꝰ Euam decepit:q;(ſicut
dicit Beda)virgineũ vultũ ha buit.

Huic etiã
dyabolꝰ ſe ↄiungẽs vel applicans vt conſimuli
foꝛma mulierẽ alliceret:ſaciẽ ei m̃ oſtẽdit ⁊ reez
liquã ꝑtem coꝛpis arboꝝ frondibooccultauit.
¶ Auguſtin?ſuꝑ Geñ.Dicit᷑ aũt ſerpẽs ille cal
lidiſſimꝰ fuiſſe. Vel ſᷣm alios ſapientiſſimus.
Nõ pꝛie ſiẽ in bono ſolet accipi ſapia dei:vel
an geli:vel aĩe rõnalis.ſʒ tranſlatiue.ſic apes

vel foꝛmicas dicimus ſapiẽtes:ꝓpter oꝑa ſapiẽ

tiã imitantia:qᷓ;uis ſerpens nõ aĩa rõnali:ſed
ſpũ dya bolico q̊ͥ plenus erat poſſit ſapientiſſi⸗
mus dici. Mali em̃ angeli qᷓ;uis ſuꝑbia deiec⸗

ꝓpter eminentiã rõnis. Serpens em̃ nõ intel
ligebat verba:nec rõnalis eſt ſacta. Oꝛenim
verbis magoꝝ vel incantatoꝝ ſerpentes trahũ
tur de latebꝛis dya bolica eſt vis. Qð ꝑmittit᷑
ad memoꝛiã illius pᷣmi facti.vt ſciat᷑:quia cum
H̊ genere familiariter ſit eilocutus.Eſt autem
ille ſerpens ſicut aſina Balaã:ſed ̊ fuit dyęa⸗
bolicũ:iliud angelicũ. Boni em̃⁊ mali angeli
ſimiliter operantur. .

Capitulum. l.
T.ülj

d Arus. Albĩli. de na. aĩaliũ. Dax?aĩal ẽ

pidgue vald⁊ latũ ĩ doꝛſo.bꝛeuibo crurib⸗
multũ moꝛdax.pilo plꝰalbo qᷓ; nigro.ſʒ ĩ doꝛſo
ples hʒ nigros.⁊ ĩ lateriboples albos.⁊ caput ĩ
medio nigꝝ.⁊ ĩ lateribo hʒ albũ.⁊ qñ ẽ domeſti
cũ mliũ ẽ luſiuũ.dicũt crura ſiniſtri laterꝭ bꝛe
uioꝛa eẽ qᷓ; dexteri.⁊ h̊ ego nõ depᷣhẽdicũ tñ ſe⸗
piꝰ h̊ aial ↄſideraui.Et durũ bhʒ pilũ.⁊ ẽ ſpiſſe
pellis.⁊ ẽ ad qᷓnutatẽ vulpis.Eteſt duoꝝ ge⸗
neꝝ.Dẽ aũt daxus caninꝰqͥ ĩ mita findit pedẽ

ſiccanis.⁊ ðꝛ daxꝰ poꝛcinꝰqͥ in duo ſindit vn⸗

gulã ſiẽ poꝛcꝰ.ðꝛ ſcrabꝛoniba⁊ alijs ᷣmibo vi
uit:qꝛ nõ eſt velorad venandũ.
O perationes.

Idẽ Albtꝰ. Axungia eiꝰvaletad renũ dolo⸗
res:⁊ ad multa aliaq̃ cauſa bꝛeuitatꝭ dimitto.
B Dicũt etiã aliqͥ ꝙ moꝛſus aliqũ hʒ venenoſos

Tracttatus

Capitulum. lI.

ypſa.yſið.Dypſa eſt genꝰ aſpidis.qui
d latine ſitula ðꝛ.qꝛ queʒ momoꝛderit ſiti
perit. Tante aũt exiguitatis eſſe ſertur

vt dum calcat᷑ nõ videat᷑.dequo poeta. Signi

ferũ iuuenẽ tyrrenis ſangumis aulum. Toꝛ⸗
ta caput retro dypiſas calcata momoꝛdit. Vix

coloꝛ aut ſenſus dentiſq; fuit. Andromachus
ODvyppſa cũ aliquẽ pungit inflãmat᷑ in eo calidi⸗
ditas valde ſuperſlua. Indeq; accidit eivebe⸗

mens ſitis ⁊ aduſtio inflãmata.nec bibere ceſ⸗
ſat aquã donec coꝛpus eius ſcindit᷑⁊ ſic moꝛit

Auiceñ.Serpentis facientis ſitim ſᷣm q̊ſdaʒ

longitudo eſt palmi vnius.⁊ ſuꝑ coꝛpus eius
ſunt veſtigia nigraplurima. Caput ereſt par⸗
uum:et collum groſſum.a quo incipit creatu⸗
ra eius vſq; ad caudam ſubtilem.

Hoberationes.

Auicenna. Vt euacuaturaqua ꝓpter ſitim
ex moꝛſu iſtius ſerpentis. Huius regimen poſt
communia regiminũ eſt indeſinenter eum fa⸗
cere bibere oleum plurimumet euomere.dein⸗

de cliſteriſare cum bis queeducunt feces ⁊ bu

miditates.

4

1.

11/
1/11

7

—.—

☛ — Nrm r

Capitulum. Iij.

Romeda ⁊ Dammula:yſidoꝛꝰ. Dro /

d meca genus eſt cameloꝛum minoꝛis
gquidem ſtature: ſed velocioꝛis. vnde

et nomen babet. Nam dꝛomos grece curſus

——

—
=

= —

—.

— —R „ — — ð

.

—==èG

7

G
ton
loeg

ſoe
che

Ohd&

De Fnimalibus

miliaria vno die pgere ſolet. qdᷣſcʒ aĩal ſiẽ bos
⁊ouis ⁊ camelꝰ ruminat.Dãmnla.vſi.Dam⸗
mula vocata eſt eo ꝙ de manu effugiat. timidũ
aĩal ⁊ imbe lle. Unð Marcialis.Dentetimet
aper:defe ndũt coꝛnua ceruũ.Et imbelles dã⸗
mequid niſi pꝛeda ſumus. Gloſa ſuꝑ Paral-
Daãmula eſt aĩial mundũ:velox:ꝑſpicax. Anð
ſcptum eſt. Eruere. quaſi damula de manu.⁊cc.
¶ Pliniꝰ. Damme raro manſueſcũt. cũ fere di
ci iure nõ poſſint.Cũ plura nãq; ſunt nec pla⸗
cida.nec fera.ſʒ medie inter vtrũq; natine.vt in
volucribo yrundines.apes in campo.in mari

delphini. Idem in libꝛo vndecimo. Natura de

dit coꝛnna dammis.

Pboprrationes.
¶ Auiceñ. Damulecaro moꝛe emplaſtri pont
ſuꝑ doloꝛes iũcturaꝝ.i¶ Eadeʒ cũ vino miſcet
⁊ bibit ꝓpter epilentiã vel ſoda.i¶ Itẽ exiccata

cũ vino ĩ potu accepta ↄfert venenis.i¶ Haly.

Virga dãmuli ſiccata trita ⁊ bibita:moꝛſui ſer

pentũ ꝓdeſt. Idẽ facit⁊ vᷣga cerui.

”ssl .

Capitulum. li.
d Vran. Ex li.de na.re. Duran (vt dicit
AAreſto.)eſt aial velox atq; foꝛtiſſimum

qʒðᷣa venatoꝛibo inſecutũ cũ euadendideſpera

.

tio ne frangiceperit aſtucia naturali ſtercus in⸗
toꝛquet ↄtra canes inſequentes ſe.eoſq; retar⸗
dat putride digeſtionis odoꝛe.i¶ Actoꝛ foꝛtaſ⸗
ſis enã hoc noĩe videlicet duran vocat beſtia.
que ſuperiꝰ iuxta eundẽ Areſtotilẽ bonnacon

eſt appellata et ipſa eſt (vt videtſilueſtris vaci⸗
ca.de qua dicit Areſtotiles ꝙ habʒ coꝛn ua cõ
tra ſe innicem inclinantia. Et ideo natura de⸗
dit ei aliud iuuamentum.videlicet eiectionem
ſtercoꝛis in remotum.vt ab ipſo venatoꝛẽ de
tineat:ne ad eam ꝓpe accedat.Hoc idem vult
Albertus in libꝛo de naturis animalium.

5

1 .
. 4
S
V
N
N.,
.
. = S
—

2 „77 HW
Capitulum. liiij.
NODiuuus. In libꝛo de naturis rerum
e Equi vniuerſis fere partibus oꝛ⸗
bis generantur. ſʒ illi pꝛecipui qui
in ſcithia ⁊ capadocia.hij ad ſoni⸗
tum buccine gaudent.⁊ cõgreſſio niba gloꝛian
tur. In equis pꝛecipue ⁊ om̃igenere iumento⸗
rum aures indicia animi ꝓferũt. In coloꝛib/

equoꝝ niger eſt optimus.ruffuſq; vel glauc? :
albus etiã plerũq; bonus. Ceteri vero deterio

res iudicant᷑.Areſtotiles.Equus ⁊ equa plus

diligunt coitũ qᷓ; auimalia cetera.pꝛeter homi
nem.Equa quoq; furit concupiſcentia coitus
olofaciendo ſe inuicem oꝛe ad os ↄcupiſcentiã
pꝛouocant. Maſculus ſupꝛa matrem ſuam
non ſalit. VUnde equus aliquando matrem
ſuppoſitam agnoſcens ſubiio fugit ſeq; pꝛeci⸗
piutauit. Coit autẽ equus duum vel triũ anno⸗
rum:ſed debile generat. Foꝛtis aũt eſt a quat⸗
tuoꝛ a nnis vſq; ad.xx.et foꝛtis eſt quouſq; ge⸗
nerat.Tota vita ſua coit.⁊ vſq; ad annos.xxx
vel vſq; ad.xxxv.viuit. Equa vero vſq; ad. xl.
Equus cumequa coit.co it etiaʒ impꝛegnata.

dN OP,O

8

R
„₰

—

K

operationes ſtercoꝛis aʒini. —
Pliniꝰ l.xxviij. Sanguis equoꝝ ⁊ equaruʒ

Trattatus

Nullaq; femina poſt impꝛegnationeʒ recipit
couũ.niſi mulier ⁊ equa.Eteſt equoꝝ coitꝰiu⸗
uenũ ante tempꝰ determinatũ ſi bonũ habue⸗
rint cibũ.Nõ eſt ledens coitus equoꝝ ſiccoit⸗
tauroꝝ. Partus equarũ melioꝛ eſt q; omniuʒ

alioꝝ quadrupedũ. Apparetq; pᷣcpue in equa

bus ⁊ vaccis menſtruum. Idem Ariſtoteles.
Equus oculos ha bet diuerſi coloꝛis vnius ab
altero. Nec eſt oculoꝝ varietas ſicut in hoĩbo
⁊ equis.Contra naturã etiã omniũ aĩaliuʒ eſt
q; cũ ſeneſcit equus dentes eius albeſcũt. Iteʒ
equꝰfelle caret. In coꝛde equi ⁊ vacce ſuntoſſa
Ibis auis eſt que oditequum.et vocem eius
imitando ſtupefacit ipſum:ac fugere cogit.et
foꝛie interſicit. “

Bperationes.

Dyaſcoꝛides. Equoꝝ ſanguis medicamini⸗

bus cauſticis admiſcetur.

¶ ac equinũ ventrẽ mollit ⁊ hoĩeʒ turbat.
¶ yimus caballinus crudus ⁊ combuſtꝰ ſan⸗
guinem abſtinet pꝛefluentem.

¶ Haly. Coagulũ eqͥ ſolutiõi cronice ꝓdeſt:⁊
inteſtinoꝛũ vlceribo. Fimus equoꝝ ſi vapoꝛet
mulieri ſecundinã fetũq; moꝛtuũ educit.
¶ Euſculapius.E que lac bibitum matric la⸗

boꝛem ſedat.et caducos eijcit. =ð
¶ Caſeus eius ventrem repꝛimit: ⁊ toꝛſiones
tollit coagulum eius cum vino pꝛopinatũ om
nes do loꝛes ſelat. ð
¶ Stercus equi ſiccũ aſperſuʒ ſanguinẽ ſiſtit
guribo inſtillatũ doloꝛem tollit.
¶ Auicenna in ſecũdo canone.Sanguis equi
gduſtiuus eſt putrefactiuus.totiuſq; debilis

digeſtionis:pᷣcipue qin groſſus eſt. .
¶ Lac equarũ ſicut ⁊ lac camelarũ partui vi/
cinarũ ſubtileeſt:aquoſum:⁊ ventrẽ lenit.coa⸗

gulum equi conueniens fluxui antiquo ⁊ vlce
ribus viſcerum ac fluxui.
¶ Coꝛiũ pulliequi ſi aduratur⁊ lini
¶ Dicitur quoq; additiones illi que ſunt in
genu equi trite ⁊ bibite cum aceto ſanant ſo/⸗
dam ⁊ epilentiam. Stercus etiam equi facit

pᷣter qᷓ; virginũ vim habet ſtipticam:erodit:vl⸗
cerat: carne ac fimo equi in agro paſti vtun⸗
tur ad plagas. ”M
¶ Item fauilla fimi equini inueterati partum
moꝛtuum eijcit. è

Caoapitulum. lv.

adurs aturexeo
cum aqua ſuꝑ bothoꝛ infrigidat eas.

Lephas.Areſto.Elephas eſt animal
e manſuetuz qð cito domeſticat᷑.⁊ obe⸗
dientioꝛ atq; diſciplinantioꝛ eſt om̃ib⸗

animalibo.vnde inſtruitur etiam adoꝛare regẽ

⁊ in hoc om̃ibo melioꝛeſt animalibus. Ex lib.
de naturis rerũ.Elephanti(teſte Caſſiodoꝛo)
omniũ quadrupedum ſuperant intellectum.
Vnde nõ dubitat elephas pꝛimo aſpectu ad⸗
oꝛare:quem cunctoꝛum intelligit rectoꝛeʒ eſſe.
Cui ſi tyrannus apparet: inflexus permanet

farinam ſunilem minutiſſimo pulueri ꝑmix⸗

tam:ſeꝑat optime.itaq forinã in paſſum col⸗
ligens nihil admittit depuluere.leſi vero dicũ

tur offenſam ſeruare.longoq; temꝑe poſt in⸗

iurie vindictam reddere. Auicenna. Juuãtur

homines in bugnaaclephantun femina ſicut

maſculus.ſed coꝛpoꝛa feminarũ minoꝛa ſunt
qᷓ; marium ⁊ cum hoc etiam audacie ſunt mi⸗

noꝛis.Elephas autem tante foꝛtitudinis eſt:

vt cumſuis culmis pꝛoſternat magnos parie⸗

tes.⁊ cum ſua fronte magnas arboꝛes.Ex lib.

de na. rerum. Elephanticoncupiſcentiam ſe⸗
tus in ſe nõ habent. Sed tempoꝛe quo volũt
filios pꝛocreare.vadunt ad oꝛientem.vſq; in
pꝛoximum paradiſi vbi inueniant mandrago
ram. decuius fructu pꝛioꝛ guſtat femina.dein⸗
de maſculus eius ſuaſione.et tunc conueniũt:
et concipit ſemina. Tempoꝛe vero partus in⸗
greditur aquam vſq; ad vbera.⁊ ibi parit ſu⸗

per aquam:pꝛopter dꝛaconem qui inſidiatur

ei.Et ſi extra aqu am pareret:ſetum eius deuo
raret. Maſculus quoq; non recedit ab ea dũ
parit: pꝛop:er ſerpentem: qui inimicus eſt

P
.
1
1
D
U
1

De Animalibus

enpᷣ ſiẽ dꝛaco. Nã bußaſalis oſſa ⁊ pellis in q̊cũ
q; loco incẽſa ſuerĩt ſtatim odoꝛ eoꝝ ſerpentes
fugat.⁊ q̃dlibet venenoſũ non accedit.i yſið.

Biẽnio autẽ fetus poꝛtãt nec amplr q; ſemel

gignũt.nee plures ſʒ vnũ tm̃. VNiuũt ãt annis
tricentꝭ.¶ Areſto.Elephas coit ĩ agreſti loco
maxie ꝓpe fluuios. femina ſedet:mas equitat
ſuꝑ illã. Femina poſt annũ decimũ vſq; ad qͥn
decim coit. Masãt poſtqͥnquenniũ.⁊ hoc in
vere. Vnicũ filiũ gignit ſiẽequꝰ⁊ camelus.Fe
mina ꝑ duos annos unpꝛegnat᷑. Impꝛegnata
q; a maſculo nõ tangit᷑om̃ino.⁊ poſt partũ ceſ⸗

ſat triennio.i¶Exli.de na.re.Elephanti caden

tes ſingere nõ poſſunt.qm̃ oſſa ſolida ſine iũc⸗

turis habent. Unde etcrura tbiaſq; flectere

nõ valeni:niſi in iuuentute.Crura tᷣo equalia
bʒ in groſſitudine inſtar ſtipitũ ab ymo pedis
vſq; ad vẽtrẽ Pedes vᷣo rotũdi ad inſtar pomi

¶ Plintꝰ.Elephãato duriſſimũ tergus eſt doꝛſi

Ventres molli. Interius ſimile eſt interioꝛi
poꝛci.ac p ↄſequens interioꝛi hoĩs. E lephanti
naſus lõgꝰ.i¶ Actoꝛ.Elephas in tibijs iũctu⸗
ras nõ hʒ:⁊ doꝛmiẽtes elephanti nũq; recum⸗
bũt:ſʒ cũ laboꝛe defatigati ſunt arboꝛibo mag⸗

nis aꝓplicau ſe recreant ⁊ in ipᷣis ſuffulti dos

miũt.Qð eoꝝ venatoꝛes atlẽdentes:locũ ⁊ ar
boꝛes notãt:ecaſq; pene ſuccidũt.ſicq; capiunt᷑

HPHyoperationes
yſidoꝛus. Elephantiſanguis et maxie ma⸗
ſculi fluxus reumatis ſiſtit. YFumo quoq; qui
fit ex vngula ⁊ pilis elephantis aĩaliũ quenbʒ
venenata fugantur. M
¶ Platea riꝰ. Elephas hʒ oſſa quedã ſolida vt
dẽtes:⁊ bec nõ cõburunt᷑ ſed ad diuerſa officia
reſeruant᷑. Quedã vᷣo ſunt medullã babentia
et hec cõbuſta dicunt᷑ ſpodiũ.Eſt ãt ſpodium
Sopbiſticat᷑aũt qñq; ex oſſiba canis oom
buſtis.qñq; ex marmoꝛe cõbuſto.ſed id eſt mi
nus ponderoſum. vñ illud eligendũ eſt qð eſt
ſubalbidũ.⁊ valde leue ⁊ ↄtinuum
¶ In ſyrupis ponit᷑ad infrigidandum. Pul

uis e cũ ſucco plãtaginis datus valet ad diſo
ſintheriã ⁊ emoptoicã paſſionem.

¶ Auicenna. Adeps elephantis cũ ex eo ſit li⸗
nunentũ:fugat venenoſa. Fumus eiꝰ ſuppoſu
tus ꝓhibet impꝛegnationem.,.
¶ FYimus elephantis ſi vapoꝛetur eo venter fe
bꝛem patientis ꝓdeſt. Sed ſi cum lana ſub⸗
mittatur mulieri:nõ concibeit.

Capitulum. Ivr.

Hhchires. Exli.de na. re. Enchires eſt
egAalial in oꝛiẽte tauro ſile:ſʒhñs longos
crines ad ſcapulas deſcẽdentes ſicut
equꝰ.Coꝛnua vᷣorecuruata:⁊ ad pugn andum
abilia.Caudãq; bꝛeuẽ reſpectu coꝛꝑis. Coꝛiũ

valde durũ.huiꝰetiã caro dulciſſima eſt. Cum
venatoꝛes fugiẽs debilitatũ fuerit pugnat:et

in pugna ſtercus eijcit ꝑ q̃ttuoꝛ paſſus:cauſa
timoꝛis.eſt em̃ aĩal multiſtercoꝛis.Deinde cũ
appopinquat ei tẽpꝰpartus multa eiꝰdẽgene

ris aĩalia circa ipᷣaʒ adunant᷑:⁊ egerentes ag⸗
gregant ſtercoꝛa ad inſtar muri in circuitueiꝰ
Actoꝛ. Nidetur autem enchires eadẽ eſſe be⸗
ſtia que ſuperius durã vel bonn acon ſᷣm Are
ſtocilem eſt appellata.

— — —

Tractatus

Capitulumm. lvij.

Hligdros.⁊ enitra.yſið.E nidros eſt be
e ſtiola ex eo nũcupata:q; in aquis ver⸗
ſarur: z maxime in nilo. Que ſi coco⸗
drilũ doꝛmientem inuenerit volutatſe pᷣmo in
lutũ ⁊ intrat etiaʒ ꝑ os eiꝰ in ventro:⁊ carpens
omia incranea eiꝰ:ſic vt moꝛit᷑. Hec ycheno⸗
mon grece vocat᷑. Exli.de na.reꝝ.Enura eſt
aĩal modicũ in Germania.mas ⁊ femina cu⸗

mulos in terra faciẽtes.ↄgerũt cibos in eſtate

qbo viuãt in hieme.emina naturaliter cibo⸗
rũ eſt auida.mas ecõtra.ſuꝑ modũ parcus et

gquarus. Unde ⁊ aditum obſtruit ne femia ci⸗/

bos attingere poſſit.At illa naturaliter calida
foꝛamen occultũ ex alia parte facit ꝑ q̊s furet
quod auiditati ſue ſufficiat. Sicq; fit vt ma⸗
ſculus parcus macie tabeſcat.ſemina vᷣo pin⸗
guedine rutileſcat. 4

Capitulum Iuiiff.

Rinacius et Ermineus.yſidoꝛus.
e Erinacius qͥ ⁊ cirogrillus eſt animal
poꝛcelli foꝛmaʒ habens.ſed ſpinoſum
pꝛeterq; in ventre.vndiq; vᷣo ſpinis ſuis clau
ditur ꝓpter inſidias ⁊ difficulter ſe videndum
pꝛebet atq; palpandum.ſed quando in aquaʒ
calidam mittitur: ſtatim ea delectatus in pla
nam membꝛoꝝ deiectionem oſtenſionemq; re
ſoluit᷑⁊ ſic in offenſe videt᷑ atq; palpat᷑.i¶ Hic
(vt dicit Areſtotiles)obtuſius audit om̃i aĩali
habente teſtam in capite. Ericius pinguis eſt
2. medicinalis. Solus haber duos anos per
q̊s feces emittit. Huius ſpeciei mas ⁊ femina

ſtando coeunt applicati ⁊ ad innicẽ ↄinncti. et

hoc ꝓpter ſpinarũ aculeos qͥ in eiꝰ doꝛſo ſunt.
¶ Exlib.de na.re.Ermin eus eſt beſtiola de ge
nere muſtelarũ:ſed foꝛma minoꝛ:⁊ coloꝛe diſi
milis. In hyeme candet inſtar niuis ꝓpter ex⸗
tremitatem caude.E ſtate verotantũ in vẽtre
candet ⁊ doꝛſo fuſcus apparet. Mures ꝑſequi

tur.carnibus veſcitur

Capitulum. lix.
Dus.vſidoꝛus.Edus ab edendo di⸗
eę ccus eſt. parui em̃ pinguiſſimi ſunt:et
ſa poꝛis iocundi vnde ⁊ eduliũ vocat᷑
¶ Palladiꝰvbi ſup.Edis aũt nutriendis ſupᷣ
lactis abundantiã edera vel lentiſci cacumĩa

creſcente caſtrandi ſunt ſicut ⁊ vituui.
Pperationees.

¶ Pli. lib. xxviij. Sanguis edi recens cũ aceto
acri feruẽs potꝰ ſanguĩs excreatiões iuuat.

¶ Eius pulmo ebꝛietatem arcet. VUtuntur et

ipſoꝝpellead plaggas..
¶ Yeminum edi cinis inteſtina rupta mireſa⸗

nare traduntur.

¶ Auiceñ.Caro quippe capꝛaꝝ paruarũ meli⸗
oꝛ eſt:magiſq; ſuſceptibilis digeſtionis.
¶ Igem. Caro edina minoꝛum eſt ſuperflui⸗

tatum q́; grietin.
¶ Haly. Coagulũ eduliↄtra potum cicute p⸗
deſt:eiq; qui fungos comedit. G

ſepe pbenda ſunt. Plinili·vii. Edi lunadeę

△ D N

m

EeWeaaf

for
guic
Enm
cog

foiſ
lube
oc

wule

e

Ue⸗
ch⸗
nhe

ſoae

gt

ſon

ſof
e

= =—

De Fnimalibus

Capitulum. k.

Moꝛxrois enidros excedra. Iſido

rus. Emoꝛrois eſt aſpis ex eo nun⸗
cäuupatus ꝙ ſanguinẽ ſudet qui ab eo
moꝛſus fuerit:ita vt diſſolutis venis quic⸗
quid vite eſt ꝑ ſanguinem euocet. Alexãader.
Emoꝛrois ergo recte dictus eſt a ſanguine:
eo ꝙ ab eo punctus nimium emittit ſangui⸗

nem. Vnde mulier menſtruata dicitur emoꝛ⸗

roiſſa.¶ Enidros. Iſidoꝛus.Enidros eſt co
luber in aqua viuens.greci enim aquaʒ vydoꝛ
vocant.ſupꝛa capitulo.lvij.de eatractaui.
¶ Excedra. Iſido.ydra grece dicitur dꝛaco
multoꝛum capitum:qualis fuit inlernia pa⸗

lude pꝛouincie archadie. Latine vero dici⸗

tur excedra:eo q vno ceſo tria excreſcebant
capita. Actoꝛ.De hac ergo plenius dicetur
in loco congruo ſ̃m oꝛdinem capitalium lit⸗
teraruʒ:vbi de ydra tractabitur. De hac enĩ
Hieronymus in pꝛohemio Eſdre contra de⸗
tractoꝛes ſuos loquens verſum poeticũ tra
ctat dicens:Aicet excedra ſibilet victoꝛq; ſi

non incendia iactet:nunq; meũ iuuante chꝛi

ſto ſilebit eloquium:et pꝛeciſa lingua balbu

Capitulum. l.

Ngula et eruca.Ex libꝛo de naturis
e rerum: Engula eſt vermis a re no⸗
men. Habet enim ſemper in ſangui⸗
ne caput continueq; ſugens ita intumeſcitvt
medius crepet. Hon enim exitum ſuperflui⸗
tatis habet.hic a quibuſdam pediculus ſil⸗
ueſtris dicit᷑. In iumentis nunq;ſed inlupis
et canibus frequenter gignitur.¶ Eruca in
libꝛo vt ſupꝛa.Eruca eſt vermis longus mul
tis diſtans pedibus coloꝛe varius.Olera⁊
arboꝛum folia depaſcitur. Iſidoꝛus. Eruca
eſt frondiuʒ vermis in olere vela pmpino in⸗
uoluta:ab erodendo dicta.De qua meminit
Plautus. Imitatus nequam beſtiam malefi
cam inuolutam in pampino frondem et flo⸗

rem erodunt.hoc malum oꝛitun tempoꝛe hu⸗
mido ⁊ lento.

ODPbperationes

J Palla. libꝛo ſecundo. Contra erucas ſemi
na queſpargenda ſunt ſemper viue ſucco vel

erucarum madefaciunt ſanguine.Aliqui ve
ro cinerem de fico ſuꝑ erucas ſpargũt.Non
nulli ſquillam in hoꝛtu ſerunt.Vel aliqui eti⸗
am mulierem menſtruat am nudis pedib cõ
tra erucas circũire faciunt.

„

Capitulum. lxi.

Alena⁊ fiber. Iidoꝛus. Fa
lena eſt animal quod natu⸗
nrgli quodam indignatiõe ſu⸗
f per biam in homine deteſta⸗
tur. Itaq; ſi cõgrediendi oc

caſioneʒ acceperit:pugne cõ

ſtanter inſiſtii: victoꝛq; ſup⸗

die inclementer nititur hominem decerpere
Solinus. iber per vniuerſum pontũ plu⸗

rimus:quem caſtoꝛem aliqui dicunt.luthere

ſimilis:eſt animal moꝛſu potentiſſimuʒ adeo

vt cum hominem inuaſerit: conuentum den /
nnn Peuslararchoſi fracta cõcrepuiſ
ſeperſenſerit. Plinius libꝛo.xxxi.?Fibꝛis vi⸗ Re
P linius libꝛo. xxxi. ibꝛisvi,/ ſcacoit in byeme ſi conueniens aer fuerit. et
ventus meridionalis flauerit.

ctus eſt in terris.C aſtoꝛes teſtes eoꝛum di/
cuntur:quos ab ipſis amputare fertur cum

capiuntur. Seſtius medicine diligentiſſunꝰ

illos eſſe paruos: ſubſtrictos ⁊ adherentes
ſpine dicit:nec adimiſine animalis vita poſ⸗
ie aſſeru.i¶ Item Operationes etiam ſuperi
us ſub nomine caſtoꝛis ſunt dica.

Capitulumn. lxiij .

DOD mica. Actoꝛ. Foꝛmica eſt anĩal
f paruum ſolicitũ pꝛouidum et ſagax.
Terrã de cauernis egerit:arto calle
incedit:grano paſcit᷑. Iidoꝛus. Foꝛmica di
cta eſt ab eo ꝙ foꝛat micas farris.Ex lib.de
naturis rerũ. Yoꝛmica eſt animal mire pui⸗
dentie ſibi.Hec ſola inter anĩalia ſenio foꝛti⸗
ficatur ⁊ creſcit. Yoꝛmice laboꝛes communi
cant vt apes:ſed apes cibos faciũt:hec ve⸗

ro condũt. Efferunt etiã moꝛtuos ſuos atq;
ſepeliũt: et he ſole inter omnia anialia faciũt

Item foꝛmica frumenti granũ igin ſi cõ⸗
pPleta in foſſa ſua fuerit:illud exponit vt ſicce
tur.ſicq; iterũ reponit ipᷣm vſq; ad tempꝰ.vt
autem grannz conſeruet abſq; germine: fer⸗
tur ipᷣm in tres partes diuidere.Ariſtotiles.
Foꝛmica eſt animal anuloſum ſine alis et ſi⸗

ne ſanguine. Et eſt ex animalibo que cum ſo⸗

cijs ſuis manent:⁊ ex his que habitacula ha
vbẽt:ſicut mures ⁊ talpe. Foꝛmica ſicut ⁊ mu

HPHperationes

Areſtotiles. Siquis acceperit ſulphur et
oꝛiganũ agreſte:⁊ pulueriʒauerit ſuꝑ manſio

nes ſoꝛmicarum:dimittunt ulas ⁊ fugient.

Similiter etia fugiũt a fumo ſtoꝛacis ſic⸗
ci Raſi iĩ almanſoꝛe. Foꝛmice ex alchitran

⁊ex ſulphure ⁊ ex aſa fetida ſugantur. Et fi
ex iſtis mittatur aliquid in earum foꝛamini⸗
bus:moꝛient᷑ poꝛo ſi ex eo circa foꝛamẽ epi⸗
thima fiat nõ exibunt.i¶ Ex libꝛo de naturis
reꝝ.Domus foꝛmicaꝝ ex ſulphure ⁊ oꝛiga⸗

d bnm à

hoc
ſoe
vu
u
gu
lin
iß⸗
le
col
mit
pul
luo
unt
por
hun
co
o
nſt
l
do

m
ho⸗
Po

niſi interdum illis pauſant

De Fnimalibus

no agreſti fumigata: foꝛmicas effugere co⸗

git ab illa.

Capitulum. lxiiij.

DOꝛmice maioꝛes. Solinꝰ. Foꝛmice
f dicunt᷑ eſie in ethiopia ad foꝛmã ma⸗
ximicanis:q̃ qrenas aureas pedibo
quos leoninos habent eruũt:ac ne quis au⸗
ferat cuſtodiunt.Ex libꝛo de naturis rerum:
In india ſunt foꝛmice circa montes aureos

vulpibo maioꝛes:foꝛtes ac ſeue nimis:pedes
quattuoꝛ habentes:⁊ in pedibo habatos vn⸗/

gues.Tante vero foꝛtitudinis ſũt: vt viſos
homines diſcerpant. Beſtias autem de faci
li non ledunt:ſatis conſcie:ꝙ auruʒ illud qð

iße cuſtodiunt inuitis non auferant. Ad ple

ctendum ergo temeritatẽ auaricie illic adeo
collocato ſunt beſtie. De his ſoꝛmicis me⸗
minit Johãnes de Mangda villa: ꝙ in non
nullis montibus indie moꝛantur foꝛmice in
quantitate noſtroꝛum catelloꝛum que effodi
unt purificant ⁊ colligunt cum intenta occu
patione:auri minutias eas ponunt:⁊ repo⸗
nunt de cauernis in cauernas:⁊ conſeruan/
do aurum ſunt ita diligentes ⁊ acres vt ne⸗

9

mo ho minũ de facili propinarare gudeat
be 1 ab eſtu ſe oc⸗
cultantibo aliqui non tamen ſine periculo in
dꝛometarijs rapiunt vel furantur. ingenioſe
etiam ſuper equam que nuper ſetum edicht
imponunt ciſtellas ligneas ſeu cophinos no
uos vacuos:a lateriba apertos dependẽtes
pꝛope terrã. Hanc equã famelicam ad mon⸗
tes huiuſmodi dimittunt vt ſe herbis paſcat

quam foꝛmice videntes ſolã:ſaliẽtes ⁊ iocan
tes colludunt ad cophinoꝛuʒ nouitatem. Et
quoniã eis eſt naturale vt circaſe om̃e vacu

um implere conentur cõpoꝛtant certatim au

rum in pꝛedictas ciſtellas:cũ homines a re⸗

motis tempus obſeruauerint emittunt pul⸗

lum eque vt videat matreʒ cuiꝰ aſpectu iam
diu ſtetit pꝛiuatus:⁊ ad binnitũ pulliꝓtinus
equa reuertit᷑ onnſta auro. Hoc ⁊ ſimile inge
nio aurũ a foꝛmicis eripitur.

6 — 2 = .
4 * — —— —
— —..¾.«öñ) BV——/
—ꝑ —,s— —
— —
4 dX,* 4 4
r.. 6 4
J e
— .
*
R „
—

Capitulum. xu.
Vrus ⁊ Furunculus.Iſidoꝛus.Fu
f ro afurno dictꝰ eſt. Vñ ⁊ fur. Tene
boeoſos enimet occultos cuniculos
effodit:⁊ eijcit pꝛedam quam inuenerit. Are⸗
ſtotiles. Furonũ femine ſunt obedientes ad
coitum.valde clamantq; mares ad coitũ tẽ⸗
poꝛe luxurie.nec coeunt mares cũ femĩa re⸗
tro:ſed mas eleuatur:⁊ femina equatur ſub⸗
iacendo. Furunculus.Ex libꝛo de natur re
rum:Furunculus putoꝛie valde conſimilis
eſt:paulo amplioꝛ q́; muſtela.Inter album ⁊
buxeum coloꝛem bhabet:⁊ eſt amĩal animoſuz
ac ferox.Coire dicunt᷑ pſtrati.ſemina ſima⸗
rem non habet.quando luxuria ſtimulat᷑:tu⸗
meſcit ⁊ moꝛitur. Pariu quidem fecunda eſt
vipute ſeptẽ vel octo fetus ſimul edens:poꝛ⸗
tat in vtero quadraginta diebus.Et cũ nati
fuerint catuli ceci ſunt diebus.xxx.Atem⸗
poꝛe vero quo videre incipiunt vſq; ad qua⸗
draginta dies venari incipiunt.

Capitulum. leuj. H

gial multe audacie cũ ſei pẽtib
g pugnans. mures eni libẽter co

medit Et ipᷣm genꝰ ſerpẽtiũ car
nib muriũ viuit.iõ q̃ſ i cibi ſui

emulos ſerpentes ꝑſequit᷑:⁊ cũ

eos deuictos comederit mox rutã q ſerpen
tibo aduerſa eſt ↄmedit. Hoc aĩal ad ſeptettrri
onalẽ ptẽ ingreſſus ſoueaꝝ ſuaꝝ facit: vt vo
to ſibi grio nõ fatiget᷑. Genetha. Jſi. Gene,
tha eſt beſtia paulo maioꝛ vulpecula:coloꝛe,ʒ

hñs ĩter croceũ ⁊ nigꝝ.maculas interduʒ ni

gras oꝛdinate ĩ pelle diſpoſitas hʒ. mãſueta

ſan ẽ beſtia niſi fuerit iniuria laceſſita:nec ad

.

AIrqua ↄſcẽdit:ſʒ in hũiliba locis ⁊ ſuꝑ riuos

aquaꝝ deambulat: ibiq; cbum guet.

Ala: genetha. Jido. Hala eſt

Trattatus

Aimaleon. Iſidorꝰ. Gamaleon ſiue
cameleon eſt aial quadrupes habẽs
faciem qſi lacerte:caudã ꝓlixã ⁊ toꝛ

Capitulum. lxviſj.

tuoſam: coꝛpꝰ aſpeꝝ: cutẽ qis eſt in cocodril
lis.pfert aũt ex cute q̃ſi lanã qᷓndã:de q̃ ʒone
cõtexte cõburi nõ pñt.Eſt aũt aĩal pigrũ in⸗
ceſſu:ſed victoꝛẽ ſuum interfectꝰ perimit Hã
cum ales ex eo comederit: illico moꝛietur.

Hoc idem aĩal ðꝛ⁊ ſalamandra grece:⁊ etiã
( vt quidam)volunt ſtellio latine:ſed foꝛtaſſe

Diuer ſe ſunt ſpecies q́;uis eiuſdem generis
ſicut capꝛe ⁊ capꝛee ⁊ rubꝛicapꝛe.vnde idem
Iſidoꝛus Gamaleonem ponit in genere be⸗
ſtiarum ſalamandrã ac ſtellionẽ tanq; diuer⸗
ſas ſpecies in genere lacertoꝝ. Plinius aut
Ddicit ſtelliones hr̃e quodãmodo naturaʒ ca
maleonũ.De his ergo plenius dicetur infra
ybi agetin de ſalamandra.

—

Capitulum. lxviij.
Alzzelle. Sera. li. aggre. ca. miſch. Di
xit: Habonba en ex vᷣ̈bo albulhug⸗
ſim almaſcadi in li.auri ⁊ minerarũ⁊

mar garitaꝝ. terre in quib ſunt gazelle muſ⸗
ci.⁊ ſunt regiones tumbali et ſeni ſunt terre
confines. Teruz muſcus regionis tumbaſi

eſt melioꝛ muſco ſeniduabo de cauſis. Vna
eſt qꝛ gazelle de tumba ſi comedũt ſpicãnar

di: ⁊ alias ſpecies odoꝛiſeras.gaʒelle vᷣo de
ſeni comedunt alias herbas ab iſtis.Et non

differũt gazelle iſte ab alis in figin a ? colo⸗
re ⁊ coꝛpoꝛibus cognoſcũtur tamen in den⸗

—

—+—

mNS à

A

TEDATrrrỹDM

De Fnimalibus

tibus caninis eaꝝ:qꝛ quelibet ex iſtis hʒ du

oscaninos dentes egredientes ab oꝛe ipſiꝰ

ſicut egrediunt᷑ ab oꝛe poꝛcoꝝ.Itẽ cũ natura
gazelle expellit curſum ſanguĩs ad folliculũ

illi vel chiſtim: ⁊ cõplet eſſe ſanguis ĩ eo no⸗

cet illi aiĩal i.⁊ tũc venit ad ſaxa:vel ad aliqͥd
ex lapidiba ca.caliditate ſolis:⁊ fricat ſe mul
tu cu delectatiõe magne:donec vulnerat᷑ cu
tis in loco illo ⁊ emanat qð ↄtinet᷑ ſuꝑ lapi⸗
des quẽadmodũ emanat ad apoſtemata ali
qua qñ aperit᷑.⁊ ſentit tũc illud aĩal in exitu
eius delectationẽ magnã.⁊ illud ſic euacua⸗
tũ dicit᷑ muſcꝰ.Egrediunt᷑ ergo homĩes qui
nouerũt loca vbi paſcũt gaʒelle:⁊ ꝑuenien⸗
tes ad ſaxa illa ⁊ lapides:inueniũt ſanguinẽ
illius qͥ deſiccatus eſt ſuꝑ lapidem ſiue ſaxa

colligunt eũ ⁊ ponũt in folliculis q̊s habẽt

ex gaʒellis q̃̊s ipᷣi venati ſũt ⁊ ſeruant apud

ſe: ⁊ hmõi eſt ille muſcus quo vtunt᷑ reges:-

qui donatur ꝓ dono magno.

Pyperationes

¶ Muſcus eni foꝛtificat coꝛ ⁊ oĩa interioꝛa
mẽbꝛa:qñ bibit᷑ aut ponit᷑ exteriꝰ in empla⸗/
ſtris:⁊ abſtergit albuginẽ ſubtilẽ ⁊ deſiccat

eius humiditatẽ ⁊ calefacit cerebꝛũ.¶ An⸗

de coꝛroboꝛat mẽbꝛa ſua amaricitate. ECt
coõſfert ſode antique qᷓ eſt ab humiditatibyet E

coꝛroboꝛat cerebꝛũ.i¶Et ſi accipiatur de eo
parũ:⁊ reſoluat᷑ cũ oleo de Rerui ⁊ liniatur
cũ eo virga iuuat ad coitũ.iſ Et eſt in eo hu

migditas quedã ꝑ quã excitat coitũi Auicẽ.

de viribo coꝛdis ait: ꝙ ↄfoꝛtat coꝛ. Infra ca.
c.muſquelibet pleniꝰ tractet de muſco.

canꝰ. Eſt gnatrix violatoꝛ aque.

6

Capitulum. lxxix.
Langdoſa ⁊ Gnatrix. C(õſtantinus.
g Blandoſa ſerpens eſt:cuiꝰ moꝛſus
ẽ putridꝰ:⁊ de q̊ peſſimꝰ odoꝛ eminꝰ

egredit᷑ Dicũt aũt qͥdã ꝙ pedes ſuꝑ illã inx

cedenteaexcoꝛiant᷑:⁊ apoſtema in crure pa⸗

titur. Illius q́; qͥ eimedetmanꝰ excoꝛiantur

OQui vero hunc ſerpentẽ o cciderit:odoꝛ eiꝰ
putridus fit:⁊ omnẽ niſi ſoliꝰ huiꝰ fetoꝛis .
dit:huiꝰ moꝛſus ſignificatio eſt:q in illo lo
co ſubſequit᷑ apoſtema cũ ruboꝛe:veſica illa
membꝛa circundat.aliqũ ſũmatim currit ſan
guis quaſi aqua:doloꝛem quoq; patit᷑ in oꝛee
ſtomachi. Gnatrix. Iſidoꝛus. Gnatrix ẽ ſer⸗
pens aquã veneno inficiẽs. In quocũq; eni
fonte fuerit eũ veneno immiſcet.De quo u

=

Rulus ⁊2 Burgulio. Iſidoꝛus. Bril⸗
g lus a ſono vocis nomen habet. hic
retro ambulat:terramterebꝛat:ſtri,

detnoctibus:venatur eum foꝛmica circũli⸗

gata capillo in cauernam eius coniecta: ef⸗

ſlato pꝛius puluere ne ſe abſcondat.⁊ ita fo2
mice cõplexibus trahitur. è”

Pyperationes

· Plinius libꝛo viceſimonono. Grillau pꝛo

deſt pꝛurulentis auribus cum terra ſua effo
ſus.magnã huic animali ꝑhibet nigidiuſ au
toꝛitatem magi quoq; maioꝛẽ.Auricule pa⸗
rotide pſunt grilli ſiue illiti ſiue ad alligat.
¶ Idẽ libꝛo triceſimo. Strumis Pocß iim⸗ B
de .

7

D
E

as repleat. Hunc aũt lupus timet ac fugit.

rFrattatus

Aeret iliniregrüũlum cum terra ſua effoſſum.

¶Poꝛroõ calculos ⁊ alias difficult ates ve/
ſice ꝓdeſt grillũ aqua calida dilutũ ſumere:pᷣ
terea grilloꝝ crematoꝝ fauilla ex oleo ꝑdu⸗

cit ad cicatricem vlcera.i Haly lib. regalis

diſpoſitio. locuſte longe.i.grilli:ſi collo ſuſpẽ
dantur quartanã patientipdeſt.¶ Petrꝰ co⸗
meſtoꝛ. Gurgulio vermis eſt qͥ naſcit᷑ in coꝛ⸗
ruptione fabarũ ſicut tinea ex coꝛruptione

oleꝝ:teredines excoꝛruptiõe lignoꝝ. Iſido.

Gur gulio ðꝛ q; pene nibil ẽ aliud niñ guttux

ð

Capitulum. lxxf.
Fric?. Areſto. Hertciꝰ ẽ aĩat
pinoſum: cuiꝰ ſenſus apparet
hb mMultotiẽs ) vẽtos ſeptẽtriona
les et meridionales. foꝛamina

nãq; facit ĩ terra ecõtra in op/

poſito. Pli.li.viij.Hui cute veſtes expoli⸗
unt᷑. Iſi.Hericiꝰ ẽ aĩal ſpinoſuʒ cooꝑtũ qð in
de noĩat᷑:qꝛ ſubꝛigit ſe qũ ſpinis ſuis claudit
qͥba vndiq; ptectus eſt õᷣ inſidias. Hã ſtatim

yäyt gliqͥd ꝑſenſerit pmũ ſe ſubꝛigit.⁊ in globũ
cõuer ſus:in ſua ſe arma recolligit.⁊ ita ſpi⸗
noſo deſfendit᷑regimĩe:vt nec ↄtingi qͥdẽ poſ

ſit. Joꝛath. Hericius cũ ſpinis doꝛſi colligit
fructꝰ.Si qͥd aũt ex huiꝰ cibo ceciderit:reſi
duũ a ſe totũ reijcit ac reuertit᷑ vt ſpinas ſu⸗

Hoperationes
¶ Auicẽna. Hericiꝰ aliꝰ eſt terrenꝰ bñs ſpi⸗
nas ſagittales.Aliꝰ marinus:⁊ ẽ ſp ecies pi⸗

ſciũ.De q̃ infra tractatu de piſciby habetin ·

peonocant. Utiles ſunt his
el ephantiam diſpoſiti ſunt.

Altriuſqʒ; cineris ſunt abſterſio ⁊ reſolutio:⁊
acuitas ⁊ exiccatio.¶ Adeps
bet effuſiones ad viſcera ſilr ⁊ eiꝰ epar.i¶ Ex
libꝛo de naturis reꝝ. Carnes bericij vim ha
bent deſiccatiuã ⁊ diſſolutiuã. ꝓpꝛieq; ſtoma⸗
chum cõfoꝛtant. Uentremiſoluunt. VUrinaʒ

deps hericij pꝛohi⸗/

„

qui ad lepꝛam ?

yena. Hieronymꝰ ↄtra Jouinianũ

hbpb inquit. OHyena eſſe aĩal magnitudine

lupi. In cuiꝰ collo ſunt pili ſicut col
lo equoꝝ. Pilos habet duros vel foꝛtes ſuꝑ
oĩa ſpondilia. Paſtoꝛes ⁊ canes ſingultãdo

quaſi eſſet canis deludit:⁊ ſic pecoꝛa come/
dit. Ipᷣos etiã hoĩes ⁊ canes deludens depᷣ⸗

dat᷑:⁊ ſepulturas cauat:qñ talem carnem co
medere deſiderat.Ex libꝛo de naturis rerũ.
Hyena duas habet naturas:maris ſcʒ et fe⸗

mine.Coloꝛẽ cum voluerit variat:⁊ in ſepul

chꝛis moꝛtuoꝝ ſempꝑ babitat:gemmã poꝛtat
in oculis.vel (vt aliq dicunt) in frone.

ODPDhbprerationeg

Hieronymus vt ſupꝛa. Hyene fel:oculoꝝ

clar itateʒ reſtituit.¶ Stercus eius putrida
curat vulnera.¶ Plinius libꝛo.xxviij.Cutẽ
quo q; capitis hyene. dicunt capitis doloꝛi
alligatam pꝛodeſſe.¶ Sic ⁊ caligines diſcu⸗
tit:⁊ in claritatem ſuffuſiones excitari mulł⸗
taq; alia buiuſmodi. MD

pitulum. lxxiij.

—8

(Fäpitulum Ixrif.

U bN

md wrereresenn,n

— — —

7224

— —
——

Iſtrix. Hiero. ̊ Jouinianũ. Hiſtrix
in ethiopia frequẽtiſſime herinacio

ſitis ẽ:ſpinis tergũ hiſpida.Ex li.de

na. re. Hiſtrix ẽ beſtia qᷓ̃ vulgo poꝛcꝰ ſpinoſuſ

ðꝛ.circa mar ina habitat:⁊ ĩ cauernis mõtiũ.
nõnunq; qñ ſcʒ iuxtamarinare fugiũ nõ hʒ.
In terra ⁊ aq̃ poteter valet.Ira eiꝰ ad vindi⸗
ctã citiſſima ẽ. Uñ pleꝝq; iacul e tergo ſpon
te laxatꝭ:canes vel hoies vulnerat ꝓximan⸗
tes. Ar eſto.aĩal qð ðꝛ poꝛcꝰ ſpinoſꝰ:loco pi

loꝝ ſũt ſpine coꝛij ſui ⁊ coo ꝑiunt ipᷣm vt pili.
Siuůt etiã illi ſic arma:qbo ipm q̃rentẽ dephẽ
dere toꝛquet. Idẽ. Diſtrix ẽ aĩal ſpino tergõ

hiſpidũ. Quos pleꝝq; laxatas emittit iacu⸗
latiõevolũtaria:vt aſſiduis aculeoꝝ nimbis
glias iaculis canes vulneret ingruentes.

cus lentiſco paſcatur.

De MHnimalibus

Capitulum. lxxiiij.

Ircus.Ex li.de na.re.Capꝛe mas.i.
h hircus: eſt aial aioſuz ac bellicoſuʒ
robuſtũ. In fronte aũt ⁊ coꝛnibo eſt il
li maxĩa foꝛtitudo. Iſido. Hircꝰ ẽ laſciuum
aĩal ⁊ ſꝑ feruens ad coitũ cuiꝰ oculi ob libi⸗

dinẽ in trauerſum aſpiciũt:vnde ⁊ nomẽ tra
xit. Nã hirciſᷣm ſue coitũ ſunt oculoꝝ angu

li.Huiꝰ natura adeo calidiſſima eſt:vt ada⸗

mantem lapidem quẽ nec igninec ferri mate
rig domare valet.ſolus huiꝰ cruoꝛ diſſoluat.
Maioꝛes hirci cũfij dicunt᷑a fluuio cũ ſe in

lybia vbi grãdes naſcuut᷑. Actoꝛ.Eſt et iam

bircꝰ? aĩal fetidũ (vt dicit Iſaac) ſi ſumat᷑ in

cibũ peioꝛẽ ſe anguinẽ generat q;; capꝛa.

Hobprrationes

¶ Pli.li. xxviij. Hircino ſanguini tanta vis

eſt vt ferramẽtoꝝ ſubtilitas nõ aliter acuat

aut induret᷑ aut ſcabꝛicia poliat᷑ vehemẽetiuſ⸗
qqq; q; lima.¶ Aui. Hircina caro mala eſt ab⸗

ſolute:⁊ facit euenire fe.q̃rta.i Sanguis a/
poſtemata ca.cito maturat:⁊ admiſtrat᷑pꝰcõ
gelationẽ. ¶ Idẽ potat frãgit lapidẽ renuʒ.

Jrixꝰ aũt ⁊ cũ vino bibitꝰ armene ſagitte no

cumẽto ↄfert.¶ Hircinꝰ adeps vehementio

ris eſtreſolutiõis qᷓ; ceteri.¶ Yel hircinũ car

nẽ malã eradicat. Yel hirci ſilueſtris ẽ tiria⸗
ca moꝛſib venenoſis.i Iſaac in dietꝭ. San
guis cal.hirci ꝑunctus vt dicit Dyaſ.arane⸗
as ⁊ mala vulnera cõpeſcit.¶¶ Plinius libꝛo
vbi ſupꝛa. Sanguis capꝛinus cum medulla
ydropicis auxiliatur.Efficacius autẽ ſi hir⸗

O d d ee e

99

„

yvynrnnulus. Bartholomeuns de ꝓpꝛie⸗

hbp tagtibo rerũ. Hynnulus cerui eſt filiuſ:

ab bynnendo eſt dictus. Iſidoꝛus li

bꝛ:o duodecimo. Hynnulus anial quideʒ eſt
debile ⁊ imbelle ſicut damula: et e acutiſſi ⸗/

mi viſus ⁊ velocis curſus.mr aũt eiꝰ ipᷣm in

ſpecubus ⁊ antris ⁊ locis vmbꝛoſis abſcon

qit: ⁊ illum vltra ſpineta ⁊ tubera ſaltare in⸗
ſtruit. Carnes habent teneras ⁊ digeſtibiles

ꝓpter motus frequentiã. Et ſi fuerit caſtratꝰ
anteq; creſcant eius coꝛnua.caro eius meli,⸗
oꝛ ⁊ temperatioꝛ in ſiccitate ⁊ caloꝛe.Et ſifu

erit caſtratus anteq; coꝛnua habuerit: nun⸗
q; ei vlteriꝰ creſcent.Et ſipoſt nunq; ea ab⸗

iIciet nec mutabit. Areſtotiles libꝛo octauo

△

modo.

Operationes—

Bnnuli ierpentibus contrariantur mirs

¶Plinius. Qui fuerit inunctus eius ſepe

vel ſanguine a ſerpente illo die nõ tangt.
¶ Et eins coagulum eſt ſummũ remedium
in venenis: vt dicit Plinius libꝛo.xxxviij.

Capitulum. lxxuf.
Aculus 2 Ipnalis. Iſidoꝛus.
= Jaculus ẽ ſerpensvolans.De
5 qhuo Lucanus.Jaculiq; volu⸗
CLCcres. Exiliunt enim in arboꝛi⸗

bus:⁊ duz aliquod animalob⸗

nium fuerit iactant ſe ſuper illnd ⁊ perimunt:
vnge ⁊ iaculidicti ſunt. Joꝛath. Jaculus ſer
pens volatilis: animal quodcunq; occurrit
ci dum volet interficit. Et eſt alus quo ſine
ſenſu doloꝛis animal moꝛuur. Alius quiſi
quem tetigerit doloꝛe diurno fatigabitur: et
poſtea moꝛitur. Ex libꝛo de na.re. Jacul' eſt
ſerpens is alis arboꝛes ſubit ⁊ ieis
Deliteſcit.E quibo vi maxime tin binatus:pe
netrat animal quodcũq; obuium inuenerit.
Ipnalis. Iſidoꝛus. IJpnalis eſt ſerpens ab
aſpide genꝰ trahens qͥ ſomno q̊s moꝛdet in⸗
terimit. Aeneno eni immittit ſomnũ:q̃ nullo

qui volans alis arboꝛes ſubit ⁊ i eis

impulſu deſerit infectum. Hunc oleo patra

ſiniſtro bꝛachio ſuo appoſuit iuxta ſuum an
thonium ſe collocans: vt eiꝰ attactu doꝛmi⸗
ret:⁊ vitam quieta

moꝛte fin

ire.

1
„* / 4 4„
4 „
2 14
—
. v
4

Tapiemſum lerv.

LCinus ⁊ inachlin. Iſidoꝛus. Icinus

1 eſt animal terreſtre quod vulgus vo

cat.a quo ericinus marinꝰ nomẽ tra

xrit. Actoꝛ. De icino marino qͥ eſt echinꝰ ap/
pellatus:de q̃ infra in tractatu de piſcibo di⸗

cetur. Icinus autẽ terrenus ſimiliter pluri⸗
bus appellatur nominibo:ſcilicet echinꝰ:eri
cius:⁊ herinaciꝰ.Que.ſ.nomina quandocqʒ

ſcribuntur cum aſpiratione:quandoq; ſine il
la.⁊ ideo de hoc animalidictũ ẽ ſupꝛa.¶ Pli

nius libꝛo octauo. In achlinĩ ſcadinania fe
runt nullo ſuffragiuũ flexñ. Ideo nõ cuban⸗
tem:ſed arboꝛi in ſomno eccliuẽ:eaq; inciſa
ad inſidias capi:alias eſt velocitatis memo

R

—

—— —

De Animalibus

3

eob id retrograditur in paſcendo ne in pꝛioa
tendens inuoluatur.

Pbbperationes

Dyaſcoꝛiqes. Echiniterre coꝛium combu

ſtum:⁊ pice liquida cõmixtum alopitijs me⸗

getur. Carnes eius cũ oximelle bibite ne⸗
freticis ſingulare eſt pꝛeſidiũ.i¶ ypoſarchis
⁊ dropicis cõtractis ⁊ ſtrumaticis ⁊ coleri
cis ſiccat intraneoꝛũ reuma.i¶ Jecur eius in
teſta ſiccatum
2 inunctum mir ifice ſanat iam dicta.

n feruenti ſole atq; repoſitum

. 4
— .-
————
— — —
— —

—

—

4
—

G

Benera vero lacertoꝛũ plu⸗
rga ſũt:vt botracha:ſalaman

Adra:ſaura:ſtellio. Ex libꝛo de naturis rerũ.
Lacertam potiusvermẽ dicunt q; ſerpente:·
quia clemẽtius ferit.ſibilat tamẽ vt ſerpens
⁊ caudam habet conſimilem:linguamq; biſi
dam ⁊ piloſaʒ.pedib vero graditur.huic ani
mali nulla eſt memoꝛia:⁊ ideo non cubat: ob
lita quidem in quo loco ſit enixa.per ſe erum
punt catuli numero vndeni.Quidam dicũt
fetus a matribus deuoꝛari.acerte ſunt in
Ingdia numero pedum. xxiiij.eoloꝛe fulgen
ti. Gloſa ſuper Leui.xi. Cacerta immunduũn
gnimal ſm legem in ſepulchris habitat: ? in⸗

capitis ⁊

2
2

AXAEtcertus. Jidoꝛus. Lacer⸗
tus eſt reptile genus ſic vo⸗
1 catus:eo ꝙ habet bꝛachig

c dernla: adomnen lia. Kumq; ſuperuen
uartuoꝛ hedibus innitit. nint homines ad pꝛohibendum: pugnar cum

eis ⁊ moꝛdet eos. Hoc autem in eius moꝛſu
mir abile eſt (vt Areſtotiles refert) ꝙ homo
ſaquciatus lamie dentibus nõ ſanatur a moꝛ
ſu donec rugientis beſtie vocẽ audierit.Glo
ſa ſuper Iſaiam. Lamia pedes habet equi⸗

Auicẽna in.ij.canone.¶Qacertenatura ſtel

lioni vicina eſt ſed melioꝛ.¶ Sanguis eius

confoꝛtat viſum. Stercus eius albugini cõ

fert oculi ⁊ pꝛuritui:⁊ viſum acuit:colloꝛẽq;
bonum efficit. ¶ Idem in.ij.canone. QLacer⸗
te caro moꝛtificans eſt.⁊ ei qui bibit eam ac⸗
cidit apoſtemata lingue:⁊ pꝛuritus et doloꝛ
duſtio ⁊ tenobꝛoſitas oculoꝛũ.

R⸗ 4

4.

S — —

*

nos:cetera vero capris confoꝛmia. De qna
dicit ꝓpheta: Ibi cubauit lamia ⁊ inuenit ſi⸗
birequiẽ. Gloſa ſupꝑ Treñ.amia ðꝛ: qſila
nia.qꝛ durioꝛ ⁊ crudelioꝛ ẽ ſuis fetiba qᷓ; cete
re beſtie.fert᷑ en eos laniare ⁊ inde eos lacta
re. Sicut ſcriptũ eſt: AQamie nudauerũt mã⸗
mas.¶Ex li. de na.re.auʒanũ ẽ aĩial a cuiꝰ

crudelitate nulla beſtia eẽ tuta põt. Nã ⁊ ipᷣa

teone omib ſonmidabilez deter et: wo taine

v

Capitulum. Ixxilx.
Auj˖ÿia ⁊ lauʒanum.Ex libꝛo de natu
I ris rerum. QQamiaeſt animal magnũ
ccCccrudeliſſimum: nocte ſiluas exit et
oꝛtos intrat:arboꝛes frangit:earumq; ra⸗
mos diſſipat:⁊ hoc per bꝛachia foꝛtia nimis
ꝗqd omnem actum abilia. Cunq; ſuperuene⸗

dDN

Trattatus

genere parcit. in cetera graſſatur:qᷓ̃ reliquas
belmas vepeegatur. Er en hoc ſcelus ĩ alijs

S perſequatur:pꝛopꝛie tamen iniquitatis non

Capitulum. Ilxxx.
SEeo. Iſidoꝛus. Leo vocabulum ha⸗
1 bet inflexum ex greco. A eo ſiquideʒ
grece rex interpꝛetatur latine: eo qꝗ;
ſit pꝛinceps omniũ beſtiaꝝ. Areſto. ¶eo eſt
anial audax:foꝛte:largum:nobile: magnani
mũ.Huiꝰ generis mas habet comas.Leo ẽ
ex anĩaliba quadrupedibo:que fiſſa ſunt in ex
tremitatibo. vncos habet vngues ⁊ incurua⸗
tos. Mingit ad poſterius:⁊ in modũ canis
eleuat crus.Cunq; os ſuum aperit:odoꝛ ab
illo exit. Animal eſt multoꝛũ digitoꝝ.habet
quniq; digitos in pedibo anterioꝛibꝰ:⁊ q̃ttu⸗
oꝛ in poſterioꝛibus:vt linx ⁊ canis ⁊ lupus.
Ex libꝛo de naturis rerũ.Leo fetidus ẽ ma
ximeq; in oꝛe.doꝛmiens apertos habet ocu⸗

los.Cum autẽ doꝛmit in naui:periclitat᷑ na⸗-

uis. Iſidoꝛus.Leonum virtus eſt in pectoꝛe
firmitas ĩ capite:animos eoꝝ iudicat frons
⁊ cauda.Areſtotiles.Leo ergo eſt anĩial foꝛ⸗
te.Dentes habens acutos vt ſerram:⁊ fiſſu

ram oꝛis terribilẽ.Oſſaq; duriſſima ac pene

omnino nõ medullata. Pliniꝰ libꝛo octauo.
Vrſo quidẽ eſt caput inualidiſſimũ:qð econ
tra leoni eſt ſoꝛtiſſimũ. Phiſiologus.Leo ca
cumina montiũ qmat ire.Et cum a venatoꝛi
bus queritur oꝛdinem eoꝛum ſenti:ſua ve⸗

ſtigia cauda regit:vt ꝑ ea venatoꝛes eum in⸗

ueſtigare nequeant.Ex libꝛo de naturꝭ rerũ.
Leones adeo ſunt calide nature:vt oĩ tem/
poꝛe deſiderent coire. Feminis magna libi⸗

do coitus:⁊ ob hoc maribo ira. Hec hʒ in pe⸗

ctoꝛe duas mãmillas:in medio ſcʒ ventris.⁊

has paruas reſpectu ſui coꝛꝑis:qꝛ modicila
ctis eſt. Solinꝰ. Leones aũt auerſi coeunt.

leene pmo fetu qͥnq; catulos parit ⁊ educat.
deinde ꝑ ſingulos numero detrahunt annis
inſequẽetibo.⁊ poſtremo cũ ad vnuʒ materna
fecunditas redijt:ſterileſcũt in eternũ. Phi⸗

ſiologus. Qeonũ itaq;ʒ fet? pducti vſq; in die
tertiã ſunt moꝛtui.Nã leones quidẽ calidiſſi

mi ſunt natura.qð ꝓbat eoꝝ nobilitas ⁊ ſoꝛ⸗
titudo cũ audacia ⁊ iracundia.Fetus aũt bu
miditatẽ habent ex generis temperie:q̃ ſicca
te cõplexionis ⁊ caliditate viſcoſioꝛ reddit᷑:
⁊ maxime circa cerebꝛum dominante ſiccita
te:⁊ ſibi anĩali ſpiritu cooperante.vnde cum

opitulãt᷑ nerui: ſpiritꝰ nõ poſſũt ingredi:nec

virtutes ad actiones ſuas mouere.Parenti
bus ergo rugientibo circa fetũ ſpinas ꝑ os⁊

anm es ⁊ poꝛos capitis ingrediẽtes pᷣbent fe⸗

tui motn. Iſidoꝛus.Leo ⁊ leena cum genue
rint catulũ tribs dieba ⁊ noctib doꝛmire fer⸗
tur. Tunc deinde pr̃is fremitu vel rugitu ve
lut tremefactꝰ cubilis locus:ſuſcitare ðꝛca
tulum doꝛmientẽ. Joꝛath. Leo minimũ ſoli

citus de ſe ⁊ catulis ſuis doꝛmit apertis ocu
lis q̃ſi vigilantibo.veſtigiaq; ſua terrã caunda

ſpargens operit vſq; ad antrũ ſuũ.i¶ Raſin in
Almanſoꝛe.Qeo ꝓ mure fugit. Pꝛo ligno q;
quod dicit᷑ ſethin timet.Elleboꝛus etiam et
ſquula canes ⁊ leones plurimaſq; beluaſq;
inter ficiunt.Eſculapius in libꝛo de mẽbꝛis.
Ceterum ſi ſuꝑ coꝛtices quercus calcauerit

3 arunm:id eſt leo foꝛmidabit cõtinuo.

Hperationes

Iſaac.Leonina caro ceteris eſt calidioꝛ:
groſſa:grauis ⁊ difficilis.ſi comedat᷑ doloꝛẽ
⁊toꝛſionem in ventre generat.

ii Eſculapius.Leonis caro fantaſticos ſa⸗

nat: auriũ doloꝛi ⁊ omni alij valet. Siqͥs ſe⸗
derit ſuꝑ pellem leonis:recedẽt ab ilo emoꝛ

roides.i¶ Qui vero linit coꝛpus ſuũ ſepo re⸗
num leonis terrentur ab eo luppp»0w.
Haly. A deps leonis calidioꝛ eſt ceterꝭ ⁊ foꝛ
tioꝛis diſſolutionis in apoſtemata dura.

¶ Dyaſcoꝛides. Adeps leoninꝰ omnibo qua⸗
drupedibo calidioꝛ eſt ?⁊ minus extenuatoꝛi⸗/
us. Vetus autem factus a ſe ipſo calidioꝛ ſit
Dicitin autem venenis eſſe contrarius:cũ

,

„

De Fnimalibus

vino adpibitus beſtias omnes expellit: ⁊ eſtt ¶ Auicenna in. ij. cañ. Fel leopardi venenũ eſt A
8B Abilis odoꝛis ano ſerpentes perſequi ex eo bibenti:cui vomitꝰ ⁊ tyriaca ꝓpꝛia ſub
D ricia uicenna. Adeps leonis reſoluit du⸗ uenit. ¶ Eſculapiꝰ. eopard cũ hois crane
ricias apoſtematũ.¶ Plinius li.xxviij. Ceo um viderit fugit. ¶ Raſi. Herba q̊z ꝗᷓ leopar E
nis ageps cum roſaceo cutem in facie cuſto di herba dicit᷑:leopardꝰ terret᷑.¶ Eerbai D.
3 dit avicijs. andoꝛẽq; ſeruat ? ſanat aduſta. leopardũ ſtrangulans dicit᷑ interficitur.
Igem etiam adeps cum roſaceo quotidin,
P nis febꝛibus pꝛodeſt:eo ꝙ perunctus eo beo —
R ſtie ſugiumt.ꝗ Fel eius aqua addita claritiitzüͤ ((S
3 term oculis inunctis facit. Coꝛ in cibo ſugy· B
B ptum quartanis meqdetu.
i
1
6
Capitulum. lxxxſ. Capitulum. lxxxij.
Eopardus.E x libꝛo denaturis re⸗? FEonthophonos: leucrocutg. Ilis
hn mnm. Aeopardus eſt animalqued I doꝛus. Leonthophonos ẽ beſtia mo
Flleenar pardogeneratü ceſt:coloe acica erxeo voe tegron
c ſubꝛufo: maculas haber nigras per totũ. vye eiuſq; cinere aſperſe carnes. ⁊ poſite p cõpita
6 mina mare foꝛtioꝛ eſt. Cũ pardus beſtia cru, ſemitarum:leones necant ſi quantulũcunq;
. deliſſima ſit:aliquando quidem do meſticat: ex illis ſumpſerint. Solm'. Pꝛopterea leo⸗
ei ſed nunq ſic: vt ſue crudelitatis obliuiſcatur nes eas naturꝗli odio pꝛemũt.⁊ ybifacultaſ
è“ Dopmeſticatur auteʒ ad venandũ: itaq; caum datr᷑ moꝛſu quidẽ abſtinent. Plinius li.octa⸗
àad pꝛedam in venatione ducuur: relaxat: no Aconihophonon accepimꝰ paruum ami⸗
ſi quarto vel qu into ſaltu capere nequerit ſe mai vocari:nec alibi q; vbi leo gignit naſci.
r 1 rociter iratus ſubſiſtit. Et niſi ſtatim vena⸗ Duo guſtato aleone tanta ei vis ineſt vt ce
8 tfteos furenti beſtiam aliqu obtulerit: cuiꝰ ſan teris quach upedum imper itans üllico expi⸗
N guine placetur in ip̃ᷣm venatoꝛẽvel in quoſſi ret. ¶ Leucrocuta. Solinꝰ ⁊ Plinius libꝛo
9 1 bet obuios ir uit. Impoſſibile eſt enim eum octauo. .teucrocua yelocitate pꝛecedit ſe⸗
S placariniſi in ſanguine: ſed in bocpuidiſunt ras vniuerſas. Jpa eſ aliniſae magnitult⸗
e venatoꝛes vt agnos penes ſe vel alia anima ne. ceruinis clunibuſ:collo:cauda:pectoe:?
t lſieꝛ ſemꝑ babeant qbus iratos placant. Phi cruribo:leonis caput: oꝛe vſq; ad aures de⸗
ſd ſi. Leopardus eſt animal leoniſimile in ea⸗ biſcente. dentiũ locis oſſe ꝑpetuo.hancqʒ fe
ed pite ac memb:oꝝ diſpoſitiõe. licet nõ ſit tam ram humanas voces tradunt imitqni. Nam
s magnus nec tam robuſtus. bicab bomie na voceloquentiü bominũ ſonos emulat apud
n domeſtic atur vt eo ſicut cane ad venandum indos inuenitur. ctoꝛ. Qidetin leucrocu⸗
2 r en n ta eadem eſſe beſtia que ſuperius vocatg eſt

c Ffaſ.o wnne— ceucrocata.Et foꝛtaſſis ex ſcriptoꝛis yicio
i MU Dperationes wvyuenit pec nominum variatio.

— —

Capitulum. lxxxii.
EEropus. Jido: us. Lepus q̃ſi leuipes
F velociter currit. velox en eſt aalz E
ſatis timidũ.Actoꝛ.Lepus eſt aial

molliſſimũ:debile:timidũ ac fugitiunʒ:auri⸗
culatum.habet crura retro longioꝛa vnde⁊
facilius aſcẽdit qᷓ; deſcendit. Immũqus eſt
ſm legẽ:qꝛnõ ruminat:ſed quidem vngulam

Diuidit. In petra cubile ſuũ collocat. 7

tis oculis doꝛmit.habet aũt ſimul vtrũq; ſe⸗

per ĩ motu. Ambꝛoſiꝰ.Lepoꝛes cognouimꝰ
hyveme albeſcere:eſtate aũt in coloꝛẽ ſuũ redi
re. Teſtãte Plinio: Qepꝰ nunq; pingueſcit.
Poperationes
¶ Iſaac. Lepus licet ſiccꝰ ſit ⁊ groſſum ſan⸗
guinem generet.melioꝛ tñ eſt hircis ⁊ capꝛis
iuuenib: pinde valetſiccas habere voletib⸗

xum. Uñ Therentius.Tute inqͥt es lepus:

⁊ palpamentũ qris.q̃ſi dicat:exquo nunc fe⸗
mine nũc maris vſurpas officiũ qͥcq;; ꝙ pal⸗
pes queris mulierẽ.habet aũt lepꝰ labia ſem

cõplexiones.i¶ Cõtrari vero eſt tenuẽ dietã

ſeruãtibo. Aui. Lepus ſilueſtrꝭ fri. eſt ⁊ ſiccꝰ.

ſtomachũ mũdificat.¶ Sanguis eius mun

dificat pannũ:⁊ cinis capitis eiꝰmedet᷑ alo⸗

picie.i¶ Cerebꝛum eius aſſatũ ↄfert tremoꝛi
accidenti in ſucceſſione egritudinis.¶ Item
cum eodem cerebꝛo gingiue pueroꝛuʒ mun⸗
dunt᷑.Pꝛopꝛietaꝗs q in ipo eſt: velociter oꝛi⸗

untur dẽtes: ⁊ facile exeũt ſine doloꝛe.i Co

agulũ eiꝰ meliꝰ eſt oibus coagulis inſpecie.
hoc cũ aceto bibitũ cõſert epilẽcie.¶ Idem

Capitulum.
,Euiathan. Actoꝛ. Leuiathã bebꝛai⸗
Iceðꝛ dꝛaco. Fertur aũt ꝙ dꝛaco ⁊ in
teyrra ſerpit: ⁊ aqͥs natat ⁊ in aere vo⸗
lat. vnde ⁊ in Aſia tribo noĩbo appellat᷑ ſcʒ ſer
pens ⁊ cetus ⁊ leuiathan.Loquens enim in

Trattatus

cũ tiriaca ⁊ aceto valet venenoſis. i Jtẽ ca⸗

ro lepoꝛis ca.eſt ⁊ ſicca:aſſata bona eſt viſce
ribo inteſtinoꝝ.¶ In iure carnis eius ſedent

podagrici:⁊ bñtes doloꝛeʒ iuncturaꝝ.¶ Et

eius oꝑatio ꝓxima eſt oꝑatiõi iuris vulpis.

Item cerebellũ lepoꝛis comeſtũ tremoꝛe,z
coꝛpoꝛis tollit.i¶ Eaput eiꝰ cõbuſtũ cũ ſepo

vꝛſino:et vt cataplaſma adhibitum alopiti⸗
as emẽdat.¶ Coagulum eius bibitum abſti

net menſtrua. ¶ Coagulum cum aceto lacin

mulieꝝ mãmis coagulatum diſſolut

2

ſpũ de diabolo ſub leuiathan typo. ita dicit

Apheta. In die illa viſitabit dñs ĩ gladio ſuo
duro ⁊ grandi⁊ ſoꝛti ſuꝑ leuiathan ſerpentezʒ
yectẽ:⁊ ſuꝑ leuiathan ſerpentem toꝛtuoſum:

⁊ occidet cetũ qui in mari ſt Joꝛach. A euin
⁊ leuiathan piſci aſpedo:id eſt ceto frequen⸗
ter inſidiat᷑:⁊ pugnat cũ eo.Omneſq; piſces

mar is qͥᷣ pugnaʒ vident inter illos ſubito ad
cgudã ceti confluunt.Et ſiqð cetus ab illo
deuictus ſuerit moꝛiet᷑.⁊ ip̃i ſtatim.quos eni
cauda cinxerit mox deglutit.ꝙ ſi cecꝰ ſupe⸗

rari nõ potuerit:tũc leuin a faucib ſuis feti⸗

diſſimũ odoꝛẽ cũ aqua emittit.Cetꝰ aũt ecõ⸗
trꝗrio aquã haurit: ⁊ reſpuit:⁊ odoꝛẽ fetidiſſ
mũ repellit:⁊ ſic ſe ſuoſq; ſaluat ⁊ defendit.

P SN 2 8

Capitulum. lxxxv.
—R Aniticus ⁊ limax.Ex li.de naturis
I reyx. Lanificus vermis eſt longius
maculoſus er multis diſtans pedi⸗
bus:ſparſim coloꝛe albus.hic lanam ſericaʒ
ex ꝓprijs viſceribo operat᷑⁊ arboꝛis moꝛi ſo⸗
lijs veſcitur.qͥ.ſ.cibus mediantibo ipᷣiꝰ viſce
ribus in lanam conuertit᷑. Itaq; lane ſue ſu⸗
ſos in ramuſculis faciunt.⁊ in circũitu ſui o⸗
perantur: ita vt ꝑſectis fuſis vndiq; in ope⸗
re ſuo includant᷑:poſt hoc exitum ſibi faciũt
in ſũmitate fuſoꝝ.Egredienteſq; natura mi
rabili mutati pꝛoꝛſus apparent a foꝛma pꝛi⸗
oꝛi.adeo vt vermes qui repebant innumer⸗
pedibus hñtes alas iam apti ſunt ad volan
dgum. Demum venerem ineuntes diebus tri
bus coeunt.quo ꝑacto maſculus moꝛitur.fe
mina vero oꝛdine iterato oua parit innume⸗
ra:ſubſtrato ſibi panniculo vel albo vel ru⸗
beo:deinde emoꝛit᷑. Zunc panniculus cum
ouis ſuſcipit᷑:⁊ vbi nõ poſſit hyemis attinge
re frigus reponitur: poſtea caloꝛe.veris inua
leſcente: ona ad ſolem exponunt᷑ ⁊ caloꝛe fo⸗
uentur: donec animata in vermes ſoꝛment.
Iſidoꝛus.LQimax eſt vermis limi dictus: eo
qꝙ in limo naſcatur: vnde ? ſoꝛdibus ſemper
immũdus habetur. Actoꝛ. De hoc pleniꝰ
infra dicetur: vbide teſtudine agetur.

Capitulum. lxxxvj. H

*
».

imalibus

Inx. Iſidoꝛus li.duodecimo.Linx
dictus eſt: quia in lupoꝛũ genere nu⸗
meratur.beſtia maculis in tergo diè/

ſtincta vt pardus:ſed ſimilis lupo. Algaʒel
ſuper libꝛo de ſenſu ⁊ ſenſato. OMaximeyero
linx animal mouetur ſᷣm ſenſum viſus. Ham
yilu ſuo res ſolidas penetrat.⁊ ſi aduenit ei
res tranſparens:cito execatur ab ea. Ex li⸗
bꝛo de naturis rerum. Linx adeo perſpica⸗
ces oculos habet:vt ſubtilitate viſus etiam
ſolida coꝛpoꝛa penetret.onſtat enim ꝙ ocu
lus in bumido ſitus eſt iuxta philoſophum.

Tria vero ſũt in qqua:ſcʒ aque humiditas:

dyaphoneitas ⁊ lucis perſpicuitas.et hanc
vſtimam cõmunicat cũ natur a celeſti.Tinx

habet linguam ſerpentis ſimilem: ſed maio
rem quã in longitudinem magnã poꝛrigit:et
collum circumagit:vngues habet grandes.

Hperationes
¶· Plinius libꝛo viceſimooctauo. Pꝛuritus
coꝛpoꝛum vꝛine lincis ſtillicidio traditur in⸗
hiberi. ¶ Eademq; pꝛodeſſe monſtrat et vn/⸗
gularum doloꝛi.¶ Joꝛath. Linx habet ſoꝛ⸗
mam vt lupus.Lapiſq; ligurius ab eius vꝛi
na diſtillatus ſeptem dierum ſpacio genera⸗
tur.¶ De hoc lapide inferius in tractatu de
lapidibus dicetur, I

Capitulum. xxxvij.

vnicum fetum facit: ⁊ vꝛina eius in gemmaʒ

„ D

Tratctatus

I aial q̃drupes ꝑuũ ad cunicli fere mo

dũ:caput hʒ carnoſum ⁊ magnũ ⁊ co
meſtibile:habitatq; circa ꝑtes hieroſolyme.

UVñ Johjes baptiſta hmõi carnibo aĩaliũ ve⸗
ſcebat᷑.Quidã iñ dicũt ꝙ circa ioꝛdanis ter
rã ẽ herba dul ad edendũ q̃ locuſta vocat᷑.ꝛ
hmõi cibo nõ locuſtis aialibꝛ Johes vtebat᷑
hoc anial gregatim incedit. UVñ Salomon
git: Regẽ locuſta nõ hʒ ⁊c̃.Oõð vtiq; de locu
ſtis vmibo intelligi nõ põt:q̃ in multo timoꝛe
ſunt ⁊ nõ ꝑ turmas:iʒ ſolitarie ĩcedũt.Dicit
Areſ.qꝙ femĩs q̃dã locuſtã nutriuit ab eo tꝑe

q̃ inuenis ⁊ parua ſuit:q̃ cũ creuiſſet ꝑ ſe ⁊ ſi⸗

ne ma ſculo impᷣgnatam inuenit.

—

Capitulum. lxxxviij.

AUpus. Ex li. de naturꝭ reꝝ. Lupus

l eſt aĩal rapaciſſimũ ⁊ fraudulentum.

hunc nõnulli canẽ ſilueſtrem eſſe di⸗
xerunt:qꝛ foꝛma eius canis vlulatuſq; conſi
milis:ſed latratu caret. Audax eſt mag eoꝝ
genus qð bꝛeue qᷓ; qd longũ eſt. Cerebꝛũ eiꝰ

creſcit ⁊ decreſcit ſ̃m ſtatũ lune.q licet ĩ om
nibus quadrupedib:in lupo tamen ⁊ in ca⸗
ne plus. Pytagoꝛas.Oculũ vero lupi eradi
catum cum viderint quadrupedia:domeſti⸗

ca timent ⁊ fugiunt.Et ſiqð aĩal minxerit ſu
pꝛa vꝛinam lupi calidam non concipiet vnq;.

Actoꝛ.Lupus vetidiſſimus eſt et rapidus.

boꝛrendum habet vllulatum. In veſꝑpe autẽ
maxime eſurit.vnde ſcriptũ eſt: Judices eiꝰ
lupi. Areſto. Lupus omni tempoꝛe agreſtis
eſt ſicut ⁊ leo ⁊ vꝛſus.Eſt etiam foꝛtis ⁊ aſtu⸗
cus. Ambꝛoſius.Lupus ſipꝛimo hominem
viderit:vocem ei eripit:⁊ eũ tanq; victoꝛ vo
cis ablate deſpicit.ſi autem ſe pᷣuiſum ſenſe⸗
rit:ferociam deponit ⁊ currere nequit. Are⸗
ſtotiles. LQupi famem quideʒ diu poꝛtant:et
poſt longa ieiunia multum deuoꝛant. Qupꝰ

guloſe comedit ſine maſticatione: ⁊ vna die
ꝙad tres dies ſufficiet:nõ aũtcomedüt niſi

carnes. Iſido. Lupitoto anno non ampliꝰ
q; duodecim dies coeunt.Ex libꝛo de natu⸗
ris rerum. Lupi virgas oſſeas habent. An⸗
no per duodecim dies coeunt:⁊ ſolũ eo tem
poꝛe gregatim incedunt. Areſtotiles. Lupꝰ

coit ſicut canis. Tempoꝛe coitus quando fi

lios habet valdemalus eſt.

Dperationes

Ex libꝛo denaturis reꝝ.Lupi coꝛſi deſic⸗

cetur ac ſeruet᷑ multũ dicit᷑ fieri aromaticũ.
¶ Idem cõbuſtũ contritum ⁊ potatuʒ iuuat
epilenticum.i¶ Phiſiologus.Epar lupi ſic⸗
catum ⁊ tritum ⁊ cũ dulci vino ſumptum:fa
cit ad omnes diſtemperantias.iEſculapi⸗
us.Lupi caro cocta ⁊ eſa.fantaſticos ſanat.
Adeps eius ⁊ fel quantũ canis.i Halv. Fi⸗

mus albi lupi colice ꝓdeſt.¶ Auicenna in ſe

cundo canone.Caro lupi mala eſt.Caro ta⸗

men lupoꝛum habentia roſtra ⁊ vngues ocu

lo confert ⁊ cõfoꝛtat ipᷣm.valet etiã emoꝛroi⸗

dis ſed abhoꝛret eꝗ ſtomachus.¶ Phiſicus.
HNec ſolum lupi ſanguis:ſed etiã fimus con
fert in colica paſſione.¶ Pytagoꝛas. Homo
in paſſione ſua q̃ lunã ſenſerit canini dẽtes.
gdib.i.lupi curant eum.

Capitulum.lxxxix.

*

d d

6

— —

9,

„
22

Vther. Ex li.ð na.re. Luther ? alal
1 aſtutũ ⁊ malicioſũ:magnitudie muri
legi: foꝛma ꝓpeↄſili pᷣterq; ĩ capite co

loꝛe ſuſcũ ⁊ nigꝝ:pelle nitẽs cui mollioꝛ plu⸗

ma pilꝰ eſt: cuiꝰ nuoꝛ nõ de ſacili cedit vetu

ſtati. AUñ de pelle ip̃iꝰfiũt oꝛnatꝰ circa collũ

ve ſtibo viroꝝ ac mulieꝝ.hec beſtia cire⸗ ſta
na ⁊ flun ios habitat:ibiq; ſoueas hʒ:⁊ feiꝰ

facit: piſc ibo viuit q̊s mirabili freqntia vena
tur. OQuilicet ſub aqͥs din viuere poſſit:reſpi
raculũ tñ ab geretrahit. Vñ qñq; auiditate

pᷣde gurguſtiũ.i naſſã ingredi. Et qꝛtũc ne ꝑ
introitꝰ locũ redire nec naſſã tã cito diſj a
38

poſſit: ſpm̃ in aererecupꝑare nõ valẽs in ⸗
ſuffo cat᷑. Adeo vᷣo ciboꝝ cupida eſt⁊ auara

piſces captos ĩ ſpecu ſuo tãto cumulo cõ⸗

gregat: vt ex putredis eoꝝ fetoꝛe nõ ſolũ fo⸗

neã ſʒ etiã aerẽ inficiat. Oð nõ ſine piculo ſui
q̃dã exꝑti ſunt:qͥ hãc heſtiã cape voluer it. a
piſcatoꝛibo aliqñ domeſticat᷑ arte inducitvt
piſces ſuo circũitu cogat picula retiũ ingre

di:ſuoq; iuuamine capi. Uñ magnũ emolis

eſt gre videtur.

mentũ dñis ſuis pꝛ

X

Capitulum. xc.

Vmbꝛicꝰ. Iſi.Cũbꝛicꝰ ẽ mis ĩteſti
noy ſic dictꝰ:q̃ſilub:icꝰ:qꝛ labit᷑.vel
eo ꝙ ĩ lũbis fu:hoꝝ tria ſũt gũa.ro⸗

tũdi:lõgi ⁊ lati.Haly ĩ li.regalis diſpoſuõis

Lübꝛicinaſcũt᷑ ex hũoꝛibo ſlegmaticꝭ putrezʒ
ſcẽtiboĩ inteſtinis vbi naſcit᷑ caloꝛ extraneus.
Hos ſpoſſibile ẽ naſci de ſanguie vel colera
rubea.nã colera rubea cñ amaritudie ⁊ acui⸗
tate ac ſiccitate ſua hmõi occidit aĩalia. Sã
guis auũt de venis vel arterijs nõ exit:⁊ ſi ex⸗

ierit ipᷣa gignit cũ paſſiõibo alijs. Vñ paſſio⸗

nẽ hãc hnt pueri fegmaticã ⁊ groſſa buidita
tẽ hñtes cũ dieta ſua groſſa ⁊ purgãdi negli⸗
gentia. Maxiĩe vᷣo in autũno hec paſſio na⸗

ſcitur ex fructuũ comeſtione ꝛc.

Acchaonẽ ſiue lichaonẽ? lintiſcꝰEx
Ili.ð na.re.Lichaonĩ oꝛient ꝑtiboe
beſtia quã in gñe lupoꝝ nõnulli po⸗
nũ̃t:ſʒ lupo lõgioꝛẽ:⁊ hʒ crura bꝛeuioꝛa acdiſ

ſimilia:ceruicẽ q̊; iubatã ⁊ miſphari⸗ colorꝭ

varietatẽ:ſaltuvelox ⁊ inocua hoĩm:venena
tu viuit: hĩtũ mutatᷣmtꝑa. Nã bveme hirſu
ta ẽ ⁊ pilis hoꝛrida:eſtate vᷣo nuda Et h ide,ʒ

vult Pli. lʒ ꝑalia iba Lintiſcꝰ.Ex li.de na.

re.Lintiſcꝰ aĩal qdrupes ẽ vt dicit exꝑimẽ⸗
tatoꝛ ĩ li.ſuo qðᷣ ex cane ⁊ lupa naſcit᷑Eſt enĩ
vterq; ꝑens adeo luxurioſus:vt odio natali
ſibiõdicẽte qð ẽ inter canẽ ⁊ lupũ in copulã
tñ ↄueniãt ꝓpter luxurie delectamẽtũ. Sic⸗
q; fit vt fetᷣ attrabat ſibi coloꝛẽ ⁊ moꝛes vtri

uſq;. Pli.li.viij.E lupis galli canes ↄcipi vo
lũt:q̃ᷓꝝ greges ſuũ qͥſq; ductoꝛẽ e canib⁊ du
cæẽ hnt. Alũ ĩ venatu comitãt᷑:illi parẽt. Iſi.
A intiſcidicũt᷑ vt ait Plinius canes naii ex
lupis ⁊ cqanibo: cũ inter ſe foꝛte miſcent.·

Trattatus

Capitulum. xcij.
Arricomoꝛion. Albertus in li⸗
bꝛo de naturis animaliuʒ inqͥt:
m Maricomoꝛion eſt beſtia oꝛi⸗
entis raro viſa:cuius magnitu

do eſt vt leonis:coloꝛis rubicũ

AIdi: tres oꝛdines dentiũ habʒ in
oꝛe. Pedes ſunt vt leonis.Facies eiꝰ ⁊ ocu⸗
li:aures vt hominis. Cauda eius vt ſcoꝛpio
nis. Agreſſui ſonꝰ eius vt tube:⁊ voces imi
tantur hominis. Uelocitas eius ſicut cerui

Et deceptos homines deuoꝛat.

.„ - .

Capitulum. xciiſ.

AUſſtela. Ex li. de naturis rex. Mu⸗

m ſtela eſt beſtiolaſubdola:catulos ſe⸗-

piꝰ trãſtert ne foꝛte inueniant becrupes ⁊ ca
uernas inhabitat: diutiſſimedoꝛmit.Quan⸗

Capitulinm. ciiifſ.

do cum ſerpentepugnare vult. agreſtiruta e

munit:pinde ſuꝑ oẽm medicoꝝ artẽ ruta eſſe

ðꝛ:ita vt ſi moꝛtuos fetus ſuos iueniat ꝑ her⸗

bam naturaliter notas rediuiuos faciat.De

hac clemens papa dicit: ꝙ oꝛe cõcipit ⁊ aure
parit. Ouſtela ſerpentes ꝓfequitur adeo vt

ipᷣm baſiliſcũ interimat:ſed eo interfecto cõ⸗
moꝛit.ſit ergo bꝛeuis coꝛꝑe ⁊ oꝛe:ſed aſtutia
magna ⁊ anioſitate.vincit etiã aĩalia magna

agilitate coꝛpoꝛis.

Byperationes

¶ Auicẽna in ſcdᷣo canone.Ex ĩmatura ficu
cũ herba fit emblaſtrũ ſuꝑ muſtele moꝛſum.
¶ Igẽ li. iiij. Eſt aũt muſtele moꝛſus velocis
doloꝛis.cõtra quẽ fit emplaſtrũ cũ cepis ⁊ al

lijs.¶ Qdoꝛrute muſtelã effugat.i¶ Eſcula⸗
pius. Muſtele cinis ⁊ ſanguis eiꝰ elephanti
cioſas ſanat.i¶ Plinius li.xxx. Humeri do⸗

loꝛibo cinis muſtele cum ceramedet᷑¶ San

guis muſtele podagris cõfert cũ plantagine
illiꝰ.pᷣterea cinis muſtele ex aqua potus fre⸗

neuticis ꝓdeſt. Elephantiam quoq; ſanat.

—» „„

— —

2279

AUimunetus ſiue mamonet? ⁊ manti
m coꝛa. Iſidoꝛus. Mamonetꝰ eſt aĩal
ſymia minus. in doꝛſo fuſcum:ĩ ven
tre candidũ:caudã habẽs villoſam: ⁊ colluʒ

ita groſſum vt caput. AUnde captũ nonliga⸗
pPer illud ſicut cetere beſtie:cũ laqueus id te⸗
nere non poſſit:ſed per ventrem. Habet autẽ

pꝛopꝛijſſime faciẽ humane ſimilẽ:nigrã dum⸗
taxat etſine pilis.ᷣ a collo deſuper frontem

A NDN

ð

. .

De Fnimalibus

nec eſt naſus oꝛeↄtinuꝰ ſiẽ in ſymea. ſz certum
ſteeir inter vtrũq; ſicut in hoĩe. Inter has be
ias ⁊ ſymeas odũ eſt implicabile.bellũq; fre

quens.⁊ licet viriba nõ pᷣualeant.aſtucia tamẽ

et animoſitate bellandi ſymeis pꝛeferuntur.
¶ Mãncoꝛa. Auicẽna. In ꝑtibo Indie lupus
qdã eſt.qͥ grece ðꝛ Maricoꝛion.latine ſcilicet
Mãticoꝛa.tres habens dentiũ acies inferius
⁊ ſuperiꝰ.Eſt autem magnus et piloſus eiuſq;
pedes vt leonis.facies ⁊ oculi et aures vt hoĩs.
fuſci ſunt eiꝰ oculi.⁊ coloꝛ eſt rubicundus vt
minij. Cauda eius eſt vt ſcoꝛpionis agreſtis.
Et in ea eſt rubedo. Ipſeq; pilos eijcit ⁊ loqui

tur ⁊ hinnit.vox eiꝰeſt vt vox tube etvelociter

curritſicut ceruus.Eſtq; agreſtis hominem
comedens.

Capitulum. xcu.

Arcatus. A lbert in li:de na. aĩalium.
m Marcatꝰeſt animal figure muſtele.

ſed qᷓntitatẽ hʒ catti.ſʒ lõgiꝰeſt.⁊ bina
habet crura.in doꝛſo ventre ⁊ gutture.album
ſicut muſtela.vngues hʒ bꝛeuioꝛes qᷓ; cattus.et

duoꝝ geneꝝ. vnũ fagoꝛũ.⁊ alterũ abietũ dictũ

ſʒ illud qð nidificat in abietibo multũ eſt pul⸗

chꝛius ⁊ cõmiſcent᷑ ſibimutua ambo genera.
pellis vtriuſq;eſt pᷣcioſa. Genera iſtiꝰanĩalis ⁊
mu ſtele habent hoc ꝙ cũ ſint iracunda valde:
efficiũteffetida.Et ſũtanimalia vix vnq; quie⸗

ſcemia:etiam quando domeſticantur.

Capitulum. xcuj.

=

RNNRN
— R

Elo.meloſus.⁊ monoceros.vyſi. Me
m lo dictꝰ eſt eo ꝙ ſit iocũdiſſimo mẽbꝛo.
veoeoel ꝙ la uos petat ⁊ aſſidua mellacap⸗
tet. Eſt ãt animal qdrupes armatũ vnguls.
Bloſa ſuꝑ eplaʒ ad hebꝛeos Melo yvel melo⸗
tus ẽ aĩal qð ⁊ taxus ðꝛ.cuiꝰpellis hiſpida val,⸗
de melota vocat᷑. Vñ de qbuſdam ſanctis anti
quioꝛibo legt᷑. Circũierunt in melotis.Ex li de
na.rerum. Meloſus eſt beſtia valde magna
que trunculentos hoſtes ꝑſequi᷑ tanqᷓ; ad hec
creata. Rictus habet ingentes.dentes quoq;
foꝛtes ⁊ ꝓminentes.cũ qͥba audacter bella caõ
aduerſarijs patitur. Hec cũ hominibo foꝛtib⸗
terribilis ſit.pueroꝝ tamen innocentiã ⁊ eoꝛũ

paruitatẽ mirabiliter phoꝛreſcit eoꝝ verba fu

git.in q̃ digne magnificentia innocẽtie cõpꝛo
batur. yſið. Monoceros eſt monſtrũ.equi⸗
no coꝛpe.ceruino capite.cauda ſuilla. pedib⸗
elephantis.mugitu hoꝛrido.coꝛnu tamẽ vno
ſcʒ acutiſſimo.in medio frontis armatũ.Cap⸗
tum qᷣdeʒ pimi poteſt:ſʒ nũqᷓ; do mari.ĩmo(vt
dicit Jacobo)qnũq; viuũ in hoĩs poteſtatem
venit./quia vinciſe cernens furoꝛe vitam exuit.
Phiſiologus. Monoceros eſt aĩal puſillum:
edo ſimile.acerrimũ habens vnũ coꝛnu in ca⸗
pite. Pli. li. viij. Aſperrimã fſeram monoceron⸗

tem reliquo coꝛꝑe equoſimilem:capite ceruo.

pedibelephante.cauda apro.mugitu graui.
vno coꝛnu nigro media fronte duoꝝ cubitoꝛũ
eminente. vin am capinegant.

Capitulum. ecviſ.

Tractatus

m Igale. Actoꝛ. Migale beſtia q̃ cameleõ
tctti ſilis eſſe ð. Rudolph ſuꝑ Leuir.
Migale ðꝛ q̃i mus guloſus.Eſt ãt ⁊ fraudulẽ
tus.Nam cũ dolorapit q̃ poſtea vẽtri cõmittit
Aui. Migalũ eſſe dixerunt aĩal minꝰmuſtela.
Coloꝛ eiꝰad citrinitatẽ decliuꝰeſt cũ ſubtilita⸗
te ⁊ tenuitate.Lõgitudo oꝛis eiꝰẽ ad vltimũ.
⁊ labiũ eiꝰ in vltio.cũq; videt aĩal:ſalit ad ipᷣm.
⁊ cũ teſticulis eiꝰſuſpẽdit᷑. Dixer̃t ãt qͥdaʒ ꝙ hʒ
foꝛmã ⁊ coloꝛẽ muris. Verũ muſcida eiꝰ ẽ acu
ta ⁊ oculi ꝑui.Dẽtes ei hñt tres oꝛdines.⁊ acci
dũt in circuitu moꝛſus veſice ,tlene huiditate
ſanguinea ſuꝑ baſes fuſtas.Qnq; aũt ꝑpuenit
res ad pũcturã in inteſtinis ⁊ difſicultatẽ vꝛi⸗
ne.ſudoꝛẽq; frigiduʒ coꝛruptũ. Cũ ergo cadit
caro coꝛrupta curet᷑ vulnus curationeſua.

Capitulum. xcviiſ.

Vius.Exli.de na.re. Hub ex aʒino

m ⁊ equa genitꝰ.ha bet q̃dam aʒini ꝓpꝛia

ſcʒ aures lõgas.hinnitũ boꝛridũ:crus
cẽ in bumerꝭpedes exiguos.⁊ coꝛpꝰmacilẽtũ.
reliq̃ vᷣo vt bʒ equꝰ. Mule nũq; ↄcipiũt.quia

menſtrui ſuꝑffuitas in eis cũ cibo trãſit in nu

trimentũ coꝛꝑis.Itẽ ſanguis q̊ natura nõ in⸗
diget exit cñ ſuꝑfluitate veſice.Eſt ⁊ alia ratio
qm h̊ aĩal extra naturã generatũ eſt.⁊ eiꝰ natu
ra diu erſificata eſt in equo qͥ calidus nature ẽ.
⁊aʒino qͥ ſũme frigiditatꝭ. Itaq; in fetudiuerſi
fice generato ⁊ malocõplexionato.non põt eſſe
ↄcoꝛdantia ꝑtiũ ⁊ oꝛdinata natura.vt quaſi ex
wꝛia ſibi ſile generet:qͥ nullaʒ ꝓpꝛiã generis ſui
ubſtantiã bʒ:itaq; in aĩaliboromanoꝝ mulas
peperiſſe ꝓdigij loco habitũ eſt.

HPHyperationes
¶ Auicenna. Muloꝝ pellis ac ſimilium cinis
ponitur ſuper aduſtionem ignis.
¶ Et vlcera calefacit qñ nõ ſunt cũ apoſtemate
Eſt etiãẽ medicamẽ excoꝛiationipedũa calcia⸗
mentis atq; coxaꝝ ⁊ ſiſtulis. . .
¶ Belbetus in libꝛo de ſenſibus. Si domum
fumigaueris cum vngula muliſiniſtra:non re
manebit in ea ſoꝛex.
¶ Pliniꝰ libꝛo viceſimooctauo. Cinis vngu⸗
larum muli vel mule exoleo mirtino alopiti⸗

¶ Eſculapius. Auricule mule ⁊ burdonis te

ſticuli ſiferant᷑ amuliere nõ ↄcipiet.

1hà½ „ nN 8

—

—,— =
err — – — = — — —

— —

— — — —.⸗—

= =
—
—

⸗

A
T
dD
g
.
8
2
3J
X
1
2

De Fnimalibus

Capitulum. cxix.
Vls. Exli ð na re. Mus eſt beſtiola
m— kanis mpidde: eon qnerv fraſgit ad
humanos vſus fiũt. In ꝑquirẽdis ci

bis ſolertiſſima.ꝓ qͥb etiã nulla plerũq; vitat

ꝑicula.eoꝛumq; cupidine durioꝛes ſolidaſq;
materias demolit᷑. Poꝛro ſi ĩ aqua bibit᷑ mo⸗
rit᷑qꝛ valde humide nature eſt.Plinius li.viij.
Muriũ plura genera ſũt ĩ regionecyrenaica.
Alij lata fronte.alij acuta.alij erinacioꝝ gene
re pugentibopilis ⁊c̃.Ex li.de na.re. In oꝛiẽte
mures magniſunt ad modũ vulpiũ.qͥ aiĩalia
perimunt hoĩes licet nõ occidãt:moꝛſibatamẽ
moleſtant. In arabia mus magnꝰinuenit᷑:cu
ius pedes anterioꝛes ſunt magniſcʒ vni pal/
me.poſterio:es aũt vnius digiti.

Hperationes.

¶Pliniꝰlibᷣ.xxij.Cameleonis herbe ſuccus
additis aqua ⁊ oleo mures in ſe contrahit ac
necat.ni protinus aquã ſoꝛbeeit.
¶ Idem libꝛo viceſimo quarco. Taxi quoq;
arboꝛis fumus necat mues.
¶ Idem libꝛo viceſimo quinto.Elleboꝝ etiam
polente admixtum mures necat.

¶Igez li. xxvi. Poꝛro ſi cerebꝝ muſtele coagu
lo addat᷑:dicunt caſeos a muribo nõ attingi.

Igem libꝛo viceſimo ſeptimo.Aconitũ e lon

ginquo mures colere necat. H
¶ Raſi in Almanſoꝛe. Mures de domo cal⸗
canto fumigata fugiunt.

Auicenna in ſcocanone. Sqnilla eſtcepe

muris ſic nommata.qꝛ murem interficit.
¶ Item argentũ viuũ interſicit mures.
¶ Ad effugandũ mures mus maſculus exco⸗
riatur ⁊ in domo dimittit᷑ aut caſtrat᷑.aut cau⸗
da eius abſcindit᷑ſʒ excoꝛiatio foꝛtioꝛ eſt.
¶ Itẽ mus aſſatꝰ:⁊ ſiccatꝰ ⁊ infanti datꝰ ad co⸗
medendũ abſcinditſaliue fluxũ ab oꝛeeiꝰ.

Sanguis muris eradicat verrucas.
Stercus autem eius ſuper alopitiam ↄfert
ꝓpꝛieq; aduſtum ⁊ cum cepelinitum.
LCumthure vero ⁊ aqua mellis bibitũ fran⸗
lit lapidem..

¶ Item ſumptũ ſoluit ventres pueroꝛum.
¶ Et quando cũ aqua coquit᷑ ⁊ ſedat in ea qui

difficultatem vꝛine patitur confert ei.
¶SExli.de na re.Yimus muris vehemẽter la⸗

xat.vñ ⁊ trutãni medicinã exeo acuunt.

Capitulum..

m AUſquelibʒ ⁊ muſcꝰ.yſi. Ouſquelibet
Ebeſtia oꝛiẽtꝭ capᷣole magnitudinẽ ba⸗
bẽs.ĩ cuiꝰ mguine creſcit apoſtema ðᷣ collectis
hũoꝛibo.Oð cũ maturatũ fuerit:collidit illð ⁊

fricat ad arboꝛes.ſicq; ſoluit᷑ ⁊ decurnit ſanies.
ibiq; ↄdẽſat᷑ ⁊ indurat᷑⁊ hmõi ſubſtãtia muſcꝰ

vocat᷑.Oĩs etiã caro eiꝰ⁊ ſtercꝰ ðꝛ muſcꝰ.ſʒ ille
mlto melioꝛ ẽqͥ ab apᷣate currit. Muſcꝰ odoꝛe
pdito vᷣtutẽ ſuã ĩ fetoꝛibo⁊ latrinis recuperat
3 fetoꝛẽ eluctat᷑.⁊ ſic q̃ſi luctamine reuiuiſcit.

¶ Cõſtan.ĩ li.gduũ. Huſcꝰ puſtula ẽ in vẽtre

cuiuſdã aĩalis.ð q̊ etiã ſuperiꝰ diciũ ĩ ca.xviij
BGBazelle.Et eſt capꝛeoloſile.qð eſt in India.

Igem in pantegni. Muſcus maioꝛ eſt ĩ aro⸗

Hoyopkrationes
yſið. Muſcus valet ↄ ſincopim:⁊ coꝛdis de
bilitatẽ:cerebꝛiq; ⁊ epatis et ſtomachi.
Cõſtã.li.vt̊. Muſcꝰↄgruit ſenioꝛibo ĩ hye⸗

me mẽbꝛa qͥdẽ defecia aromatiʒãdo ↄſoꝛtat:ti
moꝛẽ melãcolicũ amputat ⁊ audaciã pꝛeſtat.

¶ Itez ſternutatões de muſco õ paraliſim ad

iuuãt.i¶ Item muſcus mittit᷑ in collirijs ⁊ pil
lulis ſeu pulueribooculoꝝ.cuiꝰvires albugies
oculoꝝ extenuãt.noxiũ humoꝛẽ deſiccant.

¶ Oyaſ. Inunctũ capitꝭ grauedinẽ depellit.ei

q; vires pᷣſtat.qꝛ ↄfoꝛtatiuũ eſt.¶ Dat ſolatiuʒ

mẽbꝛis om̃ibo:⁊ foꝛtitudinẽ auget oſſibus.
¶ Scotomiã ex abunda nti hũoꝛe natã emen
dat.ſomnũ inuitat:ventrem ſtimulat.
¶ Coꝛ et om̃ia vicera ↄfoꝛtat in modũ catha⸗
plaſme impoſitũ.¶ege ſuperiꝰ ca.Gaʒel.⁊ ple
nius inuenies de muſco.

».

. Capitulum. cj. 5

„
7 7. —— — — — — ½
. . - . — —.— — ——— —
7 7 —— —— . ——,¶3 . .
— — — ——

— — — — — ——,;

””ñ

m Uſio.yſi. Muſio cattꝰ eſt appellatꝰ eo

eꝓꝓ muriboſit infeſtꝰ. Ex libᷣ.de na.rerũ.

Muſio ſine murilegꝰaut cattꝰ grece ðꝛ q̃i aſtu

tus. Aial eſtimũdũ ⁊ venenoſũ: ⁊ oĩim muriũ

genꝰ pleqʒ.cũ buſoniboq́; pugnare . quoz

licʒ venenatꝭ aculeis repugnet᷑:nõ tñ necant᷑.

Mures captas pmo luſibo afficit.poſt h̊ illu

ſas comedit.O culis carbũculoſis tam acute
cernit ꝙ etiã in a ntris tenebꝛoſiſſimis velut ĩ

luce etiã mures aſpicit. Dẽtes hʒ ad modũſer

re. pilos circa os hʒ.qbo ablatꝭ audaciã perdit
Blãdicijs gaudet.ocacalida diligit. Uñ pᷣ

nimapigricia pellẽ ſua comburit.hoĩs manua

cõtrectari gaudet.⁊ ad ludũ facilime ꝓuocat᷑.

oturã faciei lambẽdo poꝛibopedibo imitaf. ⸗/

Libidine impatientiſſime accendit᷑.Et liben⸗
ter coitus temge ſilueſtre efficiturr

E

Vltipes. vſi. Oultipes eſt vᷣmis ter
m renꝰa multitudie pedũ vocatꝰ qͥ ↄctꝰ
in glo bũ cõplicat᷑. Naſcit᷑ ſub petris
ex hũoꝛe ⁊terra.Areſto. Aial anuloſum longi

coꝛꝑis ⁊ multoꝝ pedũ eq̃lẽ hʒ anuloſitatẽ.⁊ vi

uit aliqᷓntulũ poſt capitis abſciſionẽ. tẽꝑ fu⸗
mũ ſtoꝛacis ſicci multipes deludit᷑ ac depᷣhen
dit᷑.Ex li.de na.re. Hultipes a re nomen hbʒ:
⁊ ſanguĩe caret h̊ aĩal(dicit Augꝰ) Aliqñ coꝛã

R ißo allatũ. eo q; ſpectãteĩ mitas ptes ↄciſum?ꝰ

tñ vnaqueq; ꝑs vixit ab alijs ꝑtibo ſepata.

BPperationes.

Auicenna. Vermis qͥ eſt ſub vꝛceis aque:

plu rimos hʒ pedes.⁊ cũ tangit᷑ rotundat᷑

¶Si palatũ ex eo cũ melle tangit᷑ valet cõtra
pᷣſocationes.⁊ ſimiliter cum comeditur.

Conſertetiam aſmati:et ad dilatationem an
helitus ſᷣm ꝙ dicittur.

¶ Item vermis multipes cum vino bibit con

fert ictericie ⁊ diſficulcati vine.

Capitulum. cüif.
B pa. hiſio Nepa. quibuſda placet

n ſerrpentẽ eſſe femmeã que in hoꝛa libi

dinis eſtuantis mari ſuo compari ca

necat᷑ viceuerſa. Sicut geadẽ eſt nepa:q̃ ⁊ vi⸗

pera ſicdicta.quaſi vi pariens.Cũ em̃ ꝓpe par
tum eſt catuli matris viſceribo coꝛroſis erum⸗
punt cum interitu ipᷣiꝰ matris.Actoꝛ.De hac
ergoſpecie pleniꝰ dicet᷑ infra vbi agetur de vi/

pera.¶ O bix. yſi. Obices dicta eſt. eo are⸗
ne coloꝛem ha beat.De q̃ poeta. Quaʒ ſperſis

pictꝰ maculis theophanꝰ obices. Cõcoloꝛ ex⸗/
uſtis atq; indiſcretus harenis ⁊c̃.

O 8 N

— ⏑ —

—+ͤ+FG ——

De Fnimalibus

Capitulum. ciiiſf.

Foeoymon. Albertꝰin li.de na. aĩalium

n MNeomon beſtia eſt. et grece vocatur

neomon. latine vero ſuillus.⁊ ðꝛ eo q;
ſetas hʒ ꝓ pilis.⁊ hodoꝛecibũ ↄuenientẽ a ve
nenoſo diſtinguit. Hec beſtia ſerpetes pſequit᷑
que cũ aſpide pugnans caudã erigit quã aſpis

qſi minantẽ obſeruat ⁊ ad vim ſuã cum eatrãſ

tert aſpidem decept.

Capitulum. v.

Haager. yſi. O nager iterp̃tat aʒinꝰ ferꝰ.
o ¶ Onager . xxv. die Marcij. xij. vicib⸗

in nocte rugſt ſiliter ĩ die. ⁊ in h̊ cogſcc

eqͥnoctiũ eſſe.Eius q̊ rugitꝰ ꝑ ſinglas hoꝛas
ruigiẽtᷓ numerꝰhoꝛaꝝ cognoſcit᷑. Actoꝛ.Ona⸗

ger vt legit in ſolitudimibo ⁊ ĩ alt; habitat. vbt.
ꝓpter bñficiũ vẽtoꝛũ diuiſus apotu viuit. Uñ

Hieremie. ſO nagri inqͥt ſtetert in rupib traxe

rũt ventũ q̃i dꝛacones. Exli na.re. O nager
indie magnũ eſt aĩal ⁊ crudele.ſoemã aʒini ba

bẽs.⁊ vnũ ſolũ coꝛnuĩ frõte.durũ nimis ⁊ acu
tũ ac lõgũ ad beſtias rias debellãdas.⁊ G̊ hʒ

in medio capitꝭ ſoleas etiã foꝛtes ⁊ acutas hʒ:

vt iuuamen naturale. ꝙ in alter coꝛnu defe⸗
ctu pdidit ĩ eis recuꝑet. Plini li.viij.Onagri

in frigia ⁊ licaonia pecipui ſunt.

Pyperatio

pꝛohibet ipſam.

Urina aʒini ſilueſtrꝭ lapidẽ in veſica fragit

Actoꝛ. Vngula ſilue

. ſtris azini ſi cõburat᷑ ⁊

Rafſlus.Albertꝰin li.de na.aĩalium.
o OPeafflus aĩal eſt varij coloꝛis om̃ia
pcedẽs aĩalia. In ãterioꝛi ꝑte ẽ valde
altũ:ita vt capite extẽſo altitudinẽ.xx.cubitoꝝ
ĩ poſterioꝛi ãt ꝑte emiſſũ.ad inſtar cerui pedes
bʒ ⁊ caudã.collũ extẽſũ:⁊ caput eqͥnũ ger a

Pyperationes
yſi.et Aui. Onagri fel.i. qini ſilueſtr era⸗
dicat moꝝ.⁊ ↄfert ſuꝑ apᷣatũ veſtigia linitum.
¶ In emplaſtris enam heriſipile ponitur ac

Capitulum. co.

UN d τ

Trattatus

nns ſit aliq̃ntulũ coloꝛes multos hʒ:tñ albũ ⁊
rubeũ bʒ frequẽtioꝛes.cum vidit ſe ↄteplãtes
ammirari huc ⁊ illucſe vertit pꝛebensſe bene
videndum.hoc aĩal tꝑiba noſtris viſum eſt. Et

arabice vocatur ſerapp,.

Capitulinn. cuij.
Hocenthaurꝰ: 2 oꝛaſius.Exli. de na.
o reꝝ. O nocenthaur?eſt aĩial mõſtruo⸗
ſum et natura bifoꝛme capite ſcʒ aʒi⸗
nino ⁊ coꝛꝑe velut humano.faciẽ hʒ ſatis hoꝛ⸗

ridammanuſq; foꝛmatas abiles ad oẽʒ actũ.

dum vocẽ pꝛomit q̃ſi loqͥ incipit.ſed inſueta la
bea vocẽ humanã foꝛmare nõ poſſunt.h̊ poſt
inſeqᷓntes ſe ligna vel lapides mittit vt experi⸗
mentatoꝛ dicit. ̊ mõſtrũ dicit Adellinꝰpbũs

inter ceteras beſtias abinicio non fuiſſe tale
creatũ.ſʒ aliqñ ⁊ alicubicaſualiter ex adulte/

rina cõmixtione generari.¶ Oꝛaſiꝰ.yſidoꝛus
Oꝛaſius in anterioꝛi ꝑte altũ.eminens valde.
ita vt extenſocapite.xx.cubitoꝛuʒ altitudinem
poſſit attingere. In poſterioꝛi vᷣo ꝑte demiſſuʒ

eſt inſtar cerui.Collũ bʒ extenſum.caput equi
nũ.licet minus.pedes aũt ⁊ caudam vtceruꝰ.

pellẽ vᷣo ſicom̃icoloꝝ genere diuerſimode va⸗
riatã.vt hõ fruſtra temptet artifſicio naturales

eiꝰpulchꝛitudinẽ imitari.Hoc aĩal noſtris tẽ

poꝛiboa ſoldano babiionioꝝ tranſmiſſum eſt
imꝑatoꝛi Friderico romanoꝝ auguſto ⁊c. In
pᷣcedenti capᷣ. Albertus illud aial ſpecialiter
deſcribit ⁊ appellat eum Oꝛafflus. .

Capitulum. viij.

as. Doꝛmieft ſic oꝛix illaq̃atꝰ.Exli.de

na. re. Oꝛixẽ beſtia capꝛee magnitudis:birco

ex pie ſilis.᷑villũ bñs ſub mẽto. Hec in illa ꝑte
affrice q̃ caret aq̃ gñat᷑⁊ idᷣo ꝑpetua ſiti ardet.
Admirabile vᷣo remediũ ſitientiũ latrões ge⸗

tulie terre aq̃ carẽtꝭ certiſſimis experimet ꝓdi

derũt q̊ hõ in ſiti eo duraret auxilio qͥ ulo ſalu⸗
berrimo liqͥre veſiq dictaꝝ beſtiaꝝ infuſo pꝛo
ꝑte modica vterẽtur.hec beſtia (ſiẽ egiptij tra⸗
dũt)in exoꝛtu canicule naturaliter tripudiare
videt᷑ cõpage coꝛꝑis eius viſibiliterſentiẽte.q;
imber ⁊ frig? abijt. inſtentq; vapoꝛes ignei ſo⸗

lis vt veſtiat terra floꝛibs herbaſq; ꝓpferat ⁊ fru

ctus.Eſt aũt frigoꝛis impatiens. VUñ necfro
gus nec niues de faciliſuſtinere potet.

Rir. Actoꝛ. Oꝛixẽ aial mũqũſmlegẽ.
o iuxta libꝝ Deutro. De qͥ etiã diẽ yſai-⸗

— — — — ——

l

De nimalibus

Capitulinn. cix.

p Anthera.yſi. Pãther dict?ẽ ſiueom
niũ aĩaliũ ſit amicꝰ:excepto dꝛacõe.ſiue
qꝛ ex ſuigñis ſocietate gaudet⁊ adeãdẽ ſilitu⸗
dinẽ qͥcqͥt accipit reddit. Pan em̃ oẽ ðꝛ. Gloſa

ſuꝑ O ſee. Hibilleone foꝛtiꝰ:nihilq; panthera

velociꝰ. Jõ ꝑ ꝓphaʒ ait dñs.Ego qᷓipanthera

effraim:⁊ q̃ſi loo domui iuda.Exli de na.reꝝ.
Pãtheraẽ aĩal variũ ac ſpeqoſũ nimis Sũt q
tradũt huic ĩ armo maculã eſſe lune ſileʒ:⁊ in⸗

terdũ creſcererotundã ⁊ ad lune mutatõeʒ va⸗

riari. Pli.li.xi.Hñtq; pãthere q̃ttuoꝛ mamas
in medio vẽtre Mares ãt in oĩ gñe ſoꝛtioꝛes
ſũt ſemĩs.pᷣterq; in pãtheris ⁊ vꝛſis. Itẽ pan
thera ſemel om̃ino pꝑturit. cuiꝰcãe rõ mamiteſta

eſt. Hã cũ ĩ vtero mris coaluere catuli maturꝭ⸗
q; ad naſcẽdũ viribo pollẽt.odiũttẽpoꝝ moꝛas

Itaq; oneratã fetibo vnluã tãq; obſtantẽ ꝑtui

vnguibo lacerãt:⁊ effundit illa ꝑtũ ſeu potius

dimittit doloꝛe cogẽte. Ita poſtea coꝛrupt ⁊ ci

catriſoſis ſedibo genitaleſemẽ infuſum nõ he⸗
ret acceptũ.ſʒ irritũ reſilit. Hã vt dic̃ Pli.Aia⸗
lia cũ acutꝭ vnginbo freqnter ꝑere nõ poſſe.vi⸗
ciant᷑ em̃ intrinſecꝰſe mouẽtiba catulis. Phiſi.
Pantheris venãdis inſiſtentes.hircani:vene
nocarnes illiniũt eaſq; ꝑ compita ſemitarum

ſpargũt vt illaꝝ eſu pãthere ſeducãt᷑. Sed ille
dũ excremẽta hoĩs deuoꝛant euadunt.

DOPhbrerationes

Auicenna. Panthera ⁊ pardus quando vene
num comederunt ſtercus hominis querunt et

comedunt.⁊ ſic euadunt.

Capitulum. cx.

Apꝛo. Albertus in libꝛo de naturis
p animalium. Papꝛo animal eſt circa
ceſariem habundans ciuitatem. parũ
vulpibus maius lepoꝛum habens moꝛes.ad⸗
unata em̃ Alulant.Aliquando enim vno pꝛe⸗
cinente ⁊ alijs po ſtea ſimul reſpondentibi pi⸗
loſa autem ſũt hec animalia vt vulpes.Et vbi
vnum iſtius ſpeciei occiſum fuerit.cetera circa
ipſum vllulant ſicut plangunt moꝛtuum. Et
ſunt eoꝛum voces adeo ſonoꝛeq; cum eminus
ſunt tanq; de pꝛopinquo putantur audiri. hoc
animal dicitur ſepulchꝛa ho minũ in fame ali
quotiẽs intrare:⁊ cadaueribus hominũ veſci.
Et eſt quaſi ſit compoſitum ex lupo ⁊ vulpe

Capitulum. xf.

AAltl hyon. Albertus in libꝛo vt ſupꝛa.
p Pathyon animal eſt.quod nature de
coꝛem mirabilem habet. coloꝛe enim
purpureo pollens:adeo eſt radioſum:vt viſus
in ipſa quaſi ſintillare videatur. Doꝛtuũ au⸗
tem ruũboꝛem retinet pellem. ſed ſubducitur
radioſitas.et eſt ad modum canis in quanti⸗
tate.manſueſcibile valde ⁊ delectabile gaudet

in cibo.Quidam autẽ antiquoꝛuʒ putabant

hocanimal habere aliquid diuinitatis. Oſſa
huius animalis dimiſſima ſunt et foꝛtiſſima et
nerui adeo foꝛtesꝙ non niſi magna violẽtia
valeant dirumpi. .
E iiij

Tratctatus

Capitulum. (xif.

Arandrꝰz pardꝰ. Solinꝰ. Parãdrũ
p mnnutrit ethiopia:boum magnitudine:

vbico veſtigio.ramoſis coꝛnibo.capite

ceruino.vꝛſi coloꝛe.pariter villo ꝓfundo.Hũc

parãdrũ affirmãt habitũ metu vertere.⁊ cũ de

liteſcit aſſimilẽ fieri cuicũq; rei pximauerit.ſi⸗
ue ſaxa alba ſit. ſeu frutecio vitẽs. ſiue q;; aliũ
modũ pᷣierat. faciũt hͥ idẽ in mari polippi ĩ ter
ra cameleontes.ſʒ ⁊ polippus ⁊ cameleon gla⸗
bꝛa ſunt.vt ꝓniꝰ ſit cutis.lenitatẽ ꝓximantia
emulari. In h̊ aũt eſt nouũ ac ſingulare hirſu
tiã pili coloꝝ vices facere.hinc euenit vt diffi⸗
cultercapi poſſunt.i vſi.Pardꝰſecũdus poſt
pantherã eſt.genꝰvariũ ac velociſſimũ ⁊ pᷣceps
ad ſanguinẽ.ſaltu em̃ ad moꝛtẽ ruit.ex adulte
rio pardi ⁊ leeneleopardꝰ naſcit᷑⁊ tertiã oꝛigi⸗
nẽ efficit.¶ Exli.de na.re.vt dicit magnꝰ Ba⸗
ſiliꝰ. Pardus eſt beſtia toꝛna ⁊ acuta nimis in
impetu coꝛpuſq; motibo auiũ ↄueniẽs hʒ:⁊ va

rium in coloꝛe.ſaltu potiꝰqᷓ; curſũ pᷣdã inſeqͥt

In affrica ꝓpter inopiã aque ↄgreganĩ diuerſe
ere ad amnes ibiq; leene beſtijs varijs vel vi

lis voluntate miſcent᷑.Et inde pardi pꝛocrea⸗

ridicuntur.

Hoprrationes.

do venenum comedit ſtercus bominum que⸗
rit et comedit.

Capitulum. cxiii.

Areſtotiles. Pardus ſicutet pantheraquã⸗

Jloſus. Pirolus.et CPutoꝛius.Exli.
p de naturis rerum Piloſus eſt anmal
(Iſicut gloſa dicit ſuꝑ yſaiam) quod in
hominis figura ſuperius incipit.ſed inſerius
in pedes beſtie deſinit. qualem beatus Hiero
nimꝰ in vita pauli heremite pꝛimi deſcribit.ꝙ;
ſuperius ſit homo frontem aſperam habens
coꝛnibus ⁊ in capꝛarumpedes deſinens.Aſſe⸗
rit idem nulli eſſe dubium iſtud monſtrum in
oꝛiente eſſe captũ.⁊ in Alexandriã miſſum.et
inde moꝛtuũ.ſaleq; infuſum ne acaloꝛe diſſol
ueret᷑ depoꝛtatuʒ fuiſſe Conſtantinopolim.vt
ab imperatoꝛe iam Friderico videret᷑. Foſtra
etate delata fuit regi Francie beſtia ad magni
tudinez canis.Caput quidem nõ multũ diſta⸗
bat a capite canis. cetera coꝛpoꝛis menbꝛa vt
homo pꝛoꝛſus ha bebat.Crura quidem nuda
vt homo.manuſq; bꝛachia.collũ album ac nu⸗
dum habebat. Carnibus coctis veſcebat᷑. Ita
decenter ⁊ modeſte manibus capiebat cibum
etoꝛi ſuo inferebat:vt nullus dubitaret in hoc
quoniã humanũ modũ in talibo haberet. Ere⸗
ctum vt homo ſtabat. ſedebat vt homo. Puel
lis et feminis libentiſſime iungebatur. Et in
ſexu viri ⁊ femine diſcretionẽ habebat. Beni⸗
tale membꝛũ vltra q; coꝛpis qᷓntitas exigebat
habebat magnũ.furijs igi agitatũ hoc animal
crudeliſſime mouebat᷑.⁊ in hoĩes ſeuiebat.e⸗
terum cum placatum eſſet inſtar hominis mi⸗
tiſſime ⁊ decentiſſime ſe gerebat.et mulcebatur
alloquijs.et colludentibaꝓplaudebat.Exli

—

bꝛo de natu. rerum. Prrolus eſt beſtia parua
maioꝛ quidem ſed non longioꝛ qᷓ; mu ſtela.co⸗

loꝛe rubea ſʒ in vẽtre candida. Mira agilta/

—

*

te viget. In arboꝛib habitat. et fet; fouet. In
quiete ſe gerit.⁊ de arboꝛe in arboꝛẽ ſaltu poti
us q; volatu trãſit.q;uis aliqñ cauda /ꝓpẽnis
vtat᷑. Caudã em̃ viloſam ꝓpe ad ſui magnuudi
nẽ hʒ cuiꝰad viſum ſaltu mouet᷑.Et ſi qũgra
paſtus aquã tranſire cupit lignũ admodum
leue ſuꝑ aquã ↄgerit.cui ſuꝑſidens(q̃ſi velum
nauis)caudã ſuã erigit.ſicq; vento flante ve⸗
rificans ligno tranſuehit᷑. E ſtate cibũ cõgerit:

quo viuat in hieme. Viuit ãt nucibo et cibo q

dulcis eſt libentiꝰ veſcit.yſi. Putoꝛiꝰ a puloꝛe
dictus eſt.quia nimiũ fetet.⁊ hoc maxime cuʒ

iraſcit᷑.hic ſicut ⁊ daxus.Habetcrura inſini⸗
ſtro latere bꝛeuia:in dextro lõgioꝛa.ardua do/⸗

moꝝ inhabitat ⁊ penetralia.gallinaꝝ ac pullo
rum cupidiſſima eſt:talibo em viuit.ũq; gal
linaʒ capit aut pullum.caput in inicio petit vt

hoc deuicto in ceteris ei membꝛis laboꝛare dif

Capitulum. cxiiij.

Egaſus.Albertꝰ in li.de na.aĩalinm.

p Pega ſus aial magnũ eſt ⁊ hboꝛndum

in eihiopia. equi ſoꝛmã bʒ. alas vt aq⸗
la.ſʒ multo maioꝛes.caput armatũ coꝛnibobʒ.

adeo mõſtruoſum vt eo viſo cũcta fere animan

tiaterreat graui coꝛpoꝛe.fuga mirabili. Alaꝝ

remigio adiuti pegaſi potius currũt qᷓ; pꝛouo⸗/

lant. et colliſo aere virtute pennarũ ad inſtar
turbi nis impellunt vent os.multas eſcas de⸗
noꝛant. Inquiete mouent.inſeſti ſunt anima⸗
lib:⁊ hoc maxime homini.

De Fnimalibus

Capitulum. pxv.
p Igarg Bartho. i li. de ꝓpꝛie. ren. Pigar
gꝰẽ aial mũdũ qͥ ad eſũ.vtpatet Deutro.

xiiij.et ẽ aĩal coꝛnutũ ⁊ barbatũ ſic hircꝰ.minꝰ

ceruo.maiꝰhirco.vñ ſilis ẽ hircoceruo ſʒ lõge

minꝰ. q̃re in fra de tragelacho ruminat ſic hirc⸗
et findit vngulã ſiẽ ceruꝰ.⁊c aĩal agreſte mag⸗

ne velocitatꝭ:ne moꝛa inhabitat ⁊ deſerta.Hu
goãt diẽ ꝙpigarg eſt auis ꝑua ⁊ depᷣſſa.vñ ðd

apige qð eſt depᷣſſio. Sʒ Deutro. ſupponit pꝛo

alali qdrupede qð eſt ſile bircoceruo.vt ibiin⸗
nuir gloſa.nec aſpirat᷑ ibi pᷣma ſillaba.vñ cũ h
nõ debet ſcribi qͥdã ſcribũt philargũ:ſed male.
vt patet in libꝛis coꝛreciis. WMD

WR

R

,—

WA

Tractatus

Capitulum.xvf.

Igmei. Bartholomein li. vtõ. Pig⸗
p mei ſũt hoĩes ꝑui ſtatura cubitali.q̊s
grlrreci a cubitopigmeos vocãt. Hi mõ⸗
tana Indie tenẽt.qͥb vicinꝰeſt occeanꝰ.vt diẽ
Papias. Sʒ dic Auguſtinꝰ ſic. Pigmeitm̃
ſemi cubitales ſunt.qͥ tertio anno perfecte ſunt
etatis.ſeptimoſeneſcũt.Dicunt᷑ aũt pugnare
3 grues.a qͥb armati ferro aliqtiens deumcũt
De pigmeis ãt dicit Pli.li.vij.ca.iij. Pigmei
ceruos vr ſunt dodrãtes nõ excedentes ſalubꝛi

celo ſemꝑ vernãte ha bitant in terra temꝑata

mõtibo cõpoſitis exꝑtibo aqͥlonis q̊s grues in
feſtare fama eſt.Qui incidentes arietũ capꝛa⸗

rũ doꝛſis armati ſagittis vᷣo tꝑeↄgregato ag⸗

mine ad mare deſcendũt ⁊ oua ⁊ pullos gruũ
ꝓ viribo deſtruũt ⁊ ↄſumũt.Et hãc impeditio
nẽ facũt tribo mẽſibo:qð ſi nõ facerẽt futuris
auiũ gregiboreſiſtere nõ valerent. De pennis
aũt eaꝝ ⁊ ouoꝝ putaminib ſibi caſas faciunt
vt dicit idem. Et ſubdit Areſtotiles. Inquit

in cauernis viuere pigmeos tradit.

Capitulum. cxvij.
Oledrus. Albertꝰ inli de ꝓpꝛietatibꝰ
ecrua lberr mli dezhꝛte eſt omi veſꝑe coꝛpꝰabſinthio fricare.vel herba

pPp reyx. Poledrꝰ ðꝛ eque filius ſiue pullꝰ
equinꝰ.qm̃ diu matris vberib eſt ſub
iectus. In cuiꝰfronte vt dicit Areſtotiles lib.
vij.inuenit᷑ yconamoꝛ.id eſt amoꝛis venefici⸗
um.qñ naſcit᷑ ⁊ limbunt matres equoꝝ lingua
7 tondũtillud.⁊ mulieres incantatrices puer⸗

nec inueniri queunt.

biãt erh. Poſterioꝛpars pulli eſt maioꝛ par⸗
te anterioꝛi: ⁊ cũ iuueneſcit creſcitpars ſupioꝛ
⁊ ꝓpter h erit eleuatio anterioꝛis ꝑtis coꝛpoꝛis

multoꝝ equoꝝ mag q; poſterioꝛis.Et ido qñ

eſt pullus poteſt pede poſterioꝛi tãgere caput
ſuũ.qð facere nõ poteſt q ꝑ uenit ad etatem.
yſið.li.vlij. Circaaũt pullũ equinũ hoc vltimo

animaduertas quiapaſſum ſuauem vel durũ

quem aſſueſcit in iuuentute vix poteſt dimit⸗

tere etiã in ſenectute ⁊c. Superiꝰin ca. liiij.di

clũ eſt. quare ibidẽ. vide de equo.

—

———

8 —
4—
NE
—
—
menne

Capitulum. cxviif.
AUlex. Exlib.de na. re. Pulices vocati
p ſunt eo ꝙ inpuluere magis nutriunt᷑.
Patet pulicẽ eſſe vermiculũ nigrum⁊
minutũ quidem.ſed valde pungitiuũ.maxime
aũt temꝑe eſtiuo ⁊ pluuiali. Saliunt auteʒ po
tius q; volant.nocte q;die magis hominẽ in⸗
feſtant.Et niſi vehemens toꝛpoꝛ aut ſomnus
grauis in membꝛis ſitſe tueri nõ poteſt. Cum
quis manũ adhibet celerius fuga dilabuntur:

Pbperationes.
¶ Ex li.vtõ. Contra pulices optimũ remediũ

eadẽ cũ oleo cocta coꝛpus ꝑungere
¶ Pulex in duas partes diuiſa reuiuiſcit.
¶ Raſi. Si aqua in q̃ tribuli cocti fuerĩt do⸗
mus roꝛet᷑ pulices om̃ino deſtruent᷑. ¶ Aqua
ſiliter in q̃ ruta coquit᷑ aut oleãder eos interſi

dpN

—— . —

— —

E
B
D
3

De nimalibus

cit.¶ Ani. Ad effugandũ pulices aſpergit᷑ do⸗
mus cũ infuſiõe coloòqntide.tũc em̃ ſaliũt ⁊ fu⸗
giũt. ⁊ ſiliter ex decoctõe rubꝛi.¶ Dixerunt aũt
qdã ꝙ qñ ſangnis birci ponit᷑ in fouea ĩ domo
apð eũ ↄgregãt᷑.deinde moꝛiũt᷑.¶¶ Similiter
aggregantur ſuꝑ lignũ linitũ ex adipe hericij.
Item fugiunt ex odoꝛe caulis.⁊folioꝛũ oli⸗
andri.¶ Palladiꝰ.Pulices fugant᷑ a murca
ꝑpauimentum frequenter aſperſa.vel cimino

agsreſti cũ aqua trito vel cucumeris agreſtis
ſemine aqua reſoluto ſepe inſuſo.

.

Capitnlum. xix.

Ediculꝰ.vſi.Pediculiſũt vermes cu⸗
p tis:a pedibo dicti.vñ pediculoſi dicti
ſunt qᷣbopediculi in coꝛꝑe efferueſcũt
Ex li.de na.reꝝ. Pediculi dicunt᷑ a numeroſi
tate pedũ.hocmalũ ex.ipſa hoĩs carne creatur

indu bitanter.⁊ tñ inunſibiliter.hos nõnulli de

ſudoꝛe hoĩs.alij ð poꝛis ⁊ euapoꝛatõibo gigni
dicunt. Haly.Accidit autẽ pegrinanti copia

pediculoꝝ in coꝛꝑe ꝓpter ſudoꝛem ⁊ puluerem

ac balneipaucitatem.

Bperationes.

Haly. Quod cũ euenerit coꝛpꝰ ꝑegrinoꝝ vl
alioꝝ cathaplaſmet᷑ cũ argẽto viuo.occiſo cũ
oleo.adiũcta ariſtologia lõga mane qͥ; balneũ
ingrediat᷑. ⁊ coꝛpus eiꝰ fricatione valida mũdet
¶ Raſi. Pediculoꝝ generatiõeʒ ꝓhibẽt vſus
balnei ⁊ lanacri.paãnoꝝ frequẽs mutatio ꝓpꝛie
q́; vtpannus qͥ carnigdheret lineus ſit huiuſ⸗

modi.pediclos inter ficit argẽtũ viuũ extinctuʒ

ſi oleo inficiat᷑ ex oleoq; filalanea inungant᷑
q̃ ſuꝑ ſe aliqͥs appendat.a ut ex eis ſe cingat.
¶ Aui. Stafiſa griacũ arſenico pediculos in⸗
terficit.⁊ ſimiliter argentũ viuũ extinctũ.
¶ Pꝛecipuum remedium eſſe dicitur frequens
ablutio coꝛpoꝛis ⁊c.

Em

Oꝛcus.Exli.de na.re. Poꝛcꝰ ẽ beſtig

p ſeua ⁊ immũda ⁊ obſcenis loch gratiſ⸗
ſime cõmoꝛat᷑.Actoꝛ.Poꝛcꝰnõ rumi⸗

nat. ⁊ ideo interimmũda ſᷣ̃m legem reputatur.

Hiüdis⁊ immũdis indifferẽter veſcit᷑.in luto

delectat᷑ roſtro lutũ ſuffodit.hoꝛrende grinnit.

pᷣcipue aũt vno ꝑcuſſo ceteri grinniũt⁊ q̃ſi cõ⸗
patientes illuc ↄueniunt.ſed ſtatim obliti ſui
planctus ad lutũ vel ad cibũ redeũt. Fertur ãt
nullũ coꝛpus aĩalis interius ⁊ diſpoſitõe⁊ nu⸗

mero partiũ ſic aſſimilari humano coꝛpoꝛi ſicẽ

coꝛpus poꝛci. VUnde pbiſici ⁊ alij interioꝛa hu⸗
mani coꝛpoꝛis inueſtigantes.poꝛcoꝛum in⸗
terioꝛa q̃ſi quoddã exemplarinſpiciũt.Ariito
teles. Poꝛcꝰ. viij. menſium coit.ſed nũc debile
quid generat. Multos filios facit ꝓpter mul⸗
titudinẽ ſpermatis.cetera biſulca paucos fa/
ciunt.viuit aũt vſq; ad annos.xv.Cũ impin⸗
uat᷑ coire põt omni tꝑe. Poꝛca pꝛegnans eſt
qttuoꝛ mẽſibo.’fertilis eſt in fetu.parit em̃.xx.fi
lios.⁊ lactare nõſufficit.ꝑ totũ ventrẽ hʒ mam
millas. Ex li. de na. reꝝ. Poꝛcus habet ptãtem
coeundi multũ pᷣ alijs alalibo.poꝛce autem in⸗
tantũ efferari dicunt᷑ in coitu.vt hominem la
nient.maxime cãdida veſte ndutum. Phiſio.
Agreſtes poꝛci tẽꝑe coitus bellicoſi ſunt. Et

d d e

Tractatus

vt habeãt durũ coꝛiũ ↄfricãt ſe arboꝛib.⁊ poſt

modũ intrãt lutũ:deinde lutũ illũ deſiccãt.po⸗

ſtea pᷣlia nt intãtũ vt ambo vł vnꝰ eoꝝ moꝛiat᷑.

Operationes

¶ Aui.Poꝛci ſanguis ⁊ hoĩs ſiles ſũt in om̃i re
ſiliter ⁊ carnes amboꝝ.ita vt qͥdã xẽdidert car
nẽ hoĩs ꝓ carne poꝛci.⁊ latuit donec ĩ ea inuẽ⸗
ti ſunt digiti hoĩs:¶ Sanguis tñ poꝛci debi⸗
lioꝛis eſt virtut ſanguine hoĩs.¶ Yel poꝛcimnũ
ceterꝭ fellibo debiliꝰ eſt:ſolutiuũ tñ mali chimi
¶ Adeps poꝛcinꝰvalerad apoſtemata ⁊ ad ig⸗
nis aduſtionẽ. ¶ Stercus poꝛcinũ cũ aqua ⁊
vino confert ſputo ſanguinis ⁊ doloꝛi lateris.
¶ Item ſtercꝰ ſiccũ cũ ateto bibit᷑ad infirmi⸗
tatem lacertoꝝ.¶ Os cauille poꝛci ſi cõburat᷑

fricent eo dentes ſolidant᷑. Lotium poꝛco⁰

ꝓdeſt albedini oculoꝝ.ſed eius ꝓpꝛietas eſt vt
lapides frangat 72c6.

n

Capitulum. cxxj.

Ager.parias.pꝛeſter.Ex li.de na.reꝝ.

p Paderaẽ ſerpẽs ĩ germania ad groſ

ſitudinẽ hũani bꝛachij. coloꝛẽ im ven⸗
tre aureo ⁊ doꝛſo virenti.Huiꝰflatus adeo no/

xius eſſe ðꝛ:vt ſi virgã recenter ceſam oꝛi etꝰ ad
hibeas.coꝛticẽ eius flatu ſuo faciat in veſicas
felleas ebullire:ſed ⁊ fulgentẽ gladiũ ſi oꝛi eiꝰ
adhibeas veneno eũ inficit.⁊ vſq; ad ſummũ
glad ij ꝑcurrens. Hic cũ hominẽ in pede ꝑcuſ

ſerit: venenũ ad cetera mebꝛa ꝑ momentũ de/
currit.⁊ q̊ p nimio exceſſu caloꝛis eiuſldem na/

turecuius ignis.qͥ ſemꝑaſcendit.Cum auteʒ
aſcendẽs coꝛ tetigerit.tunc hõ cadit ⁊ moꝛitur.

Cõtraq; remedium eſt. vt homo peuſſus in pe
de.ſuſpendat᷑ in altum ꝑ pedes demiſſo capite
ſicq; venenum nequit aſcendere.ſed inferius

locus exciditur et per medicamenta ſanatur.

¶ yſi. Parias eſt ſerpens q̃ ſemꝑpin cauda am
bulat.⁊ ſulcũ facere videtur. De qua Lucanꝰ.
Quo contentus iter cauda ſulcare parias.
¶ Item pꝛeſter eſt aſpis qui ſemper oꝛi paten

ti ⁊ vapoꝛanti currit. VUnde poeta.O ꝛaq; di⸗
ſtendens auidus ſumantia pꝛeſter. Hic quem
pcuſſerit diſtendit᷑enoꝛmiq; coꝛpulentia neca
tur.exuberatũ em̃ putredo ſequit᷑. Alexander
Pꝛeſter eſt ſerpens fumũ exalans.et in moꝛſu
ſuo tumoꝛeʒ tm̃ hominileſo adducens vt bu⸗

ma na pꝛoꝛſus foꝛma ꝑeat.

Capitulum. xxifſ.

Ana. yſidoꝛus. Rana a garrulitate
r vocata ẽ.eo circagenitales paludes

ſtrepit:⁊ ſonos vocis impoꝛtunis cla⸗
moꝛibus reddit.i¶ Ex libꝛo de naturis rerum.
Ranarum coitus magis eſt de nocteqᷓ; de die

et in eoꝛum coitu magna eſt moꝛa multumq;

ſeminis effundunt. Ranas habet mare que
alas habent.Et omnis piſes fetus nutrit pꝛe

ter ranam.yſidoꝛus. Ranarum quedã aqua
tice dicuntur.quedam paluſtres.quedam ru⸗
bere ob id qnia in vepꝛibus ſunt grandioꝛes
cunctarum.Alie calamite vocãtur eo ꝙ inter

grũdines et frutices viuunt.minime omnium
et viridiſſime.muteq; ⁊ ſine voce ſunt.i Exli.
de na.re.Rana vermis eſt quandoq; coloꝛe vi

ridis.ſed illa q̃ rubet deterioꝛ eſt loquaxeſt:et

BEbsrsaeaemin.

—

— — — r k fhfh hS,

—⸗

— — ——

nmmmnnn mun mnmmmm

& d

De Animalibus

aut leditur. In auguſto mẽſe nũqᷓ; poteſtos

ſuũpꝛo quolibet miniſterio cibi vel potus vel
vocis aperire.Quod ſi manu vel baculotem⸗
pcaueris difficulter aperire poteris.

*
„

quida.¶ Jus rane in patinis decocte tuſſim
fentur ſanare.i¶ Uermes natiin hoĩe ranarũ
tollunt felle. pꝛodeſt ⁊ febꝛi ranaꝝ felliũ cinis.
¶ Ranis exoleo ⁊ ſale decoctis vt ſuccus ſoꝛ⸗
beaturthetano medet᷑.¶ Auicenna in ſecũdo
canone. Cinis rane poſitus ſupꝑ ſanguinis lo
cum retinet eum. ¶ Idem conſert apoſtema⸗

tibus coꝛdarum iuncturarum ſuper effuſus.

¶ Rana cũ ſale ⁊ oleo decocta dicitur eſſe beʒa
bar lepꝛe ac vermium venenoſoꝛum comeſta
¶ Ex decoctione rane fluuialis os ad doloꝛezʒ
dentium colluitur et ſedatur.iſ Coꝛpus rane
petroſe et pꝛopꝛie pinguedo eius facilem facit

dentium eradicationem. ipſa quoq; dentes
enjeit animalium quando ſumunteam.

—=

R

Angifer ⁊ roſurella. Albert in libꝛo
r de natur aĩaliũ. Rangifer aĩal eſt in
Adllonis partibo verſus polũ articum
generatũ.et in partibus noꝛuegieet ſuetie.et
in his que ſunt minoꝛis latitudinis regiombꝰ
generatũ.Etdicit᷑ rangifer quaſi rãmiſer.Eſt

em̃ quaſi de figura cerui.ſed maius coꝛpoꝛe⁊
roboꝛe ſoꝛtiſſimum ⁊ fuga celerrimum.tres oꝛ

Dperationes.

¶ linius lixxxij. Rane iecur geminũ eſſe di⸗
cũt. Itẽ rane ſi viui ↄcrement᷑ in olla:cinisea
rũ cu melle alopitias replet.ac meliꝰcũ pice li⸗

TCapitulum. xxii/ſ.

dines coꝛnuum gerens in capite ⁊ in quolibet
habens duo coꝛnua.ita ꝙcaput eius videt᷑ vir
gulis circũpoſitum.duo ex his ceteris maio⸗
ra.ba bet in loco coꝛnuũ cerui.ei heceff ciunt᷑
in beſtia perſecte quantitatis.aliquãdo quin
q;ʒ cubitoꝛum etramoꝛuʒ vigintiquinqʒ.duo
aut quaqʒ in medio capitis que ſunt lata in
modũ coꝛntũ dame.⁊ ſunt circũpoſita ramis
multis et bꝛeuibus.duo aũt alia hʒ in fronte.
Et cumhis omnibamagis pugnatcõtra be⸗
ſtias aduerſantes.i yſid.Roſurella eſt anial
circa aquas habitans.vt frequenter muſtela
maius ⁊ pirolo minus. In doꝛio ſubꝛufum.in
ventre candidũ. In terra facit habitacula.di⸗
gerit ſtercus odoꝛiferuʒ valde.et muſco ſimile
in odoꝛe.ſed impar virtute.⁊ odoꝛis violentia
Aiſus hominũ fugitvno tamen in loco ſter⸗
cus illud cõgerit ⁊ boc mirum in beſtia.quia
bonum ſuum pꝛeſto omnibus accipiendũ po
nit.quo videatur bonum non inuidere.

Alttua et Soꝛex. Actoꝛ. Rattus ſiue
rglis ⁊ ſoꝛexſpecies ſunt.Et cum ſoꝛi⸗
Q nomen muris cõmu nis vulgariter
appꝛo pꝛiatur.econtrario rattus in medicoꝛuzʒ
libꝛis quaſiꝓpꝛio nomine mus vocatur.vnde
⁊ medici fimo ratti ad alopitias viuntur.qui
tamen videlicet rattus venenũ in cauda geſta

re dicitur. Eſt autem rattus duplicis generis

ſcʒ terreſtris et fuuialis.Exlibꝛo de naturis⸗
rerũ.Rattus eſt munũ genus mito ceterj ma⸗
ius.hi adeo pernicioſi ſunt.cũ libidine accen
dunt᷑.vt ſi eoꝝ vꝛina ꝑartẽ aliquam borninis

d d

Tractatus

nudã attigerit.carnes eiꝰvſqʒ; adoſſaputreſce
re faciat. nec vulnꝰ in cicatricẽ vlteriꝰ inducit᷑.
yſiðᷣ. Soꝛex latinũ eſt vocabulũ.eo ꝙ anĩal
buiuſcemodirodat ⁊ in modũ ſerre pᷣcidat.

DOperationes.

¶ Belberꝰ. Si domũ ſu ſumianet cũvngu
la muli ſiniſtra nõ remanebit in ea ſoꝛer.
¶ Plinius libꝛo.xi.Aures ſoꝛicis ſunt piloſe.
¶ Dyaſcoꝛides. Fimus aũt ſoꝛicis cum aceto
tritus alopicias emendat cum roꝛe marino.
¶ Tuſus ac bibitus calculos excludit.

Evgulꝰ. yſiðᷣ. Regulꝰ ipᷣe eſt baſiliſcus

r ſcz ſerpẽs lõgitudine ſemipedalis al⸗
bies maculis lineatꝰ. Idẽ ⁊ ſibilus ðꝛ.

qꝛ ſibilo occidit anteq; moꝛdeat vł exurat. Re
guli ſiẽ ⁊ ſcoꝛpiones arentia queq; ſectant᷑.et
poſtq; ad aquas venerint: ydrofobas et lim⸗

haticos faciũt.Gloſa ſuꝑ Eſaiã.xiiij. Regu
us ipᷣe rex ſerpentũ qͥ ſolo viſu ⁊ flatu abſoꝛbet

volucres:occiditq; hoĩes. Vnde ⁊ de achab⁊
filio eiꝰ Eʒechia ſic loquit᷑ ꝓpha.De radice co⸗
lubꝛi egrediet᷑ regulus ⁊ ſemẽ er abſoꝛbẽs vo⸗
lucrem. Eſt aũt regulus ſerpẽs pennatꝰ.vnde
vbimxta trãſlationẽ noſtrã legit᷑ volucrẽ ab⸗
ſoꝛbens:in hebꝛeo iuxta Hieronimũ legit᷑ ſer⸗

pens volans.Actoꝛ. Hinc etiã alibi ꝑ eundeʒ

ꝓphetam ðꝛ. In terra tribulatiõis ⁊ anguſtie
leena ⁊ leo. ex eis vipera ⁊ regulus volãs.An⸗
dromachus in libꝛo de ↄfectõe tyriace. Regu
lus qͥ ⁊ baſiliſcus ſerpens eſt ſubalbidus.ſuper
cuius caput ſunt tres pilei.Quẽ cũ videt ali⸗
qs paulo poſt moꝛit᷑. ei q ſibilat moꝛit᷑ qͥ au⸗

dit ſibilũ eiꝰ. Om̃is q beſtia de illo moꝛtno

comedens ſtatim moꝛit᷑.Et eſt malignioꝛ ſer⸗

pentiũ nec aptus tyriace.¶ Joꝛath. Regulum
ſi quod animal viderit vel audierit ydropicuʒ
efficitur ⁊ moꝛitur. De hoc autem regulo ples⸗
nius dicetur inferius in tractatu de auibus.

Ivpnocephalus 2 Rinoceron. Phiſio⸗
NI log. Rinocephalus ceruicem habet

equinã cũ vniuerſo coꝛpoꝛe.flammis
quas in oꝛe aſpirat hoĩes ꝑeunt.i yſið.Rino⸗

ceron grece latine interpᷣtatur in nare coꝛnij.
Igdẽ et monoceron.id eſt vnicoꝛnus.eoq vnu

coꝛnu in media fronte habeat.pedũ quatiuo?
ita acutũ ⁊ validum vt quicqͥd impetierit aut
ventilet aut ꝑſoꝛet Ham ⁊ cũ elephantibo ſepe

certamen habet.et in ventre vulneratum pꝛo⸗

ſternit. Tante aũt ðꝛ eſſe foꝛtitudimis vt nul/⸗
la venantiũ virtute capiatur. Sed ſicẽ aſſerũt

qui naturas animaliũ ſcripſerunt.virgo ⁊ pu⸗
ella pꝛoponitur que venienti ſynum aperit in
quo ille omni ferocitate depoſita caput pomt:
ſicq; ſopoꝛatus velut inermis capit᷑.¶ Exlib.

de naturis rerum. Rinoceros qui et monoce⸗

ros habere dicit᷑ in media fronte coꝛnu robu⸗
ſtiſſimũ in lõgitudine quattuoꝛ pedum. Eoq;
aduerſus elephantes pᷣleat᷑ naturaliter aluum
petens quã ſolam intelligit ictiba ſuis ꝑuiam.

Cum aũt a venatoꝛib capit᷑:ex ſola indigna⸗
tione ſuperbũ animal moꝛit᷑. De illo inſenꝰ in

capitulo vnicoꝛnus pleniꝰ dicet᷑.

Capitulum. cxxvij

— —GUN

—— — — —

— — — —

— —

—— –

— „Wſ

—
—

= =

De Fnimalibus

em̃ q̃dã rubea rotũda.q̃dã ãt alba rotũdũ hñs
ventrẽ:paruũ os ſtellata.⁊ ipᷣa ẽ acutidoꝛſi cũ
lineis lucidis.q̃dã vᷣo citrina piloſa.et quedã
vuea.ſ.ad nigredinẽ declinãs.q̃dã foꝛmicalis.
q̃dã veſpal.qdã egyptiaca.Ex moꝛſu eĩ eoꝝ fit

doloꝛ vehemẽs:⁊ facit accidere doloꝛẽ capitꝭ ve

bemẽtẽ ⁊ ꝓfunditatẽ ſomnij ⁊ ſuccedit eimoꝛs

Dperationes.

¶ Aui. Incura moꝛſuũ ipoꝝ admĩſtratcanõ
vlis ð attractõe ⁊ ſuctõe:⁊ linit᷑ cũ aq̃ ſalſa dan⸗

turq; tyriace fini.i¶ Balneũ et tyna velocioꝛes

ſuntres in ſedando doloꝛes eoꝝ: cũem bumec
tant᷑ in tyna doloꝛ ſedat᷑.⁊ cũ egrediũturab ea

redit.vñ opoꝛtet vt iugiter ⁊ oĩ hoꝛa balneent᷑.

Vtela. Aui. Rutela eſt alal ſile aranee
r qꝗᷓ vocat᷑ alpheed.⁊ eſt venatrix muſca⸗
rũ. Spẽs eiꝰ ſũt multe ſ̃ᷣm Bal. Eſt

Capitulum. cxxviij.
AUbeitũ ſiuerubeta. Actoꝛ. Rubetũ eſt
rI cial ac venenoſũ rane genus qð vulgo
craſſan ðꝛ.Ex li.de na.rerũ. Rubeta
diuerſis referta medicaminib:q vult depo⸗
nit ac reſumit.⁊ hec aſſidue ĩ paſtu facere dicit᷑
Venena vᷣe nũqᷓ; deponit:ſʒ tãqᷓ; arma ſua pe
nes ſe reſeruat. Habent gemina coꝛnua venefi
cioꝝ plena.¶ Pli.li.viij. Rane rubete quarũ et
in terra et in humoꝛe:vita eſt plurimis reſerte
medicaminibo deponere ea aſſidue ac reſumere
paſtu dicuntur:venena ſibitm̃ reſeruantes.

Pbprkrationes.

¶ Carnibus (vt dicit yſidoꝛus )earum in ha
mũ poſitis pꝛecipue purpureas allici certũ eſt.
Contra venena marini lepoꝛis et rubete ci⸗
nis earũ remedio eſt in aqua potatus.

Capitulum. cxxix.
Allamandra. yſidoꝛꝰ. Salamãdra di
ſcaeſt eo ꝙ cõtra incẽdia valeat. Cuiꝰ
inter omia venenatamaxima vis eſt.
Ex li.ð na.reꝝ. Salamãdra quã nõnulli ca⸗
meleontẽ.i.leo nẽ terre vocãt.Eſt animal qua⸗
drupes.faciẽ habens lacerte.vel(vt dicit Ari⸗
ſtoteles)faciẽ habet inter ſaciẽ poꝛci etſimie.in
igne viuit.⁊ incendiũ extinguit:pꝛofert etiam
quandaʒ lanam pallidam.de qua cõtexte ʒone
cõburi non poſſunt.Eſt autẽ ſplene carens:et
contra omnia animalia. Jecur habet inſiniſtra
parte. In extis quoq; viſceruʒ magna eſt in eo
vanietas a ceteris animalibo:macra eſt valde.
qꝛ parũ habet de ſanguĩe. Ideoq; timop a eſt

Tractatus

valde qꝛ diminuit᷑ in ea caloꝛ qͥ eſt incentiuus
audacie.Coloꝛ eius eſt varius ac per momen⸗
ta mutabilis.O ua gallinarũ moꝛe gignit.et ex
eius fetus pꝛoducit. In hoc autem genere nõ
eſt maſculus neq; femina ſed omnes gignunt
¶ Alexander papa(vt fertur) Ex huiꝰ anima⸗
lis lana veſtimentũ habint qð cũ qag mundiciã
aliqua ndo lauari deberet:non alijs aquis ab
luebatur.niſi ꝙ in ignẽ pꝛoijciebatur.⁊ ꝑ ignẽ
candeſcebat.i¶ Plinius li.xxix.Panis cocius
liguis a ſalamandracõtactis interficit.

Dperationes.

eſt et calida recteq; miſcetur medicaminibus
ſtipticis:et impꝛobos capillos qui ſunt in pal⸗
pebꝛis amputat.¶ Seruatur autem ſic. caput
et pedes ei tollunt᷑.ſicq; quod remanet in mel⸗

le mittitur:et cum opus fuerit in vſum aſſumit᷑.

¶ Plinius libꝛo.xxxij.Teſtudinis marine car
nes admixte ranarum carnibus pꝛeclare con⸗
tra ſalamandras auxiliantur.

WW
O .

. R =ðð
88 G

1

Capitulum. cxxx.
Aura ⁊ Stellio.yſidoꝛus. Saurala

ſcertus eſt qui quando ſeneſcit excecãt
oculieius:et intrat in foꝛamen parie⸗

tis aſpicientis ↄtra oꝛientem.et oꝛtum ſolis in

tendens illuminat᷑. Rudolphus ſuꝑ Leuiticũ
Stellio ⁊ lacerta ſunt animalia infirma:mali
cioſa tamen ⁊ reptilia venenata.Ex li.de natu.
rerum. Stellionis venenũ moꝛtiferũ et cõtra
illud remediũ fit ex tritis carniboſcoꝛpionis.
¶ Plinius li.xxx. Stellione nullum animal
fraudulencius.bunc inuidere homim tradunt

etinde ſtellionũ nomẽ in malũ eſſe traſlatũ di⸗
cũt:ſic eũ capiũt.Eſtatib obſeruãt cubile ipſiꝰ
qð eſt in loc hoſtioꝝ vel cardinibo feneſtrarũ:

aut ĩ cameris vel ſepulchꝛis. bivere incipiẽte
fiſſis harundimibo textas apponũt caſas quaꝝ

anguſtijs etiã gaudet eo faciliꝰ exuens toꝛpo⸗

rem circũdatũ:ſʒ eo relictoremeare nõ poteſt.

PHyoperrationes.

¶ GBuail.id eſt ſtellio.longam habet caudam⁊
paruum caput er nõ eſt lacertus.i¶ Caput etiã

et coꝛpus eiꝰ ab illo ſunt diuiſa ſʒ foꝛtaſſe ꝓxi

mas eieſt in natura.¶ Caro eiꝰ multũ calida
Dyaſcoꝛides. Salamandre virtus ſtiptica

eſt. In ipſo eſt virtus extrahens ſurculas ⁊ ſpi

nas.i¶ Sanguis eius valet albugini oculoꝛũ.
¶ Adeps eius foꝛtiter impinguat. Sterc?eius

tritum eradicat verucas.

— ———

— —

=

Capitulum. xxxj.

Anguiſuga. Ex lib. de naturis rerum.

ſLĩSangniſuga eſt vermis aquatilis oſ⸗
ſibcarens etpedibaac pennis. homi⸗

nem impetit ac beſtias vt ſanguinẽ eaꝝ ſugat

CLCuius ſacietate nimia moꝛtem ſibi ſepius ac
cerſit.Os habet ad modũ trianguli. Unde et
vulnus relinqͥt.Cũq; carni adheſerit:quanto
magis trabit᷑:tanto foꝛtius inſidet donec rum⸗
pat᷑. Itaq; ſanguinẽ putridũ extrahit et aliũ
ſanando ſeipᷣm occidit.Quidam aũt his ver/
mibo minꝰ ſapienter ad ſuꝑfluũ coꝛꝑis ſangui⸗
nem hauriendũ ſe pꝛebent niſi coꝛruptionem
nimiã inſentiãt. Nam in homine ſano nobilio
rem ac bene digeſtũ ſanguinẽ extrabũt. Me⸗
lioꝛes aũt ac minus nociue dicunt᷑ ille q̃ rugate

d

— ——— — —

2 ☛n

— —

— — — —

—

De Animalibusſ

ac lineate in doꝛſo ſnt.deterioꝛes vᷣoq̃ nigre
ſanguiſuga cũ vꝛticis actribulis pungit᷑ vt ve

nenũ euomat.ſcʒ qð in beſtijs aut bufonibus

aut ſerpentibo aquatic hauſerit. Auicenna
in ſecũdo canone.Aliquãdo quedã aque ſan⸗
guiſugas habent paruas.quaꝝ occultatio diſ
ficile facit ab eis cauere.ideo deglutiunt᷑.et ali⸗

quando pendent in manifeſto gutturis: qñq;

in interioꝛi parte meri.qñq; vero pueniũt ad

ſtomachũ.Cũq; diu moꝛatur ſugit ex ſanguie

qua ntitatẽ ma gnã.ſicq; creſcente illiꝰ coꝛpoꝛe
qntitas e apparet.Ei ergo in q̊ ſuſpendit:ac⸗
cidit anguſtia ⁊ triſticia acſputũ ſanguinis.

Bperationes.

¶ Auicenna in libꝛo vt ſupꝛa.Ouandoq; qui

dem curatur cum medicinis gargariſmoꝛum
ſi fuerint pꝛope guttur.

¶ Cum eis veroque vomitu exſolutione ver-/

mes educunt.ſi fuerit ſtans in pꝛofundo et in
ſtomacho.

Capitulum. cxxxij.
Crabꝛones. vſidoꝛus. Scrabꝛones
ſ cacabo.id eſt caballo vocati ſunt.eo ꝙ;
ceern eis creentur. Sicut autem ſcrabꝛo
nes naſcuntur de carnibus equoꝛum putri⸗.
dis:ita ex eis iterum ſepe naſcuntur ſcarabei
vndecognominati ſunt. vt infra in tractatu
de auibus latius agetur.

Capitulum. cxxxiij.

Allpiga:ſcitalis: ⁊ ſeps.vſið. Salpiga
vl ſalpinga ſerpẽs eſt q̃ nõvidet᷑. Jdeʒ
Scitalis dicta eſt eo ꝙ tanta tergi va⸗
rietate pᷣfulget vt notaꝝ grana retardet aſpi⸗

ciẽtes:⁊ q̃ reptãdo pinguioꝛ eſt:q̃s aſſeqͥ nõ va

let miraculi ſui ſtupetes capit. Tantiãt ſeruo⸗
ris eſtvt etiã hiemis tꝑeexuuias coꝛpis feruetꝭ
exponat.De q̃̊ Lucanꝰ.Et ſcitales perſis etiã
nũcſola pꝛuinis exuuias poſita ſuas. Solinꝰ
Scitalis hiemales exuuias pᷣma ponit.iyſi.
Seps eſt exigua ſerpẽs:q̃ nõ ſolũ coꝛpꝰ:ſed ⁊
oſſa veneno ↄſumit.Cuiꝰ poeta ſic meminit.
Oſſaq; diſſoluẽs cũ coꝛꝑe tabificꝰſeps. Jdem

ſeps ẽ tabifica aſpis:qͥ dũ momoꝛderit hoĩem

ſtatĩ eũ ↄſũit:ita vt liq̃ſiat totꝰĩ oꝛeſpẽtꝭ.Luca.

Parua mõ ſpẽs ſʒ q̃i nõnulla cruẽte moꝛtꝭ hʒ

tm̃ ⁊c.⁊ poſt eripiũt oẽs aĩazʒ.tu ſola cadauer.

ℳ

— „

— — .

Tractatus

792„
Capitulum. cxxxiiij.
Itula. Spuens. ⁊ Syrena. Ex li. de
ſ nmna. reꝝ. Situla ſerpẽs eſt ꝑuꝰ⁊ mali⸗
cioſus.qᷣ hoĩez ſiti interficit. hic tanta
varietate refulget:vt intuẽtes pulcritudine re
tardet.⁊ quẽ natura dedit reptãdo pigrioꝛẽ mi
raculo ſtupẽtes detinet q̃s aſſeqͥ nœævalet.Eſt
ãt tanti feruoꝛis vt ĩ hieme pellẽ deponat.huiꝰ
moꝛſu qͥ tãgit᷑ igneo coꝛreptꝰ ardoꝛe ſuccendit
Actoꝛ. Situla genꝰ eſt aſpidis.qð grece ðꝛ
dypſa.De q̃ pleniꝰ dictũ eſt s.ca.li.¶ Amcẽna
Spuens ðꝛqͥdã ſerpẽs.q ſputo ſuo interficit
illud ſuꝑ qð cadit.qð.ſ.ſputũ pijciut dẽtes eiꝰ
ↄſtrictiſuꝑ alios.Odoꝛ etiã ſputi ipſi interfi⸗
cit.lõgitudo ereſt vſq; ad duos cubitos.⁊ co⸗
loꝛ eiꝰ cinericeus ad citrinitatẽ declinãs.⁊ illũ
quẽ moꝛdet interficit anteq; redeat. Queʒz em̃
moꝛdet ſine ſenſu remanet ⁊ ſine motu qetus.
⁊ ꝓfunde doꝛmẽs poſt ſaltos ↄtinuos ⁊ clau
ſionẽ ocloꝝ ⁊ toꝛſionẽ colli.⁊ ſpaſmũ ⁊ pulſũ in
oꝛdinatũ.⁊ nõſentit doloꝛẽ inteſtinoꝝ.⁊ intro⸗
mittit digitos in guttur ſuũ vt euomat.¶ yſið.
Syrene ſũt in arabia ſerpẽtes cũ alis q̃ plus
currũt q;eqͥ.ſʒ etiã volare dicũt. Ouaꝝ in vᷣtꝰ
eſt vi moꝛſum ante moꝛs inſequat᷑ q; dolo).

Capitulum. cxxxxu.
yvyrmia. Ex li. de na. re. Symia ẽ beſtia
ſ deſa villo.ĩ exterioꝛibomẽbꝛis ſuper
diaga aialia ſilat᷑ hoĩ coꝛꝑis diſpoſitio⸗
ne:interiꝰat nullã cũ hoĩe diiſpoſitionẽ habẽs
cõmunẽ aũtom̃ib aĩalibominoꝛẽ.ergo om̃es
ſere beſtie mãmillas hñt in poſterioꝛiõ renes

1

5* . .

vt eas inferiꝰpoſitas fetus attingere poſſint:⁊
ꝓmptas hẽe cũ velint. Homo vᷣo ⁊ ſymia hñt
eas in pectoꝛe.qꝛ natura dedit eis manus abi

les ad omnem actũ.qͥbo eleuare poſſint ſetus a
terra ⁊ aptare illos ad vbera.h at illi deeſt hu

mani coꝛꝑis.qꝛ caret vmbilico.vᷣga q̊ʒ maſcu

lieſt vt vᷣga canis. Calcaneum bʒ in pediby. et
pter h erigit vt hõ ſtat ⁊ currit qñq;. ſed h nõ
pᷣ·ht niſi modice.qꝛ natura beſtiã hãc ↄdidit in

ſaciem eſſe pſtratã. HNam ſolus hõ naturaliter

erectã hʒ ſtaturã. Hec beſtia geſtu indeta eſt.

moꝛſu ferox.cauda caret. ⁊ pꝛe ceteris aĩalib⸗
guſtu viget. Nuces ⁊ poma libẽter comedit.ſʒ
cũ in eis amarũ coꝛticẽ reperittotũ ꝓijcit.ſic⸗
qʒ ꝓpter amarũ dulce reſpuit. In India dicit
Pli.eſſe ſymias toto coꝛꝑe cãdidas.i Alexan
der. Symia domeſtica dũm ſuũ agnoſcit poſt
multa reuertentẽ annoꝝ curricula.¶ Ex li.ð
na. re. Symia ad oẽʒ ludũ docibilis eſt.etad
ferocitatꝭ obliuionẽ.nũq; tñ ſic eſt manſueta
vt nõ ſit rabida.libẽter cũ pueris ludit.⁊ ſi co
pia data fuerit eos aliqũ ſtrãgulat. Si qͥs eã
leſerit diu ð eũ ra ncoꝛẽ cuſtodit. Ingenio pol
lent.⁊ emulãt᷑ qcqͥd vidẽt.vñ faciliꝰ incidũt in

manꝰvenatoꝝ. habitãt ãt in arboꝛibo vel rupi

bus. At vbi eas habitare venatoꝛes viderint
accepiꝭ calciamẽtꝭ hoĩm vadũt ⁊ ſedẽt in loc
vbi ab illis videri pñi:induũtq; calciamẽta illa
pedibo ſuis ac diligẽtiꝰligãt.⁊ poſt h̊ exponẽteſ
ea ſub arboꝛe relinquũt ⁊ ꝓcul abeunt.tũc ſy⸗
mie deſcẽdentes:qð eos facere viderũt imitãt.
ſicq; calciate capiũtur. yſið. Symie nomen
gre. eſt. i. pꝛeſſis naribo.vñ ſymias dicimꝰ eo ꝙ
ſuppꝛeſſis nariba ſint ⁊ facie feda⁊c. ⸗

NAD

d„ D N

nem cum ſale et milio.et ſimilibus.

De Fnimalibus

Capitulum. cxxxuj.
CLCooꝛpio. Exli. na. re. Scoꝛpio blan
ſgqdum ⁊ qſi vᷣgineũ ðꝛ hꝛe vultũ.ſʒ hʒ in
cauda nodoſa venenatũ aculeũ qͥ pũ⸗

git ⁊ inficit ꝓximantẽ.erit ãt obliq̃ ictu ⁊ in

flexo.nulloq;ʒ momẽto meditari ceſſat ⁊ occaſio

nes muenire feriendi.homini ãt ab eo ꝑcuſſo

putat᷑ remedio eſſe cinis eius potatꝰ cũ vino.

Solłꝰinfectoꝝ ſcoꝛpio caudã hʒ. Duos habet

aculeos.vt dic Ariſ.Terra viuit.⁊ ĩ vere ouat.
⁊ in autũno ſimiliter. Pariũt vᷣmiculos ouoꝝ
ſpecie.q̊s cũ parens deuoꝛare voluerit.illi ĩmu
nes ſũt qͥ ſeclunibꝛ mr̃is imponũt.Poꝛcus ni
ger ſi a ſcoꝛpione ꝑcutit ꝓculdubio moꝛitur.
Alteriꝰvo coloꝛis poꝛcꝰ euadit qũq; et nõ ſꝑ.
yſið. Scoꝛpio vᷣmis eſtterrenqͥ potiꝰ vᷣmi⸗
bus aſſcribit᷑ nõ ſerpẽtibo. Gloſa ſuꝑ QLucam.
Ecce inqͥt dñs dedit nobᷣ ptãteʒ calcãdi ſuper
ſerpẽtes ⁊ ſcoꝛpiões. Sũt em̃ſcoꝛpiões q̃ cau⸗
da inſidiãt᷑ occulte:ſerpẽtes qͥ dẽteledũt aꝑte.
Ipſoꝝq; venenatꝰ aculeꝰ retro eſt timendus.

HPyperrationes
¶ Palladius. Scoꝛpiones exiſtimant aliqui
poſſe ſugari.ſi aliq exeis vꝛant᷑ ĩ medio domꝰ.
¶ Auicena in ſecũdo cañ. Sputũ hoĩs ieiuni
ſcoꝛpiones interficit. ¶ Item raphanus ſcoꝛ⸗
pioni aduerſat᷑ ta ꝙ ſi fruſtũ raphani impona
tur ſuꝑ eũ moꝛit᷑.¶ Eius etiã aqua in h exper
ta eſt.⁊ foꝛtioꝛ eſt. Si ſcoꝛpio momoꝛderit ali⸗
quẽ qui raphanum comederit nec ei nocebit.
Auicẽna in.iiij.can. Scoꝛpionis punctura
curatur ꝑ canones cõmunes.⁊ per vapoeatio

Capitulum. cxxxvif
Eta.ſimultas.⁊ ſoliſuga.Exli.de na.
ſ rey. Seta ẽ vᷣmis (vt qͥdã dicũt) ſpẽs
a re nomẽ hnᷣs.Eſt em tenuiſſimus
inſtar ſete.ſere cubitalis lõgitudĩe durꝰ ⁊ alba.
nihil differẽs vtraq; extremitate quippe cuica
put nõ ẽ.ſp ſerpit vtrobiq;. hic in aqͥs coꝛruptꝭ
nec tñ fetids naſci᷑.adeo durꝰ eſt: ꝙ vix pede
ↄteri poteſt. Huius veneni tanta vis eſt vt ab
hoĩe potu hauſtꝰ elanguere eũ et tabeſcere fa⸗
ciat donec cum diro cruciatu vita exuat.i¶ Ex
Papia. Sunultas eſt ꝓpꝛie vermis in capie
arietis.qui dum mouet᷑ facit eũ repedare. Ex
eodem. Simultas eſt vermis in capite aĩalis
coꝛnua habentis.cõmouens eum ad feriendũ
coꝛnibo. yſið. Sohlifuga ipᷣa eſt muſaraneus
Solinus. Sardinia qͥdem abſq; ſerpẽtibus
eſt. Sed qð alis locis ſerpens eſt. hoc eſt ſoli⸗
fuga ſardis agris q occulte reptat.et per im⸗
pꝛudentiam ſuꝑ inſidentibo peſtem facit huic
incõmodo accidit herba ſardonia:quã de flu⸗
uijs fontanis ꝓuenit largius iuſto.Hecſi edu
lio fuerit veſcentibus neruos contrahit.dedu
cit oꝛa rictu.vtqui moꝛiem intereant facie ve⸗
lut ridentium cc.

B

Capitulum. cxxxviij.
SPoliatoꝛ ac ſtella colubꝛi.Ex li.dena.

ſreꝝ. Spoliatoꝛ colubꝛi eſt vermis co⸗
loꝛis aurei.qͥ etiaz viroꝛem ad vmbꝛã

habet bic paruus ⁊ inualidus cũ ſit anguem
aſtutia decipit.et inde nomen accepit. NHam

vbi colubꝛum ad eſtum cubare viderit ꝑ cau⸗
dã eius aſcendens ad caput ranſcurrit.Eum
q; pꝛius quaſi fricando permulcet:et Penmun
F iiij

Tractatus

moꝛſibocarnes eiꝰ aggredit᷑anguis leſa fugit
ꝑſecutoꝛ inſeqt:ac letali moꝛſu inſiſtit. donec
interioꝛa cerebꝛi penetret.ac ꝑempti carnibus
ſatiet. hic a qͥbuſdã vᷣmis aureus ðꝛ.Dicit aũt
Ariſt. de vermib coloꝛis aurei:; qñ nati ſũt
vpᷣmo quidẽ a parẽtibacibant᷑.deinde ſine cibo
ꝑmanẽt diebo młtꝭ.L⁊ ita iacẽt ĩmobiles vt moꝛ
tui videant. Poſt tempꝰ ãt a natura pᷣfixũ re⸗
uinuiſcũt ſibiq; ꝓuiſuriad paſtũ ſu gut. Ex li.
vt ſupᷣ. Stelle ſigura vᷣmis eſt qͥ nocte vt ſtella
lucet.nũq; niſi magnis imbꝛibo ꝓuenit ⁊ ſere⸗
nitatẽ adeſſe ſignat.huiꝰtatus rigoꝛ eſt vt ignẽ
tãgẽs nõ alio mõ qᷓ; glacies extinguat.huius
ſanie ſi caro hoĩs ↄtacta fuerit capilli deſluũt.
Idq; qð ↄtaciũ eſt coloꝛem in viroꝛẽ mutat.hi

vᷣmes nil gignunt.nec eſt in eis mas vel femia

G

Capitulum. cxxxix
Alpa. E xlib.de na. rerum. Talpa eſt
tgnimal paruum.nigrum et cecum. de
terra genitu m. compluta et lutulenta
Sed coꝛrupta.Huius pellis multoꝛum pilo
rum eſt ⁊ ſuauis valde.ſed teterrimum coloꝛẽ

„
Z. 4

habet. In terra habitat. vermi eſca viuit. in

fame quoq;terrã comedit.¶ Rudolphꝰ.Tal⸗
pa eſt animal cecum quod dicũt exterra ſimul
acpluuia creari.i¶ yſidoꝛus.Talpa dicta eſt

ceo ꝙ perpetua cecitate tenebꝛis damnata ſit.

Eſt enim abſq; oculis.ſemper terram fodit et
bumum egentet radices ſubter frugibus co⸗
medit.quam greci afflata vocant.

Dbprrationes.

¶ Talpacõbuſta in puluerẽ ⁊ ſparſa cũ albu⸗

gine oui ſuper faciẽ remediũ eſt ↄtra lepꝛam
¶ San guis eius ſiſuper caput pilis nudatũ
declinatur pil os redire cogt.
Actoꝛ. ertur etiam q; cinis talpe combu⸗
ſte valet contra fiſtulam. videlicet adeius pu⸗

tredinem conſumendam.

Haly. Soꝛices magni talpe ſiponantur ſu

per ſcoꝛpij percuſſionem ſanat.

Capitulum. (xl.

Haaurus. Ex libꝛo de naturis rerum.
te Thaurus eſt animal robuſtũ.⁊ inter

ofes beſtias ſotiales ſatis mãſuetuʒ.

pterq; ad eas que rapacitate ceteris aduerſan

tur. hi ſimul adunate creberrime pugnant. et
in pꝛeliando linguas exertas habẽt.dentibus
nil agunt.ſed tm̃ coꝛnib.ſfrontem habent vas

lidam ad omne pꝛelium. membꝛq; in eis foꝛ⸗;
tioꝛa ſunt caput et collum.ꝓpter hec iuga ligã

tur eis in capite et in humeris ſicut equis.

Pyoperationes.

¶ Eſculapiꝰ.Thauricoꝛnu ſerpentẽ fugat et
ſanguis eiꝰeos ĩterficit.maclas q́ʒ facieidelet

Sepũ er cũ reſina ⁊ cera duricias oẽs mol⸗
lit. ¶ Medulla eiꝰ cũ vino tꝑata tremuloſos

curat.¶ Yimus eiꝰtumoꝛes atq; duricias ſol-
uit.¶ Aui. Fel thaurinũ ↄfert vlceribbin aure

recentibo.¶ Etiã vlceribo ani.Fitq; ex eo lini⸗
mentum ad doloꝛem matricis. 4

2

¶ Fel eiꝰcũ melle ⁊ balſa moocloꝝ vicia curat

daüRN

„ d à

ð

☚

¶Dęaſcoꝛides. Yel thaurinum mixto felle
hircino.ſquinanticos curat.
VUulnera et cicatrices ſanat.mixtum lacti
doloꝛes auriũ mitigat.pluſq; mixto lacte mu⸗
lierum. ¶ Sanguis thaurinus diaſoꝛetic? eſt
et malacticus.duricias ſoluit.et cathaplaſma
adhibitus medetur ⁊c.

2
ANs

o

Os

* * „ EE &0 —
— — „ Sic, des
— ₰ S
“ .
2 B 4 N 3 4 3

Capitulum. cxlil.

Arandrus eſt animal(vt dicit Plini
t us) cui magnitudo bouis eſt. caput

magis cerumo ne ab ſimile.coꝛnua ra⸗
moſa.vngula biſida.villus ma gnitudine vꝛſo⸗
rum.Cunq; libuerit ſui coloꝛis eſſe aſini ſimi
lis eſt. Tergoꝛi ta nta duricia eſt vt toꝛaces ex
ea faciant coloꝛem omnium arboꝛum.floꝛum
fruticum.locoꝛumq; reddit.in quibo metuens
latet. ideoq; raro capitur. Hocergo animal
cytharum mutat coloꝛes.nec aliud ex his que
pilo veſtiuntur: niſi in indis. et licaon. cui iu⸗
bata traditur ceriux. Ham thoe quod eſt lupo
rũ genus longitudine pꝛocerius bꝛeuitate cru⸗
rum diſſimile.ſaltu velox.venatu viuens.inno⸗
cuum homini.habitum.non coloꝛem mutat.ꝑ
hyemes hircus.eſtate nudus. Actoꝛ hoc ani⸗
mal quod Plinius vocat tarandrum ideʒ eſſe
eſtimo.ꝙ iuxia Solinum vocaui parandrum
quod vitioſcripioꝛis atrribuendum puto.et qᷓ
debeat eſſe littera capitalis.ſcilicet vtrũ p velt:
incertum habco.

Capitulum. exlij.

De Fnimalibus

Axus in li. de na.reꝝ. Taxus eſt aĩal
t magnitudine vulpis. hʒ crura bꝛeuia.

nec in vtroq; latere eq̃lia.ſʒ in ſiniſtro
bꝛeuioꝛa. vnde fit vt in folliculas roie qꝗs attri⸗
tione currus faciũt.poſitis pedibo dextri laterz
valenter currat ſicq; ſuos ꝑſecutoꝛes effugiat.

Pellem habet villoſam ⁊ ſatis rigidã albis ni⸗
griſq; pilis ↄtextã. yſi. Taxus eſt aĩal agre⸗

ſte magnitudineʒ fere vulpis hñs in coꝛpe.ſed
bumilioꝛis ſtature q; tibias hʒ curtas. Puun

habet griſeicoloꝛis.cutem durã atqʒ ſoꝛdiſſi⸗
mã.dentes acutos.Et cũ acanibo vel a ceteris

animalibo infeſtat ſeipᷣm reſupinat.ei dentby

pedibuſq; repugnat. Yertur autẽ buic vulpes

quodãmodo eſſe ↄtraria. Qulpes em nũq; ſibi
foueã parãt ſed foueazx taxi ꝑ dolum occupant.

Cum em̃ eumeriſſe indeſcit. ad introitũ vadit.

et ibi ſtercoꝛat. ſicq; taxo ꝓpter immundciã lo/

cum deſerente vulpes eum occupãt.

Operationes.
Exli. de na.rerũ.Taxi ſagina luna creſcente
auget᷑:decreſcente mnuit᷑ita ꝙſi occidatur in
vltimo lune deſectu.nõ inuenit᷑hmõi ſagina
ↄficiuntur vnguenta.quibo ſedant᷑ renum do⸗

loꝛes mẽbꝛoꝛũq; leſiões.⁊ h̊ͥ mirũ ꝙ beſtia licec

ex vna ꝑte ſit medicmalis moꝛſus tñ erꝰ plerũ⸗
q; grauiſſimꝰ ẽ ⁊ exitialis.ſʒ bꝰ rõeſt quia viui
ſcabꝛonibo ⁊ aĩalibo q̃ in terra repũt ac veneni
fera ſũt. iõq; dẽtes eiꝰ nficiũt.¶ Eſcul. Adipe
taxiõis inuncti febꝛiẽtes ſanant᷑.¶ Cerebꝝ eiꝰ
cũ oleo coctũ om̃es doloꝛes curat.i E iuſq; te⸗
ſticuli cũ melle cocti libidinemaccendunt.

Capitulum. cxliij.

UdS

ðõ
.

NRagelaphꝰ ⁊ Lragodia.yſi.rage
t laphia greco noĩatiſuntqͥ cũ eadẽ ſpẽ
ſiint vt cerui villoſos tñ hñt armos vt
hirci. ⁊ ꝓlixis menta hirſuta barbis.qᷣ nõ alibi
ſunt q; circaphaſidẽ. Pli. Tragelaph eſt ea⸗
dẽ ſpẽ barbatũ ⁊ amaꝝ villo diſtãs quẽ trage⸗
laphon vocãt:nõ alibi qᷓ; iuxta phaſin amnem
naſcẽs. Helymãdꝰ.xi.li. Dictꝰ at ẽ tragelaphꝰ
q̃ſibirco ceruus. Nam tragos hircus.laphos
ceruus. Eſt aũt q̃ntitate ⁊ ſoꝛma ceruo ſimili⸗
mus:ſed villoſos habet armos vt hircꝰ.Ex li.
de na. reꝝ. Tragoditaſo a inter beſtias deie⸗
ctis coꝛnibo obliq̃ ceruice paſcit. vt magꝭ videat᷑
herbã ſicoꝛe attractam ſecare qᷓ; aioꝝ aĩalium
moꝛe carge habet em̃ coꝛnua lõga.ꝑ decliuũ
capitis ⁊ ma xillaꝝ ad terraʒ vſq; dependentia
que ꝓhibent eam in terra iuxta moꝛẽ paſcere.

Capitulum. exliiif.

Erredo. Bartholomenus in libꝛo de

t oApꝛietaunbo rerum. Terredines vocant

greci lignomꝛu vermes:eo ꝙ; tenendo
edant.Ex humoꝛe autem coꝛrupto in arboꝛib
derelicto ſub coꝛticibo arboꝝ ⁊ in medullis ge

nerant᷑. maxime auteʒ in arboꝛib generant qñ
ĩ opoꝛtu no tꝑe arboꝛes reſecant᷑ vel plantãt᷑.⁊

H ẽ ĩ plenilunio potiſſime.Terredo itaq; ligni
vermiculus in ſubſtantia eſt molliſſimꝰ z inde
tñcoꝛrodit et cõminuit duriſſma ligna etſub⸗
tilioꝛem puluerem qᷓ; poſſit tinea fa cerr.

. . g, .

Q

. .
EE
S 5 .

apitulum. cxlu.

vynea. Bartholome in libꝛo vt ſupꝛa.
tvyxnea eſt veſtimentoꝝ vermis dicta:
et eo ꝙ teneat:et eo vſq; veſtib inſide⸗
at quas coꝛrodit.et ex veſtiũ coꝛruptõe gignit᷑.
qñ ſcʒ veſtis aliquãdiu in aere groſſo compᷣmi
tur nec ventu perſunditunet in puro aere libe⸗
renullatenus explicatur.inſenſibiliter autem
panni in ſuꝑficiem conſumit: et cũ ſit ſenſibile
animal.infra panni ſubſtantiaʒ ſe occultat ꝙ
vix vnq; viderioculis ſe permittit.

HPoyperationes.

¶ Amara ⁊ odoꝛifera tince fugiũt ad veſtes re⸗
ſperſas talibo de facili nõ accedunt.i¶ Et ideo
folia lauri.cedri ⁊ cipꝛeſſi.:? hmõi poſita in ciſtꝭ
vel veſtes ibi repoſitas et libꝛos coꝛrumpia ti⸗
neis non ꝑmuttant.¶ Conſtan.Eſtquedã ſca⸗
bies capitis que ꝓpter ſuã tenacitatẽ et adhe/
rentiã tinea eſt dicta.De qua quere infrain ta⸗
bula de infirmitatibus quõ ſit curanda.

.

deder

— — — —

2
—

— — — —

—

Capitulum. cxlvj.
yrus.Ex li.de na. reꝝ. Tyrus eſt ſer
t pens in partib Hiericho circa ſolitu
Aiines ioꝛdams.infeſtus auibo⁊ ani⸗

.

malibo. maxime ouis auiũ que cum ipſis aui

bus comedu. H uius carnes confecte cũ qui⸗
buſdam admixtis omne toxicum venenũ ex⸗
pellunt.quã ↄfectionẽ tyriacam dicũt. Ferũt
aut nõnullihunc ante paſſionem chꝛiſti nullũ
habuiſie remediũ. maximeq; fuiſſe hominib⸗

infeſtum. Ipſa vero die paſſionis vnuʒ ex eis

infeſtiſſimũ:circa partes hieruſalem caſu fuiſ⸗
ſe cõpꝛehenſum. ⁊ ad chꝛiſti latus fuiſſe cruce
ſuſpenſum.atq; ex illo die totum illud ſerpen⸗

tis genus accepiſſe viriutem ↄtra ome vene⸗
num. Actoꝛ. yrus idem eſſe fertur qð vipe

ra. Ham et autoꝛes in medicina loquentes de
carne ſerpentina veltyriaca conficienda raro
vel nunquaʒ de tyro ſub boc nomine faciunt
mentionem ſed de vipera A tyro vero de no⸗
minatiue dicitur tyriaca.

2

OPperationes

¶ Auicenna in canone.v. Tyriaca affaratb

id eſt a moꝛte liberans ſublimioꝛ eſt et medi⸗

cinarum compoſitarum. pꝛopier multitudi⸗
nem ſui iuuamenti pꝛopꝛieq; in venenis q̃ ſũt
expuncturis vel moꝛſibus.vi ſerpentium et
ſcoꝛpionis et canis rabioſi.
¶ Exlibꝛo de naturis rerum. yriaca cũ ex
tyricarnibus admixuis qinbuſdam ſit cõfecta
omne aliud venenum extinguit.ſed cõtra ve
nenum ipſius tyri nibil pꝛodeft.

umalibus

2

Capitulum. cxlvuij.
Igris. yſiðᷣ. Lygris vocata eſt ſpter
tS5Dolucrem fugã.ſic em̃noĩant Perſi et
Ingdi ſagittã.Eſt beſtia var ijs diſtin⸗
cta maculis virtute et velocitate mirabilis iſkr
cuiꝰnomie tigris fluuiꝰ Pellatcocrue pidiſſi⸗
mus ſit omniũ fluuioꝝ. Has aũt magis hir⸗
cania gignit. Phiſiologꝰ. Eſt aũt tygris anĩal
ſeuiſſimũ et incomparabili rabie ſeinens preci
puequando raptis catulis inſequicur venato⸗
res.¶ Plinius. Cygris totus fetus qui ſemg
numeroſus eſt ab inſidiatoꝛe rapitur.

Tractatus

Capitulum. xlviif.

OPꝛtuca⁊ Taranta. Ex li.de na.reꝝ.
t· Loꝛtucã de genere ſerpentũ quidaʒ
ellſe volũt.veneno qͥdem in vita caret:
ſed nequaq; poſt moꝛtẽ. Nam renes erꝰ (vt di
cit Ambꝛoſius)ſi qͥs poſt moꝛtẽ nudo pedecal
cauerit veneno ſtatim inficit᷑. Eſt autẽ duoꝛũ

pedũ.Caput habens vt bubo.caũdam vt ſcoꝛ

pio.duobo ſcutis duriſſimis qua ſi teſtis tegit̃᷑
quiboadeo ſe induit vt difficulter etiã validiſſi
mis ictibo perimi poſſit.O uat vt gallina.ſed
oua eiꝰ ad comedendũ ſunt nociua.Toꝛtuca
femmad(vt dicit Ariſto)nõ habet niſi vnã viã
exitus ſuꝑ fluitatꝭ.q;uis habeat veſicã contra
omniũ animaliũ naturã habentium: plumas
aut ſquamas aut coꝛticẽ. Nam iſta omia nõ
habẽt veſicã.Acioꝛ.Toꝛtuca ðꝛ et teſtudo.qͥa
teſte tegminibo adopta eſt in cauerne modum

Harũ plurime ſunt aq̃tice.de qͥbo iam dictuz

eſt. Quedam vero terreſtres.q̃ et ſilueſtres di
cuntc᷑.nec ſunt venenoſe:ſed ab hominibus co
meduntur.¶ Phiſiologus. Tarame ſerpẽtes
ſunt modice quantitatis a quibo puncti vehe
menter anguſtiantur. Et niſitiriaca eis ſub⸗
ueniatur quandoq; anxietate moꝛiuntur.

QN

Rogodice.Albertꝰinli.de na.aĩaliũ.

t Trogodice ſũt aĩlalia quedã longiſſi⸗
mna habẽtia coꝛnua a capite ante mã⸗
millas vſq; ad rerrã deſcendentia. ceruices ãt
lõgiſſimas.⁊ iõ incuruata ⁊ inflexa ceruice lõ
gitudinecapitꝭ ⁊ coꝛnuũ in terra poſitis.ita ꝙ;

HI

Capitulmm. cxlix.

frons tota in terra iacet pa ſtũ ↄtra omnẽ mo⸗
rem ſumentia.q; aliter paſci nonpoſſunt pter

ſuoꝝ longitudinẽ coꝛnuũ.⁊ iõ paſci non pñt
niſi liongis herbis que potius ſecare videmur
q́; a rndicibo moꝛdere ſicut alia aĩalia faciunt.

ℳ☚
õ — .
J *

S EEE 3 .x — ” èð

Acca. Areſtotiles. QH acca eſt aĩial
V manſuetũ ⁊ iracũdie pauce:multe
vero inſipientie. Huius renes in

aſpectũ q̃ſi compoſiti ſunt ex pluri

bus paruis renibo. ventres hʒ multos: vt cibi
cõpleant᷑ vſus.⁊ qdð diminuit᷑ ex eo ꝓpter dige⸗

ſtionẽ habet ventrẽ poſt aliũ. Pꝛimergo ven⸗

ter cibũ recipit crudũ.ſecũdus digeſtũ.tertius

nam digeſt ione melioꝛatũ.quartꝰvero benedi
geſtum. Coꝛnua vacce ſi calefiant in omnem

„

tioꝛa coꝛnibus maſculoꝛum.

HPHPoprerationes

¶ Auicẽna in.ij.cañ. Vaccinũ fel foꝛtiꝰẽ cete⸗

partem declinant. Coꝛnua feminarũ ſunt ſoꝛ⸗

ris felliba qᷓ̃drupedũ.i Ponit᷑ in emplaſtrꝭ ad

vulnera q̃ ſunt heriſipila.doloꝛiſq; vehemẽtis

¶ Crura vaccina.id eſt oſſa crurũ aduſta flu-
xum ſanguĩs a bſcindũt ⁊ ſolutõnes ventris.
¶ Stercus vaccinũ eſt ex his q̃ dant pulmoni
⁊ ptiſi ⁊ ſilibo.Ex eo fit emplaſtrũ ſuꝑ ciaticim
¶ Item cũ aceto ſuꝑ exituras calidas poſitum
ſedat eas.Cõuenir etiam apoſtematibo qᷓpoſt

aures ſũt.i¶ Colla de coꝛio vaccino linita cum

aceto ſup impetiginẽ ⁊ ſcabiem excoꝛia bilẽ cũ

nõ eſt vehemẽt ꝓſunditatꝭ ↄfert.¶ Simili er

etlinita cum melle et aceio ſuꝑ vulnera.aduſta

d A¾

= — = —

d

cecoꝛmuaſi calefiãt in omnem (vt dictuz eſt)

unis nocumẽtum.i¶ Plinius libꝛo viceſimo⸗
octauo. Vaccinum etiamiecur cyliacis atq;

aut ſtupet vel timet. hoc maxime amoꝛis tẽ

bilico poſitum ventrem ſoluit infantium. Capitulum

DPDe Animalibus

et lota valent ad curationem lendium ¶ Ha ¶ Ignemſacrum impoſitum curat. Cũcera E
lv. Sanguis vacce ſi ſuper vulnus infunda,/ ⁊oleo mixtus combuſtiõibo medetur.

tur ſanguinem ſtringit.¶ Areſtotiles. Vac⸗

partem declinant:⁊ ſiquidem vnguantur cũ
oleo ac pice valent cõtra pedum ⁊ contra ni⸗

diſſintericis medetur.

R „

—

4

Eſontes. Albertus in libꝛo de natu
v ris aĩalium. Veſontes aĩal eſt boui
—R ſimile. collum habẽs fetoſum et iux⸗
boeas vt equꝰ tam inanis pꝑtinacitatis ⁊ trũcu
lentie:vt captũ domari vix vel nunq; poſſit.

Fruex. Ex libro de naturis rerum.
v AUeruerx ſiue aries habet coꝛmua in
mogum cir culi replicata:quibo gre⸗
gem defendere nititur. Ex naturali feritate
dextro pede terraʒ percutit.quãdo iraſcitur

poꝛe per dimidium annum iacet ſuper vnum
latus:⁊ per dimidium ſuper aliud. ¶ Iſido⸗
rus. Veruex a viribus dictus eſt ꝙ ceteris
ouibo ſit foꝛtioꝛ:vel eo ꝙ ſit vir:id eſt maſcu⸗
lus.vel ꝙ vermes ĩ capite habeat.Quoꝝ ex
citati pꝛuritu ſeinuicem cõcutiũt:⁊ pugnan

*

tes cum magno impetu feriunt.

PHyopperationes
¶ Agdeps veruecinꝰ ſilem hʒ vᷣtutẽ poꝛcino.
Stericas aut ani cauſas vtiliter cui at. er
combuſtis opitulatun.
Fel veruecinum lanis adhibitum ⁊ in vm

¶ Fimus veruecinus cũ aceto vt cathaplaia Itulus. Iſidoꝛus. Uitulꝰ 2 Ditula

ma impoſitus maculas nigras emẽdat.na y Axyiriditate dicti ſũt. i. a viridi etate
ſcentes clauos coꝛpoꝛibo tollit. ſicut virgo. Vitula ergo parus eſt:

imolabatur:nunq; taurus. NHa

dagricis quoq; ꝓdeſt

nongdum enixa. Ham enixa iuuenca eſt aut
vacca. Juuencus autem dictus eo ꝙ iuuare
incipiat hominũ vſus in excolenda terrꝗ.vł
quia apud gentiles ioui ſemper niſi iuuẽcus

m invictimis
etiã etas cõſideratur.¶ Ariſtoteles. Vituli
poſt vnum annũ caſtrandi ſunt. Alioqͥn par⸗
ui erunt. Caſtrati vero diutius viuunt. .

Pobprrationes

Plinius in libꝛo. xxviij. Omnes quidem

medulle molliunt explent ⁊ calefaciunt. In/

„

ter ceteras autem laudabilis eſt vitulina.

Sepum quoq; vitulinum capitis vlceri-

bus cum ſale ratũ laudatur vtiliſſimum. Po
articularijs moꝛbis.

itulum. clumn.
Ivypera. Auicẽna. Vipere ſunt ſerpẽ⸗
y tes habẽtes capita plana ⁊ lata.col⸗
lum minutum ac ſubtile valde:quo⸗
rum caude curte ſunt ſtrepitum facientes ac
ſonitum in inceſſu. Capiuntur autem a medi
cis in fine veris ⁊ pꝛincipio eſtus:vt inde tro

ciſci fiant. quibus tamen nõ omnes conueni
unt vipere ſed flaue ⁊ de flanis femine. Item

in ſecũdo canone. Vipere poſt hyemẽ de ca⸗
uernis egrediẽtes:oculos ſuos ſuper fenicu
lum fricant vt illuminẽtur. Vrina bominis
ytiliter effimditur ſuper moꝛſum vipere:pꝛo⸗
pꝛieq; vipere petroſe.Ex libꝛo de naturis re

rum. De vipera dicit Phiſiologus: ꝙ habet

ſaciem humanam vſq; ad vmbilicum:abym

bilico vero vſq; ad caudam cocodrilli figu⸗
rã. Meatus digeſtibilis quaſi foꝛamẽ acus
eſt. Et ideo moꝛe viperarum cetergrum cõci

pere nõ poteſt ſed tm̃ per os.

BPperationes

„De aſcoꝛides. Adeps viperinꝰ ſuffuiſiões

oculoꝛũ ⁊ obtuſiões ⁊ caligies mixta cedria

tanti ponderis ⁊ melle actico et oleo veteri

curat. Alarũq; pilos inunctis naſeinõ ſinit.
¶ Ex libꝛo de naturis reꝝ. Vipere valẽt cõ⸗
tra omniũ ſerpentiũ ictus:vt dicit Plinius.
¶ Tunica eius quem pꝛoijcit cũ innouatur
in vino cocta dẽtib⸗ ⁊ oculis medet᷑. Adeps

Capitulum. elu.

HNicoꝛnꝰ: Aariꝰ. Iſidoꝛus. Vnicoꝛ

vy nus eſt animal paruum:ſed coꝛpoꝛis
foꝛtitudinem habens: crura bꝛeuia
ꝗad ſuã magnitudinem.ferrum nõ timet.in ex
celſis montibo vaſtiſſimiſq; ſolitudinibo com

moꝛatur: vt ſupꝛa latiꝰ habetur.¶ Iſidoꝛus

Varius eſt beſtiola de genere piroli: paulo
qmplioꝛ q; muſtela. In arboꝛibo habitat ⁊ fe⸗
tus facit.a re nomen habet. In ventre nanq;
candidus eſt. in doꝛſo coloꝛem habet cinere
ujm eligantem atq; ſpectabilem harũ pellib⸗
in oꝛnatu veſtium gloꝛiãtur homines vtriuſ⸗

—

q; ſexus:ipᷣa tamen beſtiolga mimme gloꝛia⸗/

tur in pelle ꝓpꝛia:nec dum in alieng.

Capitulum. duf.

fun
ad
inc
nns
n
1
ng
inae
Ah⸗

gin

ſtudioſe foueis captos interficiuut.

De Fnimalibus

e

Ro. Iſidorꝰ. Ari ſunt boues agre⸗
y ſtes adeo foꝛtes vt arboꝛes ⁊ arma/

os milites ĩ coꝛnib eleuẽt. Idẽ vꝛi
dictiſũt apoton oꝛion.i.a montibo. Sũt bo⸗
ues aũt agreſtes ĩ germania hñtes coꝛnu in

tantum ptenſa:vt regijs mẽſis inſigni capa

citate ex eis gerule fiant.i¶ Helynandus li⸗

bꝛo viceſimoſexto. In hyrcinia ſilua germa
nie ſunt vꝛi. Hi ſunt magnitudine paulo ele⸗
phantos:ſpecie ⁊ coloꝛe ⁊ figuratauri. Ma
gna vis eoꝛũ eſt ⁊ magna velocitas neq; ho⸗
mini neq; fere quã aſpexerint parcunt.Hos

*

—

L—? e A
õ . . „ 2 — 2 5
beEES — 5sõs . R

Lapitulum. duif.

Rſus.Ex libꝛo de natur rerum. Vr
v ſus dicitur quaſi oꝛſus ſcilicet ĩ ven
tre:ſed extra completꝰ Et hoc ideo:
quia ꝑmature parturitur:vnde lingendo in⸗

foꝛmatur.Eſt autem vꝛſus animal ſeuum ni-

mis defoꝛme mẽbꝛis.¶ Ariſtoteles. Vrſus
eſt animal habens dentes ſuperius:et vnum
ventrem inferiꝰ.ac poſt ventrem inteſtinum
ſicut ⁊ lupus.Eſt autem in aliquiba animali⸗
bus venter maioꝛ:vt in poꝛco ⁊ vꝛſo. Mani
feſtum eſt autem ꝙ vꝛſus agreſtis byeme la⸗
tet.ſed vtrũ hoc faciat ꝓpter frigiditatem an
ꝓpter aliud queſtio eſt. Hares auteʒ et femi
ne in tempoꝛe illo pingues ſũt valde.ita ; de

facili moueri non poſſunt.¶ Iſidoꝛus. Vrſi

caput eſt inualidũ:ſed vis maxima eſt in bꝛa
chijs ⁊ lumbis. VUnde ⁊ interdum erecti inſi
ſtunt. ¶ Ambꝛoſius. Vrſis anguſtioꝛa colla
data ſunt.qꝛ nõ paſcũtur herbis in terra ſed
carnes animaliũ comedũt.i¶ Alexãder. Vr
ſus quodã murmure vtens:pedes ſugit tan

ᷓ alimenta quedã ſumat ex eis.i Solinus
Vrſicoeũt ſicut quadrupes alij:ſed apti am
plexib mutuis velut humanis cõiugatiõib
copulantur. Deſiderium venis hyems ſuſci⸗
tat. Secreto honoꝛe mares grandes reuer⸗
tentur. Et in eiſdeʒ licet foueis:partis tamẽ
per ſcrobes ſecubationibo diuiduntur. Ate

nmm dies triceſimus liberat.

HPoyperationes

Jſaac. Vrſina caro viſcoſiſſima digeſtioni
qꝙᷓ; inobediens. peſſimũ dat nutrimẽtum. Vn
ge plus pertinet medicine q́; cibo.

¶ Phiſiologꝰ. Fel vꝛſi calidũ eſt ⁊ ſiccũ. Aa

let ↄtra epilentiã ⁊ paraliſim. Debet autẽ fel

cum folliculo ſuo ab epate ſeparari:et ita ſu⸗

ſpendi⁊ deſiccari:ꝑ duos annos ſerua᷑.
¶ Eſculapius. Si oculos vꝛſi eradicaueris
2 ſupꝛa ſiniſtrum hominis adiutoꝛiũ ligaue⸗

ris eius quartanam mitigabun.
¶ Auicenna.Adeps vꝛſi confert alopicie.

¶ Dyaſcoꝛides.Dicitur adeps vꝛſi capilloꝝ
incremeni pᷣſtare ⁊ alopicias emendare.vel
vꝛſinũ vel electuariũ datũ epilenticis medet

¶ Item lanis adhibitũ ⁊ in vmbilico poſitũ:
infantium ventrem ſoluutt.
Actoꝛ. Vt autem dictum eſt ſuperiꝰ iuxta

Plinium: Vrſi pꝛimis diebo quattuoꝛdecim

graui ſomno pꝛemuntur.Tuncq; miruʒ im⸗/

modum vterno pingueſcũt.Et illi ſunt apti

medicaminibus.
¶ Adipi contraq; capilli defluunt tenaces.

Capitulum. llvii.

8

8

Tractatus

„

v uiſſimũ:non altiꝰ cane ſed longiꝰcoꝛ
poꝛe:canibo inimicũ valde.pꝛedã nõ
comedit:niſi eum in altũ poꝛtet:ſed qñ ad ar
boꝛez venit ad ſupꝛemũ eũ ramũ defert:eãq;

pendendo comedit.Cum aũt in caloꝛe coitꝰ

exiſtens aliquem vulnerauerit: mun es ſuper
ipᷣm cõueniũt ac ſup eum mingũt ⁊ moꝛitur.
Vngde quidã ab ea vulnerat ſe ꝑ barcham

in mari poꝛtari fecit:⁊ mures ad mare vene⸗

runtvt ad eũ accederent:ſed ꝓpter marenon

poterãt. Hniꝰ anĩalis fel moꝛtiferũ eet.

Coapitulum. llir.

AUlpis. Iſidoꝛus. Aulpis eſt anial
v doloſum. villos habet vberes et al⸗
tos.caudamq; magnam.fertur aut
ꝙ vulpis nunq; facit ſibi foueam:ſed fouea,ʒ
taxi doloſe occupat.Cunq; enim ſcit taxuz
exiſſe de fouea accedit ad introitũ:⁊ ibiſter⸗
coꝛat.ſicq; ꝓpter immundiciam fugit taxus:
⁊ vulpis occupat locũ eius.Hanc inſequun
tur venatoꝛes ꝓpter pellem:non pꝛopter car
nes queſunt inutiles.i¶ Ariſtoteles. Aulpis
eſt animal ingenioſum ⁊ malarum operatio⸗
num.habet virgam ex ona corddteram
cilicet vncoꝝꝛꝝ
vnguium cum vulpe pugnat:quia carnẽ mã
ducant.Tirus autem ⁊ vulpes amicantur:ꝛ
amboq; in cauernis terre manẽt. Aultur q̊ʒ
vulpem depꝛehendit.¶ Ambꝛoſius in hexa⸗

iecta.Arſus ⁊ kyrokos auis:

meton. Aulpis eſt animal odio dignum pꝛo

pter rapinam:deſpectum ꝓpter infirmitateʒ

incautum ſue ſalutis duʒ inſidiatur alienis.

¶ Ex libꝛo de naturis rerum. Aulpis eſt ani
mal fetidum:maximeq; in oꝛe:⁊ etiam a po⸗
ſterioꝛi parte ĩiminente moꝛtꝭ periculo. Suc
cum qui de pino fluit in cibum ſumit.ſicq; ſa
lutem recuperat:⁊ euum vite in longumpꝛo⸗
tendit.¶ Conſtantinus. Vulpis in fame pꝛe
anguſtia latratꝰ canum imitari dicitur.hoc
eſt cum eſurit:nec inuenit quod manducet.
fingit ſe moꝛtuam.⁊ reſupina flatum attrahit
lingua pꝛotracta:tunc aues incaute deſcen⸗
dentes quaſi ad cadauer: aperto ſuo oꝛera

pit:deuoꝛatq; ⁊ conſumit.

2

Pbperationes
Daly. Vulpis ſi cum oleo decoquatur oli
ue oleum hoc nodis ⁊ duricie que fiunt ex ar
tetica pꝛodeſt.i¶ Adeps vulpis cum oleo ſij
ſami:id eſt yreos liquefactꝰ aurium dentiũ⸗
qʒ medetur doloꝛibus.i¶ Auicenna. ulpes
in aque cocta ⁊ embꝛocata iuncture doloꝛo⸗
ſe confert vehementer. Adeps eius in aureʒ

diſtillatꝰ ſedat doloꝛem eius.

Ad hoc enim euacuatiua eſt valde.
¶ Item eius pulmo ſiccus confert aſmaticꝭ
valde.Pellis eius calidioꝛ eſt ceteris:et hac
iuuant᷑ humectati ꝓpter eius reſolutionem.
¶ Teſticulus vulpis calidus ẽ in pmo ⁊ hu⸗
midus in ipᷣo.⁊ eſt in eo humiditas ſuꝑftlua.
Confert ſpaſmo ⁊ thetano q̃ ſunt in poſte⸗
rioꝛibus ex paraliſi:facit appetitum coitus:

Capitulum. clrx.

dNE

d

f(N

9

moꝛantur:ibiq; fetus faciunt.

De nimalibus

ſiue capꝛe ſunt aĩalia de capꝛaꝝ
genere pernicitatꝭ mirãde.q;q;
onerato capite coꝛnib vaſtis:
gladioꝛũq; vaginis.in hoc ita
ſfffe libꝛant vt toꝛmẽto aliquo ro
tati in petris potiſſimũ:⁊ mõte aliquo in ali⸗

um tranſilire cupientes:atq; recurſi pernici

quo libuerit exultant.i¶ Ex libꝛo denaturis
reruʒ.vybex eſt animal paruum velociſſimũ:
in capite vaſtis coꝛnibo oneratũ:in petrꝭ cõ⸗

DEan

Capitulum. lxr.

Cbneumon ⁊ vppotamus.Iſidorꝰ.
ychneumon grece vocatur:eo ꝙο
doꝛe ſuo ſalubꝛia ciboꝛuʒ ⁊ venenoſa
pꝛodant᷑. De quo Dꝛacontius ait: Pꝛecidit
ſuillis vim cuiuſcũq; veneni.Dictꝰ eſt auteʒ
ſuillus a ſetis. Hic etiã ſerpens inſequitur:
qui cũ aduerſus aſpidẽ pugnat:caudam eri⸗
git. quã aſpis maxime incipit obſeruare q̃ſi
minantẽ.ad quã cum vim ſuã tranſfert coꝛri⸗
pitur.¶ Areſtotiles. ychneumon cum videt
ſerpentẽ qui dicit haſcos nõ pugnat cum eo

quouſq; clamat adiutoꝛeſ.Etqꝛ timẽt a moꝛ

ſu ſerpentis:intrant aquã ⁊ poſt arenã.dein⸗
de cũ ſerpente pugnãt.¶ Ex libꝛo de naturꝭ
rerũ.vppotamus in terra naſcit᷑:licet in aqͥs
ſicut in terra potens ſit ⁊ habitet.Caudã ha
bet toꝛtuoſam:dentes pꝛurigineos:doꝛſo et
hinnitu ſilis equo.de q̊ ſupꝛa pleniꝰdictũ eſt.

itulum. clxij.
Dꝛa. Ilidorꝰ. ydra dicit᷑ dꝛaco mul⸗
toꝛum capitũ:qualis fuit in lerna pa
lude puincie. Archadie.Hec latine
excedra dicit:eo ꝙvno ceſo tria capita excre
ſcebant:ſed hoc fabuloſum eſt. Nam conſtat
vdram fuiſſe locũ euomentẽ in quo vno mea⸗/⸗
tu clauſo multi erumpebant. Quod Hercu⸗
les videns loca ipᷣa exuſſit.⁊ ſic aque meatꝰ
dauſit. Nam ydra ab aqua dicta eſt. ydros
aũt eſt aquatilis ſerpens:a quo icti obturge

„

ſcunt.Cuius quidam moꝛbum boun dicůüt.
iij

eo ꝙ fimo bouis remedetur.i¶ Ex libꝛo ð na
turis rerum.Eſt autem ydros(vt ſcribit Pli
nius)pulcherrimus anguium in oꝛbe terra⸗
rum. abuloſe vero dicta eſtydra ſerpens:
cuius cum vellet caputHercules amputare

ſtatim duo ſubcreuerunt.⁊ ſicſemper ampu⸗/

tatis quibuſdam alia ſtatim ſubcreuerunt.

neſtrium foꝛtiſſima maximaq; vtpo-⸗ d

te quindecim cubitoꝛuʒ longitudinis.Tan⸗

te quoq; velocitatis eſt vt ſtercus (quod cũ
impetu egerit) retroacta in coꝛnibus recipi
at ac longius poſt terga pꝛoijciat.hoc itaq;

excecat atq; debilitat:⁊ penitꝰ inutiles red⸗
dit. ꝓpilos habet ſubnigros. coꝛnua maxima
trium cubitoꝛum ampla ſupꝛa modum.itavt
ad menſas diuitum gerula fiant potuuʒ.Cũ
ergo bominem aut canem obuium habuerit

in coꝛnibus ſubtollit eum. ⁊ tamdiu in altum
pꝛoijcit:iterumq; in coꝛnibus recipit donec

penitus interimat conquaſſatum. Hanc qui

dam pꝛopter eius velocitatem dicunt eſſe tx

gr iidem ſed falſo. Ham tigris eſt beſtia ſatis

modica:⁊ habitat in oꝛiente. Hec autem re⸗

peritur in Bohemia.

Coapituliumm. lxiiiſ.

Capitulumm. dxiif.

ſtercoꝛe egeſto largiſſime perſequẽtes canes

Tractatus

Zl/lio. Albertus ĩ libꝛo denatun ani⸗
3 malium. Zilio animal eſt quantitatꝭ

luupine:nimiũ crudele.in moꝛtem ho
nmimum ⁊ aligrum beſtiarum. boc animal imi
tatur voces beſtiarum ⁊ hominum in cõden

ſis. Zilio vocans vt homines ſequentes

denoꝛet: ⁊ ſimili ingenio deuoꝛet canes.ca⸗

num latratus imitans. Eſt autem hoc ant
mal compoſitum ex hyena ⁊ ſymia que mari

auera comedit moꝛtuoꝛum.

Hec igitur denatura animaliũi qugg
drupedum ⁊ alijs in terris moꝛantium

ſufficiant. quia ſiqua alia ſunt facile ex

antedictis agnoſci poſſunt

cõmoꝛion vocatur: ⁊ intrat in ſepulc : cH

— — —

L
.

De Huibus

Loag tractatu ſcðᷣo de p⸗
pꝛietatibo videlicet aĩaliũ ĩ ter⸗
e ris vitã ducentiũ. Reſtat nunc
in tractatu tertio dicere aliqua
. de naturis auiũ:vt ipᷣis ſicut ĩ
ceteris creaturis dei magnalia extollantur.
Ideoq; adiuuãte chꝛiſti clementia.de auibo
dicturi ⁊ volatilibo iuxta oꝛdinẽ alphabeti.
pꝛimo de aquila in initium ſumamis.

—

Fapinclinlſ.

4–

— — — — „

ti deſcẽdens raptã pᷣdã pẽnis ad littus ꝑtra
hat.Nã ⁊ 3 radiũ ſolis fert᷑ obtuitũ nõ flecte
re. VUñ ⁊ pullos ſuos vngue ſuſpẽſos radijs
ſolis obicit:⁊ q̊s viderit imobilẽ tenere acie
vt dignos gñe pↄſeruat.ſiq̊s vᷣo flectere obtu
tũ q̃ſi degeneres abijcit. Joꝛath. Aquila eſt
auis magna ⁊ regalis.De q̃ ðꝛ: vbicũq; vi
derit ex alto ſerpentẽ magno ſtridoꝛe oppꝛeſ
ſuʒ vnguibo laniat.⁊ poſtq; extracta de viſce
ribo venena moꝛtifera decerpſerit:adhuc fau
ciũ deuoꝛat.⁊ virus qð inerat extinguit:ve⸗

neno caloꝛe decocto.hoc q̊; experimẽto aut
ꝓtriſtat᷑ aut gloꝛiat᷑.Aqͥle vnã ſedẽ ⁊ vnũ ni⸗
dũ ſp hñt.Ex li.de na.re.Aqla altiſſimis ar⸗
boꝛibanidificat:vbi mala beſtia nõ accedati

Quila. Iſidorꝰ. Aquila ab
acumiĩe oculoꝛũ vocata.Eſt
enĩi tanti cõtuitus vt cũ ſu-
a magria imobili pẽna ferat᷑ nec
bumanis pateat obtutib de
tanta ſublimitate piſciculoſ
natare videat.⁊ inſtar toꝛmẽ

pulloſq; caute cuſtodiẽs nõ relinqᷣt donec ſe

ipos ꝓtegere ſciãt ac valeãt. Itaq; õ dꝛaco⸗
nẽ vel hoiem vel aliud aĩal ſi eos turbare vel
rapere voluerit:mira nioſitate pugnat:ſeq;
moꝛtis ꝑiculo ꝓ eis exponit qͥs etiã in hume
ris ſubtollit:vt eos ꝓuocet ad volatũ.docet
etiã eos lãbere ſanguinẽ.lapidẽ ethitẽ hʒ in
nido:qͥ velus pᷣgnans fetũ bʒ intꝰ lapideʒ mi

nutũ ſanantẽ.⁊ hũc ↄtra caloꝛẽ nimiũ(quem
bʒ aqla naturaliter)in nido hʒ ne depereant
oua decocta caloꝛe nimio. Huic enim lapidi

cCoaloꝛ ignis nocere nequit. Dicũt ⁊ alij phi ꝙ

duos lapides pᷣcioſos noĩe indes ĩ ſuo nido

collocat.ſine qͥb parere nõ põt.Aqͥla multꝭ

dieb ieiunat.adultos pullos ꝑſequit᷑:longe
fugans emulos ſcʒ rapine.Ex libꝛovt ſupꝛa.
Eſt enĩ aqle peſſ
tpᷣs expellit tedio nutriẽdi.Rõ aũt hecẽ ſᷣm
Areſto.qꝛ poſt acubationẽ adeo debilitat᷑:vt
venari nõ poſſit.Etiã vngues eiꝰ incuruant

yt pꝛedã tenere nõ valeat. Albeſcũt ale et ag⸗

grauant᷑ vt vix poſſit volare.Aqͥle pulli ſine
clãgoꝛe ſunt ⁊ ſine murmuratiõe.Eſt aquila
grãdis in ſeptẽtrione habitãs duo faciẽs o⸗
ua ſp.vt dicit Pli.in cacumibo ramoꝝ ſuſpẽ

ſa.captoq; lepoꝛe vel vulpe minutatim ei co

riũ detrahit.⁊ ona ſua in illo inuoluit.ac ſub
caloꝛe ſolis ponit.itaq; relinquẽs ea non cu
bat. Sʒ quſq; naturali maturitate frãgãtur
expectat. In egreſſu vᷣo pulloꝝ redit.⁊ tunc

eos vſq; ad robur ꝑfectũ nutrit. Actoꝛ. Aqͥ⸗

la ẽ auis magna ⁊ nobiliſſima.vtpote auiuʒ.

regina q̃ cũ ſenecta grauat᷑ ſuꝑ oẽs nubes in

ſublime volat.⁊ caloꝛe ſolis oculoꝝ eiꝰ cali⸗

goↄſumit᷑:⁊ mox ĩpetu cũ ipᷣo caloꝛis eſtu de

ſcẽdens aqͥs frigidiſſimis tertio ĩmergit.in⸗

imũ genꝰ qð pullos ſuos añn

deq; reſurgeẽs ſtati nidũ petit: ⁊ ĩter pullos iis

robuſtos ad pᷣdã in q̃litate frigorꝭ ⁊ caloꝛis
q̃ſi q̃dã febꝛe coꝛrepta.quodã ſudoꝛe plumas
exuit.fouiturq; a pullis ſuis et paſcit᷑:donec

pennas plimaſq; recuperamꝰ innouetur.

Pperationes

¶ Aquile fel cũ melle ſuffuſos ſanatoculos.
¶ Plinius li.xxix.Oculis inuncte aqͥle cere
bꝛo aut felle cum attico melle:claritatem vi-/

ſus dicunt reſtitui.¶ Item in eodẽ li. Aquile
felle (q diximus pullos ad cõtuendũ ſolẽ ex
periri)mixto cũ melle inungunt᷑ nubecule et
caligationes atq; ſuffuſiones oculoꝝ.i Idẽ
in li.xxx. Lumboꝝ quoq; doloꝛi pedes aqᷣle

in auerſum a ſuffragine euulſi alligant᷑.dex⸗
ter quidem doloꝛibus partis dextre.ſiniſter

quoq; leue.pꝛeterea moꝛbo regio reſiſtit cere
bꝛum aquile incyathis vinitribus.
B iij

N

U R

Chacus ex auibus paradiſi:⁊ auri,⸗

a frrigius. Iſidoꝛus.
legitur in Leuitico:eſt auis ignota
etiam peritis iudeoꝛum. Ex libꝛo de naturꝭ
rerum.Aues paradiſi vulgariter ſic appellã
tur.non quia de paradiſo ſint:ſed ob inſignẽ

pulchꝛitudinem.tanti nanq; ſunt decoꝛis et

gloꝛie vt nullꝰ eis coloꝛ credat᷑ deeſſe. Ma⸗
gnitudo earum eſt vt anſerum. Uox ita dul
cis ⁊ pia vt excitare poſſit in homine deuoti
onem ⁊ gaudium. Si quãdo vero capta fue
rit ⁊ illaqueata gemit:nec ceſſat plangere do
nec reddita fuerit libertati Suꝑ flumina ny

lilibenter habitat:⁊ raro alias reperit᷑. Sũt
⁊ alie aues in eiſdem partibus eodem modo

appellate fuſci coloꝛis ⁊ ſubrutili minoꝛes
q; monedule.Aues autem paradiſi vocant᷑
Pi neſcitur vnde veniant:aut quovadant.
HFion enim coitus earũ videtur:ſed ceri tem
poꝛibo aggregate terras quas inhabitabãt
tranſiture relinquunt:⁊ ſic recedunt. Actoꝛ.
Aurifrigius eſt auis ſic dicta:quaſi aurã fri⸗
giam ſequens.Habet vnuʒ pedemcũ vncis
vnguibo ad pꝛedandum. alterũ vero latuʒ ad
natandũ.Giro multiplici vtitur in aere.nũc
moꝛe ludentis:nũc moꝛe inſidiantis vſq;dũ
pꝛedam in aquis cernens:impetuoſe deſcen
dit. altero pede pꝛedaʒrapiens.altero natan
te rapiente adiuununns.

hacus de quo

Crhhantis. Ex libꝛo de naturis rerũ.
Achantis eſt auis parua:ſed fecun⸗
.da. NHNam dnodenos ſimul facit pul⸗
los.herbaꝝ pabulo reficit:⁊ ob hoc odioſoſ
habet equos q̊ͥs vbi paſcẽti ſibi ſupuenirevi
derit ⁊ herbas diripere:fugit et vindicat ſe
vltione qua poteſt. Eoꝛũ hinnitꝰ ꝓpꝛis voci
bus imitans ac deridẽs.ſolini⸗ li. x. Achan
tis intantũ odit auem egithum:vt non coire
credant ſanguinem eoꝛũ.Actoꝛ. Achantis
iuxta Iſido.ipſa eſt qui apud nos vocat᷑ car
duelis.Dequo etiam dicetur inferius.

—☛
. 5„
–
. .
. „
.

De Mnimalibus

CLCLcipiter. Ex libꝛo de naturis reruʒ.
a Accipitrum quattuoꝛ ſunt genera.
Pꝛimum eſt coꝛpoꝛe magnũ: doma⸗/
biule multum: oculis varijs ꝑlucidis: hilari
vultu:groſſo pede:longis vnguibo:delicioſe

comedens:omnes aues inuadit:nullã timet

Scõðm genus eſt pꝛioꝛe minus:quod alieta
dicere poſſumꝰ. alas habens groſſas ſᷣm qn

titatem ſui coꝛpoꝛis bꝛeues ⁊ vngues groſ⸗
ſos:⁊ oculos magnos ⁊ obſcuros.non cuo

manſueſcit: ⁊ ideo pluribo odioſum. Anno pᷣ⸗
mo domationis parum valet. ſecundo plus.

tertio imitatione aucupat ſatis bene.Lerti⸗
um genus eſt niſus eruee quidem alioꝛũre
ſpectꝰ: ſed tamen velox:cito manſueſcit:⁊ de
licate nutriri vult:⁊ leuiter aucupat.Quar⸗
tum gen eſt frogellus: quem muſcetum dici
mus:multo quidem minoꝛ ſed coloꝛe conſi⸗
milis. ſicut niſus accipitri conſimilis eſt in
diſpoſitione habitus ⁊ coloꝛe. Hec auis ci⸗
to manſueſcit ⁊ delicate enutriri vult: ac leui
ter aucupat:velox ad volatum. Phiſiologꝰ.
Accipiter auem quã ei ſoꝛs contra noctẽ of
fert:⁊ tota nocte ſub pedibus tenet. Sed il⸗
lam veniente ſole ⁊ famelicus auolare pmit⸗
tit. Et etiam ſieandem alias obuiam venien
tem bhabuerit: non ꝑſequitur. A ccipiter colo
rem oculoꝛum mutat ⁊ roſtrum. Panis eum
necat m Auguſtinum. Ariſtoteles. Accipi
cer in altiſſimis montanis nidificat ⁊ come/
dit auium coꝛda quas capit.Cõgrediens cũ
aue que dicitur kokie cõuincitur. Jpᷣa tamẽ
pugnam non incipit.
teſtino tm̃ ſicut ⁊ miluus. Vterq; cubat.xx.
diebus. Pulli accipitris pingues ſunt: ⁊ bo
ne carnisvalde. Aultur admiſcetin in contu
cũ zccſvize maſculo.ſplen paruus eſt in aui
bus cali
ba ⁊ miluo. HZD
Hyoperationes
¶ Plinius libꝛo. xxviij. Accipiter in roſaceo
decoctus ad omniũ vitioꝛum in oculis acci
dentium inunctiones putatur efficaciſſimꝰ.
ſimiliter ? fimi eius cum attico melle.
¶ Idem in eodem. Fimus cenchꝛidis accipi
trum generis ex melle oculoꝛum albugines
extenuat: ⁊ oculis claritatem faci.
Ex libꝛo empirices eſ culapij magiſtri Hy
pocratis. Adeps accipitr ſi teratur in oleo
uctio quoq; inde facta caliginem oculoꝝ
tollr.

Fel habet in epate ⁊ in

diventris ſicut in accipitre ⁊ colum

—,—

Frriophilon Ex li.ð na.re. Aeriophi
a lõ q̃ſi amatrix aerꝭ dicta vulgariter
elyon appellata. ẽ auis nobiliſſima
paulo maioꝛ aqla. volatu potẽs ⁊ aglis velo⸗
ciſſima:pẽnas hʒ ſubꝛufas:caudãq; lõgã.vn
gues ac roſtꝝ ⁊ crura maxia.aerꝭ ſerena iha
bitat intm̃ yt vix vnq;vł paꝝ ĩ terra reſideat
aut qͥeſcat.ſuꝑ nubes q̊ʒ freqntiꝰeleuat᷑ ita ꝗ
vigeri ñ pᷣt abhoĩe: cibũq; capit ĩ gere.⁊ hᷣ q̊ʒ
pᷣdãtiũ auiũ moꝛe.Cuiſiſe auis obuiã ĩ gere
tulerit mox ab eo coꝛripit᷑:⁊ ð ſũmo aereĩter
rã deijcit᷑:nec ab hoĩe videri pᷣt qͥ e ab aere
occiſã deiecerit. Hec auis dũ adhuc ĩpullo
=.⁊ necdũ ↄᷣſcit ſe ab hoĩbo capit᷑ ⁊ꝛõeſticat᷑
ad capturã ĩſtruit᷑ Hec auis capꝛiolos ⁊ hin
nulos capit vnguiby laniatõe.Sociali autẽ
duo ⁊ duo volãt:captãq; pꝛedam diuidũt.

.

R —

Tractatus H
Capitulum. vj. animaduerterit ipᷣm enidoyelut dulterinſj

cAq; degenerem pᷣcipitat. Illum vero cuius
BGochiles 2 alauda. Jſido. Agochbij, acies fumacomra ſteteni educat. Eſt auteʒ “

2 les grabice dicit. latine capꝛimulgꝰ. alietus volucrꝭ oculoꝛuʒ acie clariſſima ſeſe

E ſt enim auis oꝛientꝭ magna: q̃ duo ex alto liberans.viſoq; in mari piſce: p̃ceps
yeltria facit oua. Capꝛas lacte irrignas pe, in eumrnu ens. ac diſcuſſis pectoꝛe aquis ra⸗
tit eqꝝ mamillis ſe ſupponẽs roſtro lato. lac piens.Alietiſi itum nõ habẽt genꝰ: ſed ex di⸗
ex eis velut capꝛeolus ſugit: ſed ex tüc ĩ eis nerſo aquilarũ coitu naſcuntur. Rudolphꝰ
lac annihilat: earumq; mamuille deſiccantur. ſuꝑ Leuiticũ. Alietꝰ rapina paſcitur: ſed P*
Dicit etiã Plinius ꝙ eadẽ ſuctione capꝛe vi virib⸗ deſtituitur: minoꝛibo tin auiba quibus
ſum pdunt. . ectoꝛ de eadeʒz inneniat inferi pꝛeualet infeſtus eft.
in capᷣ.xxij. Actoꝛ. Alauda eſt auis parna i õõ
bus nota ſuo modulamine cantꝰ. In eſtate
incipit in auroꝛa quaſi nuncians oꝛium diei.
In byeme vero capitui pꝛecipueq; tempe ni
uis. Ex li.de natur re. Alauda eſt auis a lau
gedicta.quia mira iocunditate pennis exer⸗
tis in gere vocis modulamine letioꝛis tem/
poꝛis qure congaudet. Ham o bnubilatovel
plunioſo celo vix aut nunq; canit. Sedens
in terra vix aut nunq; cantet:ſed in aſcẽden⸗
do canit:paulatim quidẽ aſcendit.ſed inſta
lapidis ſubito deſcendit cantando.

Dyperationes
A Kaſi in almanſoꝛe: Caro glaude que pilea⸗
ta dicitur ventrem conſtringit. “
B Eiuſq́; ius ventrem fluere facit.

LTLTLtion. Ambꝛoſiꝰ. Altion ẽ auis ma
A ntana:q̃ in littoꝛibo fetus ſuos edere
ſolet. Nam in harenis oua ſua depo
nit.medio fere hyemis qñ maxime mare in⸗
ſiun git: ⁊ littoꝛib vehemẽtioꝛ fluctꝰ illiditur. “”
qua excubante mare ſubito miteſcit.⁊ omẽs J
yentoꝝ ꝓcelle cadũt.Fouet aũt oua ſeptem
dicbo:tũc pullos educit:q̃s alijs ſeptẽ diebi 8
enutrit. Vnde hos. xiiij. dies naute pᷣſumpte
ſerenit atꝭ obſeruant quos altionides vociit
eo ꝙ altione ſouente vel enutriente fetꝰ nul⸗ .
los pꝛocelle motꝰ hoꝛreſcant. Ex libꝛo dena
W☛ E iun rerum. Iltion eſt auis minutiſſimaĩ ma
weriihsbitans 2 fetꝰ faciens. Aues q̃dã dome-
Ca itulu m vii ſticecvt gallina ⁊ columba) indiſcret tempo d
2=?è P 1 * . . ribo ſetꝰ faciunt.quoniã ab hyemis intempe
L.iietus. Actoꝛ. Ex generiby aquila rie tuteſunt. Hec autẽ ſola inter aues ſilues
2 mm alietus tm in plumos erioʒ per ſtres hyemalitempoꝛe fetificat.Huiꝰ nidus
Cculiens pullos ſuos. ſubinde cogit ferro nequit incidi:ſedictu valido frãgi.Di⸗
anerſos intueri iolis radioſ.Et ſi q; ex eis cit᷑ ꝙ altion quaſi ales oceani:eo ꝙ in hyeme
coõͤuiuentem humect antemq;.i. lachꝛymantẽ ĩ ſtagnis oceoni nidos ſacit etpulloſ educit.

*
—
ððõä

2

— 7

— ——

— — — —

—

☛n

— ☛r —

— — — - —

—

—
2

„ 2
Capitulum. ix.
Nas.Ex libꝛo dena.re. Anas ẽ auis
A aliquãtulũ maioꝛ gallo. Mas caput
⁊ collũ viridis coloꝛis habet.roſtrũ
vero latum ⁊ alas albo viridi nigroq; diſtin⸗
ctas.Toꝛquem habet album circa collũ:pe
des ruffos ⁊ latos quibus in aquis ſubꝛemi⸗
gat. Ham aqͥs fluminũ gaudet. difficileq; ſi⸗
ne his viuere valet. maxime cũ eam cibiſicci
citius ingurgitant. Mares aliqũ cũ plures
fuerint ſimul tanta libidinis inſania ferũtur:
vt feminã ſolã coeundo viciſſim ac certatim
occidãt. Hoꝛum pullimox vt ouum exeunt
tanta agilit ate vigent:vt etiaʒ ſi matrẽ moꝛi
vel aeri nutrice viuant.
Ppkrationes
q Iſidoꝛus.Anas coctapectoꝛe melioꝛ ẽ q;
ceruice. De qua Maxcialis ita dicit:totaqͥ;
dem ponat᷑ anas:ſed pectoꝛe tm̃ ac ceruice
placet. cetera redde coquo.¶ Raʒi.Caro 9⸗
natis plures habet ſuꝑfluitates ⁊ plꝰ faſtidi

re facit:⁊ maioꝛis eſt calidit atꝭ:nõ tñ plꝰ nu/

trit qᷓ; caro gallinacea.¶ Pliniꝰ li. xxx. Ana

tum qʒ maſculoꝝ ſanguis aluũ ſiſtit. Mirũ

vero tradit᷑ in toꝛminibo anete appoſita moꝛ
bum trãſire ventris ipamq; anatẽ emoꝛi.
Auicẽna.Ana calidioꝛ eſt oibus domeſti⸗
cis quibo.Et dicũt quidã ꝙ infrigidatũ cale⸗

facit. Calefactum vero febꝛicitare facit.

¶ Clarificat autem vocem:augmentuʒ facit
in coitu:⁊ ſperma multiplicat. ¶ Ei pingue
do maxima eſt in ſedando doloꝛem ⁊c.

imalibus

Capitulum. x.

Pſer.Ex libꝛo de naturis re. Anſer

a vye.l auca eſt auis aqͥle magnitudinis

huius generis ille que indomite ſũt

2 pꝛie libertatꝭ.glauci coloꝛis ſunt⁊ acris.al

ta petũt.volant vt grues oꝛdine litterqto.et
ſm flatꝰ ventoꝝ volatꝰ ſuos dirigũt.aqlone
flante petũt auſtrum ſatis cõſcie.frigidioꝛa

tempoꝛa imminere. UVix a volatu ceſſant:ni⸗

ſi cũ mãducantes interim depaſcãt.adeo nã

q delectabilis eſt ei volatꝰ vtraro doꝛmiãt
ac cõtra domeſticis aucis volatꝰ eſt grauis
paſcere officioſiſſimũ qͥeſcere ac doꝛmire pꝛe
cipuũ.hoꝛas noctes ⁊ fures clãgoꝛe pꝛodũt.

Eſt in alpium montibo anſerũ genꝰ ĩter aues

maximum pᷣßter ſtrucionẽ:ſed adeo pondero
ſum vt manu capiatur immobile ſuꝑ terraʒ.
Anates ⁊ anſeres cetereq; aues herba ſe pur

gant ſyderice. Iſidoꝛus. Nullum aĩal eſt qðᷣ

ita odoꝛem homis ſentit ſicut anſer.

HPHoerationes
¶ Auicẽna. Anſernʒ caro groſſa eſt. Adeps
eoꝛũ alopicie cõfert.⁊ ad fiſſuras faciei atq;

labioꝝ valet. Sedat quoq; doloꝛẽ aurꝭ ⁊ cõ

fert matrici.¶Eſculapius. Adeps anſeris

omẽs duricies ſoluit.i Idem cũ ſucco cepe

inſtillatꝰ auri aquã illapſam eijcit.¶ Dyaſco

rides. Anſerinꝰ adeps ſumme mitiſficꝰ eſt ob

dulcedinem pinguediuis.i¶ Rimas labioꝛũ
curat.totiuſq; vultꝰ factas ex frigoꝛe rimas

optime ſanat ⁊ aurium doloꝛem.

d UOüS

Capitulum. xj.
Rbeola.Ardea.Aʒalon ⁊ qʒida.Iſi
A doꝛus. Ardeola ðᷣ qᷓſi arduapꝛopter
AIaoairduos volatus. Viñ Lucanꝰ. ꝙ q̃ᷓ
cauſa volare ardea.Cũ altiꝰ volauerit tem⸗

peſtatem ſigniſicat.hanc multitantalum vo
cant. Pli. li.x. Ardeolaꝝ tria ſunt genera:ſcʒ

leucon:aſterias:pellos.Hi augent᷑ in coitu.

Mares ſiquidẽ coeundo cũ vociferatu ſan

guinem etia ex oculis pfundunt nec minus

egre grauide pariũt. Soꝛices ⁊ ardeole diſſi

dent inuicẽ ſetibo inſidiãtes. Idem inli.xvi.
Ardeolarũ autẽ genera quas leucosvocant
altero oculo tradũt carere.De natu.reꝝ.Ar
dea licet in aqͥs cibũ ſuuʒ querat:in ſiluis tñ

2 ꝗltis arboꝛibo nidũ ſuũ collocat. Fert᷑ autẽ

Zen s ſuos miro rigoꝛe niti᷑ defendere.

Accipiter eis infeſtus eſt. Sed ardea huic
anũ opponit ⁊ ſtercꝰ eijcit.ad cuiꝰ tactũ acci

pitris penne cõputreſcũt.plurimũq; eaꝝ co⸗
loꝛeʒ hñt cinereũ.quedã vero albũ.Eſt quod

dam earũ genꝰ quaꝝ mares angunt᷑ in coitu

cũ magna vociferatiõe:fundũtq; ſanguineʒ
ex oculis pᷣ doloꝛe.Aʒalon.Ex li.de na.reꝝ
¶ Aʒalon eſt auis parua qᷓ coꝛui frangit oua.
Huiꝰ pulli a vulpibo infeſtant. Jpᷣa vero vul

pis catulos vellit ipamq; vulpem.quod vbi

coꝛuus viderit auxiliatur vulpiq̃ſi cõtra cõ
munẽ hoſtẽ. Hec auis ĩ ſpinis viuit:⁊ ob hoc
aʒinos odit. Foꝛes ac folia ſpinarumdeuo⸗
rantes.Actoꝛ. Aʒida iuxta
eſt ſtrucio.de qua dicitur infra.

hiſiologũ ipa

*
1 1 H .

N

N
R

G

B

)p,))
ee, =

Capitulum. xij.
DSis. Areſtotiles. Apis eſt aial ãnu⸗
a loſi coꝛpis:hñs mẽbꝛũ vel additamẽ
tum ab oꝛe exiens ꝑ qð guſtat⁊ cibũ
contrahit ac recipit: ſanguine caret.dentes
alioꝛũ aĩaliũ dentibo ſimiles habet in comꝰ
tatu volat:⁊ eſt leuis coꝛpoꝛis. Habetq; qᷣt⸗
tuoꝛ alas:duoſq; pedes hʒ ĩ dextera ⁊ duos
in ſiniſtra:nec plus qᷓ; q̃ttuoꝛ habet ne vola⸗

tũ ſuũ ꝓhibeat. Hoc aĩal nõ recipit aerẽ: nõ

anhelat. omedũt mel maxime in neceſſita⸗
tis tꝑe. Vñ qñ incipiunt infirmari: apparet

mellis diminutio: qꝛ videlicet comedunt x
eo:nec reparãt ipᷣm. GBonos odoꝛes diligũt:
2 qꝗs currẽtibo delectant᷑. Actoꝛ. Apes mũ⸗

diciam diligũt.frigus ⁊ fetoꝛeʒ ac fumũ odi⸗

unt. Bregatim volant. circa opus ſuũ ſolici⸗

te ſunt:⁊ ocioſos abijciũt.i Ex li.dena.reꝝ.
Apes ceterꝭ aĩalibo pᷣeminẽt dignitate ⁊vtili
tate pᷣclaris dotibo:⁊ nobilitate vigẽt:agili⸗
tate:ſtrenuitate:animoſitate:ingenij ſubtili⸗
tate.Ambꝛoſiꝰ.Apes regem ſibi oꝛdinãt nõ
ſoꝛte ſed iudicio.⁊ q;uis ſub rege poſite tñ li
bere ſunt.qꝛ pᷣꝛogatiuã tenẽt iudicij ⁊ fide de
uotiõ is affectũ.⁊ regẽ ipᷣm tanq; a ſe cõſtitu⸗
tũ diligũt.Hic aũt rex nature claris foꝛmat
inſignibus:vt ⁊ magnitudine coꝛpoꝛis pꝛe⸗
ſtet ac ſpecie (et quod in rege pꝛecipuum eſt)
moꝛum manſuetudine. Nam et ſi hʒ aculeũ:

eo tamen non vtitur ad vindictam. Sunt

enim leges nature:nõ litterꝭ ſcripte:ſed mo
ribo impꝛeſſe vt leuioꝛes ſint ad puniendum:
qui maxima poteſtate potiuntur. Sed apes

— —— — — —— — ——

De Fuibus.

que leg bus non obtemperant:penitentie con
demnatione ſeipſas mulctant vt aculei ſui vul

nere moꝛiantur.i¶ Ambꝛoſius. Nulle autem

apes e domibus audent exire:nec in aliquos

pꝛocedere paſtus: niſi rex pꝛius egreſſus ſibi

vendicauerit pꝛincibatum volatus. Pꝛoceſ⸗
ſus autem earum eſt per rura redolentia vbi
oꝛti ſunt redundantes ffloꝛibus:fluenſq; cuiꝰ
per gramina.berbiſq; dulcibus pꝛima ponũt
cuſtroꝛum fundamenta. Apes oꝛdinantur ad
opera diuerſa. Nam floꝛes adducunt quedã.
alie mollificant ceram.⁊ alie adducũt aquam
Earumq; operationes tempus determinatũ
non habent.ſed cum habuerint res conueni/
entes ſubito pꝛeparant. et in ſereno tempoꝛe
operantur aſſidue.
HVWirgilius in Beoꝛgicis.

unc age naturas apibus:quas Jupiter ipſe

Abdidit expediam.
Magnanimoſq; duces:totius ex oꝛdine gẽtꝭ.
Moꝛes ⁊ ſtudia:⁊ populos:⁊ pꝛelia.
Rex melioꝛ:vacua iam regnat in aula.
Masculis auro ſqualentibus ardans.
Etrutilis clarus hic melioꝛ in ſignis ⁊ oꝛe.

Tüic trepide inter ſe coeunt pẽniſq; coꝛuſcãt.

Spiculaq; exacuũt roſtris aptantq; lacertos
Et circũ regem mixte glomerant᷑ in oꝛbem

Ille opeꝝ cuſtos illũ admirãt᷑⁊ oẽs circũſtãt.

Verum ipſe e folijs natos et ſuauibo herbis.
Dꝛe legunt ipſe regem paruoſq; quirites
Sufficiũt aulaſq; ⁊ cerea regna refigunt.
Tantꝰamoꝛ floꝝ ⁊ generandi gloꝛia mellis.
Nam alie victu inuigilant ⁊ federe pacto.
Exercentur agris pars intra ſepta domoꝝ
HNarciſci lachꝛymã ⁊ lentũ de coꝛice glutẽ.
Sins fauis ponũt fũdam̃ta:deinde tenaces
uſpendũt ceras alie ſpem gentis adultãs.
Educunt fetus:alie puriſſima mella.
Feruet opꝰ:redolẽtq; thimo fragrãtia mella.

Hyperationes
¶ Areſto. Apes a floꝛibo accipiũt cerã:⁊ cum
pedib anterioꝛiba ↄgregãt eam. dehinc ad pe⸗
des medios illã mittũt. deinde ad coxas pedũ
poſterioꝝ.po ſtea volant cum ipſa.⁊ tunc ma/
nifeſtatur ponderoſitas exea.
¶ De virtute ⁊ operatione cere lectoꝛ inueniat
ſuperius in tractatu de herbis.de C. in capᷣ.
centeſimo quinquageſimopꝛimo.
¶ De virtute autem ⁊ operatione mellis inue⸗
niat in eodem tractatu de M. in capitulo tri⸗
centeſimoduodecimo.

Capitulumm. xiij.

Aſiliſcus. yſið. Baſiliſcus grece
latine regulus interpᷣtat᷑: eo ꝙ rex
b ſerpentiũ ſit:adeo vt vidẽtes eũ fu⸗
giant: qͥa olofactu ſuo eos necat.
NMam ⁊ hominẽ vel ſiaſpiciat in⸗
terimit.ſiquidẽ⁊ ei aſpectũ nulla auis volans
illeſa ꝑtrãſit. Sed q;uis ꝓcul ſit:eiꝰ oꝛe cõbu⸗
ſta deuoꝛat. ¶ Auiceñ.in.iiij. cañ. Baſiliſcus
eſt ſerpens qͥ ſolo viſu interficit ⁊ auditu vocꝭ
ſue. Hüũc ait qͥdam vocari regulũ.qꝛ caput ha⸗
bet coꝛonatum.cuius longitudo duarum pal
marum eſt:⁊ caput acutum valde.oculi rubei
Coloꝛ eius ad nigredinem ⁊ citrinitatem de⸗

clinans.Hic adurit totũ quod incedit.nec in

circũitu cauerne eius vꝛitur aliquid.¶ Ex li⸗

bꝛo de naturis rerum. Ba ſiliſcus interdũ ex

gallo naſcitur: quia gallus metate decrepita
facit ouum ex ſevnde baſiliſcus pꝛocreat᷑. Sʒ
in generatione hac opoꝛtet vt multa cõcurrãt.
In fimo nãq;ʒ calido ⁊ multo poni ouum:ibi⸗
q; fouetur vice patris:⁊ poſt multum temꝑis
exit pullus ⁊ inu aleſcit ſicut ſolent anatũ pulli
Habet autem caudam vt coluber.reſiduũ vᷣo
coꝛpus vt gallus.Dicunt autem hi qui creatio
nem eius ſe vidiſſe teſtant᷑ ꝙ nulla eſt ouiteſta:
ſed validiſſima pellis.intantũ vt reſiſtere poſſit
ictibus validiſſimis. Opinio quo q; quoꝛũdã
eſt: ꝙonum illud gallicoluber aut bufo ſoueat
Sed h̊ incertum eſt.hoctamen in antiquoꝝ
ſcriptis habemus:qꝙ baſiliſci quoddam genus
ex ouo galli decrepiti generetur. yſidoꝛus.

Amnſtelis baſiliſeus vincitur:quas illic ho⸗

mines intferu nt cauernis quibs deliteſcit. Jta⸗
q; eo viſu fugit.queʒ illa perſequitur rceciclit.

Tractatus

Inlerius de regulopleniꝰdicet᷑ de baſiliſco.qa
tere idẽ ſunt baſiliſcus ⁊ regulus.

„ 727722
Capitulum. xinj.
b Arrliata berneca. vſi. Barliates ſunt
agrues de ligno creſcẽtes. Yert᷑ em̃ ꝙ lig⸗
nũ de abiete marinis aqͥs incidẽs qñ ſucceſiu
tpis putreſcere ceperit humoꝛẽ exſe craſſũ emit
tit.exq̃ denſato ſoꝛmãt᷑ pueſpẽs auiũ ad mag⸗
nitudinẽ alaudaꝝ.pmũq; ſũt nude.deindema
turãtes plumeſcũt ac roſtrũ ad lignũ penden⸗
tes.pꝑ mare fluitant vſq; ad maturitatẽ donec
ſe cõmouẽtes o bꝛũpãt.ſiccreſcãt ⁊ roboꝛẽt᷑ vſ⸗

q; ad debitã foꝛmã. De his ãt Jacobo athonẽę
ſis ep̃s ĩ oꝛiẽtali hiſtoꝛia loquẽs.dicit arbo

res ſunt ſuꝑ ripas maris de qͥbo hee pcreãtur.

Roſtris infixisarboꝛiba dependẽtes. Temp e

vᷣo maturitai ex arboꝛibo decidũt.ac ꝑ imcre⸗

mẽta ꝑficiẽtes:ſic aues ceiere volare incipiũt.

De his itaq; certũ eſt ꝙ ĩ oꝛbe nr̃ocirca germa
niã.nec p coitũ generãt.nec generãt᷑.¶ Philo⸗

ſophꝰ. Berneca q̃ ex arboꝛe naſcit᷑ in q buſdaʒ

q̃;ʒ Flandrie ꝑtibo in ueni᷑. Hec auis nõ habʒ

ſuꝑfluitateʒ:ſicut necarboꝛes. Infra cap̃.xx.

plenius habes.

Capitulum.xv.

b AIſtarda ⁊ Bonoſa. Ex li. de na.re. Bi⸗
ſtarda ẽ auis aqͥline magnitudis:q̃ vo
latu tarda.bis autter ſaltũ ĩ terra facit anteqᷓ
ad ethera ſubleuet. vñ ⁊ nomen hꝛe ðꝛ. vngues
bʒ vt aqᷣla.⁊ roſtꝝ aduncũ.carniba veſcit᷑ nõtñ
in volãdo pᷣdã diripit:ſʒ ſi cubionẽ aut alið ani

mal in offenſũ inuenerit: plures ea aggrega⸗
te iuuentũ eijciũt⁊ occidũt.ſicq; carnib eiꝰ ſa⸗

——

tiant᷑.cadaueribo etiã libẽtiſſime veſcit᷑. Sola
vo pene inter aues q̃ carne veſcunt᷑ herbã de⸗

paſcit.in alis ⁊ cauda albedinẽ hñt.reliq̊ colo⸗

re aqlã imitat᷑. Oua ſua nõ in arboꝛibo ponit:
qm̃ alte volare nõ pᷣt.ſʒ in terra deponit:⁊ illic
ea ſouet dũ ſeges in fructu eſt. ¶ In li. vtõ. Bo

noſa eſt auis in germanie ꝑtib:hñs carnẽ ex,/

terinigra: interiꝰ albã.delicatã ꝓpe ad ꝑdicꝭ ſa/
poꝛẽ. hʒ aũt faſioni magnitudinẽ.Cũq; tꝑs vẽ

creʒ exciiauerit:maſculus hianti oꝛe currit do⸗
necoꝛe ſpuent.tũc ſemina veniẽs oꝛe ſumam

„

recipit. indec; cocipit? ouaparit.

—.—

2

— ——— R

de

W Capitulum. xvj.
38 . voc; ſo no. fugit lucẽ.in eccleſijs habiſ
ꝛo leũ de lãpadibo bibit. ſtercoꝛil

De Fluibus

Vbo. Ex li.ð na. re. Bubo nomen hʒ

theas defe⸗
dat.oua q; colũbe bibit. mures venat᷑. bac q̃ᷓ
volucres cetere capiũt᷑.Oñ vᷣo ab illis a mnboqᷓ
luce hĩtant ĩpugnat᷑:reſupina pedũ vnguib⸗
ſe defẽdi.Ariſto. GBubo ſiẽ⁊ veſpertilio victũ

ſibi nocte acqͥrit. Monedu la puẽt cũ bubone

q; bubo debilis ẽ viſus apð meridiẽ. Ideoq;
coꝛuꝰ illerapit oua bubonis ⁊ comedit.coꝛuꝰ
qppe foꝛtioꝛ eſt ð die.⁊ bubo ð nocte. Itaq; bui
bo⁊ coꝛuꝰinuicẽ ſibiaduerſant᷑ ĩ nidis.Coꝛuꝰ
meridie comedit oua bubonis.⁊ bubo nocte
comedit oua coꝛui. Cetereq; aues circa bubo/⸗
nẽ Talat ipᷣmq; deplumãt.multa nãq; ꝑs auiũ
de. Dperationes
Au iceñ. Sanguis bubonis valde ofert aſ⸗
mati: ſimiliter etiã ius ⁊ caro ipᷣiꝰ. ¶ Phiſiolo.
Koꝛ bubonis ſi appoſitũ fuerit mulieri doꝛmi⸗
enti in parte ſiniſtra omnia q̃ geſſit narra bit.
Pliniꝰli.xxix. Bubonis pedes vſti cũ her⸗
ba plãtaginis ↄ ſerpẽtes auxiliat᷑.i¶ Oculoꝛũ
cinis eiꝰ collirio mixtꝰ claritatẽ oculis facere
ꝓmittit᷑.¶ Idem in l.xxx. Frenetic q́; bubo⸗
nis oculoꝝ cinerẽ imponſnſt.

,.—

M

J — 4
— — *
NNS= —
— —

Tapiruſum ru

b AUteus Butoꝛius 7 Botaur?. Exli. de

na.re. Buteꝰ ẽ de gñe accipitꝑ:ſʒ paulo

nigrioꝛ ⁊ tarda nimiũ:pigraq; ad volãdũ.pᷣda

tñ viuit.quã cũ dolo vellãguoꝛe aliq̃ aut pigri
cia deteniã aſſeq poſſu. Hec auis ſa poꝛe dul⸗

ciſſimgeſt. ¶ In hi v ð. Butoꝛi? ẽ au aſic dic⸗
ta a ſiꝭᷣ vec.hʒ c: ura lõga.collũ extenſũ.roſtrũ
q; lõgũ ⁊ acutũ ſcardea.coloꝛe iñ diſtãs ab il⸗

la.eſt em̃ terre ſimilima. Habitat circa ſtagna

piſciũ cibo cupida. Ranas comedit ⁊ venena
ta. Hec ſola veris tꝑe ꝓ cãtu vocẽ hoꝛriſicã edit
In litroꝛe ſub ardoꝛe ſolis ĩ loco vbi piſces fre⸗
qᷓnter noũᷣt.a deo qͥeta ſtat vrq̃i moꝛtua appa⸗
reat.vt fit vñ cautꝭ piſobam nꝰ ſuſpecta ſit.ſed
cũ collũ lõgũ habeat bꝛeue recuruitate facit vt
piſces incautiꝰ ei q̃ſi mhil pᷣmeditãti ꝓximaue
rint illos ad ſe colliextẽſõe trahat.i¶ Phiſio.
Botaurꝰq̃ſi bootaurꝰðꝛ.eo ꝙ thauri boatũ.i.
mugitũ imitari videt᷑. Roſtꝝ em̃ ĩ terra palu⸗
dinoſa defigi.⁊ ad modũ thauri clamoꝛes edit
Excluſos pullos ſtatim mater ſub aſcelis col
locat. Vnũ ſe ſub vna.alterũ ſub altera.Pulli
vᷣo materno coꝛpi adherẽtes. Inceditq; mater
pullos ſub alis ſouẽs. na:oꝛũq; roſtr. ꝓmmen
tibo cibos dulciter ↄmẽdãs.i¶ Actoꝛ. Hec auis
mihi videt᷑ onocroculłꝰ. de qͥ interiꝰ dicet.

Ibones ⁊ Blata. yſi. Bibones ſunt
b O in vino naſcunt᷑.q̊s vulgo muſciões
A muſto appellãt. Vn Affroniꝰ.Cũ a
me expectaſſet fabulare incipis exoꝛe bibones
inuoluãt ĩ oculis tuis. Blate a caloꝛe dicte ſũt
ſiqͥdẽ ⁊ ↄpᷣhẽſe manũ tingũt.vñ ⁊ blateũ coloꝛẽ

dicũt.H̊ aĩal lucẽ nõ patit᷑ videre ↄriũ muſce.

.

Muſca ẽ lucipeta.Alata vᷣo luciſuga. Ex lide
na. re. Blata vᷣmis eſt q lucẽ videre nõ patitur
Vñ ꝑ noctẽ tm̃modo abulareↄſueuit.¶ Pal⸗

ladiꝰ de agricultura. Blate ſunt apib⸗ ninice

19

ſicut ⁊ lacerte. VUnde hmõi animalia ? his ſu⸗
milia opoꝛtet apum caſtris vel aluearibo longe
fugare qͥ vult apes bene ↄſeruatre.

“W Capitulum. xix.

Antarides latine? grece. arabice

derarie vel irane. Pandecta capᷣ.

cxxxv. Cantarides ſunt aialicule

q̃ꝝſũt efficaciſſime:q ⁊ in ſpicis frumẽti adhuc
floꝛẽtis inuemũt. Sũt hee varie ⁊ q̃ſi crca peẽ⸗
nulas ſuas ſtricte ⁊ oblõge.Heceem̃ vapoꝛe ace
ti ſuffocãt᷑ ⁊ ĩ vaſe nõ picato reponũt. Sũtcali⸗
de ⁊ acutiſſime.q licet ſca biei veſice ↄferãt:ve⸗
ſicã m̃ ſi ex eis multa ſumat᷑ qntitas.vulnerãt
atq; ſanguinẽ mingere faciũt⁊ interſiciunt.ex
qͥb parua accepta vꝛinã ꝓuocãt vehemẽter.

Operationes
Sera.li.ag.c.derarie.auc.Gal.Exꝑti ſumꝰ
exꝑientia non modica in vnguibus lepꝛoſis.
⁊ muenimus ꝙ quando ponitur ſuper eas cũ
ceroto confert multum:aut cum vnguento.au
ferunt em̃ vnguem ⁊ faciũt cadere totum.

¶ Et cãtarides ingrediunt᷑ in cõmixtione vn⸗

guentoꝝ ⁊ medicinaꝝ q̃ fiunt au ſcabiẽ ⁊ egri⸗
tudineʒ cũ quaeleuat᷑ citis.⁊ in medicinis q
euellũt erucas q̃ dicũt capita claauoez.
¶ Et ſũt qͥdã ex mgfr̃is nr̃is qͥ da bãt exeis ĩ po
tu miſcẽtes parũ ex eis ad ꝓuocandũ vꝛinã.
¶ Et qͥdã accipiebãt alas ⁊ pedes ipſaꝝ ſolum
dicẽtes ꝙ hecↄſerũtillis qui ſumpſerũt coꝛꝑa
ipᷣaꝝ.Etalij dicebãt ↄtrariũ buiꝰ.vcʒ ꝙ coꝛꝑa

Trattatus

ipᷣaꝝ ſola iuna bãt eos qͥſumpſerũt alas ⁊ pe⸗

des esrrm.
¶ Ego vᷣo miſcuioĩa ſil coꝛpa cũ pedibo⁊ alis
⁊ dedi. Ille ãt q̃ ſunt magꝭ inuature exeis ſunt
ille q̃ reperiũt᷑ in tritico in quaꝝ alis ſunt lmee
citrine in latitudine ꝓtenſe.⁊ ꝓpꝛie qñ pꝛo ijcis
eas in ollaterrea noua:⁊ claudis oꝛificiũ olle
cũpãne lineo ſuꝑ vas in qͥ ſit acetũ feruẽs do⸗

necſuffocent᷑ ⁊ moꝛiant᷑.

¶ Et ſilropoꝛtet ꝙ fiat ex aĩali qᷣd ðꝛxoſoſtis:

AIñ volumipᷣm re ponere. Et ſilr eſtſpẽs aĩalis

ſilis cantariboĩ figura ⁊ vᷣtute.Et ſilr vermis
viridis qͥ reperit᷑ ſuꝑarboꝛẽ pini. Uirtus eiꝰ ẽ

ſiẽ virtꝰ eaꝝ. Poſtq; vᷣo ſunt cantarides moꝛ⸗
tue:inſerant᷑inlino ⁊ reponant᷑.

¶ Oyaſ.ca.cãtarides. Melioꝛes ex eis ſunt:q̊
ſunt diuerſoꝝ coloꝝ.⁊ in alis earũ ſunt linee
tranſuerſe citrine.⁊ ſunt groſſe ⁊ oblůõge.
i¶ Operatio aũt illaꝝ q̃ ſunt vniꝰcoloꝛis eſt de
bilis.⁊ vᷣtus cantaridaꝝ eſt putrefactiua.cale⸗
factiua.vlcerat ua.Et ꝓpter h̊ miſcent᷑ cũ medi

cinis ↄueniẽtibo apoſtematibo cancroſis:⁊ ad

ſcabiẽ vlceratã:⁊ empetiginem.
Et qñ pouũt᷑in naſcaliboꝓuocãt mẽſtrua.
I¶ Et eſtimauerunt quidam ꝙ quando miſcen
tur cum aliquibo confectionibus ad hydropi

ſim conferũt pꝛopter virtutem earum quam

habent in ꝓuocando vꝛinam.
¶ Auicenna libꝛo.ij.capᷣ.Cantarides.Dixe⸗
runt quidam ꝙſunt ſuperfiue caliditatis.Et
dixerunt alij ꝙ ſunt calide ⁊ ſicce in tertio gra
du.ſed pᷣmum eſt verius.Etcantaris eſt acris

acuta putrefactiua aduſtiua.

Et eradicat verrucas linita: ⁊ fitex ea cero⸗
tum:⁊ linit᷑ ex eoalbedo vnguis:⁊ ↄſertei.
¶ Et eradicat vnguẽ mollificatũ velocuter qñ

fit exea emplaſty: ⁊ remouet moꝛfeam: ⁊ alba⸗
ras linita cũ aceto.⁊ q ex ea trita cum ſynapi
fit linimentũ.facit naſci capilloo.

¶ Et ſimiliter qua ndo coquitur cum oleo do⸗

nec inſpiſſet᷑. Etlinitur ſuper apoſtemata can
ceroſa ⁊ reſoluit ea.Et linitur ſuper ſcabiem ⁊

Inquit filiꝰ Meſarugie. Jpᷣa incidit vngu⸗

lam valde. ⁊ parũ de ea pꝛouocat vꝛinam valde.

Et parum de ea adiuuat medicinas ꝓuocatis⸗

nas ad ꝓuocandum abſq; nocumento.Et pꝛo
uocat menſtrua:⁊ facit aboꝛſum.

¶ Dixerũt quidã.datur in potu vna earũ eiqͥ
ↄquirit᷑ de veſica ſua ⁊ ↄfert.Et dant᷑ in potu
tres tan aſgi de ea ⁊ exulcerat veſico.
¶ Inqᷣt GBalienꝰ. Ipſa exulcerat veſicam.⁊ eſt
ꝓpterea qꝛ facit materias acutas declinare ad
eam a qͥba coꝛpus nõ enacuat᷑ cũ ꝓpꝛietate que
eſt in ipa.

Capitulum. xx.

e

—.— — — —

— —

——— — —

ti⸗

10 4

ul

e

— KG

minoꝛes anſeribo.

wweeeeeeeeeeee

Arbates. Alb. in li de na. alaliũ inqt.
c Carbates qͥdã mẽtiẽdo dicũt aues q̃s
vulgus bomgenſe. B eſt arboꝝ anſeres

vocãt(vt etiã ſuꝑiꝰ audiuiſtiĩ capᷣ.xiiij) eoq ex
Arboꝛibo naſci dicũt᷑ a qͥb ſtipite⁊ ramis depẽ
dẽt q̃ ĩter coꝛticẽ eſt nutrite. Dicũt etiã aliqũ ex
putridis lignis hec aĩalia in mari generari (vt
ſupiꝰdictũ ẽ)⁊ pᷣcipue ex abietũ putredĩe.Aſſe

rẽtes ꝙ nemo vnq; vidit has aues coire vłoua
re.Et h̊ oĩno abſurdũ ẽ:qꝛ ego ⁊ młi mecũ ðᷣ

ſocijs vidimꝰeas coire ⁊ pullos nutrire.ſic etiã
lantehabitꝭ diximꝰ. hec auis caput hʒ q̃ipauo
nis:pedes nigros vt cignꝰ. ⁊ ſunt mẽbꝛana cõ
iiücti digiti ad natãdũ.⁊ ſũt in doꝛſo cineree ni

gredinis.⁊ in ventre ſunt albide aliqntulum

Deir Fluibiis.

Capitulum. xxj.
c Alladrius ⁊ Calandris.yſi.Caladriꝰ
(vt ðꝛ)eſt immũdus ſᷣm legem.

Pperationes

ONDicit ei phiſiologꝰ:ꝙ auis eſt tota alba nul

lã ꝑtẽ habẽs nigrã.cuiꝰ interioꝛ fimꝰ curat caa
liginẽ oculoꝝ. In atrijs regũ inuenit᷑. Per hãc
cognoſcit᷑ de hoĩe infirmo vtꝝ viat an moꝛia
tur. Siem̃ egrotat ad moꝛtẽ:mox hec vt vide⸗
rit eũ:auertit ab eo faciẽ ſuã.ſi ãt nõ ad moꝛtẽ:
intẽdit illa faciẽ ſuã vertit.⁊ aſſumit oẽs infir

mitates eiꝰ:⁊ diſpergiteas.⁊ ſanat᷑ inſirmus.

¶ Ariſto. Caladriꝰ infirmũ ſimoꝛi debeat nõ

reſpicit:ſed ſi q̃leſcere poſſit ⁊ ipᷣm videre velit.
ab illo omnẽ infirmitatẽ ad ſetrahit. Itaq; ille

ſanꝰefficit᷑.⁊ auis egra:ita ꝙ ſepius ꝓeo moꝛi
tur. Hec auis hʒ vnũ os groſſum in crure:cuiꝰ
medulla oculos caliginãtes ſi qͥs linierit:eos
clariſicatos boni viſus effiiit.
Exli.de na.reꝝ.Caladrius eſt auis alba. q̃

ſi ad infirmũ ſanandũ ducit᷑ oẽs infirmitates

eius intra ſe colligit: ⁊ i aere volans ibi eas
cõburi atq; diſpegit.
¶ Pars ĩterioꝛ femoꝛꝭ caliginẽ aufert ab oculis

Has aues Alexander inueniſſe fert᷑ in ꝑſide.
qExli.ð na.re.Calãdris ẽ auis ꝑua ꝓpe ↄſilis

alaude.coloꝛe fuſca:plumis deſpecta:ſʒ mira

modulatõe vocꝭ audiẽtes letificat.oĩmq; voces
auiũ expᷣſſiſſime imitat᷑.itaq; q capta ergaſtu⸗
lo includit᷑.ibi q̃ʒ captuitatꝭ ⁊ calamitatis ſue
oblita vix vnã diei hoꝛã ſine cantupᷣterit adeo⸗
q; ſpaciari diuerſis auiũ cantiba gaudet.vtnec
cibiſolita r.

D

Capitulum. xxij.

c Apoꝛ Capmulgꝰ. Actoꝛ. Capo vꝛ gal⸗

lus caſtratꝰſiue gallinaceꝰ. Et hi iõ ca/
ſtrãt᷑ vt faciliꝰ ipinguẽt᷑ ac tenerioꝛes comedãt᷑

HO perationes

Dxyalſ. Capones viui apti ⁊ ĩpoſiti moꝛſibo ve

nenatꝭ occurtr̃t ſi mutẽt᷑ aſſidue.iſ( Ceęrebꝝ ca⸗

ponis meliꝰẽceterꝭ.acceptũ ĩ vino fſuxũ ſãgui
nis abſtinet. ¶ Pellis vetriculi ei ſicca tuſa et
bibita euſtomacha ẽ cũ vino. Juſcellũ maxie

minoꝛꝭ eſtuatõnis ſtomachi miteſcit ſimplłr cõ

poſitũ. Juſcellũ vo maioꝛꝭ artificialiter cõpoſi

tũ vẽtrẽ mollit:crudos hũoꝛes.i.colerã nigrã

deponit. ¶ Atile ẽ tꝑalibo febꝛiba ⁊ typicꝭ egri⸗
tudinibo.tremoꝛibo ⁊ in flatõibo ſtomaticꝭ.⁊ ar⸗
tericꝭ ſinglare pᷣſidiũ ẽ.Fel capõis albimagne
vᷣ̈tut cẽ.facit ad effuſionẽ ocloꝝ ⁊ ad caliginẽ?⁊
aſpꝛedinẽ palpebꝛaꝝ De capone iferi c. liij.

latiꝰpatebit.¶ Pli.li.x. Capmulgi apellãt᷑ me
rule grãdio aſpectu nocturni fures ſũt.inter⸗

dũ em̃ viſu carẽt.paſtoꝝ ſtabula intrãt.caprũ

vberibo ꝓpter ſuccũ laciꝭ aduolãt:q̃ videlʒ in iu

na vber emoꝛit᷑. capꝛiſq; cecitas q́s ita mulſere

obꝛuit᷑.¶ Actoꝛ.Capmulgꝰipᷣe Ariſt.agochilẽ

vocat.de qͥ ð in c.vi.iſtiꝰcractatꝰ.¶ Ariſto.Eſt
auis mõtana modicum maio: merula.aſtuti
moꝛꝭ:raro videt᷑ ð die:nec bñ tũc videt.ſʒ acui
viſus eiꝰ de nocte.lac ex mãmillis capꝝ ſugit:
ideoq; ðꝛ agochiles.ſcʒ copꝝ lac ſugens.vidit

ſũt nocte:manet ĩ lapidibi de

3 5S
7 7*
8
„ 4
E
5 R

S .

Ddie.

DEapitulum xiſ.
Arduelꝰ.vſi.arduelꝰ ðꝛ eo q;

E

⁊ in geſtu⁊ ĩ motu ⁊ in volatu auiũ eſſe ſignacõ
ſtituta. ¶ Pli.li.x. Cardueli mime auiũ impes⸗

ſpinis ?
carduis paſcit᷑.vñ apð grecos achãt; ðözꝛ
ab achãt. i. ſpinis qbo alit. Augures at dicũt

Tractatus

rata faciũt nec voce tm̃:ſʒ pedibs⁊ oꝛe ꝓ mani⸗
bus.Eſtq; qᷓ boum mugitꝰ imitet᷑.in oꝛe latenſi
agro raurꝰ appellata. Eſt q eq̃aq; hinnitꝰ an⸗
thus noĩe herbe pabulo aduẽtu eoꝝ pulſa imi
tat᷑ ad hũc modũ vlciſcẽs. Exli ð na.re.Car
duelꝰ ẽ auis ꝑua croceoq; ĩ coꝛꝑe:rubeo vᷣo in
capite coloꝛe venuſtata. Mirũ aũt videt᷑ ꝙ hec
aucu la carduoꝝ acut aculeis paſcit. In hac G&
nata miraculũ apparet:q̃ talẽ aſtuciaʒ ei dedit
quã nec boui nec aſino magnis aĩaliba inꝑtiri
voliit. vt vicʒ ergaſtulo clauſa ſuppoſitã aquã
ab ymo ꝑ filum vaſculo ſuſpẽſo ad ſe cũ roſtro

trahat. pediq; filo interdũ ſuppoſito cũ attige⸗-

rit vaſculũ ſium potuſedat.
4

.
4 7
. 1

ßꝑB8BN—

apitulum. xxiii “MB

cNArabdrio 2 Cariſta. Rudol. ſup leuiti⸗

cuũ. Carabdrion ẽ auis garrula.de qᷓ le⸗
git᷑ in Leuitic ꝙ ſm legẽ ſit immũda.i¶ Actoꝛ
Hec auis ipᷣa eſt q̃ ſuperiꝰ in ca.xxi.dicta ca⸗

lendris eſt. Yallunt᷑ autẽ qͥ hanc eſſe caladrinʒ

putant vt ſuꝑ Deutro.dicit glo. interliñ. Eag9 SJ
riſte vt dicit Solin?. aues ſ unt qᷓ impune flã⸗
mas inuolant.ita vt nec plume neccarnes eaꝝ

flamis igneũ aliquaten?cedant.

E

6
19

9

4
1,

3

De Fluibus.

Capitulum. xxu.
cEruus volãs. Exli.de na.re. Ceruus
volãs fert᷑eſſe gen ꝰcicade.Hũc tñ exꝑi

mẽtatoꝛ crabꝛonẽ vocat.ſub alis (vt diot) grol⸗
ſioꝛibo alas hʒ ſubtiles ⁊ tenues ſicut bꝛuchus

Circa veſperã potiſſime volãt:⁊ volando ſtre⸗

pitum faciũt.hñt coꝛnua medicinalia grandia

pᷣlonga biſulca dentata ⁊ lucida:q̃ſi foꝛcipibo ĩ
cacumie cũ libueritad moꝛſum coeũtibi.crura
vo lõga ⁊ reflexa.lucẽt igneũ moꝛe noctu ꝑtes

lateꝝ ac cluniũ coloꝛes pĩnaꝝ refulgẽtes aliqũʒ
compᷣſſe obũbꝛant᷑.amputaiũ caput eaꝝ viuit

diutiſine coꝛꝑe.ſed ⁊ ipſiꝰcoꝛpꝰſine capite:ſed
nõ tãdiu ſicut caput.

— —— . 8

—

quaꝝ duo ſũt genera. Winoꝛes q̃ pᷣmo

ꝓneniũt q̃ vt ſunt mute.⁊ nouiſſime pereunt.

Sũt aũt multe q̃ canũt vocãt᷑ achete.⁊ q̃ mino
res ex his ſũttetrigometre.ſʒ ille mag ſonoꝛe

Maxres canũt in vtroq; genere :ſilẽt leie. Gen
tes his veſcũt᷑ ad oꝛientẽ. Ante conũ mares pᷣ

ferũt.a coitu feĩas circa ſolſticiũ eſt coitus eaaz

O uis eaꝝ coꝛruptꝭ q̃ ſunt candida coitꝰſupi⸗
nus.Eſt illis aſꝑitas in doꝛſo pᷣacutaq̃ᷓ feture
locũ excauãt in terra.Fitq; pᷣmo vᷣmiculꝰ:de⸗
inde exea( que vocat᷑ tetrigometra)cuiꝰcoꝛtice
ruptocirca ſolſticia euolãt.⁊ eſt ſine oꝛe.ſed ꝓ
eo qͥdã eſt aculeatũ linguis ſimile.⁊ hͥ in pecto
re quoroꝛem lambunt.Pectus ipſum eſt fiſtu
loſum hoc:vt diximus canunt achete de cetero
mibil eſt in ventre. Quidam vero negãt vocem

murmure.

Capitulum. xxvſ.

in ſectis eſſe in tanto cicadarum ſono et apãũ

R

Capitulum. xxvij.
Iconia. yſidoꝛꝰ. Ciconie quaſi cica⸗
cC nie:a ſono quo crepitant dicte ſunt:
quẽ ſonumoꝛis potius eſſe conſtat q;
vocis.quia cum roſtro quatiente faciunt.hee
veris nuncie ſocietatis comites ſerpentũ ho⸗
ſtes:maria tranſuolant in aſyam collecto ag⸗

minepergunt. Coꝛnices eas duces pꝛecedunt

⁊ ipſe quaſi exercitus ꝓſequunt᷑.Ex libꝛo ð na

turis reꝝ.Ciconie ſerpentiũ exitio tantus eſt

honoꝛ in Theſſalia vt capitale ſuerat occidiſ⸗
ſe ciconiam: ſicut⁊ hominem. Multipharie
nanq; ſerpentibus inſidiatur.eoſq; comedit
et alia venenata: nec tamen moꝛitur. Bufo⸗
nem autem non niſi inmagna fame comedit.
in quo naturale bufonis malum notat᷑. Vi⸗
detur autem ciconia caput habere valde reu⸗
maticum:quia roſtro eius aqua vere cõtinuo
diſtillat. Et hoc hyememagis. Hee nidos ſu⸗
os annuo repetunt et vnum ſe e fetibus ſuis
domino loci ſub quo ſetificant:plumatũ quaſi
tributum vt fertur deijciunt. Sed foꝛte cauſa
magis eſt tediũ nutriendi.Quinimmo vtvul⸗
go dicitur pꝛo decimatione deijciunt.deo ius
ſuum ſeruates. In cuius ſignũ Thoꝛingiam
vbi decime nõ dant᷑ neq; intrãt neq; inhĩtãt:vt
exꝑiẽtia docʒ.Abiture ãtvt diẽ Solin? ĩ cer⸗
to loco congregant᷑:ita vt nulla ſui generis niſi
captiua relinquat᷑. In aſia cãpꝰeſt vbi ↄgrega
te cõmurmurãt.⁊ eã q̃ nou iſſime venit dilace⸗
rãt:ſicq; ĩcedũt.Ex lere. s Clconid ðꝛ auis
H nij

w D Nd

ractatus

pia. Cum em̃ antiqoꝛes ciconie pẽnis amiſſis

ꝓpꝛiũſibi victũ acqͥrere neq̃ant:iunioꝛes frigi⸗
da genitoꝝ mẽbꝛareuouẽtes eos in paſtu ꝓcu/
rãt:donec ala ſoꝛtis redierit. Nã vt yſaias ait.
Quantũ tꝑs impendũt in fetibeducãdis im̃
⁊ ipᷣe inuicẽ a pullis ſuis alunt᷑. NHec dubiũeas
caſtitatꝭ ſectatrices eſſe.feduſq; ↄiudij ad inui⸗
cẽ ſᷣuare.Vñ fert ꝙ in eminẽtioꝛi loco domꝰcu
iuſdã par vnũ ciconiaꝝ hĩta bat. Uñ mare ad
paſtũ recedẽte freqᷓnteraliꝰ mas adueniẽs ſe⸗

minã adulterino coitu polluebat. At illa ſtatiĩ
eminꝰ ĩ fonte ſe mergebat.ſicq; ſcelꝰadulterijꝑ
aque lauamẽtũ delens marẽ ꝓpꝛiũ deludebat.
hmõi factũ dñs hĩtatõis freq̃nter aduertit.⁊ q;
dã die poſt adulteriũ eã a fonte ne lauaret᷑ phi⸗

buit.nec moꝛa maſculꝰa paſtu rediẽs in femĩa

ſua ſcelꝰadulterij dephẽdit.⁊ ad boꝛã diſſimi⸗
lãs abijt. Reuerſuſq; ſcdᷣa die maximã multi⸗
tudinẽ ſecũ adduxit.que ſingulã adulterã ag/
greſſe:miſerã crudeli laniauerũt moꝛte.

Bperationes.
¶ Plinius li.vij.Ciconia oꝛiganoſibi medet᷑
¶ Idem in li.xxix. Ciconie pullum qui egerit
negatur annis cõtinuis lippire oculis Cico⸗
nie qʒ ventriculꝰvalet ↄtra om̃ia venena.

¶ Idem li.xxx. Yurunculis etiã ðꝛ mederi ci⸗

conie ventriculus ex vino decoctus.
¶ Ovaſcoꝛides: imus ciconie cum aqua po⸗
tui datus.epilenticos curat. “

¶ Albertꝰ in li. de na.aĩaliũ.Hec auis alas hʒ

nigras. ⁊ cqudã ⁊ alias ꝑtes hʒ albos.
Inuenit᷑ etiã gen?ciconie:totũ ĩ doꝛſo nigꝝ:
⁊ in vẽtre ſubalbũ.ſʒ nõ nidiſicat in hominuʒ

habitationibo ſʒ in paludibo deſerti.

W

————— =E S

Capituſum Exix.

Coapitulum. xxviif.

Iagnꝰ. Ariſto. Cigneſt de genere ainũ
Coꝛiũ ĩter digitos ha bẽtiũ. Manetq;

in ripis lacuũ ⁊ i locᷓ multaꝝ arboꝝ. HBone vi
te eſt atq; nat᷑e:⁊ ſenectutis bone.Hmõi aues

g accipitrẽ pugnare nõ incipiũt. Sʒſicũ eis
ille pugnare ceꝑit.pugnãt cũ ipᷣo eũq; vincunt.
yſi.Cignꝰgrece latine oloꝛ ðꝛ eo ꝙtotꝰ albꝰ⸗

ſit plumis. olon em̃ grece iotũ ðꝛ. Naute vero
ſibi hãc auẽ bonã pꝛognoſiã facere dicũt:ſicut

Emiliꝰ ait.Cignꝰ in auſpicijs ſemꝑ letiſſimus
ales. Hũc optat naute.qꝛ nõ ſe mergitĩ vndis.
Exli.dena.re.Cignꝰhʒ plumas albas:ſj car⸗
nes nigras.foꝛtitudinẽ ſuã in alis.coler ice cõ⸗

plexionis eſt:⁊ ob h̊ iracũdꝰ. Dẽtes hʒ ĩ roſtro
minutiſſimos.O neris impatiẽs eſt.ne libẽter
volat:ſʒ ĩ ſtagnis reqͥeſcere delectat᷑.cũ vno pe⸗
de natat: ⁊ cũ alio ſe regit veli modo cũ piſcibo:
nutrit? eis eſt innoxius. Suꝑ aqs nidificat in
pullis educãdis ſolicitꝰ.tꝑe coitꝰ blãdiunt᷑ ſibi
inuicẽ mas ⁊ feĩa.⁊ alternatim capita cũ ſuis:
ſcʒ collis in flectũt velut amplexandi gra. Hec
moꝛa vbi coirint. mas ↄſciꝰleſionis in feĩa fu⸗
gir: ab ea. At illa impatiẽs fugiẽtẽ inſeqͥt:neq̃⸗
qᷓ; im rancoꝛ ille ꝑſeuerat in longũ.ymo leſione
ceſi ante:pacificant᷑ in animo ac a maſculi ꝑſe
cutſone ceſſans poſt coitũfreq̃nti caude mo⸗
tu ⁊ roſtriſe aqs mergens purificat.

.— Jnam nulgus. Ciſpedo. et Citramo.

C— ylſi. Einomulgus eſt ains arabie. ſic

dicta: eoꝙ in excellis nemoꝛibotexit

— — — —

ſ
1

De uibus

nidos ex fructibcynnami.Et quia nõ poſſũt
ibi hoĩes ↄdeſcendere ꝓpter ramoꝝ altitudinẽ
⁊ fragilitatẽ eoſdẽ nidos plũbatꝭ iaculis appe⸗
tut ac eyn nama illa deponũt:⁊ pᷣcijs amplioꝛi
bus vendũt.eoq illud cynnamũ mag q;ᷓ alia
mercatoꝛes ꝓbant. ¶ Ariſto. Cinomulg paſ⸗
ſere modicum maioꝛ eſt eiuſq; coloꝛ celeſtis eſt
u citrinitate.⁊ coloꝛes iſti ſunt in eo diſtincti
ſty eius eſt lõgũ ad citrinitateʒ declinans:
ſuꝑ arboꝛes magnas ex cynamomis (vt dicit̃)

ſperice cõponit nidũ ſuũ.babẽs introitũ ꝑuũ.
OPliniꝰ.Cyſpedijſiue ciſpeli plurimũ volant

qͥ apodes dicũt᷑:eo ꝙ vſu pedũ careãt hyrun⸗
dinũ ſpecie.nidifica nt in ſcopulis. Hee ſũt q̃
toto mari cernũt᷑. Ariſto. Auiũ genꝰ ꝙpedes

nõ babet om̃i tꝑe apparet.bec a uis lõga graci

lis ⁊ pauce latitudinis.hyrũdini aſſimilatur.
Nec inter illas leuiter diſtingut. Iſta nidifi⸗
cat in eſtate.⁊ hoc poſt lapides vt aĩlalia fugiat

⁊ hoĩes. Plinius libꝛo.x.Citramus: als cen⸗

cbꝛamus habet᷑.aues remeantes comitata ſoli⸗

citat.ac leneramer ad expectatas ſibi terras

ꝑuenire feſtinat eaſq; noctu.etiã itineris ad⸗

monens excitat.Ariſto. Citramꝰ auis de no⸗
ce ceteras aues clamat.eaq; audita ſciũt vena
toꝛes ꝙ in locis ſuis nõ remanebũt aues.Ex
libꝛo de naturis rerum. Citramus auis Aſie
recedentibabyrundiniboac cyconijs inſtante
pyeme comitans eas feſtinantioꝛ perſeuerat.

et pꝛecedens ſolicitat.

Capitulum. Exx.

Inomia. Iſiðᷣ.Cinomiagrece de mu⸗

c ſcacanina. HNã canis grececynos ðᷣꝛ.

Evrli.de na.re. Cynomia eſt muſca ca
nina catuloꝝ aurib impoꝛtuna.Quã licet ca

tulus freq̃nter excutiat:ſempꝑ tñ impoꝛtune re

uolat. VUbiãt eũ pigrũ ad excutiendũ inuene⸗
rit vſq; ad ſangu ineʒ ⁊ vulnera ꝓcedit. Actoꝛ.
Cynomiꝗèeſt illa muſca grauiſſima q̃ percuſſa
eſt egyptioꝝ popułꝰin quana plaga. De hac
em̃ in Exodolegit᷑. Venit muſca grauſſima
in domos pharaonis ac ſeruoꝝ eiꝰ:⁊ in omnẽ
terrã egypti.coꝛruptaq; eſt terra ab hmõi mu⸗
ſcis. Per hãc em̃ ᷣm gioſam canini moꝛes ſig⸗
nifcant᷑.in qͥb humane mentis volupt s.i.li⸗
bido arguit. Sic em̃ cinifes qͥb ĩ terra plaga
ꝑcuſſi ſunt egyptij: ſignificãt inquietudines
mũdanoꝝ:qui ꝓuocatoꝛes rixaꝝ:amatoꝛes ca
lũniantiũ nõ admurũt quietẽ ſpũalis ſabbati
Vñ Plſalmiſta. Dixit ⁊ venit cinomia.

pitulum. xxxj.

Icendula cimic ⁊ coſtro. Iſidoꝛus.

. Cicendula genus ſcatabꝛoꝛumeſt.ſic

dictum eo ꝙ gradiens vel volans lu⸗
cet.Ex li.de na.reꝝ.Cicendula eſt vermis in

ylalia nocte volãs.⁊ inter noctis tenebꝛas ſul

gidus radians.ita vt ſi eum in ſenebꝛisvideas
exhalationẽ ſcintillarũ putes. Iſ.Cimex aũt
ex vermib⸗ carniũ eſt.Dicus aũt eſt cimex ex
ſimilitudine cuiuſdã herbe cuius fetoꝛẽ ha bet
Autc̃.in.ij.cañ.Ex fraxino capita inflata ſiẽ
gra nata egrediũt᷑ in qͥbeſt hũiditas de q̃ cimi
ces oꝛiũt᷑.Cũ em̃ capita hmõi aperiũt᷑ cimices

Tractatus

ex illis egrediũt. Cimices ãt effugat ppe ſterce⸗
thauri qn cũ eo fit fumigatio. Palla.Oꝛtis q̊ʒ
cimices nocẽt.extinguũt᷑ ãt amurca⁊ ſelle ba
bulo lecꝭ aut loq eaꝝ punc.vel folijs edere tri
tis exoleo vl mcẽſis ſanguiſugis.yſi.Coſdros
greci appellãt eos qͥ extremis fauoꝝ pꝑtibo ma⸗
ioꝛes creant. Quos aliqͥ reges putꝗnt.dictos

co ꝙ caſtra duaant.

*
12.

Capitulum. xxxiUĩ.
c ODluba exli. de na. reꝝ. Colũba(vt dicit
Beda)felle caret.Dictñ Ariſt.q fel hʒ

ticino nõ viuit.ſʒ puro grano viſum recuperat

nouẽ vicibo. In alta nidificat.vbi mala beſtia

attingere nõ valeat.ſuꝑ aquas libẽter reqͥeſcit:
vt ſitim ſedet. Et vmbꝛã accipitris venientis
in aqͥs ꝓſpiciat.Aliqñ vero ſola ſedet.coloꝛes
ſuos varios circa collũ admirans alaꝝ plau⸗
ſu roſtroq; plumeculas fulcit ⁊ in regimen vo
latus cultꝰpẽnas diſponit. Tũc niſus ſpecu⸗
latoꝛ occultꝰↄgaudentẽ in hmõi gla rapit.Co
lũbecalidiſſime ſunt ⁊ lapillos ꝓpter ſtomachi

tpꝑantiã comedũt.fimũ etã ardentẽ nimis ha⸗

bent. quẽ ⁊ ipᷣe nido eijciũt ⁊ pullos eijcere do⸗
cent.pẽmis eleuaiꝭ pugnãt ⁊ colũbã errantẽ cũ
viderint ſibi aggregãt. Dicit Jacobo ꝙ tranſ⸗
mare vᷣſus oꝛientẽ colũbeſunt q̃ nuncioꝝ fun
gẽtes officio lras dñoꝝ ſuoꝝ ſub alis bꝛem ſpa

cio plonge depoꝛtãt. IJdeoq; valde neceſſe ſũt:

maxime qñ ꝑ terras inimicoꝝ alij nũcij trãſi⸗
re nõ audent. Colũbe ꝓpꝛiũ eſt inter aues nõ
eleuare caput qñ potãt donec ei ſufficiat.i¶Ex
li.de na.reꝝ.Colũba valde gquat᷑ in ouoꝝ par⸗
tu:qſi parere tardauerit amare ꝑcutit᷑.Ariſt.

CLColũbe toto ãno onãt ⁊ pullificãt:ſi fueritlocꝰ
mãſionis calidꝰ:⁊ ciboparatꝰ.Alioqͥn nõ niſi ĩ

eſtate. Earũq; pulli ſũt melioꝛee ĩ vere ⁊ in au⸗

tũno.peioꝛes ãt in hieme eſtate. Maſculꝰ cũ
feĩa coit poſtvnũ annũ.Oua colũbe ſunt albi

coloꝛis ſic ⁊ ꝑdics.Colũba ſenex coire nõpᷣt.

ſʒ tm oſculat᷑. Colũba q̃; feia ſaltat ſnꝑ feminã:
ſinõ fuent mas.⁊ inuicẽ oſculant᷑.⁊ ex illoqͥdẽ

coitu oua faciũt:ſʒ nõ pullificant.

(¶ Exli.ð na.re.ulli colũbaꝝ ĩ autũno ⁊ vere
ſanioꝛes ſũt qm̃ his tꝑibo grano maxĩe viuũt.
¶ Eſculapi?.Colũba occiſa ⁊ calida ſuꝑpoſita
omi moꝛſui ſubuenit. Sãguis eiꝰ valet oculis
ↄfertꝭ infuſus pᷣcipueq; de ſub aſcellis tractꝰ.
¶ Stercus eiꝰ omnes doloꝛes ſoluit:⁊ bumo⸗
res deſiccoat. ”
¶ Oyaſ.Colũbe ſanguis a bſcindit fluxũ ſan⸗
guinis nariũ:qͥ eſt ex velamine cerebꝛi.:
¶ Plinius libꝛo.xxix. Caro recens columbe
cõtra ſerpentes auxiliatur. Maſcule ſanguis
a vena ſub ala inciſa eximie pꝛodeſt oculis
cruoꝛeſuffuuus. ”
In li. xxx. Fimus colũbaꝝ cũ aceto delẽtur
ſtigmata. Hoc fimo carbũculꝰ a bolet᷑ ꝑſe illi
to vel cũ ſemine lini ex aceto mulſſo.
¶ Auiceñ. Sanguis columbeↄfert podagre.
Stercus columbaꝝ ↄuemens eſt ſuꝑ doloꝛes
iuncturaꝝ.⁊ valet empetigini.
¶ Cõſert etiam doloꝛi colice cum adminiſtra⸗

Capitulum. xxxiij.

w U DdD 8

—— — — — — ——

De Fluibus

c Oeꝛedulꝰꝛ coꝛnix. Exli.de na.re.Coꝛe⸗

dulꝰðꝛ q̃i coꝛ edens.Carne nãq; ⁊ pda
viuẽs. coꝛde maxĩe inbiat ſaturari. yſi. Coꝛ⸗
nix auis eſt ãnoſa apð latinos greco noĩe coꝛ⸗
nix apellat᷑.Quã aiunt augu res hoĩm curas

ſcatõibo agere ĩſidiaꝝ vias mõſtrare.futa pdi
cere.magnũ nephas h̊ credere.vt deꝰↄſilia ſua
coꝛnicibo mãdet. His ĩter multa auſpicia tri

buũt ⁊ pluuias vociboꝑtẽdere. Añ ẽ il Tũc
coꝛnixplena pluuiã vocat ĩpꝛoba voce. Ex li.ðᷣ
na.re.Coꝛnix in ſolſticio moꝛbo coꝛripit᷑. Hec

nucibo libenter veſcit. Hoꝛribiles aues q̃ſi bo-

ſtes ſuos ĩpugnãt.ſʒ ille freq̃nter cũ ĩpũgnãtib⸗

multüũ detulerit. tãdẽ ĩ pacia victe lacert ĩpoꝛ⸗
tunas.Coꝛnix pluuiã multo clamoꝛe pᷣnũciat.

.

Ouis colũbe inſidiat᷑ vt ea diſſipet 2 exugat.

OPoperationes

Pliniꝰli. xxix. Cerebꝝ coꝛnicis coctũ ĩ cibo

ſumptũ capitis doloꝛibo eſtremedium. .
¶ Item in li xxx. Coꝛnicis carnes ac nidũ illi⸗
nite moꝛbis lõgis putãt vtiliſſimũ.

Capitulum. xxxiiij.
Oꝛuus. Exli. de na. re. Coꝛuꝰauis cla⸗
c moꝛoſa nihil aliud ſonare nouit q; cras
cvas. diuerſas tñ voces ſoꝛmat.ſ.xiiij.
vt diẽ Fulgentius volãdo coit aliq.ples ſꝑ qᷓ;
duos pullificat.Grauidꝰfieri ðꝛ ſi eũ ouũ coꝛ⸗

tinũ edere ↄtigerit.Oꝛe ꝑere dicũt᷑ ⁊ cõcipere.

Femiecoꝛuoꝝ oua ſole cubãt ⁊ mares eis eſcã

dant. Pulli coꝛuoꝝ ſeptez diebsabſq; vlla cibi

alimonia manere ſerunt. Septima vo die ni⸗
greſcũt.qᷓ; nõnullos eijciunt tedio nutriendi.

Foꝛtioꝛ eſt coꝛuus de die. Bubo de nocte: et

viciſſim oua ſua comedunt. Coꝛni paꝝ coeũt.
ſed multũ oſculant᷑ adinuicem. Et puta ni qui
dam ꝙalio modo nõ coeant. SDʒ h falſum eſt
Cadauere coꝛuus veſci ⁊ v ðe a potu ſe abſti

net q;;diu ficus ſui fructꝰdulcedine gloꝛiatur.

UVnde Ouidius.Ac cibi dum lacteus pende
bii in arbox ficus. A nullo gelido ſonte bibẽt
aque. ¶ Gregoꝛius in moꝛal Pulli coꝛuoꝛum

(vr fertur) anteq; nigreſcunt apare ntibo vtcũ⸗
qʒ negleci.medici affecti:huc illucq; vagantur

in nido: aut ciboꝛum expectunt aperto oꝛe ſub⸗
ſidium. Vnde etiam ſcriptum eſt. Quis pꝛe⸗

pParat coꝛuo eſcam ⁊c̃. Sed cum nigreſcere illi

ceperint tanto eis alimenta pꝛebenda coꝛuus
ardentius requirit:q̃nto illos alere diutius di
ſtulit. Ex li. de na.reꝝ.Eſt coꝛuoꝝ genꝰ in oꝛi⸗

ente qdᷣ cũ aſino⁊ thauro pugnat. eiſq; fugiẽ⸗

tiboſuꝑ eos volat:ac ſic cũ impetu eoꝝ oculis
impuũgii.⁊ cũ potuerit eos execans roſtro dñis
ſeruis inutiles reddit. Itaq; ꝑↄſequens occiſi
decoꝛiant᷑. et eoꝛum cadauera volatilibo effe⸗
rumur. ſicq; ab aue impꝛoba animalia foꝛtia

ſupera ntur. Coꝛuus turres inhabitat et ibidẽ

nidificat: citiſſimus eſt mutationis geris nun⸗
cius: ⁊ ali crocitationis voce ꝓphetat auram
tranquillam alia tempeſtatem. Eoꝛuus loge⸗

uus citiſſime fit domeſticꝰ. coꝛuoſq; ſilueſtres
muitos retinet ac ſeducit. Coꝛuꝰ ex natura eſt

inclinatꝰ ad futuꝝ. vt experientia Erfoꝛdie do

cuit vbicoꝛuus domeſtic?ſucceſſiuede mẽſa ᷓ
pecunie facereↄſueuerãt in oꝛtũ de ꝓpe ſubtus
lapidem circiter quinq; vel ſex floꝛenos in groſ
ſis abſcondit.

Tractatus

Capitulum. xxxu.
DOVOVcurnix. Ex li. de na. re. Cocurnix ẽ
auis quã vulgariter quiſtulã dicimꝰ.
Heoc ducẽ habent oꝛtigometram. quã
in maris tranſitu iam terre.i.poꝛtui maris ap⸗
pꝛopinpuãtes accipitres ſpeculatirapiũt.⁊ id
circocura eſt vniuerſis.vt externi generis du⸗
cẽ ſolicitẽt.ſcʒ coꝛnicẽ ꝑ quã pᷣma dłcrimĩa ca⸗
ueant. rariſſimas habent feminas in genere
auiũ:ſiẽ ⁊ pectines in genere piſciũ. In homi⸗
nũ vᷣo genere paucioꝛes naſcunt᷑ maſculi qᷓ; fe
mine. Comeſtoꝛ. Cocurnix inſynu arabie pᷣ⸗
cipue nutrit᷑⁊ eſt auis regia quã nos vulgo cu
relium dicimꝰ a currendo.ſſyſið.Cocurnices
aſono vocis dicte ſunt.quas grecioꝛtigeas vo

cant.eo ꝙ viſe pmum fuerũt inoꝛtigia inſula.

Hec adueniendũ tempoꝛa habenti. Ham eſta⸗

tedepulſa maria tranſmeaeanan.

Capitulum. xxxvj.
Ocxx. Pliniꝰlib.x.Cocyx videtur ex
c cccipitre fier:temꝑe anni figurã mu⸗
teans. Lũc em̃ nõ apparent reliqui ac
cipitres niſi diebo pa ncis.ipſo quoq; modico
eſtatis tempoꝛe viſus:poſtea nõ cernitur.Eſt
daũt neq; ad vncis vnguibo accipitrũ nec capite

ſimilis.neq; alio quã coloꝛe ac rictu:ſʒ colũbe
potiꝰſimuis eſt capie ⁊ vnguib.Om̃ abſumi

tur ab accipiire:ſi qũ ſimul aparuerit:ſola om⸗

niũ auis a ſuo genere interempta.¶ Areſto.
Auis cocyxpaucoꝝ ouoꝝ eſt:vniꝰſcʒ aut duo

rũ.qꝛ natura eius valde frigida et.

Capitulum. xxxviſ.

c Rochilos. Exli de na. re. Crochilos in
ytalia rex amiũ appellat᷑ oĩm qgẽ eſt mi
nima.ſʒ q̃no minoꝛ tãto velocioꝛ.adeoq; ani⸗

moſa:vt etiã jᷣ aqlam audeat conat acceptare

hoĩes q; deludit.qꝛ cũ ſe ꝓpinquã q̃i manu ca⸗
piendã obtulerit.caſſo hois conatu ⁊ laboꝛe ĩ
pigra ꝓſugit. araneis veſci᷑ pullis fecũda ẽ.nã
plunmos vno ſetu ꝓducit.vnoſpecu velantro
in hiememultiↄdunt᷑.vt ad caloꝛẽ turba cõfe
rente caloꝛ qͥ paruꝰ ẽ in tã mimis coꝛꝑib aug⸗

meẽtet᷑. Eſtq; auis mĩma oĩm aliaꝝ. Itẽ Alb.ĩ

li.ðᷣ na.aĩaliũ ait. rochilos ẽ anis mima oim
quã regulũ vocãt:q̃ liqʒ ſit ꝑna coꝛꝑe.auſu ma
gnaõ aqͥlã pugna re conat᷑.ſolit aria volat.mł⸗

ti eti ẽ ꝑtus. ⁊ ĩ bieme vno ↄtẽta foꝛamme an

tri vel muri.mitos ſocios ſecũ ſui generꝭ nocte
habitare ꝑmittit.vt caloꝛ ꝑui coꝛꝑis ex ſocieta⸗
te multoꝝ caleſcat ⁊ foueat᷑. Hec etiaʒeſt auis
muſica:⁊ pcipue cantant tꝑe magni? ſice fri⸗
goꝛis in hieme. Infra.ca.ciiij.de eadẽ tractet᷑.

1
.

* . . 88 „
„ 71 d „ .⸗*

— — — — — — —

— — — — —

— —— — — 2 —

—

ſe
i

— — – –—--— JMð

De uibus

Capitulum. xxxvinj.
Oꝛinta. Pliniꝰ.Coꝛintaẽ auis ma⸗
c xima in partibo oꝛientis que vere ad
AQAquantitatẽ pulmonis vacce hʒ mol⸗
lem:⁊ multum infuſum ſanguine.⁊ ideo mul⸗
tum bibit plus q; alie aues.¶ Albertꝰ in lib.
de na.aĩalium. Coꝛinta eſt auis que paucas
2 paruas habet plumas ⁊ pennas.

5 1/ 4
3 2
7
„

7

Capitulum. xxxix.

.
.

Vculus.Ex li.de na.reꝝ.Euculꝰeſt

c auis impꝛoba:que vocẽ ſuã in can⸗
tando nõ mutat:ſed ſemꝑ eandem re
plicat. Auis pigerrima eſt:⁊ loco nõ ſtabilis
Turturis fere coloꝛẽ habʒ.Hyeme plumis
ſpoliari ðᷣ:intratq; terre latibulũ.vel ↄcaui⸗
tates arboꝝ.illic eſtateↄgerit q̊ͥ hyeme viuit
Oua ſuaĩ nido minorꝭ auicule ponit ⁊ de o⸗
uis illiꝰ totidẽ demit:nedũ illa numero ſuꝑ⸗
flua inuenerit:q̃ſi aliena repudiet. Itaq; cucu
lus ab aliena mr̃e cũ pullis eiꝰ fotus et edu⸗
ctus:dũ adhuc in nido inualidus ſedet.qua
dã tñ auiditate naturali ceterꝭ pullis cibos
rapit.⁊ hac ſagacitate p ceterꝭ pingueſcit at⸗
q; nitidioꝛ fit. yn cuiꝰelegantiã nutrix cõuer
ſa gaudet eiꝰ foꝛma:miraturq; ſeipᷣam ꝙtalẽ
peperit adeo deſipiens vt magnitudine ſetũ
a pullis mioꝛibo nõ diſcernat:ſed oẽs pullos
ſuos in eiꝰ cõparatione dãnat:ac vbieũ edu
xerit ⁊ ad robur volandi nutritꝰ.ipᷣo viceuer

ſa⁊ in nutricẽ inſurgit:⁊ ↄſequẽter perimit.

¶ Iſido. Cuculia voce ꝓpꝛia noĩati: tempus

hñt ⁊ ipᷣi veniẽdi miluoꝝ ſcapulis ſuſceptiꝓp

pter bꝛeues ⁊ paruos volatꝰ:ne ꝑ longa aerꝭ

ſpacia fatigati deficiãt. Hoꝝ ſaliue cicadas
gignũt.Oua paſſerꝭ nido reperta comedũt:
⁊ ſua obijciũt. ꝓoſt hec illa ſuſcepta:⁊ fouẽt ⁊
nutriũt.¶ Ariſtoteles. Cuculus ouis ꝓpꝛijs
incubat:ſed vnũ onum in nido fulice ponẽs
eiuſdẽ oua ſugit.Illa vero futuri euẽtꝰ igna⸗
ra ouũ ſedula nutrix fouet. Sed a cuculo ex
cluſo ⁊ poſtmnoduʒ adulto nutrix a nõnullis
qñq; necari ꝑhibetur. In eſtate volat ⁊ laſci
uit. In hyeme iacet languens ⁊ deplumatus
ac buboni ſimilis apparet. .

Dperationes
¶ Pliniꝰ li.xviij. Dirabile quoddã eſt de cu
culo:quo qͥs loco pꝛimũ audiat alitem illã.ſi
pes dexter circũſcribat᷑ ac veſtigiũ id effodi
atur nõ gigni pulices vbicũq; aſꝑgat᷑.i Idẽ
libꝛo.xxvuj. Cuculi fimus in vino decoctus
⁊ potus moꝛſui canis rabioſi cõfert.

Capitulum. xl.
AUbeth. Ariſto. Cubethẽ auis luxu
c. rioſa:cuiꝰ mas ſi iuenerit oua femĩe
ſue:frãgit ea:ne femia ſit ſollicita cir
ca ea. Femĩa vᷣo abſcõdit ea.Que ſiue coeat
ſiue nõ:olofaciẽdo vel audiẽdo ſubito ouat.
Item ſi pᷣſenſerit maſculũ venientẽ occurrit
⁊ coeũt. Has quidẽ pedetentim ad feminã
accedit ſine ſtrepitu:ne alij maſculi ſentiant:
⁊ pugnẽt cũ eo coire ꝑmittãt.Itẽ maſculi pu
gnãt inuicẽ ⁊ victoꝛ cũ victo coit:ac verſavi
ce ſi victoꝛ vict fuerit. Solitarie tũ ⁊ occul
te coeũt.eligente victoꝛe locũ ad hoc.⁊ victo
ſequẽte. Mas aũt et femia in voluptate ſus
frequẽter depᷣhendunt ⁊ cadũt in mana ve,

„ „ & A

Trattatus

natoꝝ Cũq; luxurioſa ſit auis iſta.ſingulitñ
mmares ſingulas feias accipiũt. Itẽ aues pon
geroſi coꝛpis q̃ nõ ſũt boni vol atꝰ:multã ha
bent ſu pfluitatẽ: muliũq; coeũt:⁊ multoꝛum
ouoꝝ hmõi ſũt:vt cubeth⁊ ſtrutio ⁊ gallin.·
OActoꝛ. Cubeth idẽ videt᷑ eſſe qͥd ꝑdix.q̃ eni

pic de illa dicunt eadẽ pene e Rdice dſeũ⸗ 4
tur inferiꝰ. Qð ſoꝛte latuit tranſſa

* .
. “ „ .
. .
„ 4
.

*

.⸗

Alex. Iſido. Culex ab aculeo dictꝰ

c elſt:eo ꝙ ſanguinẽ ſugit.hʒ enĩ in oꝛe

fiiſtulã in modũ ſtimuli:q̃ carnẽ tere⸗
bꝛat vt ſangu inẽ bibat.i¶ Ariſto. Culex aĩal

coꝛꝑis anuloſi mẽbꝝ hʒ ꝑ qð cibũ ſentit.⁊ q̃⸗
dã hñt h̊ mẽbꝝ extra ſicut aculeũ:cuiꝰ natu
raẽ mollis ⁊ vacua.ꝑ ipᷣm guſtãt ⁊ ſentiũt et
cibũ attrahũt. Culices aũt et muſce minime

beſtiaꝝ ꝑ h̊ mẽbꝝ ꝑfoꝛãt hoĩs coꝛiũ ⁊ alioꝛũ

aiĩaliũ.¶Ex li.de na.re.Culex acida petit et

Dulc ia ſugit:lucẽ diligit:ita ꝙ ad lumẽ aliqdnd
ſe vꝛit.

ODdperationes

Aui.in.iiij cañ. Ad effugandũ culices⁊ cis⸗

mices fit ſuffumigiũ cũ ſerraturis ligni pini:

aut cũ nigella.ſilij cũ mirto ſicca ⁊ cũ ſulppu
re:⁊ bdellio ⁊ ſpino fetida ⁊ ſtercoꝛe vaccino

⁊ cũ folijs cypreſſi.¶ Ad ideʒ aſꝑgit domꝰ ex
decoctiõe radic lupinoꝝ aut ex decoctione

nigelle:aut abſinthij:aut rute.i Palladius.

Cõtra culices⁊ cimices ĩ hoꝛtꝭ vel ſatꝭ amur
ca recens velex cameris fuligo ſpargit:gal⸗
bano qʒ infuſo:aut ſulphure fugant᷑.¶ Am⸗

bꝛoſiꝰ. Culices nõ tangũt hoĩem:ſi abſinthi
um cũ oleo coquat:⁊ eo ſe perungat·

—— — ——M
ii/ — —— nen. “
. — — — “VM

.
.
6 4 .
S /. .
. . — . „„₰
— 2 2 — — —
—

S ———=

8

Tanitn

um.x
yYomedas. Iſidoꝛus. Dvomes
uuie aues a ſocijs dyomedis ap
d pellate ſuut quos fabule ferũt
nn eaſdem volucres fuiſſe ↄuer
fſaDaaos ſoꝛma fulice ſimileſ:magni
tudine cignoꝛũ.coloꝛe candido. duris⁊ gran
dibus roſtris. Sunt autem circa apuliaʒ in
inſula dyomedia inter ſcopulos littoꝛũ et ſa⸗

xa volit antes.i Solinꝰ. Ovomedas aues

inſula qua oꝛam apulie videt.⁊ tumulo ac de
lubꝛo dyomedis inſignis eſt.ſola gignit cuiẽ
coloꝛ candidus.ignei oculi.oꝛa dentata.con
gregate volit ant.dueq; duces ſunt.quarũ al

tera agmen pꝛeit vt ductu certũ iter dirigat.

altera inſequitur:vt inſtantia tarditatem vꝛ⸗

geat. um fetificũ tempus adeſt:roſtro ſcro

bes cauant.⁊ ſurcnlis inuerſinn poſitis ſub⸗
ter cauata contegunt.⁊ ne operimẽta deſint:

ſi foꝛte lignoꝛum caſſia venti auferant. H an
ſtruem pꝛemunt terraquam egeſſerant.ſic ni

dos moliunt᷑.bifoꝛi acceſſu aditus qui mittit
ad paſtus in hoꝛtũ deſtinat᷑.qui excipit reuer
tentes verſus occaſum eſt.vt lux et moꝛates
excitet:⁊ receptui nõ deneget᷑.Edem ſacram

hmõi ſtudio omi die celebꝛãt.aquas plumai

imbuunt:⁊ alis impendio madefactis roꝛu⸗
lente cõfluunt:⁊ ſic edem humoꝛe excuſia pu
rificant.Tunc pennis ſupplaudunt: ei inde
quaſi peracta religione diſcedunt. O b bhoc
aues factos dyomedis ſocios ferunt.

ℳ

—

b ☛ 22

De uibus

Raycha. Albert? ĩ libꝛo de naturis
d ialiũ inquit. Dꝛavcha auis eſt pedi
bus carens: vt dicit Ariſtoteles.et

cũ ad terrã cecidit cubitis alarũ ⁊ pectoꝛe re

pit fere ſicut veſpertilio. Debiles habʒ pedeſ

Coaude ſue cõiunctos. Hoc non apparet niſi

poſt pluuiã in pncipio eſtatis:⁊ tunc pullifi⸗

cat.⁊ cũ pulli cõualeſcũt:moꝛit᷑.pullos relin⸗

quens ſue miſerie vice ſuccioꝛes.

Bithus.Emeria et Ercinia. Pliniꝰ

e libꝛo. x. Egithus auis minima cum
Allino pugnat. Aſinꝰ qppe ſpinetis ſe

cauſa ſcalpendi atterens nidos eiꝰ diſſipat.
quem adeo pauet auicula:vt oĩno voce rudẽ

tis audita oua eijciat.pulliq; ipᷣi metu cadãt

Itaq; aduolans vlcera eis roſtro excauant.
Poꝛro achantis egitbum odit intantum:vt
eoꝛum ſanguinẽ credant nõ coire.¶ Joꝛath.
Emerie ſunt aues q̃ de nocte volantes illu⸗
minant aereppter pennaꝝ ſuaꝝ naturaʒ:que
magis in tenebꝛis qᷓ; in lumine lucẽt.ſicq; p⸗

dunt ⁊ capiunt᷑.i Iſido.Ercinie aues dicte

ſunt ab hercinio ſaltu germanievbi naſcunt᷑:
quaꝝ penne adeo ꝑ obſcuruʒ emicant.vt qᷓ;
uis nox denſis tenebꝛis obtenta ſit:ad pᷣſidi
um itineris dirigẽdi iacte interluceant.cur⸗
ſuſq; vie pateat iudicio plumaꝝ fulgentiũ.

Capitulum. xlu.
AAlco. Ex libꝛo de na.reꝝ. Fal/
co eſt auis nobiliſſima: volatu
f impetuoſiſſima:⁊ ĩ cuſtodia ſui
minus cauta. Ideoq; cũ ad pꝛe
dam dirigendus eſt:a dño ſuo

retardat᷑:nec auis ei capienda oſtẽditur:niſi

pꝛ ius aliquantulũ elonget᷑:vt pꝛedã cũ impe
tu moderato ſubſequatur. In ardee captura
duo falcones pariter relaxant᷑:quoꝝ vnꝰ ſũ⸗
ma petit. aliꝰ iuxta terrã muolat:vt videlicet
ille volantẽ ardeaʒ in pulſu pᷣcipitet. Iſte ve⸗
ro pᷣcip tataʒ accipiat.¶ Ariſtoteles. Falco
renes hʒ debiles:pectuſq; robuſtũ:delicioſiſ
vtitur cibis.vnica verſatione collũ girat cir⸗

culariter pectoꝛe exiſtente ĩmoto adeovt col

li eiꝰ duo centuʒ argi luminit ratione. Hu⸗
ius viſus cuiuſdã naturalis diſcretionis vi⸗

Tractatus

geantur ex equo reſpõdere pꝛede quoq; que
poſt tergum eſt ꝓuidus inuigilat.i¶ Ex libꝛo

denaturꝭreꝝ. Falconũ genera ſũt duo. Anũ

——

nobile qð auem vſu paruo naturaliter capit.
aliud ignobile ac vile:qð niſi multo laboꝛe et
maceratõe aſſuefactũ hoc facit.Hocvltimũ

genꝰ cũ ardeã ad terrã impulerit. Jamq; im⸗

pompta eſt vt eĩ capiat. Ardeaeinguilli vel

aliũ piſcem quẽ recẽtius voꝛauerat euomit.

⁊ tunc falco libere eã volare ꝑmittens:ac mi

nus fetidũ ſibi oblatũ pᷣferens ⁊ gaudẽs oci
us appꝛehẽdit. Hõ ſic autẽ falco nobilis:ſed
eiectum munꝰ vilipendens:auẽ doloſam ſe⸗

uerius punit. Habet autẽ falco os acutũ ac

durũ inpectoꝛe. qð ei natura pꝛouidens indi
dit ad impulſionẽ pꝛede. Scr ipſerũt aquila

A N 8 N

ſymachus ⁊ theodocion epiſtolam Ptholo⸗
meo regi egypti.in qua tractauerũt de auib⸗

nobilibo? eaꝝ medicinis. De qua bic pauca
de faleone cõmemoꝛare liceat.

HPHPyperationes.

Albertus in libꝛeo ſuo de nialibo. Di falco

nõ poteſt fimare:tel gallida ei comedere.vel
teſtudies albas decoctas.¶ Si falco nimi⸗
um laxatur ſuccum iuſquiami modicũ da ei
bibere:⁊ int inge in eodẽ cibũ eius.q¶ Sios
fractum fuerit in crure vel ala. Aloe calidũ
ſupliga:⁊ dimitte vna die ⁊ vna nocte.
¶ Item fimum galli in aceto coctũ ſuꝑliga.
Agdd idem aloen herbã cũ puluere apij⁊ in⸗

uolue coꝛdiboparuaꝝ auiũ:⁊ da ei comedere

dita in libꝛo ſuo de animalibus.

De hac materiareperies per Albertũ tra⸗

Capitulum. xluůñ.
Alianus.Ex libꝛo de natur rerum.
f Faſianus eſt gallus ſiluaticꝰ. Auis
pulchꝛa valde:pẽnis choꝛuſcꝭ:inſtar
ignis.ceruleus interduz ac viridis: rubeiſq;

pennis interſcribit᷑ nitoꝛ. Aures geminas vi
detur habere.in capite plumis extantibo:q̃s
ſubꝛigit qñ vult atq; ſubmittit. Criſtis auteʒ
in capite caret: et ſpiculis in cruribo. His tũ
armis fruſtratꝰ animoſus ⁊ audax eſt.¶ Ari

ſtoteles. Yaſiani tantũ coitus tꝑe ſimul ha⸗

bitant.ceterisvero tempoꝛibo ſeparatim:nec
cito rubꝛicatas habent barbasvel in pedib
calcaria ſicut galli domeſtici:ſed tractu tem

poꝛis. Faſianus ſic capit᷑.aliqũ auceps pan⸗
no in quo hec auis depingitur coopertꝰ.fa⸗

ſiano ſe oſtendit:qͥ ſequens coopertũ nec fu⸗

gientem nec retrocedentẽ.tandem a ſocio au
cupis iĩ inſidijs latitante rethi inuoluit. Hec
guis in aura pluuioſa triſtat.⁊ tũc in rubetis

ac ſiluis latet. Circa veſperã vel auroꝛam de

ſiua egreditur:⁊ tunc de facili venatur. Ro⸗
ſtrum in terra figens abſcondit ſe:⁊ ſic abſcõ
ditum ſe totũ credit.pennas pꝛe pinguedine
mutat. Iterũq; ſepe renouat.Carnes hʒ ſub

tilioꝛes ac leuioꝛes ceteris auibo ſiuaticꝭ:ex

ceptis perdicũ pullis.i¶ Iſi. Yaſianꝰ a faſide
inſula dictꝰ eſt.vnde pmũ aſpoꝛtatus eſt.

Altatoꝛ. Ex libꝛo de natur rex. Faz

tatoꝛ eſt auis in oꝛiente:que fetuũ p⸗
creandoꝝ naturaliter cupida. Tem
pus verꝭ anticipat:quo ſcilicet aues ceteras

☛ –☛ ☛

ſolent iniciare conceptus. Vude fit vt oua qᷓ
tunc facit frigoꝛe coꝛũpantur:ne fetuum ha
beant effectum:ſed iterũ ſequẽtitempoꝛe cali
do ponũt:⁊ tunc pullos faciũt:quod eſt con
tra om̃es fere agreſtes aues:que ſemel in an⸗
no ouant atq; pullificant.

Capitulum. xlviij.
Enix.Iſidoꝛus. Fenix eſt auis ara⸗
f᷑ bie ſic dicta:eo ꝙ coloꝛẽ feniceũ ha⸗
beat. vel ꝙ ſit in toto oꝛbe ſingularꝭ⁊
vnica. Nã arabes ſingularẽ ⁊ vnicã fenicem

vocant.Hec qͥngentis ⁊ vltra viuens annis
dũ ſenuiſſe ſe viderit:collectꝭ aromatũ virgu
lis rogũ ſibi inſtruit.⁊ cõuerſa ad radiũ ſolis
alarũ plauſu volunt ariũ ſibi incendiũ nutrit.
ſicq; iterũ de cineriboreſurgit.i¶ Ambꝛoſuus

libꝛo quinto. Yenix cũ finem vite ſibi adeſſe

animaduertit:facit ſibi thecã de thureꝛ myr

xrha ⁊ ceterꝭ odoꝛibo in quam impleto vite ſue

vermis exurgit.paulatimq; adoleſcit:ac pꝛo
ceſſu ſtatuti tꝑis alaruʒ remigia induit:ſicq;
in ſuꝑioꝛis auis ſpeciẽ ⁊ foꝛmã reparat᷑.Do⸗
ceat ergo nos bec auis exemplo reſurrectio
nẽ credere:que ſine exemplo ⁊ ſinerõnis pᷣce
ptione ſibi inſignia reſurrectionis inſtaurat.
¶ Solinus. Apud arabes fenix naſcit᷑.auis

aqͥle magnitudine capite onerato in comam
plumis extantibo:criſtatꝭfaucibo:circa colla

fulgoꝛe aureo poſtera ꝑte purpureus. extra
caudã in q̃ roſeis penis interſcribit᷑ nitoꝛ ce⸗

ruleus. Hec etiã eſt mens oĩm alioꝝ autoꝛũ.

Etiã idẽ habet in li.de na re. licet alia ᷣba⸗

—.—,i!—

Capituſum. xlix.

IJlomena ⁊ Ficedula.Ex li.dena.re.

f Filomena ðꝛ a filos qð ẽ amoꝛ:⁊ me

ne qð ẽ dulcꝭ. Hec eni auis mira mo

dulatiõe let ificat audietẽ. gaudet ad oꝛtũ ſo⸗
lis. Pꝛeitq; leticia veniẽtẽ.verno tñ tꝑecan

tat. hiberno nunq;. In initio q́; verꝭ adeo ſue
vocꝭ amenitate delectat᷑:⁊rariſſime comedat

⁊ ð̊ cũ ſũma feſtinatiõe. Itaq; certãt inter ſe
tã ꝑtinaciter:vt victa ſepe vitã finiat pus de
ficiẽte ſpũ qᷓ; cãtu. Uñ ⁊ ðꝛ a filos qd ẽ amoꝛ
⁊ mene qð eſt deſectꝰ.q̃ſi amoꝛe deficiẽs Mi
ramur igit᷑ in tãparuo coꝛpaſculo tã ꝑtinacẽ
ſpm̃ã. Miramur in illo ꝑfectã muſice ſcientiã
Mogdulatꝰ enĩ edit ſonus:⁊ nũc ↄtinuo ſpũ
trabit᷑ in longũ:nũc variat᷑ inflexo:nũc diſtin
guit᷑ ⁊ ↄciſo.copulat᷑ ĩ toꝛto grauis acutꝰcre

ber extẽſus:vibꝛãs.⁊ aliqñ qͥdẽ mediꝰ:ſũmꝰ
vmus. Meditant᷑ int erim alie mioꝛeſ.vᷣſuſq;
q̊ͥs mirent᷑ addiſcũt.audit attenta diſcipula.

erc 2 moritur. iꝰ humoꝛe carnis Redditq; vicibo cantũ. intelligit: emẽdat:⁊ a
tpe intrat ⁊ moꝛitur. De cuiꝰ humoꝛe carms docẽte quodsmõ rephendit. Statim aut vt

coire inceꝑitvoc amenitatẽ ꝑdit.Etvt dicit
Pli. Alia vox fit:mutat᷑ ⁊ coloꝛ.Ab exitu nã
q; verni tꝑis aucto eſtu ĩ totum alia vox fit.
mutat᷑ ⁊ coloꝛ.linguis eaꝝ tenuitas illa nõ ẽ
que ceterꝭ auibi.¶ Actoꝛ. ilomena eſt auis
parua canoꝛa oĩbo nota.q ⁊ luſcinia ðꝛ.¶ Iſi.

F icedule dicte ſũt:eo ꝙ ficos magis edant.

pandit᷑ illo vᷣſiculo veteri.Cũ me ficus alat:

cũ paſcat dulcib vuis. cur poti? nomẽ non
dedit vna miethi. ¶ Pli. li. x. Ficedule foꝛmꝗ
ſimulq; coloꝛẽ mutãt.hoc tñ nomẽ hñt autũ

no. poſtea vᷣo melancoꝛiphi rocank,.
J i

SJèðä

fſtiro. in ſcopulis littoꝝ cõmoꝛat.has
lIlatini dyomedias.greci herodios vocant.

¶Phiſiologꝰ.Fulica ẽ auis ſuꝑ oẽs pꝛuden

tiſſima:cadaueribanõveſcit᷑:nec oberrat de
loco ad locũ.ſz in vno loco ꝑmanetvſq; i finẽ
ibiq; eſcã ſuã circa ſe colligit ⁊ qͥeſcit.i¶ Ideʒ

Fulicaẽ auis boni moꝛis nigra:anate ſiſis:

niſi qꝛ minoꝛẽ anate. In ſtagnis delectabili

coõmoꝛat᷑: eſca ⁊ paceↄtenta.vñ ptz ſi locñ in⸗

ueniat vbi pacẽ ⁊ eſcã habeat ñ inde recedit.
¶ Pli.li.xi. Fulicaꝝ generi dedit natura pla
cabilẽ criſtã ꝑ mediũ caput aroſtro reſidẽtẽ.

ttatus

Capitulum. l.
AUlica. Actoꝛ. Fnulica ẽ auis magn
f tudine ⁊ coloꝛe cigno ſilis ⁊ grãdiro

Capitulum. .

Vcus. Bartholeme? ĩli. de ppꝛieta⸗

f tibereꝝ inqͥt. Fucus ẽ ꝗapis maioꝛ.oi

cctus aſt ẽ fucus:eo ꝙ comedit labo
res alienos:q̃ſi fagꝰa fagin qð eſt comedere.
depaſcit᷑ eĩ qð nõ laboꝛauit:qꝛ nec mellificat

ſz alioꝝ mel mãducat.i De qͥ Virgiliꝰ Jgna

uũ fucos pecus apᷣſepibs arcet. Sũt aũt fu⸗
ci ſine aculeo velut imꝑfecti apes.⁊ ſũt ſerui
ciales veraꝝ apũ.⁊ ideo eis imperãtvᷣe apes
bmoſq; expellũt ad oꝑa.tardãtes ãt ſine cle⸗
mẽtia pungũt ⁊ puniũt:neq; ĩ oꝑe tm̃:ſʒ etiaʒ
ĩ vetu adiuuãtes.Certe eni qmaioꝛeoꝝ fue⸗
rit multitudo:eo maioꝛ fiet examinũ puentꝰ.
Eũ mella vᷣo ceꝑint matura eſſe abigũt eas:
melleq; ſinglas aggreſſe eas trucidãt atq; fu
gant:nec vident᷑ niſiĩ vere. Imꝑatoꝛibo apũ
fuci extrahũt regias mãſiões amplas magni

ficas ſeꝑatas cooꝑculo eminẽtes.et fiũt ſex

angule oĩs celle ſinguloꝝ:⁊q;uis fuci ſuſtine
ant tot laboꝛes.comedere tñ de melle vix p⸗
mittumt niſi chtũ capiut ꝛ frat. vt dicit Nli.

D

Capitulum. in.
.— Alllus. Ex li.de na.re. Gallꝰeſt
Auis faucibus ⁊ capite criſtata
g ſpicul aduerſis ĩ cruribo arma⸗
ta. Habz qñq; ſpicula galline:
ſʒ h̊ erroꝛe potiꝰ qᷓ;oꝑe nature.

Gallus nocte pfunde cantat validiꝰ ⁊ matu⸗

tino leuiꝰ.Cantꝰeĩ cũ vento ſert᷑:⁊ anteq; eſti

mari poſſit longiꝰ audit᷑¶ Gregꝰ.ĩ moꝛalibi.

BGBallꝰdiei nũciꝰ:hoꝛas noctꝭ diſcutit:ꝛ⁊demũ
vocẽ exhoꝛtatiõis emittit ũq; cantꝰ edere

e -e – e

— —–—————

= = —

d

d en-

De Herbis

par at:pꝛiꝰalas excutit:ac ſeipᷣm feriẽsvigilã

tioꝛẽ reddit.¶ Amb.Eſt galli cantꝰ ſuauis in
noctibo⁊ vtil:q̃ſi bonꝰ cohabitatoꝛ.doꝛmien

tẽ excitat:⁊ ſolicitũ admonet.vigilantẽ ſolat

ꝓceſſum noctꝭ ſignãs. Idẽ.¶eo timet gallũ.
maxieq; albũ.i¶ Ariſto. AViſiſũt aũt galliqͥ fe
minas ſuas interficiebãt.Deinde ſoliciti cir

ca pullos ſuos regebãt illos:⁊ aſſimilabãt᷑ fe
mmis ĩ nutriẽdo illos.ita ꝙ etiã iuicem nole
bãt coire.¶ Iſido. Gallꝰ aũt a caſtratiõe vo
catꝰ ẽ. Hã ĩter aues ceteras huic ſoli teſticu

li adimunt᷑.veteres aũt abſciſosvocabãt gal

los..i¶ Ex li.de na.re.Galli naceꝰ gallus teſti

culis viduatꝰ dꝛ:qͥ capovulgariter appellat᷑:
vt ſuꝑiꝰ dixi. Fert᷑ aũt citiꝰ impĩguari:qͥ ali⸗

bidine arcet᷑.Cũ gallinis qͥdẽ im pinguat᷑ ⁊c.

¶ Ex li vtõ. Galli carnes & Opatiões.
groſſioꝛes ſũt ad dirigẽdũ et miorꝭ hũiditatꝭ
qᷓ; galline vel gallinacij. Decrepiti tamẽ galli
carnes tenerioꝛes ſũt qᷓ; iunioꝛis.i Gallina⸗
ceus aũt hʒ carnes validioꝛeſoĩbsvolatilibo.
bonũ ſanguĩeʒ generãt ⁊ optimũ nutrimẽtũ.
¶ Aui. Balloꝝ melioꝛ ẽ ille qͥ nõdũ cãtat.an⸗
tiqͥ vᷣo mati ſũt.¶ Teſticuli ãt galloꝝ multuʒ
laudabiles ſũt:velocq digeſtiõis. ¶ Jus gal
loꝝoſfert doloꝛi ſtõachi ex vẽtoſitate.i¶ Jus
galliveterꝭ cũ polipodio⁊ aneto ↄfert colice
valde.i Docet ãt Gal.ĩ decoctõe galloꝝ ve
teꝝ:vt poſtq; nutriti ſũt fatigẽt᷑ faciẽdo eos
currerevi cadãtꝛ decollẽt᷑. Deĩdevẽtres eoꝝ
euacuati ac ſale impletiſuant᷑ ⁊ coqnt᷑ cũ.xx.
kyſt aq̃ donecveniat ad tres rotillas⁊ bibat᷑.

B iusoſfert aſmati. ↄfert ẽt tremoꝛi ac doloꝛi

iũcturaꝝ.Eſcula.Cerebꝝ galli cũvĩo bibitũ
oẽs moꝛſꝰdeſtruit:⁊ alia mita mirabilia fac.

magnarum. ¶ Caro etiam gallinaru clarif⸗
cat vocem.iſ Cerebꝛum gallinaꝝ ꝓhibet flu

Capitulum. liff.
Allina. Iſidorꝰ. Gallina dicit᷑ a gal⸗
g lo:ſicut a leone leena. Huius mem⸗
bꝛa ferũt quidã ſi auro liqueſcẽti mi⸗
ſceantur cõſumi.i¶ Ex libꝛo de naturis rerũ.
Ballinis ſupponenda ſunt oua ſemꝑ impari
numero luna creſcente a decem vſq; ad quin

decim. OQin incubari intra decem dies edi⸗

ta vtiliſſimũ eſt. Nam vetera aut recentioꝛa
infecunda ſunt.ſubijci autem debent impari
numero.Quarto vᷣo die poſtq; ceperint in⸗
cubari:ſi eoꝝ cacuminibo contra lumẽ in ma
nibus appᷣhenſis.purus ⁊ vniuſmodi coloꝛ
ꝓluceat eſtimant᷑ ſterilia.et ꝓ illis ſupponen⸗

da ſunt alia. In aqua quoq; experimentũ eſt.

MNazʒ ouum inane fluctuat iniectũ aqua.ſub⸗
ſidens vero plenum eſt.¶ Philoſophus. Gal

lina ouat in omni t ꝑe pᷣterq; in duobo menſi⸗

bus tropicoꝝ.Dum autẽ galline puluerꝭ fo⸗
mento ⁊ crebꝛa reſperſiõe fungẽtes vice bal
nei:ſine coitu delectantur. Oua de qͥb exi⸗
turi ſunt ma ſculi gallina gerit in parte ven⸗

tris dextra.Ex qbus autẽ femine in ſiniſtra.
AVniuerſaliter ſi galline oua ſua non incuba

uerint iufirmant᷑.Et quedã galline ſemꝑ fa⸗
ciunt gemellos:ſemꝑq; eſtvnus maioꝛ alius

minoꝛ. Gallina quando cubat in eſtate citiꝰ
excludit pullos q; in hyeme.

Dperationes.

¶ Iſidoꝛus. Gallinarum in cibo melioꝛ eſt il
la que nondum parit oua:antiqua vero pꝛa⸗

.

ua.¶ Adeps pulloꝛũ calidioꝛ eſtch gallmar⸗

xum ſanguinis nariũ ⁊ cerebꝛi veluminibus
accidentẽ.i¶ Jdem.Epar gallinarũ pingui⸗
um ſicut ⁊ anatũ ſanius eſt ceterꝭ galline ſan
guinis vt ðꝛ.¶ Idem.Adeps quideʒ galli ſis⸗
cut ⁊cerui vehemẽtioꝛis eſt calefactiõis.

¶ Ageps aũt galline minꝰ calidus eſt.⁊ aſpe

ritati lingue ↄfert.q Eſculapiꝰ.Ouũ galline
valet ad omnẽ doloꝛẽ oculoꝝ.etiã albumen
infuſuʒ oculis ſedat punctiões.i¶ Totũ ouũ
cõbuſtũ ⁊ cũ vino vel aceto bibitũ oẽs fluxꝰ
ſtringit. ¶ Ouoꝝ qͥnq; vitella bibita cũ trib⸗
vini cyathis emoptoicisvalẽt ¶ Adeps gal
linaꝝ puſtulas oculoꝝ repꝛimit.i¶ Tybie q̊z
cũ pedib cocte ⁊ cũ ſale ⁊ oleo et aceto colli
doloꝛem ſedant.¶ Stercus eiꝰ flegmones
qui naſcunt᷑ in narib impoſitum ſanat.
Ca pitulum. lumj.

i

3 SN dieenn

5 . 5 5
—— 62 4
—
1 4
RrRr” —„„ — . .
e 5 R Q . 4

M
1

”èͦè”ͤ
Alllinaciꝰ.Alexan. GBallin aciꝰ ſi
g vꝛticet᷑ ducet pullos ſuos ad moduʒ
gglline.qð vt ð nõ facit ꝓpter cõmo

dũ pulloꝝ ſʒ ꝓpter cõmodũ ꝓpꝛiũ:vt ex caloꝛe

pulloꝝ faciat venenũvꝛtice euapoꝛare ¶¶ Ex
li. de na. re. Gallinaciꝰ gallꝰ teſticuł viduatꝰ

bidie arcet᷑.cũ gallinis qͥ dẽ ĩpingnat᷑:ſi ne/

quaq; ipinguãdo fecũdat cũ eis paſcit᷑: ſʒ nõ
eas defendit.nõ cãtat nec hoꝛa diei vł noctꝭ
Diſcernit. Igit᷑ ad nihil vtiliꝰ ẽniſi ad coqͥnã.
Itẽ aliqũ gallus poſt trienniũ caſtrat᷑.poſtea
Anq; vel ſeptẽ annis viuere ſinit᷑:⁊ ſic i eiꝰ ie⸗
coꝛe lapis iuenit᷑ electoꝛiꝰ:quẽ vt ibi cõceꝑit
nõ poſtea bibit. Unde ⁊ ſiqͥs hũc lapidem in
oꝛ⸗ ſuo habuerit ſitim extinguit.De quo infe
rius in tractatu de lapidibotractetur.

Tractatus
Capitulimn. uun.

Raculus ⁊ Garrulꝰ.Ex li.de na.te.
Braculus ẽ auis nigra ꝑ totũ coꝛpꝰ
Eſt eni de genere coꝛnicꝭ:licet coꝛꝑe
minoꝛ.libẽter ĩ altiſimis nidificat.⁊ H̊intan

ta multitudine:vt in vna ſepiꝰ arboꝛe ſepteʒ

paria graculoꝝ nidosↄſtruãt.Optime nãq;
aues iſte ſibunuicẽ cõpatiũt᷑.Eſt ãt auis ela⸗
moſa nimiũ maxiĩe a tꝑe coitꝰ:quẽ.ſ.coitũ tẽ
pus excitat vernũ. Amorꝭ gr̃amaſculꝰ feĩiaʒ

cubat. Carnes pulloꝝ eiꝰ edibiles ſũt:⁊ ma
xime ſi excoꝛient᷑.Hac auẽ nõnulli falſo opi

nant᷑ eandẽ eſſe garrulũ: ſʒ multa ĩter eas eſt
dꝛia. Nã graculus vt dictũ ẽ vniꝰẽ coloꝛis.

Barrulus ãt coloꝛe diſtinctꝰ ex diuerſis plu

mis. Dict? ẽ a garriẽdo.nõ eni eã qͥſqᷓ; tranſi
re põtõ quẽ nõ garriat.Ceteraꝝ etiã auiũvo
ces vl modulos nõ ad delectamẽta leticie ſʒ
tm̃ ad garriendũ ðꝛ imitari.Tanta plumarũ

vgriet ate diſtinguit: vt nullꝰ ei ceteraꝝ auiũ

coloꝛ deeſſe dicat᷑. Captꝰ in iuuẽtute claudit

vt articulata vᷣ̈ba loqͥ doceat᷑.q etiã vbi didi
cerit magis garrire geſtit.Et qñq; dũ ganu
litate intẽdẽs ſibinõ ꝓſpicit niſus eã inopi⸗

nate rapit frequẽter inſaniare ðꝛ: ita ꝙ plerũ⸗
q; inter furcatos arboꝝ ramos ſe ſuſpendit.

Dperationes

. SPli li viij. Bracula qꝗʒ ſicut ⁊ alie quedam A

aues lauri folio qꝗnuũ faſtidiũ purgãt.¶ Idẽ
li.xviij. Graculi ſero a pabulo recedẽtes hye

B

mẽ pꝛeſagiũt.¶ Iſidoꝛus.Eſt enĩ loquaciſſii C.

mum genus ⁊ vocibo impoꝛtunum.

— — —— —

S

2

t

—;]S

De Finibus

Rippes. Iſi. Grippesvocat᷑eo ꝙ ſit
89 aĩal pẽnatũ ⁊ qdrupes. Hoc genꝰ? fe

raꝝ in yperboꝛeis naſci᷑ mõtibo. Oi

coꝛꝑis pte leões ſunt alis ⁊ facie aqͥlis ſies:

eqͥs vehemẽter infeſti.Nã ⁊ hoĩes viſos de⸗
cerpũt.Solinua.In aſyathica ſcythia terre

ſũt locupletes inbitabiles tñ. Hã cũ auro et

gemis affluat. Grippesvniuerſa tenẽt alites
erociſſimi ꝛvltra oẽm rabiẽ deſeuiẽtes.q̃rũ

imanit ate obſiſtẽte:aduenis acceſſus rarꝰẽ.
Uiſos qᷣppe decerpũt velut genitiad plectẽ⸗
daã auaricie temeritatẽ. Arimaſpi cũ his pus

„

qqͥle ſiliſ:ſĩ multo maioꝛ.tñ ĩ nido ſuo lapidẽ
agathem ponit:nec dubiũ qͥn ad aliqð reme
diũ.Hi eqͥs ⁊ hoĩb marxie infeſti ſũt.⁊ hoĩes

armatos pᷣliãdo ſuꝑant ⁊ occidũt. Grippes
dicũt᷑ auꝝ effodere ⁊ ĩ effoſſi inſpectõe gaude

re.Alõ̊ in li.de na.al.Grippes ĩ poſterioꝛi ꝑ⸗
te ⁊ cauda et poſterioꝛibo cruribo imitat᷑ leo⸗
nẽ. habet etiã vngues longos ex qͥb ciphi fi
unt.¶ Jo hes mõtenille dicit: Coꝛpꝰ magni
grippis maiꝰ eſſe octo leonibo de ꝑtibo iſtis.

nã poſtq; bouẽ equũ vel hoĩem etiã armatuʒ
occiderit: leuat ⁊ aſpoꝛtat pleno volatu. Illi⸗
us vngule ſũt tanq; coꝛnua bouis de qͥbo fi⸗

unt ciphi ad bibenuũ qͥ reputant᷑ valde pᷣcio
ſi.fiũtq; de pennis alarum eiꝰarcus rugidi⁊
ſoꝛtes ad iaciendũ miſſilia ⁊ ſagittas.

—,—

— 7.
7— —

Capitulum. lvij.
g Ricocẽderonſiue gracocẽderõ. Al
ber. ĩ li.de na.al. Gracocẽderon auis
eſſe ðꝛ magna intra oĩa volatilia minꝰ vtens

coitu.vno eĩ coitu ĩ eſtate ĩplet.feĩaʒ ad filia⸗

rũ fecũduatẽ:⁊ ſic toto ãno non coit ampliꝰ.

inst vt lapides qͥ ibi ſũt intercipiãt.Ex qͥbꝰ
ũt ſmaragdꝰ:ſicenicꝰ ⁊ criſtallus.i¶ Ex li.de
na. re. Grippes ẽ auis q̃drupes.capite ⁊ alis

Capitulum. luui.

Irjrfalco ⁊ goſturdo. Griſalcovenit a

g Sptibo trãſmarinis ĩ cohoꝛte mult arũ

aAncaꝝ ſilueſtr iũ.q̃ᷓꝝ vnã de nocte ꝓ⸗
pter frigꝰ pellẽs ſub pedibo ſuis.aliaʒ de die
capit ĩ cibis.Actoꝛ. Birfalco ideʒ ð: eſie qð
berodiꝰ.De qͥ pleniꝰ ðꝛ inferiꝰ.¶ Ex li.de na.
re. Goſturdi ſunt aues ad modũ ꝑue.coloꝛis
terrei.criſtã ꝑuã ex plumis hñtes in capite:

nec aliaꝝ auiũ moꝛe volãtes.qͥ vẽto cogente

nũc alta:nũc yma petũt. De his fert vulgo ꝙ
eaꝝ ona ĩ terra poſita a bufone.ex qᷣb cũ exi
erint pulli.tũc pmũ eos ꝑentes curãt:eiſq; ci

bos ferũt iaduſq; volat, tentare poſſunt.

clinantibus excubat eleuatio capite. Grues

ꝗqdinuicem pugnant:ita ꝙ in hoꝛa pugne ac⸗

cipipoſſent.Ex lib.de naturis rerũ. Per gru

es domeſticas alie capiuntur grues.habent
carnes reliquis auiba grauioꝛes.i¶ Iſidoꝛus

Grues excelſa petunt: quo facilius videant
quas petunt terras.Caſtigat autem voce qᷓ
cogit agmen at vbi rauceſſit ſuccedit alia.

Nocte autem excubias diuidunt:⁊ oꝛdineʒ

vigiliarum ꝑ vices faciunt:tenẽtes lapillos

ſuſpenſis digitis quibus ſomnos arguant.

uod cauendum eſt:clamoꝛ indicat.i¶ Dicit

Ariſtoteles. ꝗ; ad plagam ſeptentrionalẽ vl⸗
tra egyptum in hyeme veniüt bo pigmei bo

mines ſcʒ cubitales occurrunt: et cũ eis pu⸗

gnant. Pugna gruum adeo foꝛtis eſt et per⸗/

tinax vt manucapi poſſunt. Quando nubes
pluuioſas pꝛoſp ciunt clamant ⁊ vociferant

ducem ſuum celerioꝛes captare volatus ſo⸗

licita nt.Cum autem ſuper terram deſcende

rint vt comedant.dux earum caput in alltum

erigit in cuſtodiam omniũ:cetere vero ſecu⸗

re depaſcant.ertur autẽ ꝙ; poſthyememvo

lantes a montib oꝛientis harenas aureas ⁊

anm icalcũ lapidem tranſglutiunt.⁊ poſt ĩ par
tib traſmarinis reuomunt. Unde dixerunt
qui experti ſunt ꝙ lapis que grues euomũt.

isne mediante tranſit in aurum.

¶Rali Caro grnio groſſa eſt que? tarde di⸗
geritur ⁊ ſanguinem melancolicum generat.

Haly. Yel gruis calidum ſubtile.ſi cum ad
ſanſuci naribus inſtuletur. paraliſi pꝛodeſt.⸗

facit titillationem.

rattatus
Capitulum. lix. ☚R

NRus. Iſidoꝛus. Grues nomen de p/
g pꝛiavoce ſumpſerunt.tali enim ſono
fſflſuſurrant. He dum pergunt vna ſeq⸗
tur aliam oꝛdine litterato.i¶ Areſto. Gruibꝰ
quoq; natura dedit placabilem criſtam ꝑ me
dium caput a roſtro reſidentem. Regem ha⸗
bent grues:eiq; ſunt obedientes Grus doꝛ⸗
miens caput ſub alis declinat:⁊ ſuper vnum
pedem ſtat. Habent autem rectoꝛem grues
qui ceteris doꝛmientibo ⁊ capita ſub alis re⸗-

— —

inſtãte hieme recedẽtibo hyrũdinibo
atq; ciconijs blandiente ſibi ſocietate.auide

cũ eis iter aggredit᷑. Sʒ poſtmodũ ĩ volatu

laboꝛe cõperto penitẽtia ducit᷑ ⁊ qm in comi
tatẽ reuerti piget.ſequit᷑ aues aliq̃s tanto tñ

tedio tam paruiſq; dietis:vt eã incompleto

itinere hyems anticipet.Ecõtra vᷣo citramꝰ
aſye feſtinãtioꝛ ꝑſeuerat.⁊ alias aues ſociasꝝ

pꝛeit: redditq; ſolicitas:et excitat de nocte
iomnolẽtas.Ariſto. Auis galatoꝛ.i.magne

lingue.linguã hʒ pꝛominẽtẽ valde ⁊ hec ad/
iungit in

¶ Item Occila grus vna die in eſtate duo =

bus in hyeme ſeruaꝗri debet anteq; comeda’. ᷓE⸗

vt caro digeſtibiſioꝛ fiat atq; tenerioꝛ.

Auta. Iigo. Jutis? auis greceſic
g noiata.q; longã exerit linguas. Hec

O =g= –☛ SNEECEC--C-444

redeũdo cũ giuibo ⁊ alijs aunid.

Ar ppia. Actoꝛ. Harpie dicũtur

q̃daʒ aues maxime q̃ nunq; ſa⸗

h tiant᷑ manducando. Item har/

ie digitos ad pꝛedã exacuunt
curuis timendos vnguibo ſuꝑ
.R— mmaenſas aduolant.⁊ quod ↄtin
gunt auferunt.quod relinquunt pollunt.Ex

libꝛo de naturis rerũ. Harpia eſt auis in ſo⸗
litudine: iuxta mare ponticũ.fame rabida.fe
re ſemper inſatiabſtis. Ungues habet adun⸗
cCcos. ⁊ ad rapiendũ ⁊ diſſerpendũ ſemꝑ para

tos.facieʒ tamẽ habet homĩs:ſed in ſe nihil
bumane virtutis.nã ſupꝛa modũ humanũ fe
rocitate graſſatur. Pꝛimũ hominẽ quẽ in de

ſerto viderit:occidere fertur etiã inde cũ foꝛ⸗

tuitu aquas inuenerit:faciemq; ſuã in eis cõ
templata fuerit.mox ſui ſimilem hominẽ oc⸗
cidille ſe perſpiciens immodice triſtat᷑⁊ hoc
aliquis vſq; ad moꝛteʒ. Plangitq; occiſum
omnitempoꝛe vite ſue. Hec auis licet care⸗
ꝗt ratione.aliquãdo tamen domeſtica et do
cta loquitur humana voce. Uirgilius in.iij.
eneidum de harpis loquitur. E xtruimuſq;

thoꝛos dapibuſq; epnlamur opimis. At ſu⸗

bito hoꝛrifico lapſu de montibo adſunt.Har

pie. magnis quatiũt clangoꝛibo alas. Diriu⸗
ripiũtq; dapes cõtactuq; oia fedãt.In mun
do pꝛedã pedibo circũuolant vncis.

apitu

£

vyrundo. Ex li. de no. re. Hvrũdo eſt

auis leuiſſima. roſtro pqaruo: cauda
etiaʒ furcata foꝛma grataimigredine

1
—

= De uibus
Capitulum. xf.

decentiſſima in ventre candida:ſub gutture
ruffa: modicã hʒ carnẽ ? nigrã plumas muł
tas:⁊ alas magnas. Ideoq; circũ habet vo⸗
latũ.diẽ pᷣnũciãdo nũciat:doꝛmiẽtes excitat
⁊ ad laudẽ creatoꝛis inuitat. Apꝛicos monti
um receſſus hyeme petit:ibiq; nuda⁊ implu
mis reꝑit᷑. Aduentꝰ ſui tꝑa cuſtodit:⁊ aduen
tu ſuo veris initiũ ꝓdit. Quedã in iecoꝛe la⸗
pidem celidoniũ poꝛtant.baꝝ pulli in hoc co
gnoſcunt᷑:ſi p ſigno pacis oꝛe ad os in nido
cõuerſi ſedent.Nã ceteriqͥ nõ habẽt lapideʒ
auerſis poſterioꝛibo ſedent.¶ Ambꝛo. Hyrũ⸗
dinem accipiamꝰmaterne ſedulitatꝭ in filios
grande documentũ.Hyrũdo minuſculo coꝛ
poꝛe:ſed egregio p̃ ſublimis effectu. In nido

conſtituẽdo tam ſapiens eſt vt hominuʒ do⸗

micilijs paruulos cõmendet: vbi nullus eos
incurſet.oꝛe feſtucas legit: ⁊ luto illinit:vt cõ
glutinari poſſint.ſed qui lutuʒ pedibo deferre

nequit. aqua pennas infundi:: vt eis puluis

bereat.⁊ lunꝰ fiat quo feſtucas ſibi colligat:
⁊ herere faciat.i¶ Phiſiologus. Hyrũdines
ouant bis in anno.ſed oua pꝛima qũq; ppter
hyemẽ coꝛrũpuntur.poſterioꝛa vero cõplent᷑
2 faciunt pullos. Hyrundines ⁊ paſſeres pul
los incõpletos faciunt.et pullificant pullos
multos ppter boc ſi extrabat᷑ oculus hyrun⸗

dinis pulli dũ paruꝰ eſt:iteꝝ creſcit.Ex li.de

nare. Hyrũdinis femina libidinis imagine
cõcipit. aut puluere Celidoniã vt dicit Plini

us:bherbã ſcʒ viſui ſaluberrimã mõſtrauerũt
bvrũdines vexatis oculoꝝ pullis illa medẽ/
tes. Hyrundinuʒ qᷓdã nidificãt in domibo.q/
dam in feneſtris vitreis.qdã in abꝛuptꝭ mon
tiũ. Et he qualit ate ⁊ quãtitate differũt Pul
lus hyrundinis auide clamat ⁊ ieiunus ⁊ de
nocte. Si pullo hyrũdinis exti ahant᷑ oculi
alios natura reſtaurante recuperat. In eius
ventre lapis inuenit᷑ multis deſeruiẽs vtilita
tibus.vnus ſcʒ ruffus ⁊ alius albus.

Dperationes
4 Dyaſcoꝛides. Hyrũdinis pullũ omo defe
ctu pme lune aperiẽs inuenies in eo lapides
duos. vnum beneficũ:⁊ alterũ maleficiũ.
Sed cum aperis eum caue ne terram ian
gat. Hic in pelle vituli vel cerui oſit? in col
lo vel bꝛachio ſiniſtro patientis ligatus.epi⸗
lentiam curat:ſi hoc aſſidue ſfſAt.
Maioꝛes autem byrundines ſi combuſte
fuerint. Puluis earum melle mixtus ⁊ inun⸗
ctus caligines oculoꝛum detergit. Hec etiã
ſquinãticos pꝛodeſt. Etvue fauciumq; tumo
rem compeſcit. ¶ Eſculapius. Hyrundi⸗
nis combuſtio:vel puluis pullorum eüꝰ com

8 dc

ris eſt reſpectu alarum ſuarpum.

Tractatus

bnſtoꝛum moꝛbos faucium curat. Coꝛ cuus
ſi bibatur idem operatur. ¶ Auicenna. Hx/
rundinis cinis ⁊ maxime aduſti acuit viſum

¶ Et dicitur ꝙ eius cerebꝛum cum melle cõ⸗

fert pꝛincipio aque.¶ Idem. Hyrundinũ ſter

cus valet albugini:⁊ bocipſum eſſe mirabile
ſum expertus.¶ Plinius libꝛo decimo. xi⸗

moꝛſui canis rabioſi.

mus hyrundinis decoctus ec potus confert

Capitulum. lxiij.

Erodios. ſſidoꝛus. Herodios gre⸗

h ciyvocant.s lat ni diomedes. lo⸗
ſa ſuꝑ Pſalmũ.ciij. Herodiꝰeſt auis
rapaciſſima omniũ volatiliũ maioꝛ: que⁊ aqͥ

lam vincit. Goſa ſuper Deutero. Herodius

vulgo girfalco dicit᷑:⁊ rapit aquilã.Ex libꝛo
de naturis reꝝ.Herodius qui ⁊ girfalco:vt
gloſa ſuper ¶euiticum dicit in locovbi aues
immunde pꝓhibentur ſiue girfalcus: rbion
liber rerum appellatur. Eſt auis inter omẽs
nobiliſſima coloꝛe ceruleoꝛuʒ: maxime tamẽ
parte coꝛpoꝛis ad albedinẽ declinans.pᷣter⸗

Iʒ in pectoꝛe ⁊ alis.vbi celeſtem coloꝛeʒ eui⸗

dentius imitatur. adeo foꝛtis eſt vt aquilã ca
piat.adeo quoq; animoſus:vt cuʒ poſt qͥnq;

grues vel alias quaſq; aues in aere volãtes
fmuerit dimiſſus ab earũ pſecutione non deſi⸗
ſtit:donec omẽs ad terrã ſucceſſiue deijciat.

Eſt autẽ canis ad hoc educatꝰ ⁊ doetꝰ qͥ be⸗

rodio deſuꝑ volante ipᷣas aues deiectas ca,
piat ⁊ occidat. Herodius cumvidet pꝛedam
excutiens ſe ammat ⁊ diſcernit an ad capien

dũ apta ſit. Carnes crudas ⁊ ſeruatas nõ co

medit ſed recentes. Herodius parui coꝛpo⸗

₰„

Bis. Ex libꝛo de naturis rex.

Ibis eſt auis ſuper nilum re⸗
1 quieſcens. equaʒ tamen nunc
ingrediens:ied eiecta cadaue⸗

ra comedens:que cum cibis ni

0

mis conſtipata fuerit: roſtro denature ſerre
tis indigeſtibiles cibos detrahit. Oent iun
tur plane qui dicunt᷑ ibites eſſe ciconias:niſi
foꝛie dicant genus eſſe ciconiarũ in oꝛbe no-
ſtro ignotum. Ham ibites dicit Plinius hba
bere roſtrum aduncum. quod itaq; de cicos
nũs noſtris falſum eſt que roſtrũ habent lon
gum directum in ſummitate acutuʒ. Hec a⸗
uis Bert eius oua ſiqͥs comederit:mo

rietur. Goſa ſuper Eſaiam. Ibis eſt auis aqᷓ

tica.ſerpentibꝰ inimica.huiuſmodi auea go
0

ſephus a moyſe dilatas in bellũ cõtra et

pes narrat:quia ſerpentes habundant in ter
ra illa perquam aditus erat. Pliniꝰ libꝛo de
cimo. Inuocant ibites ſuas egyptij contra
ſerpentium aduentum.¶ Phiſiologus IJbis
ſemper de nocte ⁊ die iuxta littoꝛa ambulat.
querens cadauer aliquod quod ab aqua iam

putridum eiectum ſit.refugiẽs altioꝛes ⁊ pu

rioꝛes vndas:vbi mundi piſces habitant.qꝛ
natare neſcit:nec dat operaʒ vt addiſcat.cũ
cadaueribus delectatur.

Capitulum. xu.

=ẽ —

WIISS

.
. .

De Fluibus

Bos. Alb. in li de na.al. inqͥt. Jbos
Auẽ eẽ oꝛiẽtaliũ ꝑtiũ:foꝛtẽ ⁊ odioſam
eqͥs exiſtere.hʒ eni hynnitũ ſiẽ equꝰ.
ſʒ vox eiꝰ ẽ hoꝛribilis⁊ terribił ad audiendũ.
⁊ illa vocãdo eijcit eq̊s a paſcuis:eo q; herbᷣ
paſcit᷑ ſic equꝰ. Inuidie aũt ⁊ auaricie cã eq̊s
eadẽ auis extollit de paſcuis cũ pꝛatis ſedet

—

Capitulum. lxvſ.
Spida.Alb.ᷣin li.vt ſupꝛa.Iſpida a⸗
i uis eſt pulchꝛa q̃ germanice yfuogel
vocat᷑:coloꝛẽ hʒ mediũ inter viridẽ⁊
ceruleũ.cui cũ radiꝰ ſolis incipit ſaphirni co
loꝛis eſſe videtur:in pectoꝛe coloꝛẽ habet car

—

*
*

bonum ardentiuiu cirea aquas volat:piſci⸗

culi s inſidiatur ⁊ vermiculis..

Pperationes

N¶¶ De hac dicũt ꝙ pellis eiꝰ detracta ⁊ parie

ti infixa mutat penas annis ſingulis:ſed p⸗

baui in qbuſdam verum non eſſe.

¶ Dicuntetiã auguria ſectantes ꝙ bec auis
conſeruata in theſauris:theſaurus auget et
abolet paupertatem. Infra in capitulo de
vbos ⁊ vdros et yſidaxiante ⁊c.pleniꝰ dicet᷑.

—

—

Iches ⁊ Roky. Ex libꝛo de na

———
— —
2

twuris rerum. Riches eſt auis qᷓ
kKk vocib diuerſis vociferat:⁊ q̃lis
belt fere die vocẽ ſuã mutat. ſu⸗
per arboꝛes nidificat ⁊ glandi⸗

bus quãdo mature ſunt cibũ cõgregat ſuffi⸗

cientem ſibi.Educati vero pullieius:⁊ advo
latum ro boꝛati cibant parẽtes ſuos in ſene⸗
ctute:faciũtq; eos manere in nidis abſq; vl⸗
lo laboꝛe.Ex eodeʒ libꝛo kokis eſt auis in cu
ius moꝛte vociferantur aues vociferatione
doloꝛoſa ⁊ ſuaui. Omnes quoq; aues vnco⸗
rum vnguium cum viderint pullos ſuos vo⸗
lare poſſe:illos ꝑcutiunt ⁊ a nidis eijciũt:nec
poſtq; cõpleti fuerint:de illis ſolliciti ſunt.pᷣ
ter kokis que longo tge de pullis ſuis cogi⸗

tat:⁊ cũ eis volantibo volat:eiſq; ad comedẽ

dũ dat. Actoꝛ idem alibide coꝛnice dicit. vn
de hanc auem eſtimo coꝛnicem eſſe.

Capitulimm.lxviiſ.

.
*
4
.
. .
—
.

os:ſʒ etiã nutrit pullos qqͥle ſubiectos tedio
Eodẽlib. Rarbolus auis ẽ pigra:q̃ nec oua
ſua fouet nec pullos nutrit:ſ oua ſua latẽter

in palũbinido reponit:⁊ a palũbis foueni:et

nutriunt᷑ pulli eiꝰ ouis palũbi pus ↄfractis.

ee
7 — —
—.

Capitulum. lxix.
Agus ⁊ lucidiꝰ. Joꝛath.Lagꝰ eſt
auis qq̃tica mergo vtcũq; moꝛib⸗
ZSria. Nã ſic mergꝰ tẽpeſtateʒ marꝭ

fugit. ſic lagꝰ in tẽpeſtate letat᷑ ⁊ lu

dit.Eliciꝰ ſuꝑ Leuiticũ.Lagꝰ ẽ aĩal ĩ terra

q; in aq̃ habitãs. volat ei? natat. Actoꝛ. Hec

Rk auis ẽ pᷣdaviuẽs.bone pulliſicatõis
7 hNdiligẽter pullos nutriẽv.nõ ſolũ ſu

= .
4

eſt auis vt fert q̃ vulgo vocat᷑ raſte.Ex li.de
na.re.Lucidij dicti ſũt q̃ſilucẽ dãtes.haꝝ eĩ
auiũ penne ꝑ obſcurũ in nocte lucẽt. Vñ qui
eas hñt qñ volũt pᷣiactis luciferis pennis:

harũ gratia vias dirigunt. In bercinio ger⸗

manie ſaltu hec auis habitat.

„

I Agepꝰ auis ẽ:vt dicit Albĩ li.ð na.
al.ſed ſuũ modũ nata lepoꝛinos hñs
pedes ⁊vellꝰ hñs plumis.⁊ male volat.⁊ iõ ĩ
ſpecubo ſub terra viuit ꝙ qñ ꝓ pᷣda aliqñ pꝑſi⸗
lit:ſtati capta pᷣda ad antrũ redit ⁊ comedit.
Hec auis ñ domeſticat᷑⁊ capta moꝛit᷑ ⁊ citiſ
ſime putreſcit ppter ſue cõplexiõis maliciã.

—

— in¶M0)ã) )B„ ——,,,

1

ſol

0
.

e

Inachos.Ex li.ð na.re. Linachos
I eſt auis acuti viſus valde:q̃ ⁊ pullos
ſuos anteq; habeãt alas cõpletas ꝑ⸗
cutit:ad ſolem aſpicere cogit.⁊ ſi cuiꝰoculus
lacrimetur:ipᷣm interficit.alios vero nutrit.
Hec etiã marinis auiba cibat᷑:eoſq; qũq; de

ſuper in aere leuata natantes cõtemplatur.

quã ille videntes ſe ſubmergunt.At illa ꝓpe
aquas deſcẽdit:eas vſq; ad ſuffocationeʒ in
ſubmerſione manere cogit. et tũc plumis ad

ſuꝑficiem aque deductas rapit.

—— —
—
—

————————
—
9

CTap

„

fu

14 papi g legit᷑. Iſidoꝛus. Luſcinia dici
tur q̃ſi lucinia.que cantu ſuo ſolet ſi⸗

gnare diei ſurgẽtis exoꝛtũ:eadem ⁊ accedu⸗

laa cicerone vocat᷑. Ambꝛoſiꝰ. Cuſcinia ꝑ⸗
uigil cuſtos cũ oua quodã ſinu coꝛꝑis et gre

mio fouet inſomnẽ longe noctis laboꝛẽ can⸗

tilene ſuauit ate ſolatur quo poſſit nõ minus

dulcibo modulis (vt mihividetur)q; fotu coꝛ

poꝛis oua qnimare que fouet. Plinius libꝛo
x.Luſcinijs diebo ac noctib còtinuis qͥnde⸗

cim garrulis ſine intermiſſu cantus eſt. Den

ſante ſe frondiuz germine digna mirat᷑ auis.

SPꝛimum tanta vox in tam paruo coꝛpuſcu⸗

lo tanq; pertinax ſpiritus.D eindeĩ vna mu

ſice ꝑfecta ſcientia modulatus editun ſonꝰ.2
nunc continuo ſpiritus trahitur inlongum.

nunc variatur in flexo:nũc diſtinguit conſci

ſo copulatur in toꝛtu. Itaq; ceſaris iuuenes

*

habebant luſcinias greco et latino ſermone
dociles. Pꝛeterea meditances indiẽ aſſiduc

alijs ſtagnis inſidiant᷑: ⁊ ilos comedũt.

De Fliibus
Capitulum. lxxxr.

noua loquẽtes. Poſtremo byeme ipᷣa nõ cer
nitur.linguis earuʒ tenuitas illa pꝛima non
eſt que ceteris auibo. Pariunt in vere pꝛimo

plurimum ſua oua.

—

Capitulum. lxxiij.
Agnales. Alb. i li. de na. al. Ma⸗
gnales aues ſũt oꝛientꝭ valde ma
m gne pedib magnis ⁊ roſtro hoĩb⸗
nõ nocẽtes. Piſcib in flumiba ⁊ ĩ

5à5

—

reſuuu

B

Capitulumm. lxxnn.
m Erula Iſi.merula ãtiqᷣt medulavocaba
tur eo & modulet/alij ãt merulã aiũtvo

Tractatus

citatã. qꝛ ſola volàt qᷓſi mera volans.Hec cũ
in oihb locis nigra ſit:in achaia tñ candidaẽ
Pli.li.viij. Werula folio lauri faſtidiũ annu
um purgat. Idẽ in li.x. Abeũt ⁊ merule in vi
cina:ſʒ plumã nõ amittũt:nec occultant᷑ niſi
ſpe cibi quo hibernũ pabulũ petũt. Merula
ex nigra ruffeſcit.Eſtate canit.hyeme balbu
tit.circa ſolſticiũ mutat roſtruʒ.anniculis in
ebur traſfiguratur dũtaxat marib. Ex li.de
na reꝝ. Merula dicebat olim medula:q;ꝛ mi
rabiles vocis modulos reddit.maxime cum
vernum tempus imminere ꝓſpexerit. Nam
hveme tacet: aut tm̃ balbutit. Olim merula
fuit ſpectandum in clero miraculum:que ar⸗
te humana edocta nouem notulas in oꝛdine
ſm muſicã cantabat.ita ꝑfectevt nullus mu
ſicoꝛum eam aliquatenus imitaripoſſet pa⸗
rilitate concoꝛdantie. Hec auis cro ceum
quãtulumq; coloꝛem habet in pectoꝛe:reli⸗
quum vero coꝛpoꝛis occupat nigredo. Me⸗
rula domeſtica contra naturaʒꝭ carnes come
dit.⁊ hec dulcius canit:libenterſe balneat.
⁊ plumas roſtro purgat.Cunq; nigra ſit et
turpis:in delectationẽ mouet ſeipᷣam ꝓpter
amenitatẽ vocis merula plumas nõ exuit.
ſicut cetere aues:ſed roſtrũ ſuũ ſingulis an⸗
nis mutat in candoꝛẽ.⁊ in hyeme vix poteſt
volare ppter pinguedinen.

DPobperationes

Haly. Merularuʒ fimus quiriſum come⸗

dunt ſi tritus ſit ⁊ cũ aceto diſtẽperatꝰ.moꝛ⸗
pheeq; nigre ſuperponatur:eam extirpat.ſic
quoq; lentiginem elinnnt.

Capitulum. lxxv.

Ergus.Ex li. de na.re. Mergus flu

m mina ſtagnaq; innatat: ? piſces pſeq

4 tur. ſic dictus:eo ꝙ in aquis ſe mer⸗
gat.diutius tamẽ ſub aquis moꝛari non vas
let. qm̃ in aere ſpiritũ recuperat.quãdo ꝑcu⸗

ti debet in aqua mergit᷑. Serenus ſulpicius

tradit ꝙ quedam earum ſpecies eſt: quam a
re coꝛnutam vocant:eo ꝙrubeas plumas in

capite inſtar coꝛnuũ habet.Cõtra om̃e genꝰ

auium pedes habent in cauda.ita vt cum in
terra ſtant ſicut hõ geſtu pectoꝛis eriguntur.

Has aues beatus Martinꝰ diuina virtute

coegit aquã cõtra naturam ſuam deſerere:et
arida loca deſertaq; petere. Haꝝpulli ſtatim
vt oua exeunt tanto vigoꝛe pollent.vt ſi ma⸗

rrẽ eos ꝑdere cõtigerit virtute ꝓpꝛia viuãt.
Et vt dicit experimẽtatoꝛ in byeme pinguio

res ſunt ꝓpterpaucitatẽ motus.Omne enim

anial ſereno aere gaudet:⁊ in eo plus vagak.
Pliniꝰ li.xviij.mergi ſicut cetere aues aqua
tice pennas roſtro purgantes:aut maria aut
ſtagna fugiẽtes pꝛeſagiũt ventum. J

Capitulum. xxvj.
FEriillus ? meropes. Iſidoꝛus Me⸗
m rillus auis eſt nõ multo maioꝛmeru⸗
ta.coloꝛe quoq; ppe ſimilis:ſʒ roſtro
pedibo vnguibuſq; diſſimilis. pde cupidusẽ
Scedq paruus ⁊ parui roboꝛis.paruarum
auium eſt ꝑſecutoꝛ. Hi ſicut accipitres ⁊ be⸗
Todij ſocialiter volant. Imbuiq; q̃ttuoꝛ ex ilł

—, PEEWBRYYAY

ri
ne
ſte

ne
eer
tin

gn
nn
r
n

9

n
he

Pprßyluibus

poſſunt vt cignũ hoc modo capiãt. Pꝛimꝰex

eis cignicaput inuadit. Scds ⁊ tertius ex
vtroq; latere binas alas.Quartꝰ vᷣo collũ⁊
pectus.Et ſic cignꝰ auis grauida:anguſtijs
circũſepta monere ſe nõ vales ab aucupe pᷣ⸗
uenta capit᷑ ⁊ occidit᷑.¶ Jdem. Meropes eſt
auis hñs ĩ doꝛſo coloꝛẽ ciameũ:pectoꝛe ſub⸗
rutilũ:inventre pallidũ.Hec natuxali coloꝛe
abundãs:antra ſeptẽ pedibo altitudis in ter
ra fodit:ibiq; nidificat:ac fetꝰ facit:⁊ eosvſ⸗
q; ad robur debitũ illic abſcõditos paſcit et
nutrit. ¶ Joꝛath. Meropes ſolliciti ſunt de
pullis ſuis.⁊ qñ iã ſeneſcũt ⁊ volare nequeũt:
pulli fouent eos ⁊ alunt quouſq; viuunt.

—

Capit lum. lxxuij.
Elancoꝛiſus ⁊ Moꝛfex. Albert?ꝰ in

m li. de na.aialiũ. Melancoꝛiſus ſic di
cCccta q moꝛtificat. Auis ẽ vt dicẽ Pli.

r

qntitate parua:fecũditate magna. Hã vltra

xx.oua fouet:⁊ oẽs inducit filios.⁊ ita dili⸗

gẽter paſcit ꝙ ĩ nidis pinguiſſimi ſunt.⁊ cũ a

nido volãt ꝑ turbas mr̃em ſequunt᷑:nec ipſa

deſerit eos donec ꝑ ſeipos ſibi ad ꝓcuratio⸗
nẽ ſufficiãt. In li. vt. S. Moꝛfex auis ẽ aq̃ti

ca⁊ magna.Roſtrũ hʒ ſerratile ⁊ foꝛte:⁊ vn⸗
gues foꝛtes. ꝛ⁊ mergit ſub aqua ⁊ capit piſces
magnos: ⁊ pcipue anguillas ⁊ gregatim nidi

ficat in arboꝛibo iuxta aquaʒ: ?⁊ paſcit pullos
piſcibo:⁊ ſũt voꝛaces.⁊ ðꝛ de eis qũ auolare
debẽt a nido.ſi ſentiũt ſe nimis grauati cibiſ

de nouo ſũptꝭ euomũt eos vt leues fugiendo

volare poſſint. ? qͥ nõ euomũt aliqũ pereunt.
Stercꝰ huiꝰ auis ſiccat arboꝛes ĩ qꝝ ramis
cadit. Hec auis ſaturata expãdit alas ad ſo

lẽ inſidẽs palis ⁊ arboꝛibovt ſiccent᷑ ⁊ q inci
pit volare vix eleuat᷑: ⁊ caudã diu in aquã du
cit.vnde ⁊ a qbuſdã humuſculus vocat᷑

Capitulnm. Ixxuiij.
Ennonides. Meance ⁊ Meruſtio
m nes. Albertꝰin li.de na.aĩaliũ. Mẽ⸗
nonides aues a loco ab egyptijs ſic
vocatas.De egypto enĩ volãt ad nilum ad ſe
pulchꝛũ mennonis philoſophi.ſemꝑ in qͥnto

gInno.⁊ cum biduo ibi circũuolauerũt tertio

die pugnam ineunt:⁊ ſe roſtrꝭ ⁊ vnguibo lace
ront:⁊ tũc reuertunt᷑ in egyptũ.¶ In libꝛo vt
ſupꝛa. Meauce aues ſunt ab mutatiõe vocꝭ
ſue ſic dicte.ſũt aũt antibo maioꝛes.⁊ ſũt bꝛe⸗
ui colli⁊ bꝛeuibo pedibi.colorꝭ cinerei.oculis
glaucj. roſtro ex ꝑte croceo et ex ꝑte rubeo:

ſemꝑ clamans meauca.cadaueribo cupidiſſi

ma:⁊ pᷣcipue hommũ.vnde ⁊ gaudet in tem⸗
peſtate. Inſidiat᷑tamẽ etiã paruis anĩalibus
ab iſtis auibo.Etiã multe alie aues apud ma
rinos meauce vocant᷑.i In eodẽ libꝛo. Me⸗s⸗
ruſtiones aues ſũt parue rapaces tñ:⁊ aliqͥd
hñt de falconũ natura:ſocialiter ⁊ volant ad
pꝛedã.Et aliqñũ quattuoꝛ docent᷑ ꝙ ſpe auxi⸗
lij hoĩs cignũ pſternũt.et tũc vnꝰ capiti:duo
aũt alis inſidẽtes:⁊ quartꝰ pectꝰ oppugnãs
cignũ oppꝛimẽdo deijciũt vt ab aucupe capi
atur.qñ aũt ſilueſtres ſunt paruaꝝ auriũ ſunt
inſecutrices. Sunt aũt in figura ⁊ coloꝛe fe⸗
re ſicut merule:excepto ꝙ; pedesvngues ⁊ ro

ſtrum habẽt ad vncos ad capiendum.

4 7*

Lapitulum. xxix.

8*

Tractatus

0
Nv
„
—‚/

Aluus. Iſido. Miluus ðꝛ quaſi mol
m lis auis:ſcʒ viribus volatu.rapaciſſi
mus tſñ eſt:⁊ ſemꝑ domeſticis auibo

inſidiat᷑¶ Ex libꝛo de na.reꝝ. Miluus vn⸗

gues pedesꝛ roſtrũ aduncũ habet inſtar ac⸗

cipitris:ſed alas curuas ⁊ nõrectas:in quo

eſt eis diſſimilis. Audax eſt in paruis Timi
dus in magnis.fugatur a niſo:qᷓ;uis ĩ triplo

ſit maioꝛ illo. circa macellas excubat: ⁊ circa

cadauera. Jecur eiꝰ medicinale Plinius lau
dat.i¶ Gloſa ſuꝑ Hieremiã. Aues ſuatpa no
rũt:qñ.ſ.ad calida loca feſtinãtes rigoꝛẽ hye
mis debeãt declinare a pncipioverꝭ ad regio
nes ſolitas redire. Vñ ſcriptũ eſt. Miluꝰnõ
apparet niſi ĩ eſtate:ſicut nec turtur ⁊ hirũdo
In hyeme nãq; manẽt in nido vel latẽt in ca

uer nis arboꝛum:vel ad alia loca calidioꝛa ſe

trãfferũt.¶ Joꝛath. Miluꝰ cubitꝰ cũ a nido
egredit᷑ i cõplemẽto alaꝝ ſuaꝝ aues magnai
venat᷑.Cũq; foꝛtio fit mag debiles capit.in
cõplemẽto ãt viriũ ſuaꝝ muſcas ⁊ culices ac

g,

lũbꝛicos terreſtres venat᷑:et tũc fame moꝛit᷑

¶ Ex Auiano. Miluꝰ inſidiat᷑ auibo dome⸗
ſtiq: maxieq; pull.⁊ q̊s ĩcautos viderit ſtatĩ
rapit.irca coqͥnas etiã ⁊ macella volitat:
vt ſi qͥd carnis crude ꝓijciat᷑ foꝛas velociꝰ ra

via. Pperationes

¶ Pli.li.xxix. Milui iecur adinunctiões o⸗
culoꝝ vitioꝝ laudat.¶ Ideʒ in li.xxx.Ex ni
do q̊ milui ſurculus vitis alligatꝰ ceruicis:
neruis ⁊ opiſtotano auxiliari ðꝛ.i¶ Comicia
libo etiã iecur miluideuoꝛatũ medet᷑.

Capitulum. lxxx.

O nedula:? Duſcicapa. ſi. Hone
m dula ðꝛ q̃ſi monecula:q̃ cũ auꝝĩuenit
. qufertt occultat. VUñ Cicero ꝓ ale
riano flacco Nõ plꝰauꝝ tibi q; monedule cõ
mittẽdũ ẽ.¶ Ariſto. Monedula puõt cũ bu⸗
bone:qꝛ bubo debilẽ viſꝰð die ꝓpt er Brapit
coꝛuꝰille bubonis oua⁊ cõedit ea ſẽ̃ dictũẽ
3.¶¶ Ex li. ð na. re. Donedulaq̃ſimonetã toł
lẽs aut diligẽs ðꝛ.auis ẽ nigra ſʒ foꝛmoſa⁊ q̊
ta hoĩm voces ĩ pullo edocta imitat᷑. In ma⸗

tutio cũ oꝛto ſołſola citiꝰ diſcretiꝰ ⁊ tenaciꝰ
retinereðꝛ.Huiꝰcarneſ pꝛuritũ capitꝭ excität

nã ⁊ ipᷣa appetit ĩ capite fricari.i¶ Ex li.vt.S.
Muſcicapaẽ auis maioꝛcolumba:plumaa
hñevt lanariꝰ:pedes⁊ roſtꝝvt hyrũdo.q licʒ
oꝛis rictuʒ hẽat ãpliſſimũ ꝓpt᷑ muſcas ⁊ cini⸗
fes qͥb ſolũmõ veſcit᷑. Roſtꝝ tñĩter aues cõ
paratiõe ſui coꝛꝑis hʒ minimũ ⁊ pedes ſir.

— — -„

—
—

—. –☛ãæ — —

46
4
vt
tol
16

c

ni

66
.

„

2–
„—

De Huibus

H Capitulum. lxxxj.

AUſca. Acto:. Muſce vt fert᷑ ex im⸗

mn mundicia naſcuntur: immundis ad/

herent:⁊ loca immunda frequẽtant.
Inquiete ſunt ⁊ impoꝛtune ⁊ infeſte pungiti⸗
ue ac tumultuoſe.i Iſidorꝰ. Muſca ex gre

co venit ſicut mus He ſicut apes necate in
aqua aliquotiens poſt vniꝰ hoꝛe ſpacium re⸗
uiuiſcunt. ¶ Ariſtoteles. Anĩalia duas alas

habentia:tantum pungunt aculeo:qui eſt in⸗
terioꝛi ſuicapitꝭ vt muſce ⁊ muſtiliones.Cũ⸗
q; quodlibet anuloſum habeat membꝛum ꝑ

gquod ſentit cibum. Muſce ac muſtiliones

hoc membꝛo pungunt et ſangninem extra⸗

bhbryvunñnt. Muſca ſicut ⁊ apis non facit ſtrepitũ

ac ſibilum niſi volando:ſcilicet alas ꝑ gaerem
inter ipſas:⁊ coꝛpus cadentem extendendo

⁊ contrahendo. Muſca et foꝛmica non ſunt

nidificantes. In hyeme coeunt ſi aer conue⸗

niens fuerit ⁊ ventus meridionaks flauerit.

Hon autem ſeparantur in coitu:niſi graui⸗
ter quedam anuloſa:quia coitus in eis mul⸗

tũ durat:vt patet in muſcis ⁊ araneis. Hu⸗

ſca habet aculeum ſicut apis extra.eius na⸗

tura eſt mollis ⁊ vacua.per ipſuʒ guſtat ⁊ ſen

—

tit:ac cibũ attrabit.Habet itaq; dentes mu

ſcarum genus ⁊ apum:qui cum ſunt ſimiles
dentibus alioꝛum.¶ Ex libꝛo de naturis re⸗

rum. Muſca pꝛoteruolat:⁊ circumuolando
ſtrepitum facit ex aere circumagitato. Inter
Alias roſtrum habet quaſi cannam concauaz

pedibus poſterioꝛibus alas acuit:anterioꝛi⸗
bus autem roſtrum ⁊ caput luceʒ diligit:nec
in tenebꝛis ambulare nouit.Ad caloꝛem ſe li

bentius confert.

Hyperationes.

Auicenna in quarto canone. Muſcas in⸗

terficit arſenicum:quando de illo ponitur ali
quod in lacte et ſugunt muſce. Inter ficit etiã
eas fumus eius et fumus thuris:atq; deco⸗

ctio ebuli nigri· .

Haly in libꝛovbiſupꝛa. Muſce pꝛoſunt o⸗
culoꝛum doloꝛibus ⁊ ſui palpebꝛarum.
¶ Que ſi comburantur et cum melle ſuꝑ alo
picie loca ponantur: capillos pꝛoducunt.
¶ Plinius libꝛo viceſimoquarto. Muſceqͥ⸗
dem necantur:ſi locus folioꝛumſambucide
coctione ſpergatur.

Capitulum. lxxxij.

coꝛui ſi
eſt ſupꝛa ſcilicet de monedula.vnde videtur
idem eſſe:ſed foꝛte diuerſitas illanominis ꝑ⸗
uenit ex vitio ſcriptoꝛis. -

1

—

0
W

AIcedula. Iſidoꝛus. Hicedula
eett genꝰ coꝛui qui pugnat cum
n bboubone. Loꝛuus enim oua bu
bPbonis rapit:quia parum videt
in meridie: et ea comedit. oua
imiliter de nocte.¶ Actoꝛ. Ideʒ dictũ

—

Capitulum. lxxxih.
AIlus eſt auis:vt habet᷑ libꝛo de na⸗
n tur reꝝ. nobilis foꝛma ⁊ roboꝛe mi⸗
no: q; herodiꝰ,ſed vnꝰ eſtchloꝛ piu⸗

Tractatus

marũ ambobo:⁊ tñ ſocialiter volare recuſãt.
NMam inuidia fert᷑ ⁊ faſtu.et cũ impetit ſolus
ambit honoꝛe victoꝛie potiri.hoc quidẽ eſti⸗
mari põt.⁊ foꝛte merito:ſʒ reuera mag credi
bile eſt eũ ſolũ pꝛede inhiare:nedum in vola⸗
tu ſociũ habuerit.paſtu quoq; ſodalẽ accipi⸗

at. Hõ enim ↄubia fides eſt niſumparem ſui

generis dedignari.⁊ velut alieni generꝭ aueʒ

piſequi.⁊ hoc ↄtra omniũ auiũ genus.Nã vt
dicit Ariſtoteles.O mis auis in volatn pꝛe⸗
dam capiens parcit ſui generꝭ auib. Solus
ergo niſus expers eſt generoſitatis huius.⁊
hoc cum ipᷣo hoiĩe qͥ inter aĩalia terreſtria ani
mali ſui generis inſidiari nõ ceſſat.i Alexan
der. Niſns ac triciolus locum eligũt in quo
aues captas deplumant ſingulis dieb:mul
taq; diligentia mundant qᷓ;diu cõpares aues
incubant:qͥboꝛ eas miſtrant.i¶ Actoꝛ.Eſt au
tem niſus aucupantiũ volucrũ minima:ſed
ꝓ ſexu ⁊ natura ſua ad aucupandũ pꝛompriſ⸗
ſima:falconum generibo adiungitur.

—

apitulum. lxxxuiij.
Octicoꝛax vel noctua.Ex li.de na.
n reꝝ.Nocticoꝛax ðᷣ noctꝭ coꝛuus.lu⸗

cifuga eni eſt:et nocte cibos querit.

Hꝗã ſi de die volaret a ceterꝭ auibo impediret᷑
HNocte(vt vulgus opinat᷑) moꝛtẽ hominum
enunciare videt᷑ vocibo impoꝛtunis.caput
abet ingens. Hec vt aues cetere foꝛmatum
Roſtrum habet aduncũ vt niſus.vngues ha
matos ⁊ aſperos in domicilijs vt parietibꝰ:
pᷣcipueq; rimoſis q̃ ſine tecto ſunt libẽter ha
bitat:⁊ pullos ſuos fouet:hũanisvocibo de⸗
lectat᷑.mures ⁊ om̃e genꝰ eaꝝ ꝑſequit.¶ Iſi⸗

doꝛus. Nocticorax ipᷣa eſt noctua:q; noctes
amat. Eſt eni auis lucifuga:id eſt lucem fugi
ens:⁊ ſolem videre non patit᷑. Noctua ðꝛ:eo

ꝙ nocte circũuolet.hanc inſula cretẽſis non

babʒ.⁊ ſi venerit aliunde ſtatim moꝛi.¶ Am

bꝛoſius. Noctuaq; ⁊ nocticoꝛax magnis et
glaucis oculoꝝ pupillis nocturnaꝝ teneba

rũ nõ ſentit hoꝛroꝛẽ. ⁊ q̊ fuerit obſcurioꝛ no

eo crebꝛioꝛ volatꝰ exercet ĩ offenſos. Die au

E viderenpotꝛmerono Oledoꝛe vins ei

hebetat᷑. habet autem ⁊ noctua cantꝰ ſuos.
¶ Gloſa ſuꝑ pſalteriũ. Nocticoꝛax ẽ auis vi

gil. theter coꝛuꝰ noctꝭ:habitãs in parietinis

que vulgo mine dicunt᷑:vbi parietes ſtãt ſi⸗

ne fundamẽto. VUnde ſcriptũ eſt. Factꝰ ſun
ſicut nocticoꝛax in domicilio.iſ¶ Gloſaſuper

Leuiticũ.Noctua eſt auis rapax de nocte.

Operationes

¶ Pliniꝰ.Huiꝰ carnes paraliticos curant.
¶ Idem libꝛo.xxix.Noctua eſt cõtraria apiꝰs

bus atq; veſpis ſcrabonibo ⁊ ſanguiſugis.

¶ Huiꝰ cerebꝛum coctũ in vinovel cibo ſum
ptum:remediũ eſt capiꝭ doloꝛibo.i¶ Idemli
bꝛo. xxx. Oua quoq; noctue ꝑ triduuʒ in viĩi/

no data:tedium adducunt ebꝛioſis.

Capitulum. lxxxv.

Epas ſiue nepa.Albertꝰ in libꝛo de

.
.

dNN

VVN

u naturꝭ animaliũ. Hepa auis eſt lon⸗

gi roſtri.in doꝛſo coloꝛẽ habet perdi

cis:in ventre niſiroſtrũ autẽ molli luto infi⸗
git:⁊ cibũ vermiũ reqᷣrit.⁊ ſi aliquãdo ꝓfuns

dius defixo roſtro heſit.pedibus lutum emi⸗
ens ſe liberat Hec in die quieſcit:⁊ ĩ auroꝛa

Nr r111 1*

e.

A
6s.
i
nio⸗

4 3

5

n .
nl d
mmn

—☛—
—

⸗

SR S=

De

⁊ crepuſculo volat:⁊ ideo tũc in altũ elenatis
etiam rhetiba capit᷑.⁊ habet carnes dulces ad
comedendũ.Hac ſicedulã quidã vocauerũt.

Canitulumm. lxxrvj.

Nocroculus.i Ex libꝛo de natu⸗
. ris rerum. O nocroculus eſt auis
0 que inſimul multas recõdit eſcas

et poſtmodum extrahit et mandu

caat eas. ¶Plinius. Onocrocu⸗
lus ſimilitudinẽ oloꝛis habet.nec diſtare eſti⸗
maretur omnino: niſi faucibus eius ineſſet
alterius vteri genus. Huc omnia inexplebi⸗
leanimal congerit.nura vt ſit capacitas.mox

perfſecta rapina ſenſim inde ĩ os reddita:m ve⸗

ram defert aluum ruminantis moꝛe. hos gellia
ſeptentrionalis pꝛoxima occeano mittit. ¶ yſi⸗

doꝛus.O nocrocuilon vocant aues roſtro lon

go. quoꝛum duo ſunt genera. ¶ᷓ Actoꝛ.O no⸗
croculus vt legitur: auis eſt roſtro longo: ſi⸗
milis cigno:ſed maioꝛ.poꝛro iuxta Hierony⸗
mum: niſi falloꝛ.eſt auis illa que fixo in palu⸗
deroſtro hoꝛrende clamat.que etiam in Eſaia
vocatur vlula.quaſi ab vlulatu.Et ðꝛ in vulga
ri butoꝛius. de quo dictum eſt ſupꝛa. Que etiã
de pꝛofunditate terre vel aque cibum trahere
putatur. Ex libꝛo de naturꝭ rerum.O nocro
culus eſt ams de partibus orientis. que cum
vocem edere voluerit:caput in aquis ponit.⁊ is

lic inſtar rugitus clamoꝛem emittit. In fauci⸗/

bus quoſdam habet folliculos: in quo pꝛimo
cibum cõcipit. ⁊ poſt hoꝛam in ventrem ſuum
mittit:ibiq; eum digerit.

Capitulum. xxxvij.

uibus

o Piimach'. Ex li.ð na.re. Opimachꝰ eſt
SZrius ſerpẽtib:⁊ pugnat cũ eis Opbis
em̃ ſerpens:machos pugnans.i Actoꝛ.Opi⸗
mach yt in Leuitico legit᷑: eſt ex volucribus
mũdis ſ̃m legem.ex his videlicetq̃ gradiuntur
qͥdem ſuꝑ quatuæe pedes: ſ ha bet longioꝛa re⸗
trocruraꝑ que ſaliunt ſupꝛa terrã. Eſtimo aũt

hunc inter volatilia minuta debere numerari

ſicut bꝛuchum ⁊ locuſtã.q̃ ſũt eiuſdẽ generis.
ſicut ibidem legit᷑ De attaco vᷣoqui ſcemin
eodeʒ generereputat᷑: nihil me penitus alibi le
giſſe memini. —

D
—

. .

Lractatus

Capitulum. lxxxviij.
Riolus ⁊ O vigometra.Ex li.ð na.re.
I Oeiiolus eſt auis ſic dicta a ſono vocj.
coloꝛis aurei ꝑ totũ.excepto ꝙ in alis
babet pennas:q̃dam cerulei varietate diſtinc⸗
tas. Hidũ in ramis arboꝝ minutiſſimis mira
ſubtilitate dependit:ita vt in aere ſolo pendere
videat᷑ deterra cernẽtib. Jpᷣm q̊; mdũ ab im⸗
bꝛe camerat:ac denſa fronde ꝓtegit.yſidoꝛꝰ.
Oꝛtigo metra dicitur ꝙ gregem cucurnicũ du⸗

cit. VUnde de hac diciũ eſt ſuperius in capitulo
de Cucurnice.i¶ Plinꝰli.x.Cucurnices aqui

lone volant:maxie oꝛtigometra duce.pmã ea⸗
rũ ꝓpinquantẽ terrerapitaccipiter:acſepe hinc
comitatũ ſolicitant abeuntdd.

Syna ⁊ Oſſitrago. Exli. de na rex.
Vna eſtans magna yrcignus: flu⸗
,lios ac piſcinas inhabitans. roſttum

habet magnũ. ⁊ agutture vſq; ad pectus inſtar
ſace nili: receptaculuũ longum ⁊ amplũ:in quo

magnũ ſimul reponit copiam piſcium. vt ſcz in

tanta mole diffnſa.natura nõ egeat:paulatim
q; digeſtig in ventre cibis inueniat paratũ qd
pꝛebeat. Hũq; aues hmõi niſi in aqua diffuſio
ri⁊ piſcib ꝗbundanti habitant:quia citiſſme
paruã aquã:⁊ ſipiſciba copioſam ingluuie ſue

vacuant. yſidoꝛꝰ.·O ſſiſragus vnlgo appella
tur auis q oſſa abalto dimittit⁊ frãgit: vnde
⁊ boc nomen accepit ¶ Plinꝰli x. Alieti qui⸗

2 4 1
. D R — —
—
. „
— 2

2
,

dem ſuũ genꝰnõ habent.ſed Edinerſa ela
coitu naſcunt᷑. Id aũt qð ex alietis natũ eſtoſñ
fragi genꝰ habet.Ex qͥbominoꝛes vultures pꝛo
generant᷑.pullos aũt ab aquila deiectos oſſi⸗
fragi genus excipiũt:et cũ ſuis educant.
Dperationes.
¶ Igdem in li.xxx. Oſſifragi venter arefactꝰ et
potus ↄfert his q ibos nõ digerũt. Ael ſi tm̃
manu teneantcapientes cibũ:ↄfert adalligatꝰ
ſed nõ vtinue. vnu aut eſt. Oſſifrago inteſtinũ
om̃ia deuoꝛata ↄſiciens:cuiꝰextrema pars ad
alligata pꝛodeſt cõtra collum.

Sy
K 1

—

1

T bus. Mlinius li. x. Otbus eſt auis

o bubone minoꝛ.noctuis maioꝛ. Aureis

Iplu mis eminentibo. vnde ⁊ nomẽ illi.

Quidaã latini aſyonem vocant.imitatrix aliaꝝ

auiũ:ac paraſua ⁊ quodã genere ſaltatrix.caa⸗

pit᷑ haut difficulter vt noctue intenta in alio cir

cũeunte alio ꝙſi⸗ i ventus agmen aduerſo flatu
enit ehiheſe vouſeulis lapidũ appꝛehen⸗
grena repleto ſtabilitate vo⸗

ſis. aut gutture harena re
lant. ¶ Idem in li.xi. Itaq; buboni⁊ otho plu
me ſunt velut auree.i Ariſto. Deniq; quidam
othum vocant bubonem. depꝛehendit᷑ aũt qñ
venatoꝛ incipit ſe mouere ad oppoſitã partem.

¶ Exli.de na.reꝝ.Othus eſt auis q̃ vulgariter
huans ðꝛ a ſono vocis.nocte nãq; huhu hoꝛri⸗
fice clamat.impꝛopꝛie voce huma nã ſimilans.
Itaq; vt hominẽ ↄtractũ frigoꝛe clamare crez-
das.ſed ierras ſpaciales habet: in quibbbmõi

— = – –. ☛ – — —

—.

S.Se

mmmm

—

SRSS.S SSSSRSAESEZE.

dureq; digerit.

De Muibus.

voces Pfert. In ceteris aũt vt in plurimũ mu
ta eſt. DHec auis buboneminoꝛ eſt:nocua ma⸗
ioꝛ.aduncum ha bet roſtrũ ac pedes:eteminẽ⸗/

tibo plumis habere videtur aures.pꝛeda viuit.

carnibo veſcit᷑. mures ꝑſequit᷑.⁊ ab auibo ceterꝭ

Qa. Almanſoꝛtractatu tertio.cap̃. de

. ouis. O na gallme⁊ perdicis plꝰ alijs

ↄnenientia. Poſt bec oua anatis ĩ bo
nitate exiſtũt:qᷓ;uis malũ efficiãt nutrimentũ.
Alia to oua ſicoua q̃ ſuntparuaꝝ auium aut
magnaꝝ comedẽda nõ ſũt niſi medicine cauſa.
Dico vᷣo ouoꝝ pᷣus dicta genera galline vicz
atq; perdicis ſperma valde augmẽtant:atq; ad
coitũ ſtimulãdo incitant. Anſerũ aũt oua faſti
diu faciũt grauem habentia odoꝛẽ. ſʒ galline⁊
perdicis oua temꝑata ſunt ⁊ ↄuenientia. Vi⸗

tellus quo om in caliditate temꝑatus exiſtens
bene nutrit. Albumen vbo frigidũ eſt ⁊ viſcoſuʒ
Sanguis etiã exeo generatus

non eſt bonus.

Pyoperationes
¶ Sera. Que eligimꝰ ſunt oua gallinaꝝ.nõ g
opoꝛtet vt ꝙ narremꝰalioꝝ ouoꝝ vᷣtutẽ:qꝛ eoꝛũ
natura eſt eadẽ cũ nat ura illo.
¶ Et cõplexio quidẽ oui eſt frigidioꝛ coꝛꝑe tẽ⸗
perato. Hã infrigidat infrigidatione temꝑata

⁊ deſiccat ſine moꝛdicatiõe.Et opoꝛtet ꝙ admi

niſtrent᷑ ex eis illa que ſũtrecentia.qꝛ vetera nõ

ſunt bona. Albugo qdez oui ad miniſtratur in

doloꝛib om̃ibo in q;b eſt neceſſaria medicina qᷓ
nõ moꝛdicet.ſicut ſunt doloꝛes oculoꝝ:⁊ apo⸗

ſtemata ani ⁊ pectinis.⁊ om̃ia vlcera fraudu/

lenta mala.⁊ cũ medicinis q̃ abſcindũt ſa ngui
nem qui ſluit amirlngis cerebꝛi.
¶ Et qñ imbibit᷑ in eo lana ⁊ ponit᷑ſuꝑ cõbuſti
onẽ ignis aut aque bulliẽtꝭ ↄfert multũ.Et eſt
bonũ in emplaſtris qͥ ponũt᷑ ſuꝑ frontẽ.⁊ ſacit
adhererepilos:quoꝝ oꝛtus nõ eſt directus in
palpebꝛis.poſtq; miſcet᷑ei medicina ↄueniens
ad hoc ſicut olibanũ.⁊ maxĩe pingueex eo qð
nõ eſt antiquũ neq; nimis ſicaem.
¶ Et iuuamenuũ eſt in h̊ nõ ꝓptercõplexionem
q̃ eſt in eo ſed ꝓpter viſcoſitatẽ. Vitelli vᷣo ouoꝝ
ſubſtantia ſilis eſt ſubſtantie albuminis.
Et ꝓpter hãc cauſam miſcet᷑ cũ cerotis q̃ nõ
habent moꝛd icationẽ:poſtqᷓ; fueritelixatũ aut

aſſatũ. Parũ em̃ aſſatum deſiccat ſuꝑfluitates

paucas.Et nos qͥdẽ eſtimauimꝰq h̊ qð acqͥri
tur ex hac vᷣtute egreſſũ eſt a ſua coplexione.
¶ Et miſcet᷑ ſimiliter in emplaſtris que pꝛohi⸗
bent apoſtemata calida.
¶ Rabbi Moyſes capᷣ.de onis.O ua in ſe re⸗
centia ſunt cibus ꝓpinquioꝛ ſanguini.ſed oua
dura aſſata ſunt ex cibis groſſis viſcoſis.
Et ona iuuant ad coitum et maxime cum ce
pis et rapis.
¶ Galienꝰſuꝑ illo amphoꝛiſmmo. Eoꝝ q̃ nutri⸗
unt:oua nutriũtparũ ⁊ tarde.⁊ maxiĩe in aqua
cocta.⁊oua ſunt groſſus cibus ſicut ius tritici
⁊ piſces.vitella ooꝝ cum oleo roſato ⁊ croco re
mouent dolo:ẽ podagricoꝝ.⁊ ſi multũ doluerĩt
miſceat᷑ modicũ opij ⁊ inungantur.

CKontra incendiũ ignis fiat vnguentũ ſatis
pꝛobatum ex vitellis ouoꝝ recentiumoleo ro⸗

ſato.cera alba ⁊ ſepo arietino.
¶ Et idẽ valet ſuccꝰplãtaginis cũ albumĩe ouo
rũ recentiũ ⁊ ſucco cucurbite. Albumẽ oui cũ
vitello in vꝛinali poſitũ alicuiꝰſuſpecti qͥ quouii
modo ſũpſit venenũ interiꝰ.infra certas hoꝛas
ill pateſacit vbi ſit:qm ſi ſit vltra gibũ epatis.
ſcʒi venis vel venis vꝛinalibo nigreſcit ⁊ fetet.
¶ Si vo ſit citra ↄcauũ eius vt in oꝛobo vel in
teſtinis alijs rugat᷑ ⁊ citrinecCit.ſed non fetet.
Hocreperiin margine cuuſdã ſerapiõis apð
capitulũ de vꝛina.ideo h̊ etiam h̊ addo. .
Auicẽna libꝛo.ij.ca.de ouis. Melioꝛ ex eis
ſunt oua galline recentia.Et melius quod eſt
in eis eſt viellus.

Et melius eoꝝ artificium eſtvt nõ cum alio

ↄgelent᷑/ Poſt oua autẽ galline ſunt oua auiũ
ue curſu earum pꝛocedunt.
OQua vero anatis ⁊ ſimilia ſunt malihumo
ris.oua ſũt ad eq̃lita tẽ tendentia:ſʒ ipoꝝ albu
mẽ ad frigiditatẽ.⁊ vitellus ad caliditatẽ.

K iiij

de

8 8 E

77

„

Tratctatus

Ampli om̃ia ona p̃cipue oua paſſerũ augmẽ

tũ faciũt in conu.¶ Et ꝛ ꝙ oua anſeris miſcẽt᷑
cũ oleo.⁊ diſtillat᷑ tepida in matricẽ ꝓuocat mẽ

ſtrua poſt qu atuoꝛdies.i¶Et idem in libꝛo de

viribo coꝛdis dici ꝙ ↄſoꝛtat co.

Capitulum. xchj.
Alſſſer. vſi. Paſſeres ſunt minuta
volatilia a ꝑuitate vocata. Oua
paſſeris in nido reperta cuculli co
medũt ⁊ ſua obijciũt.⁊ poſt illa ſu

. ſcepta fouẽt ⁊ nutriũt.E xli.ð na.
rerũ. Paſſer in tectꝭ habitat:gregatim ad paſtũ

volat.om̃ibo auibo calidioꝛ eſt.cito digerit quic⸗
qͥd glutit.vñ coꝛpꝰ eius nequaq; cibo ſumpto
impinguat:ſʒ tm̃ ſuſtentat. Stercꝰetiã eiꝰ cali
diſſimũ eſt qũ emitti᷑. Supꝛa modũ qͥ̊ʒ luxu⸗

rioſus eſt ⁊ in furoꝛẽ citius ↄcitatꝰ.ſʒ nulla mo⸗

ra diſcoꝛdie. Dicit Ariſto.ꝙ mas tm̃ vno ãno
viuit.femia vᷣo diutiꝰ.qð de paſſeribo oꝛiẽtꝭ cre

dimꝰ. Nã⁊ illanigredo de q̃ dicit eſt in collo
maſculi:nõ eſt in eis qͥ ſunt apud nos.ſcilicʒ in

europa.Etas paſſeris apparet in roſtro.qꝛ in/

uenis habet illud teneꝝ:⁊ circa fances croceũ.

Senex vᷣo durũ ⁊ nigrũ. In quibuſdaʒ oebis
partibo moꝛbũ caducũ hec auis patit᷑. Et hvt
Ariſto.credit quia ſemen iuſquiamicomedit.
Huiopulli cũ euolare debẽt:vicini paſſeres cũ
eoꝝ parẽtibo conatꝰ ipᷣoꝝ euolãtiũ comittant᷑ vt

imbecilles ſi neceſſe ſit pluriũ ↄſtipatiõe ↄfoꝛtẽ
tur. Ariſto. Paſſer hʒ vocẽ ſibi aꝓpꝛopꝛiatã: ſiẽ

⁊ turtur. Paſcit᷑ ãt ⁊ vermibo ſiẽ ⁊ alie multe cõ
ſimiles auicule. Gloſaſuꝑpſal. cxxiiij. Paſſer

Rali. Caropa

aliq ſtrepitũ magnũ faciẽte volat:ne laquoo ve

nãtiũ capiat᷑ vñ: Anima inqͥt nr̃a ſic paſſer ⁊c̃.
¶ Actoꝛ. Paſſer eſt auicula valde circũſpecta
in tectis habitat ⁊ in altis locꝭ in petre ſoꝛami⸗
ne nidificat. Mas nigredinẽ hʒ circaos.femi
na vᷣo albedinẽ. Fertur aũt hec auis muſcas
venari:⁊ moꝛbũ caducũ pati.

Dperationes

⁊omnia quidem oua.ſed pᷣcipue oua paſſerũ in

coitu Pcintangmentuin.
eris calidiſſima eſt ⁊ luxuriã

¶ Plinius libꝛo. xxx. Cinis paſſerum ſarmen

tis crementoꝛũ duobus coclearibus in aqua
mullſa regio moꝛbo reſiſitt.
¶ Exli.de na.re. Paſſer (vt dictũ eſt)om̃ib aui

bus calidioꝛ. vñ caro eiꝰſtiptica eſt: ⁊ ſan gins
incẽtiua. Sterc eius(vt dictũ eſt) calidiſſimũ
eſt q emittit᷑:ſʒ citiſſime infrigidat᷑
Haly. O ua paſſerũ augẽt venerẽ. Fimꝰ eius

alentigine purgat faciẽ: qð ſi cum hois ſpino

diſtemperur. eo ꝙ varices cathaplaſment ex⸗
tirpanſfiir.

. — —
. „ 2
. —
. 4*
—
. 5 . 4

Capitulum. xcuf.
Auo. Ex libꝛode naturis rerum. Pa⸗
p vo ſt a uis pulcerrima:⁊ pulchꝛitudi
nis amica.Collum habet longũ et ex⸗

tentum coloꝛe ſaphiriuʒ.⁊ pectus ſimiliter. In

capite vero plumas deſuper inſtar coꝛone.vel

potius criſte.caudam quoq; longã ⁊ occultam

S. S ——

☛e

fEE

+£☛ã*.

Nnm

—

ind 8 à

32

quã cũ laudat᷑ extẽdat.ſi pedũ defoꝛmitatem
viderit:mox deponit.Sed ⁊ ſi a tacito ſpe⸗

ctetur:pẽnas oẽs q̃s ſpectari gaudet cõtra⸗

ciis oculis abſcõdit a crimatu fundere colo
res gemantes incipit:⁊ tũc parit. Iteʒ nocte

cũ euigilauerit:ſeq; in tenebꝛis ↄſtitutũ intu

eri nõ põt.clamãs pauide ſuã pulchꝛitudineʒ

amiſiſſe ſe credit. Idem clamoꝛe ſuo ſerpẽtes
deterret:⁊ oĩa aialia venenata depellit.ne de

facilippe habitare audent:vbi vox illius fre
quẽter audit᷑. Pauo qñ alte aſcẽdit pluuie ſi⸗
gnũ eſt. Areſto. Pauo pullificat poſt trienni

um ſemel in anno.ponẽs⁊ cubãs oua.xij.tm̃

vel minus. Mas coit cũ femina ſua etiã ſuꝑ

qua cubante:⁊ plerũq; frangunt᷑. Ideoq; po

nunt᷑ aliqñ ſub gallina ad cubandũ. Ponunt᷑
autẽ oua duo ibi:quia nõ poſſunt ab illis plꝰ
extrahere. PPauonis femina pꝛima vice qua
pullificat oua octo:⁊ qñq; facit oua vẽti.Et
poſtq; poſuerit vnũ ouum ſtat duob diebus

aut tribo.⁊ deinde ponit ſecundũ.i Palladi⸗

us.ſauones ab vydibo febꝛuarijs calere inci
piunt.faba leuiter toꝛrefacta in libidinẽ pꝛo⸗
uocantur:ſi eia quolibet quinto die tepidap
beatur. Cupidineʒ quoq; coeundi maſculus
confitetur.quotiens circa ſe amictum caude
gemmãtis incuruat.⁊ ſingularum capita oc⸗
cultata pemarum locis ſuis erexerit cũ ſtri
doꝛe pꝛocurrens. Phiſiologus.i¶ Pauo ſue

cõparis oua diſſipat ⁊ cõſumit.ſi ad illa etiaʒ

accedere poſſit.Eſt enim inuidus teſte Are⸗

ſtotile.pꝛolem quoq; pꝛopꝛiaʒ non dignatur

agnoſcere:anteq; in criſtamſibi ſimilẽ ipᷣam
veniſſe pꝛoſpexerit.

Pohperationes.
¶ Dyaſcoꝛides.Pauonis fel magnevirtutis
eſt eiuſdem ſcʒ cuiꝰ ⁊ perdices.vel libiabe
nis ⁊ ſcoꝛpij marini.i¶ Ad effuſiones oculo⸗

rũ valet ⁊ ad caliginem aſpꝛedinemq; palpe⸗
bꝛarum.¶ Hieronymꝰ.Fimus quoq; pauo⸗
nis feruoꝛem podagre dicitur mitigare.
¶ Pbiſicꝰ.Caro pauõis diu reluctat᷑ putre
factioni:⁊ inobediẽtiſſima eſt digeſtiõi.¶ Iſi

doꝛus. Pauonis itaq; caro tam dura vt pu⸗
tredinem vix ſentiat:nec facile coquat᷑.

Capitulum. xciiij.
Alumbus. Ar. Palumbe ſunt aues
p que naturaliter ſeſe diligũt: pugnãt
iiñ ↄcra ſe ꝓ nidis:eoſq; ſibi inuicem
auferũt. Hi ſiẽ ⁊ turtures in anno bis ouant
binoſq; oullificant. Hanc q̃̊ʒ ↄtinentiam ſer⸗
uant: ꝙ ſi parem ſuũ amiſerit:vlteriꝰ nõ coit.
extranidum ſtercus eijciunt? cũ eoꝛuʒ pulli

„

creuerint:ad hocipᷣm eos erudiũt:vt videli⸗

cet ⁊ ipᷣe eijciant.Eſt autẽ palumbus minoꝛ

colũha:nec domeſticat᷑ vt colũba.Coloꝛ eiꝰ
ad nigredinẽ decliat. Pedes eiꝰ rubei ⁊ aſpe
ri. ANiuunt autẽ ex fructu ſicut ⁊ turtur.⁊ pa
lumbus ſemꝑ apparet.turtur aũt nõ. Hnius
generis femine nõ diligunt coitum. Iſidoꝛꝰ.
Palumba eſt columbaſiluana videlicʒ auis
caſta ex moꝛibo appellata.eſt eni comes ca⸗

ſtitatis: cũ amiſſo coꝛpoꝛali cõſoꝛtio ſolitaria
incedat:mec carnalem vltra copulã requirat.

Ex li.de na.re. Palumbi femina incipit oua

cubare a medio die vſq; ad mane. mas vero
reſiduo tꝑe. Mas palumbarũ ſugit terram

ſalſam ⁊ humidam: ac ponit in os pulli:vt aſ⸗
ſueſcat cibo.Palumbes amiſſo coꝛpoꝛali cõ

ſoꝛtio:viride quicq; in quo reqʒeſcat petit:nec

carnalem copulam vltra requirit.

Pperationes

¶ Plinius li.xxix.Palumbinus ſanguis exi
mie pꝛodeſt oculis cruoꝛe ſuffuſſis.
¶ Igem in li.xxx. Palũbi caro decoctaĩ ace
to diſſintericis ac ciliacis medetur.

Fimus palũbinꝰ in faba ſumit᷑ ↄtra calcu

los.⁊ alias veſice difficultates. Similiter
cinis plumaꝝ palũbiũ feraꝝ x aceto mulſo
¶ Oyaſ. YFimus palũbinꝰ calidus et cauſticꝰ
cũ acetotritꝰ ⁊ impoſitꝰ ſcrofas curat:⁊ car⸗

bunculos rũpit.i Mixto vero melle ac ſe⸗

mine lini ⁊ oleo vt cathaplaſma adhibitꝰ cõ
buſtionibꝛ medet᷑maxĩe vero fungos vene⸗
natos bibentibo pꝛeſidiũ eſt.¶ In meliꝰ faci⸗
es ſi cum vno ? aceio bihatur⸗

dN O d e dee e

Tractatus

—

Capitulum. xwu.
LLateaꝛ pluuialis. li.li.x. Polatea ẽ
p auis q̃ ad aues in mari pᷣda ſe mer

gẽtes aduolat.eoꝛũq; capita moꝛſu

coꝛripit:donec capturã extoꝛq̃at eadeʒ cũ ſe

conchis ĩpleuit.caloꝛe vẽtri coctas euomit:
atq; ita ex his eſ. lera eere⸗s teſtas legit.
ẽ auis ꝓpe ad magni

¶ Ex li.ð na re. luuialẽ:
tudinẽ ꝑdicis.varijs pẽnis oꝛnata:croceo ⁊

albo nigroq; diſticta. aere ſoloviuere vꝛ. DHDOu
ius argumẽtũ ẽ ꝙ licʒ pigueſcat nibil tñvnq;

in eiꝰviſceribo iueniri pᷣt.Baculos plũbatoſ
hñt aucupes.q̊s altiꝰ in gere iactãtes:retia
ſuꝑ terrã tendũt:ac fugitãtes capiũt.

.

Capitulum.

.—

Capitulum xtvjſ.

Apiliones. Iſi.Papiliones auicule

p ſut q̃ maxime floꝛẽtibo maluis babũ

dQdããt queq; ſtercoꝛe ſuo vᷣmiculos na⸗
ſci faciũt.Ex li.de na.re.Papiliones ſũt ver
mes volãtes:q̃ maxiĩe floꝛibo ĩnitunt᷑ex eis ci
bos capiũt.poſt auguſtum coeũt:⁊ maſculo
moꝛiente poſt coitũ femia edit oua.qͥbo editꝭ
moꝛit᷑que vᷣo ꝑ byxemẽ durãt:⁊ ĩ eſtate vᷣmes
faciũt:qͥ caloꝛe ſolis ac nocturno roꝛe inuale
ſcẽtes.alas ↄcipiũt euolãtes. Palladiꝰ li.v.
Papiliones qm apibs obſunt.mẽſe apꝛili ne⸗
candi ſũt. Tũc enĩ maxĩe abundãt floꝛentib
maluis:quos hoc genere intercipiemꝰ.vas
eneũ miliario ſile.i.altũ ⁊ anguſtũ.veſꝑe ĩter

gluearia collocemꝰ. ⁊ in fundo eiꝰ ponamus

lumẽ accẽſuʒ:illuc ⁊ papiliones ↄuenient:et

circa lumenvolutabuntur: ⁊ anguſta vaſculi
ab igne ꝓximo interire cogentur.

. .

R

. —

Ellicanꝰ. Iſi. Pellicanꝰ eſt auis egy
D ptia bnbifg. in ſol itudine nili flumi

nis. Uñ ⁊ nomẽ ſũpſit. Hãcanapos

egyptꝰðꝛ. Fert᷑ eã occidere natos ſuos.eoſq;
Ptriduũ lugere.deinde ſeipᷣam vulnerare.et
aſpſiõe ſanguĩs ſui filios viuificare.Phiſio.

Pellicanꝰ amatoꝛ ẽ filioꝝ nimis.qᷣ cũ ceꝑint

creſcere:pcutiunt parentes in faciem. At illi

irati repercutiunt eos ⁊ occidunt.⁊ ꝑ triduũ
lugent. Tertia die mater eoꝝ ꝑcuties coſtã

ſuam ⁊ aperiens latus ſuum.incũbit ſuꝑ pul

los ⁊ effundens ſanguineʒ ſuum ſuꝑ coꝛpoꝛa
eoxꝝ ſuſcitat eos a moꝛte.Ex li.de naturꝭre⸗

— - —

— —— —

—— —

SE π – — ᷑

m
os

1

De Fuibus

Pellicanus dicit᷑quaſi pellem habens canã
id eſt plumas albas. In egypto circa nilum
habitat:⁊ lacte cocodrilli vinit.qð vtiq; be⸗
ſtia pᷣ nimia mãmillaꝝ babũdantia in aliquo
paluſtriloco in magna quãtitate eijcit.vnde
⁊ cocodrillũ libenter pellicanꝰ ſequitur. Hec
auis macie ſemp afficit᷑:⁊ quicqͥd glutit cito
digerit. quid venter eiꝰ nullum habet diuerti
culum quo teneat cibum.ſolũ enim viſceris
habet ductũ qui ab introitu oꝛis vſq; ad ſe⸗
creta nature ꝑtingit. Pullos ſuos ſanguine
lateris ſui viuificat:cum eos ꝓpter impoꝛtu
nitatem ſuã occiderit.vel aſerpente qͥ eis in⸗
ſidiatur interemptos inuenerit. Poſt ſangui
nis aũt effuſionẽ adeo debilitat᷑ vt exire de
nido nõ valeat:ſed eiꝰ pulli ꝓ cibatiõe eiꝰ et
ſua exire cõpellunt᷑. Quidã tñ eoꝝ ſegnes ex
ire nolũt ⁊ pereunt.quidã aũt ſeipᷣos quidem
paſcũt:ſed matrẽ penitꝰ negligũt ꝙ cum illa
poſt cõualentiam viderit: pios filios nutrit.
impio s autem abijcit ⁊ contemnit.

—

Capitulſum.xcviij.

Erdix.Ex li.de na.re.Perdix ẽ auiſ

p doloſa ⁊ luxurioſa. maſculis ꝓ femi⸗
nis dimicantibus victi calcant᷑ a vi⸗

ccoꝛibo coitu. De nocte cõuerſis poſterioꝛib⸗

perdices ſedẽt.⁊ libidinis tꝑe linguis adin⸗

nicẽ extẽſis pᷣ deſiderio coitꝰ eſtuãt. Actoꝛ.

erdix ppe terrã volat que cũ in multis ſit
encin hoc ðꝛ eſſe fatua:qꝙ ſicubi poſſit ca⸗

put abſcõdere:credat ſe totũ latere. cũ ipſa

neminẽ videat. putat q̃; neminẽ ſe videre. In

hocq̊ʒ ꝙ alienos pullos fouetꝛ nutrũ:cũ eoſ

citiꝰ amiſſim a ſit. Añ ꝓpha Hieremias de il

la in parabola dicit.erdix rouet q̃ nõ pepe
rit.fetit diuitias ⁊ nõ in iudicio. In dimidio
dieꝝ ſuoꝝ derelinquet eas.⁊ ĩ nouiſſimo erit
inſipiens. Phiſiologus.Perdix oua ꝑdit.ſʒ
eiꝰ mos eſt ouoꝝ ꝑditoꝝ dãna reſartire:alte
rius mr̃is oua ſurripiẽdo. Ambᷣ. Perdix eſt
auis aſtuta gue alteriꝰ perdicis oua diripit:
coꝛꝑe ſuo fouet:fed fraudis ſue fructũ habe
re nõ põt:quia cũ pullos ſuos eduxerit:eos
gqmittit. Vbi enĩ voces illiꝰ audierint q̃ oua
generauit:relicta ea ad illã ſe naturali qdam
munere ⁊ amoꝛe ↄferũt quã verã ſibi matreʒ
cognoſcũt.Areſto. Perdix ſi fuerit ꝓpe marẽ

et flauerit ventus impꝛegnat᷑. In couu facit

odoꝛem fetidum. Ad modũ vero galline ſuꝑ
oua cubat⁊ ſuꝑ pullos:⁊ colligit eos ſub ali
Item in libꝛo de natu. reruʒ. Perdicum ma⸗
ter volat in circũitu venatoꝛum quouſq; pul
li fugiant.⁊ poſt fugam eoꝛum fugit ipᷣa:tunc

qᷓ vocat eos ſecura ⁊c̃.

Pprerationes.
¶ Iſido. Perdicũ carnes pᷣ ceterꝭ auibo ſilue
ſtribo ſaniſſime ſunt. ¶ Huiꝰ auis pectꝰ cum
ſuꝑioꝛibo eſt valde ſapidũ.inferioꝛ vero pars
nõ ita.¶ Perdix teſtãte Plinio nõ pigueſcit.
¶ Fel eiꝰ cũ melle equo põdere ꝓdeſt ad ocu

loꝛũ darit atẽ.¶ Dyvaſ.F el perdicis eiuſdẽ vir

tutis eſt:cuiꝰ ⁊ pauonis.vnde valẽt ad effu⸗
ſionẽ oculoꝝ ⁊ ad caliginẽ aſpꝛedinẽq; palpe
bꝛarũ..¶ Halyv.E par quoq; perdicis ſiccatuʒ
diligẽter tritũ ac bibitum epilentie ꝓdeſt.
¶ Plinius li.xxx. Jus perdicum recreat ſto
machum.moꝛbo etiã regio reſiſtit.

d d

„ .

Trattatus

Capitulum. xcir.

VIcg. JIſidoꝛus. Pica dicit q̃ſipoeti⸗
p ca: eo ꝙ verba in diſcrimine voc vt
Hormno expꝛimat.¶Ex libꝛo de natu.
reruʒ. Pica eſt auis calidiſſima alba ⁊ nigra

varietate diſtincta.linguã habens latioꝛem:

qua ſermonẽ imitatur humanũ.Niduʒ ſuum
inter loca ſpinoſa conſtituit.eũq; terra interi
us ⁊ ſpinis exteri in circũitu ſubtꝰ ac deſuꝑ
diligentiſſime ſepit ac munit.artiſſimũ enim

tantũ foꝛamen ꝑ quod ingrediat in latere re⸗

linquit.⁊ hoc eo loco quo nidus inacceſſibi⸗
lioꝛ eſt.quẽ cũ ab homine viſum ſenſerit:oua
tranſfert alia cõmoditate digitoꝛuz iuuante.
Phiſiologus. Pica garrula bꝛeuitatẽ alarũ
cauſalongioꝛerecompenſat:nidum ſuũ cum
duob foꝛaminib⸗ cöſhin .p quoꝛum vnũ in⸗

trat:⁊ alteram caudam emittit. In hoc autẽ

eõmendabilis:q curia vel oꝛta in quo nidifi
cat pꝛoſpicit: multo clamoꝛe pꝛodit.itavt ap

poſito reuocentur infelici.

Poperationes

Ex libꝛo de naturis rerum. Carnes pullo⸗

rum eius ad acumen oculoꝛum mandi dicun
tur.qui tamen niſi pꝛius excoꝛiati fuerint:tfa

cile coctioni non cedunt.

Capitulum. t.

Icus. Iſidoꝛꝰ Picus a ſaturni filio

.M p nomen ſumpſit. q eo in auſpicijs vte

batur. Ferũt enim hanc auam quod

am babere diuinum llo indicio: c in qua⸗

cunq; arboꝛe nidificauerit:clauum vel quic⸗
uid aliud fixum eſt:herere diu nõ poteſt:qͥn
ſlarim excidat vbi illa inſederit. ¶ Ex libꝛo
de natur rerũ.Picus martiꝰ eſt auis parua:
aduncos vngues habens:et arboꝛes roſtro
penetrans.cunq; ſupinꝰ coꝛticem arboꝛis ꝑ⸗
cutit:ſubeſſe pabulum intelligit:pullosĩ ar⸗
boꝛibo cauis educat.¶ In quos cum ſagittã

vel aliud tale qͥs miſerit.Picꝰ admota qua⸗

dam herba ſtatim eijcit quantalibet ingeſtuʒ
ſit. Ex eoꝝ genere plures nigri ſunt vt meru⸗
la. crocei vt oſioli. Sʒ illi ſpecioſioꝛes ac ma
ioꝛes q̃ ſunt invertice ruffi:in pectoꝛe crocei

circa colluʒ virides:in alis cerulei:in cauda
choꝛuſci.Picus in agro tarentino negat᷑ vi⸗

uere.Huic pꝛopꝛium eſt ſemel in anno calue
ſcere:eo ſcʒ tempoꝛe quo rapa ſemmatur.De
hac aue quidaʒ videt᷑ verſum dixiſſe. Parua
loquax volucrꝭ:dũm te voce ſaluto. Sime
nõ videas:eſſe negabis aue.

Capitulum. c.
Iralis. Pliniꝰlibꝛo.xi. Piralis ſiue
p pirotes vel pirauſta eſt muſca maio⸗
rriis magnitudinis.⁊ queʒ cypꝛearijs
foꝛnacibo ex medio igni volat pennatũ qua⸗
drupes.q;diu eſt in igne viuit.cũ euaſerit lon
gioꝛe paulo volatu tunc emoꝛit᷑. Ex libꝛo de

natur rerũ. In cipꝛi partib eſt muſcarũ genꝰ

qdrupes qꝗ pennate ſunt: ⁊ multo maioꝛes q
noſtre.? pirole dicunt:qm in foꝛnacibo e me⸗
dio igniũ volant impune.⁊ qͥdẽ mirabile eſt:

ꝙ q;;diu in igne ſunt viuũt.cũ aũt extra vola

uerint:paulo longius moꝛiuntur.

1
0

9„

S. m ☛ͤ 2

=ęẽ
S

iy⸗
R

m
in

i

4H

De MHuibus

Capitulum. ij.
p Sita cus.ylſi. Pſitacꝰ in Indie litto
rib gignit᷑ coloꝛe viridi.toꝛque puni⸗
ceo.grandi lingua:⁊ ceteris auibo latioꝛe.vñ et

articulata vᷣba expmit:ita vt ſieam nõ videris
hoiĩeʒ locutũ puies.Ex nat̃a aũt ſalutat dicẽs.

aue vel kere.Cetera noĩa inſtitutiõe diſcit hinc

⁊ illud. Pſitacꝰ a vobis alioꝝ noĩa diſcã. Hoc

didici ꝑ me dicere ceſar aue.i Solinꝰ. Sola

India pſitacũ auẽ mittit.cui roſtritanta du⸗

ricia eſt vt cũe ſublimi pᷣcipitat᷑ in ſaxũ niſu ſe

oꝛis excipiat. ¶ Ex li. de na.reꝝ. Pſitacꝰaquas
alias quocũq; modo patit ſʒ pluuia moꝛit᷑. Id⸗
circo in montibo gelboe nidiſicare fert.qꝛ raro
vel nũq; ibi pluit. Caudã ſuam ſummo ſtudio

cuſtodit.pennaſq; roſtro ſuo freqntiꝰextergit.

Auis eſt luxurioſa nimiũ.bibitq; libẽter vinũ

ſemetipſaʒ pede cibat.⁊ illo oꝛiſuo defert eſcas

ſiẽ hõ manu. ¶ Phiſt iologꝰ. Pſitacus qͥ vulgo
papa gabio.id eſt pncipalis ſeu nobilis gabyo

Z. eoas ſiue indicas habitat oꝛas. DHontem
q̃ʒ gelboe libẽter inhabitat ꝓpter ei? ſiccitatem
q;ꝛ multa humiditate ſuꝑabundãte in cute mo⸗/
rit᷑ aliq̃ntulũ ſilis eſt obelo ⁊ falconi. Uirides
hbñs plumas.pectꝰrotundũ.roſtꝝ aduncum.
tante ſoꝛtitudis vt caueãſuã vi ex vᷣgis ferreis
frangat.hoĩs vocẽ imitat᷑. Mire q̊ʒ calidita⸗
tis eſt in exſiccãdo riſũ. Hoĩes etiã oſculari do

meſticos ↄſueuit.admoto ſpeculo ꝓpꝛia foꝛma

deludit.⁊ nũc gaudenti:nũc dolẽti ſilis efficit᷑
In aſpectu qʒ virgineo multũ delectat᷑:⁊ cum
Vno inebꝛiatur. M

Capitulum. cii

B/

Oꝛphirio.yſið.Poꝛphirio eſt auis ð
modũ aliaꝝ vnũ pedẽ bñs latũ ad na⸗
tandũ. aliũ vᷣo fiſum ad ambulandũ.

In q̃notat᷑ q vtroq; elemẽto gaudet.⁊ in aqua
natãs vt anates:⁊ in terra ambulãs vt pdices
Hic ſolus pᷣter pſitacũ pede ſuo inſtar manus

aquã ſuſcipiẽs ad roſtrũ defert ⁊ potat:ſeq; hu

mano modo cibat.q;ꝛ cũ om̃i cibo ⁊ cum ſolo

moꝛſu opoꝛtet vt bibat. Virtutẽ em̃ appetitus

bʒ debilẽ nat᷑aliter ĩ attrabẽdo cibũ ⁊ ſibiincoꝛ

EEEH gener; laudatiſſimi ſũt: qͥ roſtrũ

ſit magnũ ⁊ crina pᷣlõga.i¶ Actoꝛ. Poꝛphirio

vt fertur idem eſt ꝙ pellicanꝰ. Vñ in Deutro.
vbi ſᷣm Hieronymitranſtationẽ inter aues ĩ⸗

mũdas poꝛphirio comedi ꝓhibet᷑. Juxla ſep⸗
tuaginta interpꝛetes pellicanꝰ ponitur.

— — — ——— —

—

Capitulum. cuij.

3
T

Tractatus

Egulus.Ex libꝛo de naturis reꝝ.
Regulꝰq ⁊ parra q̃ſi anis ꝑna ð:
t mculta eſt in pꝛole ⁊ garritu.Con⸗
dixerãt aliq aures inter ſe:ſicut
fabnla refert. vt illa ꝓrege ha bere
turq̃ ſublimi volatu om̃es alias vinceret.Cũ⸗
qᷓ parra ſub aquile aſcella latitante. Aqla oẽs
alias aues ceteras trãſcẽderet exilæs parra in
ſedit aqͥle capiti ⁊ inde ſe eſſe victricẽ aſſeruit.

Capitulum. c.
Crabꝛones.yſiðᷣ. Scrabꝛones a
Ccabo id caballo vocati ſunt.eo ꝙ;
eepv eis creent᷑. Sicut aũt ſcrabꝛo⸗
nes naſcunt᷑ decarnib equoꝝ pu
iI:itiitnridis. ita ex eis iteꝝ ſepe naſcunt
Karabei vñ cognoĩati ſũt.Ex li.de naturis reꝝ
Scrabꝛonũ celle ſexangulares ſunt:cetere o
coꝛtice araneoſe.¶ Liber de naturis alligat ibi
Pliniũ.cuiꝰvera lr̃a eſt. Cetera autem coꝛtice
Nam a pncipio ſic continuat. Veſpe inſubli⸗
mie luto nidos faciunt.⁊ in his ceras ſcrabꝛo
nes in cauernis ac ſub terra.Et hoꝝ omniũ ſex

angule celle cetera aũt coꝛtice. Araneis ſetus

⁊ ipᷣe inequalis eſt.aliꝰin vermiculo.Et autũ⸗
no tamen verno om̃ia bec carnes veſcunt᷑.in
plenilunio creſcunt.hyeme recondunt᷑. Auto⸗
res dicunt interfici puerũ binum ter nouenis
puncturis ſcrabꝛonũ. Scrabꝛones ac veſpe
nequa q; reges ſicut apes habent:⁊ ideo pericu
lis plurimis ſubiacẽt.hoꝛridos ſonos acmur⸗
mura depꝛomunt.Et hec magis in cauis locꝭ
Hoʒꝝ melia ſunt humanis vſibo inutilia. Que

qui rapere voluerit:ſtulto ꝑiculo ſe ſubdit.nam
eoꝝ aculeis iaculatur.

Capitulum. cof

Carabei yſið. Scarabei dicunteo ꝙ

de carnibo equoꝝ putridis ſepe naſcũt᷑

Thauri vᷣo vocant᷑ ſcarabei terreſtres ricino

ſimiles. Cicendula qͥʒ ſcarabeoꝝ genꝰeſt vt di⸗
ctũ eſt.i¶ Plinli.xi.Quibuſdã in ſecti pẽena/

rũ tutele cruſta ſuꝑuenit vt ſcarabeis.quoꝝ pẽ
na tenuioꝛ aiq; fragilioꝛ exiſtit. his negatꝰ eſt
aculeus.ſed in quodam eoꝝ genere grandicoꝛ

nua pꝛelonga biſulcis detenta foꝛficibo in acu⸗

mine cůᷣ libuerit amoꝛſum coeuntibo. Infan⸗
tum remedijs ex ceruice ſuſpendunt᷑.hos Egi
dius vocat lucanos. Aliud eoꝝ eſt genus qui
e fimo ingentes pilis auerſis pedibus volitãt.
paruoſq; in his contra rigoꝛem hyemis fetus
ſui vermiculos nidulantur. Alij magno cum
murmure vel mugitu volitant ꝛc̃.
Operationes.
¶ Plinius libꝛo.xviij. Menſtruoſa mulier ſi
ſegetẽ ambiat nudata ſcarabeidecidunt ⁊ ani⸗
malia noxia.i¶ Idem libꝛo.xxx. Viridis ſcara
bei naiura cõtuentium exacuit viſum. ideoq;
continuo eo ſculptoꝛes gemmaꝝ acqueſcũt.
¶ Thauri vt dictũ eſt vocantur ſcara bei terre⸗
ſtres ricino ſimiles. nomen eis dedere cornicu⸗
la.Alij pediculos terre vocant:qui ſtru mis im
poſiti conferunt.¶ Auicen na. Oleum in quo
fricatur ſcarabens va let ad doloꝛẽ auris in ea
effuſum.ſimiliter ⁊ coꝛpus eius optimeↄtritũ

„ b

600
ſcüt
lcno
Nde
enn
er
tice
nnn
Ptrn
kg
loti
Vli
fens
t

ſerſi!

gni

a 1.
lg

N1

na
ioſt

Linifes.yſi. Scinifes ſũt muſce minn⸗
tiſſime aculeis ꝑmoleſte: qbo tertia pla⸗

ga ſupbegvptioꝝ ꝓplus eſt ceſus.¶ Oꝛigenes
ſuꝑ Exodũ. Hoc aĩal pennis ſuſpendit.ꝑ aera
volitãs:ſi ita ſubtile ⁊ minntũ:vt oculi viſum
niſi acute cernẽtꝭ effugiat.Coꝛpꝰ cni inſederit
acerbiſſimo ſtimuloterebꝛat.vt quã volantẽ vi
dere qͥs nõ valet:ſentiat ſtimulantẽ. Gloſa ſuꝑ
ceodẽ. Scinilſes nati ſũr in terra egypti de limo
muſce.ſ.minutiſſime ⁊ inqͥetiſſime moꝛdinate
voläãtes:ats ĩ oclos ruẽtes hoĩm.requiẽ auſer̃t
2 dũ abigũt᷑ redeũt.iExli.de na.re.Scini

Scinifes
ſunt vᷣmes minuti volãtes.qͥ pecudũ anhelitũ
ſequũt᷑ ⁊ hoĩes maxĩe.Pungũt ãt aculeis doꝛ⸗
miẽtes acri ſatis doloꝛe ꝓ poſſe. Vñ in locꝭ vbi

abundat eaꝝ ꝓteruitas: homies velicati circa
lectos ſuos rhetia ſua tam ſubtiliter laqueãt vt

ꝑbec ſcinifes ad nocendũ trãſire nõ valeant.

ODperationes
¶ Belbertus in li. de ſenſibo. Extẽde pilũ aʒu⸗
chi equi ſupᷣ poꝛtũ domꝰ:nõ ingredient᷑ domũ

illã ſcinifes dũ ſtat in ea piluus.

Caoapitulum. cviij.

8 Trix Selentides ⁊ ſtrophilos.Alb.in
li.de na.aĩaliũ inqͥt. Strix eſt auis noc/
turna.deqᷓ Lucanꝰmeminit dicẽs:qꝙ tepidus
buboꝙ ſtrix nocturna querũtur. Hec auis a

vulgo ama ab amãdo vocat᷑.eo ꝙ pullos amat

Etſicðdꝛq ſola inter aues pullis humoꝛẽ lacte⸗

um inſtillat.i¶ Acioꝛ. Hoc nomẽ ſtrix equiuo-:

cũ eſt ad auem illã.ſ.ſelentide.de q̃ iam dicet᷑.⁊

ad beſtũ herino cõſimilẽ. ¶ Pli. li. x. Selen⸗

tides aues vocant᷑ quaꝝ aduentũ pᷣciba impe⸗
trãt incole caſini mõtis ſruges eoꝝ locuſtꝭ va⸗

ſtantibo:nec vnde veniãt:q̃ve abeant cõpertum
eſt ulis nũqᷓ; ↄſpectis niſi cũ eaꝝ pᷣſidio indiget᷑.

Actoꝛ. Idẽ inferiꝰde ʒeleniide.iuxta li.ð no.

reꝝ dicet᷑. Ex qᷣ viciũ ſcptoꝛis ex altera ꝑieeſſe
videt᷑.¶ Solinꝰ. Strophilos eſt auis paruu⸗

la.q̃ dum eſcas affectat os cocodrilli paulatim

ſcalpit.ac ſenſum ſcalburigine blãdite aditũ
ſibi vſq; in fauces eius facit.Qð conſpicactus
vchneomon beluam penetrat.populatꝭ viſce⸗
ribus eroſa ex aluoeru.

Tractatus

Capitulum. cix.
s Trutio. Actoꝛ. Strutio aliqñ quideʒ
alas erigit:ſʒ volare neqͥt.eſt em̃ ingens
coꝛpe:rara in plumis.babet ãt alas ſimiles be⸗
rodij ⁊ accipitris. Ferrũ vᷣocomedit.i¶ Ariſto.
De ſtrutiõe eſt opinio:qꝙ nõ ſit de genere auiũ

ꝓpter diuerſitatẽ ſue creatiõis.partimem̃ q̃dru⸗

pedibo aſſimilat᷑:partim auibo. Nõ habet alas
ſed figuras alaꝝ q̃ volatui nõↄueniũt.qꝛ non

ſunt tenues vt pili.ſʒ ſicut quadrupedes hʒ pal
pebꝛas ſuꝑioꝛes ⁊ in eis pilos. Habet iterum

plumã multã in inferioꝛi parte coꝛꝑis.et duos

pedeot auis.ſʒ vngulã fiſſam vt quadrupes.
Eſt em̃ magni coꝛꝑis.cũ auium coꝛꝑa neceſſe
ſit eſſe parua:alioqn volare nõ poſſunt. Cres
habet digitus in viroq; pede ꝓpter alas ⁊ ꝓpter
pondus. Cũq; ſit ponderoſi coꝛꝑis:⁊ nõ boni

volatus.multã habet ſuꝑſluitateʒ: multumq;

coit.ſicut ⁊ gallina ⁊ perdix.¶ Ex li.de na.re. ⸗
Strutio eſt anis pene beſtialis generꝭj. Habz
em̃ pennas:ſʒ nũq; vtitur eis in volatu. Alas
habet tenoes ⁊ plumas velut pilos. In ennao

alas erigit adeoq; in terra currit vt equos cele
ritate pᷣcedat. Habet aũt vngulas biſulcos ad

cõpꝛehendos lapides qs emittit in fuga ↄtra
inſequentes. Yerrũ comedit ⁊ digerit:quia ca

lidiſiſime nature eſt:⁊ equum naturaliter odit:

2 miro modo pſequit᷑.Equus etiam illam in⸗

tantũ odit ac retinet qeam videre non audet.

O ſſiculum paruũ ſub alis habet.quoſe ĩ late⸗
re purgat ⁊ agitat quãdo ꝓuocat᷑ ad iram. In
pectoꝛe vᷣo magnũ os ⁊ latum ad ꝓtectionem
magni coꝛpoꝛis ſibi creatuʒ. Poꝛro ſtolitidas
ei tanta eſt.vt cum frutice collo occultauerit.
reliqni coꝛꝑis latitudinẽ latere credat. Natu⸗
raliter auteʒ calueſcit.⁊ ita plumas exuit.vt et

nudus fere remaneat.Sed coꝛium hʒ foꝛtiſſit⸗

mũ quo in plumis ꝓtegit᷑ ab impoꝛtunitate ſri
goꝛis.coꝛpus habet fere ad magnitudinẽ aſis
ni.ſtatira mediocris. Oua quoq; eius adeo
magna ſunt vt ex manſuerſoſecta vaſa fiant ad
bibendũ pꝛo amplitudine ſua.iſ Phiſiologus.
Strutio ſolo viſu ita ſouetona ſua in hbarena
recondita: vt ex eis pulli egrediant᷑ in lucem.
Hec inter aues ceteras duas tm̃ digitos conti
net ad modũ vngulaꝝ arietis ita ꝙ deconcaui
tate pedis ſui ſubtus quaſide funda pꝛoijcit
lapides ſuꝑ hominẽ. Ferunt etiam oculo vno
intueri celũ:⁊ aliero terramm.

HPHPHhbpkrationes.
MNKaſi. Caro ſtrutionis omnibus groſſioꝛ in⸗
dicatur.

Capitulum. x.
Trrutiocamelo⁊ Sturno. Plinius.
8 Strutiocameli affnci vel etbyopici:

Auppes ſunt grandiſſime ⁊ pene beſtiaz
generis alt itudinem equitis inſidiantis equo
excedũt celeritate vincunt.ad h̊ ſolũ datis pin

nis vt currentẽ adiuuent: ceteꝝ nõ ſunt volm
cres:nec aterra tollunt᷑. VUngule his ceruinis

ſimiles qbodimicant: biſulce ⁊ cõpꝛebendis la,
pidibo. Quos in fuga ↄta inſequentes inge⸗
runt pedibus.¶ Actoꝛ. Videtur eſſe ſtrutioca
melus ſpecies ſtrutionis.vel ipſu metiã gennꝰ

ſic appellari.quia ſicut dictum eſt ſupꝛa.pedes

babet ſimiles pedibo cameli. ¶ Ex libꝛo deno⸗

turis reꝝ. Sturni ſunt aues parue ad volãdũ
extente ſuſco nitentes coloꝛe. Cateruatim vo⸗
lant:⁊ quodã oꝛbe circũaguntur omnibo in me
diũ tendentibo.⁊ hoc pꝛopter accipitres qui eis
inſidiantur. Veſpere quidẽaggregant᷑. Etiasʒ
immenſis turbis.cõmurmurant.nocte ſilent.

auroꝛa rubente murmur excitant.Demũ vero

diuiſe per turmas ad cibum volant.Plintꝰ

Eſt autem ⁊ ſturnus ex auibus loquentibus.

loquenten.

Dperationes

Vnge et ceſares iuuenes habebant ſturnum

pulli vel cocurnicis. AUentrem ſtringũt:⁊ mul⸗
tum nucriun.

Capitulum. xj.

— — — —

— - — . —————UWW

—wͤ

s⸗

ſad

i;
no
imno
nge
lg

i
l
W
nne
iis

m.

ns
s,

nu

11

B

— —
—
₰
— 4

Ardã⁊ Tragopa.yſi. Tarda apð

nos vdꝛ eo ꝙ tardo ⁊ qui volatu detẽ
ta:nequaq;(vt cetere volucres)velo
citate pẽnaꝝ attollit᷑. Grece ãtgra⸗
dipes vocat᷑.¶ Aui.oua auis tarde(ſᷣm ꝙ ðꝛ)
ſũt tinctura bona.iſ Exli.ð na.re. Tragopa ẽ
au is ĩ ethyopia ſerruginei coloꝛꝭ maioꝛ q; aqͥla.
caput hʒ vt fenix:excepto ꝙĩ eo coꝛnua hʒ vt
gries.vñ illð armatũ ꝓſert aduerſus oẽs aues
ſibi oriãtes.i¶ Solinꝰ.Tragope ẽ auis maioꝛ
aq̃lis:coꝛnibo arietinis pᷣferens caput armatũ.

Dperationes.

(Auicẽ.Oua auis tarde ſunt tinctura bona.

¶ Experitur hoꝛa qua pꝛeparata ſunt ad illud
cum filo lane in eis penetrane.

CVaem. Succus auis tale ↄſert impetiginl.

E

De Fuibus

Capitulum. cxif.
t Virgela⁊ Turdo.yſi.Turdela q̃ſi ma
ioꝛ turdꝰðꝛ.cuiꝰ ſtercoꝛe viſcũ gñari pu⸗
tat᷑. Turdiãt a tarditate vocati ſũt:byemis em̃
ↄfmio ſe refert¶ Ex li.ð na.re.Lurdi ſũt aues
ꝑue qͥdẽ coꝛꝑe:ſʒ ꝓuidẽtia magne.In cacumi⸗
nibo arboꝝ luto nidos ediſicãt ⁊ peneↄtextim
.i.ↄtinue coitũ generãt.⁊ miꝝ qꝛ.x.diebooua
ĩ vtero matureſcũt: ⁊ poſtea pariũt..Oli.li.x.
At abeũt ⁊ turdii vicina:ſʒ hij plumã nõ amit
tũt:n occultãt niſi ſpe cibi q̊ hybernũ pabulũ
petũt.itaq; ĩ germania hyeme turdi maxie cer⸗

nũt᷑.Et ſũt aues trimeſtres ſiẽ ⁊ turtures.His

coloꝛ eſtate circa collum variꝰ:hyeme ↄcoloꝛ.

In cacumĩbo arboꝝ luto nidificãtes pene cõ⸗

textim ĩſeceſſu generãt.Agripina ↄiũxClaudij
oꝛſarꝭ turdũ habuit(qð nſqᷓ; ante)ſermonẽ ho
minũ imitantẽ.¶ Pall.Turdi nutriẽdi ſũt in
cubiculo:itaq includant᷑ illeſi ac recẽter capti
mixtꝭ aliqͥbo añ nutritꝭ:qͥꝝ ſocietate ad cibos
ipᷣos capiẽdos pauidã none captiuitatꝭ meſti⸗
tudinẽ ↄſolẽt᷑. Sit aũt locꝰmũdus aclucidus
⁊ vndiq; leuigatꝰ in q trãſuerſe figãt᷑ ꝑtite:qͥb⸗
pñt poſt incluſũ volatũ ſedere.rami q̃; virides
ſepe mutẽt᷑.caricetunſe mixtꝭ pollinibo pᷣbeant

mirtci etiã(ſi facultas e ſt)lẽtiſci olea ſtridere ſe⸗

mina interdũ excludẽda faſtidia: maxĩeq; aq̃

tribuat᷑ mũda.Turdi nãq; ſi alẽdo ſaginent᷑

⁊ voluptatẽ cibi:⁊ reditũ maximũ pᷣſtant.ꝑci⸗
tate bnſiciũ miſtrante luxuria.

Hoyopbperationes

¶ Auicẽna. Zurdoꝝ ſtercus comedentiũ riſi

ↄfert panno ⁊ moꝛphee ⁊ etia empetigini.

.

Trattatus

Capitulum. cxiij.
AVirtur. yſi. Tunur a voce nominat᷑
1 aus pudica.ſempꝑq; in mõtibo iugis ⁊

in deſert cõmoꝛans.Tecta em̃ hboim

⁊ ↄuerſatio nẽ fugit.⁊ cõmoꝛat᷑ in ſiluis.Que
etiã hyeme deplumata in truncis arboꝝ cõca
nis ha bitare ꝑhibet᷑.Cuius ecõtrario colũba

humana hoſpitia diligit. domoꝝ ſenꝑ planda
habitatrix.¶ Ambꝛoſiꝰ. Tuntur eſtanis pudi
cu:q̃ vbi ↄiugalis ꝓpꝛijfuerit amiſſione viduna⸗

ta: iũctionẽ iterate recuſat:nec iura pudoꝛis:
aut cõplaciti iuri federa reſoluit.⁊ pᷣmus amoꝛ
eam decipiẽs:plꝰdoloꝛis ex moꝛte:q; ſuauitatꝭ

ex charitate dilectigenerat.Diſcite ò mulieres

qᷓnta ſit vduitas gra:q̃ etiã in anibpᷣdicatur.
Turtur em̃ neſcit pmã fidẽ irritã facere:qꝛ pꝛi⸗

ma cõnubijſoꝛte amiſſa nouit caſtimoniam ſer

nare.Hec auis in nido ſuo ſolia ſquille ſuper
iacet:ne pullos ſuos lupꝰ incuriet. Nouit em̃

qꝙ; huiuſmodi folia lupi fugere conſneuerunt.
¶ Ex li. de na.reꝝ.Turtur ſocium diligit:eo
moꝛtuo vel capto incedens ſolitarie.ſiccis arꝰ·

boꝝ ramis incidẽs.gemẽs ac triſtis.nulli a uiũ
eſt infeſta:ſj ad omniũ infeſtationes patiẽtiſſi
ma.in locis tutiſſimis ⁊ delectabiliſſimis habi
tat ꝑ totã hyemẽ in cõcauis arboꝛibo. In plu⸗

mis iacet. in vere ãt ꝓducit᷑.multe qͥdẽ eaꝝ ter⸗

ras calidas byeme petũt.⁊ multe remanẽt ſi lo
cũ habeãt.ſoli oppoſiũ ad quieſcendũ aptum.
Aliqñ ita debiles ſunt naturaliter vma nu ca
pi pnt.O uaſepe terna pariunt.ſʒ nũq; plus qᷓ;

duas educãt.ſiliter ⁊ palumbi. Lurtur ouat i

vere bis ⁊ ſepe ter. Sʒ ̊ q vnũ par ouoꝝ coꝛ
ruptũ fuerit.aut caſupenerit:ſolaq; auiũ pul
los ſuos de nocte paſcit.i¶ Ariſto. Turcur ex
fructu viui::ſicut ⁊ palũbus. Palumboautem
ſemꝑ apparet:turtur aũt nõ.Coit quidẽ turtur

poſt tres menſes:pꝛegnans eſt diebo. xiiij.⁊ to⸗
iidẽ cubat. Miuit añt ⁊ cubat ſiẽ ⁊ columbaqn
decim annis. ¶ Pall. Turtures vt alant᷑ bꝛe⸗

ui ⁊ ꝓpe obſcuro cubiculo claudendi ſunt:quos
nutrire facilimũ eſt.qꝛ nihil expetunt.

HPHPobprrationes.
¶ Anceñ. Sanguis turturis calidus diſtilla
tur ſuꝑ aurẽ ↄtritam ⁊ doloꝛoſam.B

¶ Plinins libꝛo.xxix. Turmrũ ſa ngquis erimie
peodeſt oculis cruoꝛe ſuffuſis. Fimus earum

albugines extenuat.
Haius ale dexire ſanguis medicinalis eſt

Immiſius oculis.

Capitulum. cxiiij.

Anella. Ex li. na. re. Vanelli ſͦt
ues q̃s Pli.ſimphalides vocat.
ſat pulcre:colũbima magnitudie

criſtato capie v pauo:collo q dezʒ

cCco loꝛc viridi⁊ lucẽti.reliqᷓ vo mre
coꝛpis varietate diſtincta. Hec auis cũ ho ĩem

ſtatimcũ cla moꝛe occurrit. Sicq; ſtulta dum

hoĩeʒ a nido ſuo amonere ſe credit:ipᷣo clamoꝛꝭ

inditio nidũ ꝓdit.quẽ ꝓgreſſus hõ ſpoliare niẽ
dit. Hoc idẽ diẽ Pliniꝰ:licet ꝑ alia vbog.

Capitulum. xv.

*
X

5Seeee

Chd N

De Muibus.

VI Elſptilio. Arꝭ.Peſptiliões bñt pedes ſiẽ
AQAues: ⁊ carẽt cauda qm̃ ſũt agreſtes. Jp
ſaxq; ale ſũt mẽpꝛanules.i.coꝛio indiſtincte et
ſi caudã habuiſſent:motũ alaꝝ ꝓhiberẽt. et q̃ᷣa
nõ ſũt diuiſe inſtar muriũ hñt ĩ vtraq; ꝑte man
dibula: dẽtes.⁊ victũ ſibi de nocte acqͥrũt vt bu
bones.Amõᷣ. Veſptilio ẽ aĩal volatileſil⁊ qua
drupes. dẽtibo etiã vtit᷑:qͥ ĩ alijs auib reꝑiri nõ
ſolẽt. Parit ãt vt q̃drupedia nõ oua:ſʒ pullos
viuẽtes.crepuſculo volare cõſueuit.volatq; in

gere. nõ aliq pẽnaꝝ ſʒ mẽbꝛane ſue fulta remi⸗
gio.yſi. Veſptilio ðꝛ eo ꝙ lucẽ fugiẽs.veſperti

no crepuſculo circũuoletpᷣcipiti motu acta.aĩal
mwuriũ ſile nõ tã voce reſonãs q; ſtridoꝛe.Ex li.
de na.re. Veſꝑtilio q̃drupedia cetera volatu
excellit. In ꝑtiba indie ſũt veſptiliões colũbis
maioꝛes.hñtes q̃ſ hoim dẽtes. he in faciẽ ꝑcu⸗
tiũt hoĩes.nares eis ⁊ aures aliaq; mẽbꝛa am⸗
putãtes. Fer᷑ ꝙ hec auis ſtrepitũ q̃rit:⁊ ſang⸗
uis eiꝰ depilat. Glo.ſuꝑ Deutro. Ueſptilio cir
ca terrã volat ⁊ pẽn is ãbulat:immũda ẽſᷣm legẽ

Dperationes
Aui. Veſpulionis lac(vt ðꝛ)eſt vꝛina ipſiꝰ.
in ipᷣo aũt eſt abſterſioꝛ ⁊ vehemẽs calefactio
Vnguẽtũ veſptiliõis ꝓhibet mãmillas pu/⸗
ellaꝝ a magnicudine. Cerebꝝ eiꝰcũ melle cõ
fert pᷣncipio aque deſcẽdẽtꝭ in oculũ.i Eius ci
nis acuit viſum.⁊ ↄfert vngule ⁊ albugini.

y„ Eſpa. Arꝭ. Vleſpa ẽ aĩal annuloſũ vola⸗

tile.Aculeis venenoſu q̃ ðꝛ de putridis
aſinoꝝ carniba naſci ſiẽ ſucide mulis.ſcrabꝛo⸗
nes e eqs z apes de vitulis. Jiẽ veſpa aerem

nõ recipit.i.nõ ſuaq; vita ⁊ nutrimentũ eſt cir⸗
ca ſtercꝰ: carnes.Et eſt de aĩaliboq̃ manẽtcuᷣ
ſocijs ſuis:ſiẽfoꝛmica ⁊ apis.hʒ ãt lanceã inte
riꝰſicſcoꝛpio ex eriꝰ. Sãguĩe caret:alaſq; mẽ⸗
bꝛanas cooꝑtas hʒ. Accidit veſpis ſenectuteʒ

exuere. Apeſq; nocent᷑ a veſpis. Ideoq; nocet

apibo illas appꝛopinqre. Ex li. de na. re. Aeſpe
exeqͥnig carniba aliqũ pcreant᷑. in plenilunio

mag' crłſcere dicũt haꝝ vita circa ſtercus eſt

Eeras qͥdẽ faciũt:ſʒ non ex collectõe floꝝ.⁊ ob
h inutiles ſũt. Arꝭ. Veſparũ ciboeſt ex floꝛib⸗

⁊ fructibo:ſepeq̃; viuũt ex cibis aĩaliũ. Muti⸗

ta venat᷑ in fine byemis:⁊ plures eaꝝ venãt᷑cir
ca calẽ.venant᷑q; mutita ꝓpe aggeres magnos
⁊ altiſſima loca.oẽſq; vident c aculeis.nõ aũt
ↄgregãt veſpe floꝛes.neccibãt᷑ex eis ſiẽ apes.ſʒ
cibo eaꝝ in maioꝛi ꝑte eſt ex carne.ideoq; circa
ſtercoꝛa manẽt muſcaſq; magnas dep̃hendũt
⁊ caput eaꝝ abſcindũt.nidos ſub terra faciunt
⁊ yt foꝛmice terrã excrahũt.ꝛeterea iuxta Pli

niũ qdaʒ veſpe ſpalãgioꝝ genꝰ ꝑimunt ⁊ in ni⸗
dos ſuos poꝛtãt.deinde illimiũt.⁊ ex his in cu⸗

bando gen ſuũ ꝓpcreant.

Dperationes

¶ Cõſtan. Veſpe ⁊ ꝗpes eis qͥs pungũt tůmoꝛẽ

calidũ ⁊ ruboꝛẽ faciũt.roſtꝝq; eaꝝ remanet vbi

tangũt.¶ Et aliq moꝛſi ſudoꝛẽ patiũt᷑ ⁊ꝛ abbo

minationẽ.i¶ Aui.in.ij.cañ.veſpaꝝ puncture

bonũ eſt poliũ emplaſtri moꝛe ſuperpoſitum.

Siltr folia ſilueſtris malue ſedũt illã empla
ſtrata. Itẽ ſterc capꝛaꝝ attrahit veſpe venenã.
¶Ex ſale qʒ cum aceto ⁊ melle fit emplaſtrũ ad
puncturã veſpe.Et oleũ lauriↄferteius moꝛdi
cationt.
RRLOeo
SE

U R

Tractatus

Capitulum. cxvij.
„ A lula. vſið. Vllula eſt auis a plãctu ⁊
luctu noĩata.Cũ em̃clamat aut fletum
imitat᷑ aut gemitũ. Vñ apð augures ſi lamẽter
triſticiã tacens oſtedere fert ꝓſperitatẽ. Actoꝛ
Vluie(vt dicgloſa ſuꝑ vſaiã) ſũt aues magni⸗
tudinis coꝛuine.maculis reſperſe.q̃ reſtro ĩ pa

lude fixo boꝛrende ſtridũt. habẽtes vocẽ ſiſem

vlulatui lupoꝝ:vñ ⁊ nomẽ accepert.⁊ vocant᷑
gallice buhoꝛt. De hac etiã ſuperi victũ eſtĩ ca.
Buthoꝛio.⁊ de onocroculo.q̃ noĩa ſũt idem.

— *

v Pupa. yſið. Vpupa eſt auis ſpurciſſi⸗
ma criſtis extantibo galeata ſemꝑ in ſe⸗
pulcris ⁊ humano ſtercoꝛe cõmoꝛans. Vpupa
grecedicta eo ꝙ ſtercoꝛa humana ↄſideret.⁊ fe⸗

tenti paſcat᷑ ſimo. Cuius ſanguineqᷣ ſe inunxe
rit doꝛmitũ pergens demones ſuffocãtes ſe vi

debit. Gloſa ſuꝑ Leuiticũ. Upupa lugubꝛis
eſt ⁊ luctũ amans.Vñ ⁊ in lege comedi ꝓhibet
qꝛ ſeculi triſticia moꝛtem operat᷑. Phiſiologus.
Vpupe pulli cũ parentes ſuos ſenuiſſe viderĩt
ita vt neq; volare neq; videre poſſint.vetuſtiſ⸗
ſimas parentũ plumas euellũt.⁊ oculos eoꝝ li
niũt.fouẽtq; eos ſub alis ſuis:donec creſcãt
eoꝝ penne.⁊ re illuminent᷑ oculi eoꝝ.ſicq; mu⸗
tua vicemparentibo reddũt. Joꝛath in libꝛo de
aĩalibo. AUpu pe pulli parentes ſuos fouentes
anbelant ſuꝑ oculos ipᷣoꝝ vt viſum recuperẽt.
Ex li.de na.reꝝ. Vpupa eſt auis admodũ pul
cra:ſʒ immũda.vna tñ voce ſicut ⁊ cuculus im

Capitulum. cxvii.

poꝛtuna eſt. hiemelatet: nuda eſt. vere pducit᷑
Huuius parentes ſeneſcentes inter pullos iam

adultos in nido plumas exuũt ⁊ interim a pul⸗

lis paſcunt᷑:donec vires plumaſq; recuperent

Cũ em̃ ſenio viſum pꝑdiderint pulli notam na
turaliter herbam colligũt:⁊ eoꝝ cecalos oclos
indeliniũt vt viſum recuperent.

Dperationes

¶ Pita goꝛas ĩ li.romanoꝝ. Sãguis vpupeil/
litᷣ hoĩ doꝛmiẽtidemoniaca gignit fataſmata.
¶ Penne vᷣo poſiteſuꝑ caput hoĩs ſedant ſoda
id eſt doloꝛem capitis. .
¶ Huius etiã lingna ſuꝑ illũ ſuſpenſa.qͥ multã
obliuionẽ patitur:eiↄfert.

A

Capitulum. xix.
vy Altur. yſido. Aultur a volatu tardo
nominaius putat᷑:magnitudine quippe
coꝛꝑis pꝛepetes volatus nõ babet. Fertin pe⸗
nevſq; ad centũ annos ꝓcedere. Vultures aus
tem ſicut ⁊ aquila vlcra maria cadauera ſen⸗

„8 à

tiu nt. Altius quippe volantes:que multa mon

tium obſcuritatecelant᷑ ex alio illi cõſpiciunt.

Ambꝛ:o. Aultures dicuntur ſine cõcubitu ge⸗
nerareet concipere. Solent etiam moꝛtez ho
minis quibuſdã ſignis annunciare.Cum em̃
lacrimabile bellũ acies inter ſe inſtruũt.multo
vultures ſequunt᷑ agmine.⁊ eo fcant ꝙ; multa
hominũ multitudo bello caſura ſu ſutura pee⸗

da vulturibo. Gloſa ſuꝑ Leuiticũ. Lex vultu⸗

rem comedi ꝓhibet qͥ bellis ⁊ moꝛtuis gaudet.

— — — —

.
„ r c

—☚☚n².
—2 = —

=

& &ει inb d

=☛e n r ☛r ☛ ν. ☛ = ☛ ☛

De Nuibus.

Phiſiologꝰ. Sedet ãt vultur in altiſſimo loco
q; retardat᷑ in aſcenſu a terra. aſcenditq; tantũ
in altiſſima vt videat loca remota. Ideoq; ðꝛ
ꝙ ſolꝰvultur ẽ auis dei. Hic etiã maioꝛes aues
rapaces vt accipitrẽ inſeqͥt. Areſt. Aultur gra
nis eſt ⁊ mali moꝛis.famelicꝰ⁊ clamoſus. Ve⸗
natur in locq a nido remotis valde.⁊ vt videat
loca remota valde.aſcendit ad locũ altiſſimuʒ:
ibiq; ſedet qꝛ difficilis eſt ei elenatio a terra.iðᷣo
q; ðe ꝙ ſolꝰvultur eſt auis dei:depᷣhendit autẽ

lepoꝛes:⁊ paruos ceruos ⁊ capꝛas ac vulpes?⁊ꝰ

aĩalia cetera q̃ retinere poteſt. JIdem. Aultur
nidificat in loc altiſſimis.⁊ multotiẽs ſuꝑ ar⸗

boꝛes. Inuidet pullis ſuis cũ impinguat᷑ nec

paſcit eos niſi de cibi ſui reliquijs:⁊ illos anq;

volare poſſint eijcit.Eſt aũt auis alia que pꝛo⸗

tectos illos cũ pullis ſuis nutrit.vnũ par vul
cuuũ occupat vnũ magnũ locũ.⁊ iðo ſecũ alios
nidificare nõ ꝑmittit.Eſt ãt lõge vite qð ex eo
cognoſcit᷑.ꝙ nidus eius ſemꝑ ideʒ manet. Cũ
em̃ ſeneſcit elõgat᷑ roſtrũ eius ſuperiꝰ⁊ arcuat

Et in fine fame moꝛiſt᷑.

DPHyobprrrationes.
¶ Eſchlapius.
ſerpẽtes a domo.¶ Jecur eius tritum cũ ſan⸗
guine ꝑ decem dies bibitũ:caducos liberai.
¶ Sangnuis eius cũ ſucco marubij caligines
oculoꝝ ſanat.¶ Adeps eius doloꝛem oculoꝝ

ſanat:⁊ doloꝛes neruoꝛum euacuat.i Dyaſco.

Fimus vultur medicinalis eſt. nam fumigiũ
eiꝰ ſecundinã expellit.i Pliniꝰli.xix. Aultu⸗
ris fel ex aqua diluiũ albugĩes ſanat oculoꝝ.
¶ Penna vulturis ſi ſcalpantur dentes acidũ

aciunt habitum.

ulturis penne cõbuſte fugant

Capitulum. cxx.

yon.Actoꝛ.vpon eſt auis immũ⸗
x da m legem cuiꝰ natura non ſa/⸗
tis eſt nobis nota.Eſt aũt vtlegit᷑
dDdDdee genere vultaꝝ: ſʒ minoꝛ qᷓ; vnl⸗
tur. Hec em̃ eſt mens Aibertiin libꝛo de natu
ris aĩaliũt ſimuliterin li.de na.reꝝ.

—

* T

Capitulum. exxj.
Bos:vdros:et vſida. Ex lib.de
y na. reꝝ.ybos eſt auis viſu debilis
ꝗque imitat᷑ vocẽ equi.Et qñq; ſuꝑ
eum volans:eũ ſtupefacit:ipmq;
fugerecogit.i¶ Ariſtoteles.ybos ideo cũ equo

pugnat:quoniã ipᷣm a paſcuia eijcit:⁊ berbos
comedit. Ideo ſtupeſaciens eum fugere cogit:

ſoꝛte interſicit. Eſt aũt auis pulchꝛi coloꝛis⸗-
vitaeius bona. Manetq; apud fluuios ⁊ ima

gines eoꝛum. Idem. ydros eſt animal vola

tile in Nilo flumine.ſatis inimicũ cocodrillo.
Nam ne natura et conſuetudine cuᷣ viderit co⸗
codrillum in littoꝛe ſiuminis oꝛe aperio doꝛmi⸗
entem inuoluit ſe limo quo facilius poſſit eius
faucibus illabi.ſicq; fancibus ſuis irrepens
eroſis cocodrilli viſceribus:tandẽ inde viuus
exilit.i¶Ex libꝛo de naturꝭ rerum. vſida ſano
vocis dicta eſt. auis quidẽ parua:ſed pennaꝝ
vetuſtate clariſſima. In doꝛſo coloꝛẽ habet in⸗
ter viridem ⁊ ceruleum. In pectoꝛe vero pꝛo⸗
fert imaginem carbonum ardentium. Duos
tm̃ habet in pede digitos.vngues aduncos. ſʒ
roſtrum paruum ac directum. Circa aquas

Tractatus

aſſidua eſt. piſciculis vinit.terrã roſtro cauat.
ibiq; nidum congerit ac letus facit.

Dperationes

¶ De bacopinat᷑ vulgus.qꝛ ſipellẽ cũ plumis

aut moꝛtuedetrahas ⁊ parieti infigas om̃mian

no plumas ac ſi eſſet in coꝛge cõmutgbit.

5 H
— ——ʒ—

.

Elentides.Ex libꝛo de natu.rerũ.
Eelentides ſunt aues (vtdiẽ Pli⸗
3 nius)quaꝝ ſuffragiũ a Jouedeo
petunt incole mõrnis caſſini cum

a locuſtis fruges ulius vaſtantur ꝓ

Itaq; a deo miſſe locuſtas depopulantur: et

vnge veniant:quove abeant ignoꝛatur: aut q̊
viliagant. Hoc idem dicit Albertus in libꝛo ſuo
de naturis animalium in tractatu de auibus.

Hec igit᷑ dicla de auiũ naturaſuffictant.

Capitulum. cxxiſ.

Hꝛohemium.

Am in pᷣcedenti tractatu locuti ſumꝰ*2

de volatilib q̃ in genere animaliũ vi⸗
denft eſſe pfectioꝛa natatilib. Jdo nũe
in iſto quarto tractatu deo opitulante dicemꝰ
de natatilibo ſiue animalibo aquaticis: G eſt de

piſcibo. Nam ſicnt aer oꝛn atus eſt ſuis aĩalibꝰ

ſcʒ volatiliboq̃ poſſunt ex eo reſpirare pꝛopter
craſſitudinẽ humoꝛis ⁊ quoꝝ erapoterkinil.

nere.ſic ⁊ aquaſuis.id eſt natatilib.que qͥdeʒ
pin nulis ſuis innitũtur aque natãdo.ſiẽ aues
pennis ſuis volando. Depiſciba igitur dicturi

ſm oꝛdinẽ alphabeti:⁊ ꝑ capitula ſicut in pꝛece
dentibopꝛocedemus. nre

Bremon Achandes Acdpen⸗
2 der Albirem ⁊ Alpboꝛam. Ex
libꝛo de naturis rerum. Abre⸗
mon:als Abare non eſt piſcis
vt dicit Areſtotiles.multum fe

cundus ouis.nec alioꝛum moꝛecontaciu ma⸗
ris parit.ſed naturali quodam inſtinetu vens

trem ſnum ad arenam fricat.que contacin aſpe
ra eſt. et guſtu ſalſa. Sicq; oua cõcepta parit:
et poſt tempus debitum ſetus educit. Joꝛath in
libꝛo de animalibus.Piſcis abren hoꝛa ſem⸗

peſtatis maris. natos ſuos in ventre ſaluat.?

poſt tempeſtatem euomit eos.¶ Idẽ. Achan⸗
des piſcis ſolicitus de pullis ſuis nauibama⸗

ris adheret:,ſicq; pꝛopter ipſum ommno ſiunt

— — — — — —

=SvIlůtü — ——ẽñ

De Pilcibus

immobiles naues.¶ Exli. de na. re. Accipen⸗
dereſt(vtdicit Pliniꝰ)piſcis Mrd anice no
biliſſimꝰ. Hic ſolus ↄtra moꝛẽ omniũ piſcium
babet ſquamas toto coꝛpe ados vᷣſas. ¶ Pli.

li.ix.Apud antiqͥs piſcis nobiliſſimꝰ habitus

accipender. vnꝰ omniũ ſquamis ad os verſis.
contraaquã nando meat.nullo nũc in bonoꝛe

eſt. q quidẽ miroꝛ cũ ſit rarus nuentu. quidazʒ

eũ elopem vocant. In li.vtõ. Albireʒ eſt piſcis
maninꝰ hñs cutẽ adeo ſpiſſam ⁊ durã ac firmã:
yt ea milites vtant᷑ ꝓ galeis. In eodem libꝛo.
Ailphoꝛam eſt piſcis qui nõ gignit᷑.ſed in loco
lutoſa vbi non eſt aqqua.ex ipſius luti putredi
ne in modum vermculi creatur. poſteg eſt cũ

aſcenderit aquam creſcit in piſcem. Durat au

tem modico temꝑe:citoq; diſſoluitur.

Diutiꝰ ãt ceteris viuũt anguille aqͥs exempte.
Igez li. x. In anguillis oĩb nec eſt maſculmũ
neq; femineũ genꝰ:q̃ nec aĩal nec ouũ ex ſe ge
nerãt:ſiẽ neutꝝ eſt ⁊ oſtreis genꝰ: ceteriſq; va⸗
ſo vel ſaxo adberentibo.¶ Ex lib. de na.rerum.
Anguilla ex alioꝝ piſcium limo naſcit᷑:difficul
ter excoꝛ t.duriſſimã babet moꝛtẽ.que etiã er
coꝛiata viuit ad vocẽ to nitrui cõmouet᷑ Aquis
claris fluuialiba gaudet.⁊ in abſconſione plia⸗
dis maxĩe capit᷑.qꝛ tũcex vẽtis oppoſitis aqua
turbat᷑. Ad piſciculos inferioꝛes poteſtatis ra
pax eſt.maxiĩe tñ cũ in ſemine reperiunt᷑

Dperationes.

¶ Ex li.vto.Ex amnis ſola piſciũ nõ ſinitatꝛni A

ſi cũ aqͥs putrefacia diſſoluit᷑ plꝰ alio cibo de⸗

coquat.aliter nociuꝰeſt cib eius.ad ignẽ aſſa
ta plꝰcõpetit:qꝛ malicia eiꝰ illic euapoꝛat᷑
Pinguedo eius auribo medetur. .
— Item anguille vino necate:qui ex eo biberit C

tedium vini babent.
Wð R 8 „ —.—
Capitulum. ij —
NMNguilla. yſi. Anguilla ö: ab angnis =
, nd Eõ — —.— —
Vnde ⁊ qñ capit᷑adeo lenis eſt:vt q̃nto foꝛtius 5
6 pꝛeſſeris:tanto citius labat᷑. Ferũt aũt oꝛiẽtis Capitulum. iij. .
4 fluuiũ gangen anguillas terrenis pedibo gig, a ¶Lec. Ex li.de na. reꝝ. Alleceſt piſcis
nere. Plinili. ix. Anguille octennis viuũt an⸗ mar inus admodum paruus in occi⸗
nis. Duranc? ſine aqͥs diebo ſenis acquilone duomari: qd mediterraneum eſt inter maioꝛẽ
8 ſpirante auſtro paucioꝛibo.At hyemẽ ĩ exigug Bꝛitaniam germaniam. Cunq; vnũquodq;
ſl aqua nõ colerant neq; in turbida. Ideoq; cir- fere gen? piſcium marinoꝝ babeattempꝰſuum
ca vergiias maxĩe capiunt᷑fluminibotñ pꝛeci in quo ſolo ſit bonum iſcilicet ab Augnſto vſ
iß pne turbidis paſcunt᷑ noctibo.ex amnis piſciũ q; ad Decembꝛem. Qui cum recens captus
ſole nõ fluitãt. Poꝛro vice pedũ pin ne date ſũůt lſuerit delicatioꝛem cibum pꝛebet. Salſus au
n bine piſciboom̃ino lõgitudo vt anguillis ⁊ con tem in vſum bominũ vltra q; alij piſces ſanus
4 gris. Item anguille ſcopulis ſe atterant cah durare poteſt. Omnium quoq; ere piſcium
ſtrigmenta viuelcunt:nec alia eſt eaꝝ ꝓcreatio

ſolus aqua viuit tm̃. Hec niſi in aqua viuere

Trattatus

poteſt. Nã ſtatim vt geris ſerena ↄtigerit expi⸗
rat.nec vlla moꝛa eſt inter ↄtactũ aeris ⁊ expira
rationẽ. Oculi eiꝰ inſtariuminis de nocte lu⸗
cent in mari.ſʒ hoꝝ vᷣtus cũ ipo piſce moꝛitur.
vbicũq; ſuꝑ aquas in mari lumẽ vidẽt:grega
tim adnatant.Et h̊ aſtutũ ad rhetia dictꝭ tem⸗
poꝛibo alliciũt᷑ q̃ſi parati.ad capienqũ diuino
munere in vſus hominũ deducũt᷑.Hybernis
auüt tꝑiboſecrete maris vſq; ad tempꝰ debitũ ab

ſcondunt᷑.⁊ paicagermaniam . yſi. Allec

piſcis eſt ad liquoꝛẽ ſalſamẽtoꝝ vdoneꝰ.vnde
7 nũcupatꝰ.Actoꝛ. Fert᷑ ãt allec expuro aque
elemẽto viuere:ſicut ſalamandraex igne.

Pyperationes

¶ Pliniꝰ libꝛo.xxxix.Allece ſcabies pectoꝛ ſa S

nat᷑ inſuſa ꝑ cutem inciſam. .
G¶ Et ↄ canis moꝛſus:dꝛaconiſve marini ꝓdeſt

Raneos Aries ⁊ Arini.i¶ Auicenna
9 Aranea marina.videtur ꝙ diſpoſitio⸗
5 nes eius ꝓpinque ſint diſpoſitiombus
ſcoꝛpionis.i yſið.Aranea genus eſt piſcis. di
ctum eo qꝙ aure feriat. habet tm̃ in ea ſtimulos

quibus percutit pꝛoximantes.ꝗ Plinius lib.

ix. Aculeo ſpine in doꝛſo obnoxius eſt ac ve⸗
nenoſus.¶ Plin ius in eodem. Aries eſt piſcis

qui graſſatur vt latro nũc grandi nauium in
ſalo ſtantiumoccultatus vmbꝛa.ſi quẽ nandi
voluptas inuitet expectat. nunc elato extra
aquam capite piſcantium cymbas ſpeculatur.

occultatuſq; adnatans mergit. ¶ Eſculapius
in li.de aĩalibo.Arini ſiue harini piſcis cũ ho⸗
mo viderit eũ inebꝛiat.⁊ mouet eũ ad rixas et
ↄtentões:poſtq; vᷣo comederit placat᷑ira eiꝰ.

Dperationes

¶ Aranea itaq; moꝛſus ceterũq; reptiliũ mari

nonꝝ venenoſoꝝ. dixerũt curãdos eſſe cũ tyria⸗

cis qͥbo curat᷑ venenũ frigidũ ⁊ cum medicinis

rutelarum:⁊ tyriaca eoꝝ.

WW

. ⸗

apitulum. v.
Svpigdochelon 1 Aurata. ¶ Phiſiolo /
a gus.Aſpidochelon grece ðꝛ belua que
dã in mari:q̃ latine ðꝛ aſpido teſtudo.
Eſt autẽ cetus magnus:habens ſuꝑ coꝛiũ ſuũ

tanq; ſabulũ.qdð eſt iuxta littus maris. AUnð
plerũq; eleuato doꝛſo ſuo ſuꝑ vndas a nauiga

tibo nihil aliud credit᷑ eſſe q; inſula itaq; appli⸗

cant es dentes ſuꝑ eam alliga nt naues accen⸗
dunt focos ad coquendos cibos. Ille vᷣo vbi
ſentit odoꝛẽ ⁊ caloꝛẽ ignis mouetſe a loco.⁊ ſic
mergit naues in ꝓfundũ.alia q; huiꝰbelue na⸗
turahec eſt. q eſurit apent os ſuũ:⁊ quaſi quẽ
dam odoꝛem bene olentem exalat deoꝛe ſuo.
Quem ſentientes minoꝛes piſces ↄfluũt ĩ os
eius. quod vt impletũ fuerit claudit ⁊ os tranſ
glutit. ¶ JIdem. Aurata dicit ex eo ꝙ in capue
ſuo auriculo rem habet.

Capitulum. vj.

8
N
t

f

De Piltibus

—

2
priſcis eſt qͥ ex putredine luti generat᷑:⁊

ĩ luto ſine aq̃ pcreat᷑ admodũ vᷣmiculi qͥ vᷣmis
aqᷓ aſcendẽte creſcit ĩ piſcẽ. De h piſce nautedi
cunt:qm̃ ſi ſumat᷑ putrefactꝰvſq; ad caput et

adoculos.adueniẽte aq̃ iteꝝ renaſcit᷑:⁊ tũcdiu

viuit:cũ ante hmõi ſuam regenerationẽ parue
vile ſit.vt ſup dictũ eſt capitulo pᷣmo.

—

Capitulum. vi.
a Sturã.Alb. in li. ð na.anĩaliũ. Aſturã
piſcꝭẽ qͥ tꝑe veris ⁊ autũni ĩ ſpumis plu⸗
ujialib generat᷑:⁊ ĩ eis ebulit ſiẽ vᷣmis ex ſterco
rib aĩaliũ.Dẽ etiã exluto generari.̊ piſcꝭ im⸗
patiẽs.claritatꝭ ſolis fugit ad vmbꝛas arboꝛũ

q̃s in aq̃s pijciũt.caloꝛẽ tñ diligũt ⁊ hñt.de pꝛo

fundo ad ripã natãt.tpe ſiccitatis nõ abũdant
ſz qñ multe ſunt pluuie ⁊ calide abundant.

Capitulum. vin.
a Wreũ vellus.Alb.in li.de na.aĩalium.
Aureũ vellꝰeſt aĩal marinũ ſiẽ̃ ſpõgia.
7 de ſpögiaꝝ genere. ſʒ rariẽ ⁊ molliꝰgadmodũ
lane.⁊ lanugo erꝰ ĩ auri ſplẽdoꝛẽ ↄuertit᷑ ⁊ dila
tat᷑:⁊ ꝓ õgat᷑ ſic vellus.⁊ dũ eſt in mari.⁊ moue
tur motu ↄtractiõis ⁊ dilatatõis ſic ſpõgia.⁊ ra
ro inuenit᷑tñ hoc inuentũ in frigia:ium extitit
belli troyani inter grecos ⁊ frigios. ſicut dicit

Dares fnigius in byſtoꝛia troyana.

.
84
.
5

Tractatus

Capitulum. ix.

Rburciũ. Amnis. Abaniger. Afferus

ga ⁊ Äſſtralus.Alb.inli.de na.aĩaliũ inqͥt
Arburciũ piſcis eſtmultꝭ ouis fecũdus
ſed non eijcitoua niſi ventrẽ ↄfricet ad harenã
tactu aſperã.? in illa pullos educit ⁊ complet.
In eodem li.vto. Amnis piſcis eſt vt dicũt

ſaxatilis:q lapidẽ geſtat interius.Eſt ãt valde

ſpecioſus in lateribus.vᷣgultas hñs puniceas
toto autẽ coꝛpe reliquo diuerſis coloꝛiboeſt di⸗
ſtinctus ac depictꝰ.¶ In li. viõ. Ahaniger pi⸗
ſcis eſt vt dicũt qͥ amno ꝓpemodũ ſimilis eſt.⁊
eſt lõgꝰ⁊ rotũdus.qͥ germanice gwich vocat᷑.⁊
eſt albꝰ bonaꝝ carniũ.bꝛeuioꝛ anguilla.roſtꝝ
auis habẽs ꝓ oꝛe ſubtile ⁊ lõgũ.⁊ rubeũ ⁊ viri
dẽ intenius habet ſpinã.¶ Alb.in libꝛo vtſupᷣ
Afferus piſcis eſt qᷓ ꝓprer exigintatẽ hamo ca⸗
pi nõ poteſt.¶ In eodẽ li.Aſtralus piſcis eſt qͥ
aquaꝝ vndas oꝛe ſuſcipit ⁊ oꝛit᷑qũ pleades oc
cidũt:eo ꝙ tũc tempeſt pluniaꝝ.

Capitulum. x.
Bydes.Alb.in li.vivõ.Abydes a nĩal
a eelſt marinũ. cuiꝰ ↄuerſatio pᷣmũ eſt in
gagins: ⁊ cibus.Et poſtea mutat᷑ figu/⸗
ra eiꝰ ⁊ efficit᷑ terreſtre.⁊ egredit᷑ de aq̃ querẽs

victũ in terra.⁊ cum figura mutat᷑:mutat᷑etiaʒ

nomen eius: ? vocatur aſtopʒ.
Capitulum. xj.

ů

a Buna. Alb. in i de na. alaliñ. Abune

mMſtrũ eſt maris guloſiꝰcũctꝭ marinis
beluis.pꝛeda viuit.⁊ in craſſitudine coꝛpis ſui

vertit᷑ ei qcqa comedit. vñ q; ſtomacho caret:
venter eius qn comedit multũ extendit᷑ ⁊ inla⸗
ſupᷣ modũ.⁊ cũ ampliꝰextẽdi neqͥt.piſces ꝑos

eijcit.⁊ de facili.qꝛ cũ collo careat ſiẽceteri pi⸗
ſces: os eiꝰↄtiguũ eſt ventri.Eſt aũt adeo craſ
ſum aĩal ꝙ qñ ꝑiculũ timet:pellẽ ⁊ carnes ſuas

hens replicat.⁊ extremitates ſuicoꝛpis intra

le ſic iricius abſcõdit.ita vt nõ appareãt.qdð m̃
aliqñ ſine ſui detrimẽto nõ ſacit. Moꝛtemem̃
adro timetq cũ periculũ ſenſerit nõ laxari: ne
abſcedere beſtiã qꝗ in inſidijs latet:nequaq; ca
put foꝛas extrahit qð intra coꝛpꝰſnũ abſcõdit.
ſed cum afnigiur famecarnes ſuas deuoꝛat.
magis eligens in parie abſumi qᷓ; pꝛeda facta

beluis in toto conlum.

—

nns
ſn
n.
hſc
Nos
lo

nal

em.
ife

De Nilcibus

Capitulum. xij.

Archoꝛa. Albertus in libꝛo vt ſupꝛa.

Barchoꝛa eſt animal marinũ babẽs

oiriſicium pꝛe om̃ib animalibo ſoꝛtiſi⸗
mũ.Namꝛ lapidem ſi in oꝛe ſuo acceperit: eũ
frangit.hec quandoq; ad ripas exit: ⁊ herbas

depaſcit. et quando opoꝛtet in aquam reuerti⸗
tur.ibiq; ſubmergitur ne cutis doꝛſi eius aſo⸗

le exſiccet᷑.⁊ ad nutũ debitum deflectereſe non
poſſit. Piſciculos quoq; comedit.⁊ ꝑ illos de⸗

pꝛehendit. Piſcatoꝛes nãq; piſciculos paruos

viuos filo conſutos in mare ꝓijciunt.qui dum

effugere nõ valent.ſed inſimul fluitant. anima

lis pꝛedicti moꝛſibus patent. At ipᷣmanimal
dum vnũ poſt alium tranſglutire laboꝛat. in⸗
terim occupatum depꝛehenditur.

Capitulum.xiij.
Oꝛbotha. Botha. 2 Bꝛenna. yſido.
Boꝛbotha ſunt piſces quidaʒ ſlunia/⸗
lles. aliquatenus anguillis ſimiles.lu⸗
bꝛice nanq; ſunt.et excoꝛianturſicut anguille.
Coꝛium habent nigrum. eſum dulcem.et epar
pꝛe om̃ibus piſcibus melius ⁊ efficacius.Ca⸗
put magnum reſpectu coꝛpoꝛis.os amplum et
latum valde.Cum autem etate duodecim an⸗
nos exceſſerit:in coꝛpus magnũ creſcit.⁊ tunc
nomen eius mutatur:⁊ ſolaris vocatur.ð quo
inferius dicetur. JIJdem. Botheſunt piſces flu
uiales:qui non natant: miſi per amplitudineʒ
coꝛpoꝛis.Tenuiſſimi nanq; ſunt et lati valde.

Pinnas habent in circũitu lati coꝛpoꝛis.im
pinguantur venio meridionali flante. Cunq;
venatur hicpiſcis a piſcatoꝛibus:fundũ aque
petens:aquam ſupꝛa ſe turbat vt videri neque
at. Maximeq; coꝛpoꝛe ſtrato cum terre adhe
ret.ſupꝛa doꝛſum terre ſimilimus eſt. Hacu⸗
las autem in doꝛſo rubeas habʒ.¶ Alexander
Bꝛennagſt piſcis fluuialis: qui cum videt ſi⸗

bi lucium imminere:declinat ad ſcenoſa aqua

rum limpiditatema tergo perturbans.

Capitulum. xiiij.
Alena. yſido:ꝰ. Balena eſt immenſe
b magnitudinis beſtia ab emittendo 2
fundendo aquas vocata. Ceteris em̃

beſtijs maris altius iacit vndas. Balin autẽ
grece dicituremittere.¶ Plinius libꝛo nono.

Balenas in gaditano occeano nõ ante pꝛunã

conſpici tradunt.Condi autem eſtatis tem⸗/
poꝛibo in quoſdam ſinu placito ⁊ capaci.mire
gaudentes ibi parere.hoc ſcireoꝛcas infeſtam
his belunam.et cuius ymago nulla repᷣſentatio
ne alia poſſit expꝛimi q; carnis immenſe denti⸗
bus truculente. Irrumpuntergo in ſecreta vi
tuloſq; illarum aut vetus: vel etiam nondum
grauidas moꝛſu lacerant.incurſuq; ceu libur
nicarum roſtris fodiunti. Ille vero ad flexum
immobiles ad repugnandum merces ac pon⸗
dere ſuo onerare.Tunc quidem in vtero gra⸗
nes pariendive penis iuualide.ſolũ auxilium
nouerunt in altum perfugere:ſeq; toto occea⸗
no defendere.Ecõta oꝛce laboꝛant Erfere

ſeq; opponere. ? cuuatis anguſtijs trucidare in
vaga vegere ſatis illidere. Spectantur hmoi

pꝛedia ceu ipᷣo mari ſibi irato:nullis in ſynu vẽ

us:fluctibo vero ad anhelitus:ictuſq; quantos

nulli turbines voluant. Oꝛa balene habẽt in
frontibo. Ideoq; ſumma aqua annotantes in

ſumma nymbos efflant. Balenis bꝛanchie
nõ ſunt ſicutnec delphinis. Hec duo genera fi⸗

ſtulis ſpirant que ad pulmonẽ ꝑtinẽnt. Bale⸗
nis a fronte:Delphinas a doꝛſo. Item q;̃ pilo
veſtiunt᷑ animalia pariunt vt pꝛiſtis.balena:
vitulus ¶ Idem in libꝛo.x. Balene ac Delphi

ni doꝛmiunt. NHam etiam ſtertentes audiunt᷑.

¶ Solinus. Indica maria balenas vltra ſpa⸗
cia quattuoꝛ iugerũ habent. Sed quos faſci⸗
turas nuncupant. Qui enoꝛmes ſupꝛa molem

ingentiũ colùnaꝝ vltra nauium antemnas ſe

extollunt.hauſtoſq; fiſtulis fluctus ita eruc⸗
tuant:vt nymboſa alluuie:plerumq; nauigan
tium alueos depmant. ¶ Ex libꝛo denaturis
reꝝ.GBalene bꝛanchias non habentes fiſtula
ſpirant.quod raro in marinis animalibo inue

nit᷑. Yetus ſuos geſtant cũ infirmant᷑ et inua⸗

lidi ſunt.⁊ ſi parui ſunt:eos in oꝛeſuſcipiunt.
boc idem imminente tempeſtate faciũt.⁊ poſt

tempeſtatẽ illos euomunt. Qm ꝓpter defectuz

aque feius impediunt᷑ ne matrẽ ſequant᷑. Ma
ter aquaʒz in oꝛe receptam inſtar fluu ij ad eos

eijcit:vt ſic inherentes terre liberet. adultos

etiã diu comutat᷑. Adoleſcunt autẽ celeriter.et
decem annis creſcunt .

1r.iiic

Capitulum. xu.

Tractatus

Abilonicus: 2 Belue. Alb. in lib. de

b na.aſaliuʒ. Ba bilonicipiſces ſunt(vt
dicit Theofraſtus )circa babiloniam
exiſtentes in locis vbi dulces aquas incino⸗

roſis recipiunt᷑ ex fiuuijs incidentibo. inde em̃

egrediunt᷑ piſces ad paſtum. capita ad moduʒ
ranarum magnarũ reliquas paries coꝛꝑis ad
modũ ragie babentes.ſimiles piſcibo alus pin

nulis gradiẽtes ⁊ cerebꝛo motu caude.i¶ Pli⸗
nius. Belue in oꝛientali mari ſunt. Et belue

ſunt aĩalia marina adeo magna ⁊ impoꝛtuna

pcellas excitant de ꝓfundo.⁊ ꝑicula nauib⸗
inducant.itaq naues Alexandri ad pericula

deduxerunt.

Canitulum xm.

Ancer. Exlibꝛo de naturis rerũ.

Cancer pedes habet et bꝛachia

c foꝛcipeſq; pꝛo ma nibus: retrogra
“ dua eſt: nec vnq;ᷓ ante faciem ſu⸗
am ambulare nouit. Mares du⸗

gs habent ſpinas inter ventrem et caudã:qui

bus ſemine carent. Que oua in ventre habẽt
ictibus ſerpentum medentur. Koitus tempo⸗
re mas aſcendit in doꝛſoſuper feminam.At il

la motum eius ſentiens a tergo coire volẽtis

inclinata ſuper latus ad ipſum ſeↄuertit.ſicq;

—— — — J — ———

SNAEe — —

—

,4

bia
3
ſ
ddu⸗
Gi

1

6

De Piſcibus

coitus completur.latent in hyeme menſibus
quinis. Uernis tempoꝛe ſenectutem exuunt
velut anguis.Cancer lacte potatus:ſine aqua

viuit multis diebus. Cum autẽ ſenuerit:duo

lapides albi coloꝛis intermixto ruboꝛe inue⸗
muntur in eius capite:quos tante virtutis eſſe
dicũt.vt in potu dati coꝛdis punctio nes ſanãt.
Areſtotiles. Cancer habet octo pedes: per
quas moueturequali motu. caret ſanguine:
durum extra:et intus molle. nec eſt illud du/
rum conterribile.immo accipit ignem in ripa
maris quod eſt intra iudeam habentur can⸗
cri parui qui dicuntur milites pꝛopter velocita
tem curſus.tantum enim currunt q; depꝛehẽ⸗
di non poſſunt. Et cum aliquis finditur non
inuenitur in eius coꝛpoꝛecaro vel ſuperſluitas
omino:quia paſcua non habent.iyſidoꝛus.
Cancri vocatiſunt:quia conche ſunt. Crura
habentes.inimica oſtreis animalia. Eoꝝ vero
carnibus viuunt miro ingenio. Duo aũt ſunt
genera cancroꝛum.fluuiales et marini.i¶ Am
bꝛoſius. Canceroſtreis veſcitur.ſʒ quia oſtre⸗
um clauſum nulla vi aperiri poteſt. Periculo⸗
ſumq; eſt ſi chelani eius includat ad argumen
ta confugit.⁊ inſidias noua fraude mollitur.
Exploꝛat enim ſi quando oſtreum remotis in
locis ab om̃i vento contra ſolis radios dipti⸗
cum in illud ſuum aperit.vt aere libero viſcerũ
ſuoꝛum voluptatem quandam capiat. et tunc
clanculo calculum immittens oſtree conclu⸗
ſionem impedit.ſicq; aperta clauſtra reperiẽs
tute chelas impetit:viſceraq; interna depaſcit
Item ſemine maioꝛũ membꝛoꝛum ſunt qᷓ; ma
ſculi.⁊ diſtãtia coopertoꝛij maioꝛ eſt q; in ma
ſculis.⁊ ouat per locum ſuperfluitatꝭ.Cancer
paruus generatus exterra ⁊limo intra loca va
cua teſtarum alioꝛum animalium. Cunq; cre
uerit auquantulum mutatſe ab illo loco adte⸗
ſtam maioꝛem. Cancer ⁊ Karabo in ſenectu/⸗
te exuuntſpolum. AVerq; accipit piſces in pꝛo
fundo maris duobus ſuis labijs ⁊ diuidit eos
in duas partes ⁊ ducit ad os ſuum.

Operationes

¶ Auicẽna libꝛo.ij. Cancer marinus ꝓpꝛie di⸗
citur illa ſpecies cancri maris qui habet om̃ia
membꝛa dura vt lapis.
Quod exeoaduſtum eſt ſubtilius eſt reliqͥs

aduſtis. ⁊ abſtergit dentes.⁊ delet pannum ac

lentigines. —
VUlcera quoq; deſiccat.⁊ ↄfert ſcabiei. Item
pꝛohibet lachꝛymas:⁊ reſoluit cũ ſale vngulã.
Fit quoq; ex eo collirium:⁊ fricatur cũ eo ſca
bies palpebꝛarum. S ðð
¶ Pꝛohlbet etiam quartanam.Cancer fluuia

lis cõfert extenuatis valde.Teſta can cri ma⸗
rini ſubtilioꝛ eſt qᷓ; clibani. M
Exſiccatiua eſte abſtergit pannum ac len⸗
tigines ac ſcabiem. Cancer fluuialis eſt diffi⸗
cilis digeſtionis:ac plurimi nutrimenti:⁊ ipᷣm
quidem rectificit. JJJVã
¶ Decoctioq; cum melle extrabit ſpinas ⁊ acu
tas res infixas carni.

¶ yſaac lein. Cancros ⁊ om̃es piſces conchas

habetes teſtat Galieneſſe ſolubiles ꝓpter falſi
tatem eoꝛũ ⁊ acumen pꝓinde ſtomacho nociua
ſunt:maxime neruoſitati ſue.

Capitulum. xvij.
Aa1ab:⁊ Canis marinus.i yſidoꝛus.
cCaab eſt animal marinumhabens pe
AQAes paruos:reſpectu ſui coꝛꝑis:quod
vtiq; magnũ eſt. Sunt autem pedibus vacce
ſimies. Hoꝛum vnus longus eſt cartillagino
ſus oſſe carens:quo vtitur loco manib in om
nibus. Per ipſum enim eradicat quod vult.et
per cibaria per eum accipitur.eaq; oꝛi ſuo red⸗
dit.Et cum natat in aqua ſpirat in ea. ſed ſpi⸗
rando anhelitu ſuo aquam in coꝛpus ſuum at⸗
trahit.qua cum repletꝰ fuerit:ad aerem recur⸗
rens eam reijcit.⁊ ſic reſpirat.¶ Idem. Canis
eſt marina belua:terribilis ⁊ hoſtilis om̃i ani
manti:qð eiꝰ verberibo cedit. Robuſtiſſimos
ha bet bꝛanchos clauoꝝ modo foꝛmatos.Hi
venant᷑ ꝑ mare greges piſciũ inſtar canum in
terra feras ve nantiũ:excepto ꝙ latrare neque⸗
unt.ſed pꝛo latratu afflatũ hoꝛribilem habẽt.
Inſequentes &̊ piſciũ greges ad loca 2ouſte
NDiüj

☛☚n .
/ 7

coartãt:⁊ ſicĩ coartatos crudeli moꝛte graſſant
Piſcatoꝛes vᷣo laca notãtes in qb abſconditi
piſces a fuga latebãt rhetibo capiunt circũclu
os. 20ee vᷣo belue difficulter multꝭ tridentibo

ↄficipoſſunt. Itẽcanis marinus a ſimilitudie

moꝛũ canis terreſtris ðꝛ:eo ſcʒ ꝙ moꝛdeat.

Dperationes.

¶ Aui. Fel canis marini vel ca nis qque dixe

rũt eſſe venenũ:de q̃ ſi qs comederit qntitateʒ .

lentis vnius interficit poſt hebdomadam.
Sed cura eius eſt vt bibatur butirũ coctuʒ

vaccinum cũ gentiana romanaet cxnamomo

et iterum coagulum lepoꝛis.

— —

1 E O
8⁸ . 2
.
„O
5

Capitulum. xviij.

Aucius. Capitatus.⁊ Carpera.Exli.

c de na. re. Caucius qͥ ⁊ glanis auerſus
moꝛdet hamos meſcatos:nec eos de⸗
noꝛat ſz ſpoliat. ¶ Actoꝛ. Scoᷣm Pliniũ ꝑ g.
⁊ I.in pima ſillaba ſcribit᷑.vt laucus glaucius.
¶Inli.vis.Capitaiꝰ eſt piſcis admodũ paruꝰ
habens coꝛpus /ꝓe ad reliqui coꝛpis magnitu
dinẽ̃.os q́; rotunduʒz ⁊ amplũ. Hic in fluuijs
habitans libenter ſub lapidibo⁊ inter ſaxa de⸗
liteſcit.¶ In eodẽ libꝛo. Carpera piſcis eſt q̃ſi

ſquamis aureis in lacis vel flun ijs. ſic dicta:

qi que carpens parit. cum em̃oua in ventre
ad pariendũ aptadictante natura pꝛeſenſerit
imarem ſuũ odit:⁊ oꝛe innuit pulſuleni.vt ad⸗

iuuet pariturã.cũcille locoſeminis lac emittit
qd ila ſuſcipiẽs oꝛe ſtatimoua parit in ſobolẽz
ꝓſutura Nã oua parere neqͥ t nui pus oꝛe ſemæ⸗ 3

receꝑit. Semen aũt cũreceptũ ſuerit:nõ ſolũ
ad pariũ inuare videt᷑:ſed etiã ad oua ↄcipien

da⁊ foꝛmanda.vnde ſoboles in anno futuro

ſperat. Semini carpere nõnunq; in anno pꝛi⸗

mo natiuitatis niger vermiculus.qͥdam poſt
aurem ſuã tabificus innaſeit᷑.⁊ hocſepius poſt

auguſtum.eaq; tabe moꝛitur.

BPperationes
Remedium eius eſt qqua dulcis ⁊ fluuialis
Huius ſoboles paucis aquis pꝛouenit ſi in
ſingulis ſoſſis decem cubitoꝛum recenter fac⸗
tis ponantur ſingule carpere cũ paribus ſuis
ante partum pꝛoxime
Opinio vulgi eſt earũ ſic ſobolẽ ꝓuenire: ſʒ
poſtq; peperit eximunt᷑. Soboles q̃ʒ triũ vel

quattuoꝛ menſiũ temꝑe roboꝛata.foſſis reiecta

reponmi᷑ vbi habetcreicere cũ ꝑfectis.

¶ Habet bic piſcis aſtutias multas.vt rbeti
capiendus euadat.cumenim rhete intrauerit
circumiens foꝛamen querit.Quod ſi nonin⸗
uenerit:ſaltare nititur in auras liberas ſuper

rhete vt extra cadat.

¶ Aliquando ſub rheti refugium querit aliqũ
herbam oꝛe tenet in fundoaque:vt rhete ſuꝑ⸗

ueniens elidatur.
¶ Aliqñ etiam a ſuperis veniens cum impetu
caput in limo foꝛtius figit.vt ſcʒ rhete ꝑcaudaʒ
tranſitus captione fruſtretur.
Znius cerebꝛũ qaugmentũ ⁊ decrementum
lune creſcere vel decreſcere dicitur.

q¶ Et licet h ſit inommi pice.in htñ magis.ſiẽ

inter quadrupedia in lupo ſcz ⁊ cane.

dNx „

R

De Piſcibus

Capitulum. xx.
Etus.Ex li.de na.re.Cetus eſt piſciũ
maximꝰ:ha bẽs os in fronte magnũ.
⁊ patulũ.⁊ oꝛis meatꝰ ſtrictos.In iu⸗
uentute dentes habetnigros. in ſenectute al⸗
bos. Hi piſces aliqñ fluctus hauſtos ita eruc
tuant:vt allunie nymboſa plerũq; claſſem na⸗
uigantiũ depꝛimant.ſed ⁊ cũ in mari tẽpeſtas
oꝛitur ſe ſuꝑ fluctus attollũt:⁊ cõmotionibo ac
turbinibo naues mergunt. Harenas aliqndo
doꝛſis ſuſtollunt.in qb ingruente tempeſtate:
naute terrã ſe inueniſſe gaudẽtes anchoꝛa iac⸗
tis falſa firmitate quieſcũt. ac ignes accenſos
belua ſentiẽs ſubito cõmota ſe mergit ⁊ hoĩes

cũ nauibo in ꝓfundũ trahit.Cetus poſtq;; eta⸗
tem annoꝝ triũ excedit:cũ balena coit.⁊ ĩ ibſo

mox coitu viriute virge genitalis emutilatur:

ita ꝙ vltra coire neqͥt.ſed intrans alti maris pe

lagus intantũ excreſcit:vt nulla hominũ arte
capi poſſit. Infra tres igitur annos etatis ſue
capi poteſt. Capiunt᷑ autem ſic:piſcatoꝛes locũ
vbi cetus eſt nutantes.illiccongregant᷑ cũ na
uibus multis:factoq; circa eum fiſtularum ac
tubarum concentu alliciũt inſequentem.quia
gaudet hmõi ſonis.Cũq; iuxta naues heren⸗
tem ſono modulationis attonitum cernũt:in⸗
ſtrumentũ quoddam adinſtar raſtri dentibus
ferreis acumin atum:in eius doꝛſum clam ꝓij⸗
ciunt::clamq; diffugiunt. Nec moꝛa ſi cerium
vulneris locũ dederit:fundum maris cetus pe

tit:ſeq; ad rerram doꝛſo fricans:vu neribo fer⸗

rum violenter impellit: quouſq; ꝑfoſſa pingue⸗
dine viuam carneʒ interius penetrauerit.ſic⸗
qʒ ferrum ſubſecutaſalſa maris aqua vulnus
intrat ac vulneratum ꝑimit. Moꝛtuũ ergo ſu

per mare refluitante picatoꝛes cũ ſumbo adeũt

⁊ ad littus cũ magnotripudio irahunt.

perationes

Actoꝛ.Cetus(vt fertur)qñ ludit in mari ſig

nũ eſt tẽpeſtatis. Idem de balena ðꝛ.Huiꝰ ge⸗/

neris eſt aſpido chelone.de q̃ dictũ eſt ſupꝛa.
vſi.Cetꝰ qt vt legit᷑ nõ comedit vt alij piſces
maſticãdo:cibũq; dentibo cõmmuẽdo.ſʒ tantũ
modoglutiẽdo:⁊ intra coꝛpꝰ retinendo.
Item habet oꝛis meatus vt dictum eſt ſtric⸗
tos. VUnde nõ niſi paruos piſciculos deglutit

quos odoꝛifero anhelitu ſuo attrabens ad ſe

ac deuoꝛans in ventrem ſuum mittit. Habet
enim in gutture quandã pellem mẽbꝛane ſimi
lem:que multis meatibo ꝑfoꝛata:nõ ſinit qͥcq;
magni ingredi ventrem. .
¶ Joꝛath. Cũ aũt cetus ſperma ꝓijcit in coitu
ſuo cũ femina:qð ſuꝑſluit ex ipᷣo ſpermate ſuꝑ

natat aquã ⁊ colligit᷑ ambꝛa.Platearins. Am
bꝛaðꝛ eſſe ſperma ceti:vt ſuperiꝰ dictum eſt in
tractatu pᷣmo de herbis.cap.xx. H
¶ Auicenna.Ambꝛa vt eſtimo eſt manatio foꝛ
tis in mari.melioꝛ eſt griſea foꝛtis.deinde va⸗
ria.poſt citrina.
¶ Et adulteratur cum gipſo ⁊ cera ⁊laudano.
Nigraſpecie mala eſt.De virtute ambꝛe etiaʒ
ſuperiuaſatis dictum fuit.

Elethy et Ceru eo.Ex libꝛo de natu⸗
c ris rerum. Celechy ſᷣm Areſtotilem
eſt animal marinum.quod pꝛeter mo⸗
rem alioꝝ oua in matrice ſua generat. Quibo
illic debito tempe foꝛtes exeuntvermes exillis.
Quos cum peperint incredibili celeritate fiũt

gnimalia ꝑfecta parentiboſimilia. Coꝛ habet

magnum:⁊ tamen eſt valde timoꝛoſum. gra⸗
uiter doꝛmit.ita vt ma nu capi poſſit. Areſto.
Celethy eſt ex animalibo carnem comedenti⸗
bus. Celethy quidem habet oua.vnum cõple⸗
tum intra quod ⁊ parit extra. Ceteri vᷣo piſces
ouant extra oua incõpleta:excepta rana mari
na.Oua hec poſt paruitatem cito creſcũt ſicut
vermes que generantur ex animali paruo val
de.deinde creſcunt per ſe. Celechy non habet
alas.ſed habet ſimilẽ radiciba in terra creſcen
tibo. Generat autẽ multotiens ſcʒ ſex menſibo.
Exit a pꝛofundo manis et pullificat ꝓpe terrã:
quod facit ꝓpter caloꝛẽ:etvt a pullis ſuis au⸗
feeat timoꝛem. .
D iüj

B

Tractatus

Dperationes.
¶ Exli.de na.reꝝ.Ceruleũ monſtrum in flu⸗
mine gange inſtar cancri.habens bꝛachia lon
gitudine ſeptem cubitoꝝ.quibaelephantẽ coꝛ⸗
ripit ⁊ vndis ſubmergit.

Plinius li.viij. In gange inde ſtatius ſebo⸗

ſus aut modico miraculo affert.vermis bꝛan⸗
chijs binis.lx.cubitoꝝ ceruleos qͥ nomnen a fa
cie traxerũt. His tantas eſſe vires vt elephan⸗
tos ad potũ veniẽtes moꝛdicus cõpꝛehẽſa ma⸗
nu abſtrahant in ꝓfundum.

Capitulum. exf.

Hilon ⁊ Circhos.Ex li.de na.terum

C bhbilon inter omniũ aĩialiũ genera nõ
paſcit᷑ ſed tm̃ humiditate viſcoſa que
exit ab eo:cibat᷑ ꝛ⁊ nutritur.vnde fit vt hoc ani⸗
mal ſemp ſit ieiunũ:⁊ tñ coꝛpe validũ. Nam et

in feminis videmꝰ plus poſſe differri ieiuniuʒ

Pmlwns dies q; in viris ꝓpter ſuperfluitates
umidas ⁊ viſcoſas que magis habundant in
eis.id eſt feminis. YM

Dperationes.

In eodem libꝛo vtõ.Circhos als Crichos:

habet cutem teſteam.lenem.nigrã.⁊ in aliqua
parte rubeam.fiſſuras duas in pede:que tres
digitos faciunt.pedeʒ dextrũ habetparuum:
ſinſtrum vero magnum. =
Et ideo cũ ambulattotũ coꝛpꝰfert ſuꝑ ſiniſtꝝ
gere claro abſolutꝰ incedit.Cõmotis aũt vẽtis
applicat᷑ lapidibo:⁊ immotus quieſcit.
¶Cuicũq; rei adheret:ſoꝛtiapplicatõe adheret.

¶ Et hoc mirũ eſtq; dlaro quidẽ tꝑe ſui poteſta

tem habet. tempeſtuoſo autẽ debiltat᷑ ⁊ infir⸗

mat᷑. Caput habethumanũ.reliquũ vero coꝛ
pus fere vt canis marinus.

R—

Capitulum.xxij.

OInche. Pliniꝰ li. ix. Concharũ gene⸗
Cc ra ſirmioꝛis ſunt teſte.in quiba magna

varietas a ꝓparet ludentis nat᷑e. ot
coloꝝ differentie.tot figure.inter quas pꝛinci
patũ tenent margarite.iſ vſið.Conche et co⸗
chlee inde vocate ſunt.qꝛ deficiẽte lunacauã⸗

tur.id eſteuacuant᷑.O mniũ em̃ clauſoꝝ marꝭ

animaliũ atq; conchaꝝ incremẽta lune mem⸗
bꝛatur geſcũt:deſectu euacuant᷑. Nam luna cũ
in augmẽto fuerit auget humoꝛẽ.⁊ cũ in deſe⸗
ctũ venerit humoꝛes minuunt᷑. Conche autez
pme poſitiõis nomen eſt. Cochlee vᷣo ꝑ dimis
nutionẽ q̃ſi conchule.Conchaꝝ multa gene⸗
ra ſunt.inter quas ⁊ margarite que celee eſſe di
cunt᷑. Fulgentiꝰ in libꝛo mitilogiaruʒ.Concha
marina toto coꝛꝑe ſimul aperto miſcet᷑ in coitũ
ſicut iuba refert in phiſiologis.Haly. Sade⸗
phum.id eſt concha marina meliꝰ eſt album.

Poperationes.

¶ Raſi in almanſoꝛe. Conche marine aduſte
ab radendo purgant dentes. V
¶ Ex non aduſtis aut attritis emplaſtrũ factũ
adu ſtionem ignis ſanat.

Capitulum. xxiij.

8

— OO

* U ‚ — — —— ——U

De Piltibus

—

c Ochlee. Pli. li. ix. Cochlee aq̃tiles ter⸗
reſtreſq; ſũt exerẽtes ſe domicilio. bina⸗
q; ceu coꝛnua ꝓtendẽtes pᷣhenteſq; oculis ca⸗
rent Kur ptentant iter.
Dperationes
¶ Idẽ inli.xxx.Cochleaꝝ cibo ſtomacho ẽ vti
lis:ſʒ in aqᷓ opoꝛtet eas in tactu eaꝝ coꝛꝑe ſub
ferue fieri.mox ĩ pꝛuna toꝛreri:⁊ evino garoq;
ſutmi.laudatiſſime ſunt affricane:⁊ ex inſulis
capꝛeaꝝ. Idẽ in li.xxxij. Ictibo ſcoꝛpionũcar
nes flnuialiũ cocleaꝝ reſiſtunt crude vel cocte.
¶Quidaʒ ob id ſalſas q́; obſeruãt ⁊ imponũt
ipſis plagis pᷣcipiũt ⁊ cochlee crude carnẽ tri⸗
tam bibere ex aquacalida in tuſſi cruenta.

Capitulum. xxiij.
Onger LCoꝛeʒ ⁊ Coꝛuus marinꝰ.Ex
c li.de na. re. Conger eit piſcis marinus
vt murena lõgꝰ:ſʒ coꝛꝑe multo maioꝛ.
Hic vento flante vehemẽti impingnat᷑⁊ eius
carnes dulciſſime ſunt ad edendũ.Cũ murena
ceteriſq; diſcibo inimicitias hʒ.⁊ intantũ robu
ſtns eſt:vt polippũ foꝛtitudine dentiũ laceret.
Pliniꝰli.ix.Conger eſt piſcis lõgꝰ vt anguilla
vel murena. flexuoſo in pulſu coꝛꝑis.ita mari
vtens natando.vt ſerpẽs terra rependo.Con
ger ⁊ murena mutuo odio flagrant.caudã in⸗
ter ſe pꝛerodentes.Congri menſibo hyemis ia⸗
cent in ſpelũcis conditi.nec capiunt᷑ niſi diebꝰ
eſtatis. Pinneq; vicepedũ date ſunt piſcib bi
ne ſunt om̃ino longis vt anguillis ⁊ congris.
Polippũ ſua rodere bꝛachia ſalſa opinio ẽ. Id
em̃ a congris euenit ei. Nam polippũ lacera nt
congri. Polippũ vᷣo locuſta pauet.locuſtã con
ger.in ſiccum repunt etiam congri.

Dperationes.
Eſculapiꝰ.Coꝛeʒz piſcis eſtqͥ tꝑe pluuie in ca
uernis occultat ſe. NHam dũ pluunacadit ſuper
eũ ⁊ haurit eam:excecat᷑ et poſtea moꝛiur.
¶ Iſið.Coꝛuus marinꝰ acoꝛdis voce dic eſt.
qꝛ pectoꝛe grunnit.ſuaq; voce pꝛodit capiur.
¶ Joꝛath:piſces ꝗ dicunt᷑ coꝛui qñ pullificant
voce ſua pꝛodũt᷑.quia ſemꝑ gemitus vel grun

nitus pꝛoſerunt:⁊ ſic capiuntin.

8

Tractatus

O codrilluos.y ſidoꝛus.Cocodrillus a ¶ Dyaſcoꝛides. Fimus cocodrilli terreni col

c coceocoloꝛe dictus eſt. Gignit᷑ in ni⸗
lo. Et eſt ani mal quadrupes in terra
⁊ in aquis valens longitudine plerũq; cubi⸗

toꝛum viginti. dentiũ ⁊ vnguiũ immanitate ar

matũ.tantaq; cutis duricia vt qᷓ;uis foꝛtiũ icti
bus lapidũ tergo repercuſſus ſit.non ſentiat.
nocte in aquis:die humiquieſcitO iia in terra
fouet. Maſculus ⁊ femina vices ſeru ant.hũc
quidam piſcis ſerratam habentes criſtam te⸗

nera ventrium denſecantes interimũt. Solus

ex animalibo ſuperioꝛẽ maxilã mouere dicitur
¶ Ex libꝛo de naturis rerũ.Cocodrillꝰlingua
caret.os patulum et apertum habet:et hiatum

vſq; ad aures.per diem interra quieſcit adeo

immobiliter:vt niſi ↄſuetudinem eius pꝛecog⸗
noſcas moꝛtuũ illum credas. Oculis clauſis
doꝛmire ſe ſimilat.⁊ aues hiatu ſuo pabuli gra

inuitat.quas ad eſcam deſcendentes perimit

⁊tranſglutit. Quidam hoc animal ſiẽ vꝛſam
ſemper creſcerecrediderunt.Circa nili ripas
habitat in inſula.gens hominũ parua quideʒ:

ſed animoſa.his beluis inimica. Soli enin

innatare flumen audent:inquo cocodꝛilli ha
bitant.ſaliuntq; ſupꝛa doꝛſa eoꝛum ⁊ illos in⸗

quietant. Areſtotiles. Cocodrillus in aqua cõ

uerſatur:non tamen recipit aquamintra ſe ſed
gerem ⁊ parit extra.habet ſanguinem duoſq;
pedes maioꝛes:⁊ caudam.omniaq; talia ſunt
fiſſi pedis multoꝛũq; digitoꝝ.⁊ participant in⸗
ſtrumentũ ſenſus in lingua pᷣter cocodrillum.
Hoc etiam animal nõ habet aures ſʒ ſoꝛami⸗

natm̃:que ſunt vie auditus.nec habet mãmil

las.nec teſticulos.nec virgam apparentemex⸗
traſed intra.nec habet pilos.ſed per totũ coꝛ⸗

pus eſt coꝛij ſquamoſi. Habetq; dentes mag/

nos et acutos ⁊ diſtinctos.habet etiaʒ oculos
ſimiles poꝛcoꝝ.et habʒ culmos. In aqua qui
dem debiliter videt.qꝛ ſpiſſioꝛ eſt aere.Maioꝛ
eſt eius manſio in die ſuper terram:⁊ nocte in

aqua.qm̃ aquacalidioꝛ eſt de nocte q; aer ex⸗
tra. Trochillos auis os eius apertum intrat:⁊

eius dentes mu ndificat:illoꝛũq; ſoꝛdibo ſe ci⸗
bat.Cocodrillus autẽ in h̊ ſentiens iuuamen

non nocet eis:ſed cũ vult eas extrahere mouet

n ec comedit:
perationes
Plinius libꝛo.xxviij. Cocodrilloꝛuʒ genus
cuius vita eſt in aqua ⁊ in terracõmunis:den⸗
tes e maxilla dextra:dexiro lacerto adalligati
coitus ſtimulare dicuntur.
Qapillos etiã in vẽtre illiꝰexemptos aduer⸗
ſus hoꝛroꝛes febꝛiũ veniẽtes pelleretradũt.
¶ Et ob h̊ egiptij ſuos egros ipᷣiꝰadipe ꝑungũt

lectus ⁊ ſuccus adhibitꝰ:gratũ vultũ ac niueũ
facit maxime ſi albus ac lenis fuerit.⁊ ĩ aqua
miſſus cito ſe ſoluerit
¶ Auicenna in ſecundo libꝛo. Stercus coco

Qrilli valet albugini oculi.

. .—
.

Capitulum.xxuſ.

Raco marinus. Ex libꝛo de naturis
d rerum. Draco marinus eſt monſtrũ
cCcCcrudelitate hoꝛridum.inſtar dꝛaconis
terreſtris in longitudine extenditur.alis caret:
caudam habet toꝛtuoſam.caputᷣm magnitu
dinem coꝛpoꝛis paruum.ſed hiatum oꝛis hoꝛri
dum:ſquamis et cutemduras pinnam autem
ha bet pꝛo alis.quibus vtiiur in natando vno
impetu magna maris ſpaciatranſcurrit.⁊ hoc
potius roboꝛe virium q; remigijs pinnarum.
Peſtifer eſt hominibo ⁊ etiaʒ piſcibus moꝛſus
eius. Moꝛtem eniminfert.iyſidoꝛus. Draco
marinꝰ eſt in bꝛanchijs aculeos habet ad cau⸗
dam ſpectantes. Qui dum percuſſerit quaq;
ferit.venenumfundit.vnde ⁊ vocatus eſt.

Hperationes.

4 Plinius libꝛo.ix.Draco marinus captus et

immiſſus in arenam:cauernam ſibi roſtromi
raceleritate excauaauat.
¶ Igdem libꝛo.xxvij. Abſinthium aduerſatur
dꝛaconi mariiuo.

Idẽ libꝛo triceſimo ſcdᷣo. Carnes etiã ſtelle

E

8

+

— , 8

U

g2 ◻ 8 d

ram eius confricata.

De Hilcibus

maxĩe valet ̊ marini dꝛaconis ictus impoſite
¶ Imponuntur q;ʒ ↄtra eũ ſalſamẽta exaceto.
Itez dꝛaco marinus ad ſpine ſue qua ferit ve
nenum:ipſe pꝛodeſt impoſuus.
Auiceñ.in.iiij.cañ. Hoꝛſus dꝛaconis mari
ni ſimiliumq; magni coꝛpis ſerpentiũ curatur
inquantũ eſt vlcus tantũ nõ inquantuʒ eſt ve⸗
nenũ de quo ſit curandum.
Draconis quidem marini moꝛſus(vt dixe⸗
runt)liniatur cum ſulphureet aceto.
onferunt ei adipes cocodrilli emplaſtrat⸗

⁊ plumbum fricatum ſuperipſum.,.
¶ Idem in ſcdᷣo.Dꝛaco marinꝰvt ait Babfin
dit᷑ ⁊ ponit᷑ ſuꝑ moꝛſum ſuũ ⁊ contert.
¶ Succusetia abſinthijpfert eius moꝛſui.
Stanni quoq; ceruſa:conſert ſuꝑpunctu⸗

.

Elphin. Actoꝛ.Delphinus frater hob

d minis ðꝛ. quia moꝛibohumanis q̃dã⸗
modo aſſimilat᷑.. Ex li.de na.rerum.

Delphinus ꝓ vocegemitus eſt ülis humano

ſimilis. Et h̊ qꝛ pulmonẽ habent ⁊ venã aſpe⸗

ram.⁊ eoꝝ lingua nõ eſt abſoluta.nec eoꝛũ la⸗

bia pueniũt vel pꝛominent ad diſtinguendam
vocem. Aures nõ habent:ſʒz aurium loco foꝛa
men. Hoꝝ aũt olofactus nec veſtigia quidem

babet:cũ tñ ſagaciſſime olofaciunt.doꝛmiunt

ſuper aquas vt poſſunt audiri ſtertere. iuũt
vſq; ad annos.cxl. Mulcentur muſica.vnde

grtionem cytariſtam in mari nautis interſice
re parantibo obtinuit abillis vt pꝛius cytha⸗
ra caneret.Ad cuius cantum delphinoꝛũ gre⸗
gibus cõgregatis cum in mari ſe pꝛoieciſſet ab
vno exceptus eſt ⁊ ad littus pꝛoiectus. Solus
delphinꝰ (vt dicit Areſtotiles)inter piſces fel⸗
lecaret. ¶ Areſtoties. Delphinꝰ valde diligit
filios ſuog.et ideo longo tempoꝛe paſcit eos.
Solus inter piſces animalcompietum gene
rat.⁊ habet mãmillas:lactatq; fetus. Idem.
Moꝛtuo deniq; delphino:ceteri delphini cõ⸗
currunt: ipſumq; circumdantes in pꝛofunda
dekerunt atq; ſepeliunt:nea piſcibus comeda⸗
tur.q¶ Item. Delphini parui ſemper ſimul ſunt
tanq; greges. Et habent duos magnos del⸗
phinos cuſtodes. ſi quis eoꝛum moꝛtuꝰ fne⸗
rit: alij ſuper ſcapulaseum efferunt: ipſumq;
cuſtodiunt:ne ab alijs piſcibus co medatur.do

nec tempeſtate maris ad littus eijcigtur. Inni

cem enim ſe miro modo diligunt. VUnde Pli⸗
nio teſtante narratur:q; Delphino capto a re⸗
ge carie.conuenit ingens multitudo reliquoꝛũ
ad poꝛtum vbi Delphinus ligatus tenebatur:
quibus plangentibus: ⁊ quaſi miſerationem
poſcentibus.rex eum dimitti pꝛecepit. ¶ Phi⸗

ſiologus. Delphini oculos habent in doꝛſo. et

oꝛa in parte oppoſita. vnde non bene pꝛedam
ſuam capiunt pꝛopter diſtoꝛtionem oꝛis a par⸗

teoculoꝛum. Hinc eſt ꝙ oꝛa ſua conuertũt ad

celum ⁊ doꝛſum.oculoſq; ad terram:vt pꝛedazʒ
ſuam conſequantur. JImminente tempeſtate

ludunt apparentes in vndarum ſuperficie.

Subſidium vero naufragantibus exhibuiſſe
dicuntur. Feruntur etiam ploꝛare quando ca⸗
piuntur.

Pbperationes.

¶ Plinius libꝛo. xxxij. Delphini cinis ex aqus

ullitus lichenas ⁊ lepꝛas ſanat. Poꝛro exulce/
rationem ſequidebet curatio:que perducit ad
cicatricem.
¶ Quidam vero Delphinum in fictili donec
pinguedo ſimilis oleo fluat ponũt.vel coquũt
ac perungunt. W
¶ Circumitus autem febꝛium tollit Delphini
iecur ante acceſſionem guſtatum.
¶ Adeps delphini liquatus ⁊ cum vino potus
vdropicis medetur.
¶ Bingiuis aũt atq; dentitionibo plurimũ cõ⸗
fert dentiũ.delphini cinis cum melle:⁊ ſi dente
ipſo tangantur gingiue.
¶ Idem. Adalligatus pauoꝛes tollit repenti⸗
nos. .

Dd8

Tractatus
4— (Capirulum. xxix.

„ .
. —

2 KRachoides. Exochinus. et Ericius.
RD eAllbertꝰ i li.de na.aĩaliũ. Erachoides
RN S 6 8ärt dicit Theofraſtꝰ:piſces ſunt ĩ pon⸗

–W = quit᷑ aquã dulcem.ita ꝙterrã incidẽs de aqua

— m—e rtranſit ad aquaʒ. Et aliqñ in cauernis latitat.
rmyvbvbiamnes ſub terra cõſiuere inuenerit. ¶ In
—, ⸗Y — –li. vts. Exochinus piſcis eſt archadie.vt dicit

—SPliniꝰ. vel potiꝰ aquaticũ.⁊ ꝙ ꝓpter ſomnũ de
— — acua exit ad ſiccũ nec viuere poteſt ſine ſom⸗
no.¶ In eodem li.vtõ.Ericius eſt piſcis marꝭ:
babens caput ⁊ os inſerius.et exitum ſuper⸗
fluitatũ ſuperius.cõtra alioꝝ diſpoſitionẽ ani
maliũ.ſuis ſpinis vtitur loco peduʒ. ⁊ ceteris
piſcibeſt hoꝛroꝛi.Et ſicut dicit Pliniꝰ:ha bet
carnes rubeas ſicut miniũ.

0—

Capitulum. xxuufſ. E=
EFEFEntrix.⁊ dies. Ex li. de na. re. Dẽtrix WW
d alsdentix vel pagrus a re nomẽ hʒ:qꝛ
Ddentes hʒ magnos multos ac duros
quibo graſſatur in oſtreas.⁊ piſces innocuos.
Actoꝛ. Nota ̊ dentrix idem eſt qð pagrus:
de q̊ etiã loco ſuo dicet᷑ inferius.¶ Exlibꝛo vtð.
Dies eſt piſcis marinus.vt dicit Areſto.ſicdi
ctus:qꝛ poſt ꝑfectionẽ ſuã non viuit niſiꝑ räw5ee
diem. Habet tamen alas duas ⁊ duos pedes. —
⁊ ſanguine caret.Hoc idem dicit albertus in O— eii,i/ſ 4 D 5

ibꝛo ſuo s qnimalium. RSRSiſſſ, Sicch, 1I1I n-
libꝛo ſuo de natuns animalium R ä d1
( -

7

WWCO

m Capitulum.xxr. —

S AZlcus ⁊ Expoſita. Elcus eſt vitulus
m u, , 11ä/ 7 e — Et, — vver& ee .
S= —Iiz,1 — e marin?. de in vehabiti liteis intii 1
Ga e 2 tg dirim. 2 abet aut pel ẽpiloſaʒ:a
— 5. bis nigriſq; maculis diſtinctã.Hoc aĩalparit MUD

in terra:⁊ laciando mãmis nutrit vitulos.nec 3
ante. xij. dies ducit eos ad mare.⁊ difficulter ĩ⸗ dd
terſicitur.niſi ictus in caput in locũ cerebꝛi et n
vibꝛet. In ſomno ita alte ſtertit ꝙ ſtertiomu⸗
gitꝰ eſſe videt᷑grauiſſimoem ſomno inter oia ð
— depmit᷑ animalia. vnde pinna eius dextraqui a
—brus ad natandũ vtitur dicunt᷑ eſſe ſomnifere.
timpan hom inis ſupꝛaponãt᷑. Oiiiꝰ animalis
— Ppuiliin coꝛio excoꝛiato vbicũq; fuerit cõpoſuiõe

W
W

Wme⸗

ni

ien
mnul
ii
nan
ſe
ds

De Piſcibus

⁊ erectione indicãt fluxũ ⁊ refluxnjʒ maris. Et

hoc faciunt coꝛia etiã alioꝝ marinoꝝ q̃ piloſa

ſunt.¶ In lib. veõ. Expoſita vt dicit Plinius

beſtia eſt in maris illãpartẽ q̃ in iudeã ⁊ oppen

attingit: aliq inuento.q̃ multos et latiſſimos
dentes ⁊ pinguedinem.⁊ eſt de genere cetoꝛꝝ.

——

S

—

ęU—

eola. yſi. Eceola vꝛ concha marga⸗
e ritifera.in cuiꝰcarne pᷣcioſus calculus
ſolidat᷑.De his em̃ tradũt hi qͥ de ani

mantiũ naturis ſcpſerũt ꝙ nocturno tpe litto⸗

ra appetũt.⁊ exceleſtiroꝛe margaritã ↄcipiunt
vnde ⁊ aceole nominant᷑.i Solinꝰ.Conche
certo temꝑe anni luxurianteconceptu ſaciunt
roꝛem velut maritum. Cuius deſiderio hiant:

et cũ maxime linquitimber lunaris:oſcitatio
ne quidã hauriũt humoꝛẽ cupitũ.

Poperationes
¶ Sicergo ↄcipiũ:grauideq; fiũt:⁊ de ſagine
q̃litate redit habitꝰvnionis.Nã ſi clarũ fuerit
quod acceperũt candicant oꝛbicuüii.
Si vero turbidum aut palloꝛe languẽt:aut
rufo innubilantur. Ita de celo magis q; de
mari parius habent. ”M
Item gregatim natant.⁊ que magis inter il
las experta eſt gregem ducit.que ſicapta fuerit
cetere diffugiunt.

Capitulum. xxxij.

OQunus marinus.Equonilus.⁊ Equꝰ⸗
e Aluminis.iyſi.Equi marini vocati

fſuunt eo q; pma parte equi ſunt.poſtre⸗

ma vero ſoluuntur inpiſcem.

HPHoperationes

¶Exli dena.re.Equus marinꝰ eſt mõſtrũ foꝛ
nſſimũ:nihil extra aquã poteſt:vtdiẽ̃ Ariſto.ſʒ

ſtatim vt aquaꝝ caruerit natura:carebit ⁊ vita.

¶ Alioꝝ piſcibo carniũ viuit. Inpugna crudele
eſt:qᷓ hoĩeʒ timet ⁊ eũpartiri bella foꝛmidat.
¶ Idem. Equonilus vt dicit Michel. mõſtꝝ
eſt ingens ac ſoꝛtiſſimũ in nilo habitxans.
¶ Crura pedes ⁊ vngues habet vt cocodrillus

ſz multo ma ioꝛa.Humanaꝝ moꝛtiũ cupidiſſi⸗
mũ eſt. Nãcũ ei nauis ĩ poꝛiuoccurrerit vnum
pedẽ in terra figẽs:altero nauẽ in anterioꝛi arri

piẽs facilime ſcindit:vl inclinatã aliqñ mergit

Unge in locis in quibus ha bitat immanis
multitudo hominum perditur per eum.ſed h̊
malum rariſſime inuenitur.
¶ Nullus capi poſſit inſtrumẽtis niſi rheti fer
reo ex cathenis apud Damaſcenos in hᷣopus

fabꝛicatis. Captum quoq; malleis tm̃ ferreis

occiditur. Pellis eius vmus cubiti ſpiſſitudis

nem habere dicit. tanteq; eſſe duriciei:vt nul⸗

lo iaculo ⁊ armatura penetrari poſſit.
¶ Idẽ.Equiꝰflinnalis vt dic Ariſto.eſt mõſtꝝ
in oꝛiente foꝛma mirabili ſublimis faciei.
¶ Crines habet vtequus.pedes fiſſos ⁊ ſotula
res vt vacca.caudam vt poꝛcus.
¶ Coꝛiũ eiꝰvalde groſſum eſt:interioꝛa eius vt
equi. Magnitudo ãt vt aſini.hinnit vt equꝰ.
in terra ⁊ in aqͥs equaliter manere den.

D U N d

8

Tratctatus

EPEAARE
Wd S

A.

Capitulum. xxxijj.

Ffimerion ⁊ Eſcarus. Joꝛatb. Effime⸗

e rieon piſcis eſt qͥ ſine coitu naſcit᷑.et cũ
P tres hoꝛas diei v xerit moꝛit᷑. yſið.
Eſcarius dictus eſt: eo ꝙ ſalſus eſcam rumi⸗
nare phibet᷑. Tradũt autem hũc ingenioſum
eſſe. incluſum quippe naſſis. nõ fronteerũpere
nec in feſtis viminibo caputinſerere. ſʒ auerſuʒ
caudeictibo crebꝛis laxare foꝛe.⁊ ita retroꝛſum
redire fertur.Quem luctarũ eius ſi ſoꝛte alius
eſcarus intrinſecus videat aꝓpꝛebenſa moꝛdi⸗
cus cauda.niſus erũpentis adiuuare ꝛ.

Pperationegs.
A Plinius lib.ix.Eſcaro vel ſcaro pncipatus
nunc datur. qui ſolus piſcium ruminare dicit᷑
Herbiſq; veſci:non alijs piſcibb.
arpathio mari maxiefrequẽs pmontoꝛiũ
troadis lectũ nũq; ſpoõtetrãſit. Inde ãt aduec⸗

tos a tiberio claudio pᷣncipe. Optatꝰ Elipertꝰ

piectclaſſis inter oſtiẽſem ⁊ cipamie oꝛã ſpar
ſos diſſeminauitqͥnquẽnio fere curaeſt adhibi
ta: vt capti redderent᷑ mari.poſtea frequentes
inuemunt in littoꝛibo ytalie nõ ante ibi capti.
Igem in li. xi. O m̃iby piſciboſunt dentes ſer
rati: pᷣter eſcaruz. cuiſcʒ vni aquatilium pleni
hic vtitur poꝛibo pedibus.vt manibacibus oꝛi

gdmouentibus.

Cap itulum. xxxiiij.

e Stinis. Alb. in li. de na. aia. Eſtinis eſt
de genere cãcroꝝ ſemipedaliũ.circa co⸗
ronã ſunt cãdidiaculeos q̊̃ſdã ꝓpedib hñtes
oꝛa in medio coꝛpe.⁊ ſunt coloꝛe qᷓ̃ſi vitrei.⁊
beanei ſcoꝛpiõis effigie.loco dentiũ gues ĩ oꝛe
ſites aculeos.oua faciũt qͥnq; numero.2 ſũt
ꝗqmariſſima. Eſt ãt venenoſus ne comedippᷣt.

HPHoperationes.

¶ Hicpiſcꝭ pᷣnũciat tẽpeſtates.ſẽtiẽs em̃ mate

riã vẽtoꝝ eleuari:de ſhndo rapit lapidẽ. ſtabi⸗
lies ſe ad ipᷣm ſiẽ anchoꝛã.iſ Et cũ hunc lapidẽ

eſcinũ trahere ludẽt naute:etiã ipᷣi ꝑ anchoꝛas
figunt naues.i¶ Hic piſcꝭ eſcynꝰ qnq; detinet
nauiũ.ſubtus em̃ adherens naui ducẽioꝝ vel
ampliꝰpedũ cũ om̃ibooꝛnamẽtis ſuis detinet
eſcynꝰ quẽlibet vẽtoꝝ impulſum.ita ꝙ moue
ri neqt aere aliquo vel violentia.

——— . . 3 . —

. 4 E . —

8

N .

B
.

Capitulum. xxxv.

Riox vel Erox.Albertus in libꝛo vtõ
e Erox piſcis eſt quẽ qͥdam lachſen vo⸗
CcCcoant.qͥdaʒ aũt magnũ piſcem danubij
⁊ quarundã aquaꝝ danubij influentiũ.quem
vngari ⁊ almãni huſonem vocant. Ille igitur
ꝗ lachſe vocatur:figurã ⁊ coloꝛẽ hʒ ſalmonis.
niſi ꝙ inferioꝛẽ mandibulã ad ſuperius habet
recurua m:ſicut roſtrũ aquile curuatũ ad inte⸗

rius.⁊ m nõeſt longioꝛ q; ſuperioꝛ.ſoꝛamĩe ad
boc parato in ſe recipit inferioꝛẽ.Carnẽ autem

habet nõ adeo rubeã neq; ita delectabilem ſiẽ
ſalmo. Huſo aũt eſt piſcis nõ ſquamoſus in fi⸗

gura ſturionis.ſed eſt pellis albe ⁊ lenis abſq;

om̃i ſquama⁊ ſpina.Et inuenit᷑ lõgitudine vi
gintiquatuoꝛ pedum qñ pfectꝰ eſt.⁊ minoꝛ in

nenitim ꝙ etate deficit. Nullũ os penitꝰ habʒ

In capite loco ſpine doꝛſi cartillago eſt.q̃ foꝛa⸗
men habet magnũ vacuũ ſicut terebello ſit ꝑ⸗
loꝛatũ a capite vſq; ad caudã.⁊ non ſunt ſpine
in coꝛꝑe eius alique.ſed ſpine eius ↄuungũtur
cartilagini. Caro eius eſt in ſapoꝛe carnis vi⸗
tuli in doꝛſo. In ventre eſt in ſapoꝛe carnis poꝛ

cine.⁊ ha bet adipem intermixtũ pinguedini ſi-
poꝛcus. Huncpiſcem ſturio ↄfricãdoſe ad eũ
agitat.ita ꝙ ſepe ſimulcapiunt᷑nec alijs aquis

inuenitur niſi in his que dicte ſun.

RR
Capitulum. xxxuj.
Thenay vel Echyni.yſið.Ethenays

paruus ⁊ ſemipedalis piſciculꝰ:nomẽ
ſumpſit ex eo ꝙ nauem adherendo re⸗

„

De Pilcibus

tineat. Ruant licet venti ſeuiant pꝛocelle.Ha⸗
uis tamẽ radicata in mari ſtare videt᷑ nec mo
ueri:non retinendo ſʒ tantũmodo adberendo.
Hũc latini moꝛam appellauerunt.eoq; cogat
ſtare nauigia ip̃a. Plinius li.xxxij Heu va⸗
nitas humana cum illaroſtra nauium ere fer⸗
roq; ad ictus armata:ſemipedalis piſciculus
inhibere poſſit ac tenere:deuincta ſert᷑ ten uiſ⸗
ſe.pꝛetoꝛiam nauem anthonij ꝓperantis circũ⸗
ire ſuos ⁊ exhoꝛtari donectranſiret in aliam.
Itaq; ceſariana claſſis impetu maioꝛe pꝛoti⸗
nus eum ꝑtranſijt.tenuitenam nauem Bav

pꝛincipis. Quidamq; exilientes de naui inue⸗

nerunt gubernaculo adherentem piſciculum:

oſtenderũt Gavo indignanti hoc fuiſſe quod

retineret ipſum cum quadringentoꝝ incede⸗
ret obſequio remigum. Qui cũ eum poſtea vi
derunt limaci magneſimilẽ dixer unt.¶ Idem
libꝛo.ix.Hunc arbitratur Ariſtoteles pedes
hꝛe ita poſitapinnaꝝ ſimiitudine.¶ Ariſtote
les.Piſcis paruus in mari pꝛohibet nauem re
cedere potẽtia nat̃ali.plureſq; hoĩes ipᷣo vtun⸗
tur in multos ad odiũ ⁊ amoꝛẽ. Ale illius aſ⸗
ſimilantur pedibus.nam reutia pedes nõ ha⸗
bet. ¶ Ambꝛoſius. Echinus eſt animal in ma⸗

ri exiguum vile ⁊ deſpica bile. Hic tamẽ cum

ventoꝝ pꝛocellam pᷣſenſerit:calculum validuʒ

arripi:eumq; velut ſuburram vehit.⁊ tanquã
anchoꝛam trahit.ne excutiatura fluctibo.ſicq;

q̃ non poteſt ſe ſuis viribus liberare alieno re⸗

gitur pondere. quo indicio etiam naute velut
ſignum future perturbationis capeſcũt:⁊ ſibi

ecauent ne hoc imperitos turbo inueniat.

Baximas quoq; naues plenis currentes ve

lis in medijs fluctibo quaſi radicatas ſiſtit:nec

ſine munere creatoꝛis tantum ei poteſt ſuppete
re virtutis.¶ Ex libꝛo de naturis rerũ. Echu
nus eſt piſciculus ſpinas habens pꝛo pedibo:
ſicut cancer.alas autem ſub ventre que pedib-
aſſimila ntur. In oꝛe vero dentium loco gra⸗
ues aculeos.Hoc a utem ſupꝛa modum mira
bile eſt ꝙ cum ſit ſemipedalis non vlla violen⸗
tia ſed adheſione tm̃ nauem ducentoꝝ pedum
cum ſuis intus ponderibo retinet:ita ꝙ nec ad

punctũ moueri valet. Nec eſt alia ratio in tam
ſtupendo pꝛodigio:niſi ꝙ deus in creaturis p

dicetur mirabilis. Piſcis iſte comedi nõ po⸗

teſt:quia ho minem a ſtatu diſpoſitiõs ſue dii

ſoluendo moꝛtem infert.

Dperationes

¶ Dyaſcoꝛides.Echini marini ſapoꝛ euſtoma
chus eſt. ventrẽ mollit.⁊ dyafoꝛeticus eſt.
Hmõi coꝛiũ crudũ miſcet᷑ vtiliter medicami
bus aut ſcabijs.¶ Combuſtũ vᷣo Grdga vul⸗

p

SüAN N OUO

7 ◻

.

ſequiturq; fugientẽ ? quia magni ſunt ambo

nera pm gat. creſcẽtia q̊ vulnera reſidere facit.
¶Pliniꝰli cxij. Ethenasvel lechinꝰgquidis ad
alligatus vſq; ad maturitatem continet lubꝛi
cos partus ideoq; aſſeruatur ſale.
¶ Idem quoq; piſcis ventrem in hibet ꝓpterea
conrra doꝛicinũ echini maxime pꝛoſunt. cib efer
¶ Et his qͥ carfati ſuccũ biberunt pᷣcipue eius quatuoꝛ a nteqᷓ; inebꝛiet᷑.
iure ſumpto. ¶ Idem etiã exaceto epinictidas
tollũt.¶ Echini cum ſpinis ſuisↄtuſi ⁊ e vino
poti calculos tollũt:⁊ als ĩ cibo ad h̊ ꝓficiunt.

nec etiam in validiſſimis aquis latere poſſunt
diſcurrendo ⁊ ante ſe aquas agitando. ſepe ſi⸗
mul a piſcantibocapiũt᷑.Piſcis iſte captꝰ vino
foꝛtiſſimo vel lacte potat᷑:qꝛ vino inebꝛiat vine
re poteſt pluriba diebo.⁊ hoc vt ad remotas ter

¶ Echinoꝛum teſte contuie ex aquaulite inei
pientibus pannis reſiſtunt. —MD,
Echini q; viuẽtes vſti ⁊ in vino dulci porati
pꝛofluuia ſiſtunt.¶ Echini cinis cũ carnibus
ſuis cremati cũ oleo:alopitias repteteet.
ILCapitulum. xxxviij.
r 7 . . .
ſ Elchus Foca ⁊ Galata.yſidoꝛꝰ
N,EWENILIW N II Feichaus vitulus marin? ap
NVih Alnb f pellatur. Cutem habet piloſam
WEN . albis nigriſq; maculis diſtinc⸗

AHII 53. In terra pecudũ moꝛe parit
2 nuqᷓ; geminis ilca educat.fetꝰ etiã ane
Pt . 1 mMãmis: nec ante duodecimũ diẽ in mare dedu
Cap itulum xxxvij. cCLt.his in ſono mugitus eſt. Nullum aĩal gra⸗
Zeor. Exli. de na. reꝝ. Eʒox eſt piſcis uioꝛi ſomno pꝛemitur. Vnde dextris pinnis
e danubij maximꝰ.ita vt vix in bigatra qu ibo vtunt᷑ in mari:vim ſommlerã ineſſe di⸗
bi poſſit abequis quatuoꝛ aut tribus cunt.ſi cuiuſq; capiti ſubdant᷑. Difficulter ãt
Vnũ habet inteſtinũ. oſſa pauca ⁊ parua ĩ coꝛ niſicapite eliſo interficiunt᷑. De hetiã animali
poꝛe cartillaginoſa potiꝰq; ſolida.ſed ĩ capite illud mirabile fertur:q; eo moꝛtuo⁊ excoꝛiato
multa fertur bꝛe oſſa. Carnes vo fertur habe/⸗ pilus in pelle vbicũq; fuerit naturali quodam
re dulciſſimas.guſtu vel ſpecie carnibo poꝛci ſi inſtinctu ꝓut mare ſe babet itaſe gerit. NHam
milimas. Per om̃e coꝛpꝰlenis eſt:nec aliquid ſi mare turbatũ in ſtuctus ſurrexerit:⁊ pilus ſi⸗
aſperitatis in coꝛꝑe vel in interioꝛibo hʒ:ſed eſt militer erectus exurgit. Si vᷣo mare pacificaaz
mitiſſimꝰac timoꝛoſi ns guupeneca minimo tũfuerit pilus in planũ ſternit᷑:ſicq; marꝭ ſtatꝰ
piſciculo ſe defendere poteſt: ſʒ ſtatim agitratur inre inſenſata ⁊ moꝛticina depᷣhendit᷑.¶ yſið.
ad fugã. Huic ſturio libentiſſime iocandi gfa Focas ſiue bocas dicunt eſſe boues marinos
ſe affricat.quẽ eʒox ſtatim vt ſentit ad latibuia quaſi boacas.ꝙ Ex libꝛo de naturis rerum.
fugit.q ſibi ſolet ad tutamẽ in littoꝛib effode⸗ Foca eſt bos marinus animal :ſcilicet in ſuo
re.Sed qnq; ſturio impoꝛtunꝰe ijcit latitante: genere foꝛtiſſimum.animoſum.iracindũ.non
tm ad alia animantia:ſed etiã ad ſua domeſti

ras cibi gra deferat᷑. Bibit autẽ viniſextaria

— „

☛ WLE=

= —,

ſn

Uti

B
,CK
O

De Pilcibus

ea. Semꝑem̃ cũ femina ſua pugnat donec eã
interſiciat. Interſectã ãt a loco eijcit.⁊ ſic aliã
ſuꝑducit.nec ſicceſſat eas ſfemnas ſupducere
donec eũ ↄtingatꝓpꝛia moꝛte defungi. vel a fe⸗
mina ſua ſuperatũ ĩterimi: nec mutat locũ ſuũ
de ſacili:ſʒ illic ſemꝑ manet vbi eũ nata condu
dit.huiꝰ ꝑnicie emuli filij rapina viuunt.

Dperationes

¶ Dyaſcoꝛides.Coagulus ſoce marine virtu
tem habet caſtoꝛeo ſimilem.
¶ Epilenticis ꝓdeſt. Oulierũ q; ſteric.id eſt.
pꝛefocationiba matricis bibitum valet.
¶ Pꝛo bat᷑ aũt an verũ de foca ſit coagulus:ſi
coagulus agni ſolutꝰ in aquã vna hoꝛa dimit⸗
tatur.necſe digerat:⁊ poſt hecaquaipᷣa coagu
lus foce pfundat᷑.nam ſi ea accepta ſoluat᷑ verꝰ
nõ eſt. Verꝰem̃ accepta aqua nõ ſe ſolutt.
¶ Exli.ð na.reꝝ. HGalata extra moꝛem omniũ
animalium cum ſetus in aluo ſuo viuere ſen⸗
ſerit illos extrabit. .B
¶ Et ſiqͥdẽ eos ad vitã maturos inuenerit:ſo⸗

ris relinquit. Sin autem:eos in macricem vt

foueantur reponit.

— Nar

—d
— &α2
,—

Capitulum. xxxix.
Aſtaleon Faſteʒ ⁊ Ficis. Areſtotiles
t Faſtaleon eſt genus piſcis qð ſolum
inter cetera geuera genꝰ ſuũ nõ come

dit. Ham om̃es piſces ſeſe comedũt pᷣter faſtꝗ

leon.¶ Joꝛath in li.de aĩalibo. Faſteʒ piſcis eſt

q̊ cum in oꝛe ſuo coartat aquã:fit ex eo dulcis.
vnde piſces minoꝛes ſequunt᷑illã in os ipſius
ille vero ſic eos capit atq; deglutit. Plinius

li x. Ficis eſtpiſcis qͥcoloꝛemſuũ mutat relid
tꝑe candida:vere autẽ varia.Eadẽ ſola piſcin

ex alga nidũ facit:atq; in ipᷣo nido parit.

ſin, iu
= OIARIRniit.

SS

* 8
☛

Capitulum. xl.
Ardus Gladius 2 Glaucꝰ. Actoꝛ.
6 Bardo piſcis eſt flunialis gratiſſi⸗
mi ſapoꝛis.vendeſie ſilis.ſj ꝑrubo

rẽ oculoꝝ ab ea diſcernit᷑.vterq; ůt

mediocris qᷓntitas eſt. yſi.Gladius dictus ẽ
eo ꝙ roſtro mucro natoſit.⁊ obh̊ nanes ꝑfoſ⸗
ſas mergit.¶ Areſto. Haſtarios als baſtaros

id eſt gladius marinus eſt ſimilis ſcoꝛpioni:et

equalis aranee.⁊ inducit magnũ doloꝛẽ piſci⸗
bus.ideoq; ſaliũt multotiẽs. Ham ⁊ delphinꝰ

pter doloꝛem ſalit: qꝛ ſubpinna pungit eius

aculeo q gladius vocatur.
Hyoperationes.
¶ Plinpꝰli.ix.Eſt paruũ aĩal ſcoꝛpionis effigie
aranee magnitudine. hec ſe ⁊ thinno ⁊ eiqͥ vo⸗
cat᷑ gladius cerebꝛo delphini magnitudinẽ ex⸗
cedẽs:ſub pinno aculeo affigit:tantoq; dolo⸗
re infeſtat vi naues ſepenumero exiliant.
yſi. Glaucus a coloꝛe dictꝰeſt:eo ꝙ ſit albus
reci em̃ albũ glaucon dicũt.h̊ eſtate raro ap
paret niſi in nubilo.i¶ Pli.vbi Sð.Quidam em̃
piſces eſtate imparientes ſexagenis diebo me⸗
dijs latent feruoꝛibs vt glaucus et aʒellus.
Areſto. Quidã etem̃ piſces in cauernis ma

nent in eſtate ſicut glauc' ꝑſexaginta dies:ac

rkhen Een aſcenſionẽ canis.

apitulum. xell.

Tractatus

— (Capitulum. xli
g g Amanez ? Honger. Alb. i li. ö na gial⸗
Wſſſ HBamanez aĩial dicũt fluuiale. cinꝰ feĩa
= W õõ vagabũde diſcurres.nõ ſolicitat᷑ ſʒ negligit par
. WR —ꝑò tü. Mas aſtt ſtat circa eos q̊s ſeia pꝛeneglexe
— — rrit. Et edificat etiã in yro circa eos lignis ne

„

pateat aditꝰinimic piſcibi.Et tũc aliqñ extra
aquã vociferat foꝛtiter:vt aduerſantia ſibi ter⸗
reant᷑ aia lia.⁊ ſi in tali ſolicitudine cadit ĩrhe⸗
tia ʒelo deſendẽde pꝛolis moꝛdens rhetia erũs
pit non tam foꝛtitudineqᷓ; animoſitate.i¶ In
eodẽ libꝛo.Gonger vt dicit Pli eſt piſcis mag⸗
nus atq; robuſtusqͥ inimicicias ⁊ bella habet
cũ murena ⁊ polippo ⁊ alijs piſcibo.⁊ intantuʒ
ſoꝛtiter:ꝙ polippũ laceret dentibo ſuis.

8 Obiꝰ2 Granꝰ. Actoꝛ. Gobio ẽ piſciculꝰ
fluuial albo:ſʒ nigris maculis reſperſus.
quẽ qdã dixer̃t veſci cadaueribo.ſʒ a piſcatoꝛibo
dephẽdit᷑ ̊ eẽ fa buloſũ.quã potiꝰdicũt᷑ in aq̃li
qdiſſima ↄuerſari⁊ pa bulo nutriri.ĩ cibo tñ vi
les ac ðᷣſpicabiles reputãt᷑qꝛ aq̃ſa mĩme ſolidi.

HPHobpbrrationes.

¶ Exli. ð na.re.Gobio piſciculꝰ eſt ſoꝛma rotũ

——
——

daſquamis ꝑuis argẽto ſilibo.̊ vbi aqs areno .
ſas lapillulis in nutrimẽtũ hʒ accomodatioꝛẽ
B vtiq; cibũ pᷣbet.¶ Idẽ.Granꝰeſt piſc marinꝰ
qͥ naturã omniũ aĩaliũ vnũ oculũ ĩ ſümo ca .
pitis bʒ:qͥ ſuꝑintẽdens ſemꝑ inſidias cauet. — — B
S Capitulum. xliij.
b· Amiꝰ? 1 Hyrũdo.yſi. Hamio piſc⸗
S eſt ſaxatilis dextra ſiniſtraq; lateri⸗ 8
SW brus v̈gis puniceis ppetuis: alijſq; .
diſcoloꝛib deſignat᷑. ⁊ dictꝰeſt hamio.qꝛ nõ ca
pit᷑ niſi bamo.ꝗ¶ Pli.vbi s.Amiã ſiue Hamiã
vocãt piſcẽ:cniꝰ ĩcremẽtũ dieboſinglis ĩtelligit
cũ thinnis:h̊ ⁊ palamides ĩ pontũ intrargrega ð”
tim ad dulcioꝛa pabula cũ ſuis queq; dulcibo.
Pperationes

Evli.ð na.re.Hamiꝰẽ piſ ſaxatilis.vt ait A
yſi.id eſt lapidẽ gerit interiꝰ.h admodũ ſpecio
ſusẽ:hñs ĩ vtroq; latere q̃i vᷣgulas ꝑpetuoco⸗/
loꝛe puniceas.reliq̊ͥ vo coꝛpe diuerſis q dem ⁊
gratis coloꝛibi.totꝰ ĩ modũ pãni ſerici variatꝰ.
¶ Hyrũdo maris ſilis eſt aui huiꝰnois bec aad B

*

S n = = =☛m ’ —

. i,r. , ODi

De Pilcibus

modũ loliginis in aqua manet vtpiſcis.⁊ alas
habẽs ad amena eleuatur etberis.

— S

=
.
= YY 1 S Si
AAe =

Capitulum. xliiij.

i Linus marinꝰ. yſi. Icinꝰ ab icino

terreſtri nomẽ traxit.quẽ vulgus eri
cium vocat. cuiꝰteſtula ðꝛ ſpims acu
leata in modũ caſta neaꝝ q adhuc operte de

arboꝛib cadũt. Caro eiꝰ mollis ⁊ minio ſilis.
Actoꝛ. Icinus ipᷣe eſt echinꝰ. de qᷓ dictũ eſt ſup

in tractatu de aĩalibo.ca. lxxvij. Idẽ etiã videt
eſſe ethenais. licet yſi.de his agat ſeꝑatim tãq;
de duob. Idẽ etiã ðᷣꝛ ericius vel irricius.

Hoperationes

¶ã Ex li. de na. re. Ericiꝰeſt piſc marinꝰ habẽs
caput ⁊ os inferiꝰ(vt ait Areſto.)⁊ exitũ ſuper⸗
AHltatũ ſuperiꝰ.qð eſt ↄ moꝛẽ aĩaliũ ceteroꝝ.

¶ Atitur autem ſpinis loco pedũ.Eius ante/
rioꝛa ſeparata ſunt.⁊ inferioꝛaↄtinua.hoꝛroꝛi
eſt ceteris piſcibo.qꝛ ſpinis hiſpidus.vnde nõ
de facili ſit vlli piſcium pꝛeda.

Karnes eius vehemẽeter rubee ſunt minio ſi
miles.vt dicit Plinius.

Capitulum. xlu.
8 Alaoʒ KRarkoꝛqa2 Kilok. y ſido.
&RRealaoz ẽ piſcis maris.ſpecie multi
foꝛmis.pluuiaq; ceteris piſcibꝛ ad

viteremediũ ⁊ impiguationis iuuamen eſſe ſo⸗
let. huic ꝓ exicitio dat᷑. Ham ſi multa pluuia
fuerit oculis cecatur:ac ꝑↄſequens cũ cibum

querere non poſſit:fame moꝛit᷑. Idẽ. Rarkoꝛa

—

vero eſt piſcis qͥpoſtq; depᷣhendit᷑:multo viuie

temꝑe:⁊ cibat ſeexſe.q; ſuꝑ eius inteſtina eſt

nidioꝛ aqua.
Dperationes
Idẽ. Rilock eſt piſcis marinꝰin teſta multũ
aſpera latẽs.cuiꝰ oꝛificiũ eſt in medio coꝛꝑis.
¶ Sentit ãt qᷣcqͥd ei appꝛopinquat.⁊ applicat

in lapidibo cũ ſuis pedibo poſterioꝛibo.

Anterioꝛibo aũt qͥb ꝓ manibo vtit quicq̃d ꝑ
eum trãſit.qð nequaq; vincere ſe poſie credit:
tumeſcit:ſeq; contrahit:⁊ adheret foꝛtius lapi

di cin applicatur.

——

—

N N
SS.
E

N

dN d

Tractatus

Capitulum. xlvj.

Arabo ⁊ Kylone.yvſidoꝛus. Rarabo
ſtercoꝛe viuit et luto. Yedaturq; ci⸗
bo. pꝛopter hoc animal ponderoſum
eſt. caudam habet latam. ecideo qñ pugnat le⸗
uiter ſe vertit. Hinus enim generis monſtra
foꝛtiſſime pugnãt inter ſe velut ariegs.muni⸗
untq; ſemultitudine ſocioꝛũ aduerie partes.
vnde frequenter viſi ſunt ambulare ſicut gre⸗

ges:adinuicemq; bella partiri.fiunt autem nm

aĩ alibo bella quatuoꝛ de ca uſis.ſcʒ ꝓpternatu⸗

ralem ſuꝑbiam ꝓptercibum.ꝓpter coitũ.ꝓpter
fetum.ſicut gallina ꝓpter fetũ cam coꝛuo pug⸗

nat.⁊? anſer cum coꝛnice.

PHperationes

¶ Areſto. KRarabo ſicut ⁊ cancer ſanguinẽ nö

habet. durum habetexira⁊ molle intra:nec eſt
nutribile illud durũ.immo recipit ignem.
¶ Accipit autem piſces ſicut cancer in ꝓfun⸗

do maris cum duobo labijs ſuis:eoſq; ĩ duas

Partes diidit:⁊ ad os ſuũ ducit.

KRarabo ex piſcibo dure carnis mouet᷑ cum

canda ſua motu veloci ſicut motu alarũ ſuarũ.
¶ Eſtaũt genꝰ quoddã exq̊ generat᷑ Karabo:
qð eſt bone carnis anteq; oua ponat:poſtea vᷣo

male.Hoc genus exuit ſpolium in vere ſiẽ ſer⸗

pens. Ita cancer? karabo ſenectutem exuunt

⁊ que mollis teſte ſunt.
¶ Warinum an mal mollis teſte Rarabo coit

⁊ impꝛegnat᷑ ⁊ malakye ſimiliter accidit. Rara

bo ⁊ ſibi ſimile in genere ſcʒ anĩal mollis teſte
ouant coitu. Similiter eſt generatio malakye
vxſepia:⁊ ſibi ſimile.
¶¶ Mareſq; karabo tm̃ cuſtodiunt oua.mala⸗
kye autẽ ouat extra.⁊ mas eijcit ſuꝑ feminas
ſperma.ſicut mares piſcium ſup ona.

¶ Ex libꝛo de naturis rerũ. Rarabo ſᷣm Are⸗

ſtotilem eſt piſcis qui quando timet retrocedit
naturaliter. M
In eodem libꝛo. Rylõ eſt animal marinum
quod contra nature communis oꝛdinem ha⸗
bet epar in ſiniſtro:ſplen in dextro. Nam ĩ om

nibus animalibus terre magnis ⁊ paruis eſt

econuerſo.
Capitulum. xlvij.
OP ky. Areſto. Kokyeſt marinum ani

B mal: ha bens dentes acutos.et etiam
poni vnum ſuper alium.ſic enim ge⸗

*

quando vero non timet ambulat ad interius

nus ſuũ diuerſatur ageneribus piſcium.quia

piſces habent quidem dentes acutos.⁊ nõ eſt

in eis animal duas habens acies dentium.

Actoꝛ. Roky ipſe eſt ſelchus. de quo dictũ eſt
paulo ſupꝛa.idemq; vitulus marinus.de quo

etiam dicetur infra.

Hyperationes

¶ Ex libꝛo de na.jerũ. Roky eſt anĩal in terra
ſicut in mari manens.cartilaginoſum habet

coꝛpꝰ vt ſepia.oſſaq; minus debito robuſta.p̃ᷣ
infirmitate aliqñ cruriũ vix ambularepoſſit:
ſeq; in pedibo ſuſtentare.

Ambulatio ergo ipſius eſt potius in vigoꝛe

ſpiritus ⁊ leuitate coꝛpoꝛis qᷓ; ex virtute. Den
tes habetacutos valde.caudam paruã vt cer⸗
uus.renes vt vacca.
¶ Uenter eius ſanguine caret.quia due vene
que ramificantur ſuꝑ renes vſq; ad ventrem
in eis non perueniũt.
¶ Eetera vᷣo coꝛꝑis mẽbꝛa ſanguinẽ habent.
Hoc animal habet quatuoꝛpedes.⁊ habent
in flexiones digitiqͥ
qʒ pedis eſt vt cauda piſcis.
¶ In aquis ſpirare uon valet. doꝛmit autem

ꝓpe mare ſuper terrã.ibiq; fetus ſuos parit du-

Oos aut tres. .
¶ Tranſacto vero die.xij.poſt partum:ſequit

feius matrem ſuã ad mare:⁊ H̊ multotiens in

die vtaquis marinis aſſueſcat. Hoc aĩal mã⸗
milas habet vnde fetus lactet. Vox eius eſt

ſicut thauri:maximeq; cũ interſicuur.difficul/
ter autem interimi poteſt.

tiqͥnq; in vtroq; pede.figura⸗

d O ind e

d—u bvbv v v v d vb

en!
bet

De Piſtibus

I

„

r—
40

e.

Capitulum. xloiij.
1SEo marinus. ¶yſi. Leo marinus
dictꝰeſt a ſimilitudine terreſtris.

DDyperationes

¶ Ambꝛoſius. Leo terribilis eſt in terris:ſed

dulciꝰ in fluctibo. Eandem habet diſpoſitionẽę
Cvirtutẽ ſicut in terra.quare tranſeo.

Capitulum. xlix.

SEpus marinꝰ.yſi.Lepus a ſimilitudi⸗
ne lepoꝛini capitis nũcupateſt. Plimꝰ.

☛
.

Venena dira nõ ceſſant in lepoꝛe.qͥ in indice
mari etiaʒ tactu peſtilens.vomitũ diſſolutionẽ
q; ſtomachi ꝓtinꝰcreat. Idem in li.xxxij.Te⸗
pus marinꝰvenenũ eſt in cibo vel potu datus.
Nullũ eſt aalqͥneius tactu intereat.hõ tactꝰ
ab eo piſcẽ olet ⁊ moꝛit᷑.et lepus ſimiliter ex eo
tactꝰmoꝛit᷑. Sic vterq; alteri venenum eſt. In
India nõ capi viuentem affirmant.

Hperationes.

¶ Auſceñ.in.ij.cañ.Lepꝰ marinꝰẽ aĩal oſtrea

tũ lutoſum declinãs ad rubedinẽ aliqᷓntulũ.

¶ Sanguis eius calidꝰeſt mũdiſicãs pannũ.
¶ Caput eiꝰ aduſtũ generat pilos in alopitia
ꝓpꝛie cũ adipe vꝛſi.⁊ in tyria valde.
¶ Cum auteʒ ex eo fit emplaſtrum ſicut eſt ab⸗
radit crines ⁊ pilos.
Itẽ abſtergit viſũ emplaſtri moꝛe ſuꝑpoſitũ
⁊ ſiẽ collirii.Numerat᷑ aũt inter medicinas ve
nenoſas.⁊ interficit eũ vlceratõe pulmonis.
¶ Plinius in li. xxxij. Lepoꝛis marini ſeminã
ſi mulieres grauide aſpexerint ſtomacho nau
ſeante:ſtatim aboꝛtum faciunt.
Remedio eſt mas ob id induratus ſale.vt in
bꝛachealibe habeatur.

¶ Lepus marinus venenatus quidem eſt.
Sed eius cinis in palpebꝛis pilos inutiles

emulſos cohibet.
¶ Idem. Lepus ſtrumas ſanat:ita vt celeri⸗

ter remoueant᷑. E lepoꝛe quo q; marino recenti

iubent qͥdam podagram fricari.

Sanguis eius et fel(ſi necetur in oleo)valet
contra carbunculos.

¶ Auicenna in canone vt ſupꝛa.Lepus mari⸗

nus eſt venenoſus ſi de ipſo in potu datur ac/

cidũt conſtrictio anhelitus.⁊ ru bedo oculoꝛũ.
tuſſis ſicca ſputũ ſangninis:difficultas vꝛine.
Vrina violacea ⁊ egeſtioſimiliter vel doloꝛ in
ſtomacho. vomitus ſuꝑfluus coloꝛe ⁊ ſangin⸗
nis vctericia ⁊ anguſtia ac doloꝛ renum:ſudoꝛ

fetidus.hoꝛroꝛ cibi.

¶ Etcũ videt eger piſces terretur ab eis:⁊ in

uenit ſapoꝛem fetidi piſcis in oꝛe ſuo.⁊ in eruc

tuatione cũ ſalſedine. Plures autem qui ex eo
euadunt:inptyſim cadunt.
Confert autem eius curationi lac capꝛinum
nod eſt iuuamentũ vltimum.
Tac quoq; aʒininũ ⁊ lac mulieris ex mãmil
la.⁊ eius cancri fluuialis:⁊ ericius aſſatus aut
ſanguis eiꝰ foꝛtes aũt medicine ſunt calamen⸗
tum fluuiale calidũ:recens:⁊ ſanguis anſeris
⁊ vꝛina hoĩs antiqua.⁊ cetera.
Signum vere ſanitatis eſt.quando videns
piſces nõterret᷑ ab eis:⁊ comedit.Cunq; cadit
in ptyſun cureturptyſis.

⏑ § d O 8&

Trattatus

w, . —

Capitulum. l.
1I Eniathan ⁊ ludolachꝛa.yſi.Leuiathan
ſiue leuim:eſtpiſcis ſerpẽtinus.de q̊̃ſcʒ
ſup̃ dictũ eſt in tractatu de aĩa libo.ca.lxxxiiij.
vſi. Ludolachꝛa ẽ alal nata ⁊ foꝛma mira bile

duas bũs alas ĩ facie.duas ĩ doꝛſo:qͥbo mira ve

locitate mitit᷑ qcũq; volũtas eam impulerit.

— —

Capitulum. Iſ.

IOligo. ꝓſi. Loligo eſt monſtrũ in q̊ na⸗

tura luſiſſe videt᷑. Hã cute ſquamoſum
cũ gregibopiſciũ maris ꝓfunda ſcrutat᷑.Cum

autẽ aq̃s ſaſtidierit:leuatſe cũ alis pennigeris
quas in h̊ illi nata dedit.⁊ cũ volucribo ethera
ſcandit. Sed qꝛ flatus ventoꝛũ ſuſtinere non
poteſt. poſt modicũ vbiventis ↄcutit᷑ ad aquas
redue cogit᷑:⁊ in ꝓfundum relabuur.

Pobperationes

¶ Plinius li. ix. Loligo eſt piſcis mollis ſan /
guine carens ſicut ſepia.Caput habet etiã ſicut

⁊ ſepia inter ventrem ⁊ pedes.

¶ Sepie ⁊ loligini pedes duo ex bis lõgiſſimi

ſuunt ? aſperi.qbo ad oꝛa cibos admouent.⁊ in

fluctiboſe velut anchoꝛis ſtabiliũt.¶Loligo eti⸗
am volitat:extra aquã ſe efferen.
¶ Sepia qͥdem in terreno parit inter arundi⸗
nes ac in alto ↄſeruata:oua eduntloligines.
¶ Item loligines ſicut ⁊ ſepie coeunt linguis

bꝛachia inter ſe cõponentes ⁊ in contrariũ na
tantes.oꝛe quoq; pariiunt.

¶ Loligines etiam in littoꝛe miremagnitudi⸗

nec oſſa nec ſpinas habet.

¶ Idẽ ĩ li xviij. Loligo volãs ſignũ ẽ tẽpeſtat
¶ yſið. Tradũt in occeano mauritanie tantã

multitudinẽ loliginũ ex aqua euolare vt etiaʒ
naues demergere poſſint.

Phiſiologꝰ. Loligo capit aliqñ qnq; cubito
rum.Caput habet inter pedes ⁊ ventrem. vo

tra duos annos raro eſt eoꝝ vita.

¶ Aliquod eoꝝ genus aſperrimũ eſt pugna

ture turmis ſe munientes ſtabiliunt.

—

Capitulum. lij.

nis ſunt.ſed in mari noſtro qͥnq; cubitoꝛum

8

õ

—

18
on
es

ln
an
en
i
1e.
gis
üm

mn

tni
lcis

nbio
n,rb

gn!

nd

De Pilcibus

Ocuſta marina. Phiſio. Locuſta mari
na iuxta Pli.q̃ttuoꝛ hʒ cubitos ĩ lõgitu
dine hyeme ledit᷑ autũno ⁊ vere pingueſcit.et

plenilunio magꝭ.Exli. de na.re. Locuſta flu⸗
uialis ecõtraria qᷓ; locuſta cãpeſtris.pedes an⸗

terioꝛes hʒ lõgioꝛes:necrumiatĩ anterioꝛi ꝑte

ſiẽ aĩalia cetera.ſʒ ad poſteriꝰ.ſcʒ ĩ exiremo ſto
machi fui cũ dẽtibo in ventre ſibi herentibi.

Dperationes

¶ Pli. li.ix. Locuſte piſces cruſta fragili mu⸗

niunt᷑.in eo gñe qð caret ſanguie latẽt mẽſibo

qͥnis. Siliter ⁊ cancri qͥ eodẽ tꝑe occultant᷑.

¶ Et a mbo veris pꝛincipio ſenectute in moꝛe
anguiũ exeũt.renouatiõetergoꝝ.Ceterum in

vn iis narãt.locuſterepta nnũ moꝛe fluitant.
¶ Si nulins ingrauat metus recto meatu
coꝛniba.q̃ ſũt rotũduate pᷣpilata ad latera poꝛ⸗

rectis.⁊ eiſdẽ ereciꝭ in pauoꝛe.o blique in late⸗

ra ꝓcedant.Coꝛnibo inter ſe dimicant.

Aiuũt at bmõi locuſte in petroſis locj. In

indico mari locuſte quaterna cubita implent.

¶ Polippũ intantũ locuſta pa uet:vi ſi iuxta vi

derit omino moꝛiat᷑.Locuſta q;ᷓ conger inimi

cus lacerat ⁊ perimit.

R ,,,iu, e

ES

Capitulum. lij.
1I Uieius. Actoꝛ. Luciꝰeſt piſ fluuialis
oee lato ⁊ dẽtiboacutiſſimis.minoꝝ pi⸗
ſciũ deuoꝛatoꝛ.cui tñ perca ſquamis ⁊ bꝛãchijs
aſprimis armata reſiſtit vt non ei pᷣualeat.nec
dẽtibo erꝰ pᷣda fiat. Veſcit᷑ aũt luciꝰ venenoſis

vt bufonibo⁊ hmõi.⁊ iñ infirmis ðꝛ eſſe ĩ cibo
ſanꝰ. Si qñ naſſa in qᷓ incluſus fueru.ex ꝗqua

leuata lucẽ diei viderit.raro vel nunq; accidit.
vt poſtea diutius remaneat,/ſed queſita ſibi via

Hbpkrationes.
¶ Exli. na.re. Luciꝰ eſt piſcꝭ qͥ ⁊ lupꝰaq̃tilis
appellat᷑ Hic ſi fluniales aq̃s cibũq; ꝓ vita ſuf
ficiẽtẽ ha buerit ꝑ ſucceſſus tꝑm in lõgitudinẽ
maximãqaleſcit.Ciboeiꝰſũt piſces.⁊ q cquid
ranaꝝ moꝛe repu.piſcẽ ad magnitudinem ꝓpe
ſui comedit. Nã vbi victũ ſubegerit: caput
pmaoꝛe deuoꝛat.q̃ digeſto paulatim addit ſes⸗
quentia:donec totũ pſumat. Pari q̃ʒ generis
ſui ꝑcere recuſat.vel ob naturalẽ crudelitateʒ.
velq auideſt cibi:rapineq; impatiẽs. Nam
⁊ ꝓpa ſemia ꝑſeqt᷑ vbi piſcis foꝛma ſuſceperit.
¶ Eſt ãt piſcꝭ qͥdã hñs acres ſquamas ⁊ pinnu
las acutas.quẽ ſi lupus aquaticꝰ ꝑ caput ap⸗
pꝛehẽderit cito tranſglutit. Si vᷣo aꝑte caude
nõ poteſt qm̃ incõtra rium aſperari geſcunt.
Luciꝰ in cerebꝛo lapidẽ criſtallo ſileʒ gerit:
z H cñ euũ in longũ duxerit. Impꝛegnat᷑ hic
piſcis vt diẽ Ariſio.ſlante vento ſeptẽtrionali
ſititer ⁊ puces qͥ in lõgitudinẽ eualeſcũt.femĩa
pꝛegnãs aquas aſcẽdit:q̃nto põt remotiꝰ a lo⸗
co ſuo inqͥ habitare ↄſueuit. Jbiq; oua parit:
vt fil ij ſui nõ ſint ei impedimentũ pꝛede.
¶ Et hoc ꝓpter crudelitatẽ naturalẽ: vel ꝓpter
cibi rapineq; inuidiam.
¶ Alij dixerunt ꝙ aſcenderet ꝓpter dulcioꝛem
aquã.qm̃ aqua tanto ſemꝑeſt dulcioꝛ:quanto

euadit.

fonti ꝓximioꝛ. Kucius tante auiditatis eſt vt
piſcem quẽ totũ qᷓntitas eius deglutire nõ ſu⸗
ſtinet dimidiũ incoꝛpoꝛet.

N U8

Trattatus

Capitulum. liiij.
NMWpus marinꝰ.yſi.Lupꝰ a velocitate
I spel atc.inq̃lupo terreſtri aſſimilat᷑qꝛ

ſczʒ impꝛo ba voꝛacitate alios ꝑſequit᷑.
Eſtãt piſcꝭ captura ingenioſus.Hã ⁊ rheti cir

cũdat fert arenas ara recauda:⁊ ita cõditus
trãſire rhete. Pli.li.xxxij. Lupus marmꝰin ꝓ⸗
uidendo minꝰ habet ſolercie:ſʒ magnũ robur
in penitẽdo.nã vt heſerit in hamo tumulmoſo
diſcurſulaxat vulnera donec excidant inſidie.

Hobrrationeg.

4 Igdẽ li.ix.Pꝛegelidã hiemẽ oẽs ſẽtiũt piſces:

ſʒ maxie qͥ lapidẽ in capite exiſtimãt᷑ hꝛe.vt lu

p. ⁊ pagri.Cũq; aſpere ſuerint byemes multi
capiut᷑ ceci. Lupoꝝ voſũt laudatiſſimi qͥ appel
læit᷑ lanati.cãdoꝛe mollicieq; carnis. melioꝛes
ſit lupi ĩ amne tyberi ĩter duos põtes qᷓ;alibi
¶ Prſciumlupus bis in anno parit. Nigidiꝰ

eſt actoꝛ lupũ mugilicaudã pꝛerodere eoſdẽq;

menſibus ſtatis concoꝛdes eſſe.

Igem in libꝛo. x. Pꝛoduntur vt dictum eſt
mugil ⁊ lupus clariſſime audire.

¶Iem in libꝛo. xxrij. Zradit etiãẽ Ouidius

lupum rheti circũda um:cauda arenas arare

atq; ita conditumtra nſirerheet.
¶ Areſto. Qupi marini cum itrant pelagus
poſtea redeunt ⁊ aſcendũt ſuperiꝰmagna velo

citateſicui delphinus. O m̃es aũt lupi magno
rum coꝛpoꝝ anhelant aerem attrahentes.
Ambꝛoſius.Qupi deniq; in mariſunt tene
ri quos neſcit agnus timere.Et ſᷣm yſaiam

ſimul paſcuntur lupi ⁊ agni.

. S△D
— ? —
1 —
11 ad oO μNaα —

B& RRNRRNNNNN
☛

õ

—

Capitulum. lv.

m Egar. Milag?:2 Miluꝰ. Exli. de

na.re. Megaris ẽ piſe marinꝰ dua
rrũ palma ꝝ lõguudinis.vilis habet᷑
in partibo in qbcapitur. ſed cũ ad remotioꝛa
ſalſus reducit᷑: ruritas eiꝰ pᷣciũ facit.Recenter
tñ capt? ſine ſale delicatioꝛẽ cibũ edẽnbo facit
Eſt aũt(vt fert᷑ nociuꝰ pᷣcipue febꝛicitantibo.
Vnge poeta dicit.Et megaris noxius omnis
erit. Joꝛath vbi S. Milago cũ eiꝰ pulli volant
ſignificatio eſt ſuꝑ tempeſtatẽ maris. yſidoꝛꝰ
Milago piſcis eſt ſic nominatꝰ:q;ꝛ ſuꝑ aquazʒ
euolat. Quotiens autẽ cernit᷑ extra aquã voli⸗

tans tempeſtates mutari deſignat.

HPHoperationes

¶ Exli.ð na. re. Oila go volitat ſuꝑ vndas in
ſignũ leticie:ꝙ ceſſauit tẽpeſtas.̊ cõtra moꝛẽ

4

alioꝝ piſciũ ⁊ mõſtroꝝ marinoꝝ qͥ oꝛiente tem⸗
peſtate vident᷑ quaſi inp aquas ludere.
¶ Pli. li.x. Miluꝰ ſubit in ſũma mania piicis
ex argumẽto appellatꝰ lucerna:linguaq; ignea
ꝑ os exerta tranquillitas noctibo relucet.
¶ Artollit e mari ſeſquipedalia femcoꝛnua.ab
hiſq; nomen traxit. =

—
ℳ —— . —

Coapitulum. luf.

m— Bouus vds Whnglumsr e nomen
hꝛ/abetꝙ ſit multũ agilis. Nam vbi di
ſpoſitas ſen erit piſcatoꝛum inſidias
confeſtim retroꝛſumrediens.ita rheie tranſilit
vt volare piſcem videas. Pliniꝰ.li.ix. MHugi⸗

—

h EEE fh—1E E 2AA

n⸗
bid⸗
gis

De Pilcibus

lum natura ridet᷑ ĩ metu capite abſcõdito:to
tos ſe occultare credẽtiũ.ijſdẽ tñ tanta facili
tas:vt ĩ feniceꝛ narbonẽſi puincia coitꝰ tꝑe
eviuarijs mare linea lõgiq̃ ꝑ os ad bꝛanchi
as religata emiſſum in mare.eodẽq; linea re
tractũ.femĩe ſeq̃nt᷑ ad littꝰ:rurſuſq; felaʒ ma
res ꝑtus tpe. In narbonẽſi ꝓuĩcie:⁊ ĩ nemu
ſienſi agnoſtagno.ſcʒ laterna appellato:vbi
hoĩes delphini ſocietate ⁊ mugilũ piſcãt᷑.mu
gilus ⁊ lupus odio flagrãt mutuo. Mugileſ
alioꝝ piſciũ vim timẽtes ſuꝑ naues exiliũt:
⁊ tã pᷣcipue velocitatꝭ ſunt vt trãſuerſa naui
gia interim ſupiactent.i¶ Jdẽ li.xxxij. Du⸗

gil ſcit ĩ eſca hamũ eẽ:atq; inſidias nõ igno⸗

rat.tãta ẽ ei auiditas vt cauda vᷣberando ci

bos excutiat:¶ Joꝛath. Mugilus ẽ piſ ve

lociſſimꝰ ĩ aqͥs fluuialibi ſʒ naturali incaut⸗
nã deridet᷑ eiꝰ ſtulcicia:cũ in metu capite ab

ſconſo:totũ coꝛpꝰ abſcõſuʒ ac ſecuꝝ credit.
hic cũ lucio inimicit iaſ hʒ hyeme tm.⁊ hmõi
cã credit᷑ qꝛ tũc rarꝰ ẽ cibop qͥ dimicãt.Eſta⸗
te vero abũdat:⁊ ideo ad ↄcoꝛdiã redigunt᷑.

NPyperationes

· Plinius libꝛo. xxxij. Cinis ecapite mugi⸗
lum ⁊ muloꝛum ſciat icos liberat

SN N
EEEEEEEEE

NNNNNN 2
=

Capitulum. uM.

Vs marinus. Muſculus ⁊ Muſte
m la. Mus marinꝰ ad terraʒ exit:ibiq;
foſſaʒ faciẽs oua parit.ac rurſus ter
ra obꝛuit. Poſt triceſimã vᷣo diẽ rediẽs iteꝝ

foſſaʒ aperit: ⁊ fetꝰ ĩ aquã ducit.hoꝝ fetus in
ter initia viſu carẽt.ſicut fetꝰ oĩm fere aquati
liiũ. Jſi. Ouſcul⸗/ dict? ẽ:eo ꝙ ſit balene nn

ſculus.Eius coitu hec beluacõcipe pꝑhibet

Suüt oũt muſculi cochlee q̊ꝝ lacte cõcipiũt

oſtree.¶ Pli.li.ix. Amicitie ſunt exẽpla mu⸗
ſculꝰ ⁊ balena.Oñq; pᷣ graui ſuꝑcilioꝝ pon⸗
dere obꝛutis eiꝰ oculis infeſtant ia magnitu
dinẽ in vada pᷣnatãs demõſtrat.oculoꝝq; vi
ce fungit᷑.i¶ Idẽ li.xi. Huſculꝰ marinꝰ qͥ ba
lenã antecedit nullos hʒ dẽtes:ſʒp his ſetas
intꝰ.ob id viã hirſutã dicũt appellatã ¶¶ Idẽ
in li.ix. Huſtele piſces mẽſe deputãt᷑ q̃s in⸗
ter alpes lacꝰ rechie bigrãtinus emulas mu
renis generat.i¶ Ariſto. Muſtela ſiẽ delphi⸗
nus ⁊ foca viuos fetus de coꝛꝑe ſuo edũt:et
cũ partus ediderint ſi erga ſuos caulos inſi
dias quẽqᷓ; molliri pᷣſenſerint ipᷣos tuent᷑ eta
tis tenere pauoꝛẽ affectu materno cõpmũt:
oꝛaq; aperiũt.⁊ innoxio dente partꝰ ſuos ſu
ſpendũt Interno q́; coꝛꝑe reciꝑe ac genit ali
aluo ferunt᷑ abſcõdere donec ad illos ſecuri
tatẽ deferãt.aut ſui coꝛꝑis obiectu defendãt

—

— —
—

—w

Capitulum. lum.
NUVWrix. Iſido. Murix eſt cochlea ma
m ris ab acumie ⁊ aſperitate dicta.que
alio noĩe conchiliũ dicit: eo ꝙ circũ
ciſa ferro lacheymas purpurei coloꝛis emit⸗
tat. ex qbus purpura tingit᷑.⁊ inde oſtruʒ ap⸗
pellatũ ẽ.ꝙ hec tinctura ex hũoꝛe teſte elici⸗
tur. Durianus autẽ tradit muricẽ echineũ.
¶ Pli.li.ix. Murices conchemarine ſunt ꝗᷣ
latent circa canis oꝛtũ tricẽtis diebo:⁊ ſtatu

to tꝑe exeũt pᷣcioſuʒ liquoꝛẽ tingẽdis veſtib⸗

in medijs faucibo hñt vtilẽ. Sed is coloꝛ in
ſola vena cãdidareperit᷑. Reliquũ vᷣo coꝛpꝰ
ſterile eſt. Uiuis q; tm̃ bic coloꝛ erpeimirin:

—

8*

Trattatus

qꝛ moꝛientes cũvita ſuccũ euomũt.nõ habet

ſpericũ os neq; rotundũ ne in angulos ꝓde⸗
unteroſtro ſed ad conche modũ vtroq; late

re claudit᷑.¶ Idem in eodẽ. Aigalia marina ᷓ
ſüt dure teſte vt murices:aut purpure ſalui/
ario lentioꝛe ꝓueniũt(ſicut a creſcẽte hbumo
re culices)atq; ſpuma maris incaleſcente cũ
admiſſus eſt imber. Et he pariũt in vere.

¶ Pliniꝰli.xxxij. Duricum teſte cinis vtili
ter cũ melle illinit᷑ vlceribo capitꝭ.¶ Idem q̊s
cinis bonũ eſt dentifriciũ.Et maculas pur⸗
gat in facie mulierꝭ cũ melle illinitus.cutẽq;
erugat.extenditq; ſeptenis diebo illitꝰ:ita vt
octauo candido ouoꝝ foueat᷑.i¶ Idẽ ex oleo
valet ad parotidas ⁊ ſtrumas. Panniſq; reſi
ſtit vtroq; modo.ſiue opus ſit incipiẽtes diſ
currere:ſiue cõcoctos emittere.¶ Itẽ muri
cuũ cinis cũ oleo tumoꝛes tollit.Ciniſq; teſta
rũ eaꝝ melle mãmas mlieꝝ efficaciter ſanat.

„ *
6 4
2 6 ½ . 8
4

Capitulum. lix.
Vrena. Iſido. Murenã greci mire⸗
m na vocant:eo ꝙ plicet ſe in circulos

4

E ☛
.

Haoc feminini tm ſexũ tradũt ⁊ aſer
pente ↄcipe.O b id a piſcatoꝛibo tanq; a ſer⸗

pente ſibilo euocat᷑ ⁊ capit᷑. Ictu fuſtis diffi
culter interimit᷑. Yerula vero ꝓtinꝰ aiam eaʒ
habere in cauda certũ eſt Naʒ capite pcuſſo

vix interimit᷑ cauda ſtatim exanimat᷑. Pli.
li:ix. Durena eſt piſcis longus molli cute

intectus.hyme latet. Nec capit᷑ niſi diebus
eſtatꝭ. ſicut congerꝛ oẽs ſaxatiles.Exititer

riã ſicut polippus.huic emula: muſtela Qui

buſqã piſcibi date ſũt pinne vice pedũ. Qui⸗
buſdã vero nulle ſunt vt murenis.quibo nec

bꝛanchie.hec flexuoſo ĩ pulſu coꝛpoꝝ ita ma
ri vtunt᷑:vt ſerpẽtes terra.in ſicco q; repunt

Murena qcũq; menſe parit:cũ ceteri piſces
ſtatuto tꝑe pariãt.Qua eiꝰ citiſſime creſcũt.
In ſicco littoꝛe elapſas vulgus coitu ſerpen
tiũ impleri putat.iſ Ex li.de na.re. Murene

ſicut dicit Pliniꝰ? libẽter ſe tenẽt inter harũ⸗
ines ⁊ ligna:vt ſi foꝛte rhetiↄcludant flexu

multiplici euadãt. Hee moꝛſum venenoſum

huit:ſed capitis eoꝛundẽ cinere moꝛſus ſanat
Periculoſuʒ eſt eas in cibũ ſumere:niſi pus
in vino optime ac diutiſſime decoquant. et
ſpeciebo aromatic maxieq; pipere cõdiant᷑.
venenoſo nãq; abũdat humoꝛe.vñ nec de fa⸗

cili cedũt coctioni. Itẽ murenã iuxta Baſi⸗

liũ.vipera ex aqs in ſiccũ euocat ad coitum.

¶ Joꝛath vbi. S. Murena nõ aſuo ſili ſʒ a ſer

pente ſibilo ad ſociũ euocata ↄcipit.nec aliꝰ
qͥd tñ ſerpenti ſʒ ſibi ſite gignit.¶ Ambꝛo. Vi

pera quidẽ ad littꝰ maris ſibilo murenã euo

cat venenũ ſuũ vomit. Illa ſtatim venit et cũ
co coit:⁊ poſt vipera venenũ ſuũ reſumit.

Dperationes

Pliniꝰ vbi.S. Ourene moꝛſus capitꝭ ipſiꝰ
cinere ſanat᷑.¶ Qichenas etiã ⁊ lepꝛas ſoluit
murenarũ cinis cũ terois obulis mellis.

Vltipes.Ex li.de na.re. Hultipes
m piſcis marinꝰ eſt.a re nomẽ hʒ. huic
pegelſ a lat ere ꝓcedũt In hyeme coit

d

mn

ke

apii

De Pilcibus

⁊? inter ceteros piſces ſibi nidum ex ſurculis

ↄpſtruit.pꝓ duos mẽſes ouat.⁊ hoc vnũ ouum

tm̃ ad inſtar nucis paruũ. emĩa ꝑ q̃dragin
ta noctes ſedet:⁊ ouũ a ſe editũ fouet ex qͥ fi⸗
unt piſces innũerabiles.Qõð ſi nõ eẽt:multũ
eoꝝ genꝰ decreſceret.qꝛ ſeipos inuicẽ conſu
mũt.⁊ multe comeſtiõis ſũt. Bultipes alfu
tia magis q; foꝛtitudie vincit Rarabo mon⸗
ſtrũ marinũ qð validũ eſt ac robuſtũ.Cuius

yvictoꝛie ſignũ.nã ſimul capti in rhetirepiunt

Rar abo frequẽter moꝛtuꝰ inuenit᷑ aut letali
ter vulneratꝰ.Eſt etiã quoddã genꝰ multipe
dis naturaliter aſtutũ qð in aqua ſuꝑnatat ⁊
Doꝛſi teſtã ad ſolẽ ponit vt deſiccet᷑ ac durioꝛ
fiat.ſic vt ſalſas maris aq̃s ⁊ aduerſa ſcopu
loꝝ pativaleat.i¶ Actoꝛ. Multipes ipᷣe ẽ po

lippus iuxta Pliniũ.de qͥ pleniꝰ ĩferiꝰ dicet.

—

WW.

lum. lxx.

Vlus vel Dullus.Ex li.dena.reꝝ

m Mulus eſt piſczmarinus (vt ait Pli

nius) modice quãtitatis gratia no⸗

bilitatis in eſum tm̃ datus nobilibo. Rariſſi
mus tñ eſt quẽ ſeptẽtrionalis tm̃ gignit oc⸗

ceanus. Hoꝝ tñ genera plura ſunt. Quidaʒ
alga ⁊ oſtreis ac limo ceteroꝛũq; piſciũ car⸗

neveſcunt᷑ Hobilioꝛes aũt in inferioꝛi labio
ye llabꝛo gemina barba inſigniunt. victuſa q;
eoꝝ eſt qð iuxta ripas aeris ſerenitatẽ ↄcrce
uerit. Mulum nobilẽ expirantezʒ numeroſa

coloꝛũ varietate ſpectaripꝛoceres gule nar⸗

rant.i¶ Seneca de naturalib queſtiõibus li
bꝛo. vij. Incredibilia ſicut iam ſuperiꝰ dictũ

eſt ſunt oꝑa luxurie in cubilipiſcens natam:
⁊ ſub ipa menſa capit qui ſtatim in menſam

eſt) his ꝗ biberint inde vini tediũ afferunt

tranſferatur Paꝝ recensvidet᷑ mulus niſi qͥ
in cõuiue manu moꝛit᷑.O bſeruat᷑ moꝛientiũ
coloꝛ:quẽ in multas mutationes moꝛs ipſa
luctante ſpiritu vertit. Ruboꝛ pᷣmuʒ:deinde
palloꝛ ſuffundit᷑.longa ſomniculoſa inertiſq;
luxurie expectatio. NHolunt attingere niſi eo

gem die captũ:qui ipᷣm(vt aiunt) mare ſapi⸗
unt ⁊c̃.¶ Jidoꝛus. Mulus vocatus eſt:eo

mollis ſit ac tenerrimus.cuiꝰ cibo tradũt

libidinem inhiberi:⁊ oculoꝝ aciẽ hebetari.
Hhoies vero qͥ his ſepe paſti ſunt piſcem olent

mulo in vitio necato.qui inde biberint tedi⸗
um vini habẽt.¶ Alexander. Mulus bouis
fimo delectatur adeo vt in ipᷣo iaceat:⁊ tin⸗

cturam caro piſcis ex fimo mutuetur.

HPHoperationes
¶· Plinius. Mulus cõtra paſtinacas ⁊ ſcoꝛ?;
piões terreſtres ſiue marinos:⁊ dꝛacões at

qʒ ſpalangia pꝛodeſt illitꝰ:aut in cibo ſũptꝰ.
¶ Eiuſdẽq; recentis a capite cinis ↄtra om⸗
nia venena valet.Et pꝛiuatim cõtra fungos.

It erũ cinis e capite multoꝝ attritos ſcia

ticos liberat. Cõburuntur autẽ in vaſe ficti

li ⁊ cum melle debent illiniri. ¶ Dulos aũt

in cibo inutiles neruis inuenio.Eoꝝ quoq;
cibo tradũt oculoꝝ aciem hebetari. In mẽ
ſtruis vero mulieꝝ auxiliat᷑ mulus. Inuete⸗
rati muli ⁊ in potiõe triti vomitiões ↄcitant.
¶ Muloꝝ ſalſamenti cinis carbũculos diſ
cutit. Hulus aũt in vino necatus (vt dictũ

—
—— CSE SS
2 SCt- C
=
=
„„ .

Capitulum. Ex'.
O i

„ N 8

Tractatus

O nachus marinꝰ et Monoceron.
mm Ex li. de na. re. Monachi maris di⸗
CLli ſunt:qꝛ caput hñt vt monachire⸗
center raſi coꝛonã deſuꝑraſaʒ ⁊ cãdidã.⁊ cir
culũ in modũ criniũ ſup loca auriũ.facieʒ tñ
nõ habet in toto ſimilẽ homini:qꝛ naſum ha
bet piſci ſimilẽ.⁊ os naſo cõtinuũ.Ceterũ in
inferioꝛibo habet foꝛmã piſcis.hoc monſtrũ
hoĩes ſuꝑ ripas maris ambulãtes libẽter al
licit:⁊ coꝛã eis ſuꝑ aquas ludit:q; ſihominẽ
admirantẽ ꝓpinquare viderit appꝛopinquat
2 ipᷣe.⁊ ſi dat᷑ facultas hoĩem rapit ⁊ traijcit
in ꝓfundum:ſicq; carnibo eius ſatiatur.

¶ In eodem libꝛo vt ſupꝛa. Monoceroneſt

monſtrũ marinũ:habens infronte coꝛnuma

ximũ:quo naueſobuias penetrarepoſſit:ac

deſtruere ?ꝛ hominum multitudinem pꝑdere.
Sed in hoc pietas creatoꝛis hũano gene
riꝓuidit:quia cum tardum animal creatum

ſit: naues eo viſo poſſunt effugere.

„VGD ☚⁰ *
. 1. 7 2 4
1
„

CTapitulum. xiſ.

Arcos. Hautilos 2 Hubes.

IAIulrlidoꝛus. HNarcos. teſte Ari⸗
n ſto: tantevᷣtutis eſt piſcisvt me

diante lino ⁊ calamo ad manũ
piliſcatoꝛis hamũ tenẽtaccedat
ſtupoꝛ ⁊ inſenſibilitas:imo ⁊ totuʒ coꝛpꝰ ſtu⸗
pefacit:niſi citiꝰhamuʒ deijciat. Inde eſt ꝙ;
etiã ſtupoꝛifera vt papauer ⁊ hmõi cetera di

cunt᷑ narcotica.¶ Pliniꝰ lib.ix. Nautilos qͥ

ab alijs vocat᷑ pompilos inter pᷣcipua mira⸗
cula marꝭ cõputatur. Nãſupinus in ſumma

Capitulum. lxiiiſj.

equoꝛũ pꝑnenit. .ita ſe paulatim ſubꝛigens.vt

emiſſa ꝑ fiſtulam aqua velut exoneratus ſen
tina facile nauiget. Poſtea pꝛima duo bꝛa⸗
chia retoꝛquens membꝛanã inter illa mire te
nuitatis extendit: qua verificante in auras

ceteris bꝛachijs ſubꝛemigans media cauda

vt gubernaculo ſe dirigit:ita vadit alto lu⸗
burnicarũ gaudens imagine.ſi qͥd pauorꝭ in⸗
terueniat hauſta ſe mergẽs aqua.iſ¶Ex libꝛo
de naturis reꝝ. Nubes ſᷣm Ariſto.eſt piſcis

in aqua viuens applicatus ad petraʒ. Aqua

non deſcendit nec ſeparat᷑:niſi ꝑ attractionẽ
inſpirationis concitus.

Ereides ⁊ Oꝛcha.Jſidoꝛus. Nerei

n ges ſũt belua marine toto coꝛpebir

ſutis hiſpide. Habẽtq; ſpeciẽ aliquã
foꝛmatam cũ homine.Hoꝛũ aliqua cũ moꝛ⸗
talis ↄditionis imitatrix emoꝛi debet.audi/

tur pꝛocul gemit eius ac planctus. De his

plenius dictum eſt ſuperius in capᷣ. Balena.
Ex li.de na.re.Oꝛchũ monſtrũ marinũ eſt
(vt ait Pliniꝰ.)ei imago nulla poteſt expᷣmi
repᷣſentatione:niſi ꝙ ſit mollis carnis ĩmen
ſe.hec balenas graui odio ꝑſeqtur: dentibꝰ
truculẽtis ſecreta feminaꝝ irrũpunt:ac moꝛ
ſu lacerat. Ille vero ad flexũ imobiles:ad re

pugnãdũ inertes:põdere ſuo onerate ac pin

nis inualide. Solũ nouerũt auxiliũ in altuʒ

mare refugere:ſeq; toto occeano defendere.

Ecõtra vero oꝛche in malicia ꝑt inaces labo
rãt fugiẽtibo occurrere:⁊ incautas angnſtijs
trucidare:inuada vꝛgere: ſaxis illidere ꝛc.

3

De Piltibus

4 + rogit. oſtreũ ſiqͥdẽ in ſiccũ vłin ſicco iacens.
n ——,— iam vt in domo conchas tpꝑe acceſſiõis ma⸗
ris aperit.¶ Iſi. Eſt aũt in oſtrea pᷣcioſiſſima
margarita naturaliter infixa qᷓ maris aqua ĩ
RM Riiian ea ſolidat. Que etiã difficile apud reges in⸗
uenit᷑ ⁊ in littoꝛibo q̃ſi vilis iacens:avulgo ſa
xis aſperis ⁊ cauteribo colligit.¶ Pli. lib. ix.
Silicea teſta mcluſis fatẽdũ eſt nullũ ineſſe
ſenſum vt oſtreis putreſcẽte limo ꝓueniũt ac

ſpuma circa nauigia diutius ſtantia defixoſ⸗
Ee 7N . qʒ palos ⁊ ligna. Nuper cõpertũ in oſtrearia
—2 bumoꝛẽ = effluere in modũ lactis.
— . DOperatlones
— . O ſtree peculariter ↄtra venenaleporꝭ ma
E rini gnerſanr eucs monſag Biniin palma tri
—.7avG— buit᷑:ſtomachũ reficiũt:faſtidijs medentur.
Additq; luxuriã frigꝰ obꝛutis niue:ſũma
H montiũ ⁊ marꝭ vma miſcẽs.i¶ Aluum leniter
emolliũt:coctaq; mulſo tenaſmo q ſine exul
— — ceratiõe ſit liberãt.iſ Veſicaꝝ etiãvlcera re⸗
Cap itulum lx V. purgar. ioet vo 1 onehis ſnts ſcarive
ſWſz ⸗hia i ner int clauſa mire diſtillatiõibo ꝓſunt.Hoꝛũ
. abrſ. ODeliseitrnarſt ſ⸗ teſte cinis vuã ſedat: ⁊ ↄſillas admixto melle
0 capite ↄſtat. ¶ Pli.li. xxxij. Du⸗ ¶ Ariſto. Eſt ãt piſcꝭ de genere oſtree.i teſte
riſi imũ eſſe piſciũ ↄſtat eũ qͥ oꝛbii Oure: d cauda natat ⁊ rept.¶ Dyaſ. Oſtree
vocatrotundus ſine ſquamis poꝛphire vnde purpura tingit᷑ cochlee ſunt qᷣ
IB. vſte deſiccatiue v̈tutis ſunt b ⁊ ceteraꝝ co
chleaꝝ vᷣtute ſunt ſues.¶ Hã ⁊ ego eis vſus
† — S ſum in ramatica ⁊ diuturna ⁊ q difficile ↄcar
— — nant᷑ vulnera ⁊ caua:et nimis ꝓfunda.quas
Xꝗyylſtas appoſui cũ adipe veteri butiro nouo.

Ee

e

apitulum. lxv.

gigſe SItrea. Ex li. de na. reꝝ. Oſtreuz vt
eNn o dicũt Ambꝛoſiꝰ Iſi. Cumq; teſtaʒ ſ—
1 Seee es Capitulum. levi
gloꝛiet᷑. Sed cancer inſidias ei repentinas
Ggli ptendit.⁊ lapidẽ inter eiꝰ teſtas pꝛoijcit:neil P * 5 üiz
te las cõiungere poſſit.⁊ ſic oſtree carnes coꝛ⸗ . 2

„0
C

. —

1

Trattatus

Agrus. Paunſ. Pectine ⁊· Per
ca. Iſi. Pagrus piſ ẽ quẽ gre
P cifagrũ ideo nücupãt:ꝙ duroſ
Denſtes habeat: ita vt oſtreis in
mmmari alat᷑. Actoꝛ. Pagrus ⁊ ipᷣe
eſt dentix.de q̊ dictũ eſt ſuperiꝰ.¶ Plinius li
bꝛo nono. Omes qͥdẽ piſces pꝛegelidam hye
mem ſentiũt:ſed maxime qͥ lapidem habere ĩ
capite eſtimant᷑ vc lupi ⁊ pagri.C unq; aſpere
fuerint byemes:multi ex eis ceci capiunt᷑:ſi⸗
cut de lupo marino dictũ eſt ſuperiꝰ.iEx li
bꝛo de na. rerũ. Pauus maris dictꝰ eſt a pa⸗
uone volucre.:iquoniãa ſimilis ẽ ei ĩ coloꝛibo.
doꝛſo enĩ ⁊ collo pictꝰ ẽ coloꝛe diuerſo.i¶ In

eodẽ libꝛo vt ſupꝛa. Pectines marꝭ armant

vnguibo. lucent in tenebꝛis ignium moꝛe. In
magnis frigoꝛibo ⁊ magnis eſtibo recondunt᷑
quia temperatũ agerem eos habere opoꝛietvt
viuant:cum exceſſum paſſionũ in elementis
vngues Opere pati valeant.
Operationes
¶ Ariſtoteles. Aialis marini qð dicit᷑pecten
pedibus ſi qd appꝛopinquauerit oculũ ſubi⸗
to claudit.i¶ Pliniꝰ vt ſupꝛa. Pectines ſpon
te nature harenoſis pꝛoueniunt.
¶ Actoꝛ. Perca eſt piſc pluuialis varij colo
ris curſuvelociſſimꝰ ſquamis: pinnulis acu
tis ⁊ aſperrimis armatꝰ:qbo etiã ſe defendit
coõtra piſces maioꝛes ne pᷣdantes eã ĩiuadãt

pꝛe ceteris piſcibo fluuialibo ⁊ ſtagnenſibo in

firmis in cibo pꝛecipue conuenit.
¶ Alexander. Perca videns ſib i lucium im⸗
minere hoꝛret pinnis:⁊ ſic euadit.

Capitulum. lxviij.

Lataniſte et Perna. Albertus in
p libꝛo de naturis animalium. Plata⸗
niſte vt dicit Plinius.belue ſunt ma
rine:que gange fluuio Indie naſcuntur et in
mare veniunt.Et roſtrum habent delpbini.
et caudam habent cubitoꝛum ſedecim longi
tudinis. Dis ſocijs ſunt belue:quos ſtatnas
vocant bꝛachia bina habentes:quibus tan⸗
ta ineſt foꝛtitudo vt elephantes in aquam ins⸗
trantes infeſtẽt:⁊ eis permuſcidas abꝛũpat.
¶ Eodem libꝛo vt ſupꝛa.Perna animal ẽ ma
rinum de genere concharũ.Et eſt croceũval
de magne quantitatis exiſtens.intra ipᷣas ve
ſtitur vellere vulno ⁊ nitido valde pꝛecioſo:
et fiunt inde omamenta veſtium⁊ peploꝛum
pꝛecioſa.

ww fh

—

Capitulum. ſxix.
AIſtris. Albertus in libꝛo vt ſupꝛa.
p Siſtris animal eſt marinum magnũ
valde vt dicit Plinius. In occeano
gallias attingente aliquando inuentum. Ali
quando ſe offert mare in moduʒ altiſſime co⸗
lumne intra vela nauigantium apparens.et

aquam ingentem ſpargit:ita ꝙ in pauoꝛem
vertit nauigantes.

.Capitulum. lxx.

De Pilcibus

Inna ⁊ Plais. Pliniꝰ li.ix.Pinna ẽ
p piſcis concharũ generis.naſcitur in
limoſis ſubꝛecta ſemper:nec vnq; ſi⸗
ne comite:quem pinnocherem vocant. Alij
pinophilacem: id eſt ſuilla parua. alibi can⸗
cer.dapis aſſectatoꝛ.pandit aũt ſe luminibo.
oꝛbum coꝛpus intus minutis piſcibo pᷣbens.
Aſſultant alij ꝓtinus:⁊ vbi licentiꝰ audacia
creuit implent eaʒ.At illa oꝛe compꝛeſſo.qͥc⸗
quid cõcluſerit examinat.partemq; ſocio tri

buit. Quo magis miroꝛ exiſtimaſſe Aalcdag

aquatilibus nulluʒ ineſſe ſenſum.¶ Ex libꝛo

de naturis rerũ. Pinna de genere concharũ

eſt:coꝛpuſq; rotundũ habet. Mas ⁊ femina
ſocialiter ambulãt.aperit pinna conchas ſu
as ad lunã.ſeq; paruis piſcibo offert q̃ſi moꝛ⸗
tuam.Qui pꝓtinꝰ exultantesvbilicentius(ſi
cut dictũ eſt) audacia creuerit implent eius
conchas. Hox vero pinnam ſe plenam ſen⸗
tiens appᷣhenſum qͥcqͥd incluſerit examinat.
Actoꝛ.Plavs eſt piſq notus ⁊ vſitatꝰ apud
nos.ſcʒ ⁊ bicoloꝛ.Nam ex vna parte albo:ex
alt era niger. De quo ſicut de pluribo alijs ni⸗
hil in pᷣnommatis autoꝛibo repperi:niſi foꝛte
alijs nominibo vocentur ab eis qᷓ; a nobis.

Capitulum. lxxj.
OVittcus marinus. Iſidoꝛus. Poꝛcus
p marinꝰ eſt qui vocatun ſuillus.qꝛ dũ
ceeſcam querit:moꝛe ſuis terraʒ ſub a⸗

quis fodit.Circa guttur enim habet oꝛis oꝛi

ficium.⁊ niſi roſtrum harenis immergat pa⸗
ſtum non colligit.i¶ Ex libꝛo de naturꝭ rerũ.
Poꝛcus maris eſt piſcis eſibilis poꝛci terre⸗

ſtris ex magna parte ſimilis. Ham et caput
habet ſimilimum:et membꝛa in coꝛpoꝛe.co⸗
ſtaſq; ſimili modo diſpoſitas. Tota fere ca⸗
ro eius in pinguedinem tranſit.¶ingua eius
abſoluta eſt vt poꝛci:ſed voce differunt. In
eius doꝛſo quedam ſpine ſunt venenũ effica⸗
ciſſimum habentes:⁊ punctionib ſuis val⸗
de cruciantes. Sed fel eoꝛum puncturis re
medio eſt.Pliniꝰ li.xxxij. Inter venena piſci
um ſunt poꝛci marini.ſpine in doꝛſo cruciatu
magno leſoꝛum. Remedio autem eſt limꝰ ex
reliquo coꝛpoꝛis picium eoꝛum.
FTAAES
mamam
= KAII W R
Seͤ W III
4 2
—

4
E 177
EE4 W 2

Capitulum. lxxij. „

Trattatus

Olippus.Areſto. Polippꝰ hʒ iuua⸗
mẽ ſquamoſitatẽ pedũ.ꝑ ullã enĩ ĩuol
uit om̃e qð ſibi appꝛopinq̃t. Aĩal tũ
hũs ſanguinẽ h cerebꝝ. Mẽbꝛa vẽtrꝭ in ſe
pia ⁊ multi pedeↄſiliaſunt ĩ figura ⁊ tactu qͥc
qͥt comedit aggregat ĩ cauernis vbi manet.
Et poſtq; om̃e idoneũ ſibi comederit.tũc te⸗
ſtas reſiduas ⁊ coꝛtices cancroꝝ ecit. Ou
tat᷑ coloꝛ eiꝰ ⁊ coloꝛe lapidũ qͥ ſũt ꝓpe illum fit
coloꝛatꝰ qdð ei accidit cũ timuerit.Ex lib.de
na.re. Polippus eſt piſcis tantã hñsvirtutẽ
in bꝛachijs:vt nautaʒ aliqñ de naui incaute
ſtantem rapiat:⁊ ĩ mare trahat:eiuſq; carni⸗
bo ſatiet. Carnibo eni libẽter veſcit᷑ſupinꝰ ad
heret ſcopulis:⁊ auelli neqͥt.cui ſi fetida res
admota fuerit:ab eiꝰ odoꝛe ꝓtinꝰ reſilit. Hi
in mari iuxta venetiã frequẽtiſſimiſũt. Item
polippi ſiue multipes verſo in terrã capiteco
eunt.oua atq; tã multa fecũditate faciunt:q;
hoĩs occiſi teſta capi nõ pũt.ſuꝑq; ſedẽtes et
incubãtes qſi cancellaꝶ bꝛachijs camerã fa
ciũt. Itẽ pollippus vel multipes coꝛnu cerui
vel ſtoꝛa ſicci funo deludit᷑ ⁊ depᷣhendit᷑.q
diligit ipᷣm.⁊ ob hoc intrat vaſa venãtiũ.Ex
ipᷣo etiã aſſato ĩ hamo poſito venatoꝛes mul
tos capiũt piſces. Polippꝰ⁊ karabo.ſi ſimul
irriti fuerint:karabo moꝛtuꝰ inuenit᷑. Itẽ ðꝛ
ꝙ; cũ ouant natãt:⁊ mares ⁊ femie debilitan
tur intm̃:vt apiſcibo paruis comedant᷑:⁊ ĩ ca
uernis facile depᷣhẽdunt᷑.qð tñ nõ accidit iu

uenibo ⁊ puis:ĩmo foꝛtioꝛes ſũt magnis. Itẽ

in hyeme coeũt.in vere aũt ouãt ſiue pariunt
Caput maris longiꝰ eſt capite femine.

—

m. lxiiſj.

Vngitiuus.Ex li.de na.re.Pungiti
uus vero eſt oĩm fere piſciũ minimꝰ
q buſdã ſpinis ſᷣm nomẽ ſuũ pungẽs
Mas in eis circa fauces rubeus eſt. Femi⸗
na vero illa rubedine caret. Ambo vᷣo macu
lis nudati ſunt.Hos vulgꝰ opinat᷑ ſine ſemi
ne in aqͥs creſcere.⁊ qd mirabilius eſt: alios
etiã hoꝝ ſemẽ ꝓpagari. Uñ ⁊ hũc piſcem ma
trẽ piſciũ vocant.Dicũt eni ſi ſtagnũ nouũ fi
at:nulluſq; piſcis immittatur. Hos piſcicu⸗
los anno pᷣmo in eo inueniri.⁊ anno ſcðo di⸗
uerſi generis piſces ex eiſdem ꝓpagari.

Capitulum. lxxiiiſ.
AVirpura. Ex libꝛis de naturis rerũ.
p Purpure ſunt conche marine q̃ ver
no temꝑe congregantur:⁊ attrite li⸗
quoꝛeʒ oꝛe ſaliuant. Similiter ⁊ murices cir
ca canis oꝛtũ tricenis dieb. Mutuoq; attri
tu lentoꝛe cuiuſdã cere ſaliuãt ſimiliter:ꝛ mu⸗
rices. Purpuras ac viuas capereↄtendunt:
qꝛ cum vita ſua ſuccum illũ euomũt:⁊ maio⸗
ribo quidẽ conchis detracta concha auferũt
Minoꝛes vero cum teſtis frangunt: ita de⸗
mum roꝛẽ eũ excipiẽtes tvyri lingua purpure
longitudine digitali:qua paſcitur ꝑfoꝛando
reliqua conchilia tãta aculeo duricia.Aqua
dulci enecantur:⁊ ſicubi flumini immergun⸗
tur. Alioquin capte etiaʒ diebo qnquagenis
viuũt ſaliua ſua.Hoꝝ piſciũ conche ĩfra an⸗

nũ magnitudinẽ implẽt:ꝙ ſi ante in creſcẽdo

trãſcurrãt:vim libidinis aufer̃t:necvltra co

ie pñ̃t:vt in tꝑe pᷣcioſum liquoꝛem pariant.

Vnde ſumma diligẽtia pᷣmo anno detrabun

A

=
S

—
—

— =
=
=

mit
t
gam
1
unt:
nuio⸗
ſeni⸗
vure
e⸗
Cn
ens
t
n0
fi.

un

—

—
.
— e . 26

—ANN—☛n

De Piſcibus

fur eis conchevelↄfringunt᷑ ne creſcãt. Hoc
liquoꝛeveſtis purpurea tingi ſolet.qͥ coloꝛni
gricãtis roſe moꝛe ſublucet purpure(ᷣm Pli
nium)fetidis odoꝛibacapiunt᷑.et cũ ſemine⸗
ces fuerint mari redd ite reuiuiſcunt.

Dperationes

¶ Pliniꝰ li.xxxiij. Ppurpure ↄtra venena pꝛo
ſunt. Hoꝛũ teſte cinis vtiliter cũ melle illinit
yvlceribo capitis.i¶ Idem quoq; cinis cũ mel
le efficaciter ſanat mulieruʒ mãmas.pannis
etiam inſiſtit vtroq; modo. Idem cinis ſi⸗
ne opus ſit incipiẽtes diſcutere ſiue coctos
emittere.Purpuraꝝ ſiue muricũ minoꝛa ge⸗
nera ſunt efficacioꝛa.⁊ oꝛis halitũ cuſtodien

tia..i¶ Dyaſcoꝛides. Purpura maritina ⁊ bla

ta appell atur:qꝛ quaſi blitula ſanguinis ap⸗
paret.Huiꝰ virtus ſicca eſt.vndevulnera pu
trida gingiuaꝝ in puluerẽ redacta ⁊ impoſi⸗
ta purgat ⁊ cicatriʒat.iEt ſi in eis mala ca⸗
ro ſuꝑcreuerit:puluerizata adhibita depa⸗
ſcit eam ⁊ extirpat.hoc et eius vngule com⸗
buſte faciunt.i¶ Eedem vngule ⁊ cooꝑtoꝛiuʒ
conchilij albũ fumigata caſtoꝛei odoꝛem ha⸗
bent:ac fumigatione ſua ſtericis offocationi
bus laboꝛãtes liberãt.i¶ Epilenticos curãt.

bibita ventrẽ mouent. Conchiliũ ipᷣm cõbu⸗

ſtum omnia ſupꝛadicta nouit facere.

—

Capitulum. xxu.

Ayte ⁊ Raba.Ex libꝛis de na⸗

turis reꝝ. Ravte que rahis gal

rx lice dicuntur:eſt piſcis marꝭ in⸗
ter piſces nobiles reputatꝰ.ad
mogdum vilis.Et hoc vbi eſt pi

ſcium copia.pꝛope modum rotundus eſt. et
in lõgitudine ⁊ latitudine fere equalis. O cu
los habet hoꝛribiles.Os quoq; defoꝛmida
te liuidum.⁊ hoc non eo loco quo piſces ce⸗
teri ſed loco ventris.vbi vero caput ⁊ oculi
ſunt os non habet. Caudã habet pꝛelongaʒ
vt coluber:⁊ in ea ſpinulas quaſdam acutas
valde.Habet ⁊ qũq; in capite lapidẽ:nec cre
dimus ꝙ natura creauerit eum inutilẽ. Hu⸗
ius carnes indigeſtibiles ſunt vt carnes bo
uine. Impinguatur (vt dicit Ariſto.) vento
meridionali flante. Joꝛath Eſt aũt piſcis no
mine rahas ſtupefaciẽs.ita ꝙ cũ rhete poꝛta
tur ꝑuenit ſtupoꝛ eius ad manũ qua poꝛtat᷑.
hic occultatur in arena⁊ luto. Nenaturq; to
tum qð ex piſcibo appꝛopinquat.⁊ qꝛ ſtupefa⸗
cit eos:ita ꝙ nõ poſſunt moueri.Ipᷣeq; con⸗
ſequitur illos ⁊ comedit eos.

RE Ke

—
e ð

Capitulum. lxxxvj.
Ana marina. Ambꝛoſiꝰ. Rana hoꝛ⸗
r rens in paludibo: decoꝛa ĩ aqͥs in qͥ
bus omniby fere breſtat elementis.
Areſto. Rana marina habet alas ſicut ⁊ om
nia cetera:quoꝛum finis tendit ad ſtricturã.
Habet etiam bꝛancos ad vnam parteʒ decli
nantes aſperos.ſpinis ſimiles:⁊ cooꝑtoꝛiuʒ
habet inranis.maioꝛ eſt femina ſicut ⁊ in ce⸗
teris ouantib:vt in lacertis ac ſerpẽtibus.
habet rana marina ſupꝛa oculos partes pen
dentes quaſi pilos.habẽtes capita rotunda
quas ei pᷣparat natura cibi cauſa.Cum enim
rana mouet aliquid aquoſum cũ luto ⁊ hare⸗

na.tũc paries illas que ſunt quaſi pili erigit:
eaſq; cum piſcibꝰ paruis inuoluit:⁊ ad oꝛi⸗

(

ND 8

3 Capitulum. xxvij.

Trattatus

ficium ſuũ cũ eis adducit:ſicq; comedit.Et

ſi ꝑ partes illas que ſunt ſuꝑ oculos non ve

nat᷑ qñ depᷣhendit᷑ debilis ⁊ egra inuenit. Ex
his etiam que latent eſtrana.cũq; latueritva
dit ad viride ſuꝑ aquã ⁊ cibat᷑ piſcib paruis
qͥ ſunt in eo. Rana cõtinue generatiõis eſt.?

ouat extra vnũ onũ cõpletũ tanti. Et eſt du
re teſte ꝓpter ſalutẽ quaexteriꝰ irdiget. Hu⸗
ius cã ẽ natura ſui coꝛpis:qꝛ caput eiꝰ ẽĩ q̃n
titate multiplex ad ſuũ coꝛpꝰ.et ẽ ſpinoſum.
Ideoq; nõ recipit pullos in vltimo.Omnes

—

dautẽ piſces nutriũt filios pꝛeter ranas.

HPHobfrationes

Auicenna in.iij.canone.Rana marinaru⸗

bea(ſicut narrauerũt ſapientes) maligna eſt
inuadens aĩalia. Nã ex longinquo ad ea ſa⸗

lit vt moꝛdeat.⁊ ſi moꝛdere nõ poteſt:exuffla
tionẽ nociuã ad ea ſufflat.¶ Ex eius moꝛſu
accidit apoſtẽa magnũ⁊ ꝑditio velox¶ Cru
ra eius cũ tyriaca magna:⁊ quod eſt eius ge
neris.¶ Actoꝛ. Rana marina rubea veneno
ſa.⁊ eius potus accidit o bfuſcatio coꝛꝑis.⁊
glia multa incõmoda.i¶ Ideʒ. De hac ⁊ alijs

—

ranarum ſpeciebus dictum eſt ſupꝛa in tra⸗
ctatu de anialibo capitulo.cxxij.

f

—

—

Vmbus. Plinius libꝛo nono. Rum

r bus eſtpiſcis planus ſicut paſſer ⁊ ſo

lea. Hi a paſſeribus tm̃ ſitu coꝛpo⸗

mum differunt. Derxter hic reſupinatus eſtil
lis. paſſeri lenus. S telli

Dpkrationes

Igem in libꝛo.xxxij. Rumbi carnes trite
⁊xex aqua mulſa date febꝛicitantibo ꝓficiunt.

Ex libꝛo de naturis rerũ. Rumbus eſt piſcꝭ
magnus foꝛtis ⁊ aſtutus:ſed tardus.hic q̃ʒ
piſcis vt rana marina ſimili modo depᷣdat᷑.
Nam in limo turbato abſconditus pinnas
excertas mouet:⁊ vbi piſces appꝛoximare
viderit:mox eos coꝛripit et deuoꝛat. Argu⸗
mentum eſt eius ſolerte.qꝛ cũ ſit tardiſſimꝰ
omniũ piſciũ.mugilum tamẽvelociſſimuʒ in
ventre ſepiſſime reperitur habere.

„*

—— ——

Abus ⁊ Ryache. Albertus ĩ libꝛo
r de naturis animaliũ. Rubus eſt pi⸗
ſcis in mari.Italie ⁊ grecie habun⸗
dans:⁊ eſt de genere pectinis totꝰrotundus
quaſi circulus pinnulis circũpoſitis.⁊ ĩ par
te magna pictus eſt rubeis virgulis ⁊ macu
lis.⁊ illa ſuꝑficies tota eſt plena ſpinis aliq̃n
tulum anterius.Et hic piſcis eſt piger ad na

tandũ ꝓpter ſui coꝛꝑis latitudine;.demergit᷑

autẽ in ꝓfundo ⁊ turbat aquaãꝛ piſces qui ac⸗
ceſſerint incautos cõfodit.ita ꝙ etiã velociſ
ſimũ piſcem mugilum in ventre habere inue

nitur. Hic piſcis delicatus eſt:et dulciſſime
carnis. In eodem libꝛo Rvache dicuntur pi

ſces de pectini genere rotundi ita qꝙ cubituz
⁊ gliqñ duos cubitos habent in latitudine

⁊tantundem in longũ.caudam habẽt longã
⁊ in hac pinnulas acutas ad natandumocu

los hoꝛribiles.⁊ os quaſi in loco vẽtris tur⸗

niſſimum carnes habent duras ⁊ indigeſti⸗
biles.vbi ipᷣe piſcis rarius inuenitur. ibi em

pꝛopter raritatem deſideratur.

— — .

Capitulum xxviſ.

ff f—— — — — — — — — — — — — — —

w——

D—

hh⸗

— —
— —

☛ = =

tier
Hglice
nl
nic
il
eime
iſine
hturp⸗
Vbin⸗
Cuane
tlonl
Gno
non/
Gen
H ſih

NNNNNN NXNN=

Capitulum. xxxxrx.

Almo ⁊ Salpa. Phiſiologus

BSalmo dicitur a ſaltu.caudaʒ

ſEeri oꝛe replicat ⁊ reflectit.firmi
ter eam oꝛe tenens:donec ſaltꝰ

ggggllit ate locum etiam abꝛuptũ
conſcendit.ſed nec coloꝛ multum valet: aut
ſapore anteqᷓ; guſtauerit mare.Ad quodten

dens contra fluminis impetum a ꝓpoſito nõ

diſiſtit quouſq; reficiatur.deĩde ad nota do⸗

micilia reuertitur.Ex libꝛo de na.reꝝ. Sal⸗

mo piſcis eſt in latitudinem ⁊ longitudinem
magnam excreſcens. Roboꝛe quoq; foꝛt eſt

ſed ponderoſus ⁊ grauis.Oĩs quã habʒ agi
litas a pot entia virtutis eius eſt potius qᷓ; a

leuitate coꝛpoꝛis.hic vt dicit Pli.olim pᷣfere

batur omnibus piſcibus flnuialibus.⁊ ma⸗
xime in aquitania. Carnes eius rubee ſunt.
que licʒ dulces ⁊ grates ſintvalde.tñ ſatieta
tem cuo manducãtibus ingerunt.piſcis iſte
fetus facit:nec diu viuere poteſtĩ aquis dul

cibus ſtagnoꝛũ niſi liberum habeat tranſitũ

ad dulces vndas fluuioꝛum. quinetiã vbi in
tranſitu ſepẽ vel aliqͥd hmõi obſtaculũ inue⸗
nerit:caput caude cõiungit.flexoq; coꝛꝑe ꝑ⸗
uolat ad optata. In libꝛovt ſupꝛa. Salpa pi
ſcis eſt obſcenus ⁊ vilis.hic miraculũ ſuipꝛe
bet vt nunq; decoqui poſſit niſi pꝛius foꝛti⸗
ter fuſte vel ferula verberetur.

2*

pitulum. lxxx.

ſSParus ⁊ ſtaurus.Albertus in libꝛo

denaturꝭ aiatiũ. Sparus piſcis eſt

De Pilcibus

mariinus?⁊ telo miſſili ꝙ ſpergitur quando ia
citur.⁊ dictus eſt eo ꝙ habeat huius inſtru⸗

menti figuram. In libꝛo vt ſupꝛa. Staurus
piſcis delectabilis qui ſolus ruminat. inter
piſces.hunc piſcem dicunt non multos ha⸗
bere dentes:⁊ ideo ruminatione indigere.lis
cet hec ſit cauſa ruminationis.dicunt etiam
hunc piſcem romani de longinquis partibꝰ
allatum in tyberi eſſe multiplicatum.

— .
.ð ———r

— —

1. lxxx.
Epia.Iſido. Sepia ðꝛ q ſepibo ĩter⸗
ſcuſa faciliꝰcapitur in coeundo obſce
num genꝰ.nã oꝛe cõcipit ſicut vipera

O N dD

S 208

guento citrino conficitur.

Tratctatus

huius attramẽti tanta vis eſt vt lucerne ad⸗
ditũ ethiopes videri.ablato poꝛi lumie qͥdã
traduũt.¶ Ex li de na reꝝ Sepiaↄcipitoꝛe ſi
cut ⁊ vipera.oua eius dura ſunt. He non na⸗
tant i mari niſipar ⁊ par:maſculus ⁊ femina
om̃i tꝑe ouant.⁊ in quadragĩta noctibo oua
ſua cõplent. Femina cũ ouat:mas eã ſequit᷑.
⁊ ſuꝑ oua ſemen inſufdat vt viuißcet. Are
ſto. Sepia membꝛũ habet ſub ole poſitũ qðᷣ

dicit᷑ maſtim. in quo eſt ſperma magnũ.et qñũ

accidit timo⸗ eijcit illud in aquã ⁊ turbat eã.
Habet etiam in interioꝛi ſuo vaſa duo plena
ouis in albedine ſimilia grandini.Coꝛꝑavᷣo
mariũ magꝭ aſpera ſunt q; feminaꝝ.Pullus
ſepie ↄtinuus eſt cũ ouo in anterioꝛi coꝛporꝭ

parte.nec põt aliter eſſe. Anterioꝛ enĩ pars

poſterioꝛ in eodem loco conueniunt.

Hohperationes
¶ Dyaſc. Sepia cũ attramẽto ſuo cocta ca⸗
coſto macha eſt. ventrẽ mollit. O ð molle eſt
oſſis eiꝰ collirijs cracomatic neceſſarie mi⸗
ſcetur.¶ Item oſſa tuſa oniguinẽ dentibatol

lũt maculas carnis integro coloꝛi reſticuũt.
¶ Glaucomata hoĩm vel aĩaliũ in oculis ſuf

ſlando maxime cũ ſale ad ſanitatẽ ꝑducunt.
(¶ Os eiꝰ tritũ ⁊ cũ aqua bibitũ toꝛac vitijs

⁊ aſmaticis oĩno pdeſt.¶ Pli.li.xxxij.Ocu⸗

loꝝ tumoꝛẽ ruboꝛẽq; ſepie coꝛtex cum lacte
mulier? illitꝰ ſanat. ⁊ p ſe ſcatiricias emẽdat.
¶ Cinis eiuſdẽ coꝛticis cicatrices oculoꝛuʒ
ſanat.⁊ albugines iumẽtoꝝ emẽdat.i Se⸗

pie in cibo ſoluũt.earũq; teſte ex aqua ſalſa

mentoꝛũ inherẽtia coꝛpoꝛi tela extrahunt.
¶ Medgent ⁊ lentigini ceteriſq; vitijs ex oſſi
bus ſepiarũ vſtis. Idemcinis ⁊ carnes ex

creſcentes tollit::⁊ humida vlcera.iſ P latea

rius. Os ſepie quod in eius ventre inuenit᷑
ad albandos dentes valet.ſi puluere eiꝰ ſub
tili in panno lineo poſito fricentur.¶¶ Ad fa⸗
ciem quoq; dealbandam puluis eius cũ vn⸗

Capitulum. lxxxij.

Erra⁊ Scilla. Iſido. Serra denta

ſ eeſt:qꝛ ſerratã hʒ criſtã:⁊ ſubtꝰ natãs
nauẽ ſecat. Phiſiologꝰ Serraẽ ma
rina belua pẽnas hñs ĩmanes.qua cũ vide⸗
rit in mari nauẽvelificantẽ eleuat pennas ſu
as:⁊ ↄtendit velificare cũ naue. Abi aũt cu
currit ſtadijs.x xx.vel.xl.laboꝛẽ ſuſtinẽs de⸗
ficit:⁊ pennas deponẽs ad ſe trahit. Vñ na⸗
nem maris cauſa iam laſſam repoꝛtãt ad pꝛi⸗
ſtinũ ſuũ locũ in pfundum.Ex libꝛo de natu

ris reꝝ.Serra criſtã habet ſerratã.qua na⸗

—— —

—

uibo occulte ſuꝑnatãs eas in fundo ſecat:vt
intrãte aq̃ hoĩes aſtutia doloſa mergat: eos
rũq; carnibo ſatiet᷑. Alia quoq; cẽ eiuſdẽ nois
marina belua ingens pinnaſq; latiſſimas ha
bens quiboↄtra naues velificare ↄtẽdit.Ex
li.de na.re. Scilla monſtrũ eſt habitãs in eo

mari qð italiam ⁊ ſiliciã intercludit.NHautis
quidem ⁊ oĩibo hoĩboinimicus eſt:⁊ eoꝛũ ſan⸗

guine carnibuſq; delectat᷑caput ⁊ pedes ha⸗

bet ad modũ virginis foꝛmata ſicut ſyrenes

⁊ rictus.⁊ oꝛis hiatũ ac dẽtes hoꝛridos vte
rũ beſtialẽ:⁊ delphini caudã. Mire foꝛtitu⸗
dinis ẽ:nec ĩ aqua facile vincit᷑. In terra vᷣo

ꝓpe imbellis hʒ ⁊ vocẽ aliquantulũ muſicaʒ.

ipaq; belua carmine mirifice delectatur.

1 .
. S SS E
—

A—

De Pilcibus

Capitulum. lxxxiij

yrena. Ex libꝛo de naturis rerum.
s Syreneſunt animalia moꝛtiſera: q
acapite vſq; ad vmbilicum habent

figuram mulieris impꝛocere magnitudinis:
hoꝛrenda facie. Crimbus capitis longiſſimis
atq; ſqualentibus. Apparent autem cum ſeti⸗/

bus quos in bꝛachijs poꝛtant. Mãmis etem̃
fetus lactant:quas in pectoꝛe magnas babẽt
Quas quando vident naute multum timent:
eiſq; lagenam vacuam pꝛoijciunt. et ipſa cum
lagena ludit donec nauis pertranſeat. Reli⸗
quam vero partem coꝛpoꝛis habent vtaquila.
et in pedibus vngues ad laniendum abiles.
Poꝛro in fine coꝛpoꝛis habent ſquamoſas pi⸗
ſcium caudas.quibus vt remigijs in gurgiti⸗
bus natant. Quoddam etiam muſicũ ac dul⸗
ciſſimum melos habent in voce.quo delectati
nauigantes ⁊ attracti reſoluuntur in ſomnũ.
ſopitiq; ſyrenarum vnguibus dilacerantur.
Sed nõnulli nauigantium ſapienti vſi conſi⸗
lio:foꝛtiter aures ſuas obturãt:⁊ ſic immunes
tranſeunt.ne moꝛtifero ſyrenarũ cantu illician
tur ad ſomnum.Hee quidem belue in quibuſ⸗
dam pꝛoſfundi gurgitis inſulis:⁊ aliquãdo in
fluctibus cõmoꝛantur.Et quod de lagena di
ctum eſt illi teſtati ſunt:qui eas ſe vidiſſe dixe⸗
runt. Syrenas tamen has nõ in vernate bel⸗
uas ſed meretrices quaſdam yſidoꝛus fuiſſe de

ſcripſit. que tranſeuntes ad egeſtatem deduce

bant. Sed ⁊ philoſophi ⁊ ſanctoꝝ expoſitoꝛiũ
nõnulli contrarium ſenſiunt vera mõſtra ma
rina eſſe dicentes. Sunt ⁊ ſyrene ſerpentes in
arabie partibo habitantes.equi curſu velocio
res.quarum etiam quedam alas habentes vo⸗
lare poſſunt. Harum tantum virus eſt effica⸗

ciſſmuʒz ad nocendũ.vt moꝛſum ante moꝛs qᷓ;

doloꝛ ſequatur.¶ Phiſiologus. Syrene ſunt
animalia moꝛtifera vſq; ad vmbilicum figurã
bominis habentia. exirema vero pes vſq; ad
pedes volatilis. ⁊ piſcis habet figuram. Mu⸗
ſicum quoddam ac dulciſonum melodie car⸗
men canunt.ita vt auditus hominum longe
na uigantium ad ſe trahant.n imiaq; ſuauita⸗
tepꝛolire modulationis aines eoꝝ:ac ſenſus
delinientes in ſomnũ vertant. Lũc demũ cum
vidẽt eos grauiſſimo ſomno ſopitos.ignaros
ac per inſipientiam ſuam deceptos inuadunt
et carnes eoꝛum dilaniant.

Capitulum. xxxiiij..

Pinachia et Squatin a. Ex libꝛo de
8 naturis rerum. Spinachia coꝛpoꝛe
quidem eſt puſilla:ſed vtiliſſime vndi⸗
qʒ ſpinis extantibus munita a moꝛſu cuiu ſli⸗
bet alterius piſcis eſt acutiſſima. vyſidoꝛus.
Squatinus dictus eo ꝙ ſquamis ſit acutus.
vnde ⁊ eius cute lignum politur.i¶ Plinius li⸗
bꝛo vndecimo. Squatina eſt piſcium genere qͥ

pꝛo ſpina cartillaginem habent. Omniaq; ta⸗

lia carnoſioꝛa ſunt ⁊ ſupina veſcũtur. Diuerſa
piſciũ genera noncoeunt inſimul:pꝛeter ſqua
tinam ⁊ ranam.ex quibus naſcitur piſcis par⸗
te pꝛioꝛi rane ſimilis.Et nomen ex vtroq; cõ/⸗
poſitum apud grecos trahit.:Piſcium quidaʒ
ter in anno pariunt. Quidam bis.vere.⁊ au/⸗
tumno.Ex planis ſola ſquatina bis.autum⸗
no occaſuq; vergiliarum. Squatina vero in⸗
tra ſe parit ona pꝛemollia in alium locum vte⸗/
ri tranſferens:ibiq; excludens. Simili modo
et omnia que appellauimus cartillaginea: ita
fit vt ſola piſcium ⁊ animal pariant ⁊ oua con⸗
cipiant.¶ Ex libꝛo de naturis rerum. Squati
na piſcis eſt in mari quinq; cubitos habẽs lon
gitudinis:⁊ caudam pedalem. Hic abſcondi⸗
tus in limo piſces coꝛripit ſubito. Cutem tam
aſperam habet vt ex ea lignum ⁊ eboꝛa polian
tur. Pilus ipſius cutis bꝛeuis ⁊ niger eſt.hunc

ageo durum natura creauit: vt ferri vel cali⸗

bis acumine vixincidi poſſit.

Capitulum. lxxxv.

Trattatus

Olaris ⁊ ſolea.Exli.ð na.re. Solaris
9 dicct ẽ eo ꝙ ĩ ſole libẽter ĩ ripis fluminũ
iacet. aput hʒ magnũ:oꝛificiũ latũ.cu

tẽ nigrã ac lubꝛicã qlis eſt anguillaꝝ.Epar hʒ
dulciſſimũ ⁊ eſibile pcipuũ.i vaſtitatẽ ac longi⸗
tudinẽ maxunã creſcit. Pli.li.ix. Solea ẽ piſc
afiguradenoĩta eo.ſꝙ calciamẽtoꝝ ſoleis aſſi⸗

mct. Dperationes.
¶ Actoꝛ. Solea piſcẽ marinoꝝ piſciũ iuxta
medicos infirmis ĩ cibo ſuauiſſimꝰ:qꝛ minꝰ ce
teris flegmaticꝰ: eſt etiã ſapoꝛe gratus.

Colopendra ⁊ ſcoꝛpio. li.li.ix. Scolo
pẽdre marine terreſtriboſiles:qͥs centi⸗

pedes vocãt.hamo deuoꝛato oĩa ĩterios

raeuomũt donec hamũ egerãt:deĩde reſoꝛbẽt
q yſi. Scoꝛpio dictꝰ eſt qꝛ ledit dũ manu tolli
iur. Tradũt ãt.x.cancris cũ manipulo ocimi
alligatꝭ.oẽs qͥ ibi ſũt ſcoꝛpiões ad eũ locũ con⸗
gregari.¶ Ariſto. Scoꝛpio marinꝰouat ĩ vere
ſemel. ⁊ ueꝝ autumno. ¶ Pli. lib.ix. Cancri
moꝛtui in ſcoꝛpiones ſigurant᷑ in ſicco.

Pperationes
¶ Idẽ li.x. Mẽte ſuccꝰ ſcoꝛpiões morinos ſu
mit᷑.¶ Idẽ li.xxxij. Oulꝰ etiã ilitꝰ vel in cibo
ſnde ſooꝛpiones marinos ſumit᷑: auxiliat
¶ Scoꝛpionis ãt marini fel alopicias replet.
¶ Yel mariniſcoꝛpionis rufi cũ oleo veteri aut
melle actico incipiẽtes ſuffuſiones diſcutit.
terũq; fel ſcoꝛpiõis marinicicatrices tollit

¶Scoꝛpius marinꝰ necatus in vino:⁊ obuli

pondere potus veſica vitia ⁊ calculos ſanat.
¶Lapide q́ʒ qͥ inuenit᷑ĩ ſcoꝛpiõis marini cau
da:cũ ſol ẽ ĩ cãcro toꝛquãt᷑ ſerpẽtes ictibo ſcoꝛ
pionũ.¶ Dyaſ. Scoꝛpiões marini colerã de⸗
ponũt.ſuſffuſiões oculoꝝ detergũt.caligines ⁊

glaucomata tollũt.¶ Idẽ. Marini ſcoꝛpij fel
magnã bʒ vtutẽ.⁊ ante fella qdrupedũ pmnʒ.

facit ãt ad effuſionẽ ocloꝝ ⁊ ad caliginem ⁊ ad

Aſpꝛedinẽ palpebꝛaꝝ.¶ Aui.in.ij.cañ.Ceruſa
ſtanniafricata ſup mariniſcoꝛpiõis pũcturaʒ

ↄfert.¶ Idem in.iiij.Ex moꝛſu ſcoꝛpiõis ma⸗

rini accidit inflatio vẽtris ⁊ ſoꝛma poꝛopica.⁊

qñq; vẽtoſitatꝭ:exitus abſq; voluntate.

O dde

õ

W ⏑ 8S d ann

Qura ereſt cura dꝛaconis marini 2 rntele. D

— — „ re r

—,

— .

☛☚ – —

WN

W

—

—

WNNNN

De Pilcibus

Capitulum. lexruij

ongia. Scuamis ⁊ Scinthi. Al⸗
8 bertin li. de na. aĩaliũ. Spõgia ma⸗
rinoꝝ eſt q̃ multoꝝ genen eſt. Etↄue⸗
niũt cũ aĩalibo in motu ↄtractiõis ⁊ dilatatõis
Quedã eaꝝ immobiles ſunt a ſaxis.⁊ ſi abꝛũ⸗
pant᷑ a radicibo recreſcũt.Quedã ãt ſunt mobi
les de loco ad locũ. In turbatis melius viuũt
et in puris aquis putreſcũt ⁊ cibant᷑ limo ⁊ pi⸗
ſcibus ⁊ oſtreis.¶ In libꝛo vtõ. Scua mis eſt
piſcis marinus quã germani catulã maris vo
cãt. Hic qnq; pedes hʒ in lõgũ ⁊ caudã mono⸗
pedalẽ. Hicpiſcis in limo abſconditꝰ impꝛoui⸗

ſos interficit piſces. Cutẽ etiã hʒ ita aſperã. vt
ea cũ ſicca fuerit ligna ⁊ eboꝛa poliant᷑.pilꝰo

ei bꝛeuis eſt ⁊ niger ⁊ ſumilis ariſtis herbe fu⸗
lonũ.⁊ adeo durus eſt vt ferro ⁊ calibe vix poſ
ſitſcindi.¶ In eodẽ li. Scinti aĩalia ſunt aq⸗
tica in nilo natantia cocodrillis figura ſimilia
ſed ſunt multũ minoꝛa ⁊ cõtractioꝛa.Hoꝝ car
nib infecta pocula vim veneni extinguũt. pꝛe
nunciant etiã tempeſtates. Antra ſua arantia
⁊ oſtiũ ab oppoſito eiꝰventi qͥ flaturus eſt ape⸗

rientia ⁊ cauda villoſa aliud ioꝛamen qð aduẽ

tum reſpicit obturantis.

Toncꝰ?ſiue Stincꝰ. vſi. Stincẽeſt bel

8 aa circa miũ. Aui. Stincus eſt guaril
de nilo qͥ capit᷑ in egypto.⁊ eſt mauer̃t
q̃dã ꝙſu de partu cocodrilli. Meliꝰãt de ipſo
eſt illð qð ẽ in ꝑte renũ:auget qñq; coitũ ita vt
nõ ſedet᷑ niſi ſoꝛbitiõe iurꝭ lactucaꝝ ⁊ lentiũ.

Dperationes
Dyaſ. incus eſt aĩal qdð inueni᷑ in India
qdrupes ⁊ ſile lacerte:ſʒ lõgiꝰ arq; ventroſiꝰ.hᷣ
aũt fallit᷑.⁊ ad venereos vſus facit ſi caro eius
ex vini ciato potet᷑.nã ſi plꝰſumat᷑ neruos ledit.
Alb.i li.ð na.aĩaliũ. Stincꝰeſt aĩal marinũ
mediũ inter platã ⁊ aĩal qð eſt ſic ſtella penta⸗
gonũ rufi coꝛij:⁊ in medto bʒ rimas qͥb trahit
nutrimẽiũ.Et ita excitatlibidinẽ ꝙ ſanguinẽ
eijcit ꝑ coitũ.nec tñ ↄcumbens adhuc coitiu ſa
tiatur. nec medicinã ha bet libido niſi ꝑ ſuccũ
lactuce bibitum.

—

Capitulum. lxxxxix.
Zurio.Ex li.de na.re.Sturio eſt piſcꝭ
s magnꝰhabitãs in aqͥs fluuialibo q̃ ma⸗

gne ſũt ⁊ diffuſe. viuere diutiꝰ nõ poteſt

in ſtagnis niſi ad dulces fluuioꝝ aq̃̊s tranſitũ
ha buerit. Cibi parũ aut nihil admittit ĩ coꝛꝑe
Cui quippe ciba in nutrimentum ſufficiẽs eſt.
ipſa ſola aeris ſerena tranquillitas.qua ꝓpter
⁊ modicũ hʒ ventrẽ ac ꝓpe modũ ſolidus ĩ loco
vẽtris ſic in reliq̃ coꝛꝑis parte.hʒ inteſtina licʒ
parua reſpectu ſue magnitudinis.Epar vero

ſatis magnuʒ ⁊ adeo dulce:ꝙ vix comedi ſine
ſtomachi abominatione poſſit.vnde eius felle

qð ↄtiguũ eſt epar fricari ſolet:vt exceſſus dul⸗
cic:a in epate:temperet exceſſu ainar nhlſhiis

8

Tractatus

in lelle. Oꝛe caret: ? illa pars integra eſt q i ce
teris a ĩalibo os occupare ſolet: nec niſi modicũ
ſub gutture foꝛamen habet clauſũ.cũ voluerit

apertũ aeris ſerenicat. Au ſtro citiꝰimpingue3⸗

ſcit.aqlone vᷣo flãte ſubſidet in ꝓfundis. Ideʒ
in lacte poſitꝰoiu ſiẽ in aqua vinit.i¶ Alb.inli.
de na.aĩaliũi. Sturio piicis notꝰeſt:quẽ anti⸗
qui ſtoꝛiã vocauerũt.E ſt aũtpiſcis lõgi naſi:
7 mag?ꝰad lõgitudinẽ nouẽpedũñ cõpletus
eſt. ⁊ eſt rotũdꝰ in modũ claue.⁊ tres hʒ teſticu
los in peile pungentiũ ꝑ coꝛpis longitudinem
Os habet ad ſugendũ potiꝰ qᷓ; ad mãducãdũ.
⁊ ideo in ventre eiꝰ nihil cibi inuent᷑ groſſi:ſʒ
humoꝛ viſcoſus quem ſugendo accipit:carnes

habet albas ⁊ dulces.⁊ nõ hʒ oſſa niſi in capite

Pinguedinẽ habet croceã.⁊ epar hʒ magnũ⸗
adeo duilce ꝙ niſi felle ſuo temperet᷑:p dulcedi
ne generat abominationem.

apitulum. xt.
8 ella. Pliniꝰli. ir. Stellã in mari ſa
piẽtia claros autoꝛes video mirari. Cu⸗
ius figura hec eſt parua admodũcarer intus:
extra durioꝛe callo. Huic tam igneũ feruoꝛem
eſſe tradu nt:vt omia in mari cõtracta adurat.
omnẽ cibũ ſtatim peragat.

Dperationes
¶ Idem in li.xxxi.Carnes ãt marine ſtelle cõ
tra marini dꝛaconis ictus valent appoſite.
¶ Ex li. ve na. re. Siellapiſcis eſt in mari oc⸗
cidentali.cuiꝰfigura eſt ad modum ſtelle. Hec
cũ alqð alal comederit:mox inuenit᷑ in erꝰven
tred urũ quaſi bis coctus panis.

5
„

—

Capitulum ſ.

8 Fungia. yſidð. Sfungia dicta eſt a fin

gere.i.nitidare vel extergere. Vñ Cice⸗

ro.Et fingebat᷑ ſſungus anguis.i.extergeba

tur. Animal ãt eſſe docet᷑ crnoꝛe petris inherẽte
Vñ ⁊ dũ abſcindit᷑ſanguinẽ remittit. Nã alia
ſunt viuẽtia in aqͥs:q̃ diſcurrũt vt piſces. Alia
q̃ ſtant fixa vroſtree.ycinꝰ.ſfungie.Ex bis alie

mares dicũt:eo ꝙ enues ſũt fiſtule ſpiſſioꝛeſq;

A le ſemme:q̃ maioꝛibo fiſtulis ac ꝑpetuis ſũt.
Alie durioꝛes:quas greci appellant tragos.⁊
nos hucoſas dicere poſſumꝰob aſperitatẽ ſui.
HNoniſſimũ genus earũ peniculi vocant᷑: eo ꝙ
apie ſunt ad oculoꝝ tumo:es: ⁊ ad tergendas
lippitudines vales.Cãdide ſſungie cura fiũt.
peſtatẽ em̃ ad ſolẽ ſternunt᷑⁊ ſicut cera puni⸗
cacandoꝛem bibunt.i¶ Pli.li.xxxij. In mari

campame vicino panẽ abiectũ rapiũt.⁊ ibidẽ

ad nullũ cibũ in quo hamus ſit accedũt.

Bperationes

Pli.ĩ li.vtã.ARqͥlo nares ſtungias ceten p̃fe⸗

rũt nec vſq; diuti durare ipᷣm medici aſſerũt.

¶ Harũ genus molliſſimuʒ peniculi tumoꝛes

oculoꝝ ſedant ex mulſo impoſiti.abſtergende

quoq; lippitudini viliſſimi.

Imponunt ⁊ ipſe ſtungie epyfoꝛas expoſita

⁊ ad doloꝛes capitis ex acetocalido.
Recentes diſcutiunt.molliunt:mitigant.ve
leres aulem vulnera glutinant.
¶ Vlcera q̃ʒ hñida ⁊ ſilia ĩpoſite ſiccãt fracture
⁊ vicera.¶ Sfu ngijs vtiliſſime fonẽt. qe ſan⸗
guis rapit᷑ inſecãdo:vt ꝑſpici poſſ:t curatio.
.

„°d i de e

Spe — nà — —

+ — — —

—

en

Al te

ſoſ .
s:
iſi.
ſ
Nte
ftfit
ni

¶ Infantiam q; ſiriaſim.i.capitis vlcera ſtun⸗
gia frigida cerebꝛo humeſfacio ſanat.

Capitulum. xcij.
Cucha.Titimallus ⁊ Toꝛpedo.
Actoꝛ.Teucha piſcꝭ eſt flnuialis
t vel ſtagnenſis oĩboa notꝰ. In limo
ſicut auguilla nutritꝰ.vnde ⁊ eius
coloꝛis eſt.ſcʒ lucei ſine nigri.vter
qʒ; piſcis ſapoꝛis dulcis eſt:ſj male digeſtiõis.
yſidoꝛꝰ. Titimallus nomẽ ex floꝛe accepit.

Tynum quippe flos appellatur. Nam cum ſit
ſpecie gratꝰ ⁊ ſapoꝛe iocũdus:tñ ſicut flos fra

grat ⁊ coꝛꝑe odoꝛes aſpiratſſ Idem. Toꝛpedo
dicta eſt eo ꝙ coꝛpus tepeſcere faciat:ſi eã qͥſq;

viuenteʒ tangit. Loꝛpedo ſicut ⁊ ſquatina eſt
ex genere piſciũ qͥ cartilaginẽ habent ꝓſpina.

Omiaq; talia carnoſioꝛa ſũ:⁊ ſupina veicunt
Toꝛpedo oua in terra ſeparit pꝛe mollia in ali
um vteri locum tranſferens vbiq; excludens

Octo genos habet fetus. Nouit ioꝛpedo vim
ſuam. ipſa non toꝛpens:merſaq; in limo ſe oc⸗

cultat. ð
Dperationes
¶ Plinius lixxxij. oꝛpedo emollit aluum in
cibo ſumpta.

¶ Et lveni medetur impoſita pcidentꝭ moꝛbũ-

intranei q̊ʒ pꝛohibet appoſita. .
¶ Deniq; ſi toꝛpedo dumeſt in libꝛa capiat᷑ tri

duoq; ſub diuo aſſeruet: faciles efficit partus.

Capitulmm. xciij.

De Pilcibus

Rebius 2Tructa. Ex li de na. rerũ.
t Trebius eſtpiſcis niger pedalis tm̃
lõgitudine. habẽs tñ qͥnq; digitos. in

craſſitudine hanc ei vim ineſſe Plinius reci⸗

tat.vt pars eiꝰin ſale ſeruata:aurũ qð in altiſſi
mos puteos deciderit. admota extrahat ac flu
ctuare faciat.Hic coloꝛẽ candidũ ĩ hyeme mu
tat.⁊ eſtate nigrioꝛ fit.ſolꝰ inter omnes piſces
ex alga nidificat ⁊ oua in nido parit.Lrebius
eſt in oceanoqui duro naues perfoꝛat roſtro.
¶ Actoꝛ.Tructa exteriꝰqͥdẽ varia ſiẽ ⁊ petica.

ſʒ interiꝰ rubea.q̃ quidẽ vt fert᷑ q;diu minoꝛis

etatꝭ ⁊ coꝛꝑis exiſtit in aqͥs tm̃ dulcibo nutrit:
⁊ tructa vocat᷑.Cũ aũt excreuerit ⁊ deſcendẽs
vq; ad ↄfinia maris de ſalſedine illiꝰ biberit:
ſalmo efficit᷑.qð tñ verũ eſſe nequaq; ab oĩbus
aſſerit᷑. Eſt aũt vterq; piſcis delicioſus ⁊ lapidꝰ
¶ Ex li.de na.reꝝ. Tructa piſcis eſt habitãs
in fluuijs dulcibo:qͥ magno impetu currunt de
mõtibo.ſquamas hʒ vt ſalmo.carneſq; ſimili⸗
mas:ſʒ multo eſibilioꝛes.⁊ h̊ᷣ in eſtate tm̃ a me⸗
ſe Julio vſq; ad Nouẽbꝛẽ.hyeme vᷣo carnes
bʒ albas vt ceteri piſces:minoꝛiſq; ſapo⸗..ma⸗
culas hʒ in doꝛſo croceas atq; ſanguineas.

„ . 377
Capitulum. xciiij.
Eſteuʒ. Alb.in li.de na.aĩaliũ.Teſte
4 animal eſt marinũ qð pellis duricie
teſteũ appellat᷑. Hic aũt adeo ſpiſſam
ex ſalſugine maris vᷣhit pellẽ ⁊ duram ꝙ caloꝛ
naturalis interioꝛ ꝑ poꝛos reſpiraculũ hꝛe nõ
valet.cauſa eſt infirmitatis aliqũ:⁊ iunc petit

dqᷓs dulces in qᷣb pellis deſpiſſat.⁊ ſicſe 4 cõ/

Tractatus

miat ſeipᷣm:tñ ex marinõ potat niſi aq̃s dul⸗
ces q̃ in mari ſũt.ſicut olim in hac ſciẽtia ꝓba⸗
mus ꝑ vas teſteũ in aqua poſitũ.

—

Capitulum. ru.
tEſtudo. Albᷣ.ᷣ in li.vtõ. Teſtudines ha⸗
britant Indicũ mare:ita latas teſtas ba
bẽtes:ꝙhoĩboſufficiũt ad hoſpitia ꝑte eoꝝ in
tecio poſita.Aliqũ etiã in teſtis illis nauigatin
inter in ulas q̃ſi in zimbis. Hecteſtudines ſic
capiun::vt dicit Pliniꝰ. in feruoꝛeem̃ ſolis gau
dẽtes:toto doꝛſo roſtro natant in maris ſuper

ficie:donecita deſiccant᷑ ꝙ mergi nõ poſſunt.
⁊ tũc inuite natãt donec manibo accipiũt᷑ vidẽ
tiũ.Dicũt etiã aliqͥ ꝙ nocte ad paſtũ teſtudĩes
ille egrediũt᷑: ⁊ ſaturate obdoꝛmiũt in ſuꝑficie
aque natãtes.⁊ tũc plurimis ob capturã ↄgre⸗
gatis tres natant ad teſtudinem quoꝝ duoad
appꝛebenſam ↄuertũt chocham ita q in tergo
latet oſtreum. Tertius aũt laqueũ mũcit capi
ti vel membꝛo qð eſt in loco colli.Et reſiduiqͥ
in littoꝛe ſtant trahunt ipᷣm ad terrã. Teſtudo
aũt bec magna ſic ⁊ paruadentes non habet.
ſed roſtri margines ha bet acutas ita pixide.⁊
dicit᷑ tanta eſſe oꝛis eius duricia vtetiã lapides
cõminuat.Dicit etiã Plin ius ꝙ hec aĩalia co⸗
eunt pecudũ moꝛe.⁊ ꝙ femine coitum de facili
nõ ſuſtinent donec maſculus aduerſus ſemine
feſtucas in oꝛe poſuerit. In terra egreſſe ouãt
oua ouis anſerum ſimilia.⁊ facit centũ vel am
plius.⁊ illa fodit in terram extra aquã:⁊ aliqñ
pectoꝛe iacet noctibo ſuꝑ ea.Etideo qͥdã dicũt
ea viſu fonereqꝙ tantũ eſt falſum fetus:aut in
terra educãt:⁊ inducũt in aquũ.Teſtudines
marine pecudũ moꝛe coeunt.vt dicit Ariſto.et

in terrã egreſſe oua vſq; ad centũ ouis anſerũ

ſimilia pariunt:que ⁊ quidã ab illis tm̃ oculis
ſpectando foueri dicũt. yſið.Teſtudo autẽ
dicta eſt eo Pes ie teſte in modũ camere ad⸗
operta eſt. Hoꝝ q̃ttuoꝛ ſũt genera:quoꝝ vnũ
eſt de quo bic agit᷑ſcʒ teſtudo marina. Aliud
vo eſt teſtudo lutaria. De alijs ſuis loc dictũ
eſt. ¶ Solinꝰ. Tracie populi marinas teſtudi
nescapere gaudent.Quaꝝ tanta eſt magnitu
do vt ſuꝑficies eaꝝ domũ faciat:⁊ numeroſaʒ

ſamiliam nõ arcte receptat.
—
-- 2⏑— „ 9 .„ 2
° E
= —— — .

“l ”M „

— — — 2 =

—
—

WNNANNNNSG

De Piſcibus

Capitulum. xcvj.

t Igruis ⁊ tritte. Alb.in li.de na.aĩaliũ.
. igruis ẽ aal marinũ.Hec beſtia cau
dã hbʒ duoꝝ cubitoꝝ latitudis Fetũ facit ĩ ma
ri ⁊ nũq; in terra. In terra ãt erit ad ſiniſtrã:et
ↄtĩgit:qꝛ oculo dexiro meliꝰ videt q; ſiniſtro

ffãte aqͥlone libẽtiꝰ exeunt qᷓ; alio tpe. Pli.dic

qꝙnauẽ inſequũt᷑ curioſitate vidẽdi vela.et hic

ſtupoꝛe tm̃ detinet᷑ ꝙ tridente in eos tacto vix

fugiãt.in hieme latent vltra modũ. Impinguã
tur ita ꝙ tertio ãno vel q̃rto plurtmũq; moꝛiũ
tur. In ethiopia tigrui beſtie ſũt coloꝛe fuſco ⁊

dua bo mãmis a pectoꝛe deſcẽdentiba fetꝰlactã

tes vt dicit Solinꝰ Dicit etiã ꝙ tigruis ĩ põto
naſcit᷑.eo ꝙ aqua ceteris maribo hʒ dulcioꝛes.
Et ſi flumĩa ĩtrat:dextro latere intrat:ſiniſtro
exit.¶ In li.vtõ. Tritte ſunt piſces fluuiales
in bis currentibo ei flunijs qͥ cũ impetu ruunt
de montibo. Squamas ⁊ carnes rubeas hũt.
In eſtate vt ſalmo: in hyeme ſunt albeſcentes
7 minus ſapide. Maculas in doꝛſo ha bent ⁊
rufas ⁊ nigras.

—

Capituſum cvij.

2Hoynnꝰ. Ex li. de na. re. Thynnꝰeſt mõ

t ſtrũ marinũ caudã hñs duoꝝ latitudis

cubitoꝝ. In mari fetificattm̃:ſʒ ĩ terra
exit ad paſtũ.Pli. Cbynnꝰ naues ob curioſi⸗
tatẽ videndi vela a vẽto agitari ꝑſeqᷣt᷑:⁊ eo ſtu
poꝛe intantũ afficit᷑ vt etiã tridente in eũ iacto
terroꝛe nõ moueat᷑. Hyberno tꝑe latet.Gurgi
tibo pingueſcit intantũ vt vita lõgiſſima ꝑ tri⸗
enniũ ſit.⁊ habet q eandẽ naturã cũ tygrio:de
qua in pᷣcedenti ca.demõſtraui.

.

Bperationes

¶ Dyaſ.Thynnꝰ ſalſus ſi plurimũ fuerit cõ⸗
meſt? mitigat viꝑe moꝛſus. ¶ Cataplaſmatib⸗
adhibitꝰmedet᷑ caninis moꝛſibo.i¶ Pli.li.xxxij.
Thynni adppe recẽti adoẽvlceraẽ vſus attalꝰ
Pſilotrũ eſt thynni ſanguis.⁊ fel ⁊ iecur ſiue
recẽtia ſide ſeruata.¶ Jecur etiã tritũ atʒ mix⸗
tũ cedro plũbea pixide aſſeruatũ.¶ Emẽdatq;
palpebꝛas pſilotꝝ inutilibo pilis exemptis ĩ ve
ſtigia enulſoꝝ inſtillatũ.

Capitulum. xcuiij.

Oꝛtuca. Ex li.de na.re. Toꝛtuca maris

t eſt mõſtrũ ingẽs foꝛmatũ ad inſtar toꝛ⸗

tuceterreſtris.ſz eiꝰmagnitudinẽ in im
mẽſumexcedẽs. Nã octo cubitoꝝ eſt eiꝰlongi
tudo:q̃ttuoꝛ latitudo. Clipeũ hʒ qͥ ↄtra iacula
tegit᷑ ad inſtar vſualis ſcuti triangularẽ.ſj mu
to maioꝛẽ:vtpute qͥnq; cubitoꝝ.Crura etiã hʒ
magna:vngues magnos:⁊ digitos ĩ pede ma⸗
ioꝛes q; ſint in leonibi.foꝛtitudie q̊ʒ ⁊ audacia
mirabiliter viget.quippe q̃ tres hoĩes inuadere
nõ timet. Yoꝛtitudine q̃; fruſtrat᷑ ſi doꝛſum ad
terrã vertat᷑. Difficulter em̃ ſurgit in doꝛſũ cõ⸗
uerſa ꝓpter latitudinẽ clipei qua a doꝛſo tanta
belua includit᷑. Ariſto. Toꝛtuca poſtq;ᷓ come
derit viperam: comedit oꝛiganum agreſte ne
moꝛiatur.

Capitulum. xcix.

v Acca⁊ Uitulus marinns.Exli.

de na.re.Vacca marina monſtrũ

eſt magnũ ac validũ ⁊ ad Wniias.

un

„ν RdüN

Tractatus

R

iracũdũ.nõ bʒ oua:ſʒ facit fetũvnũ qͥdẽ ſepius
vel duos aut plꝰ. Fetũ tenere diligit ⁊ ſecũ du⸗
cit vbicũq; vadit. Hoc aĩal triginta ãnis qð ꝓ
batũ eſt ãputatꝭ eoꝝ caudis viuit.yſi. Vitulꝰ
marinꝰa ſilitudine terreſtrꝭ ðꝛ. Ariſto. Vitulꝰ
marinꝰ:hʒ coꝛpꝰdurũ ⁊ carnoſũ.ideoq; guiter
interficit᷑.niſi cũ vulnere ⁊ maxilis.voxeiꝰeſt
vt thauri.qᷓtuoꝛ hʒ pedes.nõãt auriculas:qꝛ re
gimẽ vite illꝰ⁊ mãſio eſt in aq̃̊. Nam ſi eſſent ei
auricule ſuꝑ vias poſite multũ bumoꝛẽ recipe⸗
rẽt:ac motũ ⁊ natationẽ in aq̃ ꝓhiberẽt. Aial
generat cõpletũ.Eiuſq; partus eſt om̃i tꝑe ſiẽ
bois:⁊ pᷣcipue tꝑe parius capaa.

ſι
4,
. 3

Capitulum. t.

Erith:als verich. Vipera et vmbꝛa.
v .¶ I yſið. Verich piſcis eſt vulgariter ſic
dictꝰ. latine vᷣo criſtoſis.qꝛ ariſtis in⸗
nummeris armat᷑ caro eius:ita vt incõmode edi
poſſit:⁊ nõ ſine faſtidio. VUnde paupeꝝ cibus
eſt:tanq; omniũ piſciũ eſibiliũ viliſſimus. In
aqͥs dulcibo freq̃ nter habitat:in his iñ qͥ fluxu
⁊ refluxui maris amaricant᷑. Capuur autẽ ſic.
Rethia tendunt᷑ in longũ aque vel in tranſuer
ſum. ? ante rechia ſuꝑ aquas inſtrumentũ in⸗
ſtar arcus: ita vt fluitet ſuꝑ vndas. In ſupe⸗
noꝛi autẽ eius partenola ſuſpendit᷑.eius ſonũ
piſcis audiens gregatim aduentat tinnitum
nole ſtultus ſequens. Et h̊ inditio patet:quia
ſenſum habent auditus. Incidẽtes ergo in re
thia capiunt᷑ in multitudine magna.¶ Idem.
Vipera marina piſcis eſt paruus paulo plus
q; cubiti vniꝰ. In capite ſuꝑ oculos vnũ coꝛnu

fert paruũ acutũ ⁊ moꝛtifeꝝ.Eo nãq; quẽcũqs

vulnerat veneno inficit. Qð cauẽtes piſcaio⸗
res capio piſce caput ei amputãt.reliquũ vero
coꝛpus in vſus hominũ cedit.i¶ Idẽ. Umbꝛa
ðꝛ a coloꝛe:eo ꝙ coloꝛis ſit vmbꝛoſi.

--

D —
— — —

R6

Capitulum. g.

Erglliales. Albertus in li.de naturis
vV· aialiũ. Vergiliales piſces ſunt in duo
bus lacubo ytalielano vicʒ ⁊ verbacia

4

. ??

ſe

A

lnn
ſe⸗
ſie
Uin

oni
tum
quia
inn
dem.
dps
cn
tii,

rbee

hern
non
ren

he

AXXA DE&

—

4

8

De Piſcibus

no in radicibaalpiũ effuſis tm̃ vergiliaꝝ ſtella⸗
rũ oꝛtũ apparent ⁊ in om̃ibalijs temꝑibo latẽt.
Hij piſces pulchꝛas habentſquamas acutas
vtclaui. In capite añt ſunt parui 7 poſtea in
caligaꝝ modũ delectant᷑

—— — —

Capitulum. aiſ.

vV RKanoſcupus Vrica⁊ vulpes marine.
Pliniꝰli xxxij. Uranoſcupus vocatur
ab oculo quẽ hʒ in capite a q̃ ſubterꝛ ſup̃ inten
dit. Alio noĩe gallie nuncnpat.

OPperationes.

¶ Hii fel cicatrices ſanat:⁊ carnes oclłoꝝ ſuꝑ
uacnas ↄſumit.vt dicit Meander ĩ comedijs
Idẽ li.ixx. Vrtica noctu vagat᷑ noctuq; minat᷑
is eiꝰ pꝛuriti moꝛdaxeadẽq; terreſtrꝭ vꝛtice.
Ariſtotiles. Animal genus qð grece dicit᷑
a kalabia.⁊ credit᷑ eſſe vtica maris:eſt ũgens
alias inurens per ſe.nec habet teſtam:ſʒ eius
creatio eſt ſicut carnis.
Et hoc genus ſentit ⁊ rapi quicqͥd appꝛopin
quat manib.⁊ applicatur lapidibus cũ ſnis pe
dibus.ſicut animal multoꝛũ pedum. Et foꝛ⸗

taſſe tumeſcit coꝛpus eius quando applicatur

alicui rei. Habet autem oꝛificium in medio
coꝛpoꝛis eius.⁊ venatur quicquid tranſit per
ipſum expiſcibus paruis.⁊ comedit yricium
⁊ pecten.id eſt plais.
Plinius libꝛo nono. Vulpes marine in peri
culo capture glutiunt:non tm̃ hamum:ſp am⸗
plius vſq; ad infirma linee que facile pꝛerodãt
ſicꝙ capere non poſſunt. Vulpium terreſtriũ
aſſimilantur. *

—

5/ c ,

Capitulum. ciij.
Potamus.Exlibꝛo de natiris re
rum. vpo:amus eſt belua in terra
„ naſcens:ſʒ in aqua ⁊ terra equali⸗
ter potens. Elephantibo plerũq;
maioꝛ. Roſtrũ habet reſupinum.

dentes aduncos. noctibo ſegetes depaſcx. ad

quas quaſi retrogradus pergit.libentius autẽ
p̃ ceteris partibus coꝛpoꝛis in pedibo vulnera
recipit. In nilo habuat.⁊ in partibus Indie
pꝛecipue reperitur.ex eius cute toꝛnantur ha
ſte. Ariſto.vꝰpotamus.id eſt equus fluuialis:
habet equinos crines.fiſſos pedes ſotulares
vt vacca.⁊ eſt ſine facie.habens inpedibus ka
hab. Cauda eius vt poꝛci. hinnitus vt equi.

Magnitudo vt aſini. Coꝛium eius groſſum

valde. Ideoq; parantin exeo ſotulares ⁊ coꝛ⸗
rigie. Interioꝛa eius aſſimilantur interioꝛibus
equi ⁊ aſini.Etlicet interra maneat:ſine aqua

tamen viuere non poteſt:ſicut toꝛtuca et rana
marina ⁊ cocodrillus.

Bperationes.

Plinius libꝛo. xi. Coꝛij vero craſſitudo ta⸗
lis eſt ypotamis.vt indetoꝛnent᷑ haſte cum in⸗
genio quadam medica diligentia.
inis coꝛij ypotami cũ aqua illitus pãnos
ſanat. adeps eius ſebꝛes frigidas.
Pellis eiꝰeſimſtra ꝑte frontꝭ adalligataven
trẽ inhibet:⁊ eiuſdẽcinis alopicias explet.
¶ Teſticuli.ʒ.i.ex aqua bibit᷑ contra ſerpẽtes.
Fimus ſuffocans dentes e parte leua doloꝛẽ
dentiũ ſcarificatis gingiuis ſanat.

„ d N

2 4

Tractatus

li. de na. re. Zidroſi belue marine
ſunt arabiam incolẽtes.quaꝝ oſſa

adeo magna ſũt vt ſoꝛes in domibo⁊ pallacijs
tigna:⁊ alia ſtriciure neceſſaria de illis como/
de ſecent᷑ quadraginta nãq; cubitoꝝ magnitu

dinis reperiũt᷑. In li.vtõ. Zidrach eſt mõſtrũ
foꝛma mirabile:qð pᷣtendit maliciã in ſua figu
ratione:ſʒ innocuũ reperit᷑ Caput hʒ vt equꝰ:
ſʒ foꝛma minoꝛi. Coꝛpus autẽ ex om̃i ꝑte dꝛa⸗

coni ſimilimũ eſt totũq; diuerſimode coloꝛa⸗
tũ.Caudã hʒ lõgã ſᷣm qᷓntitatẽ coꝛꝑis ſui gra⸗
cilẽ ⁊ toꝛtuoſam vt anguis.pinnas hʒ q̊ʒ ſicut
piſcis. ¶ In eodeʒ li. Ziphiꝰ eſt marina belua
valde foꝛmidabilis.⁊ omniũ animaliũ generi
valde diſſimilis.foꝛma ſingularis.Huiꝰnãq
caput ſi videris mõſtruoſum eſt omnino. Di
oꝛis abyſſum fugies velut imagineʒ moꝛtis ſi
oculos hoꝛrebis.ſi reliquũ coꝛpus nihil in rebꝰ

ſunilete vidiſſe fatebaris.

Capitulum. u.

Itiron.yſið.Zitiron mõſtꝝ eſt quod

3 vulgus militẽ vocat.⁊ eſt ingẽs atʒ foꝛ

tiſſimũ in anterioꝛiparte:q̃ſi ſoꝛmã ar
mati militis pᷣfert.⁊ caput q̃ſi caſſide galeatum
⁊ ex cute rugoſa ⁊ dura ac firma nimis. Aberꝰ
collo dependet ſcutũ longũ.latũ ⁊ magnum.et

interi cauũ vt in eo poſſit ↄtraictus pugnan/⸗

tiũ moꝛedefendi.E ſt em̃ foꝛmatriangulare ſir
mitate duriciaq; tam validũ vt vix vnq; poſſit
iaculo penetrari. De collo eius ⁊ de ſpondilibo

Coapitulum. ciii).

3 Egdroſus Zidrach ? Ziphi?. Ex

vene quedã ac nerui foꝛtiſſimi ptendunt᷑in hu
merũ.qͥbopᷣdictũ ſcutũ pendet in ſcapula.Bꝛa

chia qᷣ foꝛtiſſima nimis hʒ.⁊ qſianũ biſulcã
cũqua validiſſime ꝑcutit. VUñ ſit vt difficulier
nimis ab hoĩe capi poſſit.Et ſicaptus fuerit

difficulter etiã necari: niſi cũ mallijs poterit.

Capitulum. ..
z3 Ifſius. Alb. in li. de na.aĩalium inqᷣt. Zi
fius eſt animal maris nulli alij ſimie
maximũ? ingẽs de genere ceroꝛũ:caput habet
monſtruoſum. os ꝓfundũ valde.oculos hoꝛri⸗
biles.in toto coꝛpoꝛe nulli alij ſimile niſi cete.

—

— —

— — —. —

1— —

De Lapidibus

Poeohemium.
Eñneca in nat̃alib q̃ſtiõiba li.vij.dicit
8 Siẽẽ in nobᷣ nõ tm̃ẽ ſanguis:ſʒ mul
ta gña humoꝝ.ſic⁊ interra plura ſũt
humoꝝ genera. OQnedã em̃ſũt q̃ natura indu

rant᷑ hinc oĩs metalloꝝ humꝰq̊ aurũ ⁊ argẽtũ

fit generat᷑ Quedã vo ſunt qᷓ in lapidẽ ex liq̃re
vertũt᷑.vñ ⁊ lapides pᷣcioſi ſuocreſcũt. Quia ãt
in tractatu ſuꝑioꝛi q̃rto:videlicʒ dei auxilio cõ⸗
pleto ð aquatic ⁊ natatilibꝛearũq; ꝓpꝛietatib⸗

⁊ naturꝭ traccauimꝰ:nũc eiuſdẽ ſũmi dei auxi⸗
lio tractatũ qntũ aggredientes de lapidibo pᷣ⸗
cioſis:necnõde his qᷓ in terrevenis naſcũt᷑:eo

rũq; vᷣtutibo ꝑtractabimꝰ.⁊ modũ ſeu oꝛdineʒ
alpha beti ſiẽ in pᷣcedẽti obſemãdo. Pꝛimo de
lapid ibodicemus.

„

8 . —, .
— .
5 2 * 87 .
. EEEEEE SS

X

õ
4* 4 —
. S.
d„

a Damas latine. Arabice hager
ſubedhig . Sera. li. ag. cap. hager.
Hager ſubedhigeſt mes flumis
in q̊ eſt lapis de mes.Et eſt flumẽ ad qð nũqᷓ;
aut aliqͥs niſi Alexãder venit.⁊ eſt in finiba co⸗
raſceni.Et coloꝛ eiꝰappꝛoximat coloꝛi ſalis ar⸗
mon iaci. ⁊ eſt fri.⁊ ſic.in.iiij.ꝗdu.Et idem auc.
Dyaſ.Eſt lapis q̃ vtunt᷑ auriſices ponẽtes ĩ ſti
load culpedos lapides.E naxĩ lapidario ſuo
Adamas eſt lapis duriſſimꝰ:paꝝ criſtallo ob⸗
ſcurioꝛ:coloꝛis tñ liuidi fulgẽtꝭ adeo ſolitꝰ:vt
nec igni nec aliqᷓ re frangat᷑:molleſcat ⁊ ſoluat
Saluit᷑ m ⁊ molleſcitſanguĩe ⁊ carne byrcipᷣ⸗
cipue:ſi hyrcꝰ añ aliq;diu biberit vinũ vel ſiſe⸗
leos comederit mõtanũ vel petroſilinũ.qꝛ talis
hyrciſanguis etiaʒ ad frangendũ lapidẽ in ve:

ſica valet. Soluit᷑ etiã lapis ille a puumbo ⁊ nõ

trahit ferrũ:eo ꝙ nõ ſit ꝓpꝛiꝰlocus generatiõis

eiꝰ in minerua ferrea.vtqͥdaʒ mẽdoſi dixerũt.

Haioꝛ aũt qᷓntitas eſt inuẽta ad magnitudi⸗

nẽ auellane. Naſcit᷑ aũt m Arabia ⁊ in cypꝛo.
ſed cypꝛum eſt magis molle obſeurh. t hic
lapis qñ magneii ſupponit᷑ligat magnetẽ ⁊ nõ
Eemittu eimn ferrum trabere.

Pyperationes

Sera. Maioꝛ vᷣtꝰ erꝰeſt ĩ auro ⁊ argẽto ⁊ ca

libe.vñ lacerto ſiniſtro alligatꝰvalet ᷣ hoſtes ⁊
inſaniaʒ ⁊ indomitas beſtias.⁊ õ iurgia ⁊ rix⸗
a8 ⁊ venena:⁊ incurſiões fãtaſmatũ ⁊ incu boꝝ

⁊ ſuccuboꝝ.Hũc ãt lapidẽ qͥdã magnetẽ voca

uerũt:⁊ qdã eundẽ ferrũ attrabere mentiunt
Idem. Iſte lapis bʒ duas vᷣtutes q̃ raro ag⸗
gregant in alio lapide. VUna eaꝝ eſt ꝙ nõ ↄiun
git᷑ alicui lapidi qͥn nõ frangat᷑ ꝓpter h̊ coaptãt
fragmẽta eiꝰ in ſũmitatibo ferri aſperſiad ꝑfo⸗
randũ:⁊ ꝑfoꝛant᷑ cũ eo lapides alij ſiẽ ſmaral⸗

dus. tabarʒet.ʒaphirus.⁊ alie gemme.

Alia virteſt ꝙſi accipiat᷑ granulũ vnum ex
fragmentis eius:⁊ glutinet᷑ in ſummitate ferri
cũ glutine romano.⁊ intromittat᷑ in veſica per
foꝛa men virge:frangit lapidẽ. Habet ſimiliter
aliam ꝓpꝛietatẽ:qꝛ nihil frangit lapidem hunc
niſiplumbũ.nam ipᷣm rumpit ⁊ conterit.
¶ Et idẽ auc.Dyaſ.Ada mas eſt lapis q̃ vtũt
qurifices ponẽtes in ſtilis ad ſculpendos lapi

des.⁊ ↄfert gingiue fluxe.⁊ puriſicat dentes
¶ Et idẽ aucto. Galł. Virtus eius eſt q̃ abſter⸗

git abſterſione foꝛti:⁊ ſignũ qð aurifices vtunt

iu h̊ ꝙ indiget abſterſione. Et nos iam experti

ſumus ꝙ mũdificat dentes ⁊ abſtergit.
¶ Et in eo eſt vᷣtus aliq̃ calida.⁊ ꝓpter hãc cau
ſam admiſcet᷑ in medicinis cõburẽtibo:⁊ in ali
quibo deſiccatiuis qᷓ curant gingiuas fluxus.
¶ Ex li.de na.re.Adamas foꝛtẽ facit hominẽ
cõtra hoſtem. Somnia vanarepellit.venenũ
fugat ⁊ pꝛodit. Fertur em̃ ſudoꝛe madere.ſi ve
nenũ adhibeatur pꝛope.
¶ Pꝛodeſt lunaticꝭ ac demone repletis.Ex cõ⸗
taciu etiaʒ ꝓdeſſe dicit᷑ inſanis.
Capitulum. i.
¶ Baatbes ſiue agapis. Agathes ſᷣm Dya
ſco.in ꝓpꝛio ca.hʒ maximã vᷣtutẽ.ſcʒ qͥ
caloꝛẽ hʒ ſimileʒ pelli leonis.yſaac beniamin.
Agathes autẽ lapis niger eſt albis venulis in
modũ cuiuſdã ſpecieilapidis albeſtẽ.Et mue⸗
nit᷑ aliꝰ minoꝛ eiuſdẽ ſpeciei ꝗͥ ſimilis ẽ coꝛallo
⁊ tertiũ genꝰ plurimũ ſui ĩ creta inſula naſcit
ꝙꝙ hʒ in nigro venas croceas.Eſt q̃rtũ genus
Indicũ ⁊ variũ quaſi ſanguine ſit aſperſum.

Ud

Tractatus

Pyperationes.

¶Dyal. Agathes valet ad moꝛſũ ſcoꝛpiõis alli
gatꝰ vel illinitꝰ cũ aq̃ ſtatim tollit doloꝛẽ.tritꝰet

vulneri aſperſus vel in potione cũ vino datꝰ vi⸗
peraꝝ curat moꝛſus.poꝛtati facundũ pꝛudẽtẽ
amabilẽ ⁊ gtũ facit.i yſaac beniamin.Pꝛimũ
qdẽ genꝰaptũ eſt ad regũ foꝛmas q̃ lapidibo in
ſculpũt᷑.⁊ plurimi lapides hñt capita regum in⸗
ſculpta.i¶Et cũ iacẽt ad caput doꝛmiẽtꝭ fertur
oſtedere mita ſimulachꝛa ſomnioꝝ.¶ Tertiũ

aũt genꝰ qð creticũ eſt facit vt adiuuet vincere
ꝑicula ⁊ viribo ↄuenit coꝛdis.gratũ ⁊ placen⸗

tem facit. vt dicit Enax.et coloꝛis facit hoiem

— — EE — — —-
. 8
= 6

Coapitulum.iij.
a Labandina. yſið. Alabandina dicta
eeſt ab ala banda regione Aſie. Eſt autẽ
criſtallini genꝰ.Cuius coloꝛ ad cedoniũ vadit

ſz rarus. Arnoldꝰ. Ala bandina ſulgoꝛẽ habet

q̃ eſt ruffus clarus vt ſardius.

„ Dyperationes

Huins virtus eſt ꝙ fluxrum ſanguinis pꝛo⸗
uocat ⁊ augmẽtat.i Ex lapidario.Eſt alaban
dina cuius luxeſtemula ſardi. Indicis autem
dign um de nomine fallit amicum.

„ —
õ
2 Ei

Capitulum. iiij.

à Z abaſtrites Amandinus 2 Abſinth?.

yylſið. Alabaſtrites eſt lapis candidus:
interſtinctus varijs coloꝛib. Hunc cauãt ad
vaſa vnguẽtaria:qm̃ vnguẽta optime ſeruare

ðꝛ incoꝛrupta. Naſcit᷑ circa thebas egiptias ad
dam aſcũ ſyrie:ceterꝭ cãdidioꝛ.pbatiſſimꝰ ĩ In

dia. Pli.li.xvi.Alabaſtrites lapidẽ vocãt ques⸗

ad vnguentaria vaſa cauãt. Naſcit᷑ circa the⸗

bas egyptias ⁊ damaſcũ ſyrie. Hic ceteris can

didioꝛ: ſ̊ ꝓbatiſſimꝰeſt in carma nia. Moxin
India:iam qͥdeʒ in ſyria atz in aſya: viliſſimꝰ
qũut ⁊ ſine vllo candoꝛe in capadocia. Pꝛobant

qᷓ; maxime coloꝛis mellei ĩ vertice maculoſi atʒ
nõ t rãſlucidi.vicia ſunt in his coꝛneus.coloꝛ

candidꝰ.⁊ qͥcqͥt virro ſimile eſt. Scdᷣm A ber /

tũ lapis amãdinꝰ:eſt gẽma coloꝛis varij.La⸗

pisabſinthus fᷣm Albertü:eſt de generegeẽma⸗

fum coloꝛe vicri rubeis virgulis.

5 O N 8 A.

N 8 N

De Lapidibus

DHyoperationes.
¶ Dyaſ. Alabaſti ites eſt laxatiuꝰ:mollit de⸗
niq; duricies et ſtomachi doloꝛẽ ceroto ad/
mixtꝰ.¶ Albertꝰ. Amandmus venenũ om̃e.
aut extinguit aut repᷣmit:⁊ vincere facit ad/
uerſarios.Et plenã interpᷣtationẽ ſommoꝝ
facit ĩtelligi.¶ Albertꝰ. Abſinthꝰ. Virtꝰ hu⸗
ius fert᷑ eſſe ſicut lapis Abeſcariꝰ licʒ ſa re

miſſioꝛ.iſ Nã accẽſus ꝑmanet calidus ꝑ ſe⸗

ptem dies vel ampliꝰ:pꝓpter eandẽ cauſam qᷓ

dicet᷑ de lapide albeſcario.¶ Qapidis ẽt hu⸗

ius virtus eſt in puocãdo ⁊ augmentãdo ftu

xũ ſanguinis.vt experimẽtatoꝛes aſſerüt

AN.

Androdamãta nitoꝛem hbz argenti. 2

Tapitulum.in.

pene adamas ſemp teſſer? quadrata.

Nagi putant ei nomẽ impoſitũ ab eo ꝙ do

mare ac refrenare dicat᷑ impetus vel iracun

dias animoꝝ. GBignit᷑ aũt in mari rubꝛso.

Pyprrattones
Arnoldus. Androdamãta lapis ẽ coloꝛis
argentei:trahitq; de rubꝛo mari.foꝛma eidvt
teſlera. duricies vt adamãtis. VUirt? ei? eſt ꝰ

O

furoꝛẽ animũq; cõmotũ.i¶ Ex lapidario An
damãta lapis eſt qſi teſſera quadra. Ipſe
maris rubꝛi mixtꝰ reperi barenis.¶ Quem
magus affirmat tantevᷣtutꝭ habere: vt poſſit

dro

pꝛel⸗ ens anios ſedare calentes. Ex libꝛo de
natun rerum. Androdamãta lapis quadtus
ateß duriſſimꝰ. tante vᷣtutis eſt: vt animũ fu⸗
roie valantẽ ⁊ luxuria ſedare poſſit. ¶Ylido⸗

2

gquoq; que volũt placere viris pꝛoderit. auia

¶ Antracites ẽ coloꝛis ignei vt curbũculus.
ſed candida vena pᷣcinctus.cuius pꝛiũ eſt
iactatus in ignẽ velut moꝛtuꝰ exungui:ac ʒᷣ

ꝑfuſos exardeſcit.¶ Pli.li xvi. ſt inter car
bunculoꝝ ſpecies antraticis in Theſpꝛocia
foſſiis carbonibo ſimilis.hec quoq; candida

vena pᷣcing a tradit᷑.¶ Ariſtotiles. Antrax.i.
carbũculidᷣ rubeꝰ. SDi cũ eo ponat᷑ oꝛithino
cte lucebit.¶ Albertꝰ. Andromada eſt lapis

coloꝛis argẽtei.in mari rubꝛo naſcit᷑.Eſt au⸗
tem quadratus ⁊ durus ſicut adamas.

¶ Uirtutẽ habet ↄtra furoꝛẽ:⁊ facilis animi

cogitationẽ ⁊ triſticiam ⁊ grauitatem.

N NN

8
. ƷMcs

è NW. NN W . .
— . e „
—

„

Alecroꝛiꝰ. Solinꝰ. Allectoꝛius la)
a pis tradit᷑ qui criſtallina ſpecie fabe

modo in gallinacioꝝ ventriculis na

ſcit᷑ aptus (vt dicunt)pꝛeliatoꝛibj.¶ Dyaſco.

Allectoꝛiꝰ lapi

8 in ventribo galloꝛũ gallina⸗

cioꝝ inuenit᷑. ¶ Arnoldus. Allectoꝛiꝰẽ lopis

obſcuro criſtallo ſilis e ventriculo galli ca⸗

ſtrati trabit᷑ poſt quartũ annũ. AUltima eius

quãtitas ẽ ad magnitudinẽ ſobe. ¶ Ex libꝛo
de na. re. Allectoꝛius eſt lapis criſtallovel a⸗

que limpide ſilis. In iecoꝛe gallinacij reperi
turſi caſtratus fuerit:poſtqᷓ; tribo annis vixe

rit caſtratus. Nullus maioꝛ eſt fabꝗ: poſtq;
hic lapis in gallinacio ſuerit nunq; bibit.

¶ Dyaſcoꝛides. Allectoꝛius in ventrib galli

nacioꝝ inuenit᷑: quẽ gladiatoꝛ habens in oꝛe
pmanet inuictus acſine ſiti.¶ Dulieribus

.
£

U h

d.

poꝛtantes ſe pbas

li. de na.re.Allectoꝛiꝰvalet frigidis.⁊ qͥ coire
nõ pñt.¶ A mliere q̊ʒ habitꝰ facit eãviro ſuo
placere.poꝛtãtẽ ſe facit ĩuictũ ⁊ ſineſiti. Hinc
reges eũ hñtes ĩ oꝛe foꝛtiter dimigãt.i Phis⸗
ſiol.Allectoꝛiꝰ ĩ vẽtre galli naſcit qͥ poſt tres

annos caſtratꝰ:⁊ poſtea ꝑ ſeptẽ ãnos viuẽs.

bũc lapidẽ poꝛtat idẽ gallinaciꝰ.¶ Hic lapis
ſit im extiguit.hoiĩemq; diſcretũ ⁊ gratũ:ma

ximeq; vxoꝛẽ marito facit. Ut ãt habeat hec
oĩa clauſus ĩ in oꝛe poꝛtat. ¶ Exlapidario

VWentriculo galliqͥ teſticulis viduatus.

Cũ triba ad mimũ factꝰ ſpado vixerit annis.
Haſcit᷑ ille lapis:cuius nõ vltima laus eft.
Et ꝑ bis binos capit incremẽta ſequẽtes.
Menſurãq; fabe creſcẽs excedere neſcit.
Criſtallo ſimilis vel aque cũ limpida paret.

Inuictũ lapis hic reddit quẽcũq; gerentẽ.
Extinguitq; ſitim patiẽtis oꝛe receptus.
Nã milo crotonias pugiles hic pᷣſide vicit.
Hoc etiã multi ſuperarũt pꝛeliareges.

Hic oꝛatoꝛem verbis facit eſſe diſertum.

Eonſtantẽ reddens cũctiſq; ꝑ oiĩa gratũ.
VHic circa veneris facit incentiua vigentes.
Cõmodus vxoꝛi q̃ vult foꝛe grata marito.

— — — — — —

—

—

——

W

4
1

8

BMaetiſtus. Iſi. Ametiſtus indicꝰ in
a ter purpureas gẽmas tenet pncipa⸗
tũ.Eſt ãt caloꝛ eiꝰ purpureꝰ ꝑmixto

coloꝛe doſihſhee Megenendns, qſdaʒ
ſtamulas fundes. Alteꝝ gen ei deſcedit ad

a ſe ꝓbas ꝗc ſpecioſas reddit.i¶ Ar⸗
noldꝰ. Allectoꝛiꝰ excitat venerẽ: hoĩemq; et
ↄſtãtẽ fac:atq; ĩ oꝛe tentꝰ ſitim repᷣmit.i Ex

tationẽ repellit:⁊ intellectũ bonũ tribuit.

Tapitulum. vifſ.

iacinctos.Cauſaʒ noĩs eiꝰ reddimt:qẽ ſitiin
eiꝰ purpura qͥddã nõ ĩ toto igneũ:ſʒvini collæx
rẽ hñs.eſt ãt ſculpturꝭ facilis.Huiꝰ gẽme ge
nera ſũt qͥnq;.¶ Arnoldꝰ.Ametiſtus ẽ gema
purpurei colorꝭ vt roſa:⁊ trãſmittit᷑ ab india.
Sũt q̃dã eiꝰ ſpẽs.ſʒ hec.i.indica ceterꝭ vtilis

oꝛ ẽ.huic mollicies ad ſculpẽdũ ineſt. ¶ Pli.

Sʒi arabie qʒ ꝑte q̃ eſt finitima ſyrie petria

vocat᷑.Et ĩ armenia mĩoꝛe ⁊ĩ gallaciareꝑiũt᷑

⁊ ĩ egypto.Soꝛdiſſime atqʒ viliſſme ĩ thara,

ſo ⁊ cypꝛo. Indice abſolutũ phenic purpure

coloꝛẽ hũt.Et ad hãc tingẽtiũ officine vora
dirigũt.fundit aũt cũ aſpectu leniter blandũ:

neq; ĩ oculos vt carbũculi vibꝛãt. Alteꝝ ea⸗

rũ genꝰ deſcẽdit ad iacinctos.⁊ hũc coloꝛeʒ

indiſacon vocãt.Eſt ⁊ panarites ĩ ↄtinuo a,
rabice gẽtꝭ.q̃rtũ genꝰ coloꝛẽ vini hʒ.qͥntũ ad

vicinia deſcẽdit criſtalli albi.has gẽmas ma
goꝝ vanitas pꝓmittit ebꝛietati reſiſtere:mita⸗

q;mira efficere. D P krati on . 6

¶ Exli. de na. re. Ametiſtus violacei color?
optimꝰ.Eſt ãt q̃dã velut gutta vini rubeia
coꝛrupta.⁊ hec facile ẽ ad ſculpẽdũ.vʒ multũ
vinũ bibẽtibo qm ebꝛietati eſtriꝰ.¶Ariſto.
Lapis ametiſtꝰ ſi poſuerꝭ eũ ſuꝑ vmbilicuʒ:
vapoꝛẽvini phibet:ebꝛietatẽq; ſoluit:⁊ hoĩes⸗
aↄtagio liberat.¶ Arnoldꝰ. Uirtꝰ ametiſti ẽ
ʒebꝛietatẽ:facitq; hoĩeʒ vigilẽ:malãq; cogi

—
SS

—

KHe„ „
„„„ 752

. Capitulum. vij.
g Sius. Dyaſ. Aſiꝰ lapis ĩ alexãdria
mM inuenii:qͥ optim ad vſuz medu

.

— —

—

N

8 e Hü

2

5

De Lapidibus

cine:qͥ ẽ coloꝛe cãdidꝰac leuis ĩ modũ punicꝭ
ac velut puluis manibo inſidẽs:ſanat fiſtulas
ſcrofas.podagrã ⁊ alienas paſſiões.i¶ Der.
Lapis aſius ẽ lapis qͥ iueni? in alexandria.?

flos eiꝰ lapidis noĩat᷑ fuca.⁊ ẽ lapis aſiꝰ.⁊ eſt

qddã qdð apparet ſubaʒ eiꝰ ſile pulueri molen

dini.⁊ reꝑit᷑ etiã ſub eoꝛ circa eũ.⁊ iſte lapis ẽ
albo. ⁊ opoꝛtet ꝙ eligat ex eo ille qͥ ẽ albo leuiſ

ſilis punici ſubtilis cito frãgibil.ĩ q̃ ſũt vene

occultate.⁊ ſuꝑ quẽ ẽ flosvt ſal rubeũ.⁊ ẽ hla

pis ſiccꝰſilis ſpõgie.⁊gñat᷑ſuꝑ eũ farina.ex q
eſt q̃dã alba.q̃dã rubea ſilis punici declinãs

ad croceitatẽ.⁊ qñ applicat᷑ lingue moꝛdicat
moꝛdicatõe pauca ¶ Et idẽ au. Gal.NHoĩat hᷣ
lapis noĩe qqͥſito a loco.i.aſia.⁊ ñ ẽ oĩo durꝰ
ſiẽ lapis:ſʒ aſſilat᷑ĩ coloꝛe ſuo ⁊ ſuba ſua lapi
dibo qͥ reꝑiunt᷑ ĩ lauellis balnei.⁊ ẽ tener ⁊ frã

git᷑ cito.⁊ ſuꝑ ipᷣmẽ ſile pulueri molẽdini rep
ti ſuꝑ ꝑietes molẽdini.⁊ H̊ medicĩa noĩat᷑ floſ
lapidis aſios.⁊ ẽ ſubtilis.ꝓpt᷑ ſuã ſubtilitateʒ
diſſoluit carnes ſine moꝛdicatõe.¶ Oꝑatões
Ser. au. dyaſ. Virtꝰ hꝰ lapidis ⁊ florꝭ eiꝰ

eſt ꝙ curatvlcera ꝓfũda q̃ ſũt difficilis ſana⸗

tiõis.qñ ẽ ſiccꝰ.⁊aufert carnẽ ſuꝑfluã q̃ fit in

eis:q̃ ẽ ſilis fungi.i Et curat vlcera fraudu⸗
leta:⁊ replet ea carne? mũdificat ea.i Et qñ
admiſcetcũ melleꝛ aceto ↄuẽit vlceribo frau
dulẽtꝭ.⁊ ñ ſinit ea augeri ĩ coꝛꝑe.iEt qñ ad⸗

miſcet᷑ cũ farig fabaꝝ ⁊ fit iñ emplin podagre
2ↄuẽit multũ.¶ Et ↄuẽit duriciei ſplẽis.et qñ

cũ eo fit lohoc cũ melle ↄuẽitvlceribo pulmo
niſ.¶ Et cũ põit᷑ ex h̊ lapide ſuꝑ ſcabello ſuꝑ
qð tenẽt podagrici ſꝑ pedesðꝛoferre eiſi¶ Et

qñ puluis eiꝰ aſꝑgit᷑ ſuꝑ coꝛꝑa pĩguia in bal⸗
neo loco nitri extenuaĩ ea ¶ Et qͥ vſi abluere
lapide hũc aut floꝛẽ abluat ſic lauat᷑ climia

AHEE

E — N
ð 7 % SS . *
—— JN—— .
„1 . . S . X . IXNN
8, WW . . NN * D
3*

E
6

,
—
1.

+☛
R

DR

Capitulum. ir.

a Albeſton eſt coloꝛis ferrei m Plini

um in arabia inuenuur.

Dperanones

¶ Albertud. Virtus mirabilis eius in tem⸗/
plis deoꝝ eſt manifeſta:eo q; ſeinel accenſus
vix aut nunq; poterit extingui:eo ꝙ; naturaz
habet aĩalis qdð ſalamandra vocat᷑:cũ modi⸗

co humidi vnctuoſipinguis inſeparabilis.

¶ Iſidoꝛus.Albeſton eſt archadie lapis:fer⸗
reicoloꝛis:ab igne nomen ſoꝛtit us:eo ꝙ ac⸗

cenſus ſem

el mmq; extinguitu.

„
2

ga aggregatoꝛis capᷣ. hagerathamach:

ic eſt lapis aquile. Et eſt lapis indus
qui cũ agitatur: auditur intra ipᷣm lapis aliꝰ.
⁊ minera eius eſt in montibus indie inter chi

Tamiruſunn x.

noas ⁊ ſarandi iuxta littoꝛa occeani. Et vo-

catur a grecis alleuians partũ.⁊ hec pꝛopꝛie

tas eſt inuenta in hoc lapide aquile.i¶ Et idẽ
auctoꝛit.Raſis. Athamach eſt medicina in⸗
die.et eſt lapis ſimilis caſtanee:niſi qꝛ habet
coloꝛem vellereum:et quãdo agitas ipᷣm au⸗

duur intra ipſum lapillus.⁊ quando frongis

eũ egreditur ille lapillus.⁊ eſt ſicut auellana
vergens ad albedinem.¶ Et idẽ Raſis libꝛo

de ppꝛietatibo dixit:ꝙ eſt lapis ſimilis ouo.

⁊ quod habet intra ſe lapillum. ¶ Albertꝰ in
lapidario ſuo.Echites lapis:id eſt aquile.⁊c

gemmarũ optima. eſt coloꝛis gunkeie vo⸗

catur ꝗ qbuſdã aquileus:? ab alijs erodialiſ:

co ꝙ qquile hunc vucunt ad nidum ſuu iuxta
oua ſua collocantes.eundeʒ ſicut grus inter

duo oug que facit collocat. Hoc eni expertũ

adſenſum incolonia vbi grues fſetus fecerũt

multis qnis im q̊dã hoꝛto. Inuenit᷑ aũt lapis
aquile in xta littoꝛa occeani vbi apeunuz
genꝰ echideoꝝ qui ſunt beredes
autcẽ ꝙ in perſia aliqua t aut
modus eiꝰ ꝙ in ſe cõtinet aliũ lapilluʒ qui in

po ſonat quado manu monetur.

Ppbperationes

Berapion. Dic lapis aquile ðꝛ. Naʒ cun
aguilꝗ vult᷑ parere oua ſua:defert hũc lapid R
maſculis a partibo Indie.⁊ ſupponit eũ aquiua
le. facit eũ parere facile:⁊ alleuiat eius dollo

rem.⁊ hoc idem facit mulieribo:⁊ omn ibo ani

malibus quido ponitur ſub eis in hoꝛa pbar⸗ D
B ms. Et idem aucto. Raſis. Quãdo ponir

in petis ⁊ ſuſpenditur mulieri in coxa qñ de⸗

bet parere facit accelerare partũ cum facili⸗
ert? hocꝛ inueni ſic eſſe:ꝛ et
oc:qꝙ alleuiat partuʒ aa

tate. Et ſum exper
om̃es ↄcoꝛdant in h
alligatur coxe.⁊ iuuat qñ ponitur loco peo⸗
nie.inuenitur ad curandum. Iſte lapis inue⸗
nitur apud nos:et q́;plin es.veriſicaui de eo

D multotiens experientiã. ¶ Enax in lapidario

F mox deglutiet. ¶ Albert. F ertur aüt ꝗ, ſi ſu

ſuo cqpiruſo e lapide adulle mitech ſuſpeſui⸗
in ſiniſtro b conne miibuns
concilat amoꝛẽ.diuitias auget vbi fert᷑⁊ im

pꝛegnantibo impedit aboꝛſum:⁊ piculũ par⸗
E turtionis mitigat. Pꝛohibet caſum cadu/
coxꝝ.ſimiliter ſi de adminiſtratiõe veneni ali

Qs ſuſpectus ſit in cibo illo phibet ne poſſit
ab eo deglutiri cib ille Silapis detrahatur

ſpenſus in ſiniſtro bꝛachio cõuenit pꝛegnati
bus: ⁊ cõciliat amoꝛem. ⁊ diuitias auget vbi

G fenur. ¶Et impꝛegnatibo impedit aboꝛſum:⁊

periculũ parturitionis mitigat.Et ait ꝙ pꝛo

Hhibet caſum caducoꝝ ſimiliter.¶Et qð mira

J Querunt autẽ aquile hunc lapidẽ:?⁊ impo
nunt nido ſuo:⁊ grues inter oua ſua.Sed in

RX

bilius eſt tradũt Caldei ꝙ ſi de admuniſtrati
one veneni aliqͥs ſuſpectꝰ ſit impoſitꝰ in cibo
illo pꝛohibz ne poſſit deglutiri cibi.⁊ ſi lapis
ſubirahatur mox deglutitur. Hoc dicit Al⸗

bertus ſe vidiſſe a quodam fratre ſuo ſenſibi

liter pꝛo bariſeu examinaair.
vno anno ponunt vnum:⁊ in alio alium.

„„.

aaliquãdo inuenit᷑. Eſt aute,z

ſitus eſtlapis.

Dicunt autẽ quidam ꝙ faciũt ad mitigan⸗
dum caloꝛem ouoꝛum.vel coꝛpoꝛis aquile ne

Trattatus

Quid an arſen annd Allquilc cõe⸗ erre ad
coꝛum foꝛmationem aut viui z0 d
gutem quidam dicunt:qꝙ lapis ab alijs auibo
ouis interponatur: ne oua frangantur falſuʒ
eſt: quia citius ad lapidem q; ad ſeipſa colliſa

franguntur.

Diunt autez ali

— — — — . —
R ⸗ -
5 —

Capitulum. x.
Strion ⁊ Aſterites. Iſidorꝰ. Aſtris
ag on gẽmga eſt criſtallina in India oi⸗
ſtallo ppinqua. In cuius centro fulꝰ
get ſtella lune pleno fulgoꝛe:nomẽq; eo ſum⸗
plſit: ꝙ aſtris oppoſita fulgoꝛẽ rapitet gerit.
¶Pliniꝰ. In carmania naſcit᷑ gẽma que aſtri
os vocat᷑.ſimiliter vt aſtiria vel aſtirites can
digda criſtallo ꝓpinqua. In indiavero naſcẽs
⁊ in pallenes littoꝛibo aſtrios. Quidam autẽ
cauſam nominis huius reddũt:ꝙ aſtris op-
poſita fulgoꝛẽ rapiat ⁊ gerat. Optimã autez
in carmania nulliq; vitio obnoxia gigni.

¶ Idem Iſidoꝛus.Aſterites eſt gẽma candi

da lucẽ cõtinens incluſam veluti ſtellam intꝰ
ambulantẽ.ſoliſq; candidicãtes radios red⸗
dit.vnde ⁊ nomẽ inuenit.¶ Plinius. Pꝛoxi⸗
ma candidicantiũ gẽmarũ eſt aſteria pꝛinci⸗
patum habens ꝓpꝛietate nature:ꝙ incluſam
lucem pupille modo quodã continet ⁊ tranſ

ſundit cum inclinatione velut intꝰ ambulan

tenner alio atig allo loco reddens,

ui: ꝙ ſi aliquis ſuſpectus
de adminiſtratione veneni cmn lapis iſte ci⸗
vo immittitur: ſtatim a cibo ſtrangulatur. et
quando ſubtrahit tranſglutit cibũ in quo po

— ————— ;‚-ã- ᷓ

—— - —— - — — — ——- —

— „

Ber Zapidibus

Rena. Iſi. Arena ab ariditate dica

a eſt.Huiꝰ ꝓbatio ẽ.ſi manu pꝛeſſa ſtri
deat aut in veſteʒ candidã ſparſa:nil
ſoꝛdis relinquat.ꝗ Vitrubius.Alia ẽ arena
foſſicia.alia fluuiatica vel marina. Arene ſoſ

ſicie ſũt hec genera.ſ.nigra:cana:rubea:car⸗
bunculũ.Ex his optima erit q̃ in manu cõfri

cata ſtridoꝛẽ fecerit.q̃ aũt terroſa eſt aſperita

tem nõ bʒ. Itẽ ſi inveſtimẽtũ candidũ conie

cta fuerit arenaria. VUnde fodiat᷑ tñ de flumi
nibo et e glarea extrahat᷑.hec tñ in ſtructuris

odioſa eſt. qꝛ difficile ſic ceſſit:nec onerari ſe
ↄtinẽter paries patit᷑: niſi intermixtiõibo re⸗
quieſcat:nec cõcameratiões recipit. Mari⸗
na vo hec ampliꝰ⁊ etiã parietes cũ in his te⸗
ctoꝛia facta fuerint remittẽtes ſalſuginẽ eoꝝ
diſſoluunt᷑. Sicceſcũt aũt celeriter foſſicie:⁊
tectoꝛia pꝑmanẽt:⁊ cõcameratiões patiũtur.
Sed he ꝗᷓ ſunt de arenarijs recẽtes.ſi eni ex

empte diutiꝰiacẽt:a ſole ⁊ aluna: abꝛuna co

acte reſoluunt᷑: petroſe fiũt. Ita ꝙ inſtructu
rã cõiectecemẽtaↄtinere no pñt:ſed labunt

⁊ ruunt.oneraq; parietũ ſuſtinere nõ poſſunt

Pal de agriculturali.i. Ommiũ arene ge⸗
ney pcipue melioꝛ ẽ ruffa:ſequẽtis merini ca
na. Tertiũ locũ poſſidet nigra. Sed foſſilis

arena non inuenit. De flumibo aut glarea vel
littoꝛe colligit᷑. Harina qdeʒ tardiꝰ ſiccat᷑.
deoq; nõↄtinue:ſed intermiſſis tempoꝛib⸗

eſt ↄſtruenda: ne opus coꝛrüpat onerata.

2

Bperationes“

¶Ex li.de na re Arena ſparſa ſuꝑ flãmã ins

extinguibilẽ extinguit eã Dyaſ. Arena ma

ris que in littoꝛe eſt ſole calefacta carnes bu

midas deſiccat.¶ Item cocta ſacellis ad cõ⸗
peſcendũ tumoꝛẽ intraneoꝝ iunat. .

– 4
—— “ 5

Tapitulum. xiiſ.

Rgllla. Bartholome? in libꝛo de py

a piꝛietatibo rerũ. Argilla ẽ terra tenax

Aglutinoſa ⁊viſcoſa:ad varia figuloꝝ
opa diſpoſita atq; apta. Et ſic fm Iſi.li. xvi.

ca.i.ab argis ſic vocata:apud qᷓs pmo ex ta
li materia vaſa fictilia ſũt effecta. Et vt ibidẽ

ðᷣ:talis terra ꝑ actionẽ calorꝭ liqdioꝛes par
tes cõſumetis ⁊ terreſtrioꝛes cõſolidantꝭ in

laterẽ cõmutat᷑. Sepe etiam ↄtingit ꝙ talis
terra lutea vnctuoſa frigiditate aaue conge

lante in lapidẽ cõmutat᷑. Sepe etiaʒ accidit

talis tranſmutatio ſcʒ lutivnctuoſi in lapidẽ

ex caloꝛe coagulante.ſicut en dicit᷑ libꝛo qr⸗
to metheoꝛoꝛuʒ. Qutũ vnctuoſum aptum eſt

huic tranſmut ationi. ſcʒ in lapidem ꝑ calidi

co agulationẽquare vnctuoſum eſt medium
inter viſcoſum et vapoꝛatiuum:habens hu⸗

midũ viſcoſum. Vnde gratia vapoꝛatiui po⸗
teſt a calido coagulari. gratia viſcoſi ñ pᷣt ex

toto educiſed amplius compꝛimi et conloli⸗
dari.⁊ ſic in lapidemtranſmutari.

HPHyperationes
¶ Ut ibi dicit cõmentatoꝛ. Argilla eſt frigi⸗
ditate ſua ſanguinis reſtrictinua.¶ Conſtanti

nus. Argilla ſi cũ foꝛti aceto fuerit diſtempe
rata:appoſita fronti ⁊ timpoꝛibus pꝛohibet

ſanguinemnaribus fluentem.,

8

2

RN

. . * . 3
„7 4 8 = .
2 1 D „Hã „ S — .
.
4 —

decies lauet cum aquaroſan.i Et dixit Al⸗
chindus.Qauet᷑ cũ qqua bugioſſe poſt deyn?
rationẽ eius.acquirii eni ei ꝓpꝛietas mirabi
lIiiiis ex hoc ad egritudines melancolicos.
Auicẽ ſoluẽdo equcit melancoliã pl q; la
pries laʒuli. ppter ipᷣm dimittit᷑ elleboꝛus ni,/

. . .

a pis armenꝰ eſt dictꝰ ⁊ noiat a regio

neilla. 2 eſt liuidus ⁊ ſubalbidus.cu⸗
ius melioꝛ ẽ.hũs coloꝛẽ mediũ inter viridem
obſcurũ:terreũ ⁊ indum.⁊ hʒ maculaꝝ diſtin
ctiões virides ⁊ nigras.i¶ Aui.li.ij.ca.de la⸗
pide armeno.⁊ aliqntulũ aʒulini coloꝛis:nõ

₰

tñ eſt i coloꝛe aʒuli. ⁊ nõ eſt ĩ eiꝰ ſolidirate:ſed

eſt in eo arenoſitas qᷓdã.⁊ qũq; vtunt᷑ eo tin

aoꝛest pictoꝛes loco aʒult: eſt lenis tactu.

Ars aüt in lauando ipᷣm eſt hec.terat᷑ cum
ſacilitate in vaſe lapideo.deinde fundat᷑ ſup
ipᷣm aqua dulcis ⁊ lauet᷑ ſic terendo.et fiat il⸗

Wobannes eſue A. apig ar menusindt
Alexander a veriticatoꝛibo eſt inuẽtus habe
re pᷣꝛogatinã in educendo coleraʒ nigrã.cuiꝰ

operatio incolumioꝛ eſt elleboꝛo nigro:⁊ vir

tuoſioꝛ lapide laʒuli.melioꝛ eſt habens colo⸗
rem mediũ inter viridem obſcurũ⁊ terreuʒ⁊
indum. ⁊ habet macularũ diſtinctiones viri⸗
des ⁊ nigras.?⁊ quinõ eſt in termino lopidis:

ĩimo facile diſſolubilis pulueriſabilis.

mitum ⁊ per ventrem ſine moleſtig.

— — 2

ind trigeſies ſemꝑ innouando aquã:⁊ adbuc

cum

ger. ¶ Johanes Meſue. Educit ſolutiõe co
leram nigrã cũ virtute.et mũdificat cerebꝛu,ʒ
cas.ſicut eſt maniq ⁊ vertigo ⁊ doloꝛ capitis
ſpitionis.⁊ ad lepꝛam:⁊ ad egritudines ſple⸗
nis ⁊ ad cancrũ ⁊ moꝛpheã:⁊ febꝛes melanco

3. i.F.? loti portio eſt a..i. vſq; adduas.

MNoltimoniũ latine.grece antimonos.

A gęar abice aytruad. Antimoniũ eſt ve⸗

naterre ſimilis plumbo.veꝝ eſt ꝙ an

timoniũ terit᷑ ⁊ nõ fundit plumbũ vero fundi
tur ⁊ nõ terit᷑.Et bʒ in fracturis ſuis clarua⸗

tem qñ frangit᷑. Et illud eſt melius qð in fra⸗

cturis ſuis nõ habet aliquid ex terra vel aliꝰ
qua ſoꝛde.Et ideo ablutũ ⁊ mundũ debet po
imo facile diſſolul lueriſabilis. mni in medicinis. Eſt fri. ſic. in.iij. gra. ¶ De
Etqͥ eſt lenis tactu carens aſperitate cali /
ge cõplexiõis in pncipio ſecũdi? ſiccaĩ ifo.
Et eſtreſolutiuꝰ:abſterſiuus.⁊ eſtↄturban decernit᷑ a metallo:q; antimoniũ terit᷑.metal
tibe ⁊ ſubuertentibo ſtomachũ.⁊ educit ꝑ vo-
mitũ ⁊ ventrẽ ⁊ nocet ſtomacho.generas ſub
nerſionẽ.⁊ faciens ſolutionẽ cũ anguſtin.
¶Et dixit Alexãder. Hon lotus ſoluit ꝑ vo

ra.li.ag. ca. Aytruad vel antimoniũ eſt vena
terre ſilis plumbo.⁊ eſt medicina ocularꝭ.qð

lum vero nõ.ſimiliter metallũ fundit᷑.antimo
niũ adurit᷑. Antimoniũ quanto clariꝰ tanto
meliꝰ. Et idẽ ouctoꝛitate Dyaſcoꝛidis Me

lius ex eo eſt foꝛtius.⁊ illud qð frangit᷑ et ha⸗

bet in fracturꝭ ſuis claritatẽ ⁊ luminoſitatẽ.

2 quod eſt interiꝰ mũdũ:⁊ nõ habet aliqd ad⸗

mixtum ex terra vel ſoꝛde aliqua.¶ Alman⸗
ſoꝛ tractatu tertio ca.de antimonio.Antimo
mũ frigidũ ⁊ ſiccum eſt in tertio gradu:

W

+= ES

—

D
5
B

„ —⏑ 8

Pperationes

¶ Ad emoꝛroidas exiccandũ inijtiatur ſue⸗

cus peucedani per criſtere. 2 poſtea ſi ſintex
terius: pone puluerem antymonij deſuꝑ. Si
B
ſpatarento vel gallico conficiat᷑.⁊ licinium in
eo intinctum oꝛificio fiſtule immiſſum curat.
Puluis eiꝰ in cancro poſitus comedẽti aut
carniſuꝑflue optima eſt cura. ¶ Cõtra poli⸗
pum magdalino ex apoſtoli ↄfoꝛmatꝰ i ſpar⸗
ſo puluere antymonij ⁊ naribo immittat᷑ ⁊ au⸗
fert ipᷣm.¶ Collirium ex puluere antymonij:

ſint interiꝰ puluis inijtiat᷑ cũ calamo poſito
in veſica inflata.¶ Puluis eius cum ſapone

puluere nuclei.mirabolanoꝝ citrinoꝛũ equo
pondere addita aqua roſarũ.vel pone de tu⸗
tia cũ antymonio.i¶ Bombirx intincta inſue
co ſanguinarie cũ puluere antymonij:narib⸗
immittat᷑:⁊ remouet fluxuʒ ſanguĩs ab ipſo.
¶ Ad cohibendũ ſanguinem puluis antvmo
nij in ſucco tapſi barbaſti cõficiat᷑:⁊ bombix

intinctaſuꝑponat᷑. Sera.aucto. Galie. In

hac medicina eſt virtꝰ ſtiptica ⁊ cõglutinati⸗

ua ⁊ infrigidatiua.aufert carnẽ ſuꝑfluaʒ qᷓ eſt

in vlceribo. ⁊ incarnat ⁊ inſolidat ea: ⁊ mũdiſi
cat ſoꝛdicies eoꝝ.¶ Et ſtringit fluxũ ſangui
nis nariũ.⁊ ꝓpꝛietas eiꝰ eſt ↄferre epilẽtie ⁊ ſu

perfluitatibo groſſis.q¶ Almanſoꝛ. Antymo⸗

niũ oculũ cfficiens robuſtũ ipſiꝰ cuſtodit ſa⸗
nit atẽ.ſuppoſitũ q̊ʒ mẽſtrua ↄſtringit. ¶ Pau
lus ca. de antymonio. Antymoniũ ſua frigi⸗

ditate ⁊ ſiccitate ſanguinẽ de nariba ſtringit.
2⁊ valet ſi miſcet᷑ collirijs oculoꝛũ.i Senio⸗

res eo vtentes hñt oculos incolumes.q ner

uos ↄfoꝛtat: ⁊ omnẽ maculã ⁊ nocumeniũ au
fert:maxime ſi parũ de eo miſcetur.

Capitulum. xn.

Tiramentum. Jſidoꝛus. Attramen
atrum. Cu⸗

ius ſpecies et picture et quotidiano

vſui neceſſario eſt.¶ Ex libꝛo de aluminibo⁊

ſalibus. Attramentũ eſt aqua ⁊ iinctura quãa
ulauit. Et eſt in ſui natus

terre ſiccit ꝭs coag

ra calidum ⁊ ſiccnm. Huius multa ſunt gene
ra:quoꝝ melius eſt in Hiſpania.Et ipᷣm qui
dem denigrat coꝛpoꝛa. Et augmentat rubiũ
rubedine.Album vero denigrat.i¶ Ex libꝛo
quarto metheoꝛoꝛum. Attramenta compolſi
ta ſunt ex ſale ⁊ ſulphure ⁊ la pidibus. Et eſt
in eis vis aliquoꝝ co⸗porum liquabiliũ:quo⸗
niam ex eis fiũt:vt calcantum ⁊ abachar ge⸗
nerantur ex maioꝛibus granis attramenti.?
non ſoluitur ſalſedo eius niſi cum eo quod in
illo eſt ſulphureum:et poſtea coagulat reſidu
um. Illudq; iam cepit vim minerale m in ali⸗
quibus coꝛpoꝛibus.Quod autẽ ceperit vim
ferream:erit rubeum aut croceum aut cala⸗
thar. Quod autem vim eream:erit viride ſi⸗
cut calcantum. Cinde poſſibile eſt ula duo ar

tificialiter fier.
Hoyoperationes
Auicenna in ſecũdo canone.Attramẽtum
calidum eſt ⁊ ſiccum in tertio gradu.

¶ Omnia ſunt adurentia. ⁊ ſtiptica ſcabiei

cõferũt humide ac duriciei palpebꝛaꝝ. aſpe
ritati eaꝝ.aut apoſtematib⸗ inguinis.
¶ Eſt autẽ in attramẽto virt? venenoſa deſic

cans pulmonẽ.ita ꝙ foꝛtaſſe interficit.
¶ Sufflatur autem in naribus pꝛopter flu⸗

rxum ſanguinis. ? pꝛopꝛie althochotar.⁊ quo
etiam fiunt licinia. 8ð
N¶ Et ponunt in fiſtulis: extirpãt ventoſita
tem. Liciniũ q́ʒ ↄfert vlceribo auris et ſaniei

eius.⁊ ꝓhibet coꝛroſionẽ dentium.

Item in ipſo ſunt aduſtio vehemens ⁊ cur⸗
ſuum ſanguineoꝛum conſtrictio et exiccatio
1 ſtipticitas plurinmnas.
¶ Confert foꝛmice et heriſipile quando lini⸗
tur cum aqua coꝛiandri. puluerizatur autem

ſuper fraudulentu; vulnus ⁊ ambulatiuum.

adurit carnem additam.
¶ Confert etiam fiuxui ſanguinis narium et
apoſtematibus gingiue.
Et pꝛohibet fliuxum matricis. ponitur etiã
in alcofol ad abſtergendũ ⁊ ſubt iliandũ groſ
ſitudinem palpebꝛarũ. Hoc idem dicit Pli⸗
nius: licet per alia verba. .

d aK w N

rrattatus

. 4
. e

Capitulum. xvij.
Aumen. Iſi. Alumẽ vocat᷑ a lumine
A qꝛlumẽ pᷣſtat coloꝛibatingendis Eſt
Autẽ ſalſugo terre:efficiturq; hyeme

——

ex aquaꝛ limo.⁊ eſtiuis ſolibo maturat᷑.Huiꝰ

ſpecies due ſũt.Liquidũ ⁊ ſpiſſuʒ. Dyaſ.Alu

minis ſpes muite ſunt:ſed medicine tres ne⸗/

ceſſarie. Rotundũ:ſciſſum⁊ liqdũ.Rotundũ
ꝓbabuiꝰ eſt qd naturali rotũditate ſoꝛmatũ
eſt.fiſtuloſum ſubalbidũ fricabile nõ lapido⸗
ſum:aliq̃ ex ꝑte pallidũ.pingue ſcʒ ⁊ vehemẽ
ter redarguens. Sciſſum aũt optimũ eſt q
eſt qſi flos albo.rotundũ leue ⁊c. Ciqͥdũ dein
de meliꝰ eſt q; eſt leue plucidũ in ſũmo aliqͥd

in modũ floꝛis qſilac habens.¶ Raſi in li.de

aluminibo⁊ ſalibo. Alumen eſt oleuʒ qð coa⸗
gulauit ſiccitas tere.⁊ eſt in natura ſui cali⸗
dum ⁊ humidũ.retinet ome volatile: mũditfi
ct ⁊ decoꝛat coꝛpa:⁊ augmẽtat tincturã eo⸗
rũ.¶ Alchimiſta. Alumen large ſumpto vo⸗
cabulo:dicit᷑ ome qð ligat tincturã in coꝛge
aliqͥ:vt in pãnis ⁊ coꝛijs.Et ſicut ſunt diuer⸗
ſe tincture:ſic ⁊ alumia diuerſa. HNã tinctura
q̃libet alumine ſuo indiget:ſine qͥ impᷣminon
poſſet.vel cũ coꝛꝑe ligari. Añ nõ(vt quidaʒ
putant)alumen dat lumen:ſed facit adherere
lumen.i.coloꝛeʒ.ſicut apparet in coꝛio.qꝛ nõ
pparat᷑ cũ galla ſinõ impꝛimit᷑tinctura. Ita⸗
qʒ galla eſt alumen tincture nigre.ſicut cinis
clauellatus eſt alumen gladij. Alumẽ quoq;
de quo agitur eſt alumen rubee tincture:licʒ
alumen non rubificet niſi album.

tutẽ bʒ ↄſumẽdi:⁊ vehemẽter deſiccidi.
OQõ albũ ẽ meliꝰ eſt. ac acutũ ſalſugini im

mixtũ. Qõð aũt feculẽtũ ⁊ cereũ ẽ ĩpuꝝ.vſus
eiꝰ ↄtra cancrũ ⁊ inflatiões gingiuaꝝ:⁊ ↄꝛtra
ſcabic. Balneuz aqᷓ alunoſe valet vdropicis:
ſcabioſis:artetic.¶ Dvaſ.Ome aũt alumen
Svtutẽ bʒ ↄſtrictiuã ⁊ vehemẽtiꝰ ↄſumptiuaʒ.
Meger deniq; putredibo⁊ ſanguineis fluxi
bus ¶ Bingiuis humect ſeu dentibo mollib
cũ aceto vel melle.i Idẽ.Auriũ fluxꝰ cũ ſuc
co poligonie curat carnes q; ſuꝑfluas ⁊ pu
doꝛes alaꝝ vel inguinũ ſanat.i¶ Aui. Alumẽ
eſt ca.⁊ ſic.ad.iij.E xiccat ⁊ phibet fluxũ oĩis
ſanguinis:⁊ curſuʒ ſuꝑfluitatũ ⁊ effuſionẽ ea
rũ.q¶ Cũ aꝗᷓ interficit alkarad.i cinices ⁊ pe⸗
diculos.⁊ ſetoꝛẽ oꝛis tollit cũ fece vini.tãtũ⸗

dẽ alumiĩs deſiccat vlcera diſficilia.cũ ſalgẽ⸗

ma valet coꝛroſioni ⁊ aduſtiõi ignis. Ex li.
de na. reꝝ. Vniuerſalr alumẽ calidũ ⁊ ſiccũ ẽ

in.iiij.gradu ſtipticũ ⁊ mũdificatiuũ.⁊ viſus

obſcuritatꝭ mundificatiuũ ſuꝑfluã palpebꝛa

rũ carnc aut mẽbꝛoꝛũ coꝛrodit.¶ Peſſima et

ſicca vulnera inhibet:ne coꝛpoꝛi ꝑpambulent
Cũ aceto ⁊ melle mixtuʒ dentes confoꝛtat

infirmos.Et valet tumidis gingiuis.

— — ——— — — — ——
— —— —
—.—- — .

622—

Capitulum. xviiij.
Vrum.Jſið.Aurũ ab auro dicit᷑i.a
a ſplẽdoꝛe:q; reꝑcuſſo gere plꝰ fulgeat
EY libꝛo de naturis reruʒ. Aurum
ſnuenitur in riuulis ⁊ in fontibus ⁊ etiam in
montibo quandoq; ſed raro. multꝰ aũt laboꝛ

eſt in lauãdo. Sʒ ⁊ mſ'tas minutias terre

I & O n

7

De Lapidibus

in eius ſoꝛdibsinuenitur ſociatum.inuenitur
tamen purũ ⁊ nõ terre vel bituminibo ĩ ſe ad⸗
midxtũ ſicut es vel argentũ. Itẽ in eodẽ libꝛo
Aurũ ceterꝭ metallis pᷣcioſius:durabilius ?⁊
tractabiliꝰ.om̃itꝑe fulget:⁊ coinquinatũ ru
bigine nõ cõſumit᷑.viſuzʒ fouet.Et q̃nto rubu⸗
cundius eſt:tanto meliꝰ. In duplo q́; ponde
roſius eſt q; argentũ aut es aut ſtannũ.Cũq;
ſit generoſiſſimũ ſuꝑ omĩa metalla:nihilomi
nus eſt maxime ductibile ſuꝑ omnia.O mni

metallo temperatiuus eſt.Et ideo q calidi⸗
tcas eius modici eſt exceſſus.nõ locat᷑ in gra⸗

du.ſolũ quoq; nõ reſoluit᷑.Actoꝛ.Aurũ itaq;

nõ ſolũ eſt inter metalla pᷣcioſiſſimũ: ſed etiã

ſolidiſſimũ. habet coloꝛẽ igneũ ſplendidũ fo⸗
uentem viſum. In igne poſitũ nõ cõburitur:
ſed purgatur ⁊ ꝓbatur. Itaq; triplicide cau⸗

ſa in igne ponitur ad examinandũ ad purgã⸗

dum ⁊ ad fabꝛicandũ.Sed et hũano ooꝛpoꝛi
maxime cõgruit.vnde in cibo ſumptũ iuuat

multũ. Areſtotiles libꝛo tertio. Aurũ ꝓfecto
liquatur calido:⁊ ſi fuerit ſulphur mundum:
purum.⁊ argentum viuum optimũ cũ rubo⸗

re clarum.fueritq; in eo vis igneitatis ſimpli

cis non vꝛentis.erit res optima quã recipe⸗

re poſſunt alchimiſte:vt ex ea fiat auruʒ.hoc

enim ipᷣm ↄuertetur in aurũ.i¶ Auicẽna. Au
rum multiplex eſt: ſcʒ naturale: magiſtrale:
xirchi. Zafri obꝛiſum:colon:⁊ alijs modis.
Et illud quidẽ qð eſt de alexir valet mag q;
aurũ acre quo nõ poteſt operari. Aurũ auteʒ
de alex ir eſt trib modis:ſcʒ de petra capillo
rum ⁊ ſanguis ⁊ ouoꝛum.Non eni poteſt au⸗

rum eſſe aurũ de alio lapide. Quidã autẽ fa⸗
ciunt falſum aurũ:ſic ⁊ argentũ. Stringunt
enim:id eſt indurant ſtannum ⁊ dealbant:ac

dicunt eſſe argentũ. Sicut etiã auripigmen⸗
tum cum ſubtꝰ ſtercus mittunt.ibiq; miſcent
ſal armoniacum ⁊ incoꝛpoꝛant cũ cupꝛo di

ſtenſo per locum barbatum.⁊ cum mercurio

rubeo.⁊ dicunt ꝙ ſit aurũ verum:cuiuſmodi
ſit aurum ſeptem modis ꝑ magiſterium tem
ptatur atq; cognoſcitur ſcʒ in ſolutiõe:in la⸗

*

pide:in pondere:in guſtu:in igne:in ſublima

—

natura ſiccitatis et duriciei:tantũ habet au⸗

rum naturam bonam ac mollem. fit auteʒ in
ventre terre de argento viuo bono nimis et

de ſulphure nõ multũ rubeo cocto.

4 Ex libꝛo de naturis rerum. Aurum eſt cali

de nature.lepꝛam ac ſcabiem curat.im piſtue⸗/
remredactum ⁊ antidotis mixtum.

tione:in ſuſione. Poꝛro naturalis aurinatu⸗
ra calida eſt ⁊ ſicca.⁊ quantũ habʒ ferrum de

DHabet enim virtutẽ cõfoꝛtandinõ q incoꝛ
poꝛetur:aut membꝛa nutriat:ſed ꝙ; alterati⸗
ua virtute coꝛpus immutat. Aulnus ex au-
ro factũ non coꝛrũpitur in tumoꝛes.¶ Haly

regalis in pꝛactica ſua ſermone ſecũdo. Au/

rifolia carnẽ comedũt ſine moꝛſin a:ſũtq; ſic
ca ſubtilig. Cimatura auriↄſoꝛtat coꝛ:⁊ pulꝰ
ſioni medẽr ¶ Acalimia auri melioꝛ eſt tenu
is ⁊ mag deſiccans ⁊ ampliꝰ elimans. One
ſi cõburatur ⁊ leuet᷑:deſiccat oculoꝛũ vlcera

ſine moꝛſura.i¶ Actoꝛ.Aurũ vt dictũ eſt ſupe

perius omni metalio eſt temperatius.Ande
qꝛ caliditas eius modici eſt exceſſus.ideonö
onatr ab ali
quibo.¶ Auicenna in.ij. canone. Medici ne
aurum eſt equale ſubtile:cõfoꝛtat o culnm in
alcofol poſitum. Cõfert ⁊ doloꝛibo coꝛdis ac

locatur in gradu:licet in gradu p⸗

ipſius oꝛis remouet.Cquteriũ meli/ eſt ⁊ ve⸗
lot ius ſanabile quod fit cum auro.i ¶õſert

etiam doloꝛibo coꝛdis ac tremoꝛi eius:ac tiꝰ

moꝛi anime.⁊ ei qui ſolus loquitur.

. PN 4
—— — — — — S
““ſ

Capitulum. xix.

a Uricaleũ. Iſi. Auricalcũ dicit᷑eo
ſplendoꝛẽ auri ⁊ duriciẽ eris poſſide

at.Eſt aut nomẽ compoſitũ ex lingua latina
2 greca.Es eni grece chalco vocat᷑.fit auteʒ
ex ere ⁊ igne multo:ac medicaminib ad au⸗
reum coloꝛem ꝑducitur.¶ Ex libꝛo de natus
ris reꝝ.Ex ere fit auricalcum ſic dictũ:quia
ſplẽdoꝛẽ habeat quri.vłqꝛ de ipᷣo ſit auꝝ.Di
cit enĩ philoſopꝰ iĩ libꝛo de alumie.Ainmẽ qðᷣ

ex vꝛina pueri⁊ a icalco fit aurũ optimum.

O nod intelligendũ eſt in coloꝛe nõ in ſubſtiã
tia. Dicit enĩ idez Ariſto.ꝙ variat᷑ coloꝛ:ſed
ſubſtãtia manet. Hoc auricalcũ frequẽtius
ſcripture vocant electrũ.⁊ hoc ꝓpter coloꝛezʒ
electro ꝓppe cõſimilẽ.Ex doctrina alchimie.
Es autẽ tranſmutat᷑ in auricalcũ.qð fit me⸗
ijcitur ſuꝑ es fuſum.vel miſcetur cũ laminis
eris.in ipa eris fuſione tuthia calefit.⁊ fngaʒ

. querit tanq; ſpiritꝰ.vnde Pharrec el mnga 1
icq; ſiccat ine
modi mixtũ cũ rubeo repꝛimit rubedinem:?

fit per eris coꝛpus fuſum. ccat
fumus eiꝰ eſt temperate albus.⁊ albũ

— —

fit citrinum: ⁊ ita auricalcuun.

Capitulum. xx
ARgentum. Iſidoꝛus
a ci argirion dicũt:cũ mirũ imoduʒ il⸗

.

Ingq accidit: vt cũ candidũ ſit impꝛei,⸗

ſum coꝛpi nigras lineas reddit. Ex libꝛo de

naturis rerũ. Argentũ ductile eſt ⁊ tractabiꝰ
le.ſonoꝛũq; ac tinnitus dulciſſimũ:⁊ hoc ma
xuide ſi eri miſceat᷑. Unde tubas ex argento
Ductiles pꝛecepit moyſes fieri ad terroꝛẽ ho⸗

ſtium:⁊ exhoꝛtationẽ ad bellum:ad mouen⸗

dum quoq; caſtra?⁊ populos ad eſcã conuo⸗
candos. Argenti vene multe ⁊ in multꝭ parti

bus oꝛbis reperiunt᷑nec eſt purum in ſe ſicut

aurum. Sed terre ac ſoꝛdibus incoꝛpoꝛatuz
admixtum.ideo laboꝛ maximꝰ eſt vt ꝑ igneʒ

expurgetur. Fumus autem purgationis eiꝰ

ntum. Iſidoꝛus. Argentũ gre⸗

oſuz flegma. Cadimia tñ auri foꝛ

ſcetur ad cicatriʒandum vnguentis.

Capitulum
Rgentum viuum. JIlidoꝛus. Argen
g tum viuum dicitur:qꝙ excidat mate⸗

rias quib inijcitur hoc ⁊ liquiduʒ qe
percutit. Inuenitur autẽ ſpecialiter in meta

lis ſiue in foꝛnacib argentarijs.guttaꝝ con

cretione tectis inberẽs. Sepe etiã in ſterco2⸗
re vetuſtiſſimo cloacaꝝ velputeoꝛũ limo.fit

etiam ex nimio in canchule ferree impoſito

patena teſtea ſuppoſita. Tũc em circũlitova
un onis eiꝰ ſculo circũdantur carbones.ſicq; argentũ ex
valde nociuus eſt:nec oe facili purgatur fu,
mo hmõi multo infectü niſi fumo thuris aut

nimjo diſtillat:ſine hoc neq; argentũ neq; es

inaii ari poteſt. Cante aute virtutis eſt: vt ſi

armoniacis ſpeciebo:ac vbi paꝝ fuerit äͤrgen
tũ durabile eſt. mpurũ aũt de facili contra
hit coꝛruptelã. Argentũ ↄſolidat alia met alꝰs
la:⁊ quaſi vnũ efficit conſolidata.

Pperationes
¶ Aui.in.ij. cañ. Argentũ infrigidatiuũ eſtet
exiccatiuũ.bonũ eſt valde ſcabiei: pꝛurigini
¶Eius cõfricatio cũ alijs cõmixtionib con
fert fetoꝛi oꝛis.i Ac tremoꝛi coꝛdis ⁊ humi⸗
ditatibo viſcoſis. Conſtantinꝰ. Argentũ fri
gidũ ztemperari in hũiditate eſt.et eſt cõtra
hüũidũ ⁊viſc
tioꝛ eſt ⁊ melioꝛ argentea.i¶ Raſi in Almãſo⸗
re.Argentũ frigidũ eſt. coꝛdiſq; tremoꝛi ꝓfi
cit.Cadimia argentiſcabiei q̃ in coꝛpoꝛe oꝛi⸗
tur. 2 puſtulis q̃ in oculis ſunt bona eſt.¶ Alꝰ
bertus. Argentũ bene politũ inter omĩia me-
talla melius eſt ſpeculum:qꝛ in coloꝛe magis
aæccedit ad dyaphanũ.¶ Daly. Purgamentũv⸗
argenti meliꝰ eſt viride ac tenue ponticuʒ eſt
deſiccans ſoꝛtiter.ideoq; neceſſarijs admi-

d % n U N

foꝛtiſſimovſq; ad ſpiſſitudinẽ.⁊ arg

De Lapidibus

ſup ſextariũ argẽtiviui:centenariũ ſaxũſu-

ponas oneri ſtati reſiſtit. Sinaũt auri ſcru⸗
pulũ:leuitateʒ eiꝰ raptim ſinu recipiet.Exq̊

intelligit nõ põdus ſed naturã eſſe cui cedit.
Beruat᷑ aũt meliꝰ in vitreis vaſculis. naʒ ce
teras mat erias ꝑfoꝛat.potui aũt datũ inter⸗

ficit ponderꝭ cã. Auicẽ.Argentuʒ viuũ ſubtꝰ

terrã naſcit ꝓppter bumiditatẽmagnã in loco
illo exiſtentẽ.Et hoc euenit ppter ſolẽ ⁊ aerẽ
qui tangũt eũ. Ideoq; effcik
midit atẽ ⁊ frigiditatẽ q̃ in eo ſunt:nec efficit᷑

currẽs ꝓpter hu

niſi in loco frigido.Ex li.de na.re. Argẽtũ vi

uüũü eſtreuera calidũ ⁊ humidũ in.iiij.gradu.li
cet in qbuſdã libꝛis inueniat eſſe frigidũ.Ex
tinctũ põt alijrei admiſceri:ſed viuũ nõ.põt
aũt fieri albũ ⁊ rubeũ cũ ſulphure.fert᷑ eni de

facili omẽs coloꝛes reciꝑe.Si extinguat᷑ cũ
inguedine:apparebit q̃ſi terra.⁊ ſic inter ol⸗

las artificioſe crematũ.extrahit᷑ab igne cla⸗
rũ malliabile ⁊ tractabile ad modũ argenti:

ad maxima firmacula facienda. Deniq; ſine
argento nõ põt fieri deauratio.cunq; argen⸗

tum nõ cõſolidet᷑ argento medio argẽto.hoc

videt᷑ bene fieri cũ argento viuo.

Hobrrrationes
¶ Cõſtantinꝰ in li.graduũ. Argentũ viuũ ca.
eſt in.iiij. gra.⁊ hu. Pediculos capitꝭ occidit
⁊ reptilia oĩa cũ litargiro ⁊ aceto ⁊ oleo.
¶ Fitq; bonũ ad curandũ ſcabiẽ. Fit etiã vn

guentũ ad puſtulas optimũ.i¶ Plateariꝰ.Ar·

gentũ viuũ bʒ vᷣtutem diſſoluẽdi ⁊ penetrãdi
farinã lupinoꝝamaroꝝ.decoquiiu

l

tincti facta cõmixtiõe:caput pat iẽtis exab
dantia pediculoꝝ ꝑungi ꝑ diſcriminalia.
¶ Extinguit᷑ aũt vel cũ ſaliua.vel fricat᷑ cũ ci
nere ⁊ ſaliua.Aut cũ capillis ⁊ ſaliua. Aut cũ
puluere oſſis ſepie ⁊ ſaliua.meliꝰ aũt ðꝛ extin
gui:cũ alteri põt admiſceri.niſi enĩ ſic extin⸗

guitur:ipſiꝰ ad aliud nõ fit admixtio.¶ Iſi.

Argentũ viuuʒ potui datum inter ficit cauſa
ponderis.¶ Item Dyalſ. dicit ꝙ argentuʒ vi
uum bibenti moꝛtẽ tribuit:euadere tamẽ po
terit. Qui hoc biberit capꝛinũ lac bibendo
ac ſe mouẽdo:vel etiã bibendo vinum addi⸗
to abſinthio ſynapi vel yſopo. Cuicũq; mem
bꝛo adheret ipᷣm ꝑcutit ⁊ coꝛꝛodit.

Auicẽna. Argentum vinũ ſublimatũ inter
ficit ppter vehementẽ inciſionem:et eiꝰ cura

foꝛtis eſt bibere lac ⁊ vomere.Sed GBalienꝰ

dicit hocſe expertum non fniſſe.
¶ Scio ꝙ quidã bibit argentũ viuũ in eſta⸗

te:dum agitaretur ſiti ex vitro arto: putans

ſe vinü bibereꝛ duaby hoꝛis effluxis idipm

—

iviui er

reddidit anus in peluim:ꝛ nihil nocnuit.

¶ Dicunt enim quidam ꝙ extinctum interfi
cit.quia quicqͥd ei obuiat ſua grauitate coꝛ⸗
rodit. Interficit etiam murem.
¶ Et ex eius fumo fugiunt vermes ⁊ ſerpen⸗
tes venenoſi. ¶ Item vapoꝛ eius facit ac⸗

cidere parꝗliſim tremoꝛem. Fumus eius de

ſtruit viſum ⁊ auditũ.Et facit oꝛis fetoꝛeʒ c’ä

tranſit ꝑ ipᷣm.quare caueat qui vtatur.

Capitulum. xx.
ARſ ſenicũ. Iſido.li.xix. Arſenicũ qðᷣ
a latine ob coloꝛẽ auripigmẽtũ ð.Col

L ligitur in ponto ex auraria materia.
vbi ⁊ ſandaraca optimũ eſt qdðᷣ in aureũ colo
rem tranſit.purũ ⁊ fuſiligracili venarum diſ⸗
curſu. Qõð vero pallidiꝰ aut ſandarace ſimv
le eſt:deteriꝰ iudicat᷑.Eſt ⁊ tertiũ genꝰ ſqua⸗
moſum quo miſcet᷑ aureus coloꝛ. Uis eoꝛuʒ

eſt vt ſandarice ſed acrioꝛ.i¶ Pliniꝰ li.xxxiiij

Arſenicum eſt ex eadem materia q̃ ⁊ ſandara
ca.QOð ex eo optimũ eſt coloꝛis etiã in aurxo
excellẽtis.Ex libꝛo de aluminiboꝛ ſalibo. Ar
ſenicũ eſt calidũ ⁊ humidũ.⁊ ẽ diuerſi generꝭ:
ſcʒ rubeũ:citrinũ ⁊ laminoſum.Eſt arſenicũ
ſimile ſulphure in multis operibo.

Pyperationes

4 Auicenna. Aliud eſt album:aliud rubeum

gliud citrinũ. omnia put refactiua ſunt ⁊ moꝛ

dicatiua. Eſt autem calidum in tertio.ſiccuʒ
in ſecundo.¶ Pilos abꝛadit et alopicie cum
gummi pini cõuenit.¶ Emplaſtrum cum eo

fit ſuper vulnera. Cum adipe ⁊ oleo cõuenit
ſcabiei ⁊ ſabaphat humide ⁊ putredini.⁊ ab⸗
ſtergit ⁊ adurit cutem.

R&

„

*

A

. .
.
. .

Trattatus

NAſſumi ad tuſſim antiquã ⁊ ſputũ ſanieiet
ſanguinis.Et quãdo poni in pillulis ad aiſ-
ma.¶ Miſcet᷑ aũt cũ oleo roſato ad bothoꝛ
⁊emoeroidas. Ouod autẽ ex eo ſublimatuʒ
eſt interficit. Et ex rubeo quideʒz meliꝰ eſt qd
eſt pulueriʒabile.¶ Dyaſcoꝛides. Arſernicuʒ
naicit᷑ in metallis vbi ⁊ ſandaraca Aſſat᷑ aũt
in teſta:donec mutet coloꝛẽ:⁊ reponit᷑. Uirtꝰ
ei ſtiptica eſt:cum calce viua mixtumet

coꝛ⸗

“ õõ 7

— — —— * „ .
.“ — — . . 2 8
* . — — — “ = — . . .
— — —— 55 2 —— — . .
— — —— —

.
4

Balagius eſt gẽma ruffa ꝑlu⸗

Allagius ⁊ berillus. Arnoldo.

*

b Lentis nature: degenerãs acar

bunculo:ipᷣius acvirtutibo om
nibo debilibus in eo remiſſis.
¶ Iſidoꝛus. Berillus in india gignit᷑ viridi⸗
tate ſimilis ſmaragdo:ſed cum palloꝛe.Poli

tur autem ab indis in ſexangulas foꝛmas:

vt hebetudo coloꝛis reꝑcuſſione anguloꝛum

ex citetur. Aliter politus nõ habet fulgoꝛẽ.

Benera eius ſunt nouem.i¶ Helymandus in
cronicis libꝛo.x. Berillus eſt coloꝛis viola⸗
cei vel aque mariine.

RDHuba ſcripſit ꝙ; coniugij dat amoꝛem.Et

poꝛtantẽ ſe magniſficat. Dexterã ſtringẽtis
adurit.¶ Aqua in qua iacet pota:valet infir⸗
mis oculis.tollit victus ⁊ ſuſpiria:⁊ cunctis
epaticis fertur curare doloꝛze.
¶Arnoldus. Berillus eſt lapis cuius coloꝛ
eſt pallidus vt limpha.foꝛma eius eſt ſexaga
na.Ciq; genera eiꝰ ſunt nouẽ:qui magis pal

cꝓꝙreſiſtit virtuti eius ⁊ expellit nocumentuʒ

leteſt melioꝛ. ¶ Nirt eius eſt ↄtra hoſtiũ pe⸗

ricula.cõtra pigriciem. oculos humidos ſa⸗
nat.geſtantẽ adnrit.Sioculo ſolis opponi⸗

tur ac rotundatur:ignem accendit.

Dyaſcoꝛides. Berillus lapis lucidus eſt ?

clarus:oleo ſimilis:ſculpitur locuſta marina

ac ſub geminis pedib eius coꝛnuta: ac ſub
gemma ponitur herba ſeuina modico auro
incluſa.geſtata amoꝛem cõiugij facit.Aqua

in qua miſſa eſt pota:ad oculoꝛũ vitia valet.
⁊2 ad ouunem valitudinen..

2 — — 5
—

Capitulum. xxii.
4 Eʒzʒagr. vel lapis liberans a vene⸗
firiragpion lib. aggregatoꝛis cap̃. ha⸗
ger bezaar eſt nomen perſicum.et

eſt expellens nocumentũ. ⁊ hoc nomen cadit
ſuper duo. Unum eſt quod cadit ſuꝑ omneʒ

medicinam conuenientem alicui veneno:eo

eius pꝛopter pꝛopꝛiet atem que eſt ineo.
¶ Raſis. Bezaar eſt lapis citrinꝰ mollis:nõ

habens ſapoꝛem. VUnde lapis eſtvergens ad
citrinitatem ⁊ albedinem:habens coloꝛẽ vũ

ni.⁊ eſt leuis ſplendens ſicut lumen.

¶ Serapion. Lapis bezaar cõuenit venis.
⁊ quãdo bibit᷑ ex eo pondus duodecim gra⸗
noꝛum oꝛdei:aut linimentũ ſit cum eo ſuꝑ lo

* .

cum moꝛſus liberat naturam a moꝛte ⁊ expel

lit venenum ꝑ ſudoꝛem.ideo peſtilentico vs⸗

let. ¶ Et quando ponitut lapis in annulo:et

ponitur in oꝛe ipſius qui ſumpſ ityvenenum:?

nis. grabice hager bezaar.¶ De⸗

I

lit

= = =

(6

gal

ob
itr

. —

7
AS

Dr Lapidibus

ſugit id aliquantulum connenitei.
O¶ Et qñ tangitur cum ulo aculeus ſcoꝛpionis
Phibet ab eo poſtmodum potentiã pungendi.
Et ſiterit᷑ e eo põd duoꝝ gnoꝝ oꝛdei diſſol
E uit᷑ in aq ⁊ ponit᷑ in oꝛe ſerpẽtꝭ ſuffocateũ ſta⸗
um ⁊ occidi.i¶ Idẽ auc. Raſis.Etego vidi in
ipᷣo ſufficientiã ad auferendũ nocumẽtũ.⁊ erit

O

lapis ille quẽ vidi vergens ad citrinitatẽ ⁊ al⸗/

bedinẽ hñs coloꝛẽ vini.⁊ cũ h erat leuis ſplen⸗
F Qens ſiẽ lumen.i¶ Et iam vidi in eodẽ ſuffciẽ⸗
tiam illã quã nõ vidi in alia medicina ſimplici.
vmmo etiã qð nõ vidi in tyriacis compoſitis.
GB¶ Idem Raſis. Vidi lapidẽ beʒaar filij ama⸗
mari cuſtoditoꝛis legꝭ dei.⁊ eſt veꝝ qipᷣe emit

hũc lapidẽ:⁊ dedit ꝓ pᷣcio ipᷣꝰ palatiũ coꝛdube

in pncipio genere

oo

Capitulum.xxv.
b Elliculi marini latine. Ara bice aſtoꝛ.
SPPãdecta ca. xcin. Belliculi marim ſũt
Iſi vmblici hoĩs ſᷣm ſigurã.⁊ ſunt lapides par
ui ⁊ albiqͥ inueniunt᷑ in ripis marinis coheren
tes ſiẽ dentales.ſunt frigidi⁊ ſicci.ſed eoꝛũ ex⸗
ceſſus ab autoꝛib non determinat᷑ ponunt᷑ in
vnguentis ad faciẽ clarificandam.
Operationes
A Puluis eoꝝ meaeg
gallinacea pus reſoluta:⁊ fiat vnguẽtũ ꝓ facie
abſtergẽda. ponunt᷑ in antidotario Balieni in
vnguento citrino. qð interpᷣtatur vnguentu de
citro.

Capitulum. xxuj.

Oilus armenꝰ. Auiceñ.li.ij. ca. de luto
b Armeno. Qutũ armenũ:ſiue bol? arme⸗

nũ. eſtrubeũ:declinãs ad ciurinitatẽ no⸗
tũ.frigidũ eſt in hmo du.ſiccũ in ſcdᷣo.Et eſt
q̃dã vena terre q̃ pcipue in armenia inuenitur
Vngde hʒ vᷣtutẽ ↄſtringẽdi.Eſt aũt eligenſtum
qdð ſubꝛubeũ eſt fm om̃es ꝑtes:nõ hñs coloꝛes

diſtinctos: aliq̃ntulũ fragile.ꝗ Sera. Carna
menũ.i.iutũ armenũ.⁊ eſt in gimbar coloꝛ ciꝰẽ

vltra croceitatẽ ad rubed inẽ tendẽs.⁊ terit᷑ ci⸗

to ſiẽ tert calx.⁊ eſt lene ſine lapide.Virt eius
eſt q deſiccat deſiccatione ſoꝛii.

Poperationeg

Auicenna.Lutũ armenũ retinet ſanguinẽ:

qm̃ exſiccatio eiꝰ eſt in vltimo.

(¶Et ↄfert apoſtematibo peſtilentialibo bibitũ

⁊ linitũ.⁊ ꝓhibet ambulotionẽ putredinis mẽ
bꝛoꝝ. ⁊ mirabile eſt inre vulneꝝ.
(Et pꝛohibet catarrũ.⁊ ↄfert colericis.
(Et eſt bonũ ſputo ſanguinis ptiſici ꝓpterea
qꝛ deſiccat vlcus pulmonis.⁊ eſt cura ſtricture
gnhelitꝰ ex catarris.Et eſt bonũ vlceribo mie⸗
ſtinoꝝ: ⁊ ſolutioni:⁊ fluxuiſanguĩs matric
¶ Et ↄfert febꝛibo ethicis ⁊ peſtilentialibo ꝓpᷣe.
et plures quidem iam ſanati ſunt ex peſtilenia
magna ꝓpter conſuetudinem bibendi ipᷣm cũ

.

vino ſlubtili.

Et ſi bibitur in febꝛe peſtilentie neceſſarium

eſt vinum:ꝑducat ipᷣmad coꝛ.⁊ miſceat vinum

illud cũ aqua roſaꝝ.

Capitulum. xvij.

CN DdDd

UD N

NOPiax. Lapis boꝛaxſᷣm Alb. a quodaʒ
b gne bufonis noĩat᷑:qð ſic dꝛ.qð ipᷣm in
capite poꝛtat.Eteſt duoꝝ geneꝝ.vnum
albũ aliq̃ntulũ fuſcũ.⁊ alteꝝ ſi viuo adhuc pal⸗

pitante buſone extrahit᷑. in medio bʒ oculũ ce⸗

ruleũ:⁊ tẽpibo nr̃is extractꝰ fuit vnꝰ de buſone

paruus viridis.aliq́s etiã vidimꝰ buſones ha
dentes depictos in ſe qͥ de h̊ genere dicebantur

vulgariter aũt cropodine dicuntur.

Operationes

Alb. Soꝛdes purgãt ĩteſtioꝝ ⁊ ſupfluitates.

¶ Arnol. Noſe lapia.i.lapis boꝛax eſt cuius
duo ſunt genera.vnũ ſubalbidũ:⁊ aliud variũ.

De buſonis capite trahũt᷑ anteq; bibat vel

aquã tangat.i¶ Et foꝛte in eis qñq; apparet foꝛ⸗
ma buſonis cũ pedibo ſparſis. Hic lapis valʒ
moꝛſus reptiliũ:⁊ ð venenn.

Tractatus

Capitulum. xxuiijf.
Allaica.carcedoniꝰ:⁊ calcopbanꝰ
¶ yſi. Callaica eſt gẽma coloꝛe vi⸗
c ridis.⁊ pallẽs ac nimis craſſa.ni⸗
hil iocũdiꝰdecenſq; auro.vñ et ap⸗
pellata. Naſcit᷑ in India vel Ger⸗

mania in rupibogelidis.oculi modo exiuberãs
Ex li.de na.re.Carcedoni in ethyopia naſci

tur.velut ignis lucet.ſʒ pallẽtis ſpeciem reiinet.
Semꝑ itaq; detent palloꝛe.Coloꝛẽ hʒ mediũ
inter iacinctũ ⁊ berillũ.Qui ſi ꝑtuſus ſit ⁊ col
lo vel digito ferat᷑:canſas vincere ꝑhibet᷑.Hu⸗

ius ſpecies tres eſſe dicunt᷑.

Dperationes.

4 Arnoldus.Calcophanus eſt gemma nigra

ſed eris rinnitũ reddu ſi lapide fuerit illiſa.
¶ Arnol. Calcophanos nigri coloꝛis lapis
Aarificat vocẽ:ꝓhibet raucedinem.
¶ Ex uv.dena.reꝝ.Calcophanus ſonoꝛus ac
duilcis inſtar eris.
¶ Siſerro vel ere pcutiatur vocẽ q̊ ſonoꝛã ac
dulcẽ reddit ſi poꝛtet᷑ ab hoĩe caſto.

Capitulum.xxix.
Arbunculus. Exlibꝛo de na. re. Car⸗
c buüculꝰeſt lapis oĩm pᷣcioſiſſimꝰ atʒ ca⸗
riſſimꝰ.⁊ omniũ lapidũ ꝑhibet᷑ vᷣtutibo
pꝛeditꝰ. Huius coloꝛ igne eſt.⁊ nocte magis
qᷓ; die lucet. Nam die obſcurat᷑nocte vᷣo tantũ
refulget vt circaſe nociẽ quaſi in diem vertat.
¶ Ex lapidario. Ardentes ſuperat gẽmas car
bunculꝰom̃es.nam velut ignitos radios iacit

U bD8

–—

☛

2

, — —2 —

— ,‚U
.

=”

„% U N

BDe Lapidibus

vndiq; carbo. Hnius nec tenebꝛe poſſunt ex/
tinguere lucem. Quin flammas vibꝛans ocu⸗
lis mirtat aſpicientem. e

Pyperationes
¶ Irnoldꝰ.Carbũcul eſt gẽma rubicũdiſſima
in obſcuro ⁊ ĩ tenebꝛis lucẽs vtcarbo. Coloꝛe
vnriheu ſuꝑatoẽs gemas argentes Sola
em hʒ oẽs que in ip̃ᷣis ſunt vᷣtutes. Sũtq; pꝛe⸗
ter illam duodecimſpecies minꝰ k
¶ yſi.arbũculi genera ſũt duodecim:ſʒ pᷣſtan
tioꝛes qͥ vident᷑ fulgere ac velut ignẽ effundere.
¶ Et dicit Aluredꝰ:ꝙ eſt ſigillum lapidũ.Alij
vᷣoqꝛ carbũculꝰ poteſt impmere figurã ſuã om
ni alij lapidi:⁊ nõ econtra.

S —

..—

Capitulum. xx.

—
—— —
— ———
— —
*

Alrx. yſi. Calx viua ðᷣꝛ:q; dũ tactu frigꝰ
QQgao ſit occultũ ignẽ intꝰ hʒ.vñ ⁊ aq̃ ꝑfuſa

ſtatim latẽs ignis erũpit.natura er mira facit.
PNam aqͥs accendit᷑ qbus ſolet ignis extingui.

Vſus eiꝰ eſt ſtructuris fabꝛice neceſſariꝰ. Nã

lapis lapidi nõ pᷣt adherere ſoꝛtꝰ:miſi calce cõ⸗
iunctꝰ.⁊ calx qͥdẽ e lapide albo ⁊ duro melioꝛ
eſt ſtructur.Ex molli vᷣotincturis vtils.

Hoypperationes
Aui.ĩ.ij.cañ.Calxẽ cinis coꝛpoꝝ lapidoſoꝝ
Illa qͥdẽ quã aq̃nõ tetigit:⁊ illa quã aq tetigit
cũ remanẽt exicta duobi dieb auttribo tũc nõ
adurit:ſʒ tm̃ calefacit.¶ Et abluta qᷣdẽ dicta ẽ
exſiccatiua ſine moꝛdicatõe.i¶ Calx vᷣo bibi⸗

ta cũ oleis ſit maturatiua.¶ Calx fluxũ ſãgui

nis abſcindit. carnẽ additã coꝛrodit ⁊ abluta
ↄſolidat.ignis aduſtioniↄfert.¶ Cõſtantinꝰ.
Calx eſt ca.⁊ ſic.in.iiij.õdu.Quẽ mixta ſero et
oleo puſtulas ⁊ apoſtemata putrida habentes

iuuat. vlceraq; ⁊ inciſionemſolidat.

Raſi in Alman. Calx ea.eſt. adurit:?⁊ camẽè 5
ſuꝑfluã coꝛrodit.ſuxũ ſanguĩs cõſtringit.q̃ cũ

lauat᷑ aduſtioni ignis ↄfert.

muauai

cAriſteu ⁊ Numidicꝰ.yſi.Cariſteũ viri⸗
deoptimũ:qð nomẽ ab aſpecu hñs: eo
ꝙ gratũ ſit bis qͥ gẽmas ſen pũt.Eiꝰ em̃ viridi
tas reficit oculos.¶ Idẽ. Numidicũmarmoͤꝛ

.

numidgia mittit. qð cutem cotẽ ſuccũ dimittit

croco ſimilẽ: vñ ⁊ nomẽ accepit.nõcruſtꝭ: ſʒ in

maſſa ⁊ liminũ vſui aptũ.Teſfriã a caloꝛe cine

ris appellat. cuiꝰalligatio z ſerpẽtes laudat᷑.

–—

8 4

Tratctatus

Capitulum. xxxif.

S Alefarios ⁊ coꝛanticas vel coꝛauium.

Alõ.Qapis calefarios ſiue calcofanos
eteſt niger. “
Operationes.
¶ Virtus ereſt vocẽ clarificare ⁊ raucedinem
mederi.i Idem Alb.Lapis coꝛanixas eſt la
pis criſtallo ſilis.inſecto coloꝛe ceruleo.qͥ ðꝛ ca
dere aliqñ ð nube cũ tonitruo.⁊ inuenit᷑i graxa
⁊ hyſpania.ſʒ hyſpan us eſt candens vt ignis.

¶Pꝛonocat dulces ſomnos. ⁊ ad pꝛelia ⁊ cau⸗

ſas vincẽdas.⁊ ↄ periculũ tonitrui ðꝛ operari.
Hoc ſimiliter ait Enax.

☚n

— ,— —

—

W☛2

Coeapitulu. xxxiif

4* Eidont Dyaſ. Celidonloinuenit vẽ

tribohyrundinũ.ui genera ſunt duo.
niger ⁊ ruffus.q colligũt᷑ captis pullis hyrũ⸗
dinũ:⁊ ſciſſis eoꝝ ventribo inueni.

Dperationes
Alb. Ruffus õ lineo vel coꝛio
yitulino ⁊ ſub ſiniſtra aſſela geſtatꝰ:d valereõ
inſaniã ⁊ antiqͥs languoꝛes:⁊ lunaticã paſſio⸗
nem⁊ epilentiã:eodem modo poꝛtat.
Enaxaũt dicit ꝙ facundũ gratũ ⁊ placentem
reddit geſtantẽ ſe. Niger ãt vt Joſeph dicit õ
nociuos hũoꝛes ⁊ febꝛes ⁊ iras opat᷑. Et lotꝰ aq̃
ſanat oculos.i¶ Süũt ãt hij lapides parui valde
Ettales iam vidimꝰ ꝑ ſocios nr̃os ð ſtomacho
ndinũ extractos de menſe Augu ſto.tunc
em exxacti magꝭ valere dicunt᷑.vt frequenter

aũtddo ſimul in vna hyrüdine inueniuntur

Dxaſ. Rufſus em ſanat lunaticos ⁊ langui⸗
dos ⁊ inſanos in pãno mũdo ligatꝰ.⁊ ĩ ſiniſtro
bꝛachio egroti circũligatꝰ.pᷣterea facit gtiſſimos
poꝛtãtes ſefacudos ⁊ amabiles ⁊ idoneos.
¶ Niger geſtat ſilij optimũfinem imponit.ad
om̃es iras regũ ⁊ dominoꝝ idoneuseſt.
Nãq eũ ha buerit oĩbo placebit ⁊ ad arbitriũ
ſuũ cũcta ꝑducet.¶ Sed qui dolent oculiterit᷑
cumaqua? inunguntur ⁊ ſanabuntu.
¶ ſʒ cũ tollũt᷑ lapides cauendũ nepi aut mr
ꝓpeſit:qꝛ melioꝛẽ effectũ habebun.

nr ne — —
N — — — „

Capituiiſtnj.FFrff.

Elonites ⁊ cymedia. yſi. Celonites
c lapis purpurei varijq; coloꝛis. Hunc

teſtudo mittit ⁊ diumatoꝛẽ illum facit

Onibũc ſub lingua geſtauerit:at hec virtꝰ ip̃ᷣ
tatũmodo tũc ineſt:cũ luna pᷣmo accenſa cre⸗

ſcens eſt. ¶ Oenoytes in vltimo deſcendente
ſie vult Aaron de virtutibo lapidum. Nec bic
lapis ab igne coꝛrumpitur.

Hyherationes.
¶ Celonites eſt indice teſtudinis oculꝰvarius
⁊ purpureꝰ.h̊ magi impoſito lingue finguntur
ſutura pᷣnũciare. ¶ Ex lapidario.

Indica teſtudolapidem mittitcelonitem

ratumpurpureo varioq; coloꝛe nitentẽ
Quem ſub lin gua lotoſi quiſqᷓ; geſſerit oꝛe.

Noſſe magi creqũt hunc dimnare futura
Oꝛto mane dieſextam dũtaxat ad hoꝛam.

Temꝑe quo lune ſuccreſcere cernit᷑ oꝛbMis

0

d d

B

— —. —.— —— — — — — —.— —

— — — SS C Cv ——

reerr— fð

—

d

d d

De Lapidibus

Sed luna pꝛima lapidis pꝛedicti poteſtas.
Totius ſertur ſpaciodurare diei.
Quinte poſt decimam ↄcoꝛdant tpelune.
At detrimenti maris in tempoꝛe toto.
Ante diem tm̃ lapidi manetilla poteſtas.
Eſtetiam nulli lapis hic obnoxius igni.
¶ Idem yſido. Cymedia eſt gemmaqᷓ inuenit
incerebꝛo piſcis eius nominis.candida ⁊ elon

—

ga. his pᷣſagire dicunt᷑ magiſigna tranquillita

2

tis ⁊ tempeſtatis.

„
37

Tapitulum. exxu.

c Eruſa. Plateariꝰ.Ceruſa flos plũbi eſt
⁊ eſt frigida ⁊ ſicca in ſcðo gdu. Hanc

q faciunt ſepius incurrũt apoplexiã:epilentiã:

paraliſim:arteticam: ꝓpter frigiditatẽ acetidiſ⸗

ſoluentem ⁊ moꝛtiſicantem.

OPperationes
¶ Habet ãtceruſa vᷣtutẽ mũdificandi vel exter

gendi ſuꝑfluitates.vñ q̃dã mulieres abluta fa⸗
cie puluerẽ ceruſe tenuiſſime ſuꝑadducumr.

Alie vᷣo:q; ceruſa aliq̃ntulũ ſiccaeſt.ↄſiciunt
eã in aqua roſaꝝ ⁊ exponũt ſoli:maxĩe ĩ eſtate

qua ↄſumpta aliã apoonũt.⁊ ̊ faciũt donec fit
albiſſima.? aliqᷓntulum aromatica. poſtea foꝛ
mant in pillulas ⁊ faciei apponunt.

4 Hota q lõgo tꝑe vtũt᷑ adhibitiõe ceruſe dolo

rẽ dentiũ incurrũt:⁊ putredinẽ oꝛiſq; fetoꝛem.
Auiceñ.in.ij.can.Ceruſa eſt cinis plumbi:
ponit᷑in emplaſtris ⁊ vlcera replet ac generat
ineis carnem:⁊ coꝛrodit carnem malam.
¶ Cõtert bothoꝛ oculi. Leniſicat apoſtemata
frigida ⁊ dura.Fit aũt ceruſa qñq; aceto:qñq;

Luius materies rapidiſſima dicitur ignis.

cũ ſalibi.⁊c frigida ꝛ ſicca in ſcvo gradu.

Queãt cũ aceto fit vebem̃tioꝛẽ ſubtiliat!is

¶ Eſt etiã ex medicinis q̃ ↄueniũt ani fiſſuris
eſt iteꝝ ex venenis.

Capitulmm. xxxuf.

Riſolectrus ⁊ criſocolla.yſið.Criſo⸗

c lectrus eſt lapis auro ſilis:ſʒ in coloꝛẽ

electri vergens, matutino tm̃ aſpectu
iocũdius:igniũ rapaciſſimꝰ.⁊ ſi iuxta fuerit ce
lerrime ardeſcens.i¶ Ariſto. Criſolectrus ignẽ
trahit.⁊ ex eius natura eſt ꝙ ab igne cito cõöobu
ritur. ¶ Arnol. Criſolectrus gẽmaeſt aureico
loꝛis.ab igne cito inflãmabilis.viſu pulcherri
mus eſt in poꝛis matutinis.in alijs vᷣo ꝑom̃ia
diſſimilis

Hyopperationes
pli.Criſoleciꝝ collo alligatũ medet᷑ febꝛib.
Tritũ vᷣocũ melle atʒ roſaceo auriũ vitijs
Et ſi cũ melle attico ↄterat᷑ oculoꝝ enã obſeu
ritati:ſtomachiq; vitijs medet᷑.vel ꝑ ſe farina
eius ſumpta.vel cũ maſtice ex aqua pota.
Exlapidario. Eſſe criſolectrus ſilis deſcri⸗
bitur aino. Cuiꝰad electrũ coloꝛ inclinare vi⸗
detur. Hic matutinis viſu iocũdioꝛ hoꝛis.

d„Dd

Nam cito vicino coꝛreptus flagrat ab igne.
¶ yſidoꝛus.Criſocolla eſt gemma que gignit᷑
in India:vbi foꝛmice aurũ erunnt.
¶ Eſtãt auro ſilis:habet naturã magnetꝭ:niſi
qꝙ aurũ gugeretradit᷑.vnde ⁊ nuncupat᷑.

Capitulum. xxxuij.

d UO

d

ethiopia ven iẽs.

. ETrattatus

—

Riſopꝛaſſus ⁊ criſopaſſios. Alb. Criſo

c pꝛaſſus ẽ lapis qͥ ab india vẽit:⁊ raro in⸗

uenit᷑ ꝓpter qð ⁊ corioꝛ extimat᷑.ĩ coloꝛe

etiã eſt qſiſitex ſucco poꝛri vel pᷣſſij coagularo.
hbñs etiã auri guttas ꝓpter q ⁊ tale nomẽ acce

pit. qꝛ criſo auꝝ ſo nat ĩ greco pᷣſſii.i.viride vi
riditate poꝛri. Uſi vᷣ. Marubij folia ſunt pᷣſſia
pꝛaſſa q; poꝛri. Idem.Cruopaſſios ẽ gẽma ab
ie Operationes.
Alð. Criſopᷣſſos vires bʒ lapidis pꝛaſſij etiã

ad oẽs coꝛdis paſſiones emicaxrepit᷑.¶ Idem.
Xriſopᷣſſios ðꝛ lucere in tenebꝛis: ⁊ euaneſcere
luie ſupu eniẽte:ita ꝙ coloꝛẽ nõ retinet quẽ bʒ ĩ

obſcuro.i Et fit in ipᷣo ſᷣm diuerſitatẽ lumĩis ei

tenebꝛaꝝ recipꝛocatio coloꝝ velut ĩ quercu pu

trefacta ⁊ noctiluca.i¶¶ Et de omibo his in li. de

gĩialibo dedimꝰ rationẽ ꝑfeciã:⁊ vide.

H

Capitulum.xxxviij

Riſolitꝰ⁊ criſola nſis. Dyaſ.Criſolitꝰ
cC lapis lucidiſſimꝰeſt: 2 ſilis auro.Albtꝰ.

LAapis crlſolitꝰ eſt in coloꝛe hũs tenuẽ
viriditatẽ lucidã in qᷓ ad oculum ſolis micatvt

ſtella aurea. ⁊ nõ eſt rarus.i ylſi.Criſolanſis
eelt gema ex auro⁊ igne vocata. die ſiqͥdẽ eſt anꝰ
rea:⁊ noctu ignea. Hanc gignit eihyopia

Dperationes.

Alb. Dicit᷑ ꝙ criſolit ſpũalia cõfoꝛtat ꝓpter
qð tritꝰaſmaticis dat᷑. Fert᷑ etiã ꝙ ꝑſoꝛatus et

ſetis aſini in foꝛamine replet? ac ſiniſtro bꝛa/

chio alligatꝰſugat tumoꝛes melãcolicos peſſi⸗
mos.⁊ h̊ ð in phiſicis ligaturis. ¶ In auro
etiã poſitꝰ geſtatꝰ fugat fantaſmata.¶ Et di
cũt qͥdã ipᷣm ſtulticiã pellere:⁊ ſapĩaʒ adducere.
¶ Dyaſ. Hic applicatꝰ(vicʒ criſolitꝰ)raſure an
ri fuatenũ eſt ⁊ tutamẽ aduerſus nocturnos ti
moꝛes.Periuſus ⁊ traiectꝰ cũ ſetis aſini⁊ ĩ bꝛa
chio ſmiſtro ligatꝰom̃ia demonia vincit.

Capitulum. xxxix.
Riſtallus.Alv.Capis criſtallꝰ qͥ aliqñ
c ſit ex frigoꝛe:aliqñ autẽ ex niue.ſiẽ ſepe
eerxperti ſuimꝰ. ⁊ in germania vbi multi
inueniunt᷑. Aterq; ãt modus generatiõis ſaci
lis ex ſuperioꝛibꝛerat manileſtus.

Operationes.

d nd

¶ Hielapis frigidꝰ ocnlo ſolis oppoſiꝰ ignem A

—

—

— —

— — — —

—

dd 8

De Lapidibus

eijcit. ſi calius ſit H pficere nõ poteſt. Huiꝰra⸗

tio poſita eſt in libꝛo de ꝓpꝛietatibꝛelementarũ

2 planetaꝑ. ¶ Et detiam ſitim reſtringere ſub
lingua poſit ? expertũ eſt ꝙ triꝰ cũ mellemix⸗
tus acceptus a mulieriborepleatvbera lacte

Exli.de na. reꝝ. Criſtallus lapis eſt ex gla⸗
cie induratus.i¶ Solinus tñ in aliqͥbꝛ mundi

par tib hũc inueniri dicit vbi nũqᷓ; gelu vel gla

cies fuit.i¶ Dyaſ.Criſtallus vires habet ſtipti
cas:dederũt huncad generandũ lac.

—

Capitulum. xl.
c Innabar. Pandecta. ca.clxiij. Cinna
bar latine. Brece ſercog. Arabice aſreg
vel zemʒiſar. Cinnabar.i.cinnabaꝝ. Et fit ex
ſulphure ⁊ argẽto viuo.⁊ eſt rubei coloꝛ. Se⸗
rapion li.ag.c.aſregſiue aſrengi.i.cinnabarũ.
fit ex plũbo qñ ponit᷑ in igne: ⁊ inflãmat᷑.et fit

rubeũ. Silr fitexceruſa cõbuſta in hũc modũ

accipit ⁊ ponit᷑ in ↄcauo vaſe mũdo ⁊ ponit᷑ ſuꝑ
ignem.⁊ mouet᷑ donecrubeſcat.⁊ fit velut auri
pigmentũ rubeũ.Et qͥdam noĩant h̊ ſandix.

Operationes

¶ Sał.Qñcõburit᷑plũbũ vel ceruſa mutat᷑: et
fit aſrengi.⁊ ẽ res ſubullioꝛ eo:ſ̊ ñ ita ſedatiua.
Idẽ auc.Cachindi.Et accidit libenti aſreg
ſiẽ illi qͥ bibit litargiũ.om̃es iſti ſi it ſpẽs cinna⸗
bari.¶ ODyaſco. Virtus eſt illi ſilis lapidi ema
thitis.deniq; ↄſtringit vehemẽter.⁊ ivᷣo ſangui
nis fluoꝛẽ abſtinet.cõbuſtiõibo⁊ puſtulis opi⸗
tulat᷑.cerotis addit᷑.vtiliter etiã ↄfectõibo col⸗
lirioꝝ miſcetur.

D

—

. 4

NN
R

à

c Inis. Acioꝛ. Cinis ex pᷣdictis coꝛpib⸗
vſtis relinqͥt.ꝛ eſt ſubſtãtia terrena qdeʒ
arida ⁊ cõpacta.in quã coꝛpꝰſolidũ ꝑ ignẽ reſo⸗

lutũ humoꝛe ↄſumpto redigit. Andeex grãdi

coꝛpe ꝓpter ↄſumptionẽ materie modicus cinis

efficit. deſpecticoloꝛis eſt.

Dperationes

¶Et quia partes ha bet minutiſſimas:leui fla
tu agitabilis eſt. ad multa tamen perntilis
inerenãq; pᷣmo qͥdẽ ignis ipe regit᷑ vt con
ſeruet᷑. ¶ Cinere pelles depilãt᷑:⁊ qͥdãmodo in⸗

nouant᷑.¶ Cinis etiã ꝓ alumine po nit᷑ in tinc⸗

turis pannoꝝ. In eccleſia dedicãda alphabe⸗

tum ĩ cinere ſcribit᷑. In capite ieiunij cinis ad

memoꝛiã moꝛtalitatꝭ nre ĩ capitiba nr s ponit᷑
¶ Ex aqꝗᷓ cneri admixta fit lixiuiũ qͥ capita ab⸗
luumt᷑.¶ Einis ſupꝛa ſanguiſugã piectꝰſangui
nemquẽ ſuxerat euomere facit. In medicinis
quoq; tam cinis q; lixiuium pꝛoſicit.
¶ Auiceñ.in.ũ.cañ. Cinis om̃is naturam hʒ
abſterſiuã:exſiccatiuam.diuerſificatur tamen
⁊ ablutio minuit eiꝰabſterſioneʒ: ⁊ acqinrit ei
glutinationẽ ⁊ exſiccationẽ ſine moꝛdicatõe
¶ Aqua vᷣo cmneris ingredit᷑in medicinis putre
facientibo.⁊ eaꝝ foꝛtioꝛes ſunt.
Aqua cineris ſicus ⁊ lacticinij:plus em̃ ab⸗
ſtergit ⁊ ſiccat q; ceter.
Cinis autem lignoꝝ ſtipticoꝛũ vt quercus
et reliquoꝝ retinet ſanguinem.
Dyaſ. Lixiuũ eſt cinere quercus ad vſum
medicine efficaciſſimũ eſt.⁊ hominibo ⁊ pecoꝛi

bus qᷓ denſiõe pulmonis vexant᷑.⁊ qbo aliqua
res venenata obſiſtit. Bibua nãq; ſtatim ſalu

tem affert.
R üij

UORd

A R

3

UVtilis etũ eſt in vulneribo humectz:r fiſtu⸗
lis. ⁊ ad vulnera difficilia ad ſanandũ ⁊ calloſa

lõgi tpis ſoꝛdida.¶ Quotidie & lauãde ſunt.et

ſic apio medicamine ſanãda:qꝛ vᷣtꝰ lixiuij non
lanat: ſʒ ad ſanitatẽ vulnera diſponit.

J

S Oꝛallus. Ex li. de na. ren. Koꝛallus eſt
lapis rubeꝰ valde.figurã hñs vt coꝛmu
cerni.vel vt herbe radix cũ multꝭ radicibo. Nec
mirũ qm̃ herba fuit ĩ mari pmũ.Hic ſulmini

bus ⁊ tẽpeſtatibo reſiſtit. Undeantiqͥ lapidezs

hmõi ↄfractũ cũ ſeminibo in agro iacebãt:aut
in arboꝛibo ſuſpendeba nt:vt grandinũ picula
nõ ſentirẽt. Demonibo q́; terribilis eſt.⁊ B foꝛte
qꝛ freq̃nter ramoꝝ eiꝰ extẽſio modũ crucis hʒ·

Operationes.

Auiceñ.in.i.cañ.Coꝛallus eſt frigidꝰ in pꝛi

mo gradu.ſiccus in ſecũdo. Stipticꝰ eſt ⁊ ve⸗
hemẽter ꝓhibet fluxum ſanguinis.
¶ Carnẽ additã abſcidit.ↄſoꝛtat oculũ abſtra
hendo ⁊ exſiccando humiditates fixas in eo.

Et eſt pᷣcipue qð aduſtũ ẽ ⁊ ablutũ ↄueniẽs

lachꝛymis. Veſtigia q̊ʒ vlceꝝ abſtergit. cõfert
apoſtematibo inteſtinoꝝ ⁊ ſplenis.retinetſpu⸗
tũ ſanguĩs. Naſcĩ᷑ in maribq̃ ſũt in affrica.?
aliꝰquidẽ rubeꝰeſt:aliꝰniger:alius albus.

Tractatus

Doloꝛẽ ſto machi remouet ac phibet ſuꝑ os

eiꝰ directeſuſpenſus.¶ Et ideo collis pneroꝛũ

appendit᷑ Dicitur aũt ꝙ ſiterat᷑ ⁊ impleant᷑ ex

eo ↄcauitates infirmoꝝ dentiũ eradicat eos.et

eſt ſummus in ↄſoꝛtatio ne gingiuarum.

¶ Cõtert etiã ſputo ſanguĩs ⁊ eiꝰ fluxui:ꝓpꝛie
q;rubeus:⁊ om̃iboegritudinibo ſtomachi.

¶ Arnol.Coꝛallꝰa mari trabit᷑ ſicramuſculꝰ.

⁊ valet quelibet fluxũ ſanguĩs ⁊ epilentiã.

¶ Et contra vana mõſtra collo ſuſpenſus.

¶Et valet etiã ↄtra tpeſtates ⁊ grãdines agri

aſperſus multiplicat fructꝰ.

Capitulum. xliij.
c DOꝛneolus.Exli.de na.re. Coꝛneolꝰ. vel
Ffgmdſdã coꝛnelus eſt lapisrubeus ꝑluci
dus ſʒ obſcuri coloꝛ inciſi carneſilis. Hoꝝ la⸗
pidũ multitudineʒ filij irł in deſerto ſculpſiſſe

dicunt᷑. qᷓꝝ ſculptura tam ſubtilis acuminis cõ

audeat attẽptare:nec dubiũꝙ ſm effcacias ⁊
vᷣtutes gẽmaꝝ ſculpebãt᷑ ymagines figurarũ.

¶ Al.in lapidario ſuo.Coꝛneolꝰ:quẽ quidaʒ

coꝛneliũ vocãt.lapis eſt coloꝛiscarnei.hoc ẽru
bei obſcuriſiccarnis lotura. Hic apud rhenũ
fluuiũ inuenit᷑ reqᷓntiſſime.⁊ eſt valde rubeꝰ.
coloꝛem babens fere ſicut mimũ.⁊ qñ politur
multum ntter.
Hyhperationes.
¶ Exꝑtũ eſt ꝙ ſtringit ſanguinẽ.⁊ pᷣcipue mẽ⸗
ſtruoꝝ ? emoꝛroidaꝝ.fert᷑ etiã iras mitigare.
Sera. Airtꝰ iſtiꝰ la pidis eſt ꝙ qñ defert in
anulo repmit iracũdiã ⁊ cauſã litꝭ ante iudicẽ.

10

28 d

De Lapidibus

Etrepmit fluxũ ſanguinis:vndecunq; exeat

Popꝛie ⁊ ſanguinis menſtrui.

¶ Et qñ tit ec eo dentifrigiuʒ abſtergit ſoꝛdes
dentiũ ⁊ dealbat eos:⁊ facit eos pulchꝛos.

apiruſum. lrnn .

Ochiliũ.Pãdecta.ca.ccccxxxi.Lapis

e coõchilij. Hoc vocabulũ poni᷑ inquodã

electuario Auicẽne. qð eſt ð viciũ lapt

dis.⁊ qͥdã dicũt ꝙ eſt coclea marina: q̃ ðꝛ con⸗

chiliũ.⁊ qͥdã dicũt ꝙeſt coclea climaciarũ.ſᷣm

veritatẽ lapis eſt coclea poꝛphire marine. eſt
conchiliũ marinũ purpureſi.

aſpergitur ſup ipᷣa oleum.

Capitulum. lxu.

c Os grece. Arabice bager almaſeni: ſiue
amenſen. Latine lapis q́ᷓ acuit ferrum

velolearia. Sera. li. ag. cap. Hager almaleni

eſt lapis quo acui᷑ ferrum.

Hyperationes

vſachſen: phibẽt augmtari mãmillas puellaꝝ
qañ tꝑs:⁊ teſticulos pueroꝝ.⁊ eſt qꝛ virtus eius
infrigidat. ¶¶ Et idem auc. Dyaſ. Oñ acuitin
ſuꝑ ipᷣm ferrũ aliqð ⁊ linitur ꝙ aggregat ſuper
alopiciam: facit in ea naſci pilos.·
¶Etliniunt᷑ cum eo mãmille puellaꝝ? teſti⸗
culi pueroꝝ:⁊ ꝓhibet eos augeri.
¶ Et ↄuenit apoſtematibo eoꝝ amboꝝ.⁊ qñ ſu

Fricaſto almaſeni q accipitex lapide q icſt᷑

mit᷑ in potu cum aceto ↄuenit doloꝛi ſplenis ?

epilentie.⁊ fricatio eiꝰↄuenit alopicie.
¶ Abi ſciendũ qꝙ iſte lapis vocat᷑ ſimiliter cos
ocularia.qꝛ in ea fricant᷑ ſyeff.oculoꝝ. Ul cos
olearia:quia acuunt᷑ in ea inſtrumenta ferrea.

— - —

pitulum. xluj.
Vpꝛum. Ex li.de na. reꝝ.Cupꝛũ ſiue
c es:eſt eiuſdem duriciei cũ argento: et
eiuſdem liquationis. Hoc excepto ꝓ
eſt rubei coloꝛis. Es nulla rubigine coꝛrũpit᷑.
fetoꝛem bʒ ⁊ tñ dulce ſonat.¶ Phus. Es ſiue
cupꝛũ ſonoꝝ eſt ⁊ vocale.naturacalidũ.ſonus
eius ꝑ ſe rudis eſt. admixtũ vᷣo ſtanno vel arge
to vel auro validũ eſt valde: dulcẽq; tinnitum
habet. innit autem ceteris metallis:ſʒ vexat
auditum: niſi ſtanno cõmodius temperetur.

*

d d d

Trracttatus

Et ſuſile qͥdem eſt:⁊ in omeartificiũ ductile.ſʒ
cũ laboꝛe⁊ mo deramine verberantis nũq; vᷣo
ſic purgaripoteſt qͥn facile ↄtrahat coꝛruptelã
Durat iñ in annos plurimos.
DOperationes.
yſi.Es ãt a ſplẽdoꝛe aeris ðꝛ:ſic ⁊ aurũ et ar⸗
gentũ.Apud antiquos pᷣoꝛ Eis viß⸗ qᷓ; ferri
cognitꝰeſt.¶ Ereqͥppe pmi ꝓſcindebãt terrã ⁊

certamia belli gerebãt.eratq; in pᷣcio es magj.

Aurũ vᷣo ⁊ argentũ ꝓpier inuulitatẽ reijcie⸗

bant᷑. HNüc aũt viceueria iacet es ⁊ auꝑ ſummo
ceſſit honoꝛe.¶ Inter omia vᷣo metalla es vo⸗
caliſſimũ eſt ⁊ maxime poteſtatia.Ex eo ⁊ enea

lamina fiunt.

E

Capitulũ. xlvif.
d Raconites.Albᷣ. Dꝛaconites eſt
lapis a capitedꝛaconis extractꝰ.
tert᷑ ab oꝛiẽte vbiſunt dꝛacones
magni.Virt eiefficax ſiẽ lapidis qͥ vocat᷑ bo⸗
rax.q de dꝛacone extrahit᷑ adhuc viuo palpi⸗
tante. Inſidiant᷑ aũt dꝛaconibo doꝛmientibus
Et ſubito ſciſſo coꝛpe dꝛaconis adhuc palpitan
te euellunt lapidem. ,

Operationes.

¶ Alb.in mirabilibo diẽ ꝙ dꝛaconites deuincũ
tur inimici:õ venena valet ſi de vino extrahat
dz ferri in ſiniſtro bꝛachio. Amme em̃ actib
multaofert. His etiã ſuꝑffuitatiboq̃ generãt᷑ ĩ
aĩa liba ⁊ moꝛtꝭ coꝛruptio. Alterat ea qñ natali
moꝛte coꝛruptꝭ hũoꝛibo moꝛiũt᷑.⁊ qũ moꝛtua vł

coꝛrupta occiſa lacuerunt. “MZ
¶Egoãt ĩ ꝑtiboalmanie in Sueuia vidilapide
ſuꝑ quẽ ↄuenerãt plꝰq;.x.ſerpẽtes inter mon⸗
tes in q̊dã pꝛato.⁊ cũ trãſitũ facerẽt:inde dñs
terre milites euaginatis gladijs ſcidert ſᷣpẽtes
in mita fruſta.⁊ in fundo tñ qͥdã magnꝰ iacuit
ſerpẽs in multas ꝑtes inciſus:⁊ ſub capite ſer⸗

pẽtis inuẽtꝰeſt lapis niger ſoꝛmatꝰvt piramis
abſciſſa nõ plucidus in circuitu coloꝛis pallidi
pulcerrimũ habens deſcptũ ſerpentẽ. Et hunc
lapidẽ ab vxoꝛe eiuſdem nobilis mihi pᷣſenta⸗

tum cũ capite eiuſdem ſerpentis.
¶ Itẽ dðꝛ venena ſugere q̃ ft a moꝛſibo aĩaliũ

venenatoꝝ. Uictoꝛes ðꝛetiã efficere.

Capitulum. xluiif.
Eimonis.dyadochos.⁊ dꝛoſelitꝰ. Al⸗
d bertꝰ. Deimonis eſt qͥdam lapis bico
loꝛ vt arc? deimonis q̃ iris vocat᷑. Eſt
aũt deimon dict?ꝙ grece intellectũ vel ſtellam
clarã ſtillantẽ ſonat. Idẽ. Dyodochos eſtlapis
pallidꝰ:ðꝛ aliq̃ntulũ berilloſimilis.

Dperationes.
Albertus. Lapis deimonis dicitur cõferre
febꝛicitantibus:venenoſa pellere:et tutum et
victoꝛem reddere.
¶ Dyadochos ðꝛ fantaſmata inta ntũ excita⸗
re ꝙ magi maxime h̊ vtunt᷑ iñ applicatꝰ defun⸗
cto:vires amittit.qꝛ moꝛtẽ odire ꝑhihet᷑.Hoꝝ
aũt rõ haberipoteſt in libꝛis magoꝝ.̊ eſt her
metis.tebit. bencoꝛath.⁊ ptolomei.de qͥbo non
pꝛeſentis intentionis.
Arnoldus. Dꝛoſelitus eſt lapis varius.cui⸗
nominis cauſa extitit.quiaſi ad ignem appli⸗
cetur velut ſudoꝛem emittit.

d„ n 8

Capitulum. xlix.
d xyacodos.dyamãticꝰ.⁊ dyoniſia. Arnol.
acodos ẽ lapis pallidꝰberilloſilis.

Dperationes.
Exli.de na.re. ODyacodos ẽ lapis qͥ aqͥs in⸗
iectꝰvarias effigies demonũ efficit:ita vt det re
ſpõſa petentibo.¶ In eodẽli.Dyamãticꝰeſt la⸗
pis qͥ in q̃cũq; meta lo geſtet᷑:ferreã m̃ ſibi ſedẽ
ꝓpinquã elegit. yſi.Oyoniſiaẽ lapis niger
mixtrubẽtibo notis.Hec ex aq̃trita vinũ fra⸗
grat:et odoꝛe ſuo putatur ebꝛietati reſiſtere.
¶ Phus.Dyoniſia lapis eſt oꝛiẽtꝭ ſuſci coloꝛꝭ:
niueis reſperſis guitis.in aq̃ tritꝰvinũ fragrat
⁊ tñ̃ ebꝛietas õ naturã odoꝛe ſuo fugari ſolet.

E

S

Arnoldus. Exacontalitus eſt lapis valde
paruus ex coloꝛibo ſexaginta diſtinctus. Hic
hominis oculos efficit tremuloſos.

Exacontalitus lapis ex re nomen adeptus.

Capitulinm. I.
e FZacontalitus.ermiſtio n.⁊ ethites
yſið.Exacontalitus lapis eſt in
pparua ma gnitudine. multi coloꝛ
eſt.: vnde ⁊ nominatꝰ eſt. Tam diuerſis enim
notis aſperſus eſt:vt ſexaginta gemmarum co

loꝛes imparuo eius oebiculo depꝛebendant᷑.

HPHyhperationes

¶ Ex Lapidario.
Coꝛpoꝛis exigui miro diſpendio ſu pplet.
Dum tot gẽmaꝝ ſumit gẽmula ſola decoꝛem.
yſidoꝛus.Enmiſteon gemma inter gratiſſi⸗
mas aſpicitin etexigneo coloꝛe radians au⸗
1o donrans ſecum in extremitatibus candidaʒ
¶ Ex libꝛo de naturis rerum. Ethites eſt la⸗
pis punicei coloꝛis.habens lapillum interi⸗
us:ex quo fit ſonoꝛus. Hic ab aquila de ex⸗
tremis oꝛbis partibus in nidum poꝛtatur.na.
turaliter emm hunc eſſe cauſam qoua aqui⸗
le immoderato coloꝛeconcaleſcunt:niſi lapis
naturaliter frigidus pꝛeſens ſit.hic pueros in⸗

columes ſeruat.

3
B

D

¶ Efficaciſſime pꝛegnantes iunat.ne aboꝛſuz E

faciant.vel inpartu grauiter laboꝛent: in le/
uo lacerto poꝛtan vult.ſobꝛietatem confert et
gratiam:facitqʒ victoꝛem.De iſto lapide ſupe⸗
rius etiam dictum et.

S

2 —
.

lit. Uino quoq; ꝑmixtus vlcera ſanat. Bibi⸗

Tratctatus

Ca itulum Alõ. Exacolitꝰ vino ꝑmixtꝰ et potatus valet
dE pi . J. SScolicã ⁊ yliacãpaſſionẽ. I¶ Dyaſ.Exebenos
Ee Machitea.yſi.E mathites lapis eſt di curat ſtomaticos potatꝰ cũ paſio ⁊ aqᷓ ſimiliter
ctus:qꝛ ruboꝛe ſanguineꝰ.Emach qpe amẽtes ſanat potatꝰ.¶ Ad venereas volupta⸗
ſanguĩs eſt. Gignit᷑ aũt in ethiopia:ſʒ pncipa⸗ tes mirifice bibitꝰ.qꝛ nõ patit᷑ diueos fatigari.
lis in arabia ⁊ affrica inuenit᷑ Soluit etiaʒ veſicã ⁊ dolentẽ. Nã poꝛtatus
D krationes partũ ſine egritudineↄſeruat:⁊ velocitatẽ par⸗
P ,/; tnriétis facit circũligatus ſemoꝛi.
Emathites ð:qꝛ emach ſãguis thichelſiſtes Amm
habet em̃ virtutẽ ſtringẽdi flurum ſanguinis.
¶ Exli.de na.re.Emathites eſt lapis ferrugi⸗
nei coloꝛis.mixtꝰ venis ſanguineis.h̊ miſſus
in aquã bullientẽeam reddit tepidam. Siqͥs
eum deferat ſolis ardoꝛem nõ timebit.
¶ Item ſoli expoſitꝰ a ſeſcintillas emittit.fru⸗
ctus a locuſtis ⁊ grandine ſeruat.
¶¶ Idem. Confractus ⁊ in aqua reſolutus ſa⸗
nat eos qͥ ſaliuas ſanguineas emittunt.
¶ Sanat etiã ventris fluxũ.puluis eiꝰ carnes
moꝛtuas creſcentes in vulnere coꝛrodit ⁊ tol⸗

tuſq; lapidem veſice frangit.
¶ Ex lapidario. Sumpſit ematbites grecum
de ſanguie nomen. Nature lapis humane ſer
uire creatꝰ. Stiptica cui virtus ꝑ multa ꝓba⸗
tur ineſe.

S Nidros.efeſtꝭ ⁊ egypcilla.vſi. Enidros
lapis ẽ ab aq̃ vocatꝰ.exundat em̃ aquaz
ita vt clauſaʒ putes in eo fontaneã ſcaturigiez
¶ Arnol. Enidros eſt lapis diſtillãs ꝑpetuis
guttis nec liqueſcit omnino:nec efficit᷑ minoꝛ.
Exli.de na.re.Enidros lapis criſtallo ſimilis
miromõ ꝑpetuis lacrimis diſtillat.⁊ tñ durus

⁊ integer in om̃ib ꝑſeuerat.
OPbpkrationes.
¶Ex lapidario. Huiꝰnature graue eſt dephẽs⸗
dere cauſam. Nam ſi decurrit lapidis ſubſtan
tia quare nõ minoꝛ efficitur aut non om̃mo li⸗
(queſcit. Si res exterioꝛ deſcẽdit ad inferioꝛa.
Vt ſemp refluat. cur ſe non impedit ipᷣm.ſcʒ in⸗
= grrediens contrarius egredienti.p

Capitulum.l. Zarndengispmmaint,icb neler ag
e Encoli⸗ rebenoe Alb. Eracolit eſt a ſtatim refrigeret. Aut ſi ſoli opoſira matrriõ
medice M dat. S benonlopwoelt alorſppe⸗ aridamaccedant: naſcit᷑ in choꝛintho.
colutolat aurfices amrü limpidarne. (Idem egypcilla gemmaeſt radice nigra. D
uld. cie vero cerulea.ex egypto vbi reperitur ſic ap

Operationes. peilatn.

2
B
„
D

yſi. Efeſtis lapis eſt ſpeculi naturã habens qZ

☛☚ n;,n

6 &*

De LZapidibus.

Capitulum. liiij.

eCLitropia. Iſi. Elitropia eſt gẽma coloꝛꝭ

viridis ac nubilis ſtellis puniceis ſup

ſparſa cũ ſanguineis venis.cã vᷣo noĩs eſt deeĩ
ectu ipᷣiꝰlapidis. Nam in labꝛis eneis deiecta
radios ſolis mutat.ſanguineo reꝑcuſſo.extra
aquã autẽ ſpeculi mõ ſolẽ excipiat.depᷣhẽditq;
defectus eiꝰſubeuntẽ lunã oſtendens. Gignit
in egypto ⁊ affrica.ſʒ melioꝛ in ethiopia. Ma⸗

gi bhanc admixta berba elitropia:quibuſdã ad⸗

ditis pᷣcantatiõibo gerentẽ oſpici negant.

Operationes.

A. Lapio eliropia ſiponaf ſupaqã eua

poꝛabit eã.¶ Exli.ð na.re.Lapis elitropiꝰ in
vaſe aq̃ plenoſolis radijs ſubiectꝰ ſanguineuz
ſolẽ reddit.acſi pateret᷑eclipſim.nec ĩ era vas

fp̃m inqᷓ iacet ebulire videt. Et aquã velutym

bꝛes ſpergere. Hoc facto videntes arepticij (ſi

parẽtes ſint)extra ſe rapiũt᷑ ⁊ fntura pᷣdicunt.

Hic lapis geſtantem in lõga vite tꝑa pducit.
ſanguinẽ ſtringit.venena fugat.⁊ cõtra dolos
tutum facit. Exlapidario.
Exre nomen habens eſtelitropia gemma.
Que ſolis radijs in aqua ſubiecta parillo

Danguinem reddit mutato lumine ſolem.

Eclipſimq; nouam:terris effundere cogit.
Deniq; poſt modicum:vas ebulire videbis
Aſpergiq; foꝛas ſubite ſcaturi ignis imbꝛem.

Capitulum. lu.
e Piſtites. Arꝭ. Epiſtites lapis ẽ qͥ ſecuri
ialẽ a beſtijs pᷣbet.⁊ ſi mittat᷑ in aq̃ bul⸗
lientꝭ vas:ceſſant ebulitionis eiꝰampulle.

=2

N

W

Bperationes.

¶Arnol. Epiſtites lapis ẽ rutilãs ⁊ rubicũdꝰ. A

ex ꝑte coꝛdis geſtatꝰ hoĩem tutũ cuſtodit locu⸗
ſtas ⁊ volucres nebulaſqʒ ſteriles:grandinẽ ac
turbinẽ a fructibo terre cõpeſcit.⁊ ſolioppoſitꝰ
ignem ac radios emittit.¶ Dyaſ. Epiſtitin la⸗
pis rubicũdus ac dilucidus eſt.⁊ naſcit᷑ in co⸗
rimbo. Hic in aquã feruentẽ miſſus:continuo
tepidioꝛem eam reddit.i¶ Et ſi aliqntulũ ſtete
rit:ibi omnẽ ardoꝛẽ tollens frigidam eã facit.
¶ Hũc cũ aliqs in manu dextraõ ſolẽ tenuerit
radios emittit ⁊ ignẽ vom it.ita vt vidẽtes mi⸗
rent᷑. Qui vᷣocirca bꝛachiũ ſiniſtꝝ eũ poꝛta/
uerit:om̃es ti bas cõtempnit.

—

K
D
E

7

.— Tractatus

Caoapitulinn. luf.

f Alcanos. filaterꝰ. flõgites: 2 flog⸗

mi8. Arnol. Falcanos qͥ? areni/
cũ vel auripigmẽtũ ðꝛ.lapis ẽ rubeꝰ⁊ ctrinꝰ.

Pbperationes.

ſiccãdi. Si eri apponat᷑ trãſmutat illũd ĩ albũ.
O m̃ia metallina coꝛꝑa exurit pᷣter aurum.
¶ Ide. Filaterꝰ eadẽ eſt gẽma eiuſdẽq; vᷣtutis.
cuiꝰeſt criſolitꝰ.de q̊ ſufficiẽter dictũ ẽ ſuperiꝰ.

A

C yſi. Foõgites gẽma ẽ ex ꝑſida.⁊ hec ẽ vna ex

gẽmis ardẽtiba vel criſtallinis oſtentãs intra
ſeq̃ſi flãmas eſtuãtes q̃ nõ exeant exterius.

ſum ⁊ flãnnneu habet coloꝛeem.
x Idẽe. Jllinic froti(flogmũ)ſcʒ ſomnũ ĩducit

—

IS
E NN Sg. E O

EE .
X .
6&
22
. .
X

f Errũ.yſi.li.ij. FYerrũ ðꝛ eo ꝙ farra.id ẽ.
ſſeemina frugũ condat. Aſus ferri pꝰalia
metalla repert?eſt. Eunpoſtes vᷣſa eſt ĩ obpꝛo⸗
bꝛiũ ſpẽs.Ariſt.in li.meiheoꝛoꝝ.iij.Ex vapoꝛi
bus bumidis in terra ſpẽs nulla di atat᷑ in per
cuſſione ſiẽ ferrũ.Eoꝛũq; eſſe eſt ꝙ qn coartat᷑
igneitas ⁊ lapideitas deſicca nt᷑ ⁊ areſcũt. Ideʒ
in li.iiij.Quedã ſunt igne mollificabilia velut
ferrũ ⁊ coꝛnu.E xitq; ferrũ ſic molle ⁊ ſcſſſibile.
Ferrũ aũt a calido liqu aiũ coagulat᷑ in frigi⸗
datũ.ipſumq; oꝑatũ liquat᷑ vt humidũ ſiat:in⸗
terq; eoagulet᷑. Scoꝛia vᷣo ſubſtat ⁊ deoꝛſum
datt. Cũq; multoties patit᷑ ⁊ munduᷣ fir: hoc
calibs fit.minuſq; põdus eſt emũdati. Meliꝰ
q́ʒ ferrũ eſt ꝙ minoꝛẽ purgationẽ habet.

2⸗
—

¶ Habetq; naturã ſulphin is caleſacdi ⁊ de

q Pliniꝰ. Flogmus in egypto inuenit᷑.auro⸗

¶ Ex libꝛo de naturis rey.Ferrũ frigid nau
reeſt durũ ſolidũ ⁊ inciſiuũ:omia ſoꝛtitudie
ſua domat.et a ſe tm̃ conſumiui.
¶ Sup oĩa metalla coꝛrupteiã faciliꝰↄtrab't.

¶Et etiam cõnexa coꝛruptione inſicit. Rance
ſonat:igne ebeſcit ⁊ ductile irt.

ſionibo apta.

—

—

Capitulum. Iviiſf.
Aea⸗aates. yſiðᷣ. Ga gates pꝛimũi in

Siciua inuentus.Gagatis flu⸗

minis fluoꝛe reiecius.vnde ⁊ no-

minatus. licet in Bꝛitanig ſit plu
rimꝰ.Eſt aũt niger.planꝰ leuis.et

ardens igni admotfictilia in eo ſcpta nõ deiẽt

Mirũ qꝙ aqua accendit᷑ oleo extinguit.
HPHoperationes.
i Ex libꝛo de naturis rerũ. Gagates lapis ni⸗
ger eſt ac lucadus.caducis pꝛodeſt accenſus.
Demones q̊; fugat: aut ſi ꝑos hoĩs obſeſſi
loquant᷑: fumus ees tacere cogitt.
¶ Idẽ. Stromachũ euerſum iuuat.⁊ aqua in qᷓ
triduo iacuerit cito partum libelat.
Joſa quoq; aqua ſi a puella
ſit depꝛehendit᷑. Nam ſi virgo eſt immota ma⸗
net: ſi coꝛrupta incõtinenti mingit.
¶ Idem lapis demoniba⁊ incanrationibus re⸗
ſiſtit.ſerpentes fugat.vnde ⁊ aquila poni: eum
m nido ſuo contra ſerpentes. ”M
¶q ergius tamen dictt: ꝙ hoc facit vt calo⸗
rem ſuum circa oua temperet.

Ex eo fiunt arma diuerſaq; inſtrumẽta ina-

tet an virgo

ü& beH

S 7 ⏑ 8 „

De Lapidibus

¶ Idem quoq; calefactꝰ cõſricationi matricis
qñ ſuffumigat᷑ ex ipſo.epilenticis ↄfert. Fumꝰ
eins effugat vermes venenoſos.
¶ Dyaſco. Gagates melioꝛ eſtille qͥ facile igni
exarierit:⁊ odoꝛem habet aſpalti.

Hic aq̃ ſolutꝰdentes mobiles ↄfirmat.ad ris

goꝛes pᷣcoꝛdioꝝ ac doloꝛes ⁊ euerſiões facit.
¶ Incenſus ſerpentes fugat. Incenditur auteʒ
et in aqua mittitur ⁊ parturienti de eadẽ aqua
per triduum potui datur.

¶ Demonibo ⁊ om̃ibus maleſicijs reſiſtit.vir⸗

*

ginitatem depꝛehendit.

= —=⸗
. miéi „

. — . J 7
Capitulum. lix.
Alactites ⁊ garamãtites.yſi.Galacti⸗
tes lapis lacteꝰ ðꝛ.qͥ attrius reddit ſuc⸗
cũ albũ ad lactis ſapoꝛem.

Hbpbrrationes.

Feminis nutriẽtibo alligatus fecũdat vbera
SE q̊ collo ſuſpẽſus ſaliuã fert᷑ facere.

n oꝛe aũt liqueſcere ⁊ memoꝛiã adimere.
Arnol. Galactites lapis eſt cineri ſimilis.
bũc mittit nilus ⁊ atheolus.datq; iactꝭ ſuccum
⁊ ſapoꝛẽ.⁊ in oꝛe clauſus iurbat mentem.
4 Rollocircſidar vber lacte replet.⁊ ſemoꝛe li
garsfaciles parius pᷣbet. Deniq; ſi veſꝑecũ ſale
mixtꝰaqua ouilecircũſpargit᷑:oues lactereplẽt᷑
⁊ ſcabies ab eis fugatur.
¶ Ariſto. Lapis galactides dũ ponit᷑ contra
incendiũ ignis extinguit᷑.ſi ſupꝛa mulierẽ ſu⸗
ſpendit᷑ partus egreduur. .
Dxaſ.Lapis galactites coloꝛe cinere ẽ:gu⸗
ſtu dulcꝭ.ſic dia?:qꝛ tri coloꝛẽ lacteũemitat.

Hic poſt balneum ieiuno datus cum mulſa
vel aqua lactis copiam miniſtrat.
¶ Lacteꝰ ãt ðꝛ:qꝛ pᷣcedẽtia mala in oblinionẽ
addu cit.vñ ⁊ mulieri difficulter pariẽti:filo fa⸗
cto de lana ouis circa femur dexiꝝ ligatꝰ:mox
eã ſine doloꝛe parere faat. Gemn.
gatũ doloꝛẽ dentiũ liberat.⁊ q ſecũ eũ poꝛtaue⸗
rit.ſi pnciʒẽ vel aliũ offenſum habuerit in ob⸗
liuionẽeũ adducit ⁊ gratioſum redddit.
¶ Pli. Gara mantitẽ aliqͥ vocant lapidẽ quni ⁊
ſandareſius ðꝛ.deq̊ dicet᷑ inferA.

2 * — —
3
. – „ .
— . .
3 . . ₰. 8* —
. .
— .
. . 2 — *W 6
— — .
5 —
— —
— 9
. —- „
.: 4
. 4
4 NA
2 7

Capitulum. lx.
g Ranat?: garatiden. Cõſiantinꝰ. Gra⸗
nar eſt de genere carbũculi.Eſtãt lopis
rubeꝰ⁊ ꝑlucidus.in coloꝛe ſilis balauſtijs.eſt
ãt rube aliqᷓnulũ obſcurioꝛ carbũculo.Etcũ
ſubijcit᷑ ei in ſigillis niger coloꝛ:tũc magis ru/⸗
tilat.Et in h̊ genere inuenit᷑ quidã modus.qͥa
intra ruboꝛẽ ſparſus hʒ viole coloꝛẽ ꝓpter h ge⸗
nus violatum ðꝛ ⁊ pᷣcioſioꝛ eſt alijs granatis.
Alb. GBaratiden eſt lapis qͥ ſert᷑ eſſe nigri co⸗
loꝛis.Pꝛobat᷑ aũt veritas hutꝰ lapidis ſic. Si
geſtans lapidẽ totũ coꝛpꝰſuũ vngat melle mu⸗
ſcis ⁊ veſpis exponit᷑.⁊ ſi intactꝰ ma net ab eis
lapis eſt verus.⁊ ſi deponit lapidẽ muſce ⁊ ve⸗
ſpe ſuꝑ mel cadũt ⁊ ſugunt.

Operationes

¶ Conſtantinꝰ⁊ Albertꝰ.Dicũt granatũ leti⸗
ficare coꝛ ⁊ pellere criſticiã.⁊ eſt ca.⁊ ſic.⁊ ꝙ qͥ
dam hũc eſſe de genere iacincti eſt falſum.
¶ Inuemt ãt lapis h̊ſm plurimos ĩ echiopia.
⁊ aliq̃tiens intra tyrum iuxia arenas mario

aſcina li⸗

Ccq. Aikfc, abis eaaidenmnoepouns — —
Nfocit bñ iudicare opiniones cogitatoneff.
Nert etiã ꝙ geſtantẽ gratioſum reddu boĩbo.

IJia ſili allerit Enax.

“
2 e
8 — . 2
. 7
5 % 8
8 D 7
7 R 3 .
4 . P .
2 7 .
5 . . “ 4
4 êð
V . 6
. 1 .
4

.
. 8 .
82

14

„Operationes.
= – — HArnol. Balacia lapis omi tpe frigidus: nec
— ywrrnc calefit. (Ex lopidario. Eſtqᷓ candoꝛem B
. (apitulum. lI,. en ama z euri Jenlvoßimnoctsi
CL Apitu um. I. uicia gelacia gẽma.Cui nature vis tanta foꝛe
g Algacromeon. griſolitꝰ.? galatides. Al-⸗ ꝓbat᷑. t omitꝑe frigida ſit:nulloq; caleſcit ab
pertꝰ. Gagacromeon ẽ lapis diuerſi co⸗ igne. ¶ Solinꝰ. Bloſopetra lapis deficebo C
loꝛ ſiẽ pellis capꝛeoli.i¶ JIdẽ. Griſolitꝰ ẽ gema lunis e celo cadit.lingue hũane ſimilis eſt nõ
coloꝛ aureiin hoꝛ matutinis viſu pulcerrimꝰ modice: vtmagi feruntpoteſtatis.q exea mor⸗
eſt. in alijs ãt hoꝛis diſſilis.ab igne ãt coꝛrũpit᷑ lunares excitari putant. ”ßMV
2⁊ ſugat᷑.Et vt qͥdã dicũt inflãmat᷑:⁊ ivðᷣoti mere .
ignẽ ðꝛ.Dicũt aũt alij ꝙeſt aliud genꝰ iſtius la
pidis.q eſt lapis ignobilis ſubſtatie.⁊ eſt mar
chaſita aureaqᷓ mediũ qddaʒ eſt inter metalla
ꝛ⁊ lapides.Dicit᷑ aũt tertiũ genꝰ iſtiꝰ lapidis eſſe
coloꝛis medij inter ceruleũ ⁊ rubeũ. Plinius.
Balatides velut cinereus eſt guſtu dulcis.

ODPoperationes.

(Alb. Bargacromeõ victoꝛes reddit ſe geſtan
2 tes. ¶ Expertũ ãt dicũt eſſe ab alchide pncipe E
ddã:qͥ qtiẽs hũc lapidẽ ſecũ hẽbat.ſp vice batin
terra⁊ ĩ mari.q̃tiẽs ãt caruit fert᷑ hoſtib ſuccu⸗
buiſſe.¶ Alb. Griſolitꝰ. Uirtꝰ? hꝰlapidis ẽcu⸗
rareſcabiẽ⁊ vlcera.⁊ in manu geſtat coloꝛẽ fe, N
beis mitigare ð. Pli. Galatides latẽter hu⸗
mectat:⁊ leniter ↄſtringit.⁊ iðo facit ad lacx⸗/ — EE
mas ochhloeoeolck. S
g Elacies ⁊ gloſopetra.yſi. Gelacies ſie EEEEEEE
ala cies la pis candoꝛẽ ⁊ figarã pᷣſtat

grandinis. Duricia ʒ inuicta eſt vt adamas. . H . . . . . lxiij
in igne fert᷑ etiã frigns ſuũ manere. . S Cap it lum . xnj.

*

O

De Lapidibus

Ipſum. Dyaſco ca. de gipſo. Bipſum

6 genus eſt lapidis ſimnlis nitro. cuius

eſt optimũ qð habet venas latas.gip⸗
ſum vᷣo non coct deſiccatiuumeſt et ſtipticum
ei parum plauſticum et collectiuum.

Operationes.

Dyal. Fluxũ ſa nguis ⁊ ſudoꝛẽ abſtinet. bibi

tũ offocat hoĩeʒ.¶ VUſtum vᷣo leptomeris eſt.⁊
deſiccat ⁊ repᷣmit.cum puſca tritũ iniuribo.eſt
etiã vt geſſania.ſʒ ampliꝰ ſtipticans et refrige⸗
rans foꝛtiter. Andeullinitũ frontiſanguĩs cur
ſum ſtringit.potatũ vᷣo diſſintericis et ciliac
et omni pꝛofluo reſiſtit.flos eiꝰ ia cit ad ea q̃ in
ſtantius conſtringere volumꝰ. ¶ Sera. li. ag.

capᷣ. Gipſen. Uirius eius eſt deſiccatiu.
q Etidem auc.Galł.Nõ adminiſtrat᷑ niſiexte⸗

rius.et vᷣtus eiꝰeſt q̃ deſiccat etↄglutinat 7 opi
lat.Et h̊ ideo:qꝛ ipᷣm facit aggregationẽ partiũ

cito.et ↄuenit fluxui ſanguis q miſcet᷑ cũ me⸗
dicinis ſiccis.quia gipſum eſt durũ ſic̃ lapis.et

ideo opoꝛtet ꝙ admiſceat᷑ cũ albumine oui.
¶ Et fit multũ ſtipticũ q miſcet᷑ cũ puluere mo

lendini.qͥ aggregat᷑ qũ euolat ex farina frumẽ

ti ſuꝑ muros molendiniet pilis lepoꝛis.
¶ Et qñ adurit᷑ minuit᷑ de viſcoſitate ſua et au⸗

get᷑ ſubuilitas ſua et ſua denſio.et fu ſtipticum

maxiĩe q ↄfici᷑ cũ aquaet aceto.

1

D

N

£☛R

— .
5
6

G

Capitulũ.lxiii
b vyena ⁊ hyeratides.yvſi. Hyena la⸗
pis eſt qͥ in oculis hyene beſtie in⸗
uenit᷑ Oni ſiſub lingua hoĩs ſub⸗
ditꝰſuerit:futura eũ pᷣeinere dicũt.¶ Ariſto. in

—

e ä
7,
. — 8
.

li de animalibo. Bemmã hyen
Vel vt aliqui dicunt in fronte.

a poꝛtat ĩ oculis

DPboperationes.
¶ Aarletas multiplex coloꝛũq; mutatio ineſt
oculis hyene.in q̃; pupillis innenit᷑ lapis quẽ
dicũt pᷣdicẽdi futa pᷣditũ piãte.¶ Ex lapidario.

ollit᷑ ex oculis lapis extollendꝰhyene. Vati⸗

dicũ munexe dicũt inferre gerẽti.Que queat ĩ⸗
butꝰ pᷣci neł queq; futura. Sublingua loto
ſiↄtineat᷑ in oꝛe.iſyſi. Hyeratides eſt lapis ac
cipitris coloꝛis ſilis.i¶ Ariſto.in li.de aĩalibi.
Hyeratides lapis ſi abhomie geſtet᷑ a muſcis
vel apibonõ moꝛdet᷑.¶ Arnol.Hyeratides la⸗
pis eſt niger: quẽ qͥ inoꝛe geſtauerit mag cogi⸗
tationum ⁊opinionũ iudex efficit᷑.⁊ amabilis
reddit᷑.i Sicãt vᷣtus eiꝰ ꝓbat᷑.coꝛpꝰgeſtantis
ſi nudũ melle fuerit inunctũ ⁊ muſcis expoſitũ
intactũ relinquẽt ipᷣm.acſi lapis ab eo aufera
tur ſuggent aiq; coꝛrũpunt coꝛpꝰ

Ca.pituluü. lxx.
i Acinctꝰ.Ex li.de na.re. Jacinctꝰ
eſt lapis ceruleꝰ:in obſcuro nubi⸗
lllloſus. in ſereno clarus.ita ꝙ aera
ſentire ðꝛ.peroptimꝰeſt ille qͥ nec nimiũ clarus
nec nimis obſcurꝰ.Eſt aũtfrigidiſſimꝰ.et hoc
ma gis ſi mittat᷑ mos. Solidiſſime q duricie
eſt: ita ꝙ findi vel ſculpi recuſat.i Dyaſco. Ja

cincti vt dictũ eſt:ſpecies ſunttres.interquas

granati ſunt melioꝛes.qͥ iuxta ignem magis ru
bicundi fiunt. Et ſi aliqua ibi fuerat nigredo

tollitur.vyneti vᷣo nõ patiunt ignẽ. ¶ Serapᷣ.

Eius ſunt tres ſpecies. Vna eſt coloꝛis rubei.

d

d N

hali ⁊ coloꝛ antimonij.⁊ rubẽs eſt melioꝛ alijs
Et qñ incendit᷑ ſuꝑ eũ ignis rubeſcit multum
¶ Alb.inſuo lapidario. Jacinctoꝝ duo ſũt ge⸗
nera.aquaticꝰſcʒ ⁊ ſaphirinꝰ. Aquaticꝰ eſt fla⸗
nus albeſcẽs. Saphirꝰaũteſt flauꝰvalde ꝑlu
cidus:q̃ſi nihil habens aqueitatis.

HPobhrationes.

Albertus. De erpertis eſtc eſt ſigidns ꝛco
foꝛtat coꝛpoꝛa ſicut omne frigidum quod ſtrin

„

i virtutem coꝛpoꝛum intus.

In de ligaturis phiſicis autez ðꝛ: collo ſu⸗

1.

egrinum:et gratum hoſpitib.

¶ Et valet contra peſtiferas regiones. Et er⸗
pertu meſt ꝙ ſomnum pꝛouocat pꝛopter ſuam

frigidam complexionem.

Sa phirinꝰ aũt ſpecialiter h hie ðꝛ: q vᷣtus

eiꝰeſt ↄtra toxicũ.Aiunt etiã ꝙↄfert diuitias:

⁊ natu ralr ingeniũ bonũ reddit ⁊ leticiã coꝛdis

Serap̃.Eſt aũt vᷣtus iacincti ꝙ qͥ poꝛtaue/
rit ſecũ ipᷣm ante ſigillationẽ factã cũ eo ſu tn⸗
tus a fulgoꝛe:ita ꝙ nõ cadit ſuꝑ eum. Virtus

hec eſt multũ diuulgata inter hoĩes.

k—

¶ Auẽ. de viribo coꝛdis diẽ 'ↄfoꝛtat coꝛ.

Fapituin lxuſ.

i Aſpis.Alb. Jaſpis eſt lapis multoꝛuʒ

Ccoloꝝ. ? hʒ ſpẽs decem. Melioꝛ tamen
eſt viridis traſparens:habens in ſe venas ru⸗
beas. Debet aũt in argeto ꝓpꝛie ligari. Hic in

multis partibo inuenit.

Tractatus

Secvoa eſt coloꝛis clerini.Tertiq eſt coloꝛ ca⸗

ſpenſus vel digito poꝛtatus tutum reddit per⸗

in medio poſita: exago

Pyoperationes

Helynandus libꝛo decimo. Jaſpis optimꝰ
eſt viridi tranſlucentiq; coloꝛee.
¶ Caſte geſtatꝰ fugat febꝛes ⁊ ydropem.
¶ Appoſituſq; iuuat mulierem parturientem.
Vis aũt eins ſoꝛtioꝛ ðꝛ in argeno

¶ Arꝭ.Lapis clarificat viſum hoĩs:ſanguinẽ

ſtringit.⁊ ſi ſuꝑ mulierẽ ẽ partũ eius ſoluit.

¶ Arnol. Jaſpis eſt gemma multoꝝ coloꝝ.ſed

optimus eſt viridis et tranſlucens.de multis
partibo traſmitti. hominẽ tutũ ſacit.

¶ Et fantaſmata pellit.luxuriam q̃ʒ cohibet.

⁊ↄceptũ pꝛohibet.Eſt aũt virtus eiꝰ ̊ flurum

ſanguinis ?⁊ menſtturrurez.
¶ Phus. Siqͥs autem inuenerit iaſpidem vi⸗
ridem ⁊ in eo crucem:habet virtutem vt ferens

ipſum non mergatur.

na BGalienũ in digito poꝛtaſſe fertur hũc
¶ Item iaſpis habet virtutem ↄtra om̃es ini⸗
micos.⁊ pellit fantammag.

S –

Capitulü. lxxvif.
i Ris. Alb. Iris criſtallo eſt ſilis. Et eſt
yvl frequentiꝰexagon us.Dicitãt Enax
de arabia venit.⁊ in mari rubꝛo naſcit. Hos
at inuenimꝰmaximã copiã hoꝝ lapidũ in mon
tiba germanie qͥ ſũt inter renũ ſluuiũ 2⁊ Treue⸗

—

. —
=

—

renſem cinitatẽ.⁊ diuerſeqᷓntitatis om̃es ſunt

exagoni. In alijs aũt lapidibo cũ naturaliter
ſuntrotũdi exagoniefficiunt᷑ ſicut foꝛamĩa apũ
n me na efficiunt᷑.cũ illaque
ſunt in extremis ſunt rotunda.

A
B
E
F
„
8
d
.
.

—

— — ———U —

— — — — — — — — —

S- 2 —

—2

π ☛

RdN

O

9N

ſpanioꝝ ptibo:

De Lapidibus.

Operationes.

¶ Eſtãt lapis ſicoſſimqd ſua indicat ſubtili⸗

tas maxima. Fit ãt ex aqueo ſucco qͥ euadit de
materia lapidis.qͥ generatur in luto rubeo.
Et q; h̊ aqueũ vehemẽter a ſicoo appᷣhenſũ eſt

ſiccꝰzdurus lapis valde.i Cũ aũt ſubtecto ſo

li eꝰꝑs immittit᷑⁊ ꝑs eiꝰin vmbꝛa tenet᷑:ꝓijcit

reflectẽdo pulcerrimos coloꝛes vyridis ſuꝑ op⸗

poſitũ parietẽ.vel ſuꝑ aliqð coꝛpꝰ ꝓpter qð yris

vocat᷑. ¶ Aliqͥd ãt ſile huic naſcit᷑ in gypſo qð ẽ
ꝑſpicuũ in extremis ⁊ ſciſſibile valde.⁊ vtunt
eo ꝓ vitro quidã in vitris.

eſt lapis croco ſilis. Capis ĩ vltimis hy
freq̃ntiꝰinuenit᷑iuxta gades her

„—=

culis. in.iij. 7.ij. climatibo iuxta hyſpaniã illam
quã modo hyſpa niã vocaſ.

BPbyperationes.

Eſt ãt lapis filabilis ꝓpter viſcoſitatẽ ĩ eo are

factã.i ¶Et ſi de eo fiat veſtꝭ nõ cõburit᷑:ſed ex

igne purgat᷑ ⁊ nitet.i¶ Etfoꝛte illud qð germa⸗
ni vocãt ſalamãdꝛe:qꝛ hec lanugo q̃ inde colli
git᷑ eſt ſic lanugo lapidis humidi.qreãt nõ cre⸗
matr in metheoꝛoꝝ expeditũ eſt. Huiꝰ ſpeciem

quandã dicũt eſſe quendã lapidẽ:qͥ qdam vocãt

carbunculũ albũ. Jmitat᷑ carbunculũ in hoc
ꝙ fantaſmatibo ⁊ pſagijs reſiſtit.i¶ Aalet ) do
loꝛẽ oculoꝝ ex hũidacauſa.⁊ redactꝰ ĩ puluerẽ

ſanat ſcablẽ. ¶ Item yſi. dicit de lapide iſto ẽ
albo ad modũ glandis in qᷓntitate.¶ Albertꝰ.
Jena eſtlapis a beſtia q̃ iena vocat᷑.ſic dictus
eo ꝙ oculi eiꝰ in lapidẽ vertunt᷑ cotaliter.

Capitulum. lxvuij.

Scultos ? Jena. Alb. 2 yſi. Iſcultos

¶Aiunt aũt Enax ⁊ Aaypen. ꝙ poſit ſublin⸗
gua ↄſert diuinãdodicerefuura.

B

MX

.
—

Tapitulum. lxix.

Acabꝛates.Ramaʒ.⁊ Kenne. Al

bertꝰ. Racabꝛates eſt lapis ſimi⸗

Hoybrerationes.

De eo fert ꝙ eloqntiã dat ⁊ bonoꝛẽ ?⁊ graʒ. va⸗/

letõ bydropiſim. ¶ Item Alb. Kamaz eſt la⸗

pis freqᷓnter albo in toto velin pte.variꝰeſt ĩ co
loꝛe. ⁊ freq̃ntiſſime inuenit᷑ immixtꝰ oniximio.

Virtuſq; ⁊ fertur ex ymaginibo⁊ ſcpturis q̃

inueniunt᷑ in ipᷣo ⁊ exſigillis.i¶ Enaxi lapida/
rio ſuo. Renne eſt qͥdã lapis multũ carꝰ regi⸗

bus.qͥ generat᷑ in oculis ceruoꝝ in oꝛiẽte.qͥ cũ
ſerpẽtes comedũt deponẽtes ſeniũ vt foꝛtioꝛes
fiãt intrãt flumẽ vbi moꝛãt᷑ imerſi vſq; ad ca⸗

put: tadiu quſq; ſentiat vᷣtutẽ veneni ſeparatã
in terra lacrimã emittũt.q̃ coagulata ĩ oculis

interdũ vſq; ad magnitudinẽ nucis deſiccat᷑:

donec cadat cũ de flumĩe exierint.⁊ ſic inuenit᷑

Et bec ðe venenoꝝ tyriaca.

Capitulum. lxx.
k Arabe. Pan. ca. cexxxviij. Karabe eſt
gũmi arboꝛis vt gẽma vñ annuli fiunt.
vnde electrũ ſuccinũ ⁊ karabe ſub eodẽ ponũt᷑
qꝛ electrũ eſtkarabe ⁊ ſuccinũ eſt karabe.

Pyperationes.

N¶UVñ habemꝰ ab Alexandro cap̃ de Diſſinte⸗

na trociſcos dialectrũ.i¶ Itẽ Serinꝰſuꝑ buco
licõ Virgilij in egloga paſtoꝛꝭ.dic geẼ eſt

ddD N

dicit. Crociſcus de ſuccino. et eſt electꝝ et de /
ſcribit trociſcos de Rarabe.¶ Aui.in li. de viri⸗

oꝑation.

bus coꝛdis. Rarabe ca.eſt in.i.ſic.inij. Aliqui

volũt qſit fri. ¶ Actoꝛ. De karabe innenies ſu

periꝰin tractatu de herbis.ca.ccxxxvij.de R.
quarelectoꝛ ibidẽ recurrat ⁊ inuemet eiꝰ vᷣtutẽ

. —
— .

.
. 1
4

eo cuius coloꝛ ẽ celeſtꝭ multũ cũ coꝛpiſculis an

reis.⁊ lenis eſt ſine aſperitate:⁊ ſine admixtiõe

alteriꝰlapidis.⁊ qͥ nõ frangit᷑ facile.⁊ cuiꝰfru⸗

Capitulü. lxxf.
I Ajzuli latine. Ara. bager alzenard
ſiue eleʒanard. Sera.li. ag. ca.ha⸗
ger alʒzenard.Opoꝛtet ꝙꝓeligat᷑ ex

ſta ſũt magᷓ. ¶ Jo. me. c. ð lapide laʒnli.Lapts
lactulꝰvel ſtellat? vel laʒuli ẽ de gñe marinoꝛũ
bñs maculas ex auro.⁊ eſt aliꝰ albo.Et ðꝛ lapis

markaſita. 2 aliꝰ indus clar? celeſtꝭ.Et ð lazʒuli

⁊ qnq; minera fert vtrũq; ſimul.⁊ melioꝛ eſt cu
ius coloꝛ eſt viridioꝛ in coloꝛe aʒuli.⁊ hʒ macu⸗
las aureas ⁊ mixtꝰcũ markaſita eſt nõ bonꝰ et
nõ maculatꝰ:⁊ ſitr lenis.ca.eſt in.ij.ſic.in.iij.

Pperationes.
Sera. Virtus eiꝰ ẽ ſilis glutini auri:niſi qꝛ
eſt debilioꝛ eo. facit naſci pilos in palpebꝛis.

(IEt idẽ auc. Gal. E ſt ĩ eo ſtipticitas cũ acui⸗

tate pauca.Et vᷣtꝰ erꝰ eſt q̃ deſiccat ⁊ infrigidat

etiã palpebꝛas ꝗᷓ depilãt ꝓpter aliqᷓs humoꝛes

achtos. remanẽt qĩ eis nõ augẽt pili nec mul
tiplicant⁊ ſũt ſubtiles ⁊ debiles Et h̊ q; lapis
laʒzuli in his locꝭ deſtruit humiditatẽ ipoꝝ hu⸗

moꝝ. ⁊ imutat ſupꝑfluitatẽ ad cõplexionẽſuã ra

dicalẽ cũ q̃ fit gnatio piloꝝ palpebꝛan.
Et opoꝛtetq ad h̊ terat᷑ ad multũ ⁊ admiſtre
tur in puluere. ¶Et idem. Qñ ſuſpenditur ad
collũ infantis remouet ab eis timoꝛes.⁊ facit
hirtos capillos.¶ Item hʒ vᷣtutẽ aduſtinam et
putreſactiuã. ⁊ ideo auferi ferrucas.⁊ qũ ſumi
tur interiꝰ laxat hũoꝛẽ melãcolicũ.⁊ mũdificat
ſanguinẽ ab hũoꝛibogroſſis.¶ Et doſis eiꝰ eſt
g. i ij. Rirat vſq; ad.ʒ.i. qñ miſcet᷑ cũ alijs medi⸗
cinis laxatiuis.iEt cõuenit plꝰnoloꝛi renũ et

aſmati.⁊ qũ ſumr in potu:aut ſit naſcale cũ eo

pyuocat mẽſtrua.ꝗ¶ Et potus er cõmouet nau⸗
ſfſeam ⁊ vomitũ.iʒ ablutio eiꝰ remouet h̊ ab eo.
¶ Anutẽ.de viribo coꝛdis diẽ.ↄſoꝛtatcoꝛ.

2 Sd de On

—

£

did

WWWWWAA .

—

2

De LZapidibus. .

Capitulum. lxxij.

Acteus ⁊ lincis. Auic.in li.ij.cap ꝓpꝛio.

1I Lapis lacteꝰ eſt lapis qͥ cũ fricat᷑ aqua

eegredit᷑ ex eo qͥddã ſiclac.⁊ hqͥdeʒ lapis

eſt cinerei coloꝛis dulcis ſapoꝛis.

HPHoprerationes.
¶ Auic. Terit᷑ cũ aq̃ ⁊ ſeruat᷑ qdð reſoluit᷑ exeo ĩ
pixide de plũbo ↄuenit in initio apoſtematũ.
¶ Et fit ex eius fricatiõe alcohol. ¶ Et ꝓhibet
curſum ſuꝑfſuitatũ ad oculuʒ ⁊ vlcera in ipſo
accidẽtia.i¶ Enax in la pidarioſuo.Tincis eſt
lapis.⁊ fit de vꝛina lupiceruarij micta ⁊ imon
tibo coagulata.qͥ in domoſeruatꝰgenerat opti
mos fungos ſup ſe q̃libet anno.i¶ Dicit valere
3 doloꝛẽ ſtomachi:⁊ vctericiã:⁊ fluxũ ventris.

—

Capitulũ. lxxiif.

I Itargirum latine. Arabice ⁊ grece ma⸗
rechet. Sera.li.ag.ca.marechet.aucto.

Dyaſ.Quoddã ex eo eſt qdð fit ex vena plũbea.
ita ꝙ inflãmat᷑ donec fiat ſiẽ ignis.⁊ diſſoluitur
donec adurat᷑ ⁊ poſtea coagulat᷑.Et ex eo eſt
qð fit ex argẽto.⁊ ex eo eſt qð ſit ex plumbo:qñ

fiũt ex eo lamine.⁊ adurit᷑ ꝑs eꝰ.Et de eoẽ cuiꝰ
coloꝛ eſt rubeꝰſplendẽs.⁊ eſt aureũ.⁊ eſt melꝰ
alijs.⁊ ex eo eſt purpureicoloꝛis.⁊ ẽ argẽte7.
Eſt aliꝰmodusſactõis litargiri:quẽ in iuuétu
te mea vidiſardinie fieri:vbi argentũ ⁊ plũbũ

ſimul colabant᷑.⁊ eſt verioꝛmodus.

Hyperationes

¶ Sera. auc. Alcanʒi. Litarg ru dealbatũ eſt
magis iuuatiuum ad auferendum veſtigia va
riolarũ qᷓ; nõ albatum.
¶ Et aufert fetoꝛẽ ſub aſcellaꝝ.⁊ ꝓhibet ſudoꝛẽ.
¶ Et ſi bibat᷑exeo ſtringit ventrem ⁊ vꝛinam.
et pꝛefocat et occidit.
¶ Paulus. Contra ſcabiem de flegmate ſalſo
vel colera voalet. .
Contra oiſſinteriam frigidam vicio inteſti⸗
noꝝ fiat ex eo puluis qui iniciat᷑ cuʒ criſteri cũ
oleo roſarum ⁊ aqua oꝛdei.
¶ Cõtra vlcerationẽ vᷣge diſtemꝑet᷑ cũ oleo ro⸗
ſaꝝ ⁊ inun gat᷑:nam vilcerationẽ cõſolidat.
¶ Contra feruoꝛem heriſipue conficiatur pul⸗

nis litargiri ⁊ ceruſe cum aqua roſarum donec

* 7

aqua nõ inficiatur ex puluere.
¶ Iſte puluis ĩ modũ collirij cũ aq̃ roſaꝝ valet
ad faciẽ depurãdã.⁊ pannũ ſuꝑfluũ remouẽdũ
quẽ habent mulieres poſt partũ.axungia gal⸗
linacea vel anſerina liquefiat addito puluere
litargiti ⁊ oleo roſaꝝ fiat vnguẽtũ ⁊ vꝛatur
Bulcaſim in libꝛo qui dicitur ſeruitoꝛ. Li⸗
targirum ſic dealbatur.
Accipe litargiri auri ꝑtẽ vnã ⁊ tere bñ:⁊ po⸗
ne ſuꝑ ipᷣm ð ſale cõmuni ꝑtes duas.⁊ pone de
ſuꝑ q̃ntitatẽ aque q̊ cooperiat᷑ ⁊ ſuperet circiter

quattuoꝛ digitos.⁊ dimiite in vaſe ſeptẽ diebꝰ ⁊

miſce quoq; die bis.⁊ poſt ſeptem dies pꝛoijce

aquam:et pone aliam aquam et muia aquam
illã quotidie vſq; in finem decem dieꝝ:qꝛ aqua

dulcificabit᷑:⁊ litargirũ dealbabit᷑ ſicut ceruſa

⁊ fac trociſcos:⁊ ſerua ⁊ vtere.

8 àd & n O hRN

„

d

1

Ichinia. yſi. Lichinis ex ardentiũ ge
I maz genere eſt a lucernaꝝ flagrantia

pꝛobatiſſima opud indos.

7

apellata. Bignit in multis locis. ſed

Hoyoerationes.

¶ Hup duplex facies. vnaꝗqᷓ purpura radiat.

alia q cocciru boꝛe a ſole ex calefactꝗ aut digito⸗
rũ attritu. paleas ⁊ ſimilia vel foligtatarrũ ad

ſe rapere dꝛ.¶ Sculpturis reſiſtit. ⁊ ſiquando
ſculpta eſt dũ ſigna impꝛimit.q̃ſi quodã aĩalis
moꝛſu ptẽ cerere tentat. DHuiꝰ gñ ſunt qttuoꝛ.
Solinꝰ.Lichinis ð eo ꝙlucis vigoꝛẽ exci⸗
tat ſlagrantia lucernaꝝ. elynandus li.xij.
LCichinis eſt lapis purpureꝰfulgẽs vt lucerna
Hic tactus ſubole digitis paleas attrahit.
q Plintꝰ. Lichimites ex genere ardentiũ lucer
narum accenſarum pᷣcipua gratia eſt appella⸗

ta. Naſcitin circa oꝛtaſiam:totaq; carmania ⁊
vicinis locis.ſʒ pꝛobatiſſima in Indis. 3
¶ Quidã em̃ eam dixerunt eſſe carbunculũ re⸗
miſſioꝛẽ. Secuda bonitate ſimilis eſt iouis.ſic

a floꝛib pꝛolatis appellata.

Capitulü. lxxu.

IIgurius ⁊ Qiparia. yſi. Liguriꝰ gẽma
ſic appellata.eo q; fiat ex vꝛina lincis be
ſtie tpe indurata.Eſt aũt ſicut ⁊ ſuccinꝰ fulua

attrahens ſpiritu folia pꝛopinquantia.¶ Hely

nandus li. x. Theofraſtus dicit liguriũ elecri
coloꝛẽ habere.paleas attrahere.ſtomachũ do⸗
lentẽ iuuare.xctericis coloꝛẽ reparare.ſluxum

ventris ſtringere.

quis a

Lrattatus

DPyoperationes.

¶ Dyaſ. Lociũ lincis quẽ multi liguriũ vocãt

mæx vbi minxeritlapis ſi. Doloꝛes ſtomachi
tollit.⁊ vetris abſtinet reumatiſſi.
¶ Rabanꝰ. Ligurius bʒ coloꝛẽ qᷓ̃ſi electri:et ſi

fuerit ↄfricatus paleas ad ſe attrahtt.
O¶ Phᷣns. Hic lapis eſt frigide ⁊ ſicce cõplexio

nis. rotundus. valet pꝛecipue vulneratis. et a

vulnere lerrũ extrahtt.

¶ Ex li.de na.re. Tiguriꝰeſt lapis quẽ ſtillare
dicũt ab inguine lincis beſtie.ſ.oꝛientis. Duiꝰ
em̃ viina fᷣm Pli.ſolidat᷑ in lapidẽ.qð naturali⸗
ter beſtia ſciens inuidet bono noſtro egeſtũq;
pᷣcioſum vꝛine liquoꝛem harena obꝛuit.et h eo
citius in lapidem dureſeeit.
¶ Eſt ãt freq̃nti?croceus paꝝ ad nigredinem

tendẽs. Huicoloꝛ iuxta Pli.igneꝰ acrubicũ
dus ẽ ⁊ carbũculo ſilis:niſi ꝙ neq̃q; nocte lucʒ.

Juxta lapidanũ vᷣo viridis eſt. Virtus eius
ad multa remedia pᷣcipueq; ablutus in aqua
conſtipatos iuuat:⁊ ventrem ſoluit.coloꝛẽ q̊ʒ
perditũ in facierecuperat.
¶ Actoꝛ. De h̊ ſuperius vbi de natura aĩaliuʒ
agit᷑.ſcdᷣo vicʒ tractatu ca.lxxxvi.de.L.
¶ Arnol.Liparea ẽ lapis ſtiptic?. DHui? ꝓpꝛie⸗
tas eſt ꝙ om̃e genus ferarum ad eius pᷣſentiã
cito ꝓperat:⁊ ipſum intuetuir.
yſidoꝛus. Liparea ſuffitagentiles om̃es be⸗
ias euocaretraduntur. OYJYÿZ
¶ Ex li.de na.rerũ.Liparea lapis eſt in lybia
valde mirabilis.ad quã om̃e ſerarũ genus do⸗

cente natura ſponte q̃ſi ad patronũ currit cum

canes vel venatoꝛes eas inſequunt᷑ſz nec ali⸗
uerſarius eas nocere potelt.

—( —

—

A

„ 8 d

Pʒi; —

rSB 2

De Lapidibus. .

1 AUine latine. Brece Affroſolinũ. Dyaſ.
cCcaa. de affroſolino. Affroſolinũ eſt illud

qð apud Auicennã in ſcdᷣo canone ðꝛ Lapis

lune.vt ⁊ amboꝝ ↄcoꝛdia apparet.Et iðo dicit
Affroſolinũ in egypto tantũmodo innenitur
gq ia creatur. Ros celeſtis ad lune clanitatem
poſit in ſpeciẽ lapidis.quẽ ſpecularẽ vocamus
coagulatꝰ cõſtringitur. O ptimũ eſt aũt qð eſt

coloꝛe ceruleo ⁊lucido.Hoc em̃ fit ſimile gipſo

limpido: ⁊ ſpecularꝭ lapis ðe. Plinius capᷣ.de

affroſolino. Affroſolinũ ita creat᷑. Ros celeſtꝭ

congelat᷑ ad luneclaritatẽ in modũ lapidis ſpe

cularis.vnde nomen ſumpſiſſe videtur.

Dperationes

¶ Dxyalſ. Affroſolinũ omia vicia capitis emen

dare poteſt potatũ. ? ceppalargic ⁊ epilẽticis

creditur pꝛodeſſe,.

cum clauis ligneis. am ſi foꝛent clauatecla

uis ferreis:quando appꝛopinquarent illi mõti
dilacerantur iote. Melioꝛ ex iſto lapide eſt ille

quiattrahit ſerrum foꝛtiter.et coloꝛ eius eſt ver
gens ad coloꝛem celeſtem. nõmultum grauis
põderꝭ. q Oyaſcoꝛides. Lapis magnes gignit

atq; inuenit᷑ circa littus occeani apud trogo⸗
tidas:et in India.ab inuentoꝛe ſic vocatus.eſt

autem cols:e ferrugineus.i¶ Albertus in lapi

dario ſuo. Mag nes eſt ferruginei coloꝛis.qui

ſm Plinium inuenitur ĩ mari Indico.in quo
intantũ abundare ðꝛ ꝙ periculoſe in eo cũ na

uibus q ferreos clauos habent nauiget. Inue

nitur etiam in tragonitidis regionibus.Et ego

vidi ⁊ reperi in partibus Theotonie in ꝓuin

cia que francia oꝛientalis dicitur.vnũ magne

quantitatis ⁊ maxime efficacie.et fuit valde ni

ger:ac ſi eſſet ferrum eruginoſum ⁊ combuſtũ

.. Dberationes
Sera. Uirtus huius lapidis eſt ꝙ qñ datur
in potu ex eo laxat ventremcũ mellicrato.⁊ po⸗

tiſſime hamoꝛes groſſo.
Et quidam ſunt qui adurunt iſtum lapideʒ
⁊ v untur ſicut adama.—
Et idem auc.Hal. Virtus eieſt ſicut virtus

adamantis. Eteſt bonus illis qͥ; tranſglutiunt
acum vel aliud ſerium..

¶Etile qui habet fluxi ventris eo q ſumpſit

¶ Et dicitur de

ipſum in vaſe terreo.⁊ liniatur caput vaſis cũ

Sceta poſtc poſueris ſuper lapide calce viuam

Agnes. Serapion. Minera bu
ius lapidis eſt in matutinis ꝓpe
im terras Indie.Et qñ naues appꝛo/⸗

pinquant monti minere ipſiè non

remanet in eis aliquod ferrum.qð
nõ egrediatur a naui:⁊ volet ſicut auis vſq; ad

montem. Et nõeſt aliquis clanus infixus ta⸗

liter ꝙ poſſit euelli.quin euellatur ⁊ ſaliat vſq;

ad illum montem. Et pꝛopter hoc naues illaꝝ

Capitulii lxrvijſ.

partium nõ clauantur cum clauis ferreis: ſed

quam nõ tetigit aqua donec repleatur vas cal/
ce.⁊ accendas magnum igneʒ ſub vaſe donec
ingrediatin per oꝛificium vaſis.deinde pona⸗

tur vas in foꝛace figuli:⁊ dimitte ibi doneclu
tatoo eins coquatur ? ſiatteſta. Deinde ertra⸗
he lapidem a vaſe ⁊ dimitte infrigidari⁊ pone
iterum in vaſe nono ⁊ pone in foꝛnace ſecũdo:

⁊ fac vt pꝛius ter aut quater.quando vero ex⸗

traxeris vice quarta: dimitte ipſum lapidem
vbi non tangatur a vento vel aqua vel roꝛe vel
ab humiditate aliqua donec infrigidetur. De⸗
inde frange ipᷣm in fruſta minuta ſic ꝙ ſi vnũ
quodq; fruſtum.ʒ.decem.aut plus aut minus
Oñ ergo volueris operatio nem cũ eo ſacere
pone iuxta lapideʒ pondus er exſulphure.de⸗
inderoꝛa ſupereum aquam:⁊ egredietur ex eo

ignis magnus. aſcendens circa menſurã bꝛa⸗

chij vntq nõ tanget aliud qð nõ cõburat. Et
qn lapides magnetis non na peen antr vt
lapaes n 18 n0 S ui

* „

₰808

¶ Nam lapis iſte attrahit ad ſe ſerum.
Et quãdo aliquis vulneraturcuſn ferro ve
nenaro:et teritur iſte lapis et miſceatur cũ ali⸗

ſas a marit coegit reuerti:

dixi ſed crudus ſicut eſt madefit cſj ſucco allij

aut cepe:ab extractione ſernipꝛohibetur.

¶ Sedſi vis ꝙ reuertat᷑ ad virtutẽ ſuã infunde

ipᷣm vna die in ſanguie yrcino:⁊ fiet vᷣtus eius

ſicut pus.Et accipit᷑ fruſtü magnũ iſti lapidis
qdð eſt ex bono ⁊ electo ⁊ appꝛoximat᷑ clauatiue

glicuius ⁊ aperit eam cito.

quibus vnguentis.
¶ Et datur de puluere i.

vulneratus facit ab eo venenum:vel toxicum
exire per ſeceſſum.Et ſipulueriʒatur ſuꝑ vul-

nus venenatum: curat ilem.
¶ Oyaſ. Lapis magnes magnas habet virtu

Hũc lapidẽ quidã ꝓbandi amoꝛ cauſa vro⸗
ris ſuppoſuerũt capiti doꝛmientis vxoꝛe latente

Et ſiqͥdeʒ eratcaſta ab altero viro ſic accedebat
ad ꝓpꝛiũ virũ volupta bũdaſomno amplexans
eũ q̃ſi inde pulſa ꝑ aliquẽ:q ſicum altero viro

coierat: in eũ tanq; in alicuiꝰodoꝛis fetidiſſimi
lapidememittebat.vt de lecto caderet mulier.

Concoꝛdiã quoq; ſecum habet.

¶ Nam multas muleres

lieribo gratioſos ⁊ obſequ

nis faet portantes ſecum.

¶ Fures aũt cum voluerint pᷣcioſa diriperein⸗
trant domũ.⁊ inter quattuoꝛ angulos domus

— KKractatus
pſius in potu illiq eſt

Pierilens diſgreſ⸗
i:ſicut 2 maritos mu
etes ⁊ iocundiſermo

. —

bere magn

rem
ceuerſa ferrum traxit lapideam.

¶ Et Ariſto. dixitq eſt aliud genus magneſ
quod trahit carnes hominis. In magicis aũt
traditurq fantaſias mirabiliter cõmouet.pꝛe

2
4 .

„

¶ Fertin etiam bunc mu ſa ſumptum vdropi .

ſim curare. .

¶ Aiunt etiaʒ quidã hũc capiti mulieris ſup:
poſitũ ſtatim eam incitare ad amplexũ marui
ſi caſta eſt ipa doꝛmiente. Si aũt eſt adultera:
pꝛe nimio timoꝛe⁊ tremoꝛe fantaſmatũ ðꝛ cade

re de lecto maritt. ””
NDicitur etiã ꝙ fures in domũ intrantes poſi
tis carbonibo in qu atuoꝛ angulis domꝰ api,
dem hunc ↄtritum ſuperaſpergunt.⁊ tunc doe
mientes in domo ita fantaſmatibus terrent
fugientes edes relinquant.⁊ tuncrapiũt quic
quid volunntujll

carbones ardentes ponunt⁊ ſubmitiũt lapide D

minutum inciſum ⁊ ſictranſuertunt mentem.

⁊oculos eoꝝ qui adſunt vt timoꝛe fugiant.pu⸗ S

¶Aires babetpurgatoꝛias. ? ideo ydropicis
cũ mulſa dat᷑. ʒ.p.groſſitudinẽ deducit et omſß»ſee EeS

aſperſus combuſta ſanat.

bumoꝛesqͥ p ventrem miniſtrat.tritus et ſu⸗

¶ Enax in magic; Hiclapis fantaſias mirabi

liter cõmouet⁊ pcipue cũ ↄſeqͥr ↄſecrationẽ et
caracteres ſic in magic docet᷑ ꝑhibet᷑ etiam cũ
mulſa accepium ydropiſim curare.Eſt et alia

ſpecies magnetꝭ cuius virtus eſt attrahere car

nem homiis.

Alb in lapidario ſuo. Virtus magnetis eſt

mirabilis in attractione ferri:ita vt virtus eiꝰ
trãſmutat ferrũ.ſic vt illud etiã ferrũ aliud tra⸗
hat.Et multe acus adſeinuicẽ ſuſpenſe ſic vi⸗
dent᷑. Unctus aũt alio nõ trahit.Et paruus

adamas magnum ligat magnetem.

¶ Inuentus aũt eſttꝑibo nris magnes qui ab

yno angulo traxit ferrum:⁊ ab alio fugaui.Ec

hũc Ariſto. ponit a genere magnetMis
¶ Harrauit q́; mihi vnꝰ de ſocijs nris curio/

rita vel perna eſt q̃ in oſtreis reꝑit.de

qb alieſunt ꝑforate.alie nõ ꝑfoꝛate.ſunt artiiff
cioſe facte ⁊ nõ naturaliter. Sed non ꝑfoꝛate
que naturales ſunt melioꝛes ſunt ꝑſoꝛatis.Et
ideo quando in medicin is ponuntur: nõ pr,·
foꝛate intelliguntur. Sed ſunt alique obſcu/
re ad:citrinitatem tendentes non perfoꝛate:
que nerfoꝛatis equipollent. Et ideo eligende

ſunt clare ⁊ albe:que vero obſcura ⁊ quaſi albi⸗

ſucgperimentaror idtt Friderteſ impato
etẽ q nõ traxit ferrũ.ſed vi⸗/

cceiipue ſi conſecratus conſecratione ⁊ caracte/
refuerit qð in magicis docct.

Capitulü. xxvuf.

m Argarue. Pandecta. ca. cccc. Marga

—

—w—

De Lapidibus .

da eſt:nõ eſt ponenda in medicinis. Sera.li.

ag.ca. hager albalo.auc. Raſis.Hager albalo
id eſtlapis margarite.Deferũt᷑ a maritinis.et
ſũt fri.⁊ ſic.in.ij.q̊du.Etidẽ auc.vſaac.Ex eis
ſunt groſſioꝛes ⁊ parue.ſʒ groſſioꝛes ex eis ſũt

melioꝛes parnis.⁊ clare melioꝛes obſciꝭ.⁊ eq̃

lis ſuꝑficiei melioꝛes anguloſis in figura ſua.

Alber. in lapidario ſuo capᷣ.de margaritis.Et

margarita lapis eſt in oſtreis inuentus. e
lioꝛ ãt ex India venit. Multi aũt de bꝛitanico

mari:qð nũc anglicũ ðꝛ: ⁊ verſus flandriam

8

⁊ theotoniam inueniunt. Ia q; ego moꝛe meo
decẽ in menſa mueni.iunenes aũt concule ha⸗
bent melioꝛes. Coloꝛis ãt hʒ ac ſi parualux pe
netraret in multũ albũ.Et ideo nitẽtes cum miñ
ſint albe fert ꝓpter tonitrua q̃ſi aboꝛciendo ess
oſtrea enomunt.⁊ ĩ fluminiboinueniũt᷑ in mo⸗-
ſella.⁊ in q buſdã gallie fluuijs inter arenas.

Hoyoberationes.

Alb. Virt? eaꝝ eſt experta in ↄſoꝛtatõe ſpiri⸗ ääl
nõ diſtillat ab ip̃o:ſed euapoꝛat in igne.⁊ relin

tuũ.⁊ ↄtra cardiacã ⁊ ſincopim.

» —

¶ Valent etiam cõtra fluxum ſangulnis lien⸗

tericum et diarriam.
¶ Reparant em̃ ſpiritus ſubtiles.vt quidã di⸗

artando ad vnũ ducunt.et ita conſoꝛtant.
¶Sera. Margarite ſunt deſiccatiue humici⸗
tatũ. Cõnueniũt debilitati coꝛdis.⁊ ſunt conue
niẽtes in cohol.⁊ ſũt fri.⁊ ſic.in.ij.gradu.
¶ Et idẽ auc. Athabari. Conterũt obſcuritati

vius ⁊ albedini oculi.⁊ ſoꝛdiciebo eius:⁊ reti/ 8
nent menſtrua. ⁊ abſtergunt dentes: ? deſicct E

bumiditates.

Et idẽ auc. yſaac. Conferũt cardiacetremo;

ri coꝛdis.et accidẽtibo a melãcolia adueniẽtibo
ex malicia humoꝛum.
¶ Et h̊ ideo:qꝛ clari⸗ꝰ igi is qñ
eſt ingroſſatus in coꝛde.⁊ deſiccant humidita⸗
tem que eſt in oculo.propterea quia foꝛtificãt
neruos oculoꝛum. ”

¶Et qñ diſſoluunf margarite linitur eumeo
baraʒ aufert eam poſtq; linitur ſtalim.

¶ Au ceñ de viribscoꝛdis dicit: qfoꝛtat coꝛ.

Capitulũ. xxix.
m Aggneſia ⁊ markaſita. Alb. Magneſia
eeſt lapis niger.⁊ aliqͥ vocãt eã magno⸗
ſiam. Et ipo freq̃nter vtunt᷑ vitrearij.i¶ Idem
Markaſita ſiue mandaſida.eſt lapis habens

multas ſpecies coloꝝ.q; coloꝛẽ acciipt cuiuſli

bet metalli.Et ðꝛ markaſita argẽtea ⁊ aurea.⁊
ſic dealijs metallis. Metallũ tiñ qð coloꝛat eũ

ſicant ſanguinẽ coꝛdis qũ

R

3 G
5

IH

—
—

I

,ri.ſi

quit᷑ cinis ſubiilis.⁊ hic lapis notus eſt apud

.

alchimicos. ⁊ in multis locis inuenit᷑. Hoc ſio

in 6 iaga di⸗ militer Enax dicit in lapid ario ſuo.
cunt:ſed falſo. immo membꝛa earum aſperitas Enax dicit in lapitaj

te a ſuꝑfluis abſtergunt:ea q̃ſioſtnngũt:⁊ co

2

—————

Alb. Magneſia diſtillat? fluit in magno ee A
foꝛtiigne.:no aliter. tũc ummur? vitro ad bor
pu reitatẽ ducit vitri ſubſtãtiã. Hocidem dicit

„ GS —
O . 2
—= 4 —
— e
8 .
4˙* £ „ 8 r.
. N%R . 12
2 . 4 . 1
“ 5* 4 1 1 1
0 . X
. 2 — * . „

Dperationes

ND DN

.,àdNKFFractatus

m Alcha ⁊ gipfum. Pli. li xxvi. Malcha

elekeelt cũ e calce recentigleba efficit᷑.

¶ Iqæ malcha mor tũdit᷑ cũ ficu ꝗdipe ſuillo

duplici linamẽio.q̃ res oĩm tenaciſſima exiſtit

duriciẽq; lapidis a ntecedit.¶ Qdãt malchat᷑

oleo pfucat᷑.¶ Actoꝛ.De malcha vᷣo flagrãati q̃
eſt lim e ſtagno famoſitate vꝛbis mMturaliter
emiſſus. qyvſi. Gipſũ q; calci conatũ eſt.cuiꝰ

plura ſũt gna.O mniũ ãt optimũ eſt lapis ſpe⸗

cularꝭ edificioꝝ ſignis gtiſſim? ¶ Aui. Bipſü eſt
lapis lamioſus albo paruꝰ.cuiꝰſubtilitatis fit
augmẽtatio cũ adurit᷑.eſt ãt frigidꝰ⁊ ſiccꝰ ↄglu
tinatiuꝰ·Ponit᷑ ſuꝑ ꝑtes fluxũ ſanguĩs pati⸗

ent ? ↄſtrigit.qꝛ ĩ ipo ẽ cũ glutinatõe vᷣtꝰfaciẽs

adherere.⁊ ĩ ipoẽ ſtipticitas cũ viſcoſitate.linit
ex eo frons aut coopit᷑ ex eo caputvt pilleo.et
retinet fluxũ ſanguis ex naribo.ponit᷑ ⁊ ſuꝑ ob⸗
talmiã ſanguineã. ¶ Eſt aũt ex ſũma venenoꝝ
pᷣfocantiũ in ſyria.GBipſũ eſt lapis duriſſimus:
quẽ coquũt fimo bubulo vt vꝛat᷑ celeriꝰ

m· Armoꝛ. yſi.li.xvi. Marmoꝛa dicũt᷑ exi⸗
mij lapides:qͥ maculis ⁊ coloꝛib cõmẽ⸗
dant᷑. Marmoꝛaũt grecꝰ ſermo eſt a viriditate
tentus.⁊ q;is po ſt etiã alij coloꝛes inuẽti ſũt
nomen tñ pᷣſtinũ a viriditate retinuerũt. Hoꝝ
coloꝛes ⁊ genera innumerabilia.Hec oĩa e ru⸗
pibo excidunt᷑ſed multa pᷣcioſiſſimi generꝭ ſub
terra ſparſa ſunt. c

Operationes.

Capitulu. lxxxiſj.

4 Pli. Marmoꝝ genera coloꝛeſq; nõ attinet
in tãta noticia dicere:nec enumerare facile eſt

in tanta multirudine.Quoto em̃cuiq; loco nõ

ſuũ marmoꝛ inuenit᷑.⁊ iñ celeberrimi dicta ſũt

generis in ambitu terraꝝ cũ gentiboſuis.
¶Nõomia vᷣo gignũt᷑ in lapicidinis ſʒ multa
⁊ ſub terris pᷣcioſiſſimi generis.ſicutilacedomo

nium viride cũctiſq; hilariꝰ: ſic ⁊ auguſteũ. ac

deinde tyberiũ in egypto auguſti ac tyberij p⸗

mũ ac pncipatu vtrũq; repertũ.¶ Driaq; eoꝝ

eſt ab ophite cũ illud ſitſerpentũ maculis ſile:

vñ ⁊ nomẽ accepit.q; hec maculas diuerſo mõ
colligũt auguſteũ vndatim in vᷣtices criſpum.

¶ Tyberiũ ſparſũↄuoluta canicie.ſunt ⁊ alia

elus genera. de qbo ſup dictü eſt cap. lxij.

m Elochites ⁊ murrina. yſi. Melochites
llapis eſt ſpiſſius virens ⁊ craſſiꝰ q; ſma
ragdꝰ.h̊ a coloꝛe malue nomẽ accepit.⁊ ĩ red⸗

dendis laudatꝰ ſignis. Naſcit̃aũt in Arabia.

Arnol. Melochites eſt gẽma vridis ſmarag⸗
doſilis. ? valde mollis. Hec mẽbꝛa cuſtodit a
nociiis caſibo.et cunas infantium ſimiliter.

OPbpperationes.
Item yſidoꝛus. Murrina eſt gemma que
apud parthos gignitur.ſed pꝛecipua in Ber⸗
mania.humoꝛem ſub terra putant.Coloꝛe den
ſatum.ca ndoꝛemq; ⁊ ignem.cũ quodã coloꝛũ
repercuſſu.quales in arcu celeſti ſpectantir.

Cuius cõtraria cauſa criſtallum facit.gelu ve

hemetioꝛi concreto. ¶ Albertus. Melochi⸗

tes quem qindam melonitem dcunt, lapis eſt

— –—a

— ——

m SEnphites. Alb. Menphites eſt lapis a

Hic tritꝛ in dq̃mixtꝰ inpotu det᷑ vꝛendis vł
cruciãdꝰ. DHoc idẽ ait Enax in lapidario ſuo.

De Lapidibus

grabicus groſſe viriditatꝭ.ſʒ nõ tranflucidꝰ ſii Indk 1 Irprppieet
Gmnaruld, 76mollo Ferigrure bem emto. Capitulü. lxxxinf.
diẽdi geſtãtẽ ſe a nociuis caſibo.⁊ ſuꝑ cunabuj m Edus.Dpyaſ.Meqdus lapis eſt niger.4
la infantiũ.Hoc ait in lapidario ſuo Enax. tritꝰ emittit croceũ coloꝛeʒ. Alb. Lapis
. . — medus vel medo ðꝛ:qꝛ a regiõe medoꝝ ſertur:
NVvbi plures inueniũt. Sũt ãt huius ſpẽs due
vnus niger:⁊ alter viridiis.
—D, peratione.
Alb. Hyiꝰ vᷣtutẽ eſſe dicũt veterẽ podagrã.
ocloꝝ cecitatẽ.⁊ nefreticã paſſionẽ.etiã refoue⸗
re ðꝛ feſſos ⁊ debiles.i¶ Fert᷑etiã q'fragm̃ta ni
griſi in aq̃ ca.miſſa fuerĩt:⁊ ſe qͥs in aq̃illa laue
rit incurrit mẽbꝛoꝝ excoꝛiatõeʒ. ⁊ſiex ea bibe⸗
rit pibit vomẽdo.i¶ Dyaſ.Eſtãt duplic potẽ⸗
tie.ſcʒ bone ⁊ male.nã tritꝰ in cote medicinali
cũ lacte muliebꝛi(q̃ſel creauit pᷣmoptu puerũ)
⁊ inuncc albugĩes curat ocoꝝ.⁊ oẽʒ illoꝝ do⸗
loꝛẽ etiaʒ ſi deſperatꝰfuerit medet podagricos.
¶ Eodẽ mõ cũ lacte ouis qͥ ſel genuit maſculũ
ſanat. Renes ⁊ anhelitꝰ? ĩterioꝛes ꝑtes coꝛꝑis
Hoc medicamẽ pᷣparatũ habeas i vaſe vitreo
vel argenteo ⁊ ꝑfice ieiunꝰ.ad vindicta q̃ʒ ſup

M

= cotẽ ⁊ da cui vis.⁊ lauet faciẽ ⁊ exſicoabt᷑.
W 7 Siqᷣs at ex eo biberit: pulmonem vomet.
YVYVHpoꝛtet at bibeti paulu ũ dare vt nõ ſatiet.
Capitulũ. lxxxiiſ. Inuendeeſt auriurta ſiuufi fain.

ciuitateegipti q̃ mẽphis vocat᷑.qͥ ðꝛ vt
ignis calere.virtine qdeʒ nõacu.
DPoperationes

ſecandis.qꝛ inducit inſenſibilitateʒ ne ſentiat

— —2

2

D. S,S-SS Capitulü. lxxxu
m Ogra. (Serapio n. Mogra: ex eae
G A l Sdamaqaeveferra drcrle ſinos.
Et melioꝛ ex ea eſt grauis denſa.cuiꝰ coloꝛ nõ
eſt diuerſus.eteſt ſicut coloꝛ epatis aut ſangui
nis nõ habens lapidem. Et quando pont̃᷑ in
aqua diſſoluit᷑ facile ⁊ creſcit. Illa vᷣo mogra q̃

.
— ——

d d dS

tur in ↄlectionibo vnguentoꝝ.⁊ occidit vermes
invennnnree.

J Tractatus

vtuntur carpentarij eſt ex debilioꝛibꝛ opatio⸗
nibo q; illa q̃ defert᷑ ex ſinos ⁊ ex Babilonia.⁊
melioꝛ q̃ facile terit᷑. Colligi᷑ vo mn capadocia ĩ
ſpelũcis diſtillans:⁊ affert᷑ venalis in Sino⸗

pidam ciuitatẽ:vnde ⁊ nomen accepit.

*

¶ Et idem auc. Gal. In ſapoꝛe ipᷣieſt ſtiptici⸗
tas:vñ virt?eiꝰeſt deſiccatiua.⁊ qnoꝛbet᷑ cuʒ

ouo:aut fit criſtere cũ ea ſtringit ventrem.

¶ Unge hʒ vᷣtutẽ ſtipticã ⁊ deſiccatiuã ⁊ gluti⸗
natiuã.iſ Et qñ miſcet᷑ in empla ſtris ↄſolidat

vulnera recentia.iEt ingredit᷑ in ↄfectionibi

trociſcoꝝ deſiccatiuoꝝ ⁊ ↄſtrictinoꝝ ventris.
¶ Et qñ ſoꝛbet᷑ n ouoſoꝛbili:aut fit criſtere ſtri
git ventrẽ.¶ Et ꝓpinat᷑ in potu in doloꝛe capitꝭ
⁊ dat᷑ in ouo ad ſputũ ſanguĩs:⁊ ad venenũq;.

q¶ Paulꝰca. ð mogra. Mogra ſinopida foꝛtioꝛ
bolo armeno ⁊ luto ſigillato.⁊ ideo ingredi

6 .
0
* .
. . .
2 1 5 „ d
*. umcn —
2
:
4.5 4 7 2 .
* . 8 . 7 .7
⸗ S 4 .
— S .
.—— . S P
— —— NNNIII S 4
W⸗ X
D — 0* *
. . — — — . 4
— Wr . .
— -
— —
— — “ ℳ₰

Capitulum. lxxxvf.
AUimia. Pandec.ca.dlv. Mumg eſt il
m lud qð inuentt in ſepulchꝛis balſama/
ton: in qb humoꝛ moꝛtui cum aloe ?
mirra reſoluit᷑:qͥboipᷣa coꝛꝑa ↄdiebãt᷑.⁊ ſimila
tur pice marine. Solebãt antiqͥt coꝛꝑa balſa⸗

mo mirra ⁊ aloe ↄdiri.Etadhuc fit apud paga

nos ⁊ ſarracenos circa babiloniã vbi eſt copia
balſami. Sera.li.ag.c.mumie. Mumie ſepul
toꝝ.et eſt aloe balſamũ ⁊ mirra.et qð miſcet᷑ eis

ex bũoꝛibcoꝛꝑis hũani.Et idẽ auc.Dyaſ. In

terris q̃ dicunt᷑ acolonie.Deſcẽdit nãq; ex mõ⸗

tiby q ducũt ſlumĩa cũ aqͥs.eiſcit eũ aqᷓ flumis
in ripis.⁊ eſt coagulata:et fit ſicut cera.⁊ habʒ

odoꝛem picis ⁊ aſpalti mixti ſimul.

Pperationes
¶ Sera.auc. Raſis.Ex noĩe quoꝛundã medi
coꝝ eſt bona ſode flegmatice frigide ſine mate⸗
ria.⁊ emigranee.⁊ paraliſi.⁊ toꝛture oꝛis et epi⸗

lẽtie ⁊ ſcotomie. ¶ Et facimꝰ caput purgiũ cũ

vnograno ex ea cum aqua maioꝛane. .
¶ Et ↄuenit doloꝛibo auriũ:qñ diſſoluit᷑ ex ea
granũ in oleo ſambucino:⁊ diſtillat᷑ in aure
¶ Et ↄfert doloꝛi gutturꝭ:qũ diſſo luitur ex eo
vnũ kirat cũ aqua in q̃ decocta eſt ſatureya.

Etↄuenittuſſicũ aq iuiubaꝝ.aut cũ aq̃ oꝛ⸗

dei ⁊ ſebaſten.i¶ Et dat᷑in potu ex ea ieiuno tri
bus dieb. 2 ↄfert cardiace kyrat.i.cũ aq̃ mẽte.
Et cõfert ventoſitati inteſtinoꝝ:qũ accipit
kyrat.i.cum aqua cimini⁊ carniaut cũ aqua
ameos valet caſui ⁊ percuſſioni.
¶ Et dat᷑ ad ſingultũ ẽna.i.ex ea cũ decoctõeſe
minũ apij et carui.et miſcet᷑ cũ oleo de ben.
Et fit caputpurgiũ cũeis.⁊ ad ſquinantiã põ
dus vniꝰkyrat cũ ſquingibin.i¶ Etdoloꝛẽſple⸗
nis pondus vnius kyrat cum aqua carui.
¶ Et ad venena duo grana cum decoctiõe tri⸗
buloꝝ marinoꝛum.et folijs anuiden.
¶ Et adpuncturam ſcoꝛpionis pondꝰ vnius

kyrat cum vino puro.i¶Et ponit᷑ in loco pun⸗

cture cum butiro.et conuenit fractune.
¶ Et cõquaſſationibo q̃ fiunt in interioꝛibacoꝛ⸗
poꝛis exterioꝛiboet ↄſtrictioni pulmonis.
¶ Eteſt ꝓpe temꝑamẽtũ niſiqꝛ hʒ ꝓpꝛietateʒ in
ſedando doloꝛeð qͥ ſunt in fraciuris:qñ ſumit᷑
in potu et linitur cum ea.et fit cum ea criſtere.⁊
conuenit vlceribus veſice et virge.
¶ Etidẽ auc. Raſis.Quidaʒ mittebatſangui
nemet nõ poterat reſtringi ꝑ aliquã medicinaʒ
vſq;quo datũ eſt ſibi de mumia pondꝰgranoꝝ
triũ cum vino.etreſtrictus eſt ſtatm.
¶ Et qñ fit cũ ea ſuppoſitoꝛiuʒ diſſolutũ cũoleo
de ſambach ↄuenit nõ potẽtiboretinere vꝛinã.
¶ Paulꝰca.de Mumia. ca. eſt ⁊ ſic.in.iij.gra⸗
du.teſte Conſtantino.licet quidã dicũt ꝙ ſit fri
gida:qꝛ ↄſtrictiua.multa em̃ frigida ⁊ ſicca la⸗
xant:⁊ multa calida ⁊ ſicca ↄſtringunt.
¶ Auiceñ.de viribocoꝛdis. Humia calida eſt
in fine tercij.ſic.in pᷣmo.⁊ hʒ ꝓpꝛietatẽ cõſoꝛtãdi
coꝛ. ¶ Item qñ fit cũ ea ſuppoſitoꝛiũ diſſolutũ
cũ oleo muſtellino ↄuenit nõ potentibo retine⸗
re vꝛinam.

Capitulum. lxxxvij.

☛D % 5α.t e e de en de e de de

% d

G

=— de O

4

Alnus. Albertus. Dicuntaliq buc
n elſle de genere lapidum. et inuenit
in capite bufonis. .

Pperationes.

Et ſunt duo genera. Anꝰ ſubalbidus:ſicut ſi

lac intrauerit in ſanguinẽ ⁊ vincit eũ.Et ideo

ſanguĩs obſcuras vias in eo dicũt a parere
¶ Et alius eſt niger.⁊ aliq pingitur in eo bu

fo ſparſis pedibus ⁊ ante ⁊ poſt.

¶ Dicũt eti ꝙ ſi ambo fimul includant᷑ pᷣſente
voeneno eos adurere manũ tangentis.

¶ Pꝛobationem autem lapidis eſſe dicũt ꝙex⸗
hibitus bufomi viuo:bufo eleuatur contra eũ
⁊tangit oꝛe ſipoteſt. HSSõ
Dicit᷑ etiã ꝙ pᷣſente veneno variꝰ efficit qͥ ſub
albiduseſt. Hoc ſili Enax dicvit.

—1

Capitulum. lxxxviif.

Igroꝛum.Auicenna li.ij.ca.pꝛopꝛio.

n PNigroꝛum eſt lapis qͥ defert ex nigris

declinans ad ciutrinitatem.

Berationes

. ricatio

¶ Auiceñ. Fricatur ⁊ egreditur ex eo
moꝛdicans linguam ſimilis laci.

Mungificat pannum oculi cum non eſt cũ

apoſtemate ⁊ obtalmia.

Et conuenit veſtigijs vlcerum in co eteradi
cat vngulam. “

Capimulum lxrrir.

De Lapidibus

n cabulũ. Naſcit᷑ em̃ in nitriaopido vel
regione egvpti:ex q̊⁊ medicine fiunt.
⁊ ſoꝛdes coꝛpoꝝ veſtiũq; lauant᷑. Huiꝰnatura
nõ multũ a ſale differt. Hbet em̃ vᷣtutẽ ſalis.

⁊ ſimiliter oꝛir̃caneſcentiba littoꝛibus ſiccitate

Afronitrũ aũt eſt ſpuma nitri.⁊ colligitur in

Alva in ſpelũcis diſtillans.ᷣdehinc ſole ſiccat᷑.

Optimũ putat᷑ ſi minime fuerit põderoſum:et
maxime fricabile coloꝛe penepurpureũ.i⸗
ſuppara bolas.Nitrũ ſale ſimilimũ eſt: excep⸗
to ꝙ; nihil ſalſi ſa poꝛ hʒ. Crepitat aũt in aqua
ſicui calx vina.ſʒ aquam lotioni abileʒ reddit.

terioꝛ ſuccendit᷑ coꝛrectione.

Dperationes.
eſt ſale:calidũ ⁊ ſiccũ in ſecũdo gradu.ex eo me
lius eſt armenumm.leue.laminoſum.frangibile.
ſpongioſum.albũ aut purpureũ.aut roſeum.
moꝛdificatiuum. abſtergit aũt foꝛtiter.

¶ Et mundificat ⁊ excoꝛiat.⁊ incidit humoꝛes

groſſos.attenuat capillos. M
¶ Sanguinem attrabit in ſuper ſicie coꝛpoꝛis
et coloꝛememendaat.
Conſfert pꝛuritui:qꝛ vᷣtus ei reſoluit pꝛopꝛie
a fricanũ cũ aceto:⁊ etiam ſcabiei.

¶ Cum quibuſdaʒ medicinis bibitum interſy
cientibo vermes educiteos

Aalet venenũ: ꝛ pcipue africanũ. Eiꝰſpu⸗/

ma valet ↄᷣ moꝛſum canis ⁊ potũ cantaridarũ.
¶ Cõſtontinꝰ. Nitrũ affertur de armenia.alte
rum de arabia. Uniuerſaliter aũt collatiuũ et
T

Itrum. yſi. Nitrum a loco ſumpfſit vo

Blo.

ſicut g̊ acem in nitro ebulit:ſic ꝑuerſa meus de

e d

d E „ —⏑ 8

A
3

L Tractatus

mundificatiuũ eſt. Interioꝛa coꝛpoꝛis ⁊ exte⸗

rioꝛa maxime aceto mixtum lauat.
¶ Oyaſ.Nitrũ eſt eligendũ leue ⁊ rubeum ve
albũ ꝑcuſſuras hũs ſiẽ ſpõgia. Albũ acre eſtet
amaꝝ. ¶ Tale ex India venit. Nitri ſiqͥdem
aliud eſt craſſum ⁊ laminoſũ.aliud tenue.aliud
rubeũ.aliud albũ.⁊ oĩm vᷣtus deſiccatiua eſt.

¶ Et iõ ſi fuerit oꝛe acceptũ minuit ac tenuat

pingues ⁊ viſcoſos hũoꝛes.valet vhʒᷣ fungos.
¶ Plateariꝰ ĩ li.de ſimplici medicina. Nitꝝ ca
lidũ eſt ⁊ ſiccũ in.ij.gradu. Albũ meltꝰeſt q; ci⸗
trinũ. Uirtutẽ hʒ diſſoluendi ⁊ extinguendi.
Uſus eius eſt cõtra yliacam paſſio nem.ad

faciem quoq; purgandaam.

¶ Item ↄtra ſiomachi ſaniẽꝛ inteſtinoꝝ.Con
tra furfures capilloꝝ ⁊ pediculos capitis.
¶ Comtra vermes auriũ ⁊ ſanim.

Coapitulum.xt.
o SBtalmius. Albertus. O btalmt⸗
uss eſt lapis ab obtalmia dictus.
. cuius coloꝛ non nominatur. foꝛte
ideo:quia eſt multoꝛum coloꝛum.

Operationes.

¶ Igdem valere dicitur geſtanti contra omnes
malos moꝛbos oculoꝛuum.
Uiſus aũt circũſtantiũ ðꝛ excecare.⁊ iõ etia ʒ
patronꝰðꝛ.geſtanies em̃ eũ qſi inuiſibiles red

dit. Hoc ſimiliter ait Enax.

Capitulum.xt).

Hir. Alb. O nixgẽma? nigri coloꝛ. in

o nenit᷑ meliꝰgenus eſſe nigꝝ:albis venis

variatũ.venit ãt de india ⁊ arabia.In/

nenit᷑ aut qͥnq; diuerſitatũ ꝓpter vareetatẽ vena
rũ ⁊ coloꝝ. Ferũt ſi ſardiꝰ ſit pᷣſens ligat᷑ onis.

⁊ etiã ſuſpẽdit᷑ a nocumẽto.Hecãt oĩa ſi bʒ p⸗
fecto ideo hʒ:qꝛ hʒ vᷣtutes mouẽdi melancoliã
pᷣcipue in capite.ex motu em̃ illiꝰcũ vapoꝛe oĩa

iſta ꝓcedũt. Dicũt ãt quidã onix onichinũ eſſe

qð veriſimile eſt.vel ꝙſit alia ſpẽs eiꝰ.ſʒ coloꝛe
nõ eſt niger niſi aliqñ.ſʒ coloꝛẽ hʒ vi vnguis.ſʒ
in onichin is nr̃is inueniũt᷑ multi coloꝛes albi.
nigri ⁊ rubicũdi.qͥ tñ oẽs in ſubaʒ q̃ndã fricãt᷑
q̃ ſimilitudinẽ expᷣmit vnguis hoĩs. Aiũt etiã
qex lachꝛyma arboꝛis q̃ onica ðꝛ indurata in
lapidẽ generat᷑.⁊ dicũt hãc cãʒ eſſe ꝙ odoꝛiferꝰ

eſt in igne. Hãc etiã cãʒ inquiũt eſſe ⁊ frequẽtiꝰ
alijs depictꝰymaginibo mirabilibo inuen᷑q

lachꝛyma a pꝛincipio mollis facile foꝛmabilis

pingit᷑.⁊ picturã retinet qñ in lapidẽ indurata

coagulat᷑ Hũclapidẽ dicũt inſenſibiliter intra
re in oculũ.⁊ h eſſe mirabile.Et ego vidi ſaphi⸗
rũ intrare in oculũ ⁊ lapidẽ galli.⁊ q̃ndaʒ aliũ
cuiꝰnomẽ ignoꝛaui:ſine oculi leſiõe. Politus
em̃ ⁊ tenuis nõ ledit oculũ:niſi tanget aciẽ ſeu
pupillã oculi ſenſibilẽ ⁊ foꝛamen vuee.
Poperationes.
Alb. Aiumt qꝙ collo vel digito ſuſpenſus ex⸗

citat triſticiam ⁊ timoꝛes.⁊ in ſomno fantaſias
terribiles.

¶ Et multiplicare ferturlites ⁊ triſtcias.
¶ Deitur etiam ꝙ auget ſaliuam pueris.

B

4 De Lapidibus.

Palus. yſi. Opalꝰeſt lapis diuerſaꝝ cõ

o loꝛe gẽmaꝝ diſtinct?. Eſt em̃ ĩ eo carbũ
CcCcuouli tenuioꝛ ignis. Ametiſti fulgẽs pur
pura:ſmaragdi nitẽs viriditas.Cũctaq; pari⸗
ter ſub quadã varietate lucẽtia.nomẽ hʒ ex pa⸗
iria. Sola em̃ parturit eũ India. ¶¶ Pliniꝰ li.
xxxvij.Opaliſunt in India:qͥba gẽmaꝝ cõpo
ſitoꝛes gloꝛiã: ⁊ maxie mnenarrabilẽ difficulta⸗
tẽ dederifł qꝛ ſunt in eis cũcta pariter incredi⸗
. bili mixtura lucentia.Alij ſũmo fulgoꝛ aug⸗
mẽto coloꝛes pigmẽtoꝝ equauerũt. Alij vero
ſulphuris ardentẽ flammã:aut etiã ignis oleo
endne nucẽ auellanã equat.
Dperattones
E⸗ Arnoldꝰ.O palus eſt lapis pᷣcioſus geſtanti A
y ſeↄtra om̃es oculoꝝ moꝛbopꝛoſicuus.
D N. ¶ Aiſum ei acutũ ↄfoꝛtat:ꝑom̃ia vᷣocircũſtan B .
tiũ viſus ⁊ oculos excecat ⁊ obumbꝛat.
Capitulum. xcij.
o Ryphan'. Alber. Oꝛphanꝰ lapis eſt qui .
eet in coꝛona romani imperato??. Non
“ vnq; alibi viſus eſt:ꝓpter qð oꝛphanꝰvocat᷑ eſt . *
aũt in coloꝛe q̃ſi vinoſus:ſubtilẽ hñs vinoſita⸗ 2
tẽ.Et h eſt ſi ſicandidũ nimis micãs penetra⸗
. ret in rubeũ claꝝ vinoſũ:⁊ ſit ſuꝑatꝰ ab ipᷣo.Eſt G
autẽ lapis ꝑlucidus.⁊ tradi ꝙ aliqũ in nocte
fulſit:ſj nũc tꝑenr̃o nõ micat in tenebꝛis. D W,
. A rerchr auſs honoꝛiↄuenit regali.Hoc ſis E D y
R militer ait Enax. Erenm 1
E. Capitulum. xciiiſ.
4 o Rithes ⁊ oſtratites. Arnoldꝰ.Oꝛithes
N zrnr. eeſt lapis triplic generis. Unꝰ eſt rotun
S dus ac niger. Alius viridis.⁊ maculas albas .
43 ☛n²3R,D]NGÄP!éB 7 habet.Tertiuus eſt cuiꝰ alterapars aſperſa eſt
aqa Altera plana.⁊ eſt coꝛpus q̃ſi fertilamina.
—. Idẽ. Hic lapis geſtatus ⁊ oleo roſaceo mir⸗½ A
4 1 tus ꝓhibet ab aduerſis caſib:atq; a peſtiferis
2 NA reptiliũ ⁊ alioꝝ aĩaliũ moꝛſibo. Idem. Appen⸗
— — — ſus murer Phiber ſpſan umfnegnarlet pꝛeg 3
I. nans eſt aboꝛtit. Ex lapidario. EPB
Capitulum xiiij. ALetiferos moꝛſus niger atq; rotdͦus aꝛihes

Quos fera vel coꝛnu vel ſeuo dente pegit. Cũ
roſeo mixcpfecte curat oliuo. Per vaſtas are⸗

nas:interq; fſeras gradientes. Illeſos ſeruat

moꝛſus abigẽdo feraꝝ.Qui viret ⁊ maculas al

bas hʒ alter oꝛithes. Caſibo aduerſis poꝛiãtes
vbiq; reſiſtit. Tertiꝰaſſerit᷑ fame grauioꝛis oꝛi⸗
thes. Altera pars cuiꝰ crebꝛis eſt ⁊ aſpera cla⸗
uis.Altera leuioꝛ eſt q̃ſilamina ſer Faie facit
appenſus ne fiat femina pꝛegnans. Aut ſi pꝛeg
nans fuerit:cito fundit aboꝛtum.
yſi.O ſtratites gẽmaẽ teſtacea.durioꝛ ẽ alte⸗
ra ſilis achati:niſiq; achates politura pĩgueſcit
¶ Durioꝛitanta ineſt vis vt alie gẽmeſculpan
tur eius fragnment1ns.

(Capitulum. ꝑu

,. Pbhites:purpurues:poꝛfirites:⁊ pariꝰ.
Sli. li. xxxvij. O phites ſerpentũ macu
lis ſilſitudinẽ hʒ.nec ex eo inueniũt᷑ colũne niſi
ꝑue.Duo ſũt eiꝰgña. Molle.ſ.ca ndidũ nigri⸗
cans durũ.ambo capitꝭ doloꝛes ad alligata ſe⸗
dare dicũt᷑:⁊ ſerpẽtũ ictꝰ.Quidã etiã freneticis
ac litargicꝭ adalligari iubet ca ndicantẽ.yſið.
Purpurites eſt exegypto rubẽs cãdidis inter
ueniẽtiba pũctis. Nomis ei cauſa ꝙ rubeat vt
purpura.i¶ Pli.vbi ſupᷣ. Poꝛfirites etiaʒ eſt ex
egypto rubet candidis interueniẽtibopũcturꝭ.

Operationes.
yſi.Pariꝰeſt lapis marmoꝛeꝰeximij cãdoꝛis
Hic apud paron inſulã naſcit᷑:vñ ⁊ no’=ſ 7.
Magnitudo eius eſt qua lanceas crateraſ⸗
q; nõ excedat vnguentis ⁊ ipᷣe aptuseſt.

LTLrattatus

Coapitulum. xcoj.

p Alagiꝰᷣm Alb. ðꝛ ꝙ palagi⸗ eſt gẽ
ma colo? rubei lucidi valde.nate
⁊ ſube trãſparẽtꝭ.⁊ ðꝛ eſſe feĩa car⸗

bũchli:: vᷣtutes eiuſdeʒ remiilas bʒ: ſiẽ ſemina
ad marem ſe haber.
HPHbpporationes

¶ Et dicũt qͥdã ꝙẽ domꝰeiꝰ:⁊ iõ palatiũ carbũ

culi vocat᷑.generat᷑ freq̃nter carbũculꝰ ĩ lapide

iſto.¶Et iã viſũ eſt h ĩ lapide vno exterioꝛ ꝑs

fuit palagi:⁊ inerioꝛ carbũculus.i Pꝛopter
qð hmõi genꝰ lapidũ eſſede genere carbũculi.

3
B

+ D

De Lapidibus .
Capitulum. xcuij)

p Antberꝰ. Alb. Panther?eſt lapis mul
teos hñs coloꝛes.⁊ in vno coꝛpe lapidis
nigꝝ vicʒ viridẽ ⁊ rubeũ.⁊ alios mulios.inue
nit᷑ aũtpallidꝰ:purpureus: ⁊ roſeus.
Dperationeg.
¶ Alb. Fert᷑ autẽ ſuſcos efficere viſus.inuenit᷑
fm plurimos ĩ India.i Debet geſtãs reſpice⸗
read ipᷣm ĩ maneoꝛiente ſole.⁊ fit efficax⁊ vir⸗
tuoſus.tot ãt vᷣtutes ðꝛ hẽe q̃t coloꝛes hʒ. Hoc
ſimiliter ait Enax in lapidario ſuo.

8RN

Et refert de illo lapide: ſi torius ſtrng G
umann adnver Bued, utre aulde tägi.
¶Et ego ipᷣme um ſepiꝰ.ðᷣꝛ aũtð genere
iſto alia ſpẽs eſſe:q ðꝛ eſſe criſolitoſilis: niſi q; .

*

—

45
NX—
N

Capitulum. xcviiſ.
Raſſius. Albᷣ.Pꝛaſſiꝰ eſt lapisqͥ eſt ma
p ter ⁊ palaciũ ſmaraldi.Eſt aũt viridis
coloꝛis:hñs viriditatẽ ſiẽ pꝛaſſũ. Inue
nit᷑ ãt aliqũ cũ rubeis guttis:⁊ aliqñ cũ albis
E ſt alia ſpecies iſtiꝰlapidis:qͥ inueni cũ gut⸗
tis aureis. ⁊ vocat᷑ criſopaſſus.⁊ rar ꝰ inuemt᷑. EAN
⁊ ideo carioꝛ exiſtit. Pꝛo quo lege lapis criſo⸗ —— E
paſſus ſuperius de C. HM .⸗ N

Perationeg. CToapitulum. .
Expertũ eſt ait ꝙ ↄfoꝛtat viſum:⁊ q̃ſdã iaſpi g fiRαασ üe ſEa arabicé
dis ⁊ q̃ſdam ſmaraldi hʒ operatiões. Hoc ſiii P Rinice⸗ ge. latſe copa ſoſea. arabice
ait Enax in lapidario ſuo. eral markaſita. Sera.li ag. c. hage
W 4 44 H ralmarkaſita.eſt lapis ex q̃ extrahit᷑es.⁊ opoꝛ
Capitulum. xiix. tet ꝙ eligat ex illis cuiꝰcoloꝛ eſt ſilis eri.⁊ qũ po
p. Eridonius. Alb. Peridonius eſt lapis nit in igne ſaliũt ex eo ſcintille facile.Cõburit
fulgens vt ignis coloꝛe. in hũosnodũ.Tiniiũ pone in ignẽ leuẽ ⁊euẽta
t . don tiat rube.deinde extrahet᷑ abigne.OQui⸗
Dpe rationes. dãponũt in ignẽ magnũ de pꝛunis:deinde li⸗
A Alb. Dꝛ aüt valere ) arteticam mirabiliter. mũt melle:? iie ꝝ ponut in igne donecos pres
„

1
„2 = 2
N 2 àA 2 3 2
ne EE
g ”ð”sð . 4 6
4 α ATEe 4

☚—

8 ü & O 8

rẽ hſis eraminis.qͥ in ſoco miſſus

qᷓ̃ aduritur dicidas vel difriges.
(Et idẽ auc. Gal.Hic lapis ẽ vnꝰ de lapidibo

bñtiby vᷣtutẽ foꝛtẽ.⁊ nos admiſtramꝰeũ cũ reſo

eis ſint eqliter cobuſte. q foꝛtaſſe oͤmo adurit
extra ⁊ nõ interiꝰ.deinde exufflat᷑ cinis abeo?-

repo nit᷑⁊ ſi indiget᷑ ablutio:laua eã ſiẽ lauat᷑ ca

dimia.i¶ Dyaſ.ca.dela.piritide. Lapis piriti-

des.i.markaſita exq̃ eramẽ ecigeeſ. colo
rẽ bſis eramin frangit. LCõ⸗
burit᷑ vᷣo ſic melle vnctꝰ:in viuis carbonibomit
tit᷑ flabellat᷑ q;diu coloꝛẽ rufum ſaqat. Alij vᷣo

in multis carbonib igneis coctũ:⁊ ſcdðo melle

vnctũ euocãt igni qdiu ſe fregerit. poſtea exi⸗
mũt illũ ⁊ lauat ſiẽ cadimiã:⁊ reponũt.

Poperationes.

¶ Sera. Virtꝰeiꝰaduſti ⁊ nõ aduſti eſt vens?ꝛ

abſterſiua vlceꝝ. ⁊ abſtergicobſcuritatẽ viſus:
rſoluit ⁊ maturat opᷣata dura.⁊ q rſoluit: mi
ſcet᷑ cũ reſinipini:reſoluit ſanguinẽ coagulatũ.

¶ Et aufert carnẽ ſuꝑfluã cũ pauca caleſactiöe

⁊ſtipticitate.Et qͥdã noĩant hunc lapidẽ po

lutiuis.⁊ miſcemꝰ cũ eo lapidẽ ſacharos.

Et reſo luimꝰ ſepęcũ ſ̊ vnguẽto humiditatẽ
multam q̃ eſt ↄgregata in ↄcauitatibo ⁊ cauer⸗
nis muſculoꝝ. Et qñ admiĩſtrat᷑ h
tet . mulen terat. ⁊ oluit hũiditatẽ coꝛruptã
q̃ eſt ſu

lapis opoꝛ

ſub cute. ¶ Et ideo qñ terit vltima ↄtritõe
⁊Pficit᷑ cũaceto abſtergit baras ⁊ moꝛpheã et
lentigines faciei.¶ Et hʒ vᷣtutẽ magnã in ab⸗
ſtergedooculũ.⁊ ↄfoꝛtat ſuhaʒ eiꝰ:⁊ acuit viſũ.
Etideo noĩat᷑ in terris Perſielapis lumina
ria. Et facit ca pillos tenues ⁊ criſpos.
¶ Dyaſ. Viri? eſt illi cocto ⁊ crudo termãtica
aſt mierieg calgſen ocuł purgat:duriciebodya⸗
foꝛeſim ⁊ digeſtionẽ facit:addita reſina carnes

eAuar Lavis Pecobuſt,amulgvef, go t.
apis iſte eſt ſpecies vitrioli.vt apparet ſie· ·
ges lr̃aʒ Aitriolũ. inferiꝰde. A. Qui nõ cõbu⸗

ſtus ſi pulueriſet᷑ ⁊ diſtemperet᷑ vel miſceat᷑ cũ

vino ⁊ e gallis tritis eſt optimũ incanſtumad

ſeribendũ.· Hoc idẽ diẽ Alb.in lapi.ſuo.

Capitulum..
Eitroliũ. Caſſiꝰfelix.ca.ð petroleo. Pe
p troleũ eſt oleũ petre. Inuenit᷑ ãt ĩ loc
furfureis. fit em̃ cũ pinguedo terre et
aque actiõe caloꝛes ad igneas ↄuertit᷑ ꝑtes.in⸗
uenit᷑ etiã ſuꝑlapides:qð qͥdẽ ꝑ eos reſudat et
leis ẽ.⁊ ſuꝑ mare inneni᷑.i¶ Aui.etroleũ al⸗
bñ note ſpeciei ẽ.⁊ nigueſt colamẽetũ picis ba⸗
bilonie. ca.⁊ ſic.vſq; ad.iiij. eſt ⁊ ſu btile ⁊ ꝓpꝛie

album:neſolutini liquefactiuum: aper! tiuum

opilationimn.

cture epithimatum.

HDperationes

¶ Aui. Petroleũ ↄfert doloꝛiba anchaꝝ ⁊ dolo

rnbo iũcturaꝝ.⁊ ꝓpe album.⁊ ↄfert doloꝛibo au

riũ frigidis.¶ Et ↄfert albugini oculi⁊ aqᷓ de⸗
ſcẽdẽti. ¶ Et nigꝝ ex eo etiã ↄfert aſmati⁊ tuſſi
antique. Bibit᷑ em̃ parũ ex eocũ aquacalida.

Et ſedat doloꝛẽ vẽtr pũgitiuũ⁊ vẽtoſitates.
Et qñ ſit ex eo liciniũ interficit vᷣmes.: ꝓpꝛie
nigrũ.iſEt comedit᷑ po ndꝰ.ʒ.i.de eo:ꝛ frangit

ventoſitatẽ veſice.ꝛ frigꝰ matricis.⁊ ↄfertpun/

/11 IIiII1II

— —

— ——
— —
= S=
—

„ e

De Lapidibus.

Eanites. Arnol. Peanites lapis eſt ge;
p- nitus de michedon.⁊ eſtfemineiſerus.

Nanm certo tꝑe cõcipit:lapidẽq; ↄſimi⸗

lem parit.⁊ cõfert pꝛegnantitbb.

Pprrationes.

¶ Ex lapi. Gignit᷑ ĩ mre:nõ regiõe lapis peani⸗
Feyminei ſexreferẽs imitãdo laboꝛes. (te.

Nam qᷣbus excauſis du bium ſed tempꝑe certo.

Conc ſpit ⁊ parit: ⁊ parientibus auxiliatur.
Vlcima ꝑs vꝛget:du bij diſcriminis boꝛa.

Odoꝛos ⁊ pontica.yſi. Podoꝛos ẽ gẽ⸗
ma poſt margariã gẽmaꝝ cãdidaꝝ ſcdᷣa
de q̃ᷓ querit᷑ in ̊ numerari coloꝛe debeat totiẽs
iactata ꝑ dulchꝛitudmes noĩs alienas adeo vt
decoꝛis pꝛerogatiua vocabulo ſit facta.

¶Jdẽ. Põtice gẽma aurat gutt; micãtes. Alie

ſtellas habẽtes.alie q́ᷣ lõgis coloꝝ ductibꝛ li⸗
neate. ¶ Coſte ⁊ ſobꝛie poꝛtari volũütt.

Capitulum. cin.

p Haiꝛigiꝰ ⁊ phingetes. yſi. Phꝛigiꝰ a loco

ð: eo ꝙ in vigia naicit᷑ coloꝛe pallidus
mediocriter grauis.gleba pumicoſa.vꝛit᷑ ante
vino ꝑfuſus. Flatuſq; follibꝛ donec rubeſcat.
Rurſuſq; dulci vino extinguit trib vicibotin⸗
gendis veſtibo tm̃ vtilis. SM

Pyperationes.

yſi. Phingetes: als phengites. capadocie la

pituilũ. tiif.

6

—

pis ẽ:duricia marmoꝛeꝰ:cãdidꝰ atʒ trãſlucens.
¶ Exq̊ quondã tẽplũ a qdã regeↄſtructũ ẽ ſo⸗

rib aureis. qͥboclauſis intus diuturna clari⸗

tan erat.i Pliniꝰ. Incgpadocia repertꝰeſt la⸗

pis phingites.ſub Nerone pᷣncipe ex argumẽ

to ſic apellatus.quoniam candido ⁊ tran ſlu⸗

centiſulue inciderant vene. Hic eidẽ cõſtruxit

foꝛtune. quã ſciam appellant.

Capitulum. u.
Umex lacine. Ara bicefamech. Grece
p Fanech vl Fenic.vel lapis ð barchin.
Serapion libꝛo aggre.capᷣ. FTamecb
ün

₰
.

8

KCractatus

id eſt pumer. 7 E lapis de barchin. ic eſt. lipari

Opoꝛtet q eligat᷑ exeo multũ foꝛaminoſus du

rus ⁊ frãgibilis leuis albo:in q̊ nõ ſũt lapides
Et modꝰ combu ſtiõis eiꝰ eſt:q; accipiat᷑ ex eo
q̃ntitas ⁊ ponat᷑ in pꝛunis.⁊ qn fuerit ignitus
extrabat᷑ ⁊ extinguat᷑ in vino odoꝛifero.⁊ G̃ fit
ter.tertia vice q extrahit᷑ ab igne nõ extingua
tur in aliquod:ſʒ dimittatur infrigideri per ſe.
poſtea teratur ⁊ reponatur. .

„

HPHyperationes

¶¶ Dyaſ. Virtꝰ eſt eiſtiptica:termantica ⁊ pur⸗

gatoꝛia. Punex oculoꝛum cicatrices limpidat
vulnera replet ⁊ ↄſolidat.⁊ aufert carnẽ ſuꝑſlu
am oculoꝝ.⁊ qñ terit᷑ ⁊ fricant᷑ inde dentes ab
ſtergit eos:⁊ admĩſtrat᷑ ad abradendos pilos
¶ Theofraſtꝰin ꝓpo capᷣ. Si miſcet᷑ antidotꝭ
dentifrigijs ⁊ ſmigmatibabradit aſpꝛedinẽ:⁊
leuigat ⁊ ↄſtringit ⁊ coercet.iſ Sera. Pumex

hʒ vᷣtutẽ ſtipticã:ſtringit em̃ ginguã:⁊ a bſter⸗

git oculũ:⁊ aufert maliciã q̃ eſt ĩ eo.⁊ replet vl⸗
cera ⁊ ↄſolidat ea.⁊ aufert carnẽ ſuꝑfluã q̃ ĩ eis

eſt. ⁊ q terit᷑ ⁊ fricãt᷑ dẽtes abſtergit eos.Et ſi

mittat ĩ vas vini nõ ꝓmittit pᷣm apliꝰ bullire.

ſtergunt dentes:q nõ eſt aduſtũ.ſʒ qũ adurit ⸗

fit ſubtilioꝛ. Nã acqͥrit ab igne rem aduſtã ca

lidã q̃ aufert᷑ 2 ſeparat᷑ ab eo qñ lauatur.
Et clarificat dentes ⁊ abſtergit eos.Et h̊ fa
cit ꝓpter ſui aſperitatẽ. Et facit foꝛtaſſe h ꝓpter

eius virtutem abſterſiuam.
¶ Et ꝓpter hanc cauſam coꝛnua qñ adurunt
abſtergũt dentes. O mia pᷣſcpᷣta iſtus capituli

inuenies in Pandecia.capᷣ.cclvi.

=—=
R

N

Capitulũ. wf.
ꝗq QUagdratr: quadras: 2 quirin. Pli.
Quadratꝰ ĩ egents inuen t. ſilr et
ethiopia.⁊ exa
dros:als quanidros:eſt lopis qͥ aliqñ inueni
in cerebꝛo vulturis. Idẽ. Quirin eſt lapis qͥ in
uenit᷑ in nido vpupe. Aliqñ q̃ tota eſt auis pᷣ a⸗
gioſa ⁊ augurialis.vt dicũt magi ⁊ augures.

Pyhpprrationes.

¶ Quadratꝰ vires hʒ ſtringẽtes.vñ necare ðꝛ
conceptũ.¶ Albertꝰ.¶apis quadros vᷣtꝰeius
fertur eſſe ↄtra quoſlibet nociuos caſus.et re⸗
plet mammillas lacite.Et h̊ ſimiliter ait Enax.
¶ Idẽ Quirin.Eſt ãt h lapis ꝓditoꝛ ſecretoꝝ.

⁊ſantaſias ꝓmouẽs:ſiponat᷑ ſupᷣ pectꝰdoꝛmi⸗
entis. Hoc ſiłr au Enax in lapidario ſuo.

Rlial —

N
–WR
R

èôè

Capitulum. cuij.

q AVirinus. Radavm et Rainno.
HPoperationes.
¶ Arnoldꝰ.Quirinꝰ eſt lapisqͥ repit᷑ in vllule
nidis:auget fantaſticas viſiones.iſ Ideʒ. Ra⸗
daym lapis eſt niger atz trãſlucẽs. Inuenit᷑ ĩ

capite galli marꝭ:qñ datũ eſt comedere foꝛmicji.
¶ Idẽ. Geſtatꝰvt ðꝛ va let ad ĩipetrãdũ qͥdlibet.

¶ Arnoldꝰ. Rãm: als rabꝛi.eſt idẽ ; bolus ar/
menicꝰ. ⁊ eſt lapis ſubrubeus.¶ Huiꝰ xvᷣtus eſt
ↄſtrictiua ſanguinis diſſinterie mẽſtruoꝛumq;

vt ſuperiꝰ habet᷑ ca.xxvi.de B.

Capitulum. cviiſ.

idꝰeſt. Alböᷣ. Qua⸗

A
B

ND SN

. r

Vbe. Sera. Lapis rube⸗ min? q; ia
r cinct.qͥ arabice vocat hager albigedi.
Idẽli.ag.ca. Hager albigedi.ſiue albu

ʒedi iacincti. rubedo ẽ mag placabilis hoĩby:

eo ꝙ nõ fit in eo obſcuritas aliqᷓ.minera aũt hꝰ
lapidis eſt in terris oꝛientꝭ.⁊ q defert᷑ amine⸗
ra ſua eſt obſcutꝰ.ſʒ qñ excoꝛiat eũ aurifex de⸗
tegit᷑ honitas eiꝰ:⁊ apparet ⁊ clariſicat᷑.

Dperationes.

ͤSera. Siqͥs ligauerit nõ videbit poꝛtãs in
nocte ſomnia mala neq; timoꝛoſa.⁊ ſi ille qͥ aſpe
xerit in ſole tm̃ꝙ viſus ei eſt debilitatꝰterſerit

ciũ eo oculos ſuos ⁊ ↄuenitei.i Et qñ üle lapis

fricat᷑ ad capillos capitis attrahit ſeſtucas ſiẽ

—
agnes lent
mag .
nbssNREe E NN EH E rEEEEE Ei 1
— —ũ — ☛ —
. R —
8 82 4
— S
. 5
ol ErGHe
⸗
– — — . „
—
—
— — „

De Lapidibus. .

Capitulum. cix.

Aphirus.Albertus. Saphirus
eſt lapis valde notꝰ ſ̃m plurimos
s enmtt ab oꝛiente ⁊ India. Inue
nitur ⁊ in ypidomio apud podiũ
pꝛouincie regionem ⁊ ciuitatẽ.ſed
nõ eſt ades pᷣcioſus vt ꝑ om̃ia ſit ſimilis oꝛien
tali.Eſt aũt coloꝛe pſpicuꝰ ſiẽ celũ ſerenatũ:ſed
vincit in eo flauus coloꝛ.⁊ ideo melioꝛqͥ eſtnõ
ſatis ꝑlucidꝰ.optimꝰ aũt qͥ hʒ nubes obſcuras
ad rubedinẽ declinãtes.inuenit᷑ etiã bonus qͥ
albidas hʒ maculas:ſimiuiter ſubſtãtia ſua ſit
ſiẽ nubes fuſca tranſparẽs aliq̃ntulum.

Dperationes
Alber. Virtutes ego vidi ꝙ antraces duos
fugauit.Aiunt etiã hũc lapidẽ hoĩeʒ caſtũ red/⸗
dere:⁊ interioꝛẽ a rboꝛẽ refrigerare.ſudoꝛem re⸗
ſtringere.doloꝛẽ curare frontis ⁊ lingue.
¶ Ego vidi vnũ in anulo poꝛtare: ⁊ ſoꝛdes ex
ocuſis poꝛtare.ſʒ qũ vult poni in aqua frigida
⁊ poſt ſimiliter.qꝙ aũt dicũt pamittit Ftutez et
coloꝛẽ poſtq;ᷓ antracẽ curs uit:falſumeſt.

¶ Dicunt etiam ꝙ coꝛpoꝛa vegetat: ⁊ paces cõo⸗/
ciliat.piũ ⁊ deuotũ ad deum efficit.

¶ Et animũ in bonis firmat. Hicetiaʒ ſirtites
a qbuſdã vocat᷑eo ꝗ; in littoꝛe ſirtiũᷣ inueniat᷑.
¶ Ex li.de na.reꝝ. Sapbirus ſereno coloꝛe ce⸗
lo aſſimilat. Hunq; tamen quantumcſtq; pu⸗
rus ſit imaginem in ſe(vt ſpeculũ)oſtendit.
¶ Dicit᷑ añtoptimꝰ eſſe õ fraudes ⁊ ↄ inuidiaʒ
⁊ erroꝛes ad pacẽ.qñq; gratioſus et.
¶ Sʒ opoꝛtet vt ille poꝛtat ſũmo ſtudio caſti⸗
ratẽ ſeruet. Oꝛiẽtales ſaphiriſũt optimi:maxie
bij qͥ vehemẽter ſplendent coloꝛeceruleo.
¶ Item. Saphirus moꝛbũ illũ hoꝛribilẽ fugat
quivulgariter dicitur:noli me tangere. Sed
poſt fugationem dicitur viciari coloꝛee.
¶ Exlapidario. Saphiri ſpecies digitis aptiſ⸗
ſima regum Egregiũ fulgẽs puroq; ſimilima
celo. Uiioꝛ eſt nullo vᷣtutib atq; decoꝛe. Hic
⁊ ſirtites lapis eſt a pleriſq; vocatꝰ: ꝙ circa ſir⸗
tes libicis ꝑmixt arenis.?luctibo expuiſus ſer
nen.e freto reperit᷑. Ille ſʒ optimꝰ eit quẽ tellꝰ
medica gignit.Qui tñ aſſerit᷑ nũqᷓ; trãſmittere
viſum. Quẽ natura patens tanto ditauit ho⸗
no:e. UVt ſacra ⁊ merito gẽmaꝝ gemma vocet᷑.
Et qui poꝛtat eum:nec vlla fraude necatur.
nuidiam ſuperat:nullo terroꝛe mouetur.
ic lapis vt ꝑhibent educit carcere vinctos.
O bſtructaſq; foꝛes ac vincula tacta reſoluit.
Fertur ⁊ ad pacem bonus eſſe conclliandam.
Et pluſq; reliquas amat hancnigromantia.

8

8S dd & N U h

ð

Capitulum. x.
8 Argdius 2 Darga. Alb. Sardi?eſt la⸗
pis ab antiqliſſimo inter pᷣcioſos lapi⸗

· des memoꝛatꝰ:eſt aũt hñs ruboꝛẽ ſpiſſum cum

ſubſtantia peruia. ſicut ſi peruietas ymaginet
in rubea terra. Et ſm hanc diuerſitatẽ inuenit
qnq; modis.ita q aliqͥs nihil hʒ de peruietate:
foꝛte ille matrix eſt alioꝝ ⁊ domꝰin q̃ generãt
In ſardis aũt ciuitate repertꝰeſſe ðꝛ:⁊ ſic voca⸗
tur. Ideʒ. Sarda eſt lapis qͥ ſe hʒ ad tabulas
ligni ſicut magnes ad ferrum. Et immo adhe
ret ita foꝛtiter ta bulis nauiũ in marivt atabu/
lis euelli nõ poſſit niſi abſcindat᷑ cũ ipo ea pars
tabule cui adheret.E ſt aũt in coloꝛe pꝛaſſius:hᷣ
eſt virens. Hoc ſimiliter git Enarx.
DNVPobprrationes.
Alb. Aiunt ſardium lapide accendere ani⸗
mũ ad gaudiũ ⁊ acuere ingenia.⁊ ꝑ vtutes cõ⸗
trarias ligare onichũ.Hoc ſilłj gait Enax.

Ardonis. Albertꝰ. Lapis ſardonis

8 quẽ qdã ſardonicẽ vocãt. eſt cõpoſitus
crx duobſardio videlicet ⁊ onice. eſter
go rubeus.⁊ h̊ coloꝛ eminet ex ſardio.Eſt etiã
albus ⁊ niger:⁊ coloꝛẽ vnguis pferẽs ex onice
Caudabiliter aũt eſt qͥ hos coloꝛes hʒ magis
diſtinctos. Inuenit᷑ aũt qͥnq; modis aut pluri⸗
bus ꝓpter diuerſamcoloꝝ mixtionẽ:? fſeequen
tius inuenit᷑ in Indiaet Arabia.

. Fractatus

—— —

Bperationes

Igem Alb. Fertur luxuriã expellere:⁊ caſtũ

.

reddere ⁊ pudicũ.i¶ Eſt tñ maxia huiꝰ vtus in

Hꝙ cũ onichius nociuꝰ ſit h nocerenõ poſſunt
ſardiũ in ſubſtantia habens admixtum.

S=
—
R 4
e
—
— //
— — ———,—
— r — —
ADA
— —— . 6
ð
R

Capitulum. xi.
s Amius ⁊ Sarcoſag. Alb. Sami⸗ eſt
lapis a ſamo inſula in q̃ innenit᷑ dictus
Hoc aũt lapide polit aurũ.Idẽ. Sarcolagꝰẽ
lapis deuoꝛans cadauera moꝛtuoꝝ grece em̃
ſarcos ſonat.carofagus ãt comedere.Antiqͥ ãt

—

aliq dè H lapide pꝛius fecerũt archã moꝛtuoꝛũ.

dD

—R—

— — —

–

De Lapidibus.

eo ꝙiin ſpacio.xxx.dieꝝ cadauera cõſumunt᷑.
b hocaũt noſtra monumenta lapidea ſar⸗

coſagi ſunt vocata.

Dprerationes.

¶ Samð. Alb. Fert᷑ aũt ꝙ ſamiꝰ poꝛtatꝰverti
ginem ſedat:⁊ mentẽ ſolidat.ha bet aũt hoc vi
ciũ ðꝛ ꝙ alligatus in coxa parturietis impediat
partũ.Hoc ſimiliter ait Atabani.

Maraldꝰ:als ſmaragdꝰ. Alber.in la
3 pidario ſuo de ſmaraldo. Smaraldꝰ
lapis eſt pᷣcioſioꝛ muli alijs:⁊ nõ rarꝰ.
⁊ coloꝛ eiꝰeſt viridiſſimꝰ trãſlucẽs:ita ꝙ vicinũ
gerẽ ſua viriditate figurare videat᷑. Et melioꝛ
eſt planicies ſuꝑſiciei.qꝛ tũc vna ꝑs nõ obum⸗
bꝛat aliã. Melioꝛ tñ eſt qͥ nec lumie nec vmbꝛa
varia t.Huiꝰplaniciei⁊ coloꝝ varietatũ dicunt

eſſe diuerſitates.xij.eo ꝙ aliqñ fel nigrũ ꝑmo⸗

dũ virgularũ admixtũ hʒ. Hij ſunt a loc ſcoti⸗
ci ⁊ bꝛitanici ⁊ hiliaci.⁊ qͥ in venis eris naſcũt᷑.

⁊ maculoſi qͥdã.⁊ qͥdã calcedonici:eoq admix

tã habent cũ illo lapide. Melioꝛes ãt ſunt ſco⸗
tici.Et ferũt qdam ꝙuli de nidis grifonũ aufe
runt᷑.qͥ lapidẽ hũc cũ crudelitate magna cuſto
diũt.Dixit aũtvnꝰde grecia veniẽs veridicus
⁊ curioſus experimentatoꝛ.ꝙ h lapis naſcit᷑ in
rupibo q̃ ſunt ſub aquamaris.⁊ ibi inuemtur.

Rationale etciã eſt ꝙ in venis eris in ꝑſpicuo qͥ

dem ad eris ſubſtantiã nõ veniens naſcit᷑eo ꝙ

rubiginis eris habet viridiratem. -

Operationes.

Quando ſmaraldus ponit᷑ in potu cõuenit
venenis moꝛuſeris ⁊ moꝛſibo venenoſis ⁊ punc⸗

tionibe habentiby aculeum.
¶ Qui ergo dederit in potu de limatura eiꝰpõ⸗

dus.viij.granoꝝ oꝛdei illi qͥ ſumpſit venenum
anteq; fecerit impꝛeſſionẽ liberat eũ a moꝛte.et

nõ cadẽocapilli eiꝰ neq; excoꝛient᷑:⁊ eſt ſua eua
ſio.⁊ ille qͥ aſſiduat aſpicere ipᷣm pᷣſeruat eiꝰvi⸗
ſuma nocumẽt.⁊ ↄſeruat eũ incolumẽ.
¶ Et qui detert ipſum in onulo:pꝛeſeruat eam.
ab epilentia quando ducit cum digito anteq;
ſuperueniat.
¶ Et ꝓpter hanc cauſam docemꝰreges ꝙ ſuſpẽ⸗
dant eos in collo filioꝝ qñ naſcunt᷑ ſtatim:ne
ſuperueniat eis epilentia.
¶ Et idem auc. Raſis.Taberzet vel Feruzegi
id eſt:ſmaraldus.conuenit lepꝛoſis qũ ſumit
in potulimatura eius.Et ſi cadat aſpectꝰ tyri
ſuper lapidem ſmaraldi diſſoluuntur oculi ei⸗
et liqueſcunt.
¶ Dyaſ.capᷣ.de ſmaraldo. Smaraldꝰpoꝛtatꝰ
auget ſubſtantiã habens ꝑſuaſionẽ inomnine
gotio coꝛpe ⁊ ſermone catos letoſq; facit.ſub⸗

uenit ⁊ in tempeſtatibo.ſculpit᷑ in eo ſcarabeꝰ:.

pertundit᷑ aurea fibula.

Alb. in lapidario ſuo capᷣ de ſmaraldo. Ex⸗

pertũ eſt nr̃is tꝑiboꝙ h lapis ſi vere viridis et
bonus eſt:retinet coitũ ꝓpter qð rex vngarie qͥ
noſtris regna bat temꝑib eũ in digito in hoꝛa
coitus cum vxoꝛe ſua habebat in coitu:in tres

partes diuiſus eft.

¶Et ideo pbabile eſt q dicit hlapis geſtan
tem ſe ad caſtitatem inclinat.

Unge auget opes:⁊ incantatus dat ba per
ſuaſoꝛia.⁊ ꝙ collo ſuſpenſus curat emitriteum

2 caducos moꝛbos.

Expertum autem eſt ꝙ viſum debilem ↄfoꝛ⸗

tat:⁊ oculus ↄſeruat.

¶ Et bonam facit memoꝛiam: ⁊ tempeſtatem

auertit. Et valet diuinãtibo:pꝛopter quod que/
ritura magis.

Capitulum. cxim.
s Aggda ⁊ ſandariſo.yſið. Sagdaeſt gem
ma pꝛaſini coloꝛis apud caldeos.cuius
tanta vis eſt:vt ꝑmeantes naues e ꝓfundo pe
tat et carinis ita tenaciter adhereat vt niſi ab
raſa parte ligni vix ſeparetur.

DPperationes

S „ — 8

. Tractatus

¶Exlapidario. Difficiles gẽmas ſup oẽs ma

ri repertꝰ.nũqᷓ; ſciret᷑ niſi ſe daret inueniendã.
In medio ſiqͥdeʒ lapis natꝰ iſte ꝓfũdo. Naues
incautas petit e regie meantes.Et pꝛe lãben⸗

.tibata bulis herendo carine. Ad poꝛtũ trahit
maris ignaris data nautis.E ſt aũt moꝛſu ta⸗
bule ſic fixa tenaciq neqͥt abraſa ligni ſine pte

reuelli. Huicpꝛaſin coloꝛ regio caldavca tellꝰ.

yſi.Sandariſus naſct᷑ in Indis loco einſ⸗
dem nois. Species eius eſt ꝙ velut intra luci⸗

dũ ignem intus auree gutte fulgent.

¶ Conſtat inter om̃es qᷣntum ſtellarũ accedat

numero:ta nto ⁊ pꝛecio accedere.

—

Capitulum. cxv.
Jlenites Sirtite. yſidoꝛus. Sileni
8 tes gemma tra nſlucet cãdido melleo/⸗
q; fulgoꝛe:continens imaginẽ lune.
Quam ſiuxta curſum ipſius aſtri perhibent in

dies ſingulos minui et augeri. NHaſcitur in
Perſida.

Hprrationes.

¶ Arnoldus. Silenites eſt gemma Perſidis:

cuius coloꝛ eſt vt iaſpidis.lunares motus ſer⸗
uat.geſtatuſq; languentes ac debiles curat.
¶ Ex libꝛo de naturis rerum. Silenites lapis
eſt coloꝛe pulcher. maxime albo:rubeo:vario:
purpureo.quem poꝛtat Indie teſtudo. Hoꝛũ

quoddaʒ genus eſt quod viret vt herba. Hũc
qui poꝛtat in oꝛe fertur diuinare futura. Igne

nunq; frangitur. Inter diſſidentes amoꝛemre
conciliat.ptiſicos curat. èUMU

yſidoꝛus. Sirtites gemma eſt ſic vocata:
quo niamin littoꝛe ſirtium in partibus Luca⸗
nie pꝛimum eſt inuenta. Huius coloꝛ eſt cro⸗

ceus continens intus ſtellas languidas ⁊ ſub

nubilo renitentes.

¶ Albertus in lapidario ſuo inquit. Lapis ſe⸗
len ites eſt lapis de quo varia referunt᷑. Dicunt
enim quidameum naſci in quodam genere te⸗
ſtudinis Indico:⁊ eſſe varium.dicuntq; hunc

eſſe virentem.⁊ in Perſide partibus frequens

tius inueniri:ſiue in Arabia.ſicut inquit Pli⸗
nius aũt hunc creſcere luna creſcente:et decre
ſcere dicunt decręſcente luna.
¶ Beſtatus autem fertur conferre pꝛeſciẽtiaʒ
quandam futuroꝝ:ſi ſub lingua poꝛtetur.pꝛe⸗
cipue pᷣma luna ⁊ decima luna ⁊ deciaexiſtẽte
Dicunt etiam ꝙ manepꝛimaluna tantam ha
bet virtutem in pma hoꝛa.Decma ãt exiſtente

luna in decima hoꝛg.

Et modus diuinationis eſt ꝙ cum ponatur
ſub lingua ⁊ cogitet᷑ de aliquo negocio verum
fieri deceat aut nõ.⁊ ſi fieri deceat coꝛde tenek
⁊ infigit᷑:ita ꝙ euelli nõ poſſit.Et ſi fieri nõ de⸗

ceat:ſtatim coꝛ deſiſtit abipſo.

¶ vYertur etiam ꝙcuratlanguentes ptiſicos ?

debiles. Hoc etiam ait yſaac beniamin.

Capitulum. cxuj.

Tellarius. Enax in lapidario ſuo.
8 Lapis ſtellariꝰ eſt de genere marmo⸗

rum ha bens maculas ex auro. Et eins
eſt alius albus:qui dicit᷑ mar kaſita. Alius in

dus curus celeſtis.et vocat᷑ lapis laʒuli. Pꝛo

+— ☛n

PSESESESſ

= * =

—

— ————— — — wl

—

— = £

——

G —
—

8N

De Lapidibus .

l

ege lapis laʒu

vocatur lapis criſopꝛaſſus: vt apparet ſi le
ges lapis criſopꝛaſſius

E
.
—
A = =CWQAX

Capitulum. cxvij.
Necularis. Albertꝰ. Lapis ſpecula
ſ n ‚zs eſt lapis ad modũ vitri ꝑſpicuus
Pperationes
Dicit aũt ĩ hyſpanoꝝ vꝛbeſegondia pᷣmitꝰ
inuentꝰ eſt. ¶ Ego aũt vidi illũ abũdantius
ĩueniri:ita ꝙ curbes inde onerant᷑ ĩ diuenis
partibo theotonie.¶Et vidi etiã ĩ gallia inue

lege lapis laʒuli. ? qiq; minera ſert vtrũ
ſimul.⁊ quãdoq; eſt alius coloꝛis viridis.Et

niri cũ gipſo:qꝛ ẽ extremitas q̃dã.¶ Effuſus
aũt ſcindat᷑ ĩ q̃ſſibʒ pꝑtes tenues:⁊ fiũt inde fe
neſtre ſiẽ de vitro:niſi qꝛ loco plũbi opoꝛtet
ponere lignũ. ¶ Sũt ãt tres ſpẽs eiuſdẽ. vna
vicʒ lucida ſicut vitrũ.alia nigra penitꝰ ſicut
attramẽtũ. ¶ Tertia citrina qᷓ̃ vocat᷑ auri pi⸗
ginẽtũ vel arſenicũ qð clariꝰ eſt ⁊ nobiliꝰ

= II

——

apitulum. cxviij.

Iſtos.Enax in lapid ario ſuo ca.pꝛo
piꝛiio.Lapis ſiſtos ẽ fuſci colorꝭ⁊ ſub
rufi:oblõgas ariſtas ſiue pinnulas nõ hũs
erectas vt alumẽ ſciſſum. ¶ Opationes.
Enax.La.ſiſtos vires hʒ foꝛtit ↄſtringẽtes.

D

E

Coapitulum. (xix.

Pongia marina latine. grece trageſ.

id eſt ſpongie marme duo ſunt genera.ſcʒ ma
ſculus ⁊ femina. Maſculus ðꝛqͥ pcuſſuras

O

Serapion aucto. Galieni. Airtutẽ habet

Trattatus

ſ grabice affegialbach. Sera. lib. ag⸗
grre. ca. affegialbach. Affegialbach:

minutas habet:⁊ ſpiſſas abage eninave

ro rotũdas cauernas ⁊ maioꝛes habet. SDʒ
addit᷑ tertiũ genꝰ duros lapides intra ſe ha-

bens ⁊ plurimas cauernas.Comburitur ve

ro ſicut calcidonium. Melioꝛ eſt illa que eſt
ꝓpinqua ſue acceptiõi.et eſt adhuc reſeruiss
in ea de virtute quã acqͥſiuit ex mari:ſʒ quãas
do ꝓlongat᷑ tempus ſue collectionis: euane⸗
ſcit virtꝰ eius ⁊ nõ eſt ↄueniens vt admini⸗/
ſtret᷑ in oꝑe:niſi pꝛius lauet᷑ cũ nitro aut bau
rach:vel cũ aqua cinerꝭ que ðᷣ ſtillata.¶ Aui
cenna lib.ij.ca.de ſpongia. Spongia eſt coꝛ
pus marinũ laxũ rarũ.Et ðᷣ ꝙ habet aial in
eo cui adheret ⁊ nõ ſeparat᷑ ab eo.Et illa que
eſt recens eſt foꝛtioꝛ ⁊ vehemẽtioꝛis exſicca⸗
tionis ꝓpter foꝛtitudineʒ nature marꝭ.Et eſt
calida in pmo ⁊ ſicca in ſcdðᷣo gradu.Et ipſiꝰ
lapis eſt ꝓpinquſs ⁊ minꝰ calidus.⁊ eſt ſoꝛtꝭ
exſiccatiõis ꝓpꝛie qð ex ea eſt recens qñ ad/
uritur cumoleo.⁊ ſimiliter eiꝰ cinis.q Dya⸗
ſcoꝛides ca.de ſpongia. Spongie duo ſunt
genera. Maſculus ⁊ femina. Maſculus ha

bet foꝛamina minuta⁊ ſpiſſa ⁊ alba.?F emina
vero habet foꝛamna rotundaet magna. Et

additur tertiũ genus habẽs intraſelapides

duros ⁊ plurimas cauernas.

Poperationes
exſiccatiuã manitfeſte.et ideo virtꝰ eius eſt q̃
cõſolidat vlcera recentia cũ ſuo ſanguine cũ

madefit in aceto aqua vel vino ſᷣm diuerſita

tem coꝛpoꝝ.i¶Et abſcindit fluxũ ſanguinis
qui ex inciſione accidit vłcõbuſtione.Ouan
do accipit ſicca nõ habens humiditatẽ in ſe ⁊
imbibit᷑ in aſpalto iudai co:aut in pice liqᷣda:
⁊ ponit᷑ ſuꝑ locũ fluxus:⁊ ignis in ea accẽdi⸗
tur:⁊ valet incanteriũ. Sed ſpongie combu
ſte virtꝰ eſt reſolutuua.i¶ Et lapis qͥ iuenit᷑ in
ſpongia habet virtutẽ que deſiccat:et frãgit
lapidẽ qui eſt in renibo cauſatꝰ.i¶ Et ideʒ au

cto. Dyaſcoꝛidis. Que ex ſpongia eſt nouaꝛ

ſicca nõ cũ ſua pinguedine ↄfert vlceribi.⁊ re
ſoluit apoſtemata flegmatica.¶ Et cõgluti
nat vlcera recentia qñ ſupponit᷑ cũ aceto vel
aqua incarnat vlcera antiqua.qñ aoponitur
eis cum melle cocto ⁊ apponitur cũ aqua ſo
la. Sed ex ſpongijs illa que eſt ſubtilis: le⸗

„
*
.

uis:non habet iunamẽtũ.¶ Et vtimurſpon⸗

gia noua ſicca in panno lineo ligata:que ſo⸗

la facta foꝛma licinij:⁊ intromiſſa aperit oꝛi⸗

fert obtalmie ⁊ abſtergit oculum.i Et quan
do lauatur poſt combuſtionẽ eius:eſt magg
iuuatiua in medicinis oculoꝛum.Et quen
docomburitur cum pice:confert fluxui ma-
tricis.¶ Et lapis qui inuenitur in ſpongia
frangit lapidẽ veſice quãdo bibitur cũ vino.
¶ Auicẽna. Quando ſpongia aduritur cum
oleo:⁊ eius cinis confert diſruptioni ſangui

ficia vulnerũ quãdo ſunt clauſa, ¶ Et bñ po-⸗
nitur ſicca in vlceribo antiqͥs humidis ad dᷓ
fluunt humiditates eoꝛũ.i Et apponitur cꝗ
ac eio ⁊ ſubſtinet menſtrua.i¶ Et quando cõo⸗
buritur ſicut comburitur ſpuma maris. con

„

nis ꝓppter inciſionem ⁊ apertionem. Inflam

matur ex ea ignis ſuꝑ locum et cauteriſat cäã
hoc ꝙ ipa ſit ſubſtãtia retinens ſanguinem.

¶ Et ex eo fiunt licinia que in oꝛificjs vena⸗
rum ponunt⁊᷑.⁊ retinet ſanguinẽ ⁊ fluxum ſan
guinis.i Et eius lapis ſubtiliat abſq; cale⸗
factione:⁊ exſiccat⁊ꝛ abſtergit:⁊ exſiccat apo
ſtemata flegmatica.¶ Et infundit᷑ in aceto ?
ponit᷑ ſuꝑ plagas ⁊ ↄſolidat eas:et decoqui

cũ melle:⁊ ↄſolidatvlcera ꝓpfunda:⁊ ſimiliter

ponit ſicca ſuper ipᷣa.¶ Et infuſa in aqua aut
vino deſiccat vlcera humida antiqua. Et
qũ ſpongia aduritur cũ oleo eſt conueniens
curationi ſputi ſanguinis.i¶Et lapis in ea in
uẽtus frangit lapidẽ inveſica apud aliquos.

Galienus ait ꝙ frangit lapidẽ renũ tm:quia

non tranſit vſq; ad veſicain.

—
—

e

8

N

8
H
3
K
H
S

—

— — 2

„8

—

“

De Lapidibus

Capitulum. xxx.
Oꝛdicies parietis balnei latine.ara
ſbice vaſachi. Serapion li. aggrega⸗
troꝛis capᷣ.vaſachi.auctoꝛitate GBalie
ni.eſt calida.⁊ lenit ⁊ diſſoluit.

Pbyperationes

¶ Serapion. Facit naſcicarnes.⁊ eſt cõue
niens ſciſſuris que fiunt in ano ⁊ emoꝛroidi⸗
bus qñ ponit᷑ ſuꝑ eas.i¶ Et quod de ſoꝛdicie
colligit᷑ ex coꝛpoꝛibexercitantiũ:calef citꝛ
reſoluit exituras dure ſolutiõis.⁊ eſt cõöueni
ens vlceribo renũ.i¶Et illa que colligitur ex
coꝛpoꝛibo luctantiũ:cõfert nobis que fiũt in
matrice quãdo poni ſuꝑ eas.⁊ confert ſciati

ce poſita loco vnguenti.¶ Et ſoꝛdicies q̃ re⸗

peritur in vaſibo in quibꝰ oleum aduritur re⸗

ſoluit multũ ⁊ lenit.i¶ Et dixit in ſoꝛdicie que

eſt in coꝛpoꝛibo luctantiũ ſᷣm ꝙ ĩ ea eſt de pul
nere diuerſificatur ab alia.¶ Et ſoꝛdes qͥdeʒ
vniuerſaliter reſoluit apoſtemata indigeſta.
2⁊ cõuenit apoſtematibo calidis mãmillaruʒ.
⁊ hoc quoniã extinguit inſtãmationẽ eoꝛum
¶ Et pꝛohibet curſum humoꝛum ad ipᷣa.⁊ re
ſoluit quod iam fluxum eſt ad ipſa.quoniam
ipᷣa eſt compoſita ex puluere ⁊ oleo ⁊ ſoꝛdicie
coꝛpoꝛis homĩs.i¶ Ged ſoꝛdes vaſoꝛũ reci⸗
pit acuitates a vaſe eris.⁊ ſimiliter eſt acut⸗
oꝛ.⁊ ſoꝛdicies auris confert panaricio.

—

— . 8 —
„ . ☛ 5
ℳ „
5N .
—R——
7 ℳ 4 —
. —
.
el

7

PR

R

. Ilex. Iſido. Silex eſt lapis dinus
ſ ſic dictus:eo ꝙꝓp ab eo ignis exiliat.

DPyoperationes.
¶ Idem in libꝛo.xix.Ex genere ſilicũ optimi
ſunt nigri quibuſdam in locis ac rubentes.
Albiquoq; cõtra vetuſtateʒ incoꝛrupti qͥ
⁊ in monumẽtis ſculpti ⁊ incoꝛrupti perma⸗
nent:quibus nec ignis quidem nocet.NHam
ex his etiꝗ foꝛme fiunt in qͥb etiã era fundun
tur. ¶ S ⁊ viridis ſilex vebemẽter igni re
ſiſtit ac nuſqᷓ; copioſus eſt.⁊ vbi inuenitur la
pis nõ ſaxum eſt. Pallidus aũt in cemẽto ra

ro vtilis.i Yluuialis vero ſilex ſemꝑ veluti
magens eſt. hũc eſtate exhiberi opoꝛtet:nec
ante bienniũ in ſtructuris domoꝝ inſeri.
Capitulum. xxij.

Iccinꝰ ſiue Succinꝰ. Alber. Suc⸗
ſ cinus eſt lapis crocei colorꝭ quẽ gre
cil electron vocant.inuenit᷑ eni tranſ⸗

lucens ſicut vitrũ.:vocabulũ habʒ a materia
q a ſucco vel gũma arboꝛis naſcit᷑ que pinꝰ
vocatur.lambꝛa vulgariter vocatur.

Pyperationes

¶ Idẽ. Confricatꝰ aũt trahit folia? paleas?

fila ſicut magnes ferrũ.i Dicũt aũt ꝙ; ↄſert

poꝛtãtibo ſe caſtitatẽ.i De expert ãt eſt ꝙ fu
git ſerpẽtes.pꝛegnãtibo ãt valere ðꝛ ad facilẽ
arturitionẽ.i¶ Iſido. Succinꝰ quẽ greci e⸗
ectron vocãt fului cereiq; colorꝭ fert᷑ arborꝭ

ſuccus eẽ.⁊ ob hoc ſi hic appellatꝰ:ↄſtat aũt

₰

eũ nõ eẽ populi ſuccũ.vt phetonijs fabula di
cit ſeddine arborꝭ. Na accẽſus tede nito-

re ſlagrat. Naſcit᷑ aũt in inſul occeani occidẽ
talis.ſic gümi denſaturq; criſtalla igcrsrel
3)

Rd&N

,

.

tꝑe.¶ Ex ea fiũt decoꝛis gr̃a agreſtiũ moni⸗
lia femĩaꝝ.vocari aũt a qbuſdã ðꝛ arpaga:eo
ꝙ attritu digitoꝝ accepta calorꝭ aĩa folia pa
leaſq; ⁊veſtiũ fimbꝛia rapiat:ſiẽ magnes fer⸗

rũ.i¶ Ex li.de na.reꝝ. Succinꝰ eſt gẽma que
vulgariter appellat᷑ lambꝛa.hic crocei colorꝭ

eſt. ⁊ vt vitrũ aliqñ trãſſucet.¶ Caſtitatẽ poꝛ
tantibooferre ð. YFumꝰ eius iuuat parturien
tes:⁊ fugat ſerpẽtes.pma qͥdeʒ gułta que de
Ar boꝛe pino fluit pura ⁊ lucida eſt.i¶ Et hec ẽ
illa que in eſtate calida pꝛoſilit. Reliquovero
tempoꝛe fluens obſcura eſt ⁊immmũdao.

Capitulum. xxiifW.

AUliphur. Iſidoꝛus. Sulphurterra ẽ
ſ erv actione calorꝭ excocta in eſſentiã
ſulphureã cõmutata. Aquoſis ⁊ ter⸗
reſtribo ⁊ igneis trãſeũtibo.Eſt aũt aliud ſul⸗
phur viuũ:videlicet qdð tale eſt equale aterra
pꝓgducit᷑. Aliud eſt extinctũ ſiue moꝛtuũ qð ar
tificialiter parat᷑:⁊ in calamis ferreis fundit᷑.
Aui.li.ij.ca.de ſulphure. Sulphur eſt oĩb
notũ.eſt ca.⁊ ſic.ad quartũ ꝓpueniens.⁊ ẽ ſub⸗
tiliatiuũ ⁊ attractiuũ.ij Dyaſ.ca.ſulphur.oĩ⸗
bus eſt notũ.Eligendũ eſt viuũ ⁊ coloꝛe lim
pidũ ⁊ reſplendens et ꝑlucidum ſine lapide.
qʒõð miſſum in focũ viridẽ facit coloꝛẽꝛ pinga
tur. HNaſcitur in meloſda ⁊ lipparia.

Dperationes

A Dyaſ. Virtꝰ eſt ei q̃ reſoluit ⁊ abſtergit.⁊qͥ

reſiſtit venenis maritimis ⁊ alijs ſilibo eiꝰqñ

B terit᷑ ⁊ pulueriſat ſuꝑ moꝛſure.i¶Et coficit᷑ cũ

ſputo aut vꝛina aut cũ oleo veteri.aut cũ mel

Ckę aut glutine albocin. ¶ Curat ſcabiẽ ⁊ egri⸗

Traſtatus

tudineʒ in q̊ͥ eleuat᷑ cutis.⁊ hoc q ipᷣm aufert
ipᷣas egritudines abſq; hoc ꝙ impellat mate
riã ipᷣoꝝ ad interioꝛa coꝛꝑis.iEt educit ſa⸗

niem ex pecioꝛe.⁊ qñ trãſglutit᷑ cũ ouo ſoꝛbiꝰ

li:aut fit ſumigiũ cũ eo ↄfeit aſmati.i Et qñ
fumigat᷑ mulier cũ eo educit fetũ.¶ Et miſce
tur cũ glutine albotin:aut reſina pini ⁊ aceto
cõfert ſcabiei vlceroſe ⁊ empetigini:⁊ macu⸗

lis albis qᷓ fiũt in vnguibo:? gufert moꝛpheã
¶ Et curat elephantiã:⁊ ſilr cũ reſina ⁊ aceto
curat puncturam ſcoꝛpionis.¶Et qñ miſce᷑

cũ nitro ⁊ fricat᷑ inde coꝛpꝰ:aufert pꝛuritum.

¶Et ſumit᷑ in potu cũ gaqua vel ouo/ſoꝛ bili ⁊
cyurat yctericiã. ⁊ eſt bonũ coꝛiʒe.i¶ Et qñ pul
ueriſat᷑ ſuꝑ coꝛpus aufert ſudoꝛẽ.⁊ qñ linitur

ſuꝑ podagrã cũ nitroꝛ aqua ↄfert ei.i¶ Et cõ

¶ Et miſcet᷑ cũ melle ⁊ vino:⁊ curat attritio⸗

nes auriũ qũ linit᷑ cũ eo.¶ Aui.li.ij.ca.de ſulꝰs

phin e ca.eſt ⁊ ſic.Et ẽ ex medicinis ad alba⸗

ras.ppꝛie dum nõ tangit ipᷣm ignis.i¶ Et nñn

—

miſcet᷑ cum gũmi albotin eradicat v
ſunt ĩ vnguibo.⁊ cũ aceto ponit᷑ſuꝑ moꝛpheã

Et ponitur ſuꝑ aduſtionẽ ⁊ vlcerationẽ: et
Abſtergit empetiginẽ:⁊ ꝓpꝛie cũ viſco:⁊ ꝓpie
eętiam cũ aceto ⁊ cũ nitro ꝓpter pꝛuritũ lauaz-
tur ex eo coꝛpꝰ.¶Et ipᷣm eſt cũ nitro et aqua
ſuꝑ podagram linitũ cõueniens.⁊ cõſtringit
coꝛiʒam ſuffumigatũ.i¶ Et adminiſtratR ctum
Sceto ⁊ melle ſuꝑ cõtritionẽ aurium.

Al. Sera. li. ag. ca. Malk. au. O yalſ.

1ſ·. Suũt ei due ſpecies.vna ẽ q ẽ ex mi
nera:⁊ alia qᷓ ẽ ex mare.⁊ illa queẽ ex

. „

fert qñ fit fumigiũ cũ eo ſoꝛditati⁊ obliuiõi.

mi albotin eradicat veſtigia q

e,

7 . 2=

2

minera eſt foꝛtioꝛ. Et melioꝛ ex eo eſt non ba
bens lapidẽ clari coꝛꝑis:cuiꝰ partes ſunt eq̃
les.⁊ ex marino melioꝛ eſt albs equaliũ parti

um.⁊ etiã reperit᷑ in locis aquaꝝ ſtantium.

¶ Itez auc. Bab.Et ſal qd generat᷑ in ſtagnis

marinis aſſimilat᷑ marmo.Et iſte ſal fit ĩ ma⸗
ritimis. Nã qñ decreſcit aqua vel ↄtrabi᷑ in

tꝑib eſtatis:coagulat᷑ acaloꝛe ſolis adutẽre
qð eſt in marginibo aque: et fit ſal.Et hoc fit
plurimum:eo ꝙ aggregat in loco illo ex aqͥs
ſoꝛdidis:q̃ ſũt multũ calide.Et ꝓpterea quia
euacuatio aque marꝭ fit in loco arto.ſuba eiꝰ

eſt groſſa.⁊ ſapoꝛ eiꝰ eſt ſtipticus ſalſus.Sal

vero qð eſt ex minera eſt groſſioꝛis ſubſtãtie
⁊ foꝛtioꝛis ſtipticitatꝭ.Et virtꝰ eiꝰ eſt ca.⁊ ſic.
in.iij.gra.Sal ſodome ẽ ſal qð generat᷑i ma
ri moꝛtuo vbi eſt aq̃ amara.in qua ſi ꝓijciant
piſces moꝛiunt᷑.Et vocat᷑ ſic anoĩe montiũ
ſunt ppe illud mare. Sal qð effodit᷑ a min

eſt minꝰ ca.⁊ minꝰ ſubtile alijs.Comburitur

ſal m hũc modũ.Pone ſal in olla noua:⁊ co
operi illã ne ſalſedo egrediat᷑ ab olla ꝓpter ca
loꝛem ignis:⁊ ſepeli ollã in pꝛunis et dimitte
ibi donec adurat᷑ ⁊ crepet.deinde aufer ab ig
ne:⁊ potes diſcernere diuerſitatez ſalia a ſuo
ſapoꝛe.⁊ hocqꝛ illeqͥ ꝑticipat amaritudinere

ſoluit. Sed qͥ eſt ſalſus ſolũ cũ reſolutiõe ſua
ſtipticat ⁊ ſtringit.Et ſal qũ aduri ẽ maiorn⸗

reſolutiõis ⁊ mioꝛis ſtipticitatꝭ.Et flos ſalẽ
ſubtilioꝛ qᷓ; ſal aduſtus,⁊ ſapoꝛ eiꝰ eſt acutꝰ:⁊

*

reſoluit reſolutiõe foꝛti.⁊ eſt flos eiꝰ ſpuma q̃

eſt ſupꝛa ſalem. Sed puluis ſalis aſſimilatur

ſpume ſalis multũ. Et poſſihile ẽ ꝙ ſubtilia⸗
ret ⁊ reſolueret plꝰ qᷓ; ſal.⁊ aggregaret qð re⸗

maneret de ſubſtãtia ex coꝛꝑe ſicut ſal. Et ſi

tu capis piſces viuẽtes⁊ pꝛoijcis ĩ mari moꝛ

tuo moꝛiunt᷑ ſtatim. Ergo debes ſcire ꝙ acci

dit ppter amaritudinẽ qᷓ eſt in es:que quidezʒ
inimica eſt aalibo omibo ⁊ plantis.

Serapion. Virtꝰ ſalis eſt qᷓ ppibet putre

factionẽ coꝛpoꝝ eoꝝ q̃ ſunt parata putrefie⸗
ri ꝓpter bumidatẽ ſuꝑfiuam que eſt in eis.Et
ſal maris qñ extendit᷑ ſuꝑ coꝛiũ et ponit᷑ ſuꝑ

ſplenem:reſoluit duriciẽ eiꝰ. ¶ Oyaſcoꝛides

capitulo de ſale. Salis virtꝰeſt ſtiptica.⁊ ab

ſtergit ⁊ mundificat ⁊ reſoluit.Et aufert car/

nem ſuꝑfluam ab vlceriba.Et cauteriſat ⁊ p⸗
hibet vlcera fraudulẽta.Et inↄfectiõibo me⸗
dicinarũ ſcabiei.¶ Et aufert carnẽ ſuꝑfſluam
qui creſcit in oculo.Et liquefacitvngulam qᷓ

ſit in eo.i¶ Et ingredit᷑ in cliſteribo.ꝛ eſt bonũ
apoſtematibo hydropicoꝝ. Et quãdo miſce᷑
cum oleo aceto: ſedat pꝛuritũ/quãdo vngi⸗

—

tur iuxta ignem donec ſudet.i Et ideʒ facit
in ſcabie vlcerata ⁊ nõ vlcerata.et in lepꝛa et

empetigine.⁊ q miſcet cũ melle ⁊ aceto ⁊ o⸗
leo ⁊ linit᷑:cõuenit ſquinãtie.i¶ Et cũ oleo ſo
lo cõuenit apoſtematibo vulue ⁊ duaꝝ amig⸗

dalaꝝ.⁊ curſui humidicatũ ad gingiuuas.

¶ Et fit ex eo emplaſtrũ cum ſauich oꝛdei co
ſto ⁊ mellad pꝛuritũ.et ad fluxibilitatẽ gin⸗
giuaꝝ.⁊ ad vlcera coꝛroſiua.¶ Et fit empla⸗
ſtrũ ex eo ⁊ ſemẽ lini ad puncturã ſcoꝛpionis
⁊ cũ oꝛigano ⁊ yſopo ⁊ melle ad moꝛſuʒ vipe
re:⁊ cũ pice alkytran aut cũ melle ad moꝛſum

d db Wπ

aĩalis:qð ðꝛ ceraſtes.⁊ eſt ſerpens coꝛnutus

¶ Et qñ fit emplaſtrũ cũ eo ⁊ melle ⁊ oleo:re⸗
ſoluit furunculos.i¶Et qñ miſcet᷑ cum oꝛiga
no ⁊ fermẽto:maturat apoſtemata flegmati⸗
ca teſticuloꝝ:⁊ ↄuenit moꝛſui rane exiſtentis
in flumine babylome. ¶ Et qñ terit᷑ ⁊ ligat᷑t iin
petia lini ⁊ ſubmergit᷑ in aceto foꝛti et miſce
cũ iſto.⁊ ponit᷑ ſupꝛa moꝛſum in quo eſtmoꝛ/

ſura aĩalis alicuius venenoſi conuenit.i¶ Et

quãdo miſcet᷑ cũ melle:ↄuenit ſanguini moꝛ⸗
tuo q eſt ſub oculo.i¶ Et cõuenit nocumento
farina ⁊ melle:cõuenit contuſioni neruoꝛũ?
ttritioni lacertoꝝ.¶ Et ponit᷑ ſuꝑ combu⸗

fungoꝛũ ꝑnicioſoꝛi Et qñ miſcet᷑ cum

ſtionem ignis:⁊ non ſinit locum veſicari.Et

ponitur in hunc modum ſuꝑ podagram ⁊ cõ

uenit. ¶ Et remflaſtrur cum eo:et linit᷑ cfũ
eriſipilam ? foꝛmicaʒ au⸗
geri in coꝛpoꝛe.i Et quãdo miſcet᷑ cum oleo
pꝛouocat ſudoꝛem.Et quãdo ſumitur in pos

vſopo:⁊ pꝛohibet

ä

tucum vino ⁊ aqua:laxat ventrem. Neruns

tamen eſt malum ſtomacho.

N OO

.

A

.

tiuus multũ.defert᷑ ex coꝛaſceni.⁊ ſũt eiꝰ co⸗

loꝛes multi.Nã eſt ex eo niger ⁊ puluerulẽtũ
Alboclarus ſicut criſtallus:⁊ ẽ melidꝛ:⁊ ẽ ileæ
q̃ ingredit᷑ in medicinis.⁊ ẽ ca.et ſic.in.iiij.ũ.

Bperationes.

¶ Sera. Eſt abſterſuuꝰ humoꝝ groſſoꝝ.?⁊ ab A
ſtergit ⁊ lauat ⁊ pfert caſui vulue⁊ ſquinãtie. P
¶ Et diminuit albedinẽ oculiſeu pannũ eiX.

Capitulum.

.

Al alkali.

.

Actoꝛ. Sal alkali: vel alkal fit in hune mo
dum. Accipe de herba kali:que alio nomine
vocatur vſnen:⁊ fac in terra foueam magnäãä:·

2 imple foueamer herba illa dumeſt recens
⁊ accende ignem in ea.i¶ Et quando erit illa

herba combuſta pone de alia ſuꝑ eam:et facd
ita donec fouea erit plena.et ila herba bene

cõbuſta:⁊ dim itte extingui ignem ⁊ infrigi⸗

dari cinere.¶ Deinde detege ſub cinere fo⸗

uee.quia tu inuenies ſalem nigrum petrifica⸗

tum vel coagulatum in magno globo infſun

do fouee ꝙ ſal alkali vocatur. ¶ Et valet ad

Capitulum. cxx.
All armoniacũ. Ser̃. Sal armoniaz
ſ cus eſt alboꝛ rubeꝰ:⁊ extrahitex lapi
diboclarduris.⁊ eſt ſallus moꝛtifica

Pperation”esg

. mmmn m, WWS.

Alindus. Aui ſin caſt. ſen. i de aſpe
ſ ritatelingue inqt. Sal indus ẽ in co
loꝛe ſalis ⁊ dulcedie mellis.Et ẽ ʒue

carũ a inuenit coagulatũ ſup cannã mellia
in india ſal loco eiꝰ ponunt᷑ candi.lege ʒucca

in trac. iĩ e her.caplin vltimũ ꝛc.

– . 4 .
„ X 3 „ . , *.
5 . . Iy 7 — 5

g.

itulum. exuii
NRachius.Enax in lapidario ſuo.
X rachius eſt lapis niger. Naſcit
t in ponto amneqͥ eſt in egypto.

Hobrrationes

¶ Et ðꝛ accẽdi paꝝ ab aq̃ ſʒ extĩguit᷑ ab oclo.

Hoc ie dicit Ab in opiiſno caß ppeio.

N¶ Enax. Trachius bhʒ vires ſicut gagates.

—= Capitulum. cxxvij. .

—

RaN

S

dn

⸗apiiulum (xtr.
Errga ſigillata latine. Grece lemnia
1 n ,..fſragidos. Arabi.Leumacon vl hu⸗

De Lapidibus .

Coapitulum. (xxix.

t? Artarꝰ. Bartho. li. de ppetatibo re
rũ. Cartaꝝ ẽ vini feculetia in modũ
terre vł inollis lapidis circa ꝑtes dolei indu
rata cinꝰ natura calida eſt⁊ ſic.in.iij.gra.

¶ Idẽ valet ſcabiẽ:ſerpiginẽ ⁊ impetiginẽ.

¶ Kõtra capitis ĩmũdicias. Uirtuteʒ enĩ hʒ

extenuand taſummẽdumudificidt 2 la vandi.

WI-

matũ.Sera.li.aggr.ca. Teumacon.ancto.
Dyaſco. Teumacon.i.terra ſigillata.⁊ eſt ſi⸗
gillũ marinũ.⁊ eſt ſigillũlaice.⁊ ẽ vna ex ter⸗
ris almavũ.Et multi ex lutꝭ üũli aſſimilantur.
Et coloꝛ eiꝰ ẽ ſilis mogre:ſʒ diſcermit᷑ ab ea.
qꝛ qñ tangit᷑ digitis nõ adheret eis ſicut mo
gra.: ẽ dgviſcoſitate ĩ ea res parua.et in iſta

ſigilla fiũt ⁊ almavũ.Et coloꝛ oĩm ẽ rubeus.

ſed illa q̃ eſt vera ex eis fodit᷑ ex terra fundo⸗
ſa.vbi nõ ẽ arboꝛ neq; herba neq; lapis.Ac⸗
cipit᷑ igitur ex minera illa.⁊ infunditur aq̃ do
nec diſſoluit᷑ ⁊ ſpiſſat᷑ Et agitat᷑ foꝛti agitatio
ne.inde dimittit᷑ donec reſideat:⁊ tũc abijcia
tur ab ea aqᷓ q̃ ſuꝑgnatat cũ facilitate.⁊ poſtea

colligit qdᷣ ẽ pingue ⁊ viſcoſuʒ.⁊ abijcitqð ẽ

lapidoſum ĩ fundo vaſis.deinde ponit᷑ illud

pingue ad ſiccãdũ donec ſit ſicut cera mollii.

⁊ ſic dinidit᷑ in fruſta ꝑua ex qͥb fiũt trociſci.

⁊ ſigillant q deſiccãtur in vmbꝛa donec rece⸗

dat aquoſitas et cõpletur deſiccatio.

¶ Dyaſ. In ſuba eiꝰ eſt acreitas.⁊ ẽ in ea pa⸗
rũ ſtipticitatꝭ.⁊ virtꝰ eſt ꝗdeſiccat ſine moꝛdi
cat iõe.Et curat vlcera fraudulẽta:etiã ſi fue

rint ſoꝛdida ¶ Et qñ cõficit᷑ cũ aceto foꝛti vt

fiat ſicut lutũ:⁊ ponit᷑ ſuꝑ vulnera recentia⁊
dimittit᷑ ſic glutinat ea et curat vlcera antiq̃.
Et diſſolue ipam cũ q̃cũq; videbit᷑ mag cõ
petere neceſſitatiſ. cut cũ aceto aq̃ mixto aut
ſecaniabin:aut vino aut mellicrato.et cõue⸗
nit iunamẽto maniteſto hñtibo vlcera ĩ inte⸗
ſtinis anteq; fiãt putrida facto criſteri cũ ea.
¶ Poſtq; pceſſerit eriſtere cũ aq̃ mellis:⁊ po
ſtea cũ aqᷓ ſalis.Deinde cũ ſucco plãtaginis
⁊ det᷑ in potu cũ aceto foꝛtiter mixto aque.

Et ↄuenit moꝛſui tyri et alioꝝ aaliũ vene

noſoꝝ:⁊ canis rabidi qũ bibit cum vino lim
phato:et qn linit᷑ ſuꝑ locũ moꝛſus cũ aceto.⁊
ſil opoꝛtet ꝙ liniant᷑ oẽs moꝛſus aĩaliũ vene
noſor 4 Deinde ponat᷑ ſuꝑ vulnꝰ foliũ allij
agreiſt.⁊ poſt ẽ foliũ centauree miorꝭ.et poſt
hoc ẽ foliũ pꝛaſſij.i¶ Et medicamen qð ſumit
ex luto ſigulato ⁊ grana iuniperii q̃ admiſce

tur ex bolo armeno qntitas gꝑua.qu bibit ex

eo ille qͥ timet potionẽvenenoſaʒ phibʒ nocu
mentũ eiꝰ ab eo.¶ Et ſumũt eaʒ in potu illiqͥ
iã ſũpſerũt medicinã:dũ ipᷣa ẽ adhuc ĩ ſtoma
cho ſuo.puocat eni vomitũ:⁊ expellit nocu⸗
mẽtũ eiꝰ ab eo.⁊ ſumunt eã in potu iulli qͥ lam
ſumpſerũt medicinã venenoſaʒ dũ ipᷣa eſt a
huc ſtomacho ſuo.i¶ Pꝛouocat enivomitũ
⁊ expellit nocumẽtũ ab eo:⁊ liberat eũ a moꝛ
te.¶ Ego fui exꝑtus ĩ illis qͥ biberũt cantari
des et lepoꝛem marinũ.nam dedei⸗ ĩ potu
iiij

3

3 dDd 3 E§

5

„

R

euaſerunt.neq; paſſi ſunt aliqð accidens ma
lum ex veneno ipſoꝛum.
¶ Iterũ Dyaſcoꝛides capi.de terra ſigillata
qð incipit Qemnia fragidos:ſᷣm trãſlationẽ

grecã. Terra eſt ex clauica ſoꝛdida ⁊c

¶ Et idem m trãſſationẽ arabicqᷣ· In luto ſi
gillato ẽ virt?ꝰ ꝙ qñ ſumit᷑ in potu reſiſtit me⸗
dicinis moꝛtiferis ⁊ oibus venenis foꝛti con

trarietate.i¶ Et quãdo bibit aliquis ex eo:⁊

poſt ſumpſerit in potu medicinã moꝛtiferam
facit eam egredi ꝑ vomitũ ⁊ nõ nocet ei.
¶Et eſtoueniens moꝛſibo ⁊ punctun veneno
ſoꝛũ anĩaliũ.Et ingredit᷑ in ↄfectionibo pluri
um medicinarũ compoſitarũ.
¶ Et idem Sera.auctoꝛi.Alcauzi.Terraſis⸗
gillata eſt bona ſi pulueriʒet ex ea inos.vn⸗
de fluit ſanguis.ſtringit enĩ eũ ſtatim:et non

eſt medicina qᷓ abſcindit oẽs fluxus ſangui⸗

nis ſicut iſta.¶ Et idẽ aucto.Pauli.Quãdo
ponit᷑ ſuꝑ aduſtionẽ ignis nõ ſinit locũ veſi⸗
cari.⁊ dat᷑ ex ea in potu poſt caſum in q̃ cõti⸗
netur leſio interioꝛũ membꝛoꝛũ liniunt᷑ cũ ea

membea poſt pcuſſonẽ ⁊ caſum ⁊ attritionẽ.

2 ꝓhibet ea ab apoſtemate.

¶ Et ſi fuerit ſolutio ↄtinuitatis cõſolidat.;3 ¶

eſt de melioꝛibo medicinis otra venena.

¶ NPaulus ca.de terra ſigillata ca. eſt ⁊ ſic.

Z¶ Auicẽna de viribo coꝛdis.Terra ſigillata

emperate cõplexionis eſt in caliditate ⁊ fri

KTractatus

de hac medicina:⁊ feci eos vomere ſtatimꝰ

Egula latine.grece later. qarabice ca⸗
t ſef. Sera.li aggre.ca.C aſef.auctoꝛt
tate Dyaſco. Caſef:id eſttegula.

HPyperationes
¶ Tegule atanoꝛ qñ ſunt bene aduſte:habẽt
virtutẽ cauterisatiuã.¶ Et ꝓpter hanc cau⸗
ſam qñ miſcetur ⁊ linitur cum ea: cõſfert pꝛu⸗
ritui ⁊ bothoꝛ:⁊ confert podagre.Et quãdo
miſcetur cum cerot reſoluit apoſtemata du⸗
ra⁊ ſcropbulas.i¶Et idem auctoꝛitate Ga⸗

lieni.Tegule laterum virtus eſt abſterſina.ꝛ

maxime tegula atanoꝛ. Etvirtus eius eſt q̃
abſtergit ⁊ deſiccat.⁊ ꝓpꝛie illa que eſt ex ata
noꝛ que eſt foꝛtioꝛ alijs.¶ Et ponitur pꝛopter
hanc cauſam in vnguentis que dicunt᷑ man⸗
faſtas.¶ Et eſtvnguentũ in quod ingreditur
huiuſmodi teſta medicina bona ad vlcera cõ
ſolidandum ⁊ incarnandũ ea.

VBPYY W⸗

gigitate confoꝛmis bumane cõplexioni:niſi =

ei ſiccitas maioꝛ eſt humiditate. Habet

enim mirabilem confoꝛtandi coꝛ.

N

Opaʒion. Albertus. Topaʒion ẽ la

L pls ſic vocatus a loco ſue pme inuẽs

ieonis que fertur vocari topaʒis in⸗
ſula.⁊ quia auri ſimilitudinẽ pꝛotendit Sunt

autẽ due ſpecies in hoc genere lapidis.qua⸗

rum vna eſt ſimilis in omnibo auro:⁊ eſt pꝛe⸗
cioſioꝛ.illa eſt croceum magis tenens coloꝛẽ
q; auri.⁊ hec vtilioꝛ eet.

Dperationes

Albertus. Expertuʒ eſt in noſtro tempoꝛe

ꝙ aqua bulliente ſi ĩmittat᷑ ita ſicut defert fa⸗
cit ꝙ ſtatim manꝰ immiſſa extrabit᷑ ſine leſio

ne.⁊ hoc fecit Rariſiꝰ vnꝰ de noſtris ſocuis.

*

dide

„ U

1

ignem euomit vt videns miretur.

rN

. CTapitulum. cxxxiij.

Nam qui eum poꝛtat circa ſiniſtrũ bꝛachi⸗
um oẽs turbas cõtemnit. Hoc locuſte ⁊ grã⸗

ines a fructibus remouent᷑:⁊ ardoꝛemvene
ris deferueſcere facit.
¶ Ariſtoteles. Topaʒion cum ponit᷑ ſuꝑ ho⸗
minis vulnus ceſſat fluxuns eius.Eſt autẽ il⸗
lud genus qð ſi ſupꝛa rem bullientẽ ſuſpendi

tur:ceſſant ampulle ipſius. J

I¶ Ex libꝛo de naturis rerum. Topazius ille

cuius coloꝛ auro ſimilis eſt. hic magis pᷣcio⸗
ius eſt. Aliud autẽ genus eſt multo lucidius

c coloꝛe magis tenue:ſed deteriꝰ.Hite lapis
inter cetera que facit dicitur etiam iram lu⸗

xuriamq; reſtringere.
ar

Oꝛchois⁊ Theogolitꝰ. Arnoldus.
t Toꝛchois eſt lapis:cuiꝰ coloꝛ eſt fla
uuus in albuz vergens a regione tur⸗
cia dictus in aqua naſcitur.

Hyperationes

æEt eſt virtus eiꝰ viſum ↄſeruare ſaluum.

¶ Etiã a nociuis extrinſe caſibo duʒ eſt ſuꝑ

ipm hilaritatẽ q̊ inducit.i¶ Alb. Turchois

eſt lapis flaui colorꝭ viridi candẽtꝭ.acſic lac
venetrauerit in flauũ coloꝛẽ.⁊ reſultet ꝑ ipᷣm
ad ſuꝑfici. Eſt aut nõ ꝑſpicuꝰ neq; rarus.

De LZapidibus .

¶Dicunt etiã ꝙ; valet cõtra emoptoicã ⁊ lu⸗
paciam paſſionẽ. Hoc autẽ certũ eſt ꝙ ſpecu
lus eſt lapis iſte.⁊ idolũ obiecti coꝛꝑis ſicut
Pealun concauũ viſum repᷣſentat.
¶ Et naſcitur in oꝛnicho.hunc cũ aliqͥs tenet
in manu dextera cõtra ſolẽ radios emittit. 7

¶ Dicũt aũt ꝙ viſum ↄfoꝛtat.a nociuis caſi⸗
bus defendat ſe poꝛtantẽ ¶ Solinꝰ. Tbego
litus eſt lapis oliue nucleo ſitis. Spernitur
cũ videt᷑:ſj vim alioꝝ vincit bonis remedijs.
¶ Solutus quippe bauſtus pulſis calculis:
renum doloꝛem ac veſice leuat.

IWenri
N

–
2

2
*

itulum. xxxiuij.

thia. Sera. libꝛo aggre. ca. tuthia
tCTuthia ex ea ẽ q̃dã q̃ fit ĩ foꝛnacib:

in qbus citrinates ⁊ olliai ⁊ repo⸗

nitur. Sed illius qͥ fit in mineris ſũt tres ſpe

cies. Hã ex ea eſt alba:⁊ ex ea eſtviridis:⁊ ex

ea ẽ citrina imbibita ruboꝛe.⁊ minere tuthie
indie ſunt in littoꝛibo maris ppe regioneʒ in⸗
die.⁊ melioꝛ baꝝ eſt alba.que cum aſpicit᷑ vi⸗
detur ꝙ habeat ſupꝛa ſe ſalem.⁊ poſt ipᷣam eſt
citrina.ſed in viridi eſt aſperitas.et eſt ꝑfoꝛa⸗

ta:⁊ defertur ex maritimis.Et alba eſt ſubti

lioꝛ omniũ ſpecieꝝ tuthie.⁊ viridis eſt groſſi
oꝛ:ſcilicet illa q̃ cũ foꝛaminibo eſt.¶ Dyaſ.ca.
de tuthia. Sunt eius due ſpecies. Una ẽ le⸗
uis alba Alia eſt minus leuis ea. Generatur

qutẽ tuthia quãdo accipit climia ⁊ pulueriʒza

tur ſuꝑ es in ſua citrinitate.⁊ Mooni in ipᷣm
climia vt fiat ctarũ citrinum. Eleuatur ergo

ex climia fumꝰ ⁊ adberet parietibus.⁊ eſt tus
ihia.Et tuthia quidẽ nõ eſt ſolũ ꝓpter tinctu

ram eris:ſed ẽ abſq; hoc ꝙ pᷣt fieri ex climia
abſq; citrinitate eris. Melioꝛ ex eo ᷑m Se
rapioſein eſt: que fit in cypꝛo.Que quãdo ro
ratur aceto emittit odoꝛem eris.cuius coloꝛ
eſt ſimilis coloꝛi reſine.⁊ ſapoꝛ ſimilis ſapoꝛe
luti.Et quando ponitur ſuper pꝛunas aggre
gaãtur partes eius. et fu coloꝛ eius inis

e,

. Tractatus

coloꝛi eris.⁊ qñ tangit᷑ nõ habet aſperitateʒ:

⁊ eſt leuis.Opoꝛtet em ꝙ inueniant᷑ hec oĩa
in ea.aliter aũt nõ eſt bona.¶auat᷑ auteʒ tu⸗
thia in hũc modũ.Accipit᷑ ſicca vel cũ aqua
mixta ⁊ ponitur in pecia lini nõ rara.⁊ ponit
in aquapluuiali.⁊ mouetur petia in aq̃.et qd
eſt de thut ia bona electa ſubtiliꝰ egredit᷑ de

petia in aqᷓ.⁊ id qʒð ẽ in ea ex ſoꝛdeꝰ groſſum

remanet in petia.⁊ poſt hoc dimitte reſidere.
deinde pꝛoijce aquã cũ tuthiaĩ vaſe alio mũ
do.⁊ qd remanet in fundo ex graui oneroſo:
qbijce ⁊ dimitte aquã clarificari.⁊ ꝓijce eam
cũ facilitate.⁊ iteꝝ infunde ſuꝑ tuthiã qquaʒ
aliã ⁊ agita:⁊ fac vt pꝛius.⁊ hoc tãdiuvt nihil
arenoſi remaneat.⁊ aqua ſuꝑſtans remaneat
clara.⁊ cũ hec feceris pꝛoijce aquam et ſicca
thutiam. Et quidã ſuntqͥ diſſoluũt tuthiam
in aqqua donec ſiat ſicut mel.et ponũt eam in
petia/⁊ ſuſpẽditur petia ſuꝑ vas ⁊ colatur ex
enqð poteſt: ⁊ reſtringüt peciam reſtrictione
pauca vt amplius egrediat᷑.⁊ pꝛoijciunt ſuꝑ
ipᷣm aqua multã ⁊ mouerit.⁊ qð natat in ſuꝑ
ficie aque colligũt cum lana.⁊ lud qð natat
eſt pinguedo.poni eam in vaſe nouo mum
do. deinde cũ mouerit reſiduũ motione leui:
⁊ pꝛoijciunt in vas aliud.⁊ qð remanet in ſun

do ex qarenoſo abijciunt.faciunt hec ſepe do⸗

nec nihil arene remaneat. Lauat᷑ aũt tuthia
cum vino ſimiliter. ? ila que lauat᷑ cũvino eſt
plus ſtiptica qᷓ; que lauat᷑ cũ aqua.

Bobpkrationes
Dyaſcoꝛides. Airtꝰ tuthie eſt ſtiptica in⸗
frigidat iua.replet vlcera.carne conglutinat.
deſiccatiua eſt deſiccatione pauca.
Et qui vult aſſare tuibiã:terat eã ↄtritione
foꝛti.⁊ cõſiciat eã cũ aqua ⁊ faciat trociſcos:
⁊ ponat eos ſuꝑ teſtã:et ponat ſuꝑ pꝛunas.et
voluat trociſcos cũ aſſiduatiõe donec deſic
centur ⁊ fiant rubei Et ſcias ꝓ accipit᷑ tu⸗
thia etiã ex auro:argẽto ⁊ plumbo.⁊ illa que
accipitur ex plumbo eſt ſecunda in bonitate
ab illa que fit in cypꝛo.¶ Aliqñ autẽ egemus
tuthia ⁊ nõ poſſumꝰ inuenire.ſed nos ſcimꝰ
medicinas equiualentes in bonitate.⁊ ſimi⸗

les virtuti eius quas volumus hic docere:?
modum earum:⁊ qualiter fnt.
¶ Accipe ex folijs mirti cum folijs ⁊ granis
eius recentiboſicut ſunt.⁊ pone ĩ vaſe terreo
crudo.et cooperi vas coopertoꝛio habente
multa foꝛamina: ⁊ pone in ſoꝛnace figuli. Et
qn decocta fueritterra vaſis ⁊ facta t ſta. au
ler qð eſt in ea:⁊⁊ pone in vaſe alio crudo.⁊ po
ne iteꝝ in foꝛnace ſicut pꝛiꝰ⁊ ſine coqui.⁊ ex/
rnahe q eſt in eo:⁊ laus cinerẽ il ſicut laua

„*

„
1

tur tuthia ⁊ vtere.¶ Fit autẽ hbocidem exrſo
lijs ⁊ ſummitatibo oliuarũ eadẽ diſciplina:et
maxime ſilueſtriũ.¶ Et fit ex citonijs poſtq;
mnciduntur ꝑ fruſta:⁊ abijciunt᷑ ſemina.et ex
galla ⁊ ex moꝛicelſi albis immaturis ⁊ deſic
catis in ſole.⁊ ex ſummitatibo arboꝛis grani
viridis:⁊ ex floꝛibo vitis agreſtis.⁊ ex ſũmi⸗

tatibus arboꝛis maſticis.¶ Et quidam acei O

piunt folia arboꝛis ficus:⁊ deſiccant in ſole:
7 faciunt vt diximꝰ.i¶ Uirtus tuthie ablute J
eſt ſicca ⁊ plus deſiccatiua omni medicina.⁊
ingreditur in ſieff cum qͥbocurantur egritudni
nes oculoꝛũ.i¶ Et eſt vna de melioꝛibꝛmedi RR

cinis cũ qbus curamus vlcera que fiunt in

ano ⁊ virga ⁊ pectine.⁊ deſiccat humiditates

⁊ ingreditunicas eius.

que veniunt ad oculum:⁊ ꝓhibet eas venire

ulum. xxxu.

Arach⁊ venix. Iſidorꝰ. Va
nrgch ſiue ſanguis dꝛacõis ẽ
Vy Fm Ariſtotelẽ lapiſ. Scom
meldicos ſuccus herberube
ts coloꝛis:vt apparet ſupe⸗
. rius in pmo tractatu de ber
bis capitulo.ccccxxij.de ðꝗð5.

BPypoerationes
¶ Virtus eius eſt contra quẽlibet fluxũ:ae A
hecipue ſanguinis.⁊ ex eo atq; argentoviuo

cus q eſt colorꝭ ſubalbidi. hic vatet melãco

lia. ¶Köõtra vitiũ ſplenis? epat. Et paſſionẽę E
cardiacã.? ad oẽs fantaſticas viſiones.

— . ₰ *.

——,,ͤ — —— — —

☛
2*

Capitulum. cxxxvj.
FEſgętana ⁊ Vnio. Iſi. VUegẽtana ita
vy lica Senna ẽab vegẽtanis repertani⸗
gra facie albio intermicãtib notis.
Dperationes
¶ Ex li denare. Anio lapis ẽ ĩ inſula capue
ſic dictꝰ:qꝛvᷣtuteꝛ nobilitate ẽ vnicꝰ.hic tate

ↄtinuitatꝭ ẽ ꝙ nulla ĩ eo ptʒ venaꝝ vel ſqua /
mandiuiſio.ſz planꝰẽ ad modũ glaciei Ha

turalr tũ aꝑit ſe ↄ roꝛẽ celi ipᷣmq; in ſe recipit:

12tinet tãto tꝑe qᷓnto muli fetũ geſtat ĩ vre
ro ſuo.i Et tũc tãdẽ illũ roꝛẽ ꝑ tatã moꝛãĩla

. pidẽ iã ↄuerſuʒ. emittit q̃ſifetũ ſuũ aluũq;ʒ ite
rũ recludit ꝙ nullũ in eo ptz diuiſiõis veſtigi
um. Alteriꝰ vo nũqᷓ; pdicto aꝑiet modo. In
mane qdẽ ẽ deſuꝑ mare: ibiq; recipit celi roꝛẽ
deinde ad fundũ mar deſcẽdit.ibiq; receptũ
⁊ in ſeroꝛẽ illũ ↄuertit ĩ lapidẽ.¶ Ex lapida⸗

oꝛnatũ laudat᷑ candida foꝛma.Cũ deceat ve⸗
ſtes deceat cũ nil minꝰ auꝝ. Cõche tꝑiby cer
tis refuant᷑ biãtes. In celuũ patulũ roꝛes hau
nre ſuꝑ nos.Ex qͥbo oꝛbiculi cãdẽtes cõcipi
unt. De matutino fit clarioꝛ vnio roꝛe. Ros
veſptinꝰ fetꝰ ſolet edere fuſcus.Et iuuenes
coche dãt baccos cãdidioꝛeſ. O bſcurat fet⸗
conchaꝝ grãdioꝛ etas. Quãto roꝛãtꝭ fueri
plus aeris hauſtũ.Lanto maioꝛe gignit cõ
ceptio baccam. Altra ſemuncẽ ſed creſcere
nulla putat᷑.ꝙ; ſi celſa micent tomitru cduerſa

rio. Tollit᷑ e cõchis ſpẽs memoꝛãda mariniſ
Vnio dict; ob hoc ꝙ ab yno tollit vnꝰ. Ne⸗
dũ duovel plures nũqᷓ ſi il inueniunt᷑.Cuiꝰ ad

De Lapidibus .

ne clauſe. Dic intercepta conceptiod eparit
hauſtu. Et fit aboꝛtiuũ ꝙ ceperit inde creari
Inſignes baccas pꝛedã maris india gignit.

Bignit ⁊ inſignes antiqua bꝛitania baccas.

==

=

—

——

2
=

Fſice⁊ Molaris. Auicẽna.Lapis
y veſice eſt q in veſica generat᷑. Dicit
idem libꝛo.ij.in ꝓpꝛio ca. ixerũt qͥ/
dam qꝙ lapis veſice ſumptꝰ frangit lapidẽ re⸗
mun ⁊ veſice. Sed Galienꝰdixit:q; nihil ho
rum eſt. Item Auicenna.Lapis molaris oĩ
bus eſt notꝰ.⁊ eſt ſtipticus:quare medicꝰvta
tur ad illa que indigent ſtipticitate ꝛc.

pituſum crrruj.

— ———— .- —

NWNNW

BWWW ☛R

choꝛuſca. Conche diffi giut ſubita foꝛmici⸗ 1

. Tractatus
Capitulum. xxxuti,j.

Iride eris. AUel eris erugo latie.gre
v ce ageris erugo.arabice ʒiniar vel he⸗
as erugo. Oyaſcoꝛides caplo geris
erugo.Alia eſt ſaricia.alia granata apud au

rifoſſoꝛes. alia vermiculoſa appell
militudineʒ foꝛme eius.alia cofeſt

5 1*

foſſibilis. Fit autem raſicia hoc modo. Su
me vas cuiſios equale cum cetero coꝛpoꝛe..
⁊ adiecto aceto acerrimo immittas ſquamã

pꝛepurgatã eris cipꝛi⁊ ſuſpende vaſe ne ace⸗

to tangat᷑⁊ ſic muni.ne in aliq̊ loco ſpiramẽæ

admittat:⁊ poſt decẽ dies aperias:⁊ rade qð
adheret lapidi.et qð radit᷑ habeto ꝓ erugine
eris.Eſt ⁊ alia ↄfectio q̃ ſic fi. Hitte acetuʒz
foꝛtiſſimũ in vas eneum:⁊ cooperi alio vaſe
eneo:ſed meliꝰ eſt vt ↄcauũvas ſit ad minus
equale.⁊ ſic muni vt ſupꝛa:⁊ poſt dies decem

rade vas ipᷣm ⁊ collige eruginẽ q̃ in vaſe fue,⸗

rit.Et eſt tertia ↄfectio q̃ in hũc modum fit.
Fac laminã eneã:⁊ in vaſe vbi acerũ eſt mit⸗

te.ita ꝙ acetũ nõ tangat:⁊ muni vt ſuperiꝰ:?

poſtea collige. I dan etiã poteris cũvinacia
areſcere ceperit. ſubmittẽs laminasvinacie:
⁊poſt dies decẽ colligẽs.Fit etiã ⁊ de lima⸗
tura eraminis ſic.mittit᷑ acetũ ⁊ agitat᷑ deci⸗
es in die in vaſe ſinul miſſa limatura.⁊ ſicex
pꝛimit᷑ ⁊ colligit. Dicitur etiã ꝙ; naſcit᷑ in me⸗

tallis. Unum autẽ genꝰe ſt cipꝛiace eruginis

quod ſuꝑ eramen inuenitur. Aliud qð in ſpe

luncis diſtillare dicitun quod ſuꝑ eramen eſt
parum eſt ſed bonum.quod diſtillat albũ eſt

⁊ nigrum.¶ Adulteratur etiãplurimis admi
xtis:ſcʒ punice aut marmoꝛe tunſo:aut cal⸗

canto.ſed citiꝰ hoc agnoſci poteſt.tacto hu

moꝛe duobo digitis cũ fricatur.⁊ ſi marmoꝛ
album aut punicẽ habuerit:nõ ſe ſoluet.ſi ve

ro calcantum nigreſcit in digitis.Eruginis

vermiculoſe genera ſuntduo. Unum genus
eſt quod foditur. Alterum vero quod confi⸗
citur ſic. Mitte ĩ moꝛtareuʒ eneũ acetum al
bum foꝛtiſſimũ quaſi cotilam dimidiã.⁊ tam

diu tere q;diu inſpiſſetur. Poſtea vero mitte
ſtipterie rotunde.ʒ.iiij.ſalis marinioptimi.et

ſalis nitri equale pondus.⁊ tere diebo canicu
laribo q;diu inſpiſſetur:⁊ coloꝛeʒ erugims fa

ciat:et ſic vermiculos fac.Et ſi volueris vt
limpidum exeat ⁊ lucidum. Mitte aceti par
tem vnã ⁊ olei veteris partes duas.⁊ omnia
ſupꝛadicta equaliter. Oulti vero accipiunt
eruginem raſiciã:⁊ mixto gummi facit ver⸗
miculos ⁊ vendũt:ſed inutilis eſt. ſte confe

ctiones eruginis virtutẽ habẽt eris vſtiſed
foꝛtioꝛem.O mnibo autẽ melioꝛ eſt illa qᷓ fodi

tur ſecundaque raditur.tertia que confici’ũ.
Bulcaſim ĩ libꝛo qui vocatur ſeruitoꝛ. Sũt
multi qui adulterant ziniar:id eſt viride eris
cum mulctis rebus ſicut cum pumice:et cDum
marmoꝛe piſtatis.Et ſunt quimiſcent cũ cal
canto.Et qui vult cognoſcere ulud quod eſt J
gQↄadulteratum cumpumice vel cum marmoꝛe
magdetaciat manum ſuam in aqua:⁊ ponat ſuun
per ipſum: quia ſtatim diſſoluetur. Et ſunt q
maſticant ex eo cum dentibus.et ſic pꝛecibpii
Unt lapides.Et diſcernitur id quod eſt aduil?
teratum cum vitriolo:ponendo ipſum in las
mina ferrea ſuper ignem. Et ſi continet ali⸗

quid vitrioli:qnando erit combuſtum fietru

beum. Sed illud quod non eſt adulteratum

remanet in ſuo coloꝛe et ſua figura.Et meliꝰ

ex eo in noſtris partibo eſt quod eſt magis vi
ride.foꝛtioꝛis odoꝛis adurens guſtum foꝛtis

operationis.

Dperationes

¶ Ovyaſcoꝛides. Omẽs erugines virtutẽ ha
bent ſtipticã termanticã. Caliginem oculoꝛũ

detergũt.lachꝛymas puocanl.Cicalrices o⸗
culoꝛũ attenuant. Paſcentia vulnera curãt:
ſine tumoꝛe ea conſeruãt.

¶ Melle ⁊ oleo addito et ceracicatrices in⸗
ducendo:vulnera ſoꝛdida ſanãt gutta armo
niaci mixta.⁊ facta ſicut colliriũ fiſtulas cu⸗

rant: durãt cicatrices:mollũt ⁊ gingiuis u·
tridis:⁊ canceratis vtiliſſime adhibent᷑ Pal

pebꝛas attenuãtimelle mixto ⁊ inuncto.

¶ Dixta vero reſina terbentina:ere vſto et
nitro lepꝛoſos curat. Yiſtulas admixto ſale
armoniaco medicatur. Groſſas quoq; ⁊ aſpe
ras palpebꝛas cum melle cunrnras.
¶ Comburitur vero ſic. Mitte in ſartagine
minutas partes eruginis:⁊ pone in carboni
bus igneis q́;diu coloꝛes cineris faciant.et

poſtea cum friguerint vtere. “

Multi vero incacabum crudum mittũt.
⁊ ſic comburunt. l
Bulcaſim in libꝛo qͥ vocatur ſeruitoꝛ.Cõ⸗
buritur ziniar in hũc modũ.Accipe ʒiniar et
pone in patella terrea ſuꝑ ignem? miſce qux-
uſq; videas coloꝛes eiꝰ immutari:quia verti
tur in coloꝛem tuthie:⁊ poſt aufer ab igne et
ſine tepeſcere ⁊ collige ⁊ ſerua ⁊ vere.

¶ Et habeas de ziniar qð generat᷑in minenꝭ

in inſula cypꝛi.qð apparet ſuper aliquos lapi

des eſt parum verum.id quod inuenit᷑ in mi,/

que admiſcetur ei ex lapidibus:

neris eſt maioꝛis quantitatis ⁊ pulchꝛi colos
ris.ſd nõ eſt bonũ ppter nimiam quantitate

Capitulum. cxxxi.

De Lapidibus

1 . D W 5

BESSR
—

14
— *.
—— = — — —

Zrn⸗Kiril xxxvi. Vitri vᷣo bec
v pmo ðꝛ fuiſſe oꝛigo. Phenix ſyriepa
ludem habet q̃ candebea ðꝛ:ex q̃ be
lus amnis naſci credit᷑:qͥnq; miliuʒ paſſuum
ſpacio ĩ mare ꝓfluens iuxcta ptolomaydẽ co⸗

loniã lentus. bic currit ĩ calubꝛis potu. Sed
ceremunij ſacer vado limoſus ꝓpfundus. DHDu

ic nõ niſi repulſo mararenas fatent qꝗ flucti⸗
bus volũtate niteſcũt de tritis ſoꝛdibo.Hũc

ætiã marino credunt᷑ aſtringi moꝛſu nõ pꝛius
neg ingenlaz nõ an uns eſtpaͤſln;
littoꝛis ſpaciũ. Idq; tantũmodo ꝑ multa ſe 00 4 anu
da o haberetur. Et omniũ metalloꝛũ pꝛecia abſtra
Herentur. Reuera ſi vaſa vitrea nõ frãgeren⸗

cula gignẽdo fuit vitro ⁊c.¶ Ex li.de vapoꝛi
bus. Aitrũ aliqñ fit ex plumbo ac terra ſub
cili abſq; cinere filicis ac feni. Plumbuʒ enĩ

₰

aliqñ eſreuanorans: allqi couiſcana. Cinde

admixtum cum terra ſubtili terrepartes il⸗

las cõuiſcat.Et diſſoluit in parte ꝑ actioneʒ
caloꝛis:admixtaq; puluere cum terra ſubti⸗
li. Accipit a terra deſiccationẽ.⁊ cetera Itẽ

yitrũ fit ex cinere herbe ſpinoſe naſcentis in
littoꝛe maris. Dicũt quidã ꝙ ſunt tribulima
rini:ſed falſo.ĩmo vocatur herba vitri.

Dperationes

¶ Serapion li.ag.ca.Cugeg.i.vitrũ.ex eo ẽ

lapidoſum:⁊ ex eo eſt arenoſum.⁊ qñ incen⸗
duntur:⁊ miſcetur cũ eo lapis magnes coa⸗
gulatur coꝛpus ſuum ꝓpter plumbeitatem qᷓ

eſt in eo.i¶ Virtus eiꝰ eſt calidũ in pᷣmo gra⸗

du.ſiccum in tertio.Et ingreditur in multis
cohol:⁊ aufertfurfures capitꝭ:⁊ lemfict ca⸗

pillos ⁊ barbam.¶ Et quãdo teritin et bibit

cũ vino albo ⁊ ſubtili frãgit lapidem inveſi/
ca.i¶ Et idẽ auctoꝛitate Aben meſuay eſt ca.
⁊ ſic.⁊ eſt bonũ pulmoniꝛ caſui capilloꝛũ.et
vitri ſunt plures coloꝛes.nam ex eo eſt albo.

foꝛtis atbedinis ſicut criſtallus.⁊ eſt melius

alijs.¶ Et ex eo eſt rubeus ⁊ ẽ citrinũ ⁊ viri⸗
ge et u mni⸗ ðꝛ ꝙ vitrũ eſt lapis ſtultioꝛ a⸗
lijjs lapidibo¶ Et eſt inter lapides ſicut ſtultꝰ

inter homĩes. Nam ipᷣm inclinat᷑ ad omnem
tincturam. Et eſt facilis diſſolutiõis in ignge

a quo extractũ cito petrificat᷑ ꝛ⁊ coagulat᷑.
Iſidoꝛus li.xxix. Uitrũ dictũ eſt:eo ꝙ vi⸗

ſus ꝑſpicuitate trãſſucet.⁊ quodãmodo clau
ſus ptʒ.leuibo aridiſq; ignibo cõcoquit᷑: adie⸗

cto cipꝛo ⁊ nitro.cõtinuiſq; foꝛnacibo vt es li
quetur.⁊ maſſe fiunt poſtea ex maſſis rurſus

fundit᷑ in officinis.⁊ aliud flatu figurat᷑.aliud

toꝛno terit.aliud argẽti modo celat᷑. Tingit᷑
etiã multis modis.ita vt iacinctos et ſaphis

ros virides vincet ⁊ onices:vel aliaꝝ gẽma

rũ coloꝛes.Nec alia ſpeculis aptioꝛ materia

yel picture accomodatioꝛ.ferunt autẽ ꝙ ſub

tyberio ceſare quidã artifex excogitauit vi⸗

tri temperatũ: vt flexibile eſſet ⁊ ductibile.q
düũ admiſſus fuiſſet ad ceſarẽ:poꝛrerit ei fia⸗

lam:quã ille indignatꝰ in pauimẽtũ pꝛoiecit.
Artitfex autẽ ſuſtulit fialã de pauimẽto q̃ cõ
licauerat ſe tanqᷓ; vas eneũ.deinde marcu⸗
um de ſinu ꝓptulit ⁊ fialaʒ coꝛrexit hoc facto
ceſar dixit artifici. NHũquid alius ſcit hãc cõ

dituram vitroꝛum.poſtq; ille inrans negsuit
Ylterum hoc ſcire:iuſſit eum ceſar decollari.

HNedum hoc cognitum fuerit: aurũ pꝛo luto

tur:melioꝛa eſſent qᷓ; aurũ ⁊ argentũ.

¶¶ Philoſophus. Vitrũ ꝑſpicuit ate tranſſu⸗
cet qð in metallis nõ cõtingit.Et quod ĩ eo

clauſum eſt ſiue liquoꝛ ſiue alia res.exterius

patet nec eſt de poꝛoſitate.unc enim ſplen
daoꝛ feriens ſupꝛa vitrum pictum:cum inpo

ris nõ ſit. Pictura inquam veniens ad ocu⸗
lnm:apparet ſᷣm ſimilitudinem picture fene⸗

ſtre per quam ferit. cuius oppoſnum ſepe vi⸗
demus. Fit autem vitrum ex terra ⁊ herbaz
lapide ⁊ plant a. Fit etiam de cinere fene ⁊ fi⸗

licis.etiam quãdoq; ex admixtione plumbi.
albumine etiam oui decocto.
¶ Auicenna. Vitrum eſt inter lapides: ſicu

ſtultus inter homines (ſicut ſuperius dictũ

eſt) declinat enim ad omnem tincturã ⁊ fran

gitur ꝛabſcinditur cum eo:ſcilicet imꝑſona
liter. ¶ Eſt autem calidum in pꝛimo:ſiccum

O

D

Tractatus

in ſecũdo. In ipᷣo eſt ſtipticitas ⁊ ſubtilitas.

abſtergit dentes ⁊ oculũ:⁊ eius albuginẽ de

let. Mundat ⁊ furfures quãdo cũ eo fit ab⸗

lutio. Yacit oꝛiri pilos inunctũ cũ oleo ſam
bucino.aduſtum aũt foꝛtiꝰ eſt:qð ex eo tritũ
eſt ⁊ aduſtum ↄfert valde lapidi veſice ⁊ renũ
vino bibitũ.¶ Conſtãtinus libꝛo graduum.
Vitrum calidum eſt in pmo.ſiccũ in tertio.
In multis collirijs vtile eſt:⁊ cõtfa empeti⸗
ginẽ valet.ledit furfures.capillos ſubtiliat.

pulueriʒatũ ⁊ cũ vino bibitum lapidẽ veſice
frangit. Plateariꝰ. Vitrum frigidum eſt in

peimo.ſiccum in ſecũdo. Inde fit vnguentuʒ

q valet qd ſcabiẽ.valet etiã ad ſerpiginem.

Ded puluis eius cum terebentina vel gũmi

pꝛunoꝛum in aqua ad ignẽ reſoluto cõficiat᷑
⁊ inde pars inungatur. Yit aũt vitrum ex ter
ra.fit eti ex herba.i Ex libꝛo de naturꝭ reꝝ.
Vitrum ſi diligeter teratur ⁊ cum vino riba

no: id eſt foꝛti bibatur. lapides qui ſunt inre⸗
mibo frangit ⁊ eijcit. Puluis vitri deoꝛſum in

ſtipite infra coꝛticeʒ arboꝛis ſuꝑ quã pullifi⸗

cant coꝛuivel coꝛnices iniectus.pꝛohibet ne
vnq; ad exiꝰ pulloꝝ aperiant᷑ oua eoꝛum.

Earo etiam feſtinantius coquenda ſtatim
decoquitur per appoſitionem fruſti cuiuſli-

bet materiei.quod tamen citius fit ſi vitrum
de cinere filicis ſit ac feni. MUN
¶ Raſi in libꝛo de aluminibus. Vitrũ eſt ex
partibo mercurij:⁊ vincens ſupꝛa naturaʒ eſt
frigiditas ⁊ ſiccitas.liquefacit ferrum ⁊ om⸗
nia coꝛpoꝛa.facitq; ea currere infuſione.Si
autem infundis vitrum quemcunq; coloꝛem
pꝛoijcis ſuꝑ ipſum retien.
Alchimiſta. Aitrum eſt inter lapides ſi⸗
cut amens inter homines. Nã recipit omẽs
tincturas.cito in igne ſoluit᷑:et ciro ad lapi⸗

deitatem ſuam reuertit᷑. Mollificat et mun⸗

dificat ⁊ liquefacit omia coꝛpoꝛa. deinde ſub
trahit ſe ab eis ꝑfuſionem.ſicut ſal ꝑ lauatio
nem.deniq; ſal ⁊ vitrum due ſunt res in qui⸗
bus eſt totum ſecretum artis.Nec lapis poſ
ſet fieri ſine eis:pꝛecipue ſine ſalal.
Item ex libꝛo de naturis reꝝ. Aitrum di⸗
citur eſſe de partibus Mercurij. neſcio qua
de cauſa:niſi quia recipit tincturam ⁊ colo⸗
rem:⁊ iᷣm etiam ferrum ſoluit.omniaq; coꝛ⸗
poꝛa diſſoluit⁊ diffluere facit.ſicut autem a⸗
qua de natura frigida igne caleſit.⁊ poſtq; re
frigidat᷑ frigidiſſima fit.ſic ⁊ cinis de qᷣ fit vi⸗

trũ cũ ſiccus ſit:ſi humectat᷑ꝑ liquefactionẽ:
poſtea deſiccatꝰ ſicciſſimꝰ erit.i¶ Pliniꝰ lib.
xxvi. In genere vitri et obſiana numerant᷑
ad ſimillitudinẽ lapidis quẽ obſidiꝰ in ethio⸗

pia inuenit. Eſt aut coloꝛis nigerrimi ⁊ traſ⸗

ficiant.

lucidi aliqñ viſu craſſoꝛe ⁊ in ſpeculis paries

tum ꝓ imagine vmbꝛas reddente.gẽmas ex
eo faciũt multi. Nidimuſq; ⁊ ſolidas imagt

nes diui Auguſti capti craſſitudinis buius
materia.que etiam pꝛo ipſo miraculo obſia⸗
nos quattuoꝛ elephantes in concoꝛdie tem⸗
plo dicauit: ſit ⁊ obſianũ tincture genere ad
eſcaria vaſa cotum rubeus vitrum non trãſ⸗
lucens hematinon appellatum. Actoꝛ.Et ſic
de vitri oꝛigine ⁊ natura ⁊ de operatiõe ipſiꝰ
in alchimia et virtuteĩ medicinis dicta ſuſj

—

Itrtriolum. Sera.li. aggre.cap̃. Zeg.
v aↄaucto. BGalieni. Vidi ĩ mineris tres
vVenas extenſas vnam ſuꝑ aliam per
longum ſpaciũ.⁊ vena inferioꝛ erat ʒeg nigrũ

id eſt vitriolum nigrũ.⁊ vocatmarſaſita.Et

ſecũda que erat ſupꝛa eã eſt colcotarvel calci
tis.⁊ tertiaꝗ que erat ſuperioꝛ eſt zeg viride.2
eſt vitriolũ vel calcantũ.⁊ hec eſt zeg nigrũ.
cõuertit᷑ ⁊ fit colcotar.⁊ colcotar fit ʒegviri⸗
ge:id eſt vitriolũ.Eſt aliud vitriolũ rubrũ.ꝛ
omẽs tres ſpecies diuerſificant᷑ adinuicẽ in
ſubtilitate ⁊ groſſitudine.quoniã groſſius ex
eo eſt ʒeg nigrum. ⁊ ſubtiliꝰ eſt zeg virige. col
cotar eſt mediũ inter hec duo.Et virtꝰ iſtoꝝ
omnium eſt aduſtiua comburens carnem.ꝛ
faciens eſcaram duraʒ.⁊ eſt ſtiptica.⁊ vitrio
lum virideꝛ? colcotar diſſoluitur neq; lique⸗
fit: quia coagulat io eius eſt petrificata foꝛtj.
Zeg vero viride eſt maturatiuũ a caloꝛe ſuo
naturali maturat ione amplioꝛi qᷓ; colcotar.

— — 0—¶— —— — — — —

d d

hh ——

— — – — ——

1

X

De Lapidibus .

dem auctoꝛitate Dyaſcoꝛidiſ. Zeg aliud
eſt babylonicum ⁊ aliud cipꝛenſe.⁊ babyloni

cum melius eſt durum:quod cum frangit᷑ ha

bet interius maculas albas.
¶ Et virtus eius eſt ſicut virtus calcitis:et
comburit᷑ ſicut ipᷣm.Et cypꝛenſe habet colo
rem aureum verius coloꝛem eris frangibile
venenoſum:ſicut alumen:interiꝰ habens ma
culas ſplendidas ſimiles ſtellis.
Et melius ex eo eſt recens:mundum:fran
gibile. Illud autem quod defertur ex baby⸗
lonia eſt melius et foꝛtius in omnibus q; cy⸗
pꝛenſe pꝛeterqᷓ; in medicinis oculoꝛuʒ. NHam
in hoc eſt debilius cypꝛenſe.et habet virtutẽ
Berapion auctoꝛitate Dyaſcoꝛidis. Vi⸗

triolum eſt calcantum.habet virtutem ſtipti

cam conſtrictiuam aduſtiuam.⁊ quando ſu⸗
mitur ex eo in potu.ʒ.i.cum ydromelle:expel
lit lumbꝛicos ⁊ aſcarides.
¶ Et quãdo ſumitur in potu aufert nocumẽ⸗
tum fungoꝛum:faciens euomere.et ponit᷑ ex
eis puluerem in naribus:⁊ cõſtringit ſangui
nem fluentem abeis.
¶Et quãdo ponitur ex eo innaribus diſtilla
to in aqua mundificat capʒot.
Et puluis eiuns mundificatvlcera que ſunt
in naribus ⁊ in auribus.⁊ ſedat doloꝛes au⸗
ris:⁊ occidit vermes in eis.
¶ Paulus capitulo devitriglo Calidum eſt
⁊ ſiccum in quarto. Bulcaſim in libꝛo qui di
citur ſeruitoꝛ tranſſato a ſimone de ianua.
¶ Yoꝛma combuſtionis eſt hec. Accipe cal⸗
cantum et pone ſuper teſtam nouam:⁊ teſtaʒ
pone ſuper pꝛunas ⁊ vꝛe.Et fit quantitas cõ
buſtionis eius ſi fuerit calcantum non mul⸗
te humiditatis quando non apparebũt am⸗
ulle.
et erit deſiccatum deſiccatione foꝛti.et ſi
fuerit amplioꝛis humiditatis opoꝛtet ꝙ di⸗
mittatur ſuper pꝛunas quouſq; mutetur co⸗
loꝛ eius. .
¶ Et quando mutabitur coloꝛ eius intra ſe:
2 vertetur ad ſimilitudinem mogre:opoꝛtet
ꝙ auferas ab igne ⁊ purges.⁊ ſunt qui ponũt
ſuper pꝛunas et exufſlant deſuper donec des⸗
clinant ad citrinitatem. Aut ponũt ſuper te⸗
ſtam et ponunt ſuper pꝛunas.⁊ miſcẽt donec
mutatur coloꝛ eius.

Capitulum. cxlj.

Ries. Iſido.yris apud arabiãa na
fſcit᷑ in mari rubꝛo coloꝛis criſtalli
SA niſſexangulata:⁊icta ex argumen
tfto yris. Haʒ ſub tecro ꝑcuſſa ſole
ſpecies ⁊ coloꝛes celeſtꝭ arcus in ꝓximo pa⸗
rietes imitat᷑. Pliniꝰ.Optima vris eſtq̊ ma⸗
ximos facit arcus:ſimilimoſq; celeſtibb.

E

—
—

1

2

Imemellaʒzuri. Iſidoꝛus. Zi⸗
memellaʒur i:eſt lapis cuiꝰ cele
5. ſtis coloꝛ eſt flauus cum coꝛpu
ſculis aureis.inde fit ⁊ noſtrũ.

. Dperationeg

¶ VUirtus eius eſt contra melancoliam paſſi
onem:⁊ contra quartanam.
Et ſincopim ex vapoꝛibus melancolicis:

reer

HKHHHEISEEIISS1IIIIHIITE,

2 —— —.— — —

R MO

—

Capitulum. xltiſj.
Zzaga. Seropion libꝛo aggregato⸗
3 ris ca. Hageralaʒaa.i.iʒaa:⁊ ẽ lapis
ggqgui defertur ex iamen ⁊ ex terris ſy⸗
ri.⁊ melioꝛ eſt ille qui defertur ex iamen.

HPHobpkrationes.

Ereſ lapis in quo ſunt coloꝛes multi di⸗
uerſi:vt albedo ⁊ nigredo ⁊ alij.⁊ nũq eſt co
loꝛis ſinceir.
¶ Et non eſt viſum hominibus de iamẽ nec
deregionibus eoꝛum ꝙ aliquis poꝛtauerit
ſecum:aut ponat in domo ſua bunc lapidem
quin viderit in ſomnijs mirabilia.
Et cum hoc facit poꝛtantem ſe eſſe litigio
ſum inter homines.

¶ Et quando ſuſpenditur ſuper infantes aus

get bauas eoꝛum:⁊ ſi fiat vas intus ad come
dendum vel bibendum.quicunq; comederit
vel biberit in eo nonpoteſt doꝛmire.
¶ Et quando pulueriʒatur ⁊ aſpergitur iacin

ctus cum puluere ipſius melioꝛat coloꝛẽ eiꝰ

multum.

¶ Et eſt lapis qͥ eſt durioꝛ inter oẽs lapides.

Trattatus

Tapituſum. erſitlſſ.

Iggnites. Iſidoꝛus. Zignites eſt la⸗

3 pis vitrei coloꝛis. qui collo geſtatꝰ

nem ac mentis alienat ionem depellit.⁊ ſi a 4
incendimniqnio fenetin: lomm eine exrin
guitur. Hoc idem ait enax in lapidario ſuo.

Et hec delapidibns pꝛecioſis
ad pꝛeſens dicta ſufficiant.

5*

7

R
D

R

E

.

*

5

W

S

R

N

— S R D N
d

R
D

B
—

D

2
. 2 S
2 5=

— —
2

,

m.

rrr
m
—

1
W
m

De Brinis

Boniam me⸗
dicus eſt artifex ſenſitiuꝰ
vt ꝑ ſigna inegritudinum

cauſas deueniat:opus eſt

vt maxime aduertat in me
dicãdo ad pᷣncipalia ſigno
rũ genera.q̃ q̃ttuoꝛ a medi

cis appellare cõſueuerũt:vt colligit᷑ in ſumma

Galieni in tegni.Quoꝝ pᷣmũ ſumit᷑ a tumoꝛi
bus. Secundũ a doloꝛibo.Tertiũ ab opera⸗
tionibo.Quartũ a ſuꝑfluitatib. Nerum quia

ſignaſumpta a ſuꝑ fluitatibo obijciunt᷑ magis

ſenſibo nr̃is:magiſq; ſenſitiua dicunt᷑. Et cum

inter oĩa vꝛina obtineat pncipatũ:decreuitrac

tare de vꝛinis:exdictis autoꝝ medicoꝝ totis
viribo ↄgregare.Nõ vt aliqͥd noui me factuꝝ
exiſtimem. Sed vt amoꝛẽ dñoꝝ ſcolariũ:quo⸗
rum filius ſum geram voluntati. Indigent em
ſubtilicogniuonecirca vꝛinarũ ſpecies. Cum
maxime(vt referũt)decipiunt᷑ in partibus eoꝝ
Tria em̃ cum melius potero adducã.Pꝛimo
regulas quaſdam:q̃s habet medicus tanq; ꝓ
ſuppoſitio ne anteq; aliq̃d iudiciũ faciat de vꝛi
nis. Scðdo regulas ſumptas acoloꝛibo. Ter
cio regulas ſumptas a ↄtentis.i¶ Quantum
ergo ad pmũ dimiſſo qͥd noĩs vꝛine.qð tangit

ab Egidio carmine.pᷣmo deſcendam ad pnci⸗/

pale.ꝗ Pꝛimo notãdũ ꝙ ab vꝛina varia ſ umũ
tur ſigna. Pꝛimo a coloꝛe. Secundo a ſuba.
Tertio a ↄtentis:que varias diſpoſitiones ha
bent iudicare.Coloꝛ em̃ arguit ſuꝑ cõplexionẽ

ſcʒ calidi ⁊ frigidi.cum caulet᷑ a qᷓticatibʒacti⸗

uis.ſcʒ a caliditate ⁊ frigiditne. Subſtantia
vo ſignificat ſupꝛa humoꝛes cũ cauſet᷑ a q̃lita⸗
tibo paſſiuis.ſcʒ humiditate ⁊ ſiceitate.licet per
accidens poſſit coloꝛ cauſari apaſſiuis.vt exꝑ⸗
mirxtione rei humide:⁊ ſanguinis cũ vꝛina.Cõ
tentũ autẽ ſuꝑ diſpoſitionẽ membꝛoꝝ.Exquo
ſequit᷑ immediate ſolutio ad dubitationẽ eoꝝ
qͥ dicũt ꝙ vꝛina nõ arguit niſi ſuꝑ diſpoſitionẽ
nutritiuoꝝ:als interioꝝ.qð eſt falſum.vt patet
ex dictis. Nam excontento poteſt cognoſcere
medicus ſuꝑ diſpoſitioneʒ caliditatis. Juxta
illud. Granula reumatice. Secimdo ſuꝑ ſto
macho: vt colligitur ab Auicenna ſecũda ter⸗
cij de ſignis ſumptis ab vꝛnaſuper aptam ſto⸗
macho ⁊ alijs diſpoſitiõibo.vt melius clarebit
inferius. Quibus ſtantibo ponunt᷑ ſex regule
¶ Pꝛima regula ſumpta ab Auicenna ſecũda
pmi.Et ab yſaac. Pꝛimo:anteq; medicus de
vꝛinis aduertat:ſeu iudiciũ faciat de vꝛina:de⸗
betfacere poni eam in vaſe vitreo dyaphano:
rotundo: habente foꝛmã veſice.quale dieĩ eſſe

vꝛinale.vt melioꝛ ſiat ſequeſtratio ↄtentoꝛum.

Tale em̃ vas eſt ppoꝛtionatuʒs:ſiue ſimili loco
naturali vꝛine.vt colligit᷑ ab yſaac ſertio ð vꝛi
nis. Coꝛrelariũ. Ignari medici ſũt qͥ exiſtimãt
poſie iudicare de vꝛina ↄtenta in cyatho:et in
alijs vaſis ſimilibo.Cũ nõ poſſint cognoſcere
ſimilitudinẽ: vnitatẽ ⁊ diuulſiões hypoſtaſis.
Equalitatẽ ⁊ inequalitatẽ eiuſdem.cum talis
ſitus impediat cõpletã ſequeſtratiõeʒ. ¶ Scda
regula ſunipta ab vſaac pmo de vꝛinis.Et ab
Auiceñ.ſcða pᷣmi.UArina ſtans in vaſe pᷣdicto
nõ debet aſpici in aereradioſo:neq; in aere ob⸗
ſcuro nimis.ſʒ ĩ loco apto oppoſito aeri radio⸗
ſo. Pꝛobat᷑ ᷣmo. Quia radij veniẽtes ad vas
impediũt ꝑiectã viſionẽ cum ſint cauſa diſgre
gatiõis ſpirituũ deſeruientiũ potẽtie viſiue. Et
ſic nõ poteris hẽe iudiciũ de ↄtentis paruulis
in fundo exiſtentibo. Item ex radijs penetran
tibo in vꝛinali variat᷑ ſitus ⁊ locꝰ ↄtentoꝝ q̃ cõ⸗
tẽta aliqũ ſunt nimis ſubtilia ⁊ leuia.aliqñ ni⸗
mis terreſtria. ꝙ aliqũ ſunt in ꝑte media.ali⸗
qñ in ꝑte inferioꝛi.vt infra patebit de ↄtentis.
Scða ꝑs regle pʒ.Hã ſi aſpiceret in loco ob⸗
ſcuro neq; poſſit haberi iudiciũ ſolidũ ⁊ firmũ
decoloꝛe pfectũ.neq; de ↄtento: neq; de ſuba.
&̊ vera.Tertia ꝑs pʒ.quiaanſpiciẽdo pſam in
aere oppoſito aeri radioſo nõ ſeqt deceptio: ſʒ
põt baberiiudiciũ de coloꝛe ſuba ⁊ ↄtentis.Et
iſta eſt cauſa qᷓre pꝛacticantes applicant veſtez
ſub vꝛinali:⁊ maxĩe qm̃ ſiẽ de rõne albedinis
eſt digregare viſum ⁊ ſpiritus. Ita de rõne ni⸗
gredinis ⁊ fuſcedinis eſt ↄgregare.⁊ ſic meli
aſpiciunt᷑ ꝑtes mixte ſupᷣe vꝛine.Coꝛrelarium.
Medicus aſpiciens vꝛinam debet poſt pᷣmã
aſpectionẽ mouere ipᷣaʒ paulatim vt meliꝰ diſ⸗
cernant᷑ cõtenta. Coꝛrela rium ſcᷣm.Decipiũ
tur medici volẽtes habere iudiciũ bo nũ de vꝛi
na videntes a lõge.Hõ em̃ pñt hꝛe iudiciũ bo
num:neq; de coloꝛe ⁊ cõ et ſuba.ꝓpter diſtan⸗
tiã em̃ diſgregant᷑ ſpiritus.et iſti tales vt pluri
mũ male iudicant.Et dato ꝙ aliquale iudiciuʒ
poſſet de coloꝛe haberi.nõ tñ poteſt ſic haberi
deↄtentis. Quibo medicus melius diſcernit
diſpoſitionẽ lapſus. Patʒ coꝛre ex vᷣbis Aui.
ſcða pmi. Quanto em̃ tibi plus appꝛoximes:
tanto ſpiſſitudo augetur.⁊ q̃nto plus elongas:
tanto claritas augmentat᷑. Coꝛre.iij. Errant
medici aſpicientes vꝛinã ad lumen candele ꝓ⸗
pter p̃dicta. ¶¶ Tertia regula ſumpta ab Aui.
ſcðᷣa pmi. Medicus volens certũ iudiciũ hꝛe
debet colligi eam facere in mane celebꝛata di/
geſtione. Zalis em̃ arguit ſuꝑdiſpoſitonẽ lap
ſus:tum rõnecoloꝛis.tum ſube.tum ↄtentoꝛũ
qꝙqᷓntovꝛina lõgioꝛi tꝑe ſeruat᷑ ab intra tanto
maioꝛi actione caloꝛis fit maioꝛ ſeq̃ſtratio par
tiũ:⁊ maioꝛ depuratio.Et ſic veriſicat᷑ dictum
ga i

. Trractatus

Auiceñ.ſcdᷣa pmi.Et fit pᷣma vꝛina q̃ in mane
colligit᷑. Coꝛre.pmũ. Ignari ſũt illi:qͥ vt docto
res videant᷑ alijs volũt hꝛe vꝛinã de hoꝛa in ho
rã.cũ in nulla tali medicꝰ poſſit hꝛe cõpletũ iu

liciũ.Coꝛre.ij. Ignariſũt uliexq̊ in tam paruo

he nõ ſit poſſibile fieriſeq̃ſtrationẽ debitã ⁊ de
putatã. Et h̊ nõ hʒ in doloꝛe renali a retentiõe
lapidũ. Et vbi retentio vꝛine eſt difficilis. Et ẽ
cauſa plurimoꝝ nocumẽtoꝝ. In q; caſu medi⸗
cus debet bꝛe vnã vꝛinã q̃tiens voluerit mictã
vt cognoſcat materiã an purget᷑ ꝑ vias vꝛine:
⁊ q̃nca.Et exh̊ verificat᷑ dictũ pꝛacticantiũ:q;
qnto in paſſioniborenum ⁊ veſice vꝛina fuerit
groſſioꝛ ⁊ turbulẽtioꝛ:tanto melioꝛ. Quarta
regla.Anteq; medicꝰ iudiciũ faciet debet eam
immediate aſpicere cuʒ fuerit micta.deinde bñ
coopiat᷑ cum pãno ne alteret᷑ ab aere exterioꝛi.
Poſt hoꝛã iteꝝ aſpiciet:⁊ tunc erit facta depu
ratio ⁊ reſidentia partiũ deqͥbo medicꝰ põt hꝛe
cognitionẽ. Poſt em̃ tale ꝑs debilitat᷑ ⁊ caloꝛꝭ
ſignificatio mutat᷑ coloꝛ variat᷑ ⁊ ypoſta ſis vt
colligitur ab Auiceñ.ij.i.doctrina.iij.ca.i. Et
ſubdit.Egoãt dico ꝙ nec poſt hoꝛã. Pꝛima ãt
ps deducit᷑ ſic. Quia aliq̃ vꝛina mingit᷑ turbi⸗
ga:deindeclareſcit. Aliq̃ clara:deinde turbida
fit. Pꝛima em̃ melioꝛ. Scðda vᷣo ſignificat ab⸗
ſolute expulſiuã vᷣtutẽ foꝛtioꝛeʒ:licet ſcdᷣa cũ in
febꝛe putrida apparet indicet ſalutẽ ꝓpinquam
Kũ in paruo tꝑe tur bida fit poſt eius mictũ:qe
ſignificat ſu brilitatẽ ⁊ facilitatẽ eoꝝ. vtptʒ ab
yſaac.i.febꝛiũ. Aliq̃ vᷣo mingit᷑ turbida et ma⸗
net turbida.⁊ iſta eſt deterioꝛ vt plurimũ.ſigni
fi cat em̃ vt plurimũ coꝛruptionẽ ⁊ ebullitionẽ
bũoꝝ.vt pʒ ꝑ Bal.Et de criſi.Et notanter di
cit vplurimũ: qꝛ in paſſionerenuʒ ⁊ ylios ſen
inteſtinoꝝ nõ ſcat h̊ ſʒ mag purgare materiã
ꝑ vias vꝛine.Coꝛ. pmũ.De vꝛina a lõge dela
ta medicꝰ pᷣt hꝛe iudiciũ eſtimatiuũ tm̃:⁊ non
ſcientifficũ.vt patebit inferiꝰ. Alteratem̃ pmo
ex aere.ſcðo ex ꝑte longitudinis tꝑis.tertio ex
motu.Et notanter ðꝛ eſtimatiuũ iudiciũ ⁊ nõ
cõpletũ.qꝛ exiſta tali medicus põtcognoſcere
multa.vt declara bit᷑ infra.q̃re.⁊c̃. Coꝛre.ij.vt
ðꝛ de pᷣdicta pariſoꝛmiter eſt dicendũ de vꝛina
reducta ad ignẽ vel aquã calidã.qꝛ nõ põt hẽe
ꝑfectã cognitioneʒ:exq̃ reſoluãt᷑ ptes ſubtiles.
Etiã eo ꝙ vanat᷑ coloꝛ⁊ ſuba.i¶ Quita regla.
Anteq; medicꝰiudiciũ faciat de vꝛina dʒ cõſi⸗
derare etatẽegrotãtis.aliter nõ ẽ poſſibiie ᷣm
hie firmũ iudiciũ de vꝛina. Nã alia dʒ eſſe vꝛi⸗
na in fantis nat̃aliter.alia pueri.alia iuuenis.
alia ſenis.alia decrepiti.vt ptʒ ꝑ Autc.ij.i.ca.
ix. Vrina infant dʒ eſſe alba lactea. Patet.qꝛ
ſuꝑfluitates vꝛine ꝓpoꝛtionant᷑ nutrimeto.Cũ
gut puer nutriat᷑ lacte:ſeqͥ ꝙ vꝛina debet eſſe

alba ⁊ lactea. Arine pueroꝝ debẽteſſe ſpiſſio

res ⁊ nõ ita albe. Patet.qꝛ calidũ naturaleſuf
ſocat᷑ ab humido multo. In iuuene dʒ eſſe ci⸗
trina⁊ ſubtilis.⁊ ſicut de ratõne flegmatis eſt
groſſare ⁊ dealbare:ita de rõne caliditat eſt in
tingere ⁊ ſubtiliare.Cũ ergo in iuuẽtute caloꝛ
ſit foꝛtioꝛ ⁊ magis igneꝰ:ſeqͥr̃ vꝛinã debere ap⸗
parere ſubtilẽ ⁊ citrinã. Itẽ qꝛ iuuentꝰ aſſimi⸗
lat igni:ergo ſeqͥt᷑ vꝛinã eſſe talem. In ſene aũt
Vine debenteſſe albe⁊ ſubtiles.qꝛ diminutꝰẽ
caloꝛ naturalis:⁊ ſuffocat᷑ a multis ſuꝑfluita⸗
tibo rõne indigeſtiõis.ad quaꝝ multiplicatõezʒ

ſequit᷑ opilatio: ⁊ ita ſubulitas. Et in decrepito
erunt vꝛine magis tenues ⁊ magis albe rõne

dicta.Ex qboſequit᷑. Ignota etate medicꝰ non
poteſt hꝛe iudiciũ firmũ ⁊ noticiã certam. De⸗
claratur exemplariter. Ponam q medico offe
ratur vꝛina iuuenis alba⁊ ſpiſſa qᷓ ſit talis me⸗
diante lapſu ſtomachi ad frigiditatẽ nõ dubiũ

eſt:qꝛ non habita etate medicꝰ iudicabit illam
vꝛinã eſſe pueri:⁊ naturalem talem.Et ita iſte

non ha bebit iudiciũ de lapſo ſtomachi. Ergo
opoꝛtebit medicũ aduertere ad etatem. Coꝛre⸗
lariũ pmũ.Aicet ↄcluſio ſit vera:ↄcingit tñ in
ſenibo fierivꝛinas groſſioꝛes ⁊ ſpiſſioꝛes valde.
Patet rõne multiplicacionis flegmatis.Cum
hoc viderit medicus debet pꝛonoſticare gene⸗

rationẽ lapidũ in renibus ⁊ veſice plꝰin veſica
Xoꝛrelariũ ſcõᷣm ſumptũ ab vſaac.i.de vrinis

ſicut opoꝛtet medicũ volentẽ cognoſcerevꝛinã
⁊ ꝑfecteↄſiderare etatẽ.ita opoꝛtet eum aduer⸗
tere ad complexionẽ.quia complexiones pꝛo⸗

poꝛtionant᷑ etatibus:⁊ econuerſo. In colerico

debet eſſe vꝛina trina ⁊ tenuis. In flegmati⸗
co pallida ⁊ ſpiſſa. In melancolico glauca ⁊ te
nuis. In ſan guineo rubea ⁊ mediocris.Coꝛ⸗
relariũ tertiũ.Cautius eſt medico dubitãti de
etate: cuius etatis ſit anteq; iudiciũ faciat de
vꝛina:qᷓ; dicere vtrũ iſte ſit infans vel puer.⁊c̃.
Patz. qꝛ ex hoc ſermone poſſet increpari:quia
nõ cognoſcat vꝛinã pueri infantis.qꝛ huiꝰ eta
tis poteſt referre ad etatẽ puericie infantie iu⸗
uentuti.¶ Sexta regula.Et eſt ↄcluſio de mẽ
te Auicenne. Medicus debetcertificari de re
gimineegrotantis circa res nõ naturales ante
qᷓ; iudicium faciet de vꝛina aliter nõ poteſt iu⸗
dicare bene.Declarat᷑. Nam ſᷣm diuerſitates
medicine aſſumpte diuerſificat᷑ viina. Patet.
qꝛ ſi q aſſumpſerit crocũ aut caſſiã eiꝰ tingit
vꝛina ad citrinitatẽ.vt pʒ ꝑ Auic.ij.i.ca.i. Nõ
ſicqͥ in cibo rem tingentẽ aſſumpſit ſic crocum
⁊ caſſiã.patet ex eo:qꝛ crocus rõne caliditatis
eſt aperitiuus.⁊ per conſequens habet rapi ad
vias veine.⁊ ita tingit vꝛinamſᷣm coloꝛẽ. Item
ſiquis aſſumpſerit olera que tingunt ad viri⸗

— — ⏑ — —eEe — —

arr —
„

De Brinis

ditatẽ. vt pʒ ꝑ Aui. locopᷣallegato. Ita etiã di⸗

cendũ ẽde vino:qð mutat vꝛinã ſᷣm coloꝛẽ.Cau
ſa deducit᷑:qꝛ ſuꝑfluitates ꝓpoꝛt io nãt᷑ nutrimẽ
to de q̃ſuꝑfluũt. Certificet᷑ ̊ medicꝰſi ſibi obij
cit᷑ vꝛina q̃lidieta fueritvſus anteqᷓ; dieta fuit.
Cõſideret᷑ ciboa medico ex ꝑie q̃ntitatꝭ ⁊ ex ꝑte

litatꝭ q̃ pceſſit emiſſionẽ vꝛine.Derõne em ci

bi groſſi ⁊ viſcoſi vꝛina diſcoloꝛat᷑.Ex ꝑte vero
qntitatꝭ:qꝛ multitudo cibi vꝛinã diſcoloꝛat.pʒ.
qꝛ ſuffocat᷑ caloꝛ naturalis.Coꝛr̃i.Siẽ de ra/
tione multitudinis cibi eſt diſcoloꝛare vꝛinam:
ita de rõne famis ⁊ ieiunij in pᷣncipio ẽ coloꝛa
re vꝛinã. Certificet᷑ &̊ an pᷣceſſit ieiuniũ vel nõ.
Piʒ.qꝛ in pᷣncpio ieiunij foꝛtificat caloꝛ.⁊ ideo
coloꝛat᷑ vꝛina. In fine ãt ⁊ in ꝓceſſu minuit᷑ ca
loꝛ:⁊ ideo diſcoloꝛat. Quare ðe notãter in pᷣn⸗
cipio.hoctotũ colligit᷑ ab Auiẽ.in.i.de vꝛinis.
Vrina neq; ſit illiꝰ qͥaquã nõ bibit:neq; cibũ

comedit. et notãter aquã:qꝛ arabes exlege nõ

bibũt vinũ.Coꝛr.ij.Certiſicet᷑ iteꝝ:vtꝝ pceſſit
exercitiũ:aut ira.aut timoꝛ.aut vigilia.añq;

iudiciũ faciat.Hec em̃ tingũt vꝛinã ad citrini⸗/

tatẽ ⁊ rubedinẽ.Et ptʒ.qꝛ ad exercitiũ laboꝛio

ſuʒ ſeqͥt᷑ ebulitio ſanguĩs.& tinctura in timoꝛe

trahit᷑ caloꝛ ad intra ⁊ foꝛtificat᷑ ⁊ vnit. Et per
ↄſequẽs tingit᷑ vꝛina. Iſtð coꝛrelariũ ẽ Auiẽc.
loco pᷣallegato. Neq; ſit qͥ ſe exerceat molibet

diſpoſitõibo:q̃ ſũt extra curſũ nat᷑e.q̃ coloꝛẽ mu

tant ſicut ieiuniũ.vigilie.laboꝛ.timoꝛ.aut ira.
Coꝛriij. Aduertat medicꝰ viꝝ balneum pᷣceſſe
rat: aut vomitꝰ.aut euacuatio.paruer vnctio

factacirca doꝛſũ. bal neatio facta in aq̃ ſuſphu

rea aut marina coloꝛat vꝛinã. qꝛ alterant᷑ renes
ad caliditatẽ. Balnea in aqᷓ dulci vꝛinã diſcolo
rãt.⁊ ſilł vomuꝰlaboꝛioſus.aut enacuatio tin/
git. AUnctio etiã cũ rebo calidis circa renes eſt
cauſa tincture.vt pʒ loco pᷣallegato. Coꝛr.iij.

Aduertat medicꝰ:vtꝝ pᷣceſſerit coitꝰ.de rõne

cuiꝰerit inſpi umpinguare vt ita loquar
Aut aſſumptio medicine reſpiciẽtꝭ humoꝛẽ de
terminatũ. vtõ. Aſſumptio reubarbare ex hoc
vel ↄſimili tingit vꝛinã. Iſtð coꝛrelariũ ptʒ ab
Auic ca.pᷣall.Et coitꝰ vꝛinã valde impinguat
2 vomitꝰ.⁊ euacuatio.Hoc idẽ tãgit Egidius

ĩ bis metrꝭ.Etas: nata:ſexꝰ:laboꝛ:⁊ ira dieta.

Eura:fames: mot:lauacrũ:cibo:vnctio:potꝰ.
Debent rõne notariſi cupis vꝛine iudex
8 haberi. — .
onſnen ſitis regulis generalibo qᷓs habetpᷣ
ſupponere medicanteq; aliqð iudiciũ
faciat de vꝛina. Nũc dicendũ eſt de re⸗
gulis ſumptis a coloꝛibo viina ꝝ.¶ Pꝛimo no
tandũ qꝙ qꝛ coloꝛ cauſat᷑ a qualitatibo actiuis.

Hinc eſt ꝙ exſ̊ mediciarguũt ſup cõplexionẽ

calidã ⁊ frigidã.Et h̊ pᷣmo.Colo: bonud cum

ſſare ⁊ unpinguare vt ita loquar

ſuba bona arguitcõplexionẽ bonã: ⁊ ſup foꝛti⸗
tudinẽ vᷣtutꝭ cum ſubᷣa mala ſup debilitatem

vStutis.Coloꝛ aũt malus arguit ſupᷣ debilita

tem vᷣtutis ⁊ malã cõplexionẽ.vt inferiꝰdecla/
rabit᷑. Exemplũ pmi. Si mingeret᷑ coloꝛrube
uscũ ſubſtantia multũ tenui:ex h̊ habetis ar⸗
guere debilitatẽ ᷣtutis.maxiĩe in coꝛpe ſangui
neo. Exemplum ſecundi. Si eſſet econuerſo.
¶ Notanoũ ſcðᷣo:ꝙ licet genera coloꝝ ſint tm̃
duo.ſ.albedo ⁊ nigredo.vt colligit᷑.ij.pmi.ca.i.
Tñ nõſolus medicꝰex his iudicat ſuꝑ diſpoſi

tione vꝛine.ſed ex his coloꝛiba intermedijs qui

dicunt᷑ eſſe plures.vt quoꝝ aliqͥ ſubdiuidũtur

poſtea in alijs coloꝛibo.vt iſti.citrinus.ſubci⸗

trinus.ruffus.ſubꝛuffus.rubeus.ſubꝛuheus.
rubicũdus.ſubꝛubicundus.in opos.kyanos.
viridis.liuidus.niger.nigerrimꝰ.albo.lacteꝰ.

glaucꝰ.karo pus.pallidus.ſuppallidꝰ.Scien⸗

dumqꝙcitrinus ⁊ ſubcitrinus iſte due ſignant
mediatam digeſtionẽ. Ruffus ſubꝛuffus iſte
due vꝛine ſignant ꝑfectã digeſtionẽ.· Rubeus
ſubꝛubeus.Rubicũdus ſubꝛubicundus: iſte
quatuoꝛ vꝛine ſignãt exceſſum digeſtionis. In
opos kyanos iſte due vꝛine ſignãt aduſtionẽ
Viridis liuidus.iſtedue veine ſignan ſuper⸗
aduſtionẽ. NHiger nigerrimꝰ.iſte due vꝛineſig⸗
nantmortiftca. one Albu lactend gauero.
karopus.iſte quatuoꝛ vꝛine ſignificant indige
ſtio nẽ. Pallidus ſuppallidus.iſte due ſignant
pncipiũ digeſtionis. De illis inferiꝰlatius pate

coloꝛea:quatuoꝛ tñ pᷣncipales dicunt᷑.quoꝛuʒ

vnꝰeſt albus.ſecũdus niger.tertius citrinus.

quartꝰrubeus.qͥ poſtea diuidunt᷑.Albus autẽ
coloꝛ arguit ſuꝑ frigidã ⁊ humidã cõplexionẽ
⁊ ua ſuꝑ cõplexioneʒ flegmaticã. Niger ſuper

bit.⁊c.¶ ertio notanduʒ: ꝙ licet plures ſint

frigidã ⁊ ſiccã nmickioner ita ſuꝑ cõplexio⸗

nẽ melancolicã. Rubeus ſuꝑ complexionem
calidã ⁊ humidã.⁊ ita ſuꝑ cõp exionẽ ſangui⸗
neã.Citrinus ſup complexionẽ calidã ⁊ ſiccã.
⁊ ita ſuꝑ cõplexionẽ colericã.Et iſta om̃ia pate⸗

bũt clarius cũ ponũtur regule.iſ Quarto no⸗

tandũ:qꝙ aliqͥ imaginant᷑ ſufficientiã coloꝛum

h/ modo.qꝛ coloꝛcauſat᷑ in vꝛina aut caloꝛe na⸗

turali qͥ eſt auctoꝛ digeſtionis.Et qꝛ digeſtio cõ
ſideraturqͥnq; modis. Pꝛimitiue. Iniciatiue.

Perfectiue. Exceſſiue.⁊ Coꝛruptiue.Et iſtos
qnq; modos mnltiplicant ꝑ humoꝛes.⁊ ſic re⸗

ſultant coloꝛes numero viginti ̊ modoſignifi
cantes. Aut puationem digeſtionis. ſicẽ niger
in melãcolico inq̃ntum cauſetur a frigiditate
ſuffocante caloꝛẽ naturalẽ Liuidus I flegma
ricig egß ſigniſicat maximã diminutionẽ calo
ris.Albus ĩ colerico. Su bcitrinus in ſangui⸗
neo. Coloꝛes ſignificantes pᷣncipiũ digeſtiõis
ga

ſunt. Glaucus ĩ melãcolico. Raropus in fleg⸗

matico.⁊ eſt ſimilis lane cameloꝝ.Et ðꝛ a ka⸗
ros qð eſt gaudiũ poſt factũ. Suppallidus in
colerico:ac rubeꝰin ſanguineo.Coloꝛes ſigni
ficantes ꝑfectã digeſtionẽ ſunt ſubcitrinus in
melãcolico. GSuppallidus ĩ flegmatico. Ctri⸗
nus in colerico. Subꝛuffus in ſanguineo.Co
loꝛes ſigniſicãtes exceſſum digeſtiõis ſũt Sub
ru beus in melãcolico. Rubeus in flegmatico.

Bubꝛubicundus in colerico. Et rubicundus
in ſanguineo. Coloꝛes ſignificãtes coꝛruptio

.nẽ digeſtionis. Viridis in melãcolico. Kya⸗
nos ĩ colerico. Higer in ſanguineo ꝓut cauſat

ab aduſtiõe a ſanguĩe.Exq̃ ſeqͥr ꝙcoloꝛ niger

ꝗarguit ſuꝑ puationẽ digeſtiõis:⁊ ſuꝑ coꝛruptã
digeſtio nẽ. Quid aũt debemꝰ intelligere ꝑ ter
minos iſtoꝝ patebit inferius.

Heloloꝛenigro.

Ol ſitia notabiliboex qͥbo pparẽt ſpẽs
p coloꝛis in generali:⁊ ſufficientia eoꝛũ:
nũc determinãdũ erit de ipᷣis ĩ ſpeciali

Et incipiã a coloꝛe nigro:cũ deterioꝛ ſit ceter⸗

cõmuniter: ⁊ affirmat maioꝛẽtimoꝛẽ.¶ Pꝛimo
notando ꝙcoloꝛ niger in vꝛina cauſat᷑ tribus

modis.Aut ꝑ viã aduſtionis:aut moꝛtificati⸗

onis:aut admixtiõe rei nigre.Et differunt.qꝛ

vꝛina nmgra cauſaia ꝑ moꝛtiſicationẽ eſt obſcu

ra ⁊ tenebꝛoſa.qð nõ apparet ſenſibiliterĩ alijs
Oifferũtãt vꝛinacauſata ꝑ viã aduſtõis ab ea

q̃ cauſat᷑ ꝑ admixtionem rei nigre.quia in vna

apparẽt ꝑtes diffoꝛmes:qꝛ vna groſſioꝛ altera.
ĩpmo vo nõ.¶ Scdðo notandũ ꝙ coloꝛ niger
nihil aliud eſt q; lux incoꝛpoꝛea in coꝛꝑe tene⸗
bꝛoſo vmbꝛoſo.vt patz ꝑ Philoſophũ. NHamſi

accidit coloꝛ niger in nubiba: qꝛ radij ſolares
nõ poſſunt penetrare coꝛpꝰvmbꝛoſum.ſed eius
reuerberat iões retinẽt in ſuꝑficie ⁊ inducitur
nigredo. Ita a pari debemꝰſpeculari de aciiõe

caloꝛis naturalis m maſſam humeralẽ.i¶ Ter

tio notandũ ꝙcoloꝛ niger ex mulciplex.vtpʒ ꝑ

Auic̃.ſcdᷣa pmi.capᷣ/ꝓpꝛio.Nã coloꝛẽ nigrũ qũ

qʒ ꝓcedit coloꝛ ſuſcus:aliq coloꝛ viridis:ali⸗
qũ coloꝛ citrinꝰ:qð verificat. Nam vꝛina nigra
qñq; cauſat᷑ a frigiditate ſuffocante caloꝛẽ na

turalẽ: vt tactũ eſt.Aliqñ caliditate ſuffocãte
ꝑ viã in lãmatiomis vꝛine nigre. Pꝛimoeſt ad
mixia citrinitas ⁊ pceditvꝛina nigra. Scdo ẽ
adimxta viredo ſimilis coloꝛi lapidis indici:

quẽ pᷣcedi? vꝛina nigra ĩ digeſtionẽ aut fuſcedo.

Ex qbo ſequunt᷑ regule qͥndecim.¶ Pꝛima re⸗

gula. Urina nigra in qntitate multa cũ ypo⸗

ſtaſi nigra in die cretico ſupueniẽs in febꝛe acu

ta:cum odoꝛe acuto ſedimine ſubtili ſignificat

doloꝛẽ copitis ꝑmixtionẽ rõnis.⁊ ex ↄſequenie

. Trattatus

furũ nariũ in die cretico:q; ſignificat ebulitio

nẽ humoꝝ ſubtiliũ.qͥ faciliter eleuãt᷑ ad caput:
⁊ inducũt accidentia pᷣdicta. ¶ Scdða regula.
Vrina nigracũ odoꝛe magno inflãmationem
fcat in mẽbꝛis ſpũalibo:⁊ in febꝛe acuta aliqñ
moꝛtẽ. NHNam odoꝛ magnꝰin vꝛina inſequit᷑ mo
tionẽ ſoꝛtẽ caliditatꝭ.vt Auic.loco pᷣalł. ad quẽ
inſeòͥ᷑finflãmatio.i ¶ Tertia regla. Vrina nig
quã pᷣcedit citrinitas aut admixta citrinitati
fcat yctericiã citrinã.ptzʒ.qꝛ ſ̃cat opilationẽ ſac
tã in ciſtim ſellis aut im vijs intermedijs ꝓpter
quã coloꝛ nõpᷣt trãſire ad inteſtina:regurguat
&̊ ad vias vꝛine.⁊ ꝑ ↄſequẽs accidit tals vꝛina
vt ptʒ ꝑ Auic.ij.i.Quarta regla. Vrina ni⸗

gra quã pꝛecedit fuſcedo aut q̃ ſituli admixta:

ſcat vctericiã nigrã aut ſpleneticã.qꝛ fcatopi⸗
latio nẽ in regio ne ſplenis ꝓpterquẽ humoꝛes
melãcolici nigri nõ poſſunt trãſire ad ꝓpꝛium
receptaculuʒ regurgitant ad vias vꝛine. Et ita
ꝑuenitſimilis vꝛina. Quinta regla. Urina

nigra quã pceſſit vridis vꝛina: aut declinans

ad viriditatẽ fcat extinctionẽ caloꝛis natalis.
⁊2 pↄñs fcat moꝛtẽ.qꝛ ſᷣcat abundantiã frigidi
tatis ſuffocãtis ipᷣm caloꝛem.¶ Sexta regla
Vrina nigra guttatim micta ⁊ pauca cũ pᷣua
tione odoꝛis ſᷣcat moꝛtẽ:qꝛ ̃cat naturã ſupera
tam a moꝛbo qͥ no ꝑncii aliquã pugnã õ ipᷣaʒ.
Patet ꝑ Auiceñ.in loco pꝛeall.Coꝛrelarium.
Quanto vꝛina faciliter mingit᷑:tanto melioꝛ.
qꝛ ſignificat ſoꝛtitudinem virtutis expulſiue et
virtutẽ animalẽ bene ſe hꝛe.¶ Septimaregla

WVrina nigra in muliere cũ humoꝛe feculento

in fundo reſidente fcat actualem fluxum mẽ⸗
ſtruoꝝ.patet.q; iſa ꝓpter feculentiã q̃ ſunduʒ

petit:vꝛina ſuperius alleuiat᷑ ⁊ inferiꝰinſpiſia

tur. Cauſa autem ꝓpter quã denigrat᷑ heceſt.
Sanguis em̃ menſtruoſus admiſcetur cum
vꝛina.⁊ ita denigratur vꝛina. Sanguis autez
exiens venas immediate denigrat᷑. patet viſui
qñ extrahitur a venis.⁊c̃. ¶ Octaua regula.
Vrina pauca ⁊ fetida in febꝛeſᷣcat moꝛtem in
die cretico.patet.qꝛ ex magnitudine ſignificat

moꝛtiſficatio.expaucitate conſumpuo humidi

ſubſtantifici:ex feioꝛe ſignificatur ſuꝑ coꝛrup⸗
tionem humoꝝ. vt patet de moꝛbis peſt iferis.
Vrina nigra ſpiſſa cũ coloꝛe nigro in pncipio
moꝛbi cuʒ alijs ſignis bonis ꝑdurans vſq; ad
ſeptimũ diem cũ ↄiuncta vpoſtaſi:ſalutẽ ſigni
ficat rõne caliditatis aduenientis.Coꝛrelariũ.
Quanto vꝛina fuerit maioꝛ:tãto melioꝛ.Pau⸗
ca tanto deterioꝛ pꝛopter rationes gadductas.
Et nigrioꝛtanto peioꝛ.¶ Nona regula ab au⸗
ctoꝛitate Auicenne ſumpta. Urina nigra in
multa quantitate cui non eſt viredo apparens
in feb:e quartana ⁊ doloꝛibus doꝛſi ⁊ matricis

eſt ſignum ſalutis. Patet.quia ſigniſicat mate⸗
riam que faciebat febꝛẽ euacuari per vias vꝛi
ne ⁊ per virtutem foꝛiem ſupꝛa ipſum.ergo ſig
num ſalutis. Coꝛrelarium. Bonum in pꝛacti⸗

ca cum medicus viderit vꝛinam denigrare in
febꝛe quartana debet pꝛenoſticare ſalutem: et
ſe eſte in declinatione.qͥa ſignuʒ eſt ꝙ materia
incepit euacuare per vias vꝛine.i Decima re⸗
gula. Vrina nigra oleaginoſa non ratione re⸗
num aut veſice:ſignificat moꝛtem pꝛopinquaʒ
⁊ ſpaſmumer ſiccitate.Patet.quia talis vrina

ſignificat conſumptionem humidi ſubſtantiſi⸗
ci ⁊ partium membꝛalium.Et dicitur notanter

vicio non exiſtente in renibaaut veſica.qꝛ tunc
ſignificat caliditatem renum. Et hoc colligit
ex ſententia ypo.pᷣmo pꝛonoſticoꝝ.Cauendũ
ne veſice vicio capiad vt qͥd ſuum eſt alienũ di
iudicetis.quia in calculoſis ⁊ in patientibo cir⸗

ca renes:tales vꝛine turbide et obſcure con⸗

ſueuerũt aparere. Coꝛrelarium. Bonum eſt
ꝙ anteq;ᷓ medicus iudicium faciat de vꝛina cer⸗
tificat:vtrum patiatur in renibo.aut ſitcõſue⸗
tus facere tales vꝛinae. ¶ AUndecima regula.
Vrina nigra ⁊ groſſa ⁊ po ſtea conuertitur ad
albedinẽ ⁊ tenuitateʒ.ſignificat caſum vltime
digeſtionis. Patet.quia ſignificat peiuat ionẽ
caloꝛis naturalis non potentis coloꝛare vꝛinã

vr patet per Auicennã ſcdᷣa pꝛimi capi.pꝛealle

gato.i¶ Ouodecima regula. Urina nigra cuʒ
vpoſtaſi in medio que dicitur eneoꝛmia ab egi⸗

dio.notabilem ſignificat ſurditatem ⁊ inſtan⸗

tiam vigiliarum ⁊ fiuxum ſanguinis narium
ex parte dextra ſtante ſoꝛtitudine virtutis.Pa

tet.quia ſignificat vapoꝛes calidos ſubtiles ele
uari ſurſum.ergo ⁊c̃. Patet etiam ab v ſaac p⸗

mo de vꝛinis.i¶ Tredecima regula. Arina ni
gra multa aparens in die cretico:ad cuiꝰ eua/
cuationẽ ſubleuatur virtus eſt ſignuʒ. Patet.
ſigniticat em̃ materiam euacuari ſacientem fe
bꝛem. Etðꝛ multa duobo modis.Aut qꝛ min/
gitur ſepe ⁊ parum.aut quia raro ⁊ multum.
¶ Decima quarta regula. Urina nigra ⁊ ſpiſ⸗
ſa in qua fuerit ſedimen rotundum cũ tenſione
vpocundrioꝝ.aut ſtante ſudoꝛe.aut apoſtema

ie in aliqua parte:eſt ſignum moꝛtis. Patet.

quia ſignificat vltimã aduſtionẽ.ergo patet ꝑ
Auicennam ſcõᷣa quaru..capitulo pᷣallegato.
Vrina nigra velut rubigo ferriin lento febꝛe:
ſtrangulationemſignificat.¶ Decima quinta

regula. Arine nigre apparentes in febꝛibo cũ

ſudoꝛe ca pitis.aut colli.aut doꝛſi.eſt ſignũ ma
lum qeger tendit ad moꝛtem. patet.qꝛ ſigniſi⸗
cat aduſtionẽ in membꝛis ſuperioꝛibo.ergoſig
nificat malũ.Patet ꝑ vſaacpmo de vꝛinis.Et
Auicenna ſecuda quarti de ſignis vꝛine nigri.

De Brinis

Coꝛrelariũ. Sudoꝛ fetens circa collum vel ca
put non eſt bonus:vt plurimũ.licet in mulieri
bus magis ſaluus ſit. Sð

De vrina liuida.
Voꝛa dictũ eſt de nigra vꝛina q̃ eſt de⸗
ſ terioꝛ ceteris:poſt ipſam ponit᷑ liuida
Igdeo ſecũdo pᷣncipaliter declarandũ.
¶Pꝛimo notãdũ ꝙꝑ liuiditatẽ habemꝰintel⸗
ligere q̃ndã plumbeitatẽ.q̃ ſilat᷑ veſtigio terreo
Et talis vt plurimũ capitur a moꝛuficatione.
Coꝛrelarium. Cum medicus viderit vꝛinam ſi
milem coloꝛi plumbei debet iudicare.vt pate⸗
bit exregulis. Secundo notanduʒ eſt ſicut
dictũ eſt de vꝛina nigra que cauſatur tribamo⸗
dis.ita dicendum eſtde vꝛina liuida que cau⸗/
ſatur per viam moꝛtificationis.aut ꝑ viam ad
iectionis alicuius reiliuide.vt ex mixtione ali
cuius humoꝛis frigidi derelicti ab ipᷣa natura.
Signa autemad cognoſcendũ ſunt. Nam qñ
cauſatur a moetificatione apparet ſimpliciter li
uida.qñ autẽ ab aduſtione aparet ſubnigra:
vt eam pꝛeceſſerit vꝛina viridis.quoniã ab ad
mixtione groſſioꝛ et ſpiſſioꝛ in vna parte q; in
alia. ¶ Tertio notandu. Mrina lis ida aut
eſt liuida ſᷣm totum aut ſᷣm partem. Si abſo⸗
lute:deterioꝛ eſt pꝛima qᷓ; ſecunda. Nam vꝛina
ex toto liuida ſemꝑ cauſatur ex moꝛtiſicatione.
Vrina aũt linida ſᷣm partem non.ergo pꝛima
eſt deterioꝛ. Vrina aũt liuida per totum cauſa
turtribus modis. Auta moꝛtificatione humo⸗
rum.aut epatis moꝛtificatione.aut moꝛtifica⸗
tione vtriuſq; ſimul.A moꝛtificatione humo⸗
rũ qñ fuerint relicti ab ogatiõe nature.A moꝛ⸗
tificatione epatis qũ fuerit infrigidatũ vltima
infrigidatione.Et ſignũ ad cognoſcendũ qña
moꝛtificatione vtriuſq; aut vniꝰ tm̃ eſt.quia ſi
a moꝛtificatione vnius tm̃ facitreſident am ?
ſpiſſioꝛ apparet in vna pte qᷓ; in alia. Siaucem

ꝗa moꝛtificatione vtr iuſq;:neq; fit ſequeſtratio:

neq; reſidentia.vt dictũ eſt. Iſta aũt ſumuntur

ab yſaac pᷣmo de vꝛinis.¶ Quarto notandũ

vt colligit᷑ ab yſaac cũ q̃cunq; ſuꝑfluitate nr̃i
coꝛꝑis ſemꝑ egredit᷑ aliqͥd de vtili videlicet ali⸗
quid decaloꝛe ⁊ ſpũ.Aliiur nõ ↄtingeretvrinã
attenuari ⁊ inſpiſſari.poſtq; extra micta eſſet:
niſi aliquid de caloꝛe et ſpũ cum vꝛina egredere
tur.Quando aũt iſte caloꝛ ⁊ ſpũs obfuſcantur
redd itur vꝛina liuida.quareex his ſequuntur
alique regule. Pꝛima regula. Vrina liuida
per totũ in qualibetegritudine eſt ſignũ pꝛop⸗
inque moꝛtis. Patet.quia talis vꝛina ſignifi⸗
cat moꝛtificationẽ ſpirituũ:aut epatis:aut hu
moꝛis.⁊ maxime ſanguinis.qui meret᷑ dici pꝛi
mus humoꝛ.modo ſtãte moꝛtificatiõe alicuius
ga uüij

. Traltatus

Mſoꝛũ ſeqͥł moꝛs Aſſumptũ ꝓbat᷑. Liuiditas

em̃ ꝑ totũ ſignificat vltimũ infrigidationẽ.ꝛ. ½
ↄſequẽs moꝛtificatõeʒ.̊ ⁊c. Cõfirmat᷑ auctoꝛi

tate pncipis Auic.ſcða q̃rtide ſignis ſumptis
ab vꝛina liuida.¶ Scdða regula. Arina liui⸗
da aliqualiter ſubnigra:quã pᷣceſſit vꝛina viri⸗
dis eſtſignũ moꝛtis. Ptʒ.qꝛ ſignificat vltimam
aduſtionẽ mẽbꝛoꝝ ad quã ſeqͥt moꝛs.Colligit᷑
ab yſa ac pmo de vꝛnis. Coꝛrelariia Arinali
nida quãaã pceſſit vꝛina cuiuſcũq; ↄditionis eſt
multum mala. Ptʒ.qꝛ abſolute ſ̃cat moꝛtiſica⸗
.tioneʒ caloꝛis naturalis ⁊ ſpirituũ.i¶ Tertia
bei aut liuidi in ꝑteſuꝑficiali declarat epylen⸗
tiã. Iſta regla ſic ꝓbat᷑. Hã talis vꝛina manite
ſtat ebulitio nẽ ⁊ coꝛruptionẽ in ſpiritibo mem
bꝛoꝝ animatoꝝ ꝓpter opilationẽ ad quã ſeqͥt

epilẽtia mõ talis ebulitio eſt cauſaliuiditatis

vꝛine. regula vᷣa. Hic ſᷣmo colligi᷑ ab Auiẽ.

ſcdða tertij.capᷣ.ꝓpꝛio.Ab yſaac pᷣmo devꝛinis.

Coꝛrelariũ. Sequente epilentia ĩ fieri aut in
facto eſſe talis vꝛina ſic apparẽs eſt mala.quia
ſignificat malã diſpoſitionẽ ↄfirmatã in cere⸗
bꝛo.ad quã ſecuta eſt ebulitio in ſpiritibo.q̊. ⁊c̃.
¶ Quana regula.
vdropiſim.pꝛobat᷑. Nã vdropiſis ſiue aſclites

ſiue tmpanites.vt plurimũ cauſant᷑ a frigidi
tate exceſſiua epatis ad quã ſeqt ſuffocatio ca

loꝛis ⁊ ſpirituũ.Ad ſuffocationẽ aũt ſeqͥt indu
ctio liuiditatis. Et notanter ðꝛ ̃m partem.qꝛ

ſi apareret liuida ꝑ totũ eſſet ſignũ moꝛtis.vt
colligit᷑ ab Auic.tertij cap ꝓpꝛio.Coꝛr. Medi⸗
cus videns in vdropiſi vꝛinam liuidã debet pᷣ

noſticare ipſam difficilẽ qͥad curã ptʒ.qꝛ ſcat
malam diſpoſitionẽ frigiditatis ⁊ humiditatꝭ

ↄfirmatã: ⁊ obfuſcationẽ caloꝛis ⁊ ſpirituum.
ergo ⁊c̃. ¶ Quinta regula.Contingens eſt vꝛi
nã liuidã apparere in ſynocha fe.⁊c̃. Pꝛobatur
NHam in fine ſinochafiat ſanguĩe peccãte rõe
q̃ntitatis vel q̃litat.ſtat talẽ ſanguinẽ nõ poſö/
ſe digeri ab ipſa materia ꝓpter malã q̃litatem ⁊
multã q̃ntitatẽ ſanguĩs.Aut derelictus a regi

mine nate putreſcit ad putrefactionẽ.ſanguis

4

aũt ſeqͥ t᷑ in flatio ſpirituũ.⁊ diminutio caloꝛis
eſſe cauſa liuiditatꝭ vꝛine.vt colligitur ab
nic.pma q̃rti.¶ Sexta regula. Vꝛina liui⸗
daſ̃m partẽſuꝑficialẽ:aut mediã cũ granulis
minutꝭ ſe iunctis ⁊ ſeꝑaiis ſcat in mẽbꝛis ſpũa
liba:aut pleureſim. aut peripleumoniã.quiata
lis vꝛina obumbꝛationẽ coloꝛis in infante cir⸗
capectus.Tealis aũt obumbꝛatio nõ põt ſieri
niſi ſtante cõpꝛeſſione circa pectus.O ue com
pꝛeſſio reqͥrit apoſtema.̊ ⁊c. Et iſta condictio
ſumit᷑ ab Auic.qrto capᷣ.ð pleureſi.⁊ ab yſaac

rina in q̃ fuerit circulꝰcoloꝛis plum

a. Grinam ſ̃ᷣm partẽ liuida
ſtante tumefactione vetris magnã demõſtrat

pmode vꝛinis. Notãter ðꝛ cũ granulis ſepara
tis.q; granula vnita arguũt ſupᷣ diſpoſitionẽ
epatis ⁊ renũ.Coꝛr.pmũ.E x vꝛina nõ poteſt
medic?tam diſtincte cognoſcere pleureſim aut
peripleumoniã. Patet.qꝛ eſt ſignũ cõmune.ſed
alijs ſignis q̃ ponunt᷑ a medicis.puia a doloꝛe
circa coſtas.pulſa ſerino.tuſſi.que ſunt ſigna
pleureſis.Coꝛrelariũ ſcdᷣm. Dataſibi vꝛina cũ
talibogranulis non habitis alijs ſignis: de⸗
bet pᷣnoſticari apoſtema pectoꝛis nõ limitãdo
neq; pleureſis neq; peripleumonia ne decipiã
tur.Coꝛt̃.iij. AUrinaliuida ꝑſeuerans apparẽs

in peripleumonia aut pleureſi:eſt ſignũ moꝛta

le ⁊ peſſimũ.patet.qꝛſᷣcatq;ↄtinue ſignificatio
intendit᷑ ipſoꝝ ſpirituũ ⁊ caloꝛis.i Septima
regula. Vrina liuida f̃m partem paucaoleagi
noſa fcat liquefactionem humiditatis modo
ſtante aliquo iſtoꝝ eſt peſſimum.ergo regula
vera.Colligitab yſaac pᷣmo febꝛium.Coꝛrel.
O m̃is vꝛina mala exparte coloꝛis reddit᷑ dete
rioꝛ ex parte qᷓntitatis pauce.vt patʒ ꝑ pᷣdicta.
¶ Octaua regula. Vrina liuida pauca freqn/
ter micta demonſtrat ſtranguiriã. ptz.quia de⸗
Manſt a obiatlonkn iue Ulriction⸗ colli ⸗
ice.ꝑ quã nõ poteſt expelli vꝛina vna vice
Wuitiplicakemo ex Pher numeri. Ad hanc
ergo multiplicatõeʒ ſeqͥ᷑ ſtranguiria.ergo ⁊c̃.
¶ HNona regula. Vrina liuida ſ̃m partẽ appa⸗
rens inemitriteo magno autparuo:eſt multũ
ꝑiculoſa.patʒ.qꝛ ſ̃cat aduſtionẽ ⁊ ebulitionem
eſſe factã in mẽbꝛis ſpũalibo ⁊ in coꝛde.ergo ⁊c
Notanter ðꝛ emitriteo magno.qꝛ triplex po⸗
nitur eſſe emitriteꝰ.qda m paruus.qͥdã minoꝛ.
qͥdam maximꝰ. E mitriteus paruus eſt cõpoſi
tus ex qu otidiana ↄtinua ⁊ tertia na interpo⸗
lata. Maioꝛ eſt cõpoſitus ex quarta na conti⸗
nua ⁊ ↄtinua interpolata. Max mꝰeſt cõpoſi
tus exterciana interpolata ⁊ q̃rtana cõtinua.
Emitriteus pᷣmus eſt de genere acutoꝝ.Ter
tius eſt de genere cronicoꝛum.i¶ Decima regu
la. Vrina liuida ſᷣm partem cõtingens exrup
tura vene noneſt periculoſa.vt pᷣdicta ꝓbantur
Pꝛimo qꝛ ex fractura vene põi vꝛina liuida ap
parere. Patet.quia qñ pᷣmũ ſanguis ex vena
effundit᷑ tam pᷣmo putreſcit ⁊ ebulit.q̃ᷓ ebuli⸗
tio ⁊ putrefaciio facit ad liuiditateʒ vꝛine.̊ ⁊c.
ꝙ aũt nõ ſit ꝑiculoſa ptz.quia ad conſolidatio⸗

nem vene ſequitur remotio liuiditatis. Coꝛre⸗

larium. Medicus mi fluxu ſanguinis non de⸗
bet pꝛenoſticare pernicioſum exvꝛina liuida
viſa neq; talem vꝛinam conſequi debilitatẽ vir
tutis extremam.i Vndecima regula. Vrina
linida aparens in ptiſieſt ſignum pꝛopinque

moꝛtis auctoꝛ.pᷣncipis.capitulo ꝓpꝛio deptiſi.

JJ tenfrõne:quia talis vꝛina liuida manifeſtat

De Prinis .

vltimã ↄſumptionẽ caloꝛ ⁊ vltimãreſolutionẽ
humiditatis coꝛdis ergo ſignũ cite moꝛtis eſt.
¶ Dnodecima regła. Cõtingẽs eſt ve plurimũ
in doloꝛibartetiò vꝛinã liuidã apparere. Pꝛo
batk.qꝛ ꝓppter vehemẽtiã doloꝛꝭ debilitat᷑ ᷣtꝰ.ad
cuiꝰdebilitatẽ ſeqͥᷣt᷑ ĩ loco doloꝛ.⁊ inficiũt᷑ ſpũs
⁊ caloꝛ qͥ poſtea ſũt cauſa liniditatꝭ vꝛine.Coꝛ⸗
relariũ.O ĩs doloꝛ foꝛtis ſufficit ad inducendã
vꝛinã liuidã.ptʒ.qꝛ ad doloꝛẽ quẽlibet debilitat᷑
vᷣtus ⁊ inficiũt᷑ſpũs.̊ ⁊c.¶ Tredecima regla
Vrina liuida inq̃ apparẽt fruſta reſoluta ſigni
ſicat ſupᷣ doloꝛẽ arteticũ.ptʒ.qꝛ artetica cauſat
vtplurimũ ex materia hũoꝛali fluẽte ad articu
lũ.S.Coꝛrelarium.Cõtingẽs eſt vtplurimũ ex
fluxu catarri fieri vꝛinã liuidã apparere.Et ex
retentione mẽſtruoꝝ. Pꝛobat᷑qꝛ vapoꝛiboele⸗

uatis a matrice inficiunt᷑ſpũs ⁊ obfuſcantur.

q̃b obſuſcatis ſeqͥt᷑ liuiditas in vꝛina.ptʒ auc⸗
toꝛitate pncipis Auicenne tertia tertij.ca.ppo
CLCoꝛrelariũ. Vrina liuida aparens in mu⸗
liere pᷣnoſticat᷑ retentio mẽſtruoꝝ ⁊ opilationũ
Decima q̃rta regla. Arina liuida apparens
in febꝛe echica eſt ſignũ moꝛtis.patʒ.qꝛ ſignitſi
cat vltimatã aduſtionẽꝛ reſolutionẽ mẽbꝛoꝛũ
⁊ humiditad eiꝰ.⁊ ebulitionẽ in ſpiritibo:ad q̃
ſeq?t᷑ moꝛs immediate.¶ Decimaqͥnta regula.

AWVrina liuida in tremoꝛe coꝛdis arguit ipſum

incurabilẽ.qꝛ ſignificat vltimam ebulitionẽ in
ſpiritibo coꝛdis ⁊c.¶ Decima ſexta. Urina li
uida in freneſi eſt ſignum moꝛtis. Patet quia
exlſe ſignificat alterum iſtoꝝ.aut materiã hꝛe

raptum ad cerebꝛum aut extinctioneʒ caloꝛis

naturalis. ergo regula vera.ꝛc.
De brina viridi.
Eſtat viderede vꝛina viridi:poſtqᷓ; vi⸗
xr ſuujmeſt de vꝛina linida q̃ ẽ tertia inoꝛ⸗
Aliine. Pꝛo q̊ notandũ ꝓvꝛina viridis
canſat᷑ aut ꝑ viã moꝛtificatiõis ſequentẽ ad in
frigidationẽ ſpirituũ. Aut ꝑ viĩ magne aduſti
onis ſiue inflãmatiõis.Siue g̊ fiat hmo ſiue
ſcðᷣo eſt ſignũ maluʒ.Colligit᷑ id ex Auiẽ.ſcðᷣa
pmi.ca.ij. S.vᷣo notandũ q vꝛine virides dif
ferũt ex ꝑte coloꝛis.qꝛ q̃dam eſt viridis ſimilis
phiſticoꝝ.aut exeo ꝙ ſũtvirides ſᷣm totũ: aut
ſm ꝑtẽ.Differũt ex ꝑte coloꝛis. Qnia aliq̃ eſt
viridis ſilis erugini eris.aliqua ſimilis ſucco
poꝛri.aliq̃ aũt viridis coloꝛi yreos.aliq̃ ſimilis
coloꝛi lapidis:qͥ diuerſificant᷑ ex ꝑte mno in⸗
frigidationis:aut incendij. Tertio notanduʒ
ꝙ tales vꝛine virides ſignificãt mag male aut
minꝰmale:ſᷣm ꝙ vꝛina pᷣceſſit minus mila aut
magis mala. Si pceſſit vꝛina liuida aut nigra
peſſima iudicat᷑. Si aũt pᷣceſſerit veina ciæina:
aut pa liaris. aut minꝰ mala. Quia ex h arguit

maioꝛ aut minoꝛ moꝛtificatio.maius aut min⸗
incendiũ:q̊ꝝ alteꝝ ſp vꝛina viridis ſignificat.
Quibo ſtãtibo ſequunt᷑ oco regle.¶ Pꝛima re⸗
gula.Mrina viridis ꝑ totũ ĩ febꝛe acuta eſt ſig⸗
nũ moꝛtcꝭ.qꝛ ſignificat vltimatũ incendiũĩ ſpi⸗
ritib:aut moꝛtificationẽ caloꝛis naturalis:.Ad
qᷣꝝ q̊dlibet ſequit᷑ ꝑnicies. Iſta ↄcluſio eſt de
mente yſaac in pᷣmo de vꝛinis.¶ Scðda regla
Vrina vi dis in pueris aut infantiboſignifi⸗
cat ſoaſmũ.qꝛ ſignificat ſuꝑabundantiam hu⸗
moꝛis frigidi ꝑ totum piter ⁊ in neruis et ita
ſpaſmũ. Iſtacolligit᷑ ab Auicenna loco pᷣalles⸗
gato¶ Tertia regla. Arina ſimilis coloꝛi phi
ſticoꝝ ſignificat moꝛtificationẽ coꝛꝑis natura
lis.qꝛ ſignificat frigiditatẽ exceſſiuã.vt patʒ ꝑ.
Auiẽ.loco pᷣallegato.i Quarta reglła. Vrina
viridis ſimilis ſucco poꝛri eſt ſignũ peſſimũ.qͥa
ſignifieat vlt imũ incendiũ in mẽbꝛis ſpũalibs.
ergo dicta vera. Et Auiceñ.pꝛeallegato loco.
Quinta regula. Arina ſimilis erugini eris
eſt ĩ ceterꝭ deterioꝛ.ptʒ.qꝛ ſigniſicat vehemen⸗
tẽ totiꝰdeꝑditionẽ ⁊ ſine ſpe.q̃ ſi fuerit facta pꝰ
exercitiũ ſigniſicat ſpaſmũ ꝓpter rõnem adduc
tẽ in ſcda ↄcluſione.i Sexxa regula. Arina
ſimilis coloꝛi yreos qu anpceſſitvꝛinc v ridis
ſignificat vehementẽ infrigidationẽ ſuff can⸗
tẽ caloꝛẽ naturalem.⁊ poſequẽs malũ ſignuʒ.
¶ Septima regula. Urina viridis ſtanie do⸗
loꝛe ⁊ anguſtia in ſtomacho ſine aliqᷓ vpoſtaſi.
ſignificat venenũ in potu fuiſſe hauſtũ.⁊ ꝑ cõ

ſequẽs moꝛtẽ.patz.qꝛ cũ venenũ ꝑticipet coloꝛi

viridi ⁊ nõ patiat᷑ a coloꝛe:ſeqͥ᷑ ꝙ vꝛinã poteſt
tingere. Aelaliter. cum venenũ inimicat᷑ coꝛ⸗
di⁊ mẽbꝛis ſpũalibo.ex ſe inimicat᷑ coꝛdi et ſpi
ritibus.Et cum dicam moꝛtifeꝝ eſſe. Hoc aſ⸗
ſumpto inducit᷑ moꝛtificatio q̃ immediate cau
ſa eſt vriditatis vꝛine.Et ð notanter ſine yppo
ſtaſi.qꝛ ſi cũ tali veina appareret ypoſtaſis eſſet
ſpes vite.qꝛ ſignificaret potentiã vᷣtutis contra
naturaʒ.i¶ Octaua regula. Vrina viridis cũ
viridicirculo in treneſi eſt ſignum deſperatiſſi⸗
mũ.patet ꝑ ratio nes ante adductas.
De vrina alba.
O ſtq; dictũ eſt de vꝛin is ſignificanti⸗
p bus mottificationẽ.nunc dicendũ eſt
de viina ſigniſica nte pꝛiuationẽ et de⸗
bilitatem digeſtionis. Et pᷣmo de vꝛina alba q̃
ex multis cauſis venit in manus medicoꝛum.
¶ Pꝛimo notandũ ꝙ albedo cauſat᷑ dupliciter
Ano modop quadã dyaphoneitate et trãſlu
centia.ſic eſt albedo aque aut vitri.alia ẽ albe⸗
do qᷓ ↄvariat᷑ nigredini.que ðꝛ coloꝛ diſgreg a⸗
tiuus viſus.etde hac ſecunda eſt ad ꝓpoſitum
Aduertendo tamen ꝙ talis albedo oꝛitur in

Ninis altera quattuoꝛ cauſaꝝ:vel reducibili.
Pꝛimo a defectu caloꝛis natalis. Scðo a re⸗
ſolutio ne humoꝝ. Tertio a diſſolutõe virtutꝭ
Quarto ab opilatiõe in ſenibo. A deſectu ca⸗
loꝛis dupliciter. Aut ab eius deſectu in toto vt
in ſenibo ĩ qͥbo apparent vꝛine tales albe. Aut

a diminutione eiꝰ in ꝑte.vt ex debilitate caloꝛ⸗

epatis.q̃ debilitas cauſat᷑ ant ab getare egri
tudinis.vt in freneſi.Aut ꝓpter lõgithdinẽ egri

tudinis.vt in quartana in qͥb accidit vꝛina al⸗

ba. Pꝛouenit etiã hmõi vꝛina aut exparte cibi

Nut nimie qualitatis.aut q̃ntitatis.aut vtriuſ

q;.aut ex malicia ſubſtantie.Exemplum pmi

vt apparet in crapulatis.Exẽplũ ſecundi.vt ex

comeſtione lactuce. Exemplum tercij: vt ex

comeſtione carniũ vaccinaruʒ. Modoin his
omibo apparent vꝛine albe. Scðdðo accidit vꝛina
alba a reſolutione virtutis.que etiaʒ reſoluit᷑
aut in toto aut in parte.q̃ reſolutio fit ſtante ge
nere egritudinis. Aut mala diſpoſitione in de
clinante membꝛo.vt in epate.vt a pparet in du⸗

beleth. Tertio cauſat᷑ albedo in vꝛina a diſſo⸗

lutione humoꝛis flegmatis vitrei.qðᷣ cum fue
rit diſſolutũ cauſat vinã albam. Quarto cau⸗

ſatur aledo in vꝛinꝰ ab opilatione. q̃ cum de
albationibo pluribo modis:aut ꝓpter lapidẽ cõ
tentũ in renibo.aut in veſica.aut ꝓpter habun

dantiã hbumoꝝ circa vias vꝛine. Aut ꝓpter eoꝝ
viſcoſitateʒ.aut groſſitiẽ.aut ꝓpter vtruũq;. Iſta

colligunt᷑ ab yſaac pmo de vꝛinis.capᷣ.de alba
vꝛina. Scðo notandũ ꝙ albedo vꝛine eſt mul⸗
tiplex. Quedam glutinoſa vel muſcilaginoſa.
quedã vnctuoſa.q̃dam ſanioſa:ſimilis albedi
ni fungi.q̃dam ſpermatica ſilis ſpermati.q̃daʒ
pluũbea:q̃ indicant ſuꝑ diuerſas diſpoſiuones
ꝓpter diuerſas cauſas.Ex his ſequunt᷑ octo re
gule. ¶ Pꝛimaregula.

Pꝛobatur.Quia talis vꝛina demonſtrat ha⸗
bundantiã humoꝛis melancolici:qͥ dicit᷑ frigi

de ⁊ ſicce complexionis.mõ de ratione frigidi

tatis eſt dealbare.quia albedo eſt filia frigidi⸗
tatis.vt patetꝑ Galienũ in tegni. De ratione
aũt ſiccitatis eſt attenuare. Hodo ſuꝑ abun⸗
dantiam humoꝝ melancolici ſequit᷑ opilatio:
⁊ maxime in ſpleneqͥ ꝛ reſeruaculum melan

colie.ergoregula ⁊ ↄcluſio vera.patʒ ↄſeq̃ntia.
Et antecedens eſt pncipis. Auicenna ſecũda

pmi ca.de vꝛina alba. Coꝛrelarium pꝛimum.
Ex vꝛina tali medicus debet iudicare diſcolo⸗
rationem faciei. ſomnolentiam.pigritiam.in
toto patet.qꝛ iſta ↄſequunt᷑ opilationẽ.Coꝛre⸗
lariũſecundũ. Extali vina medicus dłbet ar
guere ſupꝛa grauitatem doloꝝ in ꝑte ſiniſtra.
Coꝛrelariũ tertũ. Si ex vꝛina tincta medicꝰ

Pei rina alba ſplendida
tenuis:ſignificat opilationeʒ maxime ſplenis.

L Tratctatus

arguit a bſolute dñiumcaliditatis:ita exvꝛina

alba dominiũ frigiditatis.vt patet ex pᷣceden⸗
tibus. ¶ Scdðᷣa regula. VUrina alba cũ circulo
plumbeo in ſuꝑioꝛi:demonſtrat opilationẽ in
cerebꝛo ⁊ epylentiaʒ. Iſta cõcluſio ꝓbat᷑. Nam
ex albedine arguitur ſuffocatio caloꝛis ⁊ domi
nium frigidoꝝ humoꝛũ.Et ex circulo plũbeo
materias eſſe in capite.⁊ maxime groſſaʒ fleg⸗
maticã vel melancolicam que ſunt cauſe opi⸗
lationis.O pilationẽ aũt ſequitur epilẽtia.̊ cõ
cluſio vera.oſequentiatenet.Et antecedẽs eſt
dñi yſaac pᷣmo de vꝛinis.Et notanter dicit᷑ in
parie ſupioꝛiexñs:q tũc arguit diſpoſitionem
membꝛoꝝ ſuꝑioꝝ. Tertia regula. Vrina al⸗
ba muſcilaginoſa demonſtrat habundantiam
hnmoꝝ groſſoꝝ ⁊ crudoꝝ.Pꝛobat᷑.qꝛ muſcila
ginoſa vꝛina nõ fit niſi ex trãſitu materie groſ⸗
ſe ad vias vꝛine.que materia nõ tranſiret niſi
habundaret.intantũ ergo vꝛina muſcilagino⸗
ſa demo nſtrat habunda ntiã humoꝝ groſſoꝛũ
patet ↄſequens ⁊ antecedens eſt Auicenne lo
copᷣallegato.Confirmat᷑ ſiciqꝛ muſcila go inſe⸗
quit᷑ groſſiciẽ ſicut tenuis ſubtilitatem.q̃re ⁊c.
Quarta regula. AUrina alba ſemiliuida ſa
nioſa ſilis coloꝛe fungi:ſignificat vlceration?ꝰ
in renibo⁊ in vijs vꝛine. Pꝛobat᷑ pᷣmo auctoꝛi⸗
tate Auicenne ſcdᷣa pᷣmi de vꝛina alba.ꝓbat᷑
etiã rõne tali:Talis vꝛina rõne albedinis ar⸗
guit multitudinẽ flegmatis in toto.⁊ ꝑ conſe⸗
quens in vijs vꝛine rõneliuiditatis ſuꝑ aduſti

onẽ humoꝝ.vt patuit ſuperiꝰ de vꝛina liuida.

Humoꝛes aũt aduſti ſunt cauſa moꝛdicatiõis
⁊ acuitatis.Acuitas aũtfacit ſequi vlceratiõeʒ
ergo rõne ſanieirguit vlcerationẽ.⁊ ꝑↄñs in
vijs vꝛine apud renes vt pᷣdictũ eſt. regla ve⸗
ra.Coꝛrelarium pmum.O m̃is vꝛina ſanioſa
demonſtrat aut rupturã epatis aut vlceratio⸗
nem in vijs vꝛine patet.quia aliter non poteſt
fieri ſanies ĩ vꝛina. Coꝛrelarium ſecundum.
Multotiẽs errant medici in oognoſcendo ſa⸗
niem diſtinctam ab ypoſtaſi. Hoc patet. Nam
multotiens errant medici ꝓprer ſimilitudinem
figure eius ⁊ ypoſtaſis ex ꝑte albedinis leuita
tis deſcenſus ad inferioꝛem regionem.QOuo
ſtante fit peſſimꝰerroꝛ ĩ iudicãdo.q̃re ⁊c. No⸗
tanduʒ ꝙ differẽtia eſt inter ſaniẽ ⁊ ypoſtaſim
qꝛ ſanies ex ſetoꝛe ſemꝑ eſt. Scða dꝛia exñte
ſanie vt quẽadmodũ ypoſtaſis nõ apparet ſa⸗
nies ſub figura piramidali.vt in ypoſtaſi.Exq̃

ſedqt᷑ ꝙbonũ eſt medico ſemꝑ vꝛinã ꝗgitare an⸗

qᷓ; iudiciũ ſaciet.¶¶ Qumta regla. Urina alba
tenuis aliqualiter liuida ſine ſanie.vt eſt coloꝛ
fungi:ſignificat lapidem in renibus ⁊ in veſi⸗
ca. Iſen concluſio pꝛobatur auctoꝛitate Aui⸗
cenne loco pꝛeallegato. Et ab yſaac pꝛimo

De Brinis

de vꝛ nis pꝓbat᷑ autẽ ſic. Nam talis vꝛina rõne
albedinis ſigniſicat dominiũ humoꝝ frigidoꝝ
crudoꝝ in toto.Et rõne liuiditatꝭ caliditatem
ſuꝑfluã in reniba ⁊ in vijs. Modo exiſtẽte do
minio hũoꝝ groſſoꝝ ⁊ caliditate ſuꝑflua: tũc
ſunt ſufficientes ad generationem lapidis:er
go talis vꝛina inducat lapidẽ vt pᷣdictum eſt.
Coꝛrelariũ. Medicus debet ex arenulis certi
ficari in q̊̃ loco fuit lapis retentꝰ pbatur. NHam
ſi apparuerint arenule albe ſignũ eſt ꝙ lapis
eſt in veſica. Si arenulerubee ſignũ eſt ꝙ in
renibo. Scðdo ex loco leſo.vtꝝ fuerit doloꝛ cir
ca pectinẽ intenſioꝛ aut in ꝑte poſterioꝛi.ſi pꝛi⸗
mũ arguit᷑ lapis in veſica:ſi ſcõᷣm in rembus.
Berta regula. Arina alba ſpiſſa ⁊ vnctuoſa
ſiꝑ totũ ſignificat ethicã. Pꝛobet᷑. Namtalis
vrina ſignificat diſſolutionẽ humiditatũ par⸗
tiũ mẽbꝛoꝝ cũ q̊ ↄiũgit᷑ ethica tertia ſpeciei cõ
firmata.talis vꝛina demõſtrat ethicaʒ.Patet
ↄſequentia ⁊ antecedens colligit᷑ ꝑ Auicennã
ſcdᷣa pᷣmi.ca.pᷣallegato.q̃re ↄcluſio reddit᷑ vera
Et ðꝛ notãterꝑtotũ qꝛ vꝛina vnctuoſa ſᷣm ꝑtẽ
ſupꝑſicialẽſcat caliditatẽ magnã in renibo. Coꝛ
relarium. Vrina vnctuoſa in om̃i diſpoſitiõe
cgritudinali eſt mala.qꝛ abſolute ſigmficat la
pidis liqfactionẽ ⁊ diſſolutionẽ.¶ Septima
regula. Arina alba poſt citrinã auttincra nõ
a cauſa pᷣmitiua in hoꝛis pluribo febꝛiũ ſ̃cat
q; febꝛis ꝑmittat᷑ in quartanã.Pꝛobat᷑. NHam
talis demonſtrat dominiũ humoꝝ melãcolico

rum ⁊ reſolutio nẽ humoꝝ calidoꝝ ⁊ cũ h̊ opi⸗/

lationẽ q̃ ſunt cauſe quartane.̊ cõcluſio vera.
Et notanter ðᷣ nõ a cauſa pmwitiua.puta ⁊ ni
mia cõmeſtione vel poiu aque frigidetalẽ ꝑmu
tationẽ ſignificante.Hec aũt patent ex ſecũda
pmi Anicenne ⁊ yſaac pᷣmo de vꝛnis.i¶ Octa
ua regula. Urina alba plũbea ſᷣm ꝑtẽ ſine aliq̃ᷓ

ypoſtaſi.cat moꝛtẽ ꝓpinquã.Pꝛobat᷑.qꝛ talis

vꝛina rõne plũbeitatis ⁊ albedinis ſ̃ᷣcat moꝛ⸗
tificationẽ caloꝛis innati.quo ſtante ſequitur
moꝛs. ᷓ ↄcluſio vera.Coꝛrelariũ. Vrina alba
quantũcunq; fuerit ↄiuncta plũbeitate ſiue li⸗
uiditateeſt valde mala.igit᷑.⁊c.

De vrina rubea.

O tandũ ꝙ vꝛina rubea vt plurimũ at
n teſtatur egritudinicalide.qꝛ ex mate⸗
ria colerica rubea ꝓueniente ſi fuerit
liuoſa.ſi vero nõ ſanguinee materie atteſtat᷑.
Cũ qñ accidit in egritudine frigida.⁊ h̊ multꝭ⸗
de cauſis. Pꝛimo rõne doloꝛis foꝛtis.de cuius
rõne eſt acuere colerã rubeã ⁊ inflãmare.qua
re ſeqͥ vꝛina tanta ruboꝛe ſiẽ in colica frigida
LColligit̃ ab Auicenna ſextatertq ca.ppo. Ex
quo ſeqt᷑ coꝛrelarie ꝙ vꝛinarubea ſtame doloꝛe

anteq; pꝛeceſſit doloꝛ foꝛtis nõ neceſſario iudi⸗
cat de flebotomia. Contra nõnullos qͥ ſtatim
viſa vꝛina rubea groſſa iudicãt de flebotomia
Secundo ſtante opilationea materia flema
tica multa inter kiſtim fellis ⁊ inteſtina:colera
enim que ſolebat ire ad inteſtina:regurgitat
ad renes pꝛopter materiam ffegmaticam. et
ita tingitum coloꝛat᷑ vꝛina coloꝛe rubeo.vt in
ictericia ↄtingit.Colligit᷑ab Auic.ſexta tertij.
ca.ꝓpꝛio. Tertio accidit vꝛina rubea ex epatis
lapſu ad frigidũ.qꝛ debilitat᷑ virtus epatis ſe⸗
queſtratiua.quare nõ poterit fieri ſequeſtratio
debita aquoſuatis a ſanguineo.Ex quoꝝ per⸗
mixtione coloꝛatur vꝛina coloꝛe ru beoſicut in
vdropiſi.vbi accidit vꝛina ſimilis loture carni⸗
um. Qnarto accidit vꝛina rubea ꝓpter ↄſtricti
onem factam a flegmate opilante qre putreſcit
maioꝛ pars flegmacis:⁊ putrefacta reducit᷑ ad
coloꝛem extraneũ:⁊ ita ad tincturã.Coꝛrelariũ
Judicium de flebotomia nõ eſt faciendum in
aropiſ. vꝛina fit multum tincta.quia hoc
acto magis alteratur epar ⁊ debilitat. Ulteriꝰ
veriſicat᷑.Quoniã vꝛina rubea poteſt appare⸗
re in egritudine frigida. ¶ Item notasdum.
ꝙ vꝛinaru m oleaginoſarũ quedaʒ eſt tota olea
ginoſa.quedaʒ inferius tm.pꝛima deterioꝛ eſt
ceteris.vt patet in ptiſi ↄfirmata ⁊ in ethica.Ex
iſtis colligunt᷑ alique regule. Pꝛima regula.
Vrina rubea eſt melioꝛ in febꝛibus acutis q;
aquoſa ⁊ ſanioꝛ.quia illa ſignificat pꝛiuationẽ
pingue virtutis ↄtra materiã.pma autem non.

Cõfirmatur auctoꝛitate Auicenne ſcdᷣa pᷣmi.

capᷣ.decoloꝛibus.Coꝛrelarium. Quantũ ma⸗
ioꝛ ſanguinea rubea tanto ſaluioꝛ. Patet ex m
tentione eiuſdeʒ.¶ Secunda regula. Vrina
perſeuerans rubea in egritudinibo renũ: fcat
apoſtema calidũ. Patet.quia cum perſeuerat
ſignificat malam diſpoſitionem confirmatam
in loco.et deriuationem melancolicam mate⸗
rierum ad locum. vt in ſecunda pꝛimi capitu⸗
lo de coloꝛibus.¶ Tertia regula. Urina ru⸗
beaperſeuerans in egritudinibus acutis nul
lam faciens reſidentiam:ſignificat perditionẽ
egri:aut apoſtema pꝛedictum. Scoðm patet.qꝛ
ex hoc arguitur moꝛbus valde foꝛtis:⁊ virtus
debilis. Patet auctoꝛitate loco pꝛeallegato.
¶ Quarta regula. Arina rubea ſtante doloꝛe
capitis deſipientiam ſigniſicat. Patet auctoꝛi⸗
tate et ratio nibus ſuperius adductis.i Quin
ta regula. Arina rubea groſſa turbida:ſignis
ficat apo ſtema in epate:aut eius debilitatem.
Patet ex ſufficienti diuiſione cauſarũ turbulæ/⸗
tie in vꝛina. ¶ Sexta regula. Arina oleagi⸗

noſa multipliciter: ſignificat naturã cretica⸗

re per vias vꝛine et euacuationem materierum

Et hoc ſi ſeqͥt᷑ requies egrotantꝭ.ſi vᷣo nõ ſeqͥt
eſſet ſignũ moꝛtꝭ.vt vult Auic.ij.i. ¶ Septima
regula. Vrina olea ginoſa pauca ſetida.ſignifi
cat moꝛtẽ.Piʒ.qꝛ mediãte fetoꝛis fcat ebuli⸗
tionẽ ⁊ coꝛruptio nẽ hũoꝝ mediãte paucitatis
debilitatez virtutis mediante oleaginoſitatis
diſſolutionẽ ptiũ:qbo ſtantiboſeqͥt᷑ moꝛs. Con
firmat᷑ auct. Aui.loco pᷣall.¶ O caua regula.
Vrina olea ginoſa in egritudinibo acutis ꝑ to
iũ apꝓparens in die q̃rta egrũ ſᷣcat moꝛiturũ in
ſeptima.patʒ.q; talis ſcat criſim in ſeptima.⁊
nõ ad bonũ cum virtꝰſit debilis ⁊ moꝛbofoꝛtis.
& cτs.,. Hona regula. Vrina oleaginoſa pau⸗
ca in q̃ fuerit aliqͥd ſimile loture carnis recẽtis
eſt ſignũ peſſimũ.ptʒ.qꝛ ſᷣcat vltimã debilitatẽ
vᷣtutꝭ naturalis quã ſeqͥt vꝛina talis apparens
ĩ colica hydropiſi.ſᷣcat moꝛtẽ ꝓpinquã.vt vult
Auic.q̃rta ⁊ ſexta tertijca.ppo.¶ Decima re⸗
gula. Vrina leuiter oleaginoſa fᷣm ꝑteʒ ſupfi⸗
cialẽ ſcat parteʒ renũ. Patet auc. Auic.ij.i.de
ſignis ſumptis ab vꝛina. ”D
Xpedito de coloꝛiba pncipalibo:qͥbus
e maximepᷣnoſticat᷑ medicus in qb vir
o tualiter alj includunt᷑. Seq̃t᷑ de ſcdᷣo

intento.vicʒ de ↄtẽtis.q̃ ſunt fere numero.xvij.

QDuoꝝ vᷣmuʒ eſt de circulo. Scom deſpuma.
Tertium de ſanguine. Quartũ de arenulis.
Ouintum de ſpermate. Sextum de ampulla.
Septimũ de granulis.Octauũ de nubecula.
Nonũ de pilia.Decimũ de ſquamis. VUndeci
mũ de furfureis reſolutionib. Duodecimũ de
athomis. Tredecimũ ð reſolutõibacinericijs.

Decimũquartũʒ de ſanie. Decimũquintũ de

ſedimine.Decimũſextum de humoꝛe crudo in
vꝛina. Decimũſeptimũ de cautelis in vꝛina.

De tirculo in vrina.

Tpmo notanduʒ de circulo.Circulꝰ

e qñq; apparet in regione ſuꝑioꝛi.qñq;
in regione media.licʒ rariſſime. Pꝛi⸗
mus aũt maxie ſcat ſuꝑ diſpoſitioneʒ capitis.
Scõðs ſup diſpoſitioneʒ mẽbꝛoꝝ ſpũalium vt
plurimũ. Scðo diſtinguo.qꝛ qũq; apparet cir
culus completus.qñq; incõpletus.qũq; groſ⸗
ſus.qñq; ſubtilis.qñq; vniꝰcoloꝛis.qñq; alte⸗
rius. Iſtis ſic poſitis ponunt᷑ iſte regule de cir
culo ab vſaac.partim ab Auicẽna.partim a
Balieno ⁊ Theophilo.¶ Pꝛima regula.Cir⸗
culus ſpiſſus groſſus in ſuba:remiſſus a quo
cunq; coloꝛe fcat poſterioꝛẽ partẽ capitis eſſe
leſam ex flegmate vitreo. Iſta regula ꝑſuadet᷑
Namcirculus abſolute fcat materiã in capite
frigidã mela ncolicã.⁊ tñ poſterioꝛ ꝑs ſit frigi⸗
dioꝛ et in habentibo ſimbolũ facilioꝛ erit tran⸗
ſitus. ¶ Secunda regula.Circulus ſpiſſus

. Tractatus

inſubſtantia purpureus in coloꝛe: ſignificat
partem interioꝛem capius eſſe leſam ex mate⸗
ria ſanguinea. Pꝛobatur ſic. NHam coloꝛ pur⸗
puneus atteſtat᷑ magis ſanguini q;ᷓ alteri bu-
moꝛi.Et cum pars anterioꝛ ſit magis plena ve-
nis ⁊ arterijs qᷓ; aliqua alia pꝛopter rhete mi⸗
rabile ibiexiſtens ſequitur talem circulũ ma⸗
gis ſignificare ̃ᷣm partem anterioꝛem capitis
eſſe leſa m ex materia ſanguinea.i¶ Tertia re⸗
gula.Circulus tenuis in ſubſtantia pallidus
in coloꝛe ad ſimilitudinem coloꝛis plũbi fcat
ſiniſtram partem capitis eſſeleſam ex humo⸗
re melãcolico. Pꝛobatur.quia cum humoꝛes
melancolici maximeſunt ſimiles in coloꝛe plũ
beo pꝛopterfrigiditatez.⁊ ſic ſplen ðꝛ eſſe recep⸗
taculum humoꝛis melancolici.quod membꝛ:o
rũ direcio aſpectu aſpicit partem ſiniſtrazʒ:ſeqͥt
faciliter euapoꝛatio.i Quarta regula. Circu/⸗
lus tenuis in ſubſtantia in coloꝛe citrinus vł
rubeus:ſᷣcat malam complexionẽ iu ꝑte dex⸗
tra ⁊ pariter doloꝛem.qꝛ cum epar ⁊ ciſtis fel⸗
lis collocant᷑ in partedexira.quare facilis fit
euapoꝛatio ad illam ꝑtem ſᷣm ꝙ volunt medici
7 maxie Aniceñ.de ſignis ſode ꝑ cõmentatoꝛẽ
pma tertij.¶ Quinta regula.Circulus plum
beus groſſus in ſubſtantia fcat epilentiaʒ.aut

apoplexiã. Patet.qꝛ talis circulus ſᷣcat mul⸗

tam materiã in cerebꝛo ⁊ in ventriculis.⁊ ꝑcõ
ſequens opilationem. aut magnã aut paruam
ſim quod circulus eſt magꝭ vel minus groſſus
itaepilentia vel apoplexia. ¶ Sexta regula.
Circulus in acuta egritudine liuidus.cerebꝝ
ledi f̃cat.ptʒ.qꝛcicut vꝛina liuida fcat fluxum
materie ad caput ſᷣm totum in egritudie acuta
Item circulus liuidus fcat raptum eius ad
ſupꝑioꝛa ⁊ ita leſionẽ cerebꝛi.q Septima regla
Circulus ſubtilis viridis in coloꝛe ĩ febꝛe aci/
ta apparens aduſtionẽ ⁊ futuram freneſimft.
patz. qꝛ talis fcat materiã multam ſubtilem co
lericam ĩ cerebꝛo.a qua cõmuniter accidit fre⸗
neſis.vt patet pma tertij.¶ Octaua regula.
Circulus apparens tremulus ꝓ medicos agi⸗
tatus doloꝛẽ in ſpina doꝛſi ⁊ pↄſequẽs parali⸗
ſim fcat.patzʒ.q;: ſᷣcat materiam multam ſubti
lem colericam in cerebꝛo:a qua cõmuniter ac⸗
cidit freneſis. Signiſicat etiaʒ fluxũ materiei
catarralis ꝑ nucham.ad cuius fluxũ aut ſeqͥt᷑
doloꝛ in ſpina doꝛſi: vel materiei retentionem:
vel paraliſis. ex cuius fluxu magis ↄtingit ner
uis.⁊c.¶ Nona regula.Circulus niger pꝛece
dente liuiditate moꝛtiſicationẽ caloꝛis ex fri⸗
giditate cerebꝛi fcat.patet.q; ſicut vꝛina nigra
quam pceſſit vꝛina liuida moꝛtiſicationẽ in to
to feat exdefectu membꝛideterioꝛatiet pᷣncipa
lis:puto cerebꝛi,et ita circulus niger.·

— — — C( α..„ꝙ1——— —

De Brinis .

¶ Decima regula. Circulus niger ſi ante pᷣ⸗
ceſſerit viridis in vꝛina moꝛtificationẽ ⁊ ad/
uſtionẽ in cõplexiõe ſcat.ptʒ ex dictꝭ ſupꝛa.

De Spumain vꝛina.

Ro cuius partis intellectu Notan⸗
p dũ pᷣmo vt habet᷑̃a Galieno ĩ cõmẽé/
to huiꝰ amphoꝛiſmi ſangumolẽtoꝛũ

in.ij.pticula. Spuma aũt generat a materia
groſſa:viſcoſa humida.In quã dũ agit caloꝛ
eleuat q̃dã coꝛpuſcula.ex q̊rũ cõmixtiõe ge⸗

nerat᷑ſpuma. Aut generatur caliditate foꝛti
ſicut ptʒ in olla ebuliẽte. Aut generat᷑ a foꝛti

motu ⁊ ꝑcuſſiõe vt in eqͥs currẽtibo apparet.

Ex q̊ ſequit᷑ ꝙ cauſa materialis ſpumi eſt hu

miditas viſcoſa.Cauſa efficiens ẽ caliditas

agens in hũiditatẽ. Quare dant᷑ de ea iſte re
gule:q̃ꝝ pma ẽ hec.i Pꝛima regla.Spuma

ↄtinua groſſa ĩ ſuba multa ⁊ remiſſa ĩ coloꝛe
cũ vꝛina groſſa apparẽs fcat indigeſtionẽ et
ventoſitatẽ:qꝛ talis vꝛina ſᷣcat multã hũidi⸗
tatẽ ⁊ groſſã ſuffocãtẽ ⁊ debilitatẽ caloꝛẽ na
turalẽ:ex cuiꝰ debilitatiõe debilitatyᷣtꝰ dige
ſtiua.⁊ ꝑviã indigeſtiõis multiplicat᷑ materia

multa ⁊ viſcoſa.Cõfirmat᷑ auct. Aui.xiij.iij.

ca.de ſignis apoſtematũ ſtomachi.¶ Scða

regula. Spuma tenuis ĩ ſuba ⁊ ↄtinua boel
.

ptes coloꝛata ſatꝭ in vꝛina ſili apparẽs ſigni⸗
ficat inflãmatõnẽ ĩ mẽbꝛis ſpũalibo.patet:qꝛ
aunt talis ſpumafit mediãte multitudie mate

riei.ſed hoc nõ:qꝛ tũcnõ eẽt coloꝛata.Et vꝛi

na inflãmata: aut fit mediãte caloꝛe actioniſ
foꝛtꝭ ĩ ip̃am materiã.⁊ tũc ſ̃cat incẽdiũ in mẽ
bꝛis ſpñalib.⁊ ita ptʒ au. Gal/paltł.⁊ a ſuffici

ente diuiſiõe.Et vꝛina ſilis apparẽs in fe.eſt

—

Pulmone?

malũ ſignũ:qꝛſᷣcat inflãmationẽ ne
Bpuma in

ĩ mẽbꝛis vicinis.¶ Tertia regla.

terciſa a pparẽs nigraĩ coloꝛe vctericiam ni⸗

grã ex vitio hũoꝛis melancoliciſᷣcat.Patet:
qꝛ talis fcat opilationẽ ⁊ materiã melancoli

cã in vijs vꝛine delatã ꝓpter opilat ionẽ inter

epar ⁊ ſplenẽ:qꝛ hũoꝛ melãcolicꝰ nõ potens
trãſire ad ꝓpꝛiũ receptaculũ neceſſario regi
gitat ad ꝑtes inferioꝛes.q̃re ⁊c.Et ðꝛ notan
ter itercila:qꝛ ſi eẽt ↄtinua caret materiam

melancolicãꝛ aduſtã ĩ toto.q̃reꝛc̃.vt ptʒ auc.

Aui. xiij.iij.ð ſign is yctericie nigre.i¶ Quar
ta regula. Spuma interciſa nõ ↄtinua appa
rẽs cũ granulis minudꝭ.talis ſ̃cat mẽbꝛa de
bilia grauari multitudie reumatꝭ. Ptʒ. qꝛ nõ
tinua ſcat humiditatẽ in mẽbꝛo deducto..
cũ granula fcãt deſcẽſum reumatꝭ:vt decla⸗
rabat᷑ ⁊c.¶ Quinta regula. Spuma ĩterci
ſa viridis ĩ coloꝛe:aut ſilis tincture croei ſi⸗

gnificat calefact ionẽ epatꝭ ⁊ aduſtionẽ.Pa⸗

tet:q:ꝛ hoc ſignificat ſupabundantiã caloꝛis

delate ad vias vꝛine ⁊ abunda niꝭ in toto qð
nõ poſſit eſſe niſi ſtante epatis caliditate cũ

aduſtione.̊ regula vera.Qð ptʒ auc.Auic.
xiiij.tertij de ſignis yctericie cittrie.

Delanguineinveina.
Otꝗidũ ꝙ qũq; apparet ĩ vꝛina ſan
n guis purus clarus.qñũq; cõmixtus:

d diſtinguit᷑ ex parte q̃ntitatꝭ calor:ę

mixtoꝝ.licet ſanguis qñq; euacuet᷑ purus ꝑ
viã criſis ex ſanguĩe peccante in q̃ntitate:vt
ↄtingit in pluribo mingẽtibo oĩno ſepe ſangui
nẽ purũ.De q̊ dant᷑ iſte regule.¶ Pꝛia regla.

Sanguis ĩ vꝛina trũboſus vl globoſus gra

uem hñs odoꝛẽ vel fetoꝛẽ cũq; doloꝛeĩ pecti
ne ſignificat ſanguinẽ aveſica venire.Coꝛre.
Vrina in q̃ apparẽt gutte ſangiũs groſſi re⸗

ſidẽtis ĩ fundo ſcat ſanguinẽ a loco ꝓpinquo
fluere:⁊ ꝑ ↄñs a veſica.̊ ⁊c. Scða regula.

Vrinaĩ q̃ apparuerit ſanguis groſſus trom
boſus petẽs fundũ ᷣcat actualẽ fluxuʒ men⸗
ſtruoꝝ in muliere.⁊ hoc nullo mõ exiſtẽte do
loꝛe in aliq̃ ꝑte.Ptʒ:qꝛ aut fluit a veſica.et H
nõ:qꝛ ſic doloꝛ eſſet in pectine.aut aren bo.et
boc nõ:qꝛ ibi eẽt doloꝛ.aut ab epate:⁊ h̊ non

q ibi non eſt doloꝛ.aut ab aliq̃ᷓ alio mẽbꝛo.a

qͥ ſi fuerit nõ abſoluet᷑ tale mẽbꝝ.aut a graui

tate ant a doloꝛe actuali exiſtẽte:aut qð pᷣceſ
ſerit. Coꝛrelariũ.Ex ſili vꝛinaſepe decipiunt

medici inuenes qͥ pꝛenoſticãt neceſſitatẽ fle⸗
botomie ⁊ male:oꝑant᷑ eni ↄtra caſum habi⸗

tũ qrta pᷣmi. Eaueas ne menſtruatã fieborto⸗
mes. Coꝛrelariũ.Hõ q̃libetvꝛina rubea groſ

ſa iudicat de flebotomia. ¶ Tertia regula.
Sanguis ĩ vꝛina nõ trũboſus niger ĩ ſundo

minoꝛato doloꝛe ĩ renib fcat ipᷣm fluere are

nibo.ptz. Et ðꝛ notãter niger:q ſanguis exi⸗

ens venas ĩmediate denigrat᷑:iuxta ſentẽtiã

GBal.in cõmẽto iſtiꝰ amphoꝛiſmi. Siſãguis

extra venas effundit᷑. Patet etiã ex ſnĩa trũ⸗

boꝝ.qꝛ illi ſignificãt ſuꝑ diſpoſitionẽ veſice:

vät declarabit. Ptz etia ex ſitu doloꝛis:qð ſi⸗

gnũ arguit᷑ certiſſimũ.¶ Quartare.Sãguis
purꝰ ac ſi ex vulnere expelleret᷑ cũ doloꝛe ſpoõ
diliũ mediaꝝ doꝛſi ſ̃cat ipᷣm fluere ex fractu
ravene chilis. Pꝛobat᷑:qꝛ talis ſanguis purꝰ

fcat fracturã vene mediãte puritatꝭ:⁊ nõ alis
bi niſi vbi ẽ doloꝛ.ſʒ cũ doloꝛ ſit vbi ſituat᷑ ix

riſſimꝰ cũ doloꝛeꝛ punctiõeĩ ypocũdrio dex
tro:ſignificat ſanguinẽ ab epate fluere.⁊ per
ↄñs dys rriã epaticã.ptʒ ex Aui.ð fluxu epa
tico ſanguineo.¶ Sextare.Nõ oĩs vꝛma in
qua fuit ſanguis eſt mala.Patet:q; 35 ac⸗

cigdittalis vꝛina ꝑ viam criſis:vt dictuz eſt.
⁊ tunc ſignum eſt bonum ſi reſtringat᷑ſequũ⸗
cur accidentia mala.
E arenulis tales dant᷑regule.¶ Pꝛi

Arenulis in veina.
d ma regula. Arenule rubee in coloꝛe:

din e in ſuba ſine febꝛis vitio cũ do⸗

loꝛe doꝛſi lapidẽ in renibo ↄfirmtũ vel cõfir
mandũ ſignificãt. dũmodo cũ eis fuerit diffi
cultas mingẽdi. Pꝛobatur auctoꝛitate pnci

bie decimaoctaua capᷣ.ppꝛio.Rõne autẽ p/
bat᷑ ſic. Hꝗ tales arenule dure atteſtant ma⸗.

terie groſſe ↄtente in renibo vel in veſica.non

ſcõᷣm:vt declarabit᷑ inferiꝰ.̊ pꝛimũ. Sʒ exi⸗

ſtente materia flegmatica groſſa ĩ renib opi
lante ⁊ occurrẽte caliditate epatꝭ ⁊ renũ ge⸗
nerat᷑ lapis. cõcluſio vera.vt ptʒ de cauſis
ipſiꝰ lapidis. Scða regula.Arenule dureĩ
ſuba rubee in coloꝛe a har cres eſ alleuigtio
ne renũ vel lũboꝝ diſſolutioneʒ lapidis fieri
ſigniſicat:? doloꝛẽ a lapide ꝓceſſiſſe.qð pba
tur auctoꝛitate pꝛincipis loco pᷣ̃allegato.Et
Iſaac tractatu de vꝛinis.ca.de cauſis arenu

laꝝ Et rõne pbat᷑ ſic. Tales arenule ſignifi

cant aut lapidẽ in renibo.Et hoc nõ:q;ꝛ ꝑſeue

ſolutionẽ ipᷣiꝰ a ſufficiẽte diuiſiõe. qd ẽ veꝝ.
ꝓbat ex alleuiatiõe dolorꝭ q̃ pceſſit añ appa
ritionẽ illaꝝ arenulaꝝ.i¶ Tertiaregula. Are
nule albe ĩ coloꝛe dure in ſuba reſidẽtes ĩ fun
do doloꝛe exiſtente in pectine lapidẽ ĩ veſica
ſignificãt. Qð declarat᷑ pmo auctoꝛita.pᷣnci
pis ca.ppꝛio. Rõne aũt ſic:qꝛ tales arenule
aut atteſtant᷑ ſuꝑ lapidẽ in renib aut veſica.
Nõ pꝛimũ:ꝛ tũc eẽnt rubee.Et doloꝛ eẽt in
doꝛſo ꝓpter ſitũꝛ coloꝛẽ ipoꝝ renũ.ergo aſut
ficienti diuiſiõe atteſtatuꝑ lapidẽ in veſica.

Dõ ptz ex ſitu dolon inpectine:⁊ coloꝛ ipᷣa⸗/

rũ ꝗrenulaꝝ qͥ ppoꝛtionantur coloꝛe veſice.
¶ Quarta regla. Arenule albe ĩ coloꝛe: poſt

—

Irũ apparitionẽ remittat᷑ doloꝛ pectinis et

Difficultas mingedi.Et ex his patiẽs ſenti⸗
At ſubleuatiões. Tales diſſolutiões lapidis
in renib aut diſſolutõnẽ eiuſdẽ ĩ veſica Hõ
Pmũ.ergo ſcðᷣm.iõ eſt manifeſta.i Quĩta re
Gula.Arenule rubee ĩ coloꝛe molles in ſuba
apparẽtes cũ febꝛe.⁊ mxie in fine fe.ſignifi⸗
cant aduſtionẽ humox.auctoꝛitate pᷣncipis
pmaqrti de ſignis quartane.Rõne pꝓbat.qꝛ
tales qrenule ſignificãt multitudinem mate
riei aduſte.ergo tales ſigniſicãt aduſtionem
humorꝭ ꝓptereatales materiã aduſtã. Rõne
ꝓbat᷑ antecedẽs:qꝛ aut tales ſignificãt lapi⸗

qdẽ aut aduſtionẽ.Nõ pᷣmũ:qꝛ tunc nõ eſſent

. Krattatus

molles:vt ptz ꝑregulas pᷣcedẽtes.ſcdᷣm:vt
ptz ꝑ ſufficientẽ diuiſionẽ.¶ Sexta regula
⁊ vltima. Arenule rubee apparẽtes ſine do⸗
loꝛe ⁊ grauitate renũ ſcãt caliditatẽ epatꝭ et
renũ.qð apparet:qꝛ tales arenule atteſtant
duobo pncipijs.pᷣmo caliditati ggenti. ſcðᷣo
materiei flegmatice q̃ ſũt va pncipia renũ ꝛ
lapidis.q̃ ſi fuerint cũ doloꝛe ſᷣcant lapidẽ.q̃
vero ſine doloꝛe ᷣcant intentũ regule.Coꝛre
lariũ. Arenule apparẽtes in fine febꝛe coleri
caꝝfcant ꝑmixtionẽ febꝛis colerice ad febꝛẽ

quartanã. Patet:qꝛſ̃cat aduſtionẽ materiei

vt patet ex ꝓbatione quinte cõcluſionis.

De Gpermate in vꝛina.
E ſpermate pmo notãdũ:qꝙ invirga
d iſnt tres meat ſpermat vꝛine ⁊ alꝰ⸗
guadi:vt ptʒ ex anathomia virge a⸗
pud oẽs ſapiẽtes.Ex qͥ ↄtingitvnã iſtaꝝ ſuꝑ
fluitatũ cũ alia euacuari. Et ita ſperma cum
ſuꝑfluitatevꝛinali.q̃rede ſ⸗ te dantur he
regule.ꝗ CPꝛima regula. Sperma diuiſũ ᷣm
partes minimas incoꝛpoꝛatũ cũ ſuba vꝛina⸗
li.ſuꝑfluitatẽvel coitũ pᷣceſſiſſe ſcat.Pꝛobat᷑
pmo auc.pncipis.xx.iij.ca.de ſignis coitꝰ.

6ͤ fieret alleniacis eue Scðo rõne tali:q; tale ſperma ita ꝑmixtuʒ
raret doloꝛ ⁊ nõ fieret alleuiatio.vel ſcat diſ fcat diuturn

ſcat diuturnitatẽ euacu atiõis ſpermat pᷣceſ
le ad quã ſecuta ẽ not abilis ꝑmixtio.⁊ ita
co:poꝛatiovniꝰ ſuꝑfluitatis cũ altera.q̃re
regla vera.¶ Scdᷣa regula. Sperma appa/
rens globatũ truncoſum cũ vꝛina ſ̃m fruſta

groſſa ꝑmixtũ abſtinentiã coitasvel noctur

nã pollutionẽe cat. pbat᷑ rõne.qtale ſperma

ſic apparens aut fcat coitũ aut pollutionem
nocturnã.poſt quã pollutionẽ remanſit aliq̃
pars ſtimulãs vᷣtutẽ ad eiꝰ expulſionẽ. NHon
Pmũ:qꝛ tũc eẽt diuiſum ſcõᷣm ſᷣcat. Patet
ſepiſſime in vꝛinis viroꝝ religioſoꝝ.vel ſᷣcat
vt dictũ eſt abſtinẽtiã coitꝰ.Nõ ĩ hoĩe aſſue

facto ad coitũ ſiretineattalis ſuꝑfluitas ne

ceſſario aliq̃ pars eiꝰ retenta ſtimnlat expul
ſiuã ad eiꝰ expulſionẽ.Et qꝛnõ ↄuenientius
poteſt expelliqᷓ; ꝑ vias vꝛine.q̃re ⁊c.¶ Ter⸗
tiaregula. Sperma apparens frequenter in
multis vicibus gomoꝛreã vel paraliſim mẽ⸗
bꝛoꝛũ genitaliũ ſ̃cat.Pꝛobat᷑:qꝛ aũt tale ſper
ma ſic apparens fcat coitũ pᷣceſſiſſe vel pol⸗
lutionẽ nocturnã vel gomoꝛreaʒ paſſionem.

NHon pmũ neq; ſcoᷣm.qꝛtũc tale eẽt intervo⸗

latim:⁊ interpolatis vicibo appareret.ergo ſi
cõtinue vel multis vicibus apparet ſcat in⸗

tentũ regule.Et notanter dicit paraliſim mẽ

bꝛoꝝ genitaliũ:qꝛ ſiẽ cõtingit alios lacertos

⁊ niuſculos paralitiſari ꝑiter ⁊ iſtos:q;ꝛ para

liſi inductaiequitur relax atio:⁊ ita euacua⸗

— s

☛ — —— TN.s

— — ——

De Prinis

tio ſpermatis.

De Fmpullis in vꝛina.

Oitandũ ꝙ ampulla q;tuʒ ad qͥd no
n minis impoꝛtat granula magna que
differũt a ſpuma ᷣm mag ⁊ minꝰ⁊ a
granulis:qꝛ granule ſũt ampulle mediocres
Ampulle eni impoꝛtat idẽ qð dictũ eſt.ſ.ſpu
mã ſupuenientẽ ⁊ eleuatã.de qua dantur iſte
regule.¶ Pꝛima regula.Ampulla magna ꝑ⸗

ſeuerans in vꝛina hñs adherẽtiã plixitatem
moꝛbi in q̊ apparet ſignificat. Pꝛobat᷑ auct.

Iſaac de vꝛina.Rõne aũt ſic:q; tal ampulla
ſignificat cruditatẽꝛviſcoſitatẽ materiei pec

cantꝭ ꝓpter cuiꝰ viſcoſitatẽ conat᷑ ad agẽduʒ

talẽ materiã ad quẽ conatũ generat᷑ ampul
la.Cõfirmat᷑.vt ſi qͥs pcuſſerit gquiter aquaʒ:

ex tali ꝑcuſſiõe eleuant᷑ ampulle.vt notat ex

perientia. modo ſtante materia groſſa ⁊viſco
ſa neceſſaria moꝛbo ꝓlongat᷑.¶ Scðᷣa regula
Ampulla magna apparensĩ vꝛina declinãs
ſe ad locũ ad quẽ vꝛinale applicat᷑ ventoſita⸗
tẽ ſignificat.Pꝛobat᷑:qꝛ ſicut de rõne vento⸗

ſitatis eſt moueri de loco adlocũ:⁊ nõ habe
re eſſe fixum. vt patet ex ſentẽtia oim medi⸗/

coꝝ. Ita de rõne ſuꝑfluitatisoſequẽtis talẽ
ventoſitatẽ.i¶ Tertia regula.Ampulla appa
rens in vꝛina magna cũ rugita ⁊ grauatione
ſtomachi vomitũ aut fluxũ ventris pᷣceſſiſſe
ſignificat. Pꝛobat᷑. Hã talis ampulla ſignifi

. 5

cat materi humidũ flegmaticã contineri in
ſtomacbo. vel in inteſtinis ꝗᷓ cõtenta neceſſa
rio ſtimulãt virtutẽ ad ſeceſſimn fluxuũ vẽtrꝭ

vel vomitũ:q̃reↄcluſio vera ⁊c.q Qugrtare
gula. Ampulla magna apparẽs in vꝛina aut

*

grauationẽ ſtomachi doloꝛẽ vyleos.aut renũ

ex hũoꝛe flegmatico groſſo ⁊ viſcoſp depen/ de ſignis ⸗
nubecula = caloꝛ pᷣter naturã ince
pit agere in

dere ſignificat.Pꝛobat᷑ auc.Auicẽ.capꝛio.
Rõne aũt ſic.qꝛ talis ampulla atteſtat᷑ mate
riei ex q̃ generat᷑ Sed cũ generat᷑ ex tali ma
teria flegmatica ſeqͥtur intentũ.¶ Quĩta re
gula. Ampulla apparẽs cũ magna adheren⸗
tia ĩ circulo doloꝛẽ capitꝭ a vẽtoſitate ſigniſi
cat. aut etiã viſcoſitate.Pꝛobat᷑:qꝛ vt dictuʒ
eſt:qꝛ cũ ↄtẽtũ arguit ſupꝛa regionẽ inq fue⸗
rit collocatũ:ſʒ cũ circulus cõmixtꝰ cũ am⸗
pulla colet᷑ in loco ſuꝑioꝛiſ eqᷣtur ĩtẽtũ. Coꝛ⸗
relariũ.Ampulla magna apparẽs ĩ vꝛina ve
toſitatẽ atq; viſcoſitateʒ eſſe in ſtomacho ſi⸗
gnificat ⁊ inteſtinis eſt ſignũ diſtinctiuum.

De granulis in vꝛina.

E granulis:id eſt ampulliſ mediocri
d bus dant he regule. ¶ Pꝛima egu⸗
la. In q̃cũq; parte fuerint granulaa

cerebꝛo fluere materiã fcat.Ptʒ pꝛio aucto.
medicoꝝ:qͥ ponũt granula⁊ circulũ eẽ ſignũ
ſuꝑ diſpoſit ionẽ cerebꝛi.Rõne ſic ꝓbat᷑.qꝛ ta
lia granula ſignificãt ſuꝑ diſpoſitionẽ capitꝭ
aut mediã regionẽ aut ſuꝑ infimaʒ. Sed nõ
ſcᷣm neq; tertiũ abſolure: tũc ceſſent am⸗/
pulle magne ex eo:qꝛ faciliꝰ eſt virtuti agere
ſuꝑ materiꝗ iu media regiõe ↄtentã ⁊ in infi⸗
ma q; in ſuᷣma.Sed agẽte generatiõis am
pulle applicate poſſet ſeqͥ actio.q̃re ⁊c.̊ gra⸗
nula ßcat ſupꝛa deſcẽſuz reumatʒ. Sʒz notan
dũ ꝙ iſta granula alia ⁊ alia ſignificant ſi fue
rint in alia ⁊ alia regiõe.Cõtenta enĩ in regi⸗
one ſuꝑioꝛi ſignificãt diſpoſitionẽ capitꝭ.ita
ꝙꝙ materia actualiter peccat ĩ capite.Cõten⸗
ta in media regiõe ſignificãt ſupꝛa deſcẽſum
reumatis:ad neruos:ad pectꝰ ⁊ iũcturas.li⸗
cet rarius appareãt niſi in ſupꝛema regione.
Igdeo medici dicunt ꝙ granula abſolute ſü
gnificãt ſupꝛa deſcẽſum reumatis ſiue modo
deſcẽdat ad partẽ illã ſiue illã.Declarat acci
dẽtia manitfeſta.Exq̊ verificat᷑ dictũ medico
rũ ꝙ patiẽtes catarrũ ad om̃e genꝰ moꝛboꝝ

ſunt parati. Pꝛobat᷑:qꝛ ex eius fluxu inducit

mal ã cõplexionẽ in loco imn quem flue·

Denubetula inveina.

E nube q̃ ðꝛ nu becula. Notandũ ꝙ;
d tales impoꝛtãt qndã vapoꝛoſaʒ ſuꝑ⸗
fluitatẽ ⁊ obſcurã apparenteʒ in vꝛi⸗
na ad modũ tele aranee vel pulueris ſparſi ꝑ
vꝛinã qui generat᷑ ex actione caloꝛis pᷣter na
turam. de qua dant᷑ tales regule.¶ Pꝛima re
gula. Nubecula liuida apparens in inferioꝛi

regione ad modũ pulueris ſparſi pᷣncipium
ethice ſignificat. Patet auc.Aui.pma quar⸗

ti in ca.de ſignis ethice.Rõne aũt ſic:qꝛ tał

umiditate:⁊ eas reſoluere qð ẽ
pncipiũ ethice..¶ Scða regula. Nubeculo⸗
ſa vmbꝛoſa cũ quadã ſpuma crocea vel viri⸗
di ſuꝑ calefactione epatis ⁊ multitudinẽ co⸗

lere ſignificat. Patet exꝑimẽto:q; tales vꝛi⸗

ne cõiter apparent in yctericia vbi eſt ſuper⸗
fluacaliditatis epatis ⁊ multitudo colere.
De pilis in vꝛma.
NODOtandũ ꝙ pili diſtinguunt᷑ ex parte
n ſube ⁊ ex parte q̃ntitatis.Ex ꝑte co⸗
loꝛis:⁊ ex parte ſitus.Aliqͥ dicũt᷑ ſub
tiles.aliqͥ groſſi.Qñq; ſunt multi.qũq; pau⸗
ci.qñq; in regiõe media.qũq; in regiõe ſupꝛe
ma.qi; ſunt coloꝛis citrini.qñq; fuſci.qũq;
rubei.Diſtinguunt᷑ etiã ex ꝑte cauſaꝝ effici⸗
entiũ:qꝛ quidã cauſant᷑ ex bmmoribe Fronl is

Trattatus

frigidis.qͥdã a caliditate ſupᷣma agentẽ ĩ hu
midũñ.Colligit᷑ hec diſtictio ab Ani.ij.i.⁊ ab
iſaac.i.devꝛinis.De qͥbo dant᷑ he regłe.¶ Pꝛi
ma regula. Pili rnbei ſiue citrini apparẽtes
in vꝛina in quacũq; regiõe nõ exiſtente febꝛe
caliditatẽ renũſignificãt. Patet auc.pncipiſ

xix.iij.de ſignis male cõplexiõis calide renũ

Rone ſic. qꝛ ſicut de rõne frigidu at eſt albe
ſcere:ita de rõne caliditaꝶ ẽ citrinare aut ca
lefacere. Sed tñ ſuꝑfluitas atteſtat᷑ mẽbꝛo
a quo ſuꝑfluit ſequit ꝓpoſitũ.¶ Scõdða regla.
Pili apparẽtes in vꝛina ex iſtentes pingues
ſubᷣe ſolide nõ exiſtete febꝛe diſſolutioneʒ re⸗
nũ ⁊ lũboꝝ ſignificãt. Pꝛobat. Tali pili ſũt
partes aut materie reſolute vel diſſolute.aut
mẽbꝛoꝝ.ſʒ nõ hoc. atteſtat᷑ diſſolutionẽ mẽ
bꝛoꝝ ⁊ maxime vicinoꝝ:vt ſũt renes ⁊ lũbi.
&̊ regnla vera.i Tertia regla.Pili apparen⸗

tes in vꝛina aliq̃ntulũ groſſi in ſuba:ita ſe ha

bentes ꝙ ſi cõpꝛimant᷑ euaneſcũt.aut ex agi⸗
tatiõe vꝛine reſoluunt᷑.tales pili opilationeʒ
ab hñoꝛibo groſſis ⁊ viſcoſis fieri ſignificãt.
Pꝛobat᷑ anc.Aui.ij.i. Rõne ſic. Aut tales pi
iſignificãt diſſoliõeʒ mẽbꝛoꝝ aut materie
Nõ mebꝛoꝝ:qꝛ vꝛma eẽt pinguis.⁊ pili eua⸗
neſcũt.ergo atteſtat᷑ materiei reſolute:⁊ per

ↄñs materiei groſſe ⁊ viſcoſe opilãtes vias

qð erat ppoſitũ.i Quartareglła. Pili appa⸗
rẽtes ĩ vꝛina in ſuba ſolidavꝛina exiſtẽte ole⸗
ꝗagino ſa.tales apparẽtes exñte febꝛe:diſſolu
tionẽ totiꝰ ⁊ ethicã fieri ſigniſicant. ꝛobat᷑
gauc.Aui.i.iiij.ca.de ſignis ethice. Rõne aſt
ſiciq tales pili aut ſᷣ cant diſſolutionẽ mẽbꝛo

rũ ꝑticulariũ aut totiꝰ. Nõ pᷣmũ:qꝛ tũc eſſet

fe.ergo ſcom.⁊ ꝑↄſequens regula eſtvera.

De Squamis invrina.

E ſquamis apparẽtibo in vꝛina. HNHo

d tancdũ circa qͥd noĩs ipᷣaꝝ ſquamaꝝ
ꝓꝙ ſquame differũt a furfureis reſolu
tiõibo:q; furfuree reſolutiões dicunt᷑ ꝑtinere

ad ſilitudinẽ ſquame piſciũ.Differũt etiã r
pte cãꝝ:qꝛ materia faciẽs ſquamas ẽ groſſi⸗

oꝛ q; materia faciẽs reſolutiões furfureas.
Sili differũt ex ꝑte excoꝛiationis:qꝛ furfu⸗

ree reſolutiões accidũt ↄſoꝛmata excoꝛiatio

ne. Squame aũt accidũt in pᷣncipio excoꝛia
tionis:cũ ꝑtes extrinſece ⁊ intrinſece dicunt
eſſe groſſioꝛes qᷓ; ꝑtes intermedie:qͥboſtanti
bus ponunt he regule.i¶ Pꝛĩa regla. Squa⸗
me apparẽtes in vꝛinatales inq̃ntuʒ ſquame
? ſine febꝛe apparẽtes ſcabiẽ ſignificr ſiccã
Peobat᷑. Nã cũ materie ex qͥb fiunt ſquame
ſunt groſſe:tunc talis materia non eſt apta P
poꝛos exaltare Exaltat ergo tiñ pars fubti

groſſis ⁊ ſubti

lis ex q̃ inficiteutis infectiõetenui ⁊ ſubt’˖ö
Scda regla. Squame apparẽtes ĩ vꝛina
cũ grauitate inregiõe pectinis ſignificãt q;
veſica incepit excoꝛiari. Patet ex deductõe

ſcðde cauſe pᷣdicte.i¶ Tertia regula. Squa⸗

me apparẽtes in vꝛina cũ vitio febꝛis pᷣmam
ꝑtẽ ethice:⁊ ethicã fieriſignificant. Pꝛobat᷑.
qꝛ ſicut ſe hʒ pᷣma hnmiditas ad ſecundã hu
miditatẽ ita furfureereſolutiões atteſtantur
reſolutionẽ ſcdᷣe humiditatꝭ que eſt ſubtilioꝛ
ipᷣa pᷣma bumiditate.ergo ſquame atteſtabũ
tur reſolutiõi pᷣme humiditatis q̃ eſt groſſiꝰ
oꝛ: ⁊ ideo ethica pᷣme ſpecieiſignificat.

De Furtkureis relolutio⸗

nibus in vinng. .
Riumo notãdũ ꝙ ipᷣa pcedũr ex alte⸗
p ra cãꝝ illaꝝ.Aut ex ſolutiõe mate⸗
rNiie colice, aduſte vel flegmatꝭ ſalſi: j
partes ſeparate trãſmittunt᷑ ad vias vꝛine:?
cũ ipᷣa ſuꝑfluitate mittunt᷑ vel ex reſolutione
partiũ cartillaginoſaꝝ aut neruoſaꝝ:vt ẽ ve
ſica ⁊ hmõi.Et dicunt᷑ fi furee reſolutiones
q; reſidet in vꝛina ad ſilitudinẽ furfuꝝ groſſa

rũ.Vel accidũt ex reſolutiõe hũiditatũ ſecũ

daꝝ vt ron pun q̃ ſunt cõpoſite ex ꝑtib⸗
libo: qᷓre ↄtingit vnã ab alia ſe
pParari.ODe qͥb reſolutiõibo dant᷑tales regle.
Pꝛima regula. Furfuree reſolutões appa

rẽẽtes in vꝛina ſine fe.aut doloꝛe in determi⸗

nata ꝑte coꝛꝑis ſcabiẽ coꝛpis eſſe ſignificat.
qᷓ ↄcluſio ꝓbat᷑ auc. Aui.ca.de ſcabie. Rõne
gũt ſic:qꝛ tales ſ furee reſolutiões aut atte
ſtant᷑ cabiei aut vlceratiõi autreſolutõi.Nõ

ſcðm:qꝛ tũc eẽt guitas ⁊ doloꝛ ĩ eaꝝ euacua⸗

tione. Hõ tertiũ: qꝛ tunc eſſet vꝛine grauitas

aut doloꝛ ĩ eaꝝ euacuatiõe.̊ pmũ qð erat p⸗
bandũ.¶ Scða regula. Furſfuree reſolutio⸗
nes i vꝛina apparẽtes cũ grauitate et doloꝛe

circa regionẽ pectinis vlcerationẽ veſiceſi⸗

gnificãt.ptʒ.qꝛ vbi doloꝛ ibi egritudo: ſed qꝛ
nõ erit ita vbi tales reſolutões pueniũt abvl
ceratiõe vt dictũ ẽ.¶ Tertiaregula. Furſu⸗
ree reſolutões apparẽtes cũ febꝛeĩ vꝛinã e⸗
chicã ſcdᷣe ſpeciei ̃cãt. Patʒ a ſufficiẽti diui
ſione cauſaꝝ ipᷣaꝝ reſolutionũ furfureaz.
De Athomis inveina.
Ota ꝙ ꝑathomos debẽ itelligere ̊

n nula ꝑua ad modũ pũctoꝝvt ita lo⸗
q̃r q̃diſtiguũt ex ꝑte lociꝛex ꝑte ſube

⁊ ex ꝑte cauſaꝝ a qͥb generãt᷑ tales athomi.

Generant᷑ tñ vt plimũ a materia flegmatica

„

inhibltaĩ neruis:qͥ ſignificabũt regionẽ in qᷓ

fiũt ⁊ apparebunt.: De qb dant tales regule⸗

De Brinis .

¶ Pꝛimaregula.Attomi apparẽtes ĩ vꝛina ĩ
fundo reſidẽtes doloꝛẽ in membꝛis generati
uis ⁊ pedibs ⁊ genub:⁊ ꝑ ↄñs podogrã ex il

lis ſignãt. Pꝛobat᷑ pꝛio auc. Aui.xxij.tertij.

cap̃ᷣ.depodogra ⁊ ſciatica.Rõne vᷣo ſic. Ta

les attomi ſignificãt materiãↄtentã in mem
bꝛis neruoꝝ inferioꝝ:⁊ ꝑↄñs ĩ mẽbꝛis regi⸗
onis ĩ fine q̃ itegratex mẽbꝛis pᷣdictꝭ.¶ Se
cũda regula. Attomi apparẽtes in mediare⸗
gione doloꝛẽ in mẽbꝛis ſpũalibo ſignificãt.p
bat᷑:qꝛ ſicut attomi ĩ infima regione ſupꝛa in
fimã regionẽ ſignificãt: ita attomi in medio
indicãt ſuꝑ mediã:vt apparxet etiã ex alijs ſu
perfluitatibo.¶ Tertia regula.Attomi appa
rent es vniuerſaliter ꝑ totã vꝛinã oĩm mẽbꝛo
rũ:⁊ ꝑↄñs totũ coꝛpꝰ doloꝛe ſignificãt ꝓba
tur ſic. Attomi ꝑtiales partialẽ doloꝛẽ ſigni
ficãt.ita attomivniuerſaleſ⁊ vniuerſaliter ap
parẽtes vlem doloꝛẽ ſignificãt.̊ intẽtũ regu

eẽ veꝝ.¶ Quarta regula ſũpta ab Aui.pꝛio

canone fen. ſcðᷣa cap.de ſignis impᷣgnatiõis
Vrina lucida pura in ſuba in q̃ apparuerit
aliqd groſſum ſile nubi:⁊ ĩ ea fuerint attomi

deſcẽdentes ⁊ aſcẽdentes globatim inferiꝰ

impᷣgnationẽ ⁊ ↄceptũ ſignificant.ptʒ aucto
ritate pᷣdicta. Rõne ſic.qꝛ tales attomi aut ſi
gnificant ſupꝛa doloꝛẽ iuncturaꝝ aut neruo
rũ aut ſuꝑ ↄceptũ.ſed nõ pꝛimũ:vt ptʒ ꝑ con
cluſiones pꝛecedentes.ergo ⁊c̃.

De Helolutionibus ci⸗

nericijs in vꝛina.
Otandũ q; preſolutiões cinericeas
n nõ debemꝰ intelligere reſidentes in
vꝛina ad modũ furfureaꝝ reſolutio⸗
nũ:ſed ſunt groſſioꝛes q̃ accidũt ⁊ apparent
ex diſſolutiõe materieꝝ flegmaticaꝝ.aut me

lancolicaꝝ aut ſanguineaꝝ groſſaꝝ q̃ reſolu

te ſimul cũ ſuꝑfluitate euacuant᷑:⁊ egr appa
rentia atteſtat᷑ mẽbꝛis a qͥboreſoluunt.qͥ ſtan

te ponunt iſte regule.¶ Pꝛia regula. Reſolu

tiones cineree ſubtiles ĩ coloꝛe adherentes
globate vel ↄgregate ad inuicẽꝛ ĩ fundo reſi
dẽtes retẽtionẽ mẽſtruoꝝ ĩ mulieribo ſignifi⸗
cant. ꝓbat᷑ auc. Auicẽ.xij.tertij.Rõne at ſic:
qꝛ tales reſolutões atteſtant᷑ materie peccã⸗
ti ĩ loco ꝓpinq̊ ad vias vꝛine:q̃ materia ↄtin

git euacu ari⁊ retẽta ſtimulãt vᷣtutẽ ad ei ?ꝰex

lſionẽ.⁊ qꝛ nõ pᷣt euacuariſᷣm ſeꝓpter opi⸗
ationẽ: euacuãt᷑ aũt aliq̃ ꝑtes ex qꝝ ſeꝑatõe
generãt᷑ tales reſolutões.Et iõ notãter põit

in ↄcluſiõe reſidẽtes ĩ fundoꝛ globate exiſtẽ

tes ex eo ꝙↄtẽtũ in regione ſuꝑioꝛi ateſtat᷑
mgterie ↄtẽte ĩ taliregione.Et iõ cũ materie
mẽſtruales ſũt ibi reſidẽtes claꝝ ẽ ꝙreſolu⸗

tiões ibi appentes fcãt eaꝝ reſolutõeʒ mate
rieꝝ.q̃re ↄcluſio vᷣa.¶ Scðaregla.Reſoluti
ones cineree ſubnigre ĩ coloꝛe ſparſe ꝑ vꝛinã
fluxũ mẽſtruoꝝ actualẽ ſ̃cãt ꝓpbat᷑ auc. Aui.
loco pᷣallegato.Rõe ſic.qꝛ aut tales fcãt re⸗
tentionẽ mẽſtruoꝝ aut fluxũ Nõ pmũ:qꝛtũc
reſiderẽt ĩ fundo:qm̃ de rõe grauis ẽ ⁊ ñ eẽnt
ↄgregate et ꝓbatũ ẽ. ſcãt actualẽ fluxũ ⁊c̃.
¶ Tertia reg. Cinericee reſolutiones ſubni⸗
gre⁊ groſſe adherẽtes ſube vꝛinali in fundo
ſpleneticã paſſionẽ ⁊ apoſtema ſplenis ſigniꝰ
ficant.Pꝛobat᷑ aucto.oĩum medicoꝝ vnani
miter aſſerentiũ hoc eẽ ſignũ male dũpoſitio
nis ſplenis. Rõe ſic:qꝛ aut tales reſolutiões
atteſtant᷑ materie mẽſtruali aut melancolice
glibi ↄtẽte.Hõ pᷣmũ:vt ptz ꝑ pᷣmã ↄcluſiõeʒ.
8̊ cũ ſplẽ ſit receptaculũ hũorꝭ melacolici:ſeqͥ
tur ꝙ tales reſolutões atteſtant᷑ materie con
tente ĩ ſplene qð eſt ꝓpoſitũ.¶ Quarta regu⸗
la. Reſolutões cineree apparẽtes ĩ fine fe.ſie
gmaticaꝝ:febꝛẽ flegmaticã ad melãcolicã ꝑ⸗
mutari ſcant. Pꝛobat᷑ q tales ſᷣcãt materiaʒ
flegmaticã aduri:ad cuiꝰ aduſtionẽ ſequitge
neratio humoꝝ melãcoloꝝ. qͥ cũ Rccaue⸗
rit putrefactꝰ indicat melãcolicã febꝛem.
De lanie in vꝛina.
Ota ſanies nunq; apꝑet ĩ vꝛina niſi
n ſtante vlceratione in vijs aut erupti
one apᷣatis currẽtis ꝑ viã vꝛine:q̃ ſa⸗
nies diuerſificat᷑ ⁊ ex ꝑte ſitꝰ.de q̃ erit ⁊ emit
titur. Scdo ex ꝑte qntitatꝭ:qꝛ qnq; apparet
pauca qñq; multa qnq; tota ſanioſa.de qua
dant iſte regule. ¶ it regula. Sanies ĩ vꝛi
na inpauca q̃ntitate apꝑet in ꝑtiborenũ exi⸗
ſtente doloꝛe:apᷣa renũ aut vlceratiõeʒ ſigni
ficat materiã paucã ſaniei ꝑ locũ anguſtũ diſ
ferre qles ſunt poꝛi.⁊ vbi doloꝛ vbi egritudo
auctoꝛitate ypocratis decimo cõmẽto. Re⸗
gula ↄfirmat᷑ aucto.Aui.xviij.tertij capᷣ.de
apᷣaterenũvlcerationẽ.¶ Scðda regula. Ari
na cũ ſanie multaĩi q̃ntitate apparẽs cũ gra⸗
ui ⁊ foꝛti fetoꝛe doloꝛe exñte ĩ pectoꝛe ſignifi
cat apᷣa aut vlcerationẽ ĩ veſica. Ptʒ.qꝛ talis
ſignificat multã materiã putridã ĩ loco ꝓpin⸗
q̊̃ ⁊ lato:q̃lẽ dicimꝰ hr̃e veſicã.q̃re ⁊c.Et dici
tur notãter multa:qꝛ ꝑ hoc diſtinguit᷑ apᷣa et
vlceratio veſice ab apate ⁊ vlceratiõe renuʒ.
Coꝛrelariũ.Vrinaſanioſa multa cũ doloꝛe ĩ
pectine apoſtemaſigniticat in muliere apᷣaĩ
matrice.patet ex cauſis ſupꝛadictis.¶ Ter

tia regala. Urina ſanioſa ⁊ coꝛrupta cũ do⸗

loꝛe ⁊ pulſatione in ypocundrio dextro ſigni
ficat apoſtẽa epatis eſſe coꝛruptũ.ptzʒ:q; do⸗
loꝛſigniſicategruudinẽ in loco. ⁊ cũↄtingi

KTractatus

apoſtema epatis termiĩari ꝑ vias vꝛine:vt ha

betur decimaqrta tertij.¶ Quarta. Vrina

ſanioſa apparens ĩ pleuretico aut empico mi
noꝛato ſputo ⁊ accidẽtibo ma lis remiſſis.ſi⸗
gnificat pleureſim aut empina terminabiliꝑ
vias vꝛine licet raro:vt habet᷑ in capitulis ꝓ
pꝛijs minoꝛato ſputo nõ ꝑ euacuationẽ ma⸗

teriei ſignificat materiã deriuari ad vias vꝛi

ne.Coꝛrelariũ. Nõ teneatur medicꝰ ex mi⸗

noꝛatione ſputi ĩ pleuretico ſi viderit accidẽ
.tia remitti.patet:qꝛ boc ſignificat naturam

2— „

creticare ꝑ aliã via.⁊ ſic termĩari moꝛbũ.

BDeledimine in veina.

FE ſedimine apparẽte in vꝛina.notan

d dũ pmo q; ꝑ ſedimẽ habemꝰ intelli⸗
gere vpoſtaſim apparẽtẽ ĩ vꝛina. Cu
ius cauſe dicunt᷑ eſſe actio caloꝛis naturalłqͥ
agit ĩ materiã actualiter peccantẽ ex q̃tanq;

materiali cã fit ypoſtaſis.finis autẽ vt talis

materia pᷣparet᷑ ad expulſionẽ. Yoꝛmal vero

cã eſt iſta ꝙ ipᷣa ſit alba leuis pinealis ⁊ eqliſ

2 reſidet in fundo ⁊ dicat᷑laudabilis ↄtinua
ꝑoẽs es ſuas.Eꝓ qᷣ ſeqᷣtur coꝛrelarie:ꝙ in

.vꝛina pꝑfecte ſana nõ dʒ appere vpoſtaſis.ꝓtz

qꝛĩ vꝛina talis coꝛꝑis ſani deficit materia ex
q fit vel generat᷑ ypoſtaſis.qꝛ ſi ĩ eo peccaret

materia nõ eẽt coꝛpꝰ vere ſanũ.Coꝛrelarium

ſcᷣm: ꝙ deficiẽte altero ↄditionũ pᷣdictaꝝq;
ipᷣa cũ ſit alba etiã illa ypoſtaſis nõ ðꝛ lauda

bilis. Coꝛrelariũ tertiũ. Apparitio vypoſtaſiſ

ſigniticat materiã cõplete digeſtã: paratam
expulſiõi.q̃ dicunt᷑ eſſe cq tym vere criſis de
laudabili vpoſtaſi.Et de his dant᷑ tales regu

ie. ¶ Pꝛima regla. vpoſtaſis ſubnigra ĩ colo

re apꝑens in vꝛina longã egritudinẽ ſignifi⸗

cat. Pꝛobat᷑.nã talis vypoſtaſis atteſtat mate
rie melãcolice que eſt difficilis reſolutiõis
enacuatiõis. Vt ex ſnĩa Aui.in ca.de ſignis

quartane.ſed obſtante materia difficilis era
dicationis moꝛboneceſſatio ꝓlongatur.ergo

regula vera.¶ Scda regula. Sedimen liui/

dum in coloꝛe moꝛtificationẽ caloꝛis innati

ſignificat. Hã talis ypoſtaſis ſignificat ſuf⸗

focationẽ caloꝛis innati a materia melãcoli
ca ad quã ſeqͥtur mo:tificatio:vt ptz de cau⸗
ſis liuiditatꝭ ſuꝑius.i¶ Tertia regla. Sedi⸗
mẽ nigꝝ ĩ coloꝛe qð pᷣceſſit liuidum moꝛtẽ p⸗

pinquã ſignificat. ꝓbat᷑ q; tale ſedimẽ ſignifi
cat vltimã aduſtionẽ ad quã cito ſeqf᷑ moꝛs.

quare regula vera.¶ Quarta regula. Sedi⸗
men diuiſum in ſubſtãtia ⁊ ſparſim ꝑ yꝛinam

ventoſitatẽ ſignificat: pbatur qꝛ talis ẽ ꝓpoꝛ⸗

tio ventoſitatis ad alias ſuꝑfluitates: etiaʒ
talis eſt ꝓpoꝛtio ad vẽtoſitatẽ ⁊ hydropiſim.

ſedſic eſt ventoſitas reddit vnãquq; ſup⸗

unrateoiblamm. appet regula va.¶ Quin⸗
ta regula.Hõ puratũ ſedimẽ debilitatẽ vᷣtu⸗

tis ſignificat ꝓbat talypoſtaſis ſcat inoꝛdiI/

nationẽ ĩ motib nature:qᷓ inoꝛdiatio ſeqͥtur
debbilitateʒ ⁊ ab ea accipit. ůͤ ⁊c̃. ¶ Sexta re⸗

gula.Eneoꝛmia.i.ſedimẽ in ſupᷣma regione
diff cultatẽ anbelitꝰ⁊ pectori ſignificat. Ptz
q; ſignificat materiã peccare ĩ boctorervee
ex ſnia oim medicoꝝ.¶ Septia regula. Ne⸗
philis.i.ſedimẽ in ſupᷣma regiõe magnãvẽto
ſitatẽ ſignificat ⁊ maximaʒ. Ptʒ qꝛ ſignificat
materiã hr̃e raptũ ad caput ⁊ nõ niſimagni⸗
tudine vẽtoſitatꝭ.¶ Octaua regla. Sedime
qdᷣcũq; fuerit niſi fuerit ꝑſeuerãs defectũvir
tutꝭ fcat.Ptʒ qꝛ fcat diminutiõeʒ actiõis in
materia qꝗ pcipue ſe aundninwan
De hüoꝛe crudo invꝛina
EF ſupfluitate humoꝝ pmo notãduʒ
d ꝙ ↄtigit humoꝛẽ ſ̃m parteʒ ſeꝑari a
materiatotali:⁊ hreraptuʒ ad vias
vꝛine.Ex reſidẽtia videbitur ꝙ ibi ſit ſedimę
2 ypoſtaſis.Et nõ erit ita:vt ptʒ ad exꝑientiã
in colica doloꝛe ⁊ ydeos:vbi videntur tales
humoꝛes reſidere in fundo.quod etiaʒ appa
ret in febꝛe flegmatica:vbi ſepiſſime decipi⸗
untur medici. Scðo notandũ:q; tal humoꝛ
videbitur ſimilis ypoſtaſi ex parte coloꝛis
ſubſtãtie.tñ inter ipᷣm ⁊ ſedimen eſt ſignũ di⸗
ſtinctiuũ tale:qe qñ eſt veꝝ ſedimen ſi moue⸗
tur ex agitatiõe vꝛinali ſtatim reuertit᷑ ad ſu
um locũ ⁊ ſitũ.olligitur hoc ſignũ ab iſaac
vpmo de vꝛinis. Scdo ab Auicẽna:ſcðᷣa pꝛi⸗
mi.Etiã pᷣma qrti ca.de flegmatica.De qͥ hu

moꝛe dantur regule.¶ Pꝛiaregula. Humoꝛ
cxrudus appens in ſuꝑioꝛi ꝑte vꝛine vitiũ pe/
ctoꝛis vel mẽbꝛoꝝ ſpũaliũ ſignificat:⁊ diffi⸗

cultatẽ anhelitꝰ. ꝓbat᷑.aut talis hũoꝛ atteſta
tur materieↄtẽte ĩ cerebꝛo.aut ĩ regiõe pecto
ris. NHõ pmũ:quia tũc erit ibi circulus:vt ex
ſnia medicoꝝ habetur.ergo ſcoᷣm qð ẽ inten⸗
tũ.Ex q̃ ſeqͥtur cũ videris talẽ vꝛinã pᷣnoſti⸗
care aut aſma aut diſma aut oꝛtania.¶ Se⸗
cũda regula.Hũoꝛ crudus ĩ media regione
pendẽs vitiũ ſtomachi ⁊ inteſtinoꝝ ⁊ repleti
onẽ ſignificat ⁊ rugitũ vẽtris ꝓbat.naʒ ſuꝑ⸗

fluitas ↄtẽta in medio regiõe ſignificat:ſed

cũ regio ſtomachiſit media regio ⁊ vẽtris.
⁊cc.¶ Tertia regula.Hũoꝛ crudus in infi⸗
ma regiõe appens doloꝛẽ renũ ⁊ lũboꝝ ⁊ mẽ
bꝛoꝝ generatiuoꝛũ vitiũ ſignificat. Pꝛoba⸗
tur ex deductiõe ↄcluſiõis pᷣcedẽtis.Et per
hos clamat experientia:qꝛ in oĩba iſtis dolo
ribo apparet iſte humoꝛ dominang.

De Prinis .

Beltautelis in vꝛina.

Aſis de coloꝛe ⁊ ↄtentis ĩ vꝛina. Re⸗
v ſat vt videamꝰ de cautelis medico
rũ obſeruãdis in iudicãdo ꝑ vꝛinas.
Notãduʒ igit᷑ ꝙ qñ offert᷑ medico vꝛina ex q̃
nõ poſſit iudicare ex ↄtentꝭ:qꝛ reducta eſt ad
ignẽ vel alterata:iudicat capiendo iudiciũ a
ſuba ⁊ foꝛma ecõuerſo. Tria igitur faciam.

Pꝛimo ponã aliquas regulas ex qbo ſumun
tur multe cautele. Scðo docebo diſtingue⸗

re vꝛinã viroꝝ ab vꝛinis mulieꝝ.Tertio vꝛi⸗
nas pᷣgnãtiũ:in quaꝝ iudicijs multuʒ mole⸗
ſtant᷑ doctiſſimi viri:⁊ ex eis incurrũt nõnul
las infamias.qͥba habitꝭ patebit cõplemẽtũ.
Circa pᷣmũ dicã aliq̊s regulas q̃ tñ virtuali
terpoſſentreduci ad pᷣdicta:ex qͥb ĩfero coꝛ
relaria plura:⁊ vnũq̃dq; coꝛrelarioꝝ erit cau
tela vna.⁊ ſic exẽplis de iſtis poſitꝭ ⁊ intelle⸗
ctis ex ſilibo poterit bñ diſtinguere. Pꝛia
regula. Vrina albaſubtilis atteſtat᷑ debilita
ti ſtomachi ⁊ eiꝰ indigẽtiã. Iſtud ptʒ ex men
tibo autoꝝ:⁊ rõne deductuʒ ẽ ſuꝑiꝰ.Coꝛrela.
pmũ.Cũ medicꝰ viderit vnã talẽ iudicat an
guſtiã ĩ ſtomacho aſſumptã.ptzʒ qꝛ addit᷑ debi

litati maioꝛi cã eiuſdẽ.Coꝛrela.ſcõᷣm. Stan

tetali vꝛina iudicãdũ eſt ſuꝑ laſſitudine totiꝰ
coꝛꝑis ⁊ maxime cruriũ.pizʒ:q; ex diminuta

digeſtione ſeqͥtur diminuta reſtauratio ma⸗

gis vero in loc remotis.Coꝛrelariũ tertiuʒ.
Stante tali vꝛina iudicãdũ ſuꝑ doloꝛe⁊ gra
nitate oculoꝝ ⁊ ſomnolẽtia.Ptʒ:qꝛ ſtante ta
li diſpoſitõe ſtomachi neceſſe ẽ vt ꝓpter dire

ctũ affectũ cõicent᷑ materie ad caput:q̃ cõi⸗

cate inducũt talia.q̃re ⁊c.Etiã expientia.qꝛ
hñtes debilitatẽ ſtomachi patiũt᷑ fluxũ pal⸗

pebꝛaꝝ ⁊ pulſationẽ timpoꝝ.Coꝛrela.qrtuʒ.

Stante tali vꝛina iudicãdũ eſt ſuꝑ laſũtudie

totiꝰ coꝛpis ⁊ maxime cruriũ.ptʒ:qꝛ ex dimi

nuta digeſtiõe ſeàtur diminuta reſtauratio:
magis vᷣo in lo remotis.Coꝛrelariũ qntũ.
Stante tali vꝛina iudicãdũ eſt interpolatuʒ
Difficultatẽ anhelitꝰ.patet:qꝛ ad mterpolatã
multiplicationẽ ventoñtatis ſeqᷣtur cõpꝛeſ
ſio dyafragmatis.⁊ ita cõpꝛeſſio mẽbꝛoꝝ ſpi
ritualiũ.¶ Scðᷣa regula. VUrina cũ febꝛe acu
ta ſpiſſa ⁊ rubea in fundo vaſis et turbata et

ſupius liuida venationẽ fcat. ꝓtʒ ex his que

dicta ſunt de vꝛina liuida ſuꝑiuſ.Coꝛrelariũ
pꝛimũ.Apparẽte tali vꝛina iudicãduʒ eſt ſuꝑ
tremoꝛẽ coꝛdis:vehemẽtiã ſitis. Inquietu⸗
dine magna ptzʒ:qꝛ bec ↄſequunt᷑ in coꝛde no
cumentũ ⁊ in mẽbꝛis ſpũalibo. Coꝛrelarium
ſecundũ. Stante tali vꝛina iudicandũ eſt ſu
per doloꝛe ſtomachi. Patet intelligenti ⁊c.

Coꝛrelarium tertium.Tali vꝛinade alte rõ⸗
ne magna ⁊ freneſi pariter.patet:q; neceſſe ẽ
vt cõicetur nocumentum cerebꝛo. quare ⁊c̃.
Tertia regula. Vrina exiſtente cũ ſedimi⸗
ne lapideʒ in reniba aduenire iudicat᷑. Patet
ex his que dicta ſunt.Coꝛrelariũ. Stãte ta⸗
livꝛina iudicãdũ eſt ſuꝑ grauitate renũ ⁊ ylio
rũ ⁊ appargre cauſas lapidis.Coꝛrela.ſcoðm.
Stante tali vꝛina arguẽdũ eſt ſuꝑ grauitate
capitis ex parte poſterioꝛi.Patet ex colligã
tiarenũ ad illas ꝑtes.Coꝛrela.tertiũ. Stan.
te tali vꝛina iudicãdũ eſt ſuꝑ grauitate pecti
nis.Coꝛrelariũ q̃rtũ.Stante tali vꝛina iudi
candũ eſt ſuꝑ ↄtractiõe genuũ ⁊ coxaꝝ.Pa
tet hoc:qꝛ eſt ex accidẽtibↄſequentibo lapo
dem..i¶ Quarta regla. Vrina exiſtẽte lactea

⁊ tenui:lapidẽ in veſica ſignificat. Patet ex

pᷣdictis in capitulo de coloꝛe. Coꝛrelarium.
Stante tali vꝛina iudicãdũ eſt ſuꝑ difficul⸗
tati vꝛine. Patet ex dictꝭ.Et ita diſcurrite ⁊
ꝓpꝛia accidẽtia illiꝰ paſſionis.i¶ Quinta re⸗
gula. Si vꝛina habuerit fruſtula longa q̃ſi
pilos declinãtes ad rubedinẽ excoꝛiationezʒ
renũ ſignificabit.Si fuerit tincta vpinõ fu
erit dicoloꝛata ⁊ appar êrint pili: tᷣtiꝰ coꝛ
poꝛis debilitatẽ ſignificabit.Coꝛrelariũ pꝛi/
mum.q ſᷣmpꝛimã vꝛine apparentiã pꝛenoſt i.
candum eſt caliditatem et ardoꝛem circa re⸗
nes.patet ex ꝓpꝛio effectu egritudinis.Coꝛ
relariũ ſecundũ. Stante tali vꝛine ſuper laſſi
tudine totius pꝛenoſticandum erit.Coꝛrela⸗
rium tertium. Ex huiuſmodi vꝛina apparet
interpolatim ⁊ guttatim mictus vꝛine.Coꝛ⸗
relarium quartum. Uiſa tali vꝛina pᷣnoſtica⸗
re vꝛinã ſanguineam:ſiue mictum ſanguinis
pceſſiſſe.Coꝛrelarium quintum. Stante ta⸗
li vꝛina ſuꝑ ſtipticitate ventris arguenduʒ:⁊
egeſtiones que emittuntur ſunt ſquibelloſe:
vt patet ex tali paſſione neceſſe eſt vt ſuꝑca⸗
lefaciat epar:quo ſuꝑcalefacto adurantur fe
ces ⁊ exiccantur.Coꝛrelarium ſextũ. Stan
te tali vꝛina iudicandũ eſt ſuꝑ tumoꝛẽ ventrꝭ
Patet:q ſtante tali ſtipticitate retinent ven
toſitates.que ſic retente faciunt ventrem tu
mefieri.¶ Sextaregla. Stante vꝛina alba
⁊ tenui cum multa ſiti dyabetem ſigniticat.
patet intelligenti cauſas huius egritudinis
Coꝛrelarium pꝛimum. Stante tali vꝛina ar⸗
guendũ eſt ſuper debilitate ſtomachi. ⁊ inter
polatam ardoꝛem in ipᷣo latere. Patet ꝑ con
tinuaʒ aſſumptionẽ hũidiroꝛidi maxie.Coꝛ
relariũ ſecũdũ.Stante talivꝛina pᷣnoſtican⸗
dum ſt ſuper extenuationem totius etſemi
ethicam. patet:qꝛ hec egritudo pꝛohibet ex⸗
tenuat ionem fieri debitam et cõuenientem.

„
*

. Trattatus

¶ Septima regula.E xiſtentevꝛina furfurea
dyarralis ſignificat ſi eſt pauca. Patet ex pꝛe
dictis ⁊ ad expientiã.Coꝛrela.pmum. Urina
facta furfurea ⁊ ſi poꝛtaret a longe:remanet

ↄtinue furfurea.q̃re medicꝰ poterit hoc infe

rius pᷣnoſticare.Coꝛrela.ſcᷣm. Apparẽte ta
li vꝛina iudicãdũ eſt ſuꝑ cõmotiõe totiꝰ coꝛ⸗
poꝛis.ptʒ ex eo:qꝛ dñant᷑ hũoꝛes igoto.Coꝛ
rela.tertiũ. Pꝛenoſticãdũ eſt ex eo toꝛſiones
circa ypocundriã:⁊ maxiĩe circa ypocundri

dextri eẽ futnras.ptzʒ:qꝛ cũ locꝰ epatis ſit lo⸗

cus generatiuis hñoꝝ.Coꝛrela.qrtũ.Pꝛeno
ſticandũ ẽ fluxũ vẽtris futuꝝ.Coꝛrela.qͥntũ.
Judicãdũ eſt ſitim magnã ⁊ inqͥetudines fa⸗
ctas ⁊c.¶ Octaua regla. Vrina mulieꝝ exi⸗

ſtente turbidavelut ſubiugalis repletã matri

cẽ teſtare iudicat᷑. Ptʒ ex dictꝭ.⁊ hoc nõ ſtan
te fe.acnta.Coꝛrelariũ pmũ.Stãte tal i vꝛi⸗
na pᷣnoſticamꝰ pondꝰ maximũ circa ꝑtes fe
moꝛales.ptʒ ppter pñtiã hbũoꝝ viſcoꝝ ⁊ groſ
ſoꝝ. Eoꝛrela.ſcdᷣm. Ex ea pᷣnoſticãdiſũt do⸗
loꝛes circa ypocũdria ⁊ vuluã ptʒ ppter cõti
nuũ motũ ibifactũ. Coꝛrela.tertiũ. Stante
tali vꝛina iudicãda nauſea:⁊ q̃ſiꝰtinue ſub

uerſio ſtomachi.piꝭ ꝓpter ↄtinuã eleuatiõeʒ

vapoꝝ.q̃re ⁊c̃. Coꝛrela.iiij.Ex hmõivꝛina iu

dicare poterꝭ doloꝛes venire ad doꝛſa ſiuere

nes:⁊ qũq; ad coxas:vt ptʒ ex pᷣdictis. Coꝛ
relariũ qͥntũ. St ante tali vꝛma pᷣnoſticanda
eſt duricies circa ꝑtes femoꝛales.quare ⁊c̃.

¶ Nona regula. Si circulusvꝛine nullo mo

do agitet᷑ tremulus apparuerit ſuꝑ repletiõe
capitis ⁊ deſcẽſu catarri arguendũ eſt.ptʒ ex
bis qᷓ dicta ſunt ĩ tractatu de circulis.Et no
ta ꝙ vꝛina qᷓntũcunq; mota ex longo delata
apparet circulus acſi in pꝛincipio extiterit.

oꝛrela. pmũ. Stante tali vꝛina pᷣnoſtican

dũ erit doloꝛẽ in ſpatulis in crurib interpo
lationẽ.patet:qꝛ talis vꝛina ſignificat mate⸗

riam deſcendere ꝑ nucbam ad neruos qua/

*

re ⁊ẽ. Coꝛrelariũſcvᷣm. Stante tali vꝛina iu

dicandus eſt doloꝛ aut grauitas capitis in
parte poſterioꝛi.cũ ibi ↄtinet᷑ materia humo
ralis.Coꝛrelariũ tertiũ. Stante talivꝛina iu
dicandum eſt pigritiã eſſe in toto.patet:cum
multa materia ſit cõmunicata neruis.q̃re ⁊c.

Decima regula. Veina habens circuluʒ cõ

vpoſtaſi in mediaregione aut attomos in ea

regione aut trumbos:ſignificat materiã ⁊ in

capite ⁊ pectoꝛe.patet ex pᷣdictis.Coꝛrelari⸗

um pꝛimum. Apparente tali vꝛina iudicãdũ
eſt difficultatem anhelitus ⁊ tuſſis:q; ſignifi
cat materiam deſcendere cõtinue ad pectus

Coꝛrelariũ ſecundũ. Judicandũ eſt doloꝛem

in parte anterioꝛi capitis. Coꝛrelariũ tertiiũ.

Si fuerit tincta ſalſedinẽ aut ardoꝛẽ in gut

ture ſignificat pariter: ſi fuerit circulus decli
nans ad citrinitatẽ.Coꝛrelariũ quartuʒ.Ex
huiuſmodi vꝛina grauitatem oculoꝛum iudi

ca.quia eſt cauſa multe materie in cerebꝛo.q̃
re ⁊c. Undecima regula. Vrina exiſtẽte ſpu⸗

moſa tam in muliere q; in viroventoſitartem
contineri in ventre ſignificat. Patet ex his
que diximus de ſpuma.Coꝛrelariũ pꝛimum.
Inflatio ſtomachi ⁊ vpocundrioꝛũ ex vina
tali arguendũ eſt ꝓpter cõtinuũ motũ vento

ſitatis circa eas ꝑtes.q̃re ⁊c̃.Coꝛrela.ſcoõm.

Ex tali vꝛina dũmodo ſpuma fuerit rubeaſi
ue citrina ꝓnoſticandũ eſt eſſe doloꝛẽ capiit
Maioꝛẽ in latere dextro.Coꝛrela.tertiuʒ. Si

vero talis vꝛina fuerit alba ſubtilis:iudicã⸗

dũ eſt doloꝛẽ eſſe futurũ in ypocundrio ſini⸗
ſtro. patet: cum illud ſit frigidũ: illud vero ca
lidum. ꝗ¶ Duodecima regula. VUrina tẽdens
ad viriditatẽ vel liuidũ coloꝛẽ ꝑ totum in mu

liere ceun Poſkaſinunmea noniſira rere/
uoꝝ ex parte tempoꝛũ in quãtis

tate ⁊ qualitate.patet ex his q̃ dicta ſũt. Hec
Auicenna:E gidius: Ilaac ⁊c.Et hec de vꝛv

Finis.

— —. — — — —— f

— —

Tabula lupe rtrattatu de Herbis.

Peohemiu.

Vm ſummi dei
c adiutoꝛio libꝛuʒ
hunc(qui oꝛtus
ſanitatis recte appellat᷑.)
in finem vſq; feliciter ꝑ⸗
duximus:ne te lectoꝛem

Ca.cxxx. A.
Ca. D fine.
Ca.cxlvij. B
Ca. c xij. .E 2205
Ca. ccxij. D
Ca.ccxxvin. B
Ca. ccxliiij. A
Ea ccrlviij. F

in eodem tedioſe vagari
a. cclxx.
contingat.verũ vt valeas Ca. crvF.⸗ B

(optime lectoꝛ) cio in
opere muenire qð requi⸗
ris qð remediũ egritudi:

ni adherere debeas.quã
naturã:ꝓpꝛietatẽ:ſeu cõ⸗ ¶

plexionẽ herbaſen arboꝛ
animal ome:lapis q̊ʒ pꝛe
cioſus:piſcꝭ ac auis que⸗

libz habeat. ac poſtremo C

vꝛinarũ iudicia iuxta ſu⸗
as regulas et magiſtra⸗
les differentias ſequens
tabula luculenter te doce
bit. Et pꝛimo in oꝛtũ her⸗
barumtabula heccine in
dicem ponet. Dehinc in
campũ animaliũ alioꝛũ⸗
q; perabit oꝛdinẽ tracta⸗
tuũ ſeruãdo.

Ad alopiciã
Ca ü. A2 B
E a. vij. E.
Ea. xviij. C
Ca. xxvi. A
Ca. xxxuij.CE
Ca.xlvi. F⁊ B.
Ca.xxxvij. D
Ca.lxvi. H
Ca. ccxlviij. K.
LCa.cccix.
Ca.ccccliiij. in fine
LCa.ccccxci. L.
Auripn doloꝛ.
Ca.iij.
Ca. v. D.
Ca.vij. D ? R
Earn. at 25
LCa. xix.
Ea. Brij. DO.
Ca. lv. J.
Ea .. DH5
a. lxxxvi.E
Ea.cix. E 2

Cacclxxix 2B.
Ca. cclxxxiij. C
Ca.cccxx. G⁊
a. cccxxij. d.
Ca.cccxxv.E

Ca.cccxxviij.in fi.

Ca.cccxxix.?F ⁊B.
Ca.cccxlvi.D
a. cccluj. B
Ca.ccclxix. B.
La. cccixxij. D.
Ca.ccclłxxv.E⁊

Ca. ccclxxxiiij. S.

Ca.ccccv. F
Ca.ccccix.in fine.
Ea.ccccxxxvi.M.
Ca.cccclv. C
Ca.cccclxxxiiij. H.
Ca.ccccxciij.2
Auriũ vermes
LCa. xviij. F
Ca. lv. K

Ea.vxxxvi. A

Ca. xcvij. B. T in fi
Ca. cvij. B
E Ca.lxxv. E
Ea.ccxix. E.
Ca.ccixxxviij.F.
Ca.cclxxxx.F.
Ca.ccxc.E

Ca.cccx. B.

Ca.cccxlvij. E

Ca. a e
atio

4 Barſorn in
La.i. E

¶ Aurium tinnitui.

Ka. cxrxi. K
Ca.clxxv. E
C Ea. ccxxxv. F H.
Ca.ccxcij. E.
Ca.ccclxxv. C.
Ca.ccccxxxvi.H.
6 mn
a. cclxxiij
Ca.cccij.N

Ca. ccclix.E

Ca.cccliij. D
Ea.ccclxvij. A.
Ca.ccclxxvi. B

Ca. ccccxlv. D.

Ca.cccclv. A.
LCa.ccccxciij.E.
Ca.cccccv.C.
Auriũ putredo.
a. cclxv.
Aurium ſa mien⸗
a. ccccxxxiij.
¶ Auriũ ↄq̃ſſatio.
Cos.ccccxl.A.
uanuͤre⸗ recuperandũ.
9 cixv. D
Ca.ccxlvi.D.
Ca.ccixxx. B.
q; Apoſtemata capitis
La.cclxxxi. B.
Ca. cccxxxvij. H
¶ Apoſtemata narium.
Aortn HG.
poſtemata li
Ca.ccccxxxvi. Bie

Abadandr gutturis

cxxxviij. D
Ca.cclxv.Dꝛ 6
Ca ccxcij.20
LCa.ccxcix. B
Ca.cccxxxix.E

Ca ccccli. B.
doſritn mimllle.

34,S O02QD§
Ea. E. H/
Xa. cccxxij. E
Ca.ccccvi. B.
¶ Apoſtemata eparis
Ca.cclxij. A
Ca.cclxv.in fine.
LCa.cccxiiij. B.
Ca.ccccxxix.C
Ca.cccclij. B⁊ R.
¶ Apoſtemata ſplenis
La.cclxv.

Ca.ccclxxiij.G
Ca.cccclxvij. F.
Apoſtemata nuimsis
Ca.cclxix.%
Ca.ccclxiij.E
¶ Apoſtemata matricis
Ca cxi. B EFacxci.
Ca. ccxxvi. A.
Ca.ccxlvi.
Ca.ccxlviij.in fine.

LCa. cxxxv

a. cclxij. B
Ca.cclxix.T.
Ca.cccclij. O ⁊ K
Ca.ccccxciij.
¶ Apoſtemata vulue.
Ca.lxxxix.?*
Apoſtenta teſticuloꝝ.
Ca.cxxiij. N

Ca. cclxxxiij. AD?D

Ca.cccij.in fine.
Ca.ccccxciij.F
¶ Apoſtemata ſiue
vlcera calida. *
Ca.li. A.
Ca.lvij. .
Ca.lxxij.D. ⁊ in ſine
Ea.lxxxvi.D
CLCa.cij. A
LCa. cuij. D.
oiin fine.

Ca. lv.

Ea. cxly-
Ca. cxlvij. A
Ea. cxci. 5.
Ea. cclxij.A.
Ca.cclxxxiij S
* cclxxxich.
Ca.cccij.
Ca.cccxij.
Ea. cccxviij.
Ca.cccxxvij. C.
Ca.cccxxxuiij.C
Ca.ccclxvij. R.

LCa. cccixxxij. F

Ca ccclxxxix.
Ca.ccccxij. in fine
Ca.cccclv. A⁊
Ca.cccclxxvij. E.
Ca.ccccxcij.
¶ Apata frigida
Ca. 1. B

Ca. cccclxvij. D

Ca.ccccxcvi. B

Ca.ccccxcviij. B.

Apoſteara dina.

LCa. xlix. A?z B

Ca.lij. A? C
Ca.lxix.in fine.
Ca.lxxi.OD F B
Ca.lxxv.in fine.

Ca. cxxx. T

Ca. cxlij. A.
Ca.cclxi.
Ca. ccirrxvii. 7.
Ca.ccccxiij.A
Apoſteata molifgiu

¶ abula aer trattatu deherbis.

La. xv. Aà B⁵

Apolt keata ſecmarica.

La. J.
Lg. lxy. v.

Eactei. B

Ea.cclxxv. in fie

E g. ccecxiij. 2)
4 Apoſtema ta ſiue
vlcera fraudulenta.

Ea. cccxlv. B.

Ca. ccvi. B

Ca. ccxij. E.
Ca. ccxiij. B
Ea. cclxx. J
g. cccxx. KCE

a. ccclxviij. 58

LCa. ccclxxx. B.
a. ccccij. 2 8

LCa. xlvi. J LCa.ccccxvi. B
Cg. Iv. E Ca. cccclxxvin. FE
Cgci. B Ea.ccccłxxxvi. B
ECcxlv. Aſpꝛedo lingue ?
Ea. cclxv. E gutturis
ECa. cclxvij. 5 Ca. xxiuij. E
Ea. ccxcij. E. Ca. lcxvuj- B.
Ca. ccxcix. B Eq.cxviij.
La.cccxxiij.A LCLCa. clvi. C.
Ea. cccxlvi. E LCa. clix. E
Ea. ccccij. In ſine. (Aſpꝛedo taucium.
La. ccccxij. 7 20 LCa.cxxxiij. D
Eg.ccccxcvi.K· ¶¶ Aſperitas pectoti.
¶Apata maturãda Ca. cli. Aà
Ea. xxxiiij. B Ca. ccxx. A.
Ea. ccxlii. B „ Ea.cclxxv. A
Eccxxij. æ % Ea. cccxxvi. „
Apata rumpẽdo. Aſpe ilas puimonis.
Ca.cixxxvij. Bd La. cxiij. KE.
Ca. ccvij. D 2⁊ B CLa. cccxviij. A.
La.ccccij.in ſine. ¶ Aſperitas rterlar.
¶Apoſtemata ani. LCa. xxxiij.
Ca. xv. A N¶ Antetica paſſio
Ca. xlvi. D LCLa.xcvij. in ſine
Ca.lxxi. in fine La. clxv. B
Ca.xxxviij.in ſie Ca.clxxx. G
LCa. lxxxix. F. Ca.clxxxvij.in fine.
Ca.cxci. ⸗ LCa. ccxxij.
Ea.ccxxxvi. B Ca.cccxiij.in fine.
a.cclxxxiij. H. Ca.cccxlv.A.
Ca.cccxxij. B a. ccccxlix. D
LCa.cccclij. M. Ca.cccclxx.in ſine.
¶ Apata reſoluẽtia Ariditas membaog.
LCa. cxiiij. B Ka.xiij. A.
¶ Apata interioꝛa (Articulos contractos
vt reſoluantur. mollificare.
Ca cccxxij. E Ca. xxxvi. B.
¶ Alcolaꝛ ſũt puſtu Appoplexia.
le ſiue vlcera oꝛis. Ea.lxxv. in fine.
Ca. xiij. A2 B Ca.cxxxi.D
Ea. xvi.A2 B. a.ccxxiiij.E
Ea. Et. .B 2 E Ega.ccxxxix.in fine.
Ea. xxxv. D Ea. ccl. E ? E. ein line.
Ea. xcyiij. Eag.cclvi. A
Eꝗ.xcv ij. A Ea.ccccliiij. ½
Ca.cx xi. H. E a.ccccxcvij. dD

Ea. ccccxcviij.C.

Ea. cij. D .

CLCLa. cccxx. B.
Ani doloꝛ.

Eaa. clxxxij.i in fine.

egducendam

Ca. clxxvuij. A? J
Ca. clxxxi.

Articnlond oloꝛes

La.cccli. A
¶Anhelitus diff. kulas.

La.ccccxxxviij. C.

¶ Anhelius faallis

Ka. cxlv. E.

Aſma.

E⸗a. lxxiiij. E
Ea. cxxxi. E
La ccx.in fine.
Ca. ccxli. æA
a.cclxxxitx.in fine.

Ca. ccciiij. A
Ca.ccclxxiiij. A
Ea ccckxxix. C.

Ca. cccclxxv. B.

Ca.ccccxcix.G

aaacsisf frigida.

a. cl. in fine

Ea. clv. A
Ca. cxcvij. F

Ca.ccvij. BrB

CLa.ccxliij.in fine.

¶ Aſma hummdũ.
Ca. xlv. A
Ca.lv.
Ca. cxviij.
Ca.cxxx. J.

Antrax

LCa.x.A.
Ca.cxxxiij.in fine.

Ca.cxli. in fine.

Ea.cclxxij. B
Ca. ccci. F.
Ca.cccxxxvij.in ſfine CE

LCa.cccxlviij. E
¶ Aluum

Ca.ccclxxxvij. B

Ca.ccccvi.in fine.
La.ccccviij. C:

Ca.cceclxxiij.in fine.
¶ Aquam citrinam

Ca.cxliiij.OD
Ca. cxlviij. F.

Ca.ccxcviij. A*
Ca.ccccxxx. R
LCa. cccelvij. LDOrE
Apent comedendi.

a x. 02°

Ca. lv. A
Ca.xcij. A
EKa. xciij. A
Ca. xcvij. B.

Ca.cxviij.

Ca.cxlviij. B.
Ca.clxviij.in fine.
Ca.cclxxxviij. G
Ca.cccxx. XC
Ea.ccclix.D
a.cccxcij. C⁊ D.

Aquam malam qui

potauerunt.
LCa.xiiij. H.
4 Aaulkio aque calide
Ca.cclv. B
¶ Aſſellaꝝ fetoꝛ ⁊ totius
coꝛpoꝛis.
LCa.lxxxix. A.
Ca.ccclxi.D
Ca.ccclxvi.in ſine.
¶ Aboꝛſum
Ca xc.

Ca.cxxx. Bꝛr F. 7 nfi.

Ca.cxxxi.Q
Ca. clxij. G
Ca.clxiiij. A

Ca.clxv. C.

Ca.ccxxix.in fine

Ca.ccclxxi.B ⁊ E

¶ Alto cadentibꝰ
Ca. vitj. O)

LCa. lxiiij. E

Ca. ccvij. F

LCa. cccxc. B.
a. ccccxcvij. E

¶Acrocoꝛdines wllee.

Ca.cccxli. B
¶ Animalib⸗ moꝛtem

inſferunt.

Cacccxix. A
Ca.cccxcv. in fine
¶ Animalia venenoſa

ne intrent domum
Acce ii. J.
pes ne fugiant.
Lag. vi. KR .
NApum puncturga.
Ca.cclxxij. A .

”õä

—— — f àd— — , — —— ——- T----

le⸗

n

Ca.ccccxxix.

a. ccccliij. C

ex frigiditate.

WHAmoꝛem.
La.cclxxvi.in ſine

Boues vt

impinguantur.
Ca.xcvi. in fine.
¶ Bothoꝛ. oꝛis.
Ca.cccxix.RC.
Cg.cccij. K.

CLCa.cccxxiij. A.

¶ Bꝛancos. id eſt apoſte
mata faucium.

La.cccclx. E

Capit doloꝛ
Ca. xxir. B
Ca.l. B
Ca. lv. H
Ta. cix. J
Ca. cxx. B.
Ca.cxxxi.D.
Ca.clxxxviij.D.
Ca.ccxix.in fine.
Ca. ccxivij. C.
LCa.cclłxx. B
Na.cclxxxiij.C

Ca. ccclxvij. BC E

Ca cccxcviij. A D.
Ca.cccci. K
Ea.ccccv.in ſine

Ca.ccccxcix.E E.
¶ Capitis doloꝛ

Ca. lx. B
Ca. lxiij. A
Ca. ccccxxvij.C.
¶ Capitis doloꝛ ex
caloꝛe ſolis.
Ca.cccxxvij. CB.
¶ Capitis fractura.
Ca.lxiiij.in fine
LCapitis ſcabiem
La.lxxxvij.C.
¶ Caput purgiũ.
Ca.cvi.A⁊ in fine.
Ca. cix.H⁊ J
Ea. cxxxvi . .
Ca. ccixx. E.
Ca. ccxxr. E 21 O
Ea. ccxcviij. B.
Ca.ccci.D
Ca.cccx. F
Catarrum curare.

Ea.lxxiiijin fine
Ca. cxxij.
a.cxxix.in fine.
Ca.cxxx.
Ka. ccxix.E
Ca.ccxxiiij.
Ca.ccciij.in fine.
Ca. cccxiij. J.
Ca.ccccvi.
Ea ccccxxv. A.
Ca.ccccxci.C ⁊ D.
Ca.cccclxr. F⁊ H
CLapitis vulneratio
Ca.ccxi.A.
¶ Capillos generare.
Ca.cccciiij. A.
Kapilloꝝ caſus pꝛo⸗
hibentia.
Ca.lxvi. A.
Ca.ccc xxxiiij.F.
Capillos euellere.
Ca.ʒclxij. B.
¶Capillos augere.
Ca.liiij.in fine.
Ca.cix. RKE
Ca.ccxlviij. B.
apillos tenueſcere.
Ca.clxxx. E
apillos rubꝛificare

Ea. x. A.

E Ca. rS.
Ca.cccriij..
La.ccccij. C

Ca. cccciij. F.

a cccclxix. D

¶ Capillos denigrare.

Ea.lxvi.A⁊
Ca.cxxxi. J
Ca.clxij.E.
Ca. clxviij.CE
Ca. clxxv. D.
LCa.ccvi. E
Ca.ccxcx.A

Ca. cccij. H

Ea. cccciiij. C 2D.
apillos mulieg
. Ea- xxvi Dr E
Ca.ccclxxxiiij.R
¶ Cancer.
LCa.ix. G
Ca.lxxvi.A
Ca. cxxx.Aꝛ
Ca.clxxij E.

a. ccccxxx. O.

Ca.cclxi.in fine.
Ca.cclxxxiij.in ſi.
Ca.ccccc.¶
Ca. cccccv.A
¶ Cancer oꝛis

LCa. cvi. C.

4 LZäcromatavulnera.
Ca. ix. C/
Ea. cixij. iñ fine.
a bunemus.
a. cxix
Ca.cxxxvij. B
Ca.ccciij. E
La.cccxij. G
¶ Calculuus
Ca.xv. S⁊ U
Ea. xxv.
Ea xxxix. in fine
Ca.lxxuij. Dd

a. xxi. Az C.

Ea.xxxvij. B.
Ca.ci.G

LCa. cx. C. ⁊ in fine.

Ca.cxiij.in fine.
Ca.cxxiij.Cz N.

Ca.clxxv. in fine

Ca.cixxxix.D GB
Ca. cxcvij. A
Ea.cxcix.in ſine.
Ca.ccix. B
Ca. ccriii. A BB
Ca.ccxviij.D
Ca.ccxxxix.A
Ca.ccxlvi.E B.⁊ in fi.
Ca.cclxxij.in fine.
ECa.ccxcv. A
Ca ccxcvi. A ⁊ B
Ca.cccv. B.
Ca.cccxxiij. A C
Ca. cccxxvi. . J
Ea.cccxxxi.in fine.

Ca. cccxxiiij. A F.

Ca.ccclxxviij. GB
Ca.ccccxx. B

Ca.ccccliiij. RKE
Ca.cccclviij. D.
Ca.cccclxxvij.A C F Ea
¶ Calculusrenum.
Ca.cxxxvi.JA.
Ca.ccclxxxviij. in fine
Ca.ccgcij. D
¶ LCantarides ſumpte.
Ca.cclxix. J
¶ Carnes a putredine

Cabula ſuper tractatu de Yerbis.

4

ſeruare.
clxxvi. in finee

¶Karnem ſuperfluam
delere.

ccxxij. J
Fe nem rubeam con

foꝛtare que eſt inter gin⸗

giuas. clij J.
nicſenn tardandam
a :crrri . ⸗
FEce eſtat ſedare.
Ea.ccclxviij.20
¶ Clauos coꝛpoꝛis.
Ea.ccccxciij.
¶Clauos.i.Po?208 pedũ.
Ca.cccvij. in fine.
Kardiaca palſio.
Ca. xxxi.A
Ca. xciij. A.
Ea xcv.in fine.
a. cxxv. G6D
a. clxx. B 9
Ca.cciiij.
Ea ccxxxvij. A
Ca.cclxiij. BG
Ca.cccxcij. E
Ca.ccccxi. BR.
Ca. ccccxlix. A.
Cranei eſt doloꝛ
capitis.
Ca.cxxxi.D.
. Zerebel debilita⸗
tem curare.
E*a. xx. D E F
Ea. xxxi. B.
Ca.luij. A.
Ca.lxij.in fine.
Ca.lxvi.D
Ca. lxxxv. G. ⁊ in fi.
Ca.xciij. A.

LCa.clxviij. in fine.

Ca.cciiij. B
Ea ccxxij.KR
Eacπ fi.
Ca.ccl
Ea. ccxx. B E B.
Ca.cclxxxij.
Ca.ccccxxvij. F
Ca.ccccxlvi. A BH
Ca. ccccrlir E.
Ca. cccci. MXc.
cc ij

Tabula luner trattatu nde herbis.

ℳ

Ceram dealbare = olica flegmatica Ca. cccclxxylij in fine.
LCa. cli. F ECEa. cxxxi. G. Ca.cccccix.in fine
¶ Ciliaca aſſo. ERoleram rubeam ſine Ca.cccccxxiiij. in fine.
LCa. cxix. nigram dungantit⸗ EKRoꝛdis debilitas.
Ca.cclxxi. A Ea. xxviij. E· Ca. cclxxxij. B
La. cccxi E. 3 Ea. ciij. O ? H Kordis tremoꝛem
Ca.cccxc. CE Kag. crxxi. GB 2 Ca. lxvi. &–ç&ç
¶ icatrices neruo LCa. cxli. Al Ea. xvitj. G
rum cirare. La. cxliiij. *½ Ea. xxx. E D.
Ca.lxiiij. D. a. cxlviij. in ſine. Ca xch. KEKk
Ea. lxxv. E Ea. cxlx. B La. ci. &.
icatricib⸗ nigis Ea. cxliiij. Ca. cxxiij. D.
coloꝛem reddere Ca. clxvi.E. Ca. cxxv.
Ca.cir. ?E LCLCa. eelxxv. A. Ca.clxxij.C.
Kicatrices limpidare. Ca. ccxi. A Ca. ccxij. F
Ca. cvij. A. Ca.cexlix. Aà Ca. ccxv. E
Ca.cxxx. E.a.ccclx xviij. A Ca. ccxciij.C
Cicatrices ſcarificatio Ea.cccixxxix. RK Ca.ccxcvij.D
nis vtnõappareant. Ca.cccxcviij. H LCa. cccij. D.
Ca.cclxv.A. Ea.ccccrir. aãa. cccxxxvij. O
¶Lolli doloꝛ. Ca.ccccxcix. y LCa. ccccriix.
Ca.ceclxxiij. infine. oleram nigram KKoꝛpoꝛa morenog
Ca.ccccxxxv. educendam vt incoꝛrupta Krnenkt
¶ Coloꝛem vonu Ea. ccccliiij. Ea. Iv. O
faciendum. Ea. ccccixviij. A (Loꝛpoꝛa vt conſer⸗
Caæxlvi. ) (¶Kol cram per vmamm uant a nimio frigoꝛe
Ca. cxxi. B. peouocandam. geris ne noceat eis
Ca. cxlij. G a. cxxiij. in ſine Ca. ccclxij. BBB
Ea.cxlv. AI E⸗a. Cclz. A— oꝛpus mundiſican
Ca. cxci. qq 3 Lolere gationes dum a putredine
Ca. ccxcvij. AD annce⸗ UV Ka.ccij.in ſine.
Ca.ccccliiij. R Ea. ccclxvij. E. Ca.ccclxxxix.in fine
Ca.ccccxcvij. ¶ Coꝛconfoꝛtandum. Ea. ccccii iij. B
Kolica allio Eai & edie
Ca.xix. -? La. xvi. k mundificandum
Ca. xcilij. F Ea. lxxviij. A. Ca. cccvij. E
Ca.cvi. B Ea. xxCx. E. 2 in ſine. ¶ Coꝛriſa. id eſt epi⸗
Ca. cxv.?) ECa.cxxi.in fine. latio narium.
Ca.cxxxi. Ra cxxij in ſine Ca.ccxxxiij.in fine
Ca. clij. A —LCa. cxxv. DO Ea.cclxij. H.ꝛ in ſine
Ca. clv. L Ca. cxilv. E Ea. ccx. OD
Ca.clxxix.C KEa. clviij. in fine. Ea. cccxiij. B
Ca. ccv. K. 4 Ea. cœxxvij. A Ea cccxtxix. D.
Ea.ccviij. D. f. g. CLa.cclv.in ſine. Ca. ccccix. 26
Ea.cclvi.in fine. Ca.cclvi.in ſine ¶¶Coceptũ adiunandũ.
Eaccxxpi D * Ca.ccxxi.in ſine 8X.g. xüij. KMK.
Ca.ccxcvij. Ea ccerii⸗ A4 Ea.a. cxxxiiij. B. C.
Ea.cccxxi.H. a. ccixxiiij in ſine. EEa. ccccxlix. C
Ea.cccxtxxi.A Ca.cclxxxij.in ſine. Ea ccccixxxi.A BE
Ea.cecxli. . Ea. cccix. in fie Conceptũ Inpedliir
Ca.ccclix. Ea.cccxxij. in fine. La. cccxl A
Ca.cccixx.G a.ccccxxir. in en Ca. ccclxix. BZ3
Ea.ccccxxx. ) Ea. cecliij. F Ea.ccccp. F. in fine.
Ca.cccclxxvi.A4 .a. ccclxx· in fine. MLodilomata luert.
LCa. ccceter. H Carcccrcviij. ſ . Ca. ccclv. B S

Ca.ccccxri £

Cooꝛiare digeſlione
CLa.cccxl. y

¶Cotritões laeeng
Ea. xlvi.
Ca.cij.in fine
Ca.cxl. BZ

Ca.cccxxiij. B. 3

Ca.ccclxxxix.
¶ Contraciis

Ca. cccxlvi. B.

, d.

Ca.cxxix. B
Eaca.1 A
Eg a. ccxvij. E
Ca.cccxc. –u

Ca cccxxriiij C

Ca.cccelij. B
Ca.cccclxix. A.
¶ Rombaſenn.
Kacxij. AE —
Ca.clxxv. D
ra. ccixxi. 2.“

7 Cott puocandũ

Eecrt ir ſin
Ca.clxviij. inſine S
Ca.cxxxvi.OD F
G R. ⁊ in fine.

EKa caiij inine.

Ca. ccxiij. A
Ca ceviSI
Ca. cclxij. †

Ca.cccxv.in ſine.

Ca.cccxcvij. B

Ca. ccccxiij. P

Ca.ccccxxxvi. „
Ca.ccccciiij. Mο⅓,
Ea.cccccv.k
Ea.cccccxvuj.in ſi.
Koxarum doloꝛ.
Ea.xxxix. ꝗK.
Croceum colot-
ſaciendum. Ml

TEitio fe ktorem

EFa ccccxiij i in fine .

Enes Sent

em liniendum
Ea. xxxv. ₰

¶ Cutẽ mundificnnds
Ca.

lxxv. E.

Ca.cccxciij.D

EkE.a. ccccliij. D Ca.xcij. A
¶ Cutem mulieꝝ et earũ Ca. cccx.LC. Ca. cxuij. CE
faciem mundiſicandum. Ca.cccclxvi. B Ca.cxxix.A.
Ca.ccclxxxiiij.¶ Ca.cccclxvij.E Ca.cxxxiij. B
De nti um Eeꝛa. cccclxix.D. Ea. clvxvi. A
LEt I LCLa. ccccxxiij. C Ca.cxcvij. AR E
doloꝛem curendã. Ea. cccccxxiij. A E Ea. ccxiij. in fine
Ca.xii ¶ Dentiũ ſtupoꝛ Ea. ccxiiij. A
Ca.xl. . Ca.cccccxij. XA. Ea. ccxix. D.
Ca. xlv. E Dentes pueroꝝ vtfaci Ca.ccxci.in fine
a. li.in fit:e. le⁊ ſine doloꝛe naſcunt. Ea.ccxcvi.in fine
Ea.lv. Q₰. Ca. ccxcij. H. La.cccv. in fine
Ca.lix. D. ¶ Demoniacis a.cccxlvi.in fine
Ca.lx. D Ca.cccxxxviij. C. Ca.cccclxxxi.A
Ca. lxv. B XZ ¶ Demonia fugare ¶Dyarria.i. ſimplex
Ca.lxxiiij.in fine. LCa.xxxix. 5 fluxus ventris.
Ca.lxxx.E. Ca. xl. ꝗq Ea. ij. E
Ea.xcvij. B3 ¶Diſnoicis.i.difficul⸗ Ea. cc.in fine
Ca. cvi. AF tas reſpirandi. Ca. cccxxxviij. B
Ca. cvij. C. Ca. cxij. TL. Ca. cccxciij.D
Ca.cxix. E. LC.a. ccvij. x Ca cccccxvi. G.
ECa.cxxxi.E NQD. Ca. cccxlvi. E Doꝛii doloꝛ
Ca. cxxxviij. YX. CLCa. cccixxiiij.A. Ca. ccccl in ine
Ca.cxlvij. E ¶ Diſſintericis.i.diſſipa⸗ ¶ Domꝰ vt appareaet
Ca. clxij.D. tio interioꝝ inteſtinoꝝ. plena ſerpentiby
Ea clri Es 16 LCaa. ccccuii.
a. clxxiiij. A. 29.1. G7 S—r
Ca. clxxv. 20 Ea. cij. B E Emoꝛr Ol⸗
Ea.ccvi. C. Ea. cxix. 1d das vel fireus
Ea.ccvij.in fine. Ea. cxxxiij. BD Ea.i. x
Ca.ccxix.in fine. Ea.cxlvii. D Ea. xiiij. B
Ea.ccxxviij. in fine. Ca. cl. A Fa. xxvi. D
Ca. ccxxxviij. B. Ca. cxi. q Ea. xxvij.
Ca.ccxliiij. in fine Ca.·eixij. A. in fine a. xxxvi. A B.
Ca.ccxlix. D Ea.clxiij. Ca. xivi. H.
Ea.cclv. B. a. clxvi. B a. xvi. A
Ea.ccxcv. D. ⁊ in ſine Ca. cxcix. AK. Ea. ci. K.
Ea. ccxcix·E· Ea. Cc. in fine Eacix. K.
Ca.ccciij. E Ca.ccxviij.n ſine. Ea. cxxv. T.
Ea.cccxxi. Ea. cc xiiij. A Ea. cxxx. HK
Ea. cccxxiij. D. Ea. ccixxi. A a. cxli in fine
Ea. cccxxiii.A HDH Ea. cclxxtij. B. a cxviij. .
Ea. cccxxxi.C ᷓ Ea ccxcv.ck Eag.clxxij. B
Ca.cccxxxiij. G Ca.cccxxxiij. Ea.cxci. R.
Ca.cccxxxiiij.A Ea.cccxxxvi.in fi.· Ea.ccxix.D.
Ca.cccxlv. A Ca cccixxviij. / a. cclii. A
Ca.cccxlvi.O R. Ca.ccccxxij. Ca.cccixxxiij.ĩ ſine.
Ca.ccclvij. ECa.cccclxij.O D. a.ccclxxxvi. B
Ca. ccclx.E. Ca.ccccxci. B. Ca.cccxcvij. B.
Ca.ccclxij. A D. f.g. b.n ¶ Diſſurijs.i. man/ La. ocxxxiij. F
Ca.ccclxxxi. B licia vꝛinationis Ca.cccxxxvij. k
La.ccccxxi. F. Ca. xxvij. E LCa.ctcxlviij.E
Ea.ccccxxxvi. B Ea. xxxiij. B Ea.ccclxx. Dd
Ca.ccccli. CLa. lx. A LCaa cccxcij.in fine

Tabula ſuper tractatu de Herbis.

LCa.cccci. ₰H
Ca.ccccxvij. BD
Ca.ccccxxx.J
Ca. cccclxix.E.
¶ Epaticis
Ca. cxxxvi. AꝗA
Epatis calefactio
nen.

Ea. lxxxvij. A
Ca.xcviij. A
Ca.cxlvij.in fine.
Ca.clix. A.in fine
Ca ccclxxxix A
¶ Epatis opilatio
nẽ ex frigiditate
Ea. xxij. E.
Ca. cxxij. B
Ca.clv. ·
LCa. ccccxlv. 3H.
¶ Epatis et ſplenis
opilato

Ca.xxxiiijin fine

Ca.xxxv. !

Ca.xi. D ..
Ca. xix. GF
LCa. xx.E
Ca. xci. A
Ca. xcvij. E.
Ca. cxlix. A.
Ca. clv.
Ea. clxxvi O J.
Ea. ccij. E
Ca. ccx. B
Ca.ccxix. D
Ca.cclxvij.A. in ſi.
Ca.ccclxxxviij. E
Ca.ccxci.in fine.
Ca. ccclxxin. A
Ca.cccxc. D

LCa.cccxxxvi. G

Ca.ccccxlvi.R.
Ca.cccclxvi.E

Ca.cccclxxxv. G

¶Epilentia.
Ca. viij.
Ca xx. B
LCa.liij. A

Ca. lxiiij. OD 21 G

Ca.lxxv. in fnne

cc iij

.

Dbilil hnr trattatin de Verbis.

Ca. xcij. EKEea.ccxaij. S. La. cxriij. ⁶ gascutume
LCa.xciij. Ea a. cclxxyvi. 6 Ea. cxxxr. ercolerd adnſta “
Ca.cxxxi.D. Ca.ccxcij.D. . EaI La. cccxlvij. .
Ca.cxxxvij. J Ea. cccxxyi. A LCa. cccclxxix.E Febꝛes efft meras
La. clij. O. La. ccccvij. A. . 7 Faciem ieFiine cu Ca. cccxlv. HW
Ea.clvij. H LCa. ccccxiv. E Asm eaꝝ mũdificandũ ¶Febꝛium mniammas
Ca.clxiij. B ¶Erxcreatio facilis = cclxxxiiij. C riones. “
Ca.cxcvij.ĩ fi. Ea. ccccxxxvi R. CFauciumtumoꝛes Eacxivi. &
Ca.ccvij. = Eclucroled acero⸗ Ca.ccxxix. F.⁊ in fine. CLa.cccclxx.in ſien.
Ca.ccxlviij. ſlſas auſerendas. ((Faſtidium tollere. NFebꝛibus combu
Ea ccl. E—C Ea cccxxv.EEk Ea. cxli⸗ qd. rentibus.
Cacclxx. BG 4 eittenecrciumds. Ea.cccexiiiij in fine. Ca cclxxxv. BKE
aurgie Sei CLa. xx. B. N YFraciuram cruris cõ/ ¶ Febꝛes igamium. .
Kag. 2,. La. cxij. A ſoolidandam vel alterius Ca.cxlix. B =
Ea. Cccxlv. D 20 NEbꝛietatem wollere. membiiii. yebꝛes britlemials.
Za cccxij. Ea. ci. EJ. E⸗a. cclxxxviij. E LCa. cxxv. R
Ea.ccclxix. D5 Ea cxvii-,D £E ¶ Febꝛes curare. a.cccxlix. B .
LCa. D EKa. cxlv. G Ca.ij. D E Fe Rre aiodcas. 8
Ca.ccccxxxvij. AD Ca.cccxcij.in ſne. LCa.iij. R La. xxxv. FꝓF.
Ca.ccccxlvi 2 “ Ebꝛietatem ꝓuocare * vii. 20 Ca.cccxxiij. RK ι
Ca.cecexlixD ſiue inebꝛiare. Ea xrrirJ H Ca.cccliij. B
Ea.ccccliiij. Ea. cclxxvij. d KEa. I. Ca. ccclix. B.
Ca.cccclxxv 6 . Ea. cccxvij. 3 Ca. lxxxv. J. La.cccxxi. F
¶ Emoptoycis ſrzn Ea.ccccliiij. K Ea.a. cxij. E Ca.ccc xxij.G
ſputum ſanguinis ⁹ ¶Epifoꝛas. i. ſupinfuſio Ca.cxl. K LCLCLa. ccclxxvi.&u
Ea-lix, A frreu mgatis delcendetis ad Ea.cxlir. D LCa. cccixxxv.infine.
Ea.lxv. E E ochloos. Ea⸗a. clv. E Ca. ccccxxx. B.
Ca. i Ca.cxv. in fine. LCa. ccx.A ag. ccccxciij. G.
Ea. cxix. B ? Ca.ccccxli.in fine. Ea. ccxxviij. EF. Febꝛes antiquas
Ca. cxxn. AꝗA. LCLCa. ccccxlij. A. Ea.cccix. A d. La. xxvi. A. r
Ca.cxciij. ci. 2 ¶ Eſcaram ignis aufe⸗ Ca. ccccxij. F. Ea. xrir.
Ca.cclxxi. A1 E rendam Ea. ccccccij.in fine. Ea. xlvij. J K
Ca.cccxxxij. CLCa. ccccxi.in fuii. ¶ Febꝛes tertiangg Fa Ri
Ca.cccxxi. H ¶IAE Erecronem vnge. Ea.clxx. B Ea c D in. 8
Ca ccclxxvi. D LCa. xi. I. Ca.clxxv.in finen. Ca.clxxxix.E F.
Ca.cccxc. AE LCa. cxv. C. Ca a. ccxcvij. E l
Ca.ccccxxij. LCa. cxvij. A. Ea.cccxxxij. J. a.cccxxiij. D
Ca.ceccxxixx. HO. Ca. ccxl. J a.cccclv. La. ccccxxvij. B
Ca.cccclxij. Hd JEcgeran morictur Ea. cieri EZ. ¶ Febꝛes wilcho
¶ Emigranea. ſine non. Fctnarnuananae. LCa. cccxlvij. 2A ö gS“U⸗n
Ea.cxxxi. D . Ka. ccccitxxvi. 5. Aa. lx. C. (AA Febies quondianas. .
Ca. cxlv. H. (¶¶Exuus ain. ar Va. x. K
Ea clxiiij. 2) “ Ea: crli in fine. CLCa. cxl. F — yetoꝛ oꝛis.
EX,. drxvij. A LCLCa. cclxv. C. Ca.clxiiij. Ca. iij. ODD.
Ca.ccccx. D.·. LC.a. ccxxu. B Ca. clxxi. Ca.xix. Q
Ea- ccccirin. Ca. ccci. YF. Ea. r Ca. xxviij. A.
¶ Empetigo. Ea. ccxxxvij. infine Ea.clxxxvij. CE Ca.cix. GB
a. DI Ea.ccxlviij.E. =W Ea revi: . Fe. cxxv. W
a.lxix.D . cccxxxij. Ca. clxxxvii. D
Ca. xxvi. E Maef s F aciem de⸗ a. cccxlv. K Ca.cxci. B S
Ea.lxxxix. D. purandam. ELEL.a. cccixxxv. in fine. LCa. ccviij. C DE.
Ea.xcij:in ne Ea. i⸗J. Ea. ccccxivi. Q Ea.cclxxrviij. B
kEac KDE.. LEa. vij. F EacA D LCE.a. ccxcvij. DH)
Ea.clix. 3 La. xxv. AK Ea. cœcciij. H Ea. cccxlvij. F
Ca.ccxxiiij.A. Co cyĩ. D. Ka. cccccxv. E Ca. ccclx. in ſine

La.ccccliiij. JR.

iotius corpoꝛig.

Tabula lupertra narde herdis.

¶ Fetoꝛ aſſellarum et

Ca.lxxxix. A
Ca. cclx.Dd
Ea.ccclxvi.in ane.
¶ Fetum moꝛtuum
Eeleklinn
Ca. xl. ?
Ca.lx. 4⁸
Ca.lxxi.¶

Ca. lxxi. X.-

Ea. ciiij. in fine.
Ea cxi. D R
Ca.clvij. D E. in fine.
Ca.clxtxix. E l
Ca.cc. A

Ca. ccxiij.C
Ca.ccxxix.in fine
Ca.ccxxxvi. B.
Ca.cclxxvi.Dd⸗
Ca.cclxxxix.in fine
Ca.cccxl. D.
Ca.ceclix. B
Ca.ccclxiij. )
Ca.ccclxxi.A.
Ca.cccciiij. B.
Ca.ccccxiiij. A.
Ca.cccccxiij. B.
¶ Ferrum velſ. ngittas 2
coꝛpoꝛe expellendum
Ca. clvij. AE HO.
¶ Yemoꝛum doloꝛes

¶ Freneſis.
Ca. xxxiij. C.
Ea. rcviij. BS.
Ca.cccxlvi. A
La.ccccxxix.D⸗

Flegma purgandhum

ſiue educendum.
Ca.liij. D
LCa. lxvi. D
Ca.lxix.
Eacii.
cxxx.29
Ca.cxxxi.A
Ca.clxuij. A. .
Ca.clxxi. A
Ca.clxxij. Fy H
Ea. clxxviij. A
B K.

Ea.ccij. B.

LCLa. ccclxvij. KE
LCaa.ccclxxxviij. B.
LCa. cccci. H
LCa.cccclv.

Gomoerea.

CLa.ccxxij. F L.
“ Ea. ccixxvij.E.
Ea. cccxxxvij.A.

Ca.cccxlvij. A.

Ed. ccccxxxij· E B6y
NFliegmoni Paienti·

Ca.cccixxxix.C.

Fiſtula.

Ea.viij. B.

Ca. xl. E C
Ca. xlij. B.

Ca.lij. G

CLCa. xc. in fine.

LCa.cvi. D

LCa.cxi. C
Ea. cxij. N

Ca. cxxx..

CLa. cxxxx. in fine
Ca.ccvij.C. in fine .

Ca. cxliiij.E.
Zaclkv. E.

a. cxcviij. in fine

Ea.cc. D

Ka. ccliij. A.

Ca.cclxxxiij. in fine

Ea. cccxxxiij.E.

Ca.cccxxxvij.
Ca.cccxlv. D

CBo.a. cccixxv. GB.
Ka. ccccxci. D.

a. ccccxciij. A.
Ea ccccxcviij. B.
Ca. cccccviij. A.

Fyuurib ſiue len
dimes a capite mun;
Ca.cccccxviin fine.
LCa. xx
. Ca. xxxvi.E.

chficandum.

Ca.

Eac D.

Ca.cclxxi 8.
1 Foꝛmica. fin
a. ccxxx iij.in ine
Ca. A. B.

Ea. cccij. KXR.
LCa. cccxx. B.

Eacccyri. C
Ca.ccclxiij. H

Cæa.cxv. E
Zacr 8

LCa.ccxl. J.

7. Bingiuaꝝ Nurech.

LCLa.ccccciix.C.
Hingiunam ſangui
nolentam.
Ea. li E.
LCa.cxliuij. F.
Ca.cccxxxiij.
Ca. ccccliiij. R

¶ Gingiuas ⁊ dentes
conſoetandas.
CCa.cclcxix. FE
Ji in kine.

La.cccxxi.
Ca.cccixviij. B

I¶ Geniuram virorum
extinguendum.

Ca.lxxxvi. AD.
¶ Gutturet pectus

lenificandum: ſiuue
eoꝛum apo lenee

LCa.ciij.CD F

c4 ecccti. B. .

Ea. erxxin. B

LCa.cccl. A.

NWerpetem ton.

num curare.

=

Ca. cccxij
Ca.cecxxix.D

Ea/a. ccexlv.
Ea. cli S.. „

Ca.ccclxv.in ſie

Ea.ccclxxvi. A.
Ca. ccccij. ½/
Hominem 5ſeruare 4
frigoꝛe ageris.

Ca. ccccxxxvij. E

jgnem ſla⸗

crum erunguendum

La. itij. A
LCa. rxxxi. B
Ca. l. O

c. in! ſise.
Ea. cclviij.in fine.

= E

er. a .

a. cixx. &
Ea. xx. in inn. a. ccliij infine.
Ea cxv. B. “ Ea. cclxxvij. C
CLa. cxix. Ea ceerri D.
E.a. cxlv. A. Ea. cccxxxij. E
a. cxvij. YF. Ea. ccxlv. B
Ca.ccxxxiiij.in ne. Ea. cccliij. B
Ea. cxl. AD. 1 Ea cccxrij. J
Ea. ccixi. A c Rnre
Ca. cc xxvi. H· a. ccccxv. in fine
Ca. rdni. Ca. ccccxxii. inſi ne.
Ca. cccj. F. LCa. cccciuj.
CCa. cccxij. OD Z Ea. ccixxxviij. A RM
Ca. cccxx·.1q gnis aduſtionem.
Ca.cccxxviij. D a. xx. in fie.
. cccrxly. G. Ea. cxv. T.
E Ecclrei FK. Ea. cclv. E F
Ea cccixrxv.. A. Ca.cccij. Kk
Ka· ccclxxxviij. B . Ea.·cccvij
WM Ea. cccciH Ea.ccc xiij. H.
CLCa. ccccxiij. Ca.ccccxlv.C —
Ca.cecclv. LCa. cccccxttr. E.
Ca. ReS 7. Ingeninm acurum
Xa cccccij F Ppocreane.

Tubula luper tractatu dehherbis.

Tae oues vt

. La. Cciij

lectus ſub oculis vel pal Ealcclxxxviij. E

R& EFa ccccxcix. D pebꝛis.
Dnſflariones reſoluere. ¶Icten cia nigra LC.a. cclxv. A.in fine babundan.
Ca. xxxv.in ſine. La. xc.in ſine Ca.cclxxxix.K. Ca. cxxxvi. G
Ea.cccxc. A Ea.ccclxxiij. G Ca. cccccxix. BE. G2 nan limpidare
¶ In flatiões elticuloz. Inteſtinoꝝ dolo:ꝛ Iram remouendam. 12 cxxxvi.
Ea.lxxxviij. A Ca. xv. HOö rvx. P ¶Aepꝛa.
Ca.ccccxxviij. B Ea.xxvx. Ea. cxviij. KE Ea xxxij. B.
¶ Infantes contractos. Ea. xlij. E. Ca.clxxvij. D· CCa. xxxvi. in fine
Ka. xv. F. in ſine Ea. ix. A Iineris laboꝛem vt Ca. lxix. Be
¶ Inſantiũ lur, wiris. Ca.cij. BFE non ſentiga. Ea. xxv. B
Ca.lxxix. A Ea.cxix.in ſie Ca.xxxix.FE Ca. c. F.
¶ Infantem hila LCa. ccexxix. A ¶ In itinere attritiones Ca.cxxxi.
remn facis. 5 Inteſtinoꝝ vlcera. que fiunt. Ca. cxxxvi. B.
Ca. xxxix. Xx R Ca.cclxxvi.G LCa. clij. H O
Evxl. xãSGS Eagcli. C. Pans ſcoꝛpionum Ca. clxiiij. D
Xa. cxviij. K CLa.clvi.D a. cccxxxiiij.in fine Ea.clxv. in fine.
Ea. ccccixiiij. C. E⸗a. cxci. hB. Ca. cccixxiij. H. La clxxij. E
¶ Icterica. LCa. ccvi. · LCLCa. ccccix. B Ca.cxcvi. B KZ
Ka. v. OHOH LCa cclxv. By. Ca. ccccxrxvi Ca. ccxir. B .
Ca.vi. LCa. ccixix. HR TIntoxicatus. Ca. ccr. 2
Ca.viij. E B 2 Ca.cclxxi. E a.lxxxiiij. D Ca.ccxliiij. A
Ea. xviij. B Ea.ccxcx. 7 J ¶ Jecoꝛis tumoꝛem. Ca. ccxcvij. C B.
Ca. xxix. A« Ea.ccciij. AP Ca.ccccxlviij. A Ca.ccciiij.D.
Ca.xxxiij.E . ka. cccix. KE. Indumentum tuum La. cccvi. A
Ea. vlvij. ) “ ° Ca. cccxxviij. Gd ſi vis vt pꝛolongetur Ca. ccclxxxvij. E⸗
Ea. t. BK X La. ccc n. 5 Ca. ccxcij. Ca.ccc xv. in ſine
Ka. lxxvij. A Ca.ccc xvij. DOD. S Zencetura dolodem. Ca.cccc xvij. E
Ca.lxxviij. D Ea. cccxcii. O. Ea.ccixxxij. Ca.ccclxxiij.in fi.
Ca.ixxxv. a. ccccij. D Juunẽtutẽ acqrendum Ca.ccclxxxij.in ſi.
Ca. xci. AD. Ca.ccccxxij. A . LCa. ccxcvij. D. Ca.ccccxcvij. HJ
Ca.xciiij. H. Ca. ccccc. zDZ 2 bi ¶ Lepꝛã incitant.
a. ci. F. Intellectũ bonüſiue a ioꝛum Ca.c.xxi.D
Ea cii. S. DWDemoria bong., ſfiſſuras. „ eticiã generare
Ea. cv. YF. Eso. xvi. D5 a.lxxv. D. Ea. lxxviij. A F
Ca.cxiiij. A Ca. xviij. in ſine. Gac muliey ſꝛono⸗ Ca. lxxx. 3
a. cxlix. GB C. Ca ccrcvij. C candum. Ca.cclxxxij.E
Ca.clix. BD. Ca.cccxxij. F. in fine. Ca xi. J. Ca.ccxcvi. D
Ca.clxxxix. B Caccccxxxvi. N. Ca. xxvij. B Ea.cccccx.p totũca.
Ca.ccxxxij.in fine. La.cccclxxxiii. AE Ca. xxix. BF R ¶ Letificando inter
LCa. cer. . Impꝛegnatio nẽ iuuan Ca.lxxv. in fine ficiunt.
Ca.ccxli. A na ſiue ad conceptum. La. clij. ⅓ Ca. cxlv. GH2
Ca.cclxv. Ca. lviij. A Ca. clxxxix.J Lentigines ⁊ macu
Ca.cclxxix. Ca. ccxxxvi.in line. Ea. Clrrun. las in face tollendas.
Ca.cclxxxix. in fie Ea. ccclix. C CLC.a. ccccxcvi. B Ca.lxi.A
Ea.cccxxv.D Ea. ccccxxxvij. (¶Lac mulieꝝ peohi Ca.lxix.DJ.
Ca.cccxxxij. F Vmpingntia boĩem. bendum. Ca. xxix. E
Ca.cccxxxvij. H. a.cxxv. E Ca.cxv.E C Ea. lxxxix C.
Ea.cccxxxviij.O La.cxlviij. B. ¶ Lac in mãmillis v a. cxxx. H.
ECa.ccclxiiij.C. Ca.clxxxv.in fine. ſirmgatur. Ca. cxl.
Ea.ccclxxi. a.ccxxi. N a. clxxr. E Ca.cxliiij. G
Ca.cccxcviij. O Ca.ccłxxvi.O ¶ Lac coagulatũ in mã⸗ Ea.cc vij. E.
Ca.ccccxlix.. Ca.ccc xxxij. E. millis ſouendũ Ca. ccxvij.=
Ea. ccccl⸗ X. 4. Ca. ccccxl. K Ca. cli. Eacclv. A g
Eacccclxvij. NJopo Va. ig elt lino LCa. clxxv. † 29. ccxtvi. E
Ca.cccc xxxvi.A Ghon Ca, cccvij. B

Tabula luper trattatu dehhebu.

Ca. cccxi. infine H Ea.. 86
Titangia. Earei g.
Ca· xi. =k Ea. c. -
Ea. xxxii. E Ea. ci. X
Ca. cxl. G Ca. cvij. )⸗
Ea. ccvij. B GB Ca. cviij. E.
a.cclvi.–‿ u Ca. cxv. ₰à
Ca.cccxlvi. A. Ca.cxviij. O
Ea ccctruit B. Ea.cxxxvij. E.
Tinor ex pciſſie Ea. clxxi. H
Ca.xxix.E CLCa. cc.
Ea.cxc.Cc Ca. ccvij. OD B.
Ca.ccccix. B. Ca. ccxij. .
XAiuoꝛem cutis Ca. ccxix.AC E
auferendum Ca. ccxxxyv. EB
nne. Ea.cclxvij. A SJ
Ca.cccclłxv. Ca. cclxxxviij. F
¶¶ Libidinẽ excitandã Ca.cclxxxix. F
Ca. xxxviij. G Ca.ccxcviij. D
Ca. clxxvi. A B Ca.ccxcix. in fine.
La. cclxiij. A E Ca.ccciiij..
Ea.ccxxxiij. in fine LCa.cccx. A
Ca. ccccxiij. AD. Ea.cccxiij.
Ca.ccccxlix. F. Ca.cecxv. in ſine
Ca.ccccciiij.E 7J. Ca.cccxxi.D
a. cccccxxv. Ea. cccxxv.
Libidinẽ remeuendi Ca.cccxxxiij.D.
Ea xi. 2 B K. Ea. cccxlvij. .
La. xcviij. E. K La.ccclxxiij.in fine
Ca. cccxcviij. E Zaeda
La.cccci.H Ea. ccxc. OD
Ca. ccccv. O. Ca.cccci.H.
La. ccœcxu. B Ca. ceccvi. Hꝗ7
¶Zinguam aggranatã Ka. ccccxrij. D
aglleuiare. Ea.ccccxxvi. A C 8
a. cccexxi B Ea. cccœivi. A B
¶Linguam erigere? Ca.cccclxxv BE.
fauces exaſperare. Ea cœcxc. A. BD.
2.. xcix. A. Ca.ccccxci.E B
Dibꝛos avermibopeel ¶ Tubꝛicos latos
ſeruandos. occidendum.
LCa.iij. B E. Ca. cxl. O⸗
¶Loquelam amiſum 4 Tnmbon doloꝛem
reſtaurare. remonendu.
Eaii g Ca.cccccxxii.GS
a. ccxxiiij.
ab v oce denu. Zklatritis
La. ij. E è—–— doloꝛem.
Ca.iij. S. Ca.xcix. A
Ca.xiiij. H Eakck A
Ea. xviij. Ca.clviij. A .
Ca. xxi. C Ca.cclxvi. &.
Ca. xv.D Xa crlyu. 4

Ca. ccclxxi D ( Henia.
EEa. cccecix. .A Ea.clxiiij. D
Matricis duritem. Ca.ccccxiij.in fine.
Ea. cclv. F. R Melancolicas
Ea.cixxv. egritudines
Ca.ccxlviij. C B a. clxxij. B E.
Eq. ccpylE. 5 le eiſtede,
Ca.cclxxij. B Ca.lxxviij. in ſfine
Ca.cccxxiᷣj.. Ca.lxxx. D
Saneio uiflocatio Ca.cclxxxi. B
Ca. xx.C Ca. ccxcvij.A B
Ea. ccvij. BS Ea cti. „».
Ca.ccxlviij. d La. ccclxx. D E F
Ca.cccviij.in fine Ca.ceccxxvij. EB. H
Ea.cccxlij. B. Ea. ccccxl.2 .
Ca.cccci. B mKa. Ccccrwi 20 6
LCa.ccccxxx. C Menſtrua 2lhand-
accc KEE LCa. i. Hà
Ca.cccclx.in ſie Ca.ij. D
¶ Matrnic; infrigidatio. Ca. vi. ℳ₰⅝dN
LCa. lx. Ca.viij. A5
Ca.lxiij. A B. Ca.xi. D H
Ca.cccxxiij. G. Ca. xviij. E
¶ Matricis opilatio. Ea.. E FE
Ea.· ccccrxcvin. E. » Ca rri4. HW
Matric dilatatio. Ea. lxi
Laa. ciiij. D. Eaivili.
Matniecis 1 ani W Ea vxii.
a. ccvi. E. Ca. v. D. Eag. lxxxii E
Matricem mun⸗ LCa. xtri⸗B
dificandam KCaxc.
Cao. xäij.k Ea. rci.A F. 2 —
a. ccix. a. xciij. O .
a. ccxxiij. Ea. xcv.
Ca.cclxxvi. Ea. ciij. AKE
Ca.cclxxvij.in fine Ca. cviij. A6
Ea.cccxxxvij. B. Ea. cxi. A
Ea cccclxxxvi. in ſine. Eac. H. =
Maãmillay durices Ca. cxxi. JI
Ca.xci.C. ⁊ inine Ca.cxxij. H
Maͤmille mulieʒ ſiue Ea. cxxx. in eiune
vᷣginũ vtnõ ceſcant Ea.cxxxi.MQ.
Ca.clxxiij. A Ea. cxxxix.A.
4 Sanlas ollendum Ca. cxl. E SILI.
LCa. xi. ꝗAdJ. LCLa. dv. EB5
Ca. cix. D Exaa. clvij. FYðF.
a. i 2 Ea. clriif. K.
Ca. cxxx. H Ea. cxxviij. A .
e v. OD CEm.a. clxxxv.A D.
Tecnles nigraa FEacR D 2

Ea. ccvij. E.

CTabula ſuper trattatu de Herbis.

Ca.ccxxvij.D vi Ca. ceccrxvi. D ttiiiib. LCa. cccxix. 4
Ca. ccxxxvi. B. S 1 Moꝛſus canis rabidi Ea. cccxcv. in fne
Ca ccxxxix. A Ea. cxix. J. Ca. xiiij.C Mulieribo q̃ nõ bene
Ca. wĩ D Ea crxliii. J. Ca. ci. B. pin gantur in partu
Ea. cclxv. H Ea.ccxcvi· Ea. cix.C H Ca. ccclxiiij. B
a.cclxxix. A Ea. ccxlvi. a. clxxxv. D. Mala om̃ia vt a te
Ea.cclxxxij. B. Ea. cccix. E Ea clxxxix. fugantur
Ca.cc xxxix.C Ea. cccxl. C. Ca.ccxvij. Ca.ccccxcvij. in fine
Ca acteretw. 2 E. a. ccclir. Ea. cclvij. B. Dulcas necare.
Ea aſ „ Ea. ccccii. Eaccrrir E Earkr D
q. Cccciij. g. ccccxxiii. A Cclxxx.
Ca.cccciiij. B B. Ea. cccclxv. k Ca.celxxxij.A. Harium lan
Eg.ccccxiiij. B. Ea.ccccxcv. A La. cccxcij. B guinis fluxum.
Ca.ccccxlvi. F Mobille. Ca. cccxxiiij. k Ca. lvij. E
Ea.cccclij. A LCa. cccxcij. A Ca.cccxxvi. F Ca. lxv. A
Ea. cccclxxxv.in fi. ¶ Moꝛbo arcuato Ca ccclxxiij. A. b Ca. xcviij. BH
Ea.ccccciiij. Hk ſuccurrendum. a.ccclxxv. B a. cij. E
Ea.cccccvi. A. Ca ccclxxiij.T Ca. cckerir. A. Ca. cxxiij. BJ
Meſtrua ſtungen ¶ Mo⸗bo oregio EP Doꝛſus Vber Ca. cxxxvij.
tia ſiue cõtra nimii Cꝗa xiiij. E a. ix. B Ca.ccvi.in fine
fluxum menſtruoꝝ. La. cxvi.in fine Ca. xiiij. B. Ca.ccxxxvij. F
Ea. xlij. E Ca. cxxxvi. A Za Keri D. Ca.cccij. N
Ea. lxv. J La.ccxc. mine. Ca.xxxvij.in fi. Ca.ccclxxij.
Ea. cxriij. HB₰ oCa. ccclxxxvi. B. CLCa. cvij. Ca.cccci. R
Ea. cxvi. A. NMoꝛbo caduco Eacrri a.ccccxxij.G
Ca.cxxxiiij. B. La.ccccxxxi. in he La. cxxij. H Ca.ccccliij.D.⁊.cccclxij
Ea.cxxxvij.E G DO. ¶ Moꝛſib venenar La.clv.in fine. Ca.ccccxci. A (
Ea. clix. 3 La. cxxiij. KE.. » Ea.cclxxx. ꝗ Ea cccccv. B
Ca. clxxxvi/. B. Ea.cxrir. AA. a. cccxxxiij. B Ca.cccccxvi. H
Ea.ccxviij.i fine Ea cxl. E GB. „ ELa.cccixxxiij. A. ¶ Harium putredo
Ea. ccxxxvl.E Ka. clviij. GB æꝓ.. Moꝛſus ſcoꝛpionis. CLag. clxij. G
Ca.cccxxij.B La. clxxv. B F La.clxx. D. Narium opilacio
Ca.cccxxviij. F G¶ Facrngifing. ſ. a. clxxxi.A B. Ca.ccix.in fine
E cec. La. cxciij. A* Ea. cclv. C. Ea.ccxij.D
Ca.ccc xxvi. lſine. Ca. cxcviij. A. La. cclxxxij.A KEa. cccxxxvij.¶.
Ea.ccccij.E HMH.§. LCa. ccxvij. KFE. a. cccij. B a. ccccxlvi. J
Ea.ccccxxij.c H· Ec kEka/a. cccxxii. E HNarium doloꝛ
Ca. cccei f. Ea. cclxxvi. % Ea. cccxlſr. 7* a. xl. R
Ea. cccclłxxxi. B La. ccci. BZ. Moꝛſus reptilium ¶ Nauſeam phibendũ
Ca.ccccxci. E .a. ccciij. DH LCaxxcij. . Ca.ccclxviij. C
Membꝛa putre⸗ La. cccxxv. A La. cxxiij. in fine. ccccli. K
ſacta curre a. cccxxxiiij. „. Ka. ccvij. ), (¶Heufreticis
La. lxyv. „ Ea. cccxxxvij. D. Ea. ccri. in fine. Ca.xxxij.D
Pebet mum. Ea. cccxli. A Ea ccxxix. E Ea. xciij.
La. xxxij. E Ca.ccclv. A Fa. ccccli. LCa. cxxij. Ei 3
¶ Mebꝛũ inciſum Ea.ccclix. B. Moꝛſus furele. Ca. cxxxiij. B D
vt nõ ſentiatur. Ea clrpii. A. La. cccij. in ſine. Ca.cxxxix· A
Ca.cclxxvi.ABJ Ea.ccclxxi. A Ca. cccx. GJ Ca.clxxxix.in fine
Membeꝛis ſactis Ca.ccclxxij. ; a cccclxvi.OD Ca. ccl. E
Pa.cccxciiij. B Ca.ccclxxiij. a. cccclxvij. A Ca.ccci.KE
¶ Miuuꝰvt ñ come Ca.ccclxxix. B. Ca.cccccxxiij.D Ca.cccxxxviij.
dat pullos Saunar. Ca. ccclxxxixx. C * Moꝛlns Tyri Ea.cccxc.
Ca. cccci. P LCCcÄa. cccc. IXKc. Ka. cccckexvij. F Ca. ccccij. H.
4 Dorphes, Ca. ccccxxix. H. ¶ Doꝛtẽ aialibo inferẽ⸗ G Neroꝝ concuſſio

—

Tabula luper trattatu de Yerbis.

Ca.ccclxvij. A
¶Meruis dolentibo.
Ca.cxc.in fine.
Ca. ccxv. ABK.
¶ Nutricibo a quib
abſtineant.
Ca.xxxviij.in fine
doloꝛes. Kag. ij. F.

Ca.vij.D

E crri⸗ 5
e.CEXVI.
Ca.cxlv. B
Ca.clxxx. B
Ca. cxxxxix.A E
Ca. cciiij. C O *

LCa.ccxxviij. C.

Ca.ccxxxvi. C.
Ca.ccxli. AE
Ca. cclxv. D.
Ca. cexcvij. E
Ca. cccxx. E
Ca.cccxxi. J
Ca.ccclij. in fine

Ca.ccclxxxviij. in fine

Ca.cccci. M.

Ca.cccclxvi. B
Ca.cccclxvij.A.

Ca.ccccixxxvi.in fine.

Ca.cccccxxx.?
¶Oculoꝝ pꝛuritus.
La.xvi ij. OD

Ca.cccclxij.in fine.

Oculoꝝ aſperitas

XEa. xxxuiij. B.

Oculoꝝ tumoꝛes.
Ca.l. E
Ca.c. in fine.

CLa. cxlvij. C.

Ca.cxi.

La. clxx. B

Ca.cci. A B
Ca. ccxvij. E

culorum

LCLa. clxiiij. A.

La.ccxcij.A

Ca. ccclxix. C.

Cao.cclxx. K

La.ccccij. H.

Ka. ccccix. E.

Ca.cccclxix. D
Ca.cccclxxxiiij.
Oculoꝝ tumoꝛem ſiue
ꝛuritui palpebꝛag.
Ca.ccccix. F
Ca.ccccxxxvi.⸗
Oculoꝝ ſcabies
Ca.lxxxv.in fine
Ca.clx.in ſine
Ca. cxvi. ))/
4 ca caligines
Ca.li ij. B
Ca.xc. B
Ca.xcvi. B
Ca.xcix.in fine.
Ca.i. J.
Ca. cvij. A.
Ca.cxij. J
LCa.cxxij.H

Ca. cxxxv. EKE-

Ca.cxl. A

CLa.cxc.in fine
Ca. ccij. A
Ca.ecclxxix. F.

Ca.ccci. B
Ca.cccclxxv. C.

Oouloꝝ macula.
LCa.xcviij.

LELEa. c. in fine
LCa.ccccv. B. ⁊ in ſine.

Ca.cvi. F5.
Ca.cxi. A
Ca.cxciiij. G

La. cexcviij. E.

Ca.ccclxxxiiin ſi.
¶ Oculoꝝ liuoꝛẽ
Ca.xlvi.
Ea. lv. G
Ca.lxxv.in fine.
Ca.cclxxx. D
Ca.cccexxxvi.Gᷓ.
¶Oculoꝝ caloꝛes.
Oculoꝝ panaricia.
Ea. xxviij. F.
Ca.ccccxxx.
Oeculoꝝ vngula ſiue

9
otra vngulã ⁊ coagulatã Cã. ccclxxirx.in ſi.

ſangumẽ ſuꝑ oculo. Ca.ccccü. y
Ca.cxxiij. RK Ea. cccclxvij. A
Ca.ccxij.in fine. ¶ Oꝛs tumoꝛes
¶ Oculoꝝ vlcera. Ca. ccccij. 202)
Ca.clvi. BD Oꝛis ſciſſuras
CEa.clx.A 2zlabion.
Ea.cclxxvi. Ca. clvi. Gᷓ
Ea. cclxxxsj. A G Oꝛs bolhoꝛ.
Ca cclxxxiiij. A. Ca.ccxcix.C
CLa. ccxcviij.E Ca. cccij. K
La.cccxxij. 92 CLCa. cccxxiij. A. .
Ca.ccxxviij. K. ¶Oꝛis vlceratiões.
Ca.cccxxx. B ſine puſtule oꝛis.
Ca.cccci. in fine Ca.cxxi.G.
Ca.ccccxxx.D Ca.ccvi. B
La. cccccxviij. J Ca. ccxij. C.
NOculoꝝ ſiccitates. LCa. ccxiu. B
Ca. clx. B Ca.ccixix. J.
¶ Oculoꝝ pilos Ca. cccxx. C
Ca. cxxiij. LCLa.cccxlv. B
¶ Oculoꝝ lacrimas a. ccclxvij. G
Ca.clxi. B. LCa. ccclxxix. B
Ca.ccxcvij.E Ea. ccccij. A B
Ea. ccclxiij. G Ca. ccccxvi. B
Ca.ccclxvij. C. LCa. cccclxx vi. E .
Ca.cccclv. ; LCa. cccclxxxvi. B.
¶Oculoꝝ albugines ¶ Oꝛs putredo
Abſtergendum. La.cccclxxvij.C E
LEa. clx. DHO Ea.cccclxxviij.A.
Oculoꝝ pupille ¶ Oꝛthonoicis
dilatationem. Ca. cxix.B
Ca ·xiij.E Ca.cccv.O Ca.cxxiij. A
¶Oculoꝝ pannum a. cxxx. B.
La. cxlv. C. Ea.cxxxvi. A
¶Oculoꝝ lippitudo. Ea. clxxv. G
Ca.ccccxxiij.A¶ CI. Ea. ccixxxij. E.
Oculoꝝ iumentoꝝ ? Ea. ccxc. d
pecoꝛum doloꝛem. Ca.cccłxxv. B.
Ca.cxliiij.in fine Ca.ccccciij.A.
O btalmia. id eſt ¶ Oſſium fra cturas
apoſtema oculi. extrahendum.
Ca. xcviij. Ca. lx. H·
Ca. cccij. O. Ca.lxxv.in fine
Ca.ccclxvij.C. Ca.cccccxvij.in fi.
Ca.ceccxxiij. A. B. ¶ Oſſium denudati
¶ Obſcuritatem viſus onem ſiuecontra de
Ca.ccclx.AX–ς nudauonem oſſium
Ca.ccccxxx.E. ⁊ in fine. nudatoꝝ.
Ca.ccccxxxvi· Ea. cccxxiij.T.
Oꝛs vicia. doæem coꝛpoꝛis
Ea. xxxiij. Z. bonum.
Ca.covij. A Ca.cciiij.D.
Ca. cxx.A Ca.cccij.
Ca cxxvi.Dd. Ca. cccxiiij.

Tabul aluper trattatun den

¶ Offocatiões ſtericas 8eccoris oltrictione; Ca. xxij. D.

Ca.cccix. C
LCa. ccclxxxvij.E
Ca.cccclxxvi.
. Per pleumonia.
La.lx. in fine
LCa.cxxviij. A
Ca. ccvi. in fine.
Ca.cccixxvij. B.

¶ Piſces ſi eatãt in piſci.
Ca. xxxiiij.E.
Puos de lacile remo⸗
uẽdos:⁊ faciẽ dealbãdã.
LCa. cl. C.
F . „
agra.
Ca. i. A

ſoluunt. LCa. ij. LCa. xxl. E
Ca. lxxuij. F. Ca.lxi. B Ca. lv. ᷓ
Ca.lxxuij. A. Ea.cclviij. E Ka. xx.
F8 ccccxlvi. E f 1 crenrinfi fine. Ea. xii A.
bliuio. eſtilentia a.xxiiij.in fine
Ca.ccccxlij. F. kacr B . Ea. .ci. S
a. ccclxuij. a. clij. .
araliticus. Ca.cccci.D xõ5 LEg.cix. B
Ea.ij. H Ca. ix. Pedum doloꝛem. Ea.crxv. G
Ca. xij. A Ca.xxxix. Ca.cxxx /pe finem.
LCa. xyi. ¶ Pedũ doloꝛẽ ex itinere Ca. cxlv. in fine
Ca. xlvi. Ca.xxxiij.E. Ca. cxlvij.C
Ca.xciij. 5 ¶· Pedum ſciſſuras que Ea. clxxi. E.
Ca.cxxv.E. fiunt a frigoꝛe Ca. clxxx. B.
LCa.cxxxi. M. LCa. cccxxij. C LCa. cxcvi. B.
Ca. cxl. . ¶Pedum Roſulas. La. ccviij. F
LCa.clvij. D. a.ccxxxviij. in fine. Ea. ccxxij. B F. g. 1
Ca.clxxvi.A. Ea.ccccxxiij.E Ca. ccxxviij. B D
Ca.cclxx. B. La. ccccxciij. Ea.ccliij. in jime.
Ca. cccxxxvi.O ¶ Pecudes vt ĩ igunt. Ca.cclxix.in fine.
Zian LCa.ccccxlvij. Ca.cccxviij. D.
Ca. ccclrij. Ped iculos necare Ea cccxxiij.
LCa.cccciij. B La. uis Ea.cccxxix. E.
Ca.cccciiij. .Eacvi. . Ca.cccxxxiij.E.
Ca. ccrlir D CLCa. clxij. B. Ca.cccxxxviij.
¶ Paraliſim — Ea. ccxcij.. E Ca.ccclxiiij. E
La.ccclxij.in fine CLa.ↄcclxxxi. A. Ca. cccixviij. B.
Partum ſaclem Ea. ccccxlv. B Ca.ccclxix.C
Ca.cxlv. OS R La. ccccxvi.A Ca. ccclxxx. BE.
F Kartmientibus. Ea cccclxvi. C. Ca.ccccv. B.
LCa. cclxxxi. B. Ca.ccccxci.A. Ea. ccccvi. T.
Ca.cccxxxvij. H ¶ ¶Pediculos generant Ca.ccccxij. E.
¶ Pannũ cutis in facie Ca. cxciij. Cag.ccccxxxij. B·
abſtergendum, Ca.ceccxxi.EDE „ Ca.ccccxlix. D
Ca.cxl. A ¶ Pꝛegnantibus a. ccccli. A
Ca cclxv. B. La.ciij.in fine Ea. cccelv. M
¶ Pannivt tingantur ¶ Pꝛegnantibo nociuis ECa cccclxxxvij.iĩ fi.
coloꝛe rubeo Ca.xxxiij.in fine. Ca. Ea ccccttij F
Ca.ccxli.C. Etifis conſumptio E. ccccc.in fine
¶ Pa = limpidare. totius coꝛpoꝛis. odagra a cau
Ca.ccclxviij.C. Ca.lxxvi.A ſa frigiditatis.
7Tblagee conſolidare. Ca. ccxlvi. C. Ca.cxxxi.
Ca.lix.C. Ca.cclxxix.D ¶ Polipus
Pleureſis Ea. ccxux. A a. cxxx. A
Ca.ij. CLa.ccclxxxi Ca. ccxxij. R
a.cxij. C LCa.cxlv.C Ca.ccixxi. Facccrrvij. =.

¶ Polluno.
Ca. ccxl. A E
Ca.cccix. E.
LCa. cxv. C.
Pꝛohibẽia curſũ
bumoꝝ ad oculum.
Ka. cccxxxiiij. E
ulmonis ⁊ pec/

—

erbis.

toꝛis vich.

Ca. i. K

Ea. xli. B
La. xlij. A

Ea.ixxvij. B

La. xxxiiij.

Ea ed, BG
a. xciiij.
Ca.cclxxix.G
Ca.cccxiij. H
Ca cccxlvi. J.
Ca.ccclxxv.A
Ca. cccłxx vi. A.

Pulmonẽ purgantla.

Ca.cxxxiij.D
Ca. cccxlv. H.
¶ Punctura ſcorpionis.
Ca. xxiij. B
Ca. xciiij. ¶
F 6* .cc.T
ꝛuritus.
Ea „*E
EaEE
Ca.cccxxiij.R
Ca. ccclxviij. C.
Ca.cccciij.D
Ea.cccxxi.O
Ca.cccclij. G

LCa.cccccxi.A

4 Cannss! in fac er

delendas.

Ka. celxij.
¶ Pꝛuritns genitalium
viroꝝ ⁊ mulierum.
Ca.cccciiij.

Pugilibo ad pugnan⸗

dumoↄſoꝛtant.
Ca.ccclxxiiij.D.

¶Pulices necare

a. cccxix.
Ca.ccclxviij. H.
Ca.ccccvi. T.
Ca.cccclxvij.O H.
Ca. ccccxxxviij. B

Hagadias.

Ca.ccccxcij. F
Ca.ccxciij. A.
Ranced o.
La. cccelx. E y.

¶Ragadias ⁊ ſciſſuras.
Ca. xv. ODQÜ

La. clxij. A

. efuntin piis.
Ca.ccclxxv.
¶Ramicem.

Ca.cxix.C.
Ca.cxxv.T

LCa.ccxxv. A

Ca.ccclxvij. B
¶ Renũ ⁊ veſice vlcera.
Ca. xvij. E.
Ea. xxxij. A
La. cviij. A

La. clvi. A.

¶Renum caleſactionem
Ca.ciij. D.
Renes calefacere.
Ca.cxxi. C.
I Kemm frigiditates
Ca.ccviij: E
Renum ꝛ⁊ veſice
opilationes.
Ca.cclxxxiij.
Ca.cccixxxix.D.
¶ Reuma.
Ca.cxix.A.
Ca.clv. D.

●

Ca.clxxv. B.
Ea cν⅞⁵ line.

a. ccclviij. A.

Ca.ccclxxiiij. A. in fine
¶ Reuma frigidum
Ca.ccccxi.
Ca.ccccxxix.L.
La.ccccxlix.C.
Ca.cccclx.

TRetclxxxir. S D
Ganguinez.

reijcientibus.
Ca.viij. F

Ea. xxiiij. B

Ca.l. 1.B.
Ea.cxviij. C
Ca.cclxij. A
Ca.cclxiiij.A
Ca.ccxciiij. B.
Ca.cccxxix.B.
Ca. cccxlv.in fine.
Ca.cccliij. B
Ca.ccclxxij. J R
Ca.ccclxxiiij. B
Ea. cccclxi. in fine

¶ Sanguinem mun⸗

diſicantia.

CLa. ciij. A.

Ca. ccij. F.

BSanguin em bonum

generare.
Ca.lxxviij.D
Ca.clxxx.
Ca.clxxxviij. B.
Ca.ccclxxxix.T.
Ca.cccxciij.D.
Ca.cccxcviij. NH
Ca.cccclxxix.D.
¶ Sanguinem gingine
et vbicunq; locoꝛum cõ /⸗
ſtringendum.
LCa.ij. J.
Ca.cxix. F.
Ca. ccvi. D.
Ca.ccxxvi.in fine.
¶ Sanguinem conge⸗/
latum reiſoluere.
Ca. lxxi. E.
Ca.lxxiiij.D.
Ca.cxxix.in fine
Ca.ccccxl.

Ca.ccccixxv. C.

Ca.ccccxcviij. A
¶ Sanguinis mictũ

Ca. cxxiij. O
Ca.ccxlvij. B

¶ Sanguinem
augmentare

Ca.cccxciij. A.

¶ Sanguinis ſputum
cumduſſi.
LCa.cclxv. F
a.ccccli D.
BSanguiſugas adherẽ
les collo ſi iue guttun.
Ca.lv. .
Ca. cxxv. G.
Ca.ccccv. G
¶ Sali uam in oꝛe
pꝛouocare.
Ca.xlvi. in fine.
¶ Sagittas ⁊ ſtir/
pes educere.
Ca.clxxxiij. B
¶ Scabiem ⁊ putredi⸗
nempudendoꝛum.
Ca. xviij. B.
Ca.xxxiiij.D
Ca. xxxv. A.
Ca. xl. C
Ca lxxv. .*

Tabula uper trattatu deherbis.

*

Cap̃ c. E.
a. crxxxv. E.
Ca.cxliiij. B
Ca.clxvi. J
Ca. clxxv. F.
Ca.clxxxvi.in fine.
Ca. Cvi C.
Ca.ccij.E GBJ.

Ca.ccxliij. B

Ca.cccii

Ea.cccx.A B.

Ca.cccxxiij.in fine
Ca.cccxiv. B
Ca.ccccxvij.D
Ca.ccccxxvij. B
Ca.cccclx. B
Ca.cccclxxiiij. E
LCa.ccccxcvij.J.
¶ Scabiem vlceroſam.
Fe .
Spaſmus
Ca. vi. D
LCa. lx. J

Ca.lxv. B BDZ.

Eoao. xxi. DH

Ca.lxxxiiij. E
Ca. xc.D.
LCa.cxl. H
Ca.clvi. E.
Ca. ccvij.in fine.
Ca.ccxi.in fine.
Ca. ccxiij.
Ca. ccxxix.
Ca.cclxij.
Ca.ccclxvij.in fine.
Ca.ccccxxx.A.
Ca.ccccii.D.
Ca.cccclij. 2⸗
Ca.cccccxiij. B
Stranguiria
Ea.xxxiij. S
Ca. xxxix. H·
Ca.lx. A

Ca. xcij. A.

Ea. cx. E.
Ea.cxiiij. .
Ca.cxxiij. E
Ea. clv. B.
Ca.clxxvi.A
Ca.cxcvij.A E.
La. ccixxij.in fine.
Ca.cxxci.in fine.
Ca cexcvi. in fine
LCLa.cccv. in fine

CLa. cerrir. .⅓
Ca ccexxxviij. A.
Ca.cccxlvi.in ſine.
Ca.cccixxxiiij. Q
Ca.cccciiij.
Ca.ccccxix. B
Ca.cccclij.
Ca. ccccxxxv.
¶ Secundinam.
Ca. xl. H.
Ca.lx. B.
Ca.lxxxv. E.
Ca.cxi.A
Ca. cxxij. G.
Ca. clvij.
Ca.ccvij. E
Ca ccx. B
Ca.ccxlviij. C Fin fine
Ca.celxxviij. j.B
Ca.cclxxix. E.
Ca.cccxl. D y.
Ca. cccxlij. C
Ea.ccclxxxviij.D
Ca.cccclxiiij.in fine
Ca.cccclxv.

o Ca.cccccxviij.infine.

¶ Serpentum ictns
Ca. xlvij. A
Ca. xv. G.

Ca. xciij. E F.

Ca. xoi i ſine.
LCa.clxxi.A.
Ca.ccxc.B
Ca.cccxxxv.
Ca.ccccvi.
¶ Serpẽtes fugare:⁊ cõ
tra venenum regruium.

LCa. ij. C.
Eari. OBO.
Ca.xlvi. O
Ca. exv. Y.
Ca.cxxx·in fine
Ca.ccxvij.D.
Ea. ccxx.
9 ccxxix.E —
Ca.ccciui.D.

Ca. cccxxv. F.

Ca.cccixvi.
Ca.cccixxi.⸗
Ca. cccixxxiij. A.in fine
¶ Serpentes interſicere
Ca. clvij.
Ca. cxcvi.
¶ Serpentibo percuſſis.
Ca.cccixxiij. A SB.
do

TCabula ſuper tractatu de Herbis.

Ca. cxxxvij. KR. Ca.cxl. B
Ka. rr.⸗F. 3

Ca.ccviij.in fine Ca.clxxix. A

¶ Serpigo. a. ccxl. A F Ca.ccxviij. F
Ca.ccccliiij.in fine a. cclxxxxi. B E Ca.ccxxij. G.
Ca.cccclxxix. B Ca. cccix. E Ea. cclij. B
¶Sternutatoꝛlium Ka.cccc. Ea. cclxvij.
Ca. xx.O J S Gpanmgcngendum LCa.cclxxij.in fine.
Ca.cxxxvi. O Ca xxv. Ca.cclxxxix. B
Ca.clxiiij. B. Ca. xxix. Ea.ccciiij. A E.
Ca.clxxix. H. Ca.lxvij. D. Ca. cccxxiij.C.
Eaccrlei. A Ca. lxviij. A B Ca.cccxxviij. Q
Ca.cclxxix. G Ea. lxxix. C Ca.cccxlv. A.
Ca. cccx. La. xciiij. „ Ca.cccxlvi. B
Ea.ccccxxxvi.E Eacvij. B. in fine LCa. cccciij. B.
Bplenis vitia ſiue Ea.clij. B Ca.ccccxix.A
doloꝛem ſplenis. Ca.clxxvi. CD Ca.ccccxxxiiij.A
Ca.vi. A¶ B. Ca.clxxx.in ſine. Ca ccccxxxvi. A. l.
Ca. ix. F Ca. ccviij. E. Ca.ccccixxxij. .
Ca ri. D. LCLCa. ccvi. A. Ca. cccccxvi. D .
Ca.xlvij.E Ca. ccxxij. D. ¶ Sitim ſedandam
LCa. xxv. C Ea cclxii.A C D 7 LCa.xiiij.
Ea.lxxxvij.A. Ca. cccxxx. H/ a. xv. H
Ca. xc. A. Ca.ccclix. GH Ca.xxix.AJ.
Ca.xcvij. BDHD. LCa. ccclx. D LCa.lxvi.E.
Ca. cx.A Ca. cccxciij. Ca. xxij. C. in fine
Ca.cxxvr. in ſine. XCLCa. cccxcvij. B Ca. ciij.A
Ca.cxci. E7ũ LCa. ccecker. J Ea. cxviij.D.
Ca.ccvij. o Ca.ccccixxvij.in fine Ea. cxxiiij. E
Xgæcxliij. D. Ea ccccerxir. Ea cxxxiij.D.
La.ccixxij. C. Sperma mi / Eo.cxli.
Ca.cccxxiij. nuendum. Ca.cxlvi. B
Ca.cccxxxvij. Dd CLCa. xxvij. B Ca. cxlvij. in fine.
Ea.ccccxxvij. R.in ſfine ¶ Stericas cauſas Ka.clvi. †
Ca.ccccxcvij.E J cumare. Ca.clxviij. i in fine.
¶ Splenem cõſumunt. LCa.ccclxviij.C Ea. clxxxviij. E
LCa. cx. B Ea.cccxc. in fine. Ca.ccxl. ··
Ca.ccxi. B. Ca.cccclxxvi.D Ca.cclviij. A. *
Ca.cclxvi. A ¶ Sedandum doloꝛes. Ea.cccxlviij. C.
Ca.cccxi.C pungitinos ventris. LCa. ccclviij. GB
LCa.ccccxcij. F Ca.ccclxvij. D Ca.ccclxvij. C E.
Splenem attennat. ¶ Sciatich. Ea. cccxcij. A½²
Ca.clxij. B. a.xlvi.D ccccxxxiiij.¶
Ca.clxxxvi.Dd Fa bvi. O cccclxviij. A
Ca.cccuij. a. x. J. Ca. cccclxx.ĩ fine.
Ca.cccxxxvij.J. Ca. xxiiij. D. a. ccccxcij. J.
Ca. cccrin. A Ca. xxx. A Singultus.
Ca.cccixxxix.E Ca.xci.D . Ca.ccccviij.C.
Ca.cccclxvij. B. Ka ch. F .Cccclvnij. D
Ca.ccccxcvi.in fi. Ea.xciij.D. ¶ Scliratos ſanan⸗
¶ Splenem exſiccantia E xcvij. J dum. id eſt apoſtema
Ca.cclxxxi.A Ca.cxij.J. melancolicum.
¶Sperma exſiccandũ. Ca.cxxv. „₰△ Ca. xxv. B
Ka. xij. H Ea. cxxix. B ¶ Sincopis.
Ca.lxxxvi.E. in fine Ca. cttr . O ½ Ca.xx. A

Ca. xxxi. A
Ca.clxxvij.A BE G. a. xij. A

La.· xxvſtj. KDJ

Ca.xcii. g
Ca.cxlvi. B
Ea 6E
Ca.clxxij. E
LCa. ccuij. B.
E. ccl.

Eas. cclxxxviij.C

Ca.ccccxxix.E
¶ Sincopim inducens
Ca. cxxxvij.H.
¶ Squinantia. id eſt
La. lv. CN.
Ca. cvij. E.
Ca.clxxv. „
Ca.ccxcij.A „₰5
Ca.ccxcix.E.
Ca.cccxxxix.E
Ca.ccclix.C¶
Ca.ccclxxix. B
Ea.ccclłxxxiiij.D.
a. cccclij. D.
Ea.ccccxcij.C D
Ca. cccccxviij. K

¶ Sciſſuras que fiunt
in manibus et pedibus.

Ca.ccccxci.
Somnũ ꝓuocandũ.
Ca. xxij. A B
Ca.xxv. A J
Ca xxvij. A B.
Ca.ci.D
Ea.cxx.in fine
Ca. cxxij. C

LCa. cxlv. B E .

Ca.ccxxxi. B.

La.ccxl. G

Fa ed . D.
Ca.clxxij.D

Ea. cclxxvi. Dd

Ca.cclxxvij.D.
Ca.cccix.

Ca.ccxxviij. B
N.⁊ in fine

Eacccxcvii. O

Ca.cccclij. H.
Ca.cccclv. E. O
Ca.ccccxcij.N
Ca.ccccxcviij.C.
Ca.cccccix. D H
Somnũ pꝛohibentia
Ka. SccrlviE.
¶ Somnia mala ꝗ
quibus accidunt.

Ca.ccluij

bbentn

44
I.

Cabula ſuper tractatu deherbis.

¶ Sodam ſedandam.

Ca. xxij. B.
Ca. xxv. B.
Ca. lxrxv. 2
Ca.ccclxxix.A
Ca.ccccxij.C D
Ea.ccccxix. BE.
Ca.ccccxxix.D.
4 Stomacho malo.
LCa.iij. A. B.
Ea.xviij. J.
Ca. xxviij.E.
Ca.ixiiij. B
Ca.lxxxiij. B
Ca. xciij.in fine.
a. xc. B
Ca.cxxiij. D
ua. C. xix. in fine.
Ea.clxviij.in fine.
a. cxci. 5
Ca. cclxxxiij.
a.cccviij.in fine
Ca.ccclviij. G
Stomacho frigido
La.xxiij. B.

Ca. xxxi. DE

a.lxij. B

Ea.xxvi. Cc

Ca. xcv.in fine
Ca.cxcvij.D
Ca.ccvii.
Ca.ccix.
Ea cccrri F.
Ea cclrxiij⸗ A
Ca.cccclx.
¶Stomachum
conſfoꝛtare.

i. A.
FRrchi tumoꝛes ſi⸗
ue inflationes ſtomachi.

Ca.cclviij. B
Ca.cccxl. J.
Ca.cccxc. F
Ca.ccccxlviij. B.
öStomachi
inflationes.
Ca.cxxxix.
Scroſulas nonel⸗
las delere
LCa.i. DD.
Ca. v. B
Ca. xlv. E.
Ca. xlvi. B M.
Ca.lxxi. G.

Ca.lxxxvij.C.
Ca.xcvij. B.
Ca.cxxxvij. B
Ca. clij. O.
Ca.clxiiij. ·
Ca.ccxviij.
Ca.ccxliij. D
Ca.ccxlv. A.
Ca.cclxvij.

CLa. cclxxij. E

Ca.cclxxvi. F
LCa. ccrij
Ca.cccxv. B

Ca.ccclix.E

Ca.ccclxxxvij.in fine.

Ca.ccccxxxvi.A
Ca. cit
¶ Scrofulas que
ſiunt in gutture.
Ca.cccci.in fie
4 Spiritus confoꝛtare
Ea. ccccrüij. S
¶ Scoꝛpiones effugare
Ca.ccxc.C
¶ Scotomia oculoꝛum

CLCa. ccccliiij.P

¶ Sudoꝛem ꝓuocare.

ELa Tirz D

Ca. xlij. A
Ca.cxxxviij.A
Ca.cxciij.C
Cacxciiij⸗ D
Ca.ccij.D
Ca.ccixxxix. A.
Ca.cccxxv. D
Ca.cccxxxðij.
Ea. ccclxij. E K
LCa.ccccxcviij.
Sugdoꝛem remouen⸗
dum ſine auferendum.
Ca. cccxxi. EJ
¶ Sudoꝛem capitis
remouendum.
Ca.cxci. B
7 Subglutientibus.
Ca.cccxc.

Tetanus. id

eſt ſpaſmus tenens
totum.
Ca.lxxxv. B
Teſticuloꝛum doloꝛ.
Ca.cccclxxvi.B

¶ Toꝛacem.

Teſticulos in⸗ Ca.i. B
duratos. Ca. xxxi. D
Ca.cccxxvi. B. Ca.cxxxxx.in fine.
Teſticuloꝝ inflatões. Ca.clxxv. . D
Ea.lxxxviũ. A Ca.cixxvij. E.
Ca.ccccxxviij. B Ca.cclxxix.D.
¶ Teſticuli pueroum Ca.ccxc.C
vt non augentur. Ca.ccclv. A E.
Ca. cxv.D Ca. ceclxiij. J.
¶ Tineas delere. Ca.ccclxxx.N.
Ca.cxxix.in fine Ca.ccclxxxiiij. B
Ca.ccxc.in fine. Ca.cccilxxxvi.C
Teſticuloꝛum Ca.ccccxiiij. E.
apoſtemata. Ca.cccclxxi. B
Ca.cxxiij. N Ca.cccclxxv. B
Ca.cclxxxiij.A 2 Tulſim curare.
Ca.cccij.in ſine. Ca. vij. B
Ca.ccccxciij.F Ca.xnij. R.
Teſticuloꝝ tumoꝛes Ca. xv. B
Ca. vij. C. Ea. xxnij.
Ca.cxxiij. B Ca.xxv. C
Ca.cxxxvij. B La. xlv.A B
Ca.clxxx. H% Ca. xxiiij. H
Ca.clxxxij.A. Ca. lxxix
Triſticiam re / Ca. xxx. 5 J.
mouendam. Ea.xc.A D
Ca.lxij. in fine La. xcij. YF
Ca.ccxcvij.B Ca.xciij.C.
Ea. cccxxij..in fine Ca.xcv.A
Ca.ccccxxvij.E Ea-cr S
Ca.cccccx. BC Ca. cxxij.
¶ Tipicis frigoꝛibo. LCa.cxxx.
Ca. cccxc.C LCa. cxxxvi.
¶ Toꝛturam oꝛis. Ca.clv. GB H.
Ca.xxvi. B. Ca.clvi. BD
Ca. liij. A Ca.clxxvij. G. in fine
LCa.cviij. E Ca. clxxx. B.
Ca. cxxv. F. Ca.cxci.E.
Ca.cclxx. BC Ca.ccvij. E H
Ca.cccclv. D Ca. ccxi. æ
¶ Toꝛtiones Ca. ccxx. BE
Ca.clv. G Ca.ccxxviij.C
Ca.cxciij. B Ca.ccxxix.E H
Ca.ccvij. F. Ca.ccxxxv.E E
Ca. ccxiiij.D. Ca.ccxiviij.
Ca.ccxxix Ca. cclv. J
Ca.ccxlvij.D Ca.cclvinj.E
Ca.cclxxxij. B Ca.cclxij.in fine.
Ca.cccxl. B Ca.ccxcij. B
Ca.ccclxxi. B Ca.cccij. G̊ O
Ca.cccci.F Ca.cccix. C H
Ca.ecccix. B Ea. cccxxii. E
Ca. ccccxxix. C Ca.cccxxvij.C DH
Ca.cccclxxi. E⸗ag. ccccrviij. J.
Ca.cccixviij E.

d ij

Cabula luper tractatu de erbis.

Ca. ccclxxvij. in fine.
Ca.ccclxxxii. J KR
Ca.ccccxxv. A
Ca.ccccłx. E
Ca.cccclxxi.A B
Ca. ccccc. A
Ca.cccccxxiiij.D H
¶ Tuſſim antiquam
curar..
Ca. xlv. B
Ca. * H
Ca. cij. in fine
Ca. cxi. KXN.
Ca.cxxxi.E
Ca.clxxv. S JA.
Ca.ccxcviij. E
Ca.cccxiij.C
Ca.cccxxix.F
Ca.ccclxii.E D
Ca.ccccxxxvi. D
Ca.ccccliiij.in fine.
¶ Tumoꝛes ſedandas.
Ca.xxij. A e
Ca.xxxix. BX
LCa.lij. in fine.
Ca.lxv.E B R.
ECa. xcix. in fine.
Ca. cviij.
Ca.cxx. A
Ca.cxxiij. Dd
Ca. cxxxij. A.
Ca.cxlvij.E
Ca.clxxiiij. B
Ca.clxxv.D
Ea.clxxx.C.
La.clxxxiij. A
Ca.ccxi.A.
Ca.ccxlvi. A
Ca.ccliij.in fine.
Ca.cclviij. B.
Ca.cclxvi.«–
Ea. cclxxx. K.
¶ Tumoꝛes mãmillaꝝ.
Ca.lvi. U
CLa. c.in fine.
Ca.clxxx.
Ca.ccxxviij. D
Ca.cclxxij.E.
Ca.cccxij. F
¶ Tu moꝛes igneas.
Ca. cxxxvij. B

Tenaſmon.

a. xiiij. R. Ca.lix. A
Ca. xij. E. La. cl. B

Ca.clxxix. F.

Ca.cxci. B

Ea.ccxx. B
Ca. cclxv. C &ᷣ .P
Ca.cclxix. RKR.

Ca.ccxci.in fine.

Ea.cccxxxvij.C.
Ca.ccclxiij. F H.
Ca.ccccxxin.

Ca.cccclxx.in fine

YBrinam

pꝛouocare.

Ca. vi.E y
Ca.vij. A 3

Ca. vij.
Ca.xvij. AB HB

Ca. xxix. 25

oCa. xxxiij. A

Ca. xxxix B.
Ca. xxv. A
Ea.ixxxv.D
Ca.lxxxix.C
Ca.xci. B
Ca. xcij. B
Ca. xcvij. B.
Ca. cij. E.
Ea. ciiij. B.
Ca. cviij. AE
Ca.cxiiij. A
Ca. cxv.
Ca.cxxi.y
LCa.cxxx.·
Ca cxxxixA

Ea. cxlviij. in fine.

LCa. clvij. Yꝓ.
Ea.cxxvi. BB.
Ea.clxxvij.F.
Ca.clxxxv.in fine
Ea ckxxx.· D BJ.
Kg. ccxij. J.
Ca.ccxiij.ACEF
Ca.ccxviij.D

a. ccxxvij. dD fungare ſerpentes.
Ca.ccxxix.A.in fine Ca.ij.C.
Ca.ccxxxix.AD Ca.xl. D BO
Ea.ccxlvij. D. Ea.xlvi.O
Ca.ccxlviij.A Ca.cxv. F.
LCa. cclxvi. A Ca.cxxx.in fi.
Eag. cclxx. J Ca. ccvij. D
La.ccxcvi.A B Ca.ccxix. 7†
Ca.cccxviij. B Ca.cexxix.E
Ca.cccxxiij.d Caccciuj.D.
Ca.cccxxxvi.AC. Ca.cccxxv. A
Ca.ccclxiiij.in fine. La.ccexlvi. H
Ca.ccclxxxiiij. A R Ea.ccclxxi. YF.
Ca.cccciin. BD Ca.ccclxxxiij.A.in fine
Ca.ccccxxxv.C. ¶ Uenena fuganda
Ca.cccclxxxv.D F Jm Ca.ccex. BGB
Ca.cccccxvi.D ¶ AUenenoſa animalia
Co.cccccxxviij.D. vt toxicum amittant.
¶ Urinam multamet La.lxv. D
fetidam pꝛouocandam. ¶ Uerrucas.
Ca.ccclxi.C Ca.ix. E.
Ca.ccclxvi.A Ca.xxvi. A.
¶ Arine ardoꝛem Ca. xlvi.H·
Ca.ccccxxv.in ſine. Ca.clxv. B.
Vrine difficultatem. Ca.cxciiij. D
Ca.ccxcv. C.in fine. LCa.cxcvi.
Ca.ccccix. A Cea. ccxix. B
Ca.ccccxliij. E Ca.ccclxxx-kE
LCa.ccccixxi.in fine. La.ccccv. C
¶ Arinam ſangumeam. Ca. ccccxlv. B
Ca. cxxiij.F. ¶ Ver mes ſiue lum⸗
Ca.cclxxxi. ACF. bꝛicos cucurbitinos
Ca.ccccxi.in fine. interficere.
¶ AVrine diſtillatio. Ea.cc.A B
Ca.clxxxix.D ¶ Ventoſitatẽ reſoluere
Ca.cccxiij.20 Ca.xxix. B.
Ca. cccexxix.F Ca. xlvi.G
Ca.ccccxciij.F. Ca.xxxvi.C¶
¶ Aariolas Ca xcij. B E
Ca.ccxxij.D Ca.cccxl. J. in fine
Ca.cccxcij. B Ca.cccccxxiij. A
Ca.cccclxvi.A. ¶ Ventris doloꝛem.
¶ Aenena curantur. Ca. xxix.C.
Ea.lxxxiij. BD ¶ VUentris fluxum.
Ca.cxvi. C. Ca.xxiiij.C
Ka. cxxv. HN ¶ Aentrem ſtringunt.
Ca.clvij. B. Ca.xxxij.E
Ca.ccvij. F Ca.xlviij.in fine.
Ca.ccxi.D. Ca.lxij.C
Ca.ccxxix.F. Ca.lxv. A
LCa. ccxlv. A Ca.lxvi.in fi.
Ea.cccxcv. A K Ca. xx.
Ca.cccelxxviij.in ſine. Ca.lxxi.AD
Ca.ccccixxx. A LCa. cxxvi.A

¶ Venenũ reptilium et Ca.cxxxvij.E G D.

„ *

Cabula ſuper tractatu de Herk

Ca.ccxlviij.C. in fine. ¶ Aeſice doloꝛem.
Ca. ccluiij. B Earrur H.
Ea.ccixij. Ca. l. E
Ea.ccexviũ. C. Ea.cxxiij. C
Ea.cccxlv. A. Ca.cclviij. A B
Ca.ccclxiiij.D. Ca.ccxci.A
Ea.ccclxxcij. Ea. cccclxiiij. A.
Ca.cccxciij.C. Ea.cccccvi. A.
¶ Ventrẽ ſoluunt. Ea.cccccxxx.A
Co. c. H₰ℳ/ ¶ Ueſice frigiditas
Ca. cxij. A. Ca. cxxi.
Ca.cxvi. E. ¶ Veſtigia nigra in coꝛ⸗
Ca.cxxiij.O P poꝛeabſtergendum.
Ca.cxxiiij.D Ca.cccxxxviij.C.
Ca. cxxxi. Ca.ccclxiiij.E
Ca.cxlvi. ¶ Ueſtigia vnguium
Ea. clxv. A. remouenda.
Ca.cxciiij. B. Ca.cxix. H.
Ca.cc.E Ueſtigia ſanguinis
Ea.cccxxviij.O R moꝛtui auferenda.
Ca.cccxliiij.B Ca.ccccxxxvi.R
Ca.ccclxxviij. B. ¶ Ueſtes vt habeant
¶ Ventrem molliſicant: odoꝛem bonum.
eiuſq; doloꝛẽ mitigant⸗ Ca.cci. B
Ca. vij. G Uertigo.
Ca.ix. B. Ca. lxi. B
Ea. xxxiiij. A. Ca.cxxxi.E
Ca. xciiij. K Ca.clxiiij..·
Ca. ei Ca.ccccxlvi.H.
Ca.ci. Ca.ccccliiij.P.
Ca. ciij. G Uiſum debilitant
Ea.cxxxvi. A Ca. xxviij. B
Ca.cxlvi. B. ¶ Uiſum acuunt
Ca.cxlvij.D. Cacclxxix.AB.
Ca. ceir. D Ca.cccxxiij.D.
Ca.cixxv. A. Ca.cccci. J
Ca. ccxliij. A. Ca.ccccxiiij. B
Ca.cclxxij. A Ca.cccclv. B.
Ca.ccxcix. F Ca.cccclxvꝛ. H.
La.ccccxxxiij. A¶ B Ea.cccclxxxiiij.D
Ca.cccclxx. infine. ¶ AUocem clariſicandã.
WAentris ſolutionem Ca.xciiij. GJ.
mitigant. Ca.ci. E.
Ca. cviij. B Ca.clxxxij.C
Ventrẽ conſtipantig. Ca.cxci.E.
Ca. cxlviij. D Ca.ccccxv. F
Ea.ccxciij. A D E: Ea. ccccliiij. Q
Ca.cccci. D ¶ Uomitũ ꝓuocandum
Ea. ccclxxxij. H HRZ Ka. xxxvij. AE
¶ Uentrem febꝛicitan⸗ Za kivi.
tium laxare. Ea. l. J
Ca.ccccxxv.A. Ea. xciij. in fine
¶ Uentris punctiones Ca. xciiij.
ſedandas. C.a. c. BJ. .
Ca.ccclxvij. D Ca.cxxvi.E

nis.

LCa. cxlij. B' . Ca. xlij. 7 B.
Ca.clxiiij.in fine. Ca.cij.A. in fine.
Ca.ccxviij. A. C G. Ca. cxij. N.
Ca. ccxlvij. A. Ca.cxxxij.in ſine.
Ca.cclxxvij.in fine Ca.clxiij.C.
Ca.cclxxxiiij. D E Ca.clxxxvi.AB
Ca.cccvij.A. Ca.ccxiiij. B
Ca.cccxiij.D Ca.ccxxxiiij. B
Ca. cccxyi.A B Ca.ccxcv. A
Ca.ccclxxxiiij. B Ca.ccci.D.
Ca.ccclxxxv. Ca.cccvij.E
Ca.ccccvi.G. Ca.ccclvij. D A
Ca.cccclxv. C D ¶ Aulnera ga.
Ca.ccccłxxiiij. A Ca. cxxiij.
¶ AUomitum ſedandum Ca.cxxxiij. C
Ca.lxvi.in fine Ea.clxxxviij. C.in fine.
Ca.cxvi ij.D Ca.ccx lviij.C.
Cs.cxxv. K Ca. cclxxiij. C.
Ea. crcrii. O. a.ccci.in fine.
Ca.clxviij.in fine. Ca.cccl. B
Ca.clxxxvi. in fine ¶ Aulnera deſiccanda.
Ca.cciiij.D Ca.cccclxxxiiij.HG
Ca.ccxniij.in fine. ¶ Uulnera ad ſanitatem
Ca.cclxxxvi.in fine gucamtur⸗
Ca.ccccxxix.D. F Dii
Ca.ccccxij. D. * I¶ Fernn a ſoꝛdida
Ca.ccccxci.A curantur.
¶ Volas manuum. Ea pi. B
Ca. lv. in fine. Eg. xl.

¶ Aulue vicia curanda. Ca.xli.C.

Ca.ccclxxi.F. Ca.xlij. C D
Uuula. Ea lxxviin fine.
LCa.xxvij.D. Ca.xci.E. in ſine.
Ca.xxxvi.E Ca.cxx.in ſine.
Ca. lv. P Ca.cxxx.E
Ca. lxxxv. 20 Ca. cxliiij.A.
Ca.cccxxv.⸗ Ca.ccxxij.in fine
Ca. ccccxci. 22 KEag. cclxxix. E.
Ungues lepꝛoſoę Ca.cclxxx. in fine.
excludere. Ea. ccciiij. D.
Ca. cclxv. A Ca.cccvij.E
Ca.ccccxci. CL. Ca.cccxxiiij.A.
¶ Unguium cõtractio. Ca.cccxxviij.POQ.
Ca.cclxij. K ρ Ca. cccxxxij. K.
VUngues ſciſſos Ca.cccxxxiij. BD
eradicandos Ca.ccclxxv. E
Ca.cxxxv. C. Ca.ccccxv.A
Ca.ccccc. in fine ¶ UVulnera recentia
¶ Ambilicus pueroꝝ curonda.
cum elongatur Ca. cxix·D.
Ca.cccl.in fine. Ca.ccxxxij. B
CLa.ccclxxvij. B ¶ Uulnera pulmonis
¶ VUalnera purganda. Arands
Ca.cxc.A Ca. cvij. GJ.

¶ Aulnera ↄglutinãda Ca.clvi.D.
dd tij

Tabula luper trattatu de Yerbis.

La.ccxx. A B
Ca. ccxxxv. G
Ka. .
¶Uuinera cauata
LCa. cxlvij. 0
¶Uulnera canceroſa
curanda.
Ca. ix. E
La. Cc xtij.in fine.
Aulnera faucium
Ca. ccxcij. A %D
NUubnera capitis.
4. ccxi. A.
¶UVcera ventris.
a. ccxüij. C
UVilcera antiqua
conſolidare. =
Ca.lix. KcE.
Ca. ccxcv. Bꝝ?
¶ Ulcera incarnanda
a. leree. Y.
Ca.xci.A KE
Ka. ccxlviũ. 2
Ea.c. “
a. cccvij.
EZa. ccxxij. .
LCa. cceceri. B.
Ca.cccc xxxuij.A
Ulcera inteſtinoꝝ.
ECa.cxci.H̊.
Ca. ccvi. FꝗᷓF.
Ca.cclxv. B
LCa.cclxix.HD K.
Ca.cc xxi.E
Ca.ccxcix. 5
Eag. cccih. A.
Ca.cccix. E
Ca.cccxxviij. S
Ea.cccxxxij.G
Cq. ccclxvij.O
Ca.cccxciij.E
La.ccccij.D
Caccccxxij. A B
Ca.ccccc. B
Uicera putrida et
coꝛroſiua.
Ca.ccxxxiiij.A
Ca.cclxv. E. in fine.
Ca.cccxxx. A
¶ Alcera ſanguinolenta
Ca.ccxiiij.
Uicera fagadenica
chranda.
LCa.lxxv. D.
T. lxxxix

Cocccxij. B.
Ca.cccclxxiiij.E
Uicera renum
Zeſtce F
g. xvij
Ca. xxxij. A
Ca. cviij. A.
Ca. clvi.A
Uicera deampulãtia.
Ca.cccxlv. B.
¶ AVicera carbũculoſa
Ca.cccclxxiiij. E
Alicera ſananda que
fiũt in ambobus volis

manuum ⁊ pdum.

Ca.cccij. R M:

ydꝛopicis.

Ca.xi. HR

Ca. xxix. H.

Ca. xxxiij. FG
Ca. xlvij. B
Ca. in S. c
Axx
a xc. BD.
La. cxxij.
Ea. exxxi. H.
Ca.cxluij. D
Ca.clij. H

Fa. clv. E E

Ca.clxv.D
Ca.clxvi. K.

Ea. cixxv. BDO
Ca.clxxviij. B F.
Ca.clxxix. CE
Ca.ccxxvij.in fine.
Ca.ccxxxij. B
Ea.ccxxxv. F.
Ca.ccxli.in fine.
Ca.cclxx.J
Ca.cccxxii.Gᷓ
La.cccxxvi.E

ECa.cccxl. OD ?

Ca.ccc xix.in fine. 3

Ea.cccixxi.OD RE

Ca.cccixxxiiij.C.
Ca.cccci. H
La. ccccvi. R
Ca. ccccix. B E

La.cccclij.D –D

LCa.cccclv. ⸗
Ca.cccclxxvi.BE
Ca.cccccij. Dd

yliaca paſſio
LCa.lxi. E
Ca.lxiiij. . B
Ca. xxv. G
Ca. lxxxv.
Ca. xcvij.in fine.

Ca.cxiiij.C.in fine

Ca. clv. B

Ca.clxxxvij.C D

Ca.cexvij. A B E
Ca.ccxix.D
Ca.ccxxij. Fj.
Ca.ccxcviiin fine.
Ca. cccv. E
Ca. cccr. C
Ca.ccccxlvi. R

Seq uitur ta⸗
ni de Nni

malibus.
Ad alopiciam
Ea xxij. D
Ea xrii. D
Eaxrr E.
Ea.lxxvij. A
Ea. lxxxiij.C αι
Ea.xcviij. D.
Ca. xcix.
Ea. cxxij. X*H
Ca.cxxiiij. C
Ca. clvij. E
¶Auriũ doloꝛ
LCa a. iij. in fine.
Ca.iiij. L.
Ca. xiij. K .
E xxiiij. S
xxxiiij.
Ca.liiij. G.

a. xx. A.

Ca.lxxx. B.
Ca. clix. BC.
Auriũ vermes.
Ca.i.
¶ Aurium vlcera.
Ea cxl. F.
Ca.i. B H.
¶Apoſtemata
poſt aures.
La. cl.
Auditum recus
perandum. .
Ca.xiiij. F.
¶ Apoſtemata gutturis.
Ca.i. R.⁊? in fine.
¶ Apoſtemata groſſa
diſſoluendga.
Ca. xiiij. .
Apoſtematibus pul
monis confert.
F Apoſtematum du
ricias ſoluit.
Cg.lxxx. G.
LCa.lxxx.hH

Alſmatri valet

Ca. ij. C.
Ca.clix.E.

Tabula luper tractatu de Animalibus.

¶ Animalia venenata

Rusanenr.

Ca. lv. A E
¶Ani cauſas.
Ca. cu. B.
¶ Apum ſiue veſpa⸗

rum ictus.

LCa. xiiij.
Taje cuſtodit.
Ca. xxx.20

Bothoꝛ. id ẽ

vlcera oꝛis.
Ca xxvij.in fine.

Capitis do⸗
loꝛẽ ſiue ſodam ſedat
Ea xxxiii H.

Ea. c. E
FKaptis vlceribus.
Ca. ciiij.
¶ Capillos creſce
refaccct.g
Ca.xlvi.A
losmt i in
palpebꝛis amputat.
a cxxix. A
Eapilos pilos
cre cere nõ ſinit.
Ca.xxiiij.E
¶Kancer
Ca.iij.in fine
Cacumo.
Ca. iij. CE
Ca. xx.C.
Ca. xcix. N
Ca cxx. i ſine
Ca.cxxiiij.in fine
¶ Caiculus veſice.
Ca. cüj. J
Carbunculus.
Ca.iiij. B.

Ca.xxij
FEumearides bibentib⸗
ſubuenit.
Ca. xxii. BMD.
Carnem malam
eradicandum.
Ca.lxxiij.F.
Caleos a muribo non
attingi dicuntur.
LCa. xcix.D.

¶ Lanes lpinguar.

Ea.xxiiij. Fi.

¶ Capillos ⁊ len⸗ Ea.cl. in funue Febꝛes curat
des tollunt. ¶ Oiff cultati anbe La. lv.in fine
Ca.xxiiij. R litus contert. Ca. cxlij. B.
Cerebꝛum conſoꝛtat. Ca.i. E ¶ Febꝛes cottidianas
Ca.xxxi.7 Doꝛſi doloꝛi pꝛoſunt Ca.v. ¶ Ca. lxxx. J
¶ Cerebꝝ calefaciendũ. Ca. xxv. D. ¶ Febꝛes tercianas.
Ca. lxviij. A B Domũ tuũ vt mũdas Ca. uj. D
¶ Ciatica paſſio aAb omi reptile acſerpẽte. ¶ Febꝛes auarta nas
2. O gie LCa.v.iofine. Ea. Evi-E E
vliaca paſ, o. lxx.
. cl. in fine Epile ntiam Ca.lxxx.in fine.
¶ Colica paſſio. excitat. Ca. clvij.
Ca lxxxviij. E G Ca· xij. in fine ¶ Febꝛes quartanas
2 Kauin commouet. ¶ Epilentia Lan eveni⸗
a. v a. lxxiuij V
Ca.xviij.O E. Ea¾ ¶ Febꝛibo periodicis
LCa. cxlij. in fine Ca. xxvij. A?. Ca. i. H.
¶ Coꝛ contoꝛtandum LCLa. xxxi. C ¶ Feium extrahit.
Ca.lxviij.A. in ſine. Ea. lij. B. Ca. xxxi. R.
Ta c. in fine. Ca.lxxxiij. F Ca.liiij. D.⁊ in fine.
¶ Coloꝛem bonũ efficit. Ca. xxxviij. B. (¶Fiſtula.
Ca. lxxviij. B Ca.cv.in fine. Ca.xxij. in fine.
FEontra niuis ¶ Empetigo. Ca. xcviij. B
nocumentiuaom. LCa. i. OD B La. cxxsx. E
Ca. cl. J Ca.iij. B. ¶ Fiſſuras labioꝛum.
Dentium do ραr Fris
¶ Emigranea ¶ Fiſſuris frigodis valet
es cnr a F 1i. B ęM 72½ de B
a.xxiiij moꝛroidas urfures delet
Ca.xliij. in fine. Ca.xiiij. Ca.xiiij. A
Ca. cxxij. Ca.xxv. D. Ca. xxvij. E.
Ca. cliiij.in fine. Ca. xxvij. A ¶ Foꝛmicas vt dimittut
¶ Dentes confrmat La. xxxiiij. manſiones ⁊ fugiant.
2 gingiuas. Ca. xxx B Ca.ixiij.A BC. ⁊ in fi.
Ca. v. k. Ca.lxxxviij. F. ¶ Foꝛmice vt moꝛient᷑
Ca. xiiij. G. ¶ Emoptoica paſſio. in eoꝝ ſoꝛaminibo.
E2. xxij. G. LCa.lv. D Ca. xiij.D.
Ca.xxxii: ¶ Ethicis. ¶ Foꝛmice vt nõexeant
Ea. cxx.in fine. Ca. v. J. eoꝝ foꝛamina.
¶Dentium rubigi⸗ Erztiatontealca, Ca.lxiij.D
nem curat. nei ſanat.
Ca.xiiij. B Ca.iij. C De 1 iſip ila.
¶ Dẽtes vt velociter oꝛi⸗ ¶¶ Ebꝛietatem curat Ca.i.D h..
ant᷑:⁊ ſine doloꝛe exeant. Ca.iiij. D CLCa. lix. B. Ca. cv. B
Ca.lxxxiij.E. ¶ Effuſiones ad Ca. cl. B
¶ Demium eradica⸗ viſlcera pꝛohibet. ¶ Ho minem inniſi⸗
tionem facilem. Ca.lxxi. B lem reddere.
Ca.cxxij.in fine. Elephantiam ſanat. Ca. xxviij.
Diſſinteria. Ca.lxxi.in fine. DHumeri doloꝛi⸗
2 1i. e xciij. D. ⁊ in fine. de
a. iiij a. xcũj
Ea. xxvij. . D D
Caolv. O Ca.lxxxviij. Dd. cqum curat.

Tabula ſuper trattatu de Flnimalibt us.

Ca.cli. E
¶ Ignis aduſtionem
curat.
Ka. xcviij.
Ca.cxx.D
Pcrerieg.
La.i. D 20
Ca. xxiij. A.
Ca.cij. in fine
4 Inſlariones tollit
LCa. xxꝑi..
Juncturarum doloꝛes
curant.
Ca. lij. A
Impꝛegnationem ſiue
conceptum iuuant
Ca. rrvi. B
Ca. lv. E
Inlanti fluxum aby
ſcindit ab oꝛe.
4 Imteſtina rupta.
Ca.lix.C
¶ Inbeinm ac tonitruũ.
Ka. xxxviij. A.
4 Imninguat foꝛtiter
Ea.cxxx.R.

Lapidem in

veſica S

Ea.v. D
Ca.cv. C
apidem renum.
Ca. xxiiij.O.
¶ Lac attrabendum
in mammillis.
Ca. v. L.
¶ Lac mulierum in mã
millis diſſoluit
lxxxiij.in fine.
2 acertoꝝ infirmitas.
a. cxr.
¶ Latrocinia terroꝛeſq; E
nocturnos pꝛodeſſe.
Ca.xxviij. F.
2 Lepꝛam ſanant.
Ca. v. A.
Ca.xxiiij. B
Ca.lxxi.in ſine.
7 cxxxix.A
» (¶Litargie valet.
Ca. cxxxix. F D

Lienis doloꝛes

Xa. xi. E

ange.

19 viiij. .,.

E Tupuo) vtterretur.

Flarricis do

loꝛem curat.
Ca. cxl. G

4 Bairtcie ſaie,

cationem.
Ca.xij. A
4 Walficis pꝛefo⸗
cationem.
Ca. xxvij. B
¶ Maculas f. ſaciei
delet.

Ca. cxl. A

¶ Maculas nigras
emendat.
Ca. Ii. H)
¶Membꝛa coꝛroboꝛat.
LCa.lxviij. K.
Menſtruaimperat
Ca. xxiij. 3
Ma.xxxi.R
¶ Menſtrua abſtinet
Cu.lxxxiij. H
4 Mopheam curat.
Eg.i.E
Ca.iij. B
Morboar arcnato
medetur.
Ca. xxiiij. DH
,Moꝛbum caducum
Linre fi
a. xxxl. in ine
Ca.xxxiiij. H
¶ Moꝛlibus ſerpentũ
ac ſcoꝛpionum. 8
Ca.iij. B
Ca.lij.in fine

Ca. cxlvi. A

Moꝛſus canis
rabioſi .
Ca.iij. B
Ca.xxiiij. .
Hoꝛſus araneamm.
OE
¶ Hoꝛſus catticurant
La. xxv. A B

¶Hoꝛſus muſtele.

Ca. xciij.A B
Moꝛſus marinoꝝ vel
ictus eoꝝ curant.

Ca. ij. „

¶ Moꝛſus vipere. Ca.cxxx. D
Ea.i. 4 Zramn Plon euulſo
¶ Mulier vt concipiat hꝛohibcntig.
maſculum vel ſeminã Ca. xxiiij. F G
Ca.xlvi. D. ¶ O bliuioni confert
qMulier vt non Ca. xxxi.P.
concipiat· Ouium moꝛbum .
Ca.xc viij.in ſine. ſanare.
T dulielameſugat Ca.ij. in fiirnen.
a. xciij. rt
¶ Mures necat. Paralit lg
Ca.xix.A BCEB H ſubuenit.
Mures vr de domo Ea.xxxi.Q
ſugant. Ea. c. E
Sarc y6'ͦ (Karaliſelinge
araliſis
Harium feto Ca.xxxi.E.
ri confer. ¶ Paraliſim totius
Ca. xxvij. E. coꝛpoꝛis valet.
I Peufreticis ſanat. Ea.xxxi. E.
Ea . W Kannumundificat.
Ca.lxxv CLa. lxxxiij.C
7 oocontractos 4 Puninlomibus et
emollicr. pericula puerperij
Ca.xlvij. A zallunen⸗ D
a. xxviij.
Dtuloꝛum rni⸗
doloꝛes Ca. xxij.
Ca. xxiiij. C. Ca. cl. OD
Laaa. xliij.in fine. Pilis palpebꝛarum
Ea. xxxviij. vicijs curat.
Ca. cx. B. Ca.xiiij.E
Ca.cliiij.in fine. 4 Wiio redire co⸗
O culoꝛum ſuffuſio gantur. L
nes ſanat. Ca.cxxxix. B.
Ca. xxiiij. Q¶ Podagra.
Ca. cliiij. Ea.i. G.
4O culoꝛum albelo Ka. xxiij. E.
curatur. Ca. xxiiij.
Ca.cxx.in fine. Ca. xxxiij ₰
¶Oculoꝛum clarita Ca.xciij.in fine
tem reſtituit. Ca. cliij.in fine.
Ea. lxxij. A. I Pulmonis vitia
La. xxx.in fine. valet.
Oculoꝛum cali⸗ LC.a. xxxi.L.
gines. Ruſtulas ſoluit.
AZa cliij. A. ꝛ in ine Ea. xviij. in ſine
O culoꝛum albugi ,/ Ca.xxij. B.
nem abſtergit. ¶ Pꝛuritus.
E Falnn A
a. iij. 9 xxxvi. .
Ca. xi.in fine ¶ Pꝛurigines tollit
Ca.lxviij. A. La. xxiiij. G.
Ea. lxxij. in fine ulices necare
La. c. D. Ca. cxviij. AE½DF.

Cabula luper trattatu de Fnimalibus.

Pulices effugare.
Ca.cxviij.E H. ⁊ ĩ fine.
caiculos i interficit.
Ca.cxix.ꝑtotũ ũ capimn.

Lun vexant

ab incubis.
Ca. xlviij.E

Renum do⸗

loꝛem curat.
Ca. v. D F.
Ca.li. A
4 Reumatiſt mũ curar
Ca.v. O£
Ca.xxxiiij. R
Ca.lv. A
Ca.lxxvij.C
¶Rubeta venena
auxiliatur.
Ca. xliij. A

Banguinez
melioꝛem generantia.
Ca. ij. B
Ca.iij. A
¶Sanguinis ſputum.
Ea. v. J.
Ca.cxx.E.
¶ Sangninem
mingentibus
Ca.ij. F
Sanguinis fluxus
narium ſiſtitur

Ca.cl. C HB
BSanguinẽ ↄſtringit
Ca. xi. B
Sanguinis excrea⸗
Pnen mnar.
4 Saa Se abſten

Ca.i.D
Sanguiſuga vt
cadet de gutture.
Ca. xlvi. B.
¶ Spaſmus.

Ca. clix. in fine

¶ Spaſmus exple⸗
nitudine confert.
Ca xxxi. K.
¶ Spile nis ſudoꝛem
adiuuat.
Ca.xxxiiij. E
¶ Splenem liquefacit.
Ca.xiiij.in fine.
¶ Splenis duriciei
confert.
Ca. v. J
Ell Bnſegen attenuat
Ca. xij. A.
¶Se pio
a.i. D
¶ Secundinam
ert
Ca.xij. A.
Ca.xxxi.R
Ca.luij.OD
¶ Ser pentes fugare.
Ca. xxij. .
Ca. xl. A.
¶ Serpens vt illo die
te non tangat.
Ca.lxxv. A
¶ Serpentes vt
non timet.
Ca.xxxiiij.D
4 Serpemumi ictus.
Ca.cluij. B
¶ Sincopis.

Ca. xxxiiij. E

Ca. c. A.
Qaamnania
Ea.i.J R⁊ in fine.

Ka. cx. 25*

Spinas ⁊ furculas

Ca.cxxxC
Sitomachum
mundificat.

CCa. xxx. A.

7Stomacho er irigido
dolenti vonkfert.
Ca.xiiij.¶
¶ Stomachum exulce⸗
ratum curat.
Ca. xuij.
¶ Stomachũ conkfoꝛtat
Ca. xlv. A
Ca. lxx.. in fine.
¶ Scotomia.
Ca. c. G

Ca cxxij. D

¶ Scoꝛpiones interficit.
Ca.i.A
Ca.cxxxvi. B
¶ Scoꝛpio nibo pcuſſis.
c.xxxix.in fine
5 Scoꝛpiones vt de
domo fugantur
Ca.cxxwi. A.
¶ Scoꝛpio ſi momoꝛde⸗
rit aliquem.
ECa.cxxxvi.D
¶ Scoꝛpiõis punctura.
LCa. v. ..
¶ Scrophulas
LCa. v. C.

Ca. xviij. in fine

Ca xx vij.in fine.
(S Sun dos ſanat.
Ca xxij.
4 Sugoeem inhibet.
La. xxij. ..

Tetani cura

¶ Tenaſmoni. *

LCa xuij. H.
¶ Tremoꝛi confert.
Ca. xxxi. N
Ca.lxxxii.OD

Tremulos liberat.
Ca.xxiiij. A.

Ca. cxl.D
¶ Timoꝛem melan⸗
colicum amputat

LCa. c. B.

¶ Tinea pel it.
Ca. xxxiij.
Ca. xlv. A B
¶ LTumoꝛes ſoluit
Ca. cxl. E
Tumoꝛem vulnerib⸗
non admittit.
Ca. xviij.
Ea. xxvij. F.
¶ Tuſſis.
Ca. v. J
Ca. xxxiij. G
Ca. exxij. B.

Benenis
omnibus reliſtere.
Ca. *
Ca.ij. E
Ca.lij. C
Ca.lxxiiij. F.

Ca.lxxv.in fine.
Ca.lxxxiij. G.
¶ Uenenum bibitum
exingur
Ea. xxij. E
curanda.
Ca. xxij. J
¶ AUenena lepoꝛis mari
ni curat.
Ca.cxxviij.in fine
¶ Ventres pueroꝝ ſiue
infantium ſoluit.
Ca.xcix.O
Ca. cli.C.
Ca.clvij. F
Deruran diſſoluit.
Ca.xlv. A
LCa.lxxi in fine.
¶ Uentris vulneratio
nes curat.
LCa. v. M.
Uentris doloꝛ
pungitiuus.
Ca. xxxi. 5
entrem mollit

La. v. ı

Ea liiij. B.
¶ Ventrem abſtinet.

CLCa. xxiiij. H.

4 Trinanm pꝓuocantia
Ca. xxvij. A
Ca.xlv. B
Ca.lxxi. in ſine.
¶ Arine difficultatem.
Ca. xcix. P.
Ca.cij.in fine
¶ Verrucas curat.
Ca.xxiiij. FyZ.
LCa xccij.2)
Ca.xcix.C.
Ca.cxxx.in ſine
Uermes expellit.
Ca.xxxiiij.¶
Ea. cxxij. E.
¶ Vermes exſolutione
vomitum educant.
Ca.cxxxi. B
Tentoli itati ſtomachi
et inteſtinoꝛum.
Ca rriii E
1 Ueſti Piacitis curat
Ca. v. F.
¶ Uirge doloꝛes curat
Ca.ij. F.

I Alcera capitis

Tabtha lupertrattatu de Puibus.

Di ſum confoꝛtandũ.
Ca.xxvi inj. B
¶Ucera oꝛis ſanat.
La. xiiij. D
¶ Ulcera inteſtinoꝛu m.
La. v. 5.
La.luij. E
Ca. lxxxiij. . ..

LCa.cliij. B
¶ Vlcera que ſerpunt
ſananda.
Ca.iiij. B.
¶ Ulcera ambulantia
LCa. v. F.
¶ Vicera putrida
mundat.
Ea. xv. A
Ca. xxij. B
¶ Vicera antiqua
ſananda.
La.i. R
7 Aulnera recẽtia aat⸗ 4
nitatem perdcunt.
Ca. xnij. B.

7 Aulnera ſanat

a. xiiij. .
¶ Aultum gratum et
niueum facit
FAro: tua vt tedi⸗ .
ligat ſemper.
Ca. xlvi. B.

Xdeopicis.

Ea.
a. v.
Ca. xiij. M.
Ea rxxvij.J.
Ca. xxvij.E
alttii in fine.

Tabula de?
Muibus.

7 Ad Alopitiam
Ca. x. A.
Aurium doloꝛ
Ca. xxxij. ..
Ea. xciiij. E

Ca. ix.

19 crii. A
QAd Aſma
LCa. l. A
Ca. lij. in fine.
4 Aquam in aure
eicenqam
4 Alzaim ſiſtits

—

A poſtematibus

calidis.
Ca.xci.

4 Ae hus

Zarta is.

A Aſpecdio palpebꝛarum

Ca. xciij. B
Ca.xcvuj. E
¶ Auis que omnes in
firmitates egrotantis
tra ſe colligit.
Ca.xxi.A BC

Calculus

Taxxiiij K—
Carbunculus.
Ea. xxxij.
Ca.xciiij.E
Ca. cxiij. A
Capitis do loꝛem ſiue

ſodam ſedat

Ca.xxxiij. A
Ea. lxxxiiij.C.
Ca.xc viij. B
¶ Capillos creſcere
facit.
Ca.xix.N
¶Capita clauoꝛum.
Ca xix. B
¶ Colica paſſio.
Ca.xxxij.in ſine.
Ca.lij. F.
Ca.xcuij. B
¶ Colli doloꝛem ſedant
Ca. liij. .
4 Eombuſionibus.
4 Coitumcommouet.
Ca.xci.O
Ca.xcij. A B
¶ Coꝛ confoꝛtandum
Ca.xci.in fine.
¶ Culices effugandas.
Ca.xli. ꝑ totum capim.

Dillinteria.

Ca.xciiij. B

Empetigo.
Ca.xix..·O
Ca. xxxij. G
Ca.ci.in fine
CLCa.cxij. A
uonti.
xxvij
Ca.xij. B
Ca.xcviij. F.
¶ Ebꝛietatem curat
Ca.lxxxiiij.in fine

Faciem pur⸗

gandam a lentigine.

Ca.xcij. E

(SYaciei fiſſuras.

LCa.x. A
Falco ſi non⸗
poteſt firmare.
Ca.xlv. A
¶ Falco ſi nimium
laxatur.
Ca.xlv. B
¶ Falco ſios Gece⸗
tum habuerit in
crure vel in ala.
Ca. xlv. C DE
Freneſis.
Ca.xvi.in fine ⸗

¶ Ylegmones qui naſcũ

tur in naribus.
La. liij.in ſine

Y. Fluxum ſangui /

is nari
9 xxxij
Ca.liij.D

1 Fluxꝰ om̃es ſringũt.

Cg.liij. J.

Homo egro
tans an viuat vei
moꝛiatur
Ca.xxi.A B
His qui cibos
digerunt.
Ca. lxxxix.A

Junctura⸗

rum voleꝛes.

Ca.lij.in fine

¶ Ignem ſacrum

Ca.xci. R
¶ Ignis aduſtionem
Ca.xci.C

Labioꝛum

fiſſuras.
Ca. x. A.
¶ Lentiginem elimat.
Ca.lxxiiij. A
Lingue aſperitas.
Ca. liij. G
¶ Lumboꝛum doloꝛem
remouendum.
Ca. i.in fine.

Menſrua

imperant.
Ca.xix. P.
Ca.xci.R
Maãmillas puellarũ
ꝓhibet a magnitudine

LCa. cxv. B.

Moꝛpheg.
Ca. xix. N

Ca.lxxiiij. A

¶ Moꝛſibus ſapentũ.
Ca.xxxij.E
Ca. lij. in fine.
¶ Moꝛſus cãis rabiol
Ca.xxxij. B.
Ca.xxxix.in fine
Ca.lxij.in fine.
¶ Woꝛbum caducum.
Ca.cxix. B
¶ Doꝛbos faucium.
LCa. lxij. D.
¶ Moꝛdbo reglo
Ca. xcij.C
Ca.xcviij.in fine.
¶ Mulier vt narrabi
aumi que sSeiſt.

( Fhrlert necantur.

ari3,. in fine.

Dluloꝛum
doloꝛes.
Ee ii. 4, .
Ca. xxxij.
Ka. lih. 2)
Ea.lxxix.A
Ca.lxxxi. B
La.xcix.A
Ca.cxv.

—

— h. —

Tabula luper tractatu de Pilcibus.

Ca cxix D. ¶ Sanguinem melan⸗
Daloenn albugi / colicum generantia.
nem abſtergit Ca.lix.A
Ca.iiij. B ¶ Scinitfes vt non
Ca. xij. B intrant domum.
Ea. cxix. F. Ca. cvij. A.
5. aon ſ uffaſiones. ¶ Siomachum
Ca.xciiij.A confoꝛtare
Ca. ccxiij. BC. Ca. lij. E
Oculoꝛum caligines. ¶ Sperma muttipli,
iiij. in fine. candum.
Ea r 2 D Ca.ix.E.
a. lxi
5 Keine Thelaurus
a. xc tuus vt augetur.
Ca. r C. Ca.xvi. in fine.
4 Ochloꝛum clari⸗ Tumoꝛes ſoluit.
S Bentrem
Ca.xxi. B ftiuere facit.
Ca.xcviij. H Ca.vi.in fine.
4O Ati te. . Tanangem ſtringit
„ Te Rb
Wenenis o
Paralituis. emnig ommibus
Ea. lix. B (¶NUerrucas
74 rri. 53 Eib. .,D
agia Aeſparum punclure.
Ca. xxxij. G Ca.ccvi.E DE.
CLCa. xci.J. (Uiſum acuit.
Ca. xciij. C. . Ka. cvi. B
¶ Puſtulas oculoę Ea. cxv. D
rum repꝛimit. 4 m confoꝛtandã.
LCa. liij. CCa. lxij. E.
Teuncoe effugare. 7 Vocem clariſicandã.
liij.
Run lumplit? Feee e
venenunm. a. xix. CkP.
Ca.xci.L b 4 nalh⸗ lepꝛoſis
acint cadere.
Stabien mub aadA .
Ea. xix. B 2) a Aegbicig.
Banguinem bonum xix. K.
generantes
Ca. lij. B
I Serunclina ercludit.
Ca. cxix. E
4 Serpemes ſugare H
Ca. rvi. E.
Ca.cxix.A.
4 antnanria. *

Sequitur ii „*
Tabula de Ebi enticis.
Ea ixriiij in ine.
Hilcibus. Zuehusels.
Ad alonitias
12 rrn in nline. F. acie in deal
Ea.lxxxA. bealoPpndam.
Ca. ciij. 2* F2 lxxxi.in fine.
NAurium doloꝛes. Faſtichiis medentur
LCa. ij. B 1 lxvi. A.
Anhelitus con⸗ ¶ Febꝛium venientes
ſtrictiones. Ca. xxv. B
Ca. xlix.¶ Ca. xxvij. CE
¶ Aſma. Ca.lxxvij.A
LCa.lxxxi.D Febꝛibus quartanis.
Aluum emollit. Ca. xvi.OD
Ca.xci. D. ¶ Febꝛes frigidas
Abonag faciunt. ſanat.
Canirie do⸗ Ca.ciij. B S=
apitis o⸗
loꝛem tollunt. AInis adu⸗ ⸗
Ea.xci. ſtionem. ꝰ·
¶ Calculos ſanat. Ca. xxij. B
Ca. xxxvi.? H2 ¶ Ictibus ſcoꝛpionum.
Ca.lxxxvi. Ca. xxiij. B V
¶ Larbunculus. Ca.lxxxvi. G
Ea. xlix. K— ¶ Ictibus ſiue moꝛſus
Ca.lxi. E. dꝛaconis marini.
Karnes excreſcen⸗ Ca.xxvi.C DHGJR
tes lollt. Ca.c. A.
ein Betnl
Cicatrices tollere
Ka. lxxxvi.E Latrimas
Ca. Rci A. pꝛohibet.
—4 oleram deponunt Ea· xvi.
Ea. lxxxvi. ꝓpefinem. ¶ Lepaa. .
Coitum ſtimula⸗/ Ea. xxvij. A
re dicuntur. Ca.lix.in fine
Ca.xxv.A Libidinemex
¶ Coꝛpoꝛi tela ex citandam.
Tobumter, Ca. xxxviij B.
ammas
De nt ium mulierum ſanat.
doloꝛes. H Ca. lviij.in ſine.
Ca.ciij.D Ca.lxxiiij. B
4 Denſos Dpur Gantil Maculas in facie
eEi. mulierum delet.
5 De tes abſtergunt Ca. lviij. B
Ca. xvi. B. ¶ Maculas carnis
Dentes dealbandos. Ca.lxxxi.B

èðM 4 ð . ff—
2 õ rSS 2= mmm —U — — — —

4 *

Tabula luper trattatu de iſtibus.

4 Menſt/ua mulierum ſyloog generat.
La. lxi.D A. xlix. C
Moꝛſus dꝛaconis. F. Kiios: carnes
curatur. abꝛadit.
LCa. iij. B. Ca. xlix. C
4 ¶ MWoꝛſus reptilium ꝙ n los inutiles in
Ka. ij. A palpeb is colibet.
¶ Moꝛſus ſcoꝛpioꝝ⸗ a. xux. H
nis marini. Podagra.
F reno AB CLa. xlix. J.
ꝛſus vipere
orſin QDui habent
¶ Moꝛſus canis rabidi tedium vini
LCa. xcvij. B a.ij. in fine.
Worn murene .lxi. ire
An lables pel⸗
Dꝛis lcera. ,
Ca.xcvij. CE a. iij.
¶Oculoꝛum caligi ¶ Scabies palpebꝛaꝝ.
nes tollunt. a. xvi. C
Ca. lxxxvi.J Sericis ofloca⸗
O cuioꝛum ſuffuſio tionibus
nes detergunt. g. xxiiij. F.
LCa. lxxxv. H ¶ Sciaticos liberat
¶ Ocyloꝛum oube⸗ Ca. xi. C
qini valer. Spin as acutas
a. xlix. exirabendas.
6C◻W nlom tumo:es. Ca. xvi. F.
Ca.lxxxi.E ¶ Signum tempeſtatis
Ca.xci. B. Ca.xix. A
¶ Oculoꝛum cicatrices. ¶ Sromacho debili.
Ea. lxxxi. Ca. xxiij. A
O culoꝛum carnesſu⸗/ Ca.xlix.A. ..
peruacuas conſumit ¶ Siomachũũ reficiunt. ᷓ
cn A. . a.xvi. A.
cu drinn⸗ uginẽ.
Ca.xxv. in fine. Tu ſſis
Ca.lxxxi. Ca. Arxii. in ſine
enaſmon.
Bannum al 1 lxvi. C
anngne⸗ delen dum ¶Tumoꝛes tollit.
Ea. xvi. G E. Ca.lviij.in fine.
Ca.xxxvi. ¶ Toꝛacemcurat.
Ea. Elig 3 Ca. lxxxi.D
Ca.ciij. B. Be nt re in
Parotidas ⁊ ſtru⸗ wollificare,
mas curat. Ca. xxxvi. A.
LCa. lvtij. C Ca.ixxxi.A
4 Partus fa facilis. ¶ Ventrem mouent
xcij.in fine. Ca. xxiiij.in fine.
¶ Pꝛefocationibus ¶Uenena curanda
matricis. Ea. xxvi E
Ca. xxxviij. B. Ca. lxi. B.

La. xxv. D.

Ca. xxiiij. A
4 Uenena lepoꝛis
marini curantur.
Ca.lxvi. A

Tabula de

Lapidibus.

¶ Aiſum abſtergendum 7 Ad alopicias.

La xlix. E.

4 Alera deſicca nda
Ca. xvi. C
¶ Alceribus capitis
La. lvi ij. A
Ca.lxxiiij.A.
¶ Alcera veſice.
La.lxvi.D.
Uuam ſedat.
Ca.lxvi. E
¶ Arine difficultas.
LCa. xlix..
¶ Uultum gratum ac
ineum faciendum.

Uulnera ſoꝛ

dida purgat

Ca. xxxvi. C.
Uulnera nimis pꝛo

funda concarnantur

Ca.lxvi.in fine.

NUunera putrida

Enginartun.

Ca.lxxiiij.OD
. Arkne⸗ Autinant

ci. D
7nauti⸗ reſoluendam
Ca.xvi.

ydꝛopitis.

Ca. xxvij. D

Ca xxij.
Ca. xlv. B ED
¶ Aurium doloꝛem
Ca.xxxvi. A.
Ea. lxxxvi.C
Ca. ci.
4 Aurum hurue.

Ca.xvij.E.
Tiurium vlcera.

La.xvi.C

¶Aurium attritiones.

La. cxxiij. M. in fine

4 Aurum augere tradit᷑.
Ca.xxxvi.F.

FApoſtemanbus

Znoninid.

Ka.xv
Apoſiemata gingiue.
Ca.xvi. H.
Apoſtemata piury
99 crer =ðð

FArEetata frigida.
Foſte E 1 lenis
emata ſplenis.
Ca. xlij. C ꝓ
¶ Apoſtemata flegma⸗
tica eurat.
Ca.cxx.DP
Apoſtematn flegmati⸗
ca teſticuloꝝ maturãda.
LCa. cxxiij RE
¶ Apoſtemata dus
ra reſolunt.

Xbg. cxxxi. B

Apollemata que
fiunt in ano

Xa cxxxiiij.in fine.

Apoſtematibus

vulue conuenit
Ca.cxxiiij.
¶ Apoſtematibiis ca
Eno mammillarum
9

Apoſtematum in

inũ io conuenit.
Ca. xxij. A
¶ Alma.
Ca. xxij. D.
Ca. xxxviij. A

f —— —. —— —2—

—

„Cxx.
A Aiquiioni ignis
KEa. xvij. 20.

Tabula ſuper trattatude Lapidibus.

Capitulum.lxxi. 6.
Cap. ci.
Cap̃ᷣ.cxxiij D
4 Ad. doloꝛem ſtoma⸗ à
chi. Ca.iiij. A.
¶ Amoꝛem conciliat.
Ca.x.
Ad iras regum et do⸗
minoꝛum.
Ca.xxxiij.E

(¶Ad pꝛelias et ad cau⸗

ſas vincendas.
Ca. xxxij. C
I Adimpetrandum

quoglibet.

La. cvij.
Agd diuitias valet.
Ca.lxv. O
An ſit virgo vel coꝛ

rupta.

Ca.lviij. D
Ad venereos vo/

luprgreg.

„Cag. lij.
4 Artetice paſſioni.

Ca. xcix:A.

confert ⁊ iuncturaꝝ.
Ca.ci.A

Ag fiſuras que fiunt
in ano.

Ea. xxxv. B6

Ea. lxxviij. E
Argentum viuum
xrinanenelumn.
Ca.xxi.D

BGothoꝛ oꝛis

Ca.cxxxi. B.

Tapitis do⸗

loꝛem 1ol unt.

Ca.lxxv
arriſn pꝛobibet.

Axxvi. C.

¶Lardiaca.

Ea. ixxviij. A. F.
Ca.lxxxvi.
La.cxxxv. in fine
(¶Laput purgium
La. lxxxxvi. B. J

Gapillos attennuat.

Capitnlum.lxxxix. B
Ca. c. 2 n

Cauſam litis ante iu⸗

dicem repeimere.
¶Carnem ſ uperfluam
aukerengam
Ca. xv. B.
Ea. xxxv. D
LCa. c. B.
TKancer

Ca. xiiij. 3

Ca. xv. B

La. xvij

Larnes humidas
deſcrang das
Ca. xij
Exi mundlfi⸗
candum.
Ca. xiij. ?: )5
4 ¶Eepha largicis
LCa. lxxvi. iI
¶ Ciliaca paſſio.

Ca.xiij. B
olicom paſſionem

A Anchari doloꝛibus

curat.
Ca.lij. A
Ca. cx l. †
4 Kois conſoꝛtantia.
Ea.xviij. C.
Ca.lxv.in fine

Ca.lxxviij D.⁊ in fine

Ea.xxxvi. C.
Ca.cxxx.in fine.

Coꝛdis tremoꝛem

Ca. xviij. F. 0
Ea.xx. E. E
Ca.lxxviij
4 Eordis leticiã redadit.
Ca.lx. A
Ca.lxv.D
¶ Coloꝛem in facie per⸗
ditum recuperat.
Ca.xxv.
Coꝛpoꝛa pinguia

extenuandum.
La. viij⸗ G₰

biugeer dat amoꝛem
Ca. xxiij. A.⁊ in fine

CLonceptum peohibet

La. lxvi. F
¶K.onquaſſationibus
que fiunt in vaterioꝛib⸗
membꝛis

Capitulum. lxxxvi.O
¶ Contra oẽs mimico
LCa.lxvi. J.
4 ¶Contra hoſtes.
Ca.i.A B
Ca. xxiiij.⸗dDd
¶ Contra inſaniam
Ca.i.A.⁊ in fine.
Ca.xxxiij/A
¶ Contra rixas ⁊ in⸗
iurias.
Ca.i.A
¶ Contra incurſiones
fantaſmatum.
Ca.i. A
Ca. xxxviij. B8
¶ Contra pigriciam
La. xxiij.D
¶ Contra feruoꝛem ani⸗
mumq; cõmotum
LCa. v. A.
¶ Contra triſticiam et
grauitatem

a.v. in fine

Ca.lx. A
Kontra moꝛbum
caducum.
Ca. x.E. B
CLa. lviij. A.
¶Contra Fobpint
X4. xv. KE
K ontra periculum
tonitrui
Ka. xxxij.in fine.
. Contra nocturnos ti⸗
moꝛes.
Ca.xxxviij in fine.
¶ Contra tempeſtates 2
grandines
LZa rxlij. in fine.
I ¶ Eontra vana mõſtra.

La. xlij. 20

¶ Contra toxicum.
LCa.lxv.D
Ea. lxxvij. R
¶ Contra melancoliam
Ca.cxxxv. B
Cao. cxlij. A.
LContra ſantaſticas
viſiones.
Ca.cxxxv.in fine
Loleram nigram
educendam.
Ca. xiiij. H.
Touum retinet

Capuenlum xiij. ₰
Dentesi ab⸗

ſtergit.
En E
a. xxvii. E
Ea. cv.EDEFJ
Ca. cxxxix. K
4 ernhhn doloꝛes.
Ca. ux. H
4 Pemes dealbandos.
Ca.xliij. in fine.
¶ Dentes purgantr.
Ca.i.D E
4 Dentiume croſio⸗
nem weohiber,
Ca.xv
I Demtes E.onſoniat.
Ca. xvij. in fine.
Dentium ſe oꝛdes ab
ſtergit.
Ca. xliiij. in eine
Deuincere inimicos
La.xlvij. A K £
5 Demonia vincere.
4 Demones fugat
Ca. lviij. BB
¶ Demonibus ꝛ incan⸗
tanonibus reſiſtit
Ca.lviij. E £
¶ Diſſinteria
LCa. lxiij. B
Ca. xxiij.E
Ea. evijin fine.
Dinuitias auget
Ca.x.D F

Emoꝛroi⸗

das exiccandas
Ca. xv. A
a. xx.E
¶ Ebꝛietatem tollere
a. vi ij. A B E
Ca.xlix.E D
4 Epilenticis
Ea. xiij. .H)
Ca.xxxiij.A
Ca. xlij. G
Ca.xlv.D
Ca. lviij.
G lxxxvi. A
Ca.crxiij.
¶ Epatis doloꝛẽ curare

Ca rxiij. BH

Tabnla luper tractatu de Lapidibus.

. . .„⸗„ . — . —„ „
Ca.lxxxv. F La. cxxiiij. P Evopitulũ.lxxxvi. Cap.cix.A .
¶Emigranea . HIFYiſtulam curandam. Incauſtum optimum ¶ Lapis qui optimꝰ eſt
CaxxXviA. Egxv. B. ad ſcribendum. contra fraudes
Elephantia. Ca. xvi. E. CQCQbQ.a.c. in fine. Ca. cix.
Ca. cxxiij. G .Exo. xli. M. ¶Iras mitigare Lapis qui fugat moꝛ⸗
¶ Empetigo. Ca. cxxxviij. BC. a.xliij. A bum qui dicitur nol me

cxxiij. F. rri t ſn tangere
Bari Gingiue Tapil gutin etn.nn.
¶Emoptoica. lure. mmanu dexlra contra ſolẽ ¶¶ Lapis qui reddit bo⸗
Ca.cxixij. B Eaplin pmũ. O tenuerit iadios emitiit minem caſtũ et pudicũ.
Falier deal Ega: cxriiij. ignem vomit: ita vt vidẽé⸗ Ca.cix. A
allem dea ¶Bingiuarum infla⸗ tes mirentur. LCa.cxi.A

bandam tiones. F DSü Eg.cxxij. .
Ca.lxrxiij. H Ca.xvij. B. ⁊ in fine Lapis ſi ab homine ge⸗ ¶ Lapis qui in collo ſn⸗
¶ Fantaſmata pellit. Gingiuis bumectis ſtetur a muſcis vel apibo ſpenſus curat emitriteuz
Ea. xvi. a m fine. ſen dentiby mollib. non moꝛdetur. ⁊ caducos moꝛbos
er Eah. D. EFg-kné- ÿH Sa. ce. ,
. ¶Flammam extinguibi ¶ Butturis doloꝛẽ valet ¶ Lapis queʒ qui in oꝛe ¶ Qapis qui poꝛtatꝰ fag
lem extinguendam. La.lxxxvi Dd geſtauerit magis cogita cit bonam memoꝛiam et
Ca. xij. A ſi la. tionem 2 opinionem iu⸗ tempeſtatem auertit
¶ Facundum pꝛudẽtem 7 1I ſp gerx efficitur:et amabilis Ca.cxiij.in fine
amabilem gratum facit. Ca. xvi. G redditur. ¶Lapis qui poꝛtatus i
Ea.ij. A. D. LCoa a. xxiij. G La. lxiiij. E oꝛe facit diuinarefutura
Ea. xxxiij. B Ca. cxxiiij. D. apis quẽ qui poꝛta/ Ca. cxv. B FYF.
Ca.lx.in fme. ¶ Hominem virgi⸗ tus tutũ reddit peregri/ Lapis qui aſcenſus per/
¶ Febꝛium corra. eem facit. num2 graii hoſpitib. manet calidus ꝑ ſeptem
Ea. xxxvi.A Caß. vij. Kk. Cap̃. lxv. BB. dies vel amplius.
Ea. lxvi. B Hominem diſceretum ¶ Lapis qui valet con⸗ Ca.iũij. D
¶ Febꝛibus quartanis. et gratum facit. tna peſtiferas regiones Lapisqui ſemel accen⸗
9.cxlij. A. Ca.vi. G proꝛtatus ſus vix aut nunq; pote⸗/
vebꝛibus ethicis. NMHominem tutum LCa. lxv. &q B(ſ rit extingui.
a. cxxvi.KE. cnuſtodit. Tapis qui poꝛtatꝰ fit Ea.cix. A
¶ Febꝛibus peſtilentias Eapitulum. lv. A. tutus a fulgure. ¶ Lapis qui facit oſten
libue. Ictericia Eg xv. E „ geere multa ſimulachꝛea
Ea.xxvi.in fine X apis qui eum poꝛtat ſomnioum
* vebꝛibens melanco⸗ Ea. lxxij. in cie non mergatur. Ea:ij. E .
licis. Ca cxxiij. ) Ca.lxvi. H Lapidem veſice frãgit
Ca.·xiiij.in ſnie ¶ Ingeniũ bonũ reddit. ¶ Lapis poſitus ſub C.i.
¶ Febꝛis caloꝛem Ea. lxv. O lingua confert diuinan Ca.li.E
miligare. Ca. cx. A do dicere futura. Ca.cxix. M. ⁊ in fi.
La.lxi.C. NIntellectum bonum Ja. lxviij. in fine. a.cxxxiij.in ſfine.
¶ Fetoꝛem oꝛis tollit reddit. ¶ Tapis quãdo ſuſpen Ea. cxxxix.E
Ca.xvij. G. Ca. vij. C. ditur ad collũ infantis re ¶ Lapidem frangitqui
Ea. xviij. G. ¶ Incugoꝛum et ſuccu⸗ mouet ab eo timoꝛes. eſt in remb cauſatus.
UK Flegma viſcoſum. Ca. pᷣmum. A ¶ Tapis qui inducit in⸗ Ca.cxxxiij.in fine.
La.xx. . Inteſtinoꝝ vlcera ſenſibilitatem ne ſentiat Ca.cxxxix.—
¶ Feſſos ⁊ debiles Ea. xxvi.D. cruciandus Lac generandum in
reuouere. Ca. xlij. C Ca.lxxxiij.A mammullis.
Ca. lxxxiiij. A Ca.cxxx.Ec ¶ Lapis ſi quis poꝛtatus Ca.xxxix.E.
¶ Furfures capilloꝝ. Inteſtinoꝝ ſoꝛdes nõ videbit in nocte ſom Ca.lix. F.
Ea.lxxxix.N purgantur. nia mala ¶Lepꝛa.
Ea.ctxxix. BK LCa. xxvij. A. „ Ea.cviij. A La. xiiij. J
. AJoꝛmicecura. Inteſtinoꝝ vento; ¶ Lapis qui antracem Ea. xviij. A
Ca xvi. H ſiitati con/fernr. ſugat. Ca. cxiij. E.

— —

Tabula ſuper tractatui de Lapidibus.

Capitulum.cxxiiij. E
Ca.cxxxviij.
Lienteria et Diarria
curantur.
Ca. lxxviij. B
Tuxuriam ſedare.
LCaßp̃.v. D
Luxuriam cohibet.
Ea.xvi. J
Zn naticis ac demone
repletis
Ca.i.in fine.
Ca. xxxiij. A D.
QLumbꝛicos ⁊ aſcarides
xhellench.
Ca. cxl.D

latricis

fluxum pꝛohibet.
Ca.xvi.in fine.
Ca. xxvi.D.
¶ Mania.
La. xiiij. H.
¶ Malam cogitationẽ
repellendum.
Ca. vij. C.
¶Mämillas puellax

teſticuloꝛum pueroꝛum

pꝛohibet augmentari

Ka. xlv. A
2Benſtrua mulierum

guxiliatur.
Ca. xliij. A E.
Ca.lxxi.G.

enitrua ſtringunt.

Ca. xv. J
Ca.lxxviij.E
Frlancolicas

egritudines
a xi ij. F B D.

4 elancolicum hus⸗
Ma larace

LCa.l
2ors ſcoꝛpionis .
LCa. ij. A.
4 Moꝛſus vipere.

Ea. c. xxiiij. D
4 Sorſui rane cõuenit.
Ca. cxxiiij. R
4 Moꝛluithri conuenit.
Ca. cxxx.E
4 7Wo: phea.
La. xiiij. J

Capitulum. c. F.

Eapitulum. cxxrrii. I. Capitulũ.l.E

Ca cxxviij. O. ¶ Oculoꝛum carnem q. Peſtilentiam curat.
¶ Moꝛſus canis rabidi ſuperfluam aufert Cd. xxiiu. A
Ea. lxxxix. Ca. cv. A C Ca. xxv. BE
Ea. cxxx. F a. cxxiiij. C ¶ Sediculos interſicit
1 Morſde reprilim 1(◻D Goeuin ſoꝛdes Ca. xvij .
a. xxvij.in fine purgare. Ea. xi.
Mulieriby vt repleat Ea. cix. B Ca. Ea lerrir.
ybera lacte. Oeculos humi ¶ Pꝛenũciare futura.
Ca. xxxix. B “ os ſanat. Ca. xxxiiij.A
Ca.lix.A C. Ea. xxiij. d · Ptiſicus.
Ca. cvi. B. Ocnloꝑ puſtule Ca.xxvi.O ⸗
Mulieribo que volũt a.xx. E. Ca. xv. B. ꝛin fine.
placere viis. W(Oculoꝝ vlcena Y.Pilos et carnes
Ca.vi. BD Ca. xviij.OD F abrad it
Mures interficere ¶ 1a wnabicurnt. Ca. xxij. B. in fine
Ca.xxi.DO Feherknr 3. ios naſei facit in pals
culoꝝ lacrime ebꝛis.
Metre ticam LCa. xlij. Kan lxxi. A B
paſſionem Ea lxi.in fine ¶ Pium ⁊ deuotum
EaA.lxxx. AI ¶ Obralmie confert. ad deum efficit
¶ Ne oua nimis cale/ Ea. cxix. Ca. cix.C
fiant in nido. ¶ Opiniones ⁊ cogita,⸗ ¶¶ Podagram.
CLa. x: K. tiones ſacit kene iudi⸗ Ca.viij. D
FHon potentibus reti⸗ care. Ca.lx.KE . K9. xxxiiij. A C.
nere vꝛinam Omnes turbas LCa. cxxiij. RK Q.
Ca.lxxxvi.R.⁊ in fine Antemni. 2 Ka. crrii⸗
a. lv. in fine Ca. cxxxi
ODculoꝛum ¶ ues vt lacte roo Kulmonis con⸗
doloꝛes. pleantur ſtrictioni valet
Ea. xv. J K. ? in frine Lag.lix. E. Ca. lxxxvi.O
Ca.xxiij. B. ⁊ in ſine ¶ Oues vt ab eis Tanirni confert.
Ea xrxii. BBZB ahies sank. Ca. Ee. OD
Ca. x v. ine. c ii.
Ea. xciij. A B. Ca. xxxvi. A. Kcnaeruram ſcoꝛpio⸗
Ea. cviij. K. ¶¶Partus facilis. nis curat.
E3 cxix. k KEagr. AO ECLCa. c. xxiij. B. .
S cxxxiiij. “ in fine. 4 ſannmen oculi Ca.cxxiiij.
culoꝝ a uginem mundificat. 5
aci . a lrrii, B. Dmiroirt no
Oculoꝛum caligt / Paces conciliat poſſt un.
nes tollunt CLa. cix. E Ea. vi. D
Ca.c.J Palpebꝛaꝝ duriciei ¶ Qui ſolus loquit᷑
Ca.cxxxviij.A. a. xvi. B Ca. xviij. in fine
O culoꝝ albedo. a. cxxxviij. BC Qui biberit argen/⸗
CLa. lxxviij. E ¶ Palpebꝛaꝝ groſſitudi rum viuum
Ca.cxxv.in fine nem ſubtiliandam. Ca.xxi. 75 G
¶ O cuioꝛum doloꝛem Ra. xvi. in fine Quiſaliuas langui⸗
ex humida cauſa. ¶ Palpebꝛaꝝ carnẽ ſuꝑ neas emittunt
Ca.lxviij.D. fluam coꝛrodendam. La. li. D
O culoꝛun cicarr Ka Kvij. 20. ¶OQui tra nſglutiunt
ces limpidat.ꝰ 1 Peꝛegnancibo conuenit. acum re alind ſert.

ee

Tabulaſuper trattatu de Lapidibus.

uenir eſt ſub ocnlo

¶ Somnioꝝ interpꝛeta Capitulum pmũ. G

Qui biberunt can⸗ Aupitulimm. cxxlii. D. tionẽ Hlen facit intelligi Cap.iiij. B 4
tarides. Splenis duricieeii a. Aiiij. H LCa/a. xxiiij. B
LCa.cxxx.R conuenit. S Somnum inducens. Eà vy. C
R m do⸗ LCa. viij. E. Ca.lvi.in fine. Ca.xlviij. A
l n o Ca. c. xxiiij. Ad. (Sitim remouendum Ka. luij. E
loꝛem curat. Splenis doloꝛm a. vi.AED B. ¶ Vertigo.
Ca. xxi. Ea. xxxvi. K ECEa. xxxix. A Ca. xiiij. 20.
4 Regaii coñuenit Ca.cxxxv.C Somnos dulcos Ca. cxij. A
bonoꝛi. S erpentegfugat. pꝛouocare. WFWWermes veneno⸗
Ca. xc ij. A. Ca. xxi. J. La. xxxij. in fine ſos effugare.
Glabiei con⸗ Ea.lviij. E K Cg.lxv. E Cag. lviij. B
¶ Serpentes vt ſtatim ¶ Spurum ſangui I¶ Uermes aurium.
uenit. Ca. xvi. B. occidentur enis retinet. LC.a/a. xxxix.in fine
Ca. xvij. B. CLa. xxiiij. D a. xlij. C. Uermes in ventreoc⸗
Ka vvii.A. ¶ Seipſum magnificare Ea.ixxxv. F cidit.Ca.lxxxv. D.
Ea.xx. E Ca. xxiij. A. LCa. crix. S Ca. ci. E.
Ca.xxi. B Bauinantie valet. ¶ Sudoꝛem puocandũ 4 Aiermes intericien-
Ea Eri. La. lxxxvi. J. La.cxxiiij. in ſine tibus educit
Ca. xi⸗EKE. LCa.cxxiiij. E Sugdoꝛem ꝓhibet Ca. xxxix.E
Ca. xviij.D. Ca. c. xxv. A. Ca.lxxiij. B ¶UVerrucas aufert.
Ca. lxxiij.D. ¶ Singultui valet. Sircſtari ꝛ oblimoi. Ca. lxxi. KF.
Ca. cxxciij.E. Ca. lxxxvi. A Ca. cri X. 44 Baſcam dolentem
ECa xxix.A. Sincopis. Btulticiam pellere et Ca.lij. D
Ca.cxxxix. Ca. xxvij. A4. ſapientiam adducere. Uelicarum Vlcera
Ee Ca. cxlij. B r/ Ca.xxxvi. ꝛℳ
a naribus fluentem. ¶Side gaminiſtratio⸗ T ſti Ttiumcherificandum
Ca. xiij.in ſine ne veneni aliquis ſuſpec g. Ea. xvi. D.
Ea. xv. E ) K tus ſit impoſitus in cibo . Cabemum. xxij. D. O ¶Aium confoꝛtat. W
Ea.xvi. DDO. lllo pꝛohibet ne poſſit de Ealxxxvi.F 49 rcvii A
Ea-lxxrr. 7. gutin. Tuium victoꝛem Laßp̃. c. BH
Ca. cxl. E. La. x. E H, ? in fine. redd ere LCLa. cxx. xiij. AD
¶ Sanguĩs reſtrictiua. ¶ Spiritualia Pfoꝛtat. Ca. xlviij. A I iins obicuritas
Ca.xiij. A Ea. xxxviij.A. Ea.xvi.E. a. xvij. 22)
Ca. xlij. A Ca. Alxxviij. A Tutum facit conꝛ Ca. xxviij. K
Ca.xxxvi.. O0 ¶ Stomacho malo tra dolo. Airibp coꝛdis ↄuenit.
Ca.c.vij.in fine Ca.xxxvi. B La. liiij. EXE La. ij. in ine
Sanguinis fluxum Ca.xlij. D ¶A Toꝛtur eoꝛis. AYVUincere aduerlanoos.
pꝛouocat. Ea. lij. in fine. Slerr Ea. iiij. B.
Cg.iiij.in fine I¶Stomachi ansuine D 7 Sinee pericula.
¶Banguinis fluo⸗ 7 inteſtinoꝝ monent ij. DOD
remabſtinet. Ea. lxxxix. . Ea. xxvi. A 4 FEilino: ſuſpiris
Ca.xxxix.C. Soge flegnatico. ¶ Aenero fturu ſanat tollre.
Ca. xlij. A .lxxxvi. A Ea. li. E. Ea. xxiij. B.
¶ Ganguinem con ¶ Solis ardoꝛm a. lxxij.in fine. EUirginitatem
Kingennz. non timebit. D Uentris dolde punt depꝛehendit.
Ea xxr. D Ca.li. B ttinum. Ca. ci. D. Cg. viij. in fie
Ca. liiij. C Scotomie. Peneren ſtringtt. ¶ Vomitũ ꝓuocandum
Ca.lxiiij. A B. Ca.lxxxvi.A CLa. xxxv.OD Ek LCa. xiij C O
Ca.lxvi.D. ¶ Scoꝛpionis punctu anen excitat. Ea.ixxi.H.
(S Sungulnem coagu ram valet g. vi. C. Ca.cxxx. J
latum reſolutt. Ca. lerryr. n. Aenenacurandum. ¶Aocem clarificare.
LCapitulum. c. A mnia vana repel⸗ Ca.cxiij. A B. La. xxviij. B
¶ Sanguini moꝛtuo cõ lit. E Zan B. Aenenhm fugat. j.A

Ea-rtxi.XA
Vulnera diffialia ad

Tabula generalis de Yerbis.

.
g. xli.
VUulnera oſolidanda.
Ca.lxxxv. C.
Ca. cxixx. J.
¶ Aulneꝝ oꝛificia api,
LCa.cxix. F.
¶ Alcera ſanare.
Ca. li. E.
Ulcera eulor ſanat.
Ca. xxij. C. .

Tlcerationem virge

curat.lxxiij. F
¶ Vlcerib⸗ renũ ↄuenit.
Ca.cxx.B
¶ Vlcera que fiunt in
naribus ⁊ in auribo.
Ca· cxl. B
¶ Vlcera pulmonis
curanda.viij. E
Vicera ꝓfũda curãda
Ka. vi ij. A
¶ Vlcera fraudulenta.
Ca.viij. BCE
Ca.cxxx.
¶Ut om̃ibus hominii-
ꝓlacebis.
Ca.xxxiij. E
¶ Unguentũ ꝓ facie
abſtergendum.
. . .A. ſe
uluamie at.
Ca.cxxv. A
Axoꝛ tua an ſit caſta
vel adultera.
Ca.lxxvij. y.

Yyd ropicis .
Ca. xvij. B.
Ca.lxvi. B.
Ca.lxxvij. .
Ea.cxxiiij.

Ea. lertir. *²

Ala ſetida⸗ vlvi K amedreos. xe
Tabula ge⸗ Azarum. xlvij. laſta E mepitheos. xci.
₰ ragende⸗ vel 9 Xaoxui.xcij.
neralis De gallus. xlviij. Coardamomum. xciij
„YVerbi⸗ Ig. Aſper gula. xlix. Eartamus. xciiij
Atriplerx. l. Ealomus aromaticus
Aarona. Capitulũ · Auellana inda. i. Ea. xcv
Abꝛotanum. h. Aluena. lij Ealamus anreſtis. xcvi
Abſinthium. iij Auricula muris.liij Eapani⸗ ſiue Caparus.
Accacia.iiij Zãedar.lii:j. Eax
Acetoſa.v. Acetum. lv. Eanß bꝛaca xcviij.
E ns vi. i Aqnua. vi Eamſice autſicen.
odillus. vij. Ka.xci
Agancnsin. Barba Jo⸗ Zarc
Agrimonia. ix uis. vij. Caulis.cl.
Agriſolium. x. Barba ſiluana. lvij Eauda equina. cij.
Agnus caſtus. xi. Baluſtia. lix. Caſſiafiſtula. ciij.
Alga mar ina xij. Balſamus. lx Caſſia lignea. ci iij.
Alcanna. xiij Balſamita. lxi Eadſtanea. c-
All ium. xiiij Balilicon. lxij Eelido nia. cxi.
Altea. xvv Bꝛanca vꝛſi nd. lri Cedrus. cyvj.
Alleluia.xvi. Belonica.lxiij. Ceriſolium. cyiij
elenh xvij Bedaguar ſine Cepe. cx
Aloe. xvij Spina alba.xv. Eeterach.
Aloes lignum xix Bellirici. xvi „Ebeuri. ccci⸗
Ambꝛa. x. Bel vel Sel. xvij Kentaure cxij .
Ambꝛolia. vri. Behem. xvij. LCeraſum. cxii.
Amomum. xxij Ben vel Balanus. lxix Ereranuo cxiij
Ameos. xxij Bleta. lxx Licuta. cxv.
Amidum.xxiiij . Bgeilium. xxi Eicoꝛea.cxyvi
Amigdala.xxv. Berberis. lxxij. Cinogloſſa. cxvij
Anacardus. xxvi. Bitzeiden. xxiij Citon ia. cxviij ·
Anetum. xxvij. Bitumen iud aicũ ſiue Cipꝛeſſus.cxix.·
Anteſloꝛum. xx viij Aſpaltum. lxxiiij. Cipꝛus. crr
Ami ůͦm. xxix Bꝛonia. xxv. Ciperus. cxxi. .
Antillis. xxxrx Bꝛictanica. lxvi Einamomum cxxij
Anthos vel Roſma⸗ Botris xxvij. Eiminum. cxxiij.
rinus.xxxi BGoꝛago.lxxvi LCitrullus.cxxiiij
Ancuſa. xxxij PBornbax. vel Cotum. Citrum.cxxx
Apium. xxxiij. Ca. lxxix. LC inoſbatum. cxxvi.
Apimm ſilueſtne xxriiij. Bugloſſia. lxxx. Eriſpula.cxxyn
Apium. ruſticum. Butalmos.xxxi Eriſocella.cxxviij
Apium: emorroldarum. Buxum. lxxxij. Criſogonium.cxxix
Cap.xxxvi Bꝛuſcus. lxxxiij Colubꝛina.cxxx
Appios. xxxv Butirum. xxxiiij Eoloquimtida cxxxi.
Apeoſtilla xxviij Camo m llla Cõſolida maioꝛ.cxxxij.
Artchemiſia. xxxix. Eöſolida minoꝛ. cxxxiij e
Ariſtologia rotunda. Ca.ilxxxvx Eoſoſida rubea. cxxxiuj
. Eanapioſiue anapſ. Condros.cxxxv.
Ariſiologia longa. xli Ea. xxxvv. Eonges. cxxxxi
Arboꝛ glandis.xlij. CLapillus veneris. Coꝛiandrum.cxxxvij
Drbarreuonuin vixe ag.lxxxvij. Coꝛnea ſiue arboꝛ
paradiſi.xliij Carso benedictus. cranea.cxxxvii.
Abies. xliiij. Ca.lxxxvij. Coꝛdumentum. cxxxix. —
Armoniacum xlyx Cardus.lxxxix. Coſtus.cxl
ee ij

TCabula generalis de Yerbis.

Coʒula vel Melaper⸗

Cotmia fenida. vel O cu⸗ Capitulum.clxxx
lus bouis.cxlij.* Faba egyptiaca. clxxxi. Ca. ccxxvij.
Cotula non ſetida.vel Faba inuerſa. clxxxij

Oculus vacce.cxliij. Fagaſmon.clxxxiij.

VHerba grafſula.cexxx Lac.cclxix

Herba fetida.ccxxvi.
Herundina.vel
Harundina.

Julquiam⸗

Kocognidiũ. Camelea. Fagus. clxxxuſ. Ea. ccxxvij/
vel Mezerson. cxliiij Faſeolus.clxxxv. IJuniperus.ccxxix.
Crocus.cxlxy. Fraxinus.clxxxvi. Juiube. ccxxx
Cucumer. cxlvi. Flammula.ixxxvij. Juncus. ccxxxi
Cucurbita.cxlyj. Fragaria.clxxxvin. JIudaica. ccxxrij
Enlcaſia ſiue Caſo. Feniculus. clxxxxixr. Incenſaria. ccxxxiijj.
Ca. cElvii. Febꝛifuga. ccr. Ingdicus. ccxxxiiij.
Cuſcuta.cxlix Fenugrecum.cxci. o Iſopus. ccxxxvꝰ
Colofonia.cl. Fenum. cxcij ſopũ humidũ.ccxxxvi.
Cera. ci. Ferula.cxciij. karabe
Caſens. cliij Ficus lupi. vel Ca. ccxxx‚wn·
D . il Komarus. cxcv KRalendula.ccxxxviij
atlti us Ficus egꝗyptiaca. cxcvi. Rubebe.ccxxcxix.
Capitulum. cliiiꝗ. Alipendula. ſiue Lattuta
Daucus. clv UViſcago. cxcvo,yj) uilin.
Dragantum vel Filius ante patrem. vel Capitulum. ccxl.
Dragagantum. Baniofilon. cxcviij. Lacca. ccxi
Capᷣ.clvi. Fiſtula paſtoꝛis.cxcix. Larix. ccxlij „
Diptamum. gl vij o Filix. ſiue Filex. cc. Lappaciü maioꝛ. ccxliij.
Doꝛonicum. clvij. Folium. coi L appacium minoꝛ.
E atica. Tumusterre. ccj. Ka. ccxllii.
RFungus. ccij apago. ccxlv.
Ca. clir Ga . okil I Taumus. ccxlvi
Ebanus vel Ebenus. ri Ilum Zaureola. ccxlvij
LCa. clx. La. cciiij Taudanum.ccxlviij
Elatinus.clri· Bearioſilata. ccv. Latiua.ccxlix
Edera arboꝛea.clxij Balla.ccvi. Tanuendula. ccl.
EderaterreſtinRns. Balbanum. ccxij Leuiſticum. ccli.“
Ca. clui,/ BGalanga.ccviij Lauiſticũ ſilueſtre. eclij
Elleboꝛus albus Gallitricum. ccix Tenticula aque. vel
Ca.clxiij Gallitricũ agreſte. ccx. Tentigo aque. ccliij
Elleboꝛus niger. ladiolus.ccxi. Aens.ccliuj
Ca.clxv. Branatum. ccxij. Alium. cclvx
Eiupatoꝛium.clxvi. Granati ſilueſtri.ccxiij. Tilium conualliemm.
Eufragia.clxyn. SBramen. ccxiij LCa.cclvi
Emblqci.clxviij Grana tinctoꝝ.ccxx· AZllialis. cclvij.
Endiuia.clxix Branum culcul. ccxvi Tiquiricia. cclviij
Eñndiina ſilueſtris.clxx. GBenciana.ccxvij Liguſtici. cclix.
Elitropium.clxxi Geneſtra. ccxviij. Limon. cclx
Epithimum.cixxij BGith. cccir. Linaria. ccixi
EBamedumn cltui Bũmi arabicũ.ccxx aum ciri.
Effemereon.clxxiuij ingua auis.cclxiij
Ebulus.clxxv. Haule r. vel Tiimachion celxilij.
Eruca.clxxvi Hauſoꝛ. ccxri Lcium. cclxv.
Enula capana.clxxvij. Hermodactilus.ccxxij. Tonchitis.cclxvi
Eſula maioꝛ ⁊ minoꝛ. ODermerocalles.cc xiij. Tupinus. cclxvij
Ea. clxxviij MNoerba ꝑaliſis.ccłruij. Lupillu cclxviinj
Euſoꝛbium.clxxix.

Memit

Ca. cclxx.

Malua. cclxxj
Malum. cclxxiij

Mala maciana.
Ca.cclxxiiij.

NManna.cclxxv.

Mangdragoꝛa vir.

LCa.cclxxvi

Mandragoꝛa feming

Ca.cclxxvij

Marua.cclxx viij
Marubium. cclxxix
Marubiũ nigrũ.vel

Marubium ſilueſtre

Cap̃.cclxxx

WMatriſilua. cclxxxri

Melliſla vel Meliſſa

Melliiotum. cclxxxiñ

NMelon. cclxxxiiij.

Melon indus.cclxxxv.
Belongena. cclewi
cclxxxvij.

Menta. cclxxxvij.

Menta non odoꝛiſera.
vel Calamentum.

Ca. cclxxxix.

Hentaſtrum. ccxc.
ccxci
dica. ccxciij.
Meſpila. ccxciiij

Pp

Miuülleſolium. ccxcy

Milium ſolis. ccxcvi 1.
MHirabolani.ccxcvij.
Mirra.ccxcviij.
Moꝛacelſi. ccxcix
Moꝛabacci.ccc
Moꝛſus galline.ſiuue
Anagallus.
Ca. ccci.
Mirtus. cccij.
Maſſtix.ccciij.

Haſturcium

Ca.ccciiij. 1
Naſtureium aquaticũ.

yel Senation. vel

Cardamus agreſtis

Hapellus. ccc vi.

Tabula generalis de Herbis.

MNarciſcus.vel Bul⸗

bus vomſſerus.vel
Cepe marinum.
Ca.cccvij
Nabacb.cccviij.
Nenufar.cccix
Nigella.cccx
Nymphea.cccxi
Nux vſualis.cccxij.
Nux auellana.cccxiij.

Nurx muſcata.cccxuij
Nux indica.vel Nux

magna.cccxv.
ux vomica. cccxvi.
Nux metel.cccxvij.

Dꝛdeum.

Ca.cccxvij.
Oleander. cccxix
Oliuarumcccxx.

Olibanum cccxxij.
Opopanax.cccxxiij
O nomia.cccxxiiij
Dꝛiganum.cccxxv.
Oꝛobus.cccxxvi
Olus.cccxxvij.

HPapauer

Ca. cccxxvlij

Pari:aria.cccxxix.

Palma chꝛiſti. cccxxx.
Pallacium lepoꝛs
Ca.cccxxxi
Plantago maioꝛ.vel
Arnogloſſa. vel anq;
neruia.vel Lingua
arietis. cccxxxij
lantago minoꝛ.
cccxxxig
Platanus arboꝛ.
Ca.cccxxxiiij.
aliurus.cccxxxv

aſtinaca domeſticz

a. cccxxxvi
anis poꝛcinus
La. cccxxxyvyy
Peonia.cccxxxviij.
Pionia.cccxxxix.
troſilinũ. cccxl.
Pes coꝛuinus.cccxli.
Pes colũbinꝰ.cccxlij
Peucinus.cccxliij.
Peplos ſeu Peplum.

Capᷣ.cccxliij.
Pentaphilon.cccxlv
Peucedanũ.cccxlvi
Perſicus.cccxlvij

Perſica. ſiue Mela per⸗

ſica.ſiue Microceta.

LCLa. cccxlviij

Perſiccaria.cccxlix
Pertoliata.vel herba
vmbilicoꝝ.cccl
Piemula veris.cccli
Pepo.ccclij.
Pera paſtoꝛis.vel Bur
ſa paſtoꝛis. cccliij

Piſa. cccliiij

Piſcacea.ccclv.

Pinicum. ſine Pan⸗
nicum. ccclvi

Picea.ccclvij.

Pira.ccclviij
O leum oliuaꝝ.cccxxi.

Piper. ccclix
Piper nigrum.ccclx

Piperelle. ccclxi
Piretrum. ceclxij

Pinus.ccclxiij

Pimpinella. ccclxiiij

Peridemon.ccclxv
Pinaria.cccixvi

Pſilium. ccclxvij

Polegium. ccclxviij
Populꝰ arboꝛ. ccclxix.
Polipodium. ccclxx
Poligo nia. ccclxxij.
Polio.ccclxxiij.

Politricon. ccelxxiiij

Poꝛrum. ccclxxv
Pꝛoſerpinata.ccclxxvi.
Pulmonaria.ccclxxvi
Pꝛuna.ccclxxviij.

Pꝛanella. ccclxxix.

Pꝛix. ccclxxx.
Pix liquida.ccelxxxi.
Panis.ccclxxxij.

Gapa.
Capitulum.ccclxxxiij.
Raphanus.ccclxxxiiij.
Radix.ccclxxxv
Rapha nus agreſtis.
Ca. ccclxxxi.
Radicula.ccclxxxvij.
Rannus. ccclxxxviij.

Reubarbaꝝ.ccclxxxix.

Reuponticum. ccxc Simphitũ. ccccxxxiiij.

Reſina.cccxci. Sinomum. ccccxxxv
Ribes.cccxcij Dinapis.ccccxxxvi
Riʒi. cocxciij SDiſeleos.ccccxxxyü
Robelia.cccxciiij Siderica.ccccxxxviij
Rododendron.cccxcv Siliqua.ccccxxxix
Robur. cccxcvi. Siſamus. gcccxl
Rotabea. vel Rodaha Siligo. ccccrii
Ka. cccxcvj Siſimbꝛium. ccccxlij.
Roſa cccxcviſ. Silphio.ccccxliij
Ratera.vel Antera. er. ccccxliiij
Ca. cccxcir. Sicla.ccccxlv.ꝰ
Roſtrum poꝛcinum Siticados.ccccxlvi.
Ca. cccc Sticados citrinum
Ruta. cccci Ca. ccccxlvij
Rubus.ccccij Spica celtida.
Rubea tinctoꝛum. Ca.ccccxlviij.
Ca.cccciij. Sopcanardi vel
. Dudasrekccxir.
Spin achia.cccc
Galuia. Sp ina. ccccli.
Cap.ccciiij. Saquinan um. cccclij.
Salix. ccccx· Strignos. ccccliij
Sambucus.ccccvi Saquilla.ccccliij.
ambacus. cccc-ij Solatrum. cccclv.
Sandix.ccccviij Soꝛbes arboꝛ.cceclvi
amſucus. ccccix· Solganella. ccccivij.
Saliunca. ccccx Scolopẽdria.cccclviij.
aluina. ccccci. Scrophularia.cccclix
Sanda lum.ccccxij Stoꝛax. ccecclr.
Sacirion. ccccxi. Subere. vel Suberie
Saturegia.ccccxiiij. Ea.ccccli
Saponaria. cccrvx · Sumach. cccclxij
Saphatum. ccccxvi Sapor.cccclxiij
alongia. cc
amonea. ccccxix. CTanatcetum
Saxifraga.ccccx··Ca..cccclxxiij
Stafiſagria. ccccxxi. Tapſia. cccclxv.
DSanguis dꝛa conis Tamariſcus domeſlicꝰ
Ca.ccccxxij. LC.a. cccclxvi H
Sarcocolla ccccxxij Tamariſcus agreſtis
Spatula fetida Ca.ccccxvj.
Ca. ccccxxiij Tamarindi.cccclxviij.
Sebeſten. ccccxxv Tapſus barbatus.ſiue
Semen lumbꝛicoꝛum. Tapſus barbaſius
Ca.ccccxxvi Ca.cccclxix.
Sene.ccccxxvj. CTereniabyn. cccclxrr
Senecion. cccxxviij. Terebentina. cccclxxi.
Serpillum.ccccxxix Teda.cccclxxij
Serapinum.cœcxxr Tilia.cccclxxiij „.
Seſama.vel Seſamo. Titimallus.cccclxxiiij.
Ca.oxccxxxi. Thimus.ccccłxxv.
Seride.ccccxxxij Rrifolium.cccclxxvi.
Spelta.ccccxxxiij Tribulus.cccclxxxvij

ee üij

Tabula generalis de Fnimalibus

Z riulotn. cccclxxviij.
Triticum cccclxxx. E P rag us.
Zripolion.cccclxxx..· Ea.cccccxri)
Toꝛmentüla. vel Eata / Zeduar.cccccxxiiij
philon. cccixexi EZinʒiber. cccccxxv.
LTur bit. ccccxxxij. * Zirnabum. cccccxxvi
Tubera.cccclxxxij. EZrumb. ſiue Zi⸗
Thus. ccccłexxiiij numbet. cccccxxvj.
. AZnirmon. cceccxxviij.
2 al kriana. Ecu‚nua vel muʒa.cccccxxix.
Zuccarum. cccccxxx.
Ca. cccclxxxv
Baben cccevi
Vlierbaſco.cccclxxxvu.
NUiecticon. cccclxxxvij. De ani ma⸗
Vectia.cccclxxxix
Vermicularis.ccccxc. ib uUg.
Veruix.ccccxci Homo. Capii.
Viola.ccccxcij Agnus. ij.
Virga paſtoꝛis. Aries.iij.
La.ccccxeciij Aper. iij.
Vitis ccccxciiij. Azinus. v.
Virem.ccccxcv. Abane. Alches. vi.
Viſcus.ccccxcyoi Anabulia. Antalpon.
Viticella.ccccxcvij. Zaeako. Ao kacenoꝛ vi.
Vichuen.ccccviſj. Efferaco. Affudio.viij.
Volubilis.ccccxcixr. Antibena. Armena. ix.
Vuapaſſula.ccccc. Aſpis.x
Vua verſa.ccccci Aranea. xi.

Vmbilicus veneris. vel
Cimbala ria. cccccij

Vngula ca ballina. cia. Capᷣ.xiij.
Ca. cccccin. Bonnacon. xiij
Vrtica maioꝛ.ccccciiiſjÿ. Bos.xiiij.
Vrtica minoꝛ.cccccv. Bombex. xv
Vlpicum.cccccvi Boꝛax. Botracha. xvi
AV nus ccccc vyj Bufo. xvij.
Vſvr ſiue quſvr.cccviij Bubalus. et Biſontes.
Vſnea.cccccix La. xvif.
Vipum cccccx. Zuch. xix
upꝛeſte. xx.
it d. Bubione ſiue
Lopirulum. cccecxi. Bibione. xri
vaſda ne.cccccxij.
pecoserccertt. Capꝛa.
pꝛis illirica. cccccxiiij. Capitulum.xxij.
ydea.ccccccx· Capꝛea. xxiij
ypericon.vel Scopa Canis.xxiiij
regia. cccccxvi. Cattus. Cathaplepa.
yꝓſia.cccccxvij. Ca.xxv.
yringus cccccxvij. Lvccus.xxvi
ydropiper. cccccx ·Camelus. xxvij.
nguirialis.vel Stel⸗ LCameleon. xxviij

aria.cccccxx. Camelopardus.xxix.
vpoquiſtidos.cccccxxi. Capꝛeolus xxx.
vpoaͤoſſs. ccccetri Caſtoꝛ. xxxi.

Blatte bilan

ham xxxj
Ealop us. xxxiij
Leru eus.
Cecula.⁊? Lelidos.2
Cenchꝛus.xxxvi.
Ceraſtes.xxxvij
ephos Eencoco ta.
Eal a. xxxviij.
Eirogrillus nxir.
Cicade.xl.
Cirotrochea.xli

Kritetus. xli

Coluber. xliij

Focodrillus xliij
Cunmniculus.xlv

Damma.
Cap̃· xlvi.
Damula. xlvſj.
Draco. xlviij.
Draconcopedes.xlix
Daxus. l.
Promeda. et
Dammula. lij)
Duran. lüj

uus

ilu. liij.

Eiinam lvi
Enidros.⁊ Enitra.lvij.
Erinacius.⁊ Ermis
neus.lviij
Edus.lix
Emorros. Enidros et
Excedra. x.
Engula ⁊ Eruca.lxi.

Falena et Fi⸗

ber. lxij.
Foꝛmica. lxiij.
Foꝛmice maioꝛes.lxiiij.
Furus et Furund
culus.lxv

Gala Gent

ta. lxvi.
Bamaleon lxxij.
Bazelle. xviij.

Capitulum.xxi.
Hiſtrix. lxxiij

Hircus. lxxiiñ

P. nnulus. lxxv.

atulus et

Ipmalis. lxxvi
Jbuad et Inachlin

Ca. lxxvij.

Latertus.

Cap̃ᷣ.lxxviij
Aß. kr lanſanum.

Ea. xxixrx.

Leo. xxx.
Leopardus. lxxxi

Leontophonos. et Leu
crocuta. Ixxxij.
Lepus.lxxxiij
Leuiathan. lerxttij.
Laniſicus. revy
Linx. lxxxvi.
Locuſta. lxxxvij.
Lupus. xxxviij
QLuther. xxxix.
Lumbꝛicus. xc
Luchaonẽ ſiue Licha⸗
onẽ. Aintiſcus. xci.

gharitomo⸗

rion. Capᷣ. xcij/
Muſtela.xciii.
Mumunetus ſiue ma⸗
monetꝰ ⁊ mãticoꝛa.xciiij/
Marcatus. xcx
Melo. xcvi

Migale. xcvij.

Mulos. xcviij
Mus. xcir.
Muſquelibet et
Muſcus. c
Muſio. ci
Multipes. cij

Mepa.

Capitulum. ciijj
HNeomon.ciij

Bnager

Cap̃.cv.

Blãdoſa ⁊ Gnatrix.lxix Hꝛaſſeo. cxi
Bt lus Vuroulo. lxx O nocenthaurus et

Oꝛaſius. cvij.
Oꝛx. cviij.

Rinoceron.cxxvi.

De animalib'.

Hanthera.

CLapitulum.cix

Papꝛo.cx.
Pathyon. cxi
Parandrus et
Pardus.cxij
Piloſus. Pirolus.
Putoꝛius.cxiij
Pegaſus.cxuij.
Pigargus.cxv.
Pigmei. cxvi
Poledrus.cxvij
Pu lex.cxviij
Pediculus.cxix.
Poꝛcus. cxx
Pader. Parias.
Pꝛeſter. cxxi.

Rana. g. cxij.

Rangitfer 2 Roſ⸗ urella
Ca.cxxiij
Rattus ⁊ ſoꝛex.cxxiiij
Regulus. cxxv
Rinocephalus et

Rutela.cxxvij
Rubetum ſiue
Rubeta. cxxviij

Galamadra

Cap̃.cxxix.
Saura. cxxx.
Danguiſuga. cxxxi
Scrabꝛones.cxxxij.
Salpiga. Scitalis et
Seps.cxxxiij.
Suula Spuans et
Biena.cxxxiiij.
Semia cxxxv.
Gcoꝛpio.cxxxvi
Seta. Simultas. et
Solifuga cxxxvij
Spoliatoꝛ. Stella co⸗
lubꝛi. Ca.cxxxviij

Lal p a ca

Thaurus. cxl.
Tarandrus.cxli.
Laxus. cxlij
Tragelaphus. et
Tragodita.cxliij
Terredo.cxiiij
Tynea. cxlv.
Trrus. cxlyi

LCa.xv.

Tygris. cxlvij

oꝛtuca ?2 Taranta

Ca. cxlviiſj.

Trogodice.cxlix

Bacca

Capitulum. cl.
Ueruex. cli
Veſontes. clij.

Vitulus.cliij.

Vdpera. cliiij
Vnicoꝛnus. Varius.
Ca.clv.
Vro.clvi.

UVir ſus. clvij.
AVincia ·clviij

Dulgi clir
Caniaiam. cix
ychneumon. et

ýypotamꝰ. clxi
ydra. rij

Ca pitulum. clxiij.

Alio.clxiiij

De Fuibus.

Aquila. Ca. i.
Warc⸗ 2 auib⸗ para-
diſi. Aim ifrigius ij.
Achantis.i/
Accipiter. iij.
Zeriophilonev.
Agochiles. et

Alauda.vi.

Alietus. vij
Altion. viij.
Anas. ix.
Anee
rdeola. Ardea. Aʒalõ.
et Aʒida.xi.
Apis. xi j

BGalililcus.

Capitulum.xiij
Barliata? Berneka.
Ca. xnij.

Biſtarda ⁊ Bonoſa
Bubo. xvi.

Cinomulgus.

E meria.? Ercinia.

Buteus. Butoꝛius. e
Butaurus. xvij
Sibonen. Blata.

Ca. xviij

Cantarides.

a pitulum. xix.

Carbates.xx

Caladriug. xxi.
Capo?

Lapꝛimulgus
Ea. xxij
Carduelus.xx ij/
Carabdrion. Cariſti

Ca. xruij

Ceruus volans. xxv.
Cicade.xxvi.

CLCiconia. xxvij

LCignus.xxvi ij
Ciſpedo.
⁊ Citramo.xxix
Cinoma.xxx.

Oicendula imteer

Coſtro.xxxi.

Columba. xxxij

Coꝛedulus. et Coꝛnix
Ea. xxxij.
Coꝛuus.xxxiiii.
Eucurnix.xxxvx.
Cocyx.xxxvi
Crochilos. xxxvij.
Eoꝛintha.xxxviij
Cuculus.xxxix.

KEubeth. xl.

Pyomedas

LCapf. xlij.
Draycha. xliij

Egichus.

Taß eiii⸗

Fallo.

Capitulum.xlv.
Faſianus.xlvi.
Fata toꝛ.xlvij.
Fenix.xlviij.

Filomena. et Ficedilla.

LCa. xlix

Fulica. Cap̃.l.

FJucius.li.

Sällus.

Lapitulum. lij.

Tabula generalis de Fluibus.

Balling. lii
Ballinaceus. liiij
Groculus.et. Granulus

apitulum. lv.

Feo uj
ricocenderon.lvij.
Birfalco.⁊ Go ſturdo
LCLa. lviij. ⁶

Brus.lix.
GBluta.lx.

Harpia.

Capitulum. lxi.
Hoyrundo. xij

Hoerodios.lxiij.

APbis. a. lxxiiij
Iboʒz.lxv.
Iſpida.lxvi

Icches ⁊ Koky.lxvij

Drni 2 Karbolos.
T xviij.

Lagus. Zu

„Fnd. lxix.
*Lagepus exxr.
Ainachos. lxxi.
Luſciia. lxxij.

Mannales.

Merula. lxxii ij
Hergus. xxrv.
Herilus. 7 Heropes
LCap̃:lxxvi.
Helancoꝛiſus. Moꝛ⸗
fex.Ca.xxvij.

Wemonideſ. Meauce

Meruſtiones.lxxviij.
Mlluns. xxix.

2MWo nadula. et

Muſcicapa.lxxx
Muſca. lxxxi.

Hitedula.

CKa. xxxij.

Nilus.xxxiij.
Nocticoꝛax vel Noctua.
Ca.lxxxiiij.
Nepas ſiue Nepa
Ca.lxxxv.

Onotrotul⸗

Cap̃.lxxxvi
Opimachus.lxxxvi j

Tabi
la generalis de Hiltibun
9.

4
o nse et O ig
re Olli P k
rnr in A ilcibus 5
YX us xc 2 emon. Ach 6 alata / Cap
na. xci „ ci and Faſt .
cii-· Alp glende Alure 8. Fiti aleon. Pina PHi
Haer. ðð Re. Rinasaen
.Pa ci RS ec ii. . u Pol marinn
no. xciij ra Bla 8 Wwu⸗ us. l
et⸗ Sraegleermndi. Seicer H unkieai
. E S
7 cy. is. oꝛam. enne. .
Se S mius g. xlij. Rae In 1 Ra⸗
.ev .ͤ n
7* ei xcix. „ — g. * m ius ma⸗ Arhnakeh, .
ralisct Abuna. .· ao a
Keree S. 5 n. laaz. kar, Pa. Ca alm. Sal
eg n. B Beru⸗ Karabo: xS lxxir
ulu Bꝛe ota. 2 ok ylione E rus et
Ca.ciiij 6. . Fairng. xiij. EI v. xlvij. xlvi. Seer xxx. Staurus .
8 —́ŔR‚;— B ena. xiiij o 1 9 pia. lx. .—
ab⸗ Zabucntns Ea. arinꝰ Serra⸗ i
Ca. ev ꝛones lue x v. et . Zorii Sreng Seclla. lxx
¶ Scarabei aaber xvi. Leu ia marinus. “ lachicet xij
ain WVoligo. . BaauS nati⸗
Q Feeurt Saeider E peĩa rtcn 2 geuſta mari Sompen ea
Sinio⸗ der vir n nmd Spanßi Sin lxxxvi
ðð = Fnarn E.
Ba . xij ocodri Exiĩ. m. Eoup ur nerinal langi
B nellus “ Sð „ = .
eheno Rinirti mannikrrt. Aluaz cha⸗ titi⸗
. ix . n e
l Bn nuor Aus Sahe Faree inus 7 1 Tenudo⸗ reiͤ tij.
n crir Ern rpeicee. xxx. tnilos2 os nau Zrmuewted. xc
Xyon n quusmari Here ubeo.l Eontuca r Xxcvij. v,
Capi . ilus.? E inus. E ideu et O xiij. xcvi
nmuum. cxx. La er,⸗ S Bebi cb alla 2,
Vz. e Debis. Cant anrn 1Bi⸗
im. cxxi Eſtiuis. xcxii 6. ea.l airy Be
Lelenndes. RE Pagrus =
3p. cxxij. l 9 thena x. xxxv. uUUs .1 pus. c
xxij . E. vvel E Pe Pa⸗ Pp-
4. E*. xxxvi chi Cg.l ctine PpPo. 1
Sye xxxvij d. latamſt Rar⸗ Ca cij mug.
.*
Alchus Foca et krte Kena. Tl edro ſi
Zitnon. ziſin us. cuüiij 3
iſius. cvi.

——

Tabula generalis de Lapidibus.
Lazuli. caxur *Baphirus.

Tabula de
Lapidibus.
Adamas.Capliin pmũ.
Agares ſiue agapis.ij.
Alabandina.iiij.
Alabaſtrites. Amandi⸗

nus.Abſinthus. nij
Androdamãta. Antra⸗

cites.Capitulum. v.

Ametiſtus.vij.
Aſius.viij.
Abeſton. ix
Aquile lapis.x.
Aſtrion ⁊ Aſterites.xi.
Arena. xij
Argilla. xiij
Armenus xiiij.
Antimo nium. xv
Atramentum . xvi
Alumen. xvij.
Aurum.xvij
Auricalcum.xix.
Argentumm. xx
Argentum viuũ. xxi.
Arſenicum.xxij.

Balagius.
Capitulum.xxiij.
Bezaar. xxiiij.
Belliculi marini.xxv
Bolus armenus.xxvi
ꝛax. xxvij

Calliaca.cax

cedonius ⁊ Calcoſfanus
Capitulnm. xxviij
Carbunculus.xxix
Ealx.xxx.
Lariſtecum ⁊ Numidi⸗
cna.xxxi.
Calefarios.et Coꝛa nti⸗
cos xxxi .7
Eelidonius.xxxiij
Celonites ⁊ Cimedia.
Ca. xxxiiij
Ceruſa.xxxv
Cnſolectrus.⁊ Criſo⸗
colla. xxxvi
Criſopꝛaſſus.?⁊ Criſo⸗
paſſios.xxxvij
Criſolitus.⁊ Criſolãſis
Ca xxxviij

„

Criſtallus.xxxix.
Cynabar . xl
Cinis xli.
Coꝛneolus. xliij
Conchilium xliiij
Cos. xlx
Cupꝛum. xlvi.

Draconides

Capitulum. xlvij.
Deimonis.Dyadochos
er Droſelitus.xl vij
Dyacodos Dyamanti⸗
cus.⁊ Dyoniiia.xlix.

Exatõtalitꝰ.

Ermiſtion.et Ethites.
Caplum. l.
Emathites. li.
Exacolitus.Exebenos.
Eaf.
Enidros.Efeſtis.Egip
dlla äf.
Elitropia.liiij.
Epiſtites.lv

Falcanos.

Filaterus. Flongites ⁊

Flogmos. Ca. lvꝛ.

Ferrum. lvij.

Gagates

Capitubim. lviij.
BGBalactites ⁊ Garaman
tites.Ca.lix. .
BGBranatus ⁊ GBaratidẽ.
Ca.lx.
Bagacromeon. Briſoli⸗
tns ⁊ Balatides. lxi
Gelacies ⁊ Gloſopetra.
Ea. lxij.
Bipſum. lxiij

yena. ĩ hy⸗

eratides.Ca.lxiiij

Jalinctus.

Capitulum.lxv.
Jaſpis.lxyvi.
Iris.lxvij.
Iſcultos ⁊ Jena.lxviij.

kakabꝛates

Kamam ⁊ Renne.lxix
Karabe. lxx

Quadras.Quirin.cvi.

Cacteus. Lincis.lxxij. Capĩtulum. cix
itargirum.lxxiij Sgardius ⁊ Sarda.cx.
Lichinis.lxxiiij. Bardonis. cxi
Tigurius? Liparia Samius et Sarcofagꝰ
Lune. lxxvi. SSmaralahdg as Sma
ragdus.cxiij.
Hiaguũͦes Sagda⁊ Sandariſo.
Capitulum.lxxvij Ca.cxiiij „
Mar garite. lxxviiſ. Silenites et Sirute.
Magnelia et Marka⸗ Ea. cxv.
ſita. lxxir. Stellarius.cxvi
Malcha. Bipſum. lxxx. Specularis. cxvij.
Marmoꝛ. xxxi. Siſtos.cxviij
Helochites ⁊ Murna Spongia marina. cxix
Ca.lxxxij Soꝛadicies parietis bal
Memphites. lxxxiij. nei. cxx.
us.lxxxiiij. Silex.cxxi.
Mogra. xxxv. Siccinus ſiue Succi⸗
Mumia. lxxxvi e i .
„ — U Ur. . J⸗
Niſus.c xxyi Salceriif.
Nigroꝝ. lxxxviij BGal armoniacꝰ.c
HNitrum.lxxxir.· Sat 3lkalierri
Obralmius Pracſiito
Capitulum.xc. ra ch us.
OQnix. xii. Capitulum.cxxviij
Qꝛphanus. xcij. Tartarus.cxxix.
Opalus.xciij. TLCcerra ſigillata.cxxx.
Qꝛites. oſtratites.xciiij. Tegula.cxxxi.
Ophites. Purpurites. Zopazion. cxxxij
Poꝛfirites. Parius xcv. Zoechois Thegolitꝰ
2a. Cxxxiij.
Halagius. Tuthia.cxxxiiij
Pp. .
Pantherus.xcvij. Barach 1 Ve
Pꝛaſſius.xcvij nix.Ca.cxxxv
Peridonius.xcix. Vegentana ⁊ Vnio.
Piritides. c Ca.cxxxvt.
Petroleum.ci. Velice ⁊ molarj.cxxxvij
Peanites. cij Viride eris.vel Eris
Podoꝛos.ciij. erugo. cxxxviij
Phꝛigies ⁊ Phingetes. Vitrum. cxxxix
Sa aili. Vitriolum.cxl.
„ 9. .
Anadratus IIS. gααht

Zymemella

Nuirinus. Raclai. Rã⸗ zuri. Ca. cxlij

no. cvij.ꝰ

Hubeus.

Capitulum. cviij

Ziʒaa. cxlij
Zignites. cxliiij

Finis.

7

2. . . – „
. . S
5„ 4 . . . .
.
* . 1 .
. „ .
.
.
„.
. ⸗ 2
. * * . . . *
2 . 7* . 7 4 *
.
. **
4 . .
„ . . . . .
— 8 — .
. .
. 35 . .
. . . 2– . .
. - .
.
5 — * . * . .
. . „
. . .
Rð .
. .
.
. .
. — .
. . * .
. ; „
. – * „. .
. 4 „ . 4
. . .
Sð
. . 8 . . .
. 4 .
5 .
*„ . . . 2 .
. 9 .
. 2 .
. . . .
. . . . . .
. .
. . 2 .
— * .
.
D . ʒõ £
W . . 2 .
. . . . 1 “

. . *
. . +R
*
. *
* 8
. ⸗ 7 „ — „.
3 *
. .
4. .
Sð * *
. . * . .
. 4 » 4
. .
. „ W
. 4 . 8
4. —
. „ 5
.
. J .
.
4

*
*
/
.
.
X
4
( .
X
X
„ „
.
. 4
ð . 5 . — 8
. . UD =ðð „ 4 2 —
HDM 2 = —

— .
—— —

.
1
.
— —
„ 7
7
.
.
☚
7
2 .
K
*
„
„
.
— 8
4
–
4
8
„
. ).
4 .
„
.
N
. 2„ 4
——
„△
.
* 4
.
4
—
7
.
*
. 4
.
.
— „ — 5
— 2 — J. . 2 — èòMW — – 4
. d2 — . .

r r r ——

Capitulum. xxxvj.
Egẽtana ⁊ Vnio. Iſi. VUegẽtana ita
vy lica gẽma ẽ ab vegẽtanis repertani⸗
gra facie albis intermicãt iba notis.

, 2

A ¶Exli dena re. Anio lapis ẽ inſula capue

ſic dictꝰ:qꝛvᷣ̈tuteꝛ nobilitate ẽ vnicꝰ.hic tãte

ↄtinuitat ẽ ꝙ nulla ĩ eo ptʒ venaꝝ vel ſqua-/
maꝝdiuiſio.ſʒ planꝰẽ ad modũ glacieii Na

turali tñ aꝑit ſe ↄroꝛẽ celi ipᷣmq; in ſerecipit:

⁊ↄtinet tãto tꝑe qᷓnto mulie fetũ geſtat ĩ vte
ro ſuo.i Et tũc tãdẽ illũ roꝛẽ ꝑ tãtã moꝛãila

pidẽ iã ↄuerſuʒ. emittit q̃ſi fetũ ſuũ aluũq; ite
rũ recludit ꝙ nullũ in eo ptʒ diuiſiõis veſtigi
um. Alteriꝰ vᷣo nũq; pdicto aꝑiet modo. In
mane qᷣdẽ ẽ deſuꝑ mare:ibiq; recipit celiroꝛẽ
deinde ad fundũ mar deſcẽdit.ibiq; receptũ
⁊ in ſe roꝛẽ illũ ↄuertit ĩ lapidẽ.i¶ Ex lapida⸗

rio. Tollit᷑ e cõchis ſpẽs memoꝛãda marinii/

Vnio dictꝰ ob hoc ꝙ ab vno tollit vnꝰ. Ne⸗

dũ duovel plures nũq; ſi inueniunt᷑.Cuiꝰaald

oꝛnatũ laudat᷑ candida foꝛma.Cũ deceat ve⸗
ſtes deceat cũ nil minꝰ auꝝ. Cõche tꝑibo cer
tis refuant᷑ hiãtes. In celũ patulũ roꝛes hau
rire ſuꝑ nos.Ex qͥb oꝛbiculi cãdẽtes cõcipi
unt᷑. De matutino fit clarioꝛ vnio roꝛe. Ros
veſptinꝰ fetꝰ ſolet edere fuſcus.Et iuuenes
coõche dãt baccos cãdidioꝛeſ.O bſcurat fetꝰ
conchaꝝ grãdioꝛ etas. Quãto roꝛãtꝭ fueru
plus aeris hauſtũ.Lanto maioꝛẽ gignit cõ
ceptio baccam. Altra ſemiuncẽ ſed creſcere
nuila putat᷑ ꝙ ſi celſa micent tonitru cduerſa

choꝛuſca Konche diffugint ſubitg foꝛmig ⸗

tur ad illa que indigent ſtipticitate ꝛc.

De Lapidibus .

ne clauſe. Sic intercepta conceptio deparit

hauſtu.Et fit aboꝛtiuu ꝙ ceperit inde creari
Inſignes baccas pꝛedã maris india gignit.
Bignit ⁊ inſignes antiqua bꝛitania baccas.

— . —=

R
= ==
er f fl
rr -
rrerfſ f

K
R — . 21

Eſic
vy veſice eſt qͥ in veſica generat᷑. Dicit
iidem libꝛo.ij. in ꝓpꝛio ca. ixerũt qͥ/
dam ꝙlapis veſice ſumptꝰ frangit lapidẽ re⸗
mun ⁊ veſice. Sed GBalienꝰdixit:q nihil ho
rum eſt. Item Auicenna.Lapis molaris oĩ
bus eſt notꝰ.⁊ eſt ſtipticus:quare medicꝰ vta

u Molaris. Auicẽna.¶apis

—- —

TTKrunnurrrteltttr

–

ß

V

0

S

R

15

NITTL

Balance

Focus

N

1

10

K

15 1 1

Euroskala Offset

VierFarbSelector Standard-

☛
8£
△
E
3
„
E
=
=
E
●
E
E
„
E
⏑
◻
◻⏑