JiI168_qt_7

—

-

-

—

—

EL p m

st

—— PÓá€

—

—

—

—

UPE s.ll-n —

iv

g

*

A

21

& n

j

L

s

S

l-

T

j

af

eie

* ü"

g

à

Ts

ii

ia

: ä «

p

LE

,

E

g m

—

*

w

E

e

E:

E

».

E

"

x,X

EÍ

p

Mï»

Ts

-u

er

d

1

a. ]

2

u

43

E

m

z

w

z

R d

E

&ï x

r

£

A

—— ao Y

x

m d

*

p

Á

Ww

"

E

&

-

*

4

"

La

F.

3

hs

Lj

m

Ls

*

u

à w

:

»v)

"A

E

Wt

W

fs

|

|

|

|

il

——

":

d

——

LR ii s PU

um

A

--

-

-

A

É

st

-

EM

; — n

z

lia

W

V

N12«5102939835 021

ä

DLT

B

übingen

$!

3-

W*-&w

BISPUTATIO INAUGURALIS MEDICA

MEDKCAMENTIS

E(

BECHICIS,

VAM

SUMMO AURIGANTE ARCHIATRO

RECTORE HUJUS ACADEMUE MAGNIFICENTISSIMO

AEFVERENDIS$SIMO ET I'LZZSTRISSIMO DOMINO,

DOMINO

PHILEPPG

ILHELMO,

5. R. . COMITE pE BOINEBURG,

SACRJE CJESAREA AT QVE REGIAE CATHOLIC/E MAJESTATIS CONSILIARIO

INTIMO ET CAMERARIO, NEC NON METROPOLITANARUM ECCLESIARUM MO.-

GUNTINAE ET TREVIRENSIS CANONICO CAPITVLARI SENIORE, ET RESPECTIVE

SUPREMO CHORI-EPISCOPO; EMINENTISSIMI PRINCIPIS ELECTORIS MO.

GUNTINI CONSILIARIO IN TIMO, AC CIVITATIS TERRITORIIQVE

ERFFURTENSIS PRO-PRIN CIPE,

AUCTORITATE ET CONSENSU AMPL!SSIMIE FACULT. MED,

IN PERANTIQL/'A ELECTORALI HIERANA,

jUB PRAESIDIO,

DN. JOANNIS PHILIPPI EYSELII,

PHILOS. ET MED. DOCT.

ANA'IOM CHIRURG. ET BOTAN. PROFESS, PUBL. CELEBERRIMI,

EJUSDEMQVE FACULT. ASSESS. ORDIN. GRAVISSIMI, r. r. DECANI,

ACADEMIJ IMPERIALIS NATUR/E ChRIOSORUM

COLLEGZ, PL G.

DN PATRONI PROMOTORIS OM'NI HONORIS CULTU PFOSE,Q-VENDI

PRO LICENTIA .

SUMMISQ VE IN ARTE MEDICA HONOR. AC PRIVIL. LEGITIME OBTINENDIS

PUBLICO EX AMINI ERUDITORUM SUBMITTET

JACOBUS WILHELMUS PAULI, LIPSIENSIS,

. DIE IIl. AUGUSTI ANNO MDCCXV

IN AUDITORIO MA7jORI COLLEGII MAJORIS. HORIS CONSVETIS

ERFORDI,E Txrls ]OH HBNRICI GROSCHII, ACA, Tnm:a

"d

f

7

—

d

od

—

4

r d

OR

C»B --

W

):

*'!

DN ET VU

d

ZN

:1«

WT

A

a n

—

d

x*-

UA

,

f 7

i

rJ?üfQ?

?WS*

AA

m

-

j

T

«

v

Ü

Y —

ä.

ARU

s

"

Lemc m

'1

".

A

QUE

?x;

A

T

Yi

Sj

x

)

ä—

p2

2

A

—

E

)&"*h

PT

z

m

Pt as

Z

ATC

C:

B rf.D

!*'4

.

N

LAITS

E Differtationis Inadguralis argu-

( T

z.

mento mihi eo minus diu cogi-

D&(

Y2

n

z tim —^ ^

tandum fuit, quo fxpius à Tusfi

ue,

j

U

molefta ftimulabar excitabar

N

dÀ

^Wj

NI

-

: E

s

ut remediis iis evolvendis, quibus

c

oncusfiv

atalis exfpiratio compefci folet, me-

am impenderem operam. Tametfi enim tus-

fislevior ne quicquam periculi portendat., ve-

hementior tamen nunc fuffocationem , nunc

rupturam , velvaforum, vcl pentonanr, nunc

abortum in gravidis , omninoó minatut. Ad-

verfus talem vero, quemadmodum infïgnig

remediorum farrago , cum à Medicis , tuma

vulgo &aniculis , commendan deprehendi-

tur, ita merum empyricum ageret ille, quj ea-

attenta confiderationé

dem pronïifcu?: fine

caufa-

Á 2

92 ) 88

caufarum , à quibus pectus adexplofïonen;

fonoram inducitur , vellet adhibere. Veniam

proinde metebor , fipotiorum nunc, qux ad

tusfim laudari confveverunt , füb BEcrico-

RUM titulo ita proponete annitar diverfitatem,

ut ipforum operandi rationem ufümque ge-

nuinum fimul exponam.

Faxit Divinum,

quod, omnia modcratur? Numen, fcliciter!

$

I

-

hg

j

Emedia inter, qua nomen fuum ab e&'e;

Í

&u& fpeciatim ab ipfo mutuantur mor-

E

gi

bo, cui medentur, Bechica pariter ac

Uecec

r

5 Febrifuga , Arthritica, Epileptica &c.

obtinentlocum. :44 nempe, fubintellipe 2:,,,,

apud Gracos « «3 pi. tusfi , quam fufflaminare

debent, confueverunt dici.

Sicut namque 2 eujsd

ille audit, qui tusfit five tusfi laborat , ita «2 esxe

medicamenta contra tusfim 4 Diofteride Euporif?. lib

2. cap.22. haud immerito denominantür. NecGz-

leuus adeo diffentit, dum de,/znp/. Facult. 1. p. cap.ro.

bechica bifariam nominata efle adítruit, partim

quia tusfim provocent , partim quia fedent; prio-

ribus quippe expectorantia, pofterioribus autem

incraffantia indigitando, utraque in tusfi falutaria,

promtus agnofcit.

Multi nihilominus Recentio-

. &b. ,

rum veftigus Aondeketii ïMtïbOd. curand. morb

eap. y.

193 ) 80

eap $: & fodlis Pradic. lib.5. &8. 1. videntur infiftere,

ac bechicorum titulo non nifi expe&orantia innue-

res prout Feraelius Tberapeut. lib.3. cap.16; ejusmodi

qucque remedia evacuantibus particularibus, qu&

pulmones interioraque thoracis expurgent, ex-

preffis annumerat verbis. "Unde cum duplex be-

€hicorum in Medicorum libris fignificatio legatur;

generalis alia , alia fpecialis , in prafenti mihi non

tam ad hanc, quam ad illam attendere & pro zqui-

pollentibus potius tusficularia, quae Zdure/auo lib. 2.

Cbronicor. cap.13. audiunt; quam thoracica, pectora-

lia, arteriaca &c. cum aliis habere. Quo in fenfü

generali magisque adzequato Bechica omnia fünt

remedia , qua, aut caufam in trachea irritantem r€-

movendo,aut fpirituum animalium impetuofiorem

affluxum inhibendo , aut lefionem in refpirationis

organis alicubi factam; reftituendo, tusfim valent

c'qmpefcerg.

5. II-

J

'E qua Bechicorum quidem defcriptionetriplex

eorum in genere manat claffis, dum in tusfis me-

dela caufz irritanti alia, alia fpiritibus animalibus

impetuofius influentibus, alia denique ipforum or-

anorum lefioni veniunt opponenda; quanto ma-

or tamen caufz ftimulantis annotatur varietas,

tanto uberiorem bechicoruta difcrepantiam claffis

rima denuo involvit. 'Tusfis namque, cum vio-

lenta & fonora aéris fit explofio toties contingens,

nicá irritatà inter mufcu-

quqtie—s nerveà trachez tu

los

æaääm e

AE

losiäxf'pirationi deftinatas, intercoftales potifümum

interni convelluntur, con vulfiqueaérem infpiratum

e pulmonibus per glottidem cum vibratione carti-

lazinum arytenoidum cito rurfus expellunt, caufa

fenfibilem fiftulam fpiritualem pro differentia tusfis

qut immediate aut mediate vellicans ; obfervatur

varia. In tusfifiquidem , quam primariam & idio-

path

icam dicunt , tracheam immediaté nunc inte-

rius, vel ferum acrius,

aut copiofius , aut vifcidius,

vel vermes aut calculi, vel affumpta aut infpirata;

frigidiora aut acriora,

.

vel fortuito per glottidem il-

lapía; nunc exterius, ve

l fanguis;, quantitatis aut

qualitatis vitio in fuo per pulmonum vafa capilla-

ria circulo plus minus impeditus, vel tubercula, ve-

ficulas pulmonales comprimendo, deprehendun-

turlaceffere. In fecundaria vero five fympathica

tusfi per nervorum imprimis confenfum pulmones

ad fonoram aéris eje&ionem concutiuntur , quando

diaphragma, pleuram , mufculos intercoftales, he-

par, lienem, tefticulos inflammari contingit , aut

ventriculum etiam & inteftina, vel principium

nonnullorum nervorum v. gr. paris octavi & inter-

coftalis, infigniter vellicari: ut taceam,in empye-

mate à pure & in afcite àfero , diaphragma , pleu-

ram & peritonzum ad tusfim ficcam non tnirius

lancinari, acin hemoptyfi à fanguine & in phthifi

à materia purulenta, ipfe canalis aereus ad tusfim

aliquam humidam folet commoveri. Sepofitis in-

ncitata

terim plerisque tuSü; fecundarie five co

fpgcief

'ääü)æ

- fpeciebus, quod tales affe&u primario curato fine

negotio ceffent , inter prafidia bechica, ad ftimu-

lum immediatum dirigenda & nunc proponenda,

ea folummodo referre liceat , qug ex tusfi fecunda-

ria ftomachice à cruditatibus, inteftinali à vermi-

bus, & convulfive puerorum , à convulfione prin-

-Cipii nervorum aut diaphragmatis quoque , per ra-

tionem & experientiam comprobantur falutaria.

S ;ll -

Bo trin tuffis

Quo omnes namque recenfiti

therapiaprimüm tollantur, variis opus eft remediis,

é fonte cum pharmacevtico, tum chirurgico defu-

mendis, atque füb prima bechicorum claffe compre-

hendendis, à fonte videlicet pharmacevtico, ficu-

ti partim alterantia , fpeciatim incraffantia , atte-

nuantia , anthelmintica , lithontriptica , calefaci-

entia, temperantia ». refolventia , Ítomachica , an-

tifpafimodica, partim evacuantia, v. gr. emetica,

cathar&tica ,' diaphoretica , diuretica &c. fubmini-

ftrantur , ita € fonte chirurgico Venz - fe&tio, Sca-

rificationes, Veficatoria, Fonticuli, & Extractio re-

rum trachee vel gule inhzrentium , poftulantur

depromi. 'Talium fingulorum , ut legitimus jam

ufüs patefcat, ex alterantibus ante omnia incraf-

fantia expendamus, quibus ferum acrius & tenue,

é glandulis non modo tunica fic dictz pituitarize

faucium, fed & epiglottidis, arytenoidis & tra-

chez prodiens, atque glottidis & bronchi membra-

nam moleítre afficiens ; ;emenda,ri. debet , qu

alia

[4

ve

$93 ) 8

vel terrea exiftunt, vel mucilaginofa: vel gelati-

nofa, vel fulphurea & oleofa temperata , vel dul-

cia; denique remediá terrea , v. gr. Lap. cancror.

C.C. & Ebur. uft. Corallia , Mater perlar &c. con-

veniunt;acrimoniz acidze vel acido falfie enervan-

de, cum reliqua acrimoniam falfam invifcando,fe-

o fimul debitam craffitiem concilient.. . Sic lapil-

lorum cancrorum calcinatorum- fümmam in. cuffi

ficca utilitatem, aliis quoque irritis Bag/rvzus Prax,

Med. libr. 1. cap.9. de 2u//, depr&dicat, cüiim brodio

portulac. tuffilag. & fol. viol. affüumendornm. In-

ter mucilaginofa gumm. arabic. tragacanth. Herb.

'Alth. Malv. Violar. Fl. Violar. Borrag. Bugloff. Rad.

Alth. Scorzoner. Confolid. maj. Sarfapárill.-Sem.

Hord. Aven. &c. non minusacinter gelatinofa, Ge-

lat, C. C. Ebor. & jufcula carnium eminent, ^ Ufum

hordeatorum Borell. Cezt. 4. Obfc 69, & decoCtum bro-

mium Leztz/us Eleodrom, p. 60r. ad pertinaciffimam

tuffim expugnandam commendat. ^Ad fülphürea

five oleofa temperata fpe&ant Fl. fulphur. Amyg-

dal. dulc. Pinez,, fem. frigid. maj. fperm. cet. ole-

um expreffum Amygdal. dulc.Bütyr. vitell. ov.lac;

&c, Sulphur cum ovo forbili Ce/o Zibr. 4. cap. 7. $. 4.

& Amato. Lufitano Cent, 6. Curat. 90. ol. amygd. dulc.

denbamio Prax. p. 94. vitell. ov. cum facch. cand.

Forefl. libr.16. oD[- 5. Butyrum cum facchar. atque lac

cum jure carnis vel aqua violar. co&tum Bag//vio

À. c. frequenti adverfus ejusmodi tuffim fuerunt in

z. Rad.

ufü. De fapore dulci non modo (?chyrx*hi

& Ex-

x

$3 (») &&

A R aquEE

ru&us varii, e. gr. Ficus. Pafful-

Dacyl. Jujub Sebeft.fed & maxime Syrup. fl. Vio-

lar. Borrag. Bugloff. de Jujub. de Siliquis feu Diaco-

dium Montani, &c. participant, modo caveatur,

ne dulcia faccharata mulieribus hyftericis ac viris

hypochondriacis ,

qui talia mi*-nus ferunt,incautius

prs;iCribvantur.

S.IV.

Contraria hinc

ratione fe habere videntur.

Attenuantia, quz ferum craffius & vifcidius; bron-

chia (zpius infarciens,ad tuffim humidam movens,

ita poftulantur, attenuare fluidiusque reddere, ut

fenfibilem una trachex membranam laceffendo, eje-

&ionem illius evidenter promoveant, ob hunc

effe&um expe&orantia pariter falutata. .. Jam aqua

vulgaris,etiamíi infipida exiftat, praterquam ta-

men quod predi&um humorem craffiorem dilu-

endo attenuáre cum poffit, vix fola unquam pro

hoc fcopo confuevit propinari, fed tunc demum,

ubi vegetabilibusacribus affufa, poft levem vel mul-

tam deco&ionem particulis ipforum acrioribus

impregnata fatisfuerit. Qualia infufa & decoGa

pe&oralia, quia in expe&oratione cienda utram-

que paginam compleant, reliquis attenuantibus

aquofis , falinis , fülphureis ac falino fulphureis,

potiora vegetabilia premittere lubet, quz de fa-

ore cumprimis acri & amaricante participantia,

pro fine expe&orandi à Medicis toto die folent feli-

gi. Talia poftrema haud funt; Herb. Calaminth.

B

Cent.

. X3 Go) 8€

Cént. min. Marrub. alb. Orig. »Hyiïb;.,b:grqpili. Pul-

leg. Tuffilag. Fl. Anth. Salv. Steech. arab. Spic. Rad.

Angel. Calam. aromat. Ireos florent. Helen. Tuffi-

lag.Lign. Guajac. Saffafr. Sem. Anif. Feenicul. Nap.

€ quibus Infufa vel Decocta parata, ut humorem

tenacem ac fpiffüm felicius comminuant, viasque

tiam lubricando, promtius expellant, Mel antho-

fat. Oxymel fimplex vel fquilliticum, aut Syrupus

unus vel alter, v. gr. Syrup. Helen. Nicotian. Tuf-

filag. deEryfim. Lobc/. adjungi poterit. Nec enirn

fücci vegetabilium expreffi ac faccharo edulcorati

inefficaces in tuffi humida celebrantur , & fpecia-

timSuccus Centaurei min. Z Ledelio de Cenutaur. i,

p. 179. Pulegii 4 Rajo Hfl. Plant. L. 12. cap. ». & Ra-

phani ab Zitmiüllero 4d Pbarmac. Stbred. addito fac-

charo, multum extolluntur.

Sed ad reliqua in.

digitataexpeCtorantia faciens progreffum, ex aquo«

fis aquas deftillatas tam fimplices V. gr. aquam

Hyffop. Calam. arom. Helen. Puleg. quam cum vi-

no, Aquam Acori , Lilior. convall. Serpill. & ma-

gis compofitam Afthmaticam , Imper. Rudolph.

&c. nominare habeo neceffe, prioresque loco ve-

hiculi in potionibuslaudantur; dum inter falinauri-

nofa, e. gr. Spirit. fal. armon. anif. frequentius ad-

hibentur, quam nuda & falía, v. gr. Acet. fquillitici,

Sp. G. dulc. Liq. V. fal. z. aut Vz. &t. Gis , quem

pofteriorem in tuffi humida ex menfibus füppreffis

optimé profuiffe novi.

Plura demum fequuntur

Aea & Gno-äea breviter recenfenda, v. gr.e

xRe-

finis

43 0 86

finis & Gummi-refinis Benzoin. Gumm. x. Myrrh.

&c. ex óbis $Ltis, $5 Anif. Fcenicul. Calam. arom.

&c. ex folutionibus Effent. Helen. Benz. Lignor.

"Tin&. . compof. Balf. 2. anifat. &c. ficuti ad expe-

&orationem fatis conducunt , ita Tinct. $. in qua-

cunque tuffi fine febre 2 /7il/fo Pbarmac. ration.

Part. 2.$e&.1. cap.6. aut Effent. Trifol. fibrin. in tuffi

diuturna à Ried/iuo Liacar. Med. A. 1. p. 142. egregize

comprobantur.

De expec&orantium alias ufu in

genere Gabelcboverus Ceut. 2. Curat. 9j, probe mo-

nuit, ea non ftatim in principio tuffis catarrhalis,

quo ferum tenuius occurrit , ad excretionem non-

dum aptum, ne augeantur, fed in incremento po-

tius ac ftatu, prafente pituita, venire propinan-

da. Infpecieautem in tuffi catarrhali , cum febre,

vel etiam metu fputi fanguinei conjun&Gta, ab iis

expe&orantibus abítinere praílat, quze uberiori

fulphure predita, maffam fanguineam nimium ex-

agitare queunt , prout Zxperteati[], Uratistaozenfum

Pradiicus felicilmus £a M. A. N. C. Dec. 3. Ann.g. &? &

Obf. or. aliqualem itidem à Tin&ure 9. ufü refert

hzmoptyfin.

5. V.

Porroó, cum tuffis ficca à rebus fübinde toto

renere praternaturalibus, vermibus puta & cal-

culis excitetur, anthelmintica & lithontriptica in

rima bechicorum claffe vix à me poterunt omit-

ti.. Vermibus namque, nunc ipía bronchia, nunc

primas faltem vias inhab

itantibus, tuffim ejusmo-

L

B 2

di ficcam delbere ftimulum , Medicorum hinc inde

Obfervationes teftantur , é quibus Bezivenium , Fer-

nelium , Bartbolinum , Foreflum & Andry. citaffe fuf-

fecerit.

Benrvenius uempe: de. abdrtis. rerum. caufts

£ap.77. Feruelius Patboloo. L. 6. cap. 10. ? Bartbolinus

Ceut, H;/f. 46. quemadmodum vermiculos ipforum

palmonum bronchia, immediate qui. vellicarunt,

defcribunt, ita Foreffus libr. 21. ia dcbol. ad. Obf. 29.

& ZAudry de Generattone vermium cap. s. Artic. 2. inter

alia lumbricorum figna permanentem pariter tuffi-

culam inanem, & ficcam referunt, füumque affertum

Forefl. tibr. 7. Obf729. propria confirmat experientia.

. Quem effe&um i. e. tuífim inanem, ab inteftino.

rum lumbricis mediate, & per nervorum potius,

fpeciatim mefentericorum cum pari intercoftali,

confenfüm , quam Veterum vapores, proficifci,

nemo facile Recentiorum dubitabit.

Utrique ta-

men Vermes, tam pulmonales rariores , quam in-

teftinales frequentiores , quo enecentür , indicant

Anthelmintica, cum fapida , tum infipida: ex in-

fipidis terrea potiffimum & mercurialia, ex fapi-

dis veró tantum non quzlibet acria & amara lau-

dem merentur, quoad potiora enumeranda. In-

ter terrea quidem ad vermes extinguendos Cretam

& TerramlIluanam AZoffmannus ia Clav. Pbarmacevt.

hibr. 3. cap. 2. $. 26. & 52, multum celebrat, ab aliis

tum mercurialia efïicaciora.reputantur, five Í vi-

yus aque fimplici aut deftillatz alicui appropriatz

ure in

infufus, five cum. faccharo vel etiam fülph

debita

3 oD 86

debita proportione triturationis adminiculo probe

fubaé&tus, propinetur; quo in ultimo cafü ob nigre-

dinem ZEthiops mineralis audit , non nifi colore à

Cinnabàri quacunque, nativa &artificiali , tum an-

timonii, tum vulgari pro eodem fcopo prafcri-

bendis , fi rubedo magis placeat, difctrepant. Ex

fapidis autem , fapore acri & amaro linguam affi-

cientibus, ultimum locum inter Anthelmintica

haud occupant varia, cum fimpliciora, tum pr&-

arata. E prioribus Herb. Abfinth. Centaur. min.

Marrub. Abrotan. Sabin. Rad. Allii, Zedoar. Gen-

tian. Sem. Santonic. Tanacet. Zedoar. Lign. colu-

brin. Myrrh. &c. in perimendis lumbricis valent.

Ex praparatis autem varic Effentia variaque Olea

$Lta , di&o fapore pollentia, pro eodem fcopo in

officinis proftant, v. gr. EfT. Abfinth. Cent. miti.

Galang. Elix. propr. Oleum deftillatum Abfinth.

Cort. Aurant. Caryophyllor. aromat. Majoran.

Puleg. &c. qualia olea, in Tin&ura Tartari prom-

te folvenda, gratiora omnino habentur , quam

oleum dettillat. Ligni corylini a laudato Zof/mauno

L. 4 fe. 4. $.127. contra vermes velideo commen-

datum, quod hi eodem confperái ftatim morian-

tur, quafi ab aliis oleis deftillatis relinquerentur

vivi. Bezrvenius taterim cap. cit. folo Marrubii fuücco

cum melle pulmones à fuis incolis liberaffe legitur,

Anthelminticis tunc expe&torantium munere finiul

fungentibus, dum lumbrici inteftinorum enecati per

purgantia inferius $. 1;.-inn.uenda,ä corpore d

ebent

eliminari.

3

$. VI.

63 (m'æ

La.]

5. VI-

Lithontripticorum vero ufüm calculi requi-

runt, tusfim interdum, fi nofi quotidie,(uti P2z/i-

Miolog. Lib. c.3. pag.95. videtur ,) provocantes, quales

Forcf/us Lib. 24. t Stbol. ad Obferv.18. Hildanas Ceut. 2.

OHf 29. Pechlinus Lib. 2. Obf. 4. Stalpartus van der Wicl

Cent. 1. Obf.28. Contulus de Lapid. cap. $. M. A. N. C.

Decif. 1. 4.6. Obf. 221. Dec. 2. A. g. Obferv, 126 & A.7.

Olferv. 156. aliisque defcribunt. Atque dum lapilli

ejusmodi füb diverfía magnitudine & figura tusfien-

do reiiciuntur , nuilum dubium eft, quin pulmo-

num veficulis comprebenfi, per bronchia plus mi-

nus lefa exitum invenerint; aliquando vero pul-

monibus adeo impactos ipfos exiftere, ut certo vix

determinari queat , num intra vel extra veficulas

dictas hereant, mihi ipfi in cadavere muliebri 4zzo

7112. Meufe Novembri Lipfte publice diffe&o cernere

licuit, pulmonibus hujus fex calculos tophaceos in-

azequalis magnitudinis & figurz immobiles prorfus

continentibus.

Ac tales, modo ante excretionem

certius innotefcerent , ut comminuantur facilius-

que expellantur, divería laudantur lithontriptica,

nunc magis, nunc minus acria. Acrioribuslithon-

tripticis accenferi merentur Sp. Q* fimpl. & dulc.

Succus citri, Liq. V. fol. £. Liq. Corall.Liq. nephri-

ticus, Acetum à cochleis contufis per deftillationem

abftra&um, Tin&. 9. Tin&. Antinephrit. Ame-

lung. V- c. fragis infufus Spirit. Perficariz effentifi-

diverfo

cat. Acidule ac Thermæ-&c. Tantam e

acxjimo-

: :

$23 (5) 86

acrimoniam prz fe haud ferunt Millepedes & Co-

chenille, ex regno animali & ex regno vegetabili,

Herb. Anferin. Aemell. Perfoliat. Hyperic. Virg.

aur. Rad. Valerianz , Filipendul. Liquirit. Parrier

bczav. Lign. nephritic, Sem. dauc. Saxifrag. Bardan.

Fraxin. Amygdal. amar. Bacc. juniper. Gumm. Ce-

rafor. Terebinth. &c. De quorum fingulorum vir-

tute lithontriptica tanto minus hafito , quanto ve-

rius multiplici Medicorum experientia leguntur

confirmata, quamvis extra corpus noftrum non

nifi Spiritus nitri veluti menftruum diffolvere eos

valeat. Optime namque Zztméllerus i2 Colleg. Pradz.

diverfitatem eorundem extra corpus & in corpore

ipfo folvendorum declaravit & demonftravit , de

qua vix ab ullo quoque poterit dubitari, qui cele-

berrimorum Practicorum de ipfis experimenta in

dubia & partim huc tranfcribenda, equa mentis

lance expenderit. Sic vires, quas *& füpercochleas

deftillatum quasque Magitter. Cochenill. & Liquor

nephriticus ex . & O. in calculos conterendos ex-

ferunt , atteftantur Pechiius lib, 1. obf 3. 9 ellerus

Aor. Laborator, Cbymic. Specim. 2. cap.6.. Sic Zimueus

Lib.3. caf.38. ? Lib.3. Epifl. 2 potus hydromellis &

anferinz fub Nenafirz titulo, dtrzboz. Largus de com-

oftt. medicam. && Lauremberptus de Calcul. Fefic, Mille-

4

edum Helmontius de Litbiaf. cap.9. 88 Bartbolinus Ad.

Haffaienf: Volum. 4. Obferv. 19. . Succi betulee menfe

Martio colle&i , Nature Curiof? Vratislavienfes 1m Hifto-

ria morborum , qui dun.1699. Vratislavie grallati funt,

T.9'

í

C NDET.

.I9g1, Virge aurez & Hederz terreftris , Rzed/ents

Lin. Medtic. A.5

.366. Radicis Liquiritia. 7M, A. N. C.

Dec.1. 4.5. Obf.82. & A.6. Obf'102. Seminis Bardanz,

Epipbauius Ferdtnandus Hiflor. Med.y 4. Seminis Dau-

ci, Heinric. ab Heer. Lib.i. Obf.21. "Ferebinthinz vene-

tz , Boccone Muf. Herbar. variar. Obf- . Gummi ce-

raforum efficaciam antinephriticam füfficienter

comprobant. $Sic exotica inter recentià oninibus

lithontripticis palmam prazripere Parreiram bra-

vam & Aemellam Luchzerus Epbemerid. Ceut. 1. & 2.

Appendic. pag. 281

Hotton in Transadi. philof. Anplie

1. 269. p.76o. mire depradicant, quorum poftremus

Aemellam verius bidentem urticz folio lifhontripgie«

cam Zeglonicam eflfe falatándam annotavit.

In

horum omnium ufuü minus acria tutiora videntur

acrioribus, utpote ad pulmonum lefionem jam

rafentern multum augendam proclivioribus; nec

alia expetenda, fi tusfis renum exciperent calculos.

Subinde enim cum hifce illam combinari poffe , ex

me conjicere valeo, qui doloribus nephriticis vexa-

tus, vehementisíima fimultusfi excruüciabar.. Quod

autem Calculi renum nulla ordinaria ftipentur tuf-

fi, fortasfis nervis renalibus debetur , cum nervis

lumbaribus majorem, quam intercoftal

ibus 4 comf.

municationem obtinentibus.

$. VII.

4

Pergö inde in ii

s proferendis, qua

'tum con-

veniunt , ab infpiratis & affumtis frigidioribus aut

acrioribus concitata , atque Calefacientia & Tem-

peranf

$307 2&

;-)Terxanf»iä -aüdiunt. 'Tuffim üqmdem quöties tem-

pore potiffimum hyberno infpirata & affumta fri-

gidiora movent, toties talis remediis calefacienti-

bus debet impugnari & expugnari. Calefacientia

videlicet ab effe&u nomen habent, quod vel ipía

prius calefacta, vel fine externo etiam igne uberi-

oribus corpufculis falino - fulphureis predita, fi

corpori noftro rite admoveantur, motum fangui-

nis, tam inteftinum, quam progreffivum , acce-

lerando,, calorem illius notabiliter intendant, vel

languentem etiam refuüfcitent. Aqua fic fimplex

er fe nullum nobis calorem valet conciliare , ut-

pote particulis falino- fülphureis deftituta, calefa-

&a veró potens redditur talem effe&um edendi,

& tanto quidem fenfibiliorem , quanto plures una

moleculz falino-fulphurez ab adjectis & immerfis

veg

etabilibus cum igne accreverint , Decoctorum

exemplo ex Herb. Hyflop. Puleg. Calaminth. Rad.

Helen. Calam.. aromat. Imperator. Sem. Anif. Foe-

nic. &c. paratorum. Qualia decocta in ea omni-

no tuffi ficca valent, qua aut a£rem frigidum in-

m , aut frigidum pariter potum, ipfius quo-

fpiratu

ue vini hauftum ob(ervantur infequi, quoniam

acribus & amaricantibus particulis impragnata po-

ros faucium & laryngis à frigore conftrictos & à

calore rurfus diluendos, fimul aperiunt..— Leztzus

enim quemadmodum Zicoer. p. 307. tuffim à frigore

externo p, rt2. fimilem ab hauftu vini frigidi de-

7.

er-

fus

fcrliþät :—' ita X däco&um ejusmodi pectorale ads

$3 05) 8

fus ea—r—nþræfcripüiï'e deprehenditur ; Foreffo lib. 16.

ebf. :, vini dulcis potum calidum & Zztonilero i2

Colleg. Pract, Decoctum Rad. Helen. & Paffular. ex

vino malvatico in tuffi ab aére frigido commen-

dantibus.

Vice verfa pro eodem fcopo ut prius

calefiant olea deftillata, Spiritus, Effentie, Tin-

&urze, de copiofo fulphure participantia , nulla

exigit neceffitas, dum per fe poros claufos refera-

fe , quam fanguinem exagitare fatis queunt, v. gr.

Elixir. pectoral. Mynficht. Spir. Lilior. convall. Ef-

fent. Helen. Gentian. Tin&ur. ?. compof. &. $1at.

Macis, Cort, Aurant. Fcenicul. &c. prout. Lea,

Eteodr. p. 420. Elix. balfam. c. fale volat. oleof. &

"Tinét. croc. in vino haud immerito juffit affumen-

dum.

Pro diverfitate nihilominus fubje&orum,

modo pofteriora, modo priora, ita merentur eligi,

utaer & potulenta frigida itid

utur.

emcum c.alyidis-folicite

commute

*

(acuaue «51 $ dii :

Quando tuffis autem infpiratis Velwäfïür.nti:s

acrioribus fuam debet originem, Temperantia

requiruntur, fpiculis acrioribus diluendis, inver-

tendis obtundendis aut obvolvendis proportiona-

ta

Quorum diverfitas facile patefcet , fi varieta.

tem acrium , qua aut infpirata aut affümta tuffis

moleftiam poft fe relinquunt, tribus verbis indi-

gitavero. Acriora namque , quz infpirata bron-

chia & pulmones adeo ledant, ut tu

Ífis ficca pri-

mum , mox afthma ?

& tabes demum infequan-

tur,

vl at , REU VL OPEP, E

-

N

93 (5 88

tur, in 'duplici occurrunt differentia , fübtiliora

nempe alia, falina, falino-fulphurea & plus mi-

nus virulenta, füb exhalationibus mineralium &

metallorum fülphureis , antimonialibus, arfenica-

libus , mercurialibus &c. delitefcentia , alia craffi-

ora & folidiora, fub ramentis e. gr. lapidofis com-

prehenfa. A prioribusMetallifufores, Chymicos,

Stannarios, Sulphurarios, à pofterioribus veró

Lapicidas, maxime infpirandum inter affici, acin

tuffim ficcam moleftiffimam conjici, prater alios

ex Recentioribus Ramazzizus de Morbis Artificum p.

Mf. 27- 49. 7. & 197. dedit comprobatum. — Quorum

acrium veró abufüs molecularum aculeos faucium

& epiglottidis membranz infigit ad tuffim ftimu-

lantes, ea non folum falino-fülphurea & fal(a, fed

& acida advertenda, prout ab abu(ü fücci Citri Zz-

pius Obferv, lib. 4. cap. 21, tuffim refertinductam, eam-

que itidem à fpiritu vini acriori, nucibus Juglandi-

bus & amygdalis vetuftis , oleum rancidum conti-

nentibus, atque cibis falftioribus, in nimia quan-

titate ingeftis, provocari omnes inter conftat.

Unde temperantia pro tuffis ejusmodi medela,

nunc aquea, nunc terrea, nunc pinguia, nune

mucilaginofa vel gelatinofa poflulantur. Ad infpi-

rata fic mineralia acriora diluenda aqua tepida vel

decoctum uvarum paffarum, aut ad eadem obtun-

denda oleum olivarum , liberius haurienda, nec

Liudero de Venen. cap.:0. poflunt injungi; quemad-

audatus Aarmazzinus mode

qudum inter pinguia ]

C2

2. 2f»

393 (z,O)-æ-

"

g

. 2:. Curn. Aoricola butyrum , (odo p. 38. oleum &

lac, modo p. 4$. Emulfiones ex amygdalis & melo-

num feminibus haud temere commendat, inter

mucilaginofa loco poftremo ptifanas hordeaceas

adjungens. In infpiratis tamen virulentis arfeni-

calibus & mercurialibus , terrea fimul pinguia &

fulphurea, v. gr. terrz figillate, Unicorn. verum,

Ungul. Alc. neutiquam negliguntur , neque terrea

macra, v.g. Corall. Oftrear. 'l'eft. calcinat. C. C. uft.

nec falina alcalica, in fumis acidis , e. g. fulphuris

aut vitrioli, infpiratis. Aftubi ab infpiratis lapi-

dum ramentis tuffis fuerit enata, temperantia gela-

tinofa in minori, in majori autem dofi lithontri-

ptica debent prefcribi, v.gr. Deco&. Anferin. He-

der. terreftr. Rad. Glycirrh. Valerian. Sem. Dauc.

Fonicul.camGe

4

latin. C. C.Gumm.arabic. Syrup. d.

Jujab. quoniam ramenta ejusmodi lapidofa non

modo inviícationem,fed & potiffimum in arenulas

vel lapillos concreta ; comminutionem & excre-

tionem indicant. Etenim quam mire organa fpi-

ritualia ab iftis infarciuntur, oftendit. Diemerbra-

ckius Auatoim. lbr. 2. Cap. r3, de varits Lapicidis ex afth-

mate mortuis referens, quod in eorum diffe&o.

rum pulmonibus tantum arenz copiam invenerit,

ut pulmonares veficulas diffecanti, corpus areno-

fum fcindere fibi vifum fuerit. Pro diverfitate de-

nique acrium ingeftorum, ex temperatis laudatis

modo terrea, modo mucilaginofa, modo pinguia

temparata, modo dulcia omnem abfolvunt pagi-

nam.

L

$3 ( 86

nam. Dum Zalpius autem loc. cit. tuffim à fücci ci-

tri abufü decocto magis raparum, quam terreis le-

gitur fuftuliffe , fortaffis ex eo eft, quod fuccus ci-

tri in illo egro cum pituita faucium commixtus, in-

falfedinem degeneraverit adeoq

amcreaverit.

ue fapore gotius fal-

fq, quamacido, moletti

$. IX.

t

Po&refnum inter

alterantia bec

hica, tuffi ma-

gis effentiali profpicientia , obtinent locum refol-

ventia tunc prafcribenda , quando interventu ve-

ficularum pulmonalium , nunc à fanguine craffiori

congeíto , nunc à tuberculis plus minus induratis,

compreffarum, tuffis enafcitur. Craffioris fcilicet.

fanguinis circa pulmones interdum herentis in

tuífi cienda vi StaD/. Zbeor. Meditc. p. 1007. &? 1009. du-

lici non minus declaravit exemplo , ac tubercula

ulmonum , tuffim ficcam inducentia Zoreflus abr.

P

L]

46. 4

i Sbol, ad Obf. & Mortouus iu Phtbifilop. libr. 3.

cap. annotarunt, Quo utroque in cafu refolven-

tium omnino munia exequantur , cum aquofa di-

luentia & humectantia , tum falina , fulphurea &

falino- fulphurea incidentia. . Prater ufüm quippe

inciforium vegetabilium acrium v. gr, Rofinarini,

Majoranz , Abrotan. Puleg. Saturej. Rad. Pimpi-

nell. Ari , Leviftici , Lign. Saffafr. aqua deftillatz

& deco&a in fanguine fpiffiori diluendo, & in tu-

berculis pulmonum humectandis, feu defe&u feri

eorundem reftaurando, tantum non omnium con-

fenfu egregie valent , modo in füfficienti quanti-

j

tate

$92 05 29

h

fäfe hauriantur.

Vires nihilominus eorum incifi-

vas multum augeri, fi ex falinis vel alcalia fixa,

v. gr. O Abfinth. Card. Bened. $. *. vel urinofa

€e. gr. Spiritus Ox: milleped. fpongiar. aut ex ful-

phureis camphora , aut ex falino-fülphureis Tinct,

metallor. Caryophyllor. aromat. Styrac. Pilulz balfa-

Inicz , 7Mortouits juxtim in ufum ducantur, nemo

facile repugnaverit, Nam ficuti in obftructioni-

bus referandis & tuberculis ftrumofis attenuandis

Spiritus milleped, & fpongiar. nec non Tinéture

Styracis efficaciam dfz/nom. in Pbarmacop. Bateana

-56.78. O 522 multum extollit, ita Camphoram,

ceu Concretum fuülphureum volatile pertrantiffi-

mum in diffolvendo fanguine de fecreto venditat,

Baglirotus Prax. Medic, libr. de Pleuritide agens AMor-

zonus Pbibif. libr. 2. cap. 7. molefta tuffi pulmonum

tuberculis, vexatos à millepedibus & balfamicis, fpe-

ciatim pilulis balfàmicis cap. 8. à fe defcriptis, infi-

gniter levari depredicat, dum hypochondriacos à

N

fimili tuffi a£ectos ad aquas minerales chalybeatas

cap.9. ablegat. Sed plura de refolventibus inter-

nis adjicere merito fü

perfedeo, quod ratione mo-

di agendi ab attenuantibus fü

perius $. 4. Jam jam

perluftratis haud difcrepent,

licet in ea tuffi, in

qua fanguis vifcidior circa pulmones ex defe&u

alicujus evacuationis confüetz , five naturalis, v,

gr. hzmorrhoid. menfium , five artifici

alis, e. gr,

venas fectionis, fcarificationis &c,

congeritur, fe-

liciori 6um fucceffu- adminiürent

ur, fi fanguinis

misfio

LC ACON-

miffio fuerit premiffa vel etiam interpo?lhta; Nec

in externam refolventium v. gr. emplaftrorum ap-

plicationem ceuá parte affe&ta fatis remotam , fa-

cile confentirem , nifi ipfe in dolore nephritico la-

teris finiftridifcutiendo aliis irritis, ab emplaftro dia-

chyl. compof. nec oleohyperic. malaxato & extrin-

fecus calide ada

ptato, manifeftum peycgpiffem ef-

fe&um.

& Y

Atquetot bechicis alterantibus expofitis, que

in tusfi primaria à caufis pulmones immediateé fti-

mulantibus indicantur, non nifi ftomachica & an-

tifpasmodica fuperfünt ventilanda , quz in tusfi

fympathica, quando ventriculus vel diaphragma

immediaté magis patiuntur,folentefflagitari. Sto-

machica equidem per excellentiam plerumque de-

nominantur aromatica , quod ventriculi ftrenue ad-

juvare videantur chylificationem , in fenfü tamen

generaliori ea etiam hic loci audiunt mihi ftoma-

chica, que tam in cruditatibus ventriculi, quam

in lympha gaftrica falfiori ,. utpote tusfim provo-

cantibus , obfervantur convenire.

Tusfis nempe

ftomachica falutatur à Recentioribus omnis, in qua

ftimulus cum dolore plus rninus compresfivo füb

fcrobiculo cordis evidenter percipitur, appetitus-

que fimul profternitur; de cujus fede primaria pro-

lixius contendere nolo, atque ex indigitato velli-

cationis loco, qui füb di&o cordis fcrobiculo ha-

betu

L -—

$

riculi

fs eviaemee p prioFuM AE HMCesuS ont

9.3' ifi-

$9302 86

orificium magis tunc quam faperiu

s, afhici. Potior

quirendi, à qui-

fiquidem mibi cura eft in caufas in

bus tusfis ejusmodi , nunc humida, nunc ficcá, con-

fueverit induci, ut appropriata pariter ftomachica

O

oni queant.

Et phenomena ftomachialis tus-

fis

;h

dum in hac non

umide omnino perpendenti,

folum vifcida, fed & acria, é ventriculo atque tuni-

]

iminantur , cruditas femper

ca pituitaria faucium e

*

ventriculi mixta, i. e. vel acida , vel nidorofa five

biliofa, cum pituitofa conjuncta, cauía illius quam

maxime videbitur probabilis, cum tusfis ftomacha-

lis ficca falfiori debeatur lymphe gaftricee, ventricu-

li quidem tunicam nerveam vehementius vellican-

ti & moleftiffimam tusfim excitanti , fed talem , in

et.

Unde tusfis ftoma-

qua nequicquam egeri val

chalis humida quo rite cure

tur, partim ftomachica

refolventia, partim quz admixtum vel acidum in-

vertunt, vel biliofüm alterent, exiguntur. Priora

inter aromatica, amara & acria cum variis ex illis

oreparatis, v.g. Cinam

om, Caryophyll Mac. Rad,

Zingib. Galang. Zedoar. Ari , Pimpinell. Ra

han.

Herb. Menth. Abfünth. Centaur. min. Irifol, fibrin.

"Tin&ur, tartar. compof. &c. cum aliis in $. prace-

denti jamjam enumeratis, merentur laudari. Sic

folus Raphani füccus expreffus faccharo addito in

humida tusfi non folum modo pe&orali, verum fto-

machali quoque potens innotefrit remedium. In-

er pofteriora vero acido i

nvertendo terrea & alca-

ica, v. gr. Lapill. cancror.

finth.

æ (5) 8€

finth. Spiritus falis armoniac.tamfimplex, quam än'.

nifat. füccinat &c. &Salvolat. ó5of; Sylvii , quod £xcell,

D». Prefés posfidet optimum, quemadmodum bilio-

fo alterando acidula & falía e. g. Cremor & Cryftalli

Tartari, Spirit. Sal. dulc. Elixir. (b Myg/zbt.Tin&ura

"Tartari fal(a, ex 'Tartaro l. c. Sp. Oxi ad &/fer: du-

&um,velfaltem c. $5eo ?* p.d. parata, qualia cum Refol-

ventibus affumenda, prout vel acidum, vel biliofum

cum ventriculi pituita extiterit fociatum. Aft in tusfi

ftomachali ficca, que alympha gaftrica falfiori & tenui-

ori dependet, ftomachica incraffantia & temperantía

cum iisprorfüs congruent, quz $ 8. pro incraffandi

& teraperandi fcopo laudata fuerunt, prout ex dulci-

busFicus & Paffule , five majores, five minores cum

Spiritu vini macerate,pofiSacchari candi adje&ctionem

& fpiritus vini deflagrationem, polychreftum in tali

tusfi conftituunt temperans , ab Zreméllero ; Colleg.

Pratd. non immerito itidem commendatum.

$. XI.

Antüfi afmodica ediv

erfo remedia, ab illa fpecialius tus-

fi indicantur, quam Convulfivam vocant, id eft, à tali ficca,

in qua diaphragma cum füffocationis periculo convellitur,

& concutitur , five caufa irritans extra illud,, v. gr. circa ner-

vorum phrenicorum aut intercoftalium principium , ventri-

culum , renes, &c. autin eo ipfo, prout Lanerfits de mort, fubi«

1an. p.36. annotavit, obfervetur refidere. Qualis tuffis, ab Anglis

Chincouyh falutata, infantes & pueros frequentius, quam ad-

ultoslaceffere,ac vere imprimis & autumno aliquando epide-

mica exiftere, à Jillfio Pbarmacevt, Rationat. Part. 2. Set]. 1. cap. 6,

erhibetur. Antifpafmodicis tamen iis, quz fpirituum anima-

claf-

"

lium impetum compefcunt , ad fgcundam bechicorum

Ídem

isstedpas;

95 (« 9

t

t

fem ref'&wætis*j,»'hic talia enumerare liceat, quz

quem cünque

vellicationis in diaphragmate, fenfum obtundendo, tuffi ejüus-

modi conveniunt, ac irt duplici comparent differentia, dum

alia eorum particulis füis falino-terreis adftriétoriis, alia vero

1noleculis oleofis five fülphureis, nunc fab terreis delitefcen-

tibus, nunc vel cumacido, vel cum mercurio, vel cum ürinofo

fale combinatis,laudatum effe£tum videntur exferere, Priora

inter, feu leniteradftringentia, mufcus excellit pyxidatus, ad

ductum il//fíi, pro fpecifico hunc venditantis, aut füb forma

pulveris , c. facchiar. cand. vel laCte & femine anifi , aut fub de-

co&i forma, cumla&te, aqua fontana, vel aliqua deftillata pro-

pinazdus. Qapropter mufcum etiam quernum in ifta tusfr

commendantes , non tam circa effectum , ab adítringente pa-

riter fapore refultantem, quam circa Autorem, quem Jillifiuma

falfo innuunt, graviter aberrant, quod hic non alterius, quam

pyxidati mufzi, fecerit mentionem. Inter pofteriora vero fic-

üti quadruplicia diflinéta comprehenduntur, ita potiora ex

tribus prioribus ita commemoranda mihi veniunt, ut inter fül-

phurea fub terreis latentia Unicornu vero , Denti Hippopota-

1n!, Cernu & Ungulz Alcis, Lapidi truttarum ; interfülphurea

rinus acria five cum acido fociata Succino, Floribus

ulphu-

ris, Lacti fulphuris, Sulphur

'COD

i Antimonii antepileptico, Sul-

phuri L

odii & Coryli, inter fujphurea cum Mercurio

conjun

aC

innabari omni, cum nativa, tum faétitia, Anti-

monil & vulgari , faa.conftet laus.

Antifpasmodica denique

poftrema egregia, in quibus oleo cum fale urinofo connubi-

um intercedit , varii fpiritus volatiles conftituunt,tam fimpli-

ciores, ex animalibus non folummodo integris, fed & ex ani-

malium partibus atque ex fuligine deftillati , v.

gr. Spiritus

Lumbricorum terreftrium, C. C, Cerebri humani

; Sanguinis

humani, Fuliginis &c. quam magis compofiti , e

- £ Spirit. Sa-

lis armoniaci anifatus, lavendulatus, füccinatus,

Liquor C. C.

füccinatus & Liquor C, C.

quem Srifferus Spiritu

vini & ($5eo

deftillato. C.C. fztido fu

per calcem vivam per d

eftillationem

prolicere docet Laborar,

Cbymic, Speeimi. 3. Cap. £.

'S. XIL

(27) æ

E

AR

La

$. XII.

-

Verum à bechicis alterantibus, prolixé adhuc decl

aratiä,

ad bechica progredior evacuantia, & initio ad ea, quz fons

pharmacevticus füppeditat, Emetica nempe, Cathartica, Dia-

horetica & Diutetica. Emetica nempequamvis in omni tuffi

cum Fabre Patbolog. c. 27. 6 Hartmanno Prax. Chymiatr. c. 4.p. 146.

Chirurgum quendam afthmaticum , in fümmam poft vomi-

tum Hamoptoen conje£tum notaverit; profünt tamen duo-

busin cafibus, Primum quippe & potiffimum per füperius

guttur eliminari poftulantur mixtz primarnm viarum crudie

tates,fi hz tuffim ftomachalera provocaverint , ita ut Er/e/le-

ra nullam tuffim fomachalem humidam, propter máteriam

vifcidam citius curari poffe, nifi premiffo vomitorio, Coeg,

Pralic, Sedl. 14.c. 3. Articul. 3. optime monuerit. Recordoripfe

alicujus viri, qui diebus canicularibus graviffima tali tuffilabo-

rans; poft alia minori cum fructu ufürpata, przfentaneum de-

mum levamen ab antimoniali perceperit Emetico. Deinde

hec temere vomitoria inea etiam tuffi exhibentur, in qua tan»

tus ftimulus ipfos pulmones ipfamve tracheam occupat , ut

fuffocativum fimul urgeat afihma, quemadmodum Zeziiliu

Satromnematum Cap. 20. p. 198. in tusfi epidemica cum afthma-

te füffocativo, Syrupum emeticum optimo cum fücceflu legi-

tur commendaíie. E£metica videlicet in duplicis tuffis dictz

medela ex regno non modo vegetabili , fed & minerali toto

nonnulla defümi valent, five ficca eadem five fluida defide-

rentur, regno vegetabili Afari folia & Radicem Ipecacuanhz,

minerali autem regno varia vomitoria antimonialia fübmi-

niftrante. Talia quandoquidem Afari in quacunque aqua

infufa, Radix veró Áfari & Ipecacuanhz pulverifatz porrigi fo-

lent, huicque cum Zalentint Prax. Infallibtl, Sect. 1. cap. 6. parum

etiam Radicis Iridis florentinz admifceri valet, Ex antimo-

nio autem efficacia parantar proftantque emetica tum ficca,

v. gr. t. emetic. E vit.

A. £. aurat. tum fluida, e. gr. Vitr.

füfum , modo cum vino, modo cum

Y. vel Croc. metatlor. In

m & per chartam bibulam ex-

D z

ACIC

?ua al.iqua deftillata confe&tu

93 G85 £8

acte trajectum, Syrupus itidem emeticus, tam |vulgaris Zw.;zlf'-

féi, quam Rubi Idxi, aqua quadam aliquantum dilutus,

vel Oxyfaccharum etiam Lsdorici emeticum in fimili aqua

folutum. Quzantimoniala , rite elaborata & inconvenien-

ti dofi adminiftrata , ventriculum , diaphragma & mufculos

abdominis vix violentias, quam laudata emetica vegetabilia

exagitant, convelluntque, ut eorum ufüs in affectibus peéto-

ris à Fifcbero Corp

or. Medicin. Imperial. libr. 1. Tit. 9. xque , ac vi-(

triolicorum magis drafticorum, mereatur profcribi.

S. XIIL

Cathartica nihilominus uberiorem emeticis in tuffi

sme.

dela obtinent ufum , dum non folum iisdem primarum via-

rum, cruditatibus fed & lumbricis juxta $. $. jam jam enecatis,

rius

humoribus itidem in cacochymia przpollentibus

b

er infe-

uttur exterminandis conducunt.

Sic in pul

f

onibus,

quo

f

hi pituitam per tuífim ad fauces exc

uffam denuó deglu-

tiri foleant, laxantium ufüra Lentiliu Eteodromi £.78. recte de-

rzdicat; proutin fübje£tis cacochymicis, cum pituitofis, tum

à

iliofis & ferofis, ad imminnendam quantitatem humoris,

moleftam tusfim excitantis, purgantia omnino conferunt.

Tusfis enim pectoralis, in qua cathartica datam Pra&licorum

fidem non liberare, & fi aéris inclementia tusfi contraCha fue-

rit, plus nocere à Baglivio Prax. Med, Lib.t, Cap. 9. pag. t:0.. ob-

fervantur ,.imprimis

przter ficcam ea humida fübintelligi de-

bet, oux à null

a fovetur cacochymia , cum i

pfe Baglivims pau-

lo poft in tusfi ftomachali,

& ubi magna cacochymia depre-

hendatur, purgantia conce

di poffe , ultro fateatur.

Sic tus-

fim

pariter gravisfimam, à qua füb finem morbillorum ve-

xab

antut, Pratzslavienfes inclyti , in H

ifloria Morborum , qui 4np,

1702. VrAttslapis graffati

/&nt , p.5y. laxantibus bis terve repeti-

tis, optime debellarun

t.

ratum catharfeos blandzu

Nec Sydenbam Opufcul; p. 392. teite-

fum in puerorum & infantium tus-

fi convulfiva temere com

mendat,

quoniam fpiritus animales

impetuofius , ad diaphragma alio

sque mufculos influentes,

avocare aliorfüm der;vare videntu

r. Neà purgantibus, cum

. pecto-

93 05 8€

-p;:&oralibus incidentibus commixtis, ipfam expe&oratïö-

nem infigniter adjuvari, cum Lerilio Eterodrom, pag. 2. $ $oj.

luribus indigitem ,

uiex mitioribus potius catharticis Fo-

ia Senn. f. ft. Rad. Polypod. Rhabarb. Sem. Cartham. Pafful.

Mannam, Syrup. Rofar. folutiv. de Cichor. cum Rhabarb. ad-

jungo. Sicud namque in tenerioribus fübjectis Manna &

Syrupi laudati füfficere poterunt, ita in adultiorum alvo fub-

ducentia , fíine multa humorum exagitatione Infufa expedi«

unt Folior. Senn. f ft. Rad. Polypod. Paíful. &c. Imo novi fo-

lo Decoéto Paffülarum minorum , aliquamdiu continuato ,

tusfim ftomachalem zque ac pe&toralem , eo felicius fuiffe

füblatam , quo promtius humorem vifcidum illud & attenua-

verit & evacuaverit.

Quod fi tamen blandiora ifta minus

fuffecerint, ad fortiora, ferum excedens copiofius eliminan-

tia, effet confugiendum, v. g. Rad. Jalapp. Scammon. Gumm.

Gautt. £m dulc. &c. in forma nunc pulveris, nunc pilularum,

propinanda, Intusfi interim puerorum convulfiva, vel quam

lumbrici provocant, vice defcriptz catharfeos univerfalis, al-

vus non nifi particulariter per aliquod Enema, ex pulpa cal-

fix aliisve laxantibus paratum, commode poterit elut,

L]

XIV.

Diaphoretica porro five Sudorifera , dum maffam fan-

uineam exagitant , fibras ftimulant, glandularum cutanea-

rum poros dilatant, perque hofce ferofitatem exterminant ;

in ea tusfi curaada inveniunt locum, qux hnumores, nunc

vifcidiores, nunc ferofiores, in pulmonv:bus provocant, quo

interveniente tali evacuatione illi fimul artenuentür, hi au-

tem imminuantur; Hydrotica vero, feu quz fudorem movent,

in duplici occurrunt difcrepantia, alia m2

Le)

oeis, alia minus actria:

acrioribus inter fimplicia accenfentur Lign. & Cort. Guajac.

Saílafras, &c. Rad. Angelic. Bardan. Serpentar. Virginian.

Contrayerv. Carlin. Chin.Ariftoloch long.&rotu nd. Gentian.

Zedoar. &c. Herb. & Fol. Scord. Card. bened. Galeg Fumar.

Origan. Serpill. &c. Flor. Calend. Sambuc. &c. Bacc. Junip.

Sambuc. &c. Myrrh. Campher. &c.. ex compofitis autem

varii

3

93 9) &&

varii Spiritus falino. fu!phäeiï variique Sales alcalini, tam vo-

latiles five urinofi, quam fixi five alcalifati, v. g. Spirit. the-

riacal. Camphorat. Mixtur fimpl. f. de tribus, Tinclura be-

zoard. D. Micbael. Spirit. Bezoard. Busfit, Liquor C. C. fucci-

*

nat, Sp. C. C. Fuligin. &c. Sal volatil. C. C. Viperar. Mandi-

bul. Luc. pifc. Sal Card. bened. Abíinth. &c, E diverfo ir»

ter Suderifera minus acria magisque temperata referri debent

C. C. Ebur, Unicorn. ver. Ungul. Alc. Lap. Bezoar oriental.

"Terra armena , T'erra figillata quxlibet, utpote moleculas fa-

lino-fülphureas fübtectum füaumrecondentes; item, Antirao-

nium diaphor. minus edulcoratum, quod per afufionem

aquz,cum fpiculisalcalicis omnis quoque vis hydrotica vera

foleat auferri. Aliique horum non tam pofteriora five tem-

peratiora, ceu magis inertia, quam priora acriora in tusfis hu-

more viícidiori refolvendo & ferofiori imminuendo, praxífta-

bunt, modo pro fcopo ultimo acriora fimplicia füb forma

magis pulveris, pro fine eutem priori, fub decocli potius for-

1ma in tusíis ejusmodi pulmonalis humidz ftatu przfcriban-

tur, compofins five arte claboratis utrobique valentibus.

Quz inter in Viro, qui tusfi tali cum pleuritide decumbebat

atque ab humore vifcido, nüllis aliis remediis cedente, con-

tinuo fuffocandus videbatur, tantum à Spiritu bezoardico

Busfii efficaclam obfervare licuit ut ab ejus ufü per quatuor-

decim dies continuato, & terna per feptimanam füdatione in-

terp

ofita, pauco poft intervallo humor vifcidior, cum incide-

moveretur.

retur, tum tusfis omnis re

$. XV.

Diuretica deniquein quantum partim maffam fanguine-

am fundendo ferumque vifcidum fluxile reddendo & aptum,

per poros glandularum in renibus trajici, partim fibras ner-

veas renum & veficz vellicando , uberiorem urinz fecretio-

nem & excretionem promovent , communia in tuffi cum di-

d9 UP —— Bu Üblg o que- $AR — — —-—- -- — O mms| n

aphoreticis agnofcunt Indicantia. Nempe humores, tum

craffiores, tum ferofiores, tuffim pulmonalem humidam fo-

2 .7»

fin , po-

E.

Hicitantes,. non minus per diurefin, quam diaphore

ftulan-

93 G0 2€

ftulantur écorpore profcribi. Jam ut patefcat , qua ratione

hoc fiat , humoresque craffiores fundi , ferofiores autem

imminui queant, ante omnia diuretica, qux tam proprie,

quam improprie urinam ciere dicuntur, veniünt paueis ex-

cutienda. Proprie fiquidem urinam movere perhibeantur:

primum ipfa falina falfa, v. gr. Nitrum , Sal armopiacum;

Arcanum duplicatum, 'F'attarus vitriolatus, Tartarus tarta-

rifatus, Liquor Terrz foliatz Tartari , Liquor nephriticus;

deinde quz de Sale nitrofo vel tartareo , i. e. effentiali parti-

cipant, e. gr. Afelli, Lumbrici terreftres,cantharides, Rad.

Apii, Afparagi, Eryngii, Ononidis, Petrofelini, Herb. En-

iv.Aqu, Cichor. Heder.terreftr. Leviftic Petrofel. Sem, Daüc.

Levift.Eruc Sinap. FructusAlkekeng.T'ertió, quz

fpiculis pol-

lent falino-fülphureis , v. gr. inter fimplicia Bacc, Juniper. ex

j

compofitis a. f przparatis Spir, Sal, & Nitr. dulc. Sp. falis ar»

moniaci füccinatus , Spir. carminativus de tribus, Tinétura

antinephritica 4f»melungii , Tinctura tartari, Tin&ura Me:

tallorum , Balfam. . terebinthinatus. E contra improprie

diureticorum nomen mutuantur: ) quzcunque materiam

aquofam in majori copia fuggerunt , v. gr. Vinum tenue in

magna quantitate hauftum, omnia aquofa vel potulenta

uberius ingefta; 2) remedia terrea & lapidofa e.gr. Lap, can-

cror. Teft. ovor. Mater. perlar. Corallia Lap. Spong. Lap. Ju-

daicus, urinam vix pellunt, nifi vel in corpore vel extra

corpus acido prius faturentur , aut in vehiculo faltem acido

aíffumantur, Quz omnia in Therapia tuffis haud promifcue

ad urinam convenit adhibere, fed tali cum feleétü, ut hu-

mori vifcido fimul comminuendo diuretica, nunc fàl nitro-

füm vel tartareum , aut particulas etiam falino- fulphureas

continentia, opponantur , nunc diuretica quoque improprie

talia aquofa interponantur; adeoque ex Vegetabilibus Infu-

Íía magis & Decocta , quam aliz formulz , fierl curentur,

quemadmodum tali in cafü v. gr.BaccariJuniperumDecoctum

cum Aiverio praferri omnino debet Effentiz , à Mjzfichto 4lz-

et Armamentar. Med, Cbym. $e£l, 2, multum commendatz. — Se-

tÓ au-

$3 650 £&

ro autem copiofiori imminuendo eadem inferviunt, quz

moleculis nitrofis , tartareis , vel falino - fulphureis gaudent,

fine multa tamen aqua ferofitatem exceffivam magis augen-

te, Cuique Effentiam Cantharidum feligere placet, is cave-

at, ne propter urinam cruentam infecuturam alio in cafü

eam exhibeat, quam ubi magna fübfuerit vifciditas. Mero

itidem Salium falforum ufu tuffis diCta exafperabitur potius,

uam levabitur; nec éterreis & lapidofis quicquam in eadem

ari.

aqxilii facile poteritexpect

$. XVI.

Aft dimiffis evacuationibus pharmacevticis, in tuffis fu-

binde cura inftituendi , ufum nuncaggredior evacuationum

chirurgicarum , five earum , quoin eadem ex fonte aliquan-

do Chiturgico debeat defumi, quales Venz fe&tio , Scarifi-

catio , Veficatoria, Fonticuli , & rerum trachez vel gulx im-

aétarum Extraétio cernuntut. Venz fectio enim quamvis

ab Erafifireto & Helmontis afficlis ex foro medico ejicitur, neceffa-

tia nihilominus , cum in aliis affe&tibus morbofis, tum eti-

:;

am tuffi ad fanguinis tam copiam fuübtrahendam, quam con-

geftionem & ftagnationem tollendam, per rationem & expe-

!

rientiam ab aliis deprehenditur, Primum nempe, quam tuf-

f

fim plethora excitat vel fovet, ita ut pulfus percipiatur ma-

gnus & refpiratio multo cum negotio celebretur, in ea fan-

inis miffionem per venam incifam, neutiquam oportet ne-

ere, multoque minus, fi cum tuffi fanguinis fputum de-

li

us folennis evacuationis fanguinolentz per menfes vel

H

hzmorrhoides combinentur ; quemadmodum in puella qua-

dar decimum quintum annum agente, & menflruifluxus ex-

R

perte tuffim moleftam fola venz feCtione curatum fuiffe £e-

uoties in tuffi fan-

pivenita de abdit. cap. ó6o, vecenfet.

Hinc

f

inem etiam craffitie peccantem in pectore coacervari at-

In

ue in circulo füo per pulmonum vafa impediri contingit,

0r

adeo ut afthma una cum fenfü ponderofitatis urgeat, pulmo-

Q

numque fcirrhus metuatur, quid magis expedit? quam in

fü

tempore fanguinem per venam feCtam educere, quo füfla-

j

minatá

$23 ) &&

minata ejus pxef*pulmones-vmoïio reftituitur Pcin;ulusque grä-

vis, veficularum pulmonalium expanfionem remorans tolla-

tur. Przterquam veró, quod venzíectionemiin tuffi pro fcopo

evacuandl Petreu libr. 1. Differrat, barmnon. 17. haud 1mmerito

w

fic laudaverit, pro fine pariter revellendi in dicta fucceffione

Clandinus Empiric. vational, cap. 2. eandem vult commendatam,

& fane tum In puerorum & infantium tuffi convulfiva venzx-

fe&tionem optimo cum fucceffu adminiftraffe Syezbam Opnu-

fiul. p. 249. & 39j. legitur, talis nunc proptet evacuationem,

nunc propter revulfionem videtur infecutus ;. cujus intuitu

rxftat itidem venas in pedibus, quam manibus pertundere,

przeunte laudato Zesivento , qui menfium promovendarum

ergo venam füb talo fingulis menfibus fecari przcepit, usque

voti fuüi compos redditus effet. Qui venx fectionem tamen

reformidant & abhorrent , fcarificationem ipfi poterunt füb-

ftituere , licet per vafcula cutis caPilïaria-, tum arteriofa, tum

venofa, phlebotomo promifcué incifa , fanguis ab aére in-

cumbente tardius & parcius in cucurbitas decenter aflixas fo-

leat exprimi, quam per venam pertufam effluere. Quin fi fola

E

in tuffi expetatur revulfio, folx

uoque cucurbitz absque fca-

À

;ni,

tfificatione ad przfcriptum Claz

c4p. cit, jnvenientlocum,

z

$. XVIL

Veficatoria in tusfi valent, inodo humida cum infarctu

ulmonum , modo epidemica, modo convulfiva puerorum:

in ifta quando

quidem a llf in Pharm, Ration. Part.2. Sedl. 3.

& Baglivio de Ufu € Abufu Veficantium Cap. 3. $.2.

Cap. 3« p. 1. 191.

inillaà Sydenbamio Opufe. p. 393.

& in hac itidem à Jillifio Fbarm.

Rat. Part. 2« Setl. i, Cap. 6. p m. $4.

haud in caffum extolluntur.

,

Willifus quippe fpeciatim loco primum allegato in fe ipfo ve-

»

ficantium u

fiim aliquoties proficnum annotayit, poíftquam

[1

jmmani fepius tusfi cum fputo copiofo & craffo correptus, illa

omnibus aliis irritis primo fuper vertebras cervicis, deinde ul«

cufculis ibi fanatis, infra aures & tandem, fi opus videbatur,

,-

fupra fcapulas fibi applicari curaffet fümmo cum levaminc.

n

Sydenbam vero l. c. in tusfi epidemica poft venz fe&tione

mEpi-

&-

fpaiti-

3 G4) 8€

fpa?cicum fatislatum &forte feliciffime pofleriori cervici jusfit

admovendum; ficuti JUlfmms Cap. ultimum citat. in tusff puero-

75 convulfiva, uunc nuchz, nunc pone aures, nunc internis

brachiis prope axillas, nuncalibi veficantia ex voto vidit affigi.

Specula Cantharidum videlicet acerrima cuticulz poros per-

terebrantia fibrillas & vafcula lymphatica excretoria , extror-

üm per corpus reticulare tendentia, non modo erodunt, ut

cuticulafecedat ferumque exudans füb hac, tanquam veficu-

la, colligatur, fed & ad maffam fanguineam per venulas reftu-

ampenetrantia, hujus ferum, fi crasfius & vifcidius fuerit, po-

tenter attenuunt. Unde ratione feri effufi per veficatoria hu-

jus quantitas quidem imminuitur, crasfities tamen à cantha-

ridum corpufculis acerrimis fanguini venofo admixtis una in-

ciditur, ut ratione doloris, per fibrillarum & vafculorum ab

iisdem erofionem patienti notabilis fpirituum animalium à

pectore revulfio efficitur. Qualis evacuationis & revulfionis

potisfimum effectus à veficatoriis citius omnino obtinetur,

quam à fonticulis, quorum nihilominus ufüm in diüturniori

tusfi catarrhali füfficere, multumque auxilii promittere Merez-

rialis Confil, s. 6X Tul. Cefar Clandinus Confaltat. Med, lL c.- perhi-

bent. Nequeà fonticulo Setaceum multum abludit, tanquam

ulcufculum arte pariter paratum & in fexu virili juxta Aoderi-

cum à Fonfcca Confult. Med. Tosm. 1.

Obf. 6o. propter magnum pe-

€toris & pudendorum confenfü

m in fcroto eo magis paran-

dum, quod Hippocrates jam dum Lib. z. Epidezi, Sedh, 1. text, 44.,

tusfim ficcam per abfceffum teftium füpervenientem finiri, &

Sedt. s. £ext,2;. à dolore forti ad teftem irru

9

verit.

ente fqlvi ob'fe;va-

$. XIIX.

Ex Chirurgicis denique Operationibus ea Exerefin indi-

gitant, qux forte fortuna tracheam vel gulam ita intrarunt;ut

alterutri canali infixa vellicatione continua moleftiffimam ex.

citent tusfim, füffocationemque minentur. Z»arreontez fi ul-

dem Poétamab uvz paffinz acino in fiftulam fpiritualem illa-

pfo fuiffe przfocatum ex Plinii Hiftor, Natural, Líb;]. Cap. 7 oppä

do conftat; nec diffimilia ftrangulationis exempla apud Scbene

ckium & Marcellum Donatum proítant.. Jam vero quamvis osfi-

cula, fpinz pifcium, aliaque fimilia faucibus & efophago im-

pacta Inftrumentorum ope à Chirurgo aliquando feliciter exi-

mi valeant, fiftula tamen pulmonalis tali ratione habetur con-

formata, ut omnium inftrumentorum intrufionem penitus

detrectet. Scilicet in gula fi heterogenea in fuo defcenfü for-

tasfis fübfiftere cogantur, moleftamque irritationem inferant,

nifi adminiculo vomitus, blando vomitorio provocandi , ex

toto expellantur, Inftrumento convenienti chirurgico aut ex-

trahi, aut ad ventriculum detrudi debent.

Infirumenta talia

perhibentur apta: Forceps Acantabolo fimilis ; tum rectus,

tum recurvus, Infirumentum Azf': & Spongia osficulo balznz

flexili affixi.. Heterogeneis quippe dictis, faucibus impactis,

apprehendendis & eximendis infervit Acantabolum re&tum à

Sculteio drmament. Chirurg. Tab. 9. Fig.io. depi&um ; dum Acan-

tabolo recurvoàlaudato Scuireto Tab. 10. Fig. 1. adumbrato , vel

potius Inftrumento Az/f//, quod Hiudanss pariter Cent. 1. Obf $6.

?

atque Scultetus Tab. 10. Fig. 2. delineatum reprzfentant, folida

gulz profundius inhxrentia Hildani ad du&tum extrahi queunt.

Extractionis nihilominus labore fruftra fufcepto reftitans he-

!

terogeneum illud fpongia, oleo olivarnm vel amygdalarum

a

dulcium inun&ta, osficula bulznz flexilis interventn ad ventri-

culum deprimenduin. Aft fi quid folidi aéris canalem irrepfe-

?

rit, Laryngis epiglottis non minus ac glottis tali gaudent cone

formatione, ut nec inftrnmentorum dictorum aliquod , nec

uüllum aliud , fine multa violentia & evidenti prafocatio

nispe-

l

riculo, fenfibilitate interna totius fiftulz, quod augetur ;fjueat

immitti, Quare omni Extra&tione chirurgica tunc neglecta,

:

uod trachex infixum hzret, velfternutatorio, vel vomitorio

4

€jiciatur, vel totum excretionis negotium naturz relinquatut,

eoque non nifi remedio expe&torante adjuvetur. Sternuta-

(

tione nihil przftantius cenfent Hildanus Cent, 1. Obf cit. EX Muys

]

Decad. 7. Obf. 9. quo illud , quod laryngis rimulam recenter in-

ln

[l

utiatur. Vomitorio autem ':Ig.-

greíTum eít, mog potenter exc

E 2

ni,

$23 Go6) 89

p——H

ni , v.g. oleo olivar. & ah;&gdalaf dulc. nucleum avellanz, in-

" terridendum, quz glottidem intraverat, poftquam tusfis cum

febri & totius emaclatione mulierem quandam Patrinam per

bimeftre fpatium vexaffet, optime fuiffe extrufum T5om. Bar-

tbolinus Cent. 2. Hiflor. 27. teftatur. Naturz demum fiomne re-

je&tionis negotium relinquatur, interdum füppuratione qui-

em füperveniente per tusfim pariter heterogeneum tale ex

trachea rurfüs eliminatur, aliquando autem viribus fatifcen-

tibus zger ftrangulatus perit. Priorem eventum fauftum S4/-

parius van der Wiel dilucidat Cent. 1. Obfervatione32. puellam fi-

ftens, qux quarto demum menfe officulum fufceptum ex arte-

ria afpera cum materia purulenta reddiderit tuffi. A faba é diver.

foinfiftulam pulmonalem prolapfa Puerulum tertia poft fepti-

t.Muys Decad.7. Obf. 9. allegata,

guanajugulatmn commemora

.

XIX.

Et fic fatis, ni fallor, de bechicis dixi, quz ad primam

fpectant claffem atque caufx irritanti profpiciunt, e fonte

aut pharmacevtico aut chirurgico petenda. Dumintuffiau-

tem aliquando fpiritus animales impetuofius per nervos in-

fluentes motum mufculorum exfpirationis convülfivum effi-

ciünt violentiorem, impetus eorum apptopriatis itidem ve-

nit compefcendus , quz anodyna audiunt & in fecunda claf-

fe comprehenfa nuncà me recenfebuntur, taminterna, quam

externa.

Anodyna interna tantum non unanimi Practico-

rum confenfü laudantur: Crocus, fem. papaveris, Opium,

variaque ex hifce przpárata, v. gr. Laudan. opiat. Laudan.

*

hyft

. Effent. O

e.

Effent. theriacal. anod. Effent. Croc. Sy-

ruüpu

L

apaveris a

]

b

. Diacodium Montan, Theriaca, Mithri-

datium &c.

ualia cum remediis incraífantibus

; tempe-

rantibus, antifpafmodicis &c.

in principio plerumque tuffis,

velin progreffu etiam & hzmoptyfi füperveniente cum ad-

ftringentibus pro ufu interno haud infeliciter folent przftri-

; omitti autem in tuffi humida , in qua ferum copiofum vi-

fcidius rejicitur, ne hujus éxpeétoratio inhibeatur xque ac

m alia , occafione frigoris, fanguinis copia vel craffitie pec-

cantis;

$3 (77) £&

La

cantis , cruditatum ventriculi , tuberculorum pulmonalium

& fortuito per glottidem illapforum , enatà. Tunc nihilo-

minus in craffiori etiam paulo materia opiata, monente 7-

delio Amanitat. Mat. Med. libr. s. Se&. 3. cap. q. p.144. locum ha-

bent, quando irrritatio continua extiterit & vehementior,

modo cum expectorantibus füb no&tem propinentur ; ficuti

vir generofus tuffi graviffima, die & no£te urgente , non ju-

vantibus reliquis, tandem ab effentia anodyna ad guttas x.

per aliquot dies circa lecti ingreffum exhibita, feliciffimeà

laudato Jedelio , teftitutus ibidem legitur. In tuffi itidemin«

veterata fenumque propter horum imbecillitatem opiata vel

caute ufürpentur, vel cum Gladbacbio Prax. 478. penitus ne-

gligantur. Externorum veró anodynorum alia mitiora no-

tantur , alia fortiora: ad illa qux paregorica dicuntur, perti-

nent Flor. Chamomill. Aneth. Lilior. alb. Melilot. Nymph, Pa-

pav. errat Sambuc.Sem. Lin. Fen. grxc. Tritic. Medullz ac

Adipes animalium diverforum , Lac, Butyrum recens non

falitum & Olea quzvis minusacria, tum expreffa v. gr. Ol

vitell, ovor. Amygdalar. Lin. &c. tum infufa e. gr. Ol. Aneth,

Lilior. albor. &c. hxc autem narcotica falutata , habentur Ci-

cuta, Hyofcyamus, Mandragor. Solan

.. Quorum tamen non

tam pofteriora, quam priora, fub forma vel Cataplafmatis,

vel Linimenti , nunc pectori , nunc plantis pedum, impri-

mis fi interna minus tuta videantur, vel irritatio nimis urgeat,

confneverunt admoveri. Sic in tuffi ferina infantum Cata-

taplafmatis vice czpas in oleo lini frixas inter linteamtna pe-

&ori calide & frequenter imponere jubet Lentiliw. Eteodrom.

p5

fa. 265 E Jacromnemat. p. 98 non fine fru&tu; pinguedi.

nem autem

Lucii pifcis pedum plantis à mulierculis affricari,

omnesinter conftat, Neque fortaffis erravero, fi pediluvia

calida à Galeo & Forcflo quondam laudata & ex cerevifia fal-

tem vel Deco&to foliorum raparum hodie à Zenrilio Eteodrom.

.74. in tuffi pariter ferina puerorum comprobata , huc iti-

dem retulero, quod fpiritus animales ad artus inferiores avo-

cando prodeffe videantur,

$. XX

E3

-

— $36 86

1.

. -

*s

Ta'nde-m;em*edïa fu

b

J

jungo, quztertla & ultima bechi-

corum claffis complectitur, quxquc organorum., potiffimum

iimonum lzxfionibus medentur, cum adftringentia, tum

alfamica. Situffis namque vchementia vafzulum unum al-

terumve fanguineum fuifiet ruptum , aut faltem dilatatum &

hxmoptoe fuperveniffet, ofcula diétorum vafculorum poten-

tia conveniret omnino adftringentibus coarctare ac obturare,

ne fanguis porro tusfiendum inter ejiceretur. Simplicia inter

adftriétionem poft fe relinquunt: Bol. Armen. Ter;a figillat.

Hxmatit. Sang. Dracon. Catech. Herb. Agrimon. Alchimill.

Burf. Paftor. Plantag. Pyrol. Sanicul. Fl. Rofár. Balauftior. Rad.

Biftort. Tormentill. &c. Ex przparatis vero intentioni huic

miniftrantur. Terra Vitriol. dulc. Croc. g't. adftringens. Tin-

&ura antiphthifica, Coralliorum c. Spirit. mellis, Effent. Cate-

chu, Liquor Corallior. aliaque terrea cum aceto exbibita,

przeunte Sylvio, dum potiones fuas ft

z

ypticas ex Lap. 69. $.

Sicutenim De-

dia

h. & 4- to feliciter confuevit przfcribere.

coc

;

a adftringentium cum aliqua refolventium five expecto-

rantium portione commixtorum, in. hzmoptyfi ita adftrin-

unt vafa, ut grumefcentem una fanguinem diluant & atte-

puent,ita Mixturz 5y/»z laudatz , non folum utraque polient

efficacia, fed & fanguinis infuper orgafmum prafentem va-

lent compefcere.. Circa adftringentium fiquidem in cafü no-

ftro ufumlegitimum Jedelius Amenit. Mater, Med, Cap. cit.p.14,

optime cavere jubet, ne vel aliquid relinquatur, quod noce-

re queat, vel motus humorum vitalium ipfiusve pulmonis

expanfio impeditur, ad Jacbizwm pravecans , qui Comment. in

Lib. 9. Rbaf. p.277. juvenem quendam ex cantu hzmopticum

vidit fufiocatum , cum à Circumforaneo Emplafltrrum à gy-

feo ; bolo , acacia , fanguine draconis &c. toti ipfius pectori

uiffet applicatum. Sin tamen grumus fanguinis remanfiffet,

aut veficulos etiam. pulmonales tusfis violentia contigiffet

rumpi , metusque adeo effet , ne pulmonum exulceratio five

pththifis füperveniret, ad balfamica tunc deceret confugere,

quz

93 (05586 .

o raramy

quz de corpufculis oleofo- vifcidis participantia partim acri-

moniam acido - falfam temperare, partim lxfionem pulmoni-

bus illatam reftaurare , confolidare, tonumque vaforum con-

fervare queant. Taliain vegetabili regno celebrantur Herb.

Hyperic. Heder. terreftr. Marrub. Perfoliat. Scord. Veronic.

Virg. aur. &c. Rad. Valerian. Serpentar. virgin. &c. Myrth.

Mattich. 'erebinth. Balfam. de Copayb. Peruvian. Tolütan.

Opobalfamum &c. ex przparatis vero Balfam. T'olutan. Balf,

fulphur. terebinth. & anifat. Elixir balfamic. Hoffmzanv, Pilulze

balfamiczà Mortono Pbibiffolog. Lib.2. c.$: p.166, &Y Lib.3, c.13. p.360,

commendatz & przfcriptx fequentem in modum : | z. £zir,

Milleped. pp. Sizj. Gumma. Auimoniac. optim, depurat. Sit, Flor. Ben-

zoin, 3j, vel 5j. Extratl. Croc, Balfazm, Beruv. A. M. Balf. fulph. te«

rebtntb. vel autfat. q. f. M. F. Pilulz mediocres deaurandz vel

pulvere Glycyrrhize involvendz. |Quas pilulas eo minus h.

l. negligere volui, quo przflantiores earum vires in proprio

ha&tenus annotavi corpore, poftquam Magrificus, Excellentiffr-

onus atque Experientiffnus Maximilianus Preuff, Reipubl. Uratisla-

vien[is Proto- Pbyfrcus , celeberrimus Patronus veus azatem deveneran-

dus , ufum ipJarum , cum adjetlione Myrrb. 3. paraturum , snibi

commendaf[et :

Quoniam balfamica veró cuncta ore affumta

longum iter emetiri variasque alterationes fübire neceffe ha-

bent, antequam cum mafía fanguinea deferantur ad pulmo-

nes, haud abfone agere videntur, qui de breviori via folici-

ti, laudatorum balfamicorum aliorumque appropriatorum

accenforum halitus ore excipi & cum dere infpirari przcipi-

unt. Sic vel Tuffilaginis fuffimigio tuffim diuturnam poft

fruftraneum ejusdem herbz ufum internum feliciter curatuni

refert Brzf/avolus Commentar. ad. libr. 4. Hippocrat? de vatione viclus

inmorb.acut,/ Neque peculiaria inftrumenta, quibus füumum

"Tuffilaginis, Scabiofz , Nicotianz , Laudani , Thuris, Sul-

phuris aliorumque ore fugere liceat, defcribere ac depinge-

re omittit Benedi&lus in. Theatr. Tabidor. Exercitat, 2g.

Recen-

tiores inter Helverius Recueil de diverfes. Methodes p. 62. Balfa-

1 fiftulz

mum peruvianum in tubulo Pvarvo argenteo, Tabac

ordina-

i&

Q3 (49) &&.—

d

ordinariz adaptato , accendere fumumque ore hauftum re-

ï

lmonibus communicare docet, in

fpirationis adjumento pu

ipfa etiam phthifi jam Jam p

erfecta fümme proficuum. — Plu-

ta de bechicis non addo, gui a

d finem properans L. B. favo-

lä

rem exoratum mihi cupio, D EO autem ter Optimo ter

ï)

! Maxim

o pro viribus benigniffine conceffis

laudem nuncupo & gloriam

fempiternam !

]

Uyfs anbela quatit Pulmones , atque ji;tägd :

T

Pe&us ob bumores acres & Pb(egmata /Z:l'þ':

p plythü'n vomicasque putres parientia : quin

u

Non rarà bec féquitur mors ultima [rnea rerum ;

Hifce malis tentat certà vatione mederi

Pauli præclm*i fj)cxf &? zova Gloria Patris.

amina becbica morbis

Dum cauté oppoutt medáic

g'boraci iufeflis , que providu

s exlibet , & fic

e/[os.

díe commendat apud lanpuentes tabeque pr

uos ita per[anat vaptos ex lutre Cbarontis ;

EU

4

:

uror , in Medica ft fic perrexerit Arte ,

&vadet Medicvas» mp...:y drdlige MAV.

aäv-roæsä*.

i

D. GEORG. CHRISTOPH. PETRI as ssattenfelo/

Sacri Pal. Czf. Comes, Confil, & Archiar. Ele&tor. Mogunt.,

Conful-Primarius & Phyficus Erffurtenfis, Univerfitanis

& Fac. Medicz Senior, P. P. & P. L.C.

1

æ'f

BALOU

|

P

H

ä

am s

W

EV

zl

e

ET

(3

u

*

P

T

x

s

—

^

E

—

z

i asai

M

i

i

——

—

ii

-

-

-

-

-

*

d

»

—

d

m t

od

—— —

ä

1'.

$ sl

: OL

gF

3

ï

-

f:

|

pl

1

AR"S

;

g

E

5

/

s

qome

ï

j

Qrt

*

x d

$

E

A gt

E

aA g n

g

v*

Bs

;

as

4

|

?*'a

:

'1.

TM

m

u

E

|

nd ts

x

l

i

Lwa'

LX

—

WADEN .

B p

s d

— Á

ER

,&J

s.

2

T-NIMNCI OHDERC 2

-

u

z

m cari

a

m

n i E

p

20

W»m&*'**f i

",

BISPUTATIO INAUGURALIS MEDICA

e

AETI

z

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

ECHICIS,

E[*" m

us

wesos

QVAM

L

ä

E

SUMMO AURIGANTE ARCHIATRO,

RECTORE HUJUS ACADEMUE MAGNIFICENTISSU

AREFERENDISSIMO ET IL LZISTRISSIMO DOMINO,—

DOMINO

ä

14

PHILEPPG

ILHELM

13

S. R. . COMITE p£ BOINEBURG

SACRUE CJSAREZ AT QVE REGIAE CATHOLIC/E MAJESTATIS CONSIL

12

INTIMO ET CAMERARIO, NEC NON METROPOLITANARUM ECCLESIARU

GUNTINAE ET TREVIRENSIS CANONICO CAPITVLARI SENIORE , ET RESPE

SÜPREMO CHORI- EPISCOPO; EMINENTISSIMI PRINCIPIS ELECTORIS

11

GUNTINI CONSILIARIO INTIMO, AC CIVITATIS TERRITORIIQVE

ERFFURTENSIS PRO-PRINCIPE

[:»

10

AUCTORITATE ET CONSENSU AMPLISSIME FACULT. À

IN PERANTIQVA ELECTORALI HIERAN].

$UB PRAESIDIO,

DN. ]OANNIS PHILIPPI EYSEIL]|-

PHILOS. ET MED. DOCT.

ANATOM CHIRURG. ET BOTAN. PROFESS, PUBL. CELEBERR-

EJUSDEMQVE FACULT. ASSESS. ORDIN. GRAVISSIMI, r. r. DECAN

ACADEMI/E IMPERIALIS NATUR E CURIOSORUM

COLLEGZ4,P. L.

C

DN PATRONI, PROMOTORIS, OJVNI HONORIS CLZLTU PFOSE&VJ

PRO LICENTIA .

SUMMISQ/E IN ARTE MEDICA HONOR. AC PRIVIL LEGITIME OBTINI-

PUBLICO EXAMINI ERUDITORUM SUBMITTET

]ACOBUS WILHELMUS PAULI, LIPSIEN-

.DIE III. AUGUSTI ANNO MDCCXV.

IN AUDITORIO MAJORI COLLEGII MATORI1S, HORIS CONSV

ERFORDIE Tms ]OH HENRICI GROSCHII, Al:u. Trroca

Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

"g É

1

E