JiI141_qt_5 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Dissertatio Inavgvralis Medica De Medicamentorvm Masticatoriorvm Vsv Et Praestantia EX $ M x R. : ^ as T 3 1 p * C * * 88 as V T ?i E 2 3 - d v A z * 4 *j E z * " 25 " v i *5 * 5 » & g i es . E-3 R * b d n 1 28 é P v L Y 2 & 6 " Ers : Ed « . E d : "E * o À $J * z^s " s i * x ? a € ^ g & m P2 pE d "T E i vwf : s EE * a 5f E. L 4 AC z LE 3 u A : K " E 2 - d * ss OK i r h d s 3 p E F " j 3 * i 2 . w aX « j a * " ;v R " Z 5 - Es É £ * & d E F& - d L t * UE - E . o , 38 a d 2 ? i&NN..J p * P " $ us d a i v ; " 22 ^ - - o d E : m ET PA rj E. m " AX m». a E * st L 2 - E. E* : É Ü ld j b M N 2] E 3 sX s I Ws d & B Is " & E - :2 5 Va E 4 m E . - e s X F . M B * g a E* ia g 22 b 3 ^ TM RC 7 R [e & j z p E 1 E. 5 m 7 VO E N H T * z a ij d 2 F. r i i s " TE & $s E 3 xl t 2 i E " E: v p^ E as " w x g u T ^ ^d E ^ E x - - |3 : . "a " * E. E n5 " 3 ia * 5 d p wAw E m h. " 9 E i Vi m * N d d E 45 i ER i s d 2 A 3 E g A - - - E i E E Éd T 3 J G ^ s "! F - E. E " u - - W E i^ * Ed N - 3 d T - & T E. i T E. 5 d M & " n z EY E n n 8 iU z d ag B- AE Z — d um Y E Ea x A p u L P UX C E z m v £ a. 2 A Ea L M: 5 t U: RR R VET dR aR r R ag d- p g w E OCC M a fawods f i WUA Es 79 Em E CM CA UE — LUA E. ETRU aR ss ERa i us u- e E n 3- A x RY ..s».-n m at E o st cs Es s TA P " M us "E E - *s - Séee 2 2 " s m - : i 73 ia - m E z — p Z — — ss at ssM a Is x n —— l— - : us — T —— ii52 IN — 1 ! » 1 [ PFICK,.iT: E DISSERTATI»O INAVGVRALIS 'MEDICA MEDICAMENTORVM MASTICATORIORVM VSV ET PRAESTANTIA QVAM' SVMMI NVMINIS AVSPICiO *RECTORE MAGNIFICENTISSIMO SERENISSIMO PRINCIPE AC DOMINO DOMINO FRIDERICO CHRISTIANO MARGGRAVIO BRANDENBVRGICO BORVSSIAE SILESIAEQVE DVCE agt, BVRGGRAVIO NORIMBERGENSI R&L. EX DECRETO GRATIOSAE FACVLTATIS MEDICAE PRA E'S -D -E D. HENRICO FRIDERICO DELIO SERENISS. MARGGRAV. BRA NDENB. CVLMB. CONSIL. AVL. MEDICINAE PROFESSOR E PVBLICO ORDINARIO ACADEM. IMP. NAT. CVR NEC NON REG. SOCIE T. SCIENT. MONSPELIENS, ET ACAD.SC. ET ART. RHOT OMAG. SODAL. FACVLTAT. MEDIC, H. T. DECANO PRO L?TCOBENTIA SVMMOS IN MEDICINA HONORES LEGITIME OBTINENDI PVBLICO ERVDITORVM EXAMINISVBMITTIT AVTOR ET RESPONDENS IOAN. LAVRENTIVS LVDOVICVS HEZEL SVEVVS. HALA D 1VI MDCCLXVi. ÉRLANGAE Lnïfi'ERxs WALTHERIANIS. J.FRID. HOFFMANN. Differt. Phy(. med. VII. de praeftant. remed, domeft, p. m. 459. 46 1. Quae im auxilium morborum. prompta ac. pavata. funt - - $m quauis ve familiavi pvaeflamt, im culimis ad. manmus. funt , in bortis, [yluis, pvatis, cve[eunz, aut matuva omtibur mom deme- gaui. - - Summus et antiquifumus anedicinae autov, HIP- POCKRATES, vulgavia e? plebeia wemedia som [pevue- Vat. --- Eiusdem quoque fontentiae fuiffe GALENVM ex libro de ffinplicium. facultate patez. 3 AU *XM 1 [U E N S ib [ L Á GN A WU IT -:- ? w . zb ï f EE g- D E ( 3 EE c- ZA ; Z [A A MP M 3 Z , T J [ T m d ülug^u Á uf d- Q i i 3j GN W " MASTICATORIORVM M5SVS. ET. PRAESTANTIA M m n $. L 1 ls H ;p H Q j5 2 uanquam de guflu, vt in prouerbium abiit, ) A h non videatur difputandum, cum appetitus, *e"'xu Ó ) 9 flride fic dictus, ele&ionem quandam ad- fuümendorum íupponat, nec omnibus idem fit deudermm, eadem boni repraefentatio, et plurimum hic valeat confüetudinis ratio; Plura tamen obueniunt momenta, circa quae in confideratione modi &endi guítus, corporum [íàpidorum, earum virtutis et víus, haerere, eaque euoluere, adeoque de iisdem difputare, poffumus. Accedit, quod fàapida corpora in ore mutationem iam experiantur; et ab iisdem quoque os internum adficiatur» A fi [ MASTICATORIORVM Suma- fi in eius cauitatem perueniunt, et ma[licantur. mus itaque nobis nunc huius materiae particulam quan- dam, atque breuiter de eadem difputemus. SO IT. Cibi potiffimum fant, qui ab hominibus adultis ma- fticantur. Cum enim non perpetuo, vt infantes; lac emul- geamus, vel folum potulenta adfümamus, nec, plurium infe£ctorum more, probo(cide fuccos nutribiles attrahamus, fed alimenta nobis quoque dura, tenacia, data fint; haec omnino mafílicatione et comminutione a dentibus egent. Haec ma[licatio peragitur, quando maxilla inferior, de- fternohyoideos, fter- daéta per mufculos digafiricos, geniohyoideos, mylohyoideos, coraco- nothyroideos; hyoideos ce/. nunc iterum adducitur, et eleuatur, et ad la- tera quoque mouctur, nec non antrorfüm et retroríum, per muículos temporales, maffeteres, et pterygoideos internos et externos, vnde nunc per buccas, linpguae mu- fculofae ope. adfümtum in ore voluitur, dentes dentibus opponuntur, qui cuneorum, forficum, molarum, modo agunt, et cibos comminuunt, vt faporem magis excitare, et deglutiri queant. $. Ht. Simul autem, dum mafticatio procedit, ex proximis fontibus adfunduntur humores /al/uales, partim ex in- numeris glandulis minoribus buccalibus, labialibus,. palati- nis, maxime autem e glandulis parotidibus, | maxillari- bus d VSVS ET PRAESTANTTA I E bus et' füblinpualibus. -Haec adfufio pendet ab ipfo ma- xilae inferioris quidem motu, maxime autem a feníàtio- ne, a corporibus irritantibus produ&(., vt quoque imagi- natio fimilia poffit efficere; fiue appetamus, fiue. aver mur inteníius res quasdam. S. IV. Et alia Sed et alia, praeter cibos; aflicari. folent. faliuales ad adfufionem co- corpora quoque glandulas aut piofiorem liquidi füi follicitant, quod aut deglutitur; exfpuitur. Vt. adeo, fingularis quaedam therapiae eua- cuantis fpecies cmeraat, quando per nonnulla medicamen- ta, maflicatoria dicta, copiofiorem faliuae, imo muci, fecre- tionem et excretionem, effiimus, quae adminiftrandi inethodus , Zpopblegmatismus per os, a potiori praecipue, vocatur, etab ea fpuratione longiori digert, quam fali- uationem ; inprimis ope 1nercurl , varie - praeparati , prodactam, appellamus. SI V Haec methodus apophlegmatizans quanquam muta- tionem, et excretionem. quandam admodum particula- rem, inuoluat, in pluribus tamen adfectibus, vna cum a- liüs, fatis commendabilis videtur, vt itaque operae pre- tium fit, et huic methodo füum concedere. Suppetunt itaque nobis ex ampliffimo materiae medicae the(üuro plura medxcamenta, quae eo fige ore committi et mafli- tANA Ca- IV MASTICATORIORVM cari poffunt, vt non rantum Jumores fuliuales et. mucofi, in ore, et circa os, flaguautes vofoluantur, et difcutiantur ; magi$ fecevnattur , fed et feufus quidam linguae imprimatur, qui et ad connexas partes, poícentibus ita rebus, procedere, easque excizave , vel interdum fopire, poflit, et praeter ea vt quoque Za/z4 quodam prodefífe queant. $. VI . Generales hae maflicatoriorum ;zdicatioses , alio qui- dem modo ex parte obtineri queunt, absque maflicatione. Iraque flomatica genus quoddam conítitunt medicamento- rum, ori, ciusque partibus, appropriatorum, quorfüm collutoria , gavgavifmata , eleuavia , liuimenta , cet. pertinent. Sed in praefenti ea poriffimum confiderabimus, quae tum praecipue operationem edunt, quando nunc magis vej minus mafílicatae ] inque ore volutae, fuerint. S.-. VII. Varia vrique funt corpora, quae effe&us S. y. dictos producere valent., Vt enim ab ea fpuzatioge nunc recedamus, quae absque medicamentis procedit, & vel ab imaginatione S. 3. vela materiis morbofis, v. c. in dentitione infantum, in veriolis, in vermibus, in deprauato hypochondriaco- rum ventricnlo, ab effluuiis aduerfis cez, quaeque emol- litionem et abfterfionem refpicit, oritur: fola mafticatio va- cua, et maxillae inferioris motitatio, aliquid poteft, Dceinde corpora quaedam wzole et grauitate faa operantur, ita vt v. €. globus päumbeuc, ore et lingua agitatus, premendo; orga- na VSVS ET PRAESTANTIA: M na faliualia alterat; vt laticem | vberius fundant, |/.SaJia; imo et dulcia, infpiffatos humores , et fübfiftentes, refol- uunt, et vaía ad copiofiorem flillam follicitant. Huc ipfe vicotianae fumus pertinet, qui quanquam non proprie ma- flicetur, tamen addu&a maxilla in os recipitur, et vapo- rofo íüo alcalino efficax eft. — J4eria et avomatica varia idein. efficiunt, vt tamen prius eorundem íolutio a (àliua ipfa, ex parte procedat. fuffera et acida laxas fibras; mia- gis vel minus, contrahunt et ftringunt, interdum pruri- tum excitant, ex quo verfus irritatum locum, eX lege ani- mali, maior procedit humorum congeítio. INavcotica , quae canriffime ramen víurpanda fünt, primo maiorem motum producunt, quem vero fequitur actionis remiffio. Glutimofa et inungunt, et relaxant ítrictas ficcatasque va- forum fibras. vnde magis dilatari, repleri, et ad excre- tionem determinari poffunt, Eadem et nimis tenues a- cresue humores inuoluere queunt, vt debitam confiftentiam adquirant, magisque inter fe cohaereanr, et a vafis, vbi nimis adhaerent, : fecedant. Balfamica corruptioni refi- ftunt. Poffunt quoque .nonnulla blutine et emuczlagine ex parte obítruere glandulo(arum et fecretricium par- tium emiffaria, vnde haec paululum obftru&a coacerua- tioni; et demum nouae excretioni, anfàm praebeànr. $— VIIL" Judicata itaque, dictis $. s. finibus appropriata, plu- ra dantur. Ea quidem et aliis intentionibus medicis conveniunt, fed et maíticatoria efTe, fierique, poffunt. Ufi- À 3 tatio- VI MASTICATORIORVM tatiorufm tantum catalogum . adducemus. Scilicet pro- ftànt: Radices Althaeae. Semina Anifi, Alkannae. Cumini. Cardamomorum. Angelicae. Armoraciae. Cubebarum. Calami aromatici. :Erucae... Carlinae. Foeniculi, Gialangae. Piperis. Imperatoriae. Sinapis. lreos Florentinae. Straphidos apriac. Ireos Paluftris, Gummi maftichis. Liquiritiae. Myrrhae. Pimpinellae. Titrum. Pyrethri. Sal ammoniacum. Rhabarbari. Sacharum. Zedoariae. Ambra. Zingiberis. Cortices Aurantiorum. Herbae Cochleariae. Cascarillae, Lepidii. Citri, Maioranae. Cinnamoni. Nafturtii. Arecca Indorum. INicotianae. Amygdala. Porri fectilis. Caryophylli Aromatici, Pulegii. Ficus. Rorismarini. Paffulae. Rutae. Siliqua dulcis. Saluiae. Opium, Mel.. Qua VSVS ET PRAESTANTIA VMIT Quae cuncta, et plura, vel fola fruftulatim concifa , mafticari poffunt, vel ex iisdem varia praeparata comparari, quorfum trochifci, moríuli, rotulae, elaeofachara, fpongiolae balfa- inis vitae, vel. oleis deflillatis madidae cez. pertinent. Vt tamen vbique debitum difcrimen adfectuum, et in- diuiduorum , habeatur. IX. $ Pergamus ad declarandum . ipfüm — mafticatoriorum vfüm, eorumque in variis adfectibus "morbofis, prae- ter reliquorum medicamentorum, cuiuis morbo appro- priatorum, propinationem, praeftantiam, adeoque corun- dem zndicautia. Scilicet I. Sefe nobis offerunt flagnariones et infavctus circa ip- fas glandulas [aliuales, fauces, zonff]as, uuulam, velum pa- latiuum, EVSTACHIiL fuübazm, ipfasque zares, carumque vece[fus, tutica fic di&ta piruiaria veftitos. Itaque in af- fe&tibus cazarrbalibus, vbi ferum infpiffatum peccat, in gra- uedine , in auvium fufuvro et flaru furdaflro , augina ferofo mucida, refoluentia paululum acría mafticari poffünt, vt ferum fpiffüum mucofüm refoluatur, et falutaris nun acrimonia etiam in partes vicinas diffündatur, ibi vafcu- la obítru&ta aperiat, meabiles reddat, phlegma educat, folida laxa roborer. FHuius eflicaciae funt grata aromari- Ze- ca, radix. Pimpinellae albae, Imperatoriae , szrhme, doariae, harumque effentiae, paucis guttulis ; vel facharo excepns , vfurpandae. S. XI MASTICATORIORVM VIII $ xX Hxs ipfis quöque H. Medela quaedam párari poteft, ífi glazdulae vi- cinae colli, iuguli, tumidae funt, et refolutionem expo- fcunt, quae faepiufcule ita fequitur, vt in infantibus excer- nicula partis capitis capillatae oriantur. S OX Saliua liquidum eft , 'quod quidem cibis: fübigendis, atque miícendis aquofis et pinguibus, admodum quadrat. Sed facillime recipit quoque e///uuis varia, vnde per eam contagiofa miasmata facile communicantur. Igitur IIL. In comiagiofés morbis expedit contaminatam, de- center, exfpuere faliuam, hinc, quodfi haec excretio de- ficiat, proritanda eft per maflicatoria faliua. His itaque, f fumi micotianae fu&io, nunc falutaris, non fufficiat, ne- que arrideat, ipfi medici, chirurgi, verbi diuini miniftri, vel alii aegrotos, vifirantes; iisque affidentes, et affiftentes, cum fru&u vtuntur, quando aeprotos, febribus peftilen- tialibus, petechialibus, purpuraceis, caftrenfibus, dyfen- teria, lue venerea ce. decumbentes, curant, vel nofodo- chia, pluribus aegrotis referta, faepe anguíta, et tetras exhalationes fpirantia, intrare ; ibique commorari, ex offi- cio, debent, Spec;es itaque fic di&as praeferuanres fibi fa- miliares reddere poffunt, ex catalogo, füpra $. 8. exhi- bito, eligendas , v. g. vad. carlin. imperator. angel. calam. arom. condit. cautius pyrethri. berb. falu. puleg. covz, Citr. Cin- VSVS ET PRAESTANTIA. IX Cianam. fru&, Caryopbyll fG. foenic, caruL - gummt. myrrh. cet. $. Xl IV. lisdem, et ex eadem ratione, praeter alia fanitatis praefidia, vti poffunt peregrinatores, aliique füb Ioue frigi- do, zempore matutino et vefpertino, aebulofo, vaporofo, com- morantes ; praefertim vere, et autumno. 5. XIIT. V. De gufju, füepe et fimul odore, deperdiro, multos conqueri audimus, Ííi praecipue vitae genus accedát, ex quo inter varios vapores et paedores verfari eos oportet. Quodíi fimul ftagnatio et defe&tus (aliuae in propatulo fit et neruorum quinti paris, quod guftatorium quoque vo- catur, relaxatio et atonia, tum reéte maíticatoriis paulu- lum acribus, et fapidis, vtuntur. ;S' X[Vo w Sed guflus (àepe non adeo deperditus obferuatur, ífed magis aduerfur, amarus, putridus, midorofus , purulen- tus. Huius cauffa quidem non femper immediate in gu- fhus organo laret, íed (aepe in remotioribus partibus, in ventriculo, duodeno, füburra purrida, biliofa cez. repleto, in pulmone, vlcere obíeffo, re, — Itaque primum fontes gu- ftus adueríi repurgandi, per digeítiua, euacuantia, abfter- Sed maíticatoria gentia. VI. B X MASTICATORIORVM VI. Tamen ex parte et guftum aduer(üm emendare, gratioremque conciliare, valent. s. XV. Eo magis autem VIL. Maflicatoriis ii opus habent, qui que!ore ois adeo laborant, vt anima eorum foeteat, et halitus furgens aliis moleftus fit. Cauffa quidem huius foetoris oris ad- modum diuería effe poteft, fiquidem, vii $. 14. monitum eft, is, ibidem, ac guftus aduerfus, Jaburram veutviculi pu- tridam, pbrif/m ex ulcere pulmonis, pro fandamento. habere poteft. Quaeuis autem corruptio peculiari füo nidore do- nata eft, vt ita aliter foeteant ii, qui matutino collutorio Oris, quod fàltem aqua frigida fieri poteft, obliuifcuntur , vnde et recremeuta ciborum be[leruorum in ore, et dentium commiffüris, male olent. Aliter olent zoz emuntioris nafc homines, aliter foetet dezzum caries, aliter ulceva faucium vemerea, quae ad offium erofiones procedunt, quae cum narium ozoez4 multa communia habent. Quaelibet cauffa fuam propriam expofcit curationem , vt tamen maflicatio- ne aromatum pratiorum, balfamicorum, indicatio pal- liatiua expleri, fàltem tetra mephitis moderari poffit. Si- mul autem cauendum eft, ne ambratis, mofchatis vel aliis jortioribus odoriferis, quae faepe fenfibiliores, hyftericae praecipue femellae, ferre nequeunt, iis obuiam eatur, Proftat equidem in hunc finem wwfcerda; a figura dicla, feu zrocbi[ci de terva. catecbu, e terra fic di&ta catechu, fac- charo; VSVS ET PRAESTANTIA. XI charo, ambra, mofcho et mucilagine tragacanthae conftan- tes , qui halitum füauiorem conciliare debeant, dum ma- üicantuþ. & XVL Foetorem oris aliqm, nonnullis aduerfum , bene no- runt illi; qui VIH. Su&ioue fumi tabaci, vilioris praefertim, vimia dele&dantur, vel vizo, vel fpivituofrs vaviis, abutuntur. Iraque ad mafticatoria, alios vapores, in atmofphaera fua, emittentia confügiunt , id quod pallium ipfis relinquimus, vt tamen odoriferorum fàepe adfe&tatis amatoribus caute- las, $. 15. traditas, fimul commendemus, easque, quae infra dabuntur. Quae cuncta ad alios quoque pertinent; qui alias forditiei fpecies odoriferis palliare geftiunt. $. XVII. , IX. Denium autem et gimgiuae vitiis mafticatoriis me- dela quaedam parari poteft. Admodum quidem diftin- guere oporter odontalgiae cauffas, fiquidem ea praeter ir- ritarum nudum, ex carie, neruum, e conpeílione catar- rhali, fàepe autem e redundantia fanguinis, oriri porteft ; in qua calidiora minime quadrant, Praeter alias autem et methodicas curationes, iubent mafticare femem flaphidis agriae. Nos autem, quoniam fümma acrimonia pollet, illo, cum veftigia nos terreant, uti nolumus, ficuti nec baccis illis folani cuiusdam fcandentis, cocculi dj Leuaute dictis Bz. XII MASTICATORIORVM dictis, flupefacientem effe&tum et in pifcibus edentibus, Mafticationem cinnamomi, caryophyllorum, in odontal- gia e carie, et ferofa , concedimus,; quatenus, ex acrimonia eorum aromatica, faliua, ftrictas, dolore, partes relaxans, inde leniens, magis. accurrit, Simile tentant inadíue- ti fumo tabaci, cum puluere Cafcarillae mixti, paululum vaporofo, inde neruorum actionem parumper obnubilan- do. Sed palmam plurimis odontalgicis praefert JWitrum evyflallifatum , quod denti cariofo immiffüm, neruum paululum irritans, multam íaliuam proritat, vnde ftricta- rum partium relaxatio, et dolorum remiffio. Quae qui- dem pulchrioris et fecurioris cffectus nobis femper vi- fa eít, quam íi et opia;a dentibus immiífa fuerint. "Vt adeo nitrum quoque conueniat, fi cauffa odontalgiae fuerit fanguinea. Praecipue cum noua methodus, mague- ze avificiali curandi odontalgiam omnem, admodum fal- lax hucusque fuerit, quanquam et quandam energiam obíeruauerimus, vt itaque, in ranta naturae virium faepe Occultatione, omnem magnencam v1m, elusque in corpus humanum actionem, nevare velle, nefas nobis videatur Gingiuam autem igfamtum, in dentitione difficili appri- me mele inungunt, quo fit, vt ea mollefcat , eruptionique dentium minus obítet. Quae encheirefis plura praeftat, quam :maflicatio demtis lupi: vel fordidus mos, infantibus extra lactationis tempus, et nutrimenti quoque loco, pa- nem amygdalinum, vel alium, facharo mixtum, in feja, Zuller diéta, ligatam exhibere, quae mafticenr. Radicem autem Poeoniae; Althaeae, Ireos, facile conceditnus. $. XVIIT. XILI VSVS .ET PRAESTANTIAZ Y $. XVIH. X. Sed /lomarace praecipue antifcorbutica, et balfami ca, maflicatoria expofcit, vnde et gingiua inungi poteft; quae noua foliditate opus habet, vt cum dentibus vaeillán- Maxime in locis et itineribus üibus nouiter cohaereat. maritimis, vbi verus fcorbutus faeuitiam exercet, illud ne- ceffarium . eft. Sed et in noftris. regionibus fcorbutici in- ueniuntur, qui muriaticam acrimoniam, eiusque effectus, fovent, quae balíamicis euranda efítl. Nobilis itaque.in hunc finem celebratur cochlearia , faluia, maflurtium. borteufe et aquaticum, imo fiübvinum , et fimilia, quae máfticari pof- fünt, vt füccus mundificans et antifepticus defiderata effi- ciat, Quae cuncta quoque fpirituofis, linimentis, et ele- €tuariis gingiualibus , ex aliis quoque v. c. gumm. mafti- chis, quod ab ví(u nomen fcre habet, porro gumm. lacc. fangu. drac. rad. alkann. compofitis, quorfüm et nobilis myrvba pertinet; mifceri poflunt. $.-XIX. Optatum porro effectum, contra gingiuae corruþtionem fibi; nec male, períuadent Angli, &taui, aliique maris accolae, dum et zicotiavae berbam concif[am, absque incen- fu, mafticant Atque herbae huius fanctae virtus mundi- Habeat itaque operationis ficans et tonica aliunde patet. fucceffum optatum, qui naufeam nec fibi, nec aliis, hac mafticatione creant, t B 3 $. XX, XIV MASTICATORIORVM $. XX. Similem et antifcorbuticum, — et alexipharmacum, et dele&tantem ; effe&um Indi orientales , maritimi praecipue, fperant e mafticatione Bere] Zfreck, Maffa haec componirur e fruftis fru&tus Areccae concifi, mixtis cum calce, ex oftraco- dermatibus calcinatis parata, et in petia, e foliis arboris Betel confecta, conuoluta. Inde faliua. rubro et fangui- neo colore tingitur, quam cruentam exfpuunt. Ab in- eunte autem aetate iam liberi Indorum hac rmafticatione dele&antur, vt etiam praeceptores Malabarum in fcholis Betel. Areck iis diftribuant, veluti in noftris regionibus in- terdum cruftula blanda, fücharata, jom Bou, cet. vt diligen. tia exciretur pufilloram di(centium; diflrribauntur. Suc- cus autem ex di&is inpredientibus conflatus dat; demum 7erram catecbu, improprie fic di&tam , traumaticae et adítrin- gendis indolis, $ $ XXI. Deficiens faliualis in ore latex, mucidusue faucium, ex parte /Zim producit, qui alias defe&tum boni liquidi in corpore generatim fuüpponit. Siccatas autem fauces, praeter recens et fripidiufculem potulentum, maxime ío- latur acidiufculum quoddam, vnde in febribus cum emo. ]umento ; deco&ta citrata, et ipfà carnis citri fruftula, por- rigimus, Sed proftant quoque in officinis XI. Trochiíci azzidipfíei, qui maflicati Jzrim eprepie fallunt; in ficcatis et collaptis oris , pharyngisque partibus gra- VSVS ET PRAESTANTIA. XV gratum ftimulum excitando, unde et magis adfufionem humorum excitant. Non tantum itaque febricitantibus, fed et peregrinatoribus, militibus, venatoribus, ve.' pro- fünt, qui, feruentibus íolis radiis expofiti, admodum fi- tiunt, nec tamen frigida potiri queunt, vel ab hauftu geii- do recte fibi cauere volunt, Parantur autem diéti trochi- fci e cremore tartavi, facbavo, et gummi tragacautbae, $. XXIL XII. Lingua cum adeo fenfibilis fit, dum praeter par quintum neruorum, etiam octauum, et nonum, cum cer- uicalibus et phrenico communicans quoque, ipfi ramos füb- miniftrret, facili modo etiam fenfüs in ea excitatus ad alias pàártes propagari poteft. Quare et ob fenfüm hunc exci- tandum maíticari fapida nonnulla poffünt. Et in ipíà /iz- guae paraly£ nouimus plumaceolos vel fponpiolas oleis eí- fentialibus fetas, vel fàlibus volatilibus oleofis, applicari, quando maflicare aegroti nequeunt. Simile quid coníue- uere in byporbymiis, praecipue byflericis, vbi vel aquam car- minatiuam , vel puluevem , fic di&tum folarem, Cellenfem, qui qui vero per c/zzamomi oleum, largius in eo contentum , maxime operatur, vel alia fapida quaedam, imo faepe aquam fimplicem frigidam, aegrotis,. ore interdum vi aperto, ingerunt. quorum quoque fragantes particulae per linguae villos reforberi poterunt, a $. XXIII, XVI MASTICATORIORVM ! 4 'XXIHIE XIII. Haec cüm nondum, vel vix, ia ventriculum de- lita fint, ope alterationis nernorum in lingua, et vicinis partibus, productae, operantur. ltaque quando ver/igo ti- menda eft, vel eiusdem primordia iam manifcftantur, ad fimilia, quae $. antec. indigitauimus, confugere poffumus, quodfi collapfus neruorum in cauffa eft, et virium viralium quaedam proftratio. Caducaautem vertigo, füb quo ftatu ma- fticare nequeunt aegroti, imo in fevo/ae apoplexiae inuafio- ne, $. 22, dicta) vna cum aliis appropriatis, exhiberi poffunt. $. XXIV. XIV. Sed et ajuo fegniori et ffcciovi conlülere ex par- In hunc finem non tantum te poffumus mafticatoriis. enapua cle&a concedenda eft, [ed et multi infigne leua- men íe habere, et aluum liberiorem experiri fatentur, quando mane, quaáfi àliud agendo, vadicem vbabarbari, in fruftula concifam, dentibus mandunr, falinam, autem fi- mul deglutiunt. In Soda amygdalas nonnullas rmeafticare atque deglutire folent, et ii leuamen eX.oleo vuguinofo in- uoluentefentiunt, qui ventriculi acrimonia vexantur, Sed cum etiam aliae fodae cauífae exfiftant, remedium hoc non vbique iuvat. $. XXV. XV. Flatuleuiiam lernam effe plurium . fymptoma- tum, quae primo intuitu vix ab eadem deriuanda vide- baa- VSVS ET PRAESTANTIA. XVH bantur, alibi fuüus demonftratum eft. Inter alia fympto- mata, quae inde emergunt, ipfa vertigo, ad lypothymias procliuitas, praecordiorum anguíliae, merito numerantur, Dum autem praeter alia, et flatus, ventriculum, et per confenfum pec&tus, ipfumque caput, moleftantes, probatis carminatiuis, ex oleofis et aromatico falinis partibus conflatis, per viam proximam eructari, vel per inteftinorum tra- &um propelli queunt, halitus certe taliutn remediorum, in ventriculam delatus, admodum falutaris effe poteft Igi- tur in tali ftatu vt hypochondriaci, byfítericaeque carmi- natiua maílicent, autores fuaforesque fürmus, Eligi pos- funt femiza: Cumini, Carui, foeniculi , anifi, Cor?ices: Aurant. Citr. Cinnam. PFru&us: Caryophyl. Amomi. Radices:. Calami aromatici, Zedoariae, Galangae, Gentianae cet. eaque velíimplicia, vel interdum íacharo condita. Ex fimili ratione infantibus verminofis .$em. Sanmtouici Ó Ci- nae ; fàcharo conditum, ad maíticandum , imo et deglutien- dum, ícopo authelmintico, cum fru&u exhibemus. $. XXVI. XXVI. Vt Ventriculo confulant, folent quoque hy- dropotae hifce dele&ari. Praecipue mos eft, vt, quando fic dictae acidulae, vel potius aquae foteriae, potantur , fta- tim poft cyathi hauftum, ad guftum blandiendum, et ven- triculum roborandum, $. 25. di&ta, aliaque, v. c. flores Au- rant. conditi, panis cydoniorum; re. ingerantur. Mode- ratum víüm haud diffüademus. Sed nimia quoque dulcia C fer- XVIII MASTICATORIORVM fermentatione indu&ta, ventriculo quoque nocent. Ergo talium mafticationem moderatam tantum . concedimus. $. XXVII XVII. Ad fenfus quidem internos smemoria pertinet; hinc materialibus medicamentis forte difficilius alteranda. Sed cum arétus admodum nexus mentis cum corpore fit; pro pofitu corporis etiam anima cogitare folet Sic ita- que znermoriae debilitas, praeter alia v. c. impetum fanguinis neruorum verfus caput, et prefífa, a dilatatis vafis , principia, ce, a debilitate nernorum et fenforii communis oriri poteft, quac cedit, neruis in nouum robur verfis. Hinc et mafticando res, quibus fpiritus rector ineft, etiam debilitati huic füccurrere poffumus. inter quas praecipue fructus cubebavsm et cavdamomi pertinent, quae melius mafticantur, quam vzgues, calamique, vti nonnullorum mos eft quodfi effingere quaedam cupiunt, quibus nuncnon fufficiunr. $. XXVIII. XVIII ExpeHloramtia prouidum omnino expofcunt víum, ne his, praecipue dulcibus et fermentantibus, et mucilaginofis relaxantibus, nobili refpirationis organo ato- nia, et maior humorum affluxus verfüs locum,; vbi minus ex atonia refiffitur, inducatur Sed certo tempore, vbi fibrae nimis ftridtae funt, mucusque nimis tenax, vel materia acris nimis, mafticari poffünt, in tuffi, afthmate, peripneumonia , raucedine, nonnulla dnlcia, veluti: ficus, lulu- XIX VSVS ET PRAESTANTIA. juiubae, fcbeflen, filiqua dulcis, paffulae, füccus liquiri- tiae, nec non paíta dialthaeae; imo et trochifci beccbici nigri, flaui, albi. $. XXIX. XIX. E contrario mafticantibus quoque, interdum pul- monibus, alio modo laefis, ex parte füccurri poteft. . Sic in effera. baemoptyf£ tochifci e mucilaginofis cum adftringen- tibus v. c. croco martis, imo et fecuris opiatis, mixti, mafti- cari queunt, vt lente deglutitus humor in tanta vicinia etiam tracheam et pulmones alterare,; vulnus flringere, oblinire, fpafmosque et dolores fedare poffit. Etiam ad- Ítringentem radicem Iridis paluftris luteae ore detentam; et mafticatam, in effera narium haemorrhagia profuiffe , per- hibenr. $. XXX. XX. Populi Orientales mafticatione maxime delc&a-n- tur, veluti iam $. 20. exemplum adduximus. Aegyptii allium wandunt, quod ipfos a pluribus morbis praefervet. Sed alio fine quoque electuaria fibi parant, quae mafticant; fcilicet, vt primo ro/ur et magnanimitatem, et in bellis quo- que venereis forziudimem, deinde fommos leues, fommiaque grata, fibi concilient. "Turcae confe&ionem Maslacb, Ara- Haec forte inter fe bes Bergee, Per(àe Bangue , maíticant. Sdmodum conueniunt. Opium bafis cft, cum nonnullis alis aromaticis maritatum. ^ Forte fíaepiufcule voto fuo C2 p XX MASTICATORIORVM tiuntur. Sed demum vires intenfas adeo quoque remitte- p re obferuatur, vt ftupiditas, tremores artuum ve£. in. vi- f rium antea auctarum vices füccedant, nde ratio, cur 1ninus talia commendcmq; » elucet, j Z X*xyL | XXL Ea denique non praetermittenda videtur ratio mafticatoriorum , dum nonnulli quaedam mafticante, vt Jali- *w inde educto alis prodeffe poffint. — Sic v. c. toties vide- roaus, in variolis, matres, nutrices, mulierculas, caryophyl- los, foeniculum, fedum, maflicare, Dakitumque ad oculos aegvotatttium ferre, rati; 29de oculos ab occlufione, vel laefione, feruari. Non equidem hoc plane probamus. Suppura- tionis enim, in variolis neceífariae, teftes funt palpebrae claufae, quae ergo, fi reliqua quadranr, non extimefcen- dae, neque oculi aperti feruandi. cum tum, ob inflam- mationem , quae acrioribus tamen non augenda, lucem ferre nequeant. Ínterim tamen blandus halitus etiam ftri- étas partes folatur, unde in dolore oculorum, praeter ea, quod in tenebris per aliquod tempus verfari debeant, ha- litus foenicul rnafticati concedendus eft, qui quoque, et in fufhtu et fotu, inflammatis oculis, apprime conducit. Eam autem mafticationem merito damnamus, quande ma- tres, nutrices, velannofae mulierculae izfaztibus abla&atis cilos autea ane[licam , quam ipfir inguvgitent , fiquidem fali- ua nec femper puro ore egreditur, nmec fimilis alterius sorporis fucci effe poteít; cui allimilari ideber, et faepe peffi- VSVS.ET PRAESTANTIA. £ XXI peffime affi mrlatur. Tacemus morbos, ex faliuae indole fermentefcibili, vt füpra indigitavimus, propagari, $. XXXII. Quae cum ita fint, vfus ez. praeffantia ma[licatoriorum ; füb recta eorum víürpatione, vtique patet Víus autem obtineri poteít, fi nonnullas adhuc cauzelas, praeter eas, quae iam fparfim adduximus , obferuabimus. Igitur l Non omnem fpem in mafticatoria mec'ücma po- nams, Sed l. Coniungenda, vt artis eft, coniungamus. IH. Saliua exfpuenda eft. ífi ea nimis particulis acri- bus, contagiofis, vaporofis, opiatis, referta et inquinata eft V. Deglutiri tamen poteft, fi particulae tnafticatorio- rum fuerint aromaticae, exigente indicatione, dulces, mucilagino(ae , aluum lenientes; aliasque partes roborantes, V. Non temere tamen quoqua fáliua exfpuenda eft, ne fauces areícant, ventriculoque menítrui pars fübtrahatur. VI. Non nimis diu calidioribus mafticatoriis vtamur; neneruií nimis xrrxtentur, orgafmus COBCIICIU?; .€aput tenftetur. Adeoque V. Calida mafticatoria in congeftione , et redundan- tia XXII MASTICATORIORVM VSVS ET PRAESTANTIA. tia fànguinis verfüs caput, excludantur. Refri- gerantia et temperantia quadrant. U Vlll, A dentium arrofione caueamus, quae ab acri- bus , et dulcibus; et acidis, nimis víürpatis, oriri poteft. .. Sic itaque, et fecundum hofce refpe&tus, Temporibus medicina valet, data , tempore, profunt, Et, data non apto tempore, multa Hocedp TANTV M. I r [ » - .t'ci iE . M A -2 [3P $— 72 3 NI m pl ; EUR 7- m L ITUDEI o 220 AU NI 2 $- o X U Q252 PX R25 X R i ÀN 25025 ) 0525 N CT X DW ..;;7— E s ï 3 3A E N 4 f N Y s [ k T vt / j 'ï d] Z : NSS — NI Z "d —— P * E N H* * ï:«,,,* v w g x ts T ».S A xf A j z . -* À »,i' $o , . P ;:? 4 X TA vt Ed $ i CISEUE - À d. j LL L EC at AE t Mp i » db 5 * fä« äer-tf) at E s 3* w R^ t «t " T M ^ BL M 4 " ^* L P j d H T R A w 4 TE Z; s Dd EU ; a ; f Í L 4 ? ?*- um " m » 255 A. b v i « n v* s j *:ï p P. W * Á uv Wt . E ld d £s E& d« M e A * N^f t u &Lf , : ab o $ N LE * ),;. Qd k » 5 It 4 g v 21 AA P. u- & ^i À h o« , i P 5 d9 s od dub us À EO E i ä" p m * i t ] ] À d AAE x P A s M ag A X t E n - M. Ed «"a ï"? * - N a!g»'*w'ï 5 f aï,g-* P M UE 34 u2 o* 2 qem Ed æx s d Dd d L j d N L d $$ D i* É Ed & $5 at h3 Ts Es X A & w p .,:V d g Xy d ?*xü m ä; PA wi h * " d Ms ä« £ s F X iï AA W a. EE f( W 92 x J 4 d d * r A ) u- g ^j i ** ?. R d — P ». *;) £ ;"74 1 d 2ye e» [ d E MY i^ ) 7 LE .ä v x ?X M J A r ( N * * d H P * As * " y CM Te) » Es »- ") P od "r n g j 2! ?. V. - EC "n d LX g *w*w.?- ( g d L g À * G f Adn. Ts der. 3 e 1 M s m« ä.,ag w 'J' * *j s u l12 lA. j &, As *:&æ n d - s ; g. us b u A; DISSERTATI(O INAVGVRALIS MEDICA MEDICAMENTORVM MASTICATORIORVM o g2 VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset VSV ET PRAESTANTIA. i QVAM^ r SVMMI NVMINIS AVSPICI o —RI;JCTORE MAGNIFICENTISSIMO O Baanee Q ä SERENISSIMO PRINCIPE AC DOMINO E Focus AU DOMINO N st FRIDERICO CHRISTIANO L ) MARGGRAVIO B)RANDENBVRGICO BORVSSIAE SILESIAEQVE DVCE n&r. BVRGGRAVIO NORIMBERGENSI n&zr. ee GRATIOSAE FACVLTATIS MEDICAE EX DECRETO p "A EkUS D. hn 3 D. HENRICO F RIDERICO DELIO o SERENISS. MARGGRAV. BRANDENB. CVLM B. CONSIL. AVL. MEDICINAE PROFESSORE PVBLICO .O RDINARIO ACADEM. IMP. NAT. CVR, NEC NON REG. SOCIET. SCIENT. MONSPELIENS, ET ACAD. Sc. ET ART. RHOTOMAG. SODAL. FACVLTAT. MEDIC, H. T. DECANO PRO LICENTTA SVMMOS IN MEDICINA HONORES LEGITIME OBTINENDI PVBLICOERVDITORVM EXAMINISVBMITTIT AVTOR ET RESPONDENS LVDOVICVS HEZEL ä 1 IOAN. LAÀ VREäïTIVS ALA SVEVVS. 1VL MDCCLXVi. D EÉRLANGAE Lx-x:-i-xr.xxs WALTHERIANIS. ïöj Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com