JfV77_qt_5
author: Bein, Karl Friedrich Wilhelm

——

" —

EEE

-

—

T MEEOSE COT ERE OM

lLL

z

$ 4 d. eeoccn l

as

-;

.

*

E

P*

rE

Ts

"v

A

B

-

d E .

:

E

4 u

u-

3

2

X

r

L

,W

li

r

A

Gu

*

N

A

-

E.

h

1

d

.A

g

3

X

j

21

[

A

"j

P

—

- ne

n

g

P

z

ze

P

z

C

70

oW

A

P.

*

s

m

As

p

6

ac

E

VW

m

d

.»,

A RUO

SS

k

z

"

A

o

s

RE

WUA

*

E

C

MXER

.w

m

T

)

A

-

u

A

x

E

É

ts

m

x

AA

P

x

x

N

-

A

-

n

X

x

P

z

2

«

w

5

M

-

m

m

2

v

ER

s

b

s

AE

i

3

m

[s

"

-

D

».

us

TOR

|:

—

—

as

remmmta

—

M

EE

—

——

T

a

k*

W

J

hs

st

«

DISSERTATIO

INAVGVRALIS

MEDICA

DYSENTERIA

QVAM

CONSENTIENTE

ILLVSTRI MEDICORVM ORDINE

PRO

GRADV

DOCTORB

MEDICINA ET CHIRVIEGI.»Q

.RITE. OBTINENDO

EXHIDET

CAROLVS FRIDERICVS GVILIELMVS

BEIN

NASSOICVS

CHIRVRGVS ?PRIMARIVS LEGIONIS ARAYSIONENSIS

v

SECVNDAE IN EXERCITV BELGII

FOEDERATI

(

]

GrissAE

CIOIOCCLXXXVI

LiTrTERIS

IO.

IAC,

BRAVN. Acan,

Tv»ocn,

E

CR

UE

SERENISSIMO

PRINCIPI

AC DOMINO.

DOMINO

CAROLO FRIDERICO

MARCHIONI

BADENSI

ET HOCHBERGENSI,

LANDGRAVIO

SAVSENBERGENSI

COMITI

SPANHEIMENSI

ET |EBERSTEINENSI

DYNASTAE ROETELENSI,

BADENWI-

LANO, LAHRENSI

MAHLBERGENSI,

ET KEHLÉNSI,

REL

SVPREMO BELLI LEGATO IN EXERCITV

BELGII FOEDERATI

DOMINO AC PRA.EFECTO

SyO

LONGE CLEMENTISSIMO

HOC

INAPFGFRALE SPECIMEN

IN

MONVMENTVM

HVMILLIMAE VENERATIONIS

DEVOTISSIMA MENTE

OFFERT ET |CONSECRAT

SVBIECTISS$TIMVS

. CAROLVS FRIDERICVS GVILIELMVS

BEIN

A9

:

?

w €wubo.

LT

d

"

- 03(

ïä-

d

.

B .

Eu2

d

E

"

z

?

5

EM

s

xxä'

d

E

s

N

*

J

*

F«

[

[

Z

K.:;

^s

Á

i

N

Y5

zi

A

N

d

s

x

U

5 —

a

Qs r

z

4j

AR

z

)

Y

AC

N

N

xä&)

A

7

VZAC

d

NV

Hs

rE

u

.

f

N

d

M

W

u EE

an

SSSSSS

SNSS

»t

x

N

.

t

EU

SSSS

&Q—AR

xQ

s

k

J

s

2

$.L

ulta quid-em &-egräg,:ia fcripta & obferua-

tiones celeberrimorum in arte noflra viro-

rum de dyfenteria extant, in quibus omnia

ad decurfum, differentias, cauffas & curationem fpe-

Qantia fatis fuperque & accuratiffime expofita repe-

riuntur: eamque ob cauffam dubius diu haefi, an

hanc materiam pro differtatione- inaugurali elaboran-

da mihi feligerem, — Cuni vero dyfenteriam, quae in-

ter morbos militum omnium confenfu primum fere

locum occupat, multosque inter popellum praecipue

perimit, faepius ab eo tempore, quo officio chirurgi

legionis primarii in exercitu ordinum praepotentium

seneralium Batauiae fungor, obferuauerim , follicite-

que in eam eiusque indolem inquifiuerim ; metho-

riam

dumqqe, qua profligaretur, fcrutatus fim, mate

hanc

[

6

d ii

hanc fcopo meo conuenientem putaui, Áccedit etiam,

quod morbi, & praefertim epidemici, aeque ac genera

medicinae, pro natura locorum & pro varietate tem-

peftatum maxime differant, &, vt cELsi verbis vtar,

aliud medicinae genur opus fit Romae, almd in Ze-

gypto, aliud in Gallia,

511

Morbum hunc fpasmodicum d&

conuulfiuum ,

tormina ,

CAELIVS

AVRELIANVS

quem cCELSVS

rheumatismum

inteftinorum

cum

vlcere ,

THO-

SYDENHAM

MAS

febrim ad inteflina conuerfam,

alii

difficultatem

inteftinorum haud

inepte nomi-

narunt ,

a diarrhoeae.

varlis

fpeciebus,

liente-

ria,

fluxu hepatico, coeliaco, ceterisque morbis,

cum frequentxom

alui deiectione coniundis,

multis

& maximi momenti proprietatibus diftinctum repem-

zi ommbus notum eft.

$. TII.

Praeter contenta inteftinorum eiicitur fanguis ,

vel fincerus vel cum muco albefcente mixtus

Inter-

dum quoque, & praecipue in progreffu morbi, non ni-

fi materiam mucofam & purulentam eiaculantur aegri,

haecque eft ratio diftindionis inter dyfenteriam cru-

entam, rubram , & albam feu purulentam

*

Humores, qui reüiciuntur, plerumque foetidiffi-

mzi

s.

7

ii Ifunt, & quam ocifime ad putredinis fummgm

gradum deueniunt.

'Tenesmus, feu afidua defidendi cupiditas, fem-

per adeft, & nullo in alio morbo tanta ferocitate

aegros excruciat.

Saepius prorfus nihil excernitur, vel parum

duntaxat materiei mucofae, fpumofíae, croceae, ni-

grae, fanguineae vel purulentae.

'Tormina, dyfenteriam femper

concomitantia ,

grauifime vehementiffimeque in canalem inteftinorum

faeuiunt, & non nifi in enteritide vel ileo inflam-

matorio, neutiquam vero in aliis alui fluxus fpecie-

bus aeque dolorofa percipiuntur.

Nihilominus dy-

fenteriam nonnumquam fine dolore effe; cum HiPPO.

CRATE Epidem, Il confirmat G. w. wEDELIVS in

Miftell, mat. curiof. a, 1671. p. 43-

HIPPOCRATES

vero hoc loco dyfíenteriam pro quouis alui profluuio

ficut etiam ( prorrh. 2.) omnem

habere videtur,

cruoris per inteftina vacuationem , & praecipue hae-

morrhoidum fluxum; qui plerumque morbos varios

falutariter ac iudicatorie foluit,

dyfenteriam inter-

dum appellat,

Vid, GonRAEVS in Voce 3Juwereis &

FoEsIri Üeconom, Hipp. in eadem voce.

Quod qui-

dem in vigore morbi, gangraena nempe d fphacelo

imminente, dolores fenfim

imminuantur ,

& breui

ontin-

ante mortem excretiones wabsque torminibus c

1

gant;

$

us

1

ceant

nemo medicorum ignorat

Et quandoque in

principio fimulat diarrhoeam benignam, pedetentim

vero tormina & tenesmus accedunt & malitiofa emer-

git dyfenteria;

quod iam AETIVS

obferuauit . í£e-

III. Serm, I. C, XLIII. Hanc ob cauffam in

trab

curatione femper epidemia fpecialis confideretur

Ouamcunque fanguinis materiaeque mucofae &

faniofae

excretionem momentaneum fimulatumque,

nunquam vero infigne leuamen (ac in fluxu haemor-

xhoidali torminofo) fequitur

protinus in dyfenteria

tormina ( defidendi cupiditas redeunt, omniaque

fenfim in peius ruunt

l

Epidemice fere femper graffatur, & hac quidem

zc

illi

diarrhoeae fÍpeciei,

quae

a colluuie bi.

liofa oritur,

ultosque fimul inuadit, refpondet, 'T'e-

nesmus, tormina, aliaque infuper fymptomata, mi-

I

nus tamen dolorificea & grauia, hanc diarrhoeam

epxdemlcam comitantur, & ex hac cauffa multi eam

pro dyfenteriae fpecie habuerunt,

Per contaglum quoque propacatur dyfenteria;

quod nunquam in diarrhoea, vel epidemica vel fpo-

radica,

aliisque

alui

deiectionibus

obferuatum eft,

Materiam contagiofam praecipue ex foetore fpecifico

fordium excretarum dignofcere poffumus.

Accedit etiam alia adhuc nota dyfenteriae cha.

rade.

9

——

raeriffica & maximi momen'ti, febris nempe acuta

vel acutifima, quae pro varia conflitutione aegroti,

pro diuerfo aéris habitu, pro differente anni tem-

pore & praefertim pro vario & multiplici conftitu-

tionis epidemicae ggnio, mirum in modum differt,

x

$& IV.

Febris vtplurimum biliofae indolis eft, d fia-

fim ab initio figna colluuiei biliofae ad primas vias

delatae adparent, febrisque vehementia ifti colluuiei

refpondet, Signa huius dyfenteriae biliofae praecipua

funt:

Sapor faüidiof'ï.is, amarus: faepius omnia, quae

forte manducant

& deglutiunt aegri,;

fapore hoc

biliofo imbuta videntur.

Appetitus proftratus & faftidium omnium cibo-

rum, praefertim carnium, piscium, ouorum & fimi-

lum,

Halitus oris foetidus & quafi *fpeciäcusl, ita vt

ab omni alio oris foetore ftatim dignofci queat.

Lingua impura, flaua, ficca, procedente tempo-

re

induratur,

exafpemtur ;

craiTefci)t & nigres-

cit.

Naufea & vomitus; ita vt quaeuis Ob«lata & in-

sefta cum bile mixta euomant aegri.

Interdum quo-

que non nifi ru&us biliofi & vomitus inan?s aegros

ex*crucian.t,

B

Anxi?-

ro

eägä-äsw : !

Anxietas fumma, cum fenfü plenitudidis in prae-

cordiis a bile corrupta & in regione praecordiorum

colle&a.

Faecum aluinerum color flauus, cum fanguine

Es

attamen mixtus, foetorque infignis , ab illo in aliis

dyfenteriae fpeciebus longe diuerfus.

WVrina iumentoía & cum bile mixta.

Albuginea oculorum fiauida & totum corpus

icterico quafi colore defoedatum.

Sitis pertinax , & inexplebilis, nequidem fapo-

naceis & acidis cum aqua mixtis fedanda.

Praeterea

aliquando in dyfenteria biliofa obferuatur, aegros nul-

Hinc

lam fitim habere, fed peffimo femper otnine,

HIPPOCRATES Coac, Praenot, No. $8, dicit: Zc pe-

mitus quidem in graui morbo fitim temere ac praeter

rütionem ceffare, malum eft,

Pulfus celer, mollis & infermittens,

Dolor eapitis infignis, praefertim in fronte, cum

fomnolentia. & vertigine iundus.

Petechiae fe interdum immiícent, non vero li-

uidae & nigrae, fed rubrae & pu

/licum morfibus iif

miles,

Denique exacerbationes & remiffiones quotidie

OINEMUNT:

vel diebus alternis contingunt, quae in aliis dyfen-

tériae ípeciebus rarifime vel nunquam ftatuta die

ebferuantur.

$. V.

XX

a Ed

95 V.

Non raro febris putridae indolis dyfenteriam

comitatur, eamque periculofifimam d&. peftilentialem

animaduertimus

reddit ,

quod quidem . praecipue

in locis aére putrido inquinatis,

carceribus,

no-

focomiis, in regionibus vliginofis &. paludofis, tem-

pore autumnali fmäxdo humxdoque poft praegreffum

aeftatis calorem, in hominibus, quorum humores ad

Maxime autem at-

putrefcentiam - tendunt e, f; p.

tendendum ,

quod fomes hic putridus femper cum

materia acri, bilhofa & fpecifico. miasmate dyfenteri-

co coniuncdus, & febris non mere putridis & fan-

guineis fed biliofo - putridis accenfendus fit.

Rede

igitur haec dyfenteriae fpecxes, biliofo - putridae no-

mine infignitur,

5vr

Saeplfïme character huius febris primis mor-

bi diebus latet, & fymptomata putridae refolutionis

Interdum

tertio vel quarto demum die accedunt,

vero febris putrida ab ipfo principio dyfenteriae ad-

eít, & infeflius aegrotos vrget maximumque pericu-

lum infert

In hoc caíu fpirituum proftratio, debi-

litas atque languor, mirum in modum fubito incres-

cunt, eumque hoc fymptomate pathognomonico aliae

adhuc notae putridae comphcatloms coniunétae funt.

E

Calor fui generis, mordax nempe, digitum fan-

"

.

gen-

[.

i2

doESeEs

&entem quafi pungens & vrens, & a calore in dyfen-

teria biliofa maxime diuerfus,

GALENVs de febrium

differentia lib. I. Cap. IX. calorem hunc optime iam

deícripfit, dicens: Inter imitiaacce ffionum ( dum adhuc

fufforatur calor, & intus accenduutur. excrementa,) non

flatim admouentibus manum dignofcitur, fed diutius im-

anorantibur hoc calovris genus quafi de profundo emer-

Qu v

Nihil fuaue. nihil moderatum habet, fed mor-

dax potiur quodamsmodo efb, vt laedat mordeatque ta-

Gum , veluti fumur oculos ac marer,

debilis & non ordinatus:

Pulfus celerrimus,

quae tamen celeritas ab illa in dyfenteria biliofa ob-

ueniente maxime differt. In dyfenteria nempe putrida

maior celeritas pulfus, fed & faepe inaequalitas ad-

Praeterea in

eft, tam in robore quam in velocitate,

variiss epidemiis mira faepe perturbatio pulfüum ac.

cedit, quae partim a fordibus, in inteftinis & circa

ventriculum colledis, partim a defedu liquidi mo-

uendi, & partim a debilitate totius corporis profi-

ciícitur.|

Spiritus plerumque non fine labore quodam tra-

hitur, & cum foni & anhelationis fpecie intercipitur,

ipfeque fpiritus eft calidus atque taediofus, - 'Apparet

quoque, vt in quocumque morbo. cum febre putrida

iundo, quam faepifime ille motus pinnarum mafi,

vt nempe naribus didudis maior copia aéris adhuc

hau-

13

qelieci

Fune-

Bauriri poffit, ficque pulmo magis dilatari.

fium hoc fignum adeft tunc inprimis, quando, fradis

iam viribus, nec eredo in le&o corpore federe am-

plius poffunt aegri, neque validis mufculorum vo-

luntariorum nixibus adiuuare valent fuffocatgm fere

reípirationem,

Arteriarum temporalium pulíus plerumque for-

tior deprehenditur, & fic quoque in dyfenteriae pro-

greffü arteriarum carotidum vibratio oritur fortior.

Vrina putride & faepius intolerabiliter foetens

rubicundo vel fufco colore tinda fimulque craffa &

turbida cum nullo fere fedimento animaduertitur.

Et hoc vnicum fere fignum' humorum degeneratio-

nem in acrimoniam putridam, fatis fuperque iam

demonftrat.

Petechiae quam faepiffime accedunt cinerei, fus-

ci, nigri vel liuidi coloris, certiffimumque morborum

putridorum. cum fordibus biliofis complicatorum; fi-

gnum praebent.

Nigf-a, faniofa, maghum foetorem »halanti*a, cum

fanguinolentis humoribus diffolutis mixta, per aluum

deuqluuntur,

Tenesmus, äoloresque inteftinorum faepius mi-

nori ferocitate aegras excruciant, àc in dyfenteriau me-

3

oria,

re biliofa- vel inüammat

B 3

—— Oculi

14

$lod

Oculi haud raro aliquo modo inflammati & fem-

er admodum magni, luctuofi, inuoluntariis lacrymis

humidi, debilitati & flauefcentes apparent

Hypochondria faepius funt tenfa & inflata, idque

eo magis, quo faeplus alui deiediones cum tenefmo

irruunt.

Lingua infigniter eft foeda, maxime arida, & ob-

fcurlons aurantiorum vel nigri coloris.

0s &

Puftulae & aphthae obfcurioris coloris,

linguam faepius obfident, halitumque aegroti magis

foetxdum intolerabilioremque reddunt.

L

t

XLabia & praecipue dentes íordibus valde tena-

c1bus, nigris, foetidis, obducuntur.

Mi&us cruentus ahaeque fanguinis obfcuu, tenuio-

vis, non coagulabilis & ad putredmem proni, profufio-

nes non raro accedunt, tandemque omnibus fympto-

matibus auctis, exceptis tenefmo (& doloribus colicis;

qui ob íphacelum inteftinorum minuuntur & pror-

fus remittunt, mors morbo finem imponit

$. VII.

.Interdum quoque febris inflammatoria cum dy-

fenteria iunda reperitur; quod quidem in Belgio foe-

derato ob humidam, craifam & vaporibus plurimis

onu-

15

R r Ed

onuftam atmofphaerae conftitutionem, quae fere per

totum annum, imprimis autem a primo vernali &

autumnali tempore terram obruit, nunquam vel fal-

tem rariffime obferuatur. E contrario humida illa atmo-

fphaerae saldsaes fibras relaxat nimium, vim vaforum

eneruat, impetum fanguinis impedit ac debitas pro-

inde fecretiones & excretiones, fanguinem debito fo-

lutiorem, pituitofum, inertem facit, totumque cor-

pus hebes, humidum, languidum, febribus lentis ;

catarrhalibus, biliofis, putridis, intermittentibus lon-

gi$; obnoxipm.

6. VIII.

In regionibus ficcis, vbi nihil fere humidi ex

atmofphaera calida vel frigida per cutis poros im-

bibitur, vbi hominibus plerumque ftrida funt folida

& humores craffi, elutinofi & condenfati, eamque ob

cauffam ad morbos inflammatorios apti, miram hanc

Cum vero miaíma

complicationem quaerere licet,

dyfentericum femper mutationes quasdam in fyftema-

te biliofo, fanguinisque, omniumque humorum acre-

dinem producat, omniaque fymptomata ab illis mot-

borum mere inflammatoriorum diuerfa reperiantur ,

dyfenteria haec morbis biliofo - inflammatoriis recte

adnumeratut,

& IX

Haec . tamen dyfenteria

inflammatoria rariffime

epidemice obferuatur, & fere nunquam multos fimul

inuadit, Eff itaque morbus vtplurimum fporadicus,

eique

16

D EC

eique obnoxii funt robufti & firmi homines, ple.

thorici ;

vel boni

fanguinis

maiori

copia abun-

dantes, quorum fanguis de vena miffüs concre-

fcit ftatim,

& in quiete relidus plurimum concreti

rubri, parum autem fluidi feri exhibet, & in qui-

bus effücax adio vaforum in fanguinem obferuatur,

Conrrarium vero obtinet in flaccidis, etfi aeque fuc-

cidis,

in debilitatis vel a morbis vel a luxuriis &

heluationibus, in hominibus fibra debili gaudentibus

& a debilibus parentibus natis,

Patet hinc, dyfen-

teriam cum febre inflammatoria iuncam,

ruüre po-

tius quam in magnis & opulentis vrbibus obferuari.

60 Xo

Pliures etiam in hoc morbo funt xnotae, quae

illum a fupradidis dylfepteriae ípeciebus discernunt,

Dolores inteftinorum funt fixi infigniffimique; &

quoties deiicitur aluus, maior cruciatus, ac in dyfen-

teria biliofa vel biliofo - putrida, cum inteftinorum

deprefione & moleftiffimo viícerum omnium quafi

deícenfu adeft. Ex hoc figno ingens inteftinorum in-

flammatio facile colligi poteft, quae quidem minori

gradu in omni fere alia dyfenteria praefto eit. - Mix

enim vnquam datur dyfenteria epidemica, vbi inte-

füina non funt aliquo faltem gradu infldmmata,

Deiediones nullo modo funt ftercorofae, fed fim-

pliciter fanguineae, & interdum fanguis fincerus co-

pio-

$ov

17

piofus efHuxt

Sanguis hic ab initio morbi faepius

ipifitudinem quandam contrahit, & mmorem, Ípeci-

ficum attamen , Ioetorem halat,

In fanguine ab initio morbi e vena miffo, ae-

que ac in aliis morbis acutis cum topica inflamma-

crufta

inflammatoria

feu pleuritica

tione iundis,

appzuet

Ex pulfu, alias in morbis inflammatoriis. fgno

certiffimo, nihil fere colligi poteft.

. Eft enim vt in

quacuique intefinorum inflammatione debilis, inter-

mittens, celerrimus attamen (quod optime ARETAEVS

de caufir €9 . fignis morbor. acutov. Lib. Il. Cap. V.

pag. 1g. notauit) & ob fpaímos inteftinorum in chor-

dae modum intentus.

Calor magnus eft, & fui generis, minime veto

Primo

mordax & vrens, ac in dyfenteria putrida.

quidem attadu magnus fatis calor videtur percipi,

1lle tamen a fangentis digiti calore. vincitur,

& pau-

lo poft minor apparet

Verum hoc fymptoma adeft

in initio morbi

& cum fubito in perniciem tendat,

nifü fuccuratur illico, mutatur, & cito in contrarium

abit, ita vt calori magno frxorus fuccedat.

Sxmul vires efiam

in robufhfïï mis hominibus

mox foluuntur:

^vnde & ARETAEVS inter 1ympto-

mata inflammationis inteftinorum, hanc virium refo-

lutionem rec

Areto

Iadura liquidorum vtique ad

C

hanc

18

r5

hanc debilitatem confert, minime vero tanquam cauf-

fa principalis confiderari poteft

Miafma potius 'dy-

fentericum in regione praecordiorum haerens, intefti-

norumque tenuium vel crafforum inflammationem ef-

ficiens, venenata quafi vi omnes vires proflernit, &

quamdiu ibi heeret, fummam debilitatem fa

Vn-

de videtur neruofifimis his partibus talis proprietas

ineffe, vt male affedae ftatim illam partem corporis

mutent, vnde virium animalium d& vitalium integri-

tas & conftantia pendent

& N

.Minus quidem intelligitur, quomodo fubltanea

adeo debilitas fiat: fed íufficit medico per fideles ob-

feruationes fadi veritatem cognofcere.

Videmus ex

eadem cauffa in faniffimis paullo ante hominibus, ab

hernia incarcerata inflammato inteftino,

mox. ommnes

vires labaícere,

. In confüitutione epidemica Londinén-

fi annorum 1661-64 mirabatur svbpENHAM ( Sed. 1,

cap. 3. p. 28. Edit, Geneu. 1716.) praeter alia mala

fymptomata adeffe ingentem & fubitaneam virium

imminutionem 3

quae a bile corrupta & in regione

praecordxorum

colle&diaa oriebatur & cum omnibus

adflantes

fymptomatibus.,

quae

perterrefaciebant,

emetxco dato illico euanuit,

$. XIL.

Eandem hanc debilitatem füummam,

minus ta-

men fubitaneam, in dyfenteria biliofa obferuamus.

Nihil

19

o u$

Nihil vero mirabile haec habet,

cum in hoc caífu

praefertim a iactara liquidorum originem trahat &

in progreffu morbi accedat.

Miafma dyfentericum,

materiemque biliofam

circa pr aecordia haerentem,

verofimile videtur

aliquantulum quidem conferre,

Maxime vero hanc fubitaneam virium proftrationem,

in dyfíenteria inflammatoria obuiam, aeque a debilita-

te verfus finem morbi, a gangraena & fphacelo orta,

ac a languore in dyfenterm putrida fubito increfcen-

te, diuerfam effe, minime latet, fed promtum ma-

nifeftumque eft.

$:

XIII

Decurfum dyfenteriae pro hac mira febrium di-

uerfitate, pro natura locorum, pro varietate anni tem-

porum tempef'fatumque, & pro vario epidemiae ge-

nio maxime d1ffe1re, omnibus notum eft,

Vellem

equidem omnia ifta figillatim referre, quae videre &

perfpwere mihi contigit, fed ncque propter tempo-

ris rationem , neque propter arcos differtationis li-

mites mihi licet,

Generalia & notiffima infuper pro-

ferre faperuacaneum eft,

cum €ed

iam millies dicta

& conícripta reperiantur,

E;

$. XIV.

Ouocunque fere anni tempore morbus nofler in

Belgii foederati oppidis & nofocomiis obferuatur,

maxime autem fub finem aeftatis & autumni initium

)

faeuit

His temporibus plerumque fummum . fo-

z

lis

i

20

dIoTAST

lis feruorem interdiu moleftum, vefpertinum atque

nodurnum fimulque etiamn matutinum frigus fequitur:

corpus ergo, fubinde meridianis caloribus relaxatum,

fubito frigore excipitur.

Hinc sANcTORIVvs in Me-

dicina ftatica Se&, TIda. de a

c7 aquir aphor, X.LII.. di-

Clt.

Zutumnus infalubrir

tum quia perfpiratio a fu-

t

perueniente fvigore prohiberi [olet ,

quia ,

quod

diflari probibetur , acre. €9 mordox fit

Idem ob

feruauit ,

aphor. XLI, .guod ab aequinotüio autum-

ale

aali

od fo"htzum hyem

t

LCy

qualibet die

minusr libra

14f

[

A ccedit

humida

gerfpirami

atmofphaerae 'con-

flitutio, quae vafcula totumque corpus eo magis re-

laxat, perfpirationem prohibet, fanguinem atque lym-

pham ad lentorem nimium dxspomt, iisque cum ce-

vnde

teris humoribus maiorem acrimoniam inducit;

conïagu vim promptius accipiunt.

Neque mirum eft,

per hanc humidam atmofphaerae confütutionem dy-

Íenteriam cum, omnibus morbis contagiofis maxime

propagari: his enim regionibus animalium caro longe

citius corrumpitur quam in locis ficcis, nephmdes

& putridd omnia longe peius foetent, impura &

morbida effuuia non diffipantur, fed terrae quafi fu-

perficem circumuallant,

& .quantitate multo maiore

per mfpxm tionem haununtur.

ng

anfma dyfentericum contag iofum in ipío: hoc

aére ex 1mpuus & putridis efluuiis, ac peculiari

yen-

M at a d

db hod

21

ventorum conflitutione generari, verifimile & pro.

babile videtur.

Au(retur poftea malignis & fpecificis

iftis exhalationibus ex corporibus dyfentericorum per

ftercora & fudorem exhalantibus,

Intra corpus fufci-

pitur hoc miafma non folum ipío cum fpiritu, fed

vel etiam cum

& per omnes etiam corporis poros,

Conferunt forfan ouula vel

cibis, maxime oleribus.

infeda, quae tum temporis copiofifima in aére ob-

uerfantür, & cum fpiritu hauriuntur, vel etiam cum ole-

ribus, e. g. leguminibus phafeoli & f, p. deglutiuntur.

Suícepta contagia faepius per aliquod tempus intra

corpus deliteícunt , bilem, qua corpus tc,mpore aefti-

uo & autumnali abundat,

mutant acrioremque red-

dunt

& accedente vel minima caufa occafionali, le-

uiffima e,g. inteftinorum ftimulatione, morbum hunc

grauifimum -cum omnibus fymptomatibus producunt.

Multum vtique facit inftans bilis & fanguinis flatus

ad promouendum aut arcendum veneni eiïe&um.

$. XVI

Nolo fufius

in

cauffas dyfenteriae inquirere,

cum adhuc. quaedam

ad therapeuticam . pertinentia

irritum certe caderet la-

proponere animus fi

Ín

bor, íi multa de curatione

generali vel fpeciali pro-

ferre, omniaque vel íaltem

plurima remediorüm ge

nera,

quae in

hoc . morbo

commendantur, recenfere

vero omn!a

veliem.

Cum

haec remedia & praefer-

tim fic dida fpecifica antidyfenterica non in omnibus

C 3

fub-

22

-!»&ä'ä*-.sää-ä-

fubie&is, multo minus in quacunque dyfenteriae;'

fpecie , eandem exhibent vtilitatem , & €a, quae huic

profunt, illi faepius grauiter nocent, cautelas ac mo-

nita quaedam pra&ic*a proferam.

$. XVII.

Venaefe&idnem in morbo dyfenterico optimo cum

fucceffu adhibitam fuifle, teffantur: svybEN HAM, qui in

dyfenteria annorum 1670 feq. primo quo accerfebatur

die, venam cubiti tundendam fuafit, Vid, Ei. opera med.

AMATVS LVSITANVs Cent.

Geneu, 1716. pag. 1ll.

II, Obf. 48.

IVLIVS CAESAR CLAVDINVS Refp, VI.

FRIDER, HOFFMANN in Med. Rat, Suft, Tom. IV,

Se&, IL Cap. VIL inter recentiores nvxnaAM in Oper.

phyf. med — T..I. pag. 284.

PRINGLE in -Beobachtun-

gen über die Krankheiten der. Armee. pag. 306, aliique,

Vix autem eft in dyfenteria remedïum, in cuius

applicatione maiori opus eft medentis iudicio, quam ve-

naefedio. Et certiffime perfuafus fum, hoc remedii

genus in dyfenteria mere biliofa, feu biliofo - putrida,

nunquam fíine maximo aegroti periculo & detrimen-

to adhiberi poffe,

Hinc plurimi medici tam veteres

quam recentiores in eo confentiunt, aluo cum tor-

minibus fluente non detrahendum effe fanguinem,

Et BARBETTE Prax. lib. 4. |cap, 5. expreffis verbis

dicit: dufenteria qua dufenteria venaefe&ionem nunguan.

indicat.

Ali-

Sei-e6R

23

Aliter fe res habet in illa dyfenteriae fpecie,

quae cum febre [inflammatoria iunda reperitur, in

qua fanguis ab initio morbi vtique detrahendus eft

du-

Redcte

gitur

FRID

HOFFMANN

multiplici

&us experientia ftatui

quod in fubietlir valde pletho-

riciw, diaetae vinofae adfuetir, fi dufenteria cum febre

continua: corripiantur ,

omnino per quam fit neceffa-

Nam vanus eft

viwm, venam, ab initio morbi fecare.

metur, fanguinir müfflione vires imminui, C2 quum mom

modo plerique dufentericorum, ex inflammationé intefti-

norum moriantur."

HVXHAM in dyfenteria quae a,

1743. in oppido Plimton faeuiit ,

fanguinem plerum-

que incipiente morbo detrahendum curauit, ne grauior

foret inteftinorum inflammatio , indeque acerbiora tormina,

certiorque demum gangraena.

Cum vero dyfenteriam inflammatoriam ex cauffis

fupra didis nunquam fere in oppidis vel nofocomiis

Belgii foederati obferuare liceat, pro generali qui-

dem in his regionibus monito pracdico id ipfum ha-

beri poteft, quod nunquam fanguis detrahendus fit,

nifi forfan incauta cum opiatis & adftringentibus dy-

fenteriae fuüpprefio hoc remedium exigat.

Et ipfe

MICHAEL ETTMÜüLLER, qui fanguinis detracionem

per venas in quacunque dyfenteria fruftaneam & noci-

uam effe, pro certo ponit, medicis licentiam venam

fecandi in hoc cafu permittit.

Venaefe&io, dicit in

Oper, med. Tom, IL .pag. 135, Ed, Francof, 1697.

fru-

24

*ä-æäæäþaä*

fruftanea. cft in'quacunque dufenteria : in maligna enim

nociua , mifi forfam. grauir euacuationis fanguinis fup-

preffio aliud fuaferit: in quo tamen cafu cauie fiat,

adeoque ?aemin'i autov fum, vt imitetur SYDENHAM,

-

$. XVIIIL

Quantanï.vtiiitatenï in dyfenteria praeftent opia-

ta, non vnius Medici repetito experimento confir-

matum eft.

GALENVS, qui magnam quidem farragi-

aduerfus

tormina

nem medicamentorum

congeffit ,

opio fere in quocunque cafu vtitur, Cvid, de compof.

medic, per loec. L. 9. c. $. .

AVICENNA cum gluti-

nantibus, pinguibus & ftypticis curationem dyfenteriae

perficit, in confortio cum eledtuario opiato, e.g. phi-

lonio romano, quo interdum ipíam medelam incipit?

RHAZES

Cvid. L. canon. IIL fen. TV tr. 2. c. 3.).

paftillos ex gummi arabico, cum adftrringentibus &

opio mixtos, vt cffücaciffimos , in magnis & pertina-

cibus dyfenteriis praedicat (vid, Op. ad Manfor. de

vemed, L. 9. c. 72.).

nivERIVS in l 1. Obf. 64. dy-

fenteriam cum febre & fumma virium proflxatione

per laudanum opistum curatam refert: vid. etiam, l, 2.

Obf. 37. 44. €7. ?4. item 1. 3. Obf. 4. 1. 4 obf. 97. v1w-

pnANVs in tota dyfenteriae cura femper ab anody-

nis & narcoticis incipiendum fuadet.

BARBETTE

in Pv. lib. 4, c. y. de dyfentf P. 340. opiatis miram

WwWEDELIVS 14

in dyfenteria fananda vim tribuit,

fe

agsiqlog. p,21. quadringentos dyfentericos qpiatis

Cu-

dendiS ii

25

curaffe fancte teftatur

TH. WwILLIS fingulis vefper

finis horis fatis muagnam laudani opiati dofin exhibe-

re conífueuit, nec vnquam tamen cuipiam medicamen-

tum hoc obfuiffe nouit.

Vid, de dyfenter. Lond, p.

79. & Pharm. ration. Vok L Seeho 36 $2 129. Q

P 3001

TH.SYDENHAM in dyfenïerla ann. 1669. feq.

aegris fingulis diebus mane & hora fomni laudanum

Et in-

fuüum praebuit, donec omnino conualefcerent.

ter

recentiores

HVXHAM;,;

PRINGLE,

HILLARY;

MONRO aliique,

opium in dyíenteria optimo cum

fucceffu exhibitum fuiffe teftantur.

Sed & in vfu huius medicamenti, quod ex fenten-

tia SYDENHAMI ita neceffarium eft in hominis pe-

riti manu, vt fine illo manca fit medicina & claudi-

cans, maxima circumfpedtione opus eft. Cum enim dy-

fenteria a materia acri, & quidem varia, originem du-

cat, ftatim ab initio talia, quae caufae acri coguitae

oppofita funt, eligantur neceffe eft, Ex his patet, ini-

tio omnis dyfenteriae corredionem materiae acris per

diluentia &- demulcentia, euacuationem bilis corru-

ptae per vomitum, lenemque alui purgationem, fum-

me necefífaria elfe,

Si enim opiata initio morbi vel

praepropere dcntur, intus retenta cauftica materia

mox grauiffima efficit tormina, fummas praecordiorum

anxietates, fingultus, aphthas, & periculofas inducit

inflammationes, tandemque inteftinorum fphacclum,

»

quem cita mors excipit.

D

Opmta,

Gu E Ed

Opiata, in progreffu morbi & iuíto tempore ex-

hibita, nimium humorum flüxum cohibent, & dolo-

res atrociffimos cum omnibus fymptomatibus fpafticis

fopiunt

Et hos effe&us iam ideo exfpedare poffu-

mus, quod nullum ad fpafmos foluendos remedium

potentius opio habeatur

Opium in hoc cafu opti-

ime cum roborantibus aliisque excitantibus, vel cum

Conuenit

emulfione arabica Anglorum, praefcribitur,

quoque Ele&duarium opiatum v, c. Theriaca Androma-

chi, vel Eleduarium diafcordii Fracaftorii, quae ea-

dem remedia parca dofi cum lacte dulci forma ene-

matis data, tenesnum & grauiffimum illum inteftino-

rum defcenfum, qui aegros plerumque fub morbi fi-

nem maxime excruciat, mirum in modum leuant.

$. XIX.

Eadem, quae hadenus de opiatis monita funt, quo-

que de adftringentibus & roborantibus valent.

Cortex

peruuianus, Simaruba, caícarilla, lignum campechenfe,

aliaque, quae vt optima remedia antidyfentefica lon-

gis abhinc temporibus medicis innotuerunt,

facile

fiunt necrotica, fi praemature propinantur, & vel mi-

nimam inflammationem in lethalem commutant fpha-

celum.

In eo tamen cafu, vbi dyfenteriae febris pu-

trida accedit, eadem illa remedia adftringentia, d&

praempue corticem peruuianum cum radice ferpenta-

riae virginianae mixtum, (latim ab initio morbi, cum

aliis medicamentis antifepticis excitantibusque exhibe-

re'perquam neceffarium eft

$ XX

E E

27

od

De vía pufgantium in dyfenteria audores quo-

que diffentiunt. Alii ea plane reiiciunt ; quia natura

iam in ipfa excretione aluina modum excedit ;

neque

igitur ftimulo, fed potius fraeno opus habet. B. vo-

GErLIVS in praele&ionibus academicis ^g cognofcendi.f o

7

curondis praecipuis corporir hum

P

ani affedibus p. 249

f

-

*

dicit: "in dyfenteria, in a'7a ipfa niztm'c: fatis

Juper-

?gue iam ac immodeyate euacuationem, - pRentag

; eunmodi

» fimulantibus vebus abflinere, 7,6& yHo zodo violentar

"ngturde excretiones. adaugere multoque mimst fenfiliffi-

"auwm tunc. inteflinorum canalem , zö' ad concipien

dan,

"inflammationem proniffimum, taljbur irritave, conful-

?Hur duxi" & pag. 24BH. Íe. multos dyfentericos in

epidemia annorum 1758 & 7762, fine purgantibus fa-

naffe, viciffimque ab aliis 'vidiffe, iffa non modo per-

peram fed & pernitiof? frequentata,

DOLAEVS i5

Encyclop. "ued. L. 3. c. $.. p, 496. purgantia omnia in

dyfenteria exulare iubet,

BoNTIVS in Med. Indov.

C€. 3. p. 129. refert, commune illud apud Indos, vbi

confuetifimum dyfíenteria malum eft, remedium, in.

fufionem nempe rhabarbari in. decocto tamarindorum,

aegros faepe in certam perniciem coniicere, sEPTA.

LIivs adeo rhabarbari víum proríus reiecit: vid, ei.

caut, p.253. —

Contra haec vvero,p.rorf'us nihil moneo, cum ia,mþ

in $o praecedenti monitum fit, purgantia lenia cau-

;ifïïme .vero adhibita v

tique in dyfenteria maximi

D2a

Imno-

e

28

N

[]

momenti effe, Audcores laudo HVXQAMVM & PRIX-

GLIVM, qui, multiplici experientia dodi, purgantia

'praecipuis in dyfenteria remediis annumerant,

Ille

exprefis verbis monet, qnuod purgandum fit, quam-

uis aluus fit cruenta & perliquida: "acrir etenim inte-

"ftinorum colluuis: fit longiore mora acrior longe, velli-

^ique multo ;,,mgi",-', vnde maiorem, excitat inflammatio-

[2

injumque adeo auget morbum," PmiNGLE adeo

2 nenl P]

con

firmat

2

an2a dyfenteriae & praecipue illi, quae

inter milites gra ffatu

;, numquam fine iteratis purgan-

tibus mederi poffit.

Inter purgantia fe

mper leniffima ämnxgwrma,& rhaba(bari-

leo lini recenti mixta eligenda

na cum oleofis & praecipue O

i

funt.

KAcriora vero & ftimulantia,

quae ex ialappa, aliisque

toxica funt in hoc morbo, non reme-

drafticis conficiuntur ,

& facile fer-

dia,

- Nec ea laxantia, quae &atus generant,

mentationem fubeunt, i

n dyfenterià conueniunt,

s

X

6 XXL

De nitro adhuc quaedam monenda r

eftant, . Remedium

hoc a quocumq

ue fere medico in morbo nofiro damnari, nQg.

Et: pecfuafum

habeo, quod in dyfenteria bilio-

tum eft.

Ni-

ífa aeque ac putrida fu

mmo cum ftudio fugiendum fit.

febris infammatoria accedit, ob vi-

hilominus in eo cafu, vbi

Vid, WIL-

xes refrigerantes, fummo cum

fru&u adhibetur,

Veraenderungen der

HELM HILLARYS Beobachtungen über die

Luft und die damit verbundene epidem

ifche Krankheiten

au? der Infel Barbados, p. 250. fed.

T AN T VWM

ïldc-

Tire

d-

itm

;

ttatl

1S,

u

Dl«

r

l

) «

|bus

nem

uiqure

Z(2

VIII

Klt

ante»

TE$

177

L,'f/,ye :

$8

A

:

T

s

E

d

As

g

4

s

-

E

-

a

p

w

$

s

s

POR

ES

E

E

d

x

g

^

x

-

ID

o

E

A

x

AX

$-

o

s

Ts

$

EK

x

E

x*

-

m

x

p*

E

A

E

A

"

P

x

h

".

"Z

£

»

À

B

E

5

g

*

g

-

*

.m,

22

B

|

gt

d

d

t

:

P

*

^

U

Es

E

M

o

x

*

fs.

Y

—

d

H

"1

.

A

*

35

*

AU

r

3l

u

s

ET

,An

:

*X

E

*

g

$

d

AE

"

MA

"

&

€

v

m

*

5

z.

E

es

E

A

upü.w

S

"

2

la

,

d

E

u

m

E^

pE*

p

N un.

CNEN

E.

RÉ

F —

TR

TY

EPT

gu

i

Xdtc od

T

b

Mi

m

—ï

DISSERTATIO

INAVGVRALIS

MEDICA

o

DYSENTERIA

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

f

E

QVAM

;tä

CONSENTIENTE

o

ä

ILLEWES TRI MEDICOR VM ORDINE

ä

ä

Eu

GRADV DOCTORIS

M'EDICINA ET CHI]E'VI?GIA

—2

N

"RITE OBTINENDO

a

d

EXHIDET

e

i

CAROLVS FRIDERICVS GVILIELMVS

"

BEIN.

NASSOICVS

x;gi

]

CHIRVRGVS

PRIMARIVS

LEGIONIS

ARAYSIONENSIS

SECVNDAE

IN EXERCITV BELGII

FOEDERATI,

—$9)

r

GissaE

CIOIOCCLXXXVI.

LiTTERIS

IO,

x

IAC, BRAVN. Acan,

Tv?0och,

ä

E

d/ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com