JfV77_qt_5 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Dissertatio Inavgvralis Medica De Dysenteria Bein, Karl Friedrich Wilhelm —— " — EEE - — T MEEOSE COT ERE OM lLL z $ 4 d. eeoccn l as -; . * E P* rE Ts "v A B - d E . : E 4 u u- 3 2 X r L ,W li r A Gu * N A - E. h 1 d .A g 3 X j 21 [ A "j P — - ne n g P z ze P z C 70 oW A P. * s m As p 6 ac E VW m d .», A RUO SS k z " A o s RE WUA * E C MXER .w m T ) A - u A x E É ts m x AA P x x N - A - n X x P z 2 « w 5 M - m m 2 v ER s b s AE i 3 m [s " - D ». us TOR |: — — as remmmta — M EE — —— T a k* W J hs st « DISSERTATIO INAVGVRALIS MEDICA DYSENTERIA QVAM CONSENTIENTE ILLVSTRI MEDICORVM ORDINE PRO GRADV DOCTORB MEDICINA ET CHIRVIEGI.»Q .RITE. OBTINENDO EXHIDET CAROLVS FRIDERICVS GVILIELMVS BEIN NASSOICVS CHIRVRGVS ?PRIMARIVS LEGIONIS ARAYSIONENSIS v SECVNDAE IN EXERCITV BELGII FOEDERATI ( ] GrissAE CIOIOCCLXXXVI LiTrTERIS IO. IAC, BRAVN. Acan, Tv»ocn, E CR UE SERENISSIMO PRINCIPI AC DOMINO. DOMINO CAROLO FRIDERICO MARCHIONI BADENSI ET HOCHBERGENSI, LANDGRAVIO SAVSENBERGENSI COMITI SPANHEIMENSI ET |EBERSTEINENSI DYNASTAE ROETELENSI, BADENWI- LANO, LAHRENSI MAHLBERGENSI, ET KEHLÉNSI, REL SVPREMO BELLI LEGATO IN EXERCITV BELGII FOEDERATI DOMINO AC PRA.EFECTO SyO LONGE CLEMENTISSIMO HOC INAPFGFRALE SPECIMEN IN MONVMENTVM HVMILLIMAE VENERATIONIS DEVOTISSIMA MENTE OFFERT ET |CONSECRAT SVBIECTISS$TIMVS . CAROLVS FRIDERICVS GVILIELMVS BEIN A9 : ? w €wubo. LT d " - 03( ïä- d . B . Eu2 d E " z ? 5 EM s xxä' d E s N * J * F« [ [ Z K.:; ^s Á i N Y5 zi A N d s x U 5 — a Qs r z 4j AR z ) Y AC N N xä&) A 7 VZAC d NV Hs rE u . f N d M W u EE an SSSSSS SNSS »t x N . t EU SSSS &Q—AR xQ s k J s 2 $.L ulta quid-em &-egräg,:ia fcripta & obferua- tiones celeberrimorum in arte noflra viro- rum de dyfenteria extant, in quibus omnia ad decurfum, differentias, cauffas & curationem fpe- Qantia fatis fuperque & accuratiffime expofita repe- riuntur: eamque ob cauffam dubius diu haefi, an hanc materiam pro differtatione- inaugurali elaboran- da mihi feligerem, — Cuni vero dyfenteriam, quae in- ter morbos militum omnium confenfu primum fere locum occupat, multosque inter popellum praecipue perimit, faepius ab eo tempore, quo officio chirurgi legionis primarii in exercitu ordinum praepotentium seneralium Batauiae fungor, obferuauerim , follicite- que in eam eiusque indolem inquifiuerim ; metho- riam dumqqe, qua profligaretur, fcrutatus fim, mate hanc [ 6 d ii hanc fcopo meo conuenientem putaui, Áccedit etiam, quod morbi, & praefertim epidemici, aeque ac genera medicinae, pro natura locorum & pro varietate tem- peftatum maxime differant, &, vt cELsi verbis vtar, aliud medicinae genur opus fit Romae, almd in Ze- gypto, aliud in Gallia, 511 Morbum hunc fpasmodicum d& conuulfiuum , tormina , CAELIVS AVRELIANVS quem cCELSVS rheumatismum inteftinorum cum vlcere , THO- SYDENHAM MAS febrim ad inteflina conuerfam, alii difficultatem inteftinorum haud inepte nomi- narunt , a diarrhoeae. varlis fpeciebus, liente- ria, fluxu hepatico, coeliaco, ceterisque morbis, cum frequentxom alui deiectione coniundis, multis & maximi momenti proprietatibus diftinctum repem- zi ommbus notum eft. $. TII. Praeter contenta inteftinorum eiicitur fanguis , vel fincerus vel cum muco albefcente mixtus Inter- dum quoque, & praecipue in progreffu morbi, non ni- fi materiam mucofam & purulentam eiaculantur aegri, haecque eft ratio diftindionis inter dyfenteriam cru- entam, rubram , & albam feu purulentam * Humores, qui reüiciuntur, plerumque foetidiffi- mzi s. 7 ii Ifunt, & quam ocifime ad putredinis fummgm gradum deueniunt. 'Tenesmus, feu afidua defidendi cupiditas, fem- per adeft, & nullo in alio morbo tanta ferocitate aegros excruciat. Saepius prorfus nihil excernitur, vel parum duntaxat materiei mucofae, fpumofíae, croceae, ni- grae, fanguineae vel purulentae. 'Tormina, dyfenteriam femper concomitantia , grauifime vehementiffimeque in canalem inteftinorum faeuiunt, & non nifi in enteritide vel ileo inflam- matorio, neutiquam vero in aliis alui fluxus fpecie- bus aeque dolorofa percipiuntur. Nihilominus dy- fenteriam nonnumquam fine dolore effe; cum HiPPO. CRATE Epidem, Il confirmat G. w. wEDELIVS in Miftell, mat. curiof. a, 1671. p. 43- HIPPOCRATES vero hoc loco dyfíenteriam pro quouis alui profluuio ficut etiam ( prorrh. 2.) omnem habere videtur, cruoris per inteftina vacuationem , & praecipue hae- morrhoidum fluxum; qui plerumque morbos varios falutariter ac iudicatorie foluit, dyfenteriam inter- dum appellat, Vid, GonRAEVS in Voce 3Juwereis & FoEsIri Üeconom, Hipp. in eadem voce. Quod qui- dem in vigore morbi, gangraena nempe d fphacelo imminente, dolores fenfim imminuantur , & breui ontin- ante mortem excretiones wabsque torminibus c 1 gant; $ us 1 ceant nemo medicorum ignorat Et quandoque in principio fimulat diarrhoeam benignam, pedetentim vero tormina & tenesmus accedunt & malitiofa emer- git dyfenteria; quod iam AETIVS obferuauit . í£e- III. Serm, I. C, XLIII. Hanc ob cauffam in trab curatione femper epidemia fpecialis confideretur Ouamcunque fanguinis materiaeque mucofae & faniofae excretionem momentaneum fimulatumque, nunquam vero infigne leuamen (ac in fluxu haemor- xhoidali torminofo) fequitur protinus in dyfenteria tormina ( defidendi cupiditas redeunt, omniaque fenfim in peius ruunt l Epidemice fere femper graffatur, & hac quidem zc illi diarrhoeae fÍpeciei, quae a colluuie bi. liofa oritur, ultosque fimul inuadit, refpondet, 'T'e- nesmus, tormina, aliaque infuper fymptomata, mi- I nus tamen dolorificea & grauia, hanc diarrhoeam epxdemlcam comitantur, & ex hac cauffa multi eam pro dyfenteriae fpecie habuerunt, Per contaglum quoque propacatur dyfenteria; quod nunquam in diarrhoea, vel epidemica vel fpo- radica, aliisque alui deiectionibus obferuatum eft, Materiam contagiofam praecipue ex foetore fpecifico fordium excretarum dignofcere poffumus. Accedit etiam alia adhuc nota dyfenteriae cha. rade. 9 —— raeriffica & maximi momen'ti, febris nempe acuta vel acutifima, quae pro varia conflitutione aegroti, pro diuerfo aéris habitu, pro differente anni tem- pore & praefertim pro vario & multiplici conftitu- tionis epidemicae ggnio, mirum in modum differt, x $& IV. Febris vtplurimum biliofae indolis eft, d fia- fim ab initio figna colluuiei biliofae ad primas vias delatae adparent, febrisque vehementia ifti colluuiei refpondet, Signa huius dyfenteriae biliofae praecipua funt: Sapor faüidiof'ï.is, amarus: faepius omnia, quae forte manducant & deglutiunt aegri,; fapore hoc biliofo imbuta videntur. Appetitus proftratus & faftidium omnium cibo- rum, praefertim carnium, piscium, ouorum & fimi- lum, Halitus oris foetidus & quafi *fpeciäcusl, ita vt ab omni alio oris foetore ftatim dignofci queat. Lingua impura, flaua, ficca, procedente tempo- re induratur, exafpemtur ; craiTefci)t & nigres- cit. Naufea & vomitus; ita vt quaeuis Ob«lata & in- sefta cum bile mixta euomant aegri. Interdum quo- que non nifi ru&us biliofi & vomitus inan?s aegros ex*crucian.t, B Anxi?- ro eägä-äsw : ! Anxietas fumma, cum fenfü plenitudidis in prae- cordiis a bile corrupta & in regione praecordiorum colle&a. Faecum aluinerum color flauus, cum fanguine Es attamen mixtus, foetorque infignis , ab illo in aliis dyfenteriae fpeciebus longe diuerfus. WVrina iumentoía & cum bile mixta. Albuginea oculorum fiauida & totum corpus icterico quafi colore defoedatum. Sitis pertinax , & inexplebilis, nequidem fapo- naceis & acidis cum aqua mixtis fedanda. Praeterea aliquando in dyfenteria biliofa obferuatur, aegros nul- Hinc lam fitim habere, fed peffimo femper otnine, HIPPOCRATES Coac, Praenot, No. $8, dicit: Zc pe- mitus quidem in graui morbo fitim temere ac praeter rütionem ceffare, malum eft, Pulfus celer, mollis & infermittens, Dolor eapitis infignis, praefertim in fronte, cum fomnolentia. & vertigine iundus. Petechiae fe interdum immiícent, non vero li- uidae & nigrae, fed rubrae & pu /licum morfibus iif miles, Denique exacerbationes & remiffiones quotidie OINEMUNT: vel diebus alternis contingunt, quae in aliis dyfen- tériae ípeciebus rarifime vel nunquam ftatuta die ebferuantur. $. V. XX a Ed 95 V. Non raro febris putridae indolis dyfenteriam comitatur, eamque periculofifimam d&. peftilentialem animaduertimus reddit , quod quidem . praecipue in locis aére putrido inquinatis, carceribus, no- focomiis, in regionibus vliginofis &. paludofis, tem- pore autumnali fmäxdo humxdoque poft praegreffum aeftatis calorem, in hominibus, quorum humores ad Maxime autem at- putrefcentiam - tendunt e, f; p. tendendum , quod fomes hic putridus femper cum materia acri, bilhofa & fpecifico. miasmate dyfenteri- co coniuncdus, & febris non mere putridis & fan- guineis fed biliofo - putridis accenfendus fit. Rede igitur haec dyfenteriae fpecxes, biliofo - putridae no- mine infignitur, 5vr Saeplfïme character huius febris primis mor- bi diebus latet, & fymptomata putridae refolutionis Interdum tertio vel quarto demum die accedunt, vero febris putrida ab ipfo principio dyfenteriae ad- eít, & infeflius aegrotos vrget maximumque pericu- lum infert In hoc caíu fpirituum proftratio, debi- litas atque languor, mirum in modum fubito incres- cunt, eumque hoc fymptomate pathognomonico aliae adhuc notae putridae comphcatloms coniunétae funt. E Calor fui generis, mordax nempe, digitum fan- " . gen- [. i2 doESeEs &entem quafi pungens & vrens, & a calore in dyfen- teria biliofa maxime diuerfus, GALENVs de febrium differentia lib. I. Cap. IX. calorem hunc optime iam deícripfit, dicens: Inter imitiaacce ffionum ( dum adhuc fufforatur calor, & intus accenduutur. excrementa,) non flatim admouentibus manum dignofcitur, fed diutius im- anorantibur hoc calovris genus quafi de profundo emer- Qu v Nihil fuaue. nihil moderatum habet, fed mor- dax potiur quodamsmodo efb, vt laedat mordeatque ta- Gum , veluti fumur oculos ac marer, debilis & non ordinatus: Pulfus celerrimus, quae tamen celeritas ab illa in dyfenteria biliofa ob- ueniente maxime differt. In dyfenteria nempe putrida maior celeritas pulfus, fed & faepe inaequalitas ad- Praeterea in eft, tam in robore quam in velocitate, variiss epidemiis mira faepe perturbatio pulfüum ac. cedit, quae partim a fordibus, in inteftinis & circa ventriculum colledis, partim a defedu liquidi mo- uendi, & partim a debilitate totius corporis profi- ciícitur.| Spiritus plerumque non fine labore quodam tra- hitur, & cum foni & anhelationis fpecie intercipitur, ipfeque fpiritus eft calidus atque taediofus, - 'Apparet quoque, vt in quocumque morbo. cum febre putrida iundo, quam faepifime ille motus pinnarum mafi, vt nempe naribus didudis maior copia aéris adhuc hau- 13 qelieci Fune- Bauriri poffit, ficque pulmo magis dilatari. fium hoc fignum adeft tunc inprimis, quando, fradis iam viribus, nec eredo in le&o corpore federe am- plius poffunt aegri, neque validis mufculorum vo- luntariorum nixibus adiuuare valent fuffocatgm fere reípirationem, Arteriarum temporalium pulíus plerumque for- tior deprehenditur, & fic quoque in dyfenteriae pro- greffü arteriarum carotidum vibratio oritur fortior. Vrina putride & faepius intolerabiliter foetens rubicundo vel fufco colore tinda fimulque craffa & turbida cum nullo fere fedimento animaduertitur. Et hoc vnicum fere fignum' humorum degeneratio- nem in acrimoniam putridam, fatis fuperque iam demonftrat. Petechiae quam faepiffime accedunt cinerei, fus- ci, nigri vel liuidi coloris, certiffimumque morborum putridorum. cum fordibus biliofis complicatorum; fi- gnum praebent. Nigf-a, faniofa, maghum foetorem »halanti*a, cum fanguinolentis humoribus diffolutis mixta, per aluum deuqluuntur, Tenesmus, äoloresque inteftinorum faepius mi- nori ferocitate aegras excruciant, àc in dyfenteriau me- 3 oria, re biliofa- vel inüammat B 3 —— Oculi 14 $lod Oculi haud raro aliquo modo inflammati & fem- er admodum magni, luctuofi, inuoluntariis lacrymis humidi, debilitati & flauefcentes apparent Hypochondria faepius funt tenfa & inflata, idque eo magis, quo faeplus alui deiediones cum tenefmo irruunt. Lingua infigniter eft foeda, maxime arida, & ob- fcurlons aurantiorum vel nigri coloris. 0s & Puftulae & aphthae obfcurioris coloris, linguam faepius obfident, halitumque aegroti magis foetxdum intolerabilioremque reddunt. L t XLabia & praecipue dentes íordibus valde tena- c1bus, nigris, foetidis, obducuntur. Mi&us cruentus ahaeque fanguinis obfcuu, tenuio- vis, non coagulabilis & ad putredmem proni, profufio- nes non raro accedunt, tandemque omnibus fympto- matibus auctis, exceptis tenefmo (& doloribus colicis; qui ob íphacelum inteftinorum minuuntur & pror- fus remittunt, mors morbo finem imponit $. VII. .Interdum quoque febris inflammatoria cum dy- fenteria iunda reperitur; quod quidem in Belgio foe- derato ob humidam, craifam & vaporibus plurimis onu- 15 R r Ed onuftam atmofphaerae conftitutionem, quae fere per totum annum, imprimis autem a primo vernali & autumnali tempore terram obruit, nunquam vel fal- tem rariffime obferuatur. E contrario humida illa atmo- fphaerae saldsaes fibras relaxat nimium, vim vaforum eneruat, impetum fanguinis impedit ac debitas pro- inde fecretiones & excretiones, fanguinem debito fo- lutiorem, pituitofum, inertem facit, totumque cor- pus hebes, humidum, languidum, febribus lentis ; catarrhalibus, biliofis, putridis, intermittentibus lon- gi$; obnoxipm. 6. VIII. In regionibus ficcis, vbi nihil fere humidi ex atmofphaera calida vel frigida per cutis poros im- bibitur, vbi hominibus plerumque ftrida funt folida & humores craffi, elutinofi & condenfati, eamque ob cauffam ad morbos inflammatorios apti, miram hanc Cum vero miaíma complicationem quaerere licet, dyfentericum femper mutationes quasdam in fyftema- te biliofo, fanguinisque, omniumque humorum acre- dinem producat, omniaque fymptomata ab illis mot- borum mere inflammatoriorum diuerfa reperiantur , dyfenteria haec morbis biliofo - inflammatoriis recte adnumeratut, & IX Haec . tamen dyfenteria inflammatoria rariffime epidemice obferuatur, & fere nunquam multos fimul inuadit, Eff itaque morbus vtplurimum fporadicus, eique 16 D EC eique obnoxii funt robufti & firmi homines, ple. thorici ; vel boni fanguinis maiori copia abun- dantes, quorum fanguis de vena miffüs concre- fcit ftatim, & in quiete relidus plurimum concreti rubri, parum autem fluidi feri exhibet, & in qui- bus effücax adio vaforum in fanguinem obferuatur, Conrrarium vero obtinet in flaccidis, etfi aeque fuc- cidis, in debilitatis vel a morbis vel a luxuriis & heluationibus, in hominibus fibra debili gaudentibus & a debilibus parentibus natis, Patet hinc, dyfen- teriam cum febre inflammatoria iuncam, ruüre po- tius quam in magnis & opulentis vrbibus obferuari. 60 Xo Pliures etiam in hoc morbo funt xnotae, quae illum a fupradidis dylfepteriae ípeciebus discernunt, Dolores inteftinorum funt fixi infigniffimique; & quoties deiicitur aluus, maior cruciatus, ac in dyfen- teria biliofa vel biliofo - putrida, cum inteftinorum deprefione & moleftiffimo viícerum omnium quafi deícenfu adeft. Ex hoc figno ingens inteftinorum in- flammatio facile colligi poteft, quae quidem minori gradu in omni fere alia dyfenteria praefto eit. - Mix enim vnquam datur dyfenteria epidemica, vbi inte- füina non funt aliquo faltem gradu infldmmata, Deiediones nullo modo funt ftercorofae, fed fim- pliciter fanguineae, & interdum fanguis fincerus co- pio- $ov 17 piofus efHuxt Sanguis hic ab initio morbi faepius ipifitudinem quandam contrahit, & mmorem, Ípeci- ficum attamen , Ioetorem halat, In fanguine ab initio morbi e vena miffo, ae- que ac in aliis morbis acutis cum topica inflamma- crufta inflammatoria feu pleuritica tione iundis, appzuet Ex pulfu, alias in morbis inflammatoriis. fgno certiffimo, nihil fere colligi poteft. . Eft enim vt in quacuique intefinorum inflammatione debilis, inter- mittens, celerrimus attamen (quod optime ARETAEVS de caufir €9 . fignis morbor. acutov. Lib. Il. Cap. V. pag. 1g. notauit) & ob fpaímos inteftinorum in chor- dae modum intentus. Calor magnus eft, & fui generis, minime veto Primo mordax & vrens, ac in dyfenteria putrida. quidem attadu magnus fatis calor videtur percipi, 1lle tamen a fangentis digiti calore. vincitur, & pau- lo poft minor apparet Verum hoc fymptoma adeft in initio morbi & cum fubito in perniciem tendat, nifü fuccuratur illico, mutatur, & cito in contrarium abit, ita vt calori magno frxorus fuccedat. Sxmul vires efiam in robufhfïï mis hominibus mox foluuntur: ^vnde & ARETAEVS inter 1ympto- mata inflammationis inteftinorum, hanc virium refo- lutionem rec Areto Iadura liquidorum vtique ad C hanc 18 r5 hanc debilitatem confert, minime vero tanquam cauf- fa principalis confiderari poteft Miafma potius 'dy- fentericum in regione praecordiorum haerens, intefti- norumque tenuium vel crafforum inflammationem ef- ficiens, venenata quafi vi omnes vires proflernit, & quamdiu ibi heeret, fummam debilitatem fa Vn- de videtur neruofifimis his partibus talis proprietas ineffe, vt male affedae ftatim illam partem corporis mutent, vnde virium animalium d& vitalium integri- tas & conftantia pendent & N .Minus quidem intelligitur, quomodo fubltanea adeo debilitas fiat: fed íufficit medico per fideles ob- feruationes fadi veritatem cognofcere. Videmus ex eadem cauffa in faniffimis paullo ante hominibus, ab hernia incarcerata inflammato inteftino, mox. ommnes vires labaícere, . In confüitutione epidemica Londinén- fi annorum 1661-64 mirabatur svbpENHAM ( Sed. 1, cap. 3. p. 28. Edit, Geneu. 1716.) praeter alia mala fymptomata adeffe ingentem & fubitaneam virium imminutionem 3 quae a bile corrupta & in regione praecordxorum colle&diaa oriebatur & cum omnibus adflantes fymptomatibus., quae perterrefaciebant, emetxco dato illico euanuit, $. XIL. Eandem hanc debilitatem füummam, minus ta- men fubitaneam, in dyfenteria biliofa obferuamus. Nihil 19 o u$ Nihil vero mirabile haec habet, cum in hoc caífu praefertim a iactara liquidorum originem trahat & in progreffu morbi accedat. Miafma dyfentericum, materiemque biliofam circa pr aecordia haerentem, verofimile videtur aliquantulum quidem conferre, Maxime vero hanc fubitaneam virium proftrationem, in dyfíenteria inflammatoria obuiam, aeque a debilita- te verfus finem morbi, a gangraena & fphacelo orta, ac a languore in dyfenterm putrida fubito increfcen- te, diuerfam effe, minime latet, fed promtum ma- nifeftumque eft. $: XIII Decurfum dyfenteriae pro hac mira febrium di- uerfitate, pro natura locorum, pro varietate anni tem- porum tempef'fatumque, & pro vario epidemiae ge- nio maxime d1ffe1re, omnibus notum eft, Vellem equidem omnia ifta figillatim referre, quae videre & perfpwere mihi contigit, fed ncque propter tempo- ris rationem , neque propter arcos differtationis li- mites mihi licet, Generalia & notiffima infuper pro- ferre faperuacaneum eft, cum €ed iam millies dicta & conícripta reperiantur, E; $. XIV. Ouocunque fere anni tempore morbus nofler in Belgii foederati oppidis & nofocomiis obferuatur, maxime autem fub finem aeftatis & autumni initium ) faeuit His temporibus plerumque fummum . fo- z lis i 20 dIoTAST lis feruorem interdiu moleftum, vefpertinum atque nodurnum fimulque etiamn matutinum frigus fequitur: corpus ergo, fubinde meridianis caloribus relaxatum, fubito frigore excipitur. Hinc sANcTORIVvs in Me- dicina ftatica Se&, TIda. de a c7 aquir aphor, X.LII.. di- Clt. Zutumnus infalubrir tum quia perfpiratio a fu- t perueniente fvigore prohiberi [olet , quia , quod diflari probibetur , acre. €9 mordox fit Idem ob feruauit , aphor. XLI, .guod ab aequinotüio autum- ale aali od fo"htzum hyem t LCy qualibet die minusr libra 14f [ A ccedit humida gerfpirami atmofphaerae 'con- flitutio, quae vafcula totumque corpus eo magis re- laxat, perfpirationem prohibet, fanguinem atque lym- pham ad lentorem nimium dxspomt, iisque cum ce- vnde teris humoribus maiorem acrimoniam inducit; conïagu vim promptius accipiunt. Neque mirum eft, per hanc humidam atmofphaerae confütutionem dy- Íenteriam cum, omnibus morbis contagiofis maxime propagari: his enim regionibus animalium caro longe citius corrumpitur quam in locis ficcis, nephmdes & putridd omnia longe peius foetent, impura & morbida effuuia non diffipantur, fed terrae quafi fu- perficem circumuallant, & .quantitate multo maiore per mfpxm tionem haununtur. ng anfma dyfentericum contag iofum in ipío: hoc aére ex 1mpuus & putridis efluuiis, ac peculiari yen- M at a d db hod 21 ventorum conflitutione generari, verifimile & pro. babile videtur. Au(retur poftea malignis & fpecificis iftis exhalationibus ex corporibus dyfentericorum per ftercora & fudorem exhalantibus, Intra corpus fufci- pitur hoc miafma non folum ipío cum fpiritu, fed vel etiam cum & per omnes etiam corporis poros, Conferunt forfan ouula vel cibis, maxime oleribus. infeda, quae tum temporis copiofifima in aére ob- uerfantür, & cum fpiritu hauriuntur, vel etiam cum ole- ribus, e. g. leguminibus phafeoli & f, p. deglutiuntur. Suícepta contagia faepius per aliquod tempus intra corpus deliteícunt , bilem, qua corpus tc,mpore aefti- uo & autumnali abundat, mutant acrioremque red- dunt & accedente vel minima caufa occafionali, le- uiffima e,g. inteftinorum ftimulatione, morbum hunc grauifimum -cum omnibus fymptomatibus producunt. Multum vtique facit inftans bilis & fanguinis flatus ad promouendum aut arcendum veneni eiïe&um. $. XVI Nolo fufius in cauffas dyfenteriae inquirere, cum adhuc. quaedam ad therapeuticam . pertinentia irritum certe caderet la- proponere animus fi Ín bor, íi multa de curatione generali vel fpeciali pro- ferre, omniaque vel íaltem plurima remediorüm ge nera, quae in hoc . morbo commendantur, recenfere vero omn!a veliem. Cum haec remedia & praefer- tim fic dida fpecifica antidyfenterica non in omnibus C 3 fub- 22 -!»&ä'ä*-.sää-ä- fubie&is, multo minus in quacunque dyfenteriae;' fpecie , eandem exhibent vtilitatem , & €a, quae huic profunt, illi faepius grauiter nocent, cautelas ac mo- nita quaedam pra&ic*a proferam. $. XVII. Venaefe&idnem in morbo dyfenterico optimo cum fucceffu adhibitam fuifle, teffantur: svybEN HAM, qui in dyfenteria annorum 1670 feq. primo quo accerfebatur die, venam cubiti tundendam fuafit, Vid, Ei. opera med. AMATVS LVSITANVs Cent. Geneu, 1716. pag. 1ll. II, Obf. 48. IVLIVS CAESAR CLAVDINVS Refp, VI. FRIDER, HOFFMANN in Med. Rat, Suft, Tom. IV, Se&, IL Cap. VIL inter recentiores nvxnaAM in Oper. phyf. med — T..I. pag. 284. PRINGLE in -Beobachtun- gen über die Krankheiten der. Armee. pag. 306, aliique, Vix autem eft in dyfenteria remedïum, in cuius applicatione maiori opus eft medentis iudicio, quam ve- naefedio. Et certiffime perfuafus fum, hoc remedii genus in dyfenteria mere biliofa, feu biliofo - putrida, nunquam fíine maximo aegroti periculo & detrimen- to adhiberi poffe, Hinc plurimi medici tam veteres quam recentiores in eo confentiunt, aluo cum tor- minibus fluente non detrahendum effe fanguinem, Et BARBETTE Prax. lib. 4. |cap, 5. expreffis verbis dicit: dufenteria qua dufenteria venaefe&ionem nunguan. indicat. Ali- Sei-e6R 23 Aliter fe res habet in illa dyfenteriae fpecie, quae cum febre [inflammatoria iunda reperitur, in qua fanguis ab initio morbi vtique detrahendus eft du- Redcte gitur FRID HOFFMANN multiplici &us experientia ftatui quod in fubietlir valde pletho- riciw, diaetae vinofae adfuetir, fi dufenteria cum febre continua: corripiantur , omnino per quam fit neceffa- Nam vanus eft viwm, venam, ab initio morbi fecare. metur, fanguinir müfflione vires imminui, C2 quum mom modo plerique dufentericorum, ex inflammationé intefti- norum moriantur." HVXHAM in dyfenteria quae a, 1743. in oppido Plimton faeuiit , fanguinem plerum- que incipiente morbo detrahendum curauit, ne grauior foret inteftinorum inflammatio , indeque acerbiora tormina, certiorque demum gangraena. Cum vero dyfenteriam inflammatoriam ex cauffis fupra didis nunquam fere in oppidis vel nofocomiis Belgii foederati obferuare liceat, pro generali qui- dem in his regionibus monito pracdico id ipfum ha- beri poteft, quod nunquam fanguis detrahendus fit, nifi forfan incauta cum opiatis & adftringentibus dy- fenteriae fuüpprefio hoc remedium exigat. Et ipfe MICHAEL ETTMÜüLLER, qui fanguinis detracionem per venas in quacunque dyfenteria fruftaneam & noci- uam effe, pro certo ponit, medicis licentiam venam fecandi in hoc cafu permittit. Venaefe&io, dicit in Oper, med. Tom, IL .pag. 135, Ed, Francof, 1697. fru- 24 *ä-æäæäþaä* fruftanea. cft in'quacunque dufenteria : in maligna enim nociua , mifi forfam. grauir euacuationis fanguinis fup- preffio aliud fuaferit: in quo tamen cafu cauie fiat, adeoque ?aemin'i autov fum, vt imitetur SYDENHAM, - $. XVIIIL Quantanï.vtiiitatenï in dyfenteria praeftent opia- ta, non vnius Medici repetito experimento confir- matum eft. GALENVS, qui magnam quidem farragi- aduerfus tormina nem medicamentorum congeffit , opio fere in quocunque cafu vtitur, Cvid, de compof. medic, per loec. L. 9. c. $. . AVICENNA cum gluti- nantibus, pinguibus & ftypticis curationem dyfenteriae perficit, in confortio cum eledtuario opiato, e.g. phi- lonio romano, quo interdum ipíam medelam incipit? RHAZES Cvid. L. canon. IIL fen. TV tr. 2. c. 3.). paftillos ex gummi arabico, cum adftrringentibus & opio mixtos, vt cffücaciffimos , in magnis & pertina- cibus dyfenteriis praedicat (vid, Op. ad Manfor. de vemed, L. 9. c. 72.). nivERIVS in l 1. Obf. 64. dy- fenteriam cum febre & fumma virium proflxatione per laudanum opistum curatam refert: vid. etiam, l, 2. Obf. 37. 44. €7. ?4. item 1. 3. Obf. 4. 1. 4 obf. 97. v1w- pnANVs in tota dyfenteriae cura femper ab anody- nis & narcoticis incipiendum fuadet. BARBETTE in Pv. lib. 4, c. y. de dyfentf P. 340. opiatis miram WwWEDELIVS 14 in dyfenteria fananda vim tribuit, fe agsiqlog. p,21. quadringentos dyfentericos qpiatis Cu- dendiS ii 25 curaffe fancte teftatur TH. WwILLIS fingulis vefper finis horis fatis muagnam laudani opiati dofin exhibe- re conífueuit, nec vnquam tamen cuipiam medicamen- tum hoc obfuiffe nouit. Vid, de dyfenter. Lond, p. 79. & Pharm. ration. Vok L Seeho 36 $2 129. Q P 3001 TH.SYDENHAM in dyfenïerla ann. 1669. feq. aegris fingulis diebus mane & hora fomni laudanum Et in- fuüum praebuit, donec omnino conualefcerent. ter recentiores HVXHAM;,; PRINGLE, HILLARY; MONRO aliique, opium in dyíenteria optimo cum fucceffu exhibitum fuiffe teftantur. Sed & in vfu huius medicamenti, quod ex fenten- tia SYDENHAMI ita neceffarium eft in hominis pe- riti manu, vt fine illo manca fit medicina & claudi- cans, maxima circumfpedtione opus eft. Cum enim dy- fenteria a materia acri, & quidem varia, originem du- cat, ftatim ab initio talia, quae caufae acri coguitae oppofita funt, eligantur neceffe eft, Ex his patet, ini- tio omnis dyfenteriae corredionem materiae acris per diluentia &- demulcentia, euacuationem bilis corru- ptae per vomitum, lenemque alui purgationem, fum- me necefífaria elfe, Si enim opiata initio morbi vel praepropere dcntur, intus retenta cauftica materia mox grauiffima efficit tormina, fummas praecordiorum anxietates, fingultus, aphthas, & periculofas inducit inflammationes, tandemque inteftinorum fphacclum, » quem cita mors excipit. D Opmta, Gu E Ed Opiata, in progreffu morbi & iuíto tempore ex- hibita, nimium humorum flüxum cohibent, & dolo- res atrociffimos cum omnibus fymptomatibus fpafticis fopiunt Et hos effe&us iam ideo exfpedare poffu- mus, quod nullum ad fpafmos foluendos remedium potentius opio habeatur Opium in hoc cafu opti- ime cum roborantibus aliisque excitantibus, vel cum Conuenit emulfione arabica Anglorum, praefcribitur, quoque Ele&duarium opiatum v, c. Theriaca Androma- chi, vel Eleduarium diafcordii Fracaftorii, quae ea- dem remedia parca dofi cum lacte dulci forma ene- matis data, tenesnum & grauiffimum illum inteftino- rum defcenfum, qui aegros plerumque fub morbi fi- nem maxime excruciat, mirum in modum leuant. $. XIX. Eadem, quae hadenus de opiatis monita funt, quo- que de adftringentibus & roborantibus valent. Cortex peruuianus, Simaruba, caícarilla, lignum campechenfe, aliaque, quae vt optima remedia antidyfentefica lon- gis abhinc temporibus medicis innotuerunt, facile fiunt necrotica, fi praemature propinantur, & vel mi- nimam inflammationem in lethalem commutant fpha- celum. In eo tamen cafu, vbi dyfenteriae febris pu- trida accedit, eadem illa remedia adftringentia, d& praempue corticem peruuianum cum radice ferpenta- riae virginianae mixtum, (latim ab initio morbi, cum aliis medicamentis antifepticis excitantibusque exhibe- re'perquam neceffarium eft $ XX E E 27 od De vía pufgantium in dyfenteria audores quo- que diffentiunt. Alii ea plane reiiciunt ; quia natura iam in ipfa excretione aluina modum excedit ; neque igitur ftimulo, fed potius fraeno opus habet. B. vo- GErLIVS in praele&ionibus academicis ^g cognofcendi.f o 7 curondis praecipuis corporir hum P ani affedibus p. 249 f - * dicit: "in dyfenteria, in a'7a ipfa niztm'c: fatis Juper- ?gue iam ac immodeyate euacuationem, - pRentag ; eunmodi » fimulantibus vebus abflinere, 7,6& yHo zodo violentar "ngturde excretiones. adaugere multoque mimst fenfiliffi- "auwm tunc. inteflinorum canalem , zö' ad concipien dan, "inflammationem proniffimum, taljbur irritave, conful- ?Hur duxi" & pag. 24BH. Íe. multos dyfentericos in epidemia annorum 1758 & 7762, fine purgantibus fa- naffe, viciffimque ab aliis 'vidiffe, iffa non modo per- peram fed & pernitiof? frequentata, DOLAEVS i5 Encyclop. "ued. L. 3. c. $.. p, 496. purgantia omnia in dyfenteria exulare iubet, BoNTIVS in Med. Indov. C€. 3. p. 129. refert, commune illud apud Indos, vbi confuetifimum dyfíenteria malum eft, remedium, in. fufionem nempe rhabarbari in. decocto tamarindorum, aegros faepe in certam perniciem coniicere, sEPTA. LIivs adeo rhabarbari víum proríus reiecit: vid, ei. caut, p.253. — Contra haec vvero,p.rorf'us nihil moneo, cum ia,mþ in $o praecedenti monitum fit, purgantia lenia cau- ;ifïïme .vero adhibita v tique in dyfenteria maximi D2a Imno- e 28 N [] momenti effe, Audcores laudo HVXQAMVM & PRIX- GLIVM, qui, multiplici experientia dodi, purgantia 'praecipuis in dyfenteria remediis annumerant, Ille exprefis verbis monet, qnuod purgandum fit, quam- uis aluus fit cruenta & perliquida: "acrir etenim inte- "ftinorum colluuis: fit longiore mora acrior longe, velli- ^ique multo ;,,mgi",-', vnde maiorem, excitat inflammatio- [2 injumque adeo auget morbum," PmiNGLE adeo 2 nenl P] con firmat 2 an2a dyfenteriae & praecipue illi, quae inter milites gra ffatu ;, numquam fine iteratis purgan- tibus mederi poffit. Inter purgantia fe mper leniffima ämnxgwrma,& rhaba(bari- leo lini recenti mixta eligenda na cum oleofis & praecipue O i funt. KAcriora vero & ftimulantia, quae ex ialappa, aliisque toxica funt in hoc morbo, non reme- drafticis conficiuntur , & facile fer- dia, - Nec ea laxantia, quae &atus generant, mentationem fubeunt, i n dyfenterià conueniunt, s X 6 XXL De nitro adhuc quaedam monenda r eftant, . Remedium hoc a quocumq ue fere medico in morbo nofiro damnari, nQg. Et: pecfuafum habeo, quod in dyfenteria bilio- tum eft. Ni- ífa aeque ac putrida fu mmo cum ftudio fugiendum fit. febris infammatoria accedit, ob vi- hilominus in eo cafu, vbi Vid, WIL- xes refrigerantes, fummo cum fru&u adhibetur, Veraenderungen der HELM HILLARYS Beobachtungen über die Luft und die damit verbundene epidem ifche Krankheiten au? der Infel Barbados, p. 250. fed. T AN T VWM ïldc- Tire d- itm ; ttatl 1S, u Dl« r l ) « |bus nem uiqure Z(2 VIII Klt ante» TE$ 177 L,'f/,ye : $8 A : T s E d As g 4 s - E - a p w $ s s POR ES E E d x g ^ x - ID o E A x AX $- o s Ts $ EK x E x* - m x p* E A E A " P x h ". "Z £ » À B E 5 g * g - * .m, 22 B | gt d d t : P * ^ U Es E M o x * fs. Y — d H "1 . A * 35 * AU r 3l u s ET ,An : *X E * g $ d AE " MA " & € v m * 5 z. E es E A upü.w S " 2 la , d E u m E^ pE* p N un. CNEN E. RÉ F — TR TY EPT gu i Xdtc od T b Mi m —ï DISSERTATIO INAVGVRALIS MEDICA o DYSENTERIA VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset f E QVAM ;tä CONSENTIENTE o ä ILLEWES TRI MEDICOR VM ORDINE ä ä Eu GRADV DOCTORIS M'EDICINA ET CHI]E'VI?GIA —2 N "RITE OBTINENDO a d EXHIDET e i CAROLVS FRIDERICVS GVILIELMVS " BEIN. NASSOICVS x;gi ] CHIRVRGVS PRIMARIVS LEGIONIS ARAYSIONENSIS SECVNDAE IN EXERCITV BELGII FOEDERATI, —$9) r GissaE CIOIOCCLXXXVI. LiTTERIS IO, x IAC, BRAVN. Acan, Tv?0och, ä E d/ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com