JfV124-2

m

—

-

"

—

—

—

5

x

3.

,

Zs

—

d

-

"

RU

s

x

i

—

as

at

E

D

ial

E

PT

d

z

-

p

m

s

A

s

T

- n

x

ks

X n

x

-

n

2

i

x

d

DT

a

m

d

m

|

N12«510189853 021

UEUAU

UB Tübíingen

fl

IOANNIS CHRISTIANI REIL

AUEf

MEDICIN,

ET CHIRURG .DOGT.

torbi

JE JR. .A. G- ZME ZE: 2NT 2 . A.

hum

QSTVYV.

rb0s,

M ELA

QþJML

MAHoMï

fcnte

il t

POL?CHOLIAE

| deni

; I

WTO

uà la

PARS POSTERIOR

15

vt

u

X

"

b

j ä

F

S GR

- *

ERN

i

(,»Qæ

J JM«*

m

iomei

-ä

-----n!:!gääg!!.jäasF

HALAE

SUMTIBUS

ORPHANOTROPHEI

MDCCLXXXIIT.

IX

W

MEI

Hinc paunca etego congerere volui, quafi quae-

dam x.fut-uri qxiondam. sedificii aut lacunaria, aut lapides,

£

gut quæcunqd& in vfus pfudens quondam grchite&us lis

vti velit, StoB.

À

1

M

M0C

vIRO

E. d

EXCELLENTISSIMO, EXPERIENTISSIMO,

DOCTISSIMO,

nDONMIN OO

. MARCO HERTZ,

MEDICINAE DOCTORI CELEBERRIMQ,

J.NOSOCOMII IVDAICI

qu

QVOD BEROLINI EST,

piás,

Qj 1

MEDICO MERKITISSIMDO,

O* AY TONEIi, | À SE ïäC 0,

JPIA MENTE AD CINERES VSQVÉ

COLE ND'I'LO

Hoc's VAE OBSERVANTAE SPECIMEN

OFFERT

/Av'caroa.r

1l

l

(

it

fi

J

li

(

Ài

"

j

)l

| gui | pafïzzs alz:emmþzziz)s libel-

li partem commeudabo, quam Tili,

Clarg'fz"me- Fir! iutima familiarita-

£e cum viro primam tutaute iumco,

qui nede oitde þazzi:lam cmrfum*,,.,-czz-'

ius ille p'rz'iï;zm redor fuit , dir zg e"æ

labores ;!zg[æpyli.* Mutua V e/äm

amicitia meae fortiy calumiua Junt.

Materiem Alteri debeo, Alteri ftru-

uram, I jþetzdzzzfiuam cagiziïiaf

AEl , HTibz' eandetn e£ ad canbrgtæ ap-

plz'catm. Ftrique F* eftrum, lme'z'

C /)//

6

UNEI RI

commodi ffe Fefri fpe fiudiofo,

hn

Tll:

maximis dewimcor beneficiis.

Fir

J

qm nque. bonus qzzzdem amabitis, - cui

(

vero lzbewz!i f (l?llmïlf er ndztmne duci-

Itl

dur þleizdzdiarz cortufcaz Iuce et Diis

[l

proxiue (lfo'(ï!l" £E mdzmnem T'uan,

rf

tam in awm qmlm pwæczpzæ " pl)z-

lo/bp/azca et medicá . feientia ffngula-

lli

(l

N

Tetn pmeterea

Tanta 6Jr , 07 fam

j

vlnque perzn/lgzzta, vt ieae laznley

vfl«

Tuam famam düminuerent ef mede

Tua

T

ignorantiae opprobrie effent

oero generoft quimi documenta, quo-

Ji

N

(e.

vum et mibi obfirid [ mum teflem

(V

jï' contzglt, v£inam.! qmea praeconia

1)7' -

EEE R

7

i

pro diänimtel vcgf?rre'nt. T anta funt

l

Tua ke.'zfg(z Jle b;mjïcz'a, o£ baerereut

(l

faucibus verba , fi abditos gratiffmi

litj-

aiziizzlfyzg[zzf; we que totum Tibi aperi-

IT

re conarer. dbita i*zz, fitauis libglle /

il

gzzzz.f- Hon. erubefcit férmo, nec ztimida

jl

titubat liugua, Amicum, Fautorem

J

blanda precator coce, c£ fe, €Xiglfïlm)

(

domini munufculum , fz'/?imz(le fz)ag ob-

14)

Jeruantiae /ïgmmlz benigne. (lrczþcjre

^l

velit j vilir yzzidezü märcey, jzz' &ene-

Uf

rofi fadi conftia mens fapienri bene-.

//

facta ?*qfeïret. Tua, Cartffne dmni-

[

ce ! dz'leä?a imago, obiuie tärmrzlm;

[

quoquo - vä[am | ferar, . ante | *oculay?

x

ver-

8

ALE

wf(ztzmi , perpetuo dulcem benenze-

ritorum. ï"e,fzæitabit. '»me'müridm.

Deus ter Optimusmaximus Te, ci-

uitatis litterariae ahmfzmtzzm , Ja4-

li

m:'lz'ae decw,ï Kanäimrzzm zlel;'cz'z(f et in

p

ïiliztae aegrotoram W/ltifzzzimiy fpem

q1

fi

et j)ragþdjztifz diu z'mblzlmem þileet.

Ü

Perge me amare, qui pro/ Tua. et

If

p

J'uae Cztri[zïv)ae mezilz'ae fzzlzgte ad

Ü

j

Jipremum vitae bkzlit;mz ar dentift-

e

T 'va'zæiöö þþlvom, F. 7

Y

l

- Scribebant Beroläni Cg(&nd Zril.

CIO CICCLXXXIII.

!ye.

j//7]

) (*

L.

p.

9.

fi-

-

Quommxäam votis Fati.sfa&urus,v polyeho-

d

lyiaä' fecundarios miorbos aeque ac complicatós

fut)

publici iuris faciam. — Fumum captant, quicun-

que in hoc libello vel diftinétam morborum bi-

Iief.

lioforum femioticam vel probatas:et accnrate

delineatas medelae ;10gmas quaerunt. Millia ex-

d

tant füummorum virorum volumina, qui ab Hip-

(

pocrate patre, vsque ad noftram aetatem, eru-

ditione et ingenii acribeia ornati, diligenti diffu-

L!/i.

fae praxeos obferuatione huius morbi generis

effigiem ita diftin&e in fuis fcriptis repraefenta-

verunt et optimam medendi methodum, natu-

tam ducem fequuti, depinxerunt; vt huius ge-

neris fcripta, faltem mediocria, non amplius

deüderal'entur; de origine vero horum morbo-

rum vel filent, vel errant, vel dubii funt. —Quae-

cunque igitur de morbis biliofis extant in hoc

libello fragmenta ; exempli inftar p.ropoüta funt,

quae morborum. bilioforum ex polycholia gene-

feos

P.

IO

2

EEE EE

*l

feos modum et polymorphon m01b1 ex vna ma-

g

terie oriundi, genium quodammodo explicent.

bos 1

fenti

Quaecumque, ab hac parte materiam illuftran-

tia notatu diena videbantur

tteris mandaul,

lelce

quamuis in confueta multorum practicorum dog-

of

mata impimngant

Omnes quidem, qui interdum

moxbos non erïumeï aui,

ex bile oriri poffunt

que

pim

quia cum defcriptis confimilia habent natalitia,

TUS !

Ougmem et naturam materiae biliofae in altera

bita

parte propofm fed et. illius quaht*ætæm Icire, et

—

diuerfos ex illa, pro diuerfa. qualitate nafmtmos

Xbïql

Con

mmbos cognofcere, tam ad ce&.txorem progno-

TU

fin, quam ad tutam medelam inftituendam

d

10

noftra intereft

Quae quantaque inde redun-

dant mihi emolumenta: cum fucci biliarli acri-

tide

actimo-

n

moniam Vel blanditiem cognofcam ?

l

l

cum bilem,

niam vel acidam,

vel putridam ;

fs

vel tanuem, vel fpiffam, fpiffitudinem, -vel ge-

Cth

latinofi gïutlms inftar vel piceae tenacitatis.

fü)

Certiores facti- de 3Tnateria mmboh obftruente

tifi

vel corrodente

mobili vel fixa

vel efliciente

Tis

morbum, vel cum alio morbo complicata, tatm

bil

in prognofi, tutela futuri mali et praefentis me-

Qu

dela, fecuriori tramite ambulamus

E longin-

atta

duo iam praeuidet fagax animus,.cum cognitio-

CAIT

ne

II

'"f*""h

d

d T.

pe nexus caüiälm;nx et effetuum "in&ni&üs, mor-

lent

bos in futuro tempore üzïre&ums; cum impraez

(iran-

ia

fentiarum morbi ex fucco bil

ict

rio acido, velalca-

d

POT

lll

lefcente, vifcido vel tenui reguent.

'LOg-

. Annue videmus, vt quaeuis aeftas cum

»rdum

caufis concomitantibus poïycholiam progignat;

Tl

quae autumnali epidemiae materiem praebet.

i,

Diffimilitas harum epidemiarnm, quam quotan-

ltera

üis obferuatam legimus, a diuerfi huius fucci

" &

biliarii qualitate et modificatione pendet, Bilis

Qf0S

Vbique praedominatur, quae vero pro ratione

10

confiftentiae et acrimoniae, nunc inflammatorios,

a

nunc putridos, mox acutiffimos , mox lentos et

lt-

chronicos generat morbos, . Videmus phreni-

(Tl

tidem, anginam, ophtalmias, Pleuritides ex te-

10

nui cauftica bile; hypochondriacas paffiones, tuf-

2

fes, catarrhos, peripneumonias nothas, melan-

"

choliam, febres intermittentes, quadé, quamuis

(

fub alio nomine vendantur,. nil tamen funt,

llíz

nifi flauae bilis in atram mutatae fequelae;: "sl

ite

his principüs ducta mens mea, diuerfam fuücci

^

biliarii indolem et qualitatem volvit reuoluitque,

C

eius acidam vel alcalinam acrimoniam flauae aut

l

atrae bilis confiftentiam, vniuerfalem aut topi-

i

cam fedem , coctionem vel cruditatem ; nil mihi

la

magis

-

AE

12

magis ridiculum videtur, quams trita illa multo-

M

rum medicorum regula: /it tzbà flabilita lex prüuma,

&yQ WwoA4 xuTo euacua, vbi cau[am bibliofomn

detexerir.

Quam faepe dementi hac temenitate,

maxime acuta peripneumonia, morte, omnium

peffima folutione, indicata eft, catarrhus atra-

ii

bilarius

erroneo hoc deteftabili principio, i

Qu

phthifin tuberculofam, eaque in vlcerofam, atra

pr

bilis in motàm et turgidam mutata funt

Cae-

Q

tera fileo.

Quemuis igitur medicum, commu-

(

gis falutis amantem

cui animus mülericors ca-

n

lamitatibus humani generis fouetur

adhortor,

ie

omnem conferre operam, . qua theoria morbi

Q

fidis

dimidium füorum aegrotorum tentantis

t

Primas tan-

Veris, tutxsque principiis mtatur

[

tummodo adumbmm lineas ,

. quae futuri tem-

l

poris induftria amphus excolendae funt

li

]

f

Wüs Q? U

Y

[

f

(

l

Poly-

-

Es

15

filto

aä&äæä*ä&æ**ä&&*äæææ

Yi

m

*ü(

L

At

t

-

Dite

m

| Polyphöïiä x quaïn prior parte cohüäeraui-f-

atfa«

mus, morbum fiftebat fola quantitate peccantem,

i

Quo füccus biliarius, nullis qualitatibus morbofis

Q(td

praeditus, iuttam folummodo fuam. corpori fano

(2e

am

conuenientem menfuram fuperabat. — Hicce fuc-

Ltl

P

cus biliarius, qui caufam primam et materialem

NU

Jl

omnium morborum bilioforum continet, euns.

i

dem femper pro-ducere*c morbum, fi 'plfaetef

O[Ul,

quantitatem excedentem, nulla làboraret quali-

(IS,

ty

tate morbofa. . Cum vero nusquam nota fit ma-

i

teria morbida, quae plures, magis diuerfos et

frequentis omnis generis morbos progignat,

quam biliofa: haece morborum bilioforum di-

uerfitas rationem vt habeat non in quantitate

fed qualitate fucci biliarii errauata, necefle eft,

Mirifica, inquitStoll, (rat. med. T.1I. p. 54.) varie-

tas fymptomatum, fed ab vnica Verüpelli bile pro-

fecta, phrenitides, ophtalmiae, parotides, pleuriti-

des, peripneumoniae, ftrumae, haemoptoé, dolores

rheumatici, tumoresque ad carpum et genua: vo-

oeae

mitiones item bilis fpöntanea'eï colicae, diarrh

,

dyf-

14

TT UM s

dvfenteriae, Vrinae difficultates, febres continuae;

yen

remittentes, intefrmittentes, petechiales, milia-

hii

re$, Vrticatae, fcatlatinae, et paroxyfml hyfcen-

fa.

ci &c, graffabantur.

TIa

Cum igitur ii Zra&atu de Polycholia , fac-

Ktioi

cum biliarium quoad qualitatem, vitiofum defcrip-

fiem

ferimus ;

eius qualitates morbofas earumque

afpe

multifarios eflectus adumbtare, adhuc nobis fu-

t

pereft.

. Numerofae funt bilis de quahtate lögu:lma

|

fiatu

declinationes, quae vifui, fapori tactuique fe offe-

runt. De bile accenfa, efferata, furente feu palli-

j |

füb

da et inerti; de limofa, vitellina, .atra feu tenui

priü

etfluxili: porracea, aerugitofa, caerulea, glaftea

plu

earum caufis effectibusque plenae fünt antiquo-

las

vum medicorum paginae

Quotannis, füb adulta

P

aeftate et iucipiente auctumno, fuccum biliarium

dï[

abundantem progermninare videmus,

qui morbo-

Coni

yum epidemicorum aeítatis et vertumni prima

poh:

fandamenta iacet Auget aeftiuus calorreforbtio-

T

nem ex inteftinis

cruorem adurit, oleofa cor-

pht

rumpi

auctumni viciffitudo., . tranfpirationem

foet

fupprimeris

bili generatae vnum praecludit

UI

excitum, — sSed rariffime medicus polycholiae

Te

fimplici

quae fola copia peccat

fuperuenit:

MCl

plerum-

g

UO SwmE

IS

It

plerumque enim aeger tum demum füae tom

ln

m1tt1tur Curae, cum praeter nimiam copmm et-

(

ldm vitiofa mixtione afie&a funt elementa bilia-

tla

Et hae biliofae matetiei deprauatae. affe-

f

&iones, fümmam fibi vindicant medici attentió-

fi-

nem. Alios procreat effectus atrabilaria, alios ex-

hi&?.

afperata polycholia, aliam haec, aliam illa defi-

lll

üerat medelam,

ä

tll

Raro fuccus biliarius diü blandam fuam

yle

naturam conferuat, multisque alterationibus eft

al

fubiectus

propter lentoremi illi a natura pro-

Til

f

prium, principiorum componentium difparitatem

Interdum ftatim ab oftu, noci-

d

pluralitatemque,

W.

uas füscipit qualitates$3 quarum prima eft: quod

acrimoniam variae indolis

fnuriaticam vel ran-

la

M

alcalefcentem vel . acidam

j

cidam, putridam,

i

conciplat,

Acris hàec immo interdum cauftica

i.

polycholia, tenuis eft, fluida, penetrans, aci-

t

ua

mobiliffima; acutiffimorum, decifiuorum

0f

Ó ÀÀ—MMM ——

phreniticorum,

inflammiatoriorun

morborum

e

foecunda genetrix,

Regnat ab pnma aeftate, et

Id

cum nafcituro verrumno fafces depomt.

Hye-

1

me enim bilis, fub pltmtae compedibus depreffa

l

lacet excutitur verno tempore, exPandltur vl

ff

ter lus

16

d od

terius aeftate et excandefcit, vifcido lentore

*»|

i

[rti

cum au&umno reuertente, feruile iterum fubit

.

--

VIS |

jugum,

dei

Ab vltima aeüate ad medium vsque au*

&umnum fluidiffima illius natura paulatim in

foiffiufculum tranfit leutorem, dum plures partes

fian

qmucofae illius mixtionem ingrediantut

Decref-

Vd

cente tenuitate, decrefcit et actiua illius acrimos

Ta

nia a vifcido, illam inuolvente,

Pulmonibus in-

vl

fefta haec materia, diuturniorum morborum pa-

af

rens eft, longum coctionis tempus fibi vindicat

ml

medicinam refoluentem et

medlcam p:s.tlentem

pli

/aegrum pracprï.ae diaetae reguhs di&to obe-

L

dlentem

Si 1teruni non euacuatur fi fiaccus biliarius, in

piceam, tenacem, nigram abit matei

quae

omnia obftruit, dactus canales, vafcula imperuia

reddit, liberum humorum niotum retardat, COF

Hi

di multum refiftit, fecretionum et excretionum

fanas fun&iones laedit et peffimam morborum

chronicorum praegeniem parturit, hebetiori oculo

fuam ex polycholia deprauata, originem abfcon-

dentem

Cum prima aeftate" eae exiftant caufae,

quae in rubro latice quotannis flauas generent

u-

VaL

1

tote

impuritates; quotannis quoque obferuamus de-

|

ibit

fcriptas has illarum meuammphoies et.cum qua-

vis mutatlone gemus dominans, morbcnum epi-

| Qu*

denncmum Ícenas hansformat

RE

E

1

T(CS

Infupel plovenp.ïnt motbi varit ex fucco bi-

uef

liario ad partem, vel de toto depofito, Lxd neruos

TIfge

velad mufculos; ad vifcera vel ad penphenam.

$ l

Tandem comphcatul cum morbis, füb fuo imperio

n pa

vel fpomdïce vel éx caufa generah, gentes ten-

ä

tantlbus

dica

Poffüntne haec qwdammodo faltem

&

mulüfariam morborum bilioforum cfüglem eX-

le«

plicare ?

Ex polyc*äolzd

IS. Vfl

I vztzojc'z gua/ztate affeta , diuerfa mmborum

Qua6

bilioforum genera et fpecms plouemunt

TUlÀ

(of»

1) Po(yc/zolza acrefata, feu füccus bilia-

Jïnu 1

rius acrimonia variae.indolis ar matus ,

Xoram

vel ex Pcamunbu» et elementis acribus

oculo

natus vel ab aeftu, mora, circuitu , ftag-

l

COlle

natione, in fangume acrefactus ; actiuum

"

mobile, penetrans fluidum fiftit, vbique

dO.

in fangume diftributum parua quantitate

nociuutm,

-

t 'Jnt

l

B

2). Po

18

RE

z) Po[yc/zolza atrabilaria efc fuccus b1har1uä,

qui gradatim maiorem vifciditaterm et

K

fpiffitudinem vsque ad piceam tenacita-

tem fibi contraxerit.

À polycholia fim-

l

plici differt maiori .acrimonia ;

ab acre-

facta, minori a&tiuitate et maiori fpitfi

TU

tudine.

Statim ab ortu cum humgnbus

pete

per totum corpus voluitur; obftruit de.

chol

inde, ad varia loca colligitur, fanguinis

u

crafin corrumpit, vt illius oleofa et ter-

in hl

reftris pars magis compingatur, et a flui-

frlna

diori feparctur,

peni

Qu

1lda diuifione veniunt morbi, qui ex po/ycAofa

ubl

j

vel acrefada vel atrabileria. mofcumtur ,

TO0C

cum ad hunc vel zllzmz loctum depo;zatzzr vel

eum alu morbis tomplzc etur.

Vs

f |

3) Movrbi ex. polycholia mætaþatzcz

Diffe.

alii

Xunt pro ratüona quahtatls materiae ,

BRU

quae deponiturt et pro ratione loc, quo

Qu

äccubltus fit.

Tae

: R) Demque complicatur. fuccus | biliarius

Vs f

cim ommis generis morbis füb quauis

ln c

forma et qualitate morbofa. .

CAPVT

l

-

)

Mul

Ws

U

,

CA?VT.L

H]e

CHOLIA ACREFACTA.

a.

POLY

1 fnt.

um abundän'tia bilis elementa, aequabilitet

QTE

s

per vniuerfam fanguinem diftributa,, acrimo-

jl

niam quandam affumant et liquidum fiftant tem?

yius

penetrans, actiuum; id praefto eft, quod poly-

t de.

choliam exafperatam nuncupare libet, B1IAN-

"u

c u1 *) notabilem, inquit, iudicamus acredinem

Ll

in latice biliofo, cum fübftantiolae eiusdem , tum

lUl

falinae-, à componentibus aliis folutae ac ad inf

gentem attritionis fluorisque gradum euectae,

"halit

cum fülphureae in brachiolis difcerptae fuis et

fübtiliatae füummam concipiunt aptitudinem ad

,

, u

motuum rapidiorum rotationes partesque fic ob-

vias omnes magho vigore afficiendas. . Accen-ï

fam hanc billem BOERHAYVE, V. SWIETEN

)if.

aliique appellant. Quando bilis, inquit **) in

Yyne,

maiorem acrimoniam euehitur; accendi dicitur;

qu

quia tantas irr corpore turbas excitat et calidiffi-

mae faepe febres ab hac caufa oriuntur, — Aefti-

At

vis feruoribus corpus magis bilioïüim reddi, bi-

lem exalperari et ardentis febiis cauiam elle, :no-

uauts

"B22

nult

x*):hiüor. heþ. p .

AVT

**) comment. T. II, p. 44.

20

fjdS

Succiu&

nuit phmbus locis HIPPOCRAT ÉS.

gene

igitur biliarius praeter illud vitium in polycholia

fimi

fimplici delineatum, alia infuper qualitate mor-

Cend

bofa, fcilicet. acredine, affe&tus eft. — Acrefacta

foluit,

cor fü-

fRT

haec polycholia, folida agitat,

COCU

mulat, vafa ad glwdwrem contractionem com-

fü nq

pellit, celemme per totum coxpus rapitur , cum

A&l-

(icxc

atra bilis vix aegre per artus trahatur.

$TY.

vum et penetrans eft fluidum, parua qmntltate

WY

horrendos effectus producens, nulli parcet cor-

Cotá

poris parti, vbique per animatam machinam de-

Y

l

R

bachatur, vafa minima fubit, in albugmea con-

fpicuum. - .Corr odit , inflammat, qufmos et do—

pera

lores excitat,

motus febnles accendit,

Exte-

l

nuatus b1holus humor, mqmt numquam fatis

Cueti

laudandus € 0U3, ». efficit, vt corpus magis in-

u

fi

lo

calefcat , copmüus enim et apuus ahmentum fe-

lea

bri fuppeditat..

Cum per du&um choledochum

TIE

excitum mühtura haec ccxufuca bilis furfum eua-

lita i

cuetur: oefophagum 'uroöut, inflammat; intefti-

veneni horrendos effecws

amk,

na cum difcendat ;

menütm* cohcos dolores et enteritidem pïog;gmt.

Diar rhocas dyk,ntems febres blhOf'lS ph1em-

prelt

tides, hpyms, anvmfæm, pleuntldem, ophtlnl.-

uife

mias

*) de morb

l

m m m m um

as r M

2

WCCUS

mias biliofas, fcarlatinam, colicam,. arthritidem

cholia

cenerat

Acutiffimos producit morbos, calidif-

mor

fimas febres, fanguinem phlogifticum reddit, in-

a(ta

cendit, penculofas facit metaftafes, cum variis

JE d

morb1s complicatur , breui temporis fpatio con-

C0

coqmtur ad euacuationem disponitur; crifi ple-

Qu

rumque perfecta; fed turbulenta et periculofa iu-

Ài

dicatut

Polycholiam hane acrefa(tam F0 RE-

)Ut»,

tdte

TvsS.*) furiofam, malignam , venenofam vocat

-

vt vno momento tantam anhelitus dlfficultfxtem

t C0f-

1 de

cordique anguftiam, et doloïem in collo pareret,

| C0l

vt aegrotus Pcmnouhu mox Vldeletm, Huxa

I öo.

per mufculos colli et pectoris vno i&u traiicere-

5

D.

tur,

Quae acrefacta polythoha cum non eua-

lat

cuetm : identidem m,chu mfuwlt 'xcnmomd Vl-

| 1ÀUb

1 1]

resque acquirit eundo ; ex intermittente biliofa

fit remittens; ex conmnua COI]UI]PHS ex cho-

""

CUT

lera, lipyria

x diarrhoea, dyfenteria; ex pleu-

H

ud

ritide, phrenitis morteque terminatur, vel obuo-

|e

depreffa

iners facta,

R»Lfü*

. luta mucofis particulis ,

trae bilis naturam fubzt

focLus

Acrimonia fücci biliarii variae indolis , de-

Ho.mta

yo

brefi

pr chenditur; acidae, cum tanta abundet in fan-

h

l

gume acidd acrimonia, quanta oleofis pzutlcuhs

j

«

B 3

ton

Ts

*) in fua obferuat II,

22

EEE EEST E

non fatis obuoluta ad hepar expedlta ruit; alcali.

nae, cum falia alcalina praedominentur; putri.

fring

Teddi

dae, cum gelatinofae et vifcidae bilis partes mo-

Y blL

tum inteftinum fufceperint, et rancidae denique

Vi

€um oleofa bilis pars conftitutiva naturale fuum

I

acidum non fatis inuoluat.

Quaeuis praedomi-

bils i

sans acredo medici attentionem et üuguhres

quasdam circa medelam cautelas defiderat.

Ti

65 d

Rancida im oleofa fücci biliarii parte nidu-

hs

lante ex cibis pinguibus et oleofis vel rancidis an-

t

ii

te aiïumpüonem vel male dlgemþ, ex copwfd

den

n

et empyreumatica affatae carnis adipe, ex pure

hg

inculfo reforbto et id genus alia, ortum ducit.

biliofo

li

Eadem nafcitur in obefis cmpoubus cum calore

STAI

aucto ex febri acuta ,

remediis amaris calidis ,

(e

Tti

feu alia cor poris exaeftuatione, pinguedo foluta ,

Voiti

attenuata fanguini mifceatur et rapido humorum

T& aC

motu per momenta maiorem affumat rancorem.

Colo

[e

Cognita fübie&i praegreffa conditione, facillime

CUA

fe prodit vrina rubra, fpumefcente, , faponacea

&

üi

et füdore pingui

t

Frequentiores vero, quas in polycholia de-

TRU

prehendimus acrinioniarum fpecies, funt acida et

fabity

Qumda

,Acida

Y

NUMMU r

-

E——*äæ

25

ldl

dcida fuce'z liliarii acvimonia , quae folida

ütf]

ftri ingit, fluida coagulat, et vires vitales inertes

) mü-

reddit, nafcitur; cum acidum, quod naturaliter

Iye,

in bile eft, ita abundet, ne oleofa illius pars, aci-

lm

di vires fatis iniioluere et obtundere queat. Satis

iQmi

diftin&e probatur, quod hocce acidum iam ante

lus

bilis in inteftina affufionem cum illa iunctum fue-

4"'

ri

T qma fatis magna quantitate elicitur, fuas vi-

rés ab emetico dato praecipue fentiantur . et du-

jm.

&us biliferi veficulaque fellea tunc temporis viri-

dl

diffima materia . inueniantur referta

Multas epi-

Jpuofa

demias, quae hanc biliofam acrimoniam pro cau-

pue

fa materiali habuerunt, dilieentes morborum

M

bilioforum — obferuatores accurate defcripfere.

hote

STAHL ") Aliqui ructus acidiffimos quefti, ma-

il

jis,

teriam acido aufteram ac dentes ftupefacientem

Juta,

vomitu reiiciebant

Saburram et fapore et odo-

orum

re acidiffimam

aufteram , fauces exurentem

iivl

cum adulta

colore viridiffü*:odam in Hungaria

Jlime

aeftate febres biliofae graffarentur, faepiffime vi-

Qa C2

di.

Aeruginofus, porraceus, prafiuus bilis erüc-

tatae color, faeces deefcentes dentes e VO-

a (

mitu ftupefadi, rauca in oefophago fenfatio et

hd

habltus corporis pallidus acidam hanc polycho-

B 4

. liae

*

9).r. m. T. L p. 46

Áih

24

lae naturam produnt

Euomita materia

m

torp

terram eieca, aquae fortis inftar ebullit

Exi-

qHEW

ftere amat poft abüfüni fractuum immaturorum

siorà

treha

et vint aufteri, in hominibus praecipue debiliori-

bus, qui vim viuam inerterh et menftrua inquili-

li

L

na fatua, acidum fub digeftione non fatis fübi

-

gait

gentia ,

habent,

Demque ex pof cognofcitur,

fibi :

qum füccus biliarius acidus, praecipue in atram

lotar

bilem tranfire

amat.

C0

"

If

erimonia poZycäolzae ]erzda, quae praem-

Tierü

!

pue Iymphatica et.glutinofa fücci biliarii parte ni-

gi

6

0

dulatur, ex ru&tibus nidorofis, oua putrida re-

$

dolentibus, flatibus et fedibus putridum fpiranti-

h]

bus, naufea, vomitu, fiti multa. ex horrore et

aueriatione ab omni,

praecipue animali victu,

fip

aquofae et acidae dlaetae defiderio cognofatur

poy

Praegreffum viétum carneum: coplofum aefti-

vum tempus, calorem, laborem et corporis ex-

ercitationem fub fole feruidam, libenter excipere

Z/tg T'ü

folet, Putridus biliatius fuccus, omnium maxi-

me tenuis volatilisque, vim irritabilem mufculo-

àcid

farum partium ftimulat

vibrationes

fpafinos

dUs (

contractiones producit nec eam, nifi mediate, de-

CatTie

bilitat, dum neruofam fenfibilitatem narcotici in-

pitti

ftar obtundit, Haecce polycholia putrida , cum in

lei

corpo-

4

CT UR A

25

,

i

corpote veniat difpofito,

laxiori,

vel magna

quantitate exittat; in pufridos per emimentiun

OfUT

Pu-

quorbos fauente genio epidemico degerterat,

lOT

trefcentes emm hae particulae ,.

per fanguinem

f

diftributae, Iy:nphäm fanguinis coaguhbïlem et

100

gelatinofam . rubrorum : globulorum compagem

It

fibi affimilabunt eademque pefte inficient

S0-

ALaUt

lutam .fanguinis crafin; debilitas, fymptomata

colliquatiua fequuntur et ex acrimonia ftimulante

Taec]

neruofae aftectiones Lxütunt

Globuli rübri fan-

t£ fi

guinis legitimum amittunt nexum, putridae gan-

"Blv

graenofae füboriuntur folutiones et in cruore mif-

fan

fo pïacenta eft mollior, ferum mbelh coloris.

te &

Caufae, quae poï ]choham ploferunt in alte-

VICCU

ra parte ditlufius relatae funt.

Acrefacta vero

J

polycholia ex fimplici, füboritur

D

geiti

-

15 £X

Cum. elementa: biliavia ! antegam. faugdinem

at

angvedüuntur, gani acria frat

fXl

Acerrima . putrida . inteftinorum: faburra

frulo

acidum in primis viis hofpitan

chylus. ranci-

Iumos,

dus oleofüs ex corrüpto lardo, butyro, pingui

p (f

catfrnie

Oleofa, purulenta, . acria ex ulceribus

1(,1 Hi

putridis,; vomicts

tela cellulofa . per. reforbtio-

T T

nein. fufcepta

Quae cuncta fanguinem trànfitu-

B ;

T

1

26

N

£m

ra, fuccum blhfmum oenembunt fmtzm ab ortu

feis, (

jam &LI'CHI

BU

i

tama

Fel u fargztme acrefczt po(ycäolza ,

VIS CO

- Aeftiuo-folis ardore, motu febrili ex fortui-

(I65,

ta caufa in corpore accenfo, vehementi corpo-

Yis exercitation

ira. animi excandeícentia, mo-

ligua

a et ftagnatione, acrimonia jam in. fanguine la-

plid €

titante

affimilante, fe cuim illa iungente

De.-

euip

nique pro ratione caufiurum eam efficientium ma-

p

u

iori vel ninori acrimoniae gradu gaudet polycho-

pIJCCQ

lia

Acrior eft ex ira, folis aeftu, valida mufcu-

antad

lorum exaeftuatione et oleofie fanguinis. partis

Tüeth

combufüone generata

Igitur, qui robufta cor

Culo

4d

poris compage gaudent, fuüb aeftiuo et feruen-

tiffimo fole duros labores peragunt, feu igne at

ed

De

tary

tificiali exaeftuantur , phrenitici facile fiunt.

fe d

caufis büom altemnubus dicit diuinus. icnex HIP

POCRATES:") morbi praecipui hominibus ex

UET

bile et pituita orluntur; bilis autem et pituita

Tatus :

morbos excitant, cum in corpore fupka modum

vel reficcantur

vel hunwctantur vel mcale-

fhiib

fcunt, velrefrigerantur

Haec vero bili et pi-

potu

tuitae contingunt ex cibis et potibus, laboribus,

Thülce

ücil

vulneribus, odoratu, auditu , vxfu , tebus vene-

I'elS'

Tona

*) in libr. de affe&

EEE

27

) r

teis, calore et frigore

Symptomata funt: acer.

rimum, vellicans, rodens per totum corpus irri-

tamentum; fpafmi omnis generis, validi in qua-

fortui

VIS COFpOrI!S parte excitati

alores fugitiui, do-

L000

lores, rofiones, puncturae, congeftiones

Re-

« Ino

liqua fymptomata funt ea,. quae polycholiae fim-

ne l

plici et eo morbo, füb cuius perfona ingreditur

De

exafperata poly Lhoha , Propria fünt

ii

]l

J?/[W]P!&æ

Ncho.

generahor fücci biliarii acrefaéti eft älchuhma

Ql

praeceptu

Curm . enim acida laboret acrimonia

Dards

antacidam cum putrida ili oppofitam requirit

TU

methodum. nterdum in parte fenfibili ita peri-

culofa nafcantur fymptomata

vt his. alleuandis

TU

medicus ,

miffa omni de euacuatione materiae

e

[

morbofae cog1tat10ne omnem operam impende-

De

t

fe debeat.

h

I?

Generalia praecepta fünt, vt fuccus bilia-

$U0

rius acer ad euacuationem' praeparetur ,. praepa-

Jtata

yatus euacuetur.

Acrimonia regimine, medica-

odu

li

minibus ili contrarüs fuffocanda

corrigenda

ncale

potu copiofo congruo inuoluenda, diluenda, de.

e pl

mulcenda, partes ,

Mi

$,

quas prae caeteris afficit

mucüagmofls defendendae funt.

Putrida acri-

u

l

fel,

monia, acidam Vegetabdem dlaetam acida ant.

acidam,

29

]

T EE

l

acidam, decoc. raf. corn. cetv

eupetaé Carnis

iufcula

t QU

vfum abforbent. magnef lap. cancr

Cliola

rancida, potum copiofum faponaceum mell. fac-

char. fyrup. confe&tum, aquam oleo mifcentem

K

rcqumt

Elanor et erectus corporis fitus aegro coin-

TU

venit, vt capm confulatur,

u

CQ

. Frigidiusculum laudandum eft regimen; ne

10uà

du d

generetur polycholia et gencrata acrior

redäatm

Venefectio indicata prima fit euacua-

(ue j

t10,

San euinis miffio in morbis biliofis, multis in

(

libris male audit ; et tanquam lethale conamen ex-

n j

OLU

clamatur; quia ex inteftinis reforbtionem auget

debilitat febremque biliofam in putridam trans-

H*Gk

vertit

fitatem

Experientia vero docuit, materiam bilio-

fam optime ad primas vias tendere praegrefía ve-

que i

naefectione

Sangmms miffio in plethorico fub-

fingui

ieCto biliofo, feparamonem particularum biliofa-

(igerfo

fum a caeteris humoribus et ar&iorem inter fe

pk ärPL.

l

vincturam maturare videtur, quia euacuantla a

Veuaefectwne data copiofiffimam euacuant mate-

Thotd

riam biliofam. ^Febris putrida ex biliofa nafci-

hia

Vbi

tur; primam curatam altera non fequitur

Iu

Il

igitur vena in morbo biliofo fecanda; phlebote-

firs

]

mia fine omni timore adminiftretur

CNCTQUA

Hic

hd

Cb i

23

Cattus

r

th abfolutis genemhonbus, exemph gra-

k.xm,l

tia quosdam morbos enumerabo, quae ex polx«—

|

Chliolia efferata fua ducunt natalitia

pnt mn

Sypafnus

0

cott

f

Succum biliarium acrefa&um cum circulan-

tibus humoribus per totüm corpus circumdu.

zke

é&um, fpafmum leui opera producere pofle, nul-

aCEl0Í

lum. dubiu

Stmulus enim fortlor

'actis Vbi-

RR

que p.nübus neruofis et irritabilibus applicatui

ii

vl

^"

Cum igitur animo nobis concipimus poten-

"nv

naf

i[v)

tiam polycholiae efferatae, producendi fpäfmos

Q0get

porro vniuerfatlem hunc fiimulum, quia cum fan-

(

euine per omne corpus vehitur, denique fenfibi-

motrices caufas vbi-

n hi 0-

litatem irritabilitatemque

Ifa vo

que in machina organica difiributas et vbique

ofb

fcmo uinis itineri admcmntes fane non m uemur

diuerfos, variabiles, pwteummes effe&us et

hY ()M

e t

phaenomena, quao ex bile nafcuntur

t 4

In vafis fanguiferis excitatus. fpafimus vel

Tldle

motum fluidi retardat.vel accelerat et intendi

EFluida retinet congeritque

retenta ac.congefta

| Lfl Ü

V

le fem

infpiffat vel ad fenfibilia loca xepellit.

1ubor.,

leote

bris,

frigus, aeftus ,

deOl , congeftio,

extrauafatlo metafcaüs, pulf'us turbfmones di-

D

Uoüïw

w———ä

30

j ; 8; E

4ento

geftionis, reforbtionis fe et excretionum aà ftatü

inflammationes

obftructio-

fequr

fäno declmatwn e85

hes, dïfpnoea, exphcanda veniunt,

Similem ha-

U

Pieth

bet conditiohem

cum caua et canales inuadit

li

$Y

fpafinus, fimilia gignuntur mala

Vel mufculos

ü

occupat,

inde dolor, tumor,

ingrata fenfatio ,

p

formicatio, immobilitas , difcmüones, tremores,

pera

palpitationes partium.

fibras

Quot iam moxbomm agimina fuigunt ex

OU

LEI

polycholia exafperata , fola vi cum ga.udeat fpat-

ho

mos parturiendi?

fuit |

5

plef/wm Zäzlzojäz

VoCafm

duphcls eft generis.

pitu

ü

Turgefcentia þzizofa , OY gafmus fanguinis ex

pus;

fucco biliario exafperato fuo fümulo ,

fpafmos ,

E

iotus irregulares, cordis acGonem auctam va-

d

-fmumque contraCionem Írequentiorem progig-

flotie (

CO-

nente; velfpatium, quo fanpwis mouetur

r&ante; vel volumen humorum expandente.

Vel denique quodam loco retluxum impediens,

f |

alia parte. congerit mngumem atergo fequentem.

L]

CUf v

Ablato fnmulo eftectub ceifant

Plethora biliofa cagi moles mouerndorum

& bili

reuera augeatur a hquare blhOfO in fanguine re-

CAU

tmto,

*)l

Ed

i DER

3l

li

tento, qui excernendus effet.

Sic plethorae ex

—

X1g.

regur glt'xtlone pinguedinis in fanguinem pamm,,

nha.

apud au&ores defcripta cxompïa inuenimus,

madit

Plethotae fanguineae medenmï., Bul iffione fangui-

u dOS

nis vnius vel dnmdlae librae, -

In m orbo biliofo

fitio

)

euacuatur vomitu, diarrhoea , " per vrinarias vias

Qre,

þer cutem füccus biliarius ex fanguine ad plures

libras, fi omne id computatur, quod per totüim

tX

morbi decurfum foras expulfum videmus

GA^«

fpal

LENVS*) hunc morbum cacochymiam appel-

1at

Vbi aequabiliter, inquit, inter fe adauci

funt humores, illud p;omtudmem et plethoram

. Nocamus; Vbi vero vel flaua bile, vel nigra, vel

pituita vel ferofis humoribus repletum fuerit cor-

[I$ eX

pus; talem affectum cacochymiam, non:pletho-

Jmos,

ram appellamus,

Cacochymia vero cogitari pot»

[ Y

d-

eft, quominus contenta fv&ematxs vafculofi ra-

(

"i

g.

tlone quantitatis peccent,

(*

3«

C/h»-/-!f

üt

le

Febris ardens eft continua temittens: exi-

1

l

n

5

füt

Aitell

fecundum thrbPPocRATIS [ententiam

cum venulae, tempore aeftiuo exficcatae, acres

et biliofos ichores ad fe traxerint.

Acerrimna,

umum

cauihca tenuis , aähua imat ena blhofa aequabx»

je m

* fiter

tetitü,

*) in füis. Aphor. $, fe&, 1

*

32

7 ä,; ïg, T.

7

Gits

diter per. vniuerfüm fanguinem diftributa, in dif-

poüms fübiectis, inuenibus,

viris

fibra ftricta

telDi

et rigida gaudentibus

caufüm accendit

Pro

Qu

hC

biliofa febris ardentis indole certant prifcorum

Vidu

medicinae patrum, HIPPOCRATIS, ARAE-

TEI, GALENI aliorumque; nec non recentio-

&h

rum

IVNCKERI, TISSOTÍ, SWIETENI,

et,s ELLE tefümonia, Quando calidis, fulphureis

at

[catent particulis fücci,

mqmt F R. HDEF«

TCl

y

u

— MANN,; quarum difflatio improuida 1ef11gera-

ftunt,

tione intercipitur: motum inteftinum et febrem

duni

ardentem [fuscitant

Eandem fententiam pro-

bant, tempus, quo naíctur, aeftiuum ; caufae

ii

lirg

quae illam producnnt, folis ardor, corporis va-

(ue à

lida exercitatio, vehemens tracundia, vfus calefa-

n

cientium,

exta

denique vrima biliofa et optatus me-

?hOdl amfmïmae afiutug,

Facies in caufo flauefci

voinitio vel cona-

ilico

tus vomendi, cum faíftidio ciborum adeft, — Calor

Qüiis

ad tactuim fere vrit, lingua eft arida, fcabra, flaua

Vafom

nigra

oxyphonia ,. ciangoidea vox, feu. aphotiia

Ttl0n)

febribus biliofis familiares etiam in febre ardente

effufi

obtinet; cutis ficca, faliua nonnumquam lutea

lra e

intenfius. bile:

À

dmdm

viina pauca et flammea,

La fu

"ün&a , aluus vel dura 2 vel liquida et.biliofa;

N

Sms

?l

OM EOEX

E m r

35

Ti

sitis mtolerabms inquietudo et anmetas fumma

E

refpiratio fuppreffa, ffmguls phloglülcus pulfus

Pro

durus, plenus

celer,

exacerbatio impari die.

FOH

In Caufo, inquit H1?POCRATES *) calor fer-

AE«

vidus, hngua afpera et mgm color fubblhofus

Ti

et fputum biliofum.

AT,

Metaftafim cunt meat nntena blhom et aä

ï! ]u ï!b

partem ex fanguine ad locum quemdam depo-

)FT

natur: deliria, fomnolentiae, torpores, phrenefis,

fí 31'(1

pleuritis, angina

anx1etates caramimcae exi-

xulbm

ftunt

Septimo plerumque die 1ud1catur inter-

uU

dum funefte, cum füb crifi, effufa materia acet-

"

rima in ventriculum, duodenum, inteftina partes-

$ T

que ad quas biliarii ductus emiffarii pertingunt

j

inflammátionem producat et pro caufo lipyria

lïze'

eXlRat

Venaefectione prima fit enacuatio, lucidam

wxlä'

illico producens remiffionem, quae optime fan-

guinis orgasmum debellat, fpasmos et ftri&uras

CaJOï

j hl),

vaforum ductuumque foluit et laticis biliofi fepa-

wno'm

rationem ; fecretionem in hepate et abhinc illius

Cae.

dente

effüfionem in inteftina optime promouet

[UC

dj

tera ex acrefacae polycholiae methodo curato-

s bile

ria fünt petenda,

C

4. Phre.

MOH

Sitis

*) lib. de affe&. p, m. 167-)

24

EL

4. Phr enitit.

cutt

Efc febris contmua, acuta, cutm delirio fu.

às f

ïmfo

" feroci,

perpetuo.

- Phrenitis eïquüïta et

(f c

non permifta alteri morbo. üt fecundum GA LE-

plleg

wvmM *) bile flaua locum, quo princeps animae

l

pars refidet, prehendente et alibi **) flaua bilis,

&

fi in cerebrum ipfiusque membranas fe firmaue-

fiüe d

rit, phremitides efficit; neque enim per confen-

tus J

fum in eo morbo cerebrum afümtm

fed. pro-

&t f

Eiusdem

bh]

pria et ä*lmaua affe&ione. labox at

fententlae et THEOPH, BONET ***) Ad

fingui

ttemoi

phreneün, inquit, tequmtm fanaumls conftu:u..

Bribus

tio biliofa feu copia partxculamm fulphurearum,

]

qæzae ffmgumüm et- cerebrum e&lagmnt

Exittit igitur ph1 eneüs biliofa, cum pomo

lumo.

tüs, C

quaedam materiae. biliofae- ad. magnum acrimo-

niae gradum evectae,

erta cerebri parte. fen-

Cltos

fibiliori tenetur

ibi deponitur

vellicat

rodit

totüus

nec non inflammat, fanguinem fuperiora verfus

jitis d

allicit, fpiritus animales in toto corpore pluri-

Golori

tuum irritatos in motus inordinatos adigit et

yhtey

phrenitica deliria producit

Caetera polycholiae

lüc

*

*

Càu-

&t Qul

*) Commentar. 1. in libr. 1. Prorrheticor. Hippocr,

du f

*?*). Commentar. 2. in libi, z, epidem.

T Ü

VT) Sepul. T. 1. p. 135

M

3- B-

35

caufticae pars, per omnes artus rapitur, horren-

f

1

das funftionum turbas pmducxt vel fimul va-

là &l

ria corporis parte depofita, topïmm geneïaf:

ALE

phlegmonen..

Pa

l ]!ïg

......

A

Praefagiunt phremtldem HIPPOCRATES

)

40,

et GALENVS, quibus in. biliofis febribus vri-

QQue

nae alhae et perfpicuae fiunt et bilis flauae to-

If

sl

tvs 1mpetus furfum ad caput fertur, trucuïentus

ptQ

ét fixus ocalorum- obtutus,

motuum pel mutas

ISQefm

turbulentus fomnus

linguae affedus, ftillatio

i

fanguinis e naribus cum capitis dolore iun&a,

li

tremoresque artuum.

Praeter fymptm nata fe-

Itl

bribus et polycholiae acrefa&tae propria, occur-

runt laefae partis figna :

delirium furibundutir,

fermo praeceps, convulfio; vigiliae, fomnus turba-

t

ftno

tus, cum: pauoribus, fingularis

Xpauescendi fa-

n

eilitas, oculi rubentes. caliginofi protrufi

fub-

toruus afpeétus, füfurrus et tinnitus aurium, ca-

foGit

pitis dolor vehemens

Straminei et flauicantis

Vertus

cóloris interdum ferum in encephalo fub ftatu

plur

phrenitidis crudo mortuorunm inuenitur

vbi ad-

f &

h0UAe

huc minutiffimae particulae in fanguine oberrant

(

et nulla in primis viis et veficula fellea. abun-

In maniam et deli-

dans bilis deprehenditur,

M

rium apyreton abit nohnumquam, cum particula

Cz

Ccere-

*

36

EEE

cerebralis, impacta incarcerataque. remanet, eua-

cuato dudum ftimulo fyftematis arteriofi vni-

verfo,

tetio

(

1l

Phrenitiis diebus imparibus et circa tertium

mota

exacerbatur, vt ommes ex polycholia acrefacta

240

fe

acutlmmae febres paribus remiffior eft.

ngad

Caufa materialis eft polycholia acrefacta;

temotae praedifponentes: ingenium mobile, tem-

T.

peramentum Ccholericum et caput multo ftudio

(

ahaque caufa debilitatum. |Occafionem praebent

Cra-

moeftitia, aerumnae, iracundia, vigiliae,

linzua

pulae ex cerevifia, vino, & ahae polycholiae

n

N

generales caufae.

Tucrat

lo

Medela requitit vt acerrimus humor a fu-

di(mt

perioribus derivetur, fpasmi illum incarcerantes

theend

foluantur, venaefectione, hirudinum ad tempora

tür, o

applicatione, capillorum abrafione, frigida aqua

Qtofes

fronti impofita, clysmatibus, pediluuiis, femi-

Cadat

cuplis tepidis, cataplasmatibus et fomentis emol-

entibus regioni hypochondriacae impofitis,

lam

epifpafticis et capitis fitu. elatiori.

CUnf.

tantlp

t

Cauftica acris bilis in fanguime oberrans,

tacts

ad euacuationem lepoüta foras eft expellenda.

* szfy-

i)(

*

w—-—-&

UCON P

3?

Y

biln

$. Lipyria, Epiale.

Yi

HIPPOCRATES-") in aegro partes ex-

teriores cum frigidae fint, interiora vero admo-

i

dum caleant; hic morbus oritur ex b11e com-

bfaa

mota, ubi in aliquam corporis partem interio-

rtem incubuerit.

Confüeuit etiam in pulmoms

mflammatxonem tranfire.

f0a;

. Febris axdentiffima particularis, a bile acér-

ten

- rima, eryfipelas ventucuh et mtefcmorum incen-

A

dente, excitata.

:

e»

1

t

1

l

Symptomata, hanc febrem comitantia funt:

(

lingua arida, ficca, fcabra, fitis inexplebilis

[g8

anxietas fumma, moeror, inquietudo, corporis

j

iactationes, vigiliae, fingultus continuus, anhe-

3 f«

lofa refpiratio; dolor grauis, tenfiuus praecor-

dionum, vomendi conatus, vehemens internum

rantes

Ínterna vrun-

u

incendium, extremitatum frigus

1

tur, externa frigent, vomitus copiofae bilis, ephy-

fett

drofes,

virium pxroftratio,

faciei fqualor cutis

emol

cadauerofa, exfanguis frigida, praecmcha et axil-

larum foueae calent; manus et labra contremis-

d

cunt, internus dolor'ab aflumptis praecipue irri-

iantibus exacerbatur.

Pulfus eft fubdurus, con-

TtJS

tra&us, paruus, frequens, inaequalis.

[d,

C 3

Ery-

*) de affe&t

l,ml

38

—

Eryfipelacea haec ventriculi inflammatio

fehte

fit, cum cauftica et furiofa bilis vel metaftatice

(10

inter membranas ftomachicas deponatur vel ex

t5 0

$6

fuis latibulis prorupta, quae irritamenti magis

aquo

affueta non ita afficiuntur

Internam . duodeni

J

Cau

intefünorum et ventriculi fuperficiem foeda acer-

Nudi

muco de-

rimaque confpurcet colluuie

Dre g

fraudati nerui citias conuelluntur

Lipyriae igi-

Qm,

L

tur facilis ortus ex cholera, phrenitidis et caufi

(am

I

crifi ,. iracundia ;

cam virulenta materia biliofa

u

t

ad duodenum propulía, ventriculi et mteihno-

h í

tum membranas venenato ftimulo afficiat. Sub

Cenfi

. aeftatis feruore regnare amat cholerae coaeuus

he (

^qmorbus,

Quomodo ex metaftafi nafmtm

iti-

lem

fla videbimus.,

j«

Soluitur ex H1PPocnATIS *) fententia

Vel cholera, vel in abfceffüs, et fcirthos, vel

$T0

gangraenam. et mortem. terminatur.

Facie

L

l

Ü

6. Febris bilofa fü mplex.

10f

Succus biliarius acer totae fcmoumls maiï'ae

lonm

Bu

mmtus cor ftimulat, vafa ad frequentiorem con-

tra&ionem compelht et corpus 4u. motus febri-

les coniicit

Conuemt rmone caufaxum .cum

!)(

9

febre

i

'l()

*) Coac. praenot. 12c.

*n)

L

39

Udïo

fobre ardente, fed variabilis acrimoniae cgradus,

LQUCe

quo materia peccans gaudeat, fübie&ti aegrotan-

lex

tis conditio robufta Vel debilis, : cruoris laxa et

10015

aquofa vel compaéta et elaborata compofitm et

deni

denique 1d10fyncmüa neruofa faciunt, vt nunc

48l

caufus, nunc febris biliofa Hmplex exiftat, À fe.

) (

bre gaftrica differt, quod materiam biliofam, cru-

e

dàm, nondum fatis feparatam et inter fe iun-

cuf

€am pro caüfa habet

ELLER *) Synochi

mofa

putris, inquit, materialem caufam proximam iu

quO

ipfa fanguinis maffa a caufis remotis antea re-

Oub

cenfitis generari et exiftere conftat **) febres

ICUS

hae continuae ferum. vel lympham vitiatam, bi-

P

L

lem aliosque humores excernendos cruori miftos

pro caufa proxima . agnofcunt

entd

Praetet

figna

polycholiae

acrefactae

d

STOLL ***) haec fua fymptomata recenfet

Facies aegroti eft praerubra, prope commiffura

labiorum pallor ex flauo virefcens, fplendor ocu-

tremor lin-

lorum quafi lacrimis innatantium,

vilhe

guae,

tïemula labii inferioris mtm loquendum

COf

mlca-

C 4

|

eytt

cun

*) de cognofc. et curand. morb. p. 66.

fohte

'**) E) 6[

"1*) -sat. m T. L. p. 129.

AO

EE IT

inicatio,

Raucae voces et &Qwyis in acutis fe-

bus,

tüs &

cundum - BAGLIV indicant caufam proxnnam a

bile ;

lingua eft pura, dura et ficca, vrina iu-

mentofa,

turbida, cruda

Nullae circa prae-

cordia afïeäuones

Signa bilis igitur dubia funt

et febris,

m

ad quam fpemem peltmeat nulla

dühnctq cognmo.

graüi

petit

In hac febre defidelat natura ahquod tem-

g

1

pus, quo intimam particularum .biliofarum mix-

b

I

tionem cum fanguine feparat,

quod cruditatis

biliofi

ftadiura vocatur,

.Sub hoc ftadio viuat aeger

peny

aere pum abftineat a vi&u carneo, fruatur ve-

VetTü)

gemblhbus et acidiufculo potu, fugiatque omnia

Ya

IU

quae polycholiam. augeant vel acriorem red.

t

dant.

Sepmatlone facta materia turgens vel ad

u

organon fecretionis inuitanda vel fponte ad id

his |

tüens euacuanda,

fb'æ

Dolores rheumatici ex febre biliofa rema-

a

tentes faepe numero fünt vel ab extrauafata et

u

exhalata acri materia biliofa in tela cellulari

m

muículofis partibus interieda, depofita et ftag-

nante, qui frictione quotidie inftituta feu vefica-

exdf

torio folvuntur vel proueniunt a debilitatis vafcu-

ltumo

lis, negotium tranfpirationis non rite peragenti-

peii

bus,

as

AT

s .

bus, quibus optime cortex peruvianus et mo-

4 q

[

tus corporis medentur.

à Tl

Dtie

7. Febhris þzærpemlz'f.

funt

" Fere neceffario füb tempore grauiditatis

ul

poïycholia in fanguine nafcitur, quia plures et

grauiores illius caufae in ea conveniunt, . Ex-

peditus et liber organi biliferi motus a com-

tell

preffione vteri grauidi ifnpediïm: .et fecretione

Tk

bilis languente depuratio fanguirfs a particulis

diatis

biliofis haud fatis peragitur; in inteftinis largum

dege

penu materiae foetidae latet, a motu illorum

IV

vermiculari füfpenfo, digeftione laefa, ingeftione

Hini

variorum dyfpeptorum, quae ex fingulari appe-

od

titu impulfae grauidae copiofe ingurgitant. , Alui

il ad

d

frequentes obftruCtiones, excrementa dura. .Ex

4l il

his liquet larga materiae biliofae in fanguinem

fuífceptio, et ilius diminuta excretio. — Quae

rettà

enumeratae caufae fub ultima grauiditate faepe

dia C

1d

faepius iam pariunt os nrucofum, aluum tat-

Jl

i

äamï, leuiorem febriculam.

Sub hoc. ftatu partus peragitur.

Foetü

fng

exclufo recipiunt motum periftalticum inteftina,

'eica

vaft

humorum circulus per abdominalia vifcera ex-

lgentl

peditur et hepar liberatum viuidus ex fanguine

bilem

DU5,

Cs

A

v deeueg

t

bilem fecretam effundit

Tgitur et bene confu-

contt

litur puerperis eccoprotico leni,

ilis ftatim

fe)

partu propinato, feu enemate applicato,

effu-

T

fam colluuiem c1t1us expurgandi caufa,

Quae

fecedi

cum füburra biliofa vel regimine caleficiente,

obftructionibus aluinis

intermifífa euacuatione,

aliosq

ftragulorum tepore, potu calido, cibis exaeftuan-

(efe

tibus, medicamentis alempharmams

diuturno

fint et

decubitu iterum ad fanguinem rapiatur el cum

[

ïecenüt&e hae càufae,

motum naturae motul .

fiem

contrarium pwducentes folitam biliofae materiae

& CQ

(0)

pof. puerpuerium. effufionem - fufflaminent et

ticum

abundantm blhs elementa in fanguine retineant;

Yeci

quae fub g1 amdltate qmefcebant ftimulo Vero

febus exoritur üc

& Eu

holo accidente mouentur:

di&a puerperalis, quae biliofae indolis eft. Cum

CQ

caufa pellens valida in fubie&to difpofito conue-

niat,.ad cutem usque propelli poteft materia pec-

finnin

cans; inde purpura. Cum nafcitura febre oriun-

a yl

tur

os fordida faburra confpurcatum, fcrobiculi

üatrio

cordis dolor, parca lochiorum fluxio, abdomen

NT

ad attactum dolens

Cum putridae indolis fit

vd

materia biliofa: facilime ad putridam inclinat

dOL C

febrem et gangraenofae, plumbeae maculae et

at (

ii

liuidae putudaeque folutiones in omento,

Vg

te&mïs,

^ d

£m

45

iM

tefünis , mefemeuo et vtero. inueniuntur,

Sub

T0 a

confütutione vero atra uüarla etiam puerperarum

efhi

febris regnantis

nii naturam füfcipit, atrabila-

Q

a

ram euomunt materiam et vitreae per aluum

IT

fecedunt fedes

Etiam : choleram , dyfenteuam

l0nle

ahosque 'morbos biliofos ftatim a puerperio vi-

u

n

dere haud inconfuetum: Ífi caufae formales ad-

U

fint et conftitutio epidemica faueat,

. Qu

n medela laxantia vulgo fufficiunt; quíia

motul

fy&ema hepaticum motum poft partum recipit

et1ae

et copiofam in inteftina effundit faburram. — Ec-

ht er

coprotica igitur leni fuo ftimulo motum periftal-

.Jlf'

d

ticum ,. quantum fufficit, excitant, fanguinem in

V0

iecinore a tergo venientem citius circumducunt

"

u.

r Iit

et effufam materiam biliofam e tubo mteiïmah

euerrunt,

ün

onuc

Obferuauit cL. H VLME in hac febre feri

p

fanguinisque flauum colgrem crifin per medici-

Offü

nam illi conuenientem, eccoprotica, vomitum et

joicul

diarrhoeam biliofam ; et in fectionibus cadauerum

omen

numquam vterum, faepius inteftina inflammata

vidit

quae cuncta prae biliofa huius febris in-

)lm üt

dole certant.

Denique genuina inflammatio

ciat

HP e

amat corpora athleuca fanguinem quae vehunt

), li

elaboratum, compactumque, puerperae Vero certe

€X

11055

N

€

AÁ

ES

ex puerperio debilitatae euadunt ob digeftionem

et nutritionem praegreifam laefam, foetus nu-

fiecib

tritionem nouem :enfium et ob haemorrha-

fie 1

giam füb partu perpeffam

Quin topica inflammatio facillime oriri pof-

teCU,

fit in vtero ab irritatione füb partu perpeffa,

lotes :

a materia biliofa ad debilitatam partem delata ;

nus f

vel in alia quauis pàrte, inteftinis, omento ftag-

te x

nante

Medela ve-

nemo in dubium vocabit

E

a

ro fequatur characterem in morbo praedomi-

nantem,

QUi

pactta

8. Febris gaffrica.

AU

BALLONIVS et STOLL gaftricam

BAGLIV mefentericam , HEISTER intefti-

d

nalem hanc febrim appellant

Cieten

Biliofa elementa non intime funt mixta

VICE

cum fanguine, ergo nulla egent coCüone, ita funt

difpofita

vt facillime euacuentur.

Multa illo-

Tonpta

rum pars ftagnat iam in hepatis vafculis bilife-

pl

Ts

ris et primo impulfuü ab emefi fa&o in inteftina

Qunus

ET

effunditur; reliqua in fanguine füperfies, ftatim,

Gpitis

loco 1mpetrato, ad hépar tendit et etiam eua-

li p

cuatur.

Intra hebdomadls fþatlum vulgo iu-

IT

dicatut

Spas-

i)c

i

d

45

tlonett

Spasmi, obftructiones ex muco, vermibus

SBI

faembusque excretloms 1mped1tae vu]gares cau-

Vrl«

fae fünt

Lingua craff'a tu1 g1da, Ham pel'le eft ob-

I of

te&ta, abdominis variae moleftiae: diarrhoea, do-

n

lores colici, borborygmi, alui feceffüs foetidiffi-

debta

qmus. flatus et ructus nidorofi, dolor in medio ven-

0 fag

tre ad ftomachum vergens eumque diftendens,

h ve,

oppreffio ad fcrobiculam cordis, praecordmlum

iil

anxietas, vomitus, alfidui ru&us Vrinà Crocea,

cutis flaua, i&eroidei interdum coleris, pulfus a

naturali ftatu . eo minus recedens, quo magis ex

circulo communi exclufa ef materia peccans

FICaT

Vno emetico propinato, fordes copiofe per

Inteli

du&um choledochum qua data porta ruunt

Caetera medelae pars folis eccoproticis abfol-

Tj

vitur

j fnt

Ad polycholiam topicam prima parte de-

m 1

fcriptam cum febris accedat ;

gaftrica eft.

Sic

p

ilie

plures noui homines,

inquit V SWIETEN *)

nteitifà

quibus femel in menfe fubito oritur immanis

lrïltïm

poftquam aliquot horis

/capitis dolor et febris:

u

hoc perpeffi fuerunt, magnam bilis copiam euo-

g Il

inunt, et illico fe optime habent

P ii

CAPVT

opus

*) Comment, T. IL p. 44

?

46

ä*ä—æ

CAPVT II

r Vil

qu

POLVCHOLIA ATRABELARIA

SVCCVS. MELANCHOLICVS

ATRA BILIS ?)

er

Qu

um fuccus biliarius, qui fluiditate in ftatu- fa-

nti

C

turali gaudet

praeternaturalem adipifca-

r

X

l

tur

g

1

*) Quamquam de atra bile tam multa in lecentxoxum

ph

pxaeapue vero veterum fcriptis congefta inveniamuss

$u

tsmen adhucdum nondum íatis deterhinatum eft

lt

quid fit atra bilis et quo ex htimore nafcatur

Atram

n"i

bilem, cuiusiam HOMERvs mentionem fecit, opti«

d

ime depinxerünt HIPPOCRATES, RVFVS EPHE-

mu

ARAE TEVS et GALEIN V$S.

SIVS,

f&t

Anuqua medlcornm Íchola atzam b:lem nuncu-

LEU

bi

pabat :

wl

1. Nigricantem hepatis fangumnm etiam in üatu'

maxime fano;

tàrm

2. Quamuis talem fangulmo infpiffationem, qua

"mu

obfcuriorem 'nancifeebatur colorem ;

Pof

$ Humorem quemque ex putredíne nigrum;

Tien

^. Bilem ipfam, cum obfcuuo:em fufcepitfet co«

- orem.

$. Denique cALENvs omnem füccum nigrum,

. qui quiefcens non coagulabatur et praeteren

acrimonis gaudebat, 8trae bilis nomine infis

- gniebat.

Rcfe-

6

À .!—Aäæ*' -

47

(ur Vlfmdxtatem ; materia illa momofa exüht

qUam Iuccum melancholicum Vocamüs,

MA

L

IN ota

Referebent pze?x.uzmv pgw?.:;w inter gartes ccrpons fani

conftitutiuas, morbofam tántummodo illam putabant

vel actimo-

1

cum. vel copia: füperaret caeteras partes

tl

niam- fufcepiffet, vel fecedens a 'caeteris humoribus

u

ad quaedam loca: colligeretur.

Loquum de illa ita

üt

HIPPOCRATES:, homo fi enorm1 labmat haemor—

1hagm amittit quat tüor paues, eéxit enim fänglus pro«

ocum

A

prie fic di&tus fuccus meláncholi licus, pituita et bilis.

Ql

Statuit igitur hoc citsto loco, it& práeterea multis

m d

aliis, in. corpore fano atram bilem.

Czuous ex vena

Atem

m*fïï Hauedmem a Haua, partis auerfüe mgledmem

l, 0

ab atra bile dependere credebsnt,

8 phlegmate et

PnE

muco plafticam illius tenacitatem , a. fanguine, ftricte

fic ditto, laete ruben:e, rubedinem deriuabant.

Fn a-

nonq«

vam bilem in veficulam £lleam inmiti, fiperflusm

bilem atram , et eam, ex chylo feparatam, in lienem

li F&m

trahi putabant, quém bilis atrae cloacam cenfuerunt,

tam ob colorem illius obfcuriorem, quam ob com-

municationem illias per vafa brevia cum ventriculo.

qui

Pofuerunt enim voritus atrabilarii originem in

liene.

"

i

m

mCI LO'

Noftra aetas duplicem ítatuit atram bilem,

Succum. biliarium mjpg[kztwn de qtio ego praect.-

-

n(rürto,

pue di(feram.

a

Infpiffasam . ez./ feparatam. fanguinis alsojhm et ter-

ff

reftvem partem, quae in piceam cdlt tenacita«

tem et a caeteris tenuioribus humoxum Eam«

bus fecedit.

F

Viv

o

P s

498

m

Nota ilius characteriftica eft zwflo maiow

eiftiditas; quae duplici modo in fucco biliario

PBCC'&I

orii poteft. Primus eft

cum gluten fponta-

jl

neum vel nimia copia in humorum alueos fü-

us )

fceptum, vel ob fuppreffam illius excretionem

ten

intra vafa retentum. fanguinem frigido inundet

ficis

lentore et vifcida lymphatica bilis pars magis

afm

quam par eft,

aucta legitimam füam füperet

edel

quantitatem ; alter, cum ex fücco biliario aquofa

nehat

et tenuia auolent, terrefiria, oleofa. et. coagu-

et Yi )

labilia infpiffentur.

Succus mabüauus qui ul-

&U

timo hoc modo nafcitur, alius infüper chara&e..

terjarm

ris eft; filicet oþfcmfzaæ r coloris.

Adicay)

Vifciditas eft igitur elfentiale fücci melan-

Uitis |

]

cholicl criterion et tranfitus materiae biliofae in

um s

atrabilariam eo momento fit, quo illam. vifcidio-

eum í

rem, quam in ftatu naturali, praedicare poffu-

inus

CICIeT

Affumit primo mucofam quandam con-

fena b

fiftentiam,. dein gelatinofi glutinis inftar, tracti-

Cumbin

lis fit atque in fila ductilis et ità per gradus in-

Vleulo

d

fenfibiles ad piceam afcendit tenacitatem. ^ Sub

tlone $

quouis gradu diuerfas inter fe morborum fpecies

Dentar.

generat, tam quoad figna externa, quam quoad

inedendi rationem a fe difcedentes,

(ii je

&t Dac

Biliofae

w——-&

GNNEEDSESS

49

LU

Biliofae puellae fe&ioni adfui, vbi materia

Dii

peccans hanc atrabüanam forniam et naturam

Don

paulo ante fufceperat veficulam felleam et du-

(s fi

&us biliaros replebdnt treinula, fláua, vitrea Ia«

dofieffl

teria ; pulmonum füperficies eadem mateiía pol-

Undet

licis crafï'ïtle obducta erat, 1111 ex veficulà fehea

Tapis,

ita fimlh ne diftingui potuerit.

Spiracula aerea

WDTet

Obli-

eadem malfa, illis itipa&a, erant referta,

àquof

nebat totam inteftinorum fuperümem extemam

COagU

etin pelui glebula huius materiae æaguiatae to-

qii u

tum ilius cauum 1mp1ens confpiciebatur

Ma-

aTate

teriam effe pet þepaï et mtefüna excernibilem

indicabat illius in veficüla fellea et duähbus bl—-

mean

liaris praelentia, '

lde Ym

Matatur igitur polycholia in atram bllem,

cum gluten fpontaneum, v1fc,ofum tenax, ter-

Tfcidio

xeum fanguinis excremehtiim, per mto&ma forag

pol

eiiciendum, in humoribus abundet et cum ma-

] (ont

teria bilioa, easdem ekcmtuuas Vias petens,

tf

combmetur, cum motu, cututu, comprcm()ne,

ämb m

vafculorum minimorum acione, mora, ftagna-

$0b

tmne , fücci biliarii aquofa et tenuia aublent difi-

!

(ItS

p*entur craffiora vniantur, puncta contdctus fi

od

. üiu per corpus cmeumdumtm, augeamm pïula

E

€ompaéta conglutinentur

contatenentur et ita

Diiol

Ra

D

per

L

!Eä*

50

per üxccedentes pedetentlm gradus ad miram

hydr

quandam afcendit vifciditatem — et tenacitatem.

hiliat

Eandem de atrae bilis origine fententiam defen-

ja IN

dit GALENVS, cum alteram ex muco acri in

(atur

fanguine abundante, alteram ex flaua bile affata

deriuat

Reftat denique tertius

qui atram bi-

TOE ^

lem gignit, modus, cum acidum in fucco bilia-

ïef (t

l

rio abundat, quod vifcidam illius partem coagu-

Yi Và

lat et adítringit.

Qifpon

Altera atrae bilis fpemes

quam GALE-

AITUS

wvs exaffatum laticem biliofum torrefactamque

t

bilem. vocat, ex fucco biliario, per exhalationem

aquofae partis infpiffato orta, calida efl, et cal-

tionen

diovis temperien humor etiam antiquis medicis au-

a f

ditur

Tenax, vifcida eft biliofa amurca, quae

acrefi

cum fenfibili loco, refinofi inftar principii firmi-

fiütoas

ter adhaereat, phlogofes paltlum producit ; ex

fibi aj

choledocho du&u prorupta et inteftinorum villis

datom

aegre feparabüxs agglutinata, lipyriam, chole-

ram et dyfenteriam excitat

Altera eft fwgzda,

f [b

quae ex adauctione. glutinofi et terrefiris prin-

hduj

cipi in fanguine nafcitur

efficaces bilis vires

ü

Titos

laqueat

deprimit inertesque reddit et morbo-

fili

rum atrabilariorum claffem frigidam, catarrhum

tumores

et

PhOIm

tuffim, peripneumoniam notham

hvdro-

Vets of

L

nm-—n—üx

UTUOUN UOT

sE

Tl

ydropem producit

Prima diminutione fücci

e

biliarii oritur, cum aquofum fübtrahatur, alte-:

een

Ya incremento, cutm gluten fpontaneum üli ad-

T tl

datur,

atg

Amurcofus hic tenaxque atrabllarms hu-

1 i

mor aegre per corpus trahitur, cordi multum

1l

refifüt, pulfum tardum, lentum reddit, obftruit,;

J lod

in . vaículis minimis haeret, ad clironicos morbos

difponit

cum polycholia acrefacta velox per

ALE

artus rapiatur,

fpasmos excitet et corpus ln,

Wde

aeftuofos motus febriles coniiciat..

i

(Qnem

Efficaciorem poftulat refolutionem, d]lu-

L CJ/Z

tionem, concoctionis diuturnum tempus, plures:

IS al-

3d fui medelam fibi vindicat hebdomades, quami

qué

acrefacta dies; plurimas circa bilis officinam

firmi

turbas excitat, tam ob nifum illius ad organum

[ 0

fibi ad excretionem fancitum, quam ob retar-

vits

datum hoc loco humoruín circuitum

ghole

Haecce flauae bilis transmutatio in atram

dU

dd ,

fit fporadice in corporibus:biliofis, cum .caufae

i

indiuiduales. exiftant

hanc inípiffatüionem effi-

; VICS

clentes; vel epidemica conftitutio et caufa vni-

oorbo

Aerfalis in aeris viciffitudine fita hanc metamor

rum,

phofin . producit

Anni tempus huic genic fa-

Lpb et

vens eft autumnus ad finem Odtobr, et inci-

hao

D 2

piente

H

852

W'æ

/

piente Novembr, cum fübitum calori- faperuene-

aQ

qit fripüs ante flauarum impuritatum ex fangui-

Qus

4e euacuationem,

Hac tempef(tate. etiam in fa-

CQ

viffimis hominibus mucum hunc tenacem ob-

fohr

£

fcuro flauum cum aluo copiofe fecedere video.

. Quo fado atrabilarii motbi, epidemice humae.

Vert

nam. gentem tentantes tanta graffantur copia,

fca

quam ante hanc - metamor phofin morbi biliofi.:

im

Continuae, acutiffimae febres de theatro dece-.

& f

dunt; locum fecuperant remittentes, intermit-

Ál

HIPPOCRATES

tentes, mitiores choronici.

&um

plurimis locis auctumnum atrae bilis genitorem

TrleGi

appellat et ea. ex caufa imorbos auctumnales

ad f

aliquid melancholici habere teftatur LORRY.

def

lls

Hi morbi, male . quidem, fub.bilioforam titulo,.

Vel mh

in libis, qui epidemicos defcribunt morbos,

nt

n

Xenduntut,

Pro aegrotantis fubieCti corporea

Troroo

conditione et diuerfa atrae bilis fpiffitudine et.'

ieli 0q1

acrimonia differunt hi morbi qui füb hac con.

mpum(

fütutione atrabilarià nafcuntur.

Qoicumque ri-

X

Teh t

gidiorem cutem, capillos nigros, oculos alte po«

fitos habent, hypochondriaco malo, melancho-

Ti

lia. fcirrho, cancro, haemorrhoidibus et catame»

ila p

niorum obftructione afficiuntur

corpor

Vero

GRAN

laxa, fpongiofa, iuniora, foeminea, fanguinem,

-

aquo-

)d

E—

93

.

aquofum in venis vehentia,

a variis circa pe-

l Sm-

&us affe&mmbus peripneumoniis nothis, tuffi,

l ld

catarrho att abilario, orthopnoea, haemoptifi et

l

1

febribus intermittentibus corripiuntur

0.

*f U

Áb media aeftate ad.incipientem vsque

ja

jg

vertumnum regnant morbi ex polycholia acre-

(Dd,

faca

menfe vero Novembrzi füb coelo fauente

Jiofl

ngruit atrabilarius cum fuis pediffequis genius

Q(Qe

et fui veftigia vsque ad füturum relinquit ver.

Tmit

Aeftas, inquit HIPPOCRATES *) bilem, au-

TES

&umnus atram bilem auget.

Ex modc laudati

Uisll

medicinae patris auctoritate atlabllauus füccus

We

ad fuam progeneratwnem duas anni tempeftates

A

defiderat, aeftatem, quae pelychoham gignit, et

nlüO,

vertumnum qui eam in atram conuertit bilem,

nbOS,

Dantur interea cafus, vbi ex vario miasmate

0a

morbo acutiffimo, fübita polycholiae generatio

e &

eiisque ir atram bilent conuerfio facta ett. Inde

CQl«

melancholiae ex variolis , mo1bls 1nflammatmns

ie 11*

/

relictae,

) poa

Hanc ego de 1trae bilis origine et natura

VML

mihi concipio ideam,

quae cum omnibus de

HmEa

ila praedicati

phaenomenis optime conuenit

Vefü

GRANT in fuis de febr, Obferuat, Vol, 1, p. 396

ypetti

D 5

ean-

13

Ani

*) de natura hominis.

54

&

A Es

,eandem . defend1t fententiam.

If the fuccus bi-

&f

liarius is not eiiacuated dunng that feaion and

qui

before the weather becomes cold, it becomes

(dem

- lefs acud fnore tenacious and more deep in

1011

colour

it thou is called füccus melancholi-

biliar

Cus,

or humour atrabilarius by the ancients.

li,

LORRY ") de generatione fucci melancholici

dttaà

Ata loquitur : Es ift bisher hinlànglich erwiefen,

fpera

dafs. die Melancholie von verdorbnen. Sáüften

yia

aus einem Fehler der Galle, oder doch wenig-

[Iit

ftens der Safte,

die fchon 'an fich eine gallen-

poter

artlge Befchaffmhelt annehmen kónnen, her-

bili

zühre; und dafs diefer Fehler hauptf: üchlich darin

m

liege, daís durch tràge Abfonderung und gleich-

pefïh

fam durch eine gewiffe Stockung, die.Galle oder

derieuige andere Saft, der feiner flüffigen Theile

dttoe

beraubt ift, er fey auch, welcher er wolle, auf

gf

der einem Seite verdickt wird und auf detr an-

Mi

dern Seite grade die Schiufe erlangt,

die ihn

Bilis

Ío dafs

vornehmlich zur !

saure geneigt macht ;

filari

derfelbe ausartet und in eine dicke, ír eiTende,

1

faure Jauche übergeht.

Tl

Materia igitur,

ex qua atra b1hs natahua

afcend

ducit eft füuccns biliarius, vifcidior faétus

Pro-

Til |

ame

frtam

*) Annaeus Carl von der Melancholie 2. Th. $. 351.

Y

'

i

55

Is hi

Xime veto nafcitur ex'polycholia exafperata

and

quae, aeftate regnans, fecundum femitam epi-

COICS

demico genio confüetam, atrabilariae conftitu-

)pp m

tioni praecurrit, Acrimonia vero, quae in fucco

chol

biliario acrefacto fuit, per vifcidum illud inuo-

l&t

luta

mefficæ; redditur.

Eandem enim retinet

holicd

atra bilis 'mumonnm quam a polychoha exa-

Tlelen,

fperata fufcepit ;

quae modo- pro tempore fo-

yaitell

pita, vifcidarum terreftriumque particularum in-

]

Tnb

volutione ita diu fübfiftere poteft, quominus fuae

Pallef

potentiae efficaciam oftendat

Cum vero atra

Lef

bilis folui incipiat

illud acre, quod aliquod

at

tempus quieuit, fe iterum duplicatis viribus et

Jeic

pefümls effectibus oftendit,

& 0Qet

Eadem acrimonia ,. quae in fucco biliario,

Thelle

atrae bilis parente, fuit, et in fztram bilem trans-

]e. auf

greífa etiam in illa turgente et. folata obferua-

e a

tur; quae vülgo acidae eft indolis quia atra

je ihf

bilis, eas fequi amat epidemias, quae ex fücco

fo dals

biliario ammoma acida infecto, natae fit,

fonte

Cadauera atrabilaria fecta monü* ant vefi-

culam felleam pro ratione diuerfi gladus quem

alitia

afcendit atra bilis vel glutinofa vitrea vel fpiffa,

Po

nigra fplendente materia inftar picis liquidae re-

&fie

fertam

vt vix exprimi queat. Pancreas, lien,

Da4

hepar

3)[.

/

56

æä"&-;ä

l

hepar eadem materia funt farcita vafa cerebra-

]l

ha, praecipue piae matris varicofa, et foetldlfiï-

lU

ma exhalatur mephms

meni

pus,

Pwvej f;ao fï'tzo.

vmn[

Cum epidemica conftitutio ea. gaudeat vi

vt cum naturali corporis receptiuitate atlablla-

fican

Xlos progignere queat morbos: eorporea condi-

Ti

1io tantummodo

wio modo modificat morbos

Yoxt

ex atra bile furre&uros et ad hos vel alios füb-

(

v

n

Aecta. pmchuwm reddit,

Inter ea tamen atra

prori

bilis praecipue amat homines,

qui vim vitae

bili c

iorpidam, folida inertia

'compaca, firma ha-

bent fanguinem terreftribus craffiusculis parti-

füccan

bus onuftum et humores lentos, fpiffos, tena-

AUH

d

Ces, habitum corporis ftrigofum, cutem rigidam

üil

:::::

lÜ

non perípirabilem.

Qui-capillos nigros, breves,

uhüdl

crifpos, vafa ampla, oculos cauos, alte pofitos

habent, pauca mingunt

ad obfiructiones incli-

tatem

a

Aant, quorum corpus fub duto :abore et ardore

fingur

ematrcult

Subieca fenilia, ficca, graciliora

üu'lt

cholerica

denique ea, quae polycholia labo-

«ant fomïæm enuimm lam 1nternum gerunt, qui

fiim

b :

mutatus

atram bilem- üiht

His deícriptis ho-

QU& n

ininibus ama bilis, praecxpue hvpochonduam et

ftle «

tnelan-

!äc&;

4

57

ohta.

melanceholiam. pröducit,' alns veto debiüofibu*s

(f

fübiedis, foeminis, pallidis, chloroticis, 'ataxiä

menftruorum fen alia vteri fluxione laboranti-

bus, varia circa fuperior

i

: -p?'aecipue V,a';aput, creat

'

fygptomata.

i, V

. Venio nunc ad caufas occaüonaïe-s; quae

L

'X'X

ld«

fuccum biliarium- Xin atrabilarium mutant,

In

OTl

libris de atra bile confcriptis, cum caufas illius

QIO0S

referant, plerumque et eas enumeratas legimus,

s l)

[ 3

quae polycholiarn producunt, quas vero, iam in

d»ll

priori parte recenfitas, nec ftri&tori fenfü atrae

X LJe

bilis caufas fiftentes filentio praetereo.

i l

il

]*

-Huc lóci proprie veniunt eae caufae, quaä

w

fuccum biliarium tenuem, fluidum, in fanguine

1

abundantem infpiffünt; vel defraudando illum

i

fluidioribus ; vel adducendo cum chylo niniiam

-31(?),

viidae, craffae, terreftris materiae quanti-

QUIt0S

tatem; vel retinendo glutinofam faburram in

Vs

iila

fanguine,æ quae exgeïïïenda effet,

Eius.mcdi

]r,

fu'nt |

40«

I Aeris vicifïïtudd: cum fubitum ingruat

. QUi

frigus, antequam füccus biliarius euacuatus fit;

s ho

quae mutatio plerumque au&umnali fit tempe-

m

ftate et epidemicos profert morbos, 'Porro fic-

ylilie

"

^ cus

?

QMOE

*

58

EEE

cus, flagrantiffimus,

continuus folis aeftus te-

fUf

nmom fucm biliarii dlmpat

craffiora infpiffat

*

Quodfl

s *) aquilo-

ffed

1nqu1t HIPPOCRAT

hn

nius et ficcus füerit autumnus ac neque füb ca-

rii d

nem neque füb ar&urum pluviofus: in bile quid-

[

ftmi

quid eft humidiffimum et aquofiffimum confu-

Wqu

mitur, quod vero craffiffumum et acerrimum re-

X

"

manet

pl

gedi

3. Intermlffa in morbis b1hofls euacuatio,

]

1mpe1fe&a polychohae crifis ,

quae tenuiores

lp

fucm biliatii partes tantummodo euacuamt Ves.

dUCL

naefec"tloms

Veficatori lorum

oplatorum prae-

Yero

maturus ufus, quo vires naturae Hauarum for-

Can(lli

dium expultrices ,

jnertes redduntur. -

Dmpho-

Ti CoÀ

retica volatilia, regimen calidum, quae tenuiora

8

fucci. biliarii per cutem expellunt, vifcida terre-

chole

ftriaque infpiffant, infpiffata in vafis retinent, Tn--

lhb

calefcente corpore, inquit H1PPOCRATES "*),

f&hg

u

aqua foras exhalat: quod vero biliofum eft, cum

RE

tum i

denfüm atque cohaerens fit, neque fimiliter ex-

halat :

et eius Commentator GALENVS in-

quit : generatur atra bilis a calore copiofó bilem.

füca

e*caiïante.

Quae.

3 Lan-

&

*) lib. de aére, locis et aquis.

**) de morbis.

!

Y ; .

59

St

$. Languidus humorum motüs, torpor et

pili

nimia corporis quies,

moeítitia, triftes animi

AQulo.

affectus

qui organorum fe et excernentium

uD C

languorem inducunt

Quaeuis enim fucci bilia-

rii diuturnior mora, illi tempus praebet iungendi

quid

Confi]

Quando,

firmius particulas fuas conftitutiuas.

um

inqut FR. HoFFMANN *) in venae portae

per hepatis vifcus difperfis ramulis, lentius pro-

gred1tur fanffulms iter :

bilis inde non leue ca-

CUAtIQ,

1Uloft

pit vitium | et fecedentibus tenulonbus in vafa

12

lymphatica partibus, ob dinturniorem moram, in

lL.

V

ducübus biliofis fpiffior fit et vifcofior.

Quodfi

prae

vero biliofus humor lentus eft ac temcwr

1n

T J

1

p

canahbus illum Vehentlbus craffa, quae demum

TOf

in coagulum abit, et in lapillos concrefcit, amurca

tefre«

gignitur et hinc orificio fiue fphinctere ductus

choledochi

quo in duodenum hiat, obftructo,

li -

bilis,

excitu prohibito per vafa 1ymr)naüca ad

;

fangmms maffam regurgitat et cum illa per. to-

, QU

W

tum corporis ambxtum ditfunditur.

lml ex

(5 n

4. Laxantia et e*neu"a eo tempore quo

en

füccus biliarius ex 1üeb'æt dr afuca 1epnt1ta data,

j bile

quae cum iniquo tempore propinentur, tantum ab-

^ Lan-

e& vt pxae&ent auxmum vt pouus materiae bi-

liariae

» Oper omnia phyfic. med, T. VIII. p. 100.

6ó

EE

ao €

liariae non euacuatae fluidiora tenuioraque "fub.

ducant

prac

enir

y. Abufus fpirituoforum,

quae fangumem

l

comburunt maiores ftriéturas in tubo inteftinali

fett

efficiunt et polycholiae decubitum ab illo arcent;

Tüetitis

praematurus martialium, corticis peruviani om-

qedo

mumque roborantium in polycholia Vfus fatul-

h

iinorum abufus

Tumot

6, Succus biliarius,

quo ac1dum abur dat,

Por

quod (,oagulabïlem lympham et vifcidarn bilis par-

terref

tem arctius iungit, conftringit, tenacem du&llem-

Li$ (X

que reddit folidioraque clementa ad fe i inuicem

f imar

propms accedele facit. FR. HOFFMANN *) bi-

COpioi

lis, thote cum acido mixta digeftione, tr anfit pri-

file cot

:mum in vir 1d1tatem ,poftmodum in atr um colorem,

Ts

Vini craffi rubri abufüs, potus ex fücco pomo-

n

(

rum fructuumque horaeorum qui cura crudo, au-

Vam ]

ftero, non fatis füba&to acido fanguinem replent

prnit

et eadem acrimonia bilis materiam inficiunt

ardat

Omne id, quod multas vifcidas, glutino-

CRAT|

fas, terteftres partes fanguini invehit vel illarum

t

excretionem impedit. Quoduis étiam faniffimum

j

corpus pituitam generat, quae perfuncto fuo offi-

dividit

CIO

U

*) Oper. ph. med. T. VII. p. 16.

—

—— ——

6t

e f

&o excernenda. e&, afpera aïterm fanicibus,

praecipue Vero excretionie inteftinali, Saepius

Xern

enim ngtabül mucofo comce faeces obdu&cxs vel

ph-

su

gl

albuminis inftar totas glebulas vitreae materiae

TCent

fecedere videmus, quae vulgo quidem cum excre-

] om.

mentis alvinis fübacta infenfibilis abit;

Hac ex-

cretlone fufHammata* fanmus lentme abunda-

Jatut

bit, et faccus biliarius eandem, cum principio in

IT

humoribus praedominante, naturam -affümet

u

H

h

1

Porro fanguinem frigido lentore inundant vi&tus

3

s pat.

terreftris farinaceus, leguminofus, panis non fa-

CELIGTTI

tis cectus et fermentatus, pifces maiores, glutino-

nllæ'n

filimaces, folani tuberofi, multo lentore praediti

) bi-

copiofiot ufüs

veter cafeus, carnes dutiores

ii l-

fale conditae.

Denique au&umnus . et hyemale

Jf em.

tempus mucum et pituitam in fanvume augent,

DOffo.

uae cum fucco biliario intime combinata acti-

g(), Jll'

vam 1lhus vim et acrimoniam coercet bilem de-

eplent

primit et vélocem illius nocendi pofeftmem re-

tardat, laqueat

Ineunte hyeme, inquit d 1 p ó-

"

It«

CRATES, bilis perfrigerata pauca gignitur et pi-

Taran

tuita rurfus augetur

BOFRHAV

atrae bilis decurfum in tria -

frmur

dividit Pcadïa, quae ordinis ergo retinebo, quam-

p of

MU

vis in reruim natura non ita diftincta appareant,

cum

]

62

d

cum interdum uno tramnite pergat, feu cum uno

ftadio evanescat atra bilis

lta non perpetuo

fimplex polycholia, acrefadtam; haec, atrabila-

It

riam excipit.

qiiin

Primum ftudium a geneü atrae. bth usque

dubore

ad illud temporis momentum durat, quo pertina-

i

l

ciores producit obftructiones

In hoc ftudio vi-

fel i

trea glutinofa illius compages cum humoribus pe*s

TILOERUT

totum corpus movetur, Vel leviores tantammodo .

Vs fon

ftafes, infarctus et vifcerum. oppllatlones progig-

unt, «

nit.

Eadem haec materia caufis perdurantibus,

Voique

etiam in fecundo ftadio copiofe generata ab hy—

(Hones

pochondrlams melanchohmsque frequenter excer--

TleC. CX

nitur.

dum el

In fecundo ftadio tenacior, nigrior vifcidior-

que amurca firmiter impacta haeret, quae obftru-

finitut

Il j

&iones haud facile refolubiles procreat

furmwi

vbi atra bilis mota incipit

"oTertium ftadium atram bilem motam com-

j

paua

prehen(ht

Impacta diu tenaxque atra bilis folui

Tienta

a quacumque caufa incipit, acrimonia fopita, ob-

A. Y

voluta expeditur, a&ivam .recipit efficaciam et

filem

peffime farit

Terminatur vulgo cum morte

Ü

Totes t

ynt-

x

"1*-:?4

65.

1 uno

Symytomam þkmz jiadzz.

etuo

.Cum mutatur fuccus biliarius in atram pi..

Tabils.

d

lem; aegri queruntur de perverfa valetudine, nem

diftin&e enunciare poffunt, qua parte doleant ubi

l

111

Sque

laborent,

st

Anxii fünt, iracundi, amarulenti, cuiuslibet

X

4 Vl

. rei 1mpatleutes, mente vagi et inconftantes ad

st

rhotum proni vel torpidi et quietem amant, debi-

WOdO

les funt, viribus deficiunt; non digerunt, moefti.

YT02

00

funt, triftes, quia vifcidus per fanguinem fluxus

DDUS,

Vbique refiftit et omnes imachinae animatae fuün-

iblv

Ctiones aggravat, ex cibo affümpto fomnolenti

e«.

nec ex fomno reficiuntur

volae manuum inter

V

dum et pedum pOPc paftum calefiunt

ïCh1 yot

ODICEU.

Epithelium lmguae craffum, tenax, muco-

fum praecipue cum matutino tempme ex lecto

ürlhdr

furgunt, fauces tenaci obducuntur muco, Hatubus

anguntur

alvus dura,

obiüu&u tumet

vrina

: COlT-

pauca, craffa, turbida obfcurioris coloris, excre-

is ol

menta vifcida obfcuro flava materia conelutinata

3. Ql-

cum vomant

vitellinam glutinofam . eru&tant

jam d

bllem

[

Color corporis palhdus flavescens cum hu-

Tnores tali lentore mqumau in muumos non tran-

L4

feant,

Vj

nl

64

m

feant ramulos cutaneos

qil

Frigoris maior gradüs,

hoc

nàm ex GALENI fententia, nigra bilis frigidus

natura eft humor.

hIT

ht

Pulfus lentus, tardus ex maiori movendq-

Macie con-

Tnato!

rum reüf:entm refpiratio langulda

um

ficiuntur et iuventute. fenescunt corpora.

Appet1tus vel nullus propte1 bilem lentoris .

dem

pondere oppre[ï"am et inertem, vel ex acida acri-

monia voracitas; raucedo, afthmata et tenacis

V

j

iuci ex pulmonibus excreatio,

Podagrici, haemorrhoidariüi de novo inci-

fexus fequior de

piente paroxyfmo queruntur

obftructis menfibus; morbi exanthematici

cuta-

nei tunc temporis exacerbantur,

molefte. pru-

filat

viunt et fcalpti effu,ndunt fuccum nigricantem.

Vdenti

Excretiones funt bilioíae fed glutmüfae et vitreae -

trfit

compagis,

interduim Obfcuuens coloris.

perti.

Quamdiu per totum mrpus movétur, om- !

(

nes partes aequabiliter patiuntur, nunc huc, nunc-

illuc cedere videtur, tnox caput et hypochondria

Uaf

inox thoracis contenta afhcmmun

V j

Qui pulmonum debilitate labotant, phthaü-

Datte a

cd, afthmatic, male fe habent tuffes, afthinata,

Dte

catarrhi atrabilari, peripneumoniae nothae, ex

hi B

glutine, pulmonibus impacto graffantur, — Omzes,

QUmnex

qui

E

65

Yil

qui hoc tempore molbo compmntur - de fputio

ilus

hoc peoris affe&u queruntur ; brumale tempus,

inquit HIPPOCRATES, caput aggreditur et il-

ni.

lam regionem, quae füpra feptum eft

Inflam-

CUfle

matori, acuti, epidemici progerminant morbi

qui mitiores et pertinaciores funt

Qfig

Cum hoc primo ftadio, quod vulgo in epi-

T«

demiis auctumnalibus obfervamus, faepe faepius

TC

I$

in maximo aegrotantium numero atrae bilis de-

curfus finitur,

-

Id

N

Y de

Symptoniata. fectidi. fVadit.

CU

Si vel naturae viribus vel medicaarte fuccus

biliarius in primo ftudio non euacuatur; maiorem

pru.

aTO

identidem adipifcitur tenacitatem et in. fecundum

Iu

T

Ü

a

tranfit ftadium, hypochondriacum dicendum, quo

pertinaciores oriuntur obftructiones,

Fit fplen-

dens, niger, acris, craffus, acidus füccus

(f

aut

i ul

* QColligitur ex tota fanguinis maffa vel in

NR)

unam partem, vel ad plures fimul deponitur

Vel pauca quantitas fixam eligit fedem vel ex una

1 'hfï

parte ad alteram metafcaüs fit,

Haerebit prae-

l Lï,

cipue tenacior amüurca in vifceribus et officinis

bili feparandae dicatis, partibusque cum hepate

UI

connexis, quae ad bilis fecretionem fua confe-

qui

E

runt

66

funt,

Porro, vbi tardius circumducuntur humo-

qu

res, vel vbi minima vafa mirandis gyus flexu-

V.

rlsque volvuntur, in iecore, pancreate, liene, mie-

geit

fenterio, vterinis flexuoüs vafis et intricata glan—

tuan

dularum fabrica.

fetà

Nafcuntur morbi diverfi

pro ratione par-

tis, in qua obftru&io fadta eft. — Scirrhi, hyfteria

dicel

Typochondria, febres intermittentes, paralyfes

bito

apoplexia; cum cutem fübeat

oriuntur vlcera

N

tumores, füdamina, indurationes; cum corpus

emaciet: tabes; cum fanguinis venofi refluxum

(

retardet : hydrops.

0 d

Tardior exiftit humorum motus fangumls

tgo,

crafis turbatur, chylus cum craffo, tenací fangui-

fum

pé non mifcetur, per vafa minima effluit,

Inde

li f

poft chyhfïmtlonem fputum frequens, tenax vii-

Qm |

1a copiofa, non nutritur corpus, exüccatur fu-

&t fio

dores fuünt vifcidi,

coplofl.

Senfus pondetis et

Taben

molefta gravitas per totum corpus praecipue in

|

praecordiis,

Anxietas a difliciliofi faneuinis tra-

SHICAfI

iectu, tibiarum fürarumque dolor.

bili

. Sputatio frequens faepe ex acida fáliva, den-

cday

tes ftupidi, fenfüs frigoris in vertice,, ad'collum

ab lat

decurrens, diffidentia et timor de rebus minutis

ultimos

Pulfatio, admota manu, in abdomiue fentitur

ttanfir

quae

L

TONCN

6?

Qo

quae riunc hác; nuic illa parte a rainiís Coeliacáe,

Dd

vel profunda et fortis; ex Aorta defcehidente pro-

, lé

generatut, cum fpafmi et obftructiones refifter-

i

tiam et fangumls regurgltaüonem iü trunces in-

ferant

t

Déficit legitima bilis quantltas, inide mala

I

digeftio, tardior alvus, in fanguine pafticularum

ls

biliofarum retentio , perpetua peiychoha, color

ilceta

Havefcens

p

" Teüfio et pondens gravantis plemtuäuus-

uxm

que fenfus in hypochondriis, fingultus, refpira-

tio difficilis; palpitationes et cordis tterriofes, ver-

nlv

tigo, cephalaea, fpafiui varii, dolores colici, tüert-

m(m&

fium et haemorrhoidum ataxia

vrina incoCta,

[nde

alui feceffüs tenax, interdum globofüs, durus et

x, Vl

cum piceae materiae cortice obductus.

- Calida

yr, D

et ficca aeftate peius, refrigerato coelo mehus fe

habent

j

ers &

. In hoc ftadio interdum ex1fcunt Vomitus ni-

j n

gricantis piceae fabürtae, quorum materia vel ea

jist

bilis atra fpiffa eft, qua in fectorum atrabilariorum

cadavere veficula fellea turget, vel canales biliofi

NU

ab hac tenam amurca obftructi, obftaculum circà

COb

ultimos venae portae fines generant et fanguinis

ER

tranfitum in venam cavam difficilem reddunt. in-

E 2

qu«?

de

68

£Ej

cnu

de ductus biliferi faepe dilatati, fanguinem trans.

mile

mittunt,

Cruor in tubum intefünalem miffus

coagulatur nigrefcit, per alvum et vomitum fe-

gl

ced1t

Etiam lienofis hic vomitus familiatis eft.

p

Differt ab illo, atrae bilis motàe eructatio letha-

Vref

lis, vltimo ftadio infefta, de quo H1PPocRA-

A d

tes ait, moriuntur tertio die, quicunque atram

Tant

bilem euomunt

N

Ym

Symptomota. tevtii fladü atrae bilis ttotae

Ti

et turgidae

i

Atra bilis, quae acrimoniam a polycholia

4qU

G

afperata acceptam retinuit, cum diu impacta

Vifceribus, alisque vasculofis partibus haeferit

pneur

ex caufis quibusdam folui incipit, teterrimat af-

paral

fumit naturam, aquae fortis inftarfurentem, D v-

g

RETVS atram bilem cum carbone, motam cum

paica

pruna candente comparat

Sicca, nigra, ftag-

effn

nans amurca fuünditur, fluiditatem recipit, acri-

fina |

monia, fub inuolucro mucofo praeteritum ab or-

dales

tu tempus delitefcens, ad maiorem mora gradum

lofie

euecta, horrenda. fuae potentiae nociuae docu-

|

imenta oftendit

Fit fluidum, fecundum GALE-

Vent

NVM acidum, acre, furiofum, rodens

Sum.

ts v

ma omnium miferiarum in vno fübie&cto coniurata

(l

cn-

tes

69

fatts.

crudéliffimum hominis ftatum repraefäxitant, quo

ulfis

miferior nullus eft.

mfe

-"Foeda haec et cauftica fentina omnia ag-

df

greditur, vifcera corrodit et in teterrimam foluit

edu.

putrilaginem. — Ingruitlerna malorum. Ardores

RA

vrentes velut ex fervido oleo, igl/iis internus om-

ATat

nja adurens, ficcitas füumma, aquae et refrige-

rantium inexplebile defiderium, anima calidiffima,

nulla quies, extremus angor, intolerabilis dolor,

t

vomitus nigri caufticae,- acidiffimae bilis; tor-

mina et crudeles ventris cruciatus, vrina pauca vel

thol

aquea vel nigra, plumbeus faciei afpeus. — Cali-

N

diffümae nafcuntur .febres, phrenitides, peri-

eefit

eft

pvneumoniae, metaftafés lethales, apoplexiae,

m à

1

paralyfes, animi alienationes, — conuulfiones,

DY

gangraena et fphacelus, igne citius omnia de-

1 Cuim

pafcens; carbunculae, anthraces.

Dyfenteriae

peffimae, cum per du&um choledochum in inte-

[b

d

ftina proruperit, quas, ex atra bile turgida, le-

thales dixit B1iPPocRATE S.

Ruunt tübercu-

3b ot

lofae phthifes in vlcera foeda, fcirrhi in cancrum.

radiu

Caufae, quae atram bilem quiefcentem mo-

0C

vent et ad lethalem iritant turgorem: fünt mo-

ALE«

tus vifcerum, arteriarum pulfus, calor ambien-

Sufi

jutata

tium, corporis exercitatio Vaüäior,vfebüs et yi-

us

qu

E 3

QU CF BMPTIMIAY .. a TLT

79

Qus calidior, quodcunque acre, venena et medi-

camenta proh dolor draítica, refoluentia acria, ab

Tort

eniy

iniperita medico, morbi materiam etindolem non:

bilio

fatis perfpiciente, propinata.

pen

Crifis atrae. Lilis.

t gT

Criticae atrae bilis evacuationes vere rever-

jti

QUaC

tente exiftere amant,

cum. atmofpherae calor;

herbae faponaceae et laähuma foluentia, tena-

quaa

cem.materiam liquefaciunt et relaxatae folidorum

(ho

firicturae incarceratam vinculis emittunt bilem

aUqu

Aucumnalium morborum difceffum vere fieri ne-

ceffe eft; & 1Pp. denatur.hom. Glutinofa, tenax

Qtra1T

Vifcida materia, impa(ta vafis, longum concocio-

Ts tempus exigit

petes

Intra quadraginta dies,inquit

Witte

GRANT, atrae bilis primi ftadii coctio et elimi-

Tum

natio non abfoluitur

immo faepe, cum altius

Tot

proceflerit labes, binos defiderat annos

Crifin

Tlefl

facit diarrhoea, piceas, nigerrimas fedes excludens,

quae bruneum colorem et vifcidam tenacemque

confiftentiam habent, Du&us biliferi funt propria

g

infirumenta, quae atram bilem eüciunt, Interdum

T0 Y

farinae feu pulveris nigricantis forma euacuatur

pulm

Tenuiorem et refolutam atram bilem, vrina nigra

atramentj inftar micta, iudicatam effe legimus

V

Niger

r

7i

Iedi.

- Niger ex vulua fluxus, menftrua et hae-

N

iorrhoides nonnumquam crifin faciunt

Cum

IN

enim in officina bilis obftaculum exiftat, materiae

biliofae fe et excretionem legmmam impediens,

perpetua erit polycholia, quae mora et ftagna-

tione infpiffata atrabilariam affumit temperiem e£

e.

periodico catameniorum et haemorrhoidum fluxu

calof

euacuatur, quo ceffante atrabilaria materia, alia

tehà

quaerit loca et pro ratione loci metaftafeos hypo-

OFUIm

chondria, melancholia, mania, fcirrhus, cancer

Juen

aliique melancholici morbi interdum oboriuntur

r n

Cum fÍanitatis reftitutione nonnumquam

&X

.atram bilem expellunt exanthemata cutanea, her-

YU0

petes, füdamina, purpura chronica, febris inter-

v

Qu

mittens, quam CELSVS ait dolores pr aecordioa

eUml

rum finire, fi fine inflammatione funt et in 1e01-

al

noris dolore füccurrere, et neruorum düïex*üo-

o

nem rigoremque, fi poftea coepit, extoto tollere

(EtS,

Ea atrae bilis fpecies, quae ex accumulatio-

frq

ne glutinis fpontanei in fanguine cum fucco bilia-

opri

rio intime iuncti nascitur, faepe faepius fpuria per

at

atf

pulmones facta crifi folui amat

nigra

J

Me-

E 4

gt

72

T U wv

Medela primi fladü

Viscida, tenax materia eft recludenda. di-

[jmy

mbl

luenda, ad euacuationem difponenda. Atra bi-

d)

lis femper praeparationem defiderat, antequam

tem

euacuari polfit

In febribus epidemicis, quas

te5,

defcribit V, sWiETEN, Vomitorium ftatim pro-

o

pinatum nonleuabat, vbi autem per vnum alte-

Cam .

rumue diem diluentia et foluentia data erant,

fponte faepe yomitu excutiebatur . corrupta bilis,

petu

inftar glutinis fere fpiffa; velleni vomitorio, fe-

t ed

cunda vice exhibito, facile expellebatur,

yam ]

Sumat aeger quotidie tartarum tartarifatum

HU

cum melle cui, fi alvus non iatls laxa, manra ad-

Cun:

di poteft; vsque dum fedes nigrae piceae ter qua-

Qu

terue de die fecedant,

Etiam fortiora refoluen-

eum

tia in primo ftocce ftadio, quo atra bilis haud . ita

málta gaudet acrimonia,tutius adhibentur, Prae-

1dï

cipue fübiectis humidae frigidaeque conftitutionis

ptoma

ad recludendam vifcidam. faburram Extra&. trifol.

l, o

fibr. gentian. rubr. fumar. gummi ammoniac, fa-

lls m

gapen. galban. opopanax, aía foetid, rad, arnicae

fumi

nec non calom. fülph, aurat. antimon. kerm, mi-

Quori

neral. pulvis alter, Plumeri et alia eiusmodi cum

magg

optimo fücceffü. propinantur.

i

Boni

/3

Boni ominis eft cum füb víu refoluex itium

,

fymptomata interdum augeantur, quia materiam

1b

mobiliorem tedditam indicant

Acrimonia vifci-

u

m

do inuolucro depreffa evoluitur et ex refoluta ma-

tería exiftunt pulfüs inaequalis, naufeae, anxieta-

Qu

,tes, colici dolores, tenesmus, borbolvgnm xei-

1pr.

dl

tigo, immo nonnumquam- febriles motus,

qui

a

m

:

cum non excedant, optimi 1efoluentls funähone

! Diis

perfunguntur

p. l$

Materia turgida evacuatuv furfum tartato

emetico, qui in atrabilaria conftitutione praerogati-

am habet; cum in. polycholia exafperata fal am-

ïdt. lm

moniac. et ipecacuan. potius commendantur,

naad

Cum vifdidum, inquit avagIN, cumi biliofo jun-

0U

&um eft, tartarus emeticus datur. Sales medii et

(Qiuen

enemata atram bilem folutam deorfum euacuant

ud

sanguinis miffio füb atrabilaria couftitutione

Pne

laudatur ab his, culpatur ab illis

Si vero fym-

JtloRUS

ptomata grauiora vrgent feu aeger illi : affüetus

. trüd

eft, omnino concedendà videtut

Porro fangui-

1?C f-

nis miffione vafa tonum recipiunt, cum propter

atnicac

fanguinis copiam non fatis in contenta agant

T. IIl

cruoris compages laxior redditur, elaftici globuli

d um

1Tnagis expanduntur et meälcamentls foluentïbus

Nia agendi fternitur,

poti

E 5

IÍn.

x

74

—— s

. Interdum haemorrhoides, hirudinum-appli-

u

catlone ad anum, fomentis tepidis, -medicamen-

Tae

tlS amans promouendae funt, praecipue cum fub-

1e€ta debilia, cum natura hanc viam moliatur e(:

fipo

ífyftema venae portarum, hepar, lien prae cae-

CoI

teris patiantur.

tfeni

tl a

Medela. fecundi . fladz

&t a

Vifcidus et infpiffatus fuccus .biliarius per:

t ee

via obftruens et in vafculis minimis ftagnans ad

du f

naturalem. füam fluiditatem redigatur, foluatur

lia fo

diluaturque; referatus tranfiet ex arteriarum fi-

In

tica d

nibus in venas adeoque perueniet ad:hepar

hoc ftadio blandiffimis vtendum remediis, fugien-

fuS CQ

da áctria,

irritantia, fortiora refoluentia, ne ca-

rina moveatur et atrae bilis fopita acrimonia tur-

I

gida . réddatur.

'"Leniora diluentia et aperientia

potef

faponacea, parua, fed frequenti dofi fünt propi-

nanda, vt paulatim et fucceffiue ea piceae mate-

gogon

riae quantitas foluatur, quae fine peucuïofa fun-

praef

étionum turbatione folui et euacuan potefc

boto a

I

Huic fcopo 1nfennunt liq. terr. fol. tartari,

Ti e

falia tacheniana, acidulae, quae fanguini laetum

aCPt0

"ruborem, mlxtlonem et elastmtdtem teftaurant, a-

Vlgale (

Á

quae

!ämä*-æ«

25

ol

quae-pyrmontanae, fpaäanae egranae et ther.

Tgl.

mae car olinae.

W

serum la&tis vere praecipue b1bendum cum

m

faponaceis et refoluentibus herbis vefcantur pe-

; (ü6

cora, ne vero nimis relaxentur organa digeftioni

inferuientia, fimul praecipi poffunt elixiria Vlfce-

tal. amara, vfus aromatum,

Cum aliqua ftagnantis materiae pars foluta

eft; eccoprotica leniora, manna, caffia, tamarind

s pet

et enemata praecipienda, quae e corpore turgi-

sad

dum fomitem eiiciant

Euacuata hac portione

|uator

alia foluenda et ita tamdiu refoluentia et eccopro-

riif

L u

tica alternatim propinanda funt, Vs€1ue cum on-

tiis euacuata fit atra bilis.

klnlen

Praecipue aeger ftri&tis diaetae regulis ob-

l

(

n

Ü

temperet, quae in. medela atrabilaria plurimum

l

Yrer]tia

poteft.

Celeberrimum antiquae medicinae melana-

p

gogon erat helleborus

cuius ad atram bilem

| üatö

Jid fm

praeftantiam fummis extulerunt laudibus. Helle-

boro albo fuürfüm (quem mochlicum appellabant

medicamen) nigro deorfum enacuabant

Opti-

tartati,

mum ex infula Ánticyra atceffiuerunt

Igitur et

laetum

aegrotis ex atra bile laborantibus, Anticyram na-

Jrantsde

mgaue commendabant, . Efficaces hellebori nigri

qüäe

vir-

L

?2

76

E n

virtutes in melancholicis morbis fe'cundum-.s,E N-

s

NERTI, LORRY aliorumque multorum recen-

fieti

tiqrum obferuationes nondum euiluerunt.

fina

| Eua&uata materia- .morbofa, vifcera Vaf'o-

potis

fUmque tonus infar&u multum debilitatus, robo-

fufte

randus; circulus humorgm abdominalium pro-

mouendus, vaforum in fluidis actio augenda 'et

fe et excretionum vigor refütuendus. . Preema-

turus vero toborantium vfus fordes vafis firmiter

Tuiit

impingit Roborandi ergo adhibentur decodt, ex

qingto

herbis vulnerariis fubadftringentibus, cort. peruv.

iars, nec non frigida in mari feu fluminibus in-

non £

Etiam aquae marinae potum

füituta lauacta,

hndo,

H

N

V

N

GRANT aliigue atrabilariis vtilem volunt,

N

eenr,

Medela terti ffadz'z'. :

TOU

Actimonia foluta eft inuoluenda et loca.;

terea

quae attingit, deco&. mucilaginofis' hordeacis

üm;

ptifanis ex tritico, auena, oryza defendenda,

Cüpemm

Thore ;

Putridae et alcalefcenti acrimoniae acida diaeta;

acidae decoct. ex cor. cerv, et carnium iüra op-

)

ponantur. Materia foluta diluatur, euacuetur,

flhis ;

maiori corruptioni praecaueatur. Erofiones do-

COften

andi, vt

Contim

loregque pgregoricis et k.narco)ticis- mitig

aegro-

um

27

SEN-

aegróto platida, quantum feri licet, ad mferna

Cl

fternatur Vla

*

Interdum criticam motaé fabun*ae metafta-

fin ad vnam infüituit natura partem, tunc tem-

vf

0b

poris gangraena, in illa orta, virium mtahum

fufcentaüonem defiderat.

^

o

x

Ya 'el

- Diaeta in atra hle:,

Fallhi

Dptlma atrabilariae , polycholiae m—'-*-deh

Fn

AL

Jiter

fruü:ra adhlbetur

mü 1u&a ilam comitatur

0L OX

diaeta,

L

penu

Quotidianus. corporis motus, qui aegrum

JUS 1l

non fatigat,

identidem eft augendus vel ambu-

otum

lando, vel equitando, vel natando flumine vivo

"

Nät'lth']e enim totum fyftema mufculofum exer-

cetur omnia cotporis membra maxime aequali

motu iu molli flu&uant elemento, quod prae-

terea nullo omnino mouendi modo conceden-

lt

dum; ficcata humectantur, laxa priftinum re-

(eaci$

I]dan

cuperant robur et fubitus in aquam delapfus tre.

1Qetd»

more refolutorio totum corpus concutit

jtà 0f

Mo

ruris amoenitatem petere

vmbrofis

cyeti

filuss ambulare

itinera facere, mar nauigare

ys 0

conuenit

vt continua .obieCtorum mutatione,

continua animi hilaritas fuftineatur.

jl W

g

Viuant

768

t

Viuant aegri in atmofphiaera ferena humi.

diori, circa viui fluminis ripam et.littora maris,

botyt

quae falubri: vàpore aerem hümectant

-

Cibo fruatur tenui

diluente, refoluente,

eu

lactucà, cichoreo, fpinachia, endiuia, afparago,

foluen

fcorzonera, fifaro, paftinaclüà, carotis.

FTruci-

ld

bus horaeis dulezbus et Japonaceis , cerafis, per-

iic1s malis,

melone et cucumerlbus ; abfüneat

ho

TU

de illis, qui acerbum et auflerum . acidum fecum

fl

u

0l

ducunt ;

pomis immaturis,

cvdoniis

mefplhs

ek q

vuis feptentrionalibus ,

in conftitutione "poly-

choliae putnda potius adhibendis.

-Poft coe-

pam farragine affümptorum facile fer mentanf

flatus ru&usque pariunt ;

mane et ieiuno RO-

macho magis opportuno tempore famuntur.

bre,

Congel

Raphano, armoracia frui et nonnu*nquam

Quami

cochlear feminum finapis non contuforum de-

&t ln

glutire conducit

ii

:

H

Tura carnium iuniorum eupeptarum, prae-

Cedit

cipue fuüb acida acrimonia conferunt

Abfti-

(&mpe

neat atrabilarius a victu terreo et glutinofo, vi-

fcexibus animalium, hepate et pulmone ; praeci-

0b p

Ti

pue vero veteres J/ezem, tanquam atrae bilis re-

Mi

Ceptaculum et o/eofum migrum cruorem, melan-

tu[hmq

cholicis interdicebant

Non fatis fermentata et

cocta

*) !

H)

£l —

TU IN SNEV

79

urni

f:o&a farmacea placentae V1f(:1dae, pmgma e€

Trg

butyrum affatum noceht.

Aquam puram, quae optnnum foluens, la(-

lIen à

ebutymtum ferum lactis, praecipue vere, quo

pQ

foluenti graniinis virtüte dlues bfbant pauca

!T

fed 1temta quantitate

W

Surcrant matutine et plamdus cum deücmt

tUDeat

fomnus

hllantate anlml

emu.1

alb

panav

iecum

nitrof. et interdum opio ante decubu:um fumpto

eipl

i4

eít conmhandus

pl

t COC

"

Camrräuf pulimnonum . atrabilavius.

UL

if

&

Tuffis molefta, vehemens, fine omni fe-

Q 10

bre, ab atrabilarüis impuritatibus ad pulmones

congeftis

Incipit cum coryza, nec ne

Coelo

nquatm

quamuis fereno et tranfpiratione libera, quatuor

i de

et plures feptimanas vno tramite pergit tum

euacuata fit materia, nec diàphoreticorum ufui

p

Cedit.

Morbi inquit srTorLrL *) chronici

hyz

üropes, iceri,

infarta abdominis vifcera **)

))0, Vl

ob praegreffas hac aeftate. biliofas febres nos

PMOCI

multum exercuere.

Multi catarrhum queih funt,

1UD le

tufïïmque nocu praepumls permoleftam, qmm

h

fenfus

4

*) rat. med. T. I. p. 15

CoCLÀ

** atrabilaria proles.

-

80

fenfus in hypochondrns ad ventriculum vel et

inferius im abdomine. dolorificus praecedere et

conu

com1tar1 folebat

ita, vt hoc abdominis dolore,

1

de mox adfutura tuffitatione praemonerentur.

tnod

Haec tuffis ea, quae glutinofa potenter inci-

caon

dunt folvuntque admifit.

Quicumque intermit-

tente aut remittente quadam febre hoc menfe

fütrt

laboratunt, de fpurio hoc pectoris affe&u, diffi-

Tnatet

cili fcilicet refpiratione et oppreffionis fenfu tuffi-

CU

que mula querebantur

Va

Incipiente morbo tuífis eft ficca, vel te-

tranfi

nuis, limpida, pellucida excreatur materia, fen-

plitif

füs plenitudinis in pectore

ardor füb .fterno,

dolor in thoxace vel nullus, vel vagus et graua-

tivus, afthmatofa refpiratio, fibilofa infpiratio

(

ftrepitus aeris exhalati, congeftiones verfüs ca-

Trale |

put, oculi protrufi ab impedita per pulmones

Qu in

libera.circulatione humorum, — Sputa cum cocta

fehrim

euciantur

vifcida fünt et glutinofa, lutea, viri-

l

dia immo interdum nigricantia

Lingua et os

Glute

mucofum, fcrobiculus cordis ab attactu dolori-

TaCls et

ficus, vrinae fedxmentum mucofum, furfuraceum,

fernyta

lateritium. -

Reliqua fymptomata ex pumo atrae

Tyüge q

bilis ftadio funt petenda.

ngua

Lenio-

4

A

gr

lgt

Leniora eccoprotica et refoluentia optime

[e &l

conueniunt

fquill. tartar, tartarif. tartar. emetic.

blore

xefracta dofi

vapores tepidi; maior vifciditas

Df

mochlico remedio: fulph. aurat, antimon. feu

lC

calomel. eft fubigenda

e lmlt

Cum mitior hyems biliofam humorum con-

l:

ftitutionem non fuü"ocauent vel cüm atrabllaua

ün

matena fub praegreffo auctumno non fatis eua-

u-

cuata fuerit:

idem catarrhus cum incipiente

vere reuiuifcere. vel in phthifin tuberculofam

| t

tranfire amat

Vlcerofam interdum mentitur

9. fefi

phthifin, quam curauiffe gloriantur medici,

L. ïn07

1

h

2 I/ejïuenza

t]l t].tlo,

Ontur cum ex fubito veris calore, hye..-

fs Cà

male frigus fequente, materia atrabilaria Vbi- ; /

] JGRQS

que in corpore liquefa&a ad pulmones ruit et

] COCAÀ

febrim accendit epidemice graü'dntem

j, W«

In01p1t cum fngore multo alternante cum

i et 08

calore, tuffi, refpiratione difficili, capitis, tho-

(ol

Ceutt

xacis et artuum dolore, fudore nocturno copiofo,

;&ernutatlone et laucedme ardoris fenfü a la-

) dme

rynge cum afpera arteria in pectus defcendente,

Lingua eft alba, mucofa, vrina biliofa, tem.

F

LPIMO

pore

5$

-

$2

ic g

pore crifeos hypoftatica, - furfüracea, . fateritia,

Moefti fünt aegri et animo deficiunt

pl

Praeprimis fubiecta amat, quae praeterito

(iun

aucumno febribus biliofis male curatis labora.

ylet

tione

verunt; et phthifin facile relinquit

Judicatut

fepi

vomitu et diarrhoea glutinofae, vitellinae bilis,

fputisque craffis vifcidis, quae febre dudum fu.

füs

gata cum leuiuscula tufiï per aliquod tempus

Tübra

Ti

contmuant.

hh.

Atrabilarius fomes furfum demfumque

[roy

euacuandus, faltem per enemata, quoudlanus

fio,

alui feceffüs conciliandus, et fi peripnéumonici

la

quidquam accedit

phlebotomia, fcarificationes

WRRCQ

et veficatoria pro rerum conditione nonnum-

bilis

quam requiruntur,

Exulent alexiphármaca et

tenfe

diaphoretica,

futat

3. Pevipneumonia notha.

Cum ad catarrhum atrabilarium: et vifcido

Jete

pulmonum infar&u, dolor thoracis, tuffis et fe-

Qüt Ve

bricula accedit

peripneumonia notha feu atra-

Ties f

bilaria nafcitur; quae praecipue pueros, foemi-

Bu &

nas, baccho deditos et eos omnes, quibus laxa

T fdj

(,orpons compages eft, corripit,

Áii f

Feb:is

9j

dT

Febris eft pauca et moderata quia infarcti

pulmones agitatum humorüm circulum impe-

teftto

diunt et fanguis, copiofa vifcidaque faburra rez

D0fde

pletus, . vehementem illins non admittit ebulli-

Wanth

tionem, . Dolor aut tuffis aut utrumque febrem

faepius praecedunt. Congeruntur htümores ver:

us

IYl Tl«

füs encephalon, capitis dolor, vertigo, facies eft

Ypus

rubra feu liuefcens, oculi protrufi et flauicantes;

Tufüs lacerans, vehemehtiffima, ficca, anhe-

lofa refpiratio, anxietas, inquietudo, fibilus et

Imie

GIAQUS

ftrepitus infpirationis, pe&oris ardor et oppref-

od

fio, dolor in thorace haud acerbus, vagus, fitis

nulla

fomnus vel nullus vel turbatus, lingua

KQOTS

mucofa feu flauo viridefcens, pulfus parvus, de-

DITurm.

bilis et mollis; Vrina quandoque pallida vel in-

a d

tenfe rübra, cum hypoftafi furfuracea, emiífa

turbatur, conquaffata fpumam diu retinet

Regnat aucummo fenefcente, hyeme et

yere, icterum ex atrabilaria obüru&mne fequl-

HïdeO

tur vel cum illo fimul graffatur.

ij

TA

Soluitur fingulari quadam crifi per pulmo-

1 affà

nes fa&axqm vifcida, glutinofa, flaua fputa per lon-

foetii

gum tempus eiiciunt,

Qua quidem expectoratio-

ys ld

ne refpiratio alleuatür, füppreffus arteriarum pul-

fusäortm Viuidiorque euadet, et vertigo cum ce-

Fbe

Bo

phahea

Y

A

84

fer g

phalaea euanefcit, Huic crifi vomitus fpontanei

fet

glutinofae et biliofae materiae nonnumquam in

fin

auxilium veniunt

i

Ín prima morbi periodo, materia atrabila-

f

tia, quae in. hepate, duodeno et ventriculo ftag-

ti

Coctione

ttac

nat, furfum deorfumque euerratur

fa&ta, expectoratio promoueatur lenioribus eme-

tatti

ticis, diluente potu, vapore tepido, lacticiniis,

suif

fquilliticis, antimonialibus. et melle,

Quidam

Yot

praecipue gummi ammoniacum in aceto fquillae

feni

folutum et aqua hyffop. dilutamm commendant

ii

Reli-

füperbibendo infuf ftipitum dulcamarae,

linea

quias aqua Schwalbacenfis optime expurgat.

de

Debellato morbo corpori. robur reftituatur amara

T

et toborante medlcma,.

tuffis

fions

nterdum tobuftus fortlsque aegrotus, pul-

fus durus, coelum ficcum et ferenum, febris

dens

vehementior, fanguinis miffionem; tnagis acu-

tf (

tus et fixatus thoracis dolor veficatorium defi-

:

derant

peia

Tnedel

z. Febvis atypica. au&umnalis.

febre

Haec febris medium tenet inter biliofam et

Draefe

atrabilariam conftitutionem et eo graffatur tem-

K

pore, quo flauae imputitates paulatim V1f01d1o-

er

Dias

*

&

at s

85

ianel

rem affümunt naturam

partim erraticae pet

T H

p

fanguinem 'volvuntur, 'partim. topica fede ftag-

nant

Febrem biliofam continuam remittentem

d.

fequitur. et ab intermittente auctummali excipi-

Ig.

tur, quae in hanc febrem relabi amat, cum male

L0

tra&etur

Tertianae et quartanae typum imi-

a

xXatür. .

- Luculentiffimae paroxyfmis interfunt. re-

Cis,

miffiones, fed nulla perfe&a apyrexia

Exacer-

dam

bationes vagae cum . horripilatione et. frigoris

pulle

fenfü praecipue in extremitatibus inferioribus

ndant,

incipiunt, os glutinofüm, fauces muco refertae

hl

lingua : glabra, -quafi limo. feu. vernice obducta

Qrgat

dentes fordidi, aegroti vitellinam pultaceam euo-

üdfa

munt materiamfcriniariorum ' glutini fimilem ;

tuífis; excreatio mucofa, artuum- et fterni infe-

fioris dolores, pulfüs a naturali parum dece-

s pd

febris

déns

aluus a-paroxyfmo biliofa, vrina iumen-

j Qd

tofa cum hy p»ofcafi furfuracea.

l Leü-

Haec erratica auctumni febris vel fine omm

periculo euane(cit cum nullurn circa regimen et

medelam committitur-vitium ; vel in perfectam

febrem intermittentem - transformatur

Menfe

ia &

praeterlapfo Octobri, quo flauae impuritates pro-

r ten

ximius ad atrabilariam accedunit naturam, in 8e-

(citit»

numas 1nterm1ttentes fponte. tranfit.

"

t

Fa

y. Felbris

d

$6

AE i m o m

7À

$ Fs inteimit?ens -ätr&äilmäæä" U

uttel

Quartanae caufam atrae bili tribuit mYP-

Qbíon

TPOCRATES,

Praeter fummi viri au&orita-

tefia

tem multa funt eaque graniffima argumenta,

M u

quae frequentem febrium intermittentium origi-

pun

fatti €

nem ex [piffo, tenaci fucco biliario vindicant.

Citeal

Melancholiae prodromos in febrem intermitten-

tettit

tem tranfiffe, melancholiam ex male curata fe-

t g

ibre intermittente ortam, et denuo eadem febre

Gu

iudicatam, haud raro vidimus, quae materiae

morbofae affinitatem fatis demonftrant.

Vifce-

fet,

xum obftrudiones faepe faepius febrem inter-

condit

mittentem | comitantur,

Sequi amant imorbos

gation

biliofos, epidemicos, ^ Cum füb conttitutione bi-

s

liofa, füccus biliarius non fatis euacuatus, lon-

confen

giori mora infpiffatus füerit: exiftunt au&umnali

LAf ]

tempore, hyeme et vere febres intermittentes

text*

atrabilariae naturae, epidemice graffantes, . Fre-

Caufa

tente

Qquentius, inquit GRANT, intermittentes fe-

bres occurrunt, fi füccus biliarius au&umno fe-

bus

nefcente magis infpiffatus atrabilariam nancifci-

Qfis

tut | naturam.

Tenacem effe materiam, quae

Ff

eas accendat, ex epithelio linguae, firmiffime

lu ]e

adhaerenti, ex Mercurii dulcis praeftanti ufü in

famil:

Etiam typus inter-

ht :

| lllarum meedelal probatut.

: Ir?itten-

/87

Amittentium hanc fententiam affitmare videtur

R

Obferuamus enim; quo fluidior tenuiorque ma-

QIta

terià peccans, quo magis cum humoribus mixta

flentg

per omne corpus circumducitur, eo magis ty-

ürgi

pum febrilem ad continentes accedere; infpiffa-

iYcant,

tam et ex parte- depofitam extra communen

YR

€irculum materiam, remittentes , de toto, in-

a

termittentes producere febres, — Cum igitur te-

febre

nax glutinofa materia haud diu cum humoribus

tsltia

Circulare queat, quin hinc inde deponatur, hae-

atrabilariam fücci blhoü

Vilte

feat, peruia obfruat:

condmonem ad febrium mtemuttentmm gene-

Intef-

norDos

rationem aptam eü'e fatis hquet

Si vero fecundum omnium fere auctorum

ye X

l-

confenfum, fedem materiae, quae febrim exci-

mpal

tare poffit, neceffario in ipfo fanguine effe opor-

teat

Ltentes

febris intermittentis origo ex atrabilaria

caufa haec effe videtur

fre-

Ex caufa quadam la-

tente

s fe

primum certa fuücci atrabilarii in fini-

-

o f«

bus arteriolarum ftagnantis pars foluitur, fan-

andld

guinis circulo admifcetur et primum febris pa-

cuius füb fine, materia fo-

, qui

roxyfmum excitat

ffine

luta per crifin cuique intermittentium paroxyfmo

familiarem eiicitur

Per ipfum hunc paroxys-

j

mum alia. pars ftagnantis àtrae bilis foluitur

; Mi

F 4

(gx u-

grüto

-

$8

EE IT

(titm

(gaudent enim febres optima vi' refolutorian)

et 1ta

exdt

quae fecundum accendit paroxyfium,

porro procedit decurfus usque dum omnis ma-

actio

teria foluta et euacuata eft; quo fa&o febns vel

Tilet, vel impreffio neruofa cort. peruv. eft emen-

da

danda

filt

Internittentium materiam in primis viis

fedem haber

ex quibus füb quouis incipiente

ettat

paroxyfmo im fanguinem rapiatur et fub fine

Tolnof

alius iterum,

ad caufam fequenti paroxyfmo

Y

.aü'eruandam deponatur.,

ineptus naturae lufüs

]en

effet, haud medïbïhs

Quo magis adhuc fen-

fs

fibilitas et ufutabzhtas fübiecti agrotantis viget,

(üt, 4

quo viuidior vaforum a&io quo maior energia

et fun&mnum efümma fupereft; eo citius ma-

teriae ftaguantis pars foluitur, eo celeriori tem-

patan

o

pore paroxyfml fe inuicem excipiunt.

Igitur

Tironi

quotidiana pueris, tertiana cholericis et iuuenili

febri

aetati

quartana fenioribus torpidisque familia-

X1S.

Quo tenacior materia et pertinaciores ob-

ftructiones , multum refolutloms tempus requi-

lm o

rentes; eo longior aegris eft apyrexia,

. In quo-

predi

vis paroxyfmo febrili

corrumpitur pars oleofi

teria

cruoris, quae tempore apyrexiae a caetera hu-

Cuatuür

morum maffa plane fe feparat, particulas fuas

]

homogeneas attrahrt, iungit, fequentis paroxyfmi

Ti eft

&unu-

EE EC

$9

ün)

fiimulo ftimulum addit, quae fimul pet criticum

2

excitati paroxyfmi finem eiicitur

; Imà

Auctumnales intermittentes ex*magis. tofta

Is »el

acriori bile originem ducunt, et erraticam praece-

TOf

dentem fequuntur

vernales ex eadem quidem

$ VIIS

materia, fed magis pituitofa et ab eadem febre

Vg

erratica. excipiuntur. | Tenent cum maiori vel

| füne

minori praeteritae aeftatis feruore aequalem ratio-

A IMO

nem. Auctumnales febres, quibus conftrictorium

lufüs

hyemis frigus faperuenit, fant pertinaciores, ver-

jef

nales mitiores, quas calidum anni tempus fequi-

V

Cl

tur, atrabilarias impuritates liquefaciens,

jegia

Bul

l'ebre hac purgatoria, pura ab impuris fe-

(en.

parantur, extra corpus pelïuntur pertinaciffimae

tüt

obítru&iones et dlfpofitwnes àd varios morbos

äl

chronicos folvuntur,

" Soluentia remedia ae?cu

] Llemh

ml

febrili ad vitimos vaforum fines propelluntur.

5 00

- Craffam, mucofam, tenacem in lingua pel—

!em oftendunt febricitantes,

quae poft vfum

f(

praecipue calomel turgefcit, minuitur, et ma-

1 quo

teria biliofa, peffimum odorem fpargens eua-

ol

edf

cuatur

r hu

$ 105

Methodo faeplus defcnpta Ragnans mate-

Vomitus

Nfïm

tia eft incidenda, turgida euacuanda.

i

E

prae-

l

99

Ww

praecipue vifcera abdominalia concutit, vifcidutit

vioe

Ragnans propellit, impacta foluit excntitque.

H

ial

. Praematura in hac febre febrifuga adhibita,

i.

affe&mnes arthriticas, pertinaces vifcerum ob.

pu

fuu&lones, hydropesque rehnquunt

t

fen

P/ztszi: tuþercæ*do a

fuat

tetia

Qulcunque a parentlbus phthificis afthma:

Y5

tidsque nati, pulmonum atonia et imbecillitate

gplt

laboránt, vel vociferatione, icu, aliaque vi ex-

terna eos debilitauerunt

facilime ex catarrho

atrabilario, influenza, et peripneumonia notha

fmaxi

phthifin tuberculofam accipiunt

cum . peruería

C0

medela et regimine non ftricte obferuato, vifcida

dan]

matena vltimis vafculorum finibus firniffime im-

pmgamr et irrefolubiles faciat obftructiones.

"Grandinofa. fcirrhofa duuties in fe&or um

fuc

pulmonibus inuenitur,

n

Triftes funt aeeroti et melancholici

ant-

TEN

mus deiectus

nulla reftitutionis fpes et varias

a

circa hypochondria affe&iones fentiunt

Facies

banfy

eít morofa, anxietas, ructus, naufea, fingultus

poris

fenfüs ardoris in ventriculo, tuffis acris, ficca eft

Cumn atra bilis vel ex locali irritatione topi-

ee, vel in toto corpore mouetur; in humidam et

vlce-

ia iae: at n t

9t

Qd

vlcerofam abit; quae cum titillationis fenfatione

-

tn afpera: arteria et faliuatione tenuis aquae inci-

tita

p

Sputum fpumans, vifcidum, vitreum cum

)d

puncs nigris diffeminatum eiicitur, febris nafci-

tur, quae digeftionis tempore exacerbatur, acidi

fenfatio in ventriculo, dentes ftupidi fiunt, : vetfus

matutinum tempus füdor acidum redolens; ar-

thmas

teria afpera arroditur.

Tumores pedum, hydro-

itate

pes, exanthemata, herpetes fudanuna et ora

N»c

aphthofa furgunt.

Lartig

Reforpta matena, dolores rheumatlcos in

ROdl

mamlhe mu&:uhs, artubus, pedlbus furis et toto

jer a

corpore produat

Monuntur vel fuffocau vel ex

Vida

dlarrhoea colliquatiua.

1e m

;

Secretiórie hepatls ex ob&ru&mne laefa,

o

fuccum biliarium per pulmones excretum, vide-

*unt GALENVS, BENEDICTVS, V. SWIE-

n

TEN. Sputa croci inftar, liquidae bili fimilia;

vartas

amaricantia, non multum acria perpetuo exfpue:

Tac

bantur

Tandem vero febricula, confumptio cors

]tts,

poris et exulcerationes - accedebant.

d-

qdi

etop

lddm d

W

7. Gtirr-

— 2 ERa AUF RUA. r a

EM

92

v

7. BServhu.

Cum à picea-tenacique materia biliofa, in-

tricatiffima glandularum fabrica obftru&a, expan-

Q

1a inidurefcat

fcirrhum atrabilarium ortum effe

c

X

-

ö.mmus

m

Sdrnhi: et cancri originem mter veteres

&Cam

praecipue GALENVSs atrae bili tribuit,

immo

bus e

illos, quibus atrabilaria eft temperies, praecipue

tf

fcirrhorum - genefi obnoxios effe obferuamus

hn

Quando, inquit modo laudatus cALENvSs, in

iffità

capite de origine cancri, humor atrabilarius, col-

od de

le&us in corpore, neque per haemorthoides vel

petuo

varices euacuatus, Tmeque ad cutem propulfus-

p

ad glandulofas corporis partes defeltur

Tiortt

Cum vna glandula raro omnem capiat atra-

D

bilarium füuccum; maxima pars, fanguine relicta

S

per corpus circulat vel alibi depofita obítruit et

fid

fcirrhos parit.

lgitur et. refeluentm fortiora, in-

(tante

terne data, norinumquam totam carinam mouent

Tian |

et materiam folutam ad nobiliores depellunt pare

Topica refoluentia, quae vnam modo glan-

dulam obftructam aggrediuntur, fecuxius adhiben-

LUE

tur, cum antea fonticulo applicato, materiae folu-

aCTUTmI

tae excitus comparetur

DIOY

8. Con-

Y

£

93

x

$. Cancer.

, Y

Impada ftagnansque materia atrabilaria

)Xpan

cum foluta, mota, turgida fit: fcirrhus in cán-

n efe

crum abit DoGriua de fpecifica cancri materia

iam dudum eu1lu1t

Liquefacta materia, foedam

elefes

acetrimam, metalla rodentem et cum abibrbentl-

Ynmo

bus efferuefcentem affümit acrimoniam, quae pu-

eCite

tridum fpargit odorem, adiacentia corrodit, in-

flammat, exulcerat,

10005

Perpetuum in loco affe&o

$,

irritamentum, atram bilem in fanguine oberrantem

A

ad decubitum inuitat, et hepate obftru&o, per

es vd

petuo generata polycholia, in loco exulcerato de-

ffts

ponitur TH. BONET. *) Quidam cancro coli

mortuus, porum biliarium calculo obítructum ha-

Wt

buit, natura bilem ad colon deponente.

telit

' Simultaneo tempore acris, nigra, fphacelo—

Tüt &

fa diarrhoea oriri amat et vario. corporis loco la-

a, W»

titantes fcirrhi cancroü fiunt amdam

aCetri-

ouent

mam fpargentes faniem.

^

j pat

jl

Atrabilariam cancri natulam cognofcxmus

D

cum aegroti melancholici fint, cum vitam triftem,

ye lol

aerumnofam antea degerint

Habitat

inquit

DIONI,ln monafterus cancer

ln

*) fepul. T, 1. p. 17

i

94

-

euih,

In medela prospiciendum, vt obftacula fe-

Tutn

cretionis hepaticae, infar&us

ftagnationes et

et 0i

obftüructiones recludantur; caute tamen verfan-

dum ne foedae a refoluentibus exiftant mate-

u

BIAI

nae atrabüanae folutiones , exulcerationesque in

fo l

varu,s locis, quae nonnumquam inique materiae

reforbtae cancrofae tribuuntur.

Tteq

d

Hepatica fecretio eft augenda et natura de.

« n

cubitui in vlcerofo loco adíüeta defle&enda me-

hi

thodo in polych. p. 97. defcripta, et tandem atra

dd a

bilis foluta euacuanda,

9. Hypochoudria. . *)

V

I

Si atrabilaria materia in. vifceribus abdomi-

Ü:

d

nalibus, praecipue hepate nec non liene, ventri-

D

culo,

t)

b

*) Defcriptionem hypochondriaci, quem uirrocna4-

*s Lib. lL. de morbis cap. XXIX- ad naturam deli-

M

neguit

adiungere operae pretium videtur

Non irne

fer

ediam, inquit, non cibum fümptum ferre poteft, fed

eíf

ieiuno quidem vifcera rugitam edunt et ventriculi os

f

fnordetur et alias varia vomit, bilem, faliuam , pitui«

[ o

tam et acre, poftque vomitionem aliquantisper me.

di

lius habere videtur

Vbi autem cibum fumfit, ructus

fng

€i contingunt, cum rubore incenditur, femper fe co-

fs

piofum alui recrementum deie&turum exiftimat; cum

dii

vero

adn

95

l

1.

cilo, omento, vtero, pancreate, in ipfis inteftino-

G d

rum tunicis fenfibilioris fubiecti congeritur, ftafes

YT

et obítrudiones parit: morbum hypochondria-

Tate

cum exiftere videmus

Hypochondria , inquit

je n

BIANCHI, Oritur ex mordente, acriore, refino-

LfiAR

fo fücco biliario vilceribus abdominalibus impa&o.,

Frequens huius maliorigo ex obftru&tionibus vifci-

n d

da materia factis probatur excitu illius in icterum

l mee

et hydropem, fymptomatibus fociis, haemorr-

I atfa

hoidibus, menfium vitiis, vomitu cruento et ca-

daverum fectionibus

In fexu fequiori polycho-

liae

vero defederit, flatus infra demittitur, caput dolore ve-

Xatur, totum corpus huc et illuc veluti acu pungi vi-

ii«

etur, crara erevantur

debilitantur et imminuuntur

ventt

debilisque evadit

Huie guidem medicamentum per

inferiora purgans, deinde vero per füperiora- propina-

qil,

to et caput purgato

Cibis abftineat dulcibus, oleofig

et pinguibus et crapula.

Succis poft cibos vomitum

?Pocrat

cieto; et fi anni tempus ferst, poft exhibitum lac, aut

ram deh-

Non If

ferum afininum; medicamentum, vtro tibi magis opus

,O'Eü fed

effe videatur, infuper propinato. Frigido balneo ae-

ftate et vere vtatur, an&umno vero et hyeme unguen-

qicoli 05

to et deambulatione exercitationeque modica,

Qu odíi

m le'

debilior fit, vt exerceri nequeat, iter conficiat ; cibis

jper m

fiigidis et eluum deiicientibus vtatar;' et fi venter ín-

jt, r

fra non fuübeat, molli infufo fübluito.

Hic morbus

» T

diuturnüs eft, nec nifi confenefcentes/deferit; slioqui

gu

ad mortem vsque comitatur.

96

liae atrabilariae infar G&us facillime fit in flexuofis

et tortuofis vteri vafculis et hy&eucam paffionem

generat, Cum mulieri,

inquit HIPPOCRA-

TES *) caput et ceruix dolet et vertigo ob

Ti

oculos verfatur, terretur et moefta eft et vrinae

fenfi

uigrae et fimilia ex vtero feruntur et anxietas et

animi moeror detinet: bilis atra in vteris eft

bi

Hyfteria atrabilaria foluta in:cancrum . vterinum

allici

facillime abit

Aegris appetitus deficit, ex cibo aiTumpto

ttet a

plenitudo et tenfio abdominis, grauitas totius

Moefü funt,

t1m1d1,

fuo ]

corporis, pulfus tardus. -

prito

meticulofi, diffidentes amicis, mortem megte me-

tuunt vel defiderant, foeminis menftrua obRru—-

bant

untur

Tandem infenfiles, pertinaces propofiti

CT6DI

morofi,

maniaci et melanchohcl fiunt,

Caetela,

g

fymptomata et medendi methodus ex fecundo

fü lic

HHJq ]

atrabilariae polycholiae ftadio petenda

ftio

Cum pleuritide notha, rheumaticis arthti .

ticisque doloribus alternans hypochondria, partem

tca lr

i

materiae adhuc mobilem fignificat

]

Interdum vomitus niger, hepatis putredo,

li

li ]

diarrhoea colliquatiua ex atra bile mota, inuetera-

pertina

to dudum malo füperueniunt,

Torüns

Me-

V, fed

*) de mulier, morb. Lib. 1. c. $8

ï

ä

97

tffs

40.

Melanc/ïolza hzmm alif.

Onef

Ammae funétiones ex atra bile tulbatae

MA

) 0

i

Neruofa, quam Veteres mtempemem fine

n

mate1 13. vocabant,

j

Q

i

in folidarum, partium nimia

fenüblhtate et irritabilitate caufam habet

as et

s elt

Symptomatica eft, cum ex obftructis vifce-

V

ribus

abdominalibus cerebrum . confenfualiter

afficiatur.

Imy

Idiopathica cum fuccus melanchohcus pene-

uX

tret ad interiora: cerebri penetraha, vafa illius

midi

fuo lentore infarciat, tubulosque neruofos. com.

ew

pumat quae-animae functiones neceiï'auo tur-

b(itü-

bant.-

Facilis eft vifcidae materiae: Pcagnatlo in

cerebro

vbi nullam refiftentiam . inuenit, vafo-

poli

qetera

rumque actio nullis acceleratur viribus externis.

cundo

In hac 1d1opqthlca melancholia, wfeera abdomi-

nalia interdum fatis vigent, qppeütus et dige-

vütri

ftio laudabilis, vno tenore pergit cum fymptoma.

tlca lucide habeat interualla,

at

Moefti fünt melanchohm

timent vbi nul.

iredo,

lum periculum, delirant circa vnum obiectum et

v

etfde

pertinaci in omnibus rebüs conftantià perfeuerant.

Toruus afpectus, oculi rigidi, facies ex nigro fla-

Và, fedes mglae, Ícotornia, .Vertlo"o, aurium fu.

, M

G

furrus

98

Ac Ts

furrus et mufculorum faciei diftotfiones. : Vefica

fellea in fectis cadaueribus plcen bile refelta

Ti

Jnuemtm

—

f

conii

|

Interdum haemonhmdeb illam foluunt

fi

venae rumpuntur et coue&am in illis atrabilariam

frtp

fabunam effundunt.

Afcvanx ait HIPPOCRA-

P0CH

- T ES, *) ortuis vel per ora venarum fangunns pro-

i

BH

fufio vel tomuna infaniam tollunt

Gtloni

i.

Mórbus giger IHippocratis.

Fluxus fpleueticus

li *)

Ef materiae nigrae per aluum interdum

Totetdi

t per Vomltum feceffüs, ab atra bile dependens

Yel

et fubleöto atrabilario fuperueniens, -

PO! p

Quaecunque deie&tiones mglae ex fanaume,

aQ

ab narium haemorrhagia, deglutito, feu ex vas-

palti

culo interno a caufa quadam violenta rupto pro-

TRent.

veniunt; minime cum hoc morbo fünt commu-

if m

tandae.

Vomit

Exiftit morbi nigri prima fpecies, cum ex ob-

Tüdery

ftrü&is hepatis vafis ductus biliferi dilatantur, fan-

Qdf

guinemque in duodenum. transmittunt, vel vafa

poteft

ventriculi farcita cruorem effundunt

&ütnte

Secui-

*) Aphor. fe& VI art. ï7.

)l

99

Vel

Secunda fpecies, eft impuritatum biliofa-

fierta

rum, quae obícurioris coloris et magis vifcidae

confi(tentiae fünt, falutaris feceffus,

n ü

Laatt

Vitima eaque propria eft atrae bilis motae

C RA

fymptoma lethale

Dyfenteria, inquit HiP-

M

POCRATES, ab atra bile funefta; et alio loco,

sm

ineuntibus morbis, quibus fi atra bilis furfum de-

orfumque effluat, funeftum

U

Optime hunc morbum difcribit diuinus fe-

e r

nex *)

Dilem atram tamquam faecem vomit

(l

interdum quidem velut fanguinem, interdum vero

CDUAS

velut vinum fecundarium, quandoque etiam velut

Polypi (pifcis) atramentum, quandoque acidum

1guite

tamquam acetum, nonnumquam bilem ex viridi

ex YaS«

palidam. Et cum nigrum quidem cruentum . vo-

ig oro

muerit, caedem olere videtur, fauces et os ex vo-

QR

mitu Incenduntur.

Dentes obftupefcunt et quod

vomitu reiectum eft, terram attrahit, cumque vo-

qexo)

muerit; paulo melius habere videtur, Neque fine

j

Cibo effe neque coploümem cibum ingeftum ferre

v r

pote& Veram cum ieinnus fuerit, vifcera ftr epitum

edunt et faliua acefcit, vbi vero cibum fumfit, pon-

G 2

dus

t

*) Lib. IL, Se&, V. de morb

iero

u

?*

dus in Vifveribus fentitut; pe&us et' dorfumt tam-

u

firu

quam füulis pungi V1dentur

-Jatera dolor detitiet;

febris leuis eft, caput dolet, oculis.non videt,

n

crura gmumtur color mgr]cat et minuitur, Huic

j

fnedicamentum purgans crebro propinato, et fe-

Id

rüm etlac, fi anni tempus ferat, et cibis abfti-

ID i

neat dulcibus

oleofis et pinguibus, vtaturque

gmil

quam maxime frigidis et alvum fübducentibus, ca-

put purgato et poft potiones medicamentorum

äj

l

pet 1upcuora purgantium , nifi debilis fuerit, fan-

p

guinem e'äc brachio detrahito.

Quod fi alvus non

Yi

äenmat molh infüfo fubluito.

Crapula et ve-

Atfde

üere abftineat, et fi venere vtatur; ieiunus fo-

1013

fün

veatur et fole abftineat.eque multum exercea-

tur

neque deambulet, calida non lauet, acria

non edat, neque falfa, .

Quae cum feceri is, cum

aetate etiam morbus fuglt etiamfi corpus ad fe-

necutem comitetur

Si vero demigretur;

ad

hp et d

mortem vsque comitatur

TO m

5ymptomata funt dolor, inflatio hypochon-

QUCCOT

driorum, anxietas et anguftia praecordiorum, alui

fineuj

adftricio, menfium haemorrhoidumque confue-

ha w

tarum fuppreffio, appetitus deiectus, virium pro-

dquofi

ftratio, cardialgia, fyncop(, truculenti- L011C1 do-

pattyr.

lores,

Euomzt ur nigra biliofa plelumque acida

fierier

Jmate-

M.

Mu

Cs

AIOI

'

t«.m]

-materias: per- alvum iniger: feceflus;; -

In*erdum

xonet

fimulamucus; fanguis: &b b1hs flaiia ciicn mtul.

Qet

E

S

À

In matena vormtu exucmta üu&uh natfm'c

LUC

qui foha putrefcemn cum puluere n1 gw fundum

et g

peten're mlxta pþr dmïïhocam eudcmta matg-

LlUkï

rA guttuhs picis hqmdae feu p üuen mgm ii-

qu

Imhs eft

S.Cd

Í

*

j

1

In paroxyfmo antifpafmodica leniora, cutim

externe linimenta volatilia abdomini

ia

aperientia

IST0ft

intrita, etenemata-conferunt. . Extra paroxyfinum

[

atíae bili medearis

Debilitati: aegri membra vi-

NU

no-lauanda et amata;

1ob01antm pmemplenda

funt

)u

VM

— s. Pee

acra

1

*

C hn.

ii le

Hucusque de:prima atrae bilis fpecie; fci:

M

licet de füéco biliario infpiffato loquutus fum;.vee

nio nuric.ad alterar, quae fecundum piunmou m

aucorum confenfam oritur ;

cum oleofa tene&us

oCn0lt

.....

.a

fanguinis pars in piceam tenaatatem abeat, inti-

m

Jf

ma humorum mixtio ceffet et terreftria oleofa. ab

T

aquofis feceffa, magis quam par eft iriter fe 1un-

Uþ

m

u

gantur.

Vulgo quidem dicunt, hanc atrae bilis

J

fpe(:lem oriri, cum exhalata fluidiffima fanguinis

; acidà

G

J

^"

m

parte,

X

102

Con

parte, craffior et immobilior inde maiorem narn.

&

cifcatur fpiffitudinem. .. Quantitas vero fanguinis

um ar m R

fati

nimis minueretur, fi tanta fluidi pars auolaret, vt

inde exficcar etur craffior.

fücc

Etiam caufae, quae

hg

atram bilem generant, hoc minime probare vi-

dentur.

Exifüt emm ex moeitma moerore, ae-

praa

rumnis, exercitatione mentis et peruigiliis quae

Qied

cuncta tantum abeft, vt mobiliora diffipent, vt

Ts

iäï

potius transfplratlonem imminuant,

Medml in

abit

medela atrae bilis, animi e*dnlaratlonem melan-

cholicis commendant, quae ex obferuatis fancto-

Q (

rianis , tranfpirationem vividiorem facit, fluidio-

0tgo

t hi

ra diffipat et ita caufae primae caufam adderet

bilir

Nec ii vulgo ab atra bile corripiuntur, qui multo

üe

labore vitam degunt, operarii, ruricolae copio-

fnae

^ fam fündentes füdorem; fed potius ii, qui vitae

fedentariae addi&i languido humorum circuitu

fücqi

gaudent.

Datur denique ex atra bite hydrops

]i

vbi tenuia non folum non deficiunt fed potius

Tlteot

abundant

TU

Motus corporis validi, calidus ficcusque aét

brici

referuntur quidem inter atrae bilis caufas

ftri-

C

&iori vero fenfu polycholiam tantummodo *) pro-

del

ducunt, quae dein conuertitur in atram bilem

Olenf

Con-

f

*) vid. Tra&, de poly. p. 68.

103

AUE

T dft.

Confiitutio enim atrabilaria non aeftate, fed au:

r

&umno occurrit

Morbi vero ex polycholia ae-

n Y

ftatis male curati trànfeunt in atrabilarios; cum

, Qu

füccus biliarius non fatis euacuatus infpilletur.

te Vl

Aegri per totam hyemem languent, magnas circa

JIC ae

praecordia fentiunt anxietates, foluentibus vero

s que

medicamentis et verno tepore funditur atrabila

ent, VL

rius füccus et inftar pms hquatae per alvum

X m

abit. :

eut

Quzd igitur de fecunda hac atrae b111s fpe..

fin&o.

cie eft fentiendum? 'quae illius Wetüra, qualis

frid

origo ?.

Atrabilaria fanguinis conditio ex turba-

ddetet,

ta humorum intima mlxtlone prouemt cum. mo-

t niulfo

biliora a fpiffioribus fecedant

Nec per fe fpe-

ciem atrae bilis fiftit, fed nil eft nifi effectus pri-

(opio

yt vitae

mae fpeciei füpra defcriptae.

Quatmdiu enim

Circuttu

füccus atrabilarius ,. ex polycholia infpiffata ortus;

in primo ftadio eft: humorum mixtio et crafis

105,

integra manebit; in fecundo vero ftadio vafa qmi-

, pottus

nima obftruit, vifcera oppilat, glandularum fa-

bnas congeritur et vbique liberum humorüfn cir-

yqle df

cuitum impedit, cordi obftacula opponit.

In-

. ün

de humores non rite moti feparabuntür, coibunt

) pto

oleofa terréftria iungentur, fluent per fe tenuio-

; il

Facilima igitur opera prima fucci melan-

C0f

G 4.

cho-

"

104

n

4l

Düf

cholici fpecies, humorum: dyfcrafiam: producit ,

b

quae eam commutandi cium primario morbo for-

fan anfam praebuit. .

Elusdem fententiae de hac

euac

fecunda atrae bilis fpeae LoRRY effe videtur,

jet 1

1l

cum in füo de melanch libro *) dicit: Wir fchlie-

du

fen demnach zuverfichtlich von :dem . Begriffe

feo 1

der fchwartzen Galle; jene faulichten -Ausflüffe

It

on fchwartzen Geblüt aus, die aus einem, inner:

proe

halb der Strecke der Gedirme zerriffenen Gefifse

TeS (

herrühren; :obwohl andre/ Schriftfteller anderer

m

Meynung feyn mógen

Etam . fymptomata - ét

natura atrae bilis rite et diligenter obferuata , 110«

bis fatis perfuadebunt, atram bilem non ex fan-

guine infpiffato, . fed ex fucco biliario vifcido oriri

Ex biliofis enim epidemiis atrabilarios morbos

furgere v1demus

Vanae Circa. bilis ofhcmam

affeätlones m atra blle veficula fellea glutmofa

picea materia referta in cadaueribus fectis inuen-

ta; fere omnia fortiora delitia ex bile acri ori-

unda, perfüadent: melancholicam animi aliena-

tonem ex fpiffiori fücco biliofo ortum - habere

Naícitur porro melancholia ex affe&ibus bilem

mouentibus, ira, moerore, vltione; immo atra-

bllarlorum corporis habitus eft biliofus , 'cutis et

albu-

) II Th. 55. S.

l

105

ln

- albuginea flauescehtes, fedes ;biliofae et cere-

Itf

brwä lutei . coloris, eft inuentum. ! "Nigra,, quae

e hac

euacuatur critica: materia faepüïïme acidam ha-

üetor

L

bet naturam, cum fanguis ftagnans putlefcat d*-

:|

Chlig.

luta haec matena Havum aiTumlt cololem et hrf-

vrifo

teo 1nt11ta maculas luteas facu: quae e1us ex

:Hu(ïe

amut ca blllOfd ongmem fatis tc tc Pcfmtur

Demque

(D'er

pxaedlcata atrae bilis, cum hquore 1110 vitali, om-

elilse

nes corporis pzutes nutriente, fme fummo VLtae

;

Qeter

f2 &t

g penculo non conuenn'e poffunt

l, IQ

C Óatl-

otirf,

(0t008

il

ifilt

h

—— —

Tiuet

[ 0f

Llerná

dukre.

bilenl

ub

us &

i

G $

CAPVT

X

106

Eäæ

CAPVT III

At

UE CURRT EEE N EEE T m

MORBI EX POLYCHOLIA

lio

METASTATICI.

bili

um fucci biliarii, per omnem fanguinem ae-

C

fata

quablhter diftributi quaedam pars extraà

Ytit

communem humorum circuitum fepofita, ad

fhii

hanc vel illam corporis partem coniciatur, re-

ày

manente reliqua, vt ante fa&um decubitum, in

fanguine, vitiofas copulas ineat, neruos irritet

flod

atl

organorum functiones peruertat; varii nafcuntur

bus

morbi ex bile metaftatici, qui in libris medicorum

t i

aut confenfuales aut anomali male audiunt

Bi-

tam

liofi enim humoris varias effe poffe migrationes

ml

et ad diuerfas deferri partes, ratione probatur et

expenentla

Immo ipfe diuinus fenex u 1PPo-

prae

n

CRATES*) Febricitanti quidem, inquit, et bi-

N

liofo, fi bilis fao tempore extra difperfa fuerit, bo-

l ]

num eft, füb cutem vero effufa ac difperfa aegro-

(

to toleratu facilior; et medico curatu promptior

1 b

Effufa autem ac diffipata er zz vzam aliquam cor-

poris partem . iucumbens wwolum eft, Easdem

FUU

materia arthritica, erratica facta, facit metafta-

patio

aem

fes.

Materia, ex qua biliofi fiunt decubitus, qua-

Tatr

htate polychohae fimplicis, vel acrefactae, vel

atra-

Datter

*) Lib. L de moirbis,

-

d s.

107

atrabilariae gaudet

et pro hac diuerfa indolé

À

álios effectus, àlia generat fymptomata. -

- Metaftafes fiunt, cum intima: parücularum

d a.

bïhofatum cum fangnine mixtio: ceiï'auent, fepa-

exttà

Yatae partes ar&tius coiuerint;

f& attraxerintz

à. al

vnitae iun&aeque fpeciem verae Dilis, hepaticae

MU

fimilem, .conftituànt, quae cum fanguine non

i, m

amplius mifcibilis, quo'quo verfum veniat ex-

Irtet

ploditur,

Quamdiu oleofae. particulae fanguinis

fontut

aduftae, falinae exafperatae cum caeteris humori-

ICOrum

bus adhucdum arétam habent copulam et elemen:

Bi

ta biliaria fingulatim per fanguinem difperfa funt:

tamdiu-morbus biliofus in ftadio cruditatis eft et

ORs

W

nulla iliius diftincta datur cognitio

Signa bilis

[PP0

praefentis dubia, morbus laruatus, febris nec in-

tl

flammatoria, nec putrida nec biliofa, fymptoma-

tbo

ta funt grauiora, Pzgua pura, ficca duraque, vri-

na iumentofa, turbida

cruda

Nullum cit-

?tÜ

ca ventrem incommodum

Cum vero ftami-

"Bpüüï.

fibi

1] ol

na biliaria a caeteris feparari incipiant

inucem combinatae arétius iungantur et he-

asdem

vetaltà

paticae bili qualemcunque fimilem fiftant fpe-

ciem: morbus ab oaxu4 defcendens frangitur

)$, UA

natura crifin molitur

Vafa exhalantia acceptam

3. Xel

partem in lingua deponunt, craffo biliofo epithe-

at

lio

autizaae . C

1o8

p 'W?

Yio obducunt ; alia pats ad. vropoeum fy&enfa fe-

E

cedens, vrinam.croceam biliofam tingit, ad. . Cüe

(lo

&em quaedam, et flauefcit,.maxima denique pa-

Jitot

ta.ad fuüum organon 101llcet hepaáticum ruit,' vefi-

jabor

culam felleam implet, in duodenum. infunditur,

lris,

ad ventriculum regurgitat,

Irritat,

&T8l

1od1t per-

Inde fcrobïcuh COT dls vVe-

werfos motus inducit

p

ficulae felleae dolores, anxietas, praecordiorum

qiii

molefta fenfatio

bant

cardialgia

naufea, voniitus,

uta f

Dinos .euim compof tos futtoves ,. ff unul in venis ftu-

entes nom patituv. zaturas -alterum. eiicit. .

: I1Cterica

tioe

bilis ftatim ad. cutem deponitur;

ex praegrefïa

m

metattafi, ex eryüpelate retropulfo, :facillimie alia

mem

oritur metaftafis, quia fucci. biliatii ftagnantes

VDtat

particulas mora. nexuit

Porro fanguis certae

TEttOU)

tantummodo quantitatis biliofarum particularum

4 W

capax effe videtur,

qua fupemta feponitur pars,

Eism

vsque dum remanentem euacuauent natura. ;Cum

te bil

magna mateuae morbofae copia, grauiffima mo-

Con(tri

veret fymptomata, haturam impedientia;. quo-

Ti co

minus morbum falutari crifi indicare. queat:' fü-

um

perfluam partem feponit, reli&am in fanguine

euacuat; hae euacuata, fepoütam recipit , foras

Caetefi

expellit

Hac ex ratione quaedam exanthemata

COTI'IP

quamuis non critica, retropulfa tamen morbum

n

"h

'——TW

Io9

-

Q fs

in pälus vertunt, et ftimulo arteriofi fyftematis au-

TM

C&o febris incrementum capit

BIANCHI *)

l]

liftoriam iuvenis. natrrat

dyfenteria : exquifita

di

laborantis, quae, cum per vices accenderetur fe-

AiCUE,

bris

ftatim ceffabat; febre vero deferuefcente

B.

et remiífiori facta, recrudefcebat

Hoc: autem

$, Ve

per menfem et vltra

Alternationes huiusmodi

oTUf

quinque aut fex dierum fpatium exa&e menfura-

mrtu&

bant

Integre tamen dyfenteria iudicata, et fo-

1f

luta febris a magittrali ipecacuanhae adminiftra-

a

tione

Denique nafcuntur metaftafes, cum. co-

ii

Ga materia biliofa, ad organon fibi ad excretio-

v aia

nem deftinatum pulfa, excretionis obftacula in-

iteg

veniat, excitum illi praecludentia, in fanguinem

Certae

rétrouertatur, qui alia via, quamuis faepe iniqua,

jorum

a materia' heterogenea fe l1be1aïe molitur;

pc rb,

Eiüsmodi funt fpafmi et obftru&tiones in [yftema-

Q

te; bilifero pharmacum tubi inteftinalis oftiola

i m

conftringens;

Igitur acida' mineralia raro mor-

q

)

bis conueniunt per euacuationem- pnmarum v1a-

j

Ium fanandis.

4

It

"Prima metaftafis vulgo fit. ad locum prae-

fota

caeteris debilem. ' Pleuritide et penpneumoma

corripiuntur , qmcunque pulmonum atomd labo-

f Bm,

1'811'(

Jïbd

1

J

*) hift hepat, T. I. p. 261.

d

Ho

- d

rant,

Dus

Vel rapitur. materia metaftatica cum alia

« o

illi fortuito iuncta, ad locam quem complicata

Jr f

amat; cut rheumatica ad mufculos, cum arthritica

dam !

adartus ducitur; vel pellentem quamdam caufam

Denique meta-

st

fequitur; diaphoretica, purpura

ftafeos! locus ab genii epidemici arbitrio depen-:

poz

det,

Obferuantur epidemiae, quibus, etiam fub.

CItats

optima medendi methodo, nullo i regimine vitio

demic

commiífo, femper purpura erumpit

-

Condit

Differunt morbi, qui ex metaftafi biliofa na-

]o a

fcuntur pro ratione loci, quo decubitus factus eft.

debilo

Idem enim 1rr1tamentum, varüs corporis parti--

jmpul

bus apphcatum

varia producit phoenomena,

ad no)

prout pars differentes exercet functiones, magis

fitae

tninusue fentit, ad motum animalem vel vitalem

BNIS

definata eft, — Decubitus in. cute eryfipelas,

Ts f

cerebro apoplexiam, epilepfiam, choream S

QUACUA

Viti, in neruis conuulfiones et paralyfes, arthri-

|

tidem in artubus

theumatismum in mulículis

depof

producent: in oculis ophthalmiam, in oefophago

ved

naufeam, in ventriculo cardialgiam et vomitum

5 Ia

ininteftinis colicam et diatrrhoeam , in recto te-

fepof

nefimum, iu renibus auctam vel imminutatn vri-

nae fecretionem inflammationemque, in afpera

arteria. tumm, in faucibus anginam, in pulmo-

nibus

II

1 al

nibus afthma, in corde tremores, in organis fe

licx

et excretoriis auctam vel imminutam fecretionem

Inuca

in arteriis ommbus febreni vniuerfalem, in quo-

aulam

Sunt vel acuti vel chronici

dam ramo topicam..

(1ef

morbi, vellongi vel breues, periculofi, nec ne;

at

pro ratione fedis, quantitatis, acrimoniae, tena-

m u)

citatis materiae depofitae; pro variabili genii epi-

eVIaQ

demici malignitate, pro caeterorum. humorum

conditione, cum illa in corpore coex1&entmm,

[à tlj«

pro aegrotantis fübiecti difpofitione corporea, pro

JUS elt,

debiliori denique vel fortiori materiae deponendae

patt

impulíu

Denique metaftafis periculofior , quae

Ite,

ad nobile vifcus facta eft, vel ad locum, qui depo-

Tagis

fitae bili nullum excitum permittit v. g. caput

talen

minus omiofa ad pulmones, inteftina, ubi fpaf-

5, Ill

mis folutis et coctione fa&a, fputis fedibusque

m$

euacuari poteft, .

at

Quantitas materiae blhofae per metafcafm

culis

depofitae computari poteft ex diminuta vrinae fla-

vedine; quae naturalem recipit colorem cum om-

phap

ms matena extra communem humorem circulum

Tutüll

Ctb te

fepoflta fit,

L

*

t Vfl

'peïa

yulimo

SECTIO

gibus

II2

I

l

SECT x

teria

POLVCHOLIAE MFTASTASIS

|

pl

Dfce

AD PARTES NERVOSAS

vulli

fetià

on . Vl]lUS genens mqmt STOLL, ihmu-

N

lum vidi, fyftematis neruei turbatorem, va-

Qu

rius is effe folet variaque in fede locatus, Etiam

talri

fuccus biliarius in hunc numerum venit, qui ad

heni

partes neruofas depofitus nernorum membranas

spopl

1

fua acrimonia inflammat vel fuo lentore obftruit,

bra «

comprimit, medullarem partem nociuo ftimulo

(um (

irritat, nerui influxum palte ea,

ad quam de-

fataf

currit ,

fufïlammat

vel turbat

motus auget

Quan

vel fupprimit.:

Peffima quaeuis de capite et

Qutria

fyPcemate neiuofo praeuidebat -:HIPPOCRA-

it, |

TES cum in acutis faeces albae vrina retenta

tamgn

vel fuppreffa et biliofum illud, quod debebat

TIag

)

euacuari

retineretur

Interdum | portitincula

tltn 2

peccantis materiae, parua quidem íed eo ma-

CQeQta

jori acrimonia armata, ad intimum cerebri me-

Vetir

ditullium. penetrat

ftimulat

peruerfos motus

Copiof

inducit, animae fun&iones fübuertit et humo-

1b

res fuperiora verfus inuitat

Nurm tenuior pars

dtiof

neruorum canaliculos ingrediatur fluidoque ner

Deruor

Veo rmfceatuz

Ad encephalon fi pellitur ma-

vl Tje

-

telld *

VC r

1

terila: ormntur vertigo; obliuio, apoplexia, ce:

IBIS

phalalgia, agr ypma coma, lethargus, fcirrhi et

abfceffus cerebn ; ad neruos pamly[ïn con-

Vulhones furdxtatem Coecitatem, colicam, .hy-

LEU

Renam catarrhum fuffocatluum a&hma fpaih-

1. Yà

CUITI

tuïüm convulüuam fnangunam

odon—

hn

tfilgnm exmtat

Apoplexme nafcuntul

quas

qui ad

hermpïeglae exmpmnt palaiyfes fine prcxeorleü'a

QIaf1aS

apoplema quae externa praecipue petunt. menije

iruit,

bra et pamlytica pars fuam. vecipit tirobzlitatenm.

timulo

cum altera afïcztur

Hae ad nenuos fa&ae me-

m de

taüafes þlaempue cüm pauca materiae blhofae

quoet

quantitas depoüta eft, fumma tantummodo in-

[e &

duftua cognofcuntur, Vel ratione modo proban-

CR

, fi fenfibüs mpe1cept1b11es funt.

Inte1ea

retenta

tamen decübitus, pt aempue atrabllarlae mate-.

eje)

qm fecundum HIPPO c RATIS fenten-

xl

à

nam aüt apople)üam COI'pOl'lS aut maniam, aut

0 i

coemtatem denuncmnt obfematl funt in cada-

Yi ne

Veribus. apoplexm et epllepiïa defün&torum, vbl

totus

copiofam, flauam

elatxnofam faburram in ce-

hïþno

rebri ventriculos, bafin Cranii et inter encephali

0f pïus

inuolucra: effy(am — inuenerunt,

Etiam COPIOfi

p fief

neruorum morbi, ex retropulfa acrimonia orti,

"BU

vel metaftafi acris miateriae ad aliam partetn

tefià

H.

iudi-

x

*

14

Ed

iudicati poflïblhtatem pel analoglam *'demon-

fcrant

ï

W IpLIS 9) vu urn obferuabat cuius 1ma-

valcul

gmatlo et memoria Tiültam laedebantur

qul

e c0

Vtrasque animae facul'tates recep1t cum coecus

n

fieret; quia ea maüteria, quae antea cerebrum'

fpasti

affecerat, nunc ad' neruos opucos compelleba-

t

tur

RODRICH d CASTRO acorpore 1n-

tIma]

quit; ad ammam ab amma ad corpus fït me-

X

t

ta&aüs

*

-

x

s

qiaqi

Depoflta brhs cum m cerebrum agere in-,

(OCU

c1p1t

faepe faeprus m 1emota quadam parte

t pl

prlmae fenfatrones ouu folent

VeI qula caete-

I

-

rls fenübülor Vel qum promme ex Iaefo cere

ij

fibi-vih

bn f

OCO neruos accrpït. Hinc prodroml mor-

borum neruoforum, pat trcuïares n qjj,aäam par-

ie tremores 'þv en st1 affurgentls fenütlones (GX-

patis

tremitatum fugus torpedo dobrhtas memf)ro-

rum quae cun&a n rlul Aad Or

-

1gurem laefl feu

3 t w"þ

Ü

compref(i fig fna funt

!

-

"

JE

Pracæpuo ad has mctaüafes drfponunt fa—

BUris 5

frritimm

brlca corporis. delicatior,, muci: .obducontls de-;

hii

ie&üs neruus. nudus d»eblhtab et. auäta fenü-—»

4

v

Bs od

blhtas

3

TM

Mede-

li nj

" patholog cerebr? cap.' 12.

*

*

*

«'mm

LE LA

Tnofi

]l/'edela

$

Gxu

i

rees

T

Nhteln bxhofa, in fangulne Jabelrans, mi

qui

vafculis. bilifetis, veficula fellea copiofe. ftagnans.

OCCUS

eft. concoquenda, emetico euacuanda..

DGPOH-R)

b

tam partem. vel fponte recipit liberatus fanguis;,

b t

"

n

fpasrms ab emetico. folutis ,.vel foluenda. eft. m

e, n

tifpasmodicis, digeftiuis, fn&mmbus.

Poft legi-:

t The

timam euacuatwnem debilitati: reh&ae medeana

tur wbomnna

Exterminato. feditionis au&tore,

1

quidquid antea;turbarum nemnos commouerat

TE Ul

totum. fuapte jam .conquiefcit ,

aut.facili modo

pte

aut. gpfo tempore. demitigatur,,

(dQ( Go

*Interdum : periculofa: fymptomata pnmamä

Nislv

flbl vindicant: atteritioneimt

| of

Diuturnus déctbitus topica vitia, neruofae

] päf

partis laefiones, marbos incurabiles facit

»

XQUTO

1. udpoplexia

i 11

"Cum a polychoha exafperata 'in variis cor.

pörls pattibus praecipue abdomime " fpasmi eb

"

fixictürae produ&fie fanguinis alueos coar&ent

.0

et Iegltlmum 1Hms fpatlum diminüant : eius im-

jal

pétus ad partes minus refiftentes, fuperlom Vele-

fus rmt et biliofa nafcitur apoplexia; praecipue '

f

H 23

Ccun

l

116

f

tel !

cum naturalis cerebri atonia feu habitus corpo.

glandt

ris ad congeftïones verfus encephalon praedis-

proda

Pofxtus faueat,

VOl

Materia biliofa vbique iti corpore dlftnbuta

dul

ex communmi laefionis ratione et cerebrum lae-

virofi

dit, vel metaftatice ad encephalon propulfa füo

- vafculis

meruo

volumine tubulos neruofos -cóniprimit ;

ho

impa&a, varicofa reddit, diftendit; et arteriofi

(enax

eruoris refluxum impedit

Flaui liquoris .extra-

vàfata in bafi cradii feu in ventriculis cerebri

Teyid

vel a fanguinis verfus locum obftructum arieta-

yoca

tione, ramorum collateralium 'ófcula apemente

T 1

vel ex dlsruptls et ab acri liquore erofis vafis

fnciae

oxiuntur,

Denique acris quaedam particula bi-

lony

liofa,

hinc inde in.cerebro depofita; hummes

verfus locum 1rutatum allicere poteft. .

2. Paralfis.

Teruol

fiones

Materiae biliofae metaptofi fa&a, vel ad

TO g

ncephalon circa. neruorum. thalamos ,

vel ad

Chont

medullam oblongatam et fpzmlem, vel ad fin-

t ]

gulalem quemuis neruum inde evledlentem :

per f

fpiritualis influxus fu&lammatur et paralyiïs qut

lnuea

vniuerfa aut paltnhs nafmtur

N[ultiplex eft

Via, qua ea generatur ex fucco biliario, cum, in

tela

I)S

[

dU

17

DN«

tela' cellulofa colle&us *ma'gno,s tumores eleüet,

'aedis.

glandulas .'ob&rüät, fdrrhos neruis adiacientes

producat, veln vafis minimis tegumenta ner-

trbüti

vofà perteptanti'bus ftagnet, contentam me-

m lg.

dullam ftringat, comprimat; feu acre quid et

virofum .habeat, narcoticorum inftar fyftema

fs f

alculis

neruofüm afficiens.

Praecipue atrabilaria po-

terofl

lycholia ad paralyfes excitandas apta, ducülis et

extfà

tenax, vafculis minimis impada contrahit, liga-

cerebri

menti inftar, inuolutos canales.

Etiam atro-

atiela.

phica paralyfis nafci poteft, cum biliofae imate-

riae metaftafes ad magnos truncos arteriofos

3riente,

s

fa&tae, influxum fanguinis et nutritionem mufcu-

W bi.

lorum impediant,

Imores

3 E)Jileffia- :

Epileþffia exiftit cum particulae biliariae ea

neruofa parte deponantur quae irritata conuul-

vflones mufculorum et fenfuum in et extemo.-

d ad

Epilepfia hypo-

rum abolitionem producit.

«d ad

chondriaca, inquit F R. HOFFMANN * a ma-

d fne

teria impura, acri, cauftica, ad duram matrem

entem.

per fanguinem arteriarum feorfum delata, fibras

g ait

lx d

nerueas lancinante et ad fpasmos proritante pro-

H

um Ui

| .duci-

h

" Syf'c. m, rat. T IV. P. XIII-. p

AI

j

?

üumtur

, Eiusdem fgwme e,pr;eptlm mfultus 'ex

vams acumonus retwgradxs, ,ünea, fauo, acho-

DBi

ïlbllb fcumc purpura; vlcewfa. Vanolofa mor;.

A

büloia rheumatlca aïthritna mateua retropulfa

gwnuntur

SIC BO E RHA YE hommum ex 111-

)ima plebe egenorum müele Vlc'htantmm Cni-

dis aquis vtentium. et duro labore fatigatorum

epllepfiam idiopathicam . et üngularem dpellat;,

]

Y

ex fanguine crudo, craffo, faeculento, atrabila-

f

rio ad cerebrum delato et impa&o

CU

)

A

TUater

Epilepticorum. bilis niorbofa frequentiffime

ACfeja

copiofum acidum, haud fatis obuolutum fecum

gerit

p

dentes ftupefaciens faucesque erodens

metaf

Hac ex ratione abforbentia, pulvis antepilepticus

Datut

STAHLII et alia alcalina interdum proficua,

tic0 1

Eadem ex caufa epileptici,

qui aerginofam

faf

euomunt bllem fucceffü temporis plerumque

pol

atrabilarii fiunt, pultaceam, fciniariorum glutinis

[

inftar maffam euomunt et magnam pharmaco-

rum dofin patuntur ,

quia lingua glabra et tu-

finibus

dgxglec

bus inteftinalis eodem muco obductus operanti

medicinae ïefifut

U[)' 10f

Epllvpucum ex tartar. emet,

te 1000

granis vigint, et 1pecac drachm, duab. plo una

biliof

do[i vix vomuiffe videre memini.

thz Ufï

SECTIO

J

$

E

I9 -

"

M

$

SECTIO , d

QC10

DECVBITVS SVCCI BILIARI!

3

AD VASA SANGVIFERA, MINORA

LOPW

h

LYMPHATICA, TELAM CEL-

.E

LVLOSAM, GLAN-

h

(i

DVLAS etC,

Totil

NU

X

[

il

ucci b1harn pars, dd Vafa minora, ex caufi is

S

ab n

fupm defcriptis , propulfa circumfcripta de-

cümbit fede, qua triplici modo detiuetur.

Cum

materia biliofa acrimoniam, quam in polychoha

l xvhe

acrem&a defcupümus few.m ducat, valcula ad

Je CU

Hae

ZJjP

cnfpatux am ftimulantem : Jpasmis tenetur.

metaftafes funt.volatiliores, dolores acerbiores,

DUCUS

FOIICU,

Datur pleuritis biliofa, cuius dolores vno eme-

l0111l

tico propinato euanefcutit, quod fpasmos, irri-

tamentum -hloftile : incarcerantes foluit

Porro

N

polycholia 'atrabileriam cum fufceperit fpifptudi-

CULT

zem. errore loci ducta in vltimis vafculorum

TC

finibus Zmpatla /zacrwzt

Pertinaciores m01b1

e u

dolores.minus pungentes exiftunt, medicamen-

.Permn

tis foriori vi refoluente praeditis

fub loneiori

; eI]

temporis . fpatio debellandi

Denique materia

to Ua

biliofa:zz caua et circumüacentis telae cellulas ex-

trauafata . f'aggat

quae protracta mora. acer-

H 4

bior

cz10

120

TU

bior fada chronicos pun&orws produmt do-

lores. ^

Pfutxs fun&tiones laeduntur,. vbi decubltus

biliofus factus eft; acerbi furgunt dolores ar-

thritici, rheamaüm- decolor cutis, tumores, in-

flammatmneb bïhofae nafcuntur ; puïmombus at-

que ventriculo libera praecluditur via. —Hae me-

taftafes cum. vitae périculo nobiliores 1nte1dum

aggrednmtm partes, vel acerrima materia, va-

lidiori fpasmo incarcerata, vel tenax et vifcida

vilceribus ar&ius impacta, omnem foluentium et

antifpafticorum virtutem eludit

Medend: Methodus.

Curantur morbi ex. polycholia metaftatici

t Euocustione bilis

in fanguine, hepaticis

ductibus et veficula fellea relictae

metho-

do in Tra&at. de polycholia defcripta

2. Libevatonme iucavcevat et loco metaftatico

quiefcentis fucez Pibavi, qui communi cir-

culo reddendus, vt ad hepatis excretorias

yias. vehatur

Caufae ftagnationis funt

auferendae, fpasmi incarcerantes foluendi,

feforbtio materiae m celiulis extrauafatae

augen-

J

£

r d

—W**W

I2I

L d

mgenda tenav( fplffa atta gäknhs foluenda

dï.uenda - attenuanitla,.

Hls mdlcanombus

AIOICUS

debxta foluuntur

G d

Emetzco, quod vzdgo ad fpasmorum fo-

6$, If

lutionem-iam füfficit.

JIS at-

Fenaefztlione, de qua N E VMANN in

i me

laudato de emeticis lbro ita loqui-

erdum

tur

aliad adhuc faepe accidit, in

ld Vd-

morbis biliofis aeftiuis et anctumnali.

Vil

bus; tunditur aegris ob fümmam fe-

Qum &

brim largiter vena, facile tunc in ani-

mi deliquium incidunt, ex quo exci-

tati plerumque mobilem et acrem bi-

lem largiffime euomunt

ILACICI

Fyitone aromatica, cum fcilicet locus

metaftafeos

externe

confpiciatur :

Lp.h

quae fpasmos foluit, vafcula ad vi.

U x,LhD'

vidiorem reforbtionem materiae bji.

À

liofae in cellulofa tela extrauafatae

WU

compellit; impacta au&o fanguinis a

ni («

tergo impulfu foluit

STOLL *)

las

quibus inateries

fetof

inquit, biliofa re-

TM ivm

forbta, ad corporis fuperficiem üelata

JMe dlï

in vafculorum exhalantium orificiis

n

1

Mi

àt

)

H

haefit

g

*) rat. med. T. L. p. 26.

122

haefit. ibique vellicando dolores rheu-

mati ICOS CODCItäUlt

emeticum pro-

fuit — — — fi vero impacta hae-

teret, nec methodo hac reuocaretur

ad mteihm fii&ione arzomatica aut

'»eflcante facde discuffa ePc

POHO vef icatorio aux zlza/zte, quod irri-

tatlone fmnon exmtata mmous fu-

mu.h fenfum obtundit.

Interdum opzz antg/þa,mzadzm virtus in

aumhum vocanda cum nobilem oc-

cupauerit locum materia metaftatica,

vel toplca fede adhuc ftagnet biliofa

fabuna

.euacuata dudum ea parte,

$

quae in fangume et ly ftemate hepa—

tico latitauerit.

"erior teuuis bilis diluente mucilaginofo

potu demuleenda, attenuanda, inuol-

venda

Cum atrabiloria polycholiae

conditio ftagnationis caufa fit

refol-

venda eft metþodo fub eius medela

P

defcripta

li, w

Opportune omnino etiam haec recenfita

ftimu]

adhibentur remedia, cum quidem

af

nulla meta&afls facta iit fed uniuer-

atdort

fum

F

3123

ii

fum fyftema .,)tgiüfglgum', nec non fan-

1 yto

guifera. vafa;; fpasmis multoque, irri

t Ine

tamento afficiantur, quae impediunt,

CAtetut

quominus hepar in duodenum ex-

V I .mt

cernere queat polycholiam. | Pradi-

corum libri abundant exemplis. co-

jl irj-

piofae bilis fürfum et deorfutn eua-

tis [l

cuatae adhibita venaefectione, cum

antea vel nulla per euacuantia, vel in-

u

fufficiens quantitas egerebatur. — Trri-

4n C

tos vidi emefeos conatus ; extemplo

votis refpondentes, cum. opio auxi-

(indca,

ULilUi

À

liante hepatïs fpasmi foluti effent,

Darie,

6 Fiibus witae projþiciatur et ab gmz?iorf

) xhï:pa-

praecaveatur vuina. . Cura fanguis i cor-

pore plethorico nimis ebulliat, anginae et

ipinoo

peripneumoniae tumores fuffocationem mi-

imugl

nentur; palliatiuae pro tempore poftpona-

chole

tur ll'adicalis'v medela,

jl

medel

Polycholiae acrefactae metaftafis, in mufcu.

lis, membranis, vifceribusque fa&a, topico füo

cenfità

ftimulo. congeftiones fanguinis verfus partem

affe&am allicit, . dolorem fibmmm extenfione,

;ilidenl

aniuer-

ardorem citatiori humorum motu per lateralia

- vafa

(üm

I

2

-

E

a

vafa excitat eumque morbum- progignere folet

Jere !

quem inflammationem falutamus

eadet

Antequam vero ad inflammatorios ex acre.

|

cuulo

faca polycholia morbos progrediar; quaedam

de inflammatione dicenda erunt, hinc inde il.

fortna

lorum originem, naturam et medelam expli-

gt

cantia,

hvt

Genus phlegmone multas comprehendit in-

yitan

flammationum fpecies, quarum differentia fpeci-

PW)"&

fica a diuerfa illarum caufa materiali petenda eft.

Vulgo quidem inflammationem diuidunt in ge-

pori j

xuimam quae faltem nil effe videtur nifi a ge-

neris fpecles et /puriam, quae rnultas fpecies

tante a

oedematofam . cryfipelaceam

rheumaticam. et

reliq. capit, quae cunctae non aliter inter fe, vt

geituina ab illis, differunt

Diftincio haec:in

Buinr

genuinam et fpuriam, penitus erronea

npe-

m

ritum ad vitia in medela committenda feducit.

ad C0

Nulla datur. fpum eae quae ita male .dicuntur

Qus, 1

inflammationes, omnia phlogofcos effentialia ha

COTIQ |

bent fymptomata, nec ab genuina differunt, nifi

URAT

quod mitiori gradu exiftant et aliam caufam ma-

Vnius vero rei plures effe

terialem agnofcant

(i

poffunt caufae.

Vulgo quidem genuinae ftimu-

&X Toit

lus fymptomata phlegmonmdea ad maiorem eue-

here

Tione n

gäo&

I25

|]

(]e

t)

here folet gradum, quae vero nonnumquam cum

cadem vahemenüa etiam a fpuriarum ftlmulo in

f

av

[£

caufo et phrenitide biliofa progignuntut, -

gedam

Caufa materialis inflammationis , .quae. cum.

]

v

2

formali proximam füht, eft:ftimulus cuiuscunque;

e

l

]

generis irritans in vltimis vaforum fanguiferorum,

lymphaticorumque finibuss.qui cum topicus, to-:

I

li

I

picam,

cum anuelf'ïhs vmuerfalem procreat

N

plilogofin.

( CL

f

Caufae remotae *nocïv um mltamentum cof—

pon inferunt, 1Lmum fouent

li ge

pe

(

Inflammatzo viiuerfalis emiht à c'mfa ini.

um &

tante aequabiliter pes vniuerfum cruorem diffufa..

je

v

1

Genuinae müammaüoms Pumul.us pex fan-.

3ec

gumem "vbique difperfus febïem accendlt quam

1

)

inflammatoriam fimphcem Vocamus,

Sanguis

h

il

ii

g

ad coauulum nititur ,

rubor- per totum cor-

Cunct

pus, miffus craor tenaci albo craffo obtegitur

[a $

corio pleuritico, fxcatate pereunt ait HIPP Qu

nt, Til

CRATES

p

-

m Imá-

Ex mmmo biliofo. acriori, per fangmnem

&t

di(tributo, in cmpme robufto et iuvenili caufus,

um

ex mitiori, febres biliofae fimplices fine locali bea

j &

fione nafcuntur,

To-

A

[

(

126

135

33»,.3

5

Topz cz z;'zjïammatzo oïltur cum Fclmulus Cu-

10 Tr

ln

W

"D

]

1uscxjnqm*z itidolis val de to*o velex. paite inloco

circumfcripto depofitus, dolorem tumorem "d

doteni rüboretüque producat, .

Tnflammatio pul-

pl

monum eam febre ex ftimulo genuinae inflamma-

(

tíonis, peripheutnonia mfïammatona., ex ftlmulo

QUs 7

blhofc—) peupneumoma Jmlmfa aud;t

(s

3

)

-.A

N)

Inüammatxonum fpemüca d1fferentla ex

cie at

caufa materiali petitur..

Quuus ftimulus üngu-

lams üngulaua quaedam cuca fem1otu,am et me-

delam habet quae mea Vero tlanfeunt

;.-,..

piot

l

Ph/egmoïze.

Bleorità

Spec 1 Infïammano blhoh f eryfipelacea cuius

fige

4

Pum.ulus eiï

—

p

bilis

Quenti

Rheumatlca

À

m

Thatior

nmtc,r tmnsp

—

—

arthritis

i Cruft

3 A1 thritica

miafiua ffononh

4. Gonorrhoma

(

tserremn

——

s. Venerea

V ener eum

fat

]

um

—

6. Putrida

putredo

Cafam 1

—

7. Genuinz

fümulus latet

denfi

8. Chirurgica

at

Pumulus inechanicus

OX at

qu1 cum tertio demum die a facta laefione fe-

qüCtam

bris vulneraria oriatur, fub eo tempore fine.du-

bio

)TÀ

N N

a

NI u2

H*f |

L

**5 4

$

610 fnatenalem äenemt caufam cums mtur

av

Í

UE

u

í A 312 3

H ïULO

vulgo biliofa eft.

1, dr'

Enumepm h; ftümuli cum, nn&:eanmm* com.

0 pu

phcatas pt odqcun* inflammationes. .

-äJinl

&9

NI

Qme 'de :ftimulo:: züj?ammä:zom guouhibey

iil

1[0

cüius natira;adliuc nos fugit ;.obféruauerünt us

x'iäi

*

E

*

bu

Éaí

àá

g».

&ores circiter funt:-

ld ex

&45- Qüod' þauöït quantltafzez rüagffmn vitil eXerd

t

ceï'ä queat x

E

i

1 a * )(; ïfi Egrä RA '73 ä!d:»b "

l

9u

&m

S Vag1 1lhus

&

G'ramtas | anX1etas, ':et dgïpre

JJ

L

E "!"(H(ï 6'-» ï"

pïodroml f nt

LA

F

4.;*

tp!;gl*.

3&1

?&ï

ss kf

Tenacem, filmam albam ,habeat . gmfnam,

Bleurmcam, ;qu,ae hmus fcunuh effe&.us eü: . €um..

.....

CUIUS

faepg primis. dle*ms defimat ter tlg quarto ,et fe-

Di

I

quentlbus demum. co:af'p1mtu]r^ .Nam ad mflam.,

mationis ex1fïent1am aliud q;;nd xequmtur quod

Tanp,

m crufta non cü

-—

-

,&,

Qs

nort.

Quod ; Pumulum mqtenzglem pno cauiä agno-

fcat

ereunm

Teftantur'H.AEN *)-aliique, phlogofeos

IT

redo

caufam materialem tale quid effa; quod . non 6x ;

;

atet

denfitate et tenacitate obftruat et inflammet, fed

ex acrimonia partes fenfibiles irritante, vaforum

Qs

g.

auctam ofcillationem et fpafticam conftriGionern

ne 1

po-

£ dU'

*) T. II. rad. med. cap. de gener. pur.

iO

128

U

:

producat.

Nam denütas ePc effe&us et .caufa

effectui prior adeffe debet

Cat

(letu

- Porro quod metaftaüs ad varia corporis Io-

flona

ca medt

SYDENHAM *) ex praecipitatiorie

ticIs,f

materiae febrilis in pleuram;: i

inquit ,

.pleuritis

|

producitur, et paulo infra:

pleuritidem - nihil

M

aliud eífe arbitror, quam febrem a propria et

gnida

peculian fanguinis inflammatione ortam, qua

Ti

natufa materiem peccantem in pleuram depo-,

oreas

nit, nonnumquam et m pulmones .vnde peri-

À

pneumonia füboritur. -

Metaftafin fa&am dolor

Tiaren

fortis et üxus mdlcat

E a&a meta&aü febns

Ett

nonnümquam minuitur,

In anpinis mflammato.

Tum, C

riis fïequenu[ïïm«. obferuauit V. SW1ETEN **)

fübiet

febrem euamdam ümulac illud mflammatonum

dduc

jn las partes depofitum eü"et

qum vulgo oc-

!

cupat locum, interdum tamen primarü hnquens

flamms

fedem, aliam petit..

]tav.swIETEN '**)Tfe

Tidfae.

obferuauiffe feribit: quod materia infiammatoria,

iU

ex intercoftalibus locis ad caput delata, ferox de-

nre

ln'mm produxent..

H

COCCe

DB- »

lirs o

Quod Q

5). v. oper. ed. Lugd: p. 264

T Vram

5*) Comment, T. II. p. go.

"" T.

a..&!i'.,

—

129

L CQf

Denique füimulus genuinae inflammationis

cum catarrhali et rheumatica materia conuenire

videtur, quia tranfpiratio fuppreffa frequens in-

ors lg.

flammationis caufa; quia lenioribus, diaphore-

&tf

ticis,nonnumquam füb initio ex corpore eiicitur.

ACUTILIS

Amat fubiecta robufta, laboriofa,

iuniora,

n niil

J

regionum montamwm; in colas

qui "athletica

Jpra et

gaudent fanitate

Hyems, frigus, coclum fere:

l, (UÀ

num, non nubilatum, .barometerum ícandens,

| po

boreas et euronotus illi fauent

EE

Num necefle,' vt genuina inflammatio pecu-

1 dolof

liarem. et fpecificam habeat caufam materialem ?

febris

Efne forífan maior effe&us notarum acrimonia-

TO

rum, cum acerrimae fint,

in irritabili et robuüo

;i*)

fubie&o? grauiora pro hac oplmone axgumenta

atoruftl

/

adduceres,

-

o o«

Infammatzonem bzlzq/ämz cognofcunus fi in-

Xques

flammatoria fymptomata cum pulfu rationem ge.-

3 (e

nuinae oppofitam habent

Dolor eft. vehemen-

Yiakotla

tiffimus, quamuis pulfus frequens mollisque fit

t d-

Cruor ex vena biliofi fübiecti miffus laeti

floridi

coccneique coloris eft, ab intimiore bilis fübti-

lioris cüm fanguine mixtione

(Sulphurea enim

pe

quod colorem evehant, notum.) — Coagulatur vel

in vnam tremulam maífam feu abbque innatante

1

fero

1

;

at s.

130

TE DN

282

x

of

fero feu biliofo, amaro vrinofoque, vel crufta gau-

Tie0.

det molliori intenfe Hava

Inflammata . pars et

genae vel pallide rubent, vel ad marginem flave-

o

fcunt; circa narium alas luteus color, 'oculorum

a

Dus.

lacrimis quafi 1nnatant1um fplendor , tremula lin-

guae et inferioris labii micatio.

Genuina certo

opo

quodam breuique temporis fpatio finitur cum bi-

QU

liofa in longum trahi amet.

Biliofa fuperficiales,

ä;

p

genuina magls pr ofundas occupat partes.

Deni-

que ad caetera polycholiae fymptomata, calorem

ela

acrem et ficcum, faciem et habitum corpotis fla-

la

uicantem, naufeam, linguam pelliculatam, vti-

Ia &

nam croceam, ad epidemiae genium et ad adiu

tür

uantia et rrocentia refpiclendum eft

of

j

Medela inflammationis requirit ,

vt caufa

y

materialis auferatut,

et ceffa tbunt effe&us. . In

£uac

eryfipelate, hepatis fe et excretio; in rheumatia

tentio

inflammatione diaphorefis eft promouenda. Cum

fücoe

in inflanmatione genuina ftimulus adhuc lateat ;

loqt

via ea eft obferuanda, quam natura ad eius ex-

fou

pulfionem . eligit

Clariffimi Anglorum medici

Tine

haec veftigia fequuti

diaphoreticis lenioribus,

pl

praegreffa venaefectione, nocivum expulere irrita-

hN

ineirttum.

Eiusmodi antifpaftica - diaphoretica

funt: pulws ]am. Douv. , tartar, emeticus re&a&a

'X)E

Y

doiï

[

-

W*

CTN a

i3T

p

dofi, lauacra tepida ; fomentationes ex panno la-

P

Ü

dS e

neo in aqua tepida humeétato,

uVe.

In topxca metaftafi ipqüm materiam incar-

lonmt

cerantes

funt foluendi Venaeieöuone fu&wm-

ia

bus, cataplaimaubus 1elaïant., linimento: volatili,

1 CQTCO

opio, quod sARCONE in pleuritide incipiente

üm b

cum optimo fuücceflu : adhibuit,

Soluta materia

Yciales

per cutem, vrinam et hepar euacuetur.

x

Deni

Denique. palliatiua methodus am.ijblogzpzcæ

lorem

eft adhibenda in omni tam fpuria, quanr genuma

s ha

müammatwne- vt a grauiori praecaveatur rui-

1, Vl

na et naturae excedentes motus fuis compefcan-

ad

m r nnmemnatemm rv

turlimitibus; praecipue cum caufam materialem

vel

ignoramus, notam auferre non poiTumus

g

periculofa fymptomata, ante ftimuli poffibilem

"$ n

euacuationem, primam medici fibi vindicant at-

Jmada

tentionem. — De venaefectione, quae antiphlogi-

. Qu

fticae methodi facile princeps eft remedium, ita

At

loquitur BARKER, *) car il faut toujours fe

Qs &

fouvenir, qu'elle n'eft qu'un remede palliatif, de-

medd

ftine à moderer les fymptomes jusqu' à. ce qu'on

u

puiffe fe fervir d'autres remedes, mais que c'eft

e lmtd-

la N ature fuürtout, qui doit effe&uer la cure,

((

h

u

(

$

32

GEX

rl

N

*j Effai fur la.conformité de ]a medicine des anciens et

dOü,

des modernes p. 66.

j

152

EL

Ó

Ex his de metaftafibus et inffammatione di-

Gis, facilime morborum müammatonmum ex

T5

CLU

(ücco biliario in fanguine fluente et ad quamdam

an

partem depofito origo explicatur.

Exempli gra-

tia quaedam adferam.-

ij

L Aizgma äzlzojk

Quibus biliofae materiae metaftafis ad fau-

tetC

€es fit, larynx, pharynx et Velum palatiftum in-

T

flammatur hoftili irritamento; angina biliofa cor-

ciul

ïlpluntur

Morbofa bilis acr edo,

mflammandl et ro.

fux

plea

dend.l vi multa piaadlm nec non 'cadauerum fe-

TET

patis

&1ones ex morbls biliofis mflammatoms defun-

ul

&orum, quibus crufta, partes inflammatas. poft

GIT]

mortem obfidens magis flauefcente colore con-

ofi

fpiciebatur; pro metaftatica inflammationum bi-

tiofarum natura loquntur

Yd lj

fl

A

Acida polycholia tumorem pallidiorem; pu-

ctuft

triday anginam gangraenofam et putridam pro.

ducit. cam atrabilaria in tonfillis duritiem relin.

CTerm

Polycholiae et inflammationis bi-

ylet

quere amet

liofae fymptomata habet

ju

Quibus collum, breue, craffum, humidum,

tono fibrarum laxo et imbecilli praeditum eft ; fa-

*

eillime nociuos recipiunt humores.,

Me-

; Eä& :

133

eü

Medela ftimuli euacuationem-defiderat, cu-

N

ius vero periculofi effe&tus, cum ad magnam eue-

LT

&us acrimoniam fangumem nimis füccenderit,

hi

antea methodo ant1phlog1mca auertendl funt

2 Plem*ztzr.

Metaftaiïs matenae bx.hof ae ad mufculos in-

à Ll

i

tercoftales et pulmones

De pleuroperipneumo-

nia biliofa dicit TH. BONET

C0l

) eius affectionis

caufa proxima eft fanguitis &z/off ad pulmoues de-

ii

fhuxio

praua qualitate affecti

BIANCHI

)

pleuritis vere biliofa, inquit, non ex praeuio he-

( ie-

n

patis affe&tu, fed ex zmmuediata bilis a. fanguiue i

ltifl

quimones irruptione, idiopathica et effentialis eff.

ii

idem laudatus au&or ***) de fe&ione pleuritici bi-.

COl

T

n bi

liofi, quam inftituit, dicit: aperto thorace, patuit

vel lippis et tonforibus biliofa confpurcatlo quae

velut

totum. pulmonis dextri lobum obduxerat

: p

crufta ex qui luteo plasmata et pulmonibus con-

g

cremata

cuius croceo colore inquinabantur

relile

pleura, mediafünum, pericardium et quidquid

]

s li

pulmonem attigerat, immo et cor ipfum in dex-

153

tra

ïdvm,

*) fepul. T. IIL, p. 192.

1[,[&

**) hiftor. hep. p. 236

Ie-

t d. -e p. 659

154

EEE

u5

tra fui parte, — 'et *) inueniebat in peripneumoni-

€to mortuo pulmones ambos. crocea et cruftuofa

3';:/

(is]

tenit

Óorde, mediaftinum, pleuram, 'vaforum tunicas

diaphragma et quaeuis contigua corpora fuluó in-

Q

quinamento polluta, cum effuftone ierl in vtroque

Al

pe&oris cauo.

A

Biliofae mflammatloms et polychohae fym-

ptom

p;tomata habet. :

o

"Vulgo dolor in latere dextro hofpitat, cum

BAI

;ä;

hepate communicat et ad illud decurrit, haud

a

multum ex tuffi exacerbatur. Vel (übito fine prae-

&g

greffo frigore aegros inuadit, vel diu praecedunt

& m

Ofis amaror

Inappetentia

vaei artuum dolores

enim

interdum et febris.biliofa dolori praecedit.

Calor

bitof

eft acerrimus, fitis inexftinguibilis et typus fc.bns

Tieice

tertzananus

jä

f

lis

1

Sputa funt flauicantia, glutinofa interdum

herbacea; ex GALE N1 enim fententia **) quod

fputo reiicitur. neceffe eft aliquo femper effe in-

fpuf

fectum colore

attamen nou femper eodem:

loen

quippe cum nec excrementum in inflammata

gt

parte conclufum femper eiusdem fit naturae. Et-

femm

lvehi

enim cum fangumolentum fuerit aut biliofum, cu-

IUS-

dm-

*) L. c. p. 667.

(tlco.|

9*) art, Ifag. c. nj

i

135

TOf

iusmodi fere femper ea fluxio eft, quae pleuriti-

tüofa

cis phlegmones fomentum praeftat, a fucco de-

T1CAS.

terto et inflammata particula fputum colore infi-

10 W

citur; rubro quldem fi fanguineum id fuerit, quod

wq

inmembranam influüit, flauo autem, fi biliofum.

Ex bile laborantes cum circa pe&us fym-

Hxvn

ptomata habeant;

pultaceam. vulgo amurcam

evomunt,

-Soluitur biliofa- pleuritis fecundum

CU

BALLONIVAM, cholera; interea tamen.nimia

ud

alui fluxio nocua fub folutionis ftadio, quo multa

prae

et glutinofa expectorantur fputa, quae fupprimit

eQunt

et metaftafin ad aliam partem inuitat

Lateris

UC

enim dolor

iuxta illud HiPPOCRATIS, cum

Calor

biliofis fpütis temere aut praeter rationem eua-

Uf1S

nefcens aegros in vehementem et funofam men-

tis emotionem agit. *

OT GUITE

S1 fub initio decubïtus fola materia biliofa

qui

ff I[l

fpafiis adhuc incarcérata teneatur, nec fanguinis

yde

incendia neque hutorüm affluxus et. ftafes phlo-

nmata

gifticae adfint: vhum emeticum interdum dolo-

o D

rem morbumque tollere poteft, Cum. vero po-

n at

lycholia ab initio putridae indolis fit, vel admo-

[US

dum copiofa ante poflibilem eaacuationem adiu-

trice febre maiorem adipifcatur corruptelam ; bi-

liofa

14

g m

136

$R

AHiftoriam

a

liofa. febris . in putndam mutátur.

fati

pleuritidis. biliofae æddam quam mecum ex füis

fin

aduerfariis commoanicauit vir. Cel. D. nE RTZ,cul

ä

praeterea in epierifi diuerforum cafüum in praxi

kltex

obuenientium . veram - claramque cognitionem

a

eratus debeo

ul

Ts

luvenis octodecim. annorum, vitimis no-

vem menfibus colore pallidiori, animo trifti, de-

Cs

ie&to, multis offendiculis, animique indignationi

J ]

expofitus; (,rebw dolonbus pleuriticis mox eua-

tür

nidis commebqtul cum antea fano corpore et hi-

y/nwaT

lari mente gaudetet

- Ante aliquot dies indigna-

h

feric

bundus vehementi excandefcebat ira et paulo poft

Quod

verfüs vefperum de catarrhali. atfe&ione, . tuffi

?

3

VEtO

dolore faucium et cephalalgia querebatur, Pulfus

Tect

erat durus parüus et frequens

lteg

IL. Inquies et tumultuofa nox, acutiffimi la-

teris finiftri dolores, refpirationis negotium anxia

du ]

premebatur difficultate, arteriarum pulfus pleni

Lam

fortesque centim et fexagmta vno minuto mica-

Vattit

bant. Vena lateris dolorifici fecta cruorem effun-

debat coccimei Jecte vubri colorit ,. nulla obtectum

lil

s,ruüa inflammatoria.

Dolores a phlebotomia

Tieme

quïdem non remittebant fed verfus meridiem

hum

nau-

F

m

s

TCCM AC*

N

337

Oftam

naufeofüm faporem et caput turbatum conquere-

Y fiis

batur copzojlrmgzæ Diliofam faburrata farfim deor-

WA

fumqüue ' elicere incepit, vrina erat craffa, cruda,

pragi

lateritia

Vefpertino tempore delirium: cum ex-

lTE

acerbatione febris mfut(febat

arteriae 1&113 Cern-

tum et vxgmtl vno nunuto et; bihofae euacuatig-

Les contumfxbant

5 no.

HIL Vnam horam hac nocte dümnebat iina

(e.

Cutis mado

TO

I00fil

3.&5

'eliqua nox inquieta tmnhbebatur

Sui iterum confcius de naufea et dolore quereba-

Q

tur

Continuabant vomitus biliofi; pw/für fub-

ethi.

z:er/vr centum et triginta uno iuinuto digitum

1m

fericbat.

Ab ipecacuanha aecepta vomuit ali-

"

oit

quoties copiofam bilem. Mitigati dolores, qui

tolil

vero ad vefpertinum tempus cum delirio et febre

Pulus

recrudefcebant

Laxa et biliofa alvus, vrina vt

antea,

E

i

IV. Eadem morbi sondmo arteviae Mma.

ni l-

anyua

dum parui icus vno minuto centum et quinquaginta,

plen

Largus e naribus fanguinis fluxus fine omni le-

füica«

Vamme morbi. -

efirti

iM Inqmeg nox, infomnia, fomma æegrz de-

od

bilitas, pulfus valde paruus , verfas vefperum ve-

hementiffima febris exacerbatio, narium copzofa

(l

j

haemorr/zagza, frigefcunt extrema et media nocte

15

de.

Idl

138

EL E

£

ä

delirantem efflauit aeger animam. ^ Defunc&um

cadauer ftatim in foedam difceffit putrilaginem

abom1nab1h odore nares ferientem, et nychteme-

ls

füm à morte ex ore et nanbub foetidus folutus-

vagi

que effluxit fanguls

cin

Hacce obferuatione ab ommi parte notatu

Vr

Qua

digna docemur: fanguiuis e vena mifli faciem fu-

perficialem Iaete purpuream ab intimiori particu-

qui

Ti

larum biliofarum mixtione euadere ; phlebotomi-

am fegretationem bilis a fanguine promouere, vt

t

bdt !

fignaillius, anteà dubia, certa euadant et copio-

fa euàcuetur bilis, quae antea fuam pracfentiam

th lls

nullis prodiderit fignis. -

Demque probare vide-

fite

tur, quod eadem matena

quae prius biliofam

gl Jf

!

formauerat febrem, mutata et qualitate deprava-

tüs /

ta infe&a, etiam putridae febris materialem cau-

Tát

fam fiftat, gelatinofium globulorum rubroram vin-

fira

culum deftruat et fua acrimonia fymptomata ner-

uofa producat.

Inde delirium, fanguinis folutio-

brim

1es, folidorum debilitas, pulfus parvus, fubmer-

Ve[ro

fus, quae chara&enftlcas febris putridae notas

at

ftatuunt

Putridae febris genefis ex biliofa for-

toe f

fan illius naturam illuftrabit

HU

ped

lr r

3. dr-

"CUW SACdE

139

nf

3. «drthritis vaga. acuta;

Vm

Cum füccus biliarius circa articulares capfu-

dteme

las, in tela cellulofa circumiacente, tendinumque

OLULUS.

vaginis colligatur: tumorem et:dolorem arthriti-

cum excitabit

Expeditus; tenuis, acet; parmn

Dotatü

immutatus fuccus biliarius febrem arthriticam, de

em f

qua ego loquar

producebat

quamuis ommis

QLtCd

quidem arthritica materia ex fucco bilario degene-

ot

of

voóto Oortum ducere videatur

Sub auctumnali

T6, V.

tempore, cui praeluit feruidiffima aeftas, ingrue-

u

bat a refrigerio perpeffo cum pallida genuum in-

end

am

tumefcentia; rigiditate et dolote, per aliquot dies

t

Y

(e-

fine omni febre perfiftente, quem nocturus ftra-

I)

n

gulorum calor exacerbauit.

Digeftio et appeti-

pryà

tus fatis vigebant, alui'feceflus quotidianus et

I] Cau'

naturalis, nec vlla. pnmarum viarum "affectarum

n W

i

figna erant.

LC

t

Ad mamrem euecta acnmomam bilis, fe-

olutio

brim accendebat, dolores genuum magis ingra-

bmet

Vefcebant et tumldae Bdltls color ex flauo rube-

fotas

bat.

Nunc genuum tümor qui aliquot dies fixa-

tae fedi inhaeferat, femel et fübito,in breuiffimo

h fot-

non fenfibili temporis momento ,. circa malleolos

pedum fe coniiciebat, quibus per fex hóras circi-

ter remoratus, eadem celentate ad antibtr achii

;

cum

n m m r m

M

140

—äïx":Pr:ä,

SMUTSTIU N-

cum carpo iuncturam auolauit; abhinc ad genua,

hi d

et pedes iterumque ad manus et ita per totum

g

A

morbti decurfum tumor et dolor cito citius fedem

fs eli

mutabant

Cum ingrauefcente febre et delirio,

Qan,

vberrimi fadores fymptomatici oriebantur.

Sub

at

l

l

mathodlca imorbi medela, ingens materiae bilio-

hi

ER U x EUR z r r

dae copia quotxdle feceffit; qua euacuata febris ot

te, 0

tumor euanefcebant

preltt

tatü

Axthritica haec intumefcentia, quae periodi-

determinatas artuum iun&uras inuadebat

Terr d

tetea Y

haud bene ex confenfü articulationum cum primis

Uie ]

viis explicatur; quia eryfipelaceus color fole cla-

fum p

1ius infigniebat, materiam eiïe ahenam aegrotati-

ticlne

t1 loco miixam

»

t00 ex

Num ex reforbtis ab inteftinali faburra par-

ef

ticulis, ad artus delatis tumor et dolor furrexe-

Tiento

runt? Minime gentium

Verecundiae fines

Cretori

tranfiens, duntaxat a nathra defidet aret vt tam

vehol

breui temporis momento, quo ab vna ad alteram

fündam

articulationem meta&afes fiebant ; fordes ex loco

Tnier f

affecto deportatas in inteftna cito deponeret rur-

Thitem

fusque citiffime reforbtas ad alium locum deilice-

punti

xet.

Véredario profe&o curíu illi opus effet

Varticu

Et fac, rem ita fe habere; &onne momentum il-

DT

lud

M

J

M

I4Í

! perm

lud intefcalare

-

quo reforbtae pàrticulae iterum

! Ut

in inteftina deponerentur, medico magni ponde-

tedem

fis effet

ad medicinam purgantem . immitten-

GeITIO

dam, quae corpus .delicti euerrens,. ludibundam

Sub

paturam feuenou reduceret tramite ?

Et mirunt

&b

fane; quod pamculae eae, ex abdomine decerp-

bris o

tae, quae ftatiuam deferuerunt; non -ab hepate

prehenfae ad loca deferta remittantur, cumi por-

tarum bibulae venae omnem mte[hnorum Cruo-

period

rem ad-iecinoris colaturam transmittant;

Prae-

QCepat

terea vera perfectaque bilis regurgitata, cum fan-

1 wmub

ole di-

guine non mifcibilis, ad cutem deponitur et icte-

Qen

tum parit

Putridae vero falino- fulphureae par-

ticulae, quae bilis elementa conftituunt, perpe.

tuo ex inteftinis reforbtae etiam in faniffimio ho-

r ptt«

mine fanguinein abdominalem fine fanitatis detri-

Itrexe

1aento ingrediuntur

Quae vero cum iecoris ex-

fines

cretorias vires faperantes, paulatim colle&ae po-

vt m

lycholiam pariant

puma morborum bilioforum

]rerant

fundamenta jacient.;

Nulla effet iufta proportio

ex lo

inter fymptonmta pvmamm uaum

morbi fo-

ret füf-

ifnitem continentium

quae nullis faepius affli-

(eite

guntur incommodis,

cum a. decerptis paucis

partlcuhs in alia corporis parte ve h ementiffima

s dl

Raro vel

ul |

nonnumquam oriantut fymptomata

J

lul

num-

j

PA

142

a ii u

duc

mumquam veta bilis tahtüm Ljemporis in inteftinis

leil

commorari poteft, quantum morbis biliofis ad fuae

materialis caufae colle&ionem tribuitur; nifi quod

. decompofitiorem patiatur et in füas dilabatur par-

Vil

Qu

ticulas elementares, Acrefaca porro bilis, quae

EO

ad pulmones delata, peripheumoniam producit,

iidiccicccei n RUR u uwwämm&h VOEUR

m

ex inteftinis ad oftiola vaforum lacteorum appulfa

*primam' in illis ftricturam 'exeïcitpra , fibi ipfi vI-

fj

teriorem precludet tranfitum.

Denique omnia

i

ea argumenta, quae morborum Dilioforum gene-

(l

:

fin ex fomite in fanguine latitante euincunt, re-

ktan

nof

forbtioni contraria fügt.

le

(id

ä

4. Fitia :cz'wal amithum.

1

3

| Frequentimmaf fünt mqr-quni | bilioforum

lst

fymptomata, . Cum fanguinis conditioni fe et ex-

cretiones fimiles fint: polycliolia acrefacta, hu-

nores fuüa acrimonia infectos ad fyftema vro-

poeum defer'et,x in vafculis bellinianis fpafmos et

crispaturas excitantes, quae pallidam modo et

aquearm tranfire patiuntur vrinam. 'Vel acerrima

vrina, ad cyftidem delata, circa collum veficae

f'tri&uras füfcitans , mingendi inanes vel dolorifi-

.€os prouocabit conatus. — Mucilaginofa emulfio

'*gu*mr;ni arabici vrhjiaevaco'rem inuolvunt, vias ob-

ducunt

a iusatd o

) säg

143

CU

ducunt fpmtus nitri dulcis et op1ata fp-asmos

25

d(une

leniutit.

N

i kld()d

Etiam ex decubltu acrefaäl biliarii fucm ad

u

vafa, fyftema vropoeum nutuentla fa&to et du-

. (

[

"m

€tuum fe et excretoriorum comþremones conftri-

d

W

(dt

&iones et inflammationes fufataturo, variae circa

ppull

mictum m01e&1ae nafcentur. : Demque atrabila-

ilv

tia polychoha vifcidam glutmofamque mateuam

omntà

in renibus, vreteribus, et vefica ftagnantem oftia-

1 fente

que excretoria Obftruentem, ad fyftema vropoeum

m

transmittet

Interdum et flatus, faeces, gluti-

nofa faburra, ex polycholia in teftino recto col-

L

le&a, veficae collum comprimunt.

i

Plerumque emetocathalüs illico expedlre

folet renes et veficam,

oforum

)Ft

44

du

10«

1

0s &

nodo &t

K

"

j

fnà

101

((06

Q01U

rit

en

À

|

n

vins 00

SECTIO

üi

144

| $EY

p

SEGTIO Hl -

ibl

MORBI EX

POLVCHOLIA

a

/

EXANTHEMATICI

fip

E

ia

ecubitus polycholiae ad cutem. Die Haut

D

fagt T1$sOo' r *), ift fchwacher, weil der

Urheber der Natur es haben wollte, datmit fie al-

Qu

Tiit

?ä

lemal die in dem Kórper fchádliche-Materien auf-

teil

zunehmen im Stande feyn móchte, und ift daher

lr

áuch der Theïl auf dem die meiften Verfetzun-

;ä:

hus

cern eifolgen

(

Quaecumque exanthemata pecuhaæ füum

|

Qefi

aü*nofc,unt contagiutm et cum biliofa colluvie tan-

prae

tummodo comphwnüu huius loci non funt no-

[ino

bis medo de lis, quae omnem originem ex fucco

|

fermo. eut

eng

biliario ad cutem. depofito ducunt,

|

Ditio

Emsmeaï generis funt faepe faepius febris urtica-

pe.

trl ] blliluiil

aphtofa, petechialis, peftilentialis,

Numero.-

tünt

effera, ftulatiua, eryfipelas, pmpmm

&t re

fa, inquit sToL L^ capta obferuatio me vel in-

uitum conuicit, febrem nnhalem petechialert,

fcarlatinam

vrticatam ,

al f

eryfipelatofam originis

.ld nnhi Videor obfewafï'e

Tot .

gaftricae femper effe.

poy

nuhauum gcmtncem mateuam eü"e potms Pltül-

tofam

!)l

*) v. d. Nerven Krankheiten, II. Theil p. 499

M)

**) Rat. medendi T..1I. p. 79

M

u

OUUCUTM TR

145

tofam, petechiarum biliofo - patridam, fcarlatinae

acrem, volatiliorem caeteris, quaeue corporis

fupmümem citius petit et pro aliis faepe numero

ht

magis feptlcam *

l

[ UT

Acrefacta polycholia ,

ex cauüs quae fe.

»

d

quntuf ad peuphenam propulfa et fpasmo transe

mittentiuim canalium ex ftimulo contraGtorum, re«

| uf

atrabi-

jl

tenta, volatiliora profert exanthemata :

Ul«

laria materia, quae in anguftis cutaneis meati-

bus impacta haerebit, fixiora

Praecipue enim

fuum

atrabilaria conftitutio exanthematibus fauere vi.

n

detur. Sudorifera, inquit FR. HO FFMANN **)

IO'

praefertim. nimis calida et volatilia; quae expan«

XUCLO

fiuo fulphure füo, inteftinum humorum motunt

"

exagitant, penitus a cura funt excludenda, vtpote

ü

n

biliofi humores, qui vifcidae fünt confiftentiae,

J

(

per anguftos fübcutaneos meatus non transmit«

fjl

tuntur, fed rectius omnino per hepaüs colat'onum

metüe

et renale cribrum volunt expurgari,

j

Difponunt ad exanthemata propenfio mülta

at

|

àd füdorem, cutis mollitudo, delicatula et tene«

Qu

rior corporis fabrica,

Ad peripheriam inuitant

Lüïï«,

polycholiam , ae&atls ardor, hypocauih a ftrague

P M.m

loruni

TA

*) srort rat. thed. T. If. p. $o;

—

*^) Oper. ph. med. T. H p. 306.

A

K

146

T Eerscie i RUE

D'UUUS UM*

/

lorum calor, medicamenta pellentia, alexiphat-

u

maca, regimem calefaciens, genius epidemicus

f !

et intermiffa impuritatum flauarum . euacuatio

[icht

d

Reliquae, quae referuntur caufae, polycholiam

N

proprie generant.

dbe

Tut 1

Facta hac metaftafi, pars materiae morbo-

miti

fae extra communem humorum circulum depoü-

ta dunmuet fymptomata, quae de tota quantitate

gramora erant,

Remittet febris diminuto, in fy-:

&me

ftemate ar&enofo, irritamento.

Igitm non peni-

Thiote

tus funt fymptoniatica exanthemata.

Num cri-

qum /

tica 2

Numquam per exanthemata perfectam

fim v

natura molitur crifin, quae copiofam et omnem

Tie qu

ex corpore eliminat materiem morbofam. | Nam

Tucin

nullum, paucum eft criticutri

Peripherica vero

metaftafi numquam omnis materià peccans ad

fee

cutem deponitur,- neque per' eam euacuatut

IR$, Q

Partem tantummodo feponit natura, ne tota

farfim!

quantitas ante fuam polifibilem euacuationem gra-

Y pa

uiora inducat mala

uacuata parte in fanguine

fitatem

relicta

fepofitam fufcipit, euacuat

Mitigant

"

|

d

morbum eéxanthemata, non iudicant; crifin im-

Cütem

perfectam, numquam perfectam inftituunt, faepe

NT the

nil funt nifi fymptomata ctifin fa&am comitantia

GRANT

) Yon

f pR

147

jhat

GRAN'T ) fagt:

Nachdem viele Tage verflof:

QIC

Ó5

fen waren, wurde endlich eiz 77ei diefer gal.

l

tl

lichten. Schárfe voz -Blute abgefondert und. auf

olam

der innern Flàáche des Schlundes, in Geftalt der

Schwámchen agefemst

Es waren auch die-

felben würklich kritifch, ohnerachtet Z/e Kvife

Qroo

nur zmvollkommen war und bewürkten eine Z"er-

opof

mzm]ermg des Fiebers.

IIf

Exanthemata numquam. funt xepellenda ne

nl

elementa bilis, quae in loco metaftatico in proxi-

pe

miorem venerint contaCtum, copulata iunctaque

1l (I]

cum fanguine non amplius mifcibilia, quoquo ver-

a

fum veniant, ad partem nobiliorem deliciantur:

fiem

ne quantitas in cute fepofita illi denuo, quae ad-

N

huc in fanguine reli&a erat, addatut.

j Ve0

Retropulfamateria interdum ad organon füum

i

Md

fe etexcretorium ruit, naufeae, ructus, vomituritio-

Vatut,

nes, cephalalgia omniaque Íymptomata fordium

furfam turgefcentium für gunt, vel ad alianinobilio-

- 003

"Ü 9rà

rem partem decumbit; vel fanguini reddita quan-

T

ttatem materiae peccantis auget.

Diaphorefi

lu

at

blanda, Mofchi, camphorae, veficatoriorum vfü ad

cutem reuocatur metaftafis.

j ii«

Quoad medelam

fiepe

exanthematum, ea pars materiae morbofae pri-

iantd

13

K 2

mutm

RANT

*) von faulen Synochus S. 324

148

EEE

tum eft euaCuanda

quae organo excretorio

caufti

prox1ma eit remotior cum propius aceeiïent

jl

bri v

L Epyfipelas.

pils /

L

Succus biliarius in cute et fübftrato panm«

ulo adlpofo depofitus, cum planum ex flauo ru-

[cirmho

bentem tumorem eleuet, eryfipelas vocatut

petat

Omnes fere, tam fummae antiquitatis quami

lem pr

inoftri aeui medici, neglecto confenfu, etyfipelatis

originem ex metaftafi biliofa, catholica fide faten-

tur et ipfe flauefcens color hofpitanteni alieno lo-

N

metalt:

co humorem prodii FR. HorFMAN ) eryfi-

pelatofam febrem a bile variis ex caufis cortüpta,

acu0, (

vitiata, cauftica et acrefacta deriuat; quae fuccel-

vent. |

fiue ad fanguinem fertur et cerebri fpinalisque

XT

medulae membranas

vniuerfam . neruofarurmi

fheonts

vafculofarumque partium fyftema male aflicit, fe-

punge

bremque efficit, donec demum ad externum cor-

fenfatio

poris ambitum pellatur.

Ced

Cognofcitur eryfipelas ex inflammationis bla

Wehtem

llofae et polycholiae fignis,

Y mor

Biliofie inflammationes, quae interna pe-

tes fer

tunt loca, eryfipelaceae fant naturae,

liaris t

Graulola phl()gofeos fymptomata ploducni

a(l

fucm blhalll paru*ï quidem quantitàs, quae magis

Qub

C'lu-s

*) Syü med rat. T. IV. P. L. p« 306.

"nn

P ercEEDE

149

fU

cauftica gaudet indole. srorr *)phlogifticam

inquit, fanguinis conditionem, eryfipelatofae fe-

bri nonnumquam complicatam acrzor? reforbtae

In

fuccedenti,

AT

bilis fizulo debemus, fangui

r

) fü

Ex atra bile male curatum eryüpelas in

fcxrrholdeum tranfit.

Retropulfum cum interna

petat, phrenitidem, lethargum, anginam letha-

Qu

lem producere poteft

ehts

mitell

2 Purpznaf

10 lo

Nil vfitatius occurrit,

quatn purput*a ex

ev

metaftafi biliofae materiae ad cutem orta

Eo

fipta

aeuo, quo alexipharmaca methodus in morem

h

x

venit, Lipfiae primum vifa eft.

[Sqqe

Vagus Volatlhsque variis locis decubltus,

farond

rheumaticus dolor nunc hac munc illa parte,

d R

pungentes extremitatum , praecipue . digitorum

-

i

fenfationes huic exanthemati nonnumquam prae-

cedunt

Item praefagit hanc ad cutem immi-

nis ble

nentem metaftafin multa ad fudorem propenfio

in morbo biliofo, praecipue cum acido odore na-

tes feriat

saepe faepius polycholia, quae mi-

1a pe

liaris febris caufam materialem fiftit, acida eft

oduc

affecta acrimonia, acidum olet füdor, acido oc-

cumbunt debilia fubiecta, quae purpura amat

CU

K 5

et

*) T.1m T.II PSO

I5O:

EE

et acida polycholia frequenter atrabilarium, quae

in pmpura praedominatur, generat fuccum

m

(tatus

, Puftulae quo magis numewfae et prmm.

tio d

nentes eo máior d—epoütae inateriáe quantitas, -

eo grauius,

lis: fubüdenübus

damnum exti-

Qiapa

inefcendum.

(in; |

Colica, perlpneumoma

apople-

Xia, furor,

conuulüo et delirium. a. retropulfa

purpura deügmnt metafcafin a cute ad aham

t Ti

partem translatam.

« 1

1

t

Petechiae, fcaüatma et ora aphtofa haud

Qb

ralo 1lhm comhantm

morb

Qplatg

eu Ap/zme.

ls qui

Sunt paruae, rotundae, fuperficiariae pu-

Qiem a

üulae ex decubitu materiae biliofae vel acre-

t !

fa&ae vel vifcidae ad glandulofum: linguae, buc-

&t tem

carum, gingiuae nec non oefophagi et ventri-

ä

l

culi pemüroma

Pro dnælfa materiae - conten-

TIat3. Y

(

'tae malignitate variabilis flaui, fufci, lividi ni-

l

grique coloris funt

Vbi haeferunt aliquamdiu

qppref

Oa

decidunt, renafcuntur

dum omne noxium ex-

pulfum fit. Materiam mobilem viresque integras

gentia t

fignificant, quae cito cadimt et reniuifcunt; peio-

Contrs

ris notae, quae tarde desquamantur, tenaciorem

& emo|

materam et vires labefactatas accufant

-

^

Con-

£

ISI

qug

Concomitantia .fymptomata funt anxietas,

uaufea, cardialgia, vomituritiones, appetitus pro-

Ql

üratus circa praecordia ingrata fenlatio, deglu-

Ua

titio difücilis ; fi oefophagum, vomitus et car-

ext

dïalgla

fi Ventncuïum

chyli refmptlo 1mpe-

Qpl

dita; fi mte[hm tenuia obfldent

mult

qucuntm* in biliofis morbls vel ex falu-

dam

tari naturae miolimine hanc viam eligente, vel

ex intermiffa euacuatione, abufü calefacientium

w

et roborantium in acutis a polycholia oriundis

morbis

Praecipue. dyfenteriae praematuris

opiatis fuffocatae pediffequae funt.

Mah omi-

nis quae ante,

laetioris, quae poPc feptlmum

Dpu

diem cum rehquls coQionis factae fignis oriun-

KT

tur.

Amant humidum cahdumque auctumnum

- Düc

et tempus quo purpura gr aiTatur

entfi

AR

Retmfrle'üs illis, febris omniaque fympto-

ynten

mata recrudefcunt cum ingrato praecordiorum

(l 1

h.

opplef"loms fenfu.

Sedulo igitur fub medela,

mll

omnia frigida, acida concentrata, opiata, adftrin-

I &

.gentia et materiem retropellentla funt fuglenda

egras

Contra meta"taüq dlaeta diluente refoluenteque

W

et emolliendo cmüuofa Vlcem füftineatur.

Coretm

of

& 4

SECTIO

[]

152

sæcmo IV'

D

fuen

buun

POL?CHOLIAE DECVBIT'VS

ABDOMINALIS

phtet

T

X abdomite plurima bilis elementa fuümun.

pri

E

tur

in illo natura amplam eius officinam

Cþ()llc

pofuit et bilis fecreta, vt excernatur, per lon.

flequ«

gum intefünorum tractum defcendit

Haud ideo

depo

anmuni

hs i

quod hepatica fun&ione turbata circa

abdominalia contenta

multa laefionis fympto-

fperí

qmata obferuentur

Praecipue exiftere amant bi-

Tnom

liofae. metaftafes. ad abdomen cum aeftiuo ar-

ff

dori refrigerium fuperueniat

Caufau/ defide-

&l f

Yant a peripheria zztrorfum pellentem; caufam,

(5 i

i

caufae exanthematum bilioforum e regione op-

pofitam

In aeftate copiofior generatur bilis

Tüm

elementaris, vniuerfuüm fanguinem inundans, cu-

exhal

jus magna pars cum tranfpirabili fanctoriano per

Qie d

/cutem auolat,

Suppreü'a hac exhalatïone vel

lii

dlametro oftiolorum cutaneorum , aemuo fole

D

amplius hiantium, in tantum faltem diminuto,

(

ne craffiora biliofa permittat: interiora verfus

vergentia, ad fua organa aceruatim fluunt,

Ita

cholerae, dyfenteriae, diarrhoeae blhofae nafcun-

tur ex refrigerio per aeftatem perpeifo, que faepe

efiden

faepius

L

d

153

faepius materiae tranfpirabili retentae male tri-

V$

buuntur

lgitur omne id, quod fpasmum peri.

phericum producit, decubitui biliofo ad abdo-

qmen fauet

Interdum et irritamenta interna, in

TRUf

primis viis latitantia, fluitantem fanguine poly-

Tam

choliam interiora verfus alliciunt.

Facilis et

: lon

frequens eft fücci biliarii ad abdominalia vifcera

i jdeo

depofitio.

Decumbit polycholia vel ad glandu-

iv

las inteftinales, copiofe per totum tra&um. di..

Tpto

Iperfas,

irritat et magis auctam muci fecretio-.

t b

nem progignit; vel in anaftomofibus cum venofo.

j af

fy&emate coeliacae et meferaicae arteriae, vi vi«.

Atf (l

tali ftimulata coarctatis,

íieu . vifcida matena far-

Vufat,

citis haeret, colicos doïores

inflammationes et

ne op

iuflaiones producit.

Porm Interna inteftino-

t bil

rum.fuperfidles humore biliofo, a vafculorum

1i$, U

exhalantium oftiis depoüto irroratur, vel deni.

no pa

que duodenum largam bilis copiam, praua qua-

p el

litate affectam, quam du&us choledochus eru.

] fole

Qauit, noui hafpltls 1mpat;1ens, aut cholera aut

diarrhoea exturbat

"iftato

verfüs

H

Cäolema

j a

paftum

Acrefa&a polycholia, *cum conftitutione

a fepe

epidemica favente, a fanguine feparata, inter fe

jaepnls

K5

magis

æ,

M—-——

154

TA EC

TM

bila

magis. tha ad hepar et duodenum ruat, cau-:

fthd fua acrimonià- ventrículi et inteftinorum

duod

& I

motum periftalicum .ex parte praeter naturam

vent

inuertat: ew» vna pars, ad ventriculum regur-

is [

gitata ; altäm, deorfüm delapfa. diarrhoea foras

Caula

expellitur.

Semel incepta excretio biliofa vo-

lecta

mitu, hepátici fy&ematls motum optnne promo-

CAELIVS AVRELIA-

vente, continuatur

wvs felliluam hanc paffionem; wrrLisivs

Tnor]

dyfenteriam incruentam appellat,

lr

"CPraeclhte DIEMERBROECK choleme

bus

genefin ex polycholia delineauit *)

Illa bilis

Nycho

inquit, quae in cholera et infantum multorum

fjl

diarrhoeis: eiicitur eft acris et plerumque aeru-

liqu

ginola feu viridis ;

et apertis huius modi aegro-

ble d

rum cadaueubus femper admodum copiofa a me

f

inuenta fuit,in folliculo fellis et pauciffima, vel

Vel

nulla in ventriculo ;

quod. certum mdwmm eft

la f

eam efferuefcentem . ex folliculo erumpere in in-

TlX 1

teftma et Ventnculum

non-vero in hoc ge-

e p

nerarl

Qàtum

Sc/zo/

Bilis, quae in cholera fmfum deorfumque

Ts*

elicitur, in hepate, Veüculaque fellea' et poris

epo

bilia-

*) v, THEOPH, BONET. fepulc, T. IL p. 140

n

ais

»2,

?-—-—jnx*'*'& -'/"'(yA :

I55

CAU

biliaris. eft colleta, ex quibus efferuefcens ii

Qu

duodenum erumpit,

Nam plerumque cholera

Laf

ex improuifo pmm*npü, nulis praecedentibus

QUI

ventriculi male affe&i aut appetltub et. coctio-

0Ta3

nis fignis, quod certe neceffe effet, fi tanti mali

YO

caufa in ventriculo generaretur vel genita et col-

Imo

lecta fuiffet

I)

Calidiorum regionum . incolis ; endemius

hr

morbus, epidemicus nofira terra, et emetoca-

tharticum medicatricis naturae, quod a grauio-

iefag

tibus molbls bmon,s defendit.

Conftitutio po-

hl

1L

$

lychohae acrefa&ae cum cholera initium facere

Outt

folet

Exufpma quuaé THEOPH. BONET

luïu

aliique inftituerunt, qui follicnlum fellis amplum

PTO

bile admodum turgidum, ductus eholedochos in-

à n

figuiter diftentos, et ventriculum bile purum in-

vel

venerunt; eius naturam et genefin ex polycho-

n eit

lia fatis eumcunt

-Eüomita bilis mox flaua,

f 1

mox nigra, aeruginofa, acidiffima vel glutinofa

E

eft; pro ratione, partium ex fanguine excernen-

-

darum

Contrahitar ad mentem- HIPPOCRA-

TIS *) ex carnis efu, ebrietate vini, infolatio-

T

pors

ne, porri ceparum locuftarumque efü ;. aeftate-

DIl

*

que

*) epidem, morb. Lib, VII. Se&, VIT

N

; 4

156

L

EC E

&

tant

que füperuenit; quae enumeratae res inter po.

deni

lycholiae caufas obueniunt *)

Copiofi et mucilaginofi hauftus et excretio-

j

tat

nes fhcilitant, veficatoria ventriculo applicata et

tem

phlebotomia müammatlom ab acrimonia ortae

tirct

medentur ; pulgato corpore emefis aere fixo

RIVERIANO et opio compefcitur et membro-

pert

debilitato lauatione vini pr&ümum rubor re&an»

ratm

f

« Diavyhoea biliofa.

propt

Eft alui biliofae frequens Iïuvüorque fe-.;

licos

ceffus fine febre, qui vulgo epidemicus eft

(ie ]

Prima ilius varietas eft fpontanea et fa.

Cilag

Huic ve-

Totur

lutatis polycholiae crifis **) defcripta.

xo falutari naturae mohmun interdum varia ob-

Atel

veniunt fymptomata morbofa, vel a nimia cor-

poris fenfibilitate, vel a deprauata materiae ex-

Que |

cer nendae qualitate. .

Tun j

Secunda igitur vanetas eft älanhaea ina«

Ts

nis, continua, cum confumptione aegri et quo.

Bbx

Prouenit

tidianis aquoüs alui deiectionibus.

Tiajem

a corrofiua aci bile, in laubuhs hepaticis nidu-

feron

lante,

*) v. P. I. polych. p. 68.

**) "Tra&, de polych, p. L. p. $0.

357

p

lante, et guttatim ex choledocho orificio in duo-

denum depluente, quae caufüca fua acrimonia

lst

perpetuum humorum aflli&um ad inteftna in-

àe

vitat

Curatur emetico, quod caufam irritan-

Qrtae

tem fimul ét fubito ex hepate elicit data poft

fio

tm&um Rhei; Equitatio, cum omma frufaa exe

mbro

l

perta, certum piaeftat auxilium,

f

Tertia ea elt vanetas quae füccurm bilia:

rium fufficiente quidem quantitate euacuat, fed

propter ilius acrimoniam fpasmos

dolores co-

e fe.

licos, tenesmum, inflammationem, corrofionem-

Acrimonia inuoluatur hauftu mu-

que producit

acida illius

t i.

cilaginofo, hordeaceo, gum..arab

K v

natura abforbente addito emendetur et fpasmus

00

intefünalis opio leuetur,

1 C0l

Vitimà ex polycholia atrabilaria prouenit

j CX

quae fpiffa, vifida et ductilis vbique inteftino-

rum parietibus refinofi principii inftar adliae

T«

tens, tenesmumnm, colicam

ineteorismum excr-

tqu.

tabit, vel obftru&iones faciet, liberum abdomi-

ouent

nalem circulum et fufficientem vaforum . chyli-

d-

ferorum reforbtionem impedientes,

lt

Dy

158

—— —

a

T

".

"4

üe

E Dyþnterza äzlzq/Zz.

ij

Uh

Si äïfæmcahs acrimoniae bth, annuente

llj

genio epidemico, ad inteftinorum loca mucifera

m

et glandulofa ad partem proptülía, deponitur: do-

Til

lores, ardores, tenesmum, erofiones. et copio-

cg

fas alui deiecüones, pluries fanguime mixtas

-

the

progerminare videmus,

quem morbum. febre

Mil

ex acrimonia in fangume reli&a, fociatum ; dy.

l

ll

fenteucum appellare folemus.

N

Haec dyfenteua eft fimplex biliofus mor-

15

bus, non complicatus cum catarrhali acrimonia

ub

quan VOGEL, AKENSIDE, STOLL et nu-

pOILf

per in fua differtatione *) OPPENHEIMER

i Y

accufauerunt

Extant haud rara exempla dyfen-

Q

teriae biliofae, vno. emetico femel et fimul her

tl

ba. fuffocatae

cum

jen poft eiectam mate-

URH

tiam biliofam

fimplex dyfenteria remanfiffet

Cmneti

fi bilis non illius caufa materialis, fed catarrhali

futcit

acrimonia duntaxat fortuito complicata fuiffet

etfim

Commutantur

vnius caufae diuerfi

effectus.

NT

Polycholiae metaítafes ad abdomen, caufam de-

pl

fiderant interiora verfus pellentem, quae quoque

catarrhalem acrimoniam generare poteft

Pu-

I)J

tredo.

*) de catarrho. et dyfenteria.

H) :

&

iab

SRCON p

X

159

tredo, contagium et malignitas dyfenteriae bi-

ente

liofae. catarrhali naturae Contraria fuünt et ve-

nenorum, atrae bilis turgidae, ad intefüna. pro-

Vfera

ruptae effectus docent,

omms genens auumo-

00

mam, ad intefüna delatdm dyfenteriam produ-

p

cere poiTe

BISSET.dicit *) In .Newcafile

X

QU

the dyfenterie appeared hequently from a.de-

termination of the bilious humours to the in-

,

d

Dd

tefünes.

Materia b&mf& in Vafculorum Vltlmls üm-

fhot-

bus iu glandulis brunnerianis et: peyemms per

Q0TIH

tubum mte?clmkm vbique diffeminatis, ftagnare

t fill-

poteft, vel interna inteftüinorum fuperfimes ha-

VER

vel

litu vafculorum perfpirantium confpurcatut

vien

ex choledocho duc&tu caufüca bilis guttatim de-

]e

ftillat

Vitima fbecies

qua fedes aquofae fin

Tnaie

omni aerri lenimine depelluntut

praecipue

fifet ;

emetica fibi vindicat, vias cholopoieticas muco

mhah

farcitas referandi et hoftile irritamentum femel

f jllet

et fimul breuiffima via eiiciendi caufa

Ita apud

1[ L[US.

RIVERIVAM **) adolefcentis dyfenterici exen

fl

j -

plum inuenio

cum nullo remedio curari polfet

die

10q

.

Pu

*) Eífai on the tnedical conftitution of great Britain

üedoa

p. 218

**) Cent. III, Obferv. 9

.*

160

Jb

D

die inofbi duodecimo fumfit emeticum et re.

jectis pe1 vomltum multis . biliofis humonbus

MK

euaflt;

"

/

Dyfenteriae biliofae medela àulpicato. cum

!

emefi incipitur, quae vifcidurn canalium bilifero-

l

rum inucum detergit, biliofos humotres ex illis

od !

expurgat et iners iecur ad viuidiorem füfcitàt

adionem. Denigue imateria in inteftinis delapía

Vtttg

tüt;

euacuanda, inuoluenda, grauioribus fymptoma-

tlbus Profpiciendum ét ad finém vafa cutanea

dfo

apeuenda vt iuítam fuam polycholiae partem

Euinte

euacuent,

lipf

$ I)

tefripe

Gorin

& a

ET

Qtem

A r li

? ef,

lTO. .

Tar

UT

feing

(f

li ftate

Tenierte

CAPVT

Mif ;

d

*

I6Í

lt

CAPvT IV.

IDus

MORBI CVM POLVCHOLIA

LOMPL[CATI

CU

eti

olycholia et alius effentialiter amexfusf mot»

P

bus, ex diuerfa caufa

nullo. inter fe vin.

llis

culo nexa, eodem tempore fortuito exiftit, vel

Cut

vterque morbus ex vna eademque caufa gigni-

lpl

tur; vel demque alter morbus ad alterum prae-

Q

AA

difponit et mutuam generationem facilitat

Re-

tef

gnante genio biliofo, vulnetati, contufi, ex alto

lapfi; vlcerati morbis ex fpecifico miasmate or-

tis laborantes bile patticipaut

suppreffa ex

refrigerio cutis exhalatione, retentum tenue fan-

&orinianum perfpirabile, catarrhos, : rheunata,

et varias fluxiones; materiae biliofae pats, per

cutem. excernendae, non euacuata polycholiam

pariet,

Quibusdam miorbis vt e, g. febribus,

iCtero, ea eft indoleS, vt abündantem füccum bi-

liarium neceffario progignant ;

'alii polycholiae

feminatium conftituentes eius originem facili-

tant; vt for dida putridae, oleofae, dcidae indo-

lis materia, primis viis abfcondita, quae füper-

veniente occafione iti fanguinerm ràpta particulis

biliofis illum inundat

Etiam biliofa materià

pvT

- L

ad

asss 6 ARA

162

UUUOMS VR

ad variorum miasmatum genäün füam conferre

que

yidetur tefferam. : .. Bliarius füccus ; qui deper-

glïu

dltd oleofa et Hmda parte ten*efuem craffio-

rid

rem cum acida vel falima acrimonía copula-

u

4ari retinuit, avtvitica vérofimiliter degenerat

el

QUVITIEOTIA

Coexiftere poteft cui' variolofo

[tt ]

mOI'banfO, rheimatico, arthritico, venereo, fcro-

tübo

phulofo mmfasmfxte Iterpete, fcabie, faao ;; copu-

fout

"latur cüm illis, ad fua loca ruit, medelam elu-

telori

*ält crifin. impedit.

Inconfueta: eft morbis fa-

fungi

icies, fuo defle&untür decurfu, fymptomata ad-

od

funt pathognomomca eplgmomena hybrida, 'ex

Tonin

—vtuusque Yiorbi- caufis genciata.

Egrl ftatus

Thám

" peffumdatur.

Quoti

Medeare primum praedominanti mmbo

Vent

l faciliori curatu; fimplex fa&tus- merbus fua

TUf 4

tra&etm methodo.

tef

hilis

Y. F eh "£f.

ï/bl febris ibi polychohæ

Iam in puma

Difty

parte *) motus febriles inter caufas quae elemen-

mags |

ta biliaria in fanguine augent, recenfiti funt. Au-

I

&Ub humorum circulus et validior fangumæ ad fe

dead

Xifa t

et ad vafor um parietes attritus, plura deftruit. fo-

lt(lic

hda, pnïogï.(hcam fangumls partem aduut .ems-

a

lb den

que

P. 69

—— —

2

o

163

ierra

qué füles volatiliores et olea acribra reddit. : Pin:

R]gt-

guedo cuiuis homini plus minüsue in tela cellulia;-—

li.

zi éfüfa; cut&, mulculis mémBranisque interftra-

jpula

ta; reforbetur aeftu febrili , fanguinis alueos in-

oTlerat

greffa nocivum fafcipit rancorem et.materiam fi-

iolof,

ftit per hepar et vrinatu excernendam, .. Quae in

, l-

tubo inteftinali relictae. funt ciboritm reliquiaé,

(opi.

fouente calore,;aucta rotantur.pntredine, vafis

n eu-

reforbentibus :füfceptae...foetido :'et: alcalefcente

s h

fanguinem- inficiunt Talitu; ; Cutis.; viarum. vro-

ia ad-

poearum et vafculorum biliferorum fpasmi orga-

h, e

norum fecernentium funcüiones turbant et legiti-

(atus

3hám -excrementi . biliofi e corpore-eliminationem

quouis modo. impediunt. . Moti.. inteftinorunr,

forbo

ventriculi. vermiculari, diaphragmatis, mufculo-

M

j

sf

xum -abdominalium fufHaminatg;; ; biliferi du&us

et. veficula fellea haud fatis evacuantur; retenta

bilis; fuis receptaculis colle&ta, mora maiorem

fpiffitudinis et acrimoniae gradum nancifcitur et

prm

3magis corrupta ad priftinos reuertitur fontes.

clemene

-Hinc fere-omnes febres etiam inflammato-

j A

xiae ad finem eccoprotica defiderant; vulnerariae

extra terminos extenduntur; neruofae, lentae,

r

he&icae, exanthematicae, ex quauis caufa ortae,

jj eis

fub decuríu biliofae funt.

Hinc illius biliofae fe-

qu

L

2

bris

164

EEE ETUTE

t

bris natura explicanda venit, quae, iterim ite-

À

n

"

umque- euacuata- bile, identidem nouas generat

fordes. et fanguinis fermentationi biliofae adícri-

bitur.

Hinc eue&us flammeus febricitantium

üit,

xrinae color,. -

piof

&R

Quamuls in qmbusdam febubus medmus

hanc generatam bilem non detegat, contrarium

P?d M

ideo profiteri non cogor, cum interdum biliofus

]certl

fomes ita paucus tenuisque fit, vt cum primaria

fan

yaorbi materia per crifin infenfibilis exeat

Tj

-

TOUS

Fariolae.

lts

Variolae ab initio biliofae funt

cum füb-

bihof

jé&to- füperueniant, polvcholiam in fanguine ve-

tinet

herti,

Febre gaudet vehementiori gemina mor-

VWite] |

bi-caufa, quia, quae miasma fpecificum pro fuis

güin

Viribus accendit, fomitis biliofi aduentu magis

HIHL

augetur.

Nonnumquam vna hybridae febris

CAtOt]

cauía filente, altera. debiliorem. continuat

In

n&)k ) nl

hac. biliofarum variolarum : varietate

exanthe-

ehusqu

inatum eruptio difficilor et mala retardatur, fe-

(detetr

briles poft eruptionem pergunt motus, os im-

mundum, fapor amarus, fitis multa, lumborum

rd]' |

dolot

epigaftrii tenfiones, cephalalgia, vrinà

Ope hm

biliofa et ventris fluxiones, miliares et petechi-

Zantes

as

Mu 9n

EE ——

*

d

165

Ye.

zarites . cütis efïlorefcenüae ex blhofa proge1 mi-

nant. caufa.

erat

diul

Altera variolarum biliofarum varietas ea

AU

eft, quae in ftadio fuppuratorio femper, fi co-

Eruptorii

piofae funt variolae, eas comitatur.

dici

enim motus febriles Ldentidem oleofi fanffulms

2

partem depeldunt eamque paulatim. fcpaxatam

dhofus

iterumque inter fe copulatam in materiam bilio-

TOCIA

fam excernendam tmnsuertunt

fordida prima-

rumr viarum et alcalefcens acre hquamen abdo-

iinis viuidiore ad peripheriam motu, fanguine

tmifcent

Cutis a. farunculis pmeclufa partem

biliofi fücci, per traufpir ationem excernendi re-

1 f

i5 Ve

tinet et denique ex. pure reforbto, quod meuto

4 Tmot

inter polycholiae caufas refertur, biliofa in fan-

r o fs

guwe iuftam füam . füperícandunt manmam

ffiàgls

inc medicorum vniuerfalis ccmenfas de ea

fobris

cuatoria methodo, ítadio iüppmatorm mceïïï-

hn

ria; hinc obferuationes, quod variolae bdwï*æm

eiusque pediffequas, malignam et putnc am pme

l-

Ccaeteris febribus fxäfxmct

ür P

05 I

. Haec complicata golychan cum cauüs exe

nborum

tra hepar fitis fuam debeat originem, h*(anuüm

, Vi

ope haud inuita ad fua reuertitur diuert ;cula

ü

tech

;

Infet-

L3

zant

166

VN CRS

Infertioni fiuét canditatus a. polycholia im-

imunis

Praefens biliofa conftitutio, medela, prae-

prc

cipue vero. diaete ") contra bilem laudata emen-

Ye

detur, ne fponte nalcitura füb variolarum decur.

[yoil

fu praefenti addatur,

j

]l[oz"&z/lz.

Etiam morbilli faepe faepius. cum biliofis

loco

fOl'dlbUb complicantur, fi beIB&O piliofo firperue-

608 (

mant vel biliofum conftitutionem comitati graf-

Ia

li

[

fentur. .

Quidquid alieni tunc temporis in.mor

phor

billis deprehenditu:

polycholiae eft tribuendum

]

lus

quae pro ratione qualitatis mutatae, vt fupra vi-

CORIL

dlmus omnis generis fymptom&ta progignere

]

ü

]R

Valet

Exanthematum eruptio retardatur, ma-

be1 t

culae pallidioris funt colom vomitus, dmlrhoea

pt

-

af

lumbm um artuumque dolores pungentes, os mu-

bren

cofüm lingua flaua, vrina cum hypoftafi furfu-

Tuper

racea, hypochondria dolorifica exiftunt.

Breui,

polychohae acrefaCtae vel atrabilariae, metafta-

tice depofitae vel f: anguine oberrantis fymptoma-

nh

N

i

ta adfünt

Inde morbilli maligni, putridi, cum

la

petechiis, aphtis, miliaribus complicati, anoma-

QUi

liae, fymptomata confenfualia, infolentia

Bue

D

ülter

4. Rheu-

*) Tra&, de polych. P. I. p. 10

[

—

167

[l

4.. Rheumatisums, biliofus.

laQ

Rheumaticus dolor a depofita matería tran-

1

fpirabiliin mufculofis paltlbus cum fübiecto fuper

M

veniat.polycholia laboranti, xheumatilmas biliofus

complicatus. exiftit.

Rheumatismi fimplicis et

polycholiae figna habet,.

Inte1dum vero ipfa biliofa materia Paagnat i

nbfïm

loco affecto, ibique vellicando dolores rheumati-

He

cos excitat, praecipue cum . diaphoreticorum. vfü

"

materia vifcida. biliofa in vltimis vafculorum peri-

of

phericorum.. finibus .. impullà ^. haeret

Resgnat

haecce biliofi rheumatismi fpecies praecipue füb

QUil

4

conftitutione. biliofa, epidemica; febribus biliofis

TIefe

füperuenit; . eryfipelas retrogradum, dylenteriam

m

febrem .au&umnalem male fanatam, iracundiam

]

&l,

praegreffant excipere amat; mitioremt vulgo fe-

j

l-

brem et dolorem in parte affe&ta haud itaacutum

hdbeï e folet; -

(f

Jreul

j Herus

Lt

Vbi icterus, ibi polycholiam exiftere in alte-

(OIN

ra huitis libelli parte diffufius iam iam demonftravi.

Cutfl

In aurigine enim manebit miftum reliquis illud Hi-

quidum, quod paulo poft bilis vocaretur et cum fan-

0fftd

guineper totum oorpus: moucbïtur Namin plenos

fl

diftentosque du&tus nulla noua füfcipitur bilis.

€

Verum

L 4

168

d

Verutm' enim vero polycholia etiam regmm

momum plomgumc valet, praempue cum füccus

(

Y

biliarius non folumi quantitate, fed etiam qualita-

te peccet et eas perpefius fit mutationes peruet-

ias, quas füb ftadio- bilis accenfae et atrabilariae

delineaui,

Ád acrimoniam evecta, quid eft quod

bile citius fpasmos producat?

et icteri caufam

h

frequentiffimam fpafinam efTe, experientia iam du-

tia

&um conuicit.

Atrabilatia polycholia vifciditate

h

fa

et obftruendi facultate pollet, excretorios du&tus

chumt choledochum et cyfticum opplht et in

D

caluuofa coit concrementa. In multis 1&euwïum

Ti

cadaueribus fe&is co E *) praeter bilem glutino-

Q

fam, picis inftar tanacem, nil praeternatufale in-

£en

Venit

EX quartana

ntrabilariae conftitutionis

(to

Diffecuit laudatus au-

inorbus, i&terus frequens

n

&or fuünera, et nullum obftaculum. concremen-

gui

tum vel chuluïn in vils blhams

nifi glutinofam

Va

bilem veficulae felleae, hepati et eius viis excre-

PI ef

toriis infar&tam: deprehendit

Interdum in cho-

kü

lericis morbis, biliarius füccus a fangnine fepara-

0tt)

tus, interfe magis vnitus, ad partem verfüs pe-

xl

ripheriam deporitur, quae metaftafis coctionis

Cf

factae fienüm cít, Criticus ad mentem n 1PP0-

f

-

-

CRA-

W

b

T

L

Á

Treatife on. biliary concretions cap, IL.

7

M

a

4

UVEUW AL

169

Q

]

m

CRATIS iüdicandus Klerus, qui;ante feptimum

Qs

diem cum rigore apparet et largis per aluum,

*

li.

vrinam, Haemorrhagiam purgationibus biliofis

Ut

ftipatur.

iae

6. Jduunaleulo intevamea.

juod

Verminofum corpus ad polycholiam praedi-

Ya

fpofitum. — Vermium nidi, mortuórum patrefcen-

nü

tia cadauera ; inteftinorum tracium nidorofa cor-

itate

fpurcant faburra, quae accedente occafionali catt-

1

(LUS

fa in fanguinem transgreffa polychöliam genera-

or

I"n

!

bit.

Vel copiofüs mucus verminofas afiectiones

Qrum

nifi fomper, tamen faepe eoncomitans, bilifezis

Yino«

ductibus infinuatus, naturali illorum vi aegre vin-

P Ill«

cendus , vel ipfi vermes, hepatis canaliculis ex-

(oris

cretoriis irrepentes, fpafmodicas fricturas exci-

i

tantes; choledochi aperturam claudunt, et fan-

slsl

guinem fua particularum biliofarum colatura pri-

nofam

vant. Ab altera parte ctiam polycholia ex fup-

extfee

preffa bilis excretione orta vermium genefi fauet,

j d.

Excellit bilis anthelmintica virtus ; animalculorum

!epaïä-

ovüla corrumpit, mneoatam generationem fub

iis pe-

exclufione necat, füperfluum intefüinorum mu.

Konis

cum detergit; impedito illims ad duodenum in-

1220«

fluxu vegetantes colonos glutinofa recipiet fa.

(

bul'ra.' |

L 5

7 Sar-

Yo

E U

L]

7. Sordes primarum. viaruttt.

Nil vfitatius, quam primarum viarum for-

des cum polycholia complicatas videre

Hepar

et vafa inteftinorum exhalantia

quae plurimas

faciunt crifes; morbofam materiam haud imme-

diate extra corpus

fed proxime. in inteftina

eiiciunt,

Putrida pumamm viarum faburra ad polV-

chuhamplaedxfpomt ;lutinofurm fpontaneum, bilis

excretionem . füfftlaminat

Vice verfa .colligetur;

fuppreffa bilis excretione,

mucofa putridaque

quam bilis detergit, faburra.

Mutuus hicce nexus caufalis. inter mmbos

blhoiös et mteftm&ks commifcendi illos primam

At

praebuit anfam,

In explicanda mmbotum cholericorum ge-

À«

Impolita adhucdum,

nealogia hic:pedem figo

funt rudimenta, haud aliter .a iuvene paulo ante

Áerir

a palaeftra academica digreffo exfpectanda, cui

Ateit

differtationi fuum. addere. complementum libuit

Apht

Morbos effigie non natura vidi

In hoc ftudium

Ap n

remis velisque incumbere dabit. futurum

Althr

tempus.

At

PODON

ÜI 5

(te

INDEX

[

i

s

I'NHD EX

M

RERVM IN HOC OPVSCVV*'LOä

PRAECIPVARVM.

Numerus romanus päftgm, häraþicus paginam denotat.

l)

j

ll;

A

m

Acrefa&a polycholiä quid?

II 19

d

uÀ

Gumacei

——

inflammationem producit

s

nonr -a23

Ri

H

20

Acrefa-&ge. þolycholiae affe&tiones

st

p2

——

p

medela

II

27

lI

23

gn

Acrimonia lpol-ycho,liae acida

um

iesetrnuD.

cmem—À

Mu

putrida

II

24

dum

d

——

s

Pmameenay

anie

rancida

II

22

Acrimoniae cauía

lI

25

CUl

Angina

H

132

iouit.

Aphtge Y

II

1jO

&tl

Apoplexia biliofa

II

l$

d

Arthritis

1

159

Atrg bilis

II

46

11/:49

—- — calida et frigida

Atrae bilis charaQter

II.. 48

EX

Atrà

[

172

UUUM *

Atra bilisäb'inlþiffatiqne cruori's quid ? II 1or

II

Atrae bilis medela prim. ftad.

72

C

um

—- fecund. ftad.

lI

74

CUR

i

tert. ftad.

lI

76

(

mesteeni)

I

öccäüonalfs caufa

17

C

drameeum,

praedifpofitio

II

$6

(

Osienaceed

ftadia

II

6i

Ck

L.F TT 3

r p

fymptomata I. ftad.

lI

63

C

us rEl

us gt

AU MT mad.

II

65

(

d

Ausaecuitt

lI

68

Cor

- III ftadii

türgida

ll

68

Atra biiis

nl

B.

Bilisl acï;da |

L 94

C

Bilis acida in purpura peccat

H: 149

Cuti

Bilis euacuatae copia vnde?

d. 20

— in inteftinis diarrhoeam concitat

L 19

exymoen

in primis viis decomponitur

L 20

t

mortis articulo duodenum effunditur

l. 15

D.cc:

d

Die

partes conftitutiuae

l. 55

Bugemocaem)

I

»

sl

,quare ex dato emetigco faepe non eiiciatur

:

I. 9t

diseemca

1230

Diäg

reforbta i&erum parit

Bilis fcaturigo fuffocatur

I 104

Dïarr

Dïhn

I. 36

Brutorum analogia in ïmorþ»is biliofis

Ti

C.

Dyfen

I

d

3

I

C

a

Caäauerüm fe&iones in-morbis biliofis

L 40

m

n

Gxemereun

[l

in atrabilariis

1I..49. et 55

ï

Cancer

lI. 93

H

Catarrhus atrabilarius

If 79

$

Caufus

II 31

ó

Cholera

153

)

Circulus bilis quid?

I. 64

Il. 16r

Complicationes polychohae

4

Confenfus limitatur in exphcatmne morborum

q

"Ibilioforum

I. 26

IT

Crifis atrae bilis

70

——

$o

polycholiae

94

Cruditas morbi biliofi

IL 107

1j

Cutis vel leuiffima cónftridio biulem auget-1I. 76

2

D.

D

20

Decubitus abdominalis

lI. 152

5

Diaeta in atra bile

H. 77

j

e-— —— in polvcholia

1. 108

)

— -- Qnimalis

ad 'polycholiam — práedifponit

atur

I. 66

m

Diaetnofis polycholiae

L. 43

[ 20

Diarrhoea

I1. 156

Diuiio morborum a polycholia deprauata orto-

104

rum

il

T

.

Dyfenterià

II. 158

E

174

H

Elementa bifiäri;üetiämin fano homine de'p'reixeng

duntur.

H

I..13

- funt

— -— aequabiliter fängqine diftributa -

I. 15

Ji

Emélicorüm vtilitas in polycholia

I..92

Emeticuimn bilem via breuiffima eiicit

I. 93

d

d

iners hepar fufcitat

I. 103

hi

Emeticum quàs cautelas delideret ?

I. 89

Hv

Epiale. v.: Lipyria.

v

Epilepfia:

1177

Il«

Equitàtio bilis fecretionem pfombuet

1OI

nl

Eryfipelas

Il

148

I

144

lol

Exantfæm ata bilibfa

Ll —

eumÁÀ

L d

num critica ?

II

146

Inti

faljeened 00 um

m

À quale;m caufam

II N14g

m —— Ouipeeto

r

Ini

— quam fne.delam defiderent

H. 147

E

*Febres

! II 163

Ung1

Febris atypica auctumnalis

II. 84

lt

— - biliofa fimplex

EEE :

Lsl

—— gai'trica

ll. 44

st

— generat bilem-

]. 69

Aïaxt

[ od

Mei

— *"intermittens; atrabilaria

II. 86

d

— puerperalis

II. 4t

.Me]ä

Md

Fluxus fpleneticus v. morbus »nliger Hippocratis.

H

Metaf

MV

Sl;

173

&

Il5

'Hellebori melanagoga virtus

É

Hepar eft colatorium : elementorum - biliariorum

Dt

k

I.:60

Ój

'Hepatis fun&m

turbatà : polychcham cenerat

OpDo74

9

j

M

— .fecretio augetur

I.-93

9

'"Hypochondria

IL.: 94

$

Hyfteria

H. 95

d

i

I&erus

II..167

u

Inflammationis. biliofae dxaonofxs

If

129

1j

dnfla/mmaüo quid?

H

124.

M

H

126

ub

dnflammationis diflerentia fpecifica

du —— guanmeem 0 Mbl

genuinae figna

II

124

m

Influenza

lI. 8t

efit

E

WT

L

1É

Linguae fordes unde

L5

W

Lipyria

IT;52-7

M

Materia mobilis cognofatur

1] 72

. 69

Medela antibiliofa per alterationem

I1o

[ 86

p

Melanchoha humoralis

Il. 97

[,4

Mdancholuus füecus v. atra bilis.

at

Metaftatici ex bile morbi

II. 106

Meta-

176

ERV

ghrenlt

Metaftafeos$ origo

Il. 107

Metáftafis ad nervos

Phttits

II 112

eins medela

Pletiot:

Il 418

[ ag

um

Pleuriti

ad vafa fanguifera

II. 119

[

d

II. 120

Pol)'chOJi;

eius medela

"M,eta&aüs ad cutem v. exanthemata biliofa.

Poiychoh'z

-— -— ad abdomen v. decubitüs abdominalis.

"

Morbilli

l. 166

Morbi humorüm abfoluti et relativi qnid? . L. 10

peem o vt

Morbi biliofi phaenomena difficile explicantur,

Polychol

ni in fanguine caufa ponatur

l. 34

Morbüs niger Hippocratis

-T 98

Morbüs— fanatuür fi vis vitalis fua t;güfa :maior,we'va-

n

dit

I. 110

Polycol

Motus et calor fanguinem adurit

Pup

N

Qudltas

';Naufeofa mxedicam&n.ta bilis 'erc(retipnem augent

..l..98

Quantitg

Nafäþiö atrabilaris convenit

IL 77

P

Qualitati

UT

Paralelon ideri et polycholiae

l. 47

Paralyfis

Il u6

Peripneumonia notha

M. 82

hteumi

Phlegmone v. Inflammatio.

Phre-

177

i

Phrenitis$

Il. 34

|.in

Phthifis tuberculofa

II. 90

Iï

Plethora biliofa

II. 30

ï

II

J

Pleuritis

l. 133

II 19

I. 13 et 15

Polycholia quid?

Polycholiae exiftentia probatur

-

I. r2

1à;l$

[ N d

caufae occafionales

167

LL 166

Pupsemr

Mp

pl

praeaisponentes

I. 65

L0

guecmend 0 t

medela

I. 84

dCaDUU

Polychoha perpetua ex colliquatione humorum

M

I 106

9

Ed

[

L d

ex determmatlone humo-

QOT evà.

um interiora verfus

I. 105

[ uo

Pólycholia topica

I. 85

ln

Purpura

II. 149

Ql

Qualitas fucci biliarii depravata quid . inde?

y augett

II. 13

L.9)

Quantitas illius auga- qualem morbum fiftat

71

Dom

Qualitatis polycholiae diverfa depravatio, diverfi-

tatis zinorborum bilioforutn caufa

IL 13

LA

R.

]i 16

u

Rheumatici dolores ex febre biliofa fuperftites

hi

II. 40

M

Rheu-

Jhte

178

d g

Kheumatifmus bxhofus

II. 167

V

Refoluentla neccffama in atra bile

1.2

E

—

.——

EEE

V

nec ne in polycholia

I. 86

: eforbtio

ex inteftinis polycholiam producit

Vi

l.. 68

Yi

CIMEmudo

um

d

tamquam proximior mor-

——

.

borum bilioforum caufa refutatur

II. 140

S.

Yn

Saf:urra primarum viarum a morbo biliofo diftin-

guxtur

T. 9f

Sanguis adufi:us quld?

L 73

Sanguinis .biliofi ex vena miffi facies externa

II. 129

Scirrhus

)

II. 92

Sordes primarum viarum

II. rzo

Spafmus

II..29

T.

Transpiratio cutanea biliaria' elementa everrit

I. 62

—

mj

CIMGMUNEV

fuppreiï'abüem quget I. 76

Turgefcentla biliofa quid ?

II. 30

V.

Variolae

II. 164

Y6"

Venae-

H

preesp n

OEU

179

Nbnsefelia inmorbi bulohs

II. 28

2

us

[ us

jn atra bjle

"IES

Vermes

II. 169

j

Veterum fententia. de ätra bile

l. 46

3

Vitia circa mictum .

lI. 142

h

Vomitus, biliferos du&us et 'Ve,fzculam' felïeam evae.

"cuat

LIM

— — bilis fe et excretionem auget:

i r

Vrina biliaria elémenta expurgat |

ln

"n

I9)

tnà

1)

x n

s

ä*.

m

Z

NSS

ro

NY

W

t

nj

g

,

r

4 9

43

S

V

Ü

,

W

N

jj

"b

p

üt

Jh

R—

Ti

i

E

lluï

» W"ä'dr

(f

at

-

LO

l

1

l

j

u7

[ene»

Corri-

*

| 'Cgrrïgenda prim. parte.

entepenultiia pro irritabilifime leg. irritabis

Pag. 28

'linA.

liffima.

25.

17. — auxietates — anxietates,

EI

[ od

22.

-- diíarrhpea —— dlarrhoea.

16.

Altera parte.

!-00

vlt.

— duo. — quo.

L

13.

12.

&

quentis —— quentes.

14.

6

*

— qualitatem. — quantitatern,

u

23.

7.

affufionem —— effufionem,

23.

15.

— STAHL — STOLL.

23

2t.

— prafivus -— prafinus.

43-

22.

— prae —— pro.

47

9.

— Íangius — fanguis.

54.

5. — thou — than.

62.

5. — ftudium — ftadium.

79:

19. pro ** — (atrabilaria proles).

19

vltima ** atrabilaria proles deleatur,

97*

19.

pro lucide — lucida,

108.

4-

— para —- pars.

Io8.

21.

À

indicare -— iudicate.

135.

3.

l 45'

3.

pro — prae.

145.

vit,

2 —— ac.

148.

TM

quo — quae.

[ n

149.

4'

fuccedenti — . fuccendenti.

LIESTEEITTEETEEETITETEITSAEI

156,

FEPERLEFEEFTIBLEEDITITTI

3-

alteyum .et deleatur.

T

"

-

"

T

E

-

-

ET

L

-

h

^

*

-

-

Ms

E

d

iskieh

Nb

ä&ä&a À

iv

m,

.»v»w

grex

/a?a. s

,IM,

r

E

W/,

eaf

...w

g

.

u r ]

Jllnfilf

hs

H

—

sss dN

-

m

-

:

as

us

—

m

*

-

s

"

ia

3

m

-

T

THeS

z

u-

-

g

RE

s

EM

i

x

u

df

L

R-

x

ol

d

--

—

-

quececa:

D

——

—

—

t

A

--

Lt

»

Pa

CM

-

—

V

Z

U

Y

IOANNIS .CHRISTIANI REIL

T

X

1ént

MEDICIN,

ET CHIRURG DOCT.

S

W

R

2$

orbi

IJE? R. .A. C- 2ME Jcï N' d AL

Q

co

im,

f EVS

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

o

b;!—j,..n—.«

MAHaMK

us

METAS:

Balance

t

I

"t

POL'S[CHOLIAE

O

o

eni

[

D

Focus

W0

N

x

PARS POSTERIOR

ä

31

M

p

10&

L

|40

&::;

K

11

:

NS

z

B * d

u)iäl:

i

[p

J

10

f'

[

ISNYS

«

27

YX

a.

H

G

76

F

6

o

-ä

A

—-'-æiæ

E

5

HALAE

D

SUMTIBUS

ORPHANOTROPHEI

EE m III "

3

MDCCLXXXIIT

1

ü Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com