JfV124-1

m

—

-

"

—

—

—

5

x

3.

,

Zs

—

d

-

"

RU

s

x

i

—

as

at

E

D

ial

E

PT

d

z

-

p

m

s

A

s

T

- n

x

ks

X n

x

-

n

2

i

x

d

DT

a

m

d

m

|

N12«510189853 021

UEUAU

UB Tübíingen

fl

LOU

H

H

|

AT 4

T.

/ £*

J

2

Pa

!

x IOANNIS CHRISTIANI REIL

MED. ET CHIRVRG. DOCT.

— TRACTATVS

l

DE

| POLYCHOLIA

Ee]

PARS PRIOR.

d

—

.

342 2

u

uTA

A * i

&

Jj

f

o

—

d

11

N UMX(NXX K

AL

X

F — N u2

//X.K[/r,

N

Eu

MEASS

[

XSye

|

HALAE

'*tYPIS FniiIISBRICI AVGVSTI GRYNERT

MDCCLXXXII,

g

A a

É

d 3*ïumores, quibuä ani teznpofibus efäo-

réfcant, nofcere oportet, et quales in fingulis

morbos efficiant, et quasnam in vnoquoque

morbo gffie&)jgnes pariant,

HIPPOCRATES de Humoribu:,.

"

[

x D

..,N/m*»

HO

»

,;ü'

o d

Ó

—

J*(f

l4

P i

Swg»

[

vimo

Q^VEM DII

A M AN T

PRAENOBILISSIMO DOCTISSIMO

EXPERIENTISSIMO

ü KOO F RHUO GOT?L

GOLUBHAGEN

MEDICINADL, PHILOSOPHIAE ET HISTORIAF

NATVRALIS

PROFESSORI PVBLICO ORDINARIO,

CIRCVLI

SALICI,

COMITATVS MANSFELDENSIS

EKT CIVITATIS HALENSIS

PHYSICO

MAECENATX ET TVAVIORI

HAS PIERIDVM PRIMITIAS

GRATISSIMO OFFERT ANIMO

AVCTOR

I

[ ——

24

——

Em

m M

N

e—

I |

(

S

eES

li

MR

——

a

*x

e

9.

P^

*s

E.

.

de4

b

E

"

$d

—

ET

m

at

u

.W

P

.

-—

«

-

*s

&

—

-

--

PU EN

*

W

£

w

m

u

Vowi

ET

AE —R

Á

i benéficia in nos- colluta ,

non ex- negana, quad beue qnerito

de nabzy fm*J werunt, fed ex - da-

toris amimó er àx cammadzs nobis

UJde pkogerminantibus - aeffumanda

J'int ; remunerandi facultaze. peni-

£ug relinquor ea, quae im tie ac-

cuulauiftki O'V[ltZQf n TFI ani-

mi documentg. . "TW

eniuk erga

me ffugulüris. Peueuolentia , quae-

p

dadm cogitdfa moua creandi, alid

Jurmandi: iam diu. defideratiffmam

praebuit anfaum, quae perpetui vi-

£qe- felicis duces fünto

Mola fat-

f

Mi Ra n Ms t PV

,/21 lztaba, qui tbura non babeo. -

^

d confpeflu omnium mgemte con-

fiteor, me multis, quae TFI mu-

ueris fumt, deuin&um . effe et l-

beralitatis TF AE . memoriam,

p

fati

anplifrmis sonumentis. confecran-

i

damy, imis amimi penetralibus infé

cile

fos

xam manfuram ef,

dum. anima

nes

jþzrabzt

fr

n

iel,

NOMINIS TVI

te

WT

»

EXCELLENTISSIMI

ul

Ti

hito

liof

fiet

Cqu

Cultor . obferuaptiffimut

Qum

il l

7'

.

L.

S'

le

Quamuls ícripta de morbis biliofis, quae

[

praecipue vltimo in lucem prodiere decennio,

l«

fatis numerofa fint; tamen fere omnia de pra-

&tica illorum tractatione agunt

Nulla haud fa-

;

cile datur morbi materia, cuius diagnofin, diuer-

L

fos producendi morbos procliuitatem , rnutatio-

nes, medendi methodum ita explicatas habe-

imus, praeter eam , quam ex fanguine cura no-

ftra füffultum eiicit hepar. Optandum certe ef-

fet, vt et caetera morborum feminia, in fangui-

ne latirantia, pathemataque ex illis naícitura eo-

dem ftudio perícrutarentur, praecipue cum he-

par craffiora folummodo fanguinis excrementa

repurget et plura dantur maflae vniueríalis co-

latoria. Sub hac copiofà librorum de morbis bi-

liofis farragine perpauci funt, qui materiae Uilio-

fae genefm, naturam et fedem fatis accurate pex-

íequantur. Summi de hac re diffentiunt viri, qui-

dam in primis viis , quia ex illis proxime eiicitur,

alii in ducdeno et ventriculo, alii in vafibus coe-

À 4

hac1s

8

liacis meferaicisque eam collocauere. lIdem de

fs

Du

i

]

origine et natura huius materiae valet. Sunt,

fom

qui reliquias ciborum corruptorum in tubo in-

l

tefünali colle&tas eam credant, alii depofitam

Du

per vafa' exhalantia.faburram, caeteri denique

th

VE

bilem in primis viis exasperatam.putent. Com-

A

tem

plicationes leuiori opera ex confenfü euoluunt.

C0C0

Cuique vero paulo diligentius diuerfas has do-

fü5

étorum virorum fgntentias perfcrutanti, dilucide

Qeiic

apparebit; non omnia ex bile phaenomena ad

hanc theoriam explicanda effe.. Commoda ve-

lenti

ro, quae in praxi pariatdiftincta materiae morbo-

düle

-

faàe, eius originis indolisque cognitio, nemo in

&L&d

hac re vel mediocriter verfatus negabit. Quae

fruei

(0

cum nobis notefcant, tum demum certam fe

praeferuandi methodum praecipere, materiae

pida

QY

commeatum denegare, eius concoctionem pro-

mouere, ad euacuationem disponere et ad or-

L

ganon excretorium, illi a natura fancitum, feli-

ül

ciori negotio inuitare valemus. Obftacula, quae

Va

in medela obueniunt, dextro labore aggredimur.

13LN ]

Vix dum morbi biliofi medelae teftis fui, quo

tlíca

evacuantia omnino irrita erant; ructus, naufeae

Carit

vomituritionesque fruftra aegrum torquebant.

hu

li

Medicus vero curans ftatum morbi penitus per-

fpiciens, in vafibus hepaticis fpasrnos praefagie-

bat, qui bilis fe et excretionem'impediebaint. His

fPas-

Y

d

9

i

fpasmis opio folutis: QJS emerticus &atiq; mor-

bum fregit. Quam grauiter ille; in primis viis

if

fomitem putans; fordes imiobiles. accufaret, et

m

[Jum Llfàrum et C3xum ingerens, nihilominus

lls

vbique curm aegri periculo actum aperer. Vellem

(

vt ego huic labori par fuiffem; fed materiae pro

if

tempore aptae defectus hoc thema eligere me

Q0

coegit.

Confcius ipfe infirmitatis; omnia para-

üc

tus exfpecto, conícius, quod rudi tra&ctatione

al

deiiciantur ingenia imbecilla, quae mitiori flimü-

lentur.

Ambirus enim medicinae aliarumque

00

difcendarum artium iaam 'amplus, vt triennium

u

academicum minime fufficiat, quidquam bonae

il

frupis litteris mandare.

Sententiàm meam folu-

to liberoque animo chartae tradidi, nec anxie tre-

; fe.

"|

pidaui de iis, quae forfan limitanda, excipien-

TÜ

da, accuratius definienda effent, vt extra omnem

of

füphismatis téli iactum me tütum collocarem.

h.

Odi- finuofüs fermocinationes: et. fesquipedalia

jl

11

verba. Sobrius quisque, quidquid cogitauerint

ub

fatis intelliget. :Quos confülui , libros ex Biblio-

quo

theca Goettitigenfi beneuole mecum commuhi-

J

eMx

cauit-Cl. Prof£. DrETZEj cui, quas fua mieret

ynt

humanitas; pubhce debitas ago: graþias.

*

t

| 3

Ut

i .sg(æ *'fe'.

Hss

l

(pi5

: Pom

P

10

AE

d at

Z2 ER

Xf

feo$ |

tium

POLYCHOLIA.

doles

][n recenüombus nof'ologms morborum,

(ciur

qui corporis humani humores afficiunt

duas

praecipue claffes conftitutas deprehendere fole-

paxca

ducà

mus, quarum vna torbos abfolutos a qualitate,

altera relatiuos a quantitate vitiata natos ample-

pliio

&itur. Quae cum determinationes, rationem

T

anomaliae fanitatis continentes ex humore per

poris

fe feorfim fpectato cognofcantur fine vlla par-

Voiq

tium inter fe comparauone habita; morbum,

et vb

quem abfolutum falutandi pathologis mos eft, ex

(ibi f

qualitate abnormi ortum effe afirmant. Si vero

feus

ab illa, legibus perfectae fanitatis conuenienti

l

proportione folidorum ad fluida et vice verfa

tt5, Q

difcedit natura et ftetus morbofüs ex compara-

COmp

tione inter has partes inftituta percipitur: hu-

Tefmus

moris vel excedente vel deficiente quantitate

dum C

peccantis affe&ctionem morbofam inter relatiuos

pites

referunt morbos

Qui cum morbi relatiui

qud

ex proportione deprauata in vltimo machinae

Q

noftrae quam maxime ccmpofitae compofitio-

conft

nis gradu originem trahant ; haud quisquam du-

Yd il

bitabit, quin Totum , quod longam compofitio-

Qnt

nis fcalam percurrens iterum iterumque usque

!

NIM

ad

L

dR

II

N

d

&d atomos compofitum eft, in/reli'quis f'ynth

e«

ífeos gradibus, variis, ex illegitirna ratione par-

tium inter fe, naícituris morbis obnoxium fit.

4

Vnde diuería partium corporis humani in-

m

doles, quae Totum conftituunt, facilius cogno-

lus

3-

.fdtur; cum analyfis chemica omnes partes ad

(ole-

, pauca fémperque eadem principia fimplicia re-

i,

ducat; quam ex diueríà ratione mixtionis fim-

ple

pliciorum et proportione variata compofitorum

Qem

ad certas quasdam naturae leges in qualibet cor-

pa

. poris hqmani parte diuerfimode determinara.

p

. Vbique igitur compofitionem deprehendimus,

Jum,

et vbi compofitio, fimul proportionem animo

lt

fibi fingere licet. . Qua mutata, mutantur. ef-

VErO

fectus.

1ienti

$

Et quid eft ;;uod impedliät, quo minus par-

vera

tes, quae primam mediasque fynthefes efficiunt

Ddf

.comparemus, earumque rationes inter fe explo-

hu

remus, aliasne quam vltimum compofitionis gra-

Qtate

dum conferre et hac via Toti vitia enucleare, nefas

(iuos

putetur. Etiam humorum morbos , aqualitate,

fitini

-quod dicunt, corrupta ortos, ea methodo pra-

hinae

€ici euoluere amant, vt partium humorem

Yirio-

confütuentium comparatione inflitutas huius

? dt

vel illius partis menfüram vitiatam deprehen-

fitio-

dant.

Quid ífecus illud? eft in fanguine

isqu

OCif

4

NIMIS * * u PARVM ** No'nne V

bus

12

-

j

bus Nimis et Parum vtimrnur, vbi quantitatis et

Qu

a

relationis ideas mouere cupimus?

Quid eft

vim €

quod vetet étiam partes, quae fluida- compo-

cortp

tiunt, coniparare, cum de fluidorum ratione ad

f «

folida liceat?-

flO CH

-Immo ne de humore quidem per fe feor-

at

fim fpectato dici poteft, fanitati illum maxime

Variac

concinnum effe, antequam illius: rationes cum

nis llf

omnibus corporis humani partibus, ergo et cum

Tntnor.

A

'folidis, contuleris

Compactus ille elaboratus-

010

que mercenarii fanguis, füarum tantummodo

Tam, (

fibrarum robore elaftico füubigendus, in corpo-

re delicátulae pro hoc tempore et fübtilioris ftru-

iquof

DGHL

Curae virginis; ad languores, vifcidas obftru-

CTAT

€tiones, et hyüerm mali phantafmata prae-

dxfboneret

(

l

orund

Seïus, aetas, temperamentum, diüerfas

partmm po&ulant per totam compofitionis fca-

&ngn

abunda

laim fymmetriarum rationés. " Et haeccé iüfta

proportio cuique indiuiduo ad normam fuae fa:

Qquem

nitatis diuerfimode accommodata, fimpliciorum

der,

in compofius compofitorum in decómpofitis

W0

ere

horuümque in fupra decompofitis et fic porro ad

fudp

vltimairi , quae Torum proponit, fynthefin; in-

(hret

tegritatem functionum conferuat, abnortnis lae-

Vatz b

dit

Quantitas" lepitima /'eft 1u[h1e Quahtans

L

caufa, -

Mm e

In-

Q

-

13

/

L

Se«

Intendamus , fi libet, . oculos ad. partes fan-

e[t

ceuinem confütuentes.

Quantam -morborum

vim ex vitiofa illarum . proportione, . adhibita

HPO

Abundans

ead

comiparatione euoluere. valemus

íeri copia, ad colluuiem .ferofam, cruoris, ad

[sor

nociua-caloris. augmenta, fibrae fanguinis, ad

um

cruftam. pleuriticam iacient fundamenta.

Ita. et

Cufr

vamae fun&tionum infurgunt turbae,; fi iängul.

Cum

nis fimpliciora principia ; vel abundanu vel iufto

AtUS

minori quantitate adfunt.:

INimia terrae, phlo-

gifij aquae, falis copiay. fpiffirudinem . atrabila-

10do

o

riam, difpofitionem inflammatoriam; tenuitatem

firi

aquofam et acrimoniarum cohortes inducunt.

Deficiens -mars

»fïru

chlorofin .et cachexiam 9e-

nerat.

prie

Quibus . morbis ex .vitioíà propornone

oriundis, therapeuta triplici occurrit via,' vel

jerhs

augendo minora alterantibus, vel diminuendo

$ (Lä

abundantia euacuantibus, vel vt.plurimum, vtra-

fffa

que.methodo' fororio nexu coníociara illis me-

(

orum

detur.. Et mihi in animo eft, pauca quaedara

ofits

pro virium tenuitate de rnorbo quantitatiuo dif-

Íerere, cuius naturae idea etiam per NIMIVM

tÜ ad

illud perficitur. Polycholiam baptizare placuit,

; i

(bréuitas arridet) quae vltra. menfüram: coacer-

M 1&6

vata bilis elementa in fànguine comprehendir.

fatis

Nam etiam in ftatu illo, quo confirmata fruitur

fam-

Ía

14

d C

fanitate homo, pars certa fanguinis ex particu-

juftar

lis biliofis *) vt conftet neceffe eft, quia fyfte-

1zna biliferum, perpetuum mobile, ex fanguinis

aunq

fonte bilem continuo exhaurit flumine, nifi ex

fifà.,

Qd

nihilo aliquid fieri concedatur.

GaaANT's obífervations on the Fevers Vol.1

p. 30. There feems to exift an humour of a pale

dequ

firibu

yeliow colour, floating in thee blood of every

fuse |

healhy animal, from which the bile or gall is

tiis h

chiefly fabricated, and the principal organ, de-

diore

ftined by nature for this operation , is the liver.

4 I

In a found ftate, this humour is not acrid, even

efter it has been fecreted by the liver, and pat-

per e

fes into, the ductus hepaticus; as we know by

«p

fr int:

tafting it; bur when collected in the gallbladder,

Wient

it becomes very acrid ; while this humour floats

in the bloods, it may diftinguished by the . na-

Inqu

me of füccus biliarius, when fecreted and paffing

OW

at fe

throug the hepanc du&, it is called bilis hepa-

0f in

tica. Solang as the füccus biliarius retains its

felleam

proper qualities , and is in due quantity it 'con.

dent«

tinues, to bea moft ufeful ingredient inthie com-;

d ffec

pofition of our humours.

ane

üStrti

" Sub vocibus, partes elementares, con&:tutxuae,

dem

particulae biliofae etc.; eem fanguinis partem in-

Anar, h

telligo, quam v. swrrxw proximam bili mate-

riam GRANT et alii fuccum biliarium, et cut he-

A0mo]

par transgrefferit bilem omnes vocant.

U TTUEMN

M ht

M

hY

: Qmeizero particulae bilis elementarres, cum

va?e

iuflam füam in fanguine quantitatem ex quali-

TU5

cunque caufa fuperent: proportio fluidorum mu-

f x

tata, in morbum de quo mihi fermo erit, de-

cenerat.

vOH

Abundantes has

: bilis pärtes conftitutiuas,

i pe

aequabiliter per vniuerfam fanguinis maffam di-

WY

ftributas mihi concipio; nifi forfan verfüslocum

xl is

ífuae fecretionis turgefcenres, in ductibus bilia-

;

ris hepatis tam diu ftaguent, vsque düm vivi-

AVe

diore vaforum actione et fanguinis circumducti

even

a tergo impulfü, locoque antrorfüm illis dato

iw

per excretiones biliofas, in füua expellantur re-

w by

ceptaculà.

Suadenrt hoc fectiones morbis bilio-

xddet,

fis interemptorum, quibus heper bile fuffufum

flosts

inuentum eft; prefloque parenchyimate hepatis,

he nt

inquit BONET in fuo fepulcreto, bilis copiofe

xfling

profluxit. In hac rerum Conditionegtiam vefi-

cula fellea bile curgida et i duodeno fentina bi-

lp

jts YS

liofa inuenitur. : Idwrmbdo moneam , veficulam

t con.

felleam viuente aegro turgidiorem, fordes duo-

: cotte

denales minores effe, quam poft mortem cadaue-

ridiffectio monftrat. Veficula enim in ipfo mor-

Qui

tis articulo, a bilis copia plurimum irritata, ean-

dem in duodenum neceffario excludit. Gr1ssóN.

itutiuae j

rem it

Anat.hepat p.215. FINKE-de morbis biliofis

jj matt*

faburrae

cui le

anomalis p. 144. figgultum ex reliquiis

| : bilio-

16

——

biliofae--ewca fellis 'veficam nidulantibus, at-

Creto

que hepatis inflammationem fimulantibus ob-

dium

Íeruauit.

BONET Íepulcr. T. Ill. p. 213

gäüOï

venit in puero . febre biliofa maligna denato ve-

tum

ficulam felleain qumtupl

quam.par eft tumi-

jm d

diorem.

um

Quo ad qualitatem hae parnculae blhofäe,

bus; p

qua tàles :confideretae, fanae, et incipiente fàl

Vrinam

tem morbo nil morbofi nifi refpettu copiae con-

ormnrüt

tinentes cogitari poffunt.

Ethac ex cauíaà , po-

1tis d

lycholia, quam diu fimplex maneat;

haud ita

quod d

veliementes fupctionum perturbationes, fed pro

pertcal

morborum

dromos tantummodo, vt vocant,

maffa el

b1hoforum qui nonnumquam longa tempoms

Bol

fpatia implent;

producere valet.

!äd ff

Mcrbum hunece poffibilem effe nemo fànus

Cürrere

negabn

Quae.curm enim res, plethorae caete-

t5 werfoi

rorum humorum rauones contmentes, quae,

Íen

quod abundent fanguis, aqua, mucus, femen

QUi vom

etc. fuo operantur concurfu , etiam in fyfcemate

rrüntur

cholopoietico ita| locum habere. poffint,. vt ne-

Cint? C

que fibi, neque partibus iuxta fe pofitis contra-

Drilione e

dicant; fuae poflibilitatis rationes tantum, quan-

Introftm ,

tum fat eft, conuictae funt.. Illae plethorae, quia

m re(hlm Qu

funt, hae quia cum illis conueniunt, cogitari pof-

funt. Quis eft, qui eo momento, quo bilis fons

j

Pemïe

nimis larga quantitare redundat et viae eius ex-

E

Ccre-

^

17

)M.

t

0b

cretoriae ex quahcumque caufa lanpuent; me-

dium illud, in quo fons effunditur, er ex quo or-

m

01

canon fe et excretorium haurit, interéa reple-

tum fibi concipere non valeat

Conuenimus

tumi

iam dudum de nocuis reliquarum a faneuine ex-

crementitiarum maffarum, fi retineantur, effecti-

ofe

bus; particulisque, quae poft colationem renum

vrinam conflituunt, materia tranfpirante etc. ex

e COn

omnium confenfu faepe immo fàepius cum fàni-

po

)t

tatis detrimento fanpuis exuberat

Quid

au ità

. quod de metu foluat, ne idem interdum fiat cum

d pro

toQTUm.

particulis, quae iecinoris fäcreuo ex fanguinea

anaífa ehmmat

por

Polychoham vero non folum poflibilem,

Íed nimis faepe in rerum nmatura actualiter oc-

30 fintS

currere, conuictis quae fäquntur al'gumenbs, fa-

Qv »äeæ

tis perfpicuum erit. Perfüadet huius morbi exi-

flentiam attenta phaenomenorum obfäruauo,

femen

quae vomitorio, ícopo euacuandi propinato,

vitemte

oriuntur.

Quid nobis füb- emefi in oculos in-

t fe

currit ? Cyflis fellea mechanica fere folum com-

conttà

preffione exinanitur. Integumenta abdominalia

f, quan

introrfum rapiuntur, thorax inferius coarctatur,

)1 Ge' q&ha

inteftina cuné&ta furfüm fcandunt, veficulaque

1I3ïlP0f

fellea inter hepar et inteflina, prelo quafi com-

(:)ï

| 0s

fs

preffa, euacuatur.

Necelfle videtur füb tanta v1-

us [9*

Ícerum contre&anone in Vom1tu cum m natu-

dqe

B

rali

|

18

d

rali ftatu, vis exprimens vix eít, nifi ventricu-

E

IKT

lus et diaphragma

Fortaffe et fpasmus confen-

fualis in veficula fellea füb emetici operatione

Ddf

N

excitatus , ahquld ad bilis expreffionem | affert.

f

Mufculofam enim et CQnïra&dem membranam

p

habet, quamquam debilem.

Bilis, quae hoc

f

modo in duodenum effufa, motu antiperiftaltico

&

in ventriculum regurgitat, ita demum per os

rbu

eücitur. Inde ratio repetenda, cur poft emeti-

türg

etmi

cum exhibitum, vltimi vornitus plurimam bilem

eructent ; primi vel nullam vel non ita copiofam.

od

Affentit srTorrL iníüa rat. med. T. I. p. 192.

fet

pfe vomendi conatus, inquit, turgentem praua

IDott

bile veficulam emulget, et T. cit. p. 73. in omni

]is fer

propemodum voritu praecipue paulo vehemen-

, &

|

tiori bilis in intefüna et. ventriculum exprimitur

extru

vomituque reiicitur, idque etiam in homine cae-

fini

teroquín faniffimo accidit.

$i vero, quod in-

lsin

terdum fieri folet, prima ftatim fuüb emefi bilis

lfs

per os euacuatur; eius.ex cyftide expreífio ad

Caro|

modum turgida et expanfíà, per nauíeas,ructus

Ceeds

vifcerumque .abdominalium anabafes vomitui

tsf

praecedentes, facta eft. Nam ipfe vomendi cona-

fCDäI'(re

tus veficulam turgidam emulget. Et huic effectui

Quia]

medela, quam Eckelkur nominant, multum fuae

teflind

utilitatis debere videtur. Maxnna vero ex parte

primi vomitus de mera aqua, muco et crudis in-

Dar

dige-

( Em

19

tl iV

digeftisque ciborum reliquiis ventriculum exo-

nf:

nerant, et hos fequentibus demum bilem prafi-

tone

nam fluido faturatam, miranda fub oris contre-

uä&l[

&anone in confpectum emanare videmus. Cur

i L.'u

primo vomitu non eiaculatur, fi in primis viis

- 0C

fedem habuiffet? Cur non cx ductubus biliariis

2'&11»0

- et cyftide fellea elicita creditur, cum in cadaue-

X 05

ribus diffe&tis, quae morbi biliofi exftiaxerunt.

em

turglda inueniatur veficula et emeticum ecam

bhu

emulgere conftet? Cur motu periítaltico non

IOT fTl

per anum expellebatur, fi in primis viis nidulaf

D. 152

Ífet, cum fluida ffit et caufa phyfiolopgica, quae

Draui

motum periftalticum incitet? Cur ea incredibi-

i Omni

lis fere copia, quae interdum anacatharfi inflitu-

beme

ul

iivl

ta, eX imis praecordiorum penetralibus eliéita

rimmi

extruditur, diarrhoeam biliofam non produxit,

I av

fi in inteftinis haeferit, quae tamen tantae bi-

od it

lis in tubum inteflinalem effufae copiae veftigiis

i

b

lis

infilere amat? cHALMERSs difeafes of South

A di

Carolina. For whenever thatbilious humour ex-

n

ceeds, it will not lie long in the bowels; for füch -

vomitul

is its fimulating quality, thatit will promote di-

ViLC 1 Cona

fcharges , either upwards, downwards or both

offattl

yzibL

Quando tanta bilis copia, fe&tionibus in tubo in-

H'nl

teftinali inuenta eft? Vbi fàt amplum:fpatium in

ey Päf e

tra&tu inteftinali, quod tantani colluuiem capiat?

11/]b W

/Der wàre noch weit zurück fagt PLATNER,

düg

D 3

AN T.

20

M RRU

titud

4 QNNT: de ',HAENS' H&ilmeþh.f) der glauben

wolte, daís diefe ungeheuren Maffen aus dem

coní

5

P

tàrs

Magen und dem Zwoülfingerdarm ausgeworfen

würden.

Cum, vero ductus biliarii hepatis, eo-

[nCn

demtempore bile repleti, turgeant et fuum liquo-

rem;biliofum ftatim in ductum hepatic'um' effun-

tolrii,

fnimu

dant, fi organi motus vomitu incitatus eft et

quanï

- flabulis expurgatis, ab anteriori receptionis locus

Deurm

comparatus eft; hac ex conditioneexplicare pof*

efed

fümms, quomodo unum fàepe emeticum ita ftu-

deh,

'pendam bilis quantitatem et plura fücceffiue

)

.praecepta emetica, identidem nouam euacuent

. bilem. Quamdiu enim in fanguine bilis elemen-

refert

ta àbundant, tam diu ad organon fecretorium

partc

Hquäminiä biliofi afluxus et modo defcriptus he-

fecret

patici fyftematis ftatus repetunt.

quom

-.Dubito, meracam eam bilem, quam íae-

Cennic

pe copiofe euomitam videmus, ita longum

m e

tempus , vt quidam credunt, in primis viis hae-

incaff

rere poffe, fine quod decompofitionem fübeat.

Xeeto

Neque vaforum exhalantium ope depofitam efle

in prig

lianc bilem in tubo inteftipali, credibile eft; bilia-

tünt

/ria enim elementa non füb vera forma bilis pro-

bus, i

poni poffunt, nifi in hepate neceffariam pafla fint

N

-

meramorphofins neque eft reforbta in fanguine

plurim

bilis iam iam fecreta, quia ea, cum redundet,

fpomar

Hi&kerïum parit; neque hepar folum tantae mul-

Citfie

,tim-

d

2EL

lb

titudinis capax eft, quantam, faepe eructatam

m

conípicimus.

Remanet ieitur fola bilis elemen-

i Lkïn

taris abundantia in fanguine, quae hoc phaeno-

€0

l

menon fàtis explicet.

(ug

Quae eft dénique fümma. eH'e&uum vormi-

Tun.

torii, ex indicatione enacuatoria propinati? di-

t ef

minuit . bilis

cyfticae, hepaticae, elementaris

QCU$

quantitatem3' er. diminuta polycholia fübita-

po:

neum inducit leuamen.

Ceffante caufa, ceffant

du

effectus.

Morbo vero non exiftcnti nulla me-

2]e

dela.

L

j

ii

Nifi inter emeticorum vtilitatem praecipue

!

referrem incrementum fÍecretionis hepaticae

ittil

particularum biliofarum ex fanguine et iam iam

mhe

Íecretarum excretionem ; haud fatis mtelhgo

quomodo frequens illorum vfüs, qui noftro de-

|L d

cennio increbuit, in primarum viarum fàaburra

1

tam excellentes edere poffit virtutes, fi laxantia

Jis

incaffum dantur; non fat intelligo cui bono in

bett.

ictero darentur, vbi ne minimum quidem bilis

n eue

in primis viis latitat. Quae emeticis adhuc com-

blht

petunt émolumenta in primarum viarum fordi-

J

T

bus, infra videantur.

f ff

fit

AffeCtiones enim primarum viarum, quae, vt

'umv

plurimum a pituita, faburra nidoroía, glutine

?

f(l

fpontaneo, dyfpeptis ingeftis non digeflis natae ,.

ef

cau(äe indiuiduali originem debent; mea qui-

mil

i

Bs

dem

ü

fil

m

/

22

"

dem ex fententia ab illis morbis; quorum caufa

efíe

intef

materialis bilis flaua, quorum fordes furfum tur-

pum

gefcunt quorum euacuatio ope emetici infli-

viatt

tuenda, quorum denique in fanguine praecipuus

(àf

fomes haeret, tota natura differe videntur. Vo-

mitorium qui xa' e£eysy requirit morbus, differt,

effed

nifi quoad effentiam, faltem quo ad fedem et gra-

quos

dum ab illo, cui laxantibus et eccoproticis me-

n

detur. Emetica tantum ab laxantibus, quantum

diuretica ab illis differunt. Sufcitando quidem mo-

qla lu

CTeDf

tum periftalticum, bilis fe et excretionem promo-

fmnoy

vent laxantia, fed et íalia media diurefin augent

Voritoria, omnino nocuum, per organon fui

pr0x

generis colatum fanguinis excrementum; laxan-

ul c

tia folam faburram tractus inteftinalis et partem

fà

ion

quidem humorum, fed. mafífae vniuerfali aequa-

a

lem expellunt,

fecur

Saburra prlmarum viarum ahas caufäs, eH'e-

N

&us alamque medelam agno&:u, quam ea mate-

COnco

rià, quae ftrictiori fenfü, biliofa vocatur.

Febres

PVO'Q «

ex polyphagia, reliquiis ciborum corrupus natae,

POCA

typum intermittentem feruare folent, venofae

MEN

1

T

poflus remittentem.

Immo sTorr Rat. med.

Ter

T.E p- 9. ficautela, inquit, negle&ta füerit in mor-

quot

bo biliofo, vt aluus poft emefin aperta ferua-

fipent

retur et biliofae reliquiae euerrerentur; conti-

bus f

gifle, morbum intermittente tertiana exceptum

Doft

efTe

——

-3

edlR

effe (num forfän quia bilis per. vomitum in

i

inteftina delara erat?). Amant biliofae febres ty-

Itj

h

pum tertianae remittentis, quia. fordes primarum

us

viarum ex fatis perfpicua ratione illas vulgo co-

Vo

mitantur. Saltem materiam topica fede fixatam;

Wfrt

effectus producere toto coelo diuerfos ab illis,

QTa

quos ea gignit materia, quae cum circulo vniuer-

m

iäh per omties artus vagatur , nemo inficias ibit.

DEU

Sed vnde, obüciat forfan non nemo , figna

1mo

illa luculenta faburrae primarum viarum, quae

Vi

crebro incipiente morbo iam confpiciuntur, 1n

ent

l

lingua ortum trahunt? Sordes in lineua muinime

)n 1

proxiune ex ventricuiO, inter quem et hnguam

iXafn

nulli dantur canales, affürgunt, fed ab tranípi-

i

m

ratione interna, ex fanguine bile inundato, arte-

equi

riarum ope exhalantium, in lingua deponuntur.

lecur autem per venas corrumpit colorem lin-

. effe

ouae

BONET. fepal. 'T. III. p. 22o. ngua

fnate

concolor attingentibus illam humoribus; qua-

ebr

propter per hanc humores cognofcimus. &1P-

POCR. L1b VI. de miorb. popular. CL P. s1v*

fifi

xnofie

MENBACH morbi biliofi fuperati reliquias per

ei

ma:eriae nigrefcentis ex fanguine decubitum

1 of

quotidianum in lingua folutas in. femet ipfo di:

ferua

ligenter obferuauit, cum primae viae ex omnt-

ontt

bus fi.nis puriffimae cognofcerentur.

Saepe

poít coenam lautam ex dyspeptis confectam fe-

eLD

tum

B 4

quen-

elle

E

24

at n

L]

qundat

quenti fnane linguam puram vidi, quamuls reli-

contit

quiae adhuc ventrículum grauarent.

Contra,

cum peruiglhum triftes animi affectus ahaeque

Chubus

caufae eas inpuritates in fanguine retinuerint,

que p

quae placida tranfpiratione excernuntur, cumlfan-

ni

guinis exaeftuatio oleofà adufferit falinaque euol-

rum V:

verit: haud raro poft primum fomnum quietum,

tentlafr

linguam craffiori mucofa pelle obductam con-

M

fpexi; quamuis nulla praegreffa erat caufa, quae

1 0[31' üf

primarum viarutm fordes generare potuerit. Ra-

s d

tiocinium igitur illud, ab epithelio linguae ad for-

Gili e

des primarum viarum, hoc refpectu tantummodo

EWERWG

valet, quod per tractum inteftinalem idem, íci-

dium 1

licet decubitus ex fanguine fa&tüs fit. . His qui

mium f

curat, fymptomatibus medetur. Exp. corp-

fellea v

HAGEN, praeceptor ad cineres vsque fincera

Ua CudT

mente colendus, fuis in praele&tionibus femiolo-

u

u

gicis hanc fordiumin lingua originem eximiis ra-

[

*

01

^

tionibus et argumentis füffultam tradidit. Qua-

ür rat

drant cum illo ab omni parte dicta de san c o-

COntinel

ü

NE p.351r. Crufta illa in lingua (ex principio in

0O am

Iängume, fua quaü peculiari fede latitante orta)

Drumum

quam vulgo oris amarmes et naufea comitaban-

ng

1

Hl

tur, cum vniuerfàli maffa easdem mutationes,

Qüe mp

quae mutati fanguinis fequelae erant, patieba-

E

Dtopul

tur. THEOPH. BONET. fepulcr. T. II. p. 8. oris

TntS Ver

amarorem ex bile in duétubus choledochis re-

IOfS in

dun-

T

25

i

dundante, veficula ea turgente, hepate male

lii

conftituto deriuat. Bilis in fecto cadauere in du-

uque

&ubus choledoch1s vitellina redundauit, prey?ö-

TInt

que parencbymate bepatis, copiof? produxit. "T'an-

f

tum igitur abeft, vt haecce obiectio fupra dicto-

ol

rum veritatem frangat, vt potius ir. illorum fen-

Tum,

tentiam abeat.

Q

Mulra eaque intricata, quae in febrium bi-

quie

liofarum deeurfu nobis obuia veniunt, haud fa-

hO

tis diftin&te iam iam explanata phaenomena fa-

m

cili enodantur negotio, fi polycholiae indole;

nodo

ariadneo quafi filo vtamur,

Vnde creber for-

l h

dium recurfüs, quem in biliofitatis medela: ni-

qui

mium faepe offendimus? Si inteftina et veficula

01D

fellea, vnicam earum conftituerent fedem, citius

[CTÀ

euacuarentur ; et flatiuis biliofis (emel expurga-

niolo

t

nulla redux effet faburra.

Si linguae et in-

$TY

norum puritas, paralela femper progredire-

tur ratione et inteftina fola, fomitem morbofum

Qui

ACO

continerent; fordes in decuríü febris biliofüe

01

non amplius reuerterentur, íi lingua femel et

: orti)

primum incontaminata oculis fe explicaret.

qban

Linguam vero iterum iterumque in vno eodem-

of5

que morbo pelliculari et bilem largiori ex vena

)quba

propullare , experientia tefte conuincitur. Pona-

j Qs

mus vero : totam fanguinis maffam particulis bi-

his fe

liofis inundatam effe , et fafciculos hepaticos hoc

Qu

B ,

r

liqua-

26

d

F

liquamine per omnem ambitum refarcitos effe;

tnvo

tam diu per vafa hepatica noua bilis fecernetur,

tam diü deponetur per exhalantia vafa in lin-

101

guam et tubum inteftinalem ; Vsque dum :ad

tifaria

fo

eum quantitatis gradum diminuta fit, quo, vt

fupra iam dictum eft, in homine fümmo fànita-

frant

tis cacumine collocato, cum vniuerfali maíTa mix-

(

ta eft

quisià

1

Camqu

Quomodo fatis commode euoluitur tot ge-

nerum fpecierumque morborum ex bile origo?

Tam (

T'ota fere pathologia fua füb proteiformi larua

fymp

nonnumquam ingreditur. Quae corporis pars

fb of

cuius funcliones no& turbauerit/ bilis? Quae--

(Iüs d

morborum familia fat numerofa, cuius fe non

qui

protoparentem oftendifet? Quae fymptomata

lQ

ita fingularia, ne bilis produxerit? Et hocce fe-

dty,

digofum indomitumque ens in fuis cancellis

it Z/

clufum cred1tur ?

fübr

Hic plerumque ad' partium confenfum ve-

emol

lut ad facram anchoram confugiunt. -

Sed non-

mones Y

ne quidam faltem auéctores

confenfus territo-

fricim

rium latius propagauere?

Nonne faepe debita

Qute ve

fufflaminatur induftria, perfcrutandi huius vel ii-

Ttte fo

lius phaenomem caufam , cum ex templo per-

fiitim

fudfi (imus, ex confenfü-ortum effe? Eft ne in.

Mtare

nocens haec haerefis, confenfui arctiores confli-

Af(

tuere fnes? Pofiuum quidquam certe non

Dem (0

amut-

Z

t

27

efie:

amittimus ; vulgo enim ignorationem, iucundio-

»[ur,

ri voce íciligét per confenfüum fatemur

Multa

| ln

vero fympathiae iure o5ici videntur, quae, mul-

rl

tifariam bilioforum morborum effigiem ex con-

) vt

fenfu cum primis viis oriri, credere me non pa-

Af«

tmntur

Quaedam experiar.

RUX

Quis conf&znfm finis? Neceffe efc vt inter

quaslibet. partes. in maius commodum quam

t oe

damnum corpori cedat, ne archlte&orls fapien-

tiam. contumelia afficiat.

g

Et tamen quidam

Jatud

fympathiam ftatuunt inter partes, quae vicaria

: DatS

fibi ofiicia nullo modo praeftare poffunt, fed po-

Qu

tius, data occafione nocent. Talis eft confenfüs,

? of

qu1 foclummodo in aegritudine fe o&endït, qui

omata

neque in functione, neque in natura partis fun-

dv ie'

datus, vel ex continuitate membranarum ( 4 1.-

LER Elem. phyfrol. 'V. IV. p. 3$8:) vel ex fimili

Jis g

fabrica et func&tione etc. naíci creditur

Quae

mw

emolumenta confenfus inter ventriculum et pul

] non

mones vmquam produxit ; et tamen tuffim pa-

efriü

flricam ex-íolo ventriculo íordido . deriuanr,

debttà

Quae ventriculo impuro ex tuffi vtiliras? nulla

; velii

neque fordes euacuat neque viam medendi mon-

Y

ftrat; medicum fallit et pulmonemfine omni ne-

jo per

: pe m

ceflitate et lucro afH1g1t

j LOHfh

Atque eae partes, quae fympathiae ratio-

1 non

nem conünent, funt ftabiles immoraeque ma-

uD

nents

Y

28

u

!

nent; et fymptoma tamdiu quoque fixum effe

oportet, quam diu materia confentientem partem

confe

u-

irritans, de loco non mouetur.

Nihilominus

j

Vi

J

fymptomata, quae confeníüi tribuuntur, prae-

quatm

foríin

cipue in morbis biliofis, maxime mutabilia et

multifaria funt » quamuís 1llorum caufa fixa eft,

q 4l

«t

Etam remedla quae irritamentum a confen-

tiente parte mouerent, ftatim effe&um confen-

oripin

bll 0te

fualem fugarent; et dato eccoprotico, metamor-

phofes mirabiles numquam vifae exorirentur.

potius

Inter ea, quae fympathiae caufas conti-

pelarc

nent, fy&ema nerueum praecipue accufatur, in

incolt

quo nexum caufàlem fatis occulte quidem inue-

Hüh Pc

nire credunt, qui explicet: quare effectus eo lo-

fanpuil

co non exiftat, quo caufà proxime operatur. Sed

potius

N

qua ex ratione non exiftunt plurima phaenomena

qicend:

in eà parte, in quam caufae influxus .proximus

D'or cor

fit? cum tamen effe&us ibi max1mus caeteris

CDferm

paribus, vbi immediare operatur caufà efficiens.

fympto

lgiturque haud fatis patet; cur non ipfa intefti-

Qualem

na, quae irritabilitate et fenfibilitate maxima

tet, vt h

praedita fünt, plurima patiantur fymptomarta,

htetce ;

fi caufàm fouerent? Cur fomes acris irritans in

in Xiof

ilis non gignit inflammationem cum iuxta cor

Saepe "

irritabiliffime fint, fed potius in torpidiori pleu-

hm

ra et pulmone?

Et tatnen Pleuritides b1hofae,

DUus u

enteritide frequentiores, occurrunt.

' Ad

29

1 d

Ad fümmorum virorum auctoritatem, inter

ittem

confenfuales minime funt numerandi' morbi, ex

I

recenfitis, quae fequntur caufis, geniti. Quae,

px Qe

quamuis in perícrutanda morbi origine faepius

ia et

forían nos fugiant, veritatem ideo non tollunt,

Xà »&

quia fübiectiuae cognitionis defectus, numquam

Íen

obiecti naturam mutat

Si cauía materialis ab

QQRD:

originali fede ad aliam, neícüs etfi nobis, fenfi-

amor

biliorem per canales defertur partem; morbum,

n

potius idiopathicum per metaftafiu factum, ap-

contt

pellare: conuenit. .Si fieri poffet, vt ophthalmia

u, n

incolluuie verminofa, a reforbtis ex tubo intefli-

j m

nali particulis acribus, ad oculum per fyftema

e0 10

fanguiferum deportatis, naíceretur: effetne ea

r. $d

potius verminoía metaftatica quam confenfüalis

omena

dicenda? Animalcula verointeflinis inhabitantia,

QXimus

non continere huius ophthalmlae rationem fuffi-

cientem, vel inde apparet: quod ea non fit

yivi"

3-

Ali-

,,;uenb

Ífymptoma pathognomonicum vermiüm,

ecel

qualem igitur caufam ad vermes accedere opor-

nti

tet, vt hanc ophthalmiam producere queant. Er

0mata ,

haecce accefforia caufa quoque non fundata eft

tans It

in idiofyncrafia neruofa indiuidui aegrotantis.

Saepe enim in eodem fübiecto vermes ante oph

IXtà Q

thalmiam confpiciuntur et ophthalmia interdum

yt Pleu

bL;Of&e!

prius euanefcere poteft, quam omnes vermes

Et tamen omnis effectus ver-

expulfae fuerint

ium

M

30

a

decut

mium in eas partes, quae confenfüsrationespro-

nofJi

pagant, tam diu adeft, quam vermes inteftinis

put

inhabitant.

In ophthalmia gonorhoica effluxus

Tugci

materiae puriformis cauíae fedem prodit et per

T

mducwonem fimilia admittit ratiocinia.

Neque confenfüalia fünt Íymptomata, quae

eunt

propter morbi effentiam ita requiruntur.

In

quex

torit ài

panaritio ánterdum totum brachium ad fcapulam

munq

vsque inflammatur, quia phlogofeos natura re-

Writat

quirit circa locum obftructum, affluentes humo-

Timeni

Tes

Maius et minus, funt termini relatiui nec

culi co

effentiam mutant. Locus ipfe, caufam in phlo-

gofi continens, quia obftru&tus, nullum afflu-

4 ETUK

d

xufm patitur.

Cam v

Neque caufa eo loco efficaciam exercens,

Tn]

quo plurium partium nexus fundatus eft, con-

fntis d

Viriusque oculi

for

fenfuales gignit morbos.

ag

amaurofis, fucceffiue orta, quae ícirrho in fella

turcica natalitia debet, non amplius fympathica

dum ]

vocatur , fi cranii d1fie&10 cauüm detexerit.

Priecei

Neq ue ex commeatu intercepto nati morbi,

Tcrp

confenfuales funt falutandi ; fi fcilicet confenfu vti-

Yerüom

mur fecundum peruulgatam vim vocis, pro cau-

Viyerfr

ía vbi nos nullam. caufam . detepere potuimus.

üdd

Fae oeconomiae animalis turbae fymptomataque,

Conc|

ex neruorum vaforumque locum mor boium tran-

Q Tcun

feummm, actione fuppmfïa in remotis ad quas

Iehi

|

decur—

L.

&

db

31

1Dlïu

decurrunt parnbus progermmata füb eodem

Vl

al

VnDis

nomine fünt proponenda, quo paralyfin extre-

liA US

.....

mitatum inferiorum a luxata vertebra oriundam

&t par

nuncupare folemus.

MNerui vero et vafa; inteflina non trans-

,que

eunt, fed in illorum fuperficie finiuntur ; 1de0—

L]

1

que retrmfum agere deberent. Nerui vero mo-

!

nDu lm

torii ab origine, quae cerebrum eft, ad finem:

Ia t

numquam vice verfà operantur.

Senfus nerui

hum

irritati deorfum propagatur, numquam in expe-

1

rimentis füperiores fupra fedem irritationis muf-

1 phio

culi conuelluntur. Inde apparet: caufam motus

m av

a trunco nerui in ramos, non a ramis in trun-

cum venire; vid. HALLERI Zlement.Pbyfelog,

evcer

T.IV.p. 324. Senforii nerui imaginem prae-

t, COf

fentis ftimuli, quo loco percipiatur , prius ad fen-

a OC'I

orium commune reportare debent, antequam

) m NU

anim2, caeteras corporis partes ad expellen-

-]Pg*'h

dum hoflile irritamentum, motus ciere iubeat.

yïll

Praecedit igitur idiopathica fenfatio confenfui,

jmotol,

TFeiti P- 334- quidem dicit HALLER: grauiorem

feniu Vil

neruorum 1rr1tat10nem, aut remotos aut omnino

nro. Cv

vniuerfos neruos in confenfüm traxife, variaque

$

adducitexperimenta. Infine vero huius capitisita

otul

concludit, auctor modo laud. colle£ta haec omnia

mataque

um r

ewincunt grauiorem in neruis irritattonem ce-

iqi

rebrum primum in confenfuüm ciere, deinde in

d

VrH-

32

4

m u —

veet

vniuerfis mufculis conuulfionem excitare. Inter-

em

dum vero, ne vllum quidem fymptoma prima-

rum vierum idiopathice affe&tarum in febribus

$ pm

biliofis videmus; fed omnes omnino mutationes

TOUf

in reliquis corporis partibus apparent, ^ Primae

Mol

viae, quamuis caufam in finu foueant, fümma

£0 10V

Viti m

cum apathia omnem turbam intrepide repellunt ;

16 000

qualis dura obftinatio ! caeterae nihilominus par-

Titat, (

tes fine dara caufa, ex fola fympathia commotae,

fts

N

ob iniuriaminteflinis illaram, in perueríos motus

Je Qbf

rapiuntur.

O fàncta mifericordia! Eiusmodh

confenfus, fallaciam. fenfationum, iure a Pfy-

Vüüetí

chologis negatam, defenderet.

Cum autem

Coticori

res nmla effectum producere valeat, nifi in conti-

bintur,

gua re, eaque in intermediis illi praefentibus

Cum i

(nifi ineptiis fympatheticis fidem daremus) et

Teruofi

mutatio feu effe&tus fine motu exiftere nequeat ;

C

neceffe eft, vt primi motus ibi ex1üant, vbi cauíà

que

n

efficiens proxime influit.

hu

H

[üt

Confenfus interdum ignorantiae afylum vi-

foow

detur, vbicaufà vera latet, Experientia nil fimi-

D

le docet, numquam veficatorium, finapismus;

r

4a

W

venenum deolutitum, acre. chemicum , vel me-

(.O mlu

ll

chanicum in oculum vel aliam partem immiffum,

Cl(,s ll

hT

alio, quam proxime locum applicationis, effe-

$i natu-

Ne

€tum primarium producere vifà fünt

WA

raita, vt quaedam ingenia docta confenfui fa-

n »XDHM

veret 5

a

x

33

oter

veret; dubia certe penculofäque res effet medi-

ria

^ camina ex mercumo annmomo alusque Vene-

ribus

nis praec1pe1e aegro, ne pemculo Vehementlffi-

Di0nes

morum tmotuum fympathencorum exponeretur.

lrimie

Mollius vermiculi corpufculum, praeterea mu-

ümmp ^

co involutim, epilepfiam 'inconditosque fancti

lint;

Viti motus aliasque turbas per confenfum infer-

i5 pit

re creditür, quod certe non ita vehementer ir-

mota

ritat, quam illa heroicorum pharmacorum claf-

fi

Inotus

Neque ex illis vnquam damnum confenfua-

jsmodi

le obferuatum eft. Effe&us conuulfionesque

)

vniuerfales , quae ex nimia opii aliorumque nar-

E^

dutetm

coticorum medicamentorum dofi hinc inde orie-

CODtE:

bantur, faciliori negotio explicandae. venirent,

entiblis

cum naturam methodumque actionis fyftematis

Rheuman-

us) et

neruofi accuratius cognofceremus.

equat;

cae, catarrhales, arthriticae ahaeque acrimoniae,

bi caf

quae interdum retropulfae ad primas vias dela-

buntur, femper ibi, vbi depofitae fupt, fua

um N

Íymptomata atque effectus oftendunt. - Attamen

a f

acrimonia biliofa, quae quidem non eiusdem na-

turae eft, cum his acrimoniis in tantum faltem

'V]Dmus,

vel m

conuenit, in quantum illae acrimonigrum fpe-

cies inter fe conueniunt.

yiffunm,

j d

Q at

Nec ipfi srTorr rat. med. T. III. p. z9;

nf f

in expicatione morborum abile ortorum füfficit

C

con-

*tvr*'[

34

dl

t

confenfüus.

Decerptae, inquit, ex abdominali

fim

faburra parmculae ad oculos dlmlttuntur aut ad

altius

locum eryfipelate tentatum: v1demus enim, ru-

mott

benïes oculos et acnum lacmmarum imbres; at-

que ery fipelas 1pfo adfpectu docet matencm effe

fhn?

It

alienarm aegrotanti loco infixam. Ad cnc»phalon

erdt i

öekzïa materia blhofä moxbos faciet varios huic

fant

vifceri c.onmeïentes, ad oculos, fauces, thora-

Chh

(

cem traducta ibique commorata , lufum illum

fine

Derxudt ipitur

mmücvm febris blhofäe lugiet

vir Oumnem variorum morborum biliofo -

wf Y

üï

Áüccu

rum ex mfoxbnone fomitis inteflinalis

Quae

et br

'VGLO Q"TL fententiae obf*ccnt arpumenta enarran-

Ad.

Ib

[[oc

da

tractatum de morbis fa,cunm"ns ex poly-

(VRO

?d

epiden

oriundis füb: cap. de Arthrit. biliof, acut,

primar

ne lonei

|us- dxoïcdïal , differam.

triuy

w

Multis igitur incommodis quaed

bile

bl

ohaenomena euoluuntur, nifi ilam in huimore

[/1UN) b

IÍnue-

Vél

"

n

uodam vniuerfaly habitantem ponamus

Vtfm

terata pertinaciaque biliofa mala (cancer, vl

cus biliofum) et crifes morborum biliofor

pount,

non fatis inteligo, fi mate-

quid fibi velint

t

11

i in primis viis haeret?

Etriam genius

* Cs

fe-

p mx.hïu-'l*ï

morborum bilioforum

qui

W

ucícente aeftate er praecipue primo auctum-

de

no tantos terrarum tractus emetiuntur, cau-

Q

*

ífàm

l

Wi

SUONN

...... !

H

35

itad

ïäm'*) quaïemcvlndtïe communem primis viis

. n

aliius reconditam conflituere videtur. Quanta

3j d

morborum agpmina , füb forma Verfipelli; au-

n

£ila

iv

&umnali tempore ingruunt, quae nulli corporis

1

d

lon

part parcunt.

FINKE de morb. bilof. anomal.

"1'11

erat im epidemica comffüurione Teblenburgenft

hora

tanta corporunt ad bilis depeneraüonem pro-

1uUm

cliuitas , vt tunc temporis vix morbum alium

QT

fine fymbolo bilis Videres. —Vulnerati, con-

iofn

tufi, vlcerati, ex altó lapfi, bilis complicationi

ii

füccumbebant. Morbi acuti et chronici, longi

Tan

et breues, et quotquot illorum numerantur

Dol

claffes, fomite participant biliofo, fi conftitutio

, QQUE

epidemica regnat. Confüuetae vero caufàe, quae

primarum viarum íordes generant, puto ven-

triculum debilem, ingefla dyspepta, polypha-

giam, menftrua ínquilina fatua etc. fuae actiui-

tatis fphaeram non vltra indiuiduum iri quo con-

li

lanà

veniunt, extendentes, non ita vniuerfales funt,

i

vt fimul et femel tanramhominum flragem edere

D,'

AO1

fü

pofüint.

Quorum vero morborum epiderice

CY

eraf-

| flv

treniu

*) Caufaepidemica — ad caufam morborum fporadico-

i2

qu

M

rum: morbus epidemicus — ad fporadicum. Epi-

demici morbi caufa vniuerfalis et temporaria ; en-

vetarm

demici vniuerfalis et flationaria, ac fporadici parti-

(à

cularis et facilius euitatur; iisque rebus non natu-

raibus quaerenda, quarum víus et abufus, a cu*

iusuis iqdiuidui libero arbitrio dep»endexxt.

zM R

E

36

oraffantium caufae, in vitiis diaeteticis et indi-

p2

viduali corporis conditione non fundatae, inter

caufas, polycboliam parturientes, vt paulo mfe-

p4

l

'rius monftrabo, omni iure rec1p1untur.

I

Denique analogia brutorum, quaein hac

b

fectione pathologica, eadem receptiuitate et iis-

dem morbi caufis expofita funt, faepe faepius

pI

.abundante in fanguine bile laborantium , fufpi-

cari finit:

eundem morLum inter hommes OC-

currcre.

SAR

Prata humida , a&r pluuiofüs, tempus

ü

auctumnale, praecipue in tauris et ouibus ita mul-

tiplicant bilem; vt veficula fellea magnopere ex

bt

' panra et lecur colorem flauicantem refe1ens in ex-

If

tifpicio cadaueris mortui muematur. Haec acre-

Xi

facta, putridas fanguinis diflolutiones ,vel vario-

ho

af

rum vifcerum exulcerationes parit. Legi meren-

tur,quae de Ictero fcribit ERXLEBEN im prak-

I

id

tifchen Unterricht in der Vieharzeneykunft

$T0

5. 37

K

Nunc quaedam ex auctoribus, qui de mor

11/*

bis biliofis optime fcripferunt, excerpturus fum,

ber

quae difficiliora explicatu, ad hanc "Theoriam

iOl

facili enodantur negotio.

pa

riwE de morb. biliof. anomal. p. 16. infans

Tn

triduum exclufus biliofus.

iü

p. 20. nimeflre fpatium , praeuidi morbum

lun

bilicfumn

Ino

L

P. 24-

-

I

3

7

ldl

p. 24. Laxantia ante emetica data nocent

Ingr

p. 25. Dolor aderat in regione veficulae felleae,

infe

p. 89. Foemma biliofo - arthritica ex fonticu-

- lo egregium inuenit folamen et a reliquiis

D Dac

materiae biliofae ita maxima ex parte eft li-

C

berata.

lanin

p.r4f. Saliuatio — —- —— vel fub finem

LCP

morbi biliofi accedit falutariter partem ma-

$0

teriae morbo demens.

Tr|pus

SARCONE Zpidem. Neapol. p. 352. Illud prin-

am

n

cipium, quod in fanguine. peculiariter ha-

[

[

V.

bitabat, cum ad partem ex illo egreílum

1

X-

in abdominalia contenta decubuit, produ-

««

xit febrem biliofam, Hepautidem, diarr-

Vartü

hoeam, dyíenteriam; in neruos, febrem

MLQW

arthriticam ;

in thoracem peripneumo-

d

|

iuam.

p

f

11

1f

STOLE rZl. 7;£d. l'om. I p 4$. Sic nulla fae-

pe primarum viarum affectarum apparuere

ulv

i

figna, quibus confifis emeticum tuto. exhi-

JCLHm)

bere potuiffes, fola aderat paulo frequen-

ot

am

tior alui deiectio, pulfus naturali citatior

parum tamen, et molliie confueta: caete-

rum et lingua vt in fanis foler, et bonus af.

nian

fuümtorum iäpm. Nullum circa ventricu-

orbum

lum incommodum.

Subinde flc ies folum-

modo praerubra et oculi fcin

CaCïäDf

63

H() S

P j

3

u E

Hos fi ünguinis miffione aggreffi fumus;

of

grauiffi me id tulere: aP: dato emetico,

in-

Ini

Ch

gens materiae V1r1d15, flauae, nigricantis,

I

pultaceae, moles reiecta admirationem no-

bis fecit; qui fieri poffit, vt tanta eius vis,

[l:l

tamdiu colle&ta circa praecordiá. morari

[

queat

quin-luculentius praeíentiae fuae

D

fivenum det

Ü

Tom.IlL. p. 94. Facies flauefcens.

À pinnis

p

narium ad vtramque labiorum commiffu-

ram fÍflauiffimus tractus

Dato emetico

h

biliofa reiecit.

Inde pallor loco flaue-

K

dinis.

L

q

VALCARENGHI 7^ fua medic. vation. S. $2.

«

Morbum biliofum tribuit bilis furentis tu-

«

multibus, quae hepatis colaroriis ductibus,

Is

partim cyftidis felleae viis, partim inteflino-

r

iait

rum parietibus adhaeret

H

71. reíoluentia adhibere fuadet, vt praepe-

(

diretur obflructiotibus, quas in fyftemate

T

.Q

hepatico, fplenico, mefenterico, amurcofa

H

illa tenaxqiie bilis relinquebart.

n

FRID.

HOFFMANN. de lile medic. et. ve-

lls

2£9..

wrp

bum.

Febrium cholericarum

propriam fedem et originem in prima cor-

Q

poris regione, circa praecordia, inteftina

1Qm()*u n

fenuia, 1ecoris caua , henem, pancereas,

LFOM)

omen-

ZISQ NN

x

39

ifnus

omentum habere, nulla dub1tat10 vtpote

nln

n his locis ordinario fanguinis eft tardior-

TitS,

circulus, generatio fit impuritatum.

[ no

PRINGLE'S Obfe;cvauons on the leeafäs of

IS hb,

But the difeafes of fum-

the army p. 73.

QOT'ar]

mer and aütumn are of a different nature.

d xhäe

During thefe feafons the fibres are relaxed,

the fluids are more rarified and difpofed to

m

putrefaction; in which flate , if any ftoppa-

i

if

m

pe happen to perfpn'auon, or 10 qny of

n

u

-("P

tbe excretions deüo ned to carry of the fno-

Hc*l

e volatile or pumd parts of tbe blood (ex-

cretio hepatica) a fever is raifed; which

j

j^

according to the feat of the humours, their

Qus (ü«

acrimony, or the vent given them, ap-

I& 00

pears in the form of a remitting or inter-

uno

s

mitting fever,

a cholera, or dyfentery.

HIPPOCRATES ascribed distempers of

D"äïp

this nature to aredundance of the bile, and

eate

moft other authors, to a corruption of that

'XW';,OM.

humour:; fo that thefe fümmer and autuim-

nal epidemics have been both early and ge-

NUA

nerally called bilious.

fTLan

ia cor

Qualem tandem fymptomata illa, ferum

proftin

fanguinis flauum

color cutis icterodes, vrina

! amfwöj

crocea, et alia multa, fignificationem, fymboli-

caim

Q

C 4

40

—

fe

cam ftatus interni habäänt 3 exl fcfiptisï de M A C-

lo

BRIDE, LOMMII aliorumque legantur.

n(*

Adiiciam denique quasdam cadauerum mof-

(ü

bis biliofis.emortuorum fectiones, quae vel mor-

t

bum ipfum eiusque medelam vindicant, vel/paf-

fim in eius decuríü hinc inde multum lucis af-

C0j

fundunt. ..In primis viis nullam bilem inueni-

fi

inus , nifi quae ex fonre in illis eft effufa. . Veri-

[

tatem ex veftigiis eruamus. n vniuerfo tubo

col

inteftinali nullumlocum fordibus magis inquina-

M

[[9!

tum deprehendimus quam- duodenum; ne&titur

duétu choledocho cum veficula fellea, quae bile

To

turgida apparet ; cyfüis felleaad hepar viam mon-

fcu'«

flrat, quod fufcum, bile füffufüm cernitur. He-

ab

par cum vafis fanguiferis iungitur, quorum con-

Pj

tenti murationes funt ferum fanguinis flauum,

bili

caerera vifüm fugiunt.

di

STOLL r4r. ted. T. l. p. 196. Foemina trigin-

n

ta annorum habitu ftrigofo biliofoque, cu-

Tom

ius acceffiones febriles a vomitu biliofo

tefli

Ípontaneo ordiebantur, linguam habüit bi-

par]

liofam, os amarum. Moritur. Diffecta,

$ARC(

color fübfítantiae corticis cerebri et orn-

dem

nium fere inteftinorum abdominis, fufcus,

Qs

liuidus fuit.

In cauo ventriculi materies

vl

[

colorerh medicamenti referens fed mucofa

N

plurimum et ductilis reperiebatur. Veficula

Vet)

fel-

d a

41

lAC

fellea admodum: turgida,. faturatiffimo co-

lore fiauo tingebatur, quem et omnes vici-

mor

nae iecori partes referebant. E diffecta vefi..

Imor

cula fellea prodiit rnareries primo adfpe&u

pií

etra, tenax, oleum peruetuftum et amur-

N] äf

cofum referens

Charta bibula huic inmi£

dUCnI

fa profundo colore flauo inbuebatur. - Sub-

Veri

ftantia hepatis obícurioris mag1sque fufa

tubo

coloris, ac alias folet.

x-lu na

p. 22:. Aliam inuenculae biliofae- poPc mor-

"

dbcur

tem diíffe&tae hiftoriam narrans nil de fo-

bi

liv

mite in inteflinis contento dicit

Veficula

Qmon

fellea vero bile multa, quam ex adfpeéctu lau-

l

dabilem diceres, turgebat

d Con

P. 259

Foemina inter alia fymptomata erat

luum,

biliofa ; Hepatis fübftantia diffe&ta colorem

dilutum flauum monítrabat.. Veficula fellea

calculis replera

)L Trzgln-

]

B t

Tom. II. p. 55.: Mortuus aeger plumbea inte-

h

x()ro

teflina,

diftentiffimam bile veficam et he-

b"fbx

par b11e fuffufum. exhibuit.

J

(leQ,

SARCONE Hiff. epid. neapol, p. 346. Tan-

et om

dem in . duodeni cavitate fuisque parri-

Iu

bus proxime adiacientibus obíerüabatur

Tater

12

l]

multa ftagnansque materia biliofà, . quae

ff 1c01d

in adiacienti inteftino luculenta inprefferat

þ

K

ia

veíigia. (Sordes duodenales proxime ex

fe

|

C ;

duétu

42

RI

ductu choledocho confluxerant, quia alias

|

t ide

nulla ratio, cur in duodeno magis quam in

fhut

fi

alho deprehenderentur inteftino.) Subftan-

deat;

tia iecinoris fere naturalis, nifi praegrefía

Deres

erat hepatitis, quae cum füccis repleuerat.

Veficula fellea valde erat expanía et viridi

(—

—

tenacique bile vsque ad rupturam repleta ,

praecipue fi vrina ante fuppreffa, nec diarr-

hoea praecefferat.

TISSOT opuf. med. p. x9. In cadauere diffe-

&o deprehendebatur pinguedo flaua et bile

]

üncta in omni corporis ambitu, lecur et

ge t

íplen fana, veficula feliis redundante bile

Cundar

turgida, mefentericae glandulae tumidae, fla-

ilperat

vo rubentes. Inteftina aperta laetionem in

quunti

duodeno verofimiliter

exhibuiffent, ibi

tulo Q

quii fe

enim plerumque praecipua fedes morbi.

Qpituhy

p.ar. (Cex MaLPIGHUt ofer. pofibum.:p. a7.

füttis

excerpta) In quatuor cadaueribus , quorum

av

^«

fe&tionibus interfui, nulla notabilis laefio vi-

phmï

k

ía eft. Vefica tantum biliaria infigniter tur-

Tlbus or

*gebat (anne id euenit ob conftri&um fpas-

inodice ductum choledochum) et infuper

Wum

j

ventmculus eodem humore affluebat.

Ts

I

| a

22. LAN CISI et GVIDETI hepar potiffi-

ekty *101

l

mum in.defun&tis a febribus biliofis fubfufci

ngmï

coloris inuenerunt.

Veri

Cc,

Vlu-

d n

d

43

2 at

Vitimum argumentum hoc, quod tota haec-

am I

ce idea, morborum bilioforum origini, décurfüi,

)b

AU.

lr

mutationibus, et medelae tam exacte: refpon-

:

[Clid

deat; vt fi quoque vana eiTet certe dolendum,

a

Tat

ne res ita fo haberet

Virt

*

ZRASS

tl

:

laT

D L.A G oN- O S F'S

POLYCHOLIAEFÉE.

e diffe

| et bile

H antum de his; progrediar ad polycho-

ecur &

liae fymptomata, quae, antequam in morbos fe-

nte b

cundarios translata, meraítafes fecerit, aut ex-

die

afperata irriramento nociuo- polleat, quae fe-

0nem

quuntur, circiter erunt

Progermmant ex fli-

gt

mulo qualicumque bilis; quae fua ex natura ali-

WOLbI

quali fpmper armata eft acrimonia. Sunt pulfüs

1.5.27

agitatus, inquietus, capitis variae moleftiae, fü-

.IL.OI

furrus, tinnitus, obnubilationes oculorum , ce-

kuL(XO x

phahgla, ex fpafinis cn*culum fangmms turban-

fet tUt

tibus omunda.

päö

Languor omnium fun£tionum grauitas ar-

ne

m

[A«

tuum, dolor in membris et dorfío rheumaticus,

fenfus formicationis in mufculis; fenfüum in et:

j

externorum inertia, hilaritatisconífuetae defectus

t POIHT*-'

Somnus vel inquietüs, vel cum ad conocfliones

veríus encephalon prompta funt fübiecta, multa

Vi

ad

44

WW

SLI

ad fomnum qpropen'üo. Sudant din noctuque fi-

ufn

tür

ne data caufa vel robuftiffima fübiecta, quem fu-

1002

f

"u

dorem praecordialem appellandi pathologis mos

eft. Plenitudo molefta, praecipue regione hy-

T'O0TCA

pochondriaca, per vniuerfum fentitur corpus.

P

Y

Alia phaenomenorum grex, abundantem

M

in (fanguine bilem concomitans , ex mutatis ana-

fa bilis r

flime a

turáli ftatu fé et excretionibus, ex fánguine factis

confpicitur. Scatent bile ficut fons. — Vrina fla-

Qut inQ

IT

vefcens , rubicundior» crocea — Secundum Ex-

per. corbpHaGEN in. fraeled, |femiot. vrina

breath 2

crocea, faepe ftatum biliofum iam prodit; fi

Actimom

caeteris fignis humor ille biliofus adhuc. caret.

Alil

Cum hac fententia confentiunt GR AN Ts offer-

Guflus a

vations on tbe Fevers p. 232. Nor is there a mo-

t ex d«

recertain indication of the redundancy of this

d. Qu

humour biliarius, floating in the blood, than

Hf hn

the yellow. colour,it communicates to the urine,

bils ad p

which goes of as foon, as.the whole, or grea-

l*e— mee

teft part is evacuated.

fent

à n

Sudor lintea et indufia tingens, color facici,

dmatrs ]

albugineäe et interdüm totius corporisicterodes.

dio,

!

Cutis. color ibi plurimum mutatus, vbi multa

eo/ üplk.

pinguedo illi fübftrata eft. — Secundum enim Val£-

Tiet

11

av

Jaluae et Morgagni annotationes, pinguedo plu-

dioe

amq

|

rimum et primo a fero fanguinis flauicante par-

Der

ticipat; vt genae mammae ete.

(ients e

L

À

S;rum

45

qu

C

l

Serum fanguinis et. crufta pleumt ca inue:

xm[ll'

nïunmr flaulcantm.

Sanguinem miffum crufta

)1

I5 Tmos

inflammatoria tegebat

multumque feri. biliofi

ne

iV

ly

cruorem inundabat

Lecatur illuftris FINKE

"

pene

u«h;&m

Naufea, vomituritiones, fub vomitu mul-

3 d

r

ta bilis reiicitur, Anima foetens, dentes fordidi,

em

NI

faliuae affluxus in os, appetitus proftratus, lin-

na f

gua inquinata;j GRAN ^s Ofb/fervarions on tbe

m Ex

Fevers 'T'om. L p. 233. a. foul mouth und rank

. Vrinà

breath are certain figns of a redundancy and

odit, 1

acrimony of the humour biliarius.

carel

Aluus foetida, obfcurioris coloris depoüta.

T

Guftus amarus tempore matutino et faliua ama-

to

ra ex decubità in nofte per vaíà exhalantia fa-

Y OL RU5

&to

BiANCHI

Quae edunt, bilem redolent

yl, dan

Hifl. bepar. p. 1go. amarorem oris ex fecretione

he urine,

bilis ad elandulas fàliuales translata deriuat... Sic

us

ille — — Amaritiem oris ex intima bilis prae-

fentia in faliua frequenter oriri, non femper. ab

"

l

amaris halitibus furfüm éuolantibus ex . ftoma-

[ )

Patet ex

derodes.

cho, vt placet Syluianis quibusdam

bt mut

eo, fapidam hanc linguae fauciumque . affectio-

of Tnh'l

nem a remediis abflergentibus bilem e ftoma-

cho eamque diluentibus non tolli.

) plu

Denique ex tenfione felleae veficulae nimis

al

? PEI'

dlftentag et nifu bilis Verfus locum fiuae iecremo-

Serum

pis,

46

nis, nafcitur dolor circa veficulam biliáriam, fen-

iner

fus anxietatis et ingrata fenfatio in hypochon-

bet

s

drüs et ícrobiculo cordis sTOorr rar med

]11 mOf

T. l. p. 38

orti, (

Quae praeterea confpiciuntur phaenomena

fils Uþw(

irritamenti vniuerfalis, quod nunc in hac, nunc

in alia parte fuam exferit nocendi poteftateim, ef:

et b

fectus funt. Inde tunc temporis pars, prae ca

/M hgþ

tis debilis, male afficitur et morbi praefentes in-

fr/vm

crementum capiunt.

Qui debili laborat pulmo-

ql

ne, leuiculo premitur afthmate, acerbiori ruffi

nrler:

vexatur phthificus; dolores arthritici, rheuma-

Junt, nor

tici etc. exafperantur. "lribus,omnes morbofae

0il

affectiones vehementius infürgunt; fi cruor pàr

l

ticulis biliofis foetatus per omne corpus circum-

ducitur

àd Idem

FINKE de orb. biltof. anom. p. 18

äl/m 1»01

in defcriptione ftadii primi morbi biliofi

y)x*

GRANT Obferv. on tbe Fevers p. 232. fere om-

IMfa

p9 u(lC

nia polychohae fymptomata optime contu-

()(' ln f, ^

Ierunt.

üur, Vi

Cum in alium degeneret morbum poly-

AC S Attor

cholia; fymptomata. fuperius recenfitaj cum

j"WKfüfz

morbi fecundarii peculiaribus fignis foederentur.

/H[ N L]

Sicin febre biliofà genuina, praeter calorem natu-

ul e

(]]

ralem rnutatum , pulfum frequentiorem, horum-

Huq T](

|

Is

que fymptomatum ordinem typicum, coexiftunt

W

0

Dem

polycholiae phaenomena.

r

PARA-

M

E CT

U s.

47

PARALELON

1f len

hon

inter Iéterum et Polycholiam intercalare li-

t med,

bet, quod in quantum differant conueniantque

hi morbi, ambo ex fomite biliofo in fanguine

V*"Pana

orti, oculis proponat, vt.omnem commutanow

nn

nis fufpicionem effugiam.

Idferus

Palychülza

fem

el

eft abundanmtia nimia

A (Mata,

VGULU

eft bilis 7777 in hepate

........

/&,7 etae vedundantia in

elementorum biliariorum

mimn

H

anguinem ex qualicun-

in fanguine.

ue excretionis 1mpe—

Iori hfi

dimento. Sunt, qui vo-

Ir:!lm

"n

lunt, non bilem hepa

DOf D0l3€

Ca

R C

m íÍíolum, fed etiam

«waD

l*

cyflicam regurgitatam

SW'CI

ad I&terum conflituen-

n 9

1

dum requiri.

ilio

(

&

Bilis. icterica ab he-

Polycholia fangui-

fere 0

u

pate v/a quafi rezro gra-

a LUP'

u«

nem inundat zzorz pro-..

àg n fangeuinem reuer-

grefzuo ab inteftinis fü-

titur

Vid. DON. MON-

Ícepto.

i poy

RO'S /lccoumt of tbe di-

?

uffi

Jeafes of tbe britifcb mi-

)A*x HPLL

Juaery Hofbitals .. 206

yrem nanu

qui ea, inquit, hepatis

oru

vitia, n0n, quae bilis fe-

d

oexTE U !t

cretionem | impediunt

fed

n

48

d

fed quae eius excretioni, :

wERL

/

obftanr, Ic&erum pro-

qui p

ducere valent. Vid. z r-

OpiniOï

LER dr cógnofc. &t cu-

li bdio

vand. morb.p. 221 - 223.

p füb

fieri a

Ex quibus hactenus al-

vefütant

latis patet: icterum ori-

CATDS

ri non poffe, nifi bilis

115 $

priusa fanguine fegre-

gata, eiusque circulo

hid

deinceps commifta tue-

rit.

Qlanidiu enim

Tumorur

cruoris biliofae mole-

tij perfe

culae nondum in ieco-

f, quie

refeparatae, toti fangui-

1 fhatu

nis maílae adhuc inmi-

w

lm h

ftae inhaerent, colorem

flauum in corpore pro-

ducere nequeunt; dis-

pofitionem quidem ad

bilem

efformandam

(

poffident; fed huius h-

ln

quidi textura et com-

bfiutgs

pleta elaboratio ab ipfo

I&C Ug

Íecretionis actu demum

Poly

/'11(*,[

C0l

l

pendet et expectanda

Cattg C

eritf |

Eadem fentit

WERL-

P

49

WERLHOF. li yero;

(iui Ooppofitae füerunt

opinionis et ex particu-

lis biliofis,antequam he-:

par fübegerit, icterum

fieri crediderunt, fatis

refutantur

in MaAR-

CARDS ed. Verfuchen

1 Ih. S I2.

In ictero cum maffa .. In þolycholiä abun-

humorum bilis eft mix-

dat bilis elementaris,

tà, perfecta, iam fecre-

quae 2a/iguali [altem

ta, quae ibi vmquam

quantitate in ftatu fàno

in flatu naturali fano

in fanguine admittitur;

locum habet.

GRANT fuccusf þiliae

rius ,. inquit, in combi-

natione humoruum Vti-

liffimum videtur ingre-

digns-

L

ergo

ergo

Téerus eft morbus

| Pdlybholia velatiuts

abfojutus. fanguinis. ..

morbus humorum.

IGerus femper cum:

Polycholia /zme Ide-

Polycholia eft compli-

*? exiftere poteft, quia

&

catus,

Ceflante enim

ex càufis, quae fimul

excretigng, ceffàt et fe- léterum non. neceffa-

.

D

$6

iE p

cretio. MORGAGNI de

rio producunt,- o;'iri

Tflerus

fede. et cauf. smmorborum

poteft. :

Lib. III. p. 75. Impedi-

t2; inquit, bilis excre-

tione, noua immitti in

plenos diftentosque du-

Quid

é&us non poterit, ideo-

gum J

que cum, quantum iu*

quii elu

nuetenat

giter ab alimentis ma-

teria bilis in fanguine

lim; ali

augeatur, tantutm ex eo

quia pler

non demarür, creícat

& (pasm

ipfa in dies abundetque

que cau

neceffe eft,

OR Caufä proximia

i&eri'* ;

eft redundata / Polycholiae, eft abum-

Bilem

bilis perfecta in fan- dans bili elementaris

jori N

guinem.

in, fanguine.

SL ver

C'aufae remotae

qui n tj

I&Geri, in folis ductu-

Polycholiae,

in

VI-

ficiunhr

bus excretoriis hepatis

tiata hepatis; inteftino-

idtm pro

íunt quaerendae, ad

rum ,

tranfpirátionis

- lrreugbj

vnam partem limitatae

etc. funétioneinueniun-

et ar&lioribus circum-

tur, latiusque diffufae

reg nant.

Ícriprae fun;äfinibus.

ergo

rl

$3

. Qf

Í

ergo

ergo

I&erus rarus.

Polychoha frequentius

OCCIU.' r it.^

rognaf n düäæ.

Quidam i&teri praefa-

Polychohae Iaetlua

gium peius credunt,

praefägmm, quia eius

caufae facilius tolluntur.

quia eius caufàae faepe

inueteratum fiftunt ma-

Saepe faepius vero la-

besimmedicabilis abun-

lum; alii alia fentiunt,

dantis bilis elementaris

quia plerumque aurigo

caufam coníftituit.

ex fpasmis, leuioribus-

que caufis oboritur,

GRANT alique eontendunt,

hut

Succum . biliarium

elt d

Bilem perfectam ma-

vmenta

iorigaudereacrimonia, mitiorem effe.

Si vero effectus füperfluae bilis! elementarls,

quiin morbis biliofis malignis haud. raro con-

L

fpiciuntur cum illis comparauerimus , - qui ex

iteltino-

ictero producuntur; mitiores videntur effectus

Pïfä i

fecretae bilis, illis, qui ex polycholia nafcuntur.

k

1muen

a( Afïhfüe

D 2

Symp

eno

;2

IX Ro*

ces albde

dympronana:

p fno

äï'.'Gutiäg"äïbugineaæVfi* eadcm"

comitint

na, füdor flauicantia.

-

quod d

(Vrina in i&ero edp.c&it

diatus bi

vicario officio veram

s

alagtia

bilem. Id' tamen nota-

müteffina

tu dignum mihi vide-

tur, quod vel in leuiffi-

ficilsqu

ino ictero vrina facuIA

bus nati

tatem tingendi nancif-

eoloratis

&atur; in polycholia ve-

&

obf

TO etiarn craffifima iu-

hiptfico

mentofa, numquam ;ni-

5 Gd mitore

ideoque-

ims v

fi- forfan cdmpïicatio

locum habeat.)

L

Confüetan

Oris amaror, in ap-

d

buis a bj

&fe - ii

petentia, vomitus, car-

docham

dialgia, aukietatgs ,nau-

fea, laffitudo, grauitas

quie de'

artuum , dolor et re-

fine firis

nitentia þypocbondrii

del diir

dextri, pruritus in to-

deat It

J

to corpore.

Buf

Aluus cretacea, abin-

Alruus vulgo biliofa,

Ià ?.dhh.

tercepta bilis in duode- fordida , foetidaque, vel

itis co

quia putrida faburra in-

npm c?xcretione. : Fjae-

ces

x

N

$3.

- éesalbae, quaefere fem-

tefhnorüm craffotum

per. morbum régium

Polycholiae caufà eft;

coómirantur

indieant

vel quia ex larga pené

quod. decubitus immeé-

larga munera; Etenim;

cum bilis elementaris

diatus bilis per vafa ex-

halantia ex fangume in

in fanguine abundet,

inteftina non frequens

hepar etiam maiorem

facnhsque fi. Ex faeci-

eius copiam fe-et ex-

bus naturahtel denuo

cernere poteft.

cólorátis' concludimus;

obftaculum in fyftemate

Biepatico'effe füblatum;

mluor

ideoque'aperte concé*

dimus; viam naturalem

confüetam;

qua fàn-

guis a bile purificatur,

efle

ductum

cholé-

dochum (conferantur,

quaeé" de febris biliofae

finé fignis fordium me-

dela, dicit srorr). Stü-

deat igitur Therapeuta

eddem via fanguinem

purificare, quàm natu-

ES

ra adhibear, fcilicet. he-

JO

b of

patis cojlatura.

1

u &61

fäb»h in

Q5

23

In

$4

:l

In auriginex« aluus

In | polycholia aluus

()

fegnior, quia deficitin- plurimum laxa, fluida

t ;

teftinis ftimulus motus

ex copiofo ftimulo. Si

qud

in polycholia aluus du-

?;rütalfici.

-

ra, albicantior adeft,

caufa illius potiusin he:

pate languente ex: qua-

Àtibo

licumque caufa, fi ve-

Box

ro aluus biliofa laxa;

in illis, extra hepar fa-

T.p.5:

&is mutationibus, fci-

fo ld

licet reforbtione aucta

grüidic

ex craflis, tranfpiratio-

pert fo

ne et vrina fuppreffa

ia lr

quaerenda eít; quod

feClus p

tam in prognofi quam

tüs hum

in medela bene notan-

Sesdf

dum.

humore

— Nullae fordes duode-

Sordes, ex Qlargi)okri

fu. :

ductus choledochi effu-

nales, ob impeditum

fixidifi

: bilis effluxum.

fione, in duodeno lati-

Ánt

tant copiofae et cum

d bilis

caeteris tubi inteftina-

v Draen

lis : affectionibus mere

setiohpi

]i

us

fy;pptomaticae /fuint.v

las

Conflar

AMede-

$5

-

TET

w

"

Medela.

, flnida

Oäþ'ruäïa funt 7

efil

- Rariores oB&rü&i

*

, Si

uenda , vefüluta eua- nes; pauciora refouen-

us du

:i2, copiofiora per he-

wm?a.

def,

par euacuaniia requi-

üsl

n le

runt.

ex Qu

,U

: Ambo cum fanguine matris in foetum abeunt.

FiNkE 4emorb. bi-

h lx

^ Bowtr. fepukr. T.

Foetus

vepir f

II p. 333. Mater icte-

liof-..anomal.:

octauo

jus, Ki-

fo laborans,

triduum exclufus bilio:

füs..-

y aud

grauiditatis menfe pe-

aipiratio-

perit foetum mortuum

ipprel

itaflauum vtecera con-

l qui

fe&tus puer, non par-

ofi quam

tus humanus videretur.

ne nota

Sectus efl, pro fanguine

humorem , fellis inügr

flauum reperio,

offa

. riori

flauidiffima.

ochielfe

deno lt

Antequam vlterius -pro,grediar, quaedam

: et um

de bilis natura, fonte, vfü, et de eius excretio-

yoreftint-

ne. praemittenda videntur; quae polychol.iae

us mae

aetiolopiam deinceps illuftranda funt.

a fujt

Bilis.ex phlogifto oleofo aqua et fale vola-

tili alcalino ar&tiffimo vinculo inter fe coniunctis

conftat.. Acidum, quod in bile füb acidiani-

MM, .

malis

D4

P

$6

d m

maïis nomine venit, ita oleo obuolutum eft,.vt

rie lu

re noll

inintegra bile nullae plane eius vires exiftere

queant. Saponaceum conflituit liquorem , aci-

I Sï

]i

dlS reiiftentem, coagulata refoluentem; oleofàs

f

j

pinguido tenaces ciborum partes referantem ea-

rum cum aquae mixtionem intimam conciliat,

f

Ad putredinem maïgis difponit, mucum abfter-

COf]

r

git, attenuat; inteflinorum demum motum füo

ftimulo concitat. .Enecat etiam animalcula etin-

ff

fecta ex ouulis deglutitis in inteftinis exclufa; in

2 H

(iti

ventriculum regurpita, ciborum appetentiam

producit.

Conücitur ex fanguinxe iecinori

Ut

l

immiffo.

poe

Credo et ego , vt nuper Clar. s. PLATNER

fs

(uAnws Heiümetbode 2. B. p..351. Ueber den

Iu

Urfprung der Galle und der gallichten Auswür-

f2

effer

fe durch die Leber) euicit: ex fanguine arteriae

hepaticae quoque fecerni bilem , praecipue cum

Qure

tota maífa fanguinea particulis biliofis inundata

Ws ad (

fit. Rationes quas adduxit ingenii acumen pro-

lirim x

dunt.

Sed nihil ad.me, quae mea non (ünt.

ticuhe f&

Verüm nexum. caufalem: neceffarium quorun

quod ma

dam pro fua opinione adductorum argumento-

CiCtetori

rum, quae ita pofuit, vt vnum fine altero verum

Ef

effe nequeat, negare me oportet. Cum enim

Ytin dlis.

mihi in -vlteriori explicatione thematis fümmi

momenti fint, eorum veriratem a fecretione arte-

T fane ]

riae

. TR

— -!—Á

——

57

& w

riae hepaticae vel conceffa vel. negata depende-

Xlltre

re nollem. E1usmod1 funt: :

H

m7 a

I. Si.vena portae vnicum effet vas , ex quo b1.

OJ»OxäS

lis fecernatur, exclufa ab hoc munere arte-

Im ea

ria hepatica: biliofae excretiones, quae in

OC 1 dl,

morbis acutis et chronicis ad duodenum

abfler.

compelluntur, nihil effent, nifi concuffae

Qm u

refolutaeque folius fyüemams venae portae

X

ftafes.

h&ftm

cuay in

Hepar tum demum cum vniuer(ali mafïa

eLentiam

fatis iun&um effe, vt organon colatorium

YCID0TE

totius maffae fanguineae (velut fyftema vro-

poeum ). effe. poffit

quod particulas bilio-

PLATNER

fas ex illa fe. et excerriat; criticas tum des

st den

mum exfpectandas effe ab illo excretiones ;

Auswür

fi arteria hepatica fecretionis parnceps

(Tae

effer. -

puc um

Quaero ego, quid refpe&u fanguinis am-

undat

plius ad f& et excretionem quarumdam particu-

men pro

larum ex tota maffa requiratur, quam quod par-

gon funt

ticulae fecernendae reuera fint. in fanguine, et

quod mafla fanguinea fücceffiue organon fe et

| qUOI'UH

urento

excretorium ingrediatur?

Cs

a

uf

Et fitne hoc in hepate per venam port

[

vt in aliis organis fecretoriis per fuam arteriam;

ü

m enim

l

)ü*

ymrni

Venam vero portarum , arteriam reuera effe, ne-

qone at

ino fane negabit.

Nonne partem vniuerfàális

maffae

r

D ;

^

58

delk t

tets, V

maffae in hepar inuehit? quod praeterea parti-

culas biliofas per reforbtionem in abdomine fa-

foeridut

.€tam füfcipiat, nihil ad rem, fed potius illius

ventri

fanguinem aptiorem reddi.. GrissoNw. zsar.

edi

bep p. 448. copiofas annumerat ràtiones, quare

oleum c

quunen

fanguis, in Aorta biliofis humoribus refertitfi-

teflinis 1

1nus per coeliacas meferaicasque arterias circum-

E

ducatur, priusquam ad organon fecernendae

bili deftinatum pertingat ; 1deoque pofüblhtatem

longum

fatis concedit.

tu, ia

Nonne hepar, cum vena portarum fun-

guine v

&iones arteriae fübit, fatis cum vniuerfali mafla

finpuini

iunctum eft? Nonne per fanguinem illius, fuc-

tus fany

ceífiue hepar inpgredientem a. materiis morbofis

fingu

etiam iis, quae remoto loco latitabant, fangui-

finofie. 4

nem repurpandi facultate pollet? ^ |Nonne fieri

(65, quae

poteft

vt illae immenfae morbofae materiae,

CODierti

quas faepe per mulros dies eiici videmus, per

Quae ey :

fanguinem venae portarum ex vniuerfali maffa

tl ex lx

«

traditum , in. iecur immiüttantur ibique fe et

vl bus |y

excernantur? Aptiusne hoc fiat per arteriam he-

udemur

beànt

paucam, an per venam portarum, mea non re-

fert. Id tantummodo nego, fi forfan per arte-

Foy

riam hepaticam non fieri, probaretur; ipitur

Vel rner

venae portarum ope non fieri pofle.

Qunry,

Praecipue vero bilis ex venae portarum fan-

0 eXort

guine conflatur , qui oleo et aqua faponacea íca-

tens

dl

$9

i

bi pa&

tens , vaporem abdominalem, alcalefcentetn füb-

une fa

foetidum, per omnem fuperficiem inteftinorum,

u

u5 us

ventriculi,; omenti, hepatis, lienis, mefenterii

. Atgt

colleétum fouet; er imprimis. femiputridum

quare

oleum cum fàle fübactuni et alcalefcens acre li-

efernif

quamen ab ipfis alui faecibus, dum in craffis in-

QECUIQ.

teftinis infpiffantur reforbtum habet.

-*

ThOnQe

Etiam oleofae particulaé cruoris, quae per

la

longum termipus , motu, circuitu, calore, attri-

tu, induta excrementi fpecie, fufceptum in fan-

um fün

2uine vfum deponentes, a B1ANCHI oleum

lr malla

fanguinis coctum, a wrLL1SiANIS, deflagra-

MS my'

tus fanguis, ab aliisque vereribus incineratum

norbofi

fanguinis fülphur vocantur; porro:craffiores, re-

ag

finofae;. alcalefcentes, terreae, afperae chyli par-

ye feri

tes, quae fangmm inutiles in] eius naturam non

WIJT de j

conuertuntur j'denique particulae oleofo - falinae,

quae ex cellulis adipofis et in ftatu. praeternatu-

1Us, pü

all ma(ïa

rali ex locis exulceratis etc. a ramulis venofis et

ie f

vafibus lymphaticis 'fanguini infinuantur; aptae

'a"4

mhe

w(*

videntür, quod bilis confe&mm elementa , prae-

beant.

non K

Foetor faecum et bilis amarities cum victu

ne

a

(r?

vel carneo vel vegetabili . pari ratione progre-

diuntur, . Quae quidem in fyftemate circulato-

rio exortae maflae iterum ex illo eliminantur.

r:«umf&n

13"1*&

|(on

1. Pal-

60

TUPUEN

fibe

Palm'ama bepatis fecretione, cui proxime

chus o

1nduc1tur fanguis femiputridis foetatus particulis,

Yecur duplici gaudet fine , : diuinitus in. f& confo-

D

ciato;. tam menfliruum illud biliofum negotio

pxobAm

digeftionis ita neceffarium concoquit; quam fan-

HAEN!

guinetm'a craffiori inquinamento repurgat; quod

At

per reforbtionem fàlino - fülphurearum particu-

NIVS /

larum füfceperit

Vtcumque bilis: fit. ratione

fpere

fuae mixtionis partibus corporis noftri- tam foli-

ls pat

furatà «

dis quam fluidis plane incongrua et huius refpe-

&u excrementita, nihilominus elaborationi chy-

tiem, Q

li vtiliffima eft, vnde; 'antequam foras eiiciatur,

tico dep

huic negotio impendi . debet

FRID

IH O F.-EF-

tioni inf

MANN: fléd. rat. Vom. l. p. 186... Per bilis fe-

Sant

cretionem - decenter factam, fanpuinis crafis et

6ex 2b

perfe&a fanguinem componentiüm proportio

modo f

gaturalis conferuatur.

log. MELCH.

LVTHER

pum

Diff. de in- et egreffu bilis per du&tum cyfticum

d &me

é veficula fellea.

Bilem-non folum. effe-füccuüm

breuitas

fecretorium , fed et excretorium, fuadent fangui-

(I$ raf0

nis conditio, ex quo fecernitur , diuerfà bilis

(

p

mixtio ad conditionem humorum mox alcalina

(0r et iE

mox acidà aut faponacea inuenta, criticae illius

queian(m

D»(

euacuationes et continuus bilis riuus in: duode-

tna (

WTe

num, qui neque a negotio digeftionis rcquiri-

fir

Il r'edd

N

tur, neque caeteris liquoribus fecretoriis mos

Rüllima |

eft. Animalia, quae nullam, vcficam habent, via

VO fer

libe-

61

aC

t

2

Jt'üxme

libera ex hepate in duodenum , ductus cholédo-

Iul $

chus cyftico amplior, acutus cyftici angülus et

« COnU)

autopfia in Vulneratis perpetuum bilis ftillicidium

Devot

probant

Siehe. PLATNERS Ueberfetz. vón

jm n

HAENS Hei/metb. 2. B. S. 354. NostE aber die

15quod

Zulafmkeit der Brechmittel . S. 75

Grrisso-

a Cs

N1vs Znat. bep. 411.

Officiurn hepati nullum

Tatone

fupereft, praeter fànguinis- depurationem. Ea

am fol

bilis pars, quae in cyftidem felleam regurg 1tata,

M r»fpe

fugata aqua ad maiorem concentratur- aniari-

n dy

tiem, cum illa, tunc temporis ex ductu hepa-

l&lnmï)

tico depluente, digeftionis negono et chyhfica

Hort

tioni inferuit.

" bils -

Sanguis igitur venae portarum cum reforb

cris et

tis ex abdomine particulis, praeter eas quae alio

yroporto

modo fanguinem ingreffae funt, contaminatus;

[VTEER

primum introitum oninis in hepar habet, cuius

evftcum

ductibus colatoriss tantum, quantum témporis

fe füccum

breuitas, et elementorum biliariorum quantira-

at n

tis ratio ad officinae fecreroriae vires permit-

j i

tunt 5

a fqualore ablutus pér venam cauam in

)k c.».äl À

Cor et ita per torum corpus diftribuitur, tótam-

1Cac 1u1US

que 1ancru1ms maífam cum: particulis biliofis pri^

ma fecretione iecoris nondüm: eïcretxs marita -

Ü duode-

s f qw

tam reddit. Boxzr. fepulcr. p. 140. bilis te-

nuiífima pars fanguini inmifta manens ad cauam

raDCW[)

et cor fertur. Nunc quiderm tora fanguinis rriaf-

libe

fa

63

EE

bilis p

fa hepar ruríus fucceffiue ingreditur et eius fe-

thologi

cretioni iterum fübiecta eft, fed partitis tantum-

atiune

modo dofibus et pars ea. fanguinis in hepate

mundgta,' identidem denuo cum tota mafía mi-

eumque

exclüd (

Ícetur. Rebus ipitur ira comparatis, iecur fo-

TAVER!

lum, . fanguinem legitime mundiflcare néquit;

praecipue .cum continua. reforbtio et. per-

inqut lo

petuus ex craffis fordium affluxus variabilem

tent ver

vopiokc

ad vires hepatis excretorias habeant rationem.

denius «

lgitur natura fecundum fanguini íanciuir pur-

gatox:ium ícilicet tranfpirationem infenfibilem,

tur; fodc

TOr ( aQ

quae iuxta caeteras füas functiones etiam eas ex

fanguine eluit biliofas particulas, quas iecoris fe-

fe commi

creüo reliquit. Eae oleofo - (alinae particulae,

effhuis,

per tränfþirationem- infenfibilem exclufae,: quae

futürate p

volatili odore gaudent et indufia maculant, eae-

Edam

tione eüg

dem funt ex quibus hepar bilem confici. Nil

videtut,

fingulare effe in oeconomia animali, duo organa

excretoria, murua fibi praeftare officia, docent

Vmp-

vrinae et materiae tranfpirantis fecretiones, pro

lis artic

rerum conditione alternantes. Et generatim

diblie ) qui;

excrementum fanguinis homogenea eft materia,

WJ Qculi

quae fpecifice non differt; hepar modo craffiores,

Vrina tenuiores, et tranfpiratio cutanea tenuiffi-

P 13 h

1

1nas illius partes eliminat. "Tranípiratio infenfi-

i

It &l ng

lis et mador nocturnus, inquit 10. RAYMOND

Betflgere

ïn,,ADifïï,"a,'e. febr.. interm. azzälum.,, actuofiffimas

, P quij

X

bilis

d

63

u5 fe

bilis partes femper optime euacuant. Etiam paà-

Dtum

thologia, quae ex imminuta et fuppreffa tranfpi-

þa&

ratione. colluuiem fanguinis bilioíam generari,

1 Il

eumque fomitem nonnumquam íudore critico

VV

t 10

excludi docet, pro veritate teflis eft. Vid. 1.-8;

IKQuity

TAVERNIERILI Zmnerd aptd Perfas. Hipopuli,

UK

inquit longa aliquali vxfcerum indispofitione. de-

L&DNH

tenti, verno tempore decoct. rad. Chinae recent.

Oonetm.

copiofe epotant; hinc ad le£ctum compofiti, et

]Ul PUF

denfius cooperti, vberrimis fudoribus perfundun-

nibiem,

tur; fudorque adeo flauedinis particeps eft, vt

1 &25 0X

non tantutrn pannos appofitos hoc colore inten-

COT

Ííe commaculet et lintea , fed ex euolantibus eius

TCCUiaC ,

effluuüis, ipfimet conclauis; parietes et tabulata

;

iv

4A

faturate pariter flauefcant.

anf Qaa

.. Ktiam aliqualem 'partern interna tranfplra-

Nl

tione eiici in tractum mtefhnalem, verofimile

Vit

videtur.

qua"

O ydt

Vropoieticum Ífyftema quoque aliquid de

1iwu^

10

his particulis oleofo falinis euehere maxime cre-

eneratif

dibile, quia phlom&on et alcali in. vrina inueni-.

materta

tur,. ocuhsque fab bilis abundanua obiicitur..

Vid. cRaANr's Obfervat. on. tbe Fevers V. T

nl ïOfec)

p. 132. 231AN C 1 ZZiffor. bepat. 181.

Nec di£

» LJBL Hi

ficile eft notabilem bilis: portionem per vrinas

emi

vyoND

perfluere in morbis, vbi in ftatu naturali, ali-

Jj [rnàà

quis quotidie fluit eiusdem portio; vnde vrinae

Y

C1tri-

1il

m

M

Y

u CT

64

x

citrinus color ordinarius, et vifcidula conditio.,

fanitate

p.311, Omne quod in fanguine biliofum eft,

máliae

dempta portione quadam minori tenuiorique,

C

quae transcolatur cum lotio, ad hepar pro fecre-

fentar

tione deuchitur. Et z&1D. Ho F EMANN $yff.

L

zued, vast. tranfeünt cum vrina partes. fülphu-

$. V

f

reae item biliofae. Particulas has vrinae gdmin

tas effe, ex eo arguimus, quod euaporata vrina

4 Vd

iumentorum reélinquat magma amaricans, cui

Qu

affufus fpiritus vin. re&tificatiffimus extrahit tin-

éturam *Hauifïïmamx i-11üar bilis americanterm.

Caií

'

(l0fem 1

Bilis per ductum choledochum in duode-

Mi Q

num effufàe pars, illico ex inteflinis tenuibus

tionem fi

cum chylo, cuius copula eft; reforbetur. Re-

Titentem e

liqua pars cum excrementis mixta valuulam coli

Ve af

iranfit in partesque fuas elementares dilabitur,

cimmï [

quae denuo reforbentur, per hepar denuo fe-

[te mor]

et in inteflina. excretae iterumi iterumque refor-

TOOrbi eye

bentur eandemque viam repetunt er ira quafi

Pri«

circulum bilis inter partes eius elementares

drimlis o

et bilem elaboratam efficiunt, quem bilio-

& prodin

fum. dixeris. Quamdiu omnia haec organa iu-

lt fs

flo agitantur motu, quam diu omnes fun-

-(im[ eae fH

&iones, quae/ bilem in fanguinem inuehunt,

D) Quae

euehuntque iufta menfuüra et proportione pet-

A re(oyt

agunturj tam diu in fyftemate cholopoietico a

fani-

iliariomm |

EEE ET

65

Ondirio

D

fanitate declinationem videmus nullam. "Anb-

üm ell

maliae conftituunt polycholiae cauías.

ï.orïgue,

Coaceruatur in fanguine triplici modo ele-

0

le te

Í

mentaris bilis.

x o

1. In fanguine euoluitur.

x.üp'nu-

2. Vel retinetur ob imminutàm feu füppref-

: edmi

Gul .i

X

fam illiu$ fe- et excretionerm.

ii Vrin

3. Veliufto maiori copia ab exteris inter cir-

, U

ahit t*

culantes fufcip;tur humore;.

DT

Caufäe, quae hanc corporis humani muta-

tionem morbofàm inferunt, funt vel praedi/pa-

n Quxe-

mentes, quae internam quandam corporis condi-

tenuibus

tionem fiftunt , occafionalis caufae effe&um faci-

y, M

litantem eiusque porentiae complementum fünt.

ylam coli

Vel occafronales, quae cum hypothetica, Velg/jï-

alabitur,

cientes , füfficientes, quae cum abfoluta poffibili-

denuo Le-

tate morbum proferunt. Quidam ex chirurgia

que ïefOI'-

morbi exempla praebent.

-

)

Jló

if2 q&aü

Praedifpofitio ad polycholiam vocatür eà

ementüt

animalis oeconomiae conditio , quae maiori gau-

ef bIhO'

det procliuitate coaceruandi in fanguine particu-

ypitt i

las fellis elementares. — Caufàe praedifponentes

us f

funt eae fingulares corporis humani 'conditio-

yonehunt

nes, quae effectum caufarum 'occafionalium, au-

Ohv

na

per

€tam reforbtionem, .euolutionem elementorum

(0 à

bno P[l

biliariorum in ipfor! fanguine , et perturbationem

fini

!

E

orga-

66

d E

organorum &Xcretorioruä- *producentiumj faci-

nid, d

litant.

(l'ais re

Sunt igitur praedifpofita fübiecta dälicatula,

dyspqp

irritabilia, tenuioris fabricae (wahre Empfind&-

rf

me) ex vtero et hypochondriis laborantia, qui-

porà b

fnam et

bus fibrarum robur elafticum et cruor bonus ela-

boratusque, veterum domitor bilis deficit. Quae

tione if

ad iram, moerorem, inuidiam prona, tempe-

que cau

ramento vtuntur cholerico. Etiam vifcera de-

fy a

bilitata, vitia hepatica, obftru&tiones, infar&tus

verfüm

lentor humorum, fpafmi, refrigerii facilis fü-

TITatur,

Íceptio hunc morbum facillime edmittunt. Por-

TIS, pi

ro praedifpofitionem. p.rogignkit* viétus carneus,

qui oleofo putridas faeces relinquit. | Copiofiox

$Q

diaetae animális vfüs, perditis frigore .oleribus-

praedisp

inter caufas Epidemiae Laufannenfis refertur.

Centes,

Oleoía, oua, caro, lac fecundum sTorr bilis

'&, abunt

generationi fauent. . GR AN T'S Obfervations on

biliom

zbe Fevers V.l. p.233. If onelives much on ani-

Thlant,

1nal food, the Urine'becomes rank and high co-

forbtione

loured, the mouth foul and the breath offen-

f eteyr

five: allthefe phaenomena are increafed by drin-

mimnmt7

king fpirituous or fermented liquors; nay, beer

10 Qitato

has this effect more than wine, fpices of all

Dànom

kinds, and the ufe, of the^plants called alkaline.

tünc femï

Colluuies biliofa femelin inteftinis effufa, prunae

iph finp

viae fordibus confpurcatae, nidorofi vermium

Tücntg bi

nidi,

;

67

m hi

nidi, aluüs dura, et faecum longa in craffis inte-

l,

ftinis remoratio. Gulofitas, polyphagia, victus

Q

dyspeptus, indigeflio, eaque cunéta, quae in

PAl

craífis oleofo putridam colligunt faburram. Cor-

Ki l

pora bene paíta, quamdiu pinguedo. blandam

Ints eh-

fuam conferuat naturam, a copiofa bilis genera-

Q

tione immunia videntur. Si vero ex qualicum-

t

emna.

N.lurv

que caufà aut acrimoniam induit materia adipo-

vori C*

fa, aut in fyftemate circulatorio fufcepra per vni-

nlardus

verfüm corpus rapitur; facillime polycholia ge-

clis f

i»]

neratur. Quibus enim, inquit HiPPOocRA-

1 ;*

0t

T pingue abundat, bilis flaua gignitur.

V A»h*)

0piO

liot

Sequuntur caufae vel occaüonaleg, quae cutm

iiU

us

praedisponentibus combinatae, vel per fe füffi-

u

cientes, quae cum naturali corporis receptiuita-

ll

te, abundanrem vltra fanitatisleges particularum

XHOI 00

biliofarum copiam actualiter in fanguine accu-

h on ani-

mulant. Quadruplici operantur vig, — Vel re-

à

h

M

gh (Q*

forbtionem ex inteflinis augent, fine fimul aucta

j ofen

fe et excretione bili& ^ Vel fe et excretionem di-

by drit

minuunt, fine fimul diminuta reforbtione. Por..

."i'ä:v'; eet

ro citato ingruit polycholia curíü, fi motu or-

s d

ganorum excretoriorum languente, reforbtio

p

tunc temporis incrementum capit. : Denique in

ipfo fanguine nimis copiofe euolui poffunt ele-

ygmim

menta bilis. -

| nïdia ]

E 23

/OQue

68

(

Em

at

Quaecumque igitur humores velocius cir-

lar edl

cumducunt et motum ad peripheriam intenfio-

rem inferunt; ex centro reforbtionem V1V1d10-

exerc

rem et in ipfo fangume detritionem maiorem et

frcyent

corruptioner oleofi cruoris progignunt augent-

fib $y

que hoc modo particularum biliofarum copiam

fangu

Huc pertinet hieme calor hypocauftorum,

of

qui vel experientiffimis medicis inter caufas te-

Orient

brium b1hofarum vernalium effe vifus eft. Etiam

vis vbe

in hoc numero . veniunt fabricae, . ofhicinae

huic fc

aerariae, opificiaque quaedam, quae ardore

EINKE

multo artificiali cum frigore alternante expofita

funt

Fabrii ferrarii, metallifufores piftoresque

|

diam J

borum

etali, adípectu pallido, facie torua eiusque co-

(

loris qui fünt, quem Graeci xAegev dixere

Quie

v. STOLL rdt. med. 'T. l. p. 257

luel(oil

Itaet praecipue àeflatis aeftus vehemens,

dem p

qui (anguinem venae portarum inundat particu-

ftra

lis alcalefcentibus, morborum bilioforum acce

9l

dente auctumnali frigore erumpentium foecun-

i

um

da eft oenetmx

Aeftas colligit materiam, au-

&umnus in morbos conuertit. BissET's Lffay

Vehem

on. thbe medical conflitution'of great Britain p. 205

puntui

L0 mg

About the middle of Iuly the bilious difpofition

phe

began to take place, from the influence of the

'Then the

Inqu

extraordinary hot and dry weather.

abovefaid fever aiïumed a b1110ns afpect, parti-

Qinf.

4

Clhaï Y

NT NÀ

E

99

t

Clis cir

culary in þeafants ; who worked hard in the -fq-

lar heat.

ihtenfio

Vividio

Huc quoque veniunt vehementes ! corpdris

lorem et

exercitationes, praecipue militum füb fole itinera

üügent

facientium ,' operariorum ruricolarumque, qui

fub Syrio ardente multo cum füdore et labore

opiam,

hol li

fanguinis motus exaeftuant. . Morbi frequentes

C rA

a&r

biiofi hominum, qui Batauorum . er Frifiae

E

!

Orientalis rura colentes, contenfis omnibus ner-

n

lGV

nae

vis vberrimas conficiunt meffes, (altem.ex parte

dT0re

huic fonti originem debent. Reportant, inquit

EINKE, Gueflphali, qui circa mneflem FHollan-

XDOlifà

"a

Ul

VOU dv

diam petunt, cum nummis feminia *millc mor-

borum.

M

e

Q

QiXe

ra

Quid quod etiam illa corporis pathematag

quae motus comitrantur febriles nimis copiofam

generant bilem , et in illarum. decurfü, et qui-

wiiwiN

dem protrahente, figna fordium luculenta mon-

P*[. Ü

[

2.&5

ftrant. Nec fane mirandum , quod febris in fàn-

(QeCun

guine producat fomitem biliofum. , Conueniunt

enim in illa, tres. grauiores polycholiae caufae.

m, a

Vehementiori fanguinis motu er attritu.corrum-

3

J

p. 205

punrur cruoris oleofae. partes; ex centro reforb-

tio augetur et bili per' cutem exitus a fpasmo pe-

yolitiofi

0i ule

ripherico praecluditur, Et.quamuis 2pfze febres,

inquit FR. HOF FMANN:' de bile medic. et.venen.

ef the

corp. bum. bilem generent, nullum eft tamen. du-

J

rti

E

k,Ux

"W

þi.umj

70

EEE E

)

(fen

bium, quin etiam a bile vitiofa oriantur. E1vs-

dirci

DEM $yf/. med. rat. 'Tom. I. p. 184. in omnife-

lr Wa

brili aeftu bilis copiofa in excrementis eft confpi-

cua

emac

Nosr hanc bilis generationem in febri-

Ueber

leam (

bus tribuit functioni hepatis turbatae

(ütg

die Zulàffigkeit der Brechmittel fagt er S. 27

Ó

Dasienige, das die mehreften und rohften Sátte

z

fmotum

aufnimt, bearbeitet und fondert, ift die Leber;

nal

(Ü

das Leberfyftem wird bey hitzigen Krankheiten

fnatà,

alío vorzüglich zerrüttet werden.

Ein grofler

i æqx

'Theil diefer Unordnung beftehet darin, dafs

denti 0

die Fun&ion deffelben, Gallen- und gallenarti-

.ger Materienfonderung gehemt wird , daís viele

yean

unnütze oder fchüdliche Theile.des Bluts, die

d

[

.,da hátten entfernet werden follen, im Umlauf

E

lg

bleiben, fehlerhafte Verbindungen eingehen,

p

]

die Nerven reitzen, das Gefcháft anderer Or-

gane Zerrütten, an gewiffe Oerter fich ; ab-

fordid:

X

fetzen.

faneui

Febres vilnerariae feu ex aha quahcumque

&um h

caufa progenitae in fübiectis minime biliofis, ver-

p

5

fus finem in biliofas degenerantes; teftantur lu-

tünte

culenter, motus febriles procreare colluuiem bi-

lofam. Nosz S.30o. Endlich und das fcheint

ff

mir befonders wichtig, ergiebt fich daraus die

Mm ;

Folgerung, dafs felbft bey inflammatorifchen

Arattj

Krankheiten, ohne materielle Urfach, zu ge-

-

wiffen

X

df

N,L

s

Es

viffen Zeiten, im Ablauf oder am Ende ein

Omni te

dürch Ausführungen entfernbarer Stoff geíam-

»0'1("1

let werde.

Num in febricitantibus morboque

COLl

emaciatis vis illa fatis viget, quae cyítidem fel-

L»DGP

leam exprimit? Nonne per inediam ve(icula

l'S 1]

turget?

:0 Sdffe

Inter ea, quae eiusmodi mdo is fünt, vt

leer;

motum ex inteftinis ad peripheriam propellant,

kheiten

merito fünt numeranda, quaedam animi pathe-

orofler

mata, vt gaudium nimium, iracundia etc. INon

, d

infrequens eft. audire homines , qui, cum eut-

llenarti

denti biliofa febre teneantur, morbi dies füp-

s viele

petent ab ira praegrefía.

(s d

Abufus fpirituoforum cum ftafes in hepate

ml

gxgnat, etiam p bilioà ex inteflinis

ho

:

C

liV

D

Y üpïtt

d! OI'

' Incautus dxaphorencorum vfus in fubxe&o

d*

fordida in primis viis fouente, quod caeteroquin

fanguine puriffimo gaudet; biliofitat

producit,

dum humores cum primarum viarum fuburrare-

Umeus

ys vet«

plet; in fübiecto vero morbo biliofo iam labo-

cur lu

rante, caufam morbi materialem in fanguine au-

lxem bl

ger er motum, naturae motui contrarium indu-

(xhe nt

cit, fi forfan per decubitum in inteftina fangui-

du$ dle

nem mundificare morbumque fíoluer2 1o-

Hhatur

w

niae

(

7 g

E 4

Omes,

W

l

4*

t

]

Igitur 1

Omes, quas adhuc enumeraui res, fecün-

E

bentem.

dum fummorum virorum.confenfüm, polycho-

pem ad

liam feu colluuiem biliofam generant.

In eo

cunctae conueniunt , quod vel interne vel exter-

quibus |

ne admotae, fanguinem exaeftuent illiusque cir-

ris gt

cuitum accelerent et ita reforbtionem augefcant.

parrem !

H

Quamuis vero auctus humorum circulus reforb-

tionem quidem magis expediat: tamen tranfpi-

n in !

ratio peripherica ex iisdem caufis vividior fadta

Atf

eodem tempore.excretionem particularum bilio-

git; f&

farum auctam per cutem,admittit. Sed praeter

inebrun

hunc effe&tum calor animalis vehementer inten-

10, ifq

fus oleofas cruoris partes, motu, allifione et at-

tuum d

in rf

tritu adurere et in füuccum amaricantem per he-

pàtem excernendum conuertere videtur.

Amaritii

Igi-

tum n

turque fanguinis exaeftuatio per fe, fine 'omni

'

àd reforbtionem refpectu habito, in ipíà füa maf-

commu

Ía euoluit bilis elementa. Vrina, quam poft cor-

tdengn

poris exaeftuationem mingimus; pauca eft, ru-

produ

bicundior, lixiuiofa cum multa ad putredinem

(h

inclinatione. Sepofita fedimentum febrile, criti-

tis alca

cofimile, monftrat, Quae vrinae qualitates, non

filinas f

folum a particulis falinis, haud fàtis dilutis, fed

Qs f

a partibus oleofis, chylofis,. ferofis fanguinis,

Verfilen

per renes translocatis proueniunt. Sub hac con-

Copiam

ditione, fudor eiusmodi indolis eft, exaltáto

f& ton

odore et flauo, indgüa tingente, colore gaudet.

Q qu

Igitur

"

if s

7

23

fCUn

Igitur verfüs aeftatis finem fànguinem alte . ru-

] d

bentem, attenuatum, et craffamenti proportio-

ln o

nem ad ferum diminutum inuenire folemus. Ex

leytr

quibus omnibus apparet, praeternaturale calo-

qu

ris augmentum , cruorem et oleofam fangumls

oe(cant

partem difloluere, euacuare.

X*

reforb

Hac de biliofarum particularum euolutio-

ranfpl

ne in fanguine GLi1ssoNIVvs m Amnat. bep

id

P. 415 — 447 fuam fententiam diffufe promul-

n bi

gat; fed fpirituofà eius argumenta caput potius

praeter

inebriant, quam quod veritatem illuftrent ; affe-

: InET

ro, inquit, calorem vitalem, continua fpiri-

ic at

tuum dulcium depraedatione, neceffario tandem

per ]

in craffo fànguinis fulphure aduftionem. atque

ln

amaritudinem efficere, idemque fulphur ama-

« Omni

rum in feroío humore hofpitans et cum eodem

fía maf

commixtum, efle ipfum felleum humorem;

oft cor

adeoque bilem hanc in animalibus neceffario

eft, ni

produci.

u Dem

Chylus, ex animali viétu, la£te, ouis, plan-

XH Vr[

tis alcalefcentibus, qui craffas multas, oleofas et

e6. flOfl

falinas partes minime in. fanguinem conuerten-

das fecum vehit, fimul ingerit in maffam vni-

US , fed

Qifus

Ver[älem abundantem biliofarum particularum

ac con

copiam; nec non reforbtio ex cellulis adipofis

»yaltato

per totum corpus, ex vomicis, exulcerationibus:

gaudet-

que quibus puris liber effluxus impeditus: eft

Phthi

Jpnt

E ;

74

a

Phthiüci inqüit Clariff. &1cmTER fere ofmnes

imped

lignid

ümul ex bile laborantT

nebit f

corpu:

'ASiquidcm cunctae, quas enumeraui, cau-

fàe, quibus auxiliantibus elementa bilis irr fan-

fanguir

neantit

guine aucta praeter.hasumm copia, coaceruan-

tur exiftant: polycholia tamen non oboritur,

t5, q

fi fimul motus organorum bilis fe et excretorio-

fültem

rum magis intenfus tantam ex fanguine exclu-

vniuer

dit bilis copiam, quantam füfcepit..

Si vero

ris 10p

tiri,

huic fanguinis inundationi accedit f& et excretio

mi al

huic copiae non paralela, fed minor, necefíe eft;

contur

vt exiflat particularum biliofarum. accumulatio

nimia.in fanguine. Nafcitur itaque polycholia,

putnid

cum, reíorbtione quamuis naturali, fun&io-

dudoü

nes excretoriae, bilem expurgantes langueant.

tüt. T

Quotquot fünt fànguinis colatoria, quae bilem

patis v

expurgant, tot patent caufis viae.

fs p

v ä&g»

Primus ordo eas capit caufas, quae !hepa-

p. :5

tis functiones turbant. v. sw1ETEN Quomtment.

fhinus -

'Tom. III. p. 96. Interim tamen hoc notari tne-

üfteru

retur, quod fanguis venae portarum in fe con-

hita loc

tineat proximam bili materiam , quae inde po-

icodh

/

flea per fecretorios ramos in hepate feparabi-

inde f

tur: vnde fi magna pars extremorum finium ve-

buit CO

nae portarum inmeabili' humore infarcta fuerit ,

fa&aro !

impe-

X E

s

75

- Ofthes

impedietur haec fecretio bilis hepaticae et illud

liquidum, quod paulo poft bilis vocaretur, ma-

nebit miftum reliquiset cum fangüine per torum

ll, u-

corpus mouebitur, adeoque debebit. neceffario

1* fan-

fanguini induci quaedam cacochymia, cum ma-

KCETUOT-

neantin fanguine et accumulentur quaedam par-

öomur,

tes, quae naturaliter non debeant adeffe

vel

TetOrg

faltem non tanta copia etc... Languor circuli vel

e excli.

vniuerfalis vel'fpecialis in hepate ex vitio iecino-

$L vero

ris topico oriundus.

»

Quies nimia, vita feden-

excreto

taria, abdominalium vifcerum compreffio , . ani-

cef Lff,

mi affe&tus trifles. Miram certe terroris vim in

ymulato

conturbanda bilis. officina, morbisque bilioü—s

chol,

putridis producendis videmus. Stafes, infarctus

fondio-

du&uum biliariorum;: FR.. HOFEMANN. zzed,

:g:.aeant.

iát. 'Tom. ll p. 453. Obftructo vel infarcto he-

;e bilem

patis vifcere, fanguis à fulphureis et falinis adu-

ftis particulis, quae bilem confütuunt, non pro-

be depuratur. v. SW1ETEN Comrent.'Tom. l.

: h&þä'

p. 187. Biliofa vafa obflzucta impedient, quo

*

Anmmeni.

minus bilis, a fanguine venofo abdominalium

Lïdï:l me'

vifterum per hepatis fabricam feparata, ad de-

fecor

bita loca feratur, fed regurgitans in fanguinem

qde p?

cacochymiam biliofam faciet et plurima , | quae

inde fequuntur, mala. Eryfipelas habituale tri-

[gpgrabl

buit Conf. Aulic. R1CHTER Z5 Cbir. tied, labe-

nium Ve

ru-

l f*döf It

factato iecinoris Rätui. Quo plures -funr obft

&i

lmye

|

56

— ——

lennis

&i hepatici ductus, eo minor fecernendarum

cuatio

particularum copia excluditur. Spasmi idem

nociui,

frgttt

Qu

j]e cunctà tranfpir"ation'em vel fuppri-

bolati

inunt vel minuunt, partem excernendarum oleo-

fo biliofarum particularum fimul retinent. Etiam

expu

fi

us ai

modica cutis conftrictio, quae tenui adhuc per-

nicam

fpirabili San&toriniano ad füdorem vsque tranfi-

tum permittit; oleofis craffioribusque bilis . fta-

Refnt

|

,

Otis

minibus exitum iam praecludit. Vrina in fpa-

fticis affe&tionibus copiofa, aquea, pallida miffa,

femmpi

fimile quid fifti. — Confentiunt inter fe omnes,

fer.i

qui de hac materia fcripfere auctores; bilém ge-

VIp

nerari, vbi tranfpiratio impedita eft. GRANT'S

pot a

Oþfäi'vtztionr on ibe Fevers NV. l. p. 357. The

CHtlUs

truth is, that in London, every body lives ío

tius 5

much on fat animal food and butter that they

firait

carry the feeds of that yellow morbid lentor,

quod

called bile, always in them ; and if the perfpira-

parebi

tion is ftropped by any accident, particulary by

quce

damp weather, one of two things muft hap-

tranfpi

pen; either they muft have a diarrhpea, or this

ciant,

acrid lentor will colle& in the veffels as may

tf

be feen by the colour of the ferum and fome ti-

cund

mes of the craffamentum of the blood, taken

antarr

away. Nihil magis bilem vitiat eamque impu-

M

m fol-

ram c?t' fale cauftico refertam reddir, qua

Cefferi

leanis

Es

77

ndarum

L idem

lennis per fuperficiem corporis prohibita eua-

cuatio. FR. HOFEMANN im Obferv. barometr.

siereorolog. in patbol. p. 3. c. 7.

fü

i

Ex moerore et triftitia, quae cutaneam ex-

«n oleo

halationem minuunt, lbnga-infirmitas, anorexia,

Em

exigui calores , leuicula horripilatio, fapor ama-

dC PBI'-

rus afflümptorum, eaque rerum facies, vt chro-

»fe

ü

anli

nicam febriculam biliofam non inepte compelles.

ls f

Refrigerium ex aeris vicifitudine, fübitanea ca-

n r

loris cum frigore alternatione, aere humido,

à ml

tempore auctumnali. Io. RavwoNp in diff. Zé

Ormnes,

febr. intermitt. audlumn. (Sylloge BALDINGER.

em ge

V.L p.28.) dicit, conftans autem experientia eft,

ANTS

poft aeftates ficcas et feruidas; fi auctumnus iufto

The

cirius frigefcens et humidus füperuenit, vehemen-

ves fo

tius regnare morbum fuamque naturam et ma-

at they

lignitatem mox ab initio apertius demonftrare;

lentof,

quod, vt poftea ex fymptomatum recenfione ap-

rfpiti-

parebit, bilis copiae et acrimoniae per aeflatem

hi l bv

auctae praeprimis adícribi debet; inprimis fi

f hap-

tranfpiratio infenfilis er mador no&urnus defi-

or this

ciant, quippe quibus excretionibus, partes bilis

j5 miy

actuofiffimae femper optime euacuantur; quae fi

'

ome t

cunctae per hepar ad excretionem duci debenr,

| tiken

tantam fücceffiue in hoc vifcere colligunt fabur-

impu

ram, vt fi vel leuior aliquis ftimulus febrilis ac-

m (OI

cefferit, mox morbi- origo adífit.

Jegrus

| Dantur

X

78

COT

/-1

audu

Danukir climata, quibus frigus, aeftus, im-

bres, aér humidus ob montium fitum fimul et

epre

[

i

fubito alternant, et hae funt terrae; quae confti-

H

Conueniunt in illis fe-

l

tutione biliofa eaudent.

gf

; G

re omnes polycholiae caufae, aeítus fubitaneus

Clafr

reforbtionem ex craffis inteflinis et fanguinis in-

copian'

calefcentiam auget, et refriperium infequens,

busdar

praecludit particulis biliofis exitum per cutem;

Tis CO

augetur haec conftitutio fi putrida primarum via-

rum faburra et flafes hepaticae ex victu crudo

qiaque

vifcidoque accedunt.

His: in climatibus poly-

cumil

(imm

cholia eft enäcmica nec morbus ex bile ortus 'ra—

eüam

rus putatur.

ü

AStmc

Etiam internae: trz;nfpirati-onis et vropoei

fy&eniatis funétiones turbatae bilis generatio-

ia i

an

b

ni fauent, quia legitimam non euehunt por-

»

tionem.

fit, q

Quae excretionem bilis in inteflina pro-

.E]l .*ü[

hibent caufae, fecretionem fecernendorum ex

[

at

!i

iaf

fanguine elementorum biliariorum fufflaminan-

Impedita enim

tes, polycholiam producunt.

ipäxzs |

Vittüm

excretione, noua bilis in plenos diftentosque

du&us immitti non'poterit. Vid. Paralelon I&eri

fhorum

cum Polycholia. p. 49. Quaecunque igitur Icte-

impel

rum inferunt, vt fimul polycholiam generent

(

neceffe eft. — Scirrhus, calculus, mucus, fpafmi

fis com

aliaque obítacula, quae choledochum du&tum

Dermin

C—IQLI-

ul

H

dR T

29

l$, 1

mc

claudunt.

Vis deficiens, quae veficulae felleae

N

let

expruïionem expedit.

CODit

Y

T

MoRnGAGNI de /ede et caufes. suorborum

lu$ je

Lib. II p. 75. caufas polycholiae optime colle-

ACRTCDS

git, quas repetitionis et auctoritatis ergo adii-

ALP

L

31l

ciarm.

Quod vero, inquit

ad bilis materiae

)Qv &BQ)

copiam atünet; mirum, quanta haec effe in qui-

Ih»m,

busdam poteft, fi ad eam, quam natiua corpo-

If Vià

ris conftitutio , anni tempus, cibi, potionesque

crudo

aliaque eiusmodi in vnum forte conueniendo ac-

; Doiy

cumulauerint, alia infuper accedat, vt íi fébris,

[U$ Td

i immoderatus füb íole motus, fi venenum,

eüam a mordente beftia inmiffum, fi denique

Mnmï

eiusmodi aliud , eas quoque fülphuris particulas

eratio

quae magis in fanguine conftrictae et depreffae

PW

erant, foluat repente, atque euehat, vt tot iam

fint, quot fecernendis iecur par effe non poffit.

"-

Eftalius praeterea vel notior modus, quo bilis

im ex

materia in fanguine augeatur, vt fi ex ea, quae

n t

ineft, parum vel nihil feparetur fiue ob aliquod

» enitn

ipfius fanguinis, aut intimi fecernentis organi

08

Ü

e

vitium , fiue ob complurium hepatici du&tus ra-

LLl

fs

morum aut eius ipfius trunci aut Commmunis

impeditam viam.

Ir ]&S

Quo plures de omnibus nunc enarratis cau-

nelv

nt

Udi

fl

fis coexiftunt, eo citius polychohae genefin pro-

xk*ïf' m

germinare videmus.

u

Qu*

Poly-

80

U.

finclem

— Polycholiae caufae yhuc vSque enumeratae,

eriti Dac

eaedem funt, quae in defcriptionibus epidemia-

rum biliofarum, tanquam illarum caufae, recen-

redditut

fentur.

cihtate|

biliofam

Exitus polycholiae triple;( !

(ceperur

1. Sanatur vel naturae,

tüm df

2. Vel medici viribus;

M

3. Vel tranfit in alios morbos, qui frequenter

fundis I

in commentarüs nofologicis fub titulo

morborum a bile natorum venduntur.

Vs

Sponte per vires naturae medicatrices iudi-

Quine K

catur, diarrhoea ea fpontanea, qua biliofa explo-

duntur cum iucunda per totum corpus fenfatio-

* Dj

Ào

ne et fymptomatum polycholiae fuga. Diarr-

Qu

hoea, quae non ad folam hepatis et inteftinalis

tubi fed omnium vaforum corporis repurgatio-

nem inflituitur, criticus per aluum biliofus flu-

xus, Perirrhoea etiam ab antiquis. vocatur

V. BIANCHI Ziff. bepat. p. 531. Turbae, quae

inftante hac crifi in abdomine obferuantur, mur-

inura fcilicet, inflationes, borborygmi, fpasmi,

dolores vel ex incipiente iam ftillicidio bilis in

duodenum vel ex diftributione fanguinis illius

forfàn explicantur, qui fomitem: morbofum co-

étum continens, organon excretorium proxime

i6p

ingreditur, Aliquid fortaffe huius materiae fta-

fin

dm inmediate per vafa arteriofa in tubum inte-

UE

*

ftina-

EEE ER

81:

xïame,

flinalem hiantia deponi credibile *). Aperm;u:

dem

crifi hac caput, animus exhilaratur ; corpus leue

Tecen.

redditur, omnesque rüríus functiones cum fa-

cilitate peraguntur. Patholog1 dmn'hoeam hanc

biliofam vocantes, in: morborum numerum fuü-

Íceperunt, a quibus vero tantum d1fï'ert, quan-

tum differt morbus a crifi.

lls

Diet

Nonnumquam naturam vomitum, ex pro-

titul

fundis latebris biliofa eructantem. ehgere conítat.

iU

ls

Britannus quidam podagricus, latitantem in fàn-

: jüdi-

guine fouebat fomitem biliofum, cum vrinam ex

rubro

DXPLO

Didi]

*) De polycholiae crifi mea . haec eft fententxa fanguls

1

D

u

It

Aortam defcendens cum fomite morbi co&o foe-

cundatus

fonalis

1. Arteriam hepaticam fubit et quantum licet in

ïgelü()

lecinore purcatur,

|US

h

2. Quam emulgentes arteriae fufcipiunt partem ,

&O»amr

colant, inde vrina critica.

3. Alia pars, meferaicas ingrediens, partem ma.

; quie

teriae morbofae. exhalat in tubum inteftinalem

.. m*

'per ofcula arteriofa,

pasmi

4. Reliqua a vena porterum fufcepta iecinoris

colaturae fubiicitur.

y

J$ 1

5. Quamdam fomitis morbofi partem folennis

Jius

$1

per vniuerfam corporis füperficiem enacuatio

eliminat,

Inde mador cutis, cuiuis iudicationi

jm 0«

familiarís

f

repetit circulus humorum euadem ordinem,

Cri-

i lt«

fin denommgmus ab eo organo excretorio, quod

materiae miorbofae plurimam partem euacaat,

n inte

F

hn

(

82

Ea

äcru

rd

dv

rubro flauatn mitteret et fudor foetidus indufia

f

croci inftar macularet

Euomuit fponte aquae

tetià 2

viridis aeruginofae libr. 1(j. fymptomata extem-

us

plo remittebant, et ex Ííomno recreante fà-

Ra

ZIMMERMANN 02

nus experrectus eft

ls m

der Erfabr. in der Arzneybumff p. 287.

eterrur

. Nel iungit vomitum cum diarrhoea medi-

Croceat

ca naturae vis.

Choleram, plerorum morbo-

Ü

rum aeftatis gramiorum antidoton falutabaimus

humot

ct emetocathartlcum fnedicatricis naturae STOL

conteg

vat. med. V. M. p. 64. B81SsET p. 217

In the

lation,t

end of Iuly and beginning of Auguft feveral ca-

tmest

(es occurred of an unmalignant Cholera mor

(

bus, which performed its own cure with little

türa nà

or no ngedical aid, and was properly a critical

fhuxu n

bilious difeafe , fince by the timely diftharge of

Ia t

the bile; before it had acquired a much greater

N

degree of acrimony and depravity, a malignant

dJ |

bilious fever was probably prevented

veline

Etiam huc et illuc a practicis obferuatum

lt eth

inuenimus ,

naturam ^ vel (udoris vel vrinae

Caufis

viam, quafi primariam fibi adminiftraffe ad mor-

vires f

[e5

bum ex bile materiali abundante foluendum. Et

his in crifibus fudor flauicantior excernitur, vri-

Hu &f

I'Oflq (

na cum multo et craffo fedimento, crocea min-

fbge

glïül

SrTorL fa. smed. 'Y. l.p. xoj. enume-

p

Mif (

rat decurfum pleuritidis cum colluuie biliofà foe-

dera

AC CSWUXT.

83

idufig

deratae, quae fere fola diaphorefi iudicabatur

v

FiN

icitato libero er tumor, inquit, ma-

qu

QUII-

teria biliofa per vrinam quotidie fecedente , eua-

nidus redditus 98:

Intà ï

^

N U

Reliquiae materiae morbofae, vti fere omni-

bus morbis mos eft, vrina et fudore ex corpore

) a

euerruntur.

Morbum íolutum indicat; vrinae

HO

croceae ad naruralem colorem reditus. GRAN'T"S

UJ

)h

Ua

[*'*.W[*

Obferv. on ibe Fevers p. 212. Indeed when: the

s31t

humour biliarius is depofited jn the bowels, and

int

ha

[v

confequently out of the common courfe of circu-

18l Vd

lation, the urinelofes the yellow colour, and fome-

times becomes as pale as ufual in good health

"

Quemadmodum in fanguinis plethora, na-

D

ht

m

VvLded

e!

tura narum haemorrhagiüs, haemorrhoidibus,

060

n

fluxu menftruo, fibi fponte in auxilium venit,

(Yro4

ira et in polycholia.

Saepe vero plethora manu, medica minuen-

g

da, vt ab grauiori praecaueatur ruina, fi natura

vel iners, vel nimiam refiftentiam vincere nequit ;

Ua CU

Vriiae

ita et huic morbo per medicam artem ex iisdem

caufis adminiflranda medela.

Siigitur naturae

( fmor

E

vires fui ipfius auxilii inopes, medici implorant

ifm.

fidem (nam plerumque in fanandis morbis bi-

Ir. Vil

liofis cedit autocratia naturae arti) fequentes,

4 m

füb generaliori indicatione Copigm . bilis im fan-

Ant!

lel "4

guine abfuamem nünuendam et ad iuflam fani-

9i310€

F.2

fw"

]

u

84

at |

tati canumzmtem menfuram .vedigendam — effe,

fübordinandae videntur indicationes.'

L

phu at0

*

Al [ Lun

INDi1c.

I

*

l 10(66

Quae in veficula fellea, ductu hepatico et

,

eriam [

biliferis coaceruata et iam iam fecreta ftagnat bi-

f

lis vomitoriorum ope in duodenum eiicienda

jot

ft, vt nouae quantitati ex fanguine recipienda

obferuat

fpatium praebeatur. Quae füpra prolixius expo-

te5 In p

fümus, vt nempe in polycholia, hepar bil

QU

fuffufum, vafcula hepatica liquamine felleo flipa-

Omnis £

NELIV

tà et cyflis turgida inueniatur,/vt in plenos di-

ftentosque ductus, tefle vMonGAGNI1, noua bi

c Ill

lis immitü non poterit hanc indicationem íàrs

Q

defendunt.-

patid f if

Obferuationem Cl. FtNxz de morb. b. a.

fnom

l

nt

L

p.44. hoc loco intercalare placet, quae. meo

C& QU

Faemina -incidit

themati omnino refpondet.

bis a

in febre peiora mala, quia omnia fluida materia

1 OU UL

biliofa erant inquinata. Nunc aderat purpura

Ch

Dl

Ulli

, chronica, nunc in bullas eleuabatur cuticula vno

x(l

bf

UilQ

loco, quae altero foedabatur viceribus

Mox

uïlï*l

materia tuffin excitabat, paulo poft in capur ir-

Qu*l?

Somnus inquietus

ruens oculosque offendens

f »,kh

anxietas, apperitus nullus, fpaflüicae conflrictio-

P(xuü

nes per vniuerfum corpus. Succeflerunr ftatus

Á hlra '(

cachecticus ,. hydrops aícites. p. 83. medelam

ftmm

narrar

D

d

95

1]

£jt

narrat, praecipitur medicina ex Diacrydio fül-

phurato et calomele.

Poft primum puluerem

fumptum ingens fequutus eft vomitus materiae bi-

ii W

liofae, fcquenn luce idem pharmacon eundem

» Gu

0 et

praefhut effe&um, tertia dofis per inferiora ma-

GpïrL

teriam biliofam peffimi odoris omniumque co-

iciena

lorum fübduxit

Sana refítituebatur.

Haecce

obfíeruatio fole clarior fineulares emefeos virtu-

J«

tes in purgandoa bile fanguine monftrat. Vomi-

bile

torium e cauls iecoris ác lienis et ex pancx;eate

1n4

omnis generis fuperuacuos humores elicit. FE R-

M05 ül

NELIVS de .Maïb

eorumque cauf. Lib. lH

Doua 0

c. Hl.

m

Quicunque medicus, fltatui fyPemaus he-

patici fupra delineato fuperucmt iuftum inuenit

L'?

d

momentum propinandi emeticum. Datur topi-

üv Icü

fna

ca qþaedqm polycholia ; quae ex accumulatione

i wldl[

b:

s jam iàm fecretae in vaículis biliferis iecino-

fnà

ris oboritur.

Totum hepar omnesque eius du-

1Q'M

&us bili fecernendae deftinati, propter excretio-

g Vno

is obftaculum, far&ti felle ftipatique funt

Sal:

fox

]

tem per breue temporis fpatium hic morbus, fine

gpit

elementaris bilis nimia coaceruatione et fine bi-

quietus,

lis fecretae ad fanguinem regurgitatione durare

LLLA»U

?rv Vij

poLePc Famxhauiï;mae huius affe&tionis localis

r fiatis

caufae funt fpafmus mucofa faburra duodeni;

lal

flatuum incarcerationes faecumque in inteflinis

i

et

fatrat,

I

$6

M I E

In

et praecipue coli flexuris collectiones, quae ex-

entut

cretonum fellis oihum claudunt.

Cognofmtur

ïäf'll

2

ex anxietate et plenitudinis fenfatione circa prae-

hinat )

cordia

appetitus defectu et indigeflione folui-

1 f ulo

turque vel fponte vel vnius fine omni praepara-

ünc (

tione propinati vomitorin Ope

Caufàrum fre-

1

if

fino

àL

quentia, hunc morbum haud rarum effe füfpica

*

ri finit

fhoniX

] icent

Nulla neceffitas vrget, vt tunc temporis

ibu

emetico praemittatur

digeftiuum

. refoluens

n cihi

Nam bilis ipfa, quae fluida et tenuis eructatur

A

M

nusquam adhaefit, nec digefliuis aeget.

Nifi

forte orificium duc&tus choledochi muco tenaci

Pguu

obftructum bilis exitum ex veficula et hepatico

iritat

eoreo

ductu praepedia SroLr rat.med. 'T. l.p. 6o.

De praeparanda, inquit, ante vomitum mate-

d00d

0i C

rià id dico, nos plerumque, vbi emeticum re-

dOL fi

quirebatur, absque praegretlis foluentibus id de-

difle.

adhaer

Tumuiruarium hoc videri poffet, atque

inconfulto. factitatum , ni obferuatio frequens

f;.Ued

/

nos docuiflet

id vtiliter fier

I9

Mucus cum bile euomita mixtus velex com-

Cum

plicata cum felle faburra primarum viarum , vel

teriol

fub tranfitu per ventriculum ad fauces cum illa

üïübx

mifícetur et ad eum mobilem reddendum refol-

bribus

*ventia conducerent.

Chr

tem i

Inter-

d E

$7

Wt ey

Interdum vero digeftiua aliam praebere vi-

dentur vahtatem fi imhcer natura ad viam il-

Dolcir

Cà prae

lam heroicam per ductum choledochum non in-

Ilv füx

clinat fed magis prona eft ad decubitum . per

'ieparà

vafculorum ofha in tractum inteftinalem hiantia.

um fre

'T'unc digeftiuis paululum irritantibus bilem ex

(anouine magisad inteftina inuitamus.

Sal am-

ALAP K

mioniacum praecaeteris laudandum; quod tor-

AODOfIS

pefcentes fimul fibras ftimulat, quo refüitantes

Refoluentia hoc

(oluens

faburrae reliquias excutiant.

Leni fuo

Q

in cafu duplici emolumento cedunt.

; Mi

ftimulo fpaífmos foluunt , humores et bilem ex

) [&nac

fanouine ad decubitum alliciunt

Et ipíà liaec

epatico

irritatio, quae actionem vafculorum concitat,

lp 6o

egregium eft refoluens.

Mmch pgmumum a

tergo arietationes proetrudunt, quae Vaf'cuïorum

Su s

oftia claudunt.

Mucus faucium namumque, qui

um &

dornilentibus ad duritiem inípiffatus firmiffime

Bu de

auqu

e

v

adhaeret, foluitur matutino tempore experrectis,

equiens

fecretione a tergo erumpente.

^4 -Secundo, diceftiua , vi fua incidente, mu-

cum inteflinorum tenacem referant et oftiola ar-

ex cofn

teriolarum exhalantium aperiunt, vt eo vigoro-

i »el

fius bilem in inteftina deponant.

Saltem in fe-

um il

bribus biliofis fine fordium fignis, de quibus

; rl

Clariff[. R1 CH TER, STOLL et alii multi fomi-

tem in fanguine lamtantem fatentur, digeftiuo-

rum

I'ïæz

F 4

98

Ll

d as

Q

rum vtilitatemaliam plane nullam inuenio. Quae

m b

enim vis depofitam bilem tam brcui tempore

tiam

figet, vt refoluente opus fit?

fmm'id

1

Dantur vero cafüs ; quibus emeticum non

emetict

flatim tanquam primum indicatum propinandum

qis p

efle. videtur.

Si fcilicet primae viae fordibus

po&h-ae«

confpurcatae et inteftina multo glutine fponta-

neo farcita funt, quae prius refoluenda eua-

V

cuandaque videntur, ne quàedam bilis effufae

Qbus,

liori et

párs fub tránfitu a choledocho ad anüm retarde-

laram

tur vel in hanc fe infinuet coll,uuiem. $i vero

DC €0

neceffitas vrget: copuletur cum emetico ecco-

proticum vel paulo poft vomitum exhibeatur.

impull

Porro fi ductus biliarii fpafinis grauioribus oc-

inquit !

cupentur, fi febris comitatricis vehementia, fluida,

nam Vi

cum excrementitia parte intime mixta, fecreto-

fenftra

riis vafculis praeteruehat, feu fi ex alia qualicun-

D

que cauía, per emefin non tollenda, functio hepa-

5

[

tica langueat. Tunc ea, quae febrem minuant,

emefin

quae fpafmos fopiant, quae moftls*oï"cillatorii

gis fi

vaforum hepaticorum obftacula auferant prae-

Q et

mittenda videntur. . Denique fi caufa polycho-

büofü

liae in iccinore fita eft et illius ! ftafes, infarctus et

T0 X

obfítruCtionés eam generarunt, viae.prius funt

Q e

referandae, ne emefis fruítra immo cum damno

uenti

cieatur.

dent l

. Qiod

i csmSUSE

89

: Que

Quod et quomodo emetica euacuent fyfte-

üpore

ma hepaticum füpra i iam dixi.

Eandem íenten-

tiam teflatur Cl cotDHAGEN 9 ais de dy-

fenzerta grauiori praeceptis tberapeuticis , qulbus

üm non

emeticum ethnexe fuadet, ad vias ch010p01et1-

danqutm

cas expurganaas bllemque ita eliminandam, ne

dibus

pofthaec in putridam abeat corruptionem.

Don

*

4

h en

Vomitus cum multo molimine, naufea, ru-

effufie

&ibus, et frequentiori inteftinorum anabafi faci-

'etarde

liori emefi longe eft efficacior, qui cyftidem bi-

Oi ver

liariam et ductus biliferos frequenti compreffio-

Q C0

ne eo imelius euacuat et fanouinis circumducti

Dentu,

impulfum a tergo in iecinore auget

Qui citius

Di$ OC

inqut STOLL rar. 1/ed. T. L p. $9. Ipecacuan-

ümda,

nam vix deuoratam faftidiofi rencerent ; Íperato

jeCteto

fzuftrabantur. effectu.

nl Cl.m

0bept

Satis protractum etlongum inter quamlibet

jnudnt,

emefin interuallum melius eft , vomitibus vefti-

AIQTOTII

oiis fibi infiflentibus; vt ductus biliarii in mo-

f prae

tum et actionem concitati interea füum liquorem

l 10«

biliofum in remotioribus vafculis ftagnantem im-

Qus et

mo ex fanguine colligendi et in maiora recepta-

s fünt

cula expellendi tempus nancifcantur, qui infe-

damno

quenti anacatharfi ftatim remoueri poffit. Arri-

dent igitur per epicrafin propinata emetica iuxta

Fs

quae

Qd

50

d

; d

quae, vomitus ipü et illorum interftitia in medici

pcPf

poteftatïe fünt. Quo longiora vomituum inter-

hepi

li"

vàálla, quo frequentiores inteftinorum anabafes, eo

PO

maioris emolumenti fpes affulget.' 'Tres vomi-

tus impleanr antemeridianum tempus. Hac de

Jie (

^methodo sTor L T. L p. 194. commentata legi

lu

merentur.

Medicamentis foluentibus exiguas

cui

!

Ipecacuannae portiones adieci, quibus:. naufea

fcmp

i

contirllua, fubinde etiam vomitus concitabatur.

Secundum riPPOCRATEM corpora pinguia

hor

bene pafta; tempore ieiuno; graciliora vero fub-

(uum

iecta, debiliora delicatiorisque fabricae, ad vo-

que

mitum difficiliora, poft paftum haud fine ratione

dec

optime vomunt.

Nimis copiofa ab emetico

fympl

tü

fumpto potatio, medicamentum. per pylorum,

transcolat fperatum eludens effe&tum, dum al-

f0f (

vum ducit. Finito vomitu, aeger a frigidis fe

thitus

caueat, cum panxillo vino generofo et cibo iu-

fion

cundo eupepto corpus reficiat et dein quieti fe

conf]g

tradat vel fi vires permittunt modice antea de-

hmr

D

ambulet.

Si ex vomitu colicae, anxietates et

üt, v

velocior humorum circumductio: niPPOocCcmna-

neim

TES Íomnifera, SYDEN HAM et alii fuum Lau-

türzl

danum, Liq. anod. Spirit. Nitr. dulc. vel etiam

YOmit

opium in fübftantia adhibere fuadent, vt fangui-

f in

nis ebullitiones fuffocentur et placida quies cum

pedt,

motu acquali in corpore reducatur. Sedes, quae

nf

pott

J

RI A

:5 Y

] m»dm

poft vomitum biliofae deponuntur, multam ex

TL ID?

hepate bilem elicitam et ermefin oportuno tem-

Val qeo

pore inflitutam manifeffant.

$ VOrm

Dantur vero cafüs, quibus omnia polycho-

Hdv de

liae feu fi mauis, íordium fuürfüm turgefcen-

E TEBISU

M

tium figna adfunt et vomitorio exhibito, pau-

CXIQUdS

culum muci et faburrae pituitofae relicitur , quae

naufea

femper aliquali faltem in quantitate adeft, et ne

JoQu

minimum quidem bilis eruéctatur. Vomitus ni-

punpu

hilominus fperatum leuamen profert, quem fe.

ero fib

quuntur fedes foetentes;. quam maxime biliofae,

14 &0

quae ante anacatharfin náturales erant Quidin-

) rTI GWQ

de caufa? cur non euomitur bilis cum per

eretico

fymptomata fe proderit, cur eme(íin infequun-

ru

T

tur alui deiectiones biliofae foetidae, quae antea

ER

non erant? cur denique leuamem protulit vo-

u) iv

p

mitus cum tamen Ífordes furfum turgefcentes

100 11

non eiecerit? Cauíà latet in connara quadam

fe

qu

jetl

onfguraüone irregulari vel Pylori

qui nul-

nrad

lam regurgitationem bilis in ftomachum admit-

;g- Y

LOlv

s

tit; vel in Choledochi nimis profunda infertio-

»QC RA

ne in duodenum vel in alia cuiusdam partis a na-

tü Ld»l

turali fecedens flructura.

þlh]lcmmus motus

e| etiam

vomitum comitantes fyftema biliferum excitant,

1

"

finpu

fel in inteflina protrudunt, fed idiofyncrafia im-

jes um

pedit, quo minus per os eiiciatur. Effe&tus

quae

confequuti fumus et bilis euacuata per fedes foe-

Pofï

tentes

d m

tentes deorfuin eliminatur, inde leuamen ex vo-

fionef

priec

mitu. XPropria haecce ftructura nihil in medela

3nutat, vomitoria indicata fünt propinanda.

fipni;

Haec V

-Hancce vniuerfi fyftematis biliferi euacua-

fünt et

tionem inter praecipuas emeticorum, quae;íco-

po euacuatorio praefcribuntur, vtilitates effere-

fis vtri

ferendam , nulla dubitatio.

Emetica et. naufeo-

€o dif

ía languenti hepatis excretioni ad eundem infer-

polych»

viunt vfüum, quem diuretica et diaphoretica in

Qium v

nitione

vrinae et fanctoriniani perfpirabilis eliminatione

da ind

imminuta praeflant. Sienim ex primis viis fo-

Oi

lummodo et praecipue bilem efferrent, fane ma-

-]e indicata in ictero, qui ventriculum et duode-

HHO? n

num a bile puriffimum habet, darentur.

fmittr

Familiares adhtíc enumerandae fünt ratio-

Qu ht

nes, quae ad emetici propinationem nos deter-

quim n

minant, et fatis pärfpicue patebit multós rema-

[r1i

?

l

üm

*

Uneat,

nere cafüs praecipue in febribus aliisque morbis

- . biliofis, vbi emetica minime his ex. caufis defi-

l

- deratum praeftant leuamen.

Ventria

Emeticum exhibetur, fi fordes furfum

Certe vj

turgefcunt.

Eam vero vocant faburram owe

C01p]

&as m

turgidam, quam in ventriculo et duodeuo baeren-

zem matura per vomitum expellere mititur.

Pro-

emetic

dunt fe fordes fürfum, turgefcentes per appeti-

Tetulir

tum proftratum, naufeam, vomituritionem ,

Tu

s v |

amarum ori; fi aporegm linguam impura

fionem

d

93

X VO

fionem hypochondriorum et capitis dolorem,

medd

praecipue in regione frontali

Quae cum adíint

Ld&

figna, vt vomitorium requiratur nemo necabit.

v a CUA

Haec vero fordium fürfum turgeícentium figna

p

lde fw

funt et fymptomata polychohae, igiturque faci-

eflere

lis vtriusque ftatus commutatios cum tamen in

naufeo

eo differant, vt materiae excernendae íedes in

1 Inlef-

polycholia haereat in fanguine et hepate, for-

AuCà 1

dium vero furfum turgefcentium fecundum defi-

1Qtl0ne

nitionem in ventriculo et duodeno

Datur cru-

s o

da indigeflaque colluuies, emetico auxiliante

D£ ffà

omnino eiicienda, quam ex fapientiffimo infti-

duode

tuto, ne in fanguinem abeat, pylorus non trans-

mittit. In morbis vero biliofis tenuem plerum-

g

que fluidamque bilem eiectam confpicimus,

ORRT

quam natura certe deorfüm euacuaret, cum fh-

refma

mulum motum per1üalt1cum excitantem - con-

tineat.

morb

(s d

Porro emeticum magni eft emolumenti, fi

ventriculum grauat mucus dudlilis ita tenax , vt

urlt

certe vi laxantis non vinceretur.

Immo Clariff.

GOLDHAGEN. totas quafi, e fordibus compa-

m u

]

&as membranas a parietibus ventriculi moru

pugrt

Pro

emetici concufforio fecedentes vifas efï'e , miühi

retulit.

appet

jofe

Tunc vormtonum jure laudatur, quod for-

n, Ieh

des via breuiffima euacuat; ne per inteflinorum

fl

"

a

anfra-

Jl

924

—

anfractus circumductae reforbtioni exponantur.

eypue

Eft quidem faburra etiam in ventriculo a reforb-

ida

tione non inmunis, fed intefltinalis, vi functio-

wnda

nis longe maior; faepe periculofa inferret mala,

Hgüä'

|

l

ni oftia reforbentia, fpasmodice contracta, ma-

À

teriae acri introitum praepedlrent

Quaedam

ti0nem

acrimoniae ita funt acres, vt f'urfum euacuatae

tnate V

excoriationem et 1nflammat1onem 1am in oefo-

Quid

phago producant

Quanto citius in inteflinis

]ir pon

nociuam hanc protuliffent irritationem, fi laxante

s

loyans

exhibito deorfum propulfae effent

Colicae ex

Tie po

hac origine ortae videntur, cum paulo poft exi-

ficare Y

ftant, vbi pro vomitorio indicato:laxans da-

hepstic

—

um eft

$1

Biliofae funt' obferuatae epidemiae, in qui-

xiliante

bus bilis tantam exhibuit acidam acrimoniam, vt

difcedu

pelues metallicae , quibus excipitur, rodantur ;

[cute e

efferuefcat cum terreftribus quibus occurrit, fau-

')"1

?

Cunt

ces praefocet dum euomitur; et dentes ftupefa-

pedore

Caufa

ciat, vti omnia acida acria facere folent

IOu Dor

videtur; quod acidum in bile, ita iutam fuam

füperer menfuram, ne oleofa fellis pars id fatis

ivl

n n

inuoluere queat. 1Ín fana enim bilis compofitio-

fütmen

ne acidum ita oleo obuolutum eft, vt nullos fibi

dem

proprios effectus excrcere valeat.

Sub hac re-

euhn Lm

rum conditione vomitorium ex duplici ratione

fem v

omnino eft exlubendum, tam ad vias biliferas

OAN

expur-

V d.

95

Onàntur

expurgandas excitandasque, quam ad hancce

U

acidam acerrimamque bilem via breuiffima eua-

ündto-

cuandam,

nein ttactum inteílinalem nociuum

« mà

& mü

mgeratur irritamentum.

Al funt, qui fpeciofam hanc proferunt ra-

L*ïdcfn

yar

a

tionem, emetica effe adlnbenda, quia ex fyfte-

GvudL

d

v

mate venae portarum fordes in inteftina alliciant.

0cfo

Quid illud? Vena portae reforbet, non exhalat.

n AS

Et ponamus, vt res ita fe haberet

Cur emertico

)

n

m

:

laxans poftponitur, cum ex inteftinis plures ve-

H

(

e

)f

nae portarum rami ortum trahant? Si vero figni-

J01t CXl

ficare volunt, vt fordes venae portae per vafà

n

l

hepatica feparatae, in ductubus biliariis ftagnan-

tes et in veficula fellea reconditae, emetico au-

1n Qui

xiliante, euacuentur; de mea modo in tantum

D. Y

difcedunt fententia, quod,. quidquid velint, ob-

)x.df[lll;

Ícure exprimant

Reliqua quae emeticis com-

lï'

, la*

petunt emolumenta, excitatio fcilicet motuum in

]

hn

l

LM[/"

pectore, capite et fyflemate circulatorio, huius

Cufa

loci non funt

j

yam

Cum igitur ea, quae vulgo emetica indi-

d fati

cent, non ab omni parte defendenda fünt, et

jl

po )

tamen copiofüm illorum cum euphoria vfüm vi-

Jos 1

demus, vt füfpicemur neceffe eft, aliam quarm-

Ie

liüv

dam caufam latitare morbofä.m, quaeita frequen-

3110re

tem VQH]IIOI'XOI'UID víum requuat

Videatur

J*l

1

PL .D

10AN. WENZESL. NEVMANN de emeticortum

—

C'&Pl

tteg le-

96

TOR

d

5

j

:

j

fecum.

mgldïu per obferuata pradficorum — vindtcato.

Qualem morborum gregem collegit, in quibus

sritabi

vomitoria vtilia füunt inuenta. ^ Eftne maxime

hoc pf

credibile, vt ex his enumeratis morbis multi

mot (

apozem

emeticis propter füam vim cholagagam et hepa-

ücae fecretionis excitationem cefferint ?

Hoc amplius addam, vt certe reipublicae

À

plures conferuarentur ciues, fi pro nimiis venae

ofcilat

íe&tionibus determinato, vt mos efl, tempore

citant, |

gelebrandis, auctumnali tempe&aie fe emetico

hac vi

repurgarent et polycholiam aeftate collectam

difcant.

diminuerent; praecipue fi per fuperiora fe pro-

derit fymprtomata. Fiodiernum enim vitae ge-

fe- ete

nus morumque nimia indulgentia, quibus no-

prefls,

ftrae aetatis ciues affueri füunt magis ad abundan-

um eu

tem bilem, quam ad genuinam fanguinis ple-

fnirinti

-

thoram, maioribus noftris quondam propriam,

diapton

difponunt.

Mirum inquit modo laudatus w E v-

türam t

MANN, faeculo eo, vbi gulae maxime indulge-

teiqui

tur, emetica ita euiluifle. Reformidat medica-

indicatio

tionem f

mentum tantos motus ciens, praefens homuncu-

lorum mollitudo. Gratus falutaretur, qui phar-

pridico

macon inueniret, quod bilem ex ductubus he-

Ij

paticis et veficula fellea eliceret, nec noxios

quaeliy

emetici effectus, qui interdum tamen, quamquam

Qun tar

raro obferuanturs fcilicet congeftiones, ruptu-

Quanta r

ras, abortus, incarcerationes, etc. nunquam

Tum bj

gfecum

-

RT

97

JHIT)

fecum duceret

Naufeoía raro ob variabilem

QUIDUS

(

irritabilitatis gradum ea dofi dimetiuntur, vt

DnaXime

hoc praeftent. Bile enim expreífa. et. hepatis

3 [nüt

motu excitato fufficerent ad eam exturbandam

Dhany

x lly[)

apozemata detergentia:

VV

INnic..:ll

€ Vanj4A

Abfolutur medicamentis, quae motum

SApor

ofcillatorium vafculorum cholopmencorum ex-

w

an

0

citant, bilis fecretionem in hepate augent, et

ul

Al

hac via fanguinem íuo ab 1nquuiament0 mun-

dificant

f,; Plo

Inuenta funt iam dudum, in caeteris

1f4a (a.

Íe- et excretionibus, vel languentibus, vel fup

Hkn

preffis, remedia eas reflituentia et copiam colle-

bondan-

étam euacuantia. Si nimia vrinae , materiae tran-

ye

Ípirantis in fanguine retenta copia commoratur,

0p

diaphoretica et diuretica exhibendi mos eft. Na-

$ NEI

turam turbata in hepatis functione omnino nos

riauge

reliquiffe a potiori non eft fufpicandum. Hac in

médiCa.

indicatione, quae languidi hepatis motus excita-

nn

al

tionem fiftit, cardo rei vertitur, et praecipuam

practicorum attentionem fibi vindicat.

2 Puäl

pi

l"

Praecipue ad caufas refpicere noftrum eft

noxioS

)0

quae hepatis fun&tionem turbant, impediuntque

quin tanta ex fanguine fecernatur bilis' copia

quam

quanta recipitur.

T'orpor vel debilitas vaículo-

l upfu

ngi

lat

rum biliferorum, languens fanguinis circuitus

G

funt

fecurri

4

9$

d

|

funt excitanda corrigenda; infarétus et obftru-

tutt à

&iones hepaticae refoluendae, ftagnantes humo-

/;;jstg/e

res propellendi , fpafticae" affe&tiones abdomini

mitd

familiariffimae, quae cuiuslibet partis actionem

Site

füfflaminant, fuis remedís funt fübigendae. De-

Aasfo

nique profpiciendum , vt fons elemenrorum bi

Matet

liariorum in fuis retineatur limitibus, nec nimia

erüchtl

illius redundantia vel viuidiffimam iecinoris fun-

durch

&ionem fuperet. -

Diminutamrie hepatis fecre-

angedi

tionem, vel auétam bilis elementaris in fanguine

len du

euolutionem polycholiae caufam efle; diagnofin

ZWeatt

Nur.

propofui in comparato ictero cum polycholia.

Hoc amplius cenfeo, caufas morborum biliofo-

$0N //

rum chronicorum , vt vlcerum, eryfipelatum ha-

P.lp

bitualium, arthritidis biliofae etc. potius in tur-

vasculi

In

batà per hepar mundificatione quaerendas efle,

acutorum vero in nimia copia biliofarum parti-

it idle

cameni

cularum in fanguine orta, quae heparis fere vi-

res excedit.

Etiam morbi biliofi hiemales, qui

lls ex

fub coelo frigido fporadice occurrunt, a potiori

fam pr

P

in hepate quaerendi, quia hiberno tempore (di-

bilario

minura exhalatione peripherica) interna organa

excretoria vices fubeunt.

ens bl

Remedia, quae fecrerionem bilis augent

Q'ünis

funt naufeofa, emetica refracta dofi et vomito:

nalrt

ria ipfa, quae concuffione hypochondriorum et

vaforug

viuidiore in vafis hepaticis motu tremulo eo-

Dattept

rum

x&

$9

Obf

rum acCijonem alleuant.

Nosts von der Zg-

Qiumo

lüfgkeit der Drechmittel fagt S. 36..— Die Brech-

xlomini

mittel bewürken eine lebhaftereBewegung der

IU N|

Sáfte in der Leber, und folglich eine ftürkere

jae. De

Ausfonderung gallichter oder fonft verderbter

rüm bl

Materien, und befreyen das Blut von einer be-

C nimia

tráchtichen Menge derienigen "Theile, die

[ü

durch den vorhergehenden Krankheitszuftand

IS 1&CTQ

angeháuftfind. Seite 77-78. Brechmittel wür-

anguine

ken auf den Stoff, der noch in den Íogenanten

emolin

zweiten Wegen befindlich ift, und beleben die

hol

Natur in ihren Ausfonderungsgefcháft. 'T'u o w-

leOfO

SoN in den auserlefenen Abbandlungen Vol. MI

um ha

P. I. p. 48. dicit emeticum in minimis hepaticis

In tue

vasculis ftagnantem humorem propellit.

s elle

Ingens füummorum virorüm numerus, qui

m Päïï

in ictero vomitoria commendant, huius medi-

[efe Y

camenti vfui in hepatis languente fecretione et

h,s qu

bilis ex fanguine expurgatione au&ontatem mul-

L PO[LOH

tam promittunt.

-

Per vniuerfüm hepar eunt f'af'acuh vaforum

Ofe (di

biliariorum , venae portae fürculi.

Pellitur in

orpana

eos bilis, vi circumduéti et fequentis atergo fàn-

quoeni

guinis, preffu diaphragmatis et vifcerum abdo-

vormito

minalium.

Inde primo liquet, quanta, in tali

yum d

vaforum biliariorum copia, tam amplum viícus

perreptantium, abundantia liquaminis biliofi

uo 0

r

2

ftag-

H

In

Secundo quomodo et

flagnantis latitare queat

cam e

quid praeftent emetica refr. dof. et naufeofa vo-

mituritionesque.

Sanguinem a tergo fequen-

gito

iumn

tem citius circumducunt diaphragmatis et. ab

tim e

dominis motum in hepar accelerant et ab ante-

vt vacua. fecretis

CJUT 3

riori receptacula expurgant

Brechmittel leeren | die

Connen

yecipiendis ; pateánt.

g&chii ve

Gallengànge aus, und verflàrken. die. Abfond

DeRpus

rung in der Leber. "Wairnuzresns Bemerb. über

Th0fU df

einige. Arzneymittel, . Effunditur ideo naufeofo-

abdorm

rum ope bilis ex vniuerfo hepate allicita copio-

íein duodenum; igiturque , quibusdam, morbo*

Dinphta

rum b1hoforum fedes male quldem in duodeno

fürfum

videtur.

gunt.

t

*

T

fqu

]

.BissET p.206.,— fromanaccumulation

n

A/ZWJ/

of highly vitiated.bile in the duodenum.. : B o-

Hinc cum b;hs

&

NET. fepulcr. V. Hl p. 215

equiat

tam per meatum .cyflicum diétum quam hcpa—

ticum in inteftini duodeni finem effundatur, me:

bilisin d

DENHA

rito./febrium fedes inteflina. tenuia . ftatuuntur.

LizvTAND Synopf. prax. ted. 228., lMlud no-

lünc d

tare expedit, inteftinum duodenum variarum fe-

beneath:

brium fomitem recondere. |Ex eodem quoque

lis df

[

fonte prodire, videntur anxietates et. dolores,

t ler I

qui vomirum blhofum, Choleramne praenun-

| Il]eF

tiant.

Ticans d

&i

Inter

d D

1061

Iodo.et

—'"Inter ea ffem'edia,f quae fecretionem hepati:

feoü V0-

cam et feparationem bilis a fanguine augent me:

fito eft equitatio commeridanda. ^ Vertebrarum

| fequen.

$.et dj

columna cum-extremitatibüs füperioribus alter:

ibante

natim extenía et collapfa, verfus os facrum alli-

fecrens

ditur; diaphragma annexüm deorfüm trahitur.

ren de

Coónueniunt ab inferiori. parte dppulfus offium

Abfond-

ischii verfus ephippium et ictus acetabulorum a

TR« 4

)

genubus appreffis , qui continuato per peluim

Gu

ifeofo

riotu inteflina ad axin furfüm pellunt. Mufculi

tà Copio

abdominales partium reliqu'&rum'mouii obediunti

, ID0roo*

Diaphragma igitur-deorfum raptum ert intefliná

duodeno

fürfum 'propulfa in.medium hepar praecipue

agunn

Iam ex motu concufforio rhedarum na-

viumque bilis effufionem cum vomitu oriri nar-

e^ t^

ii

ratZIMMERMANN' v5 der Erfabrung in .dey

m.'Do

zrzneyb. S. $95.-quanto. potius ab equitatione

üm. Dui

exfpectatur. ^ Id'adhuc foneam, fit aluus poft

m hep&

equitationem laxa, ne fecreta et copiofe effufa

bilis in duodenum cum damno reforbeatur. :sv-

t fre

DENHAM Cbap VII. of ibe bilious Colic p. 191.

Tu

]lüd 00

hanc defendit methodum. Nor doithinckit

anm

beneath me to own; that.i have frequently cured

| quoque

this difeafe by riding on horfeback, when all

dolore

other means had failed me. — It gently. fchakes

ll the parts of the lower belly , and by this

praemm'

3neans drives:out all vifcidities: contained in the

bo

[nte?

x

102

n

Es -

bowels &nd blood veflels, and eminently promo-

mde If

tes the circulation of the blood thro' the mefen-

Cïdh.!en

teric veflels and the ramifications of the vena

XCLOb

porta, whereit circulates floweft

nglem -

term

INpi:1c. III

cant

Ea ex duétu choledocho expreffa bilis, quae

habet

non per os eiaculata, fed a duodeno ad caetera

tantutmi

inteftina deorfüm delapfa, eft abftergergenda et

Qmhis :

per aluum euacuanda

Duplici via huic indica-

tioni fatis facimmus; vel emetico, laxante marita-

cuma

to, feu fua ex natura aluum ducente, vel leni ec-

fa, vel

coprotico poft emefin dato

Huius in inteftina

uit fl

fub vomitu immigratae bilis abfterfio eft vera ra-

omntes

tio, quae quemque rationalem medicum inci-

quatic

tat, vt poft emeticum propinatum alui feceffum

fiofa el

exoptet, vel irritationum ope prouocet fponte

plenos

fecedere recufàantem. Rite obíeruata haecce caus

(üb cor

tela, bilis effufae reforbtioni optime praecauet,

fIcum

caeterisque rationibus, quas in fui indicati de-

pofioge

fenfionem laboriofe conclamant, facile praepon-

QOprot

derare videtur.

Vomitus cum fequente alui du-

biliof

ritie, initio quidem leuamen producit, fed re-

hi pe

crudefcunt ita fucceffiue fymptomara, vt re-

ho

deunt in fanguinem fordes eiectae, quae paulatim

denuo reforbentur

Sufficit in polycholia poft

vomitum laxans vnum;, fuperflua fine commodo

inde

d

105

Y ptomp.

Conti

inde impetrato debilitatem inducunt

* mefen

nuandum cum emeticis et laxantibus alternatim

Qe vena

exhibendis, vsque dum morbus foluatuür.

Si

vero bilis per ofcula arteriofa ad tubum intefti-

nalem deponitur: laxantia plura cum digeftiuis

intermixta prae emefi praerogatiuam fibi vindi-

ls que

cant.

Interdum vero hepar in polycholia talem

d caetera

habet conditionem, vt femel quafi

primum

penda et

tantummodo impulfum requirat; quo facto,

C mdlca-

omnis abundans bilis copia per ductum choledo-

& mafita

chum ad plenariam fanationem vsque, in intefti-

| leni ec-

na, velut ex fiphone primum citato, continuo de-

ntsfhna

pluit ftillicidio. Stipati fünt tunc temporis bile

Ver rü

omnes iecinoris fafciculi, íed vis expellens ex

um ia

qualicunque caufa languet. Sanguis vt fimul bi-

feceffom

liofa elementa copiofiora foueat neceffe, quia in

plenos duétus nulla noua inmitti poteft. Hac

fonte

eCCe Cüe

ub conditione faepe faepius vnum füfficit eme-

nàecttet,

ticum ad primos motus fuícirandos, et quae

jciti de

po&haec perpetuo deftillat in inteftina bilis ec-

coproticis euerrenda eft. . Si aluus haud amphus

yrepote

aj die

biliofà cum leuamine fecedit et polycholia ad-

d f&

huc perílat: alterum tertiumque et fic porro

v m

emeticum exhibere ex víu eft.

paulanm

j pOü

mmOdO

inde

G 4

Àxptc.

104

INpt:1c.

I V.

dicunt

Scaturigo bilis eft fuffocanda. Abfoluimus

quià fe

identid

huius indicationis poftulara, íi maiorem huius

morbi receptiuitatem, quibusdam fübiectis pro-

inteftn

priam emendamus, fi caufis praedifponentibus

]eämm

medemur, et occaüonales quantum fieri licet

qunt re

euitamus.

Quie h

febreb

Emendanda funt methodo roborante vni-

morutm

rem f

verfalis et parnculams debilitas, vaforumque re-

forbentium infirmitas, quae, quo debiliores, eo

Haecc

fnoris t

maiorem ex inteflinis craffis recipiunt faburram

et morbum vel fouent, vel fugato receptum

periplt

dant

Inors ;

Dagliui vomitus nigro brunei' (biliofa

corrupta eiicientis) fontem ex debilitatis 1ntefh-

fecretio

nis deriua. Matrona quaedam eodem vomitu

ex at

laborans; iis fanabatur medicamentis, ex quorum

wus d

effe&tu exoptato concludi poterit eandem inte-

letant

ftinorum infirmitatem in cau(a fuiffe. ZiMMER-

Uberan!

MANN v0n der Erfabr. in der Arzueyk. p. 290.

blood

TOysm

Haecce tubi inteftinalis infirmitas, cum ex

fs bei

variis caufis ortum trahat, praecipue in medela

fuids s

feouum biliofarum' per diu. continuatum . pur-

Vistem

;

ga ntium et ennematum vfum quam facillime ori-

be ren:

r

amat

Ex his, ea aegrotorum febre biliofa

Vomitn

laborantium fituatio explicatur, de qua practici

Ipe b

dicunt

rS o aaeRaL L FA REU

f

105

-

dicunt fermentanonem biliofam in fanguine effe,

luimus

quia femper poft tot tartaque purgantia fordes

la

Jlug

identidem recurrunt.

Prouenit ex deb1htat1s

li po

inteflinis et deperd1ta vafculorum minimorum

ftübus

legitima contractilirate; quae auctam fecum du-

r [icet

cunt reforbtionem. . Dantur iníüper aliae caufae,

quae hanc continuatam bilis generationem in

febre biliofa inferunt

Huiusmodi eft foluta hu-

(& VDl

Illuftrant

morum craíis et colliquatio eruoris.

qu re

rem fudor;, diabetes, diarrhoea ex colliquatione

$, C0

Haecce aegri conditio, generalem diffoluti hu-

burram

moris therapiam defiderat. | Alia eft caufa, cum

cepum

peripherica euacuatio impedita vel abolita ,. hu-

(hitofa

mores interiora veríus determinet et hepaticam

intell

fecretionem augeat... Simile quidquam- diabetes

Vornit

ex tranfpiratione füppreffa monflrant. L. cuat-

guorum

uERS difeafes of Soutb Carolina V.L p.i185. But

ntc

let an emetick operate ever fo well, the like ex-

MMER

uberant feparation: of that humour from the

x(

40

Q

blood will again be made in the fucceeding pa-

roxysm. - The reafon is, that the external vef

cum ex

fels being thereby ftrongly conftricted, : and the

medela

fluids repelled from thé outward parts upon the

m.pi

viscera, the like bilious redundance will thence

me or

be renewed. But-even during the fever, the

biof

vomitingor purging, that proceeds from füch a

faperabunda

nce.

k

-

Of bile; as well; as.the further

pra&

dicunt

G 5

1mino-

106

*

d m

immoderate fecretion of it, will, moft com-

sobort

monly, be prevented by warm diaphoreticks

i J

$oined with antifpasmodicks etc

Accedit calor

!

febrilis, qui identidem oleofam fànguinis par-

tem adurit

Febris igitur füffocetur, fruatur

(upprn

culent

aeger diaeta antibiliofa acida vitetque victum refi-

culis 0

nofum, animalem, alcalinum ; ne chylus conti-

vt fan

nuo nouam fanguini inuehat bilis materiem. De-

bilitas vafculorum reforbentium roborantibus

praebe

abulis

vel per os vel praecipue per ennemata, quae

fatüm

locum morbofum ipía attingunt, larga quanti-

deit V

tate ingeftis. Ex eadem caufa languens hepatis

Et haec

tredo

motus iisdem excitandus pharmacis.

feptim

eft propria fpecies, qua febris, adhuc biliofa

p u

cort. peruv. et fpirit. Vitrioli defiderat. Docet

fimul, - qualem poft febrem longam biliofam ha-

beant vtilitatem roborantia.

Reconvalefcentes

(itque

aepros cum obferuaretur facillime relapfum pati,

Ài

fi paulo plenius, quam ventriculus debilis ferrer

nutrirentur;

Elixirio ftomachico vfi fumus

,

STOLL 74t. 9/ed. T. l. p. 20 et p. 29. fecurius

tür fse

tunc cort. peruv. dabatur nec tam facilis erat

fotbtio

in febrim relapfus, reiecto dudum mali fomite.

QUitaf

Ippoiatri poft morbum ab abundante bile

curatum brutis exhibent Limaturam Martis lar-

flone

gis doübus ad vifcera, quod dicunt, abdominalia

für f

robo-

——

107

L com

roboranda. ERxrLiEzENs pm& Unterrich m

retücls

der . Viebarzeney S..374.

t at

EW

l5 pat

Amplius curandum, cum bilis fcaturipinem

frugtur

fupprimere placeat, ne materia in inteflinis fae-

1m re[l

culenta ex ciborum reliquiis nimis fcateat parti-

COnt

culis oleofo putridis alcalefcentibus. Videndum,

n. D*

vt fanguini commeatus chyli blandi antifeptici

bus

praebeatur. Ergo diaeta animalis, faltem eius

uae

abufus, praecipue ille victus carneus, qui exal-

Quan

tatum animalitatis et alcalefcentiae gradum poffi-

nepa

deat vitanda et acidis corrigenda crafforum pu-

[«

tredo. Ex vera plenritide fanata puella, paucis

bitiofa

feptimanis poftea inquit sToLL 72f£. zzeZ. T. I

Docet

P. :2. poft carnes intemperantius comeftas ri-

am ht

guit, aeftuauit et vomuit aliquoties biliofà inci-

[centes

ditque in peripneumoniam.

FiNXKE Pein

Abufüus carnis efï: rec1d1uae caufa.

piti

fertet

. Porro profpiciendum , ne diu commoren-

(ümus

tur faeces in inteflinis craffis et tempus, quo re-

ecurits

Íorbtioni expofitae fint, prolongetur, quod

[ig erat

euitatur, quotidiana alui depofitionis cura.

Qriite.

Hepatis fecretio eft promouenda exercita-

yre bl

tione corporis vniuerfali, qua omnes exhilaran-

r ht

tur fecreuones, vaforumque iecinoris robora-

nalla

tione

tobo

xo8

exalttt

tioneet forraffe j fub "languido' hepátis motu

ryratutm

naufeofis per interuallà propinatis.

Si vitig il-

pro po

lius, Pcafes, infar&us , obftructiones , calculi et

lus .0f

id gunus alia ; m caufa funt , ed-vt corrlgantur

tranfp

Vma mterefi

eam d.

'lTandem curandum, vt vefica fellea. rite

feparea

euacuetur, vt omnes fe- et excretiones iuftamen-

t, p

füra et aCtiuiraté procedant, vt neque fupprima-

corpot

tur neqdue diminuarur tranfpiratio , et vrina iu-

f pràe

fa. D0I

fta fluat copia, quae, vt fupra: dixi, parteim bi-

lis eüacuant. "Tribüs, medeatur. caufis polycho-

bufüpi

liae et fuff'ocabuur fcaturlgo.

H

Dzaem im polycbolia

GOLD

i

Tener

itd fit comparata , éüum omnia aeftate flagrantis-

hx

fima, folis aeftu torreantur, et humores a centro

Ie. v

extrorfüm vergant; vt tubus intefüinalis a pu-

frua (

trefcente fentina- immunis fit.

Vi&us animalis,

Ofnfr Y

plantae alcalefcentes , conditae pinguesque da-

icinii

pes, oleofa, la&ticinia, oua etc. et potulenta fer-

Tàcs

mentata funt vitanda, quae érudum, craffum, re-

buit,

finofo oléofum chylum praebent, vel infita fua

Dem m

vi calefaciente cruorem. corrumpunt.

Fruen-

vor f

dum vegetabilibus, acidulatis, ^eupepris; . di-

r Q

luentibus' particulasque. oleofo. falinas .ardore

Ut ex

L]

ex-

^

'*—:f—"ää

199

15 moti

exaltatas muoluennbus.

Aqua pura, lac ebu-

Vitia ]

tyratum , mulía ex limoniorum pomls confe&a

CUU &

pro potu ordinario conuemunt. Cop1of10r hau—

"TiPantür

ftus omnes excretiones, praecipue. Vrmam el:

tranfpirationem promouet , et fanguini « ommno

eam dat condmonem vt nocua facilius ex! 1110

Cueà rite

feparentur. Coelo ex feruore fübxto refrxgera-

fl men

to, potu the1f0rm1, moderato vini vfu; jet. moru

üppr

corporis blandiori diapnoe animanda.- Cerem—

Vrifà

fia praecipue bilis generationi fauet. Haec diae-

em b

tà nonumquam polychoham nafcentem i in her-

bolycho«

ba fupprimere valet.

Huius diaetae vfum obferuestio, quam Cl

GOLDZ4AGEN. mecum commaunicauit teflatur.

Tenerioris fabricae . virpo, cuius ex . familia

3UTAntIS

phthifica mozs. abripuit fororem ; incipiente. ve

3 Centro

re . vehementüori. grauabatur tufli cum,, multa

in uc1 excreuone,

64 Pu

lutfa xuris folatia petiit,, ab

ADImALUS,

omni vi&u animali abflinuit j-- fruebaturque.la-

ädg d&

&iciniis, vegetabilibus praecipue fruétibus. hor-

enta fþl'

raeis

Serum-lactis dulce fcopo medico,adhi-

m

buit. Hac cura praeter leuiufculam excreatio-

t (M

nem matutinam continua tuflis plane filuit.

V1-

gor fun&wnumque alacriras cum fanitate redxe-

jruen

re

J

« i

Quem ftatum, quo aliquot tempus (übfti-

gdort

tit;, excepit anxia refp1rat1o, fenfäno pulfáns in

e

. hypo-

110

Mu n

sadotuf

hypochondrio dextro, cum dolore hepatitidem

Tf

mentiente, ita vehementi vt repetitae, fed fine

vero o

omni leuamine, requirebantur venae feéctiones.

valete V

Oris fápor erat amarus , digeflio laedebatur , et

inuolul

cutem icteroideus foedauit color.

Abfceflus he-

modo d

patici metus emetici propinationem prohibuirt.

Vel meracae bilis vomitus, vel febris per quinque

gendo f

|e mot

dies circiter duraps hunc fltátum foluit; et fatis

(imus:]

laudabili gauifa eft fanitate. Sed denuo in fangui-

ne colligebatur bilis abundans eademque recru-

defcebant phaenomena, quae iterum eadem crifi

facta euaneícebant, et ita adhucdum alternante

D

l

tenetur valetudine.

!

Ti

tol

Tet

Iam contraho vela.

Sufficiet mihi, vriam

Ls

huic morbo medendi methodum defícripfiffe.

dnr

u

Forfàn dantur plures vel faltem in melius verfae.

u

Therapeuta enim id modo cura ampleétitur fia,

hi

vt quasdam morbi caufas demat et naturae vires

Ti

medicatrices fuperioritatem accipiant vel iam fu-

fit

bu

periorum a&tiones in fomitem morbofum facili-

"u

tentur *). Alia eft methodus corrigendi bilem

b

aci-

a-

A

E

*) Morbus exiftit ex conuentu plurium caufarum, quae

&

coniuné&tae rationem morbi fufficientem conftituunts

101

Inter hanc morbi rationem fufficientemi et vires nae

hi

turae medicatrices eft femper quaedam fuae cfficaciae

di

proportio, Si vires natutae maiores; morbus fpon-

te

qu

f

d

XtTlI

Datitidem

acidorum auxilio quam cum T1ssOTO epidem.

d fine

Laufatu. p. 17. quidam commendauerunt; :

quae

lectiOnes,

vero fola fine methodo euacuatoria 1un&a parum

W

valere videtur.

Caufa enim rnaterialis vitiatam

erUD

inuoluit proportionem fluidorum, quam tanturi-

tohibut,

modo diminuendo abundantia facilius, ^ vel au-

gendo minora difficilius reftaurare licet.. Si in bi-

q H'lqvpl

et fot

le morbofa acidum praedominat

vt fupra vi-

] lanput

dimus: haecce laudata methodus male fane appli-

cata

& TeCru

Y

em crif

(GTDante

te vincitur, fi minores morbus non per fe fanatur,

Therapeuta numquam morbi rationem fofficientem

tollit, fed modo hane vel illam caufam ex pluribus

rationem fufficientem conflituentibus demit, :et itg

j, Vtéfl

propordonem mutat, vt vires naturae maiores eua-

Vel medi-

npfifi

dent morbiqué fomitem penitus tollant

€us non ad caufas morbi refpicit, fed modo vires na-

» Verlae,

turae auget et hoc modo illis fuperioritatem in mor-

Itf f 12,

bi caufam comparat; idem fit, proportio inter vires

2 VIIcS

naturae et caufam morbi mutatur,

Hac ex propo-

m ff

fitione cognofcitur cur diuerfa reredia eundem mor-

bum fanent

In hydrope adíunt fpiffitudo humo-

? hicil

rum et vaforum atonia et ab his curatur refoluenti-

j bilem

bus ab aliis roborantibus, Sint vires naturae —— leg

L

a-]- b. ratio fufficiens morbi x -]- y -- z. idem eft

an medicus tollat x -- y feu y -]- 2 feu ? -]- x an

augeat vires naturae perc-- d Vires naturae ma-

t quae

(tityunt.

iores euadent morbusque füb omnibus -his variatio«

nibus fanatur

1 1te$ nae

Etiar explicat, quomodo vnum me-

fncactdt

dicamentum tot morbis mederi poffi

cum famen

»ugfþon

quiuis inorbus diuerfus, diuerfam vt habeat rationerm

t

fufficientem neceffe eft

[0À

112

cata effet,: fi non: acida polycholiae. praecauent

et praefänn commeatum priuant,

i

Videtis imperfectam quandam huius morbl

adumbrationem, pro vt humeri valeant depictam,

:

entequam. in fecundarios tranfiuerir.. morbos.

Etiam de.his quaedam differere mihi in mente

fuit eorumque originis modum vel per degenera-

tionem fucci biliarii, vel per metaftafin, vel deni-

que per complicationem euoluere cogitaui, fed

vereor, ne impatientes offendam aures.

Si vero

laborum primitias res publxca litteraria, aliqua fal-

tem cum indulgentia fufcipiat: tanfirum po-

lycholiae in fecundanos morbos paulo poü:

addam.

p d

h

«

AROHeT

z

3

AE

d

)Zc&

«

N

LA

$4528

M i

i«

^

ul

dU

Y

n

lm

!

4

UR

n

N

j

"

l

n

!

|

,L

|

l

|

|

;ï

|

j

KTL EH

|

E

8

.»v»w

grex

/a?a. s

,IM,

r

E

W/,

eaf

...w

g

.

u r ]

Jllnfilf

hs

H

—

sss dN

-

m

-

:

as

us

—

m

*

-

s

"

ia

3

m

-

T

THeS

z

u-

-

g

RE

s

EM

i

x

u

df

L

R-

x

ol

d

--

—

-

quececa:

D

——

—

—

t

A

--

Lt

»

Pa

CM

-

—

x

J

Euroskala Offset

x IOA—NN;IS CHRISTIANI REIL

MED. ET CHIRVRG. DOCT.

ä

9

)

Q

co

TRACTATVS

VierFarbSelector Standard *

i

/

l

s

DE

Balance

O

e

Focus

D

ä

POLYCHOLIA

N

14

13

PARS PRIOR.

12

11

——

--

ee

N

10

B i

kw

»"

f

s

d

EE Ed

W

WX

z

j

IN

—

p5

;äxï*w w

"

AX

M

v

m

VE

e-.

X

HALAE

ä

'* YPIS FRIISERICI AVGVS'TI GRVNE'RTP

|

MDCCLXXXII,

1

U Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com