Jc3a_qt_16

»

—

s

m

m

—

a

JD

-

T

Ls

E

13

;

*

ss

"i

*

t

7

D

WT

*

"i.

""

d

2

À

D

.

p

É

j

"1

"

3

P

2

T

z

-

4

$

T

"t

"1

2

'TJ

-

b

j

b«

o

*

j

a«

en

&

fid

3

2

ä

a.

À

2

W

H

U

N

E.

3i

h

»

U.

ld

P2

*

V

"

n

E

*

3

W

"

x

&

4

s

ee

j

21

*

"

p

pX

És

*

d

&

L 3

n

*«

P.

r

Es

R

8

t

i

"

*

»

*

i

v

$;

P

P

E

"

d

;

E

&

g

a

3

d

At

:

L

A

7

d

L

d

x

E.

p

E^

b

C0

o

d

i

id

d

5

k:

i

C

x

5

i d

.

?

g

x

*

u

d

h

$

4

R

V.

-

"

1

"

e:

2

3

d

r

4

M.

TOR

5

)d

d.

2

L

3

*

E

3

-

d

P

"

E

P

1

*

E

ss

P^

|

*

*

s.

$£

E

hs

v

!

i

:

*

ld

d

E

h-

*

d

7

*

d

F.

2

"

g

Y

w

"

w

^T

ls

i

g

3

"

P.

23

".

d

MÉ

: |

d

m

ET

"

"u

.

i

L od

8

etu

[j

L

d

Á

a

D.^

P d

E.

i d

fs

N

a

?^

*

E

E s

z

*

*

p

E

od

L

$s

i.

P.

*

o^

&

d

*

^

*

*

CH

P

17

s

"

TE

u

w

J

d

E-

E.

"

3

*

$

7

d

L

E

4

*5

a

$s

L

u

i

b

:2

iE

A

"

n

[

r

d

5

s

".

P0

,

hs

"

»

sl

Pa

»

*

$

s

s

»

"

-

E

*

d

E

$

d

2

s

"

^

ï

T

v

E

"d

n

d

j

*

Ae

"

2

.

T

*

e5

*

A

s

ï

AE

»

T

&

7

y-

KE

hE

E

R

E.

d

u

5

Y

E

a

Q

"

n

du

1

d

*

P

,

ï

£

:

v

*

U

i

äga z

"

E

P

a

»

".

"

N

t

j

s

;

OM

.

v

N

8

&

2

M

s

|

x

*

*

E

1

"

E

e

$

k

E

2

r

m

a

yn

E.

:

:

L.

B.

i

ii

l

?

2

A

$-

st

J

v

a

-

t

"g

A

*

P

n

A

;ä

L

Y

&

*

ii

"

8

*

.Z

*

3

ss

A

:

PX

P

z

á

T

:

A

s

T

x

riol

m

*

&

*;:

*

H

Pt

p

L

*

-

.

A

1

p

*

*

D

F

2

D.

W

-

E

s

»

3

"

s

:

Lj

?.

Y t

"

L

p

a

p

p

d

T.

/

Ed

W

"a

i

--

*

Ü

36

L

AA

n

?

E

É

J

2

24

L

, 8

-

9-

t

»

A

D

d

;"ï

EX

L

"-

71

s*

E

E

^t3

i

E

L

*

P

p

EX

d

F.

xX

E i

À

i

f

T

k

dies.

i

*

p

*

$

zj

»

d

a

u

D

v

Y*

"

p

e

;

n

*

*

d

r

"

:

W

a,g«

i

s

$

M.

EK 7

r

d

d

3

T

:

m

£

2

*

p

*

Lt

ER

h

T

9

*

n

&

h

dh

s

M d

T

"

ul

F

7 3

38

E

s

E

r

k

M

La!

T.

B.

*

?

E.

L.

*

"-

d x

E

ub

x

P

"1

1d

—

p*

3

A

]

h

T

É

*

*

5

1

i

"

A

2

h.

*

2

E

:

aAb V.

L

ET

"

E

E

D.

*

7

Es

F.

Y

A

[

b

P

**

H

NS

T

y

asl

m

d

P - m

N1ä(510124919 021

UEUAU

UB Tübingen

T

Digitalisat

"x'/orhanden

; P*W

DISQF RTATIO

E

INAUGURALIS MEDICA

Quià

"g;.axgm prophylactico - Verno - Au-

tumnalium ad Caufz mutantis arbxtrlum vim cíffc-

&a, & mutationis neceflitatem falubriter m[hcuta.'

coordinatio üt oleum

SUPER APOTHECAS OLEI Paral

Lut n

Commendatur

| Et 1mprowdarum fine re Spes, vana

Fides, manca Virtus, fuci, fraudes, 1mpo&uræ

crimina, difcrimina dcvciantut & üt

VANITAS, VANITATUM, & OM-

ttl

NIA VANITAS Eccl.1.

Exploduntur

UAM

lu

Adiunctà fimul differtatione pra&tica & Corollariis

Ad confcendenda fuprema in Arte ía-

luberrimià Doctoratüs fa[nga cum juribus, privi-

j

lCUl is, immunicatibus hüc pcrtmcnczbus

Exantlaus de morerigidis examinibus

M

Publicz, & Solenni

MAGNIF. & ILLUSTRISSIM

ACADEMULE PROCERUM Ceníurz fubjicit

FRANCISCUS XAVERIUS JOSEPHUS KAYSER

, Irevir, AA. LL. ac Phil. Maeifter.

Author & Defendens

Augu&æTrcvxrorum inAuditorio Medico Majoti horis confüetis

ANNO MDCCLV. die . Scptembm

Typis Vid. J. C. Reulandt, Aul, & Univ. Typog

xz

d

x

Gu

i

o

Y

*»

du

d

Ort

N

Á

REVERENDISS/MO CELSISSIMO

PRINCIPI , - 4C DOMINO

D. JANNI

AILIPPO

S. R. 1

PRINCIPI PRUMIENSI

ARCHI-EPISCOPO PATRACENSI

COADJUTORI TREVIRENSI

Ex LL. Baronibus

DE WALDERDORFEF

Domino Domino meo Clementi(ífimo

—

-

-

—

Ry

-9

REVERENDISSIME CELSISSIME

ARCHI-EPISCOPE

S. R. .. PRINCETS

. Domine D. Clementiílime,

Gilitatis promptitudinem ut. Corporis

fm' elateribus Pa/æfrjzþz quondam con-

ciliarent , €9 . alacrius

À

elicins [za

adia decurrerent , oleo

orpus [uum

perungebant : Stadium Medicum ad vita finem

decur[urus bodie 1mgredior , €9. ecce Palaffritis fe-

licior omntbus unus, Oleo st egeo , stà abundo,

cim fab umbrá illius , quem defideraveram *, z/4e

oleám exudat , 0a

gääï a.

(/amum abundat, (edere indal-

* Canto 20 Vc äu'

Fronde[cit ekim' ACTM N&;äzm munää REKE—-

RENDISSIME , CELSISSIME . ARCHI-

EPISCOPE, $. R LPRINCEPS$S, DOMINE

DOMINE CLEMENTISSIME ; . fronde[ctt

quafi Oliva fpeciofa *, fronde[cit im gratam, €9 prin-

czpalem omstibus umbram, fronde[cit in fructus dul-

ces gutturi noffro, frende[cit, €9. [(udat oleum dul-

ct , exudat bal[amum. Comttas tua, cim te Pro-

Principem I reviris veneraretur ,ctruium doloribus

oleum futt , innata Clementia omnium vulneribus

:;

bal[amum inffilavit. Excrevifli altis, ut omnes

€9 fingulos tua Umbra protegeret , ut omnium ne-

ce/?itatibm tuum oleum, tuum Bzz//amqm /u/j'ïcg..

ret. Hiccumprimis injïfgi(a& DEO, qui incremen-

cum dedit **. /audes occzntmmus, erates tmmortales

P ÁATRI AGRICOL A ***

qui pla:xtav?t :ODID

CIOSISS1MO FOANT 1, qui rigavit, agimas , €9

.:ä

f[emper agemus.

* Eccl, AXIV, 1 9. ** ad Cor. III. $,

*""** joan.XV., L.

uantum abundet im- omnes oleum tutuin RE—

VERENDISSIME, CELSISSLIME A4RCHI.

EPISCOPE, €9 PRI

ANC EPS folemmffzjmä f4-

cra Confmrmationis tu& dies pramonffravit , cum

inter mpille feffrvos applau[us SANCT AT RE-

VIRIS oleo lxtitiz tue * Zgebriata undique inar-

defceret , €9 nullibi nom inarde[cere nec potuis , nec

debutt, cizm [apientia tna dulcedo publicas nece[si-

fates, Mægzl ce

niatua prroatos dolores u[qise, €9

à

ubique lentret..

x

Indulgebis igitur CELSISSIME PRINCEP$

pro tuá Clementia que deferere dulcedinem : fuam

non poteít *, zr po/? Littérariam ferà trienmalem

AMedicos labores

exercitationem (ub tnà umbrá ve[ptrem, €$ me ad

Cctam

facra. Proteclionts tua olto refi-

Man[uetudinem. enim. ttam.| Medico-

Chriffiana Charttatis, Clementiam tuam debitain

agros, & egenos beneficentia prototypen smihi pra-

*PC440 io äc

4* fad.IX. y. 115

po[ur,

GfnP .cxrAP Gu Oa GRome

frstma tua in

þofui' , ut [ecundum exemplar gratio

omnes munificentia ad charitatis officia,

ad benefr-

p — Y

centia ob[equia efficaciter eradtiar.

hy

4bundet ergo

olenm tuum tibi , 4

äu..ndet "tobis ;

- £.

abundet tibi in Viroris, €9 loris perennitatem

erra

. Divite rore poli , pinguedine paíceret

"Vive, vige, flore, crefce, fenefce Vale.

,

I$ in [e-

Abundet nolis ,ut $44INCT .A IT REV TR

ram pofleritatem .

(ub tua Clementia umbrá forvea-

M a a. agb MM "QUE — ERE

tur ; qua cum €8 me

fevere non. dedignata fuerit ,

totius Patriauetis me

a Cen[orians ad. (acros pedes

tuos bumilluma cum Venerattone ]ub/ïemqr

. Reverendiffime. Archi-Epifcopalis .

:;:

. Celfitudinis Tuz

Servorum &"blicntum infimu&

OFL X ]. KATSE[&

'Y0r-

ÉRRREIRSSRAERES

R&£555ES5

$9. 9 9 -6

äææææææä

-u .. j

—

i E

us

[^Nwr C

OEODD

Q&ipüggä æ;&;æggææ --

—

[XXIIX

ïææææwätïæ

I.

POSUUTSPUTIZCTY

ZORY

P

QD

E

ÜUàm iuæüimabiïis'!þrc'tii bonum fit Sanitas, ho:äi-

2

71

äyll

num ad eam confervandam (tudia, ad reparanda

ejusdem difpendia omnium Zelusabundé docet,

(

II Verüm noniintelledo fanitatis nomine,aut ejus

A

:

Y

r

protegendz confilio de(ideriis (uis poftpofito ejus-

dcm emolu

menta, dum defendi creduntur, iufaufté la

pidantum

dilapidantur.

: VL Irà (anitatis ja&urz quotidie devorantur, dum exquifité per-

coctis aromate conditis fermentefcibilibus ferculis cuticula fagi-

natur, vita fedentaria, ne labor vel minimüm fatiget , ütidoluni

colitur ; unde fit; ut ingeftà non digeftà, nec egeftà in(üperabili (o-

lidorum elateribus liquidi mole /quilibrium cefpitet, (anitas ad

.

levemaurz flatum vacillet, cüm intereà pauperis frugalitas Medi-

cinam veram caenct, labor (anitatem undique firmer.

IV.Quantumvis veró fexrerum non naturalium deli&ta (anita-

tem fat, (apérque labefatare au(int, chymica tamen prafidia ini-

quiüs admini(trata audacius omnia contaminant,quorum tam in-

formis hodiedum temeritas viget, ut genuinis Medicis pharmaciae

ufum diffuadentibus pilulz Bavarz, autaliz quzvis ficdi&z, fic

fi&x Polychreftz, & Medica(trorum libera,& liberalisiníania (ine

lege,fine conícientii, (incfronte üt Kegmlus veneua diffuadant *, o

nia peffümdent juxta tritum illud:

Fingunt [e IMedicos qui'videiüf a Sacerdos,

E Jdudaus, M onacbus, hg/ïriq, ra[or, anus.

* V.Prefentium pagellarum mearum intentio ea eít,ut devotutw

ómnibus officium przftetCurarum prophylaGico. verno autumi-

nalium indicationes, modos, utilitates ceceníeat, illius autem,

quz

þ?Pra*v.:;.v.ïza

juz de communieft, & hoc quafi2 Symbolo purgare, fesnarc, cly-

terium donare comprehenditur ; fücos , frandes impotturas, pe-

L

ricula, peccatadevelet.

. Vi.Sanitascítadtionum

Oeconomicarum omnium zquabilis;

|

itis.ac efficaxfymetria ftabilitofolidorum ad fluida, flutdorum

ad folida equilibrio confirmata, ità ut celaftice folidorum ofcilla-

tiones ad con- & diftra&ilitatem üfque; ubique. & exquo paratae

fluidorum maflam ubique regant,, prompté flectant , commodée

refle&ant, & fluidorum determinationes obtemperare prompté

potlint, [ponté velint; amice debean

kt: unde ex gppofito morb;;

dcfinitio intelligitur,

:

Vii.Protegendis,autreparan

dxs fahhuitattvalin l&gibzls prophylaxis,

&Therapia Verno-autumnalis decernitur: hic impcrita ignari glos

riainflatis buccis arcanorum virtutes ad crepitum, ad crepidam

crepans morbis, & morti exilium minaatur,dum (apientis mode-

ftiaaeris mutationes, mutationum vim . modos fecum dinume-

ra5;&inde adaérisin corpora noftra arbitrinm rituum eeconomi«

corum ad bonum, & malum ex zquo paratas mutationes ; muta-«

tionum hinc beneficia, inde noxasintrà (e ità computat ; ut ad le-

itimam opem nuíquam non paratus inveniaatur.-

VIII. Gravitantis Aéris myíteria, minifteria machinz pnevma-

tice examen exponit;gravitationis potentiam vitri fphzrici firriif-

fima ad tabulam ab educilato aére adhafio, quadrati planiin mille

fragmenta disjedtio, & alia complura experimenta evig&cunt. /Ee

theris compreffilitatem , eompreffi vim, expanfionem, expan-

fionis efficaciam tum ejusdem machinz experimenta, rum (clopi

pnevmatici, tum eledra probant, q

'

uo?um phgex:xomcnoru;p ra-

tiones interroganti dabo.

fiü expanfiohcrh ambientis aéris

IX. Compretli , & à compre

virtus cüm non compreffo pravaleat, (equitur aéris athmofpha-

rici zthereis perpendicularibus cylindris undique comprefh in

corpora füblunaria, vim effe maximam , ut.ad preffionis fuz cffi-

caciam Corporum Mortus ritus arbitrarié muter, ünde fine emene

dicat inexplicabili variantium maligniratüm , aut incogniti fpiri«

tüsatherej idzà omnaia Corporum füblunarium tam in bonumï

qtläm ii malum phoenorena explico., -

x,

E E,cO-:!

X. Obfervanturautem quatuor manife(tz aéris qualitates, quse

pro varià actionis in corpus noftrum mutatione ad bonum, & ma-

lum mancipant, & (unt aér cz/ido-ficcus, calido-bumidus, frisido-ficeus,

L

£$ frigido-humtdus, quarum qualitatum intellectaiu corpus noftrü

.

a&io ad prophylaxisinformationem erudiet.

^XI. CALIDO- SICQUS air levitate reíerat; levitatem ab inful-

tuum in Corpora (ublunaria vi, & re(ültum pernicitate interpre-

tor: hydrargiri in tubo Torricelliano aícenfus, corporum tran-

fpirationisopulentia utramque hanc hujus aéris dotem probant,

XII. Elaftico hujus aérisconta&tumotuum in folidis, flnidifque

virtus, & pernicitas evehuntur, cümque gravitante (egni incubi-

tu corpora ftrictius non comprimantur,intume(cunt, in aéris preí-

fionem reagunt apertí(que peripheris fpiraculis ubeziore tran(pi-

nuunrtur.

ratione rorei halitus;difflan;urg vifcerum fe & excretiones imumi-

1

XIII. CALIDO-HUMI

DUS aerra titkategt—noil'iwt üráritatem nou

àraritateatomorum aérearum,fed ab inertià; & mollitie conta-

&uum definio: interpofitz enim nubes athmofp«atici aeris ab x-

there preffionem intercipientescalore, & corporum exhalationi-

bus incubitum refelleatibus llic a& & mollius, x rariüs in Corpo-

ta noftra iafilit.

H

XIV.Hicaér motuu

min folidis elafticorum , in fluidis progref-

fivorum alacritatem refutat, ignaviatn fo-vct, corporis, animique

torpor id evincunt.

XV. FRIGIDO-

SICCUS aér gravitate (tipat: pre(lionis à (am-

mo athere libertas nullà exbalationum: vi retfragante ftipantems

hancgravitatemipíiconciliat, corporum molliorum congelatie

eam probat, quam fola preflio fine fpiritós falto-nitro(i fuppetiis

cíntcit.

,

XVI, Ela(ticushujus aéris contactus anteridis more citcumfe-

rentiam obftipans tranfpirationis uberratem rcefellit , elaterem

unit; virtus unita fortior(uccosgeuacrofiüs quaflar& fecretionum.

vi(ceralium ubertate tranfpirationis cutanez difpendia refarcit, &

hirc morbos prz- & avertit.

XVI.HUMIDO ERIGIDUS a£r pondere premit : cflicacius

; quàm pluviofo, autnivco frigi-

pxgitïgfo-aut'ncbulofo-fx igidus

4

2

dus

t

A (41) &

sus, quod iili ethieris prcfiï

o patrocinetur;hnjuspreffionem inter-

ofite ztheri nubes modere

ntur.

Commixtum huic aéri huini-

dumpondus impertitur, cui, cüm corporum exhalationes non

contradicant, toto

ue premit,

pond.g?c eorum circumferc-mi—ig igcumbit,'eä(-

;

XVIII. Elafticush

u

jusaéris in corpora incubitus duplicem effe-

&um exerit; externam Corporis circumferentiam premendo ob-

ftipat, internas viícerum quas contingir, füperficiestepore' viíce-

rum caletaQus emollit: inde Catharris, (ebribus (ic

diétis putridis,

aliiííque morbis, ni(i Viíceral

cumprimis tuffragatur.

1

ium cxc.r.äext-io»num ub'grcals pþof picliïalf,

XIX; Aéris Metamorpho

(es ad l')ox;um:& maiu'ih iion mþvlc')'ca;?u'

to Malignitatis. fub(idio corpora noftra jubent: exhalationum 6

globoterr àqueoiniquitas, & virulentia epidemicorum morbo-

runm cauíz perperam accu(antur,fideliorem,feliciorem hifcemor.

bis medendi merhodum cognitz . aeris €ó

$

mutadonum vis,X effecta docent. -.«

nta&fuq'm *mUtat;onfrg,

i

XX. Effluyiorum non iniquitatem, fed bene

ficia potiüs gratior

philofophia mea recognoícit, przdicat: hi(ceenim effluviisrobo-

zatusathmolpharici aéris elater ztheris pre(fionem irà modera-

tur, ne preimendo opprimat, & etherez preffioni refiftendo, ejáf-

que fupràfe concentrationem (üftinendo'preffionis-efficáciam

adjuvat.unde eflluviorum aéri confociatorum.reni(ü etheris pret-

fionem modeftiüs moderantc,bic

generofo fed miti conta&u cor-

potis noftri ela(ticitatem iaformat.

. XXi, Contagio morbos Epidemicos propagari vulgatis qui-

dem. (ed maniteftus errore(t: hic error, & inde terror, aer, viéctus,

«orporis fragilitas & omnis caufa omnibus communis hzc funt

contagia,quz epidemicas miferias nobis ingenerant. Pulmo;von-

triculus; & qui mediosinter morbos , & medias mortes fàni ver-

fancur, hicloci argumententur, & oppofita argumenta (olvant.

XXII. Si quisintacto pulmoneaérem ad fanguinem transmeate

&ilii virulentiam (aam infundereargumentetur , nego füppofi-

tum;cum pulmonis mechanifinus,; ferupulofa vaforum anafto«

mofis, vis, adio acrisacceflum;à (anguine tepudient ; (iigitur vi-

rulentoaer«conta

atfligat

necefle eft.

gio inficit , ipartesm quibus vim exerit,

XXIIL

)

d

XXIII. Qu ad has temporum vicitlitudines-avidé imploratur.

[

& prodigé impenditur prophylaxis, ea vel firmandarum fanitatis

legum, vel przvyertendi fors

graffantis epidemici morbirationem

[,

fibi propohit.

XXIV. Firmandarum (anitatis Legum ratio, fi expetitz prophy-

d

laxis intentio unica fit, temporum pregreffi; & pra.(entis rationes;

fücceffiones,in corpora vim, & effecta, clientis temperiem , ata-

tem, vitz, & vi&tüs regimen confiderare oportet.

)

XXV. Temporum ratio manifeftas utriufque temporis qualita-

tes confiderat, fi pregreffi temporis conftitutio à fuccedente pa-

rüm ditfentiat, nihil magnz mutationis inde Corpus experitur fa-

num íuosritus fine Medicinx confilio üt anté tuctur.

:

XXVI. Sipragreffa conftitutio propriss fibi qualitates obferva-

verit, & (üblequensin füastacite mutetur, natura füoingenio fatis

edo&ta, fuisopibus locuples , fuis viribus freta aéris contactibus

monita, & jufla ritusfüos, & circulationistenorem fen(fim mutare

valebit; autinvitante Medicinà duci non recu(übit.

XXVIL Kepenting & magnz matationes temporum . potiffimum p

d-

riuat morbos: * cüm enimhz mutationes elafticasrituum in folidis

vergentias, X circuitüs ordines imperiosé mutent, &ad fufcipiene

dam mutationem imparatas Corporis noftti leges fepeoffendant,

natura autem cogi recufer; & tamen hic cogatur, omnium legum

conturbationes hinc natci neceffe eft.

XXVIII, Prophylaxis prudentia mutationum vim, neceffitatem

intra fe reputans id confilii, id prafidii fübminiftrat; ut ad mutatio-

num neceílitatem natura. feníim informetur, mutationum perni-

€itas vis contemperentur.

XXIX. Confilium fideliüsexequitur, prefidium pra pharmacià

(

;

^

-yitg vid

uf

que regimen feliciüs adminiftrat , cüm pharmaceutica

praíidiain manibus ftulti fintgladius biceps in tuentis, & clientis

perniciem fzpé paratus.

XXX, Succeílionistemporur ratio, üteternz fapienitiz, ità in-

finitiin nosamoris argumentum femper eft : temporum coordi-

natio eaeít, ut frigidaincalidam, calida infrigidam conftitutio-

nem permutetür: frigida, ne opibus, & viribus corpora depaupé»

xentur, calida nefuis opibus ad neeer faginentur, efficit.

X

5

* (6) *

— XXXI. Ne veró emolumenti loco detrimentum corpus inde

f

caperet, temporum viciflitudines lenté perinutari; ità fervid:e

f

zítatiautumni tcporem , rigide hyemi veristemperiem fücce-

dereju(lit, qwifolem fmum oriri

t

juffos, €9 injulfos. *

facit fuper bonos, ö malos, . pluit [uper

n

XXZIII. Quemadmodüm veró (ücceffiones temporum ità ad

t

rythmum coordinatz fünt, ut mutationes fuas infciam feré natu-

ram doceant, ita peccata eorum innoteícunt , qui aut imperito

Pl

confilio ad mutationes cogunt, aut eas improvidé retorquent.

XXXIIl. Verni aéris Elaterhilariüs expanfilis infultuum in cor-

ora, & refültuum alacritate claíticos (olidi, & progreffivos Liqui-

ti

di motus exhilarans peripheriamtacité preffionis rigoreredimens

ad liberaliorem tranfpirationem corpora informat, fic informata

corpora ad con- & di(traüilitatis promptitudinem formata vafa

fuccenturiante aéris ad penctralia recepu agilitate; expanfionis hi-

ä

laritate liquores fuosalacriüs generofiüs flabellant, circumagunt,

& vias corum ad peripheriam prefflione redemptam inftruunt.

XXXIV. Prophylaxis igitur ad hanc temporum mutationem

inftruendz intentioea (it , ut omnes Oeconomisz corporis leges

t

ad promptiores motuum vices ad tranípirationis cutanez liberta-

tem, & liberalitatem inftruantur.

Spontaneo inftin&u intus eru-

dita harinoniz,. & equilibrii exa&titudine inltructa id natura exe-

quitur, ni exequatur, folidorum, fluidorümque peccataan contra-

dicant, medicina difpiciat, corrigat.

XXXV. Teinperies, ztas, vitz, victüfquetregimen quod quale

uantum, X ubi peccatum lateat, docere poffunt:. fegnior, (ucco

opulentior temperies, ut refragante liquidorum reactione ad mu-

tationis promptitudinem inftrui commodé non potefL ità liquidi

imminutionem, elaterisà vi&tu, motu, pharmaco ftimulationem,

roboratioacm indicat.

XXXVI.Elatere potens temperies, etasdumprompté nimis ad

claíticas verniaéris (piras expergi(cuntur , fpafticiquid fibi com-

plicant, plebothomia; quies, refrigerium , & hüc prudenter is(ti-

E? —— — ) 44 ——

tuta vi&tüs coordinartio id impetrant , ut rmodettiüs ad bafce mu-

tationesíe accingant, pregtetTi vitz, v:'ctütquc regiminis, &alia-

runm. .

/* Matth, YV. Y 16.

& 7)2

t

rum circumftantiarum commceditatio , cognitio prophylaxi cau-

telam impendant.

XXXVII. Pofteaquam Ver,& zeftas folidorum motus exaggeran-

j

do viribus, tranfpirationisopulentiamefficiendo fuccis corpus de-

pauperarunt , hzc depauperatio, ne modum excedat, autumni

d

temperiestranfpirationis vim tacite reprobar, frigidiaeris conta-

]e

&us motuum alacritatem Liquidi expanfionem rcfellit : inde Cor-

poris dimeníio ad autumnalis frigoris contadtum modetlé reítrin-

itur.

l,

XXXVIII. Eo, quo perfpiratio reftringitur modulo , Vifceralis

tranfpirationis ubertas informatur, preffiusadaxem unita vafa id

$

mutationis efficaciter exequuntur, cümque vifceralistranfpiratio

«cutaneam adzquaté nonrefarciat , vaía intenfins nitentia novas

Opes. novas vires fibi coacervant, invito, & intcio elatere füuo di-

la

ftenduntur.

- XXXIX. Opum, & viriam incrementa nein Oeconomizx perni-

ciem coacerventur. , aucta vifcerun excretio profpicere debet,

hanclenté mutatus aer (enfim przparat, ergo per importunam ca-

tharfin, ineportunam diurefin eam cogerenaturz, & temporum

motibus, moribus confiliis contradicere efl.

XL. Vivida futi ufque fimilis natura füisadminiculisadjuta id

fponté exequetur, & executionem ad temporum arbitria informa-

bit, quz veró vel imbellefcit, vel contradicente obice przpeditur

natura, ea duciad fuas ftationes vult; cogi non debet.

XLI. Repentina calidiaeris infrigidum permutatio fi contuma-

cius perftiterit confilium , & prafidium prophylacticum id opti-

mum e(to,quod mutationis vim tem

peret, naturam tacité ad cam

fufcipiendam praeparet.

XLII. Chronici affeQus aliiex his mutationibus beneficiuni&

judicium praítolantur, aliinoxam experiuntur, quipet interna

emiflaria judicari debent, & poffüncaffe&us , eorum judicio Au-

tumnus fayet, qui veró hinc judicari deberent. & non poffünt, eo-

Iü noxas, genero(as, at inanes motus illuc informando exaggerat,

XLIIL, , Qu expergefactà motuum hilaritate, tranfpirationis

ubertate judicari patfiones debent, earum ctifes aurz Vcrnalis fas

vore promoventur, quz veró per vifcerur emiflaria fübduci de-

berent, & non pofuntex beneficium hincexperiontur, — XLIV,

—

&O R

"XLIV. Inzqualitás, inc

onftantia tenporum fepé mutationum

l

noxasaggravant, morbis epidemicisfavent, quorum prophylaxis

avidiüs & equiüsimploratur :-prolixam hanc temporum varian-

tium dinumerationem cüm barum pagellarum anguftiz capere

nequeant, faluberrimumConfilium e(t, ut Medicus temporum vi-

ci(fitudines inzqualitates ftudiosé notet , itàenim extemporum

g

inconítantià mutationum in corporibus frequentiam.vim, noxas

prompt

iüs indagabit, necincognofcibilis malignitatis inveí(tiga-

tio mor

biindolem & medendi methodumiità trequenter fortþ ce-

labit:

XLV.Sincerum C

haritatis obíequium fingulis admini(trare

ä

cüm prefentes pagelle mez mediitentur, refiduum eft; ut (ie diéta-

rum hodiedum familiarium Curarum vanitatem, fucos, fraudes,

impofturas, crimina,

difcrimina fuis notis develem.

XLVI. Sraltus verba mnultiplicat,

* curi (ubne£&to & officia, cui illu-

dens ità ludit Poeta :

Si vis curari de morbo ne[cio qualt,

accipias herbam, [ed qualem ne[cio, uel quam,

;ä

ponas ne[cio quo,curabere ne[cto quando.

Officiisad vilem ufque fervitutem fe in(inuanr, atque ut quid prz»

ftare videantur , Curas prophyla&ico-verno autumnales com-

,

mendant, earumquen

eceffiratem fordido narium, oculorümque

'

teftimonio infinito verborum,& officiorum apparatu exaggerant.

ä

XLVII. Hujus prophylaxis minifterio à quibufvis affectibus fe-

curitas longzvitas tamimpudenter, quàm imprudenter proniit-

tuntur: &utarcanum citó develem: purgare , fegnare id iptis Al-

ha, & Omega, idomne X unum prophylaxis myfterium eft, cui fi

clyíteriun» fanguipurgium donare jungatur. omne My(ice artis

arcanum in compendio exhibetur, quo minifterio mylteriosé ex-

leto (anitatem confervatam fanus, reftitutam eger (ibi pcrlþa*dc-

te jubentur. Difpiciamus fingula.

XLVIII Purgandiquz; ubi, und

e, & quanta neceífitas? Ventri-

dibus

culus nisi aliquoties perpurgctur ollz inftar (ucco: muco» for

€à-

* Eccl. X. v, 14.

cacochyliisoblitteratur, jundeïhylofis leditur, chylus, fanguls

inquinatur. Sed ventriculi, & inteftinorum vis, actio, revivifcens

orexis hanc oblitterationem redarguunt: chyli impuritarem fan-

guinisinde inquinamenta earundem partium mechanifmus te-

pgobat; ergó ex hac causá nihil caufz Catharfi patrocinatur. Ve-

gcum

XLIX. Biliarias, atrabiliarias, pituitofas ; ferofo-acido-falfas ca-

. "--o» a L « * &2 ——

cochymias faltem Catharfis emendat : & ex famosá hác cacochy-

miarum quadrigi tot exilire fermentationcs, ebullitiones, tnor-

borum origines, quot ex Equo Trojano Milites, hucuíque credi-

tum eít,(ed eascomprimisà cau(arum claffe excludo, àt fympto-

mata morborum (unt Cacochymix, eas catharfis fzpé exaggerat,

j

fi naturz intentionibus, legibus Contradicat , centradicit autem

fzpiffimé;quz fic everrendis (ordibus improvidé decernitur: Ver-

no tempore natura elaftico aéris contattu fic monita tranfpiratie-

nem reparat, catharfis indi(criminatim fingulis injuncta ad cen-

trum omniaretorquet: unde invitam naturam cogens fanguinis

inquinatio potiüis, quàm purgatio dicimeretur, nonenim (uccos

extrudere, fed fingulos in (ingulas (tatio

A

n-'es (uas difcriminare hoc

fanguinem purgare eft.

L. Excretio,excreti colot, foetor, quantitas, & quz fünt alia ca-

cochymiarum Dazmonia eas (anguini, cüm indeexcernantur , ii-

exiftere convincunt: Verüm,ut ingenué fatear , hzc dzmonia

parvi facio, oculos habeo, & non videbo, nares habeo, &hos fu-

cos, hasfraudes, has impofturas non odorabo: Catharáici viru-

lentia eft (de drafticisloquor) quz fuccos ità inquinat: Cathar&ici

pungens fpina cít, que confluxum in inteítina cogit,

*

omnia perpe-

ram confundit, & hinc fingulorum figuras mutat,

[P19707

naturas: dit-

criminati cnim in fingulas finguli vias Liquores in naturz penc-

tralibus mundiforent, quicoacti perperam confu(i oculis noftris

fordetcunt : hincimprovidz, qux hodiedum familiaris effefolez

vult, debet Carharfis crimina, di(crimina maturé mihi tubodg-

rantur.

LI. Catharáici virulentiaubi naturz leges ita contaminaverit,

quid miraculi przítabunt fanguipurgia * (peregrino fit venia

vetbo eorum enim terminisutor) hac (ünt carioíz, (cabiotz, ex

€Gcn-

& Ge)

&

edentulz «ujusdam vetule ce

nrum Serris cuftodito antiquario

O

emendicatz formulz, quz ide

nitas vanitatum & omnia vanitas explodatur.

Ó tam ftudiosé occultantur, ne va-

LII. Sanguinem mittere

porrocum Medicis volentibus voluvnt',

cum nolentibus nolunt,

mittendi enim fanguinis, autei parcendi

rationem ignorant:

(anguinem veroó ad hastem

porurm viciffitu:

dines fundimus, ut folidorum

dire&tiones, fluidorum deterrmina-

tionesad fufcipiendam

quamcunqueabaére mutationem promp-

tiores reddantur.

LIl. Nummifugos a

gyrtas materiz commoditas attingit: ill'ï;

fi palatum urit med

icamentorum prurigo,

pharmaciz pelagus of*

ferunt, ut Medicinz Univerfitatem verén

uncupaveris ; centum

expcrimenta, mille miracula narrant, (api

entiam mentiuntur,fan-

&itatem fingunt: Ego Jebova fmm Medicus tuns,

* quisquiliis füis pra-

figunt,ut incautos decipiant, quibuszquiüs p

rzfigereturilludElo-

gium: eimm verborum ejus flaltitia ,

commediz, íaltus, vani &

turpi-loquia primam elogii partem probant; & zovil]mum oris il-

lius error pe]]funus **, poft commediam enim mendacia exaggc-

rat; & virulenta viliílimi pretii pharmaca faluberrimam effe Me-

dicinam impudenter mentitur, üt experientia docuit, docer, do-

cebit, & utinam cautos facercet.

Vos autem Chariflimi Patrictz

videte, ne fedntamini, nolite íre poff eos.

fcribitür.

»n, ngis enim fequens in-

* ] fronte gypï Agyrif, — " Ecelef ib v 13, — * Luc, XX! v.9,

DISSER-

[1Q

DISSER T ATIO PR ACTICA

L

De Febris putrido-Verminofz Anno 1754. natz in 1755,

if

u;

L d

£:

pcrdurantis ortu, caufis, incremento, & variá ad va-

tias Tcmporum viciffitudines mutatione,

fe

7

)

-2 201

A:

Y

L

2

Raculo. Delphico Matrti/ ofculum . ferre

E

,

L

»j

montitus L. 3unius BRU1US$ d ArQUIDIIS

——

——

-

o

?

N

-—RIIRÁ.

Ll

u-

:',i.

R

o i

À fapientior. unus. "venerabundum — terre

communi "vtdelicet omntum matri ofca-

lum fixit. Cineres tuos $.ANCT.A TR EVIR 481

cujus E9' Ego filius [um , €9 elfe glorior , cineres in-

uam, tuos tot. Sanctarum IMartyrum [anguine

W O W — ] v EY

/r

[andtos, tot. apientium , €9' illufirium Virorum

ctneribus eximios quotidie veneror ,bodie deofculor:

bifceenim cineribus tuts debems , qz;ad bodiedum

CRSOCW o 4 w

adbuc Treoirenfis Patria noffra [apientia, ommuis

docirina, €9 "virtutis virore u[que dite[cat, fbeciose

nitt(cat,ex tambonáenimterrá Ortum femen fecit,

facit, factet fructum centuplum*, grari azigt (piri-

tn quotidie montor, bodie moveor , ut tibi Charifsi-

ma Patrta debiti homagii tefferam exhibere pra[n.

mam,pra[umo €9 banc differtationem tibi $ ANC.

T.A T REVIRISin[cribo,ratum gratimque id ho-

magz'i. habe, quod tuis, fi'ioriumque tuorum in te ob-

[equits qualt[cunque bac Opella mecum deffinetur ;

tibi enim [i quá polleo, arte medica, polle

r dfþ'dero,

ut [mi-

Inclyta PATRIA, SANCTA TREVIRIS!

Filiorum & Servorum tuorum infimus

*Luc.FIIl.v.8.

F. X. J. KAYSER.

12) g

m

I.

AN norhm fücceffiones, tem

poruminannis conftitutiones mtus

ians immutabilisAltiffimiDextera morbisEpidemicis corpora

noítra affligit, itàannorum 1750 ad 1752 humida przdominante

Auftro intemperies cüm Ánno 1755 in liccioré rràanfiret,& predo-

minante Aquilonc feverior aérís pretlio corpora ob(liparetperips

nevmonicis fimilesineunte Februario febres non paucos pleàe.

bant, quz adventante Majo in purpuram cum Anginofis Sympto-

matibus permutabantur , & negleaax; aut incauiiüs tractatz a.

gros eximprovifo convulto

.

s perimebant,

ll. Anno 1754 Januarius;

Februarius humiditate prevaluerunt

intermixtis rigido aquiloniis quibusdam diebus; Martio, Aprili;

Majo Zephyrus, & Aquilo Dominium alternantes humido-frigi-

dam aéris conftitutionem cfliciebant.

Comprefía ad hujus aurx

flatum arbitrario frigidi aéris Contadu peripheria,& penetralium

fuperficie per aéris humiditatem emollità nate funt puerorü Con-

vulfivz tuffes, qux malé pe&oralibus; pejus Catharcticis mul&tata

fuerunt, cüm evocatàin emollitam fotu peripheriam circulatione

fponté mitifcerent, prompte conticefcerent, dum fibirelictz ad

Hamorrhagias infignes, & convulfiones affurgerent , qua exfuc-

cam Corputculum celeriter perimebant. Eodem hocanno nata

cft Fcbris in fronteDiffertationis propofita, quz eft

Ill. Motuum Elaftici in Solidis, expan

fivo-progreffivi in fluidis

exacerbatio impetu pzacisé in Ventriculur, & inteftina converío

à [pafticisin abdomine, & peripheriá natis conftri&ionibus origi-

nem incrementi, variorum phoenomenorum ;- eorümque muüra«

tionisrationem abacre mutuans, cujus merbi hyftoriam, cüim ul

trà annum perftitcritl ejüfque tum explicationem fxpiüsáudire,

tum mores ad plurimorum infirmorum Le&ulos accuratiüs infpi-

cere datum fuerit/litteratorum Ceníürz proponendam non invi«

F

tus fü(cepi, -

]V. Synoc

hiputridz nomenSymptornatum tatíoipfi conciliat:

hzcinunam przafiis partem tendentia füceo,muco, puttilagine

illam mergebant: ha« pceuliaris genii Febris in ventticulum ; &

inteftina impctum convertir: Ventriculi; & totius abdomi

nis n«

auo

I

&

flatio, ru&us acidi; bilioft , nidorofi

, conftans vornitutitio , vos

tnitionum enormitas,frequentia, conftipatio in principiis; excre-

mentorum cadaverose foetentium in ftatu dejeétiones mirabilis

vermium proventus, infignis Ventriculi, &inteftinorumiin decli-

nationc laxitas, & velut atonia id abundé confirmabant.

V. Ordiebatur hic Treviris Meníe Julio predicti anni , ptinci-

pium illius ab horripilatione , hec ad crepuículum invalefcens

10mnos fuübfequente calore fcbrili turbabatpoft mediam nodem

miteícente xítu feliciüs à (omnoreficiebantur, ut ad Auroram

Vegctiores aflurgerent: prefforiusad fcrobiculum Cordis dolor,

ructusacido-biliofo- nidoro(i, appetitus dejcétio; lingua ftatim in

principio Mucofo-albida. oris amarities peculiariter mu«ida,nau-

íea, repetentesinterdiu phlogofes, fpontanexlaffirudines, cepha-

lalgia triduo, quatriduóve, aut ultràinter (anitatem,; & morbuni

ambigere agrosjubebant, tandem ab hoc przludio validus hor-

tortotum corpus per(trinxit, fucceffit generofior xítus qui egros

ad auroram lecto affixos detinuit, febris, febrilia Symptomata, &

pradi&a omuia exaggerabantur ; fitismodefte; at mucago fauci-

uminoleftévexabat, omnium horum exacerbatio ad erepufcu-

lum caepta inomnem no&tem protta&a ad auroram tantifper mi-

teíécbat, fto,7timóye die, aut tardiüs vomitus, & dejectiones in-

geminabantur, ab his evacuationibus euphoria, & tanta fimul la-

xitas, ut vixad (en(ationem elatez valerct: hifce vexis redempta;

viribus (uis íenfim reftituta natura diaphorefin exequebatur, qua

puftulas in peripherià rubicundas exarabat, Ità fcbris hzcEpide-

mica toto (uo decuríu judicabatur.

VI. Uniformes hos morcs hecFebris menfibus Julio, Auguíto

ad medium feré Septembrem (ervabat, quod his temporibus aura

fpirante Auftro humido-calida, ctiamfi aurorz, & crepufcula fre-

quenter fubfrigefcerent, elafticam vim molliendo tempcraret: in-

de üt febris graviüs non urgebat, ità diutiüis detinebat,

VIL, Vix pridie Idus Seprembris fpirante Aquilone Áer mané

nebulis denfionibus, & diurno ftigore corpora obftipanre elatee

rem unirc, tranfpirationem refcllere coepit , invaluit eodem teme

pore febrisanomaios mores5 pejores prioribus addidit, Aquilonia

hacacris conftitutio ad menfis finem; & aliquot O&tobris dies

pet-

AGcUD£&

per(litit, & quamvis O&

ober, Novem

ber, Decembér'ufque ad

idus (uas homido-calidiufculi exftitetint, non tamen ita calor in-

valefcere potuit, utno&urna, & matutina

à

pe»rfrigäemti;? vi-m ab

Aquiloné impreffam non augeret.

VIIH. Anomali febris mores his m

enfïbds itafihvaluclrum-:*præ-

di&a pathemata omnia intendebantur, quibustufficula eurt egrà

materiz ex albo (lavefcentis expedtoratione, celerrimaomnium

rerum oblivio, ftupor, lethargus, (amma ab evacuationibus debi-

litas, laxitas con(ociebantur, diaphorefis zgriüs impetrabatur,

fegninis promovebatur, & indeà longiorilu&u, & luctà eflloref-

centia morbum vixrefiduis viribus judicavit.

IX. idibusDecembris à flatu aquilonio Nebulis in plures dies

(uübfiftentibus, nivibus rige(Cere aeris frigus, & corporis circumfe-

rentiam gravitate füá (lrictis obftipare internas fuperficies hu-

miditate íuà Mollire coepit. Aquilonio humida hzcaeris coníti-

tutioufque ad Calendas Aprilis 1755 perfittens febris hujus exa-

fperationes exafperavit.

X. Supradittis Symptomatibus exafperatis acceffit Cardialgia

levem tactum iudigné ferens ventriculo extrà coftaruni fpuriarum

pomoeria protuberante: poft aliquot dies Angina Synache deglu-

titionem ità cflicaciter zredarguebat,utcum fummá difficultate vix

tantilium liquidi deglutirent; quibus accedens difficilisrefpiratio

omnia füba&a te(tabatur, vigente hocfymptomate oculi flaccet-

centes fponté Lacrymabantur, Venulzturgebant; fordesin An-

gulis colligebantur intciiftragula inquinabant, inde tanta carui-

um mollities, necrofís , ftupor fuit, ut altins, latiü(queexulceratis

livore, nigrore infe&is partibusdecubitu preíIis zgci hzc omnia

ignorarent, & fcapello patridas Carnes profundiüs fejungere opus

fuerit.

- XI. Menfibus Aprili, Majo, Junio, Julio currentis annitempo-

rum inconftantia viguit. à plenilunio Martii ufque ad plenilunium

Aprilis calor (iccusingens , à plenilunio Aptilis ad plenilunium

Majiaura humido frigida, à plenilunio Maji aer calido-ficcus adu-

rensufque ad plenilunium Junii, inde acr varié permutatus mox

nubilo-frigido-humidus, mox ferenus eítuans imbrium, &tem-

pcüatqm ferax.

XII.

——

& Gcnr &

XII. Vigente hac temporum conftitutionefebris equidém non

feriabatur; at modeftiüs egros (uos habebat, gravioraCapitis.pre-

cordiorum, & anginofaSymptomatanon fponté quidem; at me-

thodi iniquitate aut egrotantiserrore invitata invalefcebant.

XIII. Procathar&ticam hujus febris Canfam non malignum aeris

flamen,fed arbitrarium ejus in Corpora hoftra elaterium, & diver-

fosin diver(is partibus contactuuim effeitus Accuío,

XIV: Duplicis phoenomeni, febris (cilicet; & tam CopiofeVer-

minationis caufani inquiro , & di(cutiendam (fuícipio, inde fre-

quentium mutationum rationes enodaturus.:

XV. Prxgreísà conftitutionetotiusanni 17£4 pra

humidà Juli-

us Auguftus, & pars Septembris humiditate itidem Luxuriabant;

plurimi dies fübfrigebant, &adauroram, & crepufculum frigus

fübhorrefcebat.

" XVL. Modeftior hzc peripherie à fübfrigidi aeris preflione con-

ftrictio prima febris Cau(a fuit : caufas autem dcterminantes hanc

febrim, ut vim fuam in Ventriculum, &inteftina potiüs, quám in

omne:naliam partem converteret, duashujus, & (equentis anni

conftitutio obfervantibus proponit,

XVII. Commixta aeri humiditas, cüm frigus peripheriam ob-

ftiparet, internas fuüperficieslaxabat , unde motuuim reprefforur

visin effoeminatas füperficies promptiüs retorquebatur, Pulng

quod breviorem aeri humido moram indulgeret, mitiüis laxa|

tur, inde levistufficula.

XVlil. Vegetantia infüperex Copiofis imbribus füccorum:

lentiàditefcebant, bruchus, & eruca omniainquinabant , pl

ma depopulabantur; rc(idua à depopulatione legumina, & frudl

hortzi illotis, üt ajunt , manibus injeíta vermino(a feminia cor

poriingefferunt , hzc adole(centia mollitis humido aetis afflatu

inteftinis,& ventriculo commodam ipfis ftationem indulgentibus

motuum Anomalias in has partes determinarunt.

XIX. Proximaigitur hujus febris caufat eft inaequalis fuüperficie-

tumaffc&tio, externz nimirüm à frigore conftrictio (hincinlocis

frigidiotibus v.g. Luxemburgi citiüs Caput extulit) Interioris aD

hurnido relaxatio, indé in prineipio Mulieres vexabat; & tenuioe

165 textnras, vicos reyerebatur; Huic fructus horrai, lumbtico«

ium

&

E

eüm feditiones vim àddiderunt,

&m

otus efficaciás illuc determi-

náxunt. Laxatus partium tonus nec liquidi confluxum prohibebat;

nec ingeíla digerere, egerere valebat,

XX. Indein promptu e(t ratio, cur menfibus Julio , Augufto,

ufquead idusSeprembris febris hec mite(ceret;ab idibus Septem-

bris Octobri, Novembri ad idus Decembris invale(ceret, ab

idibus Decembris anni 17£4 Januario, Februario, Martio anni

1755 ipíz exa(perationes exa(perarentur, & Aprili, Majo, Junio,

Julio, ejusdem anni denuó comtemperarentur, cüm enim tran-

fpirationis habilitas motuum clafticorum i&us diverteret, Liqui-

dorum portiones füguraretur, internarum partium elateres vali-

diorioppreffione redimebantur.

XXI. Przdominansà Septembris Idibus Aquilo , í(que ab idi-

bus Decembris ad calendas Aprilis feveré invale(cens nebulis im

plures dies perfiftentibus inhorreícens nivibus ditiflimus corporis

eripheriamafperrimé perítringendo internas fuperficies humidi-

tate (uálaxando anomalias omnesevexit , cüm hoc potiffimüm

anno,quod admodum notabile ceníeo,venti (uos mores nu(quam

fervarent; Aquilo enim nivibus pluviis nebulis ditefcebat, autter à

eridie ferenitatem reftituebat.

L XXIL Febris hzc, quod generaliter dixero, omni quo ftetit tem-

e; promptis (übfidiis in herbá füffocari potuit, & fibi reliéta na-

egriüs quidem, commodé tamen eam demoliebatur. Impor-

plebothomiá coadà in príncipiis diaphorefi, omni; quo vi-

tempore exacerbabatur, illa, Menfibus Julio, Augü(to ad

'Septembtis ferpebat, citó, tutó (üistemporibus fungebatur:

idibus Septembris Qc&tobri, Novembri, Xbri, coactus efficacior

d vifcera confluxus, & hinc laxata repre(fa vitcerum celaítica

E &Gio zgriusimpetrande Diaphorefis periculofiorem eam redde-

bant: indelethargos, ftupores, & prolixas debilitates dinumero,

indeetiam fadumy, quod viros hactempeftate nullatenüs revere«

rétur , quotempore negleQa in principio alvi fübdu&ione circa

declinationem (üperveniens cadaverose foetens diarrhza iniquis

fadoribus exhauftos fücco; viribus, vità depauperavit, Ab idibus

Decembris Januario, Februario, Martio invaleícens Aquilo.à

ventticuli, & oe(ophagi inflammatione periculum, & mortem ac-

€eleravit,

RAT

E IIl t LC m

ov tomoc Pl od at

EEE EE ag t CA

17) $&

celeravit, Aprili, Majo, Junio ad idus Julii periculam aberat, &

celeriter morbus judicabatur , fi opportunum in principio prafi-

dium afferatür. Id tamen notabile frigente Majo ad Ventriculi.&

oefophagi inflammationes proclivisadmodüm erat, promptitudo

illa ad altiores gangrenof(as corporis à decubitu exulcerationes ab

idibus Decembris ultrà Majum per (litit, tu(lis vix quidquam mo-

leftiz, nihil curefaceffebat, cüm generali methodo prompté au-

fcultaret. Alvus fponté, vel enemate maturiüs promptius, libera-

liàsfoluta Anginz metu, & omni periculo redimebat. Alviinde-

clinatione folutio pleramqueimmodeftior, & Herculceopus erat,

qui ad perfe&um morbi judicium vires füftineret, & faopté inge-

nio, vel fic inftru&ta diaphorefis fcarlatinz fimilem eftlorefcenti-

am,; & morbi judicium perficeret ; efllorefcentia equidem nihil

curz, evanefcentia modo diapnoe perfeveraret, nihil difcrimiuis

ortendebat; econtrà liberalior in principio. velfponténata, vel

fic coaca diaphorefisalei conflipationem tovebar , inde aorbi

vis, diícrimina medentium peccata arguebantur.

XXIII. Natuta quid opisà mediciná preftolaretur fuis motibus,

veluti totidem con(iliis abundé obfervantem docuit, Sibi relicta

poftaliquor dieriim lactas diarrhzam movit, lumbricorum agrmi-

na, putrilaginofam congeriem affatiti dejecit. aliquot ab hoc ne-

gotio dicbus, (üis opibus, füisviribus, X dixtz adminiculis refeds

diaphore(in movit, morbumjudicavit, Medicum informavit.

XXIV. Sapienter informata his naturx motibus Medicina me-

dendi methodum ad harum indicationum leges infiruxit, — Pri-

mo, utelafticam Ventriculi, & inteftinorum vim ad methaftafis

digeftionem adjuvaret. 2dó;utdigette putrilaginis egeftioaca

romoverct.

stió, utlaborantium partium tonos contervaret à

Jabore, &copiosá egeítione erigeret. 4tó, ut natosinde, &alium-

de motuum tam in folidis elafticorum, quàm in fluidis progrefíi-

vorum deviationes in (uas Stationes reflecteret ,

quo i»mpgttato

Criíis effloreíccebat.

XXV. Febrishzccum uno.nyCtimero vim füam omnem nog

exereret, prophylaxi inducias relinquebat, fi debitas zgri (üppe-

tias adnaícentis morbiipreludia expofcerent: . Aft cüm plurimi

morborum principia negligereno prophylaxi, & therapià opus

füuit.-

XXVI.

&03) &

^-XXVlI. Prophylaxin priorum duarum índicationum executio

complebat: digeftiva; Stomachico anthelminüica ex (alibus ab-

fynthii, Cardui benedi&i, Centauri minoris, Árcani duplicati, Ni-

tro, Cinnabari, /Ethiope minerali;Cremore tartati; Cornu Cerví

ufto ad biduum, triduümque toto Epidemici hujus morbi decuría

Zpropinata cclerem, eámque tutam opem admini(trabant, cüm

Symptomata plurima primo ftatim die evaneícerent, omnia mie

teícerent.

XXVII. Catharético opus fempernon fuit. Roboratus enim

hisadminiculis ventriculi elater vermes, & putrilaginemjità effi-

eaciter digeflit;utubertim fine ftimuli(übfidio egereret ,. & veró

quacunque ex causá dejedtio fegnefceret, propinatumlenitivum

prore natá repetitum primas vias injuftis inquilinis abundé per-

pur AVIf.

XXV

IIL. Viros At generofioris toni virtus , & modcítus Viïn;'-iï

nfasab hujus febris infültuin principio protexit, ità alios tonica

otüs Caffée cfficacia defendir , fyftalticam enim ventriculi vim

furrigendo; üt folet, digeftionem egeftionem mire adjuvit , ver-

mino(z progeniei genefin in herbà quotidie pra'focavit.

XXIX. Rarioràíicadminiftratà in prineipio prophylaxi ventri-

euli de biLigas refiduafpit: & ubi hzcinquibusdam ]leviter pecca-

bat, tum viétuanaleptico, tum acidiufculis, Salinis, Cinnabarinis»

Amaricantibus, & Cortice peruviano erigi tonus prompte potuit,

.X XX Nonnullis in exquifitam febrem tertianam prophylaxis

hanc putridam feliciter permutavit,. illa nisi ad falia, cinnabariaa

conticeíceret ,. fane tonico-incomparabilem Corticis Peruviani

virtutem reverebatur, qui virtute fuátuto; citó reftituit rem.

XXXI. Fherapia majori molimine egebat, quatuor prepofita«

rum indicationum legibus regebatur: ubi igitur febris invaluit,

fpasmodica peripheriz (tri&turaaltiüs infedit, & febrilia pathema-

tacxaggerabantur,medendi methodum moibi genio; fic confor-

mare oportuit.

*

XXXik Plebothomial

ocüm non habuit, rationem pbilofophia

Mechanica detexit: cüm enim hzc fpaftice contentionis caunfam

non:tolleret, vafis oronnibusad fpatmos nitentibus ; & eoadtis im«

minutà liqnidirea&ione feverior hinc concrifpatio; confuía ubi-

que

&

H

x

que (editiofoveri, moveri

undique debuit, nifi itaque manifeftíoe

plethora contradtiii valorum a&ioni co

H

ntradiceret,nullibi (angui.s

fine noxá fundi potuit.

XXXIII. Vigensfebris natarztonos vigilareteftata üt Cathar-

Gici uf(üm deteftabatur, ità Anthelmincticorum energias tefpue-

bat, ne veró impuné exorbitantias ingeminaret, dige(tivis benig-

nioribus primarum viarum methaf(talis corrigi potnit, debuir. Sa-

lia ftomachica ; acidula, nitrum, Tartarus vitriolatus, cinnabari-

na, Cremor tartari, & fimilia (ufficientem con(cribendis formulis

snateriam impertiebantur, «

XXXIV. Cathar(is cüm vigente:

febrcu-Crabrncs ïrritaæ-ura ptæ-

furaeretuc, ei clyímata (abftitui commodé potuére, neceffario de-

buére, (ufftagantibus dige(tivis mirum e(t, quàm copio(am cada-

verosé factentem faburram clyímata vere fimplicia ex aquá, aut

laGetepidis parata (ubduxer

in:t, qt ;ariiä aaé í(àl in.o, aut glic quovis

ftimulo opus fuerit.

3

KXXV. Subdu&ii

n hum,: -rimi-uäï putrilaginis portioue febris

quandoque conticeícere videbatur iatertianam tranfitura , aut

«ontinuz vim .

p

'ropediem re(umptuta illam l.cm'ti'vo mota alvus

tutam reddebar, lianc felicitet prevertebat.

- XXXVI. Digeltivis peccantem in vilceribus caufam digerenti-

bus,& ciytmatibus eam ofhciose egercatibus dum convale(cerent

infirmi ventriculi & inte(tinorüim 'velutatohiálaborabant, & re-

liqux partes ut promptum in exafperationes fpaíticas concentum

prebücrunt , ità fponté à fociolabore in laxitatem tolvebantur,

inde ftupor, lethargus, (ordes$ oculorum angulis exaberantescom-

&

putari potucrunt. Hic pathemata, ut in alii$ [ebribus certam feré

mortem prafagiuüt, ità judicátii hie morbum argumentabantur,

XXXVII. Laxitas nefaprà modum excretcetet acidula d igeftivis

temixta, vidusacidiuículustoto morbidecur(u, & vina rubella

generoía à compofitá febre confeftim propinata profpiciebant,

sique modum excedere laxitas videretur, corticis peruviani inno-

centia vires miraculi inftar furrigebat febrisreliquias exti rpabat,

XXXVIIL Virium difpendia citore(aurari diaphorc(is judicii

plenitudiacm perfecura exigebat: hancaatura füis viribus re(ti-

tuta fponteexequebatur. Executa (uisritibus legibus fe (e prom-

pté fpente, ctlicaciter reftituebant.

- XXXIX.

& (29) &

XXXIX. Tuffis, expectoratio, effloreícentia fcarlatina nihil cu -

rz, faccilcbant. nec tante gravitaris ullibi erant , ut quidquam

ra did methodi mutareauderent, Expanfivz pulmonum adtio-

nis ibertate àdepleto ventriculo reftitutà pulmonis clater kuffim

fponte tubegit, expe&oratio, cüim matcria deeflet, evanuit, & re-

fpirationisintegritas celeriter reftitura fuit. Efflorcícentia pro li-

bituibat,fine noxá redibat, fine fy mptomate, fine curá, fine me-

tu rettocedebar: nuíquamautem (ine ditcrimine urgebatur.

—^ XL. Laxitatis noxam peripneria tandem experiebatur, à lon-

giorienim, & graviorilucti laxatz, debilitatz 'partes cum lcétulo

dolorisfui gravins offigerentur, (udore; & fordibus íuis molliren-

xur; exulcerationem fpbacclofam, eámque altiorem concipiebant:

mundities, Linteoruin, decubitüs, & loci mutatio , unétioncs ex

Anti-fepticis id jncommodi

4

; mundando curibat.

precavebant ,. Chirurgia fccanflo,

XLI. Eo ipto , quo hzc (cribo tcmpotr'e Clariffimi chatdini

Ramazziniin Mutinenfi Lyczo Medicinz Profetloris differtatio-

nes ternz de Con(liraiijogibusannorum 169o uíque ad.1694.. ad

manus rraditz venerunt, ubi Conftitutio anni primi quo ad tem-

porum qualitates, morbum, & ejas fymptomata, medendíque

nicchodum noftrz Conftitutioni rà confentit; ut vixoyum ovo

H

fimilius iequentibusannis jubente te nporum iniquitate 1n dete-

riorern Con(ltitutionem mutratam effe pre(entem Author defcri-

bit.

XLII. Cüm vero morborum Epidemicorum genef(is à tempo-

rum arbitriis dependeat, lz« Dco autcultent, & temporaintrigi-

diuículum aerem abiníolenuore eftupertnutata diarshzam tor-

minoiain dy(lenteri.e prodromum «reaverint, in faventiorem au-

ram DEI ciemcentià convertum iri aérem optans, & orans tibí

Charitlima PATRIA , & filüs tuisin teinimunitatem, &longae

vain iucolumiatem precor.

Vale.

COROL-

& ) &

COROLLARI A

Ex Universà Medicina

tam.Theoretica , quàm Praáica.

EX PHYSIOLOG!A

i Inj?:æx:u Jjderum per effluxum in. Corpora fablunaria efl ipcot-

cepeibilis.

4. Prq[ jo «theris interventu fgderum mitata , C? nutans promptio-

res Corporam fablunarium p/mwomma, C mutationes explzrmaü

"vatzónes tradit.

Il. Aer inrefpiratione ad fanguinem uon 4dmzttzmr, neque id ad ejus

relilitionem ræquzr!tur.

W. 4 chylefi inquimari Janguis mom potefl , unde decantatas exinde

Jdem iniquitates jans dudum mecbanifmnus ridet, ci defpicit.

F. J?zlzs, € fuccus pancreaticus t neceffaria digeflionis mþmmmta

fap? perperam 4 caufa morborum scce Jantur.

Yl Exattie def,wm.m !JAn gqmz: at [aburra ad inteffina nan depozmun-

iür, patc:/l tamen cun Qf àvidia ingeri,

VAI. Fetus n utero ob vefpirationis defectum nutriri perosnon patejl

VA Vists objet um eff color,btc vei colorata parttm in partim extrine

feeus eft.

k

AX anflrumentum Vise xfrmjäwm eff radius luminofus ab ab;eä?o f2

pupillum /:emmg" ?me,

*fyl?fmfzwhrzz*er rey?ex*u! ; wtrmf CAunm

funt oculi huma: es vadium vari? modiftcantes , b inobfcuro pq/iM

retinaradiorazn contacfa tllaminata.

Y. Anditás objeti m ('niuefh, qui /Erpmtma Radio à tarpore fenoro

canm[a ad aurem Pï///ügdbh menbbasa tympmz & inde tnguili-

te auris aéri motum fibi viapr fum impertitur , bic ia diffribuias

o per auris labyrintbum pulpofas Nervi acuffici fibrillas eo , q«o jube-

du

4&(22)05 L

gur modo,infliens complures, aut omnes tremere f'cit, ex qua tre-

emore cognito Anima /&num, G ipfan rem fünoram dijudicat.

].l

EX PATHOLOGIA, .

ll,

1. Morberum Caufe folidas partes

primariö lædun(; b;f faz:das n mali

focietatem pervertunt: binc

4l. Humorum affectiones

cochymia, unde

a

I;fecariæ fuat, & Syeiptommatica qgæfüis C«-

1H. Emendart 1pcorrecti

"

$ folidorum vitiis n pa/ unt.

l

JF. A£tas à mutatione [olidorum medela, inde d alibi morbi caufa eff

P. Hareditaria difpofitio in vitiatá

þlz'dorqm verits , quàm fluide-

5

l

rum texturá radicatur.

V. Aer non malignitate , fed contadiá

:; elaftici iniquitate morborum

- Bpidemicorum caufa eff.

P, Probat Venenorum aclio,qua partibus, q:ia;'cantingit, Fjgma fvi.-

A

&

rulenturm inurunt : cauflicorum im mediciná ufas id canfirmat.

*

.EX SEMIOLOGIA.

1. Sanguis crufla allicante tetfus Cacochymiam non Ar geit , fed vel ex

laxitate folidorum, ? inertid opulentiam, velex fpafticd con[tri-

dl ione impeditam dz]crimimtianem Accufat.

H. Ex Urine fpeculo precaria fluidorum , vealia [olidorum peccata ut

jtbtiliü:, :tà utilitis diudicari quandaque po[funt.

111 Signain facie ad bonam, malamve prognofim ex aua logiá partium

C fymetria faciunt,

AV , ynfrgnis marum, amms puttatio in wiorbis mala, quod magnam or-

| genorum mzmimemgzgggt.

Ex

p

& 0394

EX HYGIENE.

/ , Ad prophylaxin efficacior natura, utilior Diata, quàm Phar macia.

H. Pharmacia, ubi ad prophylaxin requiritur, natura motibus , mori-

bus confiliis fgbq(dinari, ad temporum arbitria infermari deägt.

EX THERAPIA,

1. Fidiffzma medendi *via eff, qud matura Utitur.

11. Hec duamvis morbi infaltum inultum ferre non pofftt, in pr?mi«

piis tamen fe ità prompté in vias mon reffituit : Iinc

lll. Excretiones , qua in worbarum principiis contingunt, nullo ferä

moventis natura caratfere dotantur , nec i medendi exemplum

propomuntur, nec naturam felantur, prolyat Fomitus , qui mequm

in acutis imitandus.

IV. Tonica non funt propri? ila, qua Vaforum ad axem uniami ancil-

je —

lantur, fed qua matuum vim, barmoniam, aqualitatem , prompti-

tudinem reconciliaut: inde —

V. Singula Medicamenta, que , quad quotás deeff , reffituumt , 12-

nica [alutari merentur , ità mollientia, amodyna eorum elaffiiu-

"

-

eribuntur.

V. Tonica fabadflringentia ità amodefle adffringant , ut vafarum di-

fhrattilitatem nullibà offendant, boc titulo

V, Cortex peruvianus ipter optumá bodiedum tonicarecenfetur, nec

capit. mechanifmus , quas &f ubi coagulationes , wbflructiones

0A4t.

Vl €im medicaminis nibilad fanguimem transfretez, aut ff trans-

fretet , fanguini amicé cobabitans plàs virium non exerceret s

quam imbellis iptey nulieris uugues puHesx.

JX. Abforbentia mon dantur. cium. abforbendi modus frt. inconcepti-

Hl;æ;

X,

—

d& (24) &

p

X, Evacuartia Medicina prafidia [epä non tam fiuide rmolis immas.

nutiouem , quàm corrigendam [olidi actionem saeditantur.

X1, Plebothomia, veficatta, diaphorefés, catharfis, ezmeffs id probant s

XII. Cum alibi. mitigandis fpa[mis , alias divertendis in devia vuen-

tibus folidorum nifibus felicits , quàm expurgandis Cacochymia-

rum per Belzebub Damoniis decermantur.

XlJ. Improvida Cathar fis plures generat, quàm evacuat faburras,

!

-æ

R. 0 (nh D.

r od o

u L a

TA

/A

i

Ia

C

Ed

-X:

^

('77:7757

*

;3 Nf SNSS«

SS

Se

d

FT S

d2

^"

O

«:—'»

2 3

PT.

A

i

AA

PO

Ed

z

327

7

N

Á4

-

Z

r .

x

€3

d

2

*

"u

L

.

Z Y

P

Y

m

/N

07

z

j

'NN

—

'7///(

&-

i

NS

d

;

SSY

[/

A7—

»

E

;

C )

A

2

UY

/70/

QU

/3

f

7

n

à

M

"

LA

:

M

*

V

P S

2

^

£5

Z*

.

LT.

Z

L—

z

25

A

.N

É

2

49

;;f

E

l*

P

hg.

:

M

b

.w.

m

[

p

2

T

z

x

2

"

— —R E a t

—

-

— P aasg

Em

ss

-

Á

—

p

"*

d

U

j

n

j

"

we

Aj

m

hp

:

d

u-

m

*

ï*ï

-

" d

ko

Pi-

O

u

E

]

j

M

£

(s

hs

C

E

d

j5

d

br

f

^

É

?

.

Hs

»

r

*€

*X

a*

j

du

E.

"

P2

51

E

z

»

W

*

E

Ü

3

2

-

Pa

-

h^

e

e

5

3

j)

g

J

-

N

X

A

E^

E.

T

b

$.

L.

d

P

Á

35

a

35

3

o

AA

m

h

d

3

T

»

3

DN

f

p

"

CO.

$t

4

E

E

a

TA

e

L.

D

.

TR

L

^

d

k

r

*

Ü

,

p

h

-T

L:

F.

""

j

ss

$

E^

r

X

L

j

i

A

f

2

ib

j

?

f

2

T^

d

4

m

*

,

9

k

"

-

uctE

i

*$,

E

M

z

-

É

&

E

3

-

V

2

3*

s

3

p

*

u s

3

2

i

E^

Y*

m

a

5

ii

;j

d

»

»

d

L

x

E

E

CX

p

d

"H

"WE

^.

a

d

E.

"

ia

GUs

b

W

D.

AA

i

^

x

Rv

d

2

551

2

.

"

-

K

N

E

- ld

.

zi

"

ho

At

7- «

"

*

E

:

is

d

F

MR

PT

?

"

d

t

,.

L

k

E

1

e

ul

")

d

E

1

j

3

p

n

h.

je

E

i.

d-

,

i

T

-

p

.

r

É

hs

W

Á

C À

1

d

À

t

du

d

a

[

4

d

od

L

e

»

d

'ä

a

*

a

4

*

L.

)

2

k

:?

B

?

3

E.

[5

à

s

st

r

"d

&.

T*

1

a*

:

i

3

[.

d

yh

b

£

*

D.

f

d

-

n

E

")

E

*

gi

3

E

E

à

71

J

"

i&

u

E

"!

n

k

d

ii

*

d

2

-

$

d

2

1

T

A

»

d

H

r

h

d

p

-

o

Ls

3

A

ii

E

s

à

5

»

*

z

d

g

*e

ä

E

N-

E

(3

d

E

:

r

3

CR

Eu

*

*

p

P

*

!u

|»

s.

i

4

E.

E o

p

sj

P

H

Ü

TE

*

—

M

|

E

E

TU

b

L.

É

P

E.

L.

8

u

*

J

"

£

s

^Y

9

1

$

PT

E

d

z

3

IÍ.

d

i

, v*æf

7

k

X

w

U

T

"

j

:2

3

d

ól

"

d

^

E

4

*

E

d

v

£

.

*

j

&

F.

-

r d

E

.

*

E

d

^

u

7

L.

E

r

"X

E

,

"a

*

*

s

":

$5

i

Bs

X

*

*

p

3

78

»t

p

P

ET

i^

d

À

:

*

Pj

r.

L

[

w

&3

"T

j

.

k

bE

E

e

M

E

s

E.

Y

3

E.

3:

j

*

P

*k;ä

* d

:

P.

"

J

h

1

*

5

a.

w

d

à

d

u

u

E*

L.

*

y

*

d

V

fel

U

Li

"

s

^

"

j

.

t

B.

t d

E s d

ä

Eu

E

u

LA

.Ju!i,ä

P

"

X

d

*

.

d

:

P

s

v

s

-

s

k:

k

N

E

s

*

Bo

T

d

»»

AT

ER

2

3

"

T

i

*

N

»

(-

E

"

r

78

k

*

ü

2

à

b

9

».

d

n

*

"m

»

AP-

J

Ts

i

E:

A

m

F

as

Ó

g

p

d

La

j

P

D.

m

x

s

"

E

$

z

4

*

Y

A

i

*

a

E

;

p

L

Á

i

E.

L i

P A

p

?

2v

hr

N

E

A

Éd

3

E

A

Á

i

ii

j

i

E

Á

^Uv

":

"

i

*

d.

A

u

ii

k

x

A

DERS.,

a

u

o

:d

j

E

a

TA

:

"

Á

j

3*

u-

-

"

z

d

[2

u

ET

x

o

EE

V

&

Z

Y

DISSERTATIO

X

INAUGURALIS MEDICA

W

19

Pg;gygæ prcphyla&lro - Verno - Au-

tumnalium ad Caufz mutantis arbxtrlum vim cffc-

1

8

VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

&a, & mutationis nece(litatem falubriter m[hcuta'

coordinatio üt oleum

17

SUPER APOTHECAS OLEL Paral

ä

16

Lut, o

ä

E z

ä

Commendatur

E

Et 1mprovxdarum fine re Spes, vana

L

Fides, manca Virtus, fuci, fraudes, 1mpofïuræ,

crimina, difcrimina dcvclantur & àt

VANITAS; VANITATUM, & OM-

t

NIA VANITAS Eccl.1.

Explod untur

UAM

2

Ad anctà fimul differtatione pra&xca &: Corollariis

| Ad confcendenda faprema in Arte ía-

luberrimà Do&oratüs faftigia cum juribus, privi-

legziis, immunit: atibus hüc pcrtmcntzbus

Exantlatisde moreri icidis examinibus

Publicz, & Solenni

MAGNIF. & ILLUSTRISSIM

ä

ACADEMULE PROCERUM Ceníurz fubiicit

FRANCISCUS XAVERIUS JOSEPHUS KAXSER

, irevir, AA. LL. ac Phil. Maeifter.

f

Author & Defendens

Augu&æTrcvxrorum inAuditorio Medico Majoti horis confüetis

ANNO MDCCLYV. die A. Scptcmbm

W Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

Typ:s Vid. J. C. Reulandt, Aul, & Univ. Typog.