JbI12b_qt_8

n

G-

—

a

m

m

s us

--

LL

m

o

—

:

m

M

Ed

EH

U

—

$*

——À

i a i. at

Ms

—

Hs

MW

iJL/

T

—

Es

ia E E

mies

LI

2

*

d

2

$

É

l)ec

E

-

Ed

T

t

ag

"

ETE LR

3

E.

*

;

L

"

"

y

i*

E

j

É

vt

o

g4

s

s

T

&

.-

xw"

^

^i

....q.rllä. adic h

A.

n Mi

MM sE

VET RE GRCASEESTTS

j

v

;

;

d::*

3

f..

A

Fsl

t

-P

i

m

;;

*

P

d

s

i«s

g

n s

ä

E.

-

:s

i*Fïa

w

Bo

— p

85

g.ä'

*

v s-

nUts

w

3

Rn

-L

N12«510167857 021

hs.

UEUAU

uB Tübinge)?;/)

j

-

r — — ial —

l^

DIS ER.T Al lLO

1

INAUGURALIS

MOTU SPONTANEO

JIS ANI

ALIS,

RPOF

DATÀ

LUCl ET FAUTORIBUS,.

QUANDO

:

Jb USBICE

DEO OPTIMO MAXIMO,

P. AMBROSIUS EGELL, Soc. JEsu

AA. LL. r PuirosoruiaE MactisTER, EJUSDEMOUE IN ALMA SEMPERQUE

CATHOLICA UWIVERSITAIE MOGUNTINA PROFESSOR PUBLICUS ET OR-

DINARIUS, FacurTATIS PHILOSOPHICAE AssESSOR,

PHILOSOPHICI DOCTORATUS ET BACCALAUREATUS

JUR

RA ET. INSIGNIA

NOBILIBUS

ORNATIS

REVERENDIS,

PRAENOBILIBUS

AC PERQUAM ERUDITIS DOMINIS

PRIMAE ET SUPREM AE LAUREAE PHILOSOPHICAE CANDIDATIS

ä

PUBLICF IN ÀLMA - SEMPERQUE CATHOLICA UP»I&ERSITATE MOGUNTINA

More inajorum , vitu. [oleumi couferebat

D1E VI. SEPTEMBRIS,

ANNO MDCCLXVIII

s

RUR SIUS s apa:

GOPU MA r

NEDRS

ia ts

OE

Monumme ) Iyþxs Ele&or. Auhco Academ prwxl apud Hæred I

NS*M

PT

PRIMI MAGISTRI A MEDIO SAECULI XVIII

I

!

£751. D. Chriftianus- Appell

Mog-.-Q)I?s 2. D: Petrus Oberheimer, IZochh

1753. D. Franc. Edmund. de Eckaxtwï'gggg. D. Georg. Jof. Antheni, Mog.

11

1755. D.Frid.Enippenberg,/Z'arburg

1756. D. Jof. Lud. Beck, Gernshem.

1751. D. Petrus Soehngen, Nf?deïhïþfQI'ZSS). D. Jofus Jof. Rieffel; Mogon.

1759 D. Tlioin. Kniesling, RXÀdeshem, 57)1760 D. Ant. Rud, Felix de Laffer.

Y

Ü

1761. D. Jacob'Steinmetz, Mogonus.

6*

1162. D. Carol. Jof.Kohlbern, /7alluf.

1763. D. Matth Georg. Chand elle, I'V.fwl764 D. Maxim, Vdewem, Amorb

17165. D. Ftanc Antan Wilhelm, Mog. 95)!766 D. Joannss Henr. Vogt, Mog.

1761. D. Georg. Adarn. Merget, Mog.ió

|

QUAESTIONES. INWGURSALES

R. P. PROMOTORIS:

Qua 'metbodo Hifloria uaturalis. fludio Pbyfice jumgenda?

DD. MAGISTRORUM:

Ouisr uexus. Pbyficam inter v Hifforiam natuvalem?

PRIMI DD. MAGISTRI.

I D. FnaNocimscus. XaveRiUs ErgrFEL, Mogonus:, DEFEND, ex

Mathefi,

IL D. NicoLAUs LENNIG., Mogonus. DERFND ex Mathefi.

IlIl. D. FgibpERICUS MiLCHIOR WEINGAERTNER;

oJlf

DzrkND. ex Mathefi.

Mogouus,

Mp

IV. D. JoscPHus PETRUS SCHERER, Bu*nkhemevf i. DEFEND,

jutti

ex Mathefi.

V. D. HzsuRgicus ANTOWIUS GwaU, Ziendovfenfir. DereNn.

?ogoü

ex Matheti,

allet.

VlI. D. Coxgapnus LanRoN, JVegouu:. D&FEND.. ex Mathef'

aj

PRIMI DD. BACCALAUREL

I D. Joaxwzs FRANcIsCUs LACK,

WVfogonur.

mo:b

H. D. GasPARUS MürLER,

JFuidesiarienfir,

l1t.

D. JoaNNEs GronGiUs 'TRAUTH;

Mogonus.

Mát

1V. D. CoNRaDUs BRAUN,

Altbemenftr,

Ad uwrumque gradum promoius |eft,

R. D. FRaNciscus CHRIsTOPEORUS SCHEIDEL,

Dilleafir,

Ss.

'"Theologie in annum 2. Auditor, Archi- Epifcop. Semi-

narii ad S. Bonifacium. Alumnus.

Ad gradum. Magifleris,

Ornat, ac Erud D. FRANGSCUS ANTONIUS ROTH, Merleba-

£&fir , S8. 'T'heologie in annum 3. Auditor, -

d utrumque. gr adum.

D. jAconus KORN, Oeftrichiur, Ss, 'Theologiz in annum :

Auditor,

X 2

NOMINA DD. MAGISTRORUM

D. [oannes Ailendórffer, KJeinrohrhem.()D. Valentinus Schorn, Bibliffenfir.

D. Alexander Angerer,. Mogonus

(jD. Henricus Stens; Mogonu:

D

Henricus Angerer," Mogonus.

wD Adamus Unterheiner, ZLaubenhem

Fridericus Becker, Z4ogonus.

U. Jofeph.Bernatd, 'Wemgærtner Mog,

(

Jacobus Blez, A üdeshemenfis

QD VVlhelmus VVClzeI Rockenbeæg

];5

D. Francifcus Pbæhppus Wittmarn;

Petrus. Bordolo, .K chbergewþsäg

Nider- Kirch.

Joannées Petrus Dibelius, Mogom. ()D Sebaflianus Bopp, Miltenberg

Michaél Faulhaber, Aænmhemenf; QD Joannes Dorn, Zinicellanus.

M)

Geot gms Hensle

r, Gernshemenfis, QD Petrus Efchborn, Heidesheim.

Martmus Heüffe, Schmalbacm/*'fmü Josnries Hettench

Bodenhemenf.

D Joannes Kmmerfcheld Bingenfit.

Jofephus Hoffmann, Burckhemenf.

Leonardus Lauarent. Holl, ,M:'f.awi )D Jofephus Knoertzer, uchenfir.

:Eïïä

Alexander Kaffel

Mogonus.

( D. Fridericus Ladron, .Mogenux.

Adamus Mangold

Mogonus.

Mogomnur.

&D Adamus- Ofwald

4D. Joannes Simon,

Héidesheim

Ienatius Molitor, Cafféllanur.

Petrus Pafer;

Limburg.

ÜD. Bernardus Strein , AItheimenfrs

Antonius Pauli; Heldenbergenfïf ($D, Franc. Anton. Zimmermann, Ger-

mérihem,

:Iää

Ignanus Reinhard, JMogonus.

[

NO-

NOMINA DD. BACCALAUREORUM

f,

D. Georgius Breckheimer, Floersheim. mD Michaél Boller, Lohranus.

D. Chriftianus Burger; Francoford

D Balthafar Clemens, Dromexshelmen(

IT

D. Cafparus Caftor, Cambergenfis

Üp Georgius Ebel , Momburgenfis

Philippus delahue, Bensheimenfis

lg

D. Francifcus Eble, Wilanus,

Franc. Xaver. Dilimetz, Laurifanus

D

Andreas Dorn, Kideracenfis

äD Marcus Fifcher , quhexmenüs

n

WD Francifcus Happcl, K leinwaldftadian,

David Glanzner, Kleinhufanus.

&D Georgius Hartmann, Hesli agshofenf.

Joan. Baptiffa Grebert , Mogonusa

AdofphusHeineman,, Mardorffenf. É )D. Victor : Hartmann, Hadamarius,

Lotlarius Herd, Mogonus.

(o**n Iacobus Kamp, Aleesheimenfis.

::ï

Antonius Horix, Altavillanus.

D

- At z&mih Kre nm'

Moconwus

D. foannes Eniesling

Rudes -exmenfïer Toan. Baptifta Lizius

; WaMufius

21

D Jüan ïac:obuaKumm Cdmber(*enüs

D Jacobus Molitor, Mayfenbacenfis..

D"uerfïad $;

h

D. Georg. lofeph. Lembke,

?

$ D. Micbaél Mosbach, Deidesheimen(ts,

D. Quirinus Lezaack, Spsdanus,

gf

2.Sebaft. Neuberger, Eichenbühlenfis

D. Joan. Baptifía Mang ; Benshieimenfis.*

D Frane Jacobus Roefch, Mogonus.

D. Jacobus Mebs, Mogonus.

wT) Michaéi Sauer, Altheimenfis,

D. Jofephus Mohr, Flersheimenfis

(jD. Chriffianus Scheffer, Mogonus,

D. Jofephus Miller, Flersheimenfis,

ï(fï

D. Philipp. Jac. Schenck, Obernrfellan.

D. Joannes Schemburg, Mogonus

m

D JozmnesS chick," Mogonus.

D. Martinus Steinbrech, Mogonus

D. Hilarius Travers, Lorichius

Guf

w D. Joannes Schmitt, Bensheimenfis,

( D. Adamus Schoenig; Khnnenbergenüi.

D. Lambertus Wemand Bmgenfs

D, jomnesWonerfchmd Oc&nchwo.vD BecnandusSchott Mtawlizmus,

(

X5

Ddp"

REVERENDO ac RELIG I-D'SO PATRI.

POPROMOTORE

SYMBOLUM. Exemen apum preeunte Duce.

LEMMA. .Jux operis, pyiucepsque fuga.

ODE.

N

oh fic Aeaciden plaudere prodiga — 72Qualis mella favis condere fedulac

*5 Excepit Dolopum & MyrmidonumgäAccendüï'e Operas, non requiem patií

Tnanus,

$uevit, voce laborem

Currum quando reflexit

Cafo þvic'ïor ab Hectore:

92 Urgeps , dum ftimulo caret,

Quam Izto fremitu turba meliffia,

Q)j-Gn/av-o qualis 1ners, i)om:bylios, genus

Secircum glomeransAmb*rofxumeucem,,(ojTe.&o depulerit, cemque crabronibus

Plaudit, libera pennis

)

Fucos, artis egenos,

Alveo celfius evolans,

(

Sólo murmure nobiles.

(

;

Hunc geftit meritis tollere laudibus ; (QEt qüa!is docuit fingere proprium

Obfcurosque diu nunc memorem juvatEt fundare manu dzdalea larem , ,

Evulgare labores ,

Hse: & plura parabant,

Et curas vigiles Ducis,

22 Non audita ;pm;ul mihi,

DD. M—AG*iSTRïs,

SYMBOLUM,., .Exauen apum ia libero acve.

LEMMA. Zibertas vocat auvea.

OC D E.

^

uis bombus aures ingeminantibus

jf

Suadet volatum? fallor? an Atticas

Q

Incurfat arvis? cecropiam novus

Illapfus oras fub redolentibus

Ductor juventam quis fugaci

AL

Pes conflitit faxis Hymetti ,

Imperio rapit, & decorum

[e]

Perpetuo usque thymo virentis ?

En

- &Doftam capaces nectarei favos

£ jam fonoris Ambrofio Duce

Gens plaudit alis, aérias procul

æStipare mellis divite copia ,

. Poft fe refínquens juffa tractus;

Et fat probatum pertinaci

Ac hutnilem bene fpernit alveum.

$j

Noétte dieque genus labote?

(

.

x

Ínvitat aure liberius patens

QQU&S invidenti lamine celfius

Ad aítra campus.

Degeneres more

Carpit volantes, pergite, pergite,

N

Quo tendit ardor: jam paraffe

Quid uSque tordant eruditam

[

Sub patriis laribus cohortem,

—

:

Jam propria juvat arte victum.

DD BACCALAUREIS.

SYMBOLUM. Apes in alveavi laborantes.

LEMMA. ervet opus, vedolentque favi. .

w [on fatigatis volat ecce pennis

N

- ( Jamque guffantí premit ore caltharn ,

Melleas vectans revolatque merces 4 Jamque narciffum violamque tentat;

Signa dans tyro & fpecimen laboris

($Sed venenatas fugiente penna

'Turba Piafti,

Praterit herbas,

$)

Sedule non fic 'Byemi;s)qixe cautze

ägNon Ariftat tepidis &reafaä

Leta formice populantur arva,

(fHiis, quando periere totam

Non ita impaftus tua, pulcher Evan, (fjPerdite ftirpem ,. fimilis celebrat

: Cacuba paffer :(j)

Cura meliffas,

Quam per'erratiä ftudiofa campis

äüb'ero rïe"cä'um datur ire nifu:

Sudat hec gens, folicitatque flores,

—gpcrge, preclari patiens laboris;

/Namque September tibi fubfequens fti-

Innocentes folicitatque plantas

-pendia folvet,

Primiida'eun'ä'*ca—:s.V

ACCINUERE

MATTHIAS BALHORN, Mog.

£

(

;FRANC. JOSEPHUS JOSS, Mog.

GEORGIUS RIEDEL, Mog.

4MICHAEL KELLER , Mog.

Mog.2NICOLAUS MERKEL , Mog.

FRANC, ANTON. KOENIG, -

Humaniffa,

Og

Opu/c'ulo exiguo paycs -þïæfnrz' /ï(f]ïdtï .Hujus quidem prefent it 1 Yopo-

fitum. &2 occafio ultro. fe. fue opera :interpi*etis manifeflant: nec .(zttä.'

uet veuiam . feriptionis pro szore a Le&orilus exovase effufa iu lengum pra-

fatioune , que pev fefe nita efl , doGlain farraginem qugere.- Quantum enim

ad coufilium [cvibendi attiuet , 4Uud , ut avbitror, omui pyorfus Yeprchenfioue

liberat FAcULTAS ARTIUM, cu vifum eft, e Ye fove, f Faut ores, qui achum bunc

ipaugurvationis fua coboueflave prafentia digæzqzi fuerint, uom fime »alz'qu.o

Ex leztf

mneunof[yto dihn'zf:erezztur, quod rei gefie memorviam . fervaret.

co!m)mte boc , gz)z'clquid efþ operis, elz'cuhfnga-'umjhj'cepi , gnarus tre tibil uo-

,jz'ï'i alienum a 18ente eorum , quorum gr(;fj()f/g cure pro Z'ntye,ngfïto rei lize-

vavie fuprema auttoritate pervigilaut...De (/e/cäz; veitva&laudee moti e[l , t

operofe vationem veddam :- limátes fori PHilofoplici ton egveffuro, patebat

pro arbitrio omnis campus Philofopbice erüa'itiom's, quem alüs amte. me

gzmq'ua verfum pervagari ittegrim fm't,þ Si foli, qui Anatomen medicam

men'zmmf, veniam dedevint , quod materiam de mufþulohmz'ac':?ione pau-

cis tetigerim , purgatioue ulla de cetevo baud evit.opus, — Eo preetevea gene-

ve 69 forma feviptiouis fum ufus, quam videram plurium avbitrio ba&enus

probatam effe. Q(uod z'eligztzgiiz eff , ab affeélato cottt roverfavum €7 contentios

gum ambitu,qua licuit, ab/füzuz', n"e viderew* milbi propofut/J? imitandum morem

a

n

eorum , quorum totus labor ef in vefellendis aliorum opinionibus , aut everten-

Dé

dis [yflematibus; quique cum uibil molirinovum queaut , i pavaudis vumis.

Be

pecupautuv . pvov[es inore F'audalorum, qui quam fibi famam pavare edift-

M

go» poterant , eau deflruendo Romanorum momuuegta captabaut.

UTV Mu

NH

EX

A.

C

N

N

2

SSS

N

SS

(

E

M

A

N

l

A

7

m

/

r

AT

SN

AE

D

p

UE

)n

J

A

N

)

Y ,

4/

SS

M

æ/ l»*'///

— MP a

EX

7

BA

u

30

«

r

æq

747

Wï

rA

Z40

((fio

7

3

3

1 'igþ,

gt d

»

NSNMEZ

€

&

(2

A

VCR

NG

£ »'(f***"—.xx

U

A

AU

L

D

z

(

(

llj

j

SUTEUN

ET

E

qu

:

N

NI

m

NV

uf

r /,

il

u

A

$

ll

i

u-

* A

/f

QTT

LA N

3

f

u

SSNNS

À

j

du

3111 E52

AE

NSS

ä

O

/)

jf

S

Ua

a

J

77

p

SWÉ

UER

N

2 Q

l

(

2

U

Jj

ia

O (( G.

/—

"N

E

77

"&.—«

l)

J

*s

| DIS.SERTATI"A"

/

MOTU SPONTANEO ,

CORPORIS ANIMALIS. -

d

ARTICULUSï

Pbenomeua füus im corpore animali ':ngicjüe;zz:z;f

[2

$?

NU

NU

Z

7

$t

Mf

p

iiadam me- Motus in

Comp

apem corporis animalis ratione q

'Corpore a.

p

chanica a

b au&tore naturz fabrefattam efle; ifä*:ga-

nimali ad

o

a

cior anatome manifeftum facit. Quacunque entm 1eges me.

ut mutationes omnes beneficio chanicas

ea ratione componuntur ,

peragun-

motus fecundum naturam compofitionis, & legibus certis

tuf,

peragantnr, rationem mechanicam habent. Quas igicur le-

es mechanicus atteüdit in motu corporum inanimatorum

oris

determinando, has .)-.phyü*co negligere nefas ; 'c,ïum corp

[

anif

z

..st,sg;R*TAThoxk

ammahsmotum, quietem, aut fitum ad c:ZamEhrevocat:'

b

in

nec poterit, üt opinor, co

?

1modeé fàtis hac de re philofopha—f

]acerf

ri,

qui non mutationes, quz corpori animali accidunt, &

Qut

conformatione &

junttura partium fecundum regulas niotus

&

intelligenter explanat, |Quanquam autem plura fint Mecha-

nices theoremata, quz ad rem, quam tra&tandam füfcepi-

mus, univerfim faciant, fupervacaneum tamen, fortaflis &

alienum ab inftituto prafenti, operofius verfari in fingulis,

Ea mechanices principia, quibus prz c&teris ad rem praíen-

tem opus cft, citra injuriam fupponere liceat, cautis,

nequid

moleftiz fortaflis in fronte Ícrip

tionis Le&oæ*i- aceffamus pro-

lixis prenotionibus mechanicis.

Vulgo pene nota fupponimus. Q')u'i.s: enim Scientia Mathematum vel le-

viter tinctus ignorat hzc duo: I9- extare in maffa qualibet'gravi pun-

1

&tum áliquod, centrum gravitatis vocamus , ex quo fi füfpendatur,

omnes ejus particule"ultra citraque ilfud' pofitz- zqualia gravitatis mo-

mentfa exercent. Ex qto facile conficías, centrum gravitatis effe pun-

um illud , per quod fi ducatur planum quodcunque, & à fingulis e-

qualibus, eademque: gravitate preditis meflie particulis ducantur recte

ad id planum normales, fumma id genus normalium , Utrinque equa-

lis exiftet -- eoque pacto habebuntur momenta utraque ex parte equalia.

29- Lineam diretfionir, quam concipimus ductam ex centto gravium

per centrum gravitatis e, g, hominis currentis aut flantis , contintia-

tam usque ad ejus verticem, vel fi mavis, ad punctum zenith extenfam.

Stabilem haud effe hanc lineam in aperto eít: mutatur ad motum cu.

Qu

ïgsvis- gmgrgfïionisi , €o quod novo puncto ver'tïca!liï fubeffé-incipiat... .

N

L

(j

fäænötïo*

g:II'.. Si corpus pïanoph'orïzcnæ!if fic infiftat, ut re&ta ho-

eentzobDa-

t

j J ngg—

rizonti perpendicularis ac per gravitatiscentrum tranfiens, in-

t

.tra bafin cadat, ftabit: nam du&to plano verticali per quod-

(Q

u:a extremum baíeos »; pars jacens ad, partes bafi oppofitas

x

Qb

non

—

nr MoTU sPONTANEO &c.

3

VOCAL;

Ton exercet 'majus momentum u rgens ad lapfum,. quam pars

Qpha-

jacens ex parte bafeos, determinans ad perfiftendum. Sin:

Ilt, 6

autem ea linea extra bafin cadat, perfpicuum eft, corpus in

19ts

lecha-

£a plagam Pmï?PWm effe, verfus quamï ea declmäv : r1 É

ccpi-

l. Experiemtiam hujus veritatis magiflram jhabent»ïpue-rþ'li ) v,'qiïu'iAb.üsflugään;;

(s &

. &li gratia volupe eff, longum & teretem báculum una fui extremitate.

fupra digiti fummitatem innixum perpendiculariter ;adkk,ho-rþizontem eri-

|pulis,

".

Pism

*ere, erectumque fervare:; erectum enim ea ratione fufïinept, ut linea.

directionis per baculi Jongitudinem & digiti extremitateni pertranfeat ;.

aequid

i& baculus perinde horizonti femper. perpendicularis exiftat quam pri-

spro-

mum itaque "baculus à fitu. perpendiculari deviat, illico puer ludibun-

4dus fuftinentem smanum illuc porrigit, ubi digiti extremitatem tan-

quam bafin .cen.tro gravitatisk & linez dicectionis fupponi neceffe eft.

vel le

y] pun-

1L Omnium cujuscunque;«corporis gparti»ümk :gravitas perinde agit; ac fi

edatuty

àn ejusdem corporis .centro gravitatis exi(leret; adeo, ut ccentrum mo-

4 [T10«

veri aut fuftineri non poffit, quin totam maffam moveas, aut pondus

e u

: fuílineas , . fique corporis centrum gravitatis attollas, toturn corpus ele-

Ves

guïis t

Contra »vero: i centrum loco non moveas, aut fuftineas » licet

r reda

quam plurimas corporis partes dimoveas, totam corporis gravitatem

Aufünes, ut vifitur in eo, qui-rotam circa axem immobilem convertit,

j EQXW&'

eqnaiia.

Pronum 'efTet hanc hypothefin :demonftrare:: fed cuim de: ejus veritate

omnes conveniant, eam poflelati loco habeamus,

;yav'mm

ntinud«

E

S

tonfam.

cME Ad fegu"lam 50 üzperiore trädïtam cclfrporakquæ- Statio,

um (U»

cunque alia; quz nullum habent motus principium prater

fat.

gravitatem, nec ulli caufarum externatrum impulfioni objiciun-

tur, confi(tunt näCeffäfio;ä;»ügc metuendum eft, ne inclinen-

4 ho

tur aut cadant.. Lex eadem in corpore animali univer(im ob-

$, if*

tinet, et(i phenomena fitus & motus difficilius quandoque in

corporibus animatis ad hanc legem reducantur. n hisenim

tiou-

ofitiS

ob refpirationis motum ; .ób varias humorum translationes

A2

eX

(

DisskRTATIO

4

exhis partibus in alias, ob diverfas eorum fermlön;tationes,- Yá- 5

refa&tiones, & condenfationes, in quibus momenta gravi-

tantia innumeris modis alternare contingit, necefle eít cenerum

&raxem gravitatis continuo trausferri & corpus proprio ponde-

re profterni, nifilatz faris 1nnitatur bafi, intra quam in va-

riis illis murationibus linea direCtionis contineatur. .Quodfi

I

fir

enim extra illam delata füerit, corpus labatur necefle eft;ex

pi

demon(tratis, Eam ob caufam homo ere&us, nifi prono aut

Qu

fupino corpore in alterutram partem nimium declinet, faci-

in

le confiftit. . Etenim quod attinet ad latera, pedum diftantia

pa

bafin przbet fatis latam, & quod attinet ad anteriora & po-

m

fteriora, pl-a:ncgrum longitudo idem officium pratat.

bi

Cum plante pedum rationem bafis habeant, providus naturz auctor

fit

ampliorem non nihil homini bafin contulit, quam quo pracife opus

«

habeat ad firmiter confíílendum in plano horizontali.

Infiflat enim

É

i

plano decliviy extenfio plantarum pedis, etfi in fe conflanter eadem

dií

fit, relativé tamen ad lineamr directioris eadem proportione minuitur;

Impetus proinde;

qua planum magis ad. perpendiculum inclinatur.

qui non fuffecerat ad projiciendam lineam directionis extra bafin , dum

homo: confiftebat in plano horizontali, fuf&ciet ad eyim. evertendum,

ubi fteterit plaqt;ïs- plano déclivi applicatis.

1. Miräbili arti(ïcibj natutá pedes' conformavit, ut ad füffentandum ido-

nei effent, . Quadrupedibus non adeo amplos pedes tribuit; binedibus

vero latiores, qua parte timeri potuit cafüs. Aves, que uni infiflunt

pedi, digitos fuas longiores im orbem explicant, ut amplior. evadat

bafis: aliis funt palma ad natandum accommodatz.

Ín homine minor

datür latitudg pedurh, eo quod exiguus fit homini motus ad latera; &

fpatium i&ter utrumque pedem interceptum prabeat bafin fatis latam:

longitudo major efl, ne impetus motu conceptus pracipitet in anterio-

fa procedentem.

Praterea extremi pedis fabrica eft hujusmodi, ut

quod artifices in bafibus ftatuarum ad firmitatem fitus conciliandam ob.

fet*

'ni*: MoTvu SPQNTANE,O*&C.

j

j d-

fertant, idem in ofteotaxi pedis praflitum à natura deprehen&amu&,

WVi«

'Tarfo quippe & digitis terram tangimus , illisque maxime fuftentamur,

Offa intermedia metatarfi cum naviculari attolluntur non nihil, ut

rum

pedem cavum efficiant, quo terra firmius figatur.

ndse

Situs

InSe

] Vi

€. IV. Uni pedum in

(iftens, egre (tationem aliquamdiu

tabilis,

df

protrahit, quin proprer

bafis angu(tiam ad dextrum vel fini-

ftrum latus propendeat, tum propter rationesa

l

:

latas, tum pro-

(Lex

J 4üt

ter brachiorum & totius corporis concuffiones, quz fe-

f*

uuntur violentum illum ftatum, in quo crus, cui corpus

infiftit, brevi laffatur, & vacilla.. Quodfi vero foli unius

ntia

edis calcaneo aut articulis extremis corpus infiftat, à leviffi-

^

mis caufis externis internisque axis gravitatis ad omnes in am-

bitum partes extra exiguas illas bafes transfertur, ut necetie

ü&or

fit hominem proruere, nifi in fübfidium adducat pedem al-

terum, aut extenfo brachio axem gravitatis transiatum extra

: Qjus

enirtt

fulcimentum reducat, aut aliis auxiliis, de quibus inferius

(f

differendi locus.erit, corpus firmetur.

jt,

Hac legentem fortaffis recordatio fubibit S. Srugov1s SrvzTTAE-Antioche-

oin/i

ni, de quo FaANc. MavnoLvcus in Martyrologio fuo ad diem V. Ja-

du

nuarii fcribit: Jpud "dntiochiam Santii Simeonis fiylite admirabi-

MW?

Íis: nam in. puieo. ficco: pluribus antiis, in columna per annos qua-

draginta flans [uper unum gedem vixit, ^ Res digna faine, que mo-

vere admirationem poffit, ubi primum narratio Mavnorvci fubleftz

BorraANDUs certé totam ejus narrationem

j idt

fldei nota purgata fuerit.

oliDus

falfi arguit, tum.quod neque pluribus annis in puteo, fed pauculis

(itont

tàntum diebus vixerit, neque, quod innuit, continenter pede uno ni-

vidat

xus in columna fleterit, fed unofolum anno. (g) Quanquam & hoc op-

pido mirum, viresque naturz propemodum exfuperans, nifi forte cum

quaot

m, &

GeiLigLMo GRATiO;, Metaphraflis énterprete ftatuas, trabem erectam

füpra columnam conftitiffe, quz alligatum hunc Sanctum flylitam in

atifti^

fuflinuerit,

ferió

tam diuturna violeqtaq,ue ftatione

i, Ut

mümin

s

Agy

p d

j

(4) ROSXQEïDUS äu'v;fe;ilbu-vavSS. Lat.-iä

-

6

Di:sstesRTATIo

f]nde mo-

$. V. Id forta (Tis alienum:

pláne à lege ha&enus obferva-

lfia du t4 videbitur,

confiften-

quod homines ftare díu nequeant ere&i (ine mo-

tium,

leftia, cum in eo fitu citra cona

i

tum illos contineri poff& appa-

reat, quandoquidem offa tibiz & femoris, cum (íint in re&la

linea & ad horizontem fere

perpendiculari, per fe ftare pos-

fint, fi linea directionis per truncum defcendens, inter duos

pedes cadat in medium bafis; Optime ifta ad rem: fedadver-

te animum, ratio fübeft hujus molef(tiz- fatis manifefta, quae

ramen legi datz haud quidquam detrahar, Extremas artuum

figuras, extenfionem fcil'cet in re&tum & inflexioném ad an-

i

gulum valde acütum, paffim'ádierre quidi

»

3

14

id

m doloris expe-

D

rimür, quia artus nequeunt in hu

jusmodi fitü contineri firié

^i

magna contra£tione mufculorum extenforum aut inflexórüm,

quin fanguinis & aliorum bumorüm per fua vafa delarioni

aliquod alferatur impedimentum , «t neceffe fit, ubi humo-

res ftagnant, aliquam fieri partium tenfionem & grávitatem

moleftam, ad quam depellendam cogimür fitum mutare &

fj

muículos tenfos relaxare, & relaxatos tendere, iteratis ali-

g

quando vicibus, ut humorum fluxus promoveatür, excutia-

de

turque farcinagravans.

Undefolent, quicoguntur diu,con-

de

fi(tere eodem loco corpus modo in dextrum, modo ín fini-

á

ftrum crus transferre, ut ficmufculizenfi aliquantulum laxen-

q

tur, & laxi tendantur.

Licet enim in ftantibus non fit ad-

NU

hibendus validus mufculorum extenforum conatus, eít ta-

br

men adhibendus aliquis, ne in ea, quz continuo fitj' corpo-

m

ris ftantis vacillatione, fi laxiores effent

H

:

| cxc*en[brcs centrum

lli

gravitatis extra illius ba(in exceslat.

n

d

Citra invidiam & offenfionem BonErrI hæä dläa percupimus, qui cau-

hil

fam hujus phznomeni repetit ex eo, quod offium capita in articulis fint

lubrica, indeque inflabilis fitus diu ftantium ,. ita ut- fubinde mufculo-

eant.

Q

j

rum funibus indigeant, qukix e..,"?'"??* vc-orrigant.i.,.«&.. lgpfum. prohib

Efto

^

i

pr Morv $PONTANEO &c.

T

INt-

E(to enim, lubrica fint ofium capita: fimilius tamen vero eft, illam

flantium-inflabilitatem non fuboriri metu quodam, autad prohibendum

0

rnine periculum ,. fed órdinari potius ad tollendam tnuículorum affe-

'!P?-

Ktionem quandam moleftam,

In equis ipfis documentum rei quotidia-

bua

num.obverfatur oculis

Solent hi etiam feffore onerati, dum quietis

Dos-

diutius confiflendum ef!, pedum pofleriorum unum ita contrahere ad

luos

angulos, ut fummo tantum cufpide folearum terram contingant. Ar-

V.

ticulorum vagam lubricitatem bac ratione firmari nemo , ut reor, affe-

Que

ret; quaternis enim foleis firmius infifflerent; ergo ut mufculos hac

judi

ratione molefto levent fitu & compreffione natura docuit,

Id profc&o

pofitum extra controverfiam, fitum extenfum aut 1n cruribus aut in

df

brachiis non effe omnium maximé commodum autnaturalem, fed non-

(pP.

nibil inflexum;

Unde in lecto libentius parum inflexis articulis cu-

tié

Bbamus, quam in longum porrcétis,

Extremz enim articulorum po-

ürn

fitiones víiolenta carere difiractione nequeunt, aut compreffione tendo-

10BI

num & mufculorum

Medía inter reclam extenfionem & fummam

nv

müexlonem CODHLUJ'XO eft maxime naturalis..

WU

$. VL Quanta (it vis inclinationis in corpore, exe extra Vis incli-

&

nationis,

fulcimenta translato, quantaque fit visadhibenda ad illud eri-

A

gendum, aut ad prohibendum, ne cadat, facili calculo pro-

]t]de

der, qui non ignorat, quod vis erigens corpus & vis iltud

Q

deprimens fint in ratione reciproca diftantiarum à ceniro ve-

(íj

Ctis, ac confequenter uteft diftantia virtutis agentis perpendi-

ref-

culari direttione ad' diftantiam linew directionis, ita pondus

i

corporis ad virtutem erigentem aut füftentantem, ut zquili-

- (j

brium exiftat,

Quemadmodum autem debilibus fzepe fulci-

?

mentis ingentium murorum , dum extra fuas bafes excidere

rum

jucipiunt, ruinz xmpedmmur, ita

pari ratione, quando in-

clinatio modica eft, à'caufis leviffimis corpus, necadat, pro-

catl

hibetur, velerigitur.

»

fint

€. VII. Lapfüs hominis, dum linea dare&mms Darütr raptus ya.

culpe

exceífit extra fulcamenmm, variis prohiberi modis facile pot- riis modis

eanf.

eiï anigäur.

Efto

ww

$

L 4

DisskgRTAT:10

eft, 19 Si promovendo ped'em*aïterum extra axem gravita-

tis, extendarur quadam ratione bafis corporis. 29 Si axis gra-

vitatis transferatur intra amolitudinem bafis corporis, feu in-

tra fpatium illud, quod comprehenditur. inter. latera averfa

edum.& inter longitudinis eorum extrema, quod eflicitur

excenGendo manum aut crus, aut inclinando caput in.par-

rem iliam, verfus quaim axis gravitatis eft transferendus,

Quodfi celeriras, qua vel axis gravitatis fuperius impellitur,

aut bafis infra fubripitur, ranta eft, nt aut omnem bafis pro-

je&ionem aut libramentum in averfam partem prazveniat,

é

ntroque cafu ruina confequitur, Primum accidit i

3

]

lis.quos

bos cornupeta fternit, aut turbo validior venti in latos hu-

meros írruens evertit; &iterum iis contingit," quorum gres-

y

fus fupra lzvem 9laciem repente effunditur, aut ve£toribus

ia cymba, quz velocius ad litus appulfa repellitur. Stantes

aut corruent verfus litus, ^aüut à lapfu zgre, (e .cohibent.

Quippe dum cymba ad litus impingit, partes corporis infe-

riores per cymbz . recurfum acquirunt determinarionem in

oppofitum, antequam eandem acquirere partes fuperiores

valeant.

Prater memoratas ruinz cauías, leniffima etiam

t;

inclinatione corpus humanum everti contingit, fiqua ratione

prohibetur, ne in partem oppofitam, dum inclinatur, tan-

tundem transferat ponderis, quantum zquilibrii ratio poftu-

la. Unde fiquis muro ambos talos applicet, haud poterit

ante- pedes prono corpore, quin cadat, quidquam colligere,

quia fcilicet muri obje&tu impeditur, ne corpus deferri-ad

pofleriora poíffir & reddi zquilibrio fapra propriam bafin.

Hinc dorfi

L Corpus bominis flexibile effe oportuit, mon rigidum,

carina, quz corporis ipfius firmum & ftabile eft fundamentum in plu-

res partes, qua vertebre dicuntur, fuit divifa.

Infimz illius partes

funt

L

—

9

pE MoTvu SPONTANEO &c,

t

fünt craffiores fuperioribus, fere inftar columnz; vertebrz ita font in-

ter. fe cartælaameg ligamento colligate, -ut luxari vix poffint,

Sunt

.

Ac

enim afpere, planz, non rotunde, fenaci cartilagine devinfis,

[ll-

ne fafeiculus medulle fpinalis comprimeatur, cautum à nmatura fuit;

rj

nam dorfum flectitur citra angulos fenfibiliter inclinatos:' 2deo, üt me-

ür

dulla infexionem perparum À linea recta diverfam patiatur: nam binz

-

vertebre fibi contigue obtufum admodum effcere angulum poffunt;

Unde nec

dj

ficque feries tota vertebrarum non nifi leniter incurvatur,

debebaot duz vertebrz diítinctis & feparatis cartilaginibus inter fe ne-

lfs

(j*

&i

Un2 auippe fufficit duabus vertebris, que fua mollitie ufum pul-

vinaris prebet, offium attritum inhibet, & fua tenacitate inbibet lu-

"

xationem: cumque ea fit aliquantulum laxa, exiguum motum vertebris

108

in omnes partcs indulget.

"

Qoe

. Mirabiles motus, quos in funambu!xs apimi levandi caufa obferva-

Ju$

mus, & fingularis dexteritas, qua. füpra chordas horizonti paxaltclas,

[£5

aut in arcum declives ambulant, flant, currunt, faltant, mürisque

!

motibus fpectantium fufpendunt oculos, ut loculos emungant, traditis

hactenus centrobaryce regulis innituntur; in id enim à

j teneris incum-

Q«

bunt, & pericufo identidem fscto, milleque cxpeumentorum &.cafuum

J

continnata repetitione affuefcunt, ut corporis fui centrum gravitatis &

(^]

lineam directionis per cordam femper trajicere difcant; quod appenfis

a

ad pedes manusque pondeubus confequuntur, aut vecte ponderofo,

quem manibus prehenfum in eam partem,

in quam axis. gravxtatxs eft

tnansferendus fumma dexteritate librare norunt,

Qni fine omni .hu-

t

jus generis adjumento talia preflent, rarius reperire eft.

bufpexxt ta-

li

men non ita pudem urbs noflra CLEMENsoNIUM, Zlfafam, in æqut-

rl

librii exercitio vix ulli fupparem.

Sine vecte, imo ne manibus qui-

[6

quaterno ftamine eoque

dem protenfis obambulabat filum ferreum

x

mediocri contortum , atque in lenem arcum demiffum, confiftebat 1m-

(

motus, erecto corpore fefe librabat in ofcillationes ad latera projectas;

ftans in eodem filo quatuor poma citrina alternis jactibus ita vibrabat

lo

in altum, ut quo tempore bina redibant ad manus, eodem bina per-

pli-

petim quafi catenata ferie morarentur in aére; fufcinam unam ore fu-

Ti

fünens, duas mdem manibus Jaähtabat in aera, fubfequennbus é ve.

B

» fligio

funt

19

Daiss ERTATIO

ftigio pomis: excepit fufcinas pæi'mo- relapfas,. fufcinis poma duoc, ter-

tiumque, quod finu protracum eodesm tempore projecerat, fufcina

hefit ore prebeníz, — Miracula certé folertis exercitii, quae quantum

movebant admirationem fpectantium ,. tantund

em. fbntg-[üs- fuperabunt

fidem audientium,

HI. "Utr-pm- & quadrupedia .ingenti*molb, corporis impedita Eomïm;m mae-

giflerio artem: equilibrii ita condifcant, ut teníis funibus incedant;,

quis aufit aperte profiteri, quis palam inficiari? ceníüra anceps cone

tra tefles, quibus nihil ita volupe, quam miraculis fua fcripta infer-

cire; Vitit genus famillare fcriptoribus hiflorie naturalis.

Írafcun-

tur, fi vel dubites.

Audiamus PETRUM CniwiTUM, (D) dum caufans

Elephantis funambuli'contra incredulos non fine bile agitz ,, Quam

rem velut fabulofam non fine rifü quidam exceperunt, majoribusque

fibilis contempferunt.

Quod ego apud ignavos homines, fordidis-

b»)

que & viliflimis officiis occupatos, pro tempore diffimulandum exi-

»

ftimavi. Sed m tenta rerum animantiumque varietate, nihil tams

2

fummum videri aut mirum debet , quin & effe id pofüit, & credi

2?

jure eptimo oporteat, pro mirifica & fingulari naturz majeflate,

quod in his prefertim accidere par eff, que optimis quidem. auctos

ribus , ac honeflis teftimoniis nituntur,

Nam quod elephantes ipfi

935

per fünes incedere difcant, non aliis quidem verbis à nobis proba-

ri debet, lquam" Annzi Senecg, qui ad hunc modum in epiftolis,

l'iaw

32

Leonibus , inquity. manas magifler inferit, oftulatur tigrim. fuus

(/

35

cuflor, elephantem mimus Aethiops jubet [ubfdere im genua, O

:

ambularé per funem, — C. vero Plinius & adverfis funibus eos fubire

EU

teffatur, & regredi magis pronis.

Hac ille; fed & alii veteres me-

GQ

232

minerunt, ut Suetonius in Galba:

Honoribus, ait, ante le

[

Ojlis

Ctr

"um tempus ipfius miffis, grator commi[Tione ludorum Floralium

3?

novum fpettacali gemus elephantos funambulos edidit.

Meminit

fs

35

& FI. Vopifcus in vita Carini: AMemorabile maximà (j Caríni

lr

IG

25

Numeriani hoc habuit imperium, quod ludos Romanos novis orna«

t0s fpetlaculis dederunt, quos in palatio circa porticum flabuli pi-

&os vidimus, inquo elephantes funambuli introducebantur . &c.&c. ,

'Quam.

bf

) ULYSS, ALDKOVAND, l 1. dc Qyairup.

P

nz MoruU sPONTANEO Ót.

fere

Quam offenfus , queimqmgnax., quam copio(a(s CnarNITUs! Paulo mi-

Cive

tius in eadem: caufa N:znENsERGEUS (c) irafcitur: ,,, Hac fine dubio,

um

?5

ait, incredibiliora de elephante feruntur, credimus tamen. Siquis,

bunt

bo)

rogo, 1gnaro veritatis narraffet, elephantem immanem beftiam,

??

afpectu amentiffimam & ignavam ; inflexilium artuum , torpentium

??

crurum, per funem in aére protenfum decurrere, utrum 'pronius

| n*

?)

crederetnt? — Opinor iftud illud nec poffibile putaretur.

At contra

dant,

b5

eft, illud verifWum eft, "Vidit tota Roma, & Romz totus orbis.

con

?)

Vicit fidem obtutus. Teftes adhuc habemus Senecam, Dionem,

infee

Tranquillum , Plinium. &c, &c., Placet profecto hac in caufa

[con.

CA

RDANUS, (d) fi quisquam, alius patronus mirabilium.

Arbitrum

faní

fe litis conflituit, dum mon(tra hzc animatze molis non uni, fed duo-

Quam

bus funibus ( arbitrur fitu parallelo extenfis ) inftitiffe contendit:

.usqne:

quod deferendum exiftimat egregize docilitati illius bellue, quae maxi-

didis*

me hominum ingenio proxima eft.

Ecce miraculum magna fui parte

j x

imminntum, CAnpaNo quidem arbitro, quo vero auctore, qua fide,

] hs

nolim poftules.

Ne ipfe quidem mordaciffimus ScariGEn id poftula-

credi

bat,(e) licet Sctipta

CARDANI acerr-ima. caftigatione ubivis plene fla-

Afltey

gellet. -

4

w

T

$. VIII Ex di&'is;prdnum eftintelli gerd, quomodo anima-

| Volatilia,

l[()bä-

læi a |

volatilia, quz binis tantum pedibus fulciuntur, inüiftant:

AoUs,

(f) etenim habita ratione altitudinis bafin habent cum refpe-

í vflvllf!

2,0

Gtive ad latera propter pedum di(tantiam , tum refpeCtivé ad

anteriora & po(teriora propter pedum digitos in orbem ra-

(ubire

e; me

diorum'ínítar extenfos; quo etiam efficitur, ut uni pedum

l'egiti-

citra moleftiam diuti(fimo tempore innitantur, quod. genus

al

ftationis ciconiz , grui, ardez & anferi admodum effe fami-

eminit

liare obfervamus. () — Volucres ad axem gravitatis transfe-

iim';

rendum fuper bafin, cui infiftendum,

atium

hoc eft, in fp

orn»

ïali*Pþ

[C)&Cl"

: (c) Hift, Natural. L. I. c.. 15..

Quam

(d) L. XVIII, de Subtilitate.

t

(e) Exoteric, Exercit, CCIAIII,

*D,ISSERT'AT*IO

12

comprehenfum inter latera pedum averfa & inter digitorum

extrema, collum modo protendunt; modo retrahunt, alre-

ram alam excendunt, aut ea acrem verberant, aut unum pe-

dem promovent in eam partem, verfus quam axis gravitatis

extra fulcimenra exceffit, vcl corporis anreriora furfum ele-

vant aut deprimunc cruraque modo extendunt, modo rcfle-

&unt, In pavone noftrate obfervatio dictorum confpicua eft,

qui dum jactatum fyrma caudz velut oblongum ve&Gem ad

perpendiculum erigit, collum & pe&tus ita reclinat, ut ter-

ü

go caput immineat: at fi demitrendum capurt, fyrmaquoque

p

congenito

j

ruat. (b)

zquilibrii ftudio 'cuimplïicat,v ne antrorfum pro-

hi

(f) Volstilium alia, ubi feffa funt, noh flant; fed demiffis fub ver.trem

fj

cruribus conquinifcunt, üt altilia noflra.

Alia.femper confifiunt e-

di

recta, ut aqnile & fzlcones.

Utrisque ctura deta funt tenuja, pro

Dr

mole corporis, huic tamen fuflentanda fatis valida,

lJis, quz confide-

rent in arboribus, naturaungues adaptavit, quorum ambitu meltus atn-

pc«

de

» plecterentur ramos: contra alaudis digitosad rectam extenfionem aptio-

res, propterea quod ib foli planis ambularent. Aquatilibus avibus eo in

(

ordine invenias nullum neque unguem, neque digitum, quia prons in

C

&quas incumbunt, egentque rémigio potius; quam greffu, aut flatione.

Ti5

(

y Avicule peculiari quodam naturz infüinétu 'adeo accurate fe ipfas fi-

X

flunt in linea. direlionis, ut nemo: Matlematicus, Geometriz .apices

l

i

perícrutatus , poffit tani fubtiliter deprehendere, tam fideliter definire

«u

centrum gravitatis,

Supra teretes arborum ramos, ut noctem citra la-

pfus & fomni periculum exigant , corpus ita componunt, ut alterius

Qu

quidem*pe'dïs, puta finiftri, tünguibus ramunm: prehendant; dextrom

p

pedem fub alarum dextram fübducant, caput vero füb fini(lra recon-

n

dant; ut fcilicet zquilibratis hinc inde gravitántium partium viribus,

Con

linea ditectionis per infiftentein ramo pedem tranfeaf. Sic avis libra-

Ine

-

a

ta. facile. quiefcit,.

ffenfum,

(&) Pavonem confpectis crqribus fuis? eorumque turpitudine o

. "pom-

pE MoTU SPONTANEO &c.

13

V

pompam caude confefiim. ufub;:;;giftgte.& vociferari, plebeja fabnla eft,

Quis, amabo, naturalium interpreti hoc palam fecit! Quories ipfe fua

-

crura obtuetur, quare non fægqpïef, fed aliquando luget invifum À na-

"

tura decus? Quoties evenit ei, ut pafcatur , nec crura confpiciat fua?

at

ubi figat vefligiam nefeit, nifi oculis captet locum, in quo pedem repo-

1

pmat

At ei (pectaculo cum fit à primis annis affuetus, quid novi pati-

t

tur doloris in veteri meinoria? Anicularum fabelle funt lye, Nec quid

eft,

babeant ejajs pedes 'abfcæsïizatis, qua poffit hoc animal offendi, pervideo,

d

("u

$

. IX. HaGenus di&a de/,mrp

Á

ore animali bipede fatis ïäadmþ:-

L

exatta a

d leges centrobarycas videri poffunt. In quadru-

que

5

pede ni

hilo fecius obtinent, . Phznomena tamen fitus quieti

o

non nihil divería accidunr.

Quadrupedia quippe, quamdiu

non moventur, bafin habent parallelogrammam , a'qualem

trett

fpatio inter pun&a terminantia pedum intercepto;

lineaque

int &

dire&ionis in centro fea communi fe£tione diagonalium aut

Ti

prope illam -exiftit, .. »Inde quadrupedibus facultas nulla, aut

anfi!,?-

edibus anterioribus; aut pofterioribus, aut duobus ejus-

X

dem lateris infitendi? cimn iti (ità hujasmodi axis gravitatis

;yffü-

eo Y

conftanter fit extra ful&imenta, ^ Excipiendz tamen fimix ob

eam, quam illarum corpus habet, admodum (imilem corpo-

$ in

Gof

ri humano conformafionem, (/) qux' péne füfficiens vifa fu-

(is f

it veteribus Phyfielogis, ad.exhibendam corporis humani fa-

bricam, quo tempore culter anatomicus cadavera hominum

apiCES

firite

etiamnum:. paulg. fuperftiriofius reverebatur. (£) / Ec quan-

n lt

quam videatur; poíle quadrupedia uuivertim diu infiflere

teríüS

;3edi anteriori finiftro & pofteriori dextro fimul, aut anterio-

ytrorm

ri dextto & pofíteriori finiftro, eo quod inter duos hos pedes

«one

contineri facile axis gravitatis totius corporis poffit, fituin ta-

ribuss

[ibtt-

haud pofie ex eo capite liquet,

men huiusmpäj effe-(tabilem

B.

quqd

mfümi

(/) A&a Acádem. Res. Paris, ad anhim 1672.

. &K) ANDREAS LAUAENTIUS L, 1. C 9. Hiltor, ÀÁnatom,

p»

14

Dri:isstkersRTaAT 170,

quod bafis corporis, etfi protbnfa in longum, quà tamen ex.

h

tendi ad latera deberet, fit terminis admodum anguftis com-

Üü

preheníà, quos axis gravitatis mininio quovis motu egredia-

tur, nifi vocato in fubfidium pede tertio, bafis triangula 1a-

tior centro graviratis ex sxquo fubjiciatur. . Quzx di&a de

H

quadrupedibus in prafens ,. referre quoque juverit ad mini-

ü

m molis infe&a, quz fenis, o&tonis, pluribusve pedibus

Ti

gradiuütur,

Univerfim autem ex iis, quz protulimus, (ta-

i

tuendum erit, (7) quis, quando fübfidendam aur confürgen-

dum, efie debeat fingulorum artuum , trüncique ac capitis

firus, quis conatus mufculorüm extenforüm aut flexorum,

& ipfiusthoracis, qui fuam aliquando operám praftant; quo-

modo denique in

quocunque alio fitu ftabiliras corpori con-

cilietur.

P

() Cum fodemus pe&tore & craribus ad !1$rizcn'tem erectis, fu.rg&re E

- fella rion: poffumus , quod centrum gravitatis pectoris & conxendicum

retrorfum fit pofitum ,. longe à plantis pedum: unde attolli non poffu-

mus nifi pedes retrocedant, aut caput &.Pea*-us. antrorfum inclinetur.

ARTICULUS m

De Orgauir -moïuivlfï'w?w&?" " : fö.?'P WE Mm m[ï

&

Mufculi

X

tæ Me-

&. l. Nusquam alias natüfæ artificium &Je

pracipue

chanice ratio eft illu(trior; quam in organorum,: quz ad

um motus

hujus in-

ince(fum animalium funt aptata, conformationez: cujus com-

ftrumen-

tum.

pendiariam expofitionem cum à nobis prafens inftituri nof(tri

ratio exigat , ea fobrietate, qua licet , & modeftia hoc in o-

pere vesfabimur, ut, qux fubtilius de horum organorum fa-

brica difputanc hodiedum Phyfiologi, confulto pratermitlis,

IW

urire

non tam cradere'hamm (erum*jinfh;q?ongmk, quam ha

ROti-

I$

nE Moru SPONTANEO: &c.

Y

notitiam ab aliis videamur, quos ex artis medicze .fnfïitutg

curatiores. & uberiores Pbhyfiologi& rnagiftros veneramur.

M-

]i-

Quanquam autem in motu corporis animalis ciendo non una

pars organica minifterium fuum preftet, mufculi tamen eo-

(de

zummque vis motrix omniunt judicio inter reliqua przcipu-

l-

um íere motus in(trumentum funt, ex cujus attento exami-

Ju3

ne plurimum lucis accedit iis, quz de variis motuum gene-

l-

ribus paulo inferius explicaturi fumus.

ef

L Mufculus eff pars corporis organica, ex plurium fibrarum congerie

ItIS

Iffy

compofita, ad motus tum voluntarios tum automaticos ciendos accom-

modata.

Cum decoriati muris fpeciem exhibeat, «ufculi nomen ob-

l-

tinuit.

Tres ab Anatomicis in illo partes vulgo diffingui folent, caput,

ia

ventey , & cauda.

Caput dicunt illam mufculi partem, — verfus quam

ipfe mufculus contrahitur, five ad. quam os mufculo contractum acce-

dit.

Cauda mufeuli eíf illis altera pars extrema, 6 fibris tendineis

r d

Intermedia vero

conferta, in os movendum f(übit , ipfique adhzret.

cum

eraffiorque mufculi fubíffantia, qua ex laxioribus, fpongiofisque carne-

(t-

is fibris componitur, moículi venter aut caro vocatur; que Ííi unica

o

membrana veíliatur, atqgue in unicum tendonem definat, fimplicem

mufícufum componere dicitur; compofitum vero, fi vatias in partes

divifa, quarum fingule propria meimbrana vefliantur, in plures etiam

tendones abeant,

;

AL Campum aperuit maultis futilibus. controverfiis bxe mufculi. divifio

im caput, ventrem , & caudam, aliis in hae difpefitiene extvemitatis

fe-

mufcuhl , aliis in alia eapitis dignitatem flatuentibus , aliis etiam non

d

nulla fingentibus ad eam. fententiam tuendam , quam temere fuerant

amplext.

Placet his mufcali eaput appelare illud. extremum ,. quod

m

t

part? immotz affigitur; alii eapitis nomine partem illam defignandam

putarunt, in quam nervi inferuntur, qui fi accurate perfpexiffent ftru-

)0-

&turam mufculi, advertiffent, fe mufculi caput in ipfo ventre ftatuere,

h-

IIl. Mufeuli igitut fpectari . poffunt tanquam fafciculi conferti expluribus

:

(fis

fibris carneis & tendineis, qui adílrictz fibi mutuo & addenfate decur-

rite

runt fecundum dizectionem mufculorum, ita, ut in oblongis extenfione

Qti«

9bion-

^

16

DISSER"TATIO

ob!onga, in orbicularibas flexo in circuluni fitu proferantur,

Fibre

x

carnez fecundum. Iong:wdmem fecte rhomboidem exhibent, feu fieuram

—

-

para!ieægrammam , cujus aream efficiunt fibre. fibi invicem parallele,

N

Extreiitatum veró tendones t:apczmm componunt , .cum. ad fefe invi-

cem.eo magis accedant, quo longws à ventre removentur,.

Ten doneg

autem ad angulos inflectuntur, dum ab extremitat;/bus ad ventrem ef-

ä

formandum protenduntur; unde fit

ut venter cum qualibet extremi-

tate angulum efficiat

Í

Porro finguhs mufculis finguli nervi ita com-

mittuntar, ut ubi mufculos fubeunt, in membranas mufculo obvolu-

?

tas definant.

Totam mufculi fabricam eleganti magis, quam ad cen-

furam anatomicam exacto carmine complc&xtux Emmenüifxmz Poéte

AwTr- LocneTPUS, L. VIL.

Offibus his ergo membranam adyungere debet,

Singula veticulo circumque fupraque tegentem,

Mufculus huic omnis valide a*?*"gatu'r eportet,

;g

(

Contrahi Ó extendi facilisy cum tendiue multoy .

Fibravum qui fafciculos fub tríplice velo

:

Contineat. Super his deducet cavaca. fila:

I

Mox oleofam adipem. Lavi cutis omnia fexto

Invelvet , tunica. ut cuntios non futilis artus

f

4 capite ad. calcem mitido circumdet houore,

&

.. IV. Circa fitum mufculorum notatu digna eít fingularis natura providea-

Y

tia, que in homine alusque animalibus fanguineis mufculos offibus

circumdedit, quos in cancris, infectisque crufla conclufit ad majorem

utrorumque fecuritatem & validius robur in actione

Si enim .tenuis-

4

fima- crufta, quiz infectorum cruribus obducitur, in corpus folidum

N

ejusdem longitudinis compingeretur, fua tenuitate juífto fragilior fo-

)

tet

cum eadem materia in tubi formam cavata validiores 1ctus ferat

M

Exigua veró mufculo-

& conatus, ut ex mechanicis manifeftum. eft

rum caró externorum corporum aàctione aut contagio facile corrum-

peretur: quodfi copiofior data fuiffet, pondere nimio gravaret ani-

q

malcula, atque in motu exercendo przepediret

Contra $eró in homi-

ne & animalibus, que motus validiores obeunt, & magnis aliorum

corpotüm 1mpu!üombus obnoxia funt, offa tuta funt in medio mufcu-

Y

lorum, qui fua mollitie corporum mmdennum :mpctum obtundunt.

Á

$. II,

rT

DE MorU sSPONTANEO &c !

ye

$. II Ut autem methodo certiore perquiramus, qua vi puznome.

'am

motrus mufículorum peragantur, juvat ea-confiderare, qug nain mot

mufculg-

UA

in illiss dum moventur & quiefcune, perfpicue obfervantur.

TM

rurm,

Primüm itaque in mufculi vivi a&ione concors obfervatio de-

)N

prehendit, ejus venrrem contrahi & decurtari fecundum lon-

t

! ef'-

gitudinem fibrarum, intumefcere cum duritie cangentibus

om

fatis manifeíta. . Etenim obfervantibus STENONE, Wi1LLIsIO,

0if«

aliisque, fe&tà mufculi membraná in illius contra&tione fibrz

C

carnez fiunt breviores, magis turgidz , prominentes, eó-

K

que duriores, quo validior eft contra&io: duriílimus eft

muículi habitus in convulfione fpaítica,

'"Tendo in contra-

&ione mufculi non admodum notabilem exhibet mutationem

praeter tremorem aliquem ofcillatorium, quem maxime in

tendonibus mufcularibus carpi deprehendimus, — Praterea (i-

qua fibra citra lefionem à vicinis feparetur, ea etiam cum

reliquis contrahitur in a&tione mufculi, ut zqua inde conje-

&ura fit, a&tionem muículi effe fümmam a€tionis omnium

fibrarum fimul fümptarum, — Utrum autem agente mufculo

etiam volumen ejus augeatur, necdum fatis ftabilibus expe-

(

rimentís demonítratum videtur.

[ pus

Immiauta muículi longitu-

dine, augeri craffitiem pervidemus quidem, utrum vero

yet

nuise

augmentum cra(liriei refpondeat decremento longitudinis,

jdur

qua fatis exatta mentura definiemus? . Experimentum certe

f

BonErL in funambulo hac in controverfia captum, extra

ferat

chorum & controveríiam aperte evagatur. GLISSONIUS pau-

cula-

lo propius ad . rem accefüffe videri pote(t füo tentamine;

rum

quod erat hujusmodi: brachium nudum immifit vafi oblon-

ani

g0. aqua repleto, & diftin&ionibus notato.

Fa&ta fubinde

»ami-

muículorum contra&tione, cum aquam ad notabilem altitudi-

yrum

yfct-

nem afícendiíle appareret, argumentum inde de au&to mu-

ículorum volumine confecit,

Sed ut verum fateamur, nec

duots

C

ipfum

5 IÍ,

-st*s"ExTATr(;

18

ipfum hoc experimentum cenfores acutos de au&i voluminis

4

veritate omni prorfus dubitatione liberabit, quousque hunc

p5

aquz afcenfum in alias fortaffis opportunas caufas :efundeæ

4

cum aliqua veri fpecie !icebit.

Mufculus vivus quiefcens ferbp*er magis tumet, quam mufculus cadaveris

aut paralytici.

In zgro, qui lento gradu ad mortem accedit, mufcali

fl

ill

fenfim magis magisque flaccefeunt, donec ii ultimo articulo vis omnis

motrix & contractio maxime in fobincteribus intercidat.

Calore mem-

(

brorum poft mortem diffipato, cadaver rigefcit ad tempus, mufculi-

du

que durefcunt ea pene ratione, qua folent contratli in viventibus,

s

In cadaveribus repentina morte recens extinCtorum mufculi alii con-

Mufículorum contractorum venter

Q

tracti, relaxati ali1 confpiciuntur,

brevior, craffior, & inzquabilis, hinc tumens, iiline depreffus, fi-

fu

bre mufculares crifpate & ferpentino jactu infiéxe vife funt, quz facta

pn

1

expanfione in laxas, molles, & flexiles mutsbantur, nec ulla reduci in-

V

flexione in ftatum prifüinum poterant.

Eadem crifpatio fibrarum circa

10i

mufculos colii in gallo Indico, cui caput improvifo iciu amputatur,

1l

[

egregie apparet : & paffim ubivis in violenta contracione. Cum vero

o

plurimum interfit diferiminis inter contraclionem mufculi vivi & emor-

f

tui, poflintque caufe diverfiffiniz utrisque fubeffe, opportune monet

Cl. ArnINUS, (7) tu'»m baud effe à phenomenis in cadavere obferva-

hü

tis per analogiam deícendere ad explicandam actionem vi vitali pro-

]i

W

ducta m

lilv

Ofïicia mu-

S. III. Mufculorum &&tiones & officia in trahendo, fle-

fculorum

Q9

. varia,

&endo, . inclinando infinitam pene habent diverfitatem &

Qu

concinnam ad fefe relationem , qua alii ab aliis moderantur,

d

adjuvantur, & impediuntur. Mufculi enim habentfuos an-

en

tagoniftas, quoram aCtione & oppofitione fit; ut, dum tinus

intenditür, alius remittatur & viciffim, Antagonismo hu-

dq

lat

biium

V

jusmodi vir*ipm utrinque in mufculis agentium zquili

parari

NI

(m) ALBINUS in Infüt. Phyfiol, MSS,

th

DE Moä*b SPONTANEO &c.

19

(IS

If

parari debebat, ne membrum, dum in partem alteram vi

prævalente fle

iC

&eretur , diHïcilem morum in parcem averfam

experiretur,

- :

erió

S, [V. Ex obfervatis mamf&&o deducitur, omnem alia-

Inquiritur

in caufam

cali

rum partium motionem, quz à mufculo efficitur, à ventris

hujus mo-

1nis

illius motione & immutatione dependere: fed necdum caufa,

tus,

Bm-

qua fi

brz carnez contrahantur, turgeícant, & duriores eva-

uli

dant, in aperto proftat.

Illu(triores etiam Phyfiologos in ea

DUs,

deGnienda ancipites & fübtimidos deprehendimus.

Sunt,

Qüf-

qui aliorum fyítemata & conje&turas egregie convellant; ra-

nter

f].

rus e(t, qui decretorism ferre aufit, STENO, qui omnium

at

primus Adyologiam Florentiz illuftravit, exiftimat inflari mu-

fculos fola fibrarum inflexione, ita, ut quz in flaccido laxa-

'i. i

irca

toque mufculo cum tendonibus acutos angulos efficiunt, ubi

1

majores aut re&tos angulos componant, atque mufculus ipfe

O

ex rhomboide rectaneuli figaram acquirat, longitudo mu-

"

fculi conrrahatur, ac ipfe intumefcat. — Sed explicandum ad-

net

huc SrENoNI fupererat, qua vi, caufaque fibrarum angu-

-

n

li varientur, cur etiam mufculus, dum contrahitur, dentüior

evadat & durior. |Congenita vi elaftica contrahi fibras car-

neas, alienum à veri fpecie videtur, Quodfi enim elasmo

l

congenito ea mutatio induceretur, neceíle forec mufculum,

dum relaxatus in longum protenditur, violenter excendi, &

X

ür,

effici rigidiorem, quod experientiz adverfum eft: | inufculi

ll*

enim relaxati fibrasremiffiores, mollioresque, quam contracti

deprehendimus: unde manife(tum eft, in mufculo otiante

ju$

l-

natüralem inefle fibrarum laxitatem, contraCtionem vero à

m

vi quadam adventitia proficifci,.

Nec dicat aliquis, idem

contingere in fibris carneis, quod obfervatur in chordis ci-

n

ficcatis; contra minuitur in

,thar;]:, quarum elater viget in ex

2

llS,

20

Dx.ssr«:n)'rA'rxo

iis, quas affüfus humor relaxat. — Etenim tunc maxima eft

fibrarum carnearum in mufculis relaxatio, quando nullus

humor affunditur, ut obfe

$

rvatur 211 muículis ab ani'mali re-

fcifïï-s,

Mufculum igitur nom contrahi per fibrarum carnearum exficcationem;

aut per ejectionem materig cujusdam fluide ex earum interfütiis, ut

placet quibusdam, eft manifeftum, — Hac quippe ratione fibre carnez

mufculorum fieri quidem breviores poffent; fed qui augebitur craffiti-

es? qui venter mufculi apparebit tumidior? Praterea unde acceríenda

caufa exficcationis fubite in fubitis mufculorum contractionibus? qus

caufa é fibris carneis antecedens ad earum contractionem humorem fa-

3

ceffere jubet?

Sententia

Cartefii,

$. .V. CanrEsiUs folos animales fpiritus, quos à puriore

fanguinis parte, fatta in cerebro fecretione, derivat ad te-

nuiffimos nervorum & . fibrarum tubulos, ad varios mufcu-

lorum motus fufficere arbitratur; non quod in (ingulis mu-

fculorum motibus uberior fpirituum copia à cerebro in mu-

fculos deieratur, fed folum, qued fpiritus cerebro contenti

alios nervis inclufosexcitent, ac impellant, unde mufculorum

inflatio & contractio oriatur: quemadmodum fere in hy-

draulicis machinis fieri confpicimus, ut fi illarum tubuliaqua

repleti jam fuerint, ubi epiftomium, per quod aqua é con-

ceptaculo five caftello in tubulos ipfos illabitur, aperiatur,

in extremis tubi partibus aqua repente exiliat; variosque mo-

tus ex varia machinarum figura, vel ordine peragat. ltaque

voluntas, quz fpontaneis motibus in homine peragendis pra-

eft, cum mufculum aliquem contrahere libüerit, animales

fpiritus cerebro contentos ad certum nervum dirigit, ac im-

W y

pellit, qui repente fpiritus illos impellant, qui in nervo vel

Cony

mufculo reperiuntur; unde fp

irituum in mufculis agjtatio,

di(trattio, motusque mufículi oriatur,

Solus

nE-MorU,spon'rAm;o &c.

*Y

(t

-Solushujus materie fluide illapfus à cerebro haud fufficere BonELrLo & (7)

Warrrsio videtur, ad mufculorum fibras tam valide, dum pondera

fus

&-

fublevant, contrahendas, motusque vehementes in partibus, quibus

adnectuntur, concitandos,

Subfílantiam proinde fubtiliorem' aliam,

tenuiffimamque requirunt, qua in mufculis ipfis perenniter conferve-

m

tur, ibique fpiritibus à cerebro delatis permixta ferveat, agitetur, &

ul

vi valida fermentis propria intumefcat. — Hac via non explanari modo

ntg

motuum naturalium in mufculis celeritatem & vehementiam conten-

i

t

dunt, fed & illorum motuum phenomena, qui in mufículis refectis

nda

.Obfervantur, funtque edmodum anomali, cum fpirituum animalium

qua

influxu, & determinatione à cerebro accepta non regantur. Quis vero,

f

qualisque fit hujusmodi liquor fermentefcens, quifiat fubita ejus expan-

fio, an actione mutua in fefpirituum &fanguinis, aut materie à fanguine

fecrete, an varie fanguinis partes determinatione à fpiritibus accepta in

Jre

fefe mutuo agant, non deprehendoà patronis hujus opinionis definitum.

[t"

Sed faxint faltem ii ipfi, ut intelligere liceat, qua confentiat ratione

inotus mufculorum regularis cum motu fermenti vago & nullis regulis

adítricto,

J

Etenim diflicile eft, eam materiam meníura ad motum,

N

qui efficiendus eft, proportionata in fibras carneas infundi; difficilius

eam ad debitos pracifé teriminos expandi, cum illa materia, non fecus

f(

ac tota fanguinis maffa, continuas fubeat viciffitudines, in quibus modo

f

majoris, modo minoris, modo celerioris, modo tardioris expanfionis

yN

capax eft, — Ex adverfo ubi fpiritus animales puri funt & finceri, mo.

tus quoque regulares fünt, & placidé perfciuntur: miíceatur hetero-

l[lä

Jl

geneum quid & fermentefcens, non nifi perturbati motus & tuniultua-

üf;

ri peraguntur, evertiturque tota corporis animalis cconomia, üt ma-

nifeflo patet in motibus convulfivis,

Sed plura funt ardua in hoc fy-

]

ftemate, quibus in examen vocandis otium mibi quidem non fuppetit.

iUG

T.

Conje&tu.

les

S. Vl. Quod igitur in hanc rem dici probabilius poteft,

ra veri(i-

id videtur, fibras mufculorum eo fere modo intumefcere &

milior.

m-

-Ccontrahi, quo fibrz contortz funis madidi contrahuntur.

x(el

(1s

Cvg

Quem-

[ d

(2 Vid, BERNULL, de mufcul, & MEAD, VIntrod, ad Myotom.,

olui

22

^DisskERTATITIO

uemadmodum enim tenuifIimz aquz partes inter innüme-

ra interítitia &lorum, quibus funis componitur, fenfim in-

grediuntur, ejusdem funiscra(Dtiemaugent. fimulque lonpi-

tudinem contrahunr:. fic fpiritus influos à cerebro per nervos

transmitti cogitemus, atque hinc fpirirus, qui in rtendonibus

ut in promptuariis infident, ad motum impelli; hi vero quan-

quàm nullam in fibris tendineis dilatationem & contractio-

nem exhibeant, producere tamen maximam valebunt in fi-

bris mufculorum carneis: fere ut caloris fübtilifima elemen-

ta incra rigidiores metalli rzeatus conclufa placidius fluunt:

fed molliori excepra corpore, illius partes exagitant, inflant,

& contrabunt.

Quod quidem eo magis confentanea ratione

»

exponunt il qui nobis carneas mufculorum fibras exhibent

tanquam feriem veficalarum connexarum communicantium,

ita, ut liquor uni illarum infufus omnes fubeat, quz faltem

ad eandem feriem pertinent.

Quippe fi revocaread animum

libuerit noram Mechanices organum, ex veficis pluribus re-

&a ferie fibi adnexis compofitum, . quod leniffimo pueri flatu

in tumorem a&um, vaíftz molis pondera füblevat, arduum

haud erit animo concipere, qui fubftantie fubrilis illapfu in-

tumefcentibus mufculis tam ftupendz trahendi, tollendique

vires accedant,

]. Nullumne in cärporeïanimali,-üuidum, cujus infufione mufculorum

contractio & tumor efficiatur, magis idoneum, quam fubflantia fpiri-

tuum animalium ? Amabo, quodnam illud? De fanguine fiqua fufpi-

Que

cio eft, tenuis illa profccto, & gravibus obnoxia (fcrupulis.

enim vis cuneolos fanguinis tam valide impelleret intra mufculorum

fibras? Hac quidem fanguinis propria effe nequit: nam vis illius ad-

modum debilis eft, nec valet fanguis fe ipfum per arterias impel-

lere:

ut fubeat fua vafa fibrasque , mufculorum.

A corde ejus-

que adjumentis mgchanicis impellendus eft, — At vero cor ipfum ra-

tionem

pE Morvu sPONTANEO c.

23

tionem mufículi hbabet: quod igitur in fibras cordis relaxatas infunditur,

l-

à quo impellitur? non à corde, cujus fibre contrahi neqgueunt, nifr

um

fluidum ante acccperint

Cor praeterea, uti & alii mafculi ftum

p

pallent, ubi contrahuntur ; rubent vero, cum laxantur

Denique fi à

YV05

fangoinis illapfu contractio mufculorum oriretur, nunquam laxarentur,

cum fanguis in mufculos continenter illabatur

Düs

His accedit, quod

vipere cxcoridtz, exenteratas, capite ac cauda trünce, & probé lotz,

l-

ad multas horas iis, quibus vivz folent, corporis infiexionibus mo-

ho-

veantur, qoamvis nihil fanguinis, qui fuit expreffus, ex arteriis in

f-

mu(ículos circa fpimam infundi poffe videatur.

Ut proinde neceffe fit

£.

motus hujusmodi à folis fpiritibus animalibus proficifei, qui derivantur

Int;

é medulla fpinali, cujus pars quzlibet mftar cerebri eft in hojusmodi

animalibus,

UP

Eílo igitur venia, fi matefiam aliam xgnoremus mufcu-

lis conimovendis aptiorem fubftantia fpirituum animalium, que propter

one

fummam partium tenuitatem exiliffimos nervorum poros facillime per

ent

vad:t

& fumma, qua fluit, pernicitate, citifuné mufculorum fibras

m

nnplet

& validiffimé diflendit

em

;[]/]]

IE, Non dubitat CI. SrURMIUCS

motus bumani corporis expofita ratione

Vïe-

in macbina quapiam, ut vivi fimulfacrum exhibeat, oftendi poffe, etfi

m

non exiguo fumptuum & temporis difpendio.

Statnam hoc ordine fa.

Ut

brefieri pracipit

in caput per valvulam copiofus aér, velut in pilam

effet intrudendus ope fyringis

I

Umbilicus ita confiruatur, ut acce-

dens fpectator illum digito tansens, filum ferreum intus reconditum

qUB

levi impetu impellat, eodemque impulfu valvulam aperiat, unde com-

preffus ex granio aér per canaliculum in capfolam derivetur, que

oimnium fibrarum ora recipiatz ex hac per fiflulas valvulis inflructas

orutm

in fibras veficarias erumpet, quibus inflatis & decurtatis, cum illarum

piri«

extremitas per funiculum, communem velut tendonem, offi cubiti fi

ljl

afixa, cubitus & pugnus neceffario ad pectus adduceretur, aut qui

Qu£

libuerit motus automaticus in aliis membris cieri poterit.

Habes B.

Yruti

L. inventum Srumwir ad captum fatis explicatum: opus, fi lubet,

; d

artifici manda,

mpEI

]us-

n.fe

$. VII

onem

24

Disst&£RTATI10

Pifücultes

$. VII. Duz tamen hoc loco difficultates haudx difïi*m'u-;

HU

mota ab

C

&dyerfarils

landa veniunt, quz viros.graviffimos arcebant, ne fenten-

ti etfi communiori, à nobis propofitz accederent, Primüm

ft

quidem ardua videtur intellectu caufa, quz fpiritus animales

t

tT

in.muículos tanta vi & menfura motui exercendo accom-

moda adigat.

Si ftatuas, propulfionem hanc ab anima fie-

eC

ri, fabulam narras negantibus animam in brutis: talem affe-

rentibus haud minus moleftus es,

li

Quippe fi ex animz nu-

tu fluidum hoc fubtile é cerebro ad mufculos dimanat, aut

ls

faltem impellitur, à quo cerebro derivabis validos illos mu-

!

[/

fículorum motus, quosshinc inde obfervamus in iis, quibus

gladius lictoris caput ab(tulit? & cerebro li&horis mavis, an

m

H(v

rei£ utruümque perinde diftzt, fejun&tum à mufculis moven-

dis. Anferes & lacertz non raro amputato capite, longius

Al

irer decurrunt miro jucundoque fpectaculo

*

Columbz e-

EW

iiv

repto cerebro in altum adhuc elu&tari valido ja£tu alarum

adnituntur.

Cor avulfüm à rana, vipera, teftudine repeti-

Q

tos longo tempore motus pulfusve edit, ubi novi fpirituum

Yi

effluxus é cerebro non manant, Nec fingi anima in membro

»

tam diu fuperftes poteít, corpore miferé vaftato,

Mortuo

f

animali quandoque mufculi a&co contrahuntur, ut eorum

li

vis elaítica vix ulla fuperari vi queat.

Quod in cauda teftu-

]i

dinis mortuz obfervatum ab Academicis Parifin. teftatur Du-

(

HAMELIUS: cum enim cauda efler inflexa, relaxatis forte muü-

i

ículis antagoniftis, vix duo validi homines extendere eandem

R

valuere.

Nec profe&to veri fpeciem haber, illum rigorem

&

à fpiritu fubünli, feu liquido fuiffe profe&um: fübtilis enim

qu

illa materia facile difllatur, nec tenfionem tam diuturnam in

qu

Sat multa conflant in u-

mufculo cadaveris efficere poffet.

num adverftarii.

''entemus, (iqua iis fatisheri ratione poflit.

Primum quod attinet; baud moramur cos, qui brutis ani-

Yi

mam

-

T

n

gx

DE Mor.v ,SPONTANEO &c.

l-

am uegant: nec ipfi, fi zqui funt, à nobis poftulant, ut

J

cum aliud hac in.re fentiamus, confona ipforum fyftemati

um

ftatuamus. . Qui vero poffint in truncatis hominum cadave-

lts

ribus, aut exfeCtis animalium inte(tinis motum edentibus,

fn-

triumphum canere, baud video: cum & ipfi' nobiscum fub

-

eodem przlo fudént, Ediflerat enim BAvrEus, qui motum

le-

fpirituum ab impulfu fanguinis proficifci, auc afferit, aut

iU-

füfpicatur, à quo fanguine motum ipfe in viperis & anguil-

aut

lis exenteratis, capite & cauda mulctatis, fanguine oimni ex-

lu-

prefio derivet? A fanguine exenterantismalit, .an à (anguine

DUs

viperarum? Uterque in cafu dato perinde diftat à mulculis

movendis, Nec profecto eft, cur animam fem

per praíen-

d-

tem requiras in exoticis hujusmodi

motuum phznomenis.

Abfit illa ia mutilo cadavere hominis aut bruti,

Bona tamen

iUs

du

adverfariorum pace dabitur, exiguas fpirituum: animalium

um

reliquias ad tempus in nervis füuperftites cogitare, qui ad

tl

caufz accidentis determinationem ciere motus mufculorum

ul

valeant. Neque enim infigni femper

fpirituum copia e(Ie

Jro

opus viderur ad mufculos validé inflandos:

exigua portio

fibris infufa id pratabit,

In folle anatomico

V

quantula portio

um

liquoris infufi maxima pondera füblev

at* Quid veró de va-

ftt^

liditfimo rigore cadaveru

mf Hocomnino: fungusfit, qui à

cauda illa Parifien(is ce(tudinis

)u«

pertinacirer rigida fyftema hoc

u-

everfum credat,

aut pro cauía univoca adlaboret,

quz ri-

jem

gori fimul cadaverum, & membrorum,

viva mufculorum a-

Ctione rigefcentium,

tnà accommode refpondeat.

Catera;

frgm

if

quzà Bavrgoobjiciun

tur, revellere.fupervacaneum arbitror:

quem enim, exempli caufa,

j in

permoveat argumentum hujusmo-

jv

di: anima nec fpiritus ani

males novit, nec eorum VlIaS, er-

go nec illorum motum determinat.

J

An, quzío, anima no-

a«

vit 1llas valvulas,

quz fpirituum vias clau

dere, & referare de-

mafil

berent

óí-"

26

DissbsRTAT:IoO

berent ex mente ejusdem Au&oris? Nec enim hzc determi-

natio ab impreffione externorum obje&torum defu menda eft;.

cum. plurimi motus, etiam hac ftante, ex arbitrio noftro

«

re(Tiones.obje-

pendeant :: fortaffis & ipfis valvulis, fi per imp

Mi

&orum aperiehdz funt, & claudendz, mufculis. minoribus

ni

opus erit, de quibus quzftionem redire necefie e(b. quomo-

bi

do in eos fpiritus animales tanta vi compellantur,

ünare

p

vides, ultimo hic recarrendum effe ad (tatas illas à Deo com-

mercii corpus inter & animam leges..

"Difücultas

-7 m; Ah—:era difficultas ex eo capite manat, quod fþii-

altefa,

ritibus ad: veficulas fibrarum femel delatis, qui fieri poffit la-

xatio mufculorum non appareat. An hi verfus fcaturiginemy

fuam relabuntur? fed legibus cireuitus hoc adverfatur: an

exhalant? «gre perfuadeas, Quanta, amabo, forer jaCtura

humoris tam operofe elaborati, quam: inde vires proftratz ?

Nec ullz patent viz alie , non locus, quo fe fpiritus recipi-

ant, datur. ^Si enim canales efTent aliqui exiliffimi, aut con-

ceptacula, cum quibus zque aut magis convenirent, quam

cum fübftantia fibrarum mufcularium, fpiritus aon hxrerent

in veficulis, fed impulfi continuo effluerent in illa concepta-

cula, & fic omnis impediretur mufculi contra&tio. Multis;

fateor, momentis hec motam paulo ante difficultatem fupe-

rat, Quanquam enim difficile non fit; per conje&uram fta-

tuere convenientem canalicualorum mufculos evacuantium

firu&uram, vi cujus propter qualemcunque cum cerebro

connexionem per imprefliones im:ipfo fattas modo aperian-

tur, modo occludantur, ut fpiritus effluant, aut retinean-

tur in memoratis mufculorum veficulis; perinde tamen faci-

le non arbitror, hos canales redu&tores demonftrare, aut

palam facere, utruim per eos in venas cum fanguine refluo

pro-

f5

P

1

pE Morv SPONTANEO «c.

ni-

outrum in vafa *l—ymphatica infufi, cum

propellantur fpiritus,

j

iympha ad

fanguinem migrent;-

*

à quo iterum 1in cerebro íe-

t9.

cernantüur, ut Ci

rcularem horum fpiritnuum motum, & in cir-

»ie-

culo redeuntem illorum ufum nancifcamur, Abír enim, ut

n

fluidum hoc ea, qua fuitin mufculos admiffüm, via relabi ar-

0«

bitremur.. Paucis: conje&uræ:inünitæ*"**mnt; inter quas, qu:

v

prz ceteris probauda fit, non aufim per apodixin definire.

I. In. mufculi contractione duo funt, que mirari potiffimum poffumus;

incredibilis nempe celeritas, qua juxtá voluntatis arbitrium quarncun-

que libuerit in partem repente qmembrum infliectunus, atque infinita

propemodum vis illa, qua temui Tmhufeulo gcavifinum pondus impelli-

"-

mus, aut fuftinemus,

Certe BonELLUs, qui utramque vim juxta

a

Mechanice leges diligentiffime *.ex,polfui:t, confítanter aíferit, à mufculo

4

«cordis tantam vim exeri, que ponderi 3000. librarum fuftinendo par

üra

foret,(0) quemadmodum maxillares mufculi $34. librarum pondus

21

fuflinerent. (p) Celetitas ergo'ex tenuiffima, fluidiffimaque fpirituum

fubftantia oriri debet, que per nervorum tubulos celerrime per mo-

)

:dum ignis electrici excurrat; cum prefertim in CanrEsIr fententia

n

fpiritus à cerébro ad mufculum ipfum deferendi non írnt, fed folum

Ípiritus in nervi orificio excitandi, & impellendi, ut illi motum reli-

OM

quis fpiritibus in nervo difpofitis fuccefüve communicent.

(d*

3[. Non omnes tamen mufculi eandem vim exerunt, fed pro varía fibra-

riSy

rum textura, varia pofitione , variisque fluidis, quibus intumefcunt,

d

varios, validioresque motus efficiunt; cumque incredibilis fere fit in

(it-

humano corpore mufculorum numerus, ut quidam 434. alii 529.

"i

mufculos ennmerent, (g) mirum memini videatur, fi tot, tamque

varii motus in humano corpore peragantur.

Quz vero de homine di-

r

i^

&ta funt, in czteris etiam generibus animalium intelligi debent, in

quibus eadem fpirituum, aut faltem fluidi analogi diffufio, mufculorum

i

textura fimilis, eadermaque imotus ceconomia proditur,

a

s

qut

ARTI.-

(v?) De motu an, par. -Iï.

]uo

(p) Toid. p. 1.

4

[0*

(g) Vid, Hi(ít, Anatom

L] "noo' 3:2,,

$

DissrnprATrIO

PÁÉBUDCUTOSUS iL

m

teí

5 Jucefhue vatio mecbanica,

qu

Jacüupá- 77 5 I. Animalia, fi pauca excipias, quz certis locis funt

ab

sim4ium. affixa, locum mutant, movendo vel totum fimul corpus

po

motu faltus, aut motu ínceffus, quo partem corporis unam

Vel

alternis vicibus poft aliam proferri confpicimus. Quomodo-

Y

cunque autem moveantur , admirabilis femper mechanismus

qu

apparet, quo omnes membrorum motus & fitus ita. difpen-

WY

antur, ut quam minima, fi ulla, animali fe moventi mo-

di

le(tia (ive ex fubjetto, cui femper pars una corporis inniti-

d

tur,' five ex ipía corporis gravitate accidat.

Homo certe,

m

nifi morbo impediatur, aut fpeciali confilio aliter fe gerat.

d

ad varia loca pertranfit; trunco & capite ere&tis, alterna

b

crürum ad anteriora latione, quam reliquum corpus fequi-

X

tur modo mox expon.end'q.

Ü

De

Md d $. II. Structurz al'tl;HCfO & eximia connexione oílium

g

«a inceffus tibize cum offe femoris & hujus cum ofle coxendicis, fpi-

tra

expofiio. ngeque flexilitate efficitur, ut corporis truncus, qui illis ve-

fa

luti fuppofitis columnis innititur, & cum ipfo caput, ac to-

tius corporis axis gravitatis ad loca circumpofita variis modis

facile transferantur.

Fieri autem in ince(fu continuam &

minime interruptam hujusmodi translationem necefle eít,

cum alternis pedibus incedimus, ut uno terrz fixo, alter

transferatur, ac neuter totus quieícat,

Uterque ab extremo

calcaneo ad extremos digitos fucceffivé movetur,

Cumque

pofterior terram fummis digitis attingit, &. acutum cum ea

angulum, ut femur obtufüm cum trunco corporis efficit,

tum pes anterior calce terram ferit,

Qua terrz percuf(lione,

dum folum renitens, & infüperabile à pede terram linquente

Aimpel-

zhe.

*

"E MorU SPONTANEO dzc

29

i.mpellitur, impulfio refunditur in ipfum corpus, quod po-

teftilli obfequi. — Nec enim fieri. poteft illa cruris extenfio,

quin fimul centrum corporis, & locus, cui pes inniritur,

n

l-

ab invicem removeantur, quodque confequens eft, altero

pus

pofito immobili , neceffe eft alterum, fcilicet trüuncum remo-

Vüftt

veri, aut illad magis transferri, quod minus refiftir; Quia

do-

vero folum deorfum truditur & retrorfum, neceffe e(t eo,

QUs

qui fit refultu corpus fürfum pelli, & antrorfüm, ita, ut, qui

X

inde motus fit; compofitus exi(tat ex horizontali & perpen-

-

diculari ad horizontem, . Si obex, quem pes pofterior ince-

Wl-

dentis impellit,. eft hujusmodi,. ut facile cedat, aut firum

TU

muter, moleftior incetfus accidit, ut probe experiuntur in

Ls

arena deambulantes: ex ea enim impetus non totus refle&i-

'Tf1a

tür in corpus, obice minus, ac oporteret, refitente, Si

qm"-

vehementior fic illa impulfio, tanta celeritate axis gravitatis

transfertur ultra pedem anterius pofitum, ut periculum fit,

ne corpus proruat, nifi pes pofterior ad anteriora citiffimé

um

trausferatur, ut obíervare licet in curfu citato.

His pedum

translationibus alternatim fa&tis, torum hominis corpus trans.

Qu

Vt-

fertur motu, quem vocant progre(fivum aut inceffum,

-

L Circa inceffüm probé obfervat ÁmrsrorELES, .eum non fieri citra in-

odis

flexionem aliquam.

In omni autem inflexione punctum eft quoddam

&

immotum, circa quod ut centrum pars, que flectitur, tranfit à recto

fitu in curvum.,

Caï

Sic femur cum trunco in coxendice, & crus cum fe-

more in poplite, cum crure talus, qui cum calce, hie cum tarío,

yret

O

tarfus digitis ita committuntur. ut fingulz partes inter progrediendum

arcus fuos de(cribant.

Hinc tot mufculorum, qui flectunt, & exten-

qUC

dunt, apparatus, tot offüum articulationes, in quibus rotundum uni-

10

us caput fuperioris finum plerumque fuübit.

Offium capita lzvi & lu-

iCib

brica obducta cartilagine à mutuo attritu funt tutiora; ne veró forti -

)f16

us incalefcant frictione in curfü , per multa milliaria producto, tenui

Iympha interlabente temperantur,

Hinc liquet greffum hominis, ut

entt

D3

omnium

pcl-

*DiSSERt'-r.A'rIo

Lie

omniam animalium effe motum compofitum ex variis cireulorum por-

Tat

tionibus ad diverfa centra referendis,

Quodfi nulla cfiet in genibus

d«

articulatio, majore velut circino arcus circuli deferiberetur, eaque

Càt

foret ratione & moleftia jncgd.en.dum , qua folent grallis lignceis in-

fiftentes.

H

z

IL Ab expofito hoc. mächan*ïäm-o, quem feapfe natura corporis animalis

exhibet, manifeflius apparet, IO- animalium progreffionem artem effe

veram, partim à natura ipfa, hoceít, machine & animé indole, par-

tim hominum przceptis, denique & ufu periculoque fuo cuique a-

nimalium acquifitam,

29: Nihil aliud effe motum progeffivum, quam

exercitationem mechanicam in varla vectium compofitione peractam,

a|ternamque actionem ope mufculorum , nervorum, fpirituum & de-

terminantis caufe factam,

39: Ea animalia, ceteris paribus, citius,

& promptius pedes movere, greffusque conficere; quorum crura bre-

viora funt.

Id prorfus perfpicuum eft in vermibus multorum pecum,

quos velociffimo motu agitant: nec ratio difpar in avibus, quadrupe-

dibus, & hominibus obfervatur: breviores enim vectes per minora qui*

dem fpatia facilius & citius moventur, quam longiores.

Centrum ^

&. III. Ex iis, qux diximus, totum corpus in inceffu al-

gavitatis fero pede fuftineri palam eft, linea

mque dire&ionis trans-

in inceffu

qui fe ha-

ferri ex pede in pedem alternis vicibus.

Át vero cum plan-

beat,

tz pedum non eandem lineam defcribant, fed duas retas fe-

re parallelas, qued utique conítat experientia veftigia pe-

dum in vado molli aut arenofo defcripta confideranti, hoisi-

nes latos & brevium crurum vacillando incedere necefle eft,

cum fe nunc in hunc, nunc in illum pedem fere ut anferes

erigunt, dum centrum gravitatis alternatim transferunt. ld

ipfüm & alii homines omnes, fed pauló obfcurius, efficiunt,

linea dire&ionis finuofo & pene ferpentino icinereab una in

alteram parallelam translata, — Inde fortaffis, ficonjectura non

fallit nullum eft animal bipes, cujus centrum gravitatis in-

au-

cedendo per lineam rectam moveatur. Quemadmodum

ceni

nE MorU SPONTANEO &c,

$E

tem ad latera pec

undulationes quasdam hoc centrum decli-

Wt

fimilem undulationem furfüm ferri ac

j]bis

nat, ita quoque per

fe(tum eft: cruribus enim divari-

Sälïïüf

deorfüm non minus mani

$u

catis depre(lius e(t, quam du

m cruri uni extenío t:run;us ïe-

rectus infi(tit.

nalli

L Baojulus impofitum hiumeris pon

dus fuftinens, pron&.. capite, & corpo-

dum enim eft ab omni farcina liber;

ella

pore anterius curvato incedit;

pedibus ftare rectus poteft; cum line

a directionis ab illius. gravitatis

p

edem alterum: , feu per fpatium

[

centro, few corporis medio ducta per p

uam

jinter utrumque pedem exiftens tr

anfeat:

at novum illius dorfo additun

at, & doríum verfus retrahit ; ex eo

lam,

pondus centrum gravitatis immut

proinde, fi re

ctus ftaret bajulus,

ducta directionis linea extra pedes re-

Neceffe igitur eft, ut prono in terram capite ita cur-

tius,

trorfum: caderet.

bre

vetur, ut directionis linca in

tra pedes, qui homini l?a-fes funt , cadgt;

T

eorfum pendente þondüs fuginet,

II Eodem ex capite qui dextra manu d

Upe.

inclinato in finiflram partem corpore p

rogreditur, vel finiffram manum

gur

rtem dextre oppo

fitam aliquantulum extendit,

equilibrii ergó in pa

Hinc etiam. ventricofi

homines humeros reclinànt, ut oppofitum ven-

Repetitis fcilicet experimentis conflat, cen-

il

tris pondus compenfetur.

trum gravitatis humanorum c

orporum effe in pelvi inter 05 pubis & ex-

1$-

tremitatem fpins dorfi, feu os facrum.

ll*

Linea proinde d-ire&ion:i's per

illud punctum & inter pedes tranfit.-

e

HI. Homo ad remulcum conductus , dum magno fe conatu componit ad

E

!a

trahendum , quantum poteft,

axem gravitatis extra fulcimentum an-

trorfum promovet;

quo enim 1

ongius ille axis diflat à fulcimento, eo

g

d illius ulteriorem antrorfüum promotio-

magis pondus corporis urget a

tó

cHonis in corpore magis di

ffat, à fulcimento feu

nem, quia linea dire

ut nifu majore deícendat; nequit autem

ld

pede, cui infiftitur ; quo fit;

defcendere, quin una fimul eadem vi promoveatur;

& promoveat cot-

:qt,

ul

pus trah

endum. Fit enim ille defcenfus per peripherianr circularem,

quam defcribit centrum gravitatis motu circul

ari recte inclinatze ad ho-

yort

Itl*

rizontem, ductz À centro gravitatis ad pedem ;

ut ln:em-in'i' obícurum efh

-

L2 $ LV.

d

32

DissrcmsBmATIXIo

-

Afcenfus

per aceli-

$. IV. Eigiguo conatu mufcu

lorum -'opuvsu-e(t in inceffü

via & de.

per planum horizontale, in quo, cum crus anterius re&um

m

Ícenfus,

fit, quo tempore pes pofterior transferri incipit, axis gravi-

M

tatis eft in ipfo centro vectis, aut tantillum ab illo diftat,

quod

l

perinde fe habet,.

ac fi non diftaree propter celumnarum il-

larum offearum qualemcunque amplitudinem, intra quam

linea dire&tionis comprehenditur. in afcenfu per fcalas mo-

leftus labor organa exerces: nam in unoquoque gradu pra-

Ccipua pars totius ponderis vi mufculorum attollenda . eft,

Ü

usque dum trium articulorum flexus extendantur,

Per pla-

num incedentibus moles integra corporis nunquam fufpen-

ditur vi mufculorum , cum offez columnz unius pedis inni-

tatur, aut huc illuc convertatur,

Sed in afcenfu per gradus

ipfa mufculorum a€tio corpus fuftinet, non durities & fir-

mitas fulcroram: eandem ob cauíam afcenfus per ardua &

acclivia operofus eft, tum quod plantz pedum in loco accli-

Vi acutos cum tibiis angulos efficiant tum quod'non perin-

abeu. a ice l UMMME o r r i d o at

de firmiter, àt in plano horizontali, fulciantur.

De defcenfu videri magis paradoxum poflet, quod &

ille molefto labore non careat,

Sed oportet fané & hunc

motum paulo moleftiorem accidere; etenim qui defcendit,

inflectere crus alterum cogitur

-

» Ut pes promovendus gra-

dum proximé fub

)

e&um attingat, antequam axis gravitatis

excedat ultra pedem quiefcentem, ne corpus'cadat. [n fu-

ftentando autem corporis pondere in illo fitu, quo tempore

pedisalterius translatio fit, quantum laborent mufculiextenfo--

res cruris inflexi patet ex fuperius recenfitis. — Utramque mo-

leftiam, quz in afcenfü pariter & defcenfu eft, ut levent

Archite&ti, ícalas conftruere amant in atria longius proje&tas,

quo gradus fingulos depreífiores, numero licet au&tos, ad-

curare liceat: idemque obfervant, ubi per fcalas cochlides

fpatii & arez compendium captant.

$: Y,

33

DE MorTU SPONTANEO &c.

effu

E

.. V, Saltus eodém mechanismo fit &.intelligitur, -qr;o Saltus,

hum

inceffus:

WVI-

duobus enim poti(fimum peragitur, corporis fcili-

cet elevatione in alrum . & promotione.

Promotio non dif-

ul

ufculorum

) il

fert à veloci progreffione feu curfu; iisdemque m

a&ionibus, eademque-..contentione peragitur: elevatio fit

dafil

partim rea&ione duri foli, cui innitimur, partim actione vi-

T-

bratoria mufculorum, nervorumque, qua centrum gravitatis

Jf

magis elevatur.

Cum enim ftat corporis humani machina,

eft

cencrum gravitatis diftat à terra tota longitudine femoris &

)l-

cruris: fed ubi fle&untur articuli, & minor eft diftantia, fi

K

magna vi contrahantur mufculi, tres velut arcus inflexi cir-

Ti«

ca coxam, genu, & pedem magno impetu laxantur, & folo

(us

refiftente, centrum graviratis furfum impulfum, molem cor-

fit-

iX

poris attollit. . Non aliter id fit; atque in arctu, qui terrz in-

fifti. FHujus enim cornu fuperius fi vehementer compri-

(li«

mas, non folüm vi elasmi reitituitur, fed & furfum exilit.

(l-

Nam füblata exteriore potentia fefe dilatare nititur; cumque

pars ea, quz terram contingit, fpatium, in quod fe panden-

do recipiat, non habeat, motu reflexo centr

um gravitatis an-

AU

tea depreffum furfum erigitur unà cum arcu integro. In ho-

(l

mine autem exercentur tres arcus, non quidem à materiali

Tàe

duritie & tenfione articulorum, ut in ligneis & chalybeis

:

M

virgis contingit, fed ab organica vi mufculorum extenforum.

iu-

ort

S. VI. Eft autem mirz;bil'is ftru&tura & difpofitio dicto- xxsmea

L[b

rum trium arcuum, alterné difpofitorum. . Primó, ut tripli- hd in

no

cata vi impellatur centrum gravitatis, &c fic. validius impri-

ent

matur corpori animalis impetus. projectitius, . ut altius 1

05

ipfum afcendat; quia gradus velocitatis continenter impreffi

l-

toto tempore, quo articuli explicantur, perfeverantes com-

us

les

fum,

i Secundölz,. ut impulfi

ponunt i,mpctum magis inten

E

at

—

34

DrsskRTATIO.

fiat per lineam re&am, five perpendicularem, five inclina-

tam ad horizontem, quia motus artuum funt circa nodos

omnium articulorum.

Oportet igitur, ut aliqua centra co-

rundem diverfis velocitatibus moveantur, ut omnes motus

circulares componant iter reGilineum.

'T'ertió,

alterna

difpofitio trium articulorum juvat ad extinguendum imperum

in defcenfu, ne pedes forti ictu pavimento illidantur, & lu-

xentur; fenfim enim cedendo im

fionis infringunt.

peFun1 -relapfu-s & percus-

I, Quo longiores funt vectes extremi crurum, eó funt magis ad faltus

majores efficiendos accommodati.

Hinc ea animalia, qu& crura ha-

bentlongiora, habita ratione molis corpores, celerius furfum impel-

luntur & altius, quando in faltu crura explicantur: quemadmodum id

in lepore, fele, tygride, &c. &c. obtinet.

Nec tamen id univerfim

requiras in omni faltu validiore.

Sunt animalia, quibus crura funt

mediocria, & faltus nihilo fecius ftupendi.

Videre ante annos aliquot

licuit fimium, infignem magnitudine corporis, & hoc in genere exi-

mium quid praftantem.,

AÁd imperium magiflri fui, qui eum ad fpe-

étaculum alebat, facto ad parietem affultu, inde fefe eo librabat in al-

fum, ut dorfo lacunar feriret in hypocaufto fedecim pedes Rhenanos,

minimum . dixerim, alto.

Brutis, infectisque, quz omnium pedum,

aut faltem poftremorum articulos femper inflexos retinent, prompta

ad libitum faltandi facultas eft: & nihilominus, quando faltum vehe-

mentiorem aggrediuntur, plus folito eos incurvant: rei documentum

in locuftis & pulicibus proftat.

Reptilia veró, qua pedibus, faltu quo-

que carent, nifi fpinam hinc inde inflectant.

Sic ferpentes contracto

€orpore per finuofas inflexiones caudam terrz applicant, caput paulo

erigunt, & fubita fpinz extenfione fpiras finuofas explicant; quo fit,

ut toto corpori tantus aliquando impetus concilietur, ut ad aliquot

paífus inflar fagitte vibrentur,

1I. De cunmsu fpeciatim plura dicere nil awttinebat, cum ab inceffu fola

motus velocitate diflet, aut fiquid ab illo diverfum exhibeat, totum

um at-

id gd faltus leges éxpofitas pertineat. Id quod in curfu animali

tentig«

pE MorU SPONTANEO &c.

33

fid-

tentioném noflram fibi potifimum vendicare debet, eff (ummi rerum

!s

Opificis potentia, que vel in ipfo hoc organorum animalium exercitio,

Q

. quantum opera fua preftent humanis, dilucide manifeítat.

Qua ete-

QtuS

-nim machina, artis humanz prafidio elaborata , durabili adeo fingula-

«

rum partium ingenio, nexuque tam firmo conferta eft, ut ex motu

tU

perniciffimo , ac diutiffime protracto vitii nihil trahat? Attntu & con-

cuffione crebra ante ufum pene labefactantur.

Corpus animale verà

.Ju-

hujusmodi eft, ut diutiffime perítet fine noxa poft millies iteratas arti-

V

Drome-

culorum, mufculorumque reciprocationes, continenter factas

darius, quadrupes ex genere Camelorum, fi tuta ScALIGERO fides, (v)

tanta velocitate & patientia motüs decurrit, ut amplius centum mil-

faltus

liaria uno die conficiat

Caterum inter problemata otiofa jure referen-

a ha

dam arbitror illam controverfiam, — quà-difceptant

utrum. homines

npd

prevalere quadrupedibus poffint curfus pernicitate

De HAzaELE pto-

-

m id

fectó, fratre JoAnr, Principis militie, teftatum facit facra hiftoria, (5)

erítm

eum tanta velocitate currendo valuiffe, ut capreis filveftribus 2quipa-

funt

raretur,

In SurpAE commeritariis mira quoque de homine velociffimó

.1quot

referuntur

, INpacus, inquit, füb Leone, Marciani fucceffore,

£Xle

??

floruit homo audaciffimus & pedibus valentiffimus, 1eva manu ro-

dpe

?5

buftior, celeritate przítans

Fuit enim Euchide & Afopo, & Chry-

j4l

fomazo & Echione, & fiquis alius celeritate pedum celebrafur, ve-

nos,

locior.

35

In eundo conípiciebatur, & rurfus evanefcebat, fulguris

jum,

»

inflar per. precipitia,

non currenti magis ,

quam volanti fimilis,

mpra

»

Quam enim viam homo equis mutatis uno die conficere non pote-

vehe»

rat, eam hunc fuis pedibus absque ullo dolore percutrere affere.

2

MT

ntum.

22

bant:

namn

d

caftello Chereo uno die Antiochiam perveniebat,

&

qno-

poftridie in idem caflellum revertebatur, ex eoque denuo, quietem

rado

25

non defiderans, uno die Neapolim Ifaurie proficifcebatur, ,,

paufo

Be SrARCHATERO S$ueco fortiffimo teftis eft OLAus, (f) eum pracipua

p it,

pedum pernicitate infipgnem fuiffe, ut uno die é fuperiori Suecia if

;quot

Daniam cucurrerit; quod iter alii vix XII. diebus equo vecti perege-

rant.

Sed hzc Orar funt.

E 2

Piu-

] fola

otum

(Y) Exoter. Exercit, CCIX,

l^

(5) H. Reg

nfig«

(») Lib, V. c. 7. fept. reg.

36

v'fst"f's-E.RTAT'ro"

f

Plura hujus generis miracula memorie pofterorum reliquerunt PETRUS

ManryR, CAMERARIUS, LAMBERTUS SCHAFNABURG

, J.ovws. Hos

adeat, cui jucundum eft exotica mirari,

Mu P

Tiwceffus

— & VII. Quz faciunt ad inceflum hominis explicandum,

dis,

quadrupe- accommodari füa rarione poterunt inceflui reliquorum ani-

malium, quz binis pedibus gradiuntur, attendendo tamen

molem, figuram, fitumque totius corporis, & parrium fin-

gularum, ex quibus varia ad inceffum adjumenta fuppetunt

aut impedimenta.

Quadrupedis ince(fum paulo lentiorem

attentius obfervantes deprehendunt, nunquam duos pedes

diagonaliter oppofitos fimul moveri, ut vulgaris eft opinio,

fed pedem unicum à terra attolli, reliquis tribusfolo infiten-

tibus,

Motus ab uno pofteriorum incipit, qui folum im-

pellendo retrorfum, promovet centrum gravitatis; dehinc

-pars anterior ejusdem lateris attollitur, & antrorfum fertur.

Completo greffü duorum pedum ex. gr. finiftrorum, pofte-

Inceffum

rioris dextri motus fuccedit, tandem anterioris.

enim animalium nolim exiftimes motum omnium partium

zqua velocitate translatarum, . & fecundum eandem dire-

&ionem, cujusmodi eft volatus avium: fed motus eft rcful-

tans ex translatione quarundam partium, quz aliis quiefcen-

tibus innituntur: adeo, ut animal ftando quodammodo pro-

moveatur. Quo autem ftatio machinz firma fit, tribus fai-

tem columnis, inter quas linea dire&tionis à centro gravita-

tis du&ta incidat, eo quo diximus modo; fulciatur neceffe

eft. In columnis crurum id quoque narura fedulo inftituit,

ut ere&z duritie fua & fenfus ftapore pondus incumbens fa-

cile fuftineant, Quod reliquum eít, motus animális ea ra-

tione facilius abfolvitur , quod non integram molem, fed pe-

, qui

dem unicum moveri ; —& attolli tantummodo oporteat

inftar

pE Morvu L-S—;FOQT'R.N'EG &c.

37

305'

ín(tar contt, cujus in re.nautica ufüus e(t,. folum impellendo

lu

centrum gravitatis antrorfum promovet, tribus columnis e-

recdtis, ea pene ratione, qua currus fuis rotis innixus trans-

fertur.

m,

lll-

Neício, quo duce in c*b-n'trari"am fe—ntehtiam abierit ÁRISTOTELES, ratus,

guadmpedia- moveri ita, ut fimul cum pede dextro anteriore promo-

t

Pictores fortaflis ab eo fidentius fuiffe in

veant finiftrum pofleriorem.

]s

confilium adhibitos, quam examen naturz credideris.

Sic quippe

int

pingebantur imagines equorum elevatis. in altum fimul dictis duobus

2l

pedibus, & adhucdum pinguntur, & finguntur hodie,

Sed fallitur cüm

es

pictore Philofophus.

Nec enim , quod in faltu bini fimnl pedes ele-

ventur, idem imn inceffu fier1 confequitur, ut recte advertit DEsaGurLI-

ïiO;

ERS, (u) Errorem detexit BongLLus in libro fuo 4de motau animali-

en

47 , ubi ex Mechanice principiis oftendit, ordini & fimplicitati na-

[ll-

ture motum ànimalis per inceffum repugnare, fi bini fimul pedes,

inc

anterior dexter, & poflerior finifter eleventur. Motus etenim omnes

animalium ifa reguntur, ut centrum gravitatis fit intrraþ bafin fulcri

l—

:Uï.

fuflentantis,

ii

JEgre in. motu cele;'iore adverteæ datur hanc incedendi ra:tion'em. Len-

(m

ta teftudo & bufones nobis, nefício an delectu fatis commodo, ex-

v*

perimento ferviebant,

Tarditas. inceffus in utrisque morz fatis in.

ül-

dulgebat, ut diftincte perfpiceretur, anteriorne primó, an poflerior

pes levareturt,

Nec tamen proptérea in iis quadrupedibus , quorum

jita

inceffus vélocior obfervationem eludit,- effe. fufpicio poteft, pedem

utrumque fimul transferri ; cum fic linea directionis continno extra ba-

-

fin caderet: quod fi accideret, notabili profecto corporis ad utrumque

t

latus alterna inclinatione proderetur,

Hune porro incedendi modum

fe

à BonELLo defcriptum, narure maxime conformem, & hujus magifle-

Jity

rio ab omni genere quadrupedium 'exerceri*, vel ipfi homines fuo ex.

f-

emplo comprobant,

Infantes humi manibus pedibusque reptantes,

eundem in levandis corporis fulcris ordinem fervant,

[0e

Pedibus capti

e-

fubjectis humero fulcris fubalaribus ita incedunt, ut motum incipiant

E 3

pede

qu

CEPELA

—

i

fpif

4(::) Cours de Pi)yfzquef. T. l, uot. fur /a z.-. Lecou. p. 9o.

38

DisskERTAT!0

pede ex. gr. dextro, mox fulcrum dextra itidem manu promovveant;

quod experimento per alium quenilibet rei igqamm capiendo , difcere

qmvi; facile poterit..

Inceffus

$. VIII. Qgöniam vero non una, & conftans eft ratrio in-

quadrupes

cedendi iisdem quadrupedibus, ut obíervare potiflimuni li-

dis variat,

cet in equis; difcrimen, quod in inceflu concitato, tolutari,

fuccufforio, & gradario intervenit, non negligamus. Dum

concitatiore motu incedunt, duo pedes anteriores primum

promoventur, impulfo antrorfuni & furfum corpore fub-

ita & valida excen(ione crurum, quz prius non nihil contra-

huntur,. ut quod per longiusípatium impellendum eftcorpus,;

potentius urgeatur.

Scatim atque pedes anteriores folo infi-

A— — — — (|/' & , "À

ftunt, pofteriores antrorfum deferuntur, fecuti impulíum,

quo tora moles corporis ita fertur, ut pedes anteriores in

eam partem inclinent; & nifu fuarum extremitatum retror-

fum totius corporis motum ad anteriora augeant.

In in-

ceffu colutari, qui commodi(fimam feffori praebet veCtatio-

1

nem, pedes ejusdem lateris, firsul antrorfum promoyentur;

poft hos pedes lateris alterius, ut alternata binorum pedum

Y

promotione tota inceffüs ratio abíolvatur. lNon tamen tu-

tiffimum hoc genus inceffüs eft, cum enim axis gravitatis fit

vel extra füulcimentum, vel bafi admodum anguíte immi-

l

neat, equum profterni offendiculo minimo frequentius con-

tingit.

[n inceffu füccufforio pedes diametraliter oppofiti (i-

mul moventur, & quiefcunt alternatim, ita, ut moto pede

anteriore dextro, moveatur & (ini(ter pofterior, his vero

t

quiefcentibus, ad anteriorem (iniftrum & pofteriorem dex-

t

trum ordo motus deferatur.

De motu denique gradario di-

l

&a funto, quz $? fuperiore univer(im de inceffu quadrupe-

dium retulimus, — Átque ex hoc difcrimine ince(fus expofito

3alia,

facile conficias, quam variis moveri modis p(o(iï»nt anin

quz

39

nE MorU sPONTANEO &c.

Anf;

quz pIuriuä pedum minifterio fübvehuntur, aut infe&ta,

Cett

quibus tamen nulla ratione competit motus tolataris; cum

habeant pedes admodum divaricatos, & extrorfum ad latera

Il*

rodu&os, quibus omnibus ex uno li;tere fimul fubdu&is,

haud fufficiens fulcrum ex áltera parte axi gravitatis pra-fta-

[

retur.

rl

Pluribus haud opus eft, ut intelligatur mechanis-

mus, quo progrediuntur animalia, quz pedibus inftru&ta

H

jm

funt. Longe ab eo diverfus eft reptilium, quz pedibus ca-

rent, inceflus: in illis enim, dum progrediuntur, pars quz-

l-

dam immota, & folo veluti affixa, permanet, cui tanquam

[d*

fulcimento reliquz, qua motum obeunt, innituntur, al-

U5

ternante in diver(íis partibus otii & motus vicifütudine. In-

f

ff

ceflus hujusmodi reptatus nomen habet,

n

[

S. IX. Reptatus etfi non foli ('erpen,tum' generi proprius Rept?tu&

fit & peculiaris, in eo tamen hic gradiendi modus rectius

"-

Q«

exponi confuevit, non tam ex eo, quod ferpentes principem

inter reptilia locum obtineant, & per fe fe motum praftent

h

(il

magis perfpicuum; fed potiffimum quod eruditorum fítudia

in obfervanda horum reptilium fabrica uberius, feliciusque

ll-

veríata fuerint. (x) — Serpenti fpina eft-admodum oblonga,

--

(it

ut oblongum eft ejus corpus, cujus, fÍi caput excipias,

]l«

longitudinem fpina complet.

Vertebrarum fpinz cum fit

"

iugens multitudo , necefie eft, eas effe admodum breves, &

f«

habere fingulas proportionatam latitudinem, hoc eft, exigu-

de

am.

Hinc fequitur, licet in binarum quarumcunque ver-

T0

tebrarum articulatione parva fieri poflit inflexio, ex multis

Y«

tamen, quibus contortz fünt, inflexionibus in parva etiam

li-

longitudine infignem fpinz & totius ferpentis fieri poffe )

X«

in-

(Q

fda

(2 Ada 4Acad, Parif. ad annum. 1692, 1695

n

40

Drsst R'T"A"r TrO'

inflexionem ; V'ita, ut ferpentes in fpiras circulares, aut gyros

admodum contractos aliquando convolvi, aliquando finuofis

hinc inde flexibus complicari videamus, Auxilio harum fpira-

rum, mufculorumque fpiralium tortuofus ferpentum inces-

fus hacratione peragitur: pars corporisanterior fpirarum ex-

plicatione antrorfum diftenditur, & promovetur, dum inte-

rea pars pofterior, illiusque mufculares fpire quie(centes,

d

& folo innixe, fulcri loco funt; cüi anteriores innituntuür,

ut promoveantür: (z) viciffim vero explicatis anterioribüs

p

Ipiris, - foloque infiftentibus, fefe contrahunt pofteriores,

»

r

alternaque hzc fibrarum explicatio; & contra

ctio reptantium

corpora promovet,

Tam crebre aliquando fünt ille infle-

ï

xiones, & fpirarum explicationes alternatim faGdz, ut fum-

l

ma velocitate hominem citato curfu fugientem affequantur,

k

quod poti

f

.

Timum 'a'-ccidit»fervïdiqre eítatis calore, aut ce(tro

irc incitatis,

(y) Serpentum pr-æcïpue viperarum ag'i]ifas, qua imprimis caput in par-

D»1

lat imd

tem averfam , & latera facillime flectunt ; reliquo. corpore quiefcente,

ut jam ARISTOTELES obfervavit,.(4) .eo potiffimum referenda eft ex

[

——

mente BLASII, (b) quod vertebrarum apophyfes breviores fint, qua

parte propius ad caput accedunt.

Minuti preterea mufculi per totum

corpus difpenfati, fpinas exiles diducunt, & ipías poti

mmum " verte-

bras flectunt in diverfa, atque erigunt.

(z,) Reptatus ihügne adjumentum natura animalibus przílitit in fquam-

mis, quarum fitus & figura alia in dorfo, fub ventre alia obfervatur.

Sub hoc enim fquammz, alie aliis imbricatim impofitez, annularem

figüram exhibent, quarum éxrremitates éa rationé fe invicem contin-

gunt, ut; fi fquamma fuperior mediante mufculo retrahatur, aut eri-

d- .. —anad e- u oanaé l"U* . P"MOddaeld» Qu

gatur, alterius extremitas in altum tollatur.

Commodum , quod inde

repta-

(«4) Lib. IV. de pai*tib. -aizimal. Gs L

(b) Auaromw. auimal. Part, . c, 39.

pE MorU sPONTANEO «&c.

4X

05

weptatui accedit, facile patébit cogitanti, quod fquammz fingule .vices

fs

obeant. totidem uncorum, auf aculeorum,, qui terre figuntur ventri

-

fubjecte.

Quod ;nifi effet,

non poffent profecto . ferpentes, 'poflerio-

Tibus partibus folo innixi tanta vi & celeritate fuos finus. explware ut

G

1nüa1 fagxttæ arcu emifte per- px.üus ahquot ploühan

?

-

Tradilium

$. X Ammaha, qu'ï: tractilia vocamus, hanc inceden-

n

di ra cionem fervant,

inceffus

ars pofterior contrahitur, craffio

orque

u

éffecta, rugis exmms afperatur, quibus terrz adhavet, ut

JU$

pulfioni auc tra&ioni ; fa£tze fecundum re&tam fuperficiei ter-

C5

rz, cui tractile infider, parallelam refiftat; pars vero ante-

H

rior extenuatur, .dum parti pofteriori corrugatz veluti ful-

i

cimen:o retrorfum innit

ns, ad anteriora extenditu

Poft

ffle

h

E

I]:

am

exrenfionem.extremit

ac 4

d5 dà

nterior contrahicur fecuadum

üfy

lum.z adxmm, corrugaturque, & fic confequenter partes

lro

elique pofteriores: qua contraCtione cum pars anterior ter-

antrorfum pro-

re adiuereat, necefle eft partem-pofterioren

moveri,

Sic fa&tis fucermt.m extenfionibus & .contr: *&ion;«

päf-

((

bus, & alternatim-quiefcentibus partibus extremis, animá-

24

lia tra&tilia progrediuntur.

Ex hoc progrediendi modo in-

qm

telligitur,

pàártiumcorntratCtarum rugas anterius efle lz viores,

fur

afpemov'eb vero €x ea parte, qua fibi imbricatim incumbunt:

Ortel

fecus in conrradmne, quz fecundum longitudinem fit, cam

facile corpus H.*IOFHHD ; quam amrürium Inoveretur.

At-

jarn

que ad hos motus commode obeundos, nà&ta funt hac ani-

malia.certam fibrarum mufcularium fyntaxin, ut alix fecun-

atf

jLern

dum corporis longitudinem fint extenfz, aliz: circulares, ut

ntilt

in vermibus, transveríz alie, ut in llmambus, 'Vix ex utris-

.

que permixta.

inde

t

Eruca fere ut lumbucus reptdát: dum partes corpons in fe ipfas redeuntes

£ontrahuntutr , pedibus terre fixis, aliquam fui partem, mon corpus

inte«

DrissrERTATIO

42:

iäægrum;. alio: transferunt.. Q"uædämf-r tamen-inftar- ferpentum: .gfä:igatæ,..

Á

partem. poftericrem. caput: verfus adducunt;. dehinc: reducto. corpore,

partem.anteriorem promovent.. Perfpicuum.inde, quod erucis- pedes

id officii preftent ,. quod;fquamma: ferpentibus.

Sed. abfit, utexamen:

inceffus delabatur ad. multiplexillud:difcrimen: exponendum,. qnod mo-.

tus-infectorum diverfiffinrus exhibet.. Infinitum. peng opus compendio

profequi inflituerem,. — Multa infecta terreftrium.inftar. animalium: gra-

diuntur.. Scolopendre ,. cui octoginta fünt pedes, admodum: differt in--

ceffus:: nonnulla- tantummodo: faliunt:: funt, quz fe promotura, in.

dor(um fe conjiciunt,. pedes.in altum. exerunt,. mirisque. dorfi contra-

(tionibus viam emetiuntur,, mox.converfa pedibus infiftunt,. qui ipfis

pro columüis ,. non ad gradiendum: funt:dati:: quedam apoda: incedunt

fupra caput'& caudam:: polypus & fepia bracbiis-in:afperas rupes inje--

étis fefe protrabunt:: aliis. nullus: omnino- motus- eft à loco- natali, ut

patellis.

Varietas mira & infinita in minimis, quz qnantumr.commen-

dare Conditoris fapientiam poteft,. tantum: illudere. debet: fcrotantium:

curiofitati..

A RE U LL S IV

Dc Volatuw c». Natatu..

Refiftentia

G. E. Qua ratione volatilium corpora non modo: in. certa

medii qui 3] tit

üdine füftentenrur ,. fed etiam alarum jaGtibus vibratoriis

fe habeat:«

in volatu,

cleventur in aére. qui propter eximiam fluiditatem celerrime

fübterfugiendo,. perenffionis vim videtur elu

dere,. przcipue

in avibus ,. quarum- corpora magnitudine praíftant & ponde-

re, compendio hic recenfendum. — Liquet vero facile motus

bujus indoles,.

& aéris fluiditatem,. & motus celeritatem una

expendentibus.

Subterfugit quidemfacillime aér corporum,

& corporibus leni motu

quz tarde moventur, impulfionem,

illapfis cedens .. ad latera

ultro pene defluit.

Fac tamen aé-

eri vibratione & multa fuperficieim-

rem,. ut ut fluidum, cel

ur;

fulcrum— experiet

C

Pellat"cogpus; non modo refiftens in eo

n&' MorU:sPONTAXEO &c.

45

?

J

ï'ed & valida reactione ad motum reflexum adetcfnäi nabitur.

des

Nec enim arbiteor, motum volatus ad alizs. referri leges .de-

1

bere, aut poffe, quam ad illas motus reflexi; quo etiam te-

10

fta levis & plana fub angulo valde inclinato aquis illifa, (ib-

IG10

fultim.per longius fpatium,decurrit. -Quippe,.dum aér ve-

IN

ihementi alarum:percuffione vapulat,.ejus ípirz «motu 'elafti-

In

:co refiftunc, & dilatationem .affe&tant: .quo fit, ut volatile

*am diu furfum afcendat, quamdiu arcus àb'alis defcriptus,

tra

PH

fie

fülcrum impellendo faltum efficit; quo fimul ab-eodem ful-

unt

cro recedit, Sed ubi fulerum illud :minus habet firmitatis,

nje

& eadem velocitate.cedir, qua percutitur, volantia .promo-

ut

veri repuguat: tantum enim -deorfum relabuntur ob de-

lf

Ícenfum aérei fulcri; ^ quant

nf

um ;-fuir;ülm vibratorio .alarum

ifiexu eluCtantur.

i. "Quamvis "i'n.'Lcorporibusvþarälläfc):gra*m mviïs "ard uudrn*bh fit invenire cen-

tram percuflionis, feu moveantur circa latus unum , :feu aquabili om-

nium partium motu transferantur; paulo:tamen : difficilius-eft-ob ftru-

Cturam irregülarem :alarum:défignare, .in.quo . puncto.fit :centrum per-

cuffionis, dum expaníz.a&rem fiagellant. ^Verum illa -axeiceía non eft

N

tanti apud Phyficos momenti, 'quibus fatis;eft nolfe , iliud-reperiri.cit-

2

r'ils

ca.medium longitüdinis álarum,

0YX

pue

II. Neglectum aut 'pratermiffum a -natura *i*epfehendas nihil in javibus,

(iQa

quo reddi aptiores ad exercendum in aüre volatum poflint. .. Corpus le-

u

ve illis:datum & agile, :craffitie inzquali, nec magna, «& anteriore

$

parte arctius, ad findendum facilius volatu aérem.

;O'H:a, funt velut

üria

totidem fiftule infignis duritiei, «& intus maxime cave, fecus ac in

ifty

aliis animalibus: :nimirum nequid ;ponderis fuperfui machinz addant,

aut oficiant motui per aéra perniciífimo.

Totum. corpus volatilium

o.t.ü

ao

quaqua pennis veflitur., & brachiorum loco duabus alis inflructum 'eft.

iff

Priorum quidem, :;puta pennarum fabricam diligentiffimo examine di-

[üf!

dicit, & expofuit- PovPARTIUS, in momumentis Jcad. Reg. Parif.

Alarum anechanismium ubetrius'defcribunt Rajus; WirrucHiv, Bo-

fed

REL-

LFZ

ä

44

EDISSERT.ATto

WELLUS, Plurima vero hanc in rem: fo!ernfïïmus PgRRAULTTIUS digna:

fpeculatione indagavit, & publici juris fec t oftendens,. qnam mirabi-

lis fit illa fynthefis organorum, cujus ope volatilià,, etíam . pondere

graviora, efferri inm altum valeant.

MIl, Ale brachiorum inftar avium Iatenbus infixe fünt..

Earum articulr

per mufeulós pectorales extenduntur ,. & complicantur ::

complicata.

lateribus adharent, ne impedimento fint avibus terre infiftentibus,. &

cuivis obflaculo impingantur: volantibus vero ita extenduntur,. at

centrum gravitatis mediam lineam, quz alarum extrema conneclit, oe«

cupet.

Ut vero ale. magna. vi aérem percutiant, pennze his brachiis:

infident,. qua validiffimis duobus imufculis- pectori inhzrentibus agitan-

tur, inter quos os amplum e medio- flerno inftar crifte affurgit.

Den-

ne ita funt 1n ala difpofitz, ut cum.ea deprlmxtnr, multum in latitue-

dinem : pateat, & magnam aéris molem: verberet ,. verum. ubi ala erigi-

tur ,. pennz non amphus ad libellam horizontis jaceant

fed pene ver-

ticales aérem fecare. videantur:. unde. furfum vibratis: aéris' refiftentia

minor.

Sic remi dum reducuntur,, quafi cxfim aquam feriunt; neque

iis adeo-aqia oDfiftit, ac cum tota fcalmi fuperficie impellitur

Caulis

penne

ale infixus, cylindri figüram habet,-intus quidem €cavus, in-

figni tamen duritie, cornu in(tar ngef»ens. extremum: calami ab ala:

remotius parte fuperna fenfim abitin laminam tenueni, intus fpongio-

fam , parte inferna concavam per modum canaliculi,

Vim elafticam:

liec ffmufa augere videtur, fimul.& pennz firmitatem,. ne aírem per-

cutiens , in-medio nimium flexa' frangatur.

EX utraque parte adha-

rent. lamelle membranacee, quz microfcopio infpecte,. ceu totidem

nove pennze comparent:; omnes itá caudici ad angulos acutos adhzrent,

utaéri quidem refiftant, ne furfum cedapnti fed facile ad. fe mutuo 1n-

fiectantur: ne vero facile divellantur , fmgulæ plumule utrinque filis

contortis P

& feriatim difpofitis muniuntur.

Ea quidem filamente,

velut hamr qmdam inaltera ferie deorfum paululum intorquentur, &

d

cum ferie viciniorie plumulæ, cujus fila furfum crifpantur ,.

ultro co-

harent:

" Quod quidem naturz. artificium uberius defcnptum, & figu-

p

ris e,-;prefï'um videre eft apud PERRAULTIUM,.

1V. Illud hic cum PLvcnro ex Ormthologla WILLIJGHBV notandum, qua

ratione. fuas pennas a pluyis &. aqtus, neiis tincte in molem conflu-

ant,

pE Morv. $PONTANEO &cC.

4y

Ua

ant, aves defendant. Obfervatur in poíteriore corporis parte vefx&u.

1b

la quedam, inflar popille fucco oleofo plena. .Ex hac aves roftro ole-

lcte

um exprimunt, quo pennas omnes, dum eas per roftrum tcaducunt,

ilinunt, ut aqua incidens penetrare nequceat,

- Áltilibus domefficis,

eulr

que ut plurimum fub tecto degunt, longe minor copia hujus fucci in-

if2

effe deprebenditur, quam aquatilibus, aut anferibus. (c)

Philofophi

,&

Angli. obfervationem Poéta Gallus ad

d

fqlas volucres aquatiles reftrin-

üt

git. (4)

p

(t«

Infuper hoc etiam provifum efL , omnis ut aler,

hs.

n

Undavum civis , frojïïum pinguedine quadamy

Praferat imbutum, quo fultas vellere denfo:

etle

ite

Szpe linat plumas ,. oleofo glutine inungenss:

INe rorem accipiant inimicum , aut frigidus humor:

Ifl»

Trojiciót pellum madefalam ,. ( vifcera ladat.

140

ntia.

*. Nec diverfa eft ratio infe&orum-,bx*quorum alz fummo artificio funt

que

conformatz, ut prater cateros explicat HookE i» Micrographia.

0s

Infectorum enim al» interdvm membrana conftant, durioribus fibris

We

in reticuli formam contextis munita, ut in mufca , & fcarabxo:' atque

a]ä

In

horum volatus eft celerrimus, quod validioribus fiat mufculis..

10

nonnullis membranz alarum velut fetis quibusdam funt afperfe , utin

qm

mufcis: fepe velut plumulis teguntur, ut alz papilionum , quo plu-

mule quafi imbricatim aliz aliis incumbunt.

In quibusdam exhibent

x

l2

microfcopia innumeros pene calamos: in fcarabais fquammz excavate

jem

aérem exciplunt, aut alas tuentur, ne in terram fortius impingant,

nnp

Álils viminum it

ii k

lexu al2 contexuntur,. fic tamen ut interítitia mino-

C-m;

W.

ra fint, quam ut aérem admittant..

filis

nfiy

.. H. His de alarüm fabrica & ufü expofitis, inquiren..

Proportio,

alarum ad

&

dum fupereft, quam fervet rationem: expanfio alarum ad

COrpus.

(0

pondus corporis fubvehendi.

Dïe quo. quiderm. ita ftatuen-

z

1

dum

qllä

(c) Spe&, de la nat, T, 1, Entret, 3'6'f

Jfü

(4) Card, de Polignac, L, VI,

inl

ajó

D rsstnaRT "UT I :O

dum videtur, :ad zqualem volatum in majoribus volücribus

fufficere expanfionem alarum, quz fit in ratione paulo mi-

nore ad earum corpus, quam in avibus minoribus.

Etenim

ab alis magis expaníis non folum major. aéris .moles pellitur,

fed eriam velocius movetury quia cum necefíe (it.aérem, qui

ab alis expan(is, & transverfim delatis pellitur, ad latera de-

fluere, cumque a medio, & ab .aliis quibuscunque propor-

tionatis di(tantiis longior fir.via fub alis amplioribus, quam

fub anguítis; neceíle eft quoque fub iis aérem. celerius mo-

lv

veri, quam fub iítis; & quod inde fequitur, . aérem refifie-

rib

re magis alis latioribus,. ibita ratione füz molis.

Atque

H

£

ita quidem fentire fas eft de eo genere avium, quas rarior

vl

alaram vibratio in alto nihilominus fuftinet.

[n cateris (icut

""

&

difpar eft facaltas & ratio volatus, ira & habitus alarum di-

bt

pr

fpar depreüenditut. (e)

qit»

(ey Avwes, qus longiora volatu itinera :conficiunt, :ut accipitres, 'arüez,

&«

ciconig & grues, :qui Ponticum mare ultra .ducentefimam a terra leu-

Ekï-;

cam pervplant, 'f) ditiffims (unt plumarum,, & alas-geítant majores.

Vàtt]

Alie, .qaz volatum breviorem , aut:rariorem .exercent, carnium .mole

infev

majore gravantur.

Struthiocamelo ale funt breviufcule,, & anguftio-

tardi

res, quam ut iis poífit procera moles corporis ejus in «aére fuftentari:

non tamen ufü.carent, cum d curfum .concitatiorem plurimum con-

:mxp«

ferant.

Anferi Magelanico, ut ferunt, tam .curta fupellex alarum

n t

Pafferes, frin-

Cum

efL, ut, nifi forte temsumento , .cui fint ufui ignores.

gille, .cardueles , eoquod alz.corpus élevare., & fufpendere nequeant,

(o

"n

nifi.ea :celeritate, .cui vix paucis minutis:mufculi fufhciunt, velut fub-

IQ

fultim .directione fzpius variata volant, & quiete crebra volatum inter-

cipunt. Alaude, alieque nonnulle, aéri quafi innatantes , 'fe diutius

parn

Eft ta-

in :eadem altitudine fuftinent, quin motus alarum appareat,

men, crede, aliquis, quafi nictando a celeritate incuffus , ut vifum

N

01

ruin

ht

fugiat: fecus qui .poü'e.ntk;recqperate altitudinem, :a qua leni :ala

Ofio

s |

(f) Niereuberg. Hist. nat, L. I.

DE Mocr U $P ONTANEO G.

47

otio: per intervallà defluunt?' Altilia:cortis;. aut faginz data;. parco;mo«

us

leftoque: volatu: utuntur,. quia: nec: al ,. nec- vires: per- incraffationem:

m

augentur ea proportione, qua maífa:corporis:: quare nec aéris majus:

(f

Cm

volumen:complecti,. nec. mufculorum: robore,. celerique: motu:remigi--

litur,

ü

um: compenfare. valent..

In: alaudis- id: plane: vides, qua. ficut: vere:

j

üi

fübeunte in- aérem alte emicant;. ita: fub. autumnum ,. ubi. jam: menfa--

40

-

rum:cupediis maturz fünt ,. fere humi faltitant;.

Sic variat: in. diverfo»

volatilium: genere ratio volatus..

or-

qu

[

m

&. HL. Attamen non folaalarumdepreffione: volätiliä.fubaaElevatiö—im

; [no-

levansur a terra... Volatum meditantia primum inflexis: cru- ?i

»[ilie-

ribus defident,. moxque dum extenfis valido: conatu cruribus:

E

qué

in aérem exiliunt;. primum : alarumrittum faltui. fociant. — [ta:

NU

volatum , ut certe oportets. inchoari experientia compertum:

u

e(t: quodfi enim avis terrz infiftens, per folam alarum de«

[Iïl

pre(fionem volatum occiperet,. alz ,. pennzque ad terram al-

life obtererentur. €um vero alternis.fiant slarum : depreflio:

qtfet,

& clevatio, nunquid: cantundem: corpus. fubvolans alarumr

elevatione deprimetur,. quantum depreflione earundem ele-

n lei-

7gji0r£'5-

vatur , cum: utrique: alarum: motui aér. füperius ambiens.&

1 ,mole

inferius,. zquatis: utrinque: momentis ob(iltart? Sit ita; re-

ygult-

tardetur hoc ex capite afcenfus avis: profetto non omnino:

ientati:

impeditur, quia alarum depreflione longe. major percutlio

i. c0t-

Lrenim. alze

in aérem exercetur, quam éarum elevatione.

dlarum

dum elevantur,, contractior earum longitudo eft, & latitu-

? ffin'

do; nec in afcenfu transver(im , fed ca(im Gb,?e&o-latere. 26-

gqveflntw

lt fub-

rem dividunt,. quodque inde:counfequens e(t,. exiguam aéris

partem fibi objeCtam impellunt;

n intete

djutits

. &, IV. Ne vero aliti in fublime delzto füuum libramen- risraco

pite

p vilum

tum defit,. fingulari providentia alz iis locis funt affixe, qui-

yolucmm

ndum

in aere,

L

alarutü

otio

bus przcipua pars corporis e&, fuppofita. Inter vola

d

quip-

m

—

——

|

48

DrizssthRTaAT10

n

quippe femper in aére jacet prono ve

"

Ytre; idque citra ullum

conatum , quod centrum gravitatis in infima ventris

parte. fit

conítitutum.

Partes euim magis ponderofe, ut

mufculi

h

thoracis, totus infimus venter, & crura infimum fitum for-

2

tiuntur; fuperne tantum extant fpina dor(i, & coftz graciles.

Cum itaque aves prono ventre in aére fint penfiles, nullo

negotio alis paflis fitu horizontali. ita incumbunt, ut nulla

435

€ L—-

corporis volutatio metuenda fit. . Ubi confiftunt, non pr

cife fitu ad horizontem parallelo, fed corpore paululum in-

clinato quieícunt,

E(t enim collum avis fepe magni ponde-

ris ob longiorem vertebrarum feriem, & ipfam capitis mo-

lem. Unde retra&to aut produ&to collo,

penes ve&ris longi-

tudinem momentum illius variatur, ac centrum gravitafis

modo verfus caput promovetur, modo verfüs caudam rece-

dit. Cum itaque anferes volitent extenfo collo, ac centrum

gravitatis antrorfum proferatur, fimul & pedum articulos,

contra atque aliz aves, retrorfum extendunt, ut z

quilibri-

um capitis & totius corporis exigit,

Denique univerfim ob-

fervancum , quod corporis fulcimentum perperam ftatuatur

in illa linea, quz conjungit arriculationes fcapularum, &

humerorum: in illa potius ftatuendum videtur, quz laritu-

dinem alarum dividit bifariam,. & centra impulfionis conne-

Qtit: zqualis enim utrinque fit nifus ad lineam illam

partes, per quas tranfit, fu(tinendas,

; QUt

pirecto

yolatus.

$. V. Ut de cauda poftremo loco apamus, juf'cu*ä ordo

poftulat. Cui bono, inquis, hoc flabellum? Irane verum,

quod vulgatris fert opinio, illud gubernaculi loco effe aliti,

quo omnis directio volatus peragatur, ut clavi converfione

navigium regitur? Id quidem non usque quaque verum ar-

bitror.

Nujane dire&tio volatus ardex, grui, ciconiz?

elegan-

——

*s

D at

nE MorW sPÓNTANEO &c;

49

elegam*ifïïzmä profe&o, & ad apicem pene mathematicum

przcifa. Et cauda illis quantilla et? parciffime veftiuntur

pofteriora plumulis: quin & cauda abíciffa genus omne vo-

latilium huc illuc varia dire£tione fertur. Cauda igitur mo-

tum avium furíum, aut deorfum inflectit, non dextrorfüm,

aut finiftrorfum ; nec gubernaculi vices obit, ut vulgo cre-

äl

ditum e(t: non enim ad perpendiculum fecat.aérem in(tar te-

monis: fed horizontalem fitum obtinet; cumque avis ad la-

tera fe infleCtit, caudam in direttum expanfam retinet, Di-

re&tionem igitur volatus ab alis potius repetamus, Quem-

«

admodum enim navigium, remis ad dextram citius agitatis,

circa centrum gravitaris revolutum, in partem fini(tram infle-

5

Gitur; fic avis dum ala dextra paffa fubje£tum aérem pene

fola impellit verfus caudam , pars illius anterior (iniftrorfum

flecticur: contra fi hec ipía ala :dextra contrahatur, non fo-

»

lum avis ad dextram detorquebitur, íed etiam in eandem

|e

partem deprimetür, & defcendet veluzi.per planum inclina-

)-

tum; quod aliquando licec obfervare in milvo & accipitre,

h

)

qui circumeundo, & defcendendo cochlez fpiras defcribunt,

Hinc przci(is in alarum altera pennis, irritus e(t omnis vo-

[-

landi conatus: alz enim integrz vibratio non valet, nifi ad

ea

corpus alitis evertendum, nedum ad illuu in aéra fublevan-

dum.

I. Tam felicem artis operam fperare vix licet, que &orpori* humano me-

chanismum aliquem alarum ita adaptet, ut earum remigio in aéra fub-

]o

vehatur: véel enim fi alas fatis extenfas, & moli fuftinendz pares cor-

y

pori addideris, potentia alas motura haud fufficiet: vel fi vires mecha-

(;

nismo artis juvari fupponas, :celeritatem , qua fatis crebri jactus ala-

e

rum perüciantur, defiderabis.

In utroque autem cafu mechanicum

f*

cum adícita corpori machina in imo hzrere neceffe eft. Non ex vano

virie

Ti

nata nobis hac opinio: qvui.pp:e comparato. hominis pondere cum "

]*

bus,

——

$o

DrsskERTATI!?O

bus, quibus illi o pus effet, ut brachiis alas proportionatas ea celerita-

te moveret, quz requireretur ad eum. in aére fu"ccnturdvm, phyflce

evidens eít, in nullo homine eas vires reperiri.

Sane fi in avibus eo

fine mu'culi pectorales tam magni, denfique funt

ut omnes reliquos

toiius corporis collectim fpectatos excedant: in homine vero mulfculi

pectoris parvi fünt adeo, ut vix zquent fexagefimam partem. omnium

muículorum ,

ünde, amabo, virés accerfende , ut brachia ex utro-

que latere tam vafíta flabella celeri vibratione quatiant

cum jactando

brachia omni pondere libera etiam breviffimo tempore defatigeinur?

Hionc SegzocHzERUS (g) NorLETus, (h) Prucuius, (7) & Worri-

vs (k) deducunt, vanum & fibilo dignum effe omnem artis conatum,

qui in aptandis homini alis defudat

lactitabant equidem ante annos

abhinc plures Angli circulatores, nefcio qui, artem volitandi, quam

Kircherianam . appellabant ,.

quaque

inflru£tum

perhibebant ipfum

KincHEnUM Co'legium Romanum circumvolitaffe.

Sed- ]CA ni credo

temeritetem recoxit plebeja fabula, & injuriam facit viro modeftiffimo,

qui penitus noverat

qud hominum vaJeant humeri, quid ferre ve-

eufent.

Il

P.F

ANC. DE LAN::

equidem machinam

me«d

eft, (7) que fub-

"

E5]

erem

)n

H

4

um (

re

4it

levata 1n

i

'"Opor t1o.:

arum al qdod Onus

V€i

offet

Sed mcrito cenío

res J:qd' Lix)lCantUl', lnx"*n Orem 'ïn(—jl iti Ípeenlatione

fidentins per aéra evagari

- Fundamentum ejus hoc eít precipuum

quod fupponat dari poffe globum aliquem, e laminis metallicis confe-

&tumn ,. cujus contentus aér ipfo globo gravior fit; quod ille calculo Eu^

clideo, ex proportione diametri ad peripheriam dgcto, evincere labo-

rat

Prefupponit porro, aérem in tali globo contentum, graviorem

pfo globo , íi iade extrahatur per artificia hodie nota, effecturum, ut

glo.

(g) L. 11, Pbyf. part. €. 14.

QO DL HLOS 4

"art, L.

Q) Spedlat, de la uat, T. E, Eniret 16.

(k) 9Sernünfftige Giebanfen bon bem Gebraud) ber Zbe:[en in Soenfden

unb Gbieren. C. vi1

(/) Prodromo al arze maeftra.

pDE MoTrU SPONTANEO &c

51

globus ille furfüm feratur; quemadmodum globus aqua vacuus, & in-

U

U

fra aquam depreffus, fine dubio furfom eluctatur in fuperficiem aquz

Giobos illos multiplicat pro ratione ponderis appendendi.,

Hzc aucto-

)3

il

ris fententia eft, quz tamen graviffimis dubiis urgetur

Nequid enim

dicam de calculo illo Euclideo,

quem LriBNizrUs multo ex capite

emendandum putavit, valde vereor, ne ille in abflracto ita formatus,

in materia deficiat

Praeterea ne craffities metallica pondere pravaleat,

o

non poffumus non fupponere maximam laminarum extenuationem,

tantam quidem , que;, data etiam figura fpherica, par non foret fu-

ftinendz. preflfioni aéris externi, ubi zquilibrans refiflentia interioris

h

per antliam. fuerit fubducta

Non video proinde,:quo.ex . capite. cen-

6

fores nonnulli, alias fatis folertes, hec fundamenta P. nz LaNurs pro-

ll

bare potuerint

Diferte enim LrrsNrziUus.2m [ua nova Muypethef

Phyj aft ;

fiquid arte humana parari queat aére levius, fpem effe, per-

veniri ad artem volandi pofïe, ubi recenfet fententiam P. pE LANIs,

quam & ]s. Vossir effe ait: fi detur vas concavum , tam erande, ut

P

aée intus conclufus vafr preponderet, aére tum exantlato, afcenfurum

vas iliud i sérem,

Caute tamen addit tandem:

Jfeel a bulle (1ta vO-

cat vaía

ila5 fantz magnitudinix commode fz'em, 0j penátus ,

Q' fine

vuptura. exhauriri, U durave pofhnt, ego im me mom fufceperim.

)

Caterum quomirodo opere in ipfo fe probet inventum P. nE Lawis,

refcire fortaffis licuiffet ex PuitirPo LouwEJERO Profeffore Rintel. qni

in Diflertatione edita de arte volandi per a£rem, non' tantum Princi-

pes aufus eft, ad elaborationem talis machinz invitare, fed & feipfum

auciorem hajus inventi per lmpudens plagium Ja&are, .cujus merito a

Monnorió arguitur.

&. VI. Natatus pifcium multa exhibet, fpeculac:one digna.

Natatue,

Potiora per(*crmgamu

Communi olim errore creditum fu-

jr; in pnCl )8is motus progxefïw inftrümenta efTe eorum: pin-

rnas, qua ad inámas ventris partes poficx funt utrinque binz.

Verum duó fünt;. quz prajudicatam hanc opinionem facile

refellunt,

Primum eft ipfa pinnarum tenuicas: quanquam

enim remorum oflficio convenienti agitatione perfüngi pos-

fent, func tamen exnk.s, breves ,. & adeo parum rigide , ut

z

ad

52

DrssrEnTATIO

ad validam impulfionem,. & velocem pifcium curfum effici-

endum prorfus ineptz videri debeant. — Aleeram eft, quod

in pifcium inceflu recto pinnz immotz lateribus adhereant,

& tunc primum expandaatur ad exteriora; cum rnotus fiften-

dus eft, autalio dirigendus. Quid, quod pinnis in carpio-

ne vivo, aut lucio reíectis, pari utrumque velocitate moveri

deprehendimus.

Multo igitur accommodatius in(trumen-

tum. motus progre(livi caudam arbitramur, cum facilem ha-

beat cuim infigni robore inflexionem, partemque extremam

talem, quz in latam amplitudinem explicari poffit,. & in

angu(tum contrahi. : Si enim cauda fuerit ad latus dextrum

multum inflexa, & fübinde confe(tim, expanfa prius extre-

mitate, extendatur, neceílé eft propter refitentiam aquz,

quz retrorfum impellitur, pifcem antrorfüm promoveri.

Cauda autem ftatim , atque eft in. re&um extenfa, contrahit

fuas pinnas, quo. efficitur, ut dum ad partem finiftram in-

€eurvatüur, minus officiat morui in anteriora füfcepto.

Sic

obfervamus in lintre; qui unico remo ad puppim aligato

IP

agitur, lintris proramr modo ad dextram modo ad (iniftram

paulo detorqueri, quatenus remus modo ad dextram, modo

ad finiftram transfertur,

T'ertuofo quidem tramite ferpic

navicula, fed ea declinatio ftarim corrigicur motu contrarioz

unde momentanez ille deviationes vix advertuntur.

Remex

ita agendo imitatur naturam; ut enim pifcis natura magiftra,

uando: caudam infle£tit, illius pinnas contrahit, ita ille,

quando: palmulamr antrorfüm promover, eam ita difponit,

ut ccfim. non transverfim aquam impellat En pulcherri-

mum: motus compofiti exemplum, e quo theoriz phyfice

veritatem facile perfpicias.

X, Quanta fit vis caude ad conpu»ä pifcium antrorfüm impeüänd*um' , pa-

tet ex veloci. eorum motu.in.liquido, quod propg—er denfitatem &

h-

pon-

.dus

vE MoTv SPHO'N'T'ABFEO &c.

53

xï.

dus plurímum obfiftit carporibus in eo: motis, fed potiffimum ex f"äiä.

tu, quo interdum pifces extra aquam ad infignem altitudinem in aérem

ur

efferuntur; ut vife funt aliquando trnte tranfilire aggeres, qvi in

in

xn.

fluviis ad detorquendas aquas in ufum moletrinarum exficui folent.

Alfatia haud. procul Argentorato plus una vice fpectavi, dictas trutas,.

Qs

mole minores, per arcum parabolicum aquarum;, in iibero aé:e deci-

nl

dentium , eluctari fürfum in pifcinas quatuor aut quinque pedibas edi-

[l«

tiores,

Afceníus, ut apparebat, fíolius caude opera peragebatur.

li^

Delphinos ferunt tanto impetu quandoque e mari emergere, ut in na-

vium foros profiliant.

Nec mirumr profecto, tantas effe in. eauda. pi-

In

Ícium vires; fi enim debiliores effent, vix poffent in fluido tanr denfo,

m

tantazque refiftentiz cum aliqua celeritate mover:.

Ea propter tam in-

gens mufculorum moles pifcibus a natura conceffa eft; finamque pauci,

[er

Xique graciles mufcuh excipiantur, tota pifcium caro nihil aliud eít,

p

quam. mufculi ad fpinam . flectendam deftinati

Tl

IL De pinnarum officio quid ftatuendum ? Hoe omnino: pinnz duplica-

üit

tz, in infimo ventre pofite, pifcem hinc inde fuflinent, ne vacillet,

fl«

j

Nam inavibus quidem centrum gravitatis infra centrum magnitudinis

eonfifüt: unde aves ad volandum ventre prono fponte difponuntur.

u

&]E

WVerum. diverfo res modo fe habet inm pifcibus,

Etenim non tantum

fpina ex gravioribus offibus conftans, fed etiam copiofa caro in eorum

W

dorío pofita eft: ideoque centrum gravitatis fupra centrum magnitudi-

Jit

nis eft conflitutum; nifi obflarent proinde pinnz duplicate , que infi-

mo loco per medum bafis pofitz funt, pifees in dorfum ventre fupino

0.

facile revolverenturz qui fitus nee naturalis foret, nec aptus natatui.

9f

Pifces igitur non natare pronos vi gravitetis patet, quia ubi emoriun-

"d

tur, füpini emergunt; & jaeent: fin autem vivo pinnz refecentur, in

Ib;

natatu ad utrumque latus vacillat, ut ebrii folent..

I5

. VH. Caudam piícium effe unicum progreffüs Or*ganu-m, eft

Afcenfus

ex dicdis manifeflum : eam etiam fuffieere ad mutandam motus

& defcen-

r

fus i na.

directionem, fupervacaneum exponere revocanti ad animum exem-

tatu,

plum lintris fuperius propofitum, qui remo unico in puppi alli-

eato & promovetur fimul, & dirigitur.

Quod attinet ad mutan-

d

fl»

" d

dam motus. directionem horizontg-lem furfum aut deorfum, faten-

-

n

d.um,

54

DrissegnRTaATri(0

düm, quod quidem illius caufæ&'adjumenta non perinde in aper-

to proftent: funt tamen duo,. & ut conjicere licet, potiora, ten-

taminibus variis fatis explorata

Primum hujus directionis adju-

mentum fitum eft in compreffione,. & dilatatione: veficularum,

que in pifcium ventre continentur, & vulgo zatatorie: voca

$3 f1^5

tilüu

r

-Horum utriculorum acre turgentium conftridione, que fponta-

.nea effe videtur, majorem minoremve acquirunt gravitatem com-

parate.ad aquam, cui innatant, ut poffint modo in fundum de-

icendere, modo ad aquz fuperficiem cvehi.

Rem luculenta ten-

V

«

.tamina comprobant.

i enim duabus ejusmodi veficulis:e pifcis

ventre extractis alligetur ponduículum conveniens, ut pofüint in

.aque fummitate confiflere, & tantillum emergere, vefieule ita

difpofite poterunt,. fi ad exiguam altitudinem demittantur, emer-

gere; verum fi ad duos aut tres palmos profunditatis detrudantur,

non emergent, quia.propter aquz fuperne incumbentis pondus

ità compreffz funt, ut cum pondere appenfo conftituant molem

aqua fpecifice graviorem

Si pifcem recipientr füpponas intra

aquam y dilatentü:que füctione aeris vefice, quantocunque pifcis

Id ex adverío in

conatu' luctetur, fundum petere nón pote/t.

Academia MkbpicEA obfervatum fuit, piítémi cujus vefica abrea

13

; difrupta fuerat in vacuo Bovrgr, per menfem integrum, quo vi-

xitin pifcina, non potuiffe natando afcendere, 1ed rependo in

Qui& vero aquatilia hujusmodi

aque fundo femper progreffum.

veficu'is plane deftituuntur, ut hyppopotamus, oftracea, conchy-

lia, foleze , in fundo maris aut fluminum continenter degunt, Ut

igitur pifcibus liber in-aquis afcenfus & defcenfus fit, oportet es-

fe mufculos ventrem ambientes, quorum ope aér in veficulis con-

tentus ad minus volumen confltringi poffit, aut' rarefcere laxatis

quafi fafciis utriculi. ^ Verum 'una fe hoc 1lgco difficultas dictis

objicit.

Pifces non nulli fomnum in imo aquarum capiunt: ex-

Etenim hic difficile demerfionem ad fun-

EU

pergefadi emergunt.

dum tribuere confirictioni mufculorum abdominis,

que, cum

per fomnum eorum omnis adio ceflet, fieri nequit.

At vero,

hoc perfuade, nullam omnino in fomno mufculis actionem effe:

nunquid actio in mufculis fphincteribus corporis humani conflan-

-

ter eadem eft in fomno & vigilia?

Cada-

aT

nE MoTU SPONTANEO &c.

55

Cadavera fübmerforum primo fündam petunt, quia funt gravï:)m, quam volumen

Q6f«

tetl.

fluidi illis refpondens ; fübinde rurfus emergunt, quia fibre laxautur, vafa hu-

morum extenuaptur orta femel per corruptionem fermentatione, atque aer in«-

la

Ü

L

terior otpnis vi valida fe expandit ; unde manente eadem materia. miajóris vo*

n

luininis fit corpus, quo fpectato levius erit fluido.

De majori volumine cadae

Ti

veruin. fubmcerforümir nemo inficias ibit, qui viderit; quantoim. hujusmodi cor-

T

pora di(tenta .& . inflata fint.

Demuin :dum aliquo tempoie ita incer acrein,

9tf

aquamque natahria verfantur; ubi primum ceffante motu fermenti, aut. ditfo-

lutione facta, partes folidiores fefe contrahunt ; . volumine imurnuto ruifus

de-

inergun tur.

(v

6. VIII.. Secundam deviationis caufam furfum aut deorfüm à

Adjumen-

(ci

13

etere licet.

tum alte-

t 1n

conveniente pinnarum lateralium difpofitione re

i..l

5i

rum,

]

f

enim binz pinnzanteriores ita expaudantur; ut pars illarum fu-

[«l

perior magis vergat antrorfum, quam inferior, manifeftum ett

I*

tt

propter fitum illum obliquum ab aqua, quz pifeis mocui progres-

[i

h

fivo refiftit, pinnas fublatum iri furfum, & Cum illis anteriores

QUs

Jili

3110

lem

corporis partes, maxime fi |

ne pofleriores non expandantur,

fed lateribus adhzreant: iis enim ita quieícentibus; & cauda de-

d

fà

preffionem permittentibus, citius fiet inajor motus diredlio fur-

ICJS

Mf

íum. Corporis enim ijn zjuilibrio conflituti extremum levi im-

o

ICd

pulfu furfum elevatur, fi nihil impediat alterius extremi' defcen-

3

-

']-'f

t

ag

fum. -Contra veró fi, t

1

À

t di

C

LX

im eft de pinnis anterioribus, pinnz

Vfa

iail

iot3

pofferiores extenc

tur, contrafclis anteriori

Dus, partes piícis an-

$u

teriores inclinantur ad defcenfíum:.

odi

$. IX. Inter volatum avium & pi'tium natatum hoc difcrimi-

hv

Difcrimein

Ut

nis intercedit, quod fufpenfio avis in aére fiat ingenti vi mufcu-

volatum

3

q

m

lorum pedtoralium per frequentes faltc

i.

Natantibus nihil opus

inter &

E

c

tatum.

fl*

eft ea vi fufpendente: nam minus fpecie eravitant; quam aqua e-

jusdem voluminis.

iX

AX

N

ii

(5

Hinc demerfa ut pluri

n emergunt.. Homo

LL15

quidem capitis pondere przgravis vix e

mergit, nifi corpus eriga-

oXe

tur velut remigio pedum & manuum.

Pifces vero facilius ab a-

illg

qua fuftentantur, quam nos a ferra:

non enim defatigantur pro-

im

prio gravati pondere, nec fübjeéhe partes dorío & ftapulis pre.

Hinc eft

10

muntur, cum partes undique librate non gravitent.

fe

primo, quod vafliora etfe potlint pifcium , quam terreflrium ani-

il

ftria

malium co;porq, ut ex GngLAEo notàt BonEgLLus: quia terre

anl-

*

(t«

56

DrssERTAT:IO

animalia proprio gravantur pondere; pifces vero fine ullonifa in

aqua librantur

Secundo inde conficitur, quod homines pingui

corpore facilius natent, quam macilenti, eo quod adeps & caro

volumen augeant pro ratione ponderis: plüs enim ofla & pellis

gravitant, quam adeps & caro. (77) Üxtera animantia, licet fint aqua

graviora, neque folliculum aliquem habeant, quem dilatent, ut

.

leviora evadant, pedum tamen & brachiorum expanfione ma

iorem

fuperficiem acquirunt, ex/qua, atque ex frequentioribus ictibus,

quibus aquam percutiunt, fecundum Mechanice & Hydroftaticze

leges obtinent, ut vehementius ea refiftat, ipíaque facilius fuften-

tentur. Sed revocemus hic gradum: ad ampliorem materiam de-

labimur, quam quze per anguítias harum pagellarum digno exa-

mine recenferi poffit.

De hominum, quadrupedium , & avium

aquatilium natatu uberiorem notitiam fuppeditant expofcentibus

BongLLUs, BavrEe, nu HawELivs, & ex horum obfervationibus

Lexicon CHAUVINI.

(7) Obfervationem hanc facile firmat recens & oppido mirum Hydroftatices phä—

nomenon, quod anno abhinc fesqui altero fortuito fe fe prodidit in Sacerdote

Neapolitano, viro literatura & Scriptis claro: PAULUS MOCCIA illi nomen

eft.

Hic etfi corpore fit fupra mediocritatem obcfo,

uod in examine ílatice

pondus 300. libr. exhibuit, erebris tamen experimentis, in prafentia complue

rium teftium captis, conftanter deprehendit, corpus füum fpecifice fevius etfe

aque volumine corpori

fi

Iu

16 refpondente,

Aquis quibuscunque immerfus» pe-

étore tenus ad perpendiculum «onfiftit, quinanergatur3 quin (& aucte aéris,

calore fe eminere altius obíervavit: jactatus à imari ventis concitato , vproceltis

omnibus füpereminet; per aquas tranquillas, brachiis ante pectus decuffatis,

varia directione volutatur: in éubitum aquis impofitum ita reclinat caput, ut

fufficiens ab aqua fulerum pro fomno commode captando experiatur: ab urins-

toribus vi valida fubtus aquas abreptus, vi-valida identidem emergit, Paucis:

fine omni natatus adjumento omnia in aquis peragit povum hoc naturz am-

phibium ea facilitate» qua folent terrz infiftentes.

Ex tentaminibus a D. JOSE-

PHO DIES, rei tormentarie Magiftro, follicite inftitutis, Hquet; eutn 30. libr.

Neapol. fpecifice leviorem «etfe aqua,

Atque ne fortaífis animum Ledctoris füfpicio

fübeat, narrari fabellam ex novellis, quas rerum narrandarum inopia ad por-

íá

tenta fingenda non raro inducit; lubet remittere Lectorem ad exegefin mathenia-

ticam hujus phoenomeni, quam non ita pridem publici juris fecit DOMINICUS

BARTALONI Mathematicus Neapolitanus, abunde commendatus ab opere re-

centi, cui titulus; Mecanica fublime diimoflrara coll' Algebra,

ó. A-.. M. D.N'G.

p

A

r

-

-

TRUTU. Cs n

*2

. sda u EE RA

-

[l

[51

-

3

N cesds

d. :

ais

A« r as

Es

g IT

Fa

"

—— M —R RE

|

W

ï.u

E

i

E Hvæa

X

s

o

w

T

$

&

»

g

$98

p Á

ii

"

L.

a

e

"3 d

.

&

g^

g**

E

Es

" n..s..w.

E]

AA

w

*

TA

AA

W

o^

s

bee 1

—

T

hLA

ii

zi

x

—

&

2

s

MPOEIGE

Ls

w

Ó

z

Id

35

i

X

TA

p

I

H

H

5*

EEE

AE

UROY

EY

T

r

Y

OR22

pv

P.

P

E

d

T Yi

r —

l

Ms

-

$

-

Pt

E

P.

x

TM

E.

n

5

E5

d

E

UE

EM

3

Bs

-

T.

um

U

E

-

VA

Bd

M

E.

CM

d

aw

s

M

E

t

j

j5

II

ER

Es

Ss

$

E

:

IOP

AE

r

a

ee

ETE TE

Mp

n

HÍ

A

.

*

AUR

A

d

T

A

^

p

R

L

.

*

X

N

x

b

Va

^

Y

i.

M

--

o

z

C

DN

.

LE

m

VA

ec

p*

o*

n

i

*

d.

d-

(

W

STa

x

-

a

od

-

o

$ a

AL

N

od

4

i

2

.

U

"-

EX

A

J

d

x

UN

A

i

A t

x*

s

As

n . R

R

CY

N

v

d

d

p

2*

iecm

L

r

*

n

.n.»r

s

E

N

a

NSS

m

E

A r al

N

d

R

Es

E ts

CR ol i.

N

d a a

s

A. as

.

a

^

(v

ES

^.

5

À.

e

rb E

""

QWEN

s

a

N

u

Ya

w

A

w

Al

E

"-

.

""

A AA

N

EM

EE

s

j

IN

J& d

E

n

h

:

*

ARA

N

A

P

^

"s

p

h

d

P s

e»

x

"

z

x

T NS

(s

AU

N

i

j R

r As

2

Es

X

3

w

c*

E*

a

x

CY

x

N

A

d

EY

h

i

w

N

.

^

r

.

Es AE

9

PX

m

d i

s

ER

iw.,

Y

od

s

A

- .

me

C

E

M

hd

x

N

s

N

N

s o o a

-

N

hs.

D aE

:

dueA,

PA

N

AX

as

d

N

z

9

z

V NEN

Vs

M NENI

.

RC

o ol

A

N

t

s

S

pl R, A

E

t

*

A

.

i d.

hE

Jr.)

v

R AL R h

.

: a al

X

»

3*

2

N

CN

À«

-X R

EN

a

AEEN

s

r

-

VA

u

N

*

h

-

A m

N

i i

r

N r n6

*

2

M NCQCN

N

NNEN

N

-

m

NU

h o A

-N

4

ov

d.

H

zr?xr

T

":

k

Es

i

D

$R

R a.

OE

x

.

25

Md

NT

h

N

A

NI N

D

d

cinede

C

ww w

a

L a Rs

r

N

ii

d

a

x

*

m a

—

4

-

AA

d

MC

z

T.

AV

AE

h

z

M

CRRA

s

nE

N

v

N

M

^

o

*

d

u

ho

A A

*

.

d

b

s

YR

;

28

ii

2

?

L

M

"

VN

N

i

E

2

vt ii D

d. A

d

"

$

[t

"st

P.

ho

P

(xijv

d

s

.

E

d

i

W

C

r* 3

Ms

*

*

O

i

p

d

d

^

p

"hb

*

5

*

3X

hs.

"La

t

"

E

1

v

x

-

^5

:

.a

d

T

[

&

(

"

s

P.

N

t

r

E

d

3

»

g

:

;

ww.

ET

T

&

-

*

N-

"

ia

"

x

*

M

H

4

"-

T

T

"

4

r

E

E

T

&

D

"*

-

j

d

Eu

gO

U

".

-

d-

m

d

E

d

d

d

a

T

TR

E

x

E

P.

-

Ü

E

&i

EU

-f

i

ia

z

»

TW

:

ia

g

E.

a

E

A

m

*

-

E

2

Die

T

n

»

.

á

.w:.

E.

d

- M

b

h o

"v

*

F

n

E

E

m

,

E

N

b

"d

E

E

j

x*

*i

H x

T

k:

a&

3

k

E

: i

E

*

2

43

*

i

T

F3

"

-

ij i

"

"-

TA

-

i

-

F.

w

d

E

t

E

s

w.

*

»-

E

d

a

E

*

"W

T

E

:

h

^

p

u

"

IN

EC

E

3

ü

AU

"

x

m

E

"

À

!

-

h

W

*

Ü

E

b

ex

h.

E

P

s

"-

"

N

Bu

x

EC

ean

F

d

.

j

*

n

-

jd

5

P

AR

d

"

".

-

P

"

s

-

*

E lw

n

E

-

d

g^

*

d

E

T

*X

*

"-

T

B

A

d

*

E.

as

n

^

r

ad

Wt

J

3

,U8

d

3

-

F

7s

b

F

^

6s

pZ

E

L.

B

É

&

P

R

E.

L.

n

Vl

P.

d

o

-

a

^ l

AE

d

^

d

FW

s

x

P

h3

N

x

P

-

*

x

*

2

E

v

*

.

"

m

E

"

h.

E

a

z.

:

Bu

F.

-a

^

*

b

n

*

:

ho

u

3

*

T

U

i

E

s

E

"

E

-

»

-

b

"

3

st

-

3*

d*

w

D.

w

2"

lio

d

"

F

i

E

^

Y

; OE

i

p

d

E

P

E

2

s

$

E^

e

i

N

"

E-

-

E

2

j

Ls

i

i

2

N

H

IN

m

"

3

RE

20

EM

K À

F.

x

"

3

EU n

s

as

:

P

QU

"

:

É

"

«

?

b

FcR

j-

d

v

h

-

.

T

-

E.

C

*j

:^

E.

j

u

;

æ

Bs

K

d

i

^

X

t

E

EÓ

z

7

W

r

E

4

x

n

x

E

£.

.

P

:

W.

x

F-

:

L.

al

u

v

r

o

&

*

*

M

»

,

-!

E

m..

P

".

.

"

E^

*

i

d

d

*

a

o

*

&

*

"a

*

s

E

m

i

p

[

9

E

a

if

od

"R

T

n

L

d

A.

Y

M

BC

M

b

--

m

AE

$088

»

WE

x*

u

i

i

T

M

A

"

lÀ

h.

*s

^

T

R

M

w,

& ia

3

&

E.

u

$

"

Á

.

*

p

"

WE -

des

EC

E

-

E

"

7

k

-

&

hi

d

*

s

x

[

::

:

m

du

d

il dl

E.

E

n

"3

^

;

-

*

*

F

L.

*

ás

v

»

X

i

v

E

5

4

"

-

t

j

d

mw

$^

u

3

2

:

D

Y

*

f

*

x

ä

3

2

t

à-

j4

b

:

5

E

2

z

"

P

ia

s

- d

x

5

*

Y

*

x

*

X

j

jl

£

?

$;

E

C

i

£

v

i

L.

J

n

N

«

i

E

*

3

FE

m

x

x

E

*

—

m

"

——

A

K

s

n

E

a

j

*

z

z

*

2

26

i

s

z

É

Hs

2

&

2

4

*

P

P

s

*

Te

d

L

:

E

a

iA

SSBDNUT

&

DISSERTATIO

INAUGURALIS

ï p

o

d

VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

OTU SPONTANEO

| M

E

ä

ä

PORIS ANIM AUS

2

E

DATA

uä:

LUCI ET. FAUTORIBUS

QUANDO.

g

AUSPICE

19

DI O -.OPTIMO MAXEMO

12

P.AMBROSIUS EGELL, 5oc. [zsu,

z

AA. [L ET PHiLOSOPHIAE MAGISTFR, .JUSDEMQUE IN ALMA SEMPERQUE

Cargnorica UuivensrTATE Moc

UNTINA PROFESSOR PUBLICUS ET OR-

10

DINARIUS ,. l'ACULTATIS P

H1LOSOPHICAE AssEsSOR,

PHILOSOPHXCI DOCTORATUS ET BACCALAUREATUS

JURA EE INSIGN'A

NOBILIBUS

ORNATIS

REVERENDIS

PRAENOBILIBUS

ACPERQUAM ERUDITIS DOMINIS

-

PRIMAE ET SUPREMAE LAUREAE PHILOSOPHICAE CANDIDATIS

PUBLICF IN ÀLMA $SEMPEROUE CATHOLICA UMVERSITATE MOGUNTINA

More majorum , vitu folenzi. confevebat

ANNO MDCCLXVIII

DIE VI. SEPTEMBRIS,

E TC

EM RL 2

EL )

UTRPISNE

qorEn U UEU. qMit

Monzm!me 3

'Iypxs Ele&or. Auhco- Academ. prwxl apud Hæred I

2

ü/ Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

1