Ja1_fol_1
author: Constantinus Africanus

u

E

a

EE

-

s

D.

æ.»

-

[./

Mu n

12

—

i

M

m

a

du

É

f

w

m

x

ais

m

À

——

—

ÀÓ

"

-

E MaeEUu LL r L A E RHRESIU TT a,

u o ais

X

——— EL

w

ETRU

-

—

f a

m

-

^

3*

AX

o

N12«511922723 021

-X

£,

DETETRLUUD LOTL

t

4 .

l

Tübingen

Ld

(

[4

M

x

E

r

m

t —

—

-

a aE ii

—

—

p

—

dene OE

,

ss

R LA ..

viStlogite At

*

e£CONSTANTINI

*

AFRICANI POST HIPPOCRATEM ET GALENVM, QVOe

rum, Graecelinguae doétus,fedulus fuitle&or,tnedicorü nulli prorfus,mul

tis doctiflimis teftibus, pofthabendi opera, coquifita undiq magno fludio,

, lam pnmum typis euulgata, praeter paucula qugdatn qui imprelfa fuerut,

fed &ipía* nobis ad uetufliflimorum exemplarium manüfcriptorum ueri

P 4

tatetn tanta curà ca[hoata, uthuius autoris antehac nihil editum

cenfen pofl"t, Ltbrorum &grotis & medicis utiliffitnorum

max1meq; neceffariorüm catalogum hici p

cina uerfa & prima épiftola

demonfh'abum

die C uI N

gj .g/&yec'd g(-p

f

ï'

Cgmäe"rz

(e

SS

Ó

».

z

N

z

ps

z

L«

!

—

CT

77

X

&

z TRRGrane s

;9

S2IL

»h

:),

$

BASILEAE APVD HENRls

CvM PETRVM.

W/y "

4

-

&æ&

ia E SSNCBEUNR

i

*

"o

ca*ranöe*vs LIBR'OFLVM CON/

STANTINI!I AFRICANT,

*«

|

Demorborum cognftiorie & curatione

Lib.

Lib.

VU&

I,

Deremediorum öcægritüdinum cbgm'tione

De ürinis

Lib,

Ye

Lib'

De ftomachi affe&ionibus affe&ionibus

T.

De ui&tusratione üatiorum morborum

Lib,

Y«

»

Lib.

IY,

De melanchbþ'a

L

a

*

ec L.

Decoitu.

Deanimza & fpritus difcrimirie

Lib.

I,

DelIncantatione &adiuratione collitgfufpenfíone Epifl, 1.

De mulierum morbis

Lib,

I

Lib.

Is

Dechiruroia

Lib,

Is

Degradibus (ïmp!icium

$5

»

2

»Dp*CcLET CAN- j

CELLARIO REVER, EPISCOPI BASS;

uiro doctrina & uitute incomparabili,Henri,

cus Petius

s.

D. H

^

MA D

Raflantiffimeuir quünupér mihi cürm prímg

us

J

nobilitatis & fortitudinis uiro Thoma Schole

roàLeitmen, quieffufiffime omnes uiros pr&

E

/

b

darosamat & pdicat, eftenitn Suoim uoicp QiAqp

pE

lgl fermoeífetdedoctis (imultg ín adminiftrandis

EU

X

R

rebus publ, idoneis felicibusQy, te multis quos

3

egonominabam unum oppofuit praepofuita.

A

74 Incredibilíter cómouitmefua deté oratione &

TY

- opinione in/amorétui., Acceffitad cómouene

drum- animü meüufamtliarit

as tua que tibiiam olím €ü maioribus meis; aio,

paréte;& alijs meis cognatisfuit no aulgaris.Iccirco quo ego teflarer hané

ergatuam humaritatem animü uiía eft mihi oblatà occafío in iedendo au«

tore hoc Conflantirio, quici énim magis décet quäm fide, eruditioné,expé:

rientia, (aummurm autorem dedicare optimo, eruditiffimo,prudentiffimotg

üifo,máxime cum fciam te effe qruadoap, medi'cosä; optimos quofcy diligen

tius,& quàm uulgus medicorü,euoluere;Habes in hocigitur medicouno;

quz in multisnon potes habere;autfaltem nà tanta finceritate, & tradendi

ordine, cuius quidé paucula quaedam fuertint imprefTa ante multos annos,

quae autor fi reuixiffet uix agnouiüfet,-no*s üero na&tiexemplaría autoristem

pore fcripta íntegrum inlucem [ub tui nomínís patrocinio tnedicing ama/

toribus damus. In primis feptetn libristotius corporís morborum caufam;

fhatüram, indicationes ,curam & remedia tradit, ut nihiluideatur medico,

prater hos libros,opuseffe, in quibus emendandis quid opere &ollocaueri

mus,ipfa res indicabit, Deurinis cuth maioriapparatu multa fcripta extát,

fed hocautorénetno utilius fcripfit.Item ín opere de flomacho operamde/

ditne fcriberet quzepáffim obuia fünt inalijs libris,Et idem confiliü & infli

tutum uidetur habuiffe inlibro deratione ui&us , INec putátoptimi médici

quiuiderunt, preflantius eífe (criptá quicquade melancholia, tam diligens

eftin colligédis omnibus melancholici morbi fpeciebus,propríjstditeren

tijs,tamt fedulus eftin qugrédis remediorü prefidijs.De Venere quid pro»

&ioris naris facile ii

fit quid(g obfitita quog, fcripfit,ut quilibetpaulo emun

deat per omníalectoris utilitati;nufíquam cdiofz offétationi fluduiffe.Quae

atit (cripfit de anima & fpiritu nemo

tamniger eftutnegare pollit, non fra

Platoné;. AriR-Galen.fcrfplïfïe.Porrö

firapoftmagnosillos ueteresautores

ofe ua^

in incantionibus & adiurationibus qui defiderat cire quid fuperftti

a a

nurm,

E- D

]

EPISTOLA

num,quid non ómninocótemnendum, quid abfurdum, quid rationem hà

beat,hunclegat, formabit,opinor,pulchreiudicium ad hecdifcernenda.In

uibusrebus maximi perfepe uiri hallucinatur coecutiuntdy, adeó utab in,

- geniofioribusilliteratis rufticis rideantur . Mulierü morbos ita tractauit,ut

exillimetur finoulariter propenfa uoluntate uoluiffe infirmo fexui confule

re, Nequidautemoperi abfoluciffimo deeffet. 557 íuy ita docet, ut inana

tomicis fpeculationibus folum uerfatus cenferi poffit. Poftretmo qualitatum

in fimplicibus gradustam luculenter demonflrat, utres quz etíam acutifTi^

maingenia folet fua difficultate uincere,iam harum rerum fludiofo cuilibet

UWRUNSENT

pateat, His maíoribusq; quàm uerbis cófequi poffim dotibus cum fit prae,

ditus hic autor, antehac nó typis,exceptis pauculis, excufus, uifum eflmihi

tue excellentix conuenire, quiomni genereliterarum & difciplinarü es pe

ritiffimus,ut dolendum quidam dodti cenfeant tererum publicarum curis

occupariimpediritg,utnototü, quantus quantus es deditum liceat effe mu

fis.poffesenimrem literaríam,abfog controuerfia,iumare ut qui maxime.ni

hilc'lg cederes po!ygraphis illis,(iaut uoluiffes aut negotia comodaäp publica

permififfentlibros (cribere. Quum oratoribus non dico huius feculi,(ed ue

" teribusper omnía cóferti poffis . Et carmine docto feliciffimus fis;polleast

qnantü optimus poéta. De tua íuris cientia,quam profeffus es multosiam

annos magnamortaliü utilitate nihil dico,ne i uera dixero, uidear adulari,,

fino(atisprorei dignitateprgdicauero,cuipiam uidear de induflria minue;

e

reuoluiffe , Fitcerte his tot ornamentis uttuuiciffim decori fis principituo

Philippo à Gundeltzheim, qui te omnibus ornamentis cumulatim ornat,,

quiy fuiordinis principes omnes longo interuallo poft ferelinquit , mode^

rationeanimi,iu(litia & lenitateerga fuos omnes , quibus nominibus nul^

li eius locis bene audiunt;nifi qui tales etiam kconfilijs habent,quibus ius di^

uinum & humanum non folum cognitum , fed etíam cordi eft. quid non

xv ciivly interrogati incontrouerfijs caufisty pub. fed uerum &iu

- fuftum iudicia refpondere Íciunt & audét.Sed nelongior de,

tinendote Doctiffime Luca occupatifs.in publica com

modapeccem,finiendumeftmihiepifloliG, Vale

igitur & uiue quàm diutiffime

feliciter incolumis,

£

Anime pfectio duobusmodíseft. 514

Aníma uírtutes & uítía recipít

512

EORVM QVAE OPE

Animz & fpiritus differentia

516

Anímz uírtutes tres

315

tí fpgf

fim infunt;

j

A

Anímá corpus fegt füís ationib, 283

Anímzlabor melaücholiam faciít 286

*

UE Bomínationís medíciná

a

Animxuítalís ratíonalistg actióes me^

EE

$

P

tríplex eft

. lancholíam proct

éanit

28$

E

d

Abomíriatíónis mediíci/

iþ

na

Anüímz paffiones funtocculte

194

VE

E

ANS

ER

.

79

Aniexítus & mollítíes

92

Abrotanum

365

nífum

. 576

A

híum

$44

Antídotíad dolorem epatís 102 & 103

Abfinthí) contra ebríetatem ufs

18

582

Acacíà

351

Anütimoníum

Acetum cüa

Apertío uenarum ttipliciter fit

54

qua marína occídít pedí/

Apíum

379

culos

Apoplexià magna X eiüis cuta 22 25

Acetü,fal & a

s2

O A

S

Acorus

qua OFddït pédículo

359

20

Aes uftum .

Apoplexía patua epïicpüa :

4*4

385

ppolexíx cura

3o & 2

Agarícus duplex eft

346

Apoplexia & épilepfía nó dífferüt

*

E

-s

nus caitus

378

Apoplexia

200

17(?

Allium duplex eft

à

382

2óÓ

Apoplexía quíd

Aloés ttíafuntgenerà

Apoftematà uírgá

125

Alopecía quíd & unde nafcatur

'ssc;-

Apoftemata teftículoruri

pó

Alopecig cura

1

Apoftematü ín carnofis locís cüra 552

Alumen

A poftematis curatíó

»7

357

E

Ambta quíd

Apoftemata in ore ftomachí

255.

Zmeos

369

Apoflematumcurationes

189

Amomutimi

zi

Apoftemata uulus

i5t

Amoníacutri

5

Apoftenmata .

158

Amor quid& indé acín cerebro na

Ícitur

18

Apoftema fiffuri

46

Apofteratum cutà

236

Aiiotís fübfidíum

i$

Apozemata

lo2

Amatores feab ebríetate cauéant

19

ppetítiuz üirtütís paffio

220

Amatoruni forma

18

Appetitíuz uirtutís cáufa

d7

Amorís cura

18 & 19

Appetítua uírtus

21ó

Amygdale

365

Appetítus ín epate

209

Anacardína potío propría medícinale

Appetítus bibédí trib.rriodísaufert 7o

thargíz

1

Appetítus aialí quantítas

234

Anacardí

59l

Anethura

Appetitus ftomachíno naturalís — 255

-

365

ppetítus caníní caufa

255

Angína

44 & :5

Appetitus írratíorabilis quibus cótín

Afginalaborantium díeta

175

ít

69

"Anhelítus

27

Appetítusaquz extra naturdm

i52

58

Anhelítus paruus & tardus

Appetítus quomodo excitandus — 2st

Anhelofus totam corpus moueat trí/

Appetítus canínus tríbus modís

6d

bus modís

58

Appetítus defectio

i26

Aníma quid

513

Apjpetítuí uínur prodeft

g

Aníma fubftantía incorporea & moz

Appetiít(defectio

uet corpus

35

Appetítuí laboráti

b. ünctaofa danää,

69

8 3

Apum

INDEX.

Apum morfüs '

146

Bortago -

548

€x CU w

"Aqua marína cumaceto occídet pedí/

Bulifmi f!ietia

78

culos

7

Aquzappetítus extra naturam

257

Cacolle

$42

Araneatela defenditquattanam — 519

Cadmía ttíbus modís eft

383

348

Caducus morbus

2!

Argentüm

392

Calamus aromatícus

$52

Argentum uíuum

Autftolochía

356

Calculos habentíum díeta

280

Arnogloffa

355

Caluitíes unde

[(

Arfenicum duobus modis eft

385

Calx

385

184

Calamenthum

377

E

Arthetíci ..

3$0

370

dÉ

Camphora

Arteríarum íncifío

-7

Canales naríum humanaárücurte 19

"Axteríarum íncífio poftauriculas 328

Cancrííncífio

334-

Artetíarum íncífio qux funtíntempo

Canís rabidí morfüs

156

ríbus

28

Canís nigtípíli.

320

375

Canís fecut :

$20

Afa

Afarum

369

Canínus appetítus

254.

Aícarídes folent nafci in inteflinis 88

Caniní dentes ad quíd utile

319

Afinini & pecoríni lactís utílitas

15.

Caníni appetítus caufa

248

& 14

Canna

Óá

375

9

Afiní fíimus prodeft capiti

66

Capíllus ueneris

349

ä

Afcllarumtoctor

Ca

píllorum furfura quo pacto medi,

Aímaticus

175

candx

$

AAfinatícorum díeta

280

Capillorum afperítas

366

Capillorum medícina

r2

Afphodelé ,

7s

Auditus paffio tríplex

Capillorum furfara

Auditus porta mentís

31

Capillorum amífTio

Audítus dímínutio

182

Capiíllorum paflío ande —

ZAudítus ablatío

31

Capillus unde nafcitur

ZAuríum fialíquíd incideriteuratio 55

Capíllorum praflura

[

Aurís oppilatíonis cura

539

Capítís dolor

Auríum dolor

32

Capítís dolorís cuta -

Q0: QD us m VE o

Autríum tínnitus

?

31

Capítis dolor ex ftomacho

Aurium fi fubito fanguis exítcura — 55

Capítis dolor ex membrís

ibid

Auríum faníes

3

Caput írt quatuor partesdíuíditur 4

Carbüunculí unde

Aurum .

348

163

B

Cardamomíduo funtgenera

347

Cardamomum

373

Balfamus

356

Cardíaca non fitnifi flomacho &

€ot^

Balauftía

$62

de laborante

)31-1

Barbz medicína ut nafcatur

P

Cardíaca

Cardíacus morbus

176

Bdellium

359

62

Dediígar

352

Cappares

365

Benedícta

Zos

Carnís gín

339

Berberís

quibus pt?deiï

364

Caruí

giuarü fapflaitatis cota

373

Caffia fiftnla

Beroníci

374.

346

Biítumen íüdaicum

"

378

Caffialígnea

369

Blanca -

204.

Caftratíimberb8s

122

E

Catarchusad oculos defcendens — 556

Bolus.

Catarrhactaz

rr(m

3

L

INDEX.

bäïarrha&arurï'i óculorüm cüra

5358

Coliícam paffioné multí patiantur 84

Cathartící

108 & 195

Colíca paílio nafcit ín quínto ínteftí^

Caulibas propríum ne fumus uíní ad

no

cerebrum aícendat

18

Caufon

Colíca paffionís caufa feptiformís eít

!42 & 195

Celíxcura

339

Cäica paffio uniuerfalía & ;pptíaha^

Celtíca

54.8

bet accídentía

85

Centaurea duplex

362

Colícá paffionem cutantes errant me^

Cephalxa unde

dícialíquando & ín renü dolore 86

Cerebri paíTio e

x caufa Hom'aäiï 28

Colícx & renum ueradífferentía 96

Cerebri ínflatío

HSTS]

Colícorum figna & caufz

86

Cerebrí paíTio propter melancholiám

Colícorum díetà

2798

duobus modiís elt

285

Colocyntha

3567

Cerebrum díuídítur ín quatuor pat^

tes

N

Combuftionis ignís cura

191

LA EO

lo

Conceptío mulíerís

184.

Cerebrum diuiditur ín duas díuifio^

Condiíft

585

nes

3809

Conftríctorum ad fracturas offium &

Cerui firabonís oculí

membrorum

$19

52

Cerufía

$60

Contentíua uírtüs -

219

Chamxdreos

574.

Contentíux uírtutis paffio

ax

ibid.

Chamepiteos

Cor aérem trahendo carere non po^

Chamomíla

346

teít

$72

Chelídonía

581

Corallus

354

24

Cholera rufa

Chírurgia quíd

Cornex & palpebrarumi coniunctío^

:

i

51l

nes

32

Cholera rubea quomodo medícada 8

Corneolínatura

319

Choleta nígtaín actionibus duplex

us -

[4

Cïlgdrig uíta ex quatuor üírtutib

288

286

Cibus orinís tríplex

201

Corporí naturalí modi duo

E

Cibus nó coctus ín corpore trialos chí

Corpus ignís íncídens

162

Cícuta

mos generat

14

Corpusanímam fequitur fuís accíden

376

tíibus

282

Cinnamomum

368

Coryza extranaturam humiíditas 54.

Cocognídíuni

364.

Cóftus duobus modís e

366

Cranet dolor

Cogitatío unde fit

30

n

Cognitío undefit

5IO

Cranei cura

11

Coíre nó ualentíbus medícametà 306

Crétacütaceto fangüinifluxu denarí^

Coítum fortíficandü quz extrínfecus

busptodeft

35

apponenda

$o7

Croócomagma

205

Cóítus prodeft gbus hígra cholera do

Crocus

355

mínatur

18.

Crocí femen

320

2

Cubebe

Coítus ín fetría habet

349

Coítüs caufa ex

ítía

Cufcute díuerfarum uírtutum eft. 546

. accídít

qu'o rígor & trift

$04.

Cyclamínus

379

Coítu utilítas

305

Cymínum

375

Coítus quíbus

no^

Cyperum

362

céat

Hprodeiïï, qufb'usc'p

302

Cypreítus

350

Coítu contíngít rígor & ttíflítía — 505

Daucuse

Coítus pauciítas

, 122

370

7

A&Qvug

370

Colicg.paiïïo

Deiíntentío

IN DEX.

278

Ó

Deiíntentio ín creidís anímaliit mem

Dyfenterícorum dieta

brís tríbus modís fuít

95

E

N

E

Dentes perforati

38

H

Dentes commoti

39

Ebrietas uíni unde, & quid noceat &

E

ebríetatís cura

17 & 18

É

Dentesputrídí

58

Dentíum colores mutantut

39

Ele&uaría ualentía ftomacho

278

Dentíum nígredo

174

Electuatíutm tuffientíbus utile

202

x g emüpre Ms

39

160

Dentíum frícatio

Blephantíafis —

$20

Dentíum dolor . .

Á«

175

Elphantínum ftercus

Dentíum extractío

339

Elleborus níget

37

Defidertj ablatío

250

Ellebotus albus

371

256

Emblící

345

ä

Defiderí] potusablatío

Diíabete cura

192

Embroca cotttà omne üaulnus ad re^

&ua&wrwy paffionem habentrenes

118

. ftríngendum fanguínem

32

Díacodíon

204.

Empyící

46

20$

Z

Díacoftum

Empyícoram díetà

Díacymínum

204.

Empyiícorum cuta

i74

Díagnídíum

569

ndíuiá

355

Diíahermís

284.

Enula

367

20$

69

Diahírundínís

Epar fundamentum fanguínís

Díarheumbarbarum |

204.

Epar duobus modis patítur

[94

Diíalacca

204.

Epatíca digeftio

98

204

Epatícorum díeta

779

Díamareatiton

206

í7o

Díaporicaímperíalís

Epatíseaffio

6

Diapraflion Conft

í

Epatis fupetiot

is jene íuricte furit üfjs

205

aqtini AHican

urínz

204. & 205

ä

Díarhodon

Epatís paflíoex caufaftomachí — 218

Z

Díafulphur

205

Epatís mala complexío

JDíafpermaton.

204.

Epatiís apoftemata ín duobuslocís na

Diatríon pípereon

206

. fcuntut

Dictamnum

380

Epatís oppilatío

^

Digeftío mala

J76

Epatís paffioneíuuans medícína com

Digeftíua uírtus.

?9

- pofita

102 & 105

Digeftiuz uírtutis paffio

220

Epatís apoftemata dura,fi inueteraícet

íncurabílía

Dígeftiuxuirtutís corruptionis caufa

ín ftomacho

242

Epatis apoftemata nafcentía duobus

Digeftíonís corruptz cura

244.

funtmodis

95

Digeftibilís uírtus tría obtínet

[94

Epatís fanguínis fluxus multís mo;

dís

o6

Digitorum fuperfluitas

340

Ephemera febrís

Dolor corporís quatuormodis — 157

130

Dormítatío membrorum ex frígidi^

Epilepfía quíd

20

tate

25

Epilepfía apoplexíx uícína

20

360' & 561

Epilepíia ueníente crefcenteluna hu^

Dragagantum

20

Dragagantum quadruplex eft

385

mída,deficiente frigída

Dyfentería quid & eíus caufa

.80

Epílepfix cura

20 C2

1

Epilepfia

200

Dyfentería

Dyíentería íuuantes trochífci & conz

Epilepfía puerís duobus modis fic

fectiones & pulueres

82

Dyfenteríe fignificatíóes unde afe in^

Epliïeopfïa & apoplexía non dífferunt

uícem dífferant

el

: 70

Epilefiz

I N.D B.X

Epilepfizaccidentía

20

Guttata urína

19

270

Gutturís incifio

340

Epithímata ualentes ftomacho

368

Epithbymum

4

Erifipela

96

Hzmathites

358

Eupatoríum

346

Hxmophthoicorum cara

174

Euphorbíum:

3581

Hamophthoicroum diíeta

272

Expulfiua uírtus

2g

Hzmorrhois ad medicandutt duta oo

222

FHimortrhoís caufa & unde

89

Expulfiux uirtutís pa io

Fizmoerrhoides

279

Facieí puftulz

187

Hamorrhoídis accídentía

90

Faftidium quatuor mó

dís fit

75

Hemícranea

io

Faítidium patientíbus uomítus & fo^

Hemicranee cuta: -

1o

lutío uentrís prodcft

74

Herba omnís tría uitia habet

203

34

379

Faucíum tumor

6

Hetrmodadctyli

Fauís genus fcabíei incapíte

Herpetís curà

188

Fauís quibus fübueniendum

6

Hierapicra Afrícani

203

Fauus nafcitut ex phlegma falfo

6

Hirundinís fanguis prodeft oculís 28

Febrís tertíana

195

Hyacínthí natura

$i9

199

Hyacinthitríplíces funt

392

Febrís hémitrítzus

196

Febrís quotidiana

200

Humano corporí duo fpecíes funt 5iz

Febrís hectíca

Hydropifis

i8o

Febrís quartana € eíus curá

1908

Hydrogifis non €

(tüne paffione

epa^

Ferrum candens

377

tís

iod

Fidelítas dile&ionís fundamentit

18

Hydropifis quíd & unde.

ioQ

167

Fiífuta manuum & pedum -

Hydropiíin duobus modís curane

Flos xrís

384-

. Qudai

iot

Foetus lubricus

183

Hydropícorum díeta

179

Folíum

361

ydropícorumíncifio

541

Formíca quomodo curatüt

54.

Hyoícyamum

$i9

356

yolcyamus

384.

Frontís íncííio

ü

348

. 379

380

Hyperícon

Fuful

Hypochondríacos oportetambulare

Fumus terre

351

. poftcibum

29$

Hypochondtíacos non oportet cura^

Galanga

52

tídecerebro

?0$

Galbanudmi

3576

355

ypochondriacorumaccidentía 298

375

Galla

Hypociftís

Gariophyllum

357

Hypoftafis

ioó

Garíophilatum

365

Hiyflopus

$71

Gentíana

307

Hypofíarca

ioo

ingiuarum paffiones

4

Gilandíum oculorum curá

558

lIáericía duobüs modiís

169

Glandulx extractio

353

i80

Icterítía

Giluríendi difficultas

66

lectígatío accidens eftexmorbís — 26

Gonorrhea

:

124.

lgnís combuftionis cura -

iot

Gradus fimplicium

Qm'd

545

lene corpus íncidens

162

Gradus fecundus fimplicium

354

lieí dolor

102

390

Giradus quartus fimplicium

lleos morbus peftifer && mortalís . 4.

GrandifiíTa palpebrz apparéns

358

Tleos caufa bifaría

94.

46

Imaginatio unde fit.

310

Gulæ apo,Rem;

b Impetígo

q N- D-5kX

162

Lethatgíe curá

. & i

Iäpetigo duobus modis eft

188

Lethargía

17í

mp-tígínís cura

Incantatío quíd -

317

Lethargicorum díeta

276

Indioeftío

246

Lientería

Z7

Inflatío uuluz & uirgz-

185

Líehtería

;

n

'310

Líentería nafcitur ex defe&íoneuíirtu^

Intellectus unde fit

L]

Inteftíni exítus propter uuInus

341

tís contentíux ín ftómacho

78

Inteftínorumanguftía unde

77

Línguaauís

351

]rís

558

Lignumaloés tríbus modis

$55

185

$80

Ifchíatíci

Liguftícum

lchíatíca paflio

"55

Linguegrauedo

36

ínguetumor

1ot

Kebulí

$45

Línguenodus -

$40

26

Kecabrc

ss

Lippitudo

Lippitudínís cura

&&

[ey4

Líquirítía -

347

'Läbor 'quig ac quatuor fþecies lab

rís

294.

Lithargyrum -

360

Lumbrticíi

378

Labor corporís quatüor modís

i

Labrorum fiffurz

56

Lumbrící folent nafcíín inteftínis 98

Lacca

J

562

Lumbriíci occídütur omníre amara 89

Y acteridis

380

Lupiftercus maxímam proprietatem.

cítca colícam habet

7

-achrímx unde & earum cura

29

iadanum

347

Lupínus.

332

347

Lapis in uefíca duobus modís genera^

tur

i2

Lycium

M

355

Lapis ín renibus duobus modis$ gene^

Mcis quíd

tatur

u2

alua

364

" $602

Mamiíllarum fuperfluitas

341

:apís zabulí

Mamillatut apoftema

65

Lapís ín rípa matis

Indíéíngentum cu

290

íus natura

378

anía

Lapides ín uefica puerís nafcuntür u7

Manna

347

Mianuum fiffure

. 162

Lapídes ínrenibus iuuenibus nafcuri

Marathií (emen ,

3646

" tur

12

*

-

Laurítadíx -

$320

Maftiche

5546

[ aurus

370

Matríx claufa fi fuerit

$

Lectorum commínxio

Matríx fi ulcerata fuerít

$

10

Legumína funtnocitiua

292

IVatríxfrigida fifuerít —

312

Lentígínes unde & quibus contín^

Miatrícís dolor

2unt

Mattícís effufio

32

284

4*

Maattícís fuffocatío

1350

Leonína melancholía

542

Leporína paífio

37

Medicína fimpltex

dís conftat

eporís pedes

ETO

Medicína ttbus mo

»4.

160

Medícína mortífera cauenda

155

épra unde

187

Melancholía

312

Leprx cura

i

H

28t

Letharoía

Melancholía unde generatur

i.

Lethargía fenibus frequentet coritín^

Melancholía quíd, at

qpfi pecics due ; ac^

. git

12

cidentíacg eíus

Leth

a

Melancholia aníumie & corpori obefi

irgize proþria' medícína anacardi^

281

napotío

12

6

Lethargigiqtïrmitas'

Mïïaäch&ica paítio

Mclanchg

1N—b"£x

Melancholicapaffiotriplexeft — 294

Neruorum incifió

199

IVlelancholíz cura

200

Nigella -

375

Melancholicís fexneceffaría ordinan,

itrum foco non íncenditué

320

da

29l

Nítrün eftdiuerfo modo

384

no

INodí exttactío

333

Melancholicis quicibus & fructus

: €éet

2

n

281

Noduslingua

$40

Melàüch

olici»*sq Coítus prodeft &Ce

Xet^

Nucleus .

358

eitíum

20j

355

qu mufc;(ä

Méelancholicoruim cíbí ttíà confide^

Q

. fentüt

ENI

Obfcurítati oculorum cutá

38

Mliloturi

, $49

Ociímiduo funtgenera

349

Membrorum fepatatio tunctutz ín o^

- fibus

165

Qculcea

*

35

Oculidígniores p

attestacidl

26

Membtoráü fractut

x COn&ri&oria

E

29

Memíthe /'

361

Oculi fanguíneí -

Menftrux ceffatio

183

Oculis fub palpebta fupérioti piàgüe

127

díié tiafcenre cuta

Ed

Menftrux naturalís ablatío

Oeuülorüm contíiuatenebrofitás 30

Menítrux mulíeribus ueníüt decimo

Oculorü uifus amiffio occafufolis $0

- Quartoanno

n2

558

Ménfttuís exiens quoqgfanguís — 25

Oculorum grandínes

185

Oculotum catarrlhiactaruri cürà — 558

Menfítruorum multítudo

Oculotum p

anniculi & albugines

is

Mlentà

. $59.

Ophthalimía

i72

Mentís (tüpor cutatio

d5.& 14

ió

Mentís ftupor duobus modis fit

13

Ophthalmia quíd & unde

Ophthálmía calídum apoftema eteíus

Mentis paílio proptet melancholíam

duobus modis eft

285

.€aufa & undenafcitur.

26

Ophithalmíz dífferentía duorü éx cáu^

eiitís ftapor maáxime delectatut mu^

- ficis inftruménds -

ja

étituuaniér

E

öpäium frigidum eft

375

Mítobalaní cítríni -

545

Opopanax

375

161

rígatiumni

371

Morphea quíd

Otis morbí

AK

Vlorphee curá

i96

iof

Mortifera medícína cauenda

157

Orís puftulz

.55

Oris paífio

175

IMiotus quatuot modis

$8,&9

Oris fcéto£.

4

Miulietis lacoculís prodeft

Orphei dictum

293

Mulíetis lac prodeft dolorí aürium 52

ig

Mulierís conceptio

i$4.

Orpheus

Mulíeris lactís utilítas

i7

Ojlorsod —

$7

84

Offium dífiutctio

165

Miulíerum pafliones

Offitim ruptura

165

Mufeus quí

$54

Offium fracturi €ón

552

Myrrhá

359

Rri&o'i*fj.

363

$50

Oxyfcenícía

Myrmä

P

N.a'h'um foetor unde

Palpebrarüm fuperüizïrasf -

37

INafturtíum duplex eft.

Palpebrarum & corhez coíufictio 557

INaturales uírtutes quatuor funt

?io

apauer.

346

NNatutalium uittatünm cuftodía

2x

286

^

.

Papauetís tigri femeri

fNenufat

36i

Paralyfis

izo

INephretícorum cutà

181

Patalyffs cura .

i7i

. 190

Paituriendi difficultas

54

:?ääïgoruxn punctura-

2

at?

I

N BM B X

—^

Partus doarí cura

185

Podagra |

od

Pediculí undenafcuntur & eoram cu

Podaerící

184

7

Podagrícorum díeta

279

P;äUm fiffuræ

t67

Polícaría

376

Peonía

258

$68

2j

Polípodíum '

p —— a ul

Peonía epileptícís prodeft

Polípus quíd & eíus cura

339

& 30

Políum

$57

Perípneumoníe cura

$2

Porrícura

54.

Perípneumonícorum díeta .

27

Potus defiderij ablatío

256

?

351

Praílium

36t

Perna

Petroleum.

$85

Prxgnantíum díeta ordínanda

13$

ä

oxv[«cte

512

Prouídentía unde fit

E3o ]

Phlebotomíz fcientía

514.

Prurígo

162

Phlegmon

96

Pfyllíuti

365

Phílonium

206

Pulfus cordís

$508

paffiones indícat

106

Phrenefis

171

Pulueres uart

Phrenefis calídum apoftema cerebrí

Puftulzín capíte nafcuntut

& duobus modís nafcítur

15i

Puftulzfunt quatuor modís

(64

Phrenefis terríbilía accídentía habet 15

Puftulz quxcelfa dícítur cura

59

Paítulefacíiei

| 487

Phrenefis quibus plerungs contíngít

. pag.

15. & 16

Puftularum cuta

5$

Phrenetícorum cura

16. &i7

Pyrethrum

po, &

8t

eewizic à Galeno aliás lethargia

12

Q,

i4äv

Phgä;gäs quid & unde

51

Quatta'na febris

375

Phthífís uulnus ín pulmotie eft

175

Quartanaríorum díeta

Phthífis ttíbus modis fit

$1

Quotidíana febrís

149

Phthificorum fcreatus fí foetorem ha^

Q uotídíana febre

;

laborantíam díeta

buerít,mortale

55

p3&

M5

336

Pilorum fuperfluítas

R

Pílorumtínctio quomodo facíenda

ag.

4

Ramnus

349

Pilulxcochíze

203

Ranarum natura

31g

Piílulzx uaríx

io6

Raucítas ex humídítate eft

47

Renes tríplícíter patíuntur .

LE

Pilule ad mundificationemi capitis o

Píperlongum

.

367

Renibus lapís duobus modís genera^

ípet

$85

tür

f1

Píícís manus capíentis fenfum aufert

Renumapoftemata

"4

Pa

310

Renum uulnera

114

378

Renum dolor nuriquammutatut $6

Pixliquída .

Renum tumor

18

Pleurefís

59

Pleurefis non uerafigna -

6o

Rheum

354.

Pleurefís uerz figtia

59

Riífus quíd & unde

2889

Pleurefis

P

,U5

Rofa

144

Rubea

351

Pleurefis unde nafcítur eíus quefigna

ag.

60

Rubríca Conffantíni Áfrícani

20$

Pleurefím folutío

1uenm's foletfeq

uí

Ructatíoacída quatuor modis

7t

ag.

61

Ructatus cura

262

Pleuretícorum díeta

e

777

Ructaatus caufa

263

16j

kPlgmbf;m |

360

Ruptura Siphagl

Ruta

IN-þEX

Rüta

$96

Sefeleon

364

Síncopín ímpoffibile eft generari

cor^

373

218

Sagapínuti

. denon patiente & ftomacho

Sal quatuor modís eft

387

Síncopís unde & quid

65

Salices

, 558

Síncopís caufx & fignificatíones

64.

$al & aqua curnacétó occídit pedícu^

Síncopis ex anímzaccídentibus

165

los

Síincultus

z

79

Sambucus

361, & 562

Singultus caufa

259

Sandalítríbus modiís funt

869

Síngultus multís modis fit

pl

378

260

Sanguís draconís

Síngultus cura

Sanguís exíens per uírgarmi

181

Singulrum cogítatío impedít

73

Sanguís fluxus denaribus

35

Síiphac

160

165

Siphacruptura

i26

(€—X

Sanguís fluxusex íncífiorie

Sanguis egréffio cum urína quatuor

Sírupiualentes (tomacho

270

fit modis

"16

Sirupi

107

Sanguís exíens cüm menflruís

no

Sínapís

236

359

Sanguís reíectío duobus modís

54

Siífymbríon

Sanguínís fcreatus propter hírundí,

Sítís nimía qux fitab íntetioribus me^

——

nes

$6

brís

à57

332

79

Sanguínís réftrínctío

Sitís undeaugmentatur

Sanieícollatío ín capítibus puerorum

Sítís ftemachi duobus modís

70

j3ag.

325

Smarag dí uís

519

Saníes fcreatus tnultís modís

56

Somni expergefactio ünde & cura e

; íufdem

15

Sanfucus

371

Banitatem quzres conferqant

302

Somnículofitas tríbus fit modís

i

Sarcocolla

350

Spafmus

200

279

Satytíon

Spafmí cuta

253

zejveiacit

04.

Spaímustrip

lex & unde

24.

Sauína

367

Sperma fine uoluntate exíens

124.

Bcabies

ió&2, & 100

Spermatis effufio ín fomno

125

Scarífícatío quid -

329

Spíca nardí

348

Scorpionum motfus

155

Spírítus anímalís & uítalís

309

Scotomía

169

Spirítus & animediífferentfa

316

188

Spiríitusín homínibus díuerfus

510

Scrofule cuta

180

Scrophularüm cuta

E

Splenís paílio

Scrophulx

164.

Splentribus morboruim generíbus pà

Scylla

qualía apoftemata

565

títur

u

Secundínz exítus poflquam peperit

Splen ínftrumentum rífus

du

pag.

E

Splenetícorum díeta

279

Semen quíd

200. & 500

Spodíum

570

355

Semenad emítténdum quihomínes

Sponfa falís .

. fortes

300

Squínantuni

373

Bemen crocí Hottenfis

3565

Sraphifagría

371

505

Sternutamenta prouocantía

g

Semen quzres generant

Semen quenongenerant

205

Stérnutatío de díuerfis humoríbüs na

iEemen quz nutrímenta generantur

Ícítur

19

pag.

304

Sternutatíonís cura

ig. &20

Stichas

350

;Semenex quibus caufis

300

Semperuíua

374.

Stomaehus frig

'Serpígenís cura

188

títum liabet

ídus plus calído app;sf

b s Stomachus

PA

Y N?DSE X

Stornachus fanus quomodo regédus

'Teftículorum uulnera

116

- & cuftodíendus -

255

"eftículorum apoftemata

(2d

Stomachiuulaerum cuta

258

'Teftículorum natuta :

3or

Stoma«hí íntlationís cura *

' 265

'Teftudínis;pedes podagrz profurit

Stomachíappetitus non naturalís . 255

P

*

330

&tomachitinflado

202

"[ etanusà fpalmo fpecificatur

2

uo^

'|'etanus

Stomachus mundifïcaq/dus cum

17o

mítu

240

"[ híhymalí

$87

"I[heodoríton cum nucemufcata 206

Stomachi dígeftíuz uíttutis corraptio

"'Hiieodoriton Coftantíni Afrícaní 20s

onís cauía

242

ía

'[hus

d

Stomacho quxcibaría conuenient

. pag.

169

"Ihymum

368

255

'Tineanafcitur in capite

]

Stomachí orís apoftemata

8

Stomacho cóuenientes electuaría, firu

'Tinea fxpe euenít iufantibus

« pi& emplaftra

270

"Tínea náfcitur ex putrido fanguine 6

216

'Tineecura

^

ó

Stomachí compofítío

'Tremot cordís

62

Stomachí complexionís cuftodía 225.

&n6, &n7, &28. €

" remorís caufa

$

Q22 &55

z;g. &10,

'Tremorís cura

d7i

76

Stomachi inflatío unde

Triphera Conftantíní Africaní — 204

Stomacliidefe&tío cibum & potüm có

"T rochifci uartj

1044

104

tínere nequeuntís

2146

'Trochifcí de Sandalís

206

25

'Trochífcí Camphoratí

2o$

Stomachí complexio

18t

Stomachí dofor

1276

'Tumor üefíce & renum

Stomachí oreortís uuIneríb.cura 258

'rurbíchy

$66

'Tuffis quid € unde

174.

Stomachícon loannís Damafcení

"Tufiis ex dolore capitís

40

Srigriumt

365

Stranguría

120

'Tuffis malanoneftíin:fcreaty. — 49

Sryrax duobus modís eft

35!

'Tuftis ficca :tibus modis fic

49

'T uffientíam dieta

277

Sudor naturalis & non: naturalís

;

ioo

a

f5t

Tympanítes

bulp

hur

$86

Sumac

357

Varioledefanguine putrído nafcun/

tur

152

Symptoma quid

o3N

Ew&yys quid (it

45 & 44

Veu quomodo phlebotomande &

193

denumero earum &iuuamine — $6

Syno:ha febrís

346

Ventofeuaganiis uulitas

551

Synochus

Synochus ex fanguine & cholera na^

Ventofz cum ígae utilítas

351

* fcitur

194.

Ventofitatis pailio

1ot

360

Venttís tortura

177

Syche

Ventrís dolor

3522

T

Verrücx cura

54

364.

Verrüczquid .

159

*Tamaríx .

Verracx ocalorum cura

58

"Tapíia

587

"Teli extractío

»4

Vertío o

169

355

Vertígo uifus corruptela

1

"T'erra figiliata

144.

Vertigo durabílís n«cy dímittít

H

*T'ertíana febrís

M

'Tertíanorum díeta

275

Vettigínis cura

*J c(tes funtde principalibusrfembris

Veficxlapís duobus modís generatur

300

p?g.

n»

i; : Pagina

Veli,

I N D Bs k

Ve'fïc'gpafïïo utína guttata

ii9

prodeft

52

Vefice tumor

18l

Vrinanígra & pauca

212

156

212

Vefparum morfus

Vtína uirídís & groffa

Vigilare eft duobus modís

14

Vrína rubicundiiTíma

211

igilie ex motu cerebrí

14

Vrina cítrína,uítellína & flaua

2f

Vigilijs fubueníendum

8

Vtína groffa & alba

210

Vrína unde &€ quid

208

Vigilías patientíbus cura, & lac mulge

dum eís fuper caputmulíerís pueilà

Vrína habetlapides

21

nutríentis

14 G 15

Vtínx impedímetum deuefica uel de

Vigilíarum cura

15

teníbus

120

Vrinzalbus colot

Vínum homínibus acceptabile

295

209

Vini qualítas & quantítas obferuan/

pupxfanguís

prodeft oculís

28

a

I2

V ux ínciíío

340

Vínum medicina fortís

18

Vuztumor

192

125

Vueztunícz exitus

Viírgxapoftemata

58

itge erectío

4

V ulnera teftículorum

126

Vírgeinflatío

195

Vuinera ín ore ftomachi ortís

258

181

Vulnera propter ocreas

162

irg

x fanguis cxif

132

Viola

544.

Vulnera uulue

Viperx morfus

174

Vulnera ín corpore

163

Vitga paftorís

374

Vulnerum i fanguís fluit cura

190

Víta unde

309

Vulnerum ftomachivura

258

Vmbilícííncífio

341

Vulnerum curatíones -

189

Vngularum ín oculís cura

338

Vulnerum curatío qux morantur fa^

Vnguiü&albedo & groffitíes

166

narí

x

Ü

o

334

Vocís ficcítas unde -

$2

48

Vulnus pulmonís difficile Cütatur

I

Vocis afperítas

48

Vulpes alopecía laborant

Vomiítui medícína

79

Vuluxapoftemata

46

Vomitus prouocandus cum rebus fto

V ulaz ínfiatío

193

machum mundificantibus

132

240

Vulue uulnera

Vomiítus abomínatio

265

V ulue apoftemata

I5t

Vomiítus cauía

2606

V omiítus díeta

278

Xylobalfamus

356

V'omítus

178

Vomitus unde & qualís

Z5

ZLedoat

»4

Vrínaignea uel aurea

21j

Zingiber

j67

Vtinabouína & ouínadolore auríum

F I

NIS

N

t^

N

N

|

«

|

GX

ixt

| t

(ü

(á r ,

$ CONSTANTINI

AFRICANI MEDICI DE OMNIVM MORBORVM,

quíhomíini accidere poffunt, cognitione

& curatione,Líber — ;

)De Alope&id,' Cp Ls

APILLVS ixfümo eroffo & calido nafci£,

|

qui exigneis & incenfiuis eft humoribus , quo

crefcente crefcunt & capilli: utpoteabipfo nw

2

/

"d

-

(

triti, Fluncfumü quiperdidit, & capillos per

27

dit.Pro qualitate eroo fumi eruntcapillijutpo/

tein herbis utdemus,;exterre humore,uel ficci

2

tatearefcentibus,uel pereütibus,uel augmen,

tantibus , Qui fumus fiomnino nonfuerit, pe/

m

reuntinhominibus capilli, & fiunt calui , Qui/

bus fi nullz ;nedicinæ fübu

eniant,iam non amplius comze fuccrefcere pof^

funt. Siautem fumus noextoto amittatur,fed folum exaliquo humore infi

ciatur,infirmitas quaedam nafcitur,quae alopecia uocatur, Hicautem mor

busalopecia uocatur;quia uulpes que grace &auroi uocantur; hunc fepe

patiuntur. Excolorecutis ipftusloci agnofcere poterimus, exquohumore

hocoríatur. Si enim eftcitrina calida &ficca:non dubitamus ex cholerarw

bea effe exortum.Proinde huic humori medicabimur ex fabfcriptis: Miro

balano citrino uiola,fcamonea,abfinthio,& his fimilibus,Quod fi rubeico

loris fuerit, ex ixïfe&t'orie hoceffe coenofcimus fanouinis , D'einde fi ætas;

tempus,uel uirtus patientis permiferint,uenam cephalicádextri incidimus

brachíj;& fanguinem extrahimus fecundüuires patientis, Poft hoc potio/

nesrefrigeratiuas & fanguinem euacuantes exhihemus. V tfunt hae;oxyfoe

nicfa,pruna,iuiübæ,piolæ,caüïäüüulä,manna, & fimilia, At(t nigerlocus

fuerit,& uelut plumbeas Íquamas emiferit, ex cholera nigra ortum effecre

dimus,Hunachumorem expellimus aqua coca epithymo,pillulis flomachi

cis,hiera Rufini,hiera Galent;hieralogodionhacc omnia bibéda funt cum

aquaepithyi, & fimilibus, 51 locus albuserit & mollis & ex eo humor ue

lutoleum exierit, cogno(cimusex phlegmate infectonaíci. Cuimedédum

4

p3

eílfubiectis; Aqua cocta agarico, hiera fortiffima Galeni, in quo nux mu

$

cata fit,& ceteris fimil

ibus. Gargariffmos faciamus ex oxymelle,& pulue

rem hiere picrae gdgfungeqtes.Vomitü prouocemus cü oxymelle,cui admi

fcemus aquam cum anet.io, faliseemma, & fimilibus . His etíà Galenus

picram prodeffe fe expertum teflatur , Pofiquam humorem ablatum cot

periemus,a4 excludendam putredinem poris irlufam allaboremus , Vi

utisrumpa

guenta foitur lenia adhibeämüs,dilfgäcer cauentes ne perhacec

A

tut,

'

2

CONSTANTINI

AFRICANï

tur , Inprimis ubi cagut rafum erlt illud panms abnergemds afperi itate ni/

miauel mollitie carentibus, Galenus teflatur.fi pofl fricationem catiscitius

srubuerit,celerius poITe fanarx Áiuero non,tardius. Medlcablm urautem fic:

Siex calido fithumore, totü caput perloca Ícarificemus, ut fanguis exeaf.,

Etexteflis auellanarum incenfarutn puluercm faneuini fuperafpergentes,

leuiter inducamus & ex flmxhbus Stcutex fu.uere caprini flercoris , &un:

oularum caprínarutn cum aceto. D'einde caputcum huivfmodi rebus laue

tur,qu'lbus furfura ex calore nafcentla purgentur.Sx exfrigido humore p

mus

d

tiatur fimiliter caput rade

&fcarificetur ufq;adfangumem fimulcum

faneuine allio piflato nunigitnus, Quo adlibito euphorbium cum oleo lau

rino,uel fimplici difemperantes, illinimus. Radixquog canpguel nafturtij

in puluerem redacta, & oleo mixta proficit, uel Íputma marina. & quidá ad

mifcent nitrum cutm oleo amygdalino amaro. & ficusfolia puluerata,cum

oleó & aceto mixta;pro unguento adhibemus, uel fimum colutnbinum fi

mul diflemperatü . Amygdalas quoq amaras cum corticibus fuisincéfías,

melliadmifcemus & caputmungxmus Velrutaueleiusfemen,elleboráal

bum,uel nigrum, &rmitrum puluerizatutn, & cum horüpulueribuslocum

illum afpergito.Primü tamen cutn pannoafpero fricato, Colocynthae pul/

pas.ftaphyfagria, £mum foricum, &tbus, quodlibet horutmn pulueratü, &

cuin aceto fortitemperatü;pro unguento illínimus, Alij admifcent ellebo

rum albü, Sinapis quoq; uel naflurtr) femen, an.drach.1; temperatu cüace

tolicetinungere. Diofcor., dixit: C aflanearüteflz incenfz,& uino mixtz,

profuntmfanubus,utcapna mundentur, & capillinafcantur;neg; alopecla

oriatur. D'ioícorides teüatur,fupemlvs preceffe, fi cumladano & uino,8c

oleo myrtmo dlüeperato,mungantnr.Sxmlhter condift pulueratus,&tem

peratus cum aceto,eifdem fupercili;s proddï Omnefel prodeffe ifü paffio,

ni,idem Diofcor.teflatur.Super omnia hec confidera,omnibus fupradi&tis

unguetis, propter aufleritatem mitigandatp, ceram, uel fenutn, feu aliquid

un&um addendum,ueloleutm calidim anethinum,uel laurmum efleinun

endum,& oleutn palmgchnfh autoleum de chamomlla. Quodut barbze

naícátur fupradictis unguentis fimihiter utendum credxmus.Vnguetum ad

has res probatum. Kecipe euphorbij,fputmg maring fimi columbini, ana,

drach.s.elleborum album,rute feminis agrefüs,corticis auellan;, fpicenar^

&i,tapfig,nafturtij,ana. drach.1.& s. facpulueretp, & cum uino coque, uel

oleo rofaceo,uelanethino,feu cum oleo laurmo,dlflempera &ca

putinunge, totaq;no&eun&um dimitte. Sequenti ue

rodie memineris aqualauandum übi fabe uel be

te fint codte, uellotione furfuris, quod

fæpxus eft faqendum,

De

DE;:MORB.. €OG., -ET:; GVRATIÓNE

$

|

- Decápillis cadentibus.

. Cé» dB

a

w

s NÓ

Apül&rä amiffio,non eadetn eftpaffio,quze & fuperför.EH

minor,& non fic fübita eft, aut multiplex, Fitenim aliquädq'pro:f

|ptera

bítinéritiacibi ctim fumus ad ia locatranfire non poffit,ex:

ocapilli diéi fünttiegetart, Aliquido fit propterinfeétionéhumo»:

ris, ficut folet euenireleprofis, fiuediti patientibusinfirmis ; Aliquando ex:

elaufisporís propterfoliditaté cutis, Aliquando ex ei(dem apertis; Quod (i.

propterabfüinentia cibi eueniat, ducédus eft ad balnea téperata,& cibime/

diocriter dandi,& ab omnibus falfis abftinendü , Cui eft iniungendá,ut his-

utatur quibus hümor téperatus radicesattrahat pilorü , Swpius erpounga:

miis oleo ladanino, &irinio, Sí fit propter porosex cutisfoliditate claufos,,

utigamus oleo, & atmyedalisatnaris incefis,uüel oleoex feminé radicü,oleo

lauríno,uel eliamómelino.Siuero ceciderintineeffanter (ciamus quía pro

pter apertionépororüeft,unde oleo quodflringat ungérbus,rofaceo,myr

tino,folijsoliug pulueratis,füecoqfoliorum eiu(dem arboris,eum oleoroa

......

faceo uel myrtinotetmperatis.Item folia m

yrt iücen

fediflempera eüm oleo

£ofaceo,& caput ungé;uelocitér creícüt capilli& firíneutg óros,eiqui hà»

betcutem tenerà, Item fuccüs myrti prodell,fi eapütex eo latietur , Líiii fe;

inen cum radice fua incenfum,& chameleon admixtü iuüat, f cputungai

gur.Similiter liliaufla cum aqua profïciuüf tnixtà. Ítém éinis rádicis càrinas

cóbuflg, & cumoleo myrtino temperatus iüüat (i rnangatur , loanüis Da;

mafícenus quod di&uri (amus prodeffe teflatur. Recipe ciriis corticis aüella,

natdrach.s.incenfe;ablinthij,eallg;ana.drach. 2.aluminis, phu.foliorá can

na ficcorii,an, drach, $.feminis myrti drach,s.fac puluerem,& unc, 2.tollé

exoleo myrtino, coqueetunge, Aliud, Tolleladan, abíinthia,offa da&y;

lorá;& incenfishis otmnibus aequaliter fac puluerem, & in panno leniter li

gansimponeoleo per dies 8,Indelocu [epeungefupradi&tum. Aliud,Radi

«em celfi;offa dactylorumincen

S

fa,öc pulugr*at;,;um fucco myrtgtemPera ?,

f&!o'cum unge,

pe pgef?urævafg:eritatä c*dþit'löä-'uä; s Caþut — dii

l

P

KY

A(citur &aliain capillis paffto,id eü,lïc'c',ftäs',qüæ'fuüghf'b-tiä €

WE

a I)

lidi corporis proptet calidtim fumum & ficcü,caput afcenden,

|

a

tem euenic;,Aliqqando* etiatn ex cápillorum negligentia,(i non

Ea,

^

i2

*X

ungantur,uel petinentur, Medieameta aütfrigida, que afcen

ntem

fumü reprimerepoffint,adhibeantur,ut funt hgcroxyfeenicia cum

äqua,uïolæ,mirobaiani,.qitrini,þruna,iuïubg,autaqua de caffiafiftula,& fi«

milia,Sitempus, uelzetas permilerit, uená cephalica incide, aut detur de fi;

rupis frigidisutextinguatur calor.fripidis, & optimiscibis pafce,id eft,cu/

$,& fimilibus , Calote

Á a

gfxrþi:is, Pcïrfulaca, atriplice,pullis galling;perdicibu

[

éxtindo,

—— M———ÓMM

4

"ÓÓONSTANTINI ARFRICANI

extin&o,locüinunge pfyllioaqua infüfo,& moto,ut ád fpifitudiné ueníat;

Inunge oleü uiolatü,aut uenufaris uel rofaceü.,& füperpbn'ens loco, in;cïu"ä

ernoctéuná panno,poflealaua cü aqua. Similiter ex femínibus cotonieciü

facies , Pfyllium ftfucco cucurbitze infuderis, frigidius erit. Similiter aqua

in qua hordeüper no&em miffum fuerit,proderit . Sepius quogr oleo tofa;

ceo,&uiolaceo ungátur,& pectinen£, Folijs fefami uiridibus piflatis & co^

&is cum aqua caput inde lauetur, & pectinetur,aut cum füpradicto oleo mt:

Íce;& caputinde laua. Capilliqui exfumo cholerg rübez fcindun£,fic me^

dicentur.Semenliniunc.5.coctum in 5.libris aquig ad Auas lib. redigátur, 8c

optime colentur,caputg indelocum, deinde b;ln

,

ep purgatum,& olgqiqïoæ;

lato fit perun&tum prodeft. - -

"

Decans pilis tingetidis.

Cap.

:

X

C^.

TOU

3 Aniantetépusnafcunt ex phlegaate,quod ex flomacho

eX

xit:

s.

w

uel capite:Inde phyfici monét, fí cauereuolueris ne nafcantur

ice

y

tbicani,phlegmapureantibus utaris,Sic hiera picra;hierafor

d

^

tiffima Galenruel pilulis hís:Rec,colocynthzepulpe, curbith,

ecados,ab

finthij,aloés falisgemmg,;fcamoneg,pondus xquale, fceniculi,

femenani(ipetrofelinifemen, ellebori nigri, zingiberis, piperis nigri, a,

unc.$.puluera & tempera cü fucco abfïnthij . Dagypondus unius folidi, uel:

pilulasexaloé,mafliche,& fimilibus cófice,frequenteruomitá puouoca, ie

iunusfrequéter balnea,& fimiliter eargariffmata de firupo ualent acätqfö,s

& fimilibus, Siiam natifuerint,fubueniemusunguétis, Si nigrosfacere uo

lueris,de canna, & cortice fabg, atg; gallg pulueréfac,& cá fucco bliti tEPex

sa. Aliud;Tollegalle drach.s.cioleorofaceo incéfe, alcatmig drach, 2.zeris

ufti drach.r.falis peníi drach.1.fac puluere, tepera cü aqua cadida, inunge;

& folia bliti fuperpone. Aliud,Pone alcanná recenté in aquá calidá,& pofU

quáerollierit, moue, unág phialä acetiuino nigroappone, fuper ipfam*a!q

cannam,X cü aquarofacea coque,& pertriduü inunge. Aliud,Baccas cu^

prefft & cortices eiufdéarboris,in uino co&;fiuein aceto coquant,& inde

caputlauetur.Rubeos fi facereuolueris;lupinos;nitrü,in pulueréredige,&

in aqua calida repone;per quiuqä diesibi dimitte, & laua caput inde, Aliud,

Fecesuini co&iincende,& gümihederg,fac pulueré,téperans eum cáoleo

fquinantino, & ul?ge.Si molles &fübtiles facere uolueris,ex puluer&.ni'tri &

orobifpumgmarinze cófice cum aqua calida,& indelaua;aut cü ucco al

u,autbliti cum nitro,aut cü farina cícerís, uel lupini, aut cum decotione

decolocyntha, aut cum felle taurino, uel alo& cum fücco myrti; fed tamen

prius lauetur cum oleouiolato , Cófectio ualens ad capillos fubtiliandos;ex

cucumeris apreflis uflis,& cum oleo temperati,nigella uflg cum feuolupi,

uelurfitéperazze,capillis credütur proficere, Quod fiuoluerís ne pilinafcan

2,aut de outs

£ur mali,uel in alqslocxs ungitur fanguine teftudinis, autran

formicarum

DE'MORE, COG. ET CVRATIONE

$

forinicará cáoleo cofedtis;in quo éoctus fitericius.Sitmiliter ungenda (unt

tcum hyoícyamo,opio,& fim ilibus; Ad faciendos crifpos.Rec.calcis unc.,

lftargyri,emlalici,ggllæ,a'ha.dräth.i.fa&": pulüerem, &tempera cum fucco

inyrti, Deindeunoátur,& ligentur cá filo.D'einde feciido die ungantur,&

tribus diebus dimic;e eos, Deinde lauétur ci aqüain quià cottà fitalcanná,

bcf;trfuriþuäädpftff. s0p V.

*l Vrfufä ääpiiloi-ü uériffima faciunt damna, itaut ex capite eo$

J

$.

f;

eijciat,Sunt aütalbze fquaimg grani furfuribus fimillimg. Quzé

ä

p

9| ex duabüs cauifis fiüt; uria proprieex cerebro exit, altera exfu

X

E eerecL P av u

mo cuiflibechumoris captit afcendétis,Curantur aütficex co

.

siSiexcalidis fint,damus frigida:fiexfrigidis,calida, Deinde ex hís cà

pitàfuit lauáda. Fariná cicerís cüm facco betg tépera,inde caputlaua, Mal/

us fücciis cü àceto idem facit , Diofcor.dicit, fucco foliorüfefamifi cáput

laueris, farfüra eijcies, mollefcunt & elongant capilli; Sitniliter fcenugra

&üm iri aquia od iutiat capillosfiindelauas , Aliud:mitte duaslib. furfw,

risin àquám calidà per diém & no&éunam,uttaritü furfur operiat, & forti

£& eü máridi triotd, íririánü öoilfgä , Succü eitis exprimens lada, tantüace/

& iünges. Alitid/ Mirobalaii, citrínicortica uri.6. pulueratis,& cutm fucco

folatri cófice,& indelaüa,Si patiens frigide fueritnature, pulueréslupini,&

foenugreci cumi fücco bétg tépera,& cum oleo irino unge, Aliud, Nitrü,fel

caprinü,& fuccüs betg comixta iriiat. Fel tauri & fel artetis; & capre cum ní

tro mundificant caputà furfurefiex frigida fueritnatura;

De Pu&ulis.

€p. VL

i

ROhsee

:

CUT

m

2

AT

Vilulzein capiténafcuntur €

X

üiimjs calidishumoribus uel eX

bt w

Aj infe&to phlegrhate ; INeceffeérció prirho humoré efjciamus.

E5

Pofl rafo capiti h£c uriguéta adhibéathüs:frodes cupreffi,eiut

a o o É)

dem baccas,frondes famääöi;käliifïäi,ämbiiäf déquocüghho,

rüm üolueris pulueréfac,& témperás cüim oleo & aceto ünge, Aliüd:Réc;

litargyri ceruflg,an, drach, 4.faccari dräch,ä?gailä'drach.i,gþü&ii arabici;

drápagáti at dráchi;2. puluerátateperacüforti aceto:poftediunge ceraab

bam,oleürofaced, & fac ünguenta, Aliud:Rec,ceruffze drach.o. litargyrij;

cetg albe,an. drachi, 4.fulphürisuiui, & nitri,aft. drach.7.olei rofati quantis

fufficit. Aliud,qui Áríton affirmauitualere,firiafcant ex phlegmate.K.litar

gyruai,fütá ficcà puluera, & tépera cáoleo;& ange, Aliüd Gial. Cortices

maligrarati, acatía;oalla,puluerata teperentur cüaceto, & üngahf. Aliud:

Acciperamosficus,& frondes uirides, & cum aqua pifta quoad ufqg efficia£

ficutmedullaj& arge.Si paffio fuerit diüturna;fuice aqug acetü impone. Sí

&albumen out

houa,a;ed loco iitérg aqua. Sifuerintuulnera,olgüro

fatü,

L-3

A

3

dppone»

-

[

6

CONSTANTINIÍ

A'FTRICANI

appone, Aliud: Accipeamygdalas amaras, müdifica um aqua calida, & pi»

3

fla,ut unguentum fiat,rafumt caput inunge,

E

LL

De fauis.

C4p. . VII.

CP

Fs

6t

2j

abens mx';Q

i2

V

d

Liudgenus fcabiei fuflinet cutis capitis foramina h

1 Päa

DX

nuta,unde egreditur lues, quafi mel,& indeifle morbüs appel

'.:L

Z9

A N

latur fauus, quia ficut mel ex fauo, italues exprímitur, INafcié

|

: ea ff

»

:

ueroex phlegmatefalío. Optimüuero eft pritmo hutnoré pur

gare cum hierapicra,hierafortiffima Galeni,hiera Rufft. (tomachico: ear

gariffmü ex calidis facies,quo phlegma depellatur, Pofthaec unguéto fub/

ueniemus,quod phlegmagroffum & uifcofum expellat, Aliud; Acetü for,

te naturaliter phleomaminuit, fiiungere uisaliquod, iunge fimul quod Ef

aceti nature. Aliud,Rec.litargyrij uel bombicinas carthas incefas, cum ace

to*täpera,*& ungg,uelolibanü cü aceto impone, Aliud, Rec.tartari unc.1;

incenfi,cum calcis utuz drach.2,& cutn aceto tempera. Subtrahe cibü qui

phlegnfa faciatcreícere,caputlauetur cáaqua in qua méta fitcoda, Aliud,

h

catþimam auri,litaroyrum,tempera cum aceto,phlegma purgat,

iE

De Tinea.

Cáp. VIII.

;

IT A

Emotim in capitis cute nafcitur fcabies uel carbüculi

. & nata lm/

|

ir

iC

mifcentur.Nafcuntur autem ex putrido fanguine, uel ex choleri

N

cis humoribus incéfis,fitq pruritus nó modicus ; de quo pruritü

quafiíquame nó modicg. fed maioresdelabuntur. Hoc faepe euenit infanti

buspropterabüdantiam fanguinis & mollitiem cutis, His primum noxios

cibos fubtrahimus , &humore noxio fublato,lunguenta adhibemus . Sila;

&ensfuerit,qui nó fufferat medicinam recipere,incidimus retrorfuminau

riculis ambas uenas,& ex fanguihe fubtradto fic calido inungimus.Nutrici

uieto malós auferimus cibos, & fuccosfcariole atqy foeniculi;atqy faccari po?

tandosdamus,Infantes quog; caput radentes,ta.lf ungimus unguento.Rec,

litargyrij ceruffe,an.drach.5.pulueris (armenti,gummi arabici ;gallg,pon(;

dus xquale,puluera,& cum oleo rofaceo & aceto tempera,& 'ung'e.b:em';f

accipe gallze non Permfæ.dracb.ro.amygdalarum amararum cum corticiz

bus fuis drach.s.tetmpera cum aceto,& unge. Item,gallze nó pertufg drach;

5,urinz taurt,acetifortis,ana.phíalam r,Coqueuíg, ad fpiffitudinem, & fa

cies unguentum,inde ungeillum, Aliud, medullam feminis bombycis pi;

fta,& cum aqua rofaceatempera, aut cutn aceto,& caputunge. Item,litar

gyri)',ce:;u[ïg,boli,ana.drach.2.acatfg,fulphuris,argenti uiut;ana.drach.x,

fac pulueres cum oleo rofaceo,& aceto tempera,& unge:;po flea uero cumn

aqua calida laua , Sternutamenta infantibus tribus diebus facies , ex oleo

aihyegdalino amaro: binas guttas per utrafq; nares infundes , Hunc quog

puluerem ad potandum dabis, Recipe fpodij,faccari,rofe;ana.drach. 293

rientalis,

riophili cardamomi,eubebg,ana,drach,s galligmufcatie crocio

cathinig

DE MOR B.

C.O Gs.

ET: CVRATIONE.

7

eathinie argenteze,camphorg,ana.drach,s, fac puluerem, & infantibus da

diam,cum aqua frigida,uel la&te nutricis,

v*pondus dra'ch*s.öc me

Depediculis.

Caput

IX

a,

--

——

I —Aepe pedic

uli;& lendes nafcuntur in capite;uel intoto corpo-

d

re;ex purgationibus,quas natura efjciés cum füdore facitínter

E

Bs

)b

:

cutem & carne , Quod f fitin calido corpore, hoc unguento in^

ERSSE C

unge;Argétum uiuum & cinerem filtri,cutm aceto & oleo tem

pera. Vellitargyrü, &argentüuiuum cum aceto tempera & oleo, ficGg in

unge.In frigido corporehoc unguéto utere; Staphifagria,nitrum,auripig^

mentürubeum cum oleo & aceto tempera.Alíud,elleborü album, ftaphifa

griam,nitrum cum aceto tempera,& caput ungito n balneo.ltem,auripig Y

mento rubeo caputinunge,cum oleo temperato in balneo. Símiliter acetü *

cum aqua marina occidet pediculos ; & fi non habes aquam maríná, miíce

fal & aquá cum modico aceto,& idem facit. Si poflinfirmitaté pediculina/

Ícantur:facunguentum degnico,id eflíemine croci hortulani,quotidie un '

ge & laua cum aqua ubicocta fint rofe. Aliud, A ccipefolia piní,& pifla, &

exprime fuccum,& deipfofucco fimi!iter ufipe.

DeCepbalea.

Cdp.t

X

:

Olbr capitis

duobus modis prouenit,uel ex fe pprie, uel

exalijs

j| membris,ficutflomacho. Qui (ímodo prefens;modo recedens.

L3 U5

G

| fit,aliade proculdübio uenit, Vnde Galen.Sidolor eftin capite,

nul

lacerta caufa extrinfecus ueniente,humores collecti praeerauantfloma

chü,& maxime acutí;Dolor aüt efLin fummitate capitis,quiex regione eft

flomachi.Qui (i(ine intermiffione fueritproptie à capiteuenit & exquoli

betquatuor humorum. Si fit àfanguine,calorem patitur in capite,grauita»

tem infronte,oculorürubefcütuenze,cü tota facie,& ueng faciei (untplene,

Vrina rubea & pinguis, & corpus molle, & pulíus mollis , Siex cholera ru*

bea,infranaresnimiü habet caloré,& inlingua ficcftatä,'uigi'lïæ.& fitisnon :

defunt,& maior indextra parte eftdolor. Síex cholera nigrain fin-iüi'a. par^

te erit dolor cum frigore,uieilijs & grauitate,Side phleomate fuflinet g2

uedine,& fpiritus erauéretractione cü querela & dolore in occipitio, Giale

nus inlibro Inflitutionü:NNoffe oportet caputdiuidi in quatuor partés: San

'guisin fronte dominat.Cholera rubea in dextra parte.Phlegma in Occfpf/

te.Cholera nigra*in finiftra.In qbus cognofcädfs tnedicus operá dabit, Ali

quádo taméex calore folis,uel aéris dolor fl capitis. Vnde CGialen.in lib.de

- Accident. & morbo:Si caput éx aére friguerit,p quaída catarrhactasintrat,

quefrigoris illius funt caufa;frigus ptotü propellit corpus-Si ex calore folis

uel aéris patiat cerebrüextoto corpore hutnores ad fe;ficutuctofa attrabit;

Poft in uicina debilia mebra pijcit, Pluribus dólor eft ifle.exnimio uini po

e

Á

tu,uel ex capitis occafionib.ficut uulnere, apoflemateucl gc'ufïi

Dne5 Uel

4

fu,

$

CONST ANATINI

AFRICANI

fu. Oportet áute intuer x

tatéegrotan

i

tiscófuetudine.& unde dolor natus

Quifiexfamv

fit.Si propriefit

téx capite,co

fiderandum eftexquofit humore.

inéidatur cephalica,nifi etati

s cótrarietas,ueltepo

guine uel cholera rubea

ris,üel cófuetudinis, & uirtü

tísoccürrat. Siigitur ad phlebotomandü nos

b utriufqj pedis calcaneo. Qux profuät

fufficiat,fearifemus pleno palmo,a

cliolerzé rübeg,profunt & fanguini, Qug phlegmate

& cholerz nigrae non

1 melius per (e medicamet

4 adhibeantur.Cho»

proderat. Singulis tame fi

léram rubeá medicabimur,fi pluíqua fan

cuis dominef,äafïiaüüul;,iuiubis,

is,& fimilibus , Si uero febris non

prunis,uiolis;

mánna,mirobalanis citrin

fuerit, catharticü demirobalanis

,Citrints

dandiim eft cum drach.x, hierepi

x

cre,quod exaloéloto cófi

c

itur.In febri

firupüuiolatd,uelacetofurn,& ma^

quä corpus

interitis mindificatüeffe certift

ligranati fuccum derhus,& poft

cabitur,caput,manus,pedes,aqua

tepida infaridamus , Aqua habeaturola,

rofas , Quod fiuigilias patíatüir,ad/

chamomilam,hordeü decoriatum,atoj

iungimus papauer.lncipiente ueto infi

rimitate

joléum rofaceiim ctim aceto

ueloleum uiolatá; & portulacae fuc

damus,uelaquamrofatam cuim aceto,

cum, uel cücurbitae

fuceum fuper caput infandemus.

Vngeproram ,Capi:

n

tis cum fandalis albi

s,rofa; campliora,hordeo,

qiize témperabis eüm fucco

orides dixit:Si cá oleorofato froice,&

émper

plillij & aqua rofacea.Diof

raunxeris;& opio, fimplicé dolo

réexcalore tefrigerabiägä dormite facis;

& fortiter piftes, & captit ungas,

Item dicit:Sifolia & capreolosuitis tollas,

ualet ad hümores depellendos.Sternutam

erità prouocamus cum fuccola/

:

cu

m mülieris la&te mixto, qui fug/

&ucg,port

uláce,cueurbite,oleo uiolato,

uel cutri faccari chco'.Si uigilias patitur

,fternutamenta prouo

gatpuella,

& fimilibus;Si

camuscum oleouiolato,opio,

& papaueris oleo,uel uiolato,

efuerit,

nullum cataplafma, uel epirhima appov

do[or capitiscum gr"aue'din

rieridum erit, neg; aquá capiti fnfirmus

infandat, nifirofaceà, uel (aliéis; uel

necílernutamenta reci

ortulacaeuel cucurbitze, quod autoritate Galeni,

rtulaca, beta,

piat fïifg' grius humor

decidat,Cibi fimt,cqcurbita,atriplex,po

& fimilia, Si

Sí riori tiabueritfebres

pullos comedat columbarum,perdices,

ideff, phlegmate, uel melancholia, profpicia/

ex fi'fgfcïo humorefitdolor,

mus qug iám diximusfigna

&demushieram foftiiïimä,Galeni pilülas hie

uormitü ca oxymelle' deradict

raepicrg, Aliud, & pilul.fiómachimouedmus

bus,& garg'iari['fmü cum liter:

apicra, & finapi,

& pyrethro,& cumoxymel,

m fitanethum,rofmarinum,ubi

le.Debeéslauare caputeum aquaubi codtu

maiorana,chamomtila,& fimilia fintcoctà,

Vngimus caput melanchelicü,

liter ungimüs caput phlegma^

ex amygdalis amaris,cucurbita amnara; Simi

z

ticum oleo fambucino, u.el'nard'ino ,uel chamomil

1

no , uel mufcelino ,uel

arabico , myrrha, euphorbio,

futzz, Emplaftrum imponimus ex gummi

flernutaméta prorocemus,

eroco orientali, Vbi uero humores defecerint,

cum

D& MORR/BOGET CVRATIONE

L

tuth fticco caulís, betzeueloleo chamomilze,& fimilibus, Si poftflernuta^

tmenta ardore in naribus fentiat,inungimus lacte mulieris puerü lactátis.Sí

honfenferit;naribus nitrüimponibus, & higdlä,uel fumü anifi, Gialen.con

firmatfimüafini prodeffe capiti.Idem faeit mentg fuccus, fi nares & tépora

&ngantur.Sapius ad balneütre cooátur ,.Cibi fint uolatilia calida,cicer co/

éum.Hoctriodo medícandi fünt;qui doloré capitis ex uétofitate groffa in

currerüt.In dolore éx percufTione,uel ruina;uel apoflem ate;cephalici inci

de,& fecüdum uires fanguiné bisuelter fubtrahe, Siuites negauerint;potü

dimuso

cenícía,pruna juiubas,ufolas, as paffas,caffiififlulam,manna

& fimilia,diebus fingulis ex his bibat unc.4. Aliad, R. folatrifaeci codti co»

lati,caffiefiflule müdacz drach. z. cá hierapicra,uel aloés epatice drach.o;.

Talecataplafta capititnponamus,de fandalis rubeis, fucco folatri, falicis;.

uiole, farihaho*rdd,& fimilibus.Sternutamenta dato cü folatrifucco;& la^

c&temulieris puellà nutrieritis; Afad,de fandalis albis, & rübeis;bolo,croco,

téperatis cü fücco folatri, Ad bibendü de£ ptifana;cá malipranati fucco. I

aqua falicis bibéda firupü uiolatá,ueliulep; id eft, firupü de fola aqua & face

caro,Situmor Hh: plagaex fupradiétis euenerit, aqua calida in qua decoótg

fintlentes,rofa,myrta.laua,& unge cü oleo tofaceo,& albugine oui.Odov.

retrofam,uiolá,csnphorá,& myrtá , Cibos damus cucurbitas , atriplices,

gallinarü-pullos,uitella ouorü.Si dolor capitisex flómacho fit;autex humo:

ribusin ftomacho collectisfic collieitur;Si naufeauerit,& tortur uétre uel:

precordijs paffus fuerit,uomitü prouocabis, Fieri at nó potefl,quin chole

rauel phlegma p'roij;ciatgr.Si uero uomitü prouocare;uel propter doloré,

uel pro tépore nequiueris, potiones hierapicra & aloés, & maflichis fimul:

dabis, uel (lomachicon , & fimilia. V npimus flomachum ex oleo rofato,.

aqua rofata, myrtg fucco.Si ex calorefolis, ungendü efl caput exoleo rofa:

ceofrigida aqua,uel aceto.Si ueheméter doluerit, & ardor fuerit,un gendü

'eftoleorofato,portulace fucco,uel cucurbite,uel fem peruiue. Potus ericill

firapusuiolatus,maligranati fuccus in aqua calida pedes imponant,In dolo

re exfrigoreaéris,capitiaquá calidáin qua decocta (intanethü,rofmarinus,

melilotus,per fiflulas infundimusurceoli,& caputoleo nardino,uelfambu

voinungimus.Sapientíus induflrig haec fufficiat, D'einceps ordinemus anti

dotaad hocutilia.Hiera Ioan.Damaf.iuuatdoloré capitis,qui uel ex phleg

imate;uel choleranafcit nigra;flomachü müdecat,epar cófortat,da fortio

ribus drach.$.imbecilliorib.drach. 2.cü calida aqua. Cibipoflea pulli, pdil

es,uinüleue. Antidotum,R,carpobalfami,xylobalfami,caffie ligneg, cina

momi,thymi,fpice,afari,cubebe, maftichis iuiubze;macis,nucis muícatáe,

eariophiliat.drach.5.crocidrach,s.aloés epatige lib.i.fac pulueres,&té

'eracum melle. Aliudantidotü loan-Damaf.facit ad uentofitaté groffam,

tofitatem.ex

uifus obícuritatem; grauitatem totius corporis, propter-uen

H

phlegmate,

19

2CO NS T:A!N TXNÍ-AFRICANIT.

ex phlegmate & cholera nigra;

Recipe aloés drach.is, epithymi,cofli,ana,

chamgdrios,aä.drach..6.vgar1',oïpþilj.q,r,ggh,(

drach. s.enphorbij,croti,.fpicg,

10.acorí,calatni aromátici,tnafli

chis,ana.drach, 8.xylocafTize drach.7. xy^

nigrt',-gentiang,a"momi,ana-.drath-.;.digg;

lobalfami drach, 4.piperis albi &

ridii cocti drach. a.tnellis quotfu

flicitdabis penfum;drach.1.& s.cüaqua

dmundificationem capitis & flo^

calída, Pilulgloannis Damafceni,ualenta

,7.mafüchis

machi,accipianturomnitempore.

Récipealoésepatica drach

drach

5.fac pilulasin modum ciceris,da i,

drach; 4.turbith drach.10.rofe

ücl 15.antefomnücum aqua calid

a.Pilulze Galeni ad phlegma,depcnendü,

l

fcendentécaput,oculos purgat & flomachü.

Re

&omnemgrauem fumita

€ipe alo'e's,eþatigg,diagfidij:,abün

thij,colocynthee interioris,maftichis,afi.

atri,uelfcariole,

facpilulasin modü ciceris, da

drach.s.tépera cü fucco fol

bis 7.uel ?; ante cibü,& po

ft. Stomachicü mundificas caput,& flomachi,

ualetarthetico doloriexoroffop

hlegm ateRecipealoés;turbith, tnirobala

ni citrini &indi,abfinthij;an.drach

; fcamonezx;colocynthe, bdellij, anifi,

h. a.tetpera cüfüucco marathri, fac pilulasin

epithymi,maflichis,ana;drac

laxatinü celebra,

modüupiperis dadtach.s.cum aqua calida,& fuo tempore

Aliidflomachicü loannis Datnafccnipurgás cholerá rubeá, & nipram,&

phlegma fine móleflia Recip

ehierapicrze, tnirobalani citrini,ana, drach.5,

ith drach,s. (alisoéme,epithymi,ameos;ani/

nitriagarici;ai. drach, .turb

fi,an, drach, 2 fcamoneg drach.téperacum fucco fcariolae,& fac pilulasin

Hiera Galenidelib.decalogi,flomachü

miodü piperis;bibec aqua calida.

müdat,atqjcaput,imb &totü

corpus

de cholera rubea & phlegmate, Rec,

locaffiz,afari, maflichis, carpobalfami, xylo

croci/fpice,uiolaz,abfinthij xy

balíami,cinamomi,thymi pondus equale;aloés quantü fantcetere

fpecies,

piperis,da ggrotáti utlaxatiud.Phleo,

facpilulas cüfuccofcariolg,ad modu

imatico cá da£,colocynthá;agaricui;tu

rbith,apponegquali pondere.Pilule

aureeualentes ad eafdem paffiones, funttamen leuior

es,Recipealoés,colo

ig,rofæ,ana.drach.g;fac Pxïg!as,

fynthæ,ag;rici,fæniculi,drachx.;.ma[h'ch

Dc?;gmicrmäa. ;

,('.49'7- UXLBC

*

m

$X

« A.

Erebrü diuiditur in quatuor partes,in breuitaté &in lo

|

z

P

AS

nem,in dextrá,& finiftrà partem, habetáglinei tmediaqua uen

1

?

triculi medij differant.

Siincaputal

iquorü humord aícendatfu

€.

x*gx(

P D)

mus,& ànatura ín dextrá partem propellatur,doloribigigni£,

i in ürä,idem pati;& hemicranea uocat

Qua pa[ïionälïc curare difpg

riimus:uidendü eftutram ex calidis fithumoribus .

Quod itídem intelligi£,

utide cephalga diximus,Fhlebotomáda eftigitur ccphalieauena, exea par

tequa patitur,

& cücathartico purgabis,quo acuta cholerarubea deponi£,

d

mulieris

Syefnuta;iopes

funtfaciendiecum oleo rofato;uel uiolato,X la&te

puellam

DP MORBE. COG., ET CVRATIONE

11

uellàm nutrieritis;infirmoloco appone£ de coríidri fücco , Vniuerfaliter

curátio eft adhibenda eadé ratione quá dedimus de cephalzea.Si de Írigidis

patiatur bumoribus,cum hiera foruffima;logodion & fimilibus,purgabit,

Sternutatio cutm oleo fiet nardino;uel chamomileo

* öcdc hocoleo modicü

xmmxttem aures inea parteubidoloreft,

DDc dolore Cránti,

T

AT

-

I:ïï

EX

-

(

Lidjaádo craneum cum moleflatione patitur mägna doloret

p

Y

u

nimid;ut quafímalleationem quandam infirmus in capitefen,

D

?

"

W tiat

,nec uocem,nec fonitü al

?

p & af

—

N

59

K

iquem patípoffit;neg;lume, neg;

ia

fplendorem,& ex cholera rubea cotingit,uel uentofitate erof^

fa,fiin capite debilitatem inueniat.Ex cholerarubea nimiam percuffionem

fentitcalidam.Ex uentofitate, orauedinem, & tenfionetn fentit , Si ex cho»

lerarubea effe certificabitur, oportet utea purgetur, & caputlauetur,cum

aqua ubipapaueris cortices,uiolz, hordeü, píyllij frondes,& fimilia fint co

&a.Sternutatio fiat,cum oleo rofato,& uiolato, Siex nimijsuieilíjs patia£,

cum oleo uiolato;& fucco papaueris,& lacucg flernutatio conficiatur.Epi

thíma capitiapponenda, fandali quoqj;& aquarofata, oleü rofatü, & fimi,

lia Nutriatur cü ehryfolocanna;portulaca,cucurbita,& fimilibus, Si dolor

ex uentofitate groffa fit,damustheodoriton,hieram Galeni,uel Rufini hie

ram, Dabis ínunaquagino&edrach.r, & s.uel hiera picra, uel Galeni pilue

las,uel Archigenis hiera dáda,an. drach.1 & s.Damus & fambuceleon cá

anethino cathartico. Damus & pilulas cochías.Lauadutm efl caput ci aqua.

ubi chamormila, famfucus , melilotus fint cocta,DDamus epithima de aloé,

myrrha,cróco, & fimilibus.Gargariffma de hiera picra cum aqua calida, &

melle.Sternutationesde mufceleon,chamemileon,anethileon, nardileon,

Balneüfaciat frequenter,ä cibis malis abflineat. Cymino utatur,arromati

bus,&anifo.In potibus autem utatur firupode melle,& fpeciebus;uel uino

'odgfifero &ueteri,

DeVertigité;

Cap. — XIIÉ

IN

Ly

|

ïæ

2

Ertigo uifus eft corruptela, & fubito apparét patiétibusotmnia

Fa

w

quafiuolubilia;nebulofa, Caufa,nimia humorum eft abundan

tia cum uentofitate mixta , Flutnoresifli in capite mouétur ex

EE

uétofitate;uel fumo de quolibet membro, ficut 3ftomacho ca

utafcendente. Si hazc paffioin folo fit cerebro, fentit orauitatem in caput

afcendentem, & fonitum in auditu,corruptionem in odoratu . Vertigo eft

durabilis,neg; dimittit. Si ef ex flomacho,(entitgbominationem, & in ore

flomachi dolorem ad tempus: uertiginem uero ad tempus dimittentem,

Ver'tigo

h ec fit,;um àflomacho fumus aícendit,dimittitenm non afcédit ,

progriq

12

CONSTANTINI AFRICANI-

proprie certificataà cerebro, cephali

cam innuit debere phlebotomari uev

(inonoberit.defe&io uirtutis,

nam, & fanguinem min

ui quantum fufficit,

Damushis in cura hieram picram,inqua

uel frioiditas aéris,ternpus gtatis.

D

E

ca , Pilulasaureas, uel quee dixitmus cere

duz partes aloés , & unaaromati

Ioannis ['atmafceniflomachi

brutm müdificantia.Sicut hieram Galeni,&

*

abflineat,caulibus,

cum.Pedes infirmi in aqua calida funt ponendi, A uino

catharticü, de ab

lentibus,la&ucis,& fimilibus. Sifitex ftomacho uertigo,

finthio, aut firupum deagarico damus,

cumhierapicfa;

uel pilulas de hie

ra picra,&cuomitutmn prouocamus. A«ab

1s ahílineantinflom aChoinfl*ïl;ïQQ

nem facientibus,

Dclethdrgid,.'

Caput x 7

UT

*.,&-uf

171 Frfectiomemorize, facilitas;recotda,tionfs,am'nä;, fubflantía

lem cerebri puppisftabilitatem,& eius innuitperfectione,uel

contra,hominem obliuiofum,& dure intelligentise neceffe eft

?[ï;;

s

s.

J faciac.Qnodfit,cü in puppi cerebri humores phlegmatici nz/

cuntr,qu

ifere nilhorum praetermittunt memorig, Si exuicino fit corpo

negymeminerintos claudere,

re,cum multa ofcitatione , & oris apertione,

& humiditate, cum inpuppi cerebri (u

ex multa eft 'frigiditate'phlegm atis;

perat;& animatu

mfpiritum fuffocat.

Hecinfirmitas uocaturlethargia,Cia

lenustamen uocat

frigidam ggeiziw. Quae fxpiuscontingit fenibus,in frigi

,potiones damus caput

dis & humidis regionibus , Siharic curare uelimus

mundificantes ex frigidis, & eroflis hutmoribus , Sicuttheodoriton, pilt/

Jascochias & flomachicon, & fitnilia; Hg quog pilulze funtiuuatiuz fimily

ter;ualentes adfrigidos & groffos humores phlegmaticos,&ad doloréca/

piz

ts faciétes, A ad lethargiam.Recipe aloä's,drich,.10.-agarici,üecados*,aü.

drach;s; colocynthze,

maflichis; caffize,fpicze, cínam omi;gariophylt, zin

giberis-;a-nifï.ana.fdrach.l.&

s./fac pilulasin modü piperis,A da drach.5. cá

epithimafaciendum eflin

aquaca

lida, Pofthancmundificationem capitis,

alidum, & diffolutiuum,ficut nardileon, caftoreleon, pyre

eadem puppi C

theleon,fefameleon,

fatfüceleon laurinutb,fambucinum, & fimilia, Simi/

lit'e'??c'atapiafma defina

pi,eüphorbio;tetn'peratis cum fucco rutze, uel deca

llorüm,cum acetotemperatis. Cataplat

floreo,& cinerehumanorum capi

153 loannis Damafceni ualetlethargicisymentem acuit,Kecipe fmapi;, py

fethrü;afphodeli, ana.

drach.xs. caítorei, euphorbij,ana. drach.7. tépera

cám famfucifucco,pupim cere

briindefepius ungito.Stemutatio cum feli/

te fiat,uel cutm códift,uel cafloreo.

Gargariffmum cum finapi,origano,py

,galagga,& fimiliter cum hiera picra,

& pxymelle fcyl^

rethiro flaphifagria

litico,& aqua calida. Propria huius

morbi medicina,potio eft anacardipa,

Sifolàfitanacardiü, mediam drach,

fmaqu;nxqg die drach.r.& ietunus bibat,

a.ccx'Pl'at.

x

DE MORB, COG, ET CVRA'T. LIE,

YT.

35

àccipiat. Vtatur diatrion pipereon, diapalanga,diacofin trifera máena,Si

inueteraícit infirmitas, de cafloreo detur quotidie drach.x,cum calida. Vn

gatur puppis capitis, Naribus quogiidem apponatur . Sternutatio fimiliter

fiatcum cafloreo,condifi,nicella;pipere,& fimilia. Maflicet thus cum pyre

thro,uel origano,uel flaphifaería, uel cortice radicis caparis, Accipiatoxy

]

mel,melicratum aromaticü . Abflineatà fcarificatione, & in puppicapitis

maxime,& à fructibus,& cibis humidis,& frl'gidis omnibus,

! Beexpergefactione à fomto.

Cap

xv"

p r r Y

a.»aN

bl

Ipatiaturpuppis cerebride phlegmate & cholera rubea cömf |

d

a.

LA

4*

xtis,redditur infirmus quafi mortuus,oculos tamé habet apef

ä

D! tos:animanullam moleflationem tolerat,

$.

5

715

Quiefcit cum phleg

5J mainfrigidetur & humedtet, expergiícitur à ficcitate,& acre^

dinecholerg rubeg, V nde Galenus:Intentio noflra in hacinfirmitate tnedi

canda,müdificatio eflcerebri ex his duobus humoribus fibi fubflantialiter

oppofitis.D'anda funt cathartica, uel quodlibetaliud fecüdum eum qui ma

gis dominari uidebitur.Sed fi funt equales zequaliter fíat & medicina, Poft

mundificationem puppiscerebri,lauetur cum aqua caput,ubi chamomila,

anethum,melilotus,(amíucus , & fimilia fintdecocta ficutuiola rofata & fi/

milia. Vngatur puppiscapitis unouento de myrrha fa&o, alo&,croco;rofa,

& fandalis, & menta, cum albutineoui,& oleo rofato uel aceto forti tem^

peratis . Vngatur & cum.chamomeleon, nardino,anethino,coflo, nigella,

&fimilibus . Mifceantur hisalia genera oleifrigida, (icutrofatum ,& uiola/

tum,& nenupharinum,

XVI.

Deflupore mentis.

Cap.

ET

PU.

j

Tupor mentis eft quafifornnus oculis daufis, qui duobus modis

hr

3l

fit:uel enim infirmus nimiü efl fomniculofus, uel parua,. INimia

[

i

í

fomniculofitas tribus modis conflat,uel de fola humiditate;ficut

eb

r

iiï pà

tiuntur,uel defola frigiditateficut in niué & glaciem cadentes fu»

flinent,ueldeutrog;fícut in apople&ticis tidemus,& letharoicis. Secunda

parua ícilicet fomniculofitas, no eft fomnus, fed quafidortmitantis pigritia,

quenon contingitnifiex debilitatione & diffolutione uírtutis.Hac infirmi

tas nunquam autuix curatur, utrum autem ex humiditate, aut ex frigidita,

tefit cerebri prguideatur, Pedes infirmíin aqua calida ponantur, & cum f

lefricentur. Chamomrla;rofa;melilota;in aqua decocta infirmo apponan

tur, ut per nares fumuseorum ingrediíatur, prora capitis illa aqua lauetur,

& deinde cumoleo rofaceo & aceto ungatur, Si exfrigiditate fit (ola,opor"

tetproracerebriutcalefiat cum aqua,ubi chamo?nila,centaurea,melilotä,f

ö:flamepghü,ruza,öc fimilia fint decodta, Qeinde ungat exmuf

celino, nat/

B 'dino

we

CONSTANTINI ATRIOANMI

14

dino oleo,& fimilibus. Si ex frigiditate & humiditate,infirmo exercitiü ine

iungatur, Sternutatio cum cafloreo fiat,& cum condifr, nigella,öc pipere,

quibus cerebrum comoueatur ,& calefiat , Sternutatio alia cum mufcelino,

&oleonardino.Odoretcaflorea,& rutam. Fumieatio fiat cülicinio;bom;

bycino prius accenfo & extin&o.Melicratüaromaticum,& oxymel dentur

ad bibendum cum firupo calamenthino, Medicetur haec infirmitas itidem

utlithargia,fed tamenin lithargia puppis,in hoctmorbo prora curetur cere

bri.Siex defedtione,& diffoluttone fit uirtutis.cum chamomilla utola &ro^

fa in aqua coctis,ungatur , CumG fandalis quoq;,& oleo rofato, & aquaro

fata. Ante ipfirmum dulcisfonitus fiat de muficorum generibus, Íicutcatm

panula, uidula,rota, & fimilibus; his enim anima condeledtatur,& ex dele/

&atione excitatur natura,

Cap

X(it.

1

Deuieilijs.

E

U

[oiareeft duobus modis, Vnü eft naturale,& uocat expefgefät

&tio fomni,uel extra naturá,& uigilig uocátur. Vigilie funt ex ni

A

z

j

|

H

p2

:f

mio motu cerebri, & exficcitate cholerg rubeg.fiue nigre,uel ex

non täþ;rato calore,uelexfalfis humoribus, uel his omnibus in cerebro na

fcétibus.Siex ficcitate (untuigilie,(equütur anguftie, & ficcitas ,& mutatio

coloris in cute. Siexcholera rubeafit ficcitas, fit color citrinis quia uigilize

cholerárubea mouétes in exteriora propellüt corporis-Siex nigra, fit color

liuidus.Si cü calorefit,fuccedütanguftie, follicitudo;alíenationes,cogitatio

nes.Si exfalfo humore phlegmatico fit,fit quies,& mentis fufpiciones,uigr,

lix., hec proprieagüt, ut fabftatialia ficcentmébra corporis, & perfectione

digefliux corrumpantuirtutis, Cum autem cibusin corporenon bene cov

&us fuerit, totusuelplurima eius pars malos chimos generat; unde eorum

palpebre,& facies tumefcut,colores mutátur,fimilesq cocreantur, Ofpor-*æ

tet ergo medicari feftinemus has infirmitates, quia maximarum caufe funt

affionum, Conuenit tamen prius cognofcere,fi ex cholerarubea fint uigi

fie:in hís enim laudum eflcaput cum aquaubi papauer,[actuce femen,uto

lz fint cocte. Sternutatio efl facienda cum oleo uiolato,& factucze fucco,ó

oleohyofcyami,cum fucco portulace. In fronte eius opium, faccarum,la

&ucg femen,hyolcyamus funtx ponenda.Que omnia debentpiflari,& cum

fucco portulacz temperari &inungi. Mulgeamus fuper caput eiuslacmue

lieris puellam nutrientis. Diofcorides dbat:Si fuppofiturà faciasexoleouio

laceouelexopio,fomnü gienit. Danda funt& cathartica, cholerarubeam

extinguentia.Danda funt & femina la&uce,papaueris,hyofcyami, in aqua

cocta, fi (int neceffaria . Sií uigiliz exficcitate fint, caufa eft cholerae rubee,

aquá iuuat capiti infundare, ubi chamomilla,melilota , anethü, cortices pa

paueris,femen malug, fimilia codta ,fi'nt,Po[ï rafum caput lac mulieris;uel

aíininum,

DE MORE. COG,

ET CVRAT,

LIB,

).

1$

afininü,uel pecorini,afperoimus. Sternutationes(ant faciende dela&emi

lieris,cum oleo defemine cucurbitze.Si uieilig funt de falfo phleetnate, fter

nutationes de oleo.crocino,anethino, chamomelino funt faciendáe, L auan

dum caputcum aqua,ubi chamomila,famfucus,anethum fint codta , Sr üi/

giliz excalido fint cibo;feu calida potione,medicamur prouttmedico difpd,

nendum effe uidebitur,cum rebus (omnum factentibus.Recipe opfj,cafto^

rei,croci hyofcyami,ellebori nigri,mandragorg,papauerts fcmen,oculibo

uis, xequali pondere,'undc fa&um puluerem mandragorz fucco debes di,

flemperare,quibus fuperimponendum oleum famfucinum quantum fufft,

ciat,& miffumintra uás üitreü in fole per dies decem dimittendum,& cumi

baculo quotidiemouédum , Poft colatoopium quantum fufficiat piflatum,

cum füprafcripto oleo efta

pponendi,&itemad folem per díes ro. aliospo/

nendum,& cutn bàculo reuoluéndü,fece colata,& iterü liquorireddita per

dies 10.iterü foli funtreddenda. Poflea partim de iflo,partim de muícelino,

nares & frontem llinies, Aliud. Rec.opij drach.10. la&tuce femínis,tantáde.

byoftyami,mädragorg,aö. drach.s.qua& piflata in libra fucei tnandragorae

funtapponéda:& ita (imulimpofita, & cü ipía aqua bullienti (intímmiteda,

&ibiexcoquéda. Quibus deinde 100.drach.olei firícint untadiungéde, &

tam diu excoquende,quo ad folum oleü uídeatur remanfiffe. Inde fronté &

caputunge, Aliud;Rec.opij, hyofcyami,mádragorg,pondus equale,fadtü

pulueréaque admifce,& foli per díes qw:nqg exponito,& frontéunge, Tro;

chiíci (imiliter ad idem ualent.Rec.hyofcyami, la&ucae femen,femen pop

ueris albi,ana.drach.s.cucumeris femen,portulacae femen,ana,drach. 2,&

s.opij,croci;an.drach.x.fa&um indepuluerem cum fucco diftempera ladu

cz, & factrochifcos un quemqj drach.x.dabis bibere unum cumierit dor

mitü,Similiter alterü cü lactefceming diftépera, & inde caputunei precipe.

!

DePbrendfiapoftemate cerebri.

Cap

Xviit.

»

IT

x

sv

u Hrenefisutabfolute diffiniatur, calidum eft apoflema, in

f

qui

«dz

M

bufdá cerebri pellieulis, quam fetper fequütur uigilie, aliena;

W

E.

Q

AUR

tiones, Aliquando ettà apoflemain cerebrieftíubflantia, quod

[ SW)

elfimum eft & moleftiffimü , Nafcitur duobus modis,uel de

incenfionecholerg rubez cerebrum afcendente , uel de ebullitione fangui,

nis in corde,cuius fumus cum afcenderitin cerebrum fit apoftema, deinde

uigilig & alienationes comitátur,& dolores.Cum autem morbus augmen

tatur ut adflatum pertingat, terribilia infirmus accidentia patitur , ficut fi/

tim nimiam,ficcitatem oris, nigredinem linguze, äfperitatem, tnoleftatio,

nem,anguíliam nimiam;defetionem,& fyncopin, mutationem natiue ctí

tis,faciet in non natiuam,fiue in rubedinem,fi (ampuis cordis fit cau(a, uelin

eimm'tgtem,»üäfi: cholerarubea, Ex maximauero p

artehecinfirmitas folee

]a

cOntipgere

L d

H

CONSTANTINI

AFRICAN!TI

contmoere hisqui nagno & fubito exercentur labore, & qu:mdo complex

Xio eftex calido & ficco, & maximetempore &fliuo.Fhrenefis qug ex qua

libetalia paffionenafcit,uel eftex phlegmatis apoftemate, uelex flomachi

paífione,fiue exmatrice, exquorum colligantia per neruos cerebrum pati»

tur, Membris in priftinum flatum redeuntibus,& cerebrum fanatur ; Alie»

natioilla quz ex (lotnachi contingit uitio;paulatim augmentatur. Poflqua

dolor quiefcit, febris extinguitur,morbus tamen non ditmittitur, in cerebri

lubflantia effe certificatur : unde eorum flatus debilis efl, &rarus. A liena^

tio illa quein aupmentatione febre eft acuta, ex fumo eft caputafcendente

acuto & pungence,febre quxefcente & alienatio quxefcxt« Siecontrario,cer^

tificacur apoftema efTe in cerebro,uel in fuis pelhculls. Galenus enim inquit

alienationé acutifequütur hutmores, pungitiui, prgtermama uel melancho

lia.Quatribus fiunt modis,uel in cerebri fubflantia, uel in flomacho,& ad

eumpertinétibus, ficuthypochondriacü infláturex cholera nigra.In phan

taímatibus & alqs accidentibus efldiuería , fed tamenin quodam commu^

nicantur,ut H:ppocrates in Aphorlfmo teflatar:Sitimor alicut immoretur.

fine caufa paffio eius eftmelancholia. Vnde omnes hanc paffionéhabetes,

line.caufa fepefunttrifles , Qui interrogati cur contriflentur , non habent

quidrefpondeant. Alij mentmortem, uel qualibet aliam rem patiuntur

irrationabilem , Alq amant mortem, & nimium defiderant eandem.Caalez

nus; Non e&mquxtmtrandum finigra cholera in fundamento rationabt2

lis ammg dominetur,uttimore & triflitia aut mortis fufpicionem patíatur,,

cü in corporibus exterioribus nihil fit timidius obícuritate , V nde fi aliquid

obícurürationalis anima operiat parté, neceffe efl patiés timeat,quia fecü

portatunde tímeat.Quod ergonos exterius ex obícuritate huius aéris pau

mur, neceíle eíl excholera mgra cü ad cerebrü uentat, melancholici patiat

tur, uelcum afcendat eius fumus,ficutin hypochondríacis uidemus. Suffi

cit nobis dixiffe:de caufa & tmentisalienatione , Nuncad thedicinam tran^

feundum, Oportet ergoantemorbi dominiü phlebotomarl phrenencos,

ut fangms extrahatur feciidum quod uirtus patitur; Íinon aliqua nobisob^

uient contraria. Poftdiminuttonem cumcathartico efl íübueniendum. Re

cipe oxyfcenicia, pruna;turubas,utolas, caffiamfiflulam, manná, & fitmilia,

Quotidie digeflio efl augmentanda,& incenfiocholerz rubez exnnguen»

da,ficut hoc cathartico ; Kecipe mannz, urolati mellis , caffi &fiftulze,ana;

drach.s.que colata,ieiuno dentur in aqua cucurbxtæ.Vefpere cüaquama

lipgranatidulcis & acidi, cum firupo, uel faccaro . Nutriendus eftcum ptifa,

na,faccaro,uel paneleuato cum amygdahs,& faccaro. Mifceat autemíetm

per cum ftrupourolato, uel de prunis, ueloxyfaccaro. Mittamus oleum ro

faceum fuper caput eius cum aceto,uel portulacgfucco,uelfemperuiux, &e

cucurbitze,cum oleo rofaceo ueluiolato , Ponamus fuper caputfrondes (a/

GC 1S,

DE

MORE,

COoOG,

ET CVRAT.,

LIB.

I»

17

licis,uel portulacze , Si habet uigilias, uncamus frontem & tépora cülactü

C& papaueris fucco, & oleo uiolato, Sternutatio fiatexla&e mulieris, &

oleo uiolato.Si ficcitas oris crefcat ,&lin

guz afperitas, lauetur os cü píyllij

aqua,& oleo utolato, &fimiliter lingua, In dotno ubiiacet.froides herba,

rum míttamus uirides,ficut falicum, myrti,rofze , Sipotionem bibere nori

poffit quam fumus di&uri ;clyflere mandamus fieri,de uiolis,hordeo mun,

dato, iuíiubis, furfure,in aqua coctis drach. 2. Ápponatur denitro unc,:,de

oleo uiolato faccaro drach. xo, & fiat quotidie. Melancho!icoruim opor^

tet cerebrum de cholera nigramundificari,fecundü qualitatem (ai cum ca

thartico, ficüthierà logodion, & hiera Galeni, & cathartico de e'pithym'o,

& (imilibus, & 3garico , Si morbus fit moleflus,uirtutem leuioribus prius

regadius,Pofltea catharticüdemus eis & abflinentia iniunga£de cibarijs &

éholerá genetántibus. Galenus : Oportet inquit in omni morbo confide,

rari ,qux medicina fortior fiue debilior ininitio debeat dari, Item dixit : Si

morbus adeó non fit moleftus, neque fufpicio habeatur,A debilibusad for)

q'ora äfcendatqr, &econtrario, contrari;s,[dem Iippoctates fenfit,

De cbrictate.

Cap.

Xix.

*1 »

Portet uinum bibentes quantitatetm ,uä qualitatem eauere,

LA

-

e

A

!

! quze eos ualeat inebriare , Confideret e

Tgo quüibet corporis

NAIJA,

3

!

fuiqualitates , & membra uoluntarium motum habentia, me^

moriam,& rationemfuam.Quuz (i uideat cito immutari & de;

xïitari,pr

seuideat;utipfe uino dominétur,& non uinü fibi, Ex groffoebrie

tasnafcitur fumo, & indigeflo, qui cerebrumn afcendat, ipfutn operit, (icut

nebulaoperimentum eft folis, & interflitiá eft mentis,& (ux fplendidae in

tentionis, Vndeomnia membradebilitantur ,& emolliuntür, Sitmiliter ner

ui acfenfus, & memoriaturbantur, intelle&us. Incipiatur igitur tmedicaris

Siebriofus calidae naturg fuerit,mittamus oleum rofeatum in Capite, & uio

latum,cum fucco cucurbitz, &portulacz cum aqua uíolata , Detür adbi/

bendum maligranati fuccus,cum (irupo: occupetur medicusin fomno re,

ducendo;utuini fiat dipeflio,poflea balneum temperatum paretur ,& cum

aqua calida pedes fricemus, cum fale, & oleo uiolato , quae fumum äcapfte

deponantinferius, Ebriofo uomitü prouocemus,deinde bibatabfinthium

cum aqua frigida, uel mentam,& abfinthíum cum firupo rofat.:o. Siquísaü

tem caufa ebrietatis dolorem patiatur círca praecordia , uomitum prouo»

cet,X pfyllium cum aquarófata potet,coitum euitet,& faturitatem ante &

poftpotu.Refocillandus eft cum perdicibus,pullis,portülaca,& aceto mali

granati citrinr utatur,malis quoqg granatis,mefpflis,malis, cotonijs, & fimí

libus, :iebriofusfueritfrigid natura,oxytmel eidetur, ante balneum, &

b5

pofï?

J.(«

18

CONSTAN'TINI

AFRICANI

oftbalneü dormlat,pedes fricetcum fale, & aqua calida, Optlmu eflabfin

thiumm ebriofis, (1 phlegmatlcx funt. Proprletate enim fua diffoluitur cbrxe

tas,unde i anteuinum uel cum uino bibatur, contra ebrietaté iuuare certi

ficatur, Nutri&di (untcü frictis & affatis rebus,& caulibus cum carne craf,

fa,uel caulibusin aqua coctis,cum obfomogaro, & oleo. Efl enim propnu

caulibus,utebrietas per eos remoueatur,& uxmfumum groffum afcendere

-

ad cerebrum non Pcrmlttunt.

De Amorc.

xx.

Cap.

"n

E

il

l

Mor qui zor dxcxtur,morbus incerebro conguus.ER antem mà

gnum defidertum cum niia concupifcentia, & afflicttone cogt

tationum. Vnde quídam philofophi dicunt;ipes efl nomen maxt

me delc&anoms deügnatluum Sicut autem fidelitas eft dile&tionis funda

mentum,ita & : ipus dele&ationis eft quldam finis, Allquando hutus atnoris

neceífitas, nimia efl nature neceffitas in multa humorum fuperHuxtæte ex^

ellenda , Vnde Rufus:Coitus mquxt videtur valere, quibus mgra chole;

ra &infanía dominátur:Redditur eis fenfus, & moleflatio amantium tolli^

tur,fietiam cum dile&tis loquatur, Aliquando etiam amoris caufa, pulchra

eft formofitas confiderata, quafiirifar confimiliforma confpiciat,quaftinfa/

nicanimain eaim, ad uoluntatem explendam Cum hecinfirmitas fortiora

ammg fubfequentla habeat,ld eft,nimias cogitationes,fiunteorü oculifem

per concaui,cito mobiles, propter anitrize cogltamones,(olhatudmes adin;

ueniendaea, & habenda, quz defiderant, palpebræ eorum graüces, citrini

funt ipforü colores. Foc ex caloris. fitmotu,qui exulgxhjs cófequitur, Püb

fus induratur, nec naturaliter dxlatatur ,neg percuffio fecadum quod opor/

tet cuíloditur. Si im coonatlombus profundat, actio animg & corpons cor^

rumpitur, quia corpus anitham n fua a&tione fequitur, & anima corpus in

fua pafflone comitatur, Galenus: Anime inquit uirtus complextone fequar

corporls Vndefi non amantibus fuccurratur, ut coontatxo eorutn aufera;

tur,& anima leutetur, in pafT onémelancholicam neceiTe eílincidát,& ficut

ex nimiolabore corporisin pa[ïïonem laboriofam incidunt,itidem ex labo

re ammgm melancholiam.Studio igitur fit curantibus,ne profundenturin

cogitationes nimras,uinum dandum temperatu &odoriferü,& audire ce

nera muficorü,colloqui dilectiffimis amicis, nitétes uidere hortos, odor:

n

ros,& fructiferos, currentem habentes aquam, & claram.Spaciari cum fce

mina, feu maribus pulchre forme.Rufus: Vinuminquitmedicina eft fou

tis,triflibus,tithidis,& amantibus , Cialenus: Quicunque primitus uinum

efLeducere molitus de üitibus , inter faplenmmmos eflcom putandus ZLe^

no dixit;Sicutlupinorumemaritudo tollitur,fiin aqua infundantur fic anta

mi afperitas ebibito uino in dulcedinem uerfa eft, Item Ruffus;INon fo»

lum

DE MORBs COGc, ET CVRAT T. LIB»^ L. s

lummodo uinum tem peraie ebibitum aufert triflitiam , fed &aliá uino fj

milia,ficutbalneum temperatum, V nde fit;ut cum quidam balneutr inote

diantur,ad cantandum animantur, Quidam ergo philofophidicunt, oni

tum effe quafí fpiritum, umum quafi corpus, quorum alterum ab altero i

uatur. Dicunt alíj quod Orpheus dixerit:Imperatores ad conuiuia me inüi

tant,utex mefe deledétur,ego condele&or ex ipfis,cum quo uelim animos

eorum flectere poffim,(icutdeira ad manfuetudinem , de triftitia ad letitia,

de auaritia ad largitatem, de timore in audaciam , Hzec eífl ordiniatio orga

norutm muficoru m,atq; uini,circa fanitatem anime , Quodperfectilfimum

effedignofcitur, fi boniconfocíj ageregentur , qui & in pulchritudine uz/

leantícientiauel moribus : Di&um enim deledatio efl maxima , utuinutn

bibatur, X colloqui fapiétibus. Galenus.Colloqui inquit fapiétibus fe aman

tibus , laborem elícit à metmbris interioribus , quod fi in hortis fiatlucenti/

bus,& odoriferis,& fructiferis,optimü & iocundiffimum fit.Sic autem eo/

rumloca ubifeffurifunt müda fint,& lucida;apponanturrofa, & myrta,fa/

ltces ,bafilicon, & (tmilia. Abebrietate caueant ,& cum oporteat, dormr

ant, poflfomnum uero in balneo dele&entur, cum aqua & aére tempera/

to, & lucido, neq; eis accedat quod animus abhorreat. Interropatus autem

quidatm à philofophis quare horribilis homo grauior effet quàm quodli,

betpondus,taliter refpodiffefertur;Homo inquithorrjbilis pondus eft ani

mifoltus. Alia uero pondera, anitnae & cor

poris funtcommunia , FHaec eü

gia mgdicing ;irca amantes exercenda,

De- fleriutatione;

Cáp

XX

* 4

,

$

a

Érnutatio de diuerfis humoribus nafcftuif.Aifquäncïo enimná

[*

t2

e»

tura operatur , cum humores adunatos fiue fumü fatagit ex

*»

X d

As

pellereá cerebro,quiiam uelfuntmorbi uel cauífuturiuitij:

l9 v

humanum enim cerebrum humidus eíl cerebris ceterorum

änimantium . Vndehumores adunahtur, qui cooperante natura inde ex/

pelluntur eum flernutationibus, Aliquando enim fit flernutatio ni morbi

non naturz expulfione,ficutin coryza uidetur , & in peripleumonia , Ali/

quando quog; magisfit aliidequàm ex qualibetinfirmitate , Canales énim

narium humanarum curtze naturz funt , unde cíto ad cerebrum nócitiua

extrinfecus üehïunt, Íicut puluis, frigidi;as aeris, fplendor folis, & fímilia,

Que cum ad cerebrum ueniarit,expelluntur à cerebro motu fuo continuo,

& inde fit (lernutatio . Quze fi diu permaneat , pofiquam cerebri expulfa fit

fuperfluitas , faccurritur lauatione capitis cum aqua ubi chamomilla, rofa,

hordeum mundum, G'fymþrium, & (imilia coáafint . Apponitur naribus

Siflernutantis caput

äaüïiggïuc;us,?gfus proprietate flernutatio aufertur,

-B 4

calidg

AFRICANI

20

CONSTANTINI

calidze fueritnaturze,eum olerofato, & utolato,& aqua rofataungatur. &

frigidg,oleumireos,&n igellz,chamomelion, & fimilia, capiti appgnc.

[

De apoplexia e7 epilepfia.

C4p.

2 CT.

H

ASSIONEM qua fubitohominescadunt, antiqui frequen

J

ter habuerunt,& peffimum morbum uocauerunt. V ulgus di

E

atl

E

"

citaccubatum,& iram dei effe. Vndeoportetutdiffinitio fub»

iungatur,& diuifio, & medicina fui exautoritate, Galen.Hee

inquit paffio quae epilepfía uocatur , humor eft frigidus , & humidus, quo

uentticuli cerebrinon perfe&te oppilantur, prohibens animam ad declaran

dam actionem fuatn , quoad naturauras cerebrinaturales illo humore ex»

opprlauerit. Eflautem epilepfia apoplexiæ uicina, Locusenimefl idem &

ä

materia unde nafcuntur, frigida eft, & groffa: fed tamen apoplexia totius

uirtutis per membra difcurrentis eft ablatiua. Epilepfia uero motuum eft

diflurbatio. Vnde medici apoplexiam paruam uocant epilepfiam , quae

tribusex caufis eft , uel ex humoribus phlegmaticis, uel melancholicis nz

Ícentibusin prora cerebri, uel ex uétofitate frieida, & groffa cerebro domi

nante, ucl ex humoribus cuipiat alij membro deminantibus, ficut floma

cho . Cum enim humor aliquis na(citur in his membris, fumus etus afcen

dit per neruos ad cerebrum groffitudine cuius uiz animantis fpiritus op»

ilantur, Vnde caducus morbus concreatur ,fineullis antecedentibus ac;

cidentibus, &ore (pumant . Epilepfíam exhumoribusin prora cerebriexi»

flentibus,timor & grauitas przecedunt capitis,& pigritia; & tenebrofitas in

oculis . Accidentiauniuerfalia , fenfus & uoluntaríj motus fuerit ablatiua,

mens corrumpetur,& patiens fpafmatur, fed tamen cito fanatur. Aliquan»

do pollutio, & egeftio hanc paffionem comitantur, & urina prter uolum

tatem emittitur. HHec paffio femper uenitdeterminata, Vnde Gafenus in^

d

uit:Epilepfia que crefcételuna uenit, fui materíam figuificat effe humidif?

mam, Omne enim humidü crefcenteluna habetincrementum . Qua ue

rouenit deficiéte luna, frigidiffima quidem eít, fed tamen parum humida,

Cum ergomagnahuius morbigenera,uel accidentia intelligantur, opor/

taliter medicentur:Incipiendum eftàcalefa&orijs, & diffoluentibus,& pur

gantibus humores cerebri,cum hiera Galeni, & fimilibus, Stomachicon

in quo colocyntha,& que cerebra agroffis humoribus purgent. Gagarift

máü faciamus cücalidis potionibus,hierapicra , Pluribus flernutatio cofert

cü calidis oleis, Caputeftlauandü cü eifde que in lethargia diximus.Cü pur

gatum effe caput perfe&iüïme certificabitur, cum fulphurea, uel fal( aqua

balneetur, magnoexercitio utatur . Bibat uinüpoflquam cxierit de balneo,

dormiat;poft Íomnüuero in balneü eattepidum & amenü quo animus de^

lectetur.5i clyflerizare opörtuerit,faciendü eítcü chamomilla,anetho,cen

sheriaca

;a'grga,tge-hïloto,colocyngþa, & fimilibus, Interuallatim uero det

tnaior

DBE MORB;;.COG, BT' CVR A T; LIB;

T.

21

j

fhator,& calida antidota dentur ficut anacardinái, diatrion pipereon, & fi,

toilia. D'iofcor, dixit: Epilepticus fi coagul lüeporis biberit, tuuatur; Simili

ter aftatnum epar fiaffetur ut bibatur, & eius unguli incenfz, da drach, 2.

&s.quotidie, Caprinü epar fidetur epileptico,epilepíia apparet, Proutidé

|

eixitpyrechrum accipiat, & cum melle diflemperet, quod fi naribus appo

natur, X collo fufpendatur,ualde tuuat , Cerebrü ceruinü cum oleorofato

;

accipiatur,& frons epileptici ungatur, Pili quog;canis albi nullà nigrediné

habentiscollo fifuerint (ufpenfi ualenc.Fel urfinum fimiliter fufpende.Fpile

pticus cum calidis eft nutriendus, quibus gro[Tx' humores diffolnuntur. Bis,

nelterin die manducec,uinum uetuftiffimum bibat (übtile, atq; clará , Ab/

flineat à late;caíeo, lentibus,betis,& caulibus, apio & (imilibus , Si ex flo,

macho effe ceraficabitur uothnitus eidetur,cü hierapicra (lomachus mun,

dificetur, & etiam cum aqua calída uel melle aromatico,& cum ab humori

bus.erit mundificatus, A debilioribus ad marora fecundum ordiínem aícen»

datur. Sipuerohoc contingerit,uel adole(centulo: his enim fzpius continz

git propter humiditatem corporis,quae duobus fit modis,uel de frigida 8c

hamida;complexione dominantecerebro, uel ex mala ordinatione diete. Si

inquam i initio natíuitatis fuerit, & mala complexio dominas cerebro caur

fa fuerit, & ipfa frigida;& humida,uel utrügfit, huiufmodi fanantur inpue

ritiaueladoleícentia,mutationibusQy eorutn cóplexiones in calidiores mu

tantur,& ficciores.Sr uero ab initio natiuitatis fuerit, uel h malo nutrimen,

to inceperitfreri, uelà quah'bet alia extranea caufa, huiufmodi oportet me;

dicari,ficüt diximus,& (ecundá quod eorum xitas, & uirtcs pauentur . Vn

de Galenus dixit; Peeoniafi collo pueri fufpédatur,ab epilepfia libera£, Te

flatur autem fe uidiffeoto annorüi puerü,hunchabétem morbü,& tamen

peconia collo etus eratfufpenfa,quae cum à collo caderet,ilicó hac infirmita

ze aexatus efl,qug cum appofita effet, liberatus eft, Galen.item inquit,à col/

lo fuftult& itidem ut prius cecidit,denig reddita collo, (anauit eum tertio,

Vndeintellexi, quia ex hac medicina pars humoris minoratur , & (í míni/

ma per odoratum intrat, loca fanatinfirma, Item percepi quía aérem in na

mram fuimutat meclicina,öcintrans'per nares,infirmos (anat,

Deindori apopiex:'4.

Cáp

Sl';'x'm.y

E r m

353 L omnes cerebriuentriculi impl&ätur humiditate folius fangui

d&

nis,phlegmacis,feu mixtortm cum alijshumoribus,& hacma

(!Q

à

teria oppilentur uétriculi cerebri, totins fenfus corporis, atque

c

AE : C

motus auferütur ,& efl quafi no intelltcens,neq; uidens,neg; au

Siehs öc qua

fiexanimatur, Omnis fenfus antme corrüpuntur,ni(i folus mo

tus thoracis in anhelitu.Quui fí aufera£ ,moleflior e& erauiorinfirmitas effi?

uius ma»

citar Infirmitatem ljanþ philofophi uocant apogiexiä magnam, c

[

gni*tucïoï

AFRICANI

2a

CONSTANTINE

gnitudo,fiue paruitas x qualitate anhelitus eft intelligenda. Sienim apople

&ici cü maioríanguflia;& quiafí c: impoffibilitate fufpirant, morbü effe ora

uiffimum autumant.Cum uerofine anguflia,fed ramen fine ordinationefe

fpirant, & aliquando quiefcunt,morbus quidem fortis, fed non priori eftír

milis. Si fafpiria fint ordinata; & non arigufticfa paruagftinfirmitas. Vnde

in Aph.Hippocrates: Apoplexiafifitfortis impoflibile eft curari. Inparua

;

ueronon

facilis efl cura.Srautem humores & capite ueniantin quálibet par^

tem,dextram,fiue finiflram;apoplexiam minorem uocant,& fecundumlo

cumubi eft,nomen eidatur.Quod fi coftipatioilla in unum tantü neruum

defcendat,fit mollicies in illo mebro cui neruusilleferuit.Si oppilatio n ner

uis fpondylis eft,in initío aufertur fenfus, & uolütarius motus à cerebro uev

nientes,& omnia fpondylia fuppofita,(enfu,& motu funt carétia.facies ue

ro fana. Sifacieitortura , uel mollicies intoto corpore, uelin aliqua parte

faerit,neceffe eftintelligi cerebrum oppilatü effe , ecminor apoplexia al

quandoeft leuis,aliquàdo dura,D'ura fermonem aufert,& uirtute,& uolun

&riümotütotius illiiá lateris, & maxime frin dextro fit;leuis quidem habet

fermonem, fed pai'va'e[ï uirtus, febfus quibufdam metnbris,imototiilliau

fertur, & maxime i fenfusuel motusin pedes defcendat, poft dies tresuel

quatuor,fiue in manus,pofl dies uiginti, feu in uicina in eodé neruo. Cum

hicmorbus ex humoribus groffis feu uifcofis nafcitur;preceperct antiquio.:

res noflrianteomria àpurgationibus humorü incipi, cum maioribusanti,

dotis, aut cá catharticis, ficut theodorithon;hiera Gaaleni,hiera logodion;

hierapicra,& fimilibus. Item ;cum tapfiz pilulze , fetidis pilulis, euphorbij

ilula?cum ínteruallo. Cum nullum antidotü dabitur, theríacam,focruge»

nam dabimus,& antidotàü anacardi,& fimilia , Sioportet clyflerizari, cum:

rebus fiat calidis , Gargariffmü cum finapi;uel melle, & cum pyrethro, fl

phifagria, hierapicra,& oxytelle füt.In capite faciamus epithitna de ane

thileo;de oleo caftorei,uelde oleoeuphorbij & ftmilibus, Lauádum efl ca^

jüt;collum,fi morbus in illis eft, cum aqua ubi codta fint chamomilla,ane/

thü;melilotus famfucus,feme tuniperü . Fpithima penamus in locano fen

tientia & inlocis calídis, Sternutationes dandze funt, fimiliter ut cerebrum

moueatur, Cibieorum fintcalidiffimi,uinum forte & uetus, Poft 2r, diem

balneentur, & poftbalneum uinti detur . Siexnoflra medicina infirmus in.

febres incidat,febris ipfa morbi Ht.perfe&a medicina, quia cum corpus ca«

lefiat, diffoluuntur humores , Si uirtus cuftodiatur, & plenus efTe uideatur,.

eft phlebotomandus , fed in etate magna , & uirtute defecta , cauendaeft

bhlebotomia. Sufficit enim altera medicina . Fetidae pilule ualentes, apo»

plecticis , epilepticis , paralepticis, arteticis , podagricis , groffz uentofita/

ti,iliorum dolori, neruofum dolori , & mol'iciei & menftrua prouocant,

cutg fe?

Reape 3123äs,bdcllij,colocynth;,fagapini,amoniacf,opopanacis,ci

minis,

p

COoG.

ET CVRAT; LIE.

T.

25

DE MORE

t

aninis,ana, drach.x. fiant inde paruiffime pillubze cutri füeco porri : Dentur

drach,2,& s.cum aqua calida . Quas fi plusuelis calefieri, & deficcari, iur

ge euphorbiii & caflored. Tapfig pillulze fimiliter ualetit. Rec, alo&sdrach;

10, mirobalani citrini drach. s.penidij drach. 2.tapfic,calatmi arommatici, zià

giberis.finapis àna. drach.1. & s. piperislongi, & nigri, coloöynthæ, ana,

]

drach.2. tempera cü fücco porri, à cum aqua calida,da drach, 3. & s, ütfü

)

pra..Pillulæ Ioannis Damafceni, Recipe hierapícra drach.is.zingiberis, f

papis ana.drach.1.& s.piperislongi & níeri drách, 2.tapfig, calamiaromd

tici,falisindici;afi.drach.i, &s.penidij drach.s.tempera cüm fucco bdellij,

& facpillulas dans drach.2. Alig pilul&é eüiphorbica, Rec.euphorbij,colo/

::

cynthæ,fcamoneg,bdelltä,afi.drach.z,am'o*üiawcï,fagapihi,opopahaci's,t"ui*

bith,af. drach.1.caflorei,farcocollz,aloes anifi;ifiafüichis,apij, feminis ci^

cutz,aü, drach.r, & s. téperacü fucco apij uel porri, dàns drach, 2, Fiterá

Ioan. Damafceni ualetad müdificandü caputde phlegmate, & apoplexidé

phlegmatice, paralyfi, molliciei,paffionibus oculorüi, K. turbith,drach.16.

chamadreos,flecados, ellebori nigri,ana, drach, 4.& s.aloes, colocynthae

ana.drach.s.pyrethri.longi pl'pgris,zïngiberis,:na.drach. 4.& s, cinamo^

mi,fpigæ,polij,Petrofelini,croc1,euphorbi]',ana .drach,2. piperis albi & ni^

,ri,cardanäoml,macls,aä.drach.s.agarici,golipödij,epitl?ytyi,;ana.dräch.

E

4 & s,abfinthij drach.ts.penidij drach .6.nigellzecaftorei;an.drach. 4. arí

flolochiz rotundz drach.5. fac pulueretm,adiungens mel quod fufficit, da

drach.2. cum aqua calida ieiuno, Aliud,Rec.turbith drach.c, fcamónez,

taplïg,mafh'chfs,zingiberis,gaïangg,fpicg,cinamomi,an'flolochiæ longé,

af drach.5.afari,carpobalíami;xylobalfami cofli,myrrhg ycroci, nucis mu

(catze,ana.drach.2. mel quodfufficit, da drach,c. cum aqua calida ieiuno?

puluis ualet fimiliter, Aliud,Rec.turbith,[agapinihermoda&yli,tithymali,

colocynthg,femim's cicutze,apij,anifi (lecados, acori,dia*gridij,zingiberis,

ana.drach.i.& s fac puluerem,tépera cum amyedalino, da drach.2. cum

aqua calida . Oleum Ioannis Damafceni, ualens paralyticis, apoplecticis,

epilepticis, fifiat inde unguentü, uelflernutatio . Recipenigellae drach.2,

fuper laterem affatas & piflatas, ficat iedullas, deinde accipe aqua ubiiiv

fufam fuerit fceenugrecum per diem acnoctem,cola poflea & éalefac nigel

lam,& fac bullire bisuel ter. Deinde deponensàfocó permítte quiefcere,

uafculo,& repone.De^

.,u(nguopleü faper aquaappareat,;poftea collige in

indecaftoreum &galangam facin aqua coquere, & cola, mittensdrach.5.

prioris olei in aquam iflam, & dabisbibere. Alíud ualet paralyticis,apo^

pleticis,& omnibus frígidis morbis , Recipe omphacini olei drach.ir, et

phorbij uncias 7. caflorei, drachmas n. fac piflari, & i oleo coque forti»

ter , pofiquam refederit, dabibere cumaqua uly atifutm , & tmaftiche co»

artetico

&alint, Aliudoleum ualens ftigidfs Paiþþniþus, & gibbofitati,

dolori,

24

.CONSTANA'TINI

AFRICANIT

dolorf, epaticis,fpleneticis ex frigiditate,apoftematibus duris;eroffis, & fri

oidis, Recipe fambuceleon,oleilaurin,ana. drach. 4. olei fefamini drach.s,

Omnía commifce cum duabus libris aqueg,& poft accipe chchdomg, cofti,

maftiche,ana.drach. 4. pyrethrl bdelli,thuris mafculi,cicutze femen,ana,

drach.a.piflaomnia,& commifce:coque quo adufqyaquapereat, & folum

oleum remaneat, Aliud;Recipe olei lentifcini,(ambucini;an,drach, 4.corti

cis malieranati,galbani,ana.unc,2, Omnía commifceinunalibrafucci ca

laméthi;anethi,chamomile, & coque quo aduígyaqua cófumatur. Vnguen

tum ualens flmlhter,Reape pyrethr. l,olel laurini ,fambucini, flaphifaorize,

ana.unc,1.nítri,finapis,ana,unc.2. piperis drach.2. euphorbij unc.r.cafto^

rei unc,5,olei & cerae quantum fufficit, Sternutatio fiatualens apoplecticis,

epilepticis, quía mundificat cerebrum ab humoribus groffis , Recipe,con^

dxfl,caüorel,plperls,mgellg,pondus zquale,fac puluerem cum fucco oculi

litij, facpilulasin modülentis, & dimitte ficeariuno die,in oleo fämbucmo

diflempera,& flernutatio fiat. Aliud fimiliter, Rec. condifidrach.7. .piperis

an.& nigri,caflorei aft.drach.x, rutz & finapís,ana, dracha. aloés, nigellae

drach.1,& s Fadto pulueré,naribus impone;& flernutatio fiat. GargarifL

mus,Recipe pyrethri, fynapis,piperis, flaphifaerize, calamenthi, zingibe:

ris, ana.1. &s. facpuluerem, & cum melletempera, faclensmdeoaroanm

mum cá oxymelle, Aliud ualetfimiliter: Rec.origani,fambuci ünapls, py

rethri,calamethi h1eræp1crg,hyfopl,ptper1s lo

noi pondus aequale,fadtum

inde Puluerem dlüempera cum oxymelle,m modum auellanac,

à

De /þafmo,mcmna.

[

XXIIIIL

Pafmus &tetanusfuntnot uoluntarq motus,quos membrauolun,

taríium motum habentia patiütur, propter plenitudinem neruorii,

uel inanitionem eorum.Eftautem trlplex,uel fpafmus anterior,uel

poflerior,uel tantum tetanus,quia tetanus à afpafmo fþec:flcatur,fed tamen

íin mebrisno apparet (pafmus, quia ante& retro nerui conftrmgunt,gqu a

liter unde hoc nomé proprie fortit. Oportetaüt intelligamus, quia fi ao

hominifübito euenerit fpafmus, ex plemtudmenecefïe eftefficiatur, fipoft

acutas febres fíat,labor,uieilig ,& fimilia,ex inanitioneeffe mtelhgas. Hanc

fpafml fpecié poftacutiffimas febres nafcente,fato effe incurabile, qula ner

ui ubi pofllongum tempus non curantur,negy acutus morbustunc teporls

eutn dimittit,quo uirtus diffoluitur.Sedíicum febribus, uelin febriü fitini^

tís eflcurabilis , Calores febrium diffoluunt humores,unde fpa(musfit, &

ermembraeos difperoüt.Si ergo fpafmus uel tetanus fit fine febrlbus,ma

xime tamen fifebres fucccdunt,quoquo modo curantur,Febribusenim hu

mor dlffoluxtur,& Àcorpore expellic, Vnde Hippocrates in Aph. Tetaná

fpaímüfiquis habuerit,& poftfebris fuperuenerit, quoquo modo morbuss

ille

1

y

AUE

«

DE MORBE.

COG-

ET CVRAT.

LIFP.

I

2$

?

ille poterit diffolui. Maxune intelhgxm ts fpafmum poftfebres e(Te incurabi

)

lem, Cumfebribus dubíutm eíL,fine febribus curatur . Cutn ergo fpafmum

'

fine febribus uiderimus,& hominem fangumolentu effeintellexerimus,de

]

media uena phlebotomemus finihil difuadeat . Si exaltíshumoribus fit,

tantü cum hxeraplcra,pxcra logodion,& fimilibus ftomachicis cure£ . Cly^

flerizari, & ungioportet, balneari, flernutationes fieri, uel & garganiï;

mos fxcut In apoplexxa diximus, Nutríendus cibis fubtilibus. Si exinanitio

;tï

nefit Ípaímus, capm iinfirmilacafininum mulgeamus,& ouinum, &lactpu:

lieris puellam nutrientis.Lauandü eft caput cum aqua ubiuiola, malua;hor:

deum,rofa fintcodta,& ftercus caprinum.Poftungamuscum oleo uiolato.

Infirmo tnédicina,ac cibus dentur,unde hume&auo conficiatur, & ficutfe

bricitisinfirmus regatur.In aqua tepida & dulci infirmus ponat. Aliquan

do pueri (pafmum patiuntür éxneruorüm contmgente defe&xombus. Vn

de exleui qualibet occafxone Paclem'es facile curantur.

De tremorc €7 icdligatione. .

Cdp *

*(XV.

$

LOTPS

Remor,& æ&lgatlo funt accidentia ex morbxs,& natura copo:

fita.Qui duo morbi fibi funtoppofiti. V nus furfum,alter deot»

53 fum. Superlorem natura operatur;inferioret morbus,flcq;le:

&lgaclo &tremor concreantur.Sed i mcxplentxs cauía tremoris,.

defe&uo uirtutis eft,lacertos mouentis. Quae uel* femetipfa complexionis

male deficit caufa,uel exaccidentibusanim g,F icut titnore,uelexmotus uo

luntarq graultate uel ex grauantl pondere uircutem uincente,

Deflupore membrorum.

Cap. .

XXVL

—2

*"Q

Ormitatio membrorü mmpofxta efl,inter natura, &.tmorbü,

[

V

z

Cuíus caufa eft frigiditas , fubftantiam nerüiorutm coagulans;

:

j

A & infri

j

?a-

M

gidans, & ccnfhpans,ne uirtus fenfibilis eam penetrare

ä

AE

&(&

offit, Quorum omnium medicina efl una. Donemus qua ca

lefacxant,dlffoluat, & fuperfluitatem minaant,ficutthéodon,& híeralogo/

—

dion, & fimilia , Olea & unguenta faperioribus fiant fumh*a'

hacomniafiantpoftbalnea fulphurea & nitreamul.. -

t fiantfricationes, Cibosdemus faci,

' liores,& malas non haben/

tes qi ahtates.

Q Conílav

CONSTANTINI

E

AFRICANI MEDICI DE MEMe

bris faciei,Liber

11

Vperior pars capitis & cerebri infirmitates contínet, & cu

ras. Cofequens eít ergo morbos in mébris faciei ortosnó'

effe pretermittédos, Incipiamus ergo ab oculis,qui dignio^

?s

H

res partes funtfaciei, Deinde quoq; morbos breuiter defti,

D

4

nauitnus tangete frequä;iores,ög fgpius oculis cotingentes,

De lippitudine.

Cp.

T.

:

r—-wä,

R1 72

|

W

Phthalmia eftcalidaapoftema,nafces fuperalbuoinem oc&!o?'

2

C N

L.

rum,pelliculasqy, Cuius caufa interior eft uel exterior-Exterior

r

E N]

|

p

.:

'.Tx

maior eftuel minor , Caufa eius eftfumus, calor folis, fine pul^

uis.Interior eflexhumoribusad coniunt&tiuam tunicá cófluerz

tibus,unde oculi patiütur aþo[lcma,ïïcut & «gtera corporis membra , Cau

fa defedtio eft recipientium membrorum,id efljoculorü,& abundantia hu

tmorü à capite manantiü , Differentia horum duorü eftex caufa exteriore,

|.;

quia exterius apoftema difcedente fua caufa remanetoculorum fanitas, AL,

/ j

terius ecotra.Exterior duas fpecies habet maiorem fcilicet & minorem, Mi

mor differt à maiore, quia nullam apoftematis fimilitudinem uidetur obti»

nere,intumorefcilicet & duritia , Altera dura efl, & tumet. Interior tumet

&dolet,quae dolet,dura eft,&lachrymofa, & plenitudinem uenarü habet,

Siguificatio humorü pertinés ad coiunctiuam defcendentii,talis eft ; Sifan

guinolentia fit materia oculorum , nimía efl erauitas,rubent oculi, & fiunt

tümidi,liquorum emiffiur, orauatur frons lachrymz funtnimiz., Siexcho

lera (itrubea fentiuntoculiquafi aculeis pungantur rubét,& calent,&afpe

titaté entiunt., Si ex frioidis uel groffis fithumoribus,uel ex uétofitatibus,

tétioinoculis fentitur,Nimiü (ine multolabore uel rubore orauitur, in no

&eimutfcantur,humores nimij effluunt,& ipfi (untuifcofi , Hanc ophthal^

tniatn cum curare äi(ponimus, ft ex caufa fit qua defcedente fanitas rema,

neat,uideamus. T'unctandeminfirmo pracipiatur nefe moueat, ut capite

alto dormiat.luminis fpfendorem fugiat,uocesnon emittat, Cibus donetur

Írigidus, & facile diceflinus, potus aquacalida, & dlara, neq; fumo uel pal,

ueriæappgfkopinquet,,fiue foli.Sed utatur balneis, aere, & aqua dulcitempera

tis)his obferuatis nó oportet aliter medicari. Sed fi contigat exhumoribus

acapite defcendétibus,fi fanguis abundet uideamus, cephaliciuel medíam

uenam phlebotomemus , fitamen ztas, tempus, confuetudo & uirtus pa;

tiantur,fino, (carificemusuel (üb mento cüuentofa, Quod fi humores fint

cholerici, & rubei,detur infirmo catharticü de mirobalanis citrinis, uiolis,

*

oxyfenicia,

DBMORB,. COG. ET CVRA'T, LIE, Il

2»

exyfenicia;abfinthio,caftiafiflula,manna ,& (imilibus rubeam cholerá pur

ggnubus.Præcipiatur quiefcere,nee mouere,& in obícuroloco morari ma

xime,pedesin aquam calidam ponátur, Caueat x coitu,partio cibo utatur.,

Spepoflpurgationem phlebotomize, uel catharticibalneetur , Oculis al/

bum collyrium cumlade afinino fiue fcminino,apponendum eftin initio;

-—"G»

Poftaliz res apponátur, quibus humor diffoluatur, & excoquatur , fed ta/

men prius purget corpus,unde Hippocrates in Aphorifino ; Dolores ocue

lorum uinum purum potatum,phlebotomia,pharmacia,& balneü curant,

Intentio tamen Hippocratis talis fuit: Vinum phlegmaticis, phlebotomia

ualet & faneuinolentis, & cholericis, balneü melancholicis , pharmacia hís

quihumoribus mixtis funt pleni, Item fiex phlegmate fiat, uínum prodeft,

Siexfanguine,phlebotomia. Inuat emplaflrum ex thurg& pice, maftiche,

nafturtio cum albugine ouidifléperato,& (aper oculos impofito , Pofthoc

oportet inquiri,an infirmitas proprie fit illius loci,an aliüde ueniet . Sienim

aliunde,medicandum eft prius mandans membris, & poftea illud cuíman^

datur,incipiendum eflà medicinaoculorum confortatiua,& humorü cor

flrictiua.In declinationediffoluendo.1n augmento fui flatu, mediocriter in

ter confortatiuam,& diffolutiuam agatur, In doloreforti, fortiter infuman

difuntoculi cum aquaubi codta fint melilotus,& fcenugrgcü , Sidoloradeb

fit magnus, utpati nequeat infirmus dolorem , dare cogimur dolori repw

gnantia; ficut formentationem opíj & corticis papaueris co&ti & fimilium.

Accipiamus fcariolam tritam, & oleo rofato mixtam, & oculisapponamus

hanc:Si dolor fit nimius, farina hordei commifceatur, Similiter portulaca

cum oleorofato. 'fyllium quog infufum aquz rofate oculisfuperpone. Vi

tellum oui,oleum rofatum,atqy crocü, oculis impofita ualent, Adipforum

apoflemata,accipiat rofa uiridis, & lenticula innatans amni, pondereequa,

l; quepiflataoculis apponantur.Si calor fit oculorum nitnius,cum mundo

bombycino,oleo rofato, & albugineoui infufo & appofito oculisrefrigere

mus,& cum dicendis collyrijsmedicemur.Collyríum albutm ualens calidae

*

ophthalmiz,fi fit cum dolore. Reci

P

e gummiarabici,dragagäti,atr?yli,afi.

drach. 4. ceruffz drach.s. opij drach.2.diflépera cum albugine ouipulue

remfactum,& faccollyrium in modum piperis . Aliud, Recipefarcacollae

drach.8.amyli drach,7, gummi arabici, dragaganti, ana,drach.s. ceruffe

drachc.thuris,opij,ana.drach, 2.tempera cut albugineoui, Aliud ualens

puftulis,& uulneribus . Recipe farcocollae temperatz inlacteafinino,dra;

gaganti,opij,ana, drach.r,cerufTze drach.c.gummiarabici drach, 4. thuris

drach.s.tépera cum aquapluuiali.Aliud fimiliter ualens d opus unius diei,

Hocautéfanctus Paulus fcripfit, Recipe dragagatiexaeiii , croci exagia 2.

farcocollaeexagia 4.chelidoniz agreftis exaoia 8.tépera cii aqua, Aliudua

R, ceruffe drach. 2, dra;

lensophthalmig in augmétoad expellendü äolorä,

g a

ganti,

rl

28

C O.N.S T. AN'TINI

AFRICANI

gaganti,gümiarabici;amyli;aii , drach.r. acaclæ,opx),an.drach $.cüaqtiá

plumah dn&empera Aliud collyrlu rofeum1n augmento dandum. Rec.roz

Íx,gummi L arabici,an.exagia 4. ceruffe,coffr,an, exagm: opn,exagxum [

tempera cum aqua pluu:ah,Ahud rofeü.Rec.rofze exagia 4.cofliexagia,2,

acaciz r, opíj exagili,s. tempera cutm aqua pluuiali. Puluis calidae ophthal/

miz ualens,Recipe chelidonig agreftis drach.1.farcocolle drach.2. fac pul

uerem,& in oculos mitte re&lgerans cum albumine oui. Aliud. Rec1pe fat»

cocollze drach. s. amylidraca. 4. fpuma marinze drach. $.faccari drach

2. facpuluere. Aliud, Recipe farcocollze drach.5.cofli,opij,ana.drach.r.fac

uluerem, Aliud ualens calidze ophthalmiz & uentofitati. Recipe farcocol:

Le drach. s.faccaritantundem, ceruffae, amyli,ana.drach. 4. coftidrach;s.

Aliud, Recipefarcocolle temperatg cülacte aiïmno, drach,c,amyli drachi.

; faccandrach 2.fac puluerem,

Dc pmhzcul:s,a" aläugmzäu:

Cap.

H.

.."M

[ Anm in-ocülis fiunt;& albugines ex uulnenbus,uel puüuffs,

F2

| quorü uterdy eft incurabilis fiuntauté ex humoreinter uueam

|

W

Acx

IN*

& cryflallinam felocate,& coagulapte,quifi fit fubtilis,fuccus

papaueris rufi,ad medicandum fufficit .. Sed (1oroffus, fortior

medxcma efl neceffaria. Puluis uales, Recipefacchari drach.x.fpume mari

nx drach. 2.fac puluerem, A líud,kecipe drach. facchari;amyli,an.drach,

2. Aliud Recxpe corticum oui, Ípumae marinze, pondus xequale, Aliud u2

lens obícuritati oculorum, ungulze, & pannis ungulas comitantibus. Reci

pecochleam marinam inicenfam, & exiccatam, Similiter ualet uentibuspan

nis,& prurigini;limatura aris temperata cum aceto, & per feptem dies fol

appofita, poílcy deficcata . Collyrium ualens panntculis oculorum, Recipe

ceruffe, cathiniz aureze incenfe , & cum aqua pluuiali tribus diebus lotze,

ana,exagia 2. cardamomi, piperislongi, fpumze marinzealoés,myrrhze,

ocuhlucn,opq, ana. drach. s. tempera cum aqua rofata , ubifuerit coftus

infufus, fac plhulæ in modum lenzis , [Diffolue unam ín la&e tmulieris puel,

lam numenns,lmponem oculis. Aliud puluis, Recipe amyli,drachmas 4,

ceruffe, antimonij drach. x. Aliud collyrium, Recipe ceruffe, drachmas 5.

farcocollg temperatze, drachmas i dragaganu,gumml facchari campho^

poe,ana,. drach.s.fpumg marinze,drach. 1. gemmy non perforate,drach,s,

:empera cutn albumineout,Dicunt etiam quidá philofophi fan

- guinem hirüdinis calidum tantum ualere, & anguínem

; upupe,& cerebrum eiufdem flccatum. Aliud,

heclpe nitrum rubeum,cum oleolau .

rmoftm;hter ualet.

[

hRA

^* vbl pl

-

z

s

-

&

De (ai

DE MOÓRP. COG. B'r'cv'gAT." LIB,-IL 39

Cap.

TIT.

De[atguine in oculis.

C

$

Ruftula eft fan'guis qui ad coniundiuam * fuis arteríjs Adefckan;e

i

)l

dit,cum ipfe concrepuerint , Fit autem duobus tnodis, fcilicet

le

»

SN

l

[ 42

j

exoculi percuffione, & fiffura coniun&iuz uel ex apoflemate

in corunctiua,& non exfui fiffura, Medicamen eftlac muliebre

l

IN

mhpuluere thuris iniectum oculís,uel fanpuis turtutis , fiue pulli

columbini, cum calidus fit: fac phlebotomari fub alis, & calidum iftutn (an,

uiqe" detraheoculís, Aliud,Aqua fænugræci ualet fimiliter , Aliud,uitel,

;

lum oui codtumin aqua, & cum urno temperatum,oculis ualet impofitum,

Et lana ualet fuccida, oleo rofato infufa . Itcm,hyfopum in aqua coctum, &

parinolineo afperíum

prodeffe fertur, Valetacetum calidum fpongiz infu/

fum,& oculis impofitu.Item ad dolor&oculorü & fanguinem in eís coagtv

latum thus, ma(liche,fubtiliffimetrita cum fücco a pij & albumineouitem^

perata iuuant,fi fuperponantur.Sí fanguis fueritin oculis ex percuffura, c

minum,plflatá cum cera fepius calefacad ignem,& pone fuper oculos mul

totiens calidum,hoc fac donec fanguis fugiat.

De'lacbrymi:.

Cap.

Irrt

AC

EEE

t

Iu P

P

] Achrymz caufam exteriorem non habentes,ex humoribuss

capite defcendentibus ad oculos,effe intelliguntur.Hi humo:

res per uenas cranei deícendunt fubteriores , fiue fuperiores,

SEGEN

Qui cum fintfüper craneü, infirmus patitur tentíonem in ue

nis rohm's,

&temporü Siexuenisfint fübterioribus, erunt lachryme cum

flernutationibus , Siergo uideat quod exuehis fintcranei fuperioribus,ue

nzin temporibus,uel poflaurículas incidantur,& faper frontem deficcati/

uum cataplafma imponamus. Si à uenís (int fübterioribus, pilulis de hiera

picrademus,& pilulas cochias;uel pilulas aureas,uel maiora antidota ficut

theodoton, & fímilia , In capitetale quid quod confortatiuum fitapponeri/

dumeft,unde humed&ationes deficcentur , [n oculis his collyrium impona;

mus.R.ceruff:e, dragaganti folij,rofe;pondus equale,tempera cáaqua plu

uiali. Aliud deficcans lachrymas;ualens obfcuritati,prurfgini,ardorf. Reci

pehematitis, calcitheos;ana.drach. 2. chelidoniz agreftis,oalangze,cathi^

mizeana.drach.1,coflijyopij;aloés fpicze,ana. drach.s.factü puluerem cum

fucco marathridiftépera. Aliud, Recipe gummi,thuris,ceruü'g,ana.dracli.

2.0pij, drach.1.dragaganti,drach.s.temperacü aqua pluuiali . Aliud;Rec,

acacig drach.to.opi] drach.2, & s.hgmatitisdrach, 2,& s,myrrheg,& aloés,

ana,exagium rfacpuluerem, Aliud,Recipe cochularum incen

farum,gemmzae nó pertufate,ana.drach. 2.amyli,an/

gimonij,ana.drach.r.tutfg indie drach,4,

camphorg drach,s,

C 5

De

P d

CONSTAN'TINI

AFRICANI

De amittentibus uifum ab occafu folis.

Cap. . V.

*l Vntquidam Auefpereutantea nóuidentes, Quibus cephalíca ue

']

naeft incidenda, & danda hierapicra, pilul flomachicze, & leui

AA

cibo nutriédi funt, Abflineantà coena nocte, accipiant epar capri

num,igneaffatum,cuí piper adponantlongü,gariophyllum, humectatio,

nem ineffluentem tnittátin oculos, carnem illam manducent , Similiter in

aquacoctü adiuuat, f oculi fubfurmiegentur in coQura illa,

De continia oculorutm tenebrofitate.

C4p. VI.

A h

À

Ifus defectio ex tnala eft comple;cfone',uel de fumo Mlomacho

*

aícendente.Si fith ftomacho, dande funtdrach,2. hierzpicrze,

infirmo, Sifanatur, àftomacho effe itelligas. Sinon,ex mala

Y

H

complexioneoculorum uel humorum effe, intelligendum eft.

In d

fecioneàflomacho ueniéte,danda efthíerapicra,pilulae aureg,& pilu

l2 chochiz, Vtantur affidue uomituleui cibo,& fubtili, Soletetia cótinge^

reex eroffo humore inter eryflalleidon,& uueam,fe coadunante. V nde ce;

phalicauena eftincidenda,& tantum auferendum fangufnis,quantum uit"

tus expetit patientis, Marores etiam hierae fant dandg, cerebrum mundifr

cántes,X exuenisqueg inoculorum angulis funt,auferendus eft fanguis.Sin

—guh's intemporibus fänguifugg funt apponende. Deindecollyriade fellíca

lisfacta, Omne autemfelliculum terreum, fiue aéreüi,ad hoceft bonü, ma

xime tamen carnem comedentiü ,& ex rapinauiuenti . Qualecüg; horum

inuenias,cum mellebene coáo, & colato miíceas, & oculis imponas. Col

lyrium valetobfcuritatioculorum,& lachrymis, mundificatenitn putredi

nem, &clarificatuifionem.Recipe antimonij, tutize indig,ana, drach, 4. fa

lis gemma,;drach. », chelidoniz aereflis, fcrup.2. camphorze,fcrup.s.co;

[l fcrup.r, Titiam &antimoniutn, tempera cum mirobalani citrini aqua,

& hoc tribus diebus fac; dealíjs omnibus puluis fiat, & milceatur , &poft

deficcetur , Aliudualens obícuritati, iachrymis, & pruritui, ficcatis palpe^

bris ex fumo cholerico . Recipe farcocollae cumla&te feemineo tempera

tz drach.2.tutig exagium. r,ceruffe, amyli,ana.drach -1dragaganti,calci,

theos,thuris,gemme non pertufatze,ana.drach.s.fpíce,cadmiz aurez, ar

genteg , &linguae maring,acatize,ana.drach, 4. puluis fiat, & tempera cum

aquarofata , & acruminefucci maligranati , & cum aqua ubi calamus aro»

maticus pofitus fuerit,&fuccus marathri,Poflquá per tres dieshaec omnia

fuerint temp'erata,adde camphorg drach.x & facchari fcrup.1. Aliud,Reci

pecofti,drach.2.piperislongi,drach.r.piperisalbe exagiü x.alle,drach..

falis ammoniaci,drach.s.de omnibus puluis efficiatur, Aliud, Rec. ceruffe,

drach. 2.calatheos exagium 1. hemaritis, dragaganti gummmi,ana, drach.:,

gfg s,cadmig aureg,acacig;ana,drach.1. fpicgæopi], camphorg,ana, drach.s,

ac

DE MORB. COG. ET CVRAT, LIPB, II

51

fac pulueré, &téperacam aquarofata, & facpilulaein modülentis, & cu

m

aqug rofata,uel cumlacte fcemineo unà diflem pera,uel cum a

*

lbumine o—uif

1

Deauditus ditiinutione.

CdPo

V1L

Iu Vs

o

J

1f

C N

k»'&

.

Vditü obfurdari, ex maiori parte eft auferri, Vnde quidá phi,

1

mEV

T

p

j

lofophi, auditum portám uocáuere mentis. Paffio uero audi,

M

D Y

)

tustriplex effeuidetur . Velenim extoto aufertur, & farditas

n

n m Ti

X5

f

x' ;"A

-

uocatur , uel pars aufertur, & auditusfit grauitas, uel fitextra

»

natura,ficu

tcutn auditus moledini foní

tus,fiue cutuflibetrei (ibilus, Quod

multis de caufis contingit,

Fieecautem paffio aliquando fentitur,aliquando

non. V nde oportet extot

e]

uelpartitm patíentes auriculas foli opponi, & in

die lucido intro afpici. Vb

ué easmulcidas, uelrese

tfi uidearnus apoflema,feu puflulas,uerrucas,fi^

xteriores aliquas, ficur puluere, lapidé, feu nermé

aliquem

ntellioendum effe caufas patfiona,& ficut dicetür inedicandum,

*

/

Quod fi

foramina uideantur (ara, nec alí

l

quodhorü habentia, intellieitur,

quod nerüüs audiédi patitur,Etfi ex oro

ffis fit humoribus fripidis uifcofís,

uel exuentofitate eroffa feu propter fr

igidum apoflema,patientium uerba

exauditur erauitatenon funtintelh'gilfa-Aliquädo obliuio

néhabent, Opor

tetergo cum medicina fubuenire, caput mundificante ; Sicut flomachico,

& hierapicra. Fumioáda funt capita cü aqua calida;ubi herbee calide ,& dits

tetice(unt decoctg. Sternutationes, & gargariffmata ex calidis & diureticis

ä

funt facienda , Olea calída ponenda funtin auriculis,ficut anethileon, cha;

momüeon,amygdaleon,amaracinum,öc fimilia,

Aliud,accipiatur ellebori

albi,& caflorei, ana,

drach.x.nitri drach.s, in bono ufno fortiter co

D

& in aurículas iníjciat , V el deradice ellebori fiat fubtiliffimus pulu:

$,In ace

to temperatus. In auriculas cum lichinio infufio mittatur,, negyoportet me;

dicinam diu morari intus auriculam cum fit neruofa,neq; diutolerare. Alt

quando auricula ex uocepatitur afpera,

magna quog;feu uelociflima, Vn»

de Galenus:V bicun

g hgc tria coueniunt, necefle eft ut auferant auditqm,

ch: & tonitruum,

Detitinitu Auvitàn.

p Pr-

Cap.

Vilb

iemae

COAMNI

Iapoftemate,uel alíjs fupradiétis careantauriculx, fonitum ta

d

?

a,

HO

men uideantur retinere,intellioendum efi ex groffa uentofita^

5

7

[4) te

:

effe,uelex uifcofis humoribus,uel ex auditus defectione,uel

! qualibet re alia intercedente.Aliquädo etià patiuntur exacumi

nefui fenfus.Si ex oroffa fituentofitate,continutim erít, Si ex groHis fithw

moribus,grauitas infirmo eienitur;nótamen orauis ficutprior .Ex uento»

fitateuelex groffis humoribus,itidem utfurditasmedicabitur , cum floma:

chicis,hierapicra gargariffmis;& flernutationibus.Ponct in auriículas oleá

a, & nitrü cum clea

rofa;um cum aceto , &cafloreü e'"oäem modo , tpyrrh

( 4 rofatdj

d

c:ONs-rANT:NI*"AERIGANI

52

rofato diflemperatum.Que cum penna infüfater,uel bis fundantur ín auri,

|

culas.Succus radicís cum oleo rofato, & füccus foliorü porri cum la&te:u

ï

liebri,&oleo rofato ualent, Caftoreum prodeft cum oleis alíjs calidis.Exde

|

fcione fiaccidit nerui,acetum calidum cum fucco abfinthij proficit.Oleü

räphani, cü oleorofato, & fel ouinü ct porri fucco profunt. Omnia huiuf

modi calida etíam in auriculas ponenda funt. Species non purg,uel folg,fed

;

optime (int colat

e. Vnguentum ualens ad orauitatem auditusin fonitu,&

üocibus exuento

fitate groffa, fine dolore,uelfrigiditate uenientibus.Eftau

temlIoannis Damafceni:Rec.ellebori albi,caftorei,cofti;ana.drach.r.rutg,

myrrhzn

itri;piperis longi;ana. fcrup. 2.eupborbij ferup.1. facpuluerem,

& mittedr

ach, 4. amygdaleon, uel anethileon, chamomeleon, mardileon,

unc. 4 Quzlibethorum coquátur quoufqj folum remaneatoleum, Colen/

tur &in auriculas ponantur,

C4p.

Ürx.

- Dedolore Mriüm.'

)

tatione patiütur, i

TE

Liquando auricule ex complexionum mu

T

&QB

8&

frigiditatem, uel calorem;,uel rebus interiu

snafcentibus, ficut

w

Ls

|

o

3

K humoribus,

uel de exterioribus, fícut aéris caliditate, uel frtejw

d.

&j aE

26

ditate,Ex calore,

nimiü fentitardorem,& refrigerantur à frigo

teaéris,ecotrario,infrigido.Siergo fitex calore,oleü rofatü,cutn oui albr

mineifce, uel oleürofatü, cum mulierisladte;uel cüfucco cucurbite, uel

aceto,uel oleo uiolato.Sidolor fit nimius,cü oleo rofato;ueluiolis opiü itn»

ponatur,uelopiü cü amygdaleo,myrrha,croco. Siaures doluerintexfrigi/

ditate,uel apoftemate,fiue uentofitate,oleü laurinii,anethinüi,chameleon,

amygdaleon amarü,nardinum, &rutaceum, &fimilia olea calida appone,

Aliquandofel bouis autouis,uel bouinam,(euouinam urinam admifce..

Defanie aurium.

Cap.

xX.

Liquandoauricule patiuntur ex fanie. Siautem doluerintnimis,à

medicaminibus incipiatur dolorem extinguentibus 4 quod factut

opid, oleü rofatà, &cera, folatri fuccuscurn oleo rofaceo, & ouí

lbumine coctus,que lichinio auriculis infundantur . Extin&o dolore,tale

ficut eftnitrüá, myrrha,mel,&alu

qui

dapponatur,item fanies müdificetur,

men,inaceto cocta

,uel myrrha in aceto,& fal cum la&te mulieris , Similiter

felbouinü & ouinü, Hgc omnia cum

lichinio funt imponenda. Aliud,Rec;

caflorei drach. a.thurismyrrhae,aluminis,cofti,an, drach.x. fac puluerem

&temperacum uino, Aliud ,Rec.opium,chelidoniä agreftem, nitrü cum

melletéperata, abfinthiübibat .Si fitcalidus, corticis radicis fuccus caoleo

omphacino coctus,& in auriculam miffus iuuat , Similiter fuccus rutaceus,

myrrha,& opium, & caftoreü,aequaliter Pulugrizaia, & cumaceto mixta;

aun'busäg cumlichinio impoftta,inuant,

De fah»j

COG; ET CVRAT«LIBO IT,

3;)

—— a.

—

DE MORB&-

Defanguine auviutm.

Cap

X XIO

Lfanguis fubito,8c fine dolore ab auribus exeat,nec aliquod alínd

ä

extrinfecus fiue intrinfecus antecedat, intellioit effe in capite, qd

naturalaboret expellere , Oportetigitar auriculas mundificare,

neretnanente fa'nguine,non mundificentur. Fíat autem ablutio cutn fucco

pþi't«i & aceto;galla fimiliter ip aceto co&ta: Corticibus malieranati, cü ace^

to co&tis,fuccorhamni cü aceto,& galla , Si fanguis ex percuffura, fiueuul,

— o POT. o KC PT OEU E ITIE I M.

neribus,& fimilibus exeat;renes bouini fünt aceipiédi,in aqua & fale cocti,.

&parumaffati,quorum eft humiditas auriculis imponéda, Sidolor ex per^

cuffura fit exteriori,thus imponatur cum libano,& anifum piftatá,& cum.

oleorofaceo coctum.Si doleantexpercuffioneuulnerofa interiori

É

,felboufu'(

xium piftatum,& eum oleo nardinp fnqixcum,auribus impone,

Dcomitirein aurem cadetie,

Ép XIL

t

OA TEUAREMA

í

LA

(

[dolor ficin àurículis, propteraliquod quodibí cecidit, fiuela

(

pisfit fiue puluts,oportetauriculam apponi foli,ut uideas quid

Y-

f s

s

É)

( iritus habeat . Si infirmusaliquid fentiat quod fe moueat, figni

I LE

ficat,quod ibi aqua fe coadunat,quam oportet deficcari quan^

tum fï&ri p

otefl.Si dolor tantus fit,ut non poflit deficcari,accipiatur arüdo,.

&auriculie imponatur, Cuius caputoleo undtum, extrínfecus foco accen

datur;üt ficfaltem hamor illeexiccetur, uel cum lanacalido oleo infufa ,&

duriculz impofita,uel quodlibet bombyeinum inuolutum,quodrotüdum.

fit& fubtiliffimü,in terebäthina,paulatim auriculis imponas.llle enitv inte^

rior humor ibuifcabi£ jllirotádo obuoluto.Quod fi propter hoc nó exeat,

flernutatio naribus oppilatis inijcienda, Si reptile inciderit auribus,frondiü

perficorü fuccus iníjciatur calidus, Si uero ex uermibus ibidé nafcétibus do

lor fitinauribus, cannula fubtilis tm ponatur,&cfugeatur. Sinecfic excänt,

uinum in quo coc&tum fit abfinthiü, uel p

ulaiseiuídem ; Q!eum perfïci,'j.tfel*

fuccum calamenchi,fïu; radices apponas,.

Defoctore tiávüats

cdpa : X III:

P ao

5

.. 3

Liquando homines in naribus fatores hotrendos patiuntur.-

F

*4

"

Y

ä

Qui multipliciter effe uidentur, V el enim ex humoribus falfis,

L

€

C

M

rA

L i

&fcetidis & capite defcendentibus,fiue exalíis non falfishumo

ribus,exuulneribus;puflulis,feu apoftetn atibus fetentibus ge

neräntur. In

naribus autem confiderantes, nihilày horüm ibi uidentes,per/

endimus;quia X capite egrediatur. Caput ergo mundificemus cum hiera.

picra,hiera Gaaleni,hieralogodion,theodoriton & fimilibus.C apl'fe mun»

dificato, ad nares eftredeundum. [n quibus fi calidi finthumores, defigna/

endi,

n?r,quia-nares fentiütur ardentes & pungentes.Eritergo aliquid pon

unde

d

CONSTANTINI

AFRICAN!

$4

t

undenaresrefrigerentur. Sternutationes faciende cutn oleorofate, & uié

T

lis.In capite ponenda aqua, in qua myrtus,uiola, rofa,& cortices papaueris

u

fintcocla. St ex puftulis uel uulneribus fint, cephalicam uenam phlebote:

pftl

.memus,nifi quid contrarium fentiamus, Si phlebotomare nequeamus,(caz

ole

rifemus,& fummitatenaritiminuamus, neque digitisuel manibus puflu

vb

lasattradtemus, feufricemus. Si puflula nimiü fithumida uel liquida,olee

fe

myrtino,uel uiolato,fiue rofato,eflperungcnda. Hocunguentum eft adhi

ul

bendum.Recipelithargyri,ceruffe,cadmig argentez,ana.fcrup. 2,acacig,

(&

galla,(andali rubei, gummi arabici,ana.fcrup.s. facunguentum cum olee

T

rofato, & cera , Si puftulaefintficcze, cum oleo uiolato,& alijs uifcofis, ficut

J

femine citonij,pfyllio,dragaganto,cera,& fimilibus funthame&andx, Vs

hi

us narium, uel puftulis labroru, car^

guentum Ioannts Datnafcentuulnerib

[

nibus faperfluis ualet,& maxime ficcis .

Recipecergalbae drach. 4. meduV

drach.s.olei uiolati, fe/

tit

le bouinze drach. 2 dragaganti,gummiarabici;ana,

f

fimini amygdalini,quantum fufficiat,& emen citonj atoy llj unde um

(l

gendz funt interius & exterius . Puluis calamenthi naribus infufflatus,fuc^

1

d

Similiter iuuatalumen cum melle diflemperatü,

eurrit puüuln's fcetentibus.

V nde lichinium un&um,e

(inaribus apponendurn. Si naribus puftulze, uel

porri,uelcaro fuperflua nafcatur,perfectior eft medicina;ut inetdant.Dein

demyrrhz,aluminis,ana.drach.2.mittamus corticem colocynthze fcrup.

1.nitri fcrup.s. facindepuluerem, & lichinium aceto infundes,naribus ap/

ponito;puluerem füperafperges. Quod fi oppilatio quzepiam in naribus na

:

Ícatur , oculi pifcis lucij accipian'f,nigellæ','cödifi,coäi, ana. drach.:. etmnía

d

Iin famfuci fucco diüemperäcur,ö; cum pleo uiolato flernutatio cöfxcigtü'r'.

"Decoryrdte

Cap.

JEIII

I

fl

—— À

i

x

C

YR

Oryza efl extranaturam humiditas, deícendens À prora capi

tisper nares,quae femper fricore;uel calore augmentatur,fed

N

|

2

|

E

M

4

multo magisex frigore. Cuius caufa mutatio eít aeris affidue,

äfv

9.

tf i

| Quíauero aér in autumno femper eft mutabilior, & coryza

tunc mpo'ris femper eftfrequentior. Siex calidis fit humoribus & acutis,

l;

infirmuscaloré & afperitatéin naribus fentit,quafi fumumignis.Si exfrigi

ditate,econtrario erit. Cum ergouideamus flillam per nares egredientem

it in interioribusmorbü &humores

nimiüliquidá;uel acutiflimà,perpend

L

D

D

D

incipientes,

&abacuminefüo defiflétes, morbü

effeindigeflos.Sed fpiffari

»

D

D

dantintelligi augmentari,&iamincipientem

dieeri, Cum augmentaride

(E

fi(lat,nec declinari incipiat,flatim medicus perpendat, Sibumiditas dimit

tatur,morbideclinatio eftintelligenda, Tunc medicína eftincipiéda. Tan/

tum intelligatur un

defitmorbus:fienim fit ex calore , medícabitur cum fri

nt cocta,

gidis , Sicut (uperaqua inclinari

ubi chamomila, rofa, myrta ft

Simik'cer

Y/

-

-u

DE: MOKEB,.COG, ET. *C'-VRVA'D LIB./ IN 3s$

Similíter fuperlapidem calidutn aceto infufum fubfumieetur cum faccaro,

Ó

& chartabombicina caputoperiatur, ut cerebrum fumus perforet, Simili,

ter cum furfure hordeaceo,aceto infufo eft fubfumigedus. Epithema in ca

pite cum oleo rofato , & chamomeleo imponatur , Ín naribus camphora,

oleum rofatum,& aqua rofata, (unt odoranda, L auandü efl caputcum aqua

ubiubi myrte,balauflize, & rofe (int cota.Percipiendum,netemerehumo

res à naribus audeatextrahere, Timendum enimne in pulthonem uel gut

tur defcendant, & caufa peioris morbi fiant . Neque fupinifed in latereia,

ceant,balneum in aére,feu aqua temperatü habeant, Cibum leuem, & faci

le digeftibilem comedant.Si coryzà itex fripore,cura calida, & fubtilis efl

adhibenda, ficut inclinari fuper aqua,ubi melilotus,chamomilla,anethum,

famíucus fintcocta, Fumigandi funtcum thure;lieno aloés. C a'put.üudfo)

fiffime operiatur,neg nimio fomno utatur, Somnus enim catarrha&tas ape

rit, Vngat caputcü anethileo, chamomeleo, rutaceo, cafloreleo, & mittat

innaresnigellam,balneumintret, aquam ca

pitinon afpergat . Siex coryza

flernutatio fiat, nigellam affam, & fubtiliffimam cum oleo in nares mittat,

cibutn cotþedatcalidum,plenitudinem caueat,

Dc Rngäüs füxude navibus.

Cap. SKVa

w

z

.

E

X

Anouinis fluxus à naribus,aliquando eft ,ut:lis,aliquande inut

li. Vt fiin caufone & phrenefi contíngit, & in menflruis,& in

DAT

!5. p .',;l

?

ol

3

ï

J&j catarrhis calidis ex motu naturg & fanguinis ; Inutilis, cá exni

mio eft calore n corpore interiorc. Qui cü bulliat fumü afcen

dere facitad capitis fupe!'iora,öc implens uenas,crepat;ut currere eas facit,

Aliquido in uenis capitis p fe crepatis, fluxus fit (anguinis . Siauté fanguis

in fluxu augmentetur, cephalícam uenam minuamus . Si fanguis ex dextez

ris fit naribus,àdextris efl minuendus, Si finiflris, ab illo latere phleboto

mandus erit. Lieetur extremitas corporis cutn pannislineis, Quod fi his

omnibus fanguis non coflringatur,conflipatiuis, & flipticis rebus efl medi

candus.Cortices out incenfas,naribus infufflemus,uel lichiniü in cauflo in;

fufum, gallam non pertufatam, & aceto infufam.Item camphora cum gal

'la,puluen's inde factus càlichinio,naribus imponatur.Sternutatio fiatcum

cáphora, oleorofato cum fucco hyofcyami.In frontem ponamus cretam,

cum aceto diflemperatam.Cataplaftma de fandalis faciamus,rofa,hordeifa

rina, mixta cum fücco portul;.ucg,aqua rofata & acetotetmperata. Infirmus

iaceat (upinus,& in faciem mittamus,aquam fripgidam cut aceto mixtam,

Quidam dicunt quod flercus a(ininü uel porcinü aceto infufum ,& naribus

odoratü,fanouinem flringit . Si nonfiflitur maneà fummo ufg adextrema

ligemus, Á partenaris effluentis uentofetur fine (carificationibus.

^

De H(Turis

!

d

36

CONSTANTINI

AFRICANI

P

Defiffurislabrorum.

Cp. XVI.

do

n

Abra aliquádo fiffuras;aliquádo patiunt puftulas fiue uulnera,-

Quod exacutis cóotingithumoribus , hís aterit fubueniendá

lor

lot

j

PE E

:

p

d

oleo,& rofis,uiolis,uel cera,& oleorofaceo, Si puftule (inthu

EE

fe

59 midze,rofam ficcá cü gümitepera, öc labra unge,uel cü fanda^

lisrubeis,rofa,gummi arabico,ceruffa,temperatis cum aqua rofata, Aliud,

lr

Recipe cerufTx , uel rofe,drach.io.cerg drach.s.litargyri,cadmig argentee;

W

hemathitis, ana.fcrup.2-croci.fcrup.5.olei rofati quantum fufficiat.Sicum

hi

d

multa fint cócauitate,axügia anferis,caprg uel medulle bouinglabra ung-fx:.—

De grauedine litgue. -

cdp LÀ

XVII'

(

t

Ingua aliquádo motutn perdit,unde & (enfum amittitfermonis,

Cuius caufa efLex defe&ione uíirtutis motiuae hcerebro ueniens

te, uelexneruo per'qgö uirtus ipía tranfit coflipato apoflemate,

uel quapia alia re;uel proprie uitia in ipfalinguze funt fubílantia, ficut cople

xio malaex frx'gore,fiue calore,humiditate ficcitate,uel apoflemate,tumor

&fimilia.Quodfilingua nimid uídeat tumida uel rubea, nitniti calorem fi^

enificat.Si alba,frigiditaté,Si mollis,humiditate,Si fícca & contracta,ficcita

f

£e.S1 Íunt apoüemata, uel uulnera,uel puftulae,(rue tumöres,aperte intelliei

f

mus,quia his fermo impediatur.Silingua fit(ana, nullas habens puftulas uel

1oaculas,loquela tamen fitablata,&alia quedá corporis mébralaxata, cere/

[

broerit infirmitas. Si(ermo aufera£ nullis alijs mébris patiétibus,ex neruo,

rum eft coflipationibus , Aliquando perditio eftloquele, ex perd'itämätel

Qu cü omnia difponamus curare,in corporis uniuerfali plenitudine,me:

dià uel cephalicà debemus imminuere, nifi quid cótrarium uideatur obfta;

re. EfL auté fáciendü fecüdum uires patientium, quia humores cum fangui,

ne funt mixti. Pofltamen humoribusidominantibus infurgendum eflcum

medicaminibus.Si morbus fitex cerebro,uel neruo, per quem tráfituirtus,

dandüeftunde cerebrü müdificetur,(icut hiera fortiffima Graleni, hiera lo^

äc:;

godion,híera Archigenis,hierapicra;& interuallispurgetur cü gargarifP

mis:flernutationibus etía calidis, & odoriferis, V ngetur caput cüaqua cali

da,ubi chamomila,anethü, melilotus, & fimilia fint co&ta . Vngamus poft

caputunguentis calidis & diffolutiuis .Si fit inlingua coplexio mala,& cali

da,phlebotomande fantambe ueng fub linpua.Purgandum eft cum miro/

balanis,caffiafiflula.In apoftemate calido gargariffmum facfamus, cum fuc

cOÓ folatrl',portulacg,boraginfs,coriandri,fucco maligranati cum aceto , $t

militer gargariffanda eft aquaubi rofa hordeum,lentes, & liquiritia (intco

&a. Sidurüm fit apollerga, gargärl'lïmus cum ladte fíat, & fapa;& aqua ubi

ficus ficca, & marathrü fint cocta . In frigiditate & hutniditate apoflemacis,

$, & the

quodalbedo & mollitieg.portenglit, demus hieram quam diximu

: riacam

bDE MOR.'-'Bz COC. ET CVRA'T, LIP, IL

$7

triacam maioretm , Éricemus limguá cum philonio, fepebalneandus eft

ali/

i

do aere (ine aqua, 'Gargar'n'fïmus fiatcüm finapi

,& melle, Alius gargäri[L

mus Ioanis Damafceni, qui diffoluens phlegm

Q

alineuz;ad capitis ualetdo/

5

lorem,& paralyfin.Reape origani,pyrethri,zi

ngiberis,piperis nrerí albi,

"

l'ongi,cinnamomi,hyfopi,m'gellg,

famfuci,cofli, pondus dquale, facpulue/

i,

rem,& tempera cutn fapa, faciens gareariffmum cum oxymelle, Si puflu,

i

le, uel uulnera fintinlingua, precipiatur ut fuccus celfi

fub linguateneatur,

t

uelarnogloffe,

folatri,cum quibus fandalimifceantur rubei

,uelaquaubi ba

*

lauflia,lentes,myrtus,& rofa fintdecocta.

Quibus medicandum efl;utpote

de bucca dicendü eft. Si uulnera (int,farin

amlentium,oleum rofatutn,cro/

eum;ouralbumen iudicamus fuperponenda, Hac conficiantur,

?

tum loannis [D'amafceni fíat,

ö; ungugn

hi

Dbe dolbrc dentium..

Cd. XVIIL

Z

—

u-

le

5

,

l

Entíum magnüeft iuuamentum, & cum iutramento tnaonum

of

£

i

E

Y

Y

ornamentum,ipforum quinon patiuntur,quod in patientibus

"

actio corruto pitur,quorum paífío eft diuerfa ,Curus diuerfita/

a

"

rE

b

ts parspallm eft uifui,ficut putredines,foctores,rupturze,perz

9l

forationes,motiones,limofitates & alía (imilia.Ffletiatn alia uifuinon appa^

d

rens, ficutcum nimium dolorem fentiant , & tamen dentes fani appareant,

9

Caufa eflnimij humoresà capite defcendentes, fiue à flomacho afcenden»

Ji

tes,uel humores acuti pungittur in eingruis,uel paruitas cibi, Exacutis hu

z

moribus, doloresnimij, & pulfus fentitur,propter acrediné humorü , Ex

7

paruitate cibi,dentes (untficci,oinoiua qualesin decrepita uidemus tate.

U

Significantur dentes caufa capitis dolere, quod grauitas eft in capite,rubor

U

& calor in facie,quibus tatelliountur effe caufx fanguis,& cholere, defcen^

dentesà capite.Ex flomacho,quod calor & fumus afcendens ab eo,ucl buc

cgamaritudo portendunt morbum effe (pitis ex flomacho,In dolore non

adeo magno facies inflatur,capite gratiato,humores phlegmatici,feu me/

;j

lancholicià capite defienátur egredi, Dolor in flomacho, & acida ruéctatio,

certificant morbum effe ex frieidis humnoribus,Ex calore folis,uel frigore fi

dentes patiatur,non tantum dolent ficutex humoribus. Aliquando dolent

ï

excibofiue potu actu calidis fiue frioidis , $1 erco doleát propter humores,

quales fintinquíri oportet,anà (tomacho, uel capiteuenientes. Si humores

calidi , & acutidefcenderint à capite , cephalica phlebotomanda erit, nifi

uid oburetcontrarium,ficut uírtus G aecas, Quze fi contrarize Íint,tminuen

tur ambz fub linoua uenz,dandum catharticum de hierapicra,caffiafiftu,

la.Si fintex flomacho,& calidis, pilulze de Romacþicis,& aureis funt dádac,

Catharticum cum mirobalanís, & oxyfcenicia, & uomitus inungantur,Do

utn theodo,

lo»res dentium ex groffis humoribus à capite defcendentibus, c

D

rito,

D

d

CONSTANTINI

AFRICANI

$

&t

doloresà flomacho ueniétes.

rito,& fimilibus,purgariuolunt, & fimiliter

f«

Gargarifl'mos faciamus,& flernutationes,groflos bumorescapitispurean

plc

tes.Purgatis bumoribus capitis,fiue flomachi,redeundum ad dentes medi

It

candos,cum flipticis dentes confortantibus,& humorirepugnantibus. Ca

gll!

lori in bucca,fuccus folatri,portulacze,fcariole eft apponendus, uel myrtus

f

cum aceto cocla , [n doloribus ex frigore, dentes fricemus cum zingibere,

«

& melle, In frigiditate,& humedtatione,pyrethrutn, flaphifaeriam, hyío:

ini

pum puluerízato,& cum melle& aceto temperato. Acetü,& falemin buc

Ü

cam ponito, Caparis radicem, & colocyntha cutp aceto , flaphifaeriam,

d

pyrethrum,hyfopum,elle

borünigrum puluerizato,& cum aceto fiuemel

à

lis cemperato & fuperponito dentibus . Alind ualens ad dentium dolorem

d

N

propter frigiditatem,& eroffam uentofitatem. Kecipe hyf.opi,pyreghri,el/

leborinigri, radiciscalamenthi, cucumeris fylueflris radicis , caparis, ana,

drach.:. Coque cumoleo & aceto,tamdiu quo ad folü oleu remaneat:inde

dentes fométato dolentes.Partem tamen tollens cum oleo rofato mixtam,

exparte denum dclentium mitte in auriculam.Si inde dolor non mittige:

tur, ph;iloni,ü fuper dentes ponamus uel theriaci maiorem. Si necficdolor

quieícat,res aliqua apponatur mitigatoria,ficut eft opium,hyofcyamus &

fimilia, Si dolorex frigiditate fit, radix cucumeris fyluatici, elleboram, eu

phorbium, fuper dentes ponenda funt, QuOd in principio morbi uelin fta;

[

tu eflobferuandum,

De Jeytil:m' gutridis.-

Cap.

xiX.

:

Entes aliquandoperforantur,aliquando rumpuntur, äliquam

29

!

ïg

E

e

Ü

doexhumoribusin colorem citrinü, uel uiridem ;feu nigrum

AS

mutantur.Qua omnia ex humiditate putredinum nafcuntur

[

ml

effima,qua ex malis cibis intra flomachü per neruos , & ue

::

nas curritad Irgamenta dentíum , Hoccum medicari uelitus corpus infir^

miconfideremus,ut abundantes humores purgemus, & poíl cum re cofor

tatiua,& mundificatiua,ad dentes curandos redeamus, Si corpus hac abun

dantía careat,à dentium radicibus inciptatur medicina , [n denttum radici

busfi perforatio, uel comeflio uideantur, gallam non perforatam puluere:

mus,& cum oleoluci; diflemperemus,& dentibusfuperponamus . Símili

ter pyrethrum,nitrum,cum melle temperata,ualent.Nigella affata,& cum

aceto temperata ualet. Similiter lacficuticum panno lineo, piculam i derv

tes ponatmus,cum aceto miíceamus, buccam non lauemus , Quae fimiliter.

rodeffe uidentur.Si dentes fintperforati,& doloresnimij, uermes babere

funt intelligendi. V nde myrrha,flyrace impleantur foramina, Similiterpp

pere.pyrethro,uel philonfo, uel opio,radicibus colocynthe, & femine eius,

infirmus fubfumigetur, os häþens,apc;rtü . Vel cum finapihyoícyamo,uel

cum

bE MORB. COG. ET CVvRÀAT, LIB, ir

$6

259

n

€umdente canino.F'gc enim doloré mitigant, & uermesexpellunt, Aliud,

di

Rec. hyofcyamü,femen rofe,

femen porri,tépera cum picula; & dentíü im»

pleforamina, Aliud,Rec,

Hl

arfenici,fandarache, at exagrti 1, aluminis,& gal

u

lae,ana.drach.i(pumae marinzepyrethri mytrhe;ana.drach.s. oculí lucij,

t

gumi,ana. drach.s-täpera cüuino, & mittetn eadé foramina, Si per huiuti

0/

modidolorénó mitiabis, dentesferro extrahereoportet

;quos fiex aliquo

[

cótrario nequeamus ferro extrahere,incidamus radíces d

entid,& hoc mit

l

tamus medicamentii, Rec.faring de frumento,drach.1, té

pera cumladte ti/

ria€ ,(ine ferro erà;

d

thymali,& impone doloridenti:Quod (i denti circü po

dicátur , Similiterfecem olei cum melle coctam, &in fpiffitudiné mellis t

l

dadáimpone,& idem facit, Radix colocynthe cum aceto teperata idemfa,

L

cit.Corticesradicis mori, & pyretbrü',æquali 'ponderetéperata, cum acetó

]

infale faciunthis fimile.Hgc autem nontangantur äfanis dentibus,

——

De dentibus commotis.

Cap.

XxX.

]

-—-—.Q

/

ff

Entes aliquido tnouen£, & caufa motushumores funtin dentiá

1-;':—

M

j

! j

| radicibus, Qui fi finc acuti,neceffe eft in détibus putredines, &

((,?ä—*

foramina effici, Q'uod (inó fint,contrariü.Si humoribushis in

—R

o um N

——

firmus fit plenus,puroádus efl,& müdificandus & poflea cüre

fliptica

& fj

ccattua ad dentes curádos redeamus. [n acutís er

ä

o humoribus

cephalica uena munia£,

autin ceruice fcatifice£ , deinde acacia accipiatur, &

detibus fu perponat, Giallà cü aceto coctà gargarf(ïa - Cortices malieranati,

& fümac,balauftia,flringüt détes |cü aceto cocta.Libra calle in aceto pofita,

& exiccata atgj puluerata faper détes efl pon&da, Aliud, R.galle,aluminis,

cataputte, corticis malioranati,equale podus,tépera, & puluera,mittés in

terius & exterius, Quod fi denti motus ex phlegmaticis fithumoribus,alu

minis,drach., 4. falis drach,2,fa&tü puluere,fuper dentesponamus.Cü aluw

mine dentesfuffumigemus, Aliud,alumen incefum cineré tam aricis,(ale,

equalipondere puluera, & fuper dentes pone. Inauriculas proijciéda funt

olea.Dentes funtfricádi,de bis quefamus di&uri.Dentes patiütur ex cibo,

rum acruminibus, in quibus pro medicinaportulaca, & eius fuccus, cepa,

gel nuces,uel auellang uel amyodale funtmafticandze,

—

De dentibus fricandis.

Cdp XXI.

(ES

dj Entiücolores aliq

j o

B

uádo mutantur propter dentiü putredines,& l

(

fitates . Quosoportetfricemus his fricationibus. R, furfuris

p OuEco a d

ss

J cobufti,fpume maring, af drach.ss.falis pémae, drach.so. facto

lere,

fricato dentes inde, Aliud dentes cófortans,& müdificans, Recipe

liordei farina,& (al&, que pofita in charta botmbycina cü melle prius diflem

perata,& cà charta cóbufta, diflempera cà fapa R poftea & cum fale, & exic

catis détibus frica,Aligd,den:es albificás, fanguinégin giuarü coftringens,

D

2

&bonum

L

r d

4o

CONSTANTINI AFRICANI

&bonum odoréfaciens. Recipegallig mufcatae, fpuimg marinze falis incetw

fi,cornu ceruinifimiliter incenfi, ana.drach.5.aluminis, nitri,corticis mali

[

granati,galle,balauflizeana. drachmas 2.fpodij,fpice, cofli;cardamomi,i

eni aloés,ana.drach.1.facpuluere, Aliud, dentes müdificans,& bonü odo

rem dans,uuá cadentéleuat,doloré oulg;oris,& dentiü alleuiat, Rec, corntüi

6

ceruini incenfi,drach.ra. cyperi,piperis albi;an. drach.s.myrrhe, exagiü. ;

aluminis,ammoniaci,falis,ana.drach.1.fac puluer&&cü fapa tépera , Pofl

fuper carbones affa;poft item puluera, Aliud,Rec,hordeifarinz, & falis c

melletéperati & incenfi,an.drach.1$.cochulg marinz incefe [pumze mari

ne,ana.drach.s. fpodij, uitiü cineris, boli, marmoris albi,lateris ueteris &&

albi;an.drach.s.fandaliruber,gallig mufcatg,feminis rofe,fpicg,an.exagiü,

1.facpulueré, Aliud;Rec, ungulg capring, offaá da&ylorü,cornu caprini,

conchulg marinz,offuü mirobalanorü pondus gquale, hec omnía profunt

incenfa,.Spumam marinam, galliam mufcatam,gquali pondere puluera,

TE]

De gingiuis.

Cap.

xxXit.

——

Ingiuz aliquado patiuntur multiformiter, ex putredinibus, e:c:f

-

R 22727

apoflematibus,ex mollitie,ex puflulis,ex uulneribus.Gingiuis

(

N

patiétibus,corpus pati neceffe eft. Patiütur ex corruptis humo

2

€S .

L2

d

ribus putrefcentibus & malü odoré facientibus. Mollities fan^

guinis facitfluxum, Apeflema ex calidis humoribus,dolorem nimiü & put

fum,Exfrigidis,neg; doloré,neq; pulfum facit . Minorationé carnis,& eiuf,

demfciflioné fruflratim,exacutis humoribus,dixit effe Galen. Suntautem

quatuor modi: uel enim extoto cadit caro;uel dentibus uicina interior, uel

extremitas,uel inter dentes inculcata . In mollitie curáda, cephalica incida£

uena,hoc (i cótrarium nó permittat,collum fcarificandü effe (cías, Deinde

buccalauáda cüre humiditatis reflrictiua, (icutfucco arnogloffe, myrti,ba,

lauftiz,rofzfimul,uel feparatim co&orü in aqua, Itélauanda cá aquarofa

ta,uel puroaceto, In apoflemate calido oportet fcarifart,& catharticum de

caffiafiflula dari;buccam cum folatri fuccolauari,uel coríandri cutn aceto,

uelarnogloffe fucco,ucllacte acido,uelhyofcyamo in aceto cocta.In apofte

mate frigido fi fitex plenitudine,lauetnus buccá,cum aqua ubi cocta fit ma

füiche,uel cum aceto in quo fcilla (it cocta, uel uino in quo fumac, uel aqua

cum melle calida, ueloliuarum iure. In puftulis uel uulneribus aqua rofata

buccalauetur, uel cum aceto ubirofa fit co&a, uel balauflia.In uulneribus,

uel puftulis ex ficcitate, aqua rofata cum pfyllio , uel femine citonij uidetur

rodefle. Siex diminutione fit carnis,detur medicina confolidatiua; & car^

nis complétiua ficut fanguis draconis,thus,farina orobí, mgl acetum fcilli,

?

ticum cum ariflolochia rofunda,& fimilia.

De

4 r]

NE,

|

CocG. ET CVR-AT; LIB,

ID

4i

PE -MORB.

Defatore oris.

Capc OEX

l

EL

IN

X j

s

l

j

$

Oetor inore exputredinenafcitur eíngiuz & dentiü,Siinfir/

;l;

)

n

r/?

mus admotis digitis in hisduobus nilfoctoris inuenerit, intel^

t

li

E

liot poterit,quía ex putredine fit phlegmatis inflomacho:fi au

Ral

P RCIITMS

tem inueneriteffe deoingiuis,detur medicina humores defic

cans, G carnem comedens putridà,carnemt fanamrenouans.Bucca lauee

tur cü aceto, üibi myrtus coquaturöcbalauïïia.Studeatdätes lauare, & oin^

giuas,nequid cibribiremaneat.Fricationibus utatur fuperioribus, Cibum

g

humidum caueat;maxime lac,& exlacte fa&ta.Medicina utatur,qua bucca

proutdiximus odorifice£.Si non de einoiuis,fed deputredinibus eft phleg^

matis, indemundificiduseftflomachus . Hoc fiepe c uomitu,& pilulis de

,

hierapicra, & cochíjs, & aureis, & flomachicomaiori, Abflineat ab omni

genere pifcium,proffis carnibus, & habes phle:'gma generátbus, Giungiuas

&osmüdet cum panno afpero, V tatur pilulis loannis DD'amafceni odoran^

doualentibusori. Rec.gariophyli, nucis mufcatze, cinnamomi, maftichis,

an.drach.8.fandali,rofe,ana.drach.10. cubebae,drach.7, cardamotni, dra/

chmasc.lienialoés,unc.x.ealla drach.s.fac puluere, téperacum fucco ma

lord,& aquarofata,poftea pilulas facin modum ciceris,& fub linpuaunam

uel duasteneat. Aliud eiufdé fimiliter, Rec.eypeti,cinnamomi, cardamo»

mi maioris,gartophyli,ana.drach.2. ga!lg nopertufatze,oümiarabici, gal«

lize mufcatzfpicae nucis mufcatg,rofze,ana. drach,:, hierzepicrae,drach. 5.

facpulueré, & cum facco apij. tempera:Faciens pilulas da cum aqua rofata.

Aliud, Rec.cinnanomi, gartophyli, nucis mufcatz, maftichis,lieni aloés,

ï

rofg,an,exagium L. fandalialbi,fpice cubebae;cardamomi,eallae,caphorze,

ana.drach.:. fac puluer&,tempera cum uino odorifero, & fac pilulas, & eas

in buccateneas, Oslauetur cum a

qua ubi anifum,mel, myrti fuccus,&c ul

num odoriferum commifceantur,

Dettoybo oris.

Cap.

xxirí.

;Xü'*'*ir

S aliquando folum infirmatur,nullis alijs membris infïrmalätx'-

Iw

i

23

bus uicinis, Patitur autem puflulas,uulnera,& fitnilia, quae fe/

g

GAEP/

[

quuntur ex corruptis hutnoribus aliunde ad buccam cófluen^

——j

tibus. Sirubeat, quodad nigredinem fert accedat , & caleat,

i

ieat,& ar

deat,fanguis erit,& cholerarubea, Si autem parum doleat , ca/

leat,& ardeat;intellicitur effe phlegma . Siin multam nigredinem traduci

tur,tanto efl moleftius & periculoftus,ne ad farfum deueniat. Aliquädö in

oreulceranafcütur , Suntautem uulnerain labris, fiueinlinpua intima ma^

ximelactentibuseuenientia deacuminelactis,quod (alubre efteis, Cum fli/

ptica autem medicina,paruo tempore fanantur *In perfecta aetate fi naícan

fmodilin^

L

v:ïw,pemmum e(licutde peffimis nafcétiahumoribus. Qug huiu

2

[ 4

Bu5

CONSTAN'TINI

AFRIÍICANI

42V

guainnafcunt, peífima funt,fi pars magnalingue auferatur. Indeenim hó

:

mines periclitantur . [ntelle&is orisinfirmitatibus, medicina incipiatur rez

pugnans humoribus. Quod in principíjs maxime debet fieri, In medio

repugnatiua,& deficcatiua.Neg; diffolutiua iügamus nifi ex ordine. Opor

tetergo proutuidebitur humores cathartico,uel phlebotomia diffoluatur.

ä

Repugnatiua medicina in initio talis eft danda :Sapa ex moris confecta, &

fapaex uino confedta,&aqua ubi coctum fitfamac, myrta,balauftia,uel fo

latrum, Humoribusminut incipientibus, (ed non extotofe diffoluentibus,

fupradictis myr.rha,öe crocusadmifceantur.[noris apoflemate,non ex cor;

poris humore,in primis danda eft cauía diffolutiua,neg; curandum de repu

gnatiua.Siin folo ore fintuulnera,uel puítula, corpore toto plenitudine ca

rente, lauetur buccacum fucco folatri, coriandri,(andalis rubets, & croco,

& fecundum quod di&um eft gingiui medicemur ,. Hoc medicamentum

Ioannis Damafíceni dandutm,ualens puftulis oris,uulneribus, & uulneratio

nibus,Kecipe lentium mundatarum, boli;ana.drach.s. coriandri, chelido;

nig agrefus,fandali,ana.drach.s.fpodij,femenrofz,femen portulacze;bor;

raginis,ana. drach, 4- croci;balauítie, nitriarnogloffe,ana.drach.x. fa&um

pulueré fuperpone,& cum aquarofatalaua, uelcum fucco maligranati,'uel

cumm fucco coriandri, Aliud ualens calori,puftulis in emgruis, uuulz, & u

l,& maxime pueris,corpore delicatis,Recipe amyli,drach.c.fpodij;agre

flis chelidonig,ana.drach. 2, feminisrofe , drach.s.croci drach. 2, facchari,

drach. 4. cardamomi, drach.s, camphorg fcrup.s.fac ficut deprioribus di,

ximus. Aliudeiuídé Ioan. D'amafceni ualés fimiliter,Recipe feminis rofe;li

quiricig,am)fli?fpicg,cyperi,nucis muícateg,cinnamoni, ana, exagiü 1.cam^

horg,aluminis,croci hortulani,ícrup.2.folij, fcrup.:. Deinde pulueréfac

licut de alíjs, Aliudualésfimiliter,Rec. facchari;amyli,feminis portulacze,

femen rofe,ana. exagium 1, galla non pertufatz, borraginis, femen cucu^

meris mundi,lentis mundg,ana.drach.:, camphorz, croci,fpodij, fcrup.r.

facpuluerem cum aquarofata,& fücco maligranati , Ablue ficut fuperius,

Sihg ulcerationes ladentibuseueniant,mater lentes,& micá panis accipiat,

& faperulcerationes ponat amylum cum aqua temperatum, crocti,femen

rofac, Detur ad manducandum tantum res fliptica,ficut Pinf, mal; citonía,

Delentiginibus.

Cap

xxv.

EE CAVIRGOAS R

Fntigines in facie nafcuntur maxime, & tamen in corpore ali»

A

o duo

K r

3

quando apparenttoto,fed tamen plus in facie,fiue fana,fiue in^

N-

N

b firma. Aliquando hz lentigines propter folis eueniuntardo»

res, aliquando puellis contingunt cum menílrua melancholi»

canon per locum fnum ex&unt, fed ut egrediantur,per totum corpus Íedi

nt,uel

fgergunt.Hæ ffalx's unguentis poffuntfanari,Sed qug maículis eueniu

cauía

w /

DB MORPE. COG. ET-CVR'*,AT. LI'B. IITI.

45

caufamorbi, difficiles poffunt curari, Cüenim excholera nigraorístur,ea

nó putrefcéte qualitates cutis mutant.Siaütin fola facie uideant, cephalica

uena minua£,Si corpus totü afpergit",de medicina phlebotomemus.Quod

fi minuere nequeamus,humoresci catharticis,& pharmacia diffoluamus.

: Deinde adunguentaredeamus,id eü,amygdalas,amaras,bexne piílatas, &

: eisimponamus,femen erucz fimiliter,farina orobi cá inelle difiéperatam,

: uel cum facco citrinr'malíacidi;farina lupinorü in aqua codtam,lac ficuum,

myrtifrudü piflatü,foricü flercus uetus cum aqua diflemperetur. Diofco,

rides; Semen melonü cücarneipforü ad hoc ualet, Aliud loan.D'amaf. Re

-eipefarinálupini, & frumenti,amyodale müda,facchari,an.exagiü , liqui

ricig,gumi Arabici;ana.drach. 2 myrrhze,nitri, cofli ana,exagiü : .tepera

: eumlacte. Aliud,Rec.farine fabarü, & fruméti,an,drach. 4.croci,& cofli,

aii. drach.1.tépera cü aquaubi feenugreecü fit coct3, Aliud Pauli, R.oryze

lib.:o.libani,nuc.9.nitrilib.i maftichis unc.s. albumen ouorá 20. cü corti

" &ibuseorü,carnismelonü,quantü fufficit, Aliud mundificás faciem.Rec.lu

pinorü,fabe,femen melonis, equali pondere,lentiii medietaté,fac pulueré.

Vnge cumlacte mulieris,uel afing. Aliud, Recipe faringlupini,fabarü len^

: tium,amyli,an?ygdalg amarg,an.drach, 4.femen melonis,cucumeris,ory^

-Ze,dragaganti;ana,exagiü r.meliloti,condift,croci,cofti,ani, exagia 10.fac

*pulueré,teperans cum albumine oui. Vngat autem nodte;lauet in die.Si in

'facize puftulg nafcuntur, dure fíccae atg parug,alumen,güm!', lentes,pulue^

rentur, indefacies lauetur , Similitereummiarabicü, & nitrum cum ace

to temperatum,faciem deomnire mundificat. Aliud,Recipe catinig argen

teg,exagi.1. cimoli,boli,terre'armenic

;,ana.drach,x.(andarachg,fcrugg

a,tempera cum aqua rofa.ta!

SeCONSTANTINI

IIl.

AFRICANI MEBDICI, LIB,

De Angina.

Cap.

I.

x

N duobuslibris precedentibus tantámodo di&á eft,de

N

infirmitatibus capiti & facieiaccidentibus,modo dicátur

morbimembrorum mini(lrantiü cordi. Cor enim lucer

*

na corporis.Dicantur ergo morbi,& eorum caufz,&fi/

5-

lg

gnificationes fabiungátur medicinze,& incipiédum eft &

"e

moleflioribus,& fufpectioribus,ut eft angina. Vnde Gia

ienus:'anlecüq;

inquit morbus n gulam uenerit, & inflaione fua fpiritá

tenuerit cwyys j eft.(uffocatio uocanda erit , Sed tamen hic morbus à fe

inuicédinerfatur, Angina ením paffio aliquando e[ï,e;; humorib

usàcapite

"

4

dv

44

CONSTANTINI

AFRICANI

ad outtur defcendentibus, aliquando primo die mortificans,uel fecüda,uel

t

tertia.Quiaenim efl peracuta,& mortifera, id efl, hominé cito mortificat,

k

& fuffocat;iccirco «w&yy» uocata eft. Anguflatenim flatü, ut infirmusnegy

cibum poffitrecipere;neg potum,uel fi recipiat paruiffimum,;humores au

tem deícendentes fanguinolenti funt, uel cholerici, uel phlegm atici, uifco/

yl

fi;& alfi , Ex melancholiaenim náquam hocapoflemafit, quia hicmorbus

f

cito preualet cum fitperacutiflimus. Sedmelancholia poftlongum tem

6

pus operatur, V.nde impoffibileefdenigra cholera effe.Flatus in angina la

borantiü Proprl'e efllongus. Caufa eius longitudinis (iri&ura eft g—utturis.

Quodcüquantü fibi fu

fliciataérem inimpetu fibitrahere nó ualeat,longo

(

Anhelitusergo breuis;laudabile fignum eflín

fpacio neceffe efl ut expleat.

angina , VndeGalenus fuper Prognoflica Hippocratis : Peffimum angi/

nz generisefl,quod comitatur fpiradidifficultas,neque nimium dolorem,

l

ffe uidetur exteríus:In gula,ftue in collofi tamor non ap:

uelangufliam feci

paret,neg rubor. Minus eft malum fínon anheliítumn habetanguflum, fed

cum tumore,& rubore,in gula,& collo facitdolorem nitiü . Minus etiam

eftmalum,cuius non nimíus dolor eft, neg; flatus angu(tiofus , Hocegenus

nön eftingutturg fed iugula,uel inlcollo,uelin utrogy. Oportet utfignahu

morum dicátur, unde híc morbuscócreatur . Si fit ex (anguíne,infirmus ap

paretplenus corpore,

rubet in faciei,uene facie funtplene, plenus pulfus,tu

Dieta eius

ï

mor calidus,& rubeus. Móflratgger quafi uinum iugula fapiat.

antea multi fangul'm's fuit generatfüa.Ex cholera rubea, fit fortis dolor, anz

guítia nimia,calor atcy fitis maxima,fumofitas in gula,Pulfus uacuus,& for^

tis.Ex uifcofo phlegmate,dolor non eft nimius,neg pradi&tafigna in eo ui

dentur, tumet língua,& mollefcit, dolet parum , Exfalfo phlegmate, fapit

amarum (alemingula, Vox eíusficut catulorum paruulorum, In hutufmo,

dimedicadis humores funtperquirendi.In fanguine, cephalica uena eílmi

nuéda.Hippocratesin Epidemijs;

In angina ínquitoportetincidereuenas.

Galen.femper incidere precepit uenas fecundü quod oporteat,id efl, quan

tum uirtus pati ualeat , Dat autem intelligi duobus modis debere incidi, fe;

cundum magnitudinem morbi, uel quantitatem uirtutis , Synicheautem

eflex maioribus morbis. Sifanguis cü cholera rubea mixtus effe perpendi/

tur, nentrem humeétare debemus , cum cathartico de caífiafiflula,oxyfce/

nicia,iuiubis, uiola, & fimillibus , Similiter cum clyfleribusde uiola,& fetni^

nemaluz, chamomileo, prunis, iuiubis, & fimilibus . Extin&oautemacu^

minecholera rubez & egrediente cum cholerica egeftione,cephalicaphle

botometur,utexeatfanguis à cholerarubea incenfus.Poft phlebotomiam,

& purgationem, redeunqum e

flad membra, ubi morbus maxime regnat,

Inprincipio medicemur cumhis

,querepugnanthumoribus ad guttur dez

oris,uel cüfola,

fcentü:us, &ipfum guttur cofortantibus, ficut fapa eftdem

tri,

:

NI/

.DE MORE. COG. ET CVRÁ T. LIB, IIL 4j

l

, Wiuelcüfucco arnogloffz. De£ deinde gargariflmus,furfur quoq; bordei

ácetoinfufum, & colatü , & aqüa ubibalaulia,rofa, uelgalla fint cocta,uel

lentes, fiue folatrifuccus;fiue pfyllij, Omnia fint fiptica, & repugnatiua,

Qu cü fecerimus, & humores extenuauerimus,ad humores diffoluédos

án infirmis mébris claufos redeamus,cü gargariíImis de fapis mori , & fzpa

uinicomixta, & pauca myrrha,uel ptifana cum faccharo, uellacte caprino,

fiue a(inino cü faccharo, & pauco croco,uel cü caffiafiftula , & fapain aqua

€alida,uel cum fucco pcrtulace : Quodcung horü inuenerimus,inde infir/

tno fiatgargari[ïmus,quia humoreshis difloluuntur,Cibü dernus paruiffi,

1mum;qui fit uel iufculum aliquod,uel fuccus mundati (emiuis melonü, atg

«ucumerü,uel medulla piflata. Amylum,dragagantü cum amygdaleo.De

his omnibus ius cóficiatur ,& ieiuno detur;uel amylum cutn lade,& amyg

daleo.Nutriendus efl cü chryfolocanna,blitis.,portulaca,qug cum amyeda

Aeo fint parata. Si apoflema fit phlepmaticü, quod ex predictis fignisintelli,

gendá efl,cü cathartico phlegmatis depofitiuo erit purgandü, Cum clyfte

re fimiliter & gaf'garffïmis in morbi principio,Fretaut de fapa nucü,cü ane

tho,uel ubi cortices nucü fint cocti, uel ubi mora,uel füccus folatri cáocu/

lis lucij,uel aloé, E;utroribus his diffolutisad mébra curáda redeamus,ubi

humores malt includätur.Gargariffmü faciemus cum fapa nucum,addito

pyrethro;ucl (apa fola;uel oxymelle;uelfapa myrtina,uelaqua ubi ficus fic/

«g (intco&tze, uel cü caprino ladte,& flercore canis albo fubtiliter piflato, &

«um rmelle diflemperato. Orís interioraomnibus his un

o

gamus cutm penni

«ulo.Galenus dixit,haec omnía utilía effe. Accipiamus item caninü flercus

& pulueratá, inosproijciat cum felletaurino,mellebuccà ungamus . Gar

gariffmü faciamus. Item Galenus;Fel inquittaurinó fuffocationi unulze ca^

dentis efl adiutori , fimiliter fel ouinà , DDe cinere radicü cauliüi cum melle

faciamus gargariffmum.Sitmilter fuccus radicüiuuat cum bxymel!e. Aliud

gargariffmus ualens ad anginá ex phlegmate, Rec.liquiritig E!rach.ï.;pyre'

thri;caffic,cicute femim's,aä.drach.2.fcenugrgci,myrrhg,an.exagiu Acro

'cf,piperi.s niori,fpice, (anfuci,ana.drach.:. fac puluerem cum melle diflem

pera,& in modü auellang accipiat, & cü aqua ubi cortex maligranati fit co/

€us, tépera cum uino odorifero forti, uel cum oxymelle , Aliud ualensfi,

iliter.Rec.rofz drach.2.flercoris canini,crocí;ari.exapiü i,tempera cum

oxymelle,inde os un gcï,öc fac gargarizare. Aliud tantundé ualens;Rec.ro

fæ.,ll'quiricfg,aü.exagiq I,cmnat'nomi,Piperislongi,croci,ana.dracb.l.alu

minis fciffi,cardamomi, myrrhe,finapis,zingiberis, cofti,ana, fcrup. 3. fac

puluere,adde mel quod fufficit, Accipe in modü auellanze,uel cum fapa.uel

€um aqua ubi cocta fit

galla,uel cum fucco fol-aa'i,.uel cum oxymelle,& cum

agua calida.

De

.X/

um m

€ONSTAN'TINI

AFRICANI

fdet

De apostemategule.

Cp. 1.

1

VAE

f

5 Vm apoflema deco&üintellieimus in gula, & coadunatam f4

p

ä;

njem Inea, oportetut cum facilibus aperire illlad moliamur.

r

r

4

lNon enim incipiendü eft Afortibus medxcxms.Flatlgxtur af

Z

TR

r tin)

ffo

cariffmus cum la&te caprino ,uel afínino, cum píyllio;u uel cum

ldl

fructuireos, uel cum fermento , & oleo uiolato;uel butyro calido cum farv

ftid

na. Alia confe&:o,Reclpe femen citontorum,uifcum malug,frumentum,

tunc

&lac caprinum,equali pondere , Deindeliquiriciam accipe;& radice mab/

tri$;

nx:;Vndefadto puluere cá omnibus alijscalefac,& da bibere. Aliud Ioan^

POC«

Damafceni ualens adapoflema facile aperiendum ingula. Recipedragz

pan

ganti,drach.$ amygdaleon, olei uiolati quantüfufficit, aquaubi hordeu fit

gOl

codü,liquiricia, & maluá, omniain aqua cocta,fuccü cucurbitze, arnoglof»

fie

Íg,equalipondere,aqua ubi coctafit camaflflula Omnia commixta,& be;

neconfecta,infirmo denturgarganüanda,colata & calida . Siinfirmus fit

:ng

pah

fortis,& cito uelimus aperiri;fiat gargariffmus cü aquaubi fícus fint codte,

lm

& miíceantur cum farina,uel flercore caninouelcülacte afinino, Fiffo apo

fic

flemate oporteteidareuitella oui non codta, cum amylo & dragaganti, &

gfl]

oleoutolato,wel cum fucco feminis citonij,& arnooloffe, uel cum aqua ubi

o

ou

hordeum, & liquiritta fint cocta , Similiter cum aqua ubi hordeü,fiquiritia,

[

ficus caffiaf.(lula ,oleum utolatü fint appofita . INutriendus eflcum iurefaz

[]

&o de furfure, & amygdaleo,oleo ulolato,uel cum tnalua chryfolocanna,

q

beus cucurbita. Vngamus gulam exterius cum cera,& oleo uiolato,draga

gante&ouiuitello:& hocunguentum ualetadaperiendum gulg apoflema

facule.ïxecxpeceræ albe oleiuiolati,ana.drach.is. butyri dráchi 8, dragagan

ti, drach.s.feminis lint,drach,8, fac de pl[htxs puluerem fubuliflimu & com

miícens fac unguentum,

Dc Vuul..

C*'P

ÍIL

——

N

[o w,-ä-;

Liquando apoflema,uel inflatio,uel elandes nafcuntur inutu

2

»

1l

W

P

1

la,uel in partibus gule,intus,;uel extra.Quod fitexhumoribus

AUR

A

capitis illuc defcendetibus,uel Afumo afcendente&flomacho,

h

UE

DN

)

m m

Vnde nimiüdoloré pauuntur cum cibus tranfelutiatur, Ali,

R

h

quando non elutiunt faliuà;nifí cá magno dolore, Oportetergoperquira,

musftfit rubor,calor,plenitudo uenarü.Pulfus nimius & plenus. Vnde fan

l

guis certificatur.De cephalica minuamus,quantum uirtus patientis patia/

l

tur, $i nimius fitardor,ficcitas,& fitis nimia,cholerarubeaerit purganda,

cum caiïïafnüula,manna,ulola ,oxyfenicia, & fimilibus.[n dolore molli,fine

f

calore,& ficcitate, atque Gu, intellieitur morbus effe ex phlegmate . Dem:

depracipiamus utphlegma purgetur, & medicina danda efl repugnatiua;

& dillolutiua ficutoalla cum aceto , Vngatur intra cum digito fiue penna.

Xä

Idem

DE MORE. COG. ET, CVRAT, .LIBR,

Y1T.

47

Idem faciuntcortex malfgranatf ,balauftia,rofa, mvrta., Sihocad faluté in

firmi nonfuffecit,deuuula eftuidendá, V uula fi fuerit fubtilis in fundamen

I

to,& in extremitatibus orofTa,& tumida,& quafi (anié habeat albà,cum fer

t

ro, fiue acuta medicina &que ualenti eritincidenda. Hippocrates rn tertia

]

Prognofh'corü pärticula:Vuula ad incidendà (ifit rubea,& magna,eft mo:

f

lefiiffima,quia fequuntur apoftemata, & fluxus fanguinis, V nde nimiüeft

,

fludendum , quoad fuperius fübtilietur, extrema ingroffetur, & liueant, &

]

tunctandem incidatur, Vtílius tamen efl;non incidiante purgationem uen

J

tris fitempusexpectat, & fuffocationem nó timeas.Héec ex autorítate Hip»

pocratis excerpta innuunt qualiter uuula tumida fit medicanda , Qui cum

"

parum locutusfuerit,autoritaté tamen inde maximam dedit . Oportet er/

"

9o utincidatur,& (i dolor fubfequatur nimius,tímetur neapoftema calidü

fuccedat, & fluxus nimius , Aliquando quoq; cum rubea efl inciditur caufa

t

anginz, inde ori£. Sed precipiendá eflinfirmo uti medicamine ifto,cineré

^

paling,& cána quetéperata fortiter cü aqua poflea cola, deinde accipe eal/

lam,alumen,& pulueréfac. Quibus cü fupertoriaqua mixtis, gargariflmü

fac, Aliud aduuulze cafum ualet, Recipe myrrhá,fal amoniacum,piper nv

j

grum & longum pari pondere. V ndepuluis fa&us in gulam infuffletur. Si

culgaliquas glandes habuerint,uel coadunationes, gargariffmus dádus eft

]

cum aqua ubi ficus,da&yli,feenueraecá, & alia fimilia fint cocta. Deinde ex

gerius cum diffolutiuisungamus, fïcut'nitro,'fald*amonia.co, fucco caulino,.

centaurea,cum melletemperata omnia.

E

De ráucitate.

Cap.. TtIY

L

Aucitas eftex humiditate inflrumentü uocis infundente, ch

;ä

(&

5

A

N

aüt humiditas uel funt phlegmatica,uel fanguinea. Quze cum

:

*

h capite defcéderit, & inflrumentü uocis infuderit,planítatem

EL

Eu

aufertloquendi,& aliquido uocé omnino extinguit. Si exfatv

guine appareteffe,quod rubor oftendit,& plenitudo in facie, cephaliciue

nam incide,& quantum uirtus patientis expetit minue. Purgetur caffiafiftu

la;manna,uiola,oxyfeenicia,& fimilibus, as pilulas ponamus fublingua,

Recipedragaganti,gütni,liquiricize fucci,amyli,feminis cucumeris,cucur

bitæ,pörtulacg,drach. 4. croci, ícrup.1.drach, 2.facpilulae quasfublingua

teneat, Nutriatur cutm iure exfarina fato, cum amygdaleo, ouis mollibus,

& fimilibus.In humoribus phlegmaticis garga,rilïmi cü hierapicra,& met

leuelmulfa dandi, Aliud, Kecipe fuccum caulium, mel bene cottum ut fit

fpiffum . Aliud ualet fimiliter , Recipe liquiricize , dragaganti piperi? albi,

xylocaffig, myrrhze, gummi,thuris, ana.drachtmas duas fpicac exagtum.r,

& fapze & mellis quantum fufficit, Aliud valet imiliter , Recipelini femt»

I

O, pem'dü,

nis alfati, amygdali munde dulcifg qcamafæ. 3. drachmas i

— drach,

dZ

48

CONSTAN'CTINI

AFRICANI

bi

drach.18.crocí,cinnamomi piperis,aná.exagium 1. facpuluerem. Adiun

lt

ge melquod fufficit,da cum aqua ubi liquiritia fitcocta, Aliud ad idem ua

]

lens, Recipe ficus fíccas, calamenthü, parum dragaganti,cocta ad fpiffitu,

b

diné mellis. Aliud,Recipe feenugraci, amygdalg dulcis, & amarg drach.5.

X

feminis lini affati drach. & amyli dragaganti Jiquiritig pineze, ana.drach,2,

d

tempera cum fapa,

:

De efperitate uocis.

cap LJ

V.

^

«

E

dMre

NÉNASI

——

I m&rumentum uocis ficcitatem panatur,necen'c efluox afge:

f

-fäa

retur. Siccitas aütuel nafcitur exfrieiditate,uel ex puluere,ucl

ql

»*

E.

As

]g] aérisficcitate,uel cibi & potus afperitate. Diffinitio hmusfxccl

d

EE2 M'D'ö

tatis diuerfa eflin corporeleni. Medicandus eflin aqua calxda

PE

& dulci fepebalneet,fub lmgua íemen cxtonq,pfyllq, dragagätt funt ponen

t

da, Demusfirupum uiolatum cum aqua cucurbíte.Sirupum iuiubinü acci

[

piat,iufcula íemper de furfure cum amygdaleo Ele&uariü Ioannis Dama^

h

Íceni,ualens gulg afperitati & raucitati. Reape dragaganti drach. s.gümi,

hr

amygdal; dulcis,amyli,femen cucumeris,an drach. 4. femen cxtonn,hqul

d

ritig, ana. drachtas , Mel quot fuiïxcxt. Similiter eleduaria danda quæ in

tuffi dicenda funt.

[

d

Detufi.

Cap LA

VI.

[

J

Vffis efl motusanimate, & naturalis uirtutis iun&tus, fecund

Ms

natura curfum , circainflrumenta fplrxtus operantis ad fuper^

flua expellenda fibi noceétia. Virtus enim naturalis cauía fui no

ï:ä

a,

cumenti,inflruméta fpiritus mouere mcnplt.thod cum períe

!

explere non poffit, à uirtute animata adiuuari expetit, quia cartülagmes ca^

nalium pulmoms & lacerti pe&orls inobedientes funt naturali uirtuti, Sed

;

Xuirtute animata motillacerti pectoris & pulmonis conflri&tiui, aeré expel,

l

lendoà pulmone cogunt expellere,quod naturali uirtuti uideatur obuiare,

INafcitur tuffis ex omni paffione pe&oris. Vniuerfaliter taméomni ex com

plexxone mala,calida, & frlglda,quæ inflrumetis fpmtus dominatur ,uel ex

ä

matería mala que uel intus eíluelextra . Interior,à furfum defcedens,ficutà

capitereuma in pe&us,uel ab imo aícendens fuperius,ficuthumorü fuper^

fluitas,à gibbo epatis,ad fuperiora uenit pe&toris., Aliquando h;cmaterxa

ä

proprie per fpiritus fpargitur inflrumenta, ficut in peripneumonicis uide^

mus,& pleuriticis. Item hec materia calida eR & (anguinolenta, cholerxca,

uel Phlegmatlca,uel undefolü futurü fitapoflema.Exterior,quia aér que ex

cipimus,cum fumo uel puluere miícetur, uel cum fubito fngtdus aer trah,

tur.Sequltur autem tuflim dolor pe&toris,curus caufa efl tuffis, Altquando

ä

tamen dolor pectoris eft fíne cuffi Qui duobus fitmodis,uel exuentofitate

groiïa pedtoris fufpenfiua, uel ex conflipatione pellicularum de pofleriori/

. bus

N [

DE MORSB.

COoG,

ET .CVRA'T. EIFE,

Vun

III. ! 49,1.

bus coflis,qu: fi oppilentur,neceffe efi tuffis efficiatur,

H

Oportet auté intel

l

lipi,quíaà capite defcendeustuffis , uel Y uulner

Ibus in fpiritus inflrumetis,

[6)

l.,,

uelabapoflematibus, uel h pe&oris coadunati

nibus, peior eft alijs omni,

bus,alijs tuffis eeneribus,

La

INó molefla efl, ex inflrumentorü fpiritus comple

xione mala,uel guttüris,

uel canalium pulmonis afperitate,IVlala tuffisnon

ell (ine fcreatu , 'Tuffis fi

ccaquanil Ícreat tribus modisfit, uel enim eft ex

afperitate eutturis,

uel ex emala cóplexioneín fpiritus inflrumétis, uel exin»

couenienti matería

quiallaboratexpellere natura,qua auteroffa eft,& ui

:

Ícofa;utà canalibus

pulmonisfejungi nequeat,uel

maltum liquida;ut ante^

d

quam coadunetur fe diffoluat, Cá erootuffim n

»

ciptamusmedicari, & un

h

defiat neceffe eft perquirere , Stex calorefit, & fi

onum etus cum afperitate

pectoris, dolore, & nimiafíti, & infirmus in frio

ido aéretrahendo dele&de;

d

tur;bafilica uena minuatur, finobis tempus,zeta

s,utrtus, & cofuetudo fub,

ueniant, Quodfinon, fcarifemusloca uicina

tmorbo, Deinde danda (unt

l

hyfopusiuiube,firupusuiolaceus, Pofttres ho

ras deturptifana, cum amyg

u

daleo,& penidiis,uel melle uiolato,Item

dandus cucurbitz fuccus cutn (ac/

hj

charo,uel marathri,cum melleuiolato,

& faccharo uel malieranati firupii,

uel femen citonij,

&fuccus malug cáfaccharo,

& dragagante. lurafuntdan

da,ficutptifana de furfure

,uel amylo , Cibi ejus fint malua,

beta, chryfolo»

cauna,cucurbita, Omnia dentur cum amyodaleo. Pullos fi

comedat, cum

quibufli betfupradictis libris condeat.

À forispectus ungat,cum ceraalba,

oleo utolato,hordei farína,fucco

portulacze,& cucurbitze . Aliquando oua

forbilía danda funt.,

Sipofthoccalornon minuatur, cum cathartico de caf; '

fiafiftula purgemur

. Fizec electuaria,

ad hzec funtualentía , Diapapaueris

ele&.ad dolorem pe&torisnimiü opti

mü.Recipe fucci liquiriciz,

dragagan

ti,oumiarabici;an, drach.ro.femínis papaueris albi,an. drach, 2

o, a gda

lz dulcis & mundz, drach.zo.(amyli,femim's citonij,

femen portulacz,;af,

drach $. (emen cucumeris,

citroli, melonis,cucurbite, la&tuce,malug; ana,

drach. 4.fac pulaeré,temperacutm firapoutolato, uel

"

cü fapa.Pilulas Ioan,

nis Damafceni,ualentestuffi, Reci

pefemen citonij, cucumeris, amyedalze

dulcis,fabe,

tmaluefetninis,an.drach,8, gümiarabici,dragagiti,ah. drach,

5.fac puluerem, tempera cum fücco pfyllij , & facpilulas inmodum fabxe;

Srinfirmustuffim,&uigilias patitur,his pilulis utatur , Recipe femen ladu/

ci,papaueris iungamusana.drach.s, Aliz pilule lingug fubponende,Rec,

gummi,dragaganti,femen portulace,citoniorum,ana, drach.s. (emen ct^

cumerts mundati;drach.s.amyli,drach. 4. amyedale,mundz,drach.o.fa;

be munde,dragaganti;ana.drach.s. tempera cum fucco malue,fac pilulas;

Sirupus tuiubinus ualet fitnilíter, Recipeiuiubi,cgoci,liquiricig,drach.20.—

capillorum ueneris,uiole, maluz femen ana,drach.1o, fetnen citrolifemi

na, drach,c;

nis melonig, papaueris,lactucz, drag;zganti, hordeí mundi,a

E

aqua

U d

$9

bbNSTANTINI

AFRICANI]

t

aqua lib.xo.facchari,uel fapae lib. 4. Fiatinde firupus, Sirupusde hyfopo ad

di

tuífim cholericü,dolorélaterum,& anhelitus, Kec. radicis marathri, apij,

du

liquiritig,ana.drach.1o.hyfopi,capillorum ueneris,feminis citoniorü, dra

fit

gaganti,malug,ana.drach.5.hordeimundi,drach.s.iuiubarü 5o.uug paflze

$

atq; nundz,unc.1.tres ficus;fac coqui in c.lib. aqueg, & ufqymn duas coque,

t

deinde lib.x. penith pone,X firupum confice. Oleü [oannis D'amafceni ad

calidam tuffim.Recipe maluz femen,uiole,liquiritie,uue paffe,ana. drach,

"

a

15. fücci maligranati dulcis, drach.150. fac piflari, & oleum uiolatü appone

8o.drach.fac oleü, Si quis tuílitex dolore capitis uelpectoris, ex frieiditate

D

h

uelhumiditate, cuius rei fignü eft, paruitas fitis, lenitas doloris,& infirmus

manifeflat rem calidam fibi prodeffe, Melrofatü dádutm cum aqua praffíj,

f

li

marathri,& apij bene cocta & colata, Iura danda ex frumento cum amyg:

Ü

daleo,pineas,ficus,amygdalas,demus ad comedendum:mellicratà bibant

cum aromatibus.lus cícerü cum uua pa[Ta comedit. Pe&us ungamus cum

u

Pl

cera, fambuceleon . Feenugrecum codum cum ficubus, dactlis, & melle,

ualet fimiliter, Diofcorides dixit;Ficus cocta cum hyfopo,müdat pulmone,

K

&ad frigidam ualet tuffím.Item,myrrham in modum fabe.frigide,& uete

rítuffidixit prodeffe. Gialen, Flos & cortex maligranati ieiuno data, ualent

(

(

frigidetuffi, & oryzae.Similiter femen lini codü, & piflati cum melle quod

fuflicit,ualet.Ele&uarium quod prodefi frigide tuffi;uétofitati pe&toris, av

helituiKec. liquiricize,(emen lin affr, amygdalg dulcis, pineg;ana. drach.s.

anifi,marathri,hyfopi,capillorum ueneris,praffij,ana. drach.6.croci,zin gi

beris,calamenthi1,ana.drach, 4.fac puluere,& adde mellis quod fufficit,do

fiseius,drach.2. Aliud;Recipe fpodij,drach.6.boli exagium 1. nucis mufca

t fimiliter,piperislongi,drach.s.facchari, drach.so.Mel & butyrum quod

--— —— -* — $Q 72

fufficit,unum cochlearium valetficca tuffr, Pilule ualentes frigiditati, uenz

tofítati,& anhelitui,phlegmaticis, Recipeliquiritize, & amygdale dulcis &

amarz, femenlini, ana. drach.5.marathri, anethi, faring fabarü,pineg,ana.

drach.s.myrrhae,olibani,croci,cínnamomi,ana.exagiü 1.tempera cutn f2

a,Facpilulas in nodü fabg ponens füblingua.Sirupus de praffio ualettuffi

frigide de phlegmate,& uentofitati, faft'io & omnipafliontin pe&oribus

fenum, Recipe praffij,drach. 20.liquiricie, drach.to. apíj radicis, & mara

thri,anethi,calamenthi,hyfopi;capillorum ueneris,ana-drach.c.foenugrae

€i femenlini,ana.drach.5. uuz paffe, & müdg,drach.1oo.ficus 20.penidio

rum,drach.c.mellis quodfufficit, fac firnpum . Situffis eft ex humoribusà

capite,uelalijs membris defcendentibus,oportet feflinemus uthumores di

gerétur. Quod/fi nofecerimus,in speplozvoiey,labun£, deinde humorücol

lectiones perquirätur.

uod fi fintliquidi,uel eroffr, aquofiuel uifcofi.cho

lericifiue phlegmatia,

E

ipe&us infirmi calidum fit, & quafi fumü fenferic,

& afperitatem,& nimiíamfitim, & parum fcreat;color eius liuicus fit,uel ci,

trinug

v [/

DE MORBEB.

CoCGc,

$

d

- trinus,fapor falías,calidam & fübtilem materiam effe intelligimus,laboran

T

Iv

dum eft utingroffetur. Si prout manifeflauerit nullii horü fentiat, fed frigv

t

dum nocere,calidum uerofateatur adiuuare, intellioimus frigida, & uifco/

fam effe & oroffam materia . Ef eroo fubtilíianda, ut tamen medíocris fiat.

t

Si fitmultà liquida, uel multum fpiffa, in exitueftmolefla, atq; parua, cum

la&

l

tuffimulta. Sifit calida & liquida;dádus eft firupus uiolatus, iuiubinus, & fi/

hg

rupus papaueris. Recipepapaueris albi',.ana.drach.n.liquiritiæ, drach. 20,

capillorum ueneris,malug femen,citoniorum,cucumerü,ana, drach, s. iw

iC

li

iubz,drach. 20.Coquütur in aqualib.8.quoad redieantur in tertiam,& co

la, & poflea fapà appone quod fufficit. Va quaq; diefeme papaueris cum

)

faccharo;drach.2.tribue.[Ius de amylodetur cü penidíjs,amyedaleo,fimi,

lg/

nf

liter de furfure,& penidij&.Nutriendus eftinfirmus cüportulaca,beta, mal

ua;atriplice,& fimilibus .'«Vngätui" in pe&oreexterius,cutm ceraalba,oleo

uiolato,Siex phlegmate fit oroffo, & uifcofo,fubtiliari prccipiatur cum firu

6

po de praffio,(irupo de radicibus feeniculi, & fimiliü,deanifo, ele&t.defpo:

$

dio,theriaca maiore , Thus piflatum cum melle uiolato ualet, pinea fimili

t

ter.Succus marathribenecolatus,& co&us cum amygdaleo. Dentur perdi

ii

"i

ces,phafíani,cü cymfno,pipere,ruta,pom's,a.m ygdaleo amaro, Vngamus

caputcum calidis & confortatiuis,& humorü repugnatiuis)hocele&tuario

[y

utatur, Recipe femen liniaffi, amygdalg dulci,pineg, ana.drach.1o.liquiri/

^»

tix.drach.:o, marathri;hyfopi,zineiberis,ana.drach. 4. piperislongi,cala

gt

menthi,thuris,croci;cinnamomi, drach.2. equaliter fac puluerem , & mel

lo

adde quod fufficit, Aliquando fumigandus infirmus eft, Diffoluitur phleg

y

'mauilcofum in pe&ore cum calamo aromatico folo,uel cum terebenthina,

'"

uelauripigmento cutmfucco renum caprinorum;uel cqm butyro.

D&Phtbijf.

Vit.

Cap.

R'—x 2

N

lo

Y2

Hthifis eft confumptio humedtationis corporis,& mutatio au

/

ométationis in diminutionem , INafcitur multis modis;uel ex

EX

!

!

confumptione pulmonis, & hec efl certa phthifis , Fitttribus

SS

N

modis, uel ex humoribus cholericisà capite defcendentibus,

/

fiue phlegmaticis, & falfis, in fubftantia exiflentibus pulmonis,uulneranti

;

buseum,& putrefacientibus . Secundus eft modus ex quibufdam paffioni/

bus in fubflatia pulmonis naícétibus.Hoc genus antecedit fanguinis (crea

tus,exuenisaliquorum inflrumentorum fpirítus ruptisin pulmone,in qua

fiffura nafcuntur uulnera & phthifis poftea , Tertius eft modus ex humori,

::

busad pulmonetn aliunde quàm capite currétibus,Qyui duobus modis con

tingit,uel ex mutationeuicinorum locorum, ficut in pleuritide,anginä, ucl

ex alíjslocis nó uicinis, ficut epate,corde & fimilibus.Humoreshíi fi(int ca

&uram in flatu,fitim,

lidi,& acuti, patitur infirmus ruborem ín maxillis,flri

B a

febrem,

IV d

!

$2

CONSTANTINI

AFRYICAN!

ETRU

al

febrem quiefcitin trahendo frigidá aérem. Siapofterha fitin peripneumo»

did

nia defalto 'phlegtp ate,ílridtus & anguflus eftanhelitus,cum grauitate,ne

quedolorem fentit. Pulmo enim habet neruum;unde perfe&ü habeat (er»

glaff

&ul

Íum.Sedtantumtuffim cum paruitate habet anhelitus. Screantin tufficum

ridi

apoflemafe ruperit,& tüctandé apoflema certificatur adeft & febris . Mv

mij

nuitur enim corpus, ungues inclinan£,maxillz rubét, C'ng omnia pulmo

dnc

nis defignát uulnera.unde phthifis eft . Gralenus:efízie inquit quae ex uuliie

tibus eft pulmonis, peffima efl duobus modis; V nus modus eft peffimus,

d

tnis

quiaadperimédum eftuelociffimus. Alius tardior quia leuior. Primus cito

mortifcás, & peffimus, nullü fignü decoctionis oftendit in fereationibus,

PIS (

qüll

& fi aliquoduideatur;paruuserit (creatus, cá anguftia, & duritia, Si leuior

fithumoresin pulmonemorando excoquit,&leuiter ernittit, Difcordan

&i

dei

tur medici inpulmonisuulneribus,alíj enim incurabilia fatentur . Galenus

at

taméteflatur;Siquisperipneumonicis faccurratantequam apoflema marz

ceat &lputrefcat, fanabitur apoftema. Si quis ádiu negligat,quo adfaniem

ls

«

& putredinem collieant uulnera, (unt incurabilia. Omneenim uulnus difli

3

culter curatur nifi müdetur. V undari non potefl, nifi cum tuffi,cuffis inimi

ca eft folidando uulneri,dilatatenim &aperit,unde magis putredinem col

«

l

)

igit, Cum ergo partim purgetur,partim collipat, if]!änabüereddit apofte

(r

(ini

ma dumita circmat.ConüattgiturH peripneumonis antequam marcefcat

füccurratur,curabitur,finon,econtrario. Medicina fíc erit inciptenda,per;

f

quirendum eft unde fiat . Si ex calido,bafilica erit minuenda, veluena quie

Iu

interauricularem,& medicum extat. Sanguis minuatur;prout uirtus patie

fu

tur,cum fanguinis infirmiquantitasintelligetur.Si parua fitjnutrienduterit

f

bonis cibis, generatiuis fanguinis, poftphlebotomandus, & iterü nutrienz

qu

dus.Sitertia mínuendi uideatur utilitas,& hoc maximefi fanguis turbidus,

ott

& groffus (itintelligas,íterá minüere incipias,Siab initio morbi multa inue

ji

níatur quantitas fanguinis, & multum uirtutis,ab initío erit minuendus,&

di

auferendus quantum uideatur nobis.Nutriendus eftcum digta querefrige

ld

rat & folidat & cito fitdigerenda, (icut ptifana perfe&ta qug cü cancris flumi

b

neis fit facta, a quibus exteriora proiecta, & interiora (int müdificata, bis fr/

i

ue tertio cü cinere, & dulciaqua deinde piflata, & cum ptifana benecocta,

Quegomnia dü colata fuerint circiter tertiá libre parté, den£, fepe & quoti^

Gie.Sitafirmus febricitet,cà unc.xfücci maligranati dulcis den£, & nutriz

U

tur cü cucurbita & bera,citrolis,cum amygdaleo.& que ab eo bibitur aqua

cum firupo uiolato, uel píylli firupo mifceatur. Infero miíceatur pfylliá, &

f

detur, & gummiarabicum,& dragagantü,bolum,cum fucco arnooloffz,

t

Bolum enim ualet phthicis, humectationem deficcatuulnerü pulmonis,

$

& carnem reducit. Dentur auté frigida,caloris febrium deficcatiua, Si (crea

|

miftud,

f*: non Pomt,detur hyfopus,cum melleuiolato co&tus,& eleduariu

l

ReciPe

N [/

N

D'EÉ MOREB. COG, ET c'v!ä AT. LIB, IIK $

lt

Recipe iutübze,drach, 40. uuz paffe mundatze, drach,20, malux femen,

i

t

drach, 4.cancri fluminei,drach. 20.capillorü ueneris;uirga pafloris,arno»

dul

loflze,ana. drach.5.liquiritiae unc,i, Omniía coquátur in tribuslibris aque

Mi

& ufq; adtertiá partem redigantur. Sapaetertia parslib.adiungatur,fáccha

r duz partes; Excoquátur ufgin fpiffitudinem mellis. Deindeaccipe gum

nor

De

mi,dragaganti,feminis *cito'niorum',ana.drach.S.amyli,feminl's papauerits

üs,

drach.s.feminis portülacg;aü.drach.7. Facpuluerem,tempera cum füpra/

diétis,da cum flomachus non fit plenus cibis , Si patitur conflipatione imfir

o

mus, naturaeius nontamen cum impetu in mollitiem comutetur,cum firu

u

Ior

pis.&clyfleribus mollientibus.Pectus cum oleo uiolato,&rofato Unoatur,

iT

quantotmagis poffumus;neuenter multü foluat fludeamus.Fhthifici enim

&fiadfolutioné deueniat tnoriünt cito.Quod fieuenerit, detur fuccushor

lu$

dei & milij affatorü,&deindebenecot&torü,cui adiungatur eümiarabicum

J

affum,Similiter mica panis affati;molliatur cum gümiarabico, & amygda/

t

lis, & faccharo,omnibusaffatis.In aqua quá bibür, cumti ponamus arabi

ng

i

cum,bolum atqg-fplodiü.Si. perfeueret folutio,iflà puluerédato,Rec, Gümi

arabici;boli,feminis myrti,omnrü alfatorü,ana.drach.s.amyli affi, cicríin,

j

cenfi,feminis portulacze,ana. drach.2.fpodij,malug feminis,ana exagiü ,

lp

Omnia hzcpuluerent,& cum oleo rofato fricétur,dentur cim firupo myr

r

tino,X aqua frigida quantü fufficit.Si fcreatus foetoré babeathorribilé cum

)r'

fuperponatur carbonibus,mors denuncíatur. Si capilli cadát,ad morté ap/

f4

propinquat . Ablationéenim portendunt nutrimenci. Aliquando etiá cor/

(4

ruptioné hutmoris, & apoftemata pulimonis ex humoribus phlegmaticis,

t

fieriintellioimus, Vndeininitio morbi medicina maturatiua danda, ficutli

U

quiritia,capillusueneris,atq;fcenugrecü,lini femen,cicer,ficus,uuz paffze,

)

omnia cocta,Dandü & dianifum, diapinea, diafoenuerecii, diapraffium , Si

apoflema maturauerit atq; crepu'eriti, hyfopus cü melle coctus rofato, dan/

dumerit.Si infirmus,quia apoftlematinduruerit,fcreare no poffit, dentur ca

E

lefacientia;fanguinis &faniet müdificatiua, & tuffím adducentia,ficut oro»

j

bi farina, ariftolochia rotüda atqjlonga, piper longü, cinnamomü, acorus,

/

coftus,caffia lignea,fpica;& fimilia.Quod frinueterauerit apoflema, ut pul

mo marcefcat,quod monftrabitur ex parte fubflantize pulmonis cum fcrea

tu proiecta,dentur deficcatiua atq fubciliatia, quae deficcent, atqj fubtilient

uulneris hume&tationes ,ficut athana(ía,theriaca, mithridaticü, & fimilia,

Odoriferosflores adhibeant naribus, & fetnper cum aére, & aqua tempe:

ratis balneentur. Cibentur cibis laudabiles chimos generantibus, mellicra/

tum bibant. Omnpet mediciná demus cum melle mixtà, & mundificatiua,

Sifecurifuerimus, quod humedtatio apoftrematigdeficcetur, & materia aw

feratur,deindeuulnus deficcantia & mundificantia demus, ficut rofam, ba

laufliam;acaciá,gumi, dr:agagantü,Ama'üich'en,b"olum,

fanguine draconis,

E

lapidem

Y

$4

CONSTANTINI AFRICANI

lapidem bemathitem,myrtifemen,arnogloffam, & fimilia. Galen. Si ab

pneumoníaci inquit,ad febres deueniant;uelab initio eas habeát,impofhbi

le eíLeos curari, Sed tamen fifuperioremfíequant inflitutionem, atiquadiis

ä

uiuere poffunt. E;2ec enim medicina deficcat, & iudurat apoflema , ut diu

]

permaneat. Trochiíci Ioannis Damafceni ad hxec funt proficui,fi uenaein

pectore, uel pulmone rupte fuerint;folidant, Recipejboli,amyli;an.drach;

4.carabe, feminis myrti,coralli,fpodij, hemathitis, aii. drah, . eümi arabi

ci,liquiritie fucci,ana.drach.s.cancrorü incenforü,feminis portulacgana.

drach.1o.facpulueré,tépera cü fucco portulace,uelarnogloffe.Fianttrochi

fciunius exagij,de&unus cüfucco portulacg uel cü fucco cucumeris.Aliud,

Kec.croci drach.4.myrtf,gümi,lädfci,cinname»mi,fpieg,cafïigll'gneg,dra

oaganti,thuris,ana.exagiü 1. Omnibus pulueratis mel fafficienter adiunga

ä

tur,pilulaein modü dactili offis fiant,& fub lingua ponáter . Aliud valet pwv

ftulis pulmonis, & uulneribus,müdificans, & folidans,Rec.balauflf;,rofæ!,

afi.drach.2.fanguinis draconis,amyli,thuris,an.drach.1.carabe,croci;ai.

drach.s.tempera cü fucco citoniorü,& fac trochifcos unius exagij,da cutn

aqua bibere f'n'gida* Aliud,Rec,gümi,dragapáti, maflichis, ana.exagiU.r.

acacig,myrti fanguinis draconis,ana,drach,s.fac puluerem,tempora cum

myrtifücco,& fac trochifcos.

Dereiectionefanguinis.

Cap. Vil

! Aneuinisreiectio duobus modis fit, cü tuffi, uel cnm rafcatione.

XJ

Cütuffi, A pectore exit & fibicü adiacétibus mébris.Cü rafcatio

SS

vf o U

ne,ex gutture,& adiacétibus uniule. $creare fanguinä,uelex utl^

neribus þe&oris fiue pulmonis,feu diapbragmatis uel ex apertioe uenarü.

Apertioneuenarü fittripliciter , exfui confumptione, uel exapertioneoris

earü,uelexincifione.C ofumptio eft ex humoribus acutis,uel cholericis,uel

exfalfis phlegmaticis.In hocgenere parü exit de fanguine, Apertio oris ez

rum,exnimio efl motuexpulíiue, uel ex defe&tione uirtutis cotentiug,in ue

narüore, uel exhumorü nimia quátitate,urrtus expulfiua, nimiü moue£ ex

acutis humoribus,& pungetibus,uel ex falirfs phlegmaticis,& putrefcenti,

bus.D'efectio cotentiuein uenarü ore, exnimia eft humiditatis emollitioe,

Humorü enim quátitas,uenarü fequi£ ora,ut coacte ea aperiat, Sicutuide:

mustnuflá facere feruidii,quod exit, cüapertü uas inneniat,uel claufumui/

aperit,ut ebulliat. In hoc genere nullus utde£ dolor effe,& tamen multà uí

detur exire. Venarü incifio,uel interior fit,uel exterior.Exterior,ex uulneri

bus,uelexearüdiftenfiombus , Vulnera funtuel ex percuffione, uelex cafa

fuccedéte, D'iflenfto,uel ex faltu,uelex m'mijs: cla'moribus.lnterior,eä qtiäti

tate humoràü efl,(icutdixignus.Quo in oeneretnulto ceteris peiore,fanguis'

multus ingenti cü doloreex uena incifa egredit , Medicádofanguiné fcrea^

ÍstO»

ntl,oportetqgietö iniungi,neg multü latus emitti, Quod fifit uirtut

bur,

/

DE MORRER.

COG. ET CVRA T. LIB,

III.

$5

i

bur, & temperatütépus fit, Gaetas cótieniens,bafilica ueria erit minuenda,

*fïäbx

& bis, uel ter fanguis extrahendus, quoad totá fuperfluitatéexiffe coperia,

j

mus, & inlatere illoubt eritdolor , de uena inter auricularé & medicü mb

NT

nuat,& deeiu(delateris bafilica , Extraéto auté fanguine quantà fufficíat i

n

ifirmus caleat,fedtaméfortiter ualeat,dioeftio emolliatur cá caffiafiftula,

di

b

manna,uiola;iuiubis prunis;& fimilibus;utacumen fanguinis minuatur &

fubtiliec,D'einde medicina detur, & cóueniensinfirmitati cibus:hoc facia^

imusít fcreatü ex uenarü confumptione perfenferitmus.Medicina uifcofam

demus,ficut portulacá,maluam, ptifanà cü cancris Humineis,dragagamü,

ii

pullos, perdices, phaíianos, cüportulaca, & amyedaleococtos, Aquá quá

r

biberit,cum firupo uiolato,& tuiubis mixtus fit , Siex apertioneoris fitue;

»i

narü detur fliptica medicina/ficutbalauflía,flores malipranati, cortices ma

'3'0'

ligranati,fancuis draconis,flores celfi,& fimilia.Cibus oranum co&tü cum

;3

extremitatibus animaliü , oua,ptifana de affo hordeo, cum amylo, gummi

Wn.

arabico,& amygd;leo,In aquáquá biberit,fapa myrtina ponat ,cum gum

miarabico,& fpodio,Si ex uenarü fitincifione,detur medicina parum flipti

b

ca, & multü foiidatiga-,ficutbolum,amylä,fpodiü, carabe, conchula incer

fa,femen citontorum, & fimilia, Nutriantur cum tri ,& animalium extremi

tatibus, ouorü uitellis affatis, uel n aqua co&tis, in aqua mittamus oumtní,

dragagätü,ut bibant, & fpodiü,Medteina queeiualeatdetur confecta,ficut

"

trochiíci(anguinem fcrestibus ualétés, & folidantes, quos Galenusin fais

/

antidotis Andromachü feciffe teflatur, Recipe acacig,drach, 4.rofe, balau

,

flize,an drach.3. gumriii arabici,dracli, 2,drápagati,drach.r.tempera cum

»

aqua pluuiali,fac trochifcos;drach.r, & cá aqua frigida da bibere, Aliud fi

militer ualet,Recipe gümi,dragaganti,f?minis portulacze,ana.drach.2.bo

li;cimoliz,terreg armenie, drach.c.acacie,cornu ceruini incenfi,balauftize,

copulare, uel corticis celíi, ana, drach.s. carabze;rofze, myrti femen, ana,

drach. 4.hemathitis lotí,drach. 4.papaueris femen, drach.c. caneriincem

fidrach.is. coriandri affi,drach.7. facpuluerem cum fucco rofze, uel arno/

gloïïæ,uel cü aquarofata;tépera,& da bibere, Aliud Daulifolidantes,& mi

tigantes,Rec. acacig,balauflig,florum malioranati,drach.:2, gallzdrach.

2.opíj;croci,ana.drach.6.tempera cum aqua pluuiali fripida,& da bibere;

Alij cofortatiui,& deficcatiui, Recipe,boli,gummi arabici,dragaganti, fe

minis potulacze, fpodij, cancrorutm incenforum,ana.drach.s.cornu cerut

ni,conchulz marinz, coralli,omnia incende, Aliud,Recipe acacize, balatw

lh'x,amyli alfihxemathitis, feminis myfu',ana. drach.2. femints citonti,fe^

minis arnogloffze, cucurbitze,cucumeris,ana, exagium 1, pfyllij afTi.drach,

mas 5.téperacü fucco arnogloffze factrochifcos, Aliud fimiliter ualens.Ke

ciperofz , gummi,ana, drach. 4; amyli,papaueris feminis,balaufliz,ana,

loffze, ana-

dracb.z. fpodij.croci, ana.drach.,s. fucci liquiritize, fucci arnog:

4 — drach,

$6

CONS T A/NTINI AFRICANT

fpr

drach:2.tépera cü aqua frieida pluuiali, Aliudualet fcreatai fahguïnis,fiü'u

qiit

risuenarüpectoris & epatis,Rec.fpodij, drach. 4.feminis citrulorü; portw

did

lace cucurbitze,bolí,carabae, ana.drach,s. tepera cum aquaurrgepafloris,

a

Aliud,f.(.gümi, dragagáti,acacize, feminiscitoníj;an, drach. 4. boli;drach,

ld

$.cácri incenfi,drach.c.amyli,cochule maring incenfe,ana.drach. 4.cornu

hi

ceruini inceli,fpodij,an.drach.2.fac pulueré,& drach, 4. da cü firupomyr

dt,

tino.Puliisad idem,Rec.cochulaz marinze,cornu ceruiniinceft,an, drach.

"n

10, carabg,coralli,afï.drach.Iä;boli,drach.lsgpfyllij affi,drach.so. facpulue

TU

4

rem,& da drach.5.Idetv facit flos uitis, drach x mane & meridie cü aqua fri

4f

cida,uelfuccus rofze, Similiter facitfeminis arnogloffe, drach.2. Item -

fet

femperuiuz, & uirge Ea&oris,ubi fandali;rof apponantur;drach.2.cam

PE(

phore,drach.s. Omnia comifcens panno lineo fubtili infufa, pe&orifuper^

Pgl

poree. Similiter ualetaqua agreftiü uuarum:;deindefuper pe&us pone corti

be

ces tri aligr-änati. Ele&.mtüdificanspe&us de fanguine coagulatO,Rec; amy»

li drach.s:farine fabarü,drach,8.feminis melonü,tmalug;ana.drach.7.hor

deimüdati,drach.10.9ümi,dragaganti;an. drach.5.femínis citonioru, bo

li borraginis,ana.drach.s facpuluerem,meladde quantnm fufficit.

- Defcreatu fanguinis propter birudines.

cdp"

IX.

^

3-

9

Anguinem cum rafcatione deuuula, & eutture, dixitmusexire,

1

»i

j

| quod aliqufmdo, co'ntfngit:e.x- fanguifugi? in aqua tranfolutítis,

:2 qude fangumem; retmanentéin gutture faciunt expuere, aliquan^

d

do multum,aliquando parum, V nde multotiens decipiuntur medici . Quui

3l

cum defanguifueis effe certificauerit,opponant infirmutn folios eius ape^

h

riatur,fíeasin palato uideant,uelin uicinis partibus,extrahat cü forficibus,

f

Siautem non uideit, denthanc medicina:Giargarifmü cüaceto,& fale mul,

b

to, Allià & acetüdetur ad manducandü, Prohibeatur aqua bibere, M itía/

u

mus uafa uitrea infole aqua plena,moueatmus ante os infirmi, dragagaritü

pulueré infufflemusori,carbonü nigelle,uel abíinthij,fiatex (apa;uelaceto

gargariffmus, Sulphur,hyfopà fimiliter pulueratd,iníjciamus gule;uel hy

fopum;uel falcum urina caprina mifceamus,& oarearifmü faciamus. Poft

uam exierint(i (aneuis fuperabundauerit cum medicina

quam diximps in

fcrgatu fanguinis folidandus,& reürfngeþdus erit,

Deempyicis.

cdp L

XO

MA LC

*

3

N

f

Antes fcreatus multis modis , ue

!

ex apoflematein fpiritus in

flrumentis cumcrepuerit fanies inde ad pulmonem effluit;uel

»»

d

exhumoribus in uacuitate pectoris, & pulmone collectis, uel

15675 poftfcreatü fanguinis;illa fubfequetur (anies, fed taé no poft

EUA um ) É . M X QR — - . lfa. . us —

Mi

omnem fcreatü fanguinig. Qu fifubfequetur,fcreatus procedit moleftiffi

mus. Vnde Hippocr. Sipoft fanguinem fequantur czrvaueze peffimü.Fe

, &uias

Qine:ur ergoutíanies pe&toris müdetur;ne coaguletur, &ípiffetur

fpiritus

* D

D5 MORBE.

CocG.

ET CvRAT,

LIP,

IIT.

fl

$7

fpiritus oppilet;& mors fübfequatur. Iuuat electuarium Ioannis Datnafce/

P'[u,

niin ueteri tuffi,& fereatu faniei, Recipe pyrethri,amyedalg amare.laurira

dicis,pondus equale,fac puluerem,& adde mel quod fufficit, da ínmodum

d

Tj

auellane mane & fero, Aliud;Recipe pinez unc. a. feminis lini affiaamyoda

lg dulcis,ana.unc.1, piperis,unc.s.fac puluerem,& mel quod fufficit adde,

)yr

Aliud,Recipe foenuereci,feminis lini affipondus aequale,melquantü fuffv

h,

lg

cit,fricacü amyodaleo. Aliud, Rec. prafïn',orobi,ana.drach.;.crocf,myr/

r-hg,zingiberis,hyfopi,piperis longi,anifi,ana.exagium 1.fac puluerem, &

addemelquantum (uHïcit.Aliud,Recipeliquiritfg unc.1, pinee,linifeminis

u

affi,amyedale dulcis,& amarze,feminis bombycini,an,drach.7. fac pulue/

1

rem,uuas müdas fpeciebusalíjs duplas, & ficutmedullam piflatas adíüoe,

U

penith,quantüomnes fpecies alig,deinde fapae quod (üfficiat, Alíud,Reci,

r

pefeminis lini,amyodale dulcis, pfneg,gümi,dragagäti,aä.drach.ïö.zingi

!y,

f

bftis, piperislongi, li?uiritig,coüi,tqbäthing,aü.dtäcþ. s,melqd fufflïcit- |

i De 4nbelz'mQ

| Cap. Xlb

]U

PS

La 773

$

e

Portetintellioi cor nullatenus pati poffe, carentiátrahendiaé/

*

TW E.

S

j ris.Si enim uno momento quiefcatab aére trahédo,extingui£

iL Z

a

j A calore,quia ebullitione fuiardoris neceffe eftab extra uenjen;

TET

5

te aérerefrigerari, & expellere ardoré prioris aéris, V ndemo

u

ää duosha

buit contrarios, dilatando a&rem trahit, & confiringendo cali/

ll

dum expellit , Sanis ergo fpiritus inflrumentis,& temperata uirtute eorum

anhelitus fecundum naturzecurfum fit, Patiente horü quolibet, patitur an

Ü

helitus,& curfum naturalé egreditur, quantitas paffionis, extra quantitat&

j

fitpaffionis inflrumeti,id eflextra naturalé curfum exitanhelitus.[mpofTi

bileeftpatianhelitum fine dolore aliquorüinflrumentorum.Dolor eorum

/

uelexparte eflíui,uel exconiunctis membris,Si doleat flomachus, eibbus

epatis,uel caput fplenis,uel fi fub diaphragmate apoftema, ueldolor fít, an^

helitus paruus,& fpiflus fit , Vniuerfaliter efl cum aliquod membrü patia£

uicinü inftrumentis fpirítus,cutus motu ipfum inflrumétum moueatur, uel

lï

fiapoftemainftrumentü coprimathis duobus modis,exit anhelitusparuus

& fpiffus, Alto anhelitu cogitur infirmus fpifle moueretotum pedus. Qui

motus éelazrvoe; uocatur.EFit autem tmodis quatuor, uel ex neceffitate nimia

anhelandi ficutin fanisnimij exercitij, uel exanguflo fpacio pectoris, ficuti

in apoftematibus, & in pe&oreunlneratis,uel ex angufliain capite uiarü fpi

ritus,ficut patititur qui in lacertis cutturis apoflema patfuntgr,quæ utragj

fantpeffima.Hanc aütfpecie Hippocr,drlérwuey uocatur,quia omnihomt/

niin fanttate fua pectoris tantum mouentur inferiora , Patienti alterutrum

horum tríutn mouentur inferiora & fuperiora , & ufque ad fpatulas . Po^

te[L & aliter intelliet, éelrwis uocari . Quodenim eam patiuntur , erigi &

S

*

ftare

$8

CONSTANTINI

AFRICANI

[ci

üare coguntur, Cuminfirmus anhelofus totum corpus ufq; ad fpatulas, &

il

& fpatulis ufq;ad cubitos moueat, & cubitiin motu laffentur,tribus excaufis

hor

efleintelligitur/ficut Cxalen.tefla£,uel ex defe&tione virtutis lacertos pe&o

d

ris mouenus,öc infirmitate fua, uel ex conílipatione inftrumentorum fpm;

hy

tus,uel exnimio calore cordi,expulmoni dominante . D'efe&tto uirtutis la

[

certos Pe&ons mouentis,& mala cotmplexionefrigidafeu calidafoletfreri,

tuf

Confli patioinflrumentorum fpmtus, exeroffis humoribus, & uifcofis eft,

Ícn

uel ex groffa uentofitate auditus uias opprlante , uel exapoflemate in dia^

qi

phragmate, Qu aliquádoin uno loco omnia adunant, aliquádo duo in fj

(f

mul,aro euadütqui hec coadunata mcurrunt.Oportet autem antequam

d

medicemur,fludiofe di(cernamus. Si infirmus cü anguüla, &labore anhe;

f

lauerit, &anhelitus rarus, & debilis fuerit, extremitatesQ narium oraciles

&

erunt, quaf 1ad interioracontradle fint,ex defectione efl uirtutis lacertos

P

pectoris mouétis. Siaér ex magno defiderio appetitur,& fpiffe, pedusdyin

a

Hetur,con[hpatxo inflrumentorum fpiritus intellioitur, Si fitex apoftemate

K

cum tuffierit,& cum fcreatu. Sinon fcreauerit,timendumerit.Si conftipz,

a

tío éx huinoribus fit, iplizrvoa fit,8t inflatio pectoris; Appetitus maiorfpiri

rum emïttcndx,quam a:trahendx- Sianhelitus uelox, & cü matoriinflatione

fic,& magis crahere: quam emittere ueht,mtelhgxmus effe exnimio calore,

&incenfione;maxime fitactus eius calidus fit, uel exiccatio,& (itis inlíngua

d

habeatur, & caputaccendatur, quiaanhelitus uelox,& paruus calorem alie

b

num üomfxcat,qul uirtutem fuffocet & uincat. Anhelltus paruus& tardus,

H

calorem cito extmguxt.IRe exneceffitate femper eft frlg:dus,unde fignum

l

inortis eft certius. Sufficit nobis dixiffe de fienisanhelitus,nunc Amedicina

incipiamus . Sipaffio exmembris fitinflrumentorutn fpiritus,uicina metn^

braincipiamus mederi, unde infirmitas nafcitur, & po& anhelituscuretur,

Siexdefetionefit uirtutis, lacertos pectoris mouentis, & ex humoribus fit

calidis refrigeremus. Siex frigiditate,calefaciamus prout dicturi fumus. Si

exconflipatione inflrumentorum fpiritus (it, & ex oroffis humorxbus,me;

dicina diffolutiua , & fubtiliatiua detur (ine deficcationibus ficut oxymel cá

fcylla,uel folü oxymel;uel hyfopus cum melle coctus, uel prafficus irupus,

Semper uinum fubtile bibat,& clarum.Electuarium femper accipiat, ubi fit

orobü,iris;ariflida rotud.:,hyfopus,calamethu,cafiïa,cctaureg radix,coflü,

fpica, & fimilia, Pe&us cutn anethilo ungamus, chamomeleo, & (imilibus.

Sifitexapoflematibus,uel uulneribus,medicemus proutiam diximus.Si ex

coplexione fit calida, & infirmo fit firmitas,& cépus coueniat, bafilicà uena

minuat. Sitépus fueritcotrarium,fcariolze, & marathri fuccus cá melle uio

lato de£ co&tus,& cü aqua cucurbitina firupus uiolatus,& cü faccharo mali,

E

ín

oranati [íuccus.C'ü huiru

modi eftnutriédus,ficut ptifana;pullisperdicibus,

portulaca,bhms,Vngamus pectus cum oleo uxolato & cucurbit & portu

lace

/

D5 MORB, GOG. BT CVR AT, RIs, riL j

T

lacx fucco.In uere uelautumno purgeturcum caffiafiftula,utola,

liqufrïifa,

T

malue femen,iuiube,manna,& fimilibus.

dy

Sicóplexio pedoris fitfrieida,&

humida,demus maiorétheriacá, melicratü cü aromatibus aquá marathri

[FUI/

& apíj bene coctàcum melle uel cá melle rofato , Similiter mel rofatü, cum

i; ly

hyfopoin aqua cocto, Nutriendis efl cum calidis cibis,ficut iufculis.Vngær

lefty

mus pe&us cum chamomeleon , & anethileon; deritur & firupi, anhelitui,

e

tuíli aulneribus in renibus,uel in uefica,ualentes,funt auté loannis Damz

dlär

lff/

Íceni, Recipe ficus ficcas $o, iaitbas 100. aqua lib.o,

coque ufg adtertias,

cola adde fapelib.s.facchari lib.:, Aliud, Recipe ficuum lib aque quátum

A

fuflicit, capillorü aeneris,bafilicon,ana,drach, erutzepraífsj,liquiritig,ana,

"

drach.s.fapae quantum fufficitfac firupum . Aliud ualet,tuffi anhelitui,&c

IT

müdat pedus,& pulmonem de groffis humoribus. Recipemarathri radix,

10f

&apij, drach.1o. líquiritize, drach. 6. amyedalarum dulcium & amararü,

17

aft.drach.s.anifi marathri,hyfopi,malue femen.afi.drach , 2.iuíabas 5o.fi

t

cus $. coque infib,c.aquae, &ad tertias redipe,& da bibere, Aliud Pauli,

»y

Recipefauinzedrach.1. butyri,drach. 4. mellis, drach,2.da bibere, Aliud

i

eiuídem, Recipe croci,myrrhe,ópijafi drach.is. euphorbij, fpice,hyofcya

g

mi,ana.drach.s.bo!i,cafïiæ.,ana.drach.4..*carui,drach.xs; fulphuris,corticá

'rC,

mandragore,ana.drach.s.piperis, drach.o. fac pilulasin modum orobi,da

u

5. Aliud ualetfimiliter,Recipe thuris,drapagantt;ana. drach. 2.farcocollze,

&ie

drach.x.ponein aquautfe diffoluant,cola,& cum faccharo fiuemelle da bi,

15

bere. Similiter íuuat pulmonem unlpinus pulmoficcus & piflatus in pulue

hu

rem,& daexagiür.cum aqua calída, Similter conchularum fluminear

ii

nà

teriora incenfa cum melle,& pipere,

l

D

Depleureft,

Cp. Xib

wr'

-V

(EPUP TE

r

-

v

.

Anguis aupmentatur & cüinteriore calore córporis feruidus,

:

M

d

t

capitiafcendentéfumü mittit,Quod cum inuenrat claufos capí

»»

?

$) tis poros,& oppilatos,no permittitur exire, Deinde calefit mo/

;

ransi capite, cum cerebri calore diffolutus , redit in inferiora

corporis;ficut uidemus in humectatione fumi balnei , qui fumus cum tedta

7

(

penetrare nequeat, reditin inferiora , Síaqua à capite difüllat ad diaphrag/

r

ma, calidum apoflema generat , & inde wa«weizis fit uera.Siin lacertos ue/

niat,uel in carnes,que funtintracoflas pleurefis dicitur non uera, Pleurefis

$

uera propria habet figna,febris duriciem,eiufdem continuationem, püctu

ram inlatere,prohibentem delatere in latus fe mouere. Tuffim continuam

& anhelitus élérvasy quam patitur ais propter nitmiü dolorem late

ä

ris & morbi cordis utcinitas duriciei febris caufam facit, Pun&uram late^

j

ris,quia membrum neruofum eft infirmü,& fubtflé habet fenfum, propter

colligantiam cerebriad neruos, Cotinua tuffis,quia matería apoflematis in

:

trahentibus

6o

CONSTANTINI

AFRICANI

jo

&ahäcibus fpiritá membriseft.Cu ah'quid oppilatuias fpïritus,adiuuat fen&

to!

tura,ut cütuffi quod impedit expellat. Magnitudo anhelitus eftei quía in

It

flrumentü fpirituale dignius;id efl,diaphragmaoccupauitmorbus.Szpius

fi

pleurefisinuadit hominé calidg & humide cóplexionis.In uere naturaliter,

&

in hyemeaccidentaliter,Pleurefis ncn uera hechabet figna, grauitatem la

lr

teris,fine tuffijnullum fcreatum emittit,quia morbus extra inftrumentü fpi

n

ritus exiflit]locus exterior,manu tactus dolorem parit infirmo. Aliqpando

u

extraapparet tumor. Plurimum pleurefis ex puritate nafcitur fanguinis, ali

quando ex fanguine calido, & cholerico, aliquando groffo, & melancholi

/^

co,aliquando humido, & phlegmatico, aliquádo exomnibus, aliquádo ex

uibufdam humoribus.Quodiintelligitur ex colorefcreatus,ex quo humo

!

re(itmorbus. Sifitrubeus,fanguis fignificat . Sifitcitrinus,cholera rubea

r

portenditur,quefanguini dominatur. Si niger,fanguinis incenfionem, uel

«

cholerze rubez fienificat concretnationes, & in choleram nigram commu»

l

tationes, Sialbus figriificatur effe phlegmäticus.Alijs adhucmodispoffunt

difcerni hec.Si matería in fcreatu fitfolus fanpuis,corpus plenum erit,þumi

b

dum tuffic, & infirmus parum fitit . Sicholerica fit materia, corpuseritma,

l

cidum,tuffis (icca,fitis nimia.Si melancholica,corpus afperfum,pulfus fubti

lis,tardus,urina plumbea . Si phle'gmatfca,tums erithumida, & multa,fitis

parua.Siuero compofita,eritfcreatus coloratus,fecundum compofitiones

:

fuas,& fimiliter infirmi erunt qualitates. IV'elior & laudabilior omnibus co

loreft rubeus ín fcreatu : fanguis enimfignificatur , Sanguís enim dignior

eft, & amabilior naturze omnibus alíjs humoribus . Obedientior enim eft

eius actioni, & ad digerendüfacilis. Aliquando Ícreatus in initio morbi eft,

ficut in dietertía, uel feptima, & leuitas materie fienificatur,facile morbus

diffoluitur, maxitne fiícreatus fit parnus, & lenis,& albus, & iunctus, cito

exiensin unatuífi;uel duabus, Aliquando fcreare moratur ex craffitudine

tnaterig, & fua duritig obediendi naturg, Vnde morbi defíona£ erauítas &.

eiüfdem diuturnitas,Quod fi hutufmodifcreatus qualitas cum multa exeat

g

anguília, & fortiter infirmus tuffiat, defetio uirtutis fiGnificatur, & piori»

tiafui,neg; fumus incerti,quia morbuminfirmi pati uirtus non poffit.Suffi,

ciuntergo fiona pleurefis, oportet medicinam fubíequi . Si ergo uideamus

apoftema diaphragmatis fanguíneü,fi fequatur tempus & etas,cófuetudo,

uirtus;feflinemus ut de bafilicauena minuamus: Delatere ubi infirmus pa

titur,antequam augmentatur,maxime fidolor afcendit ufgjadfurculà,quia

precepit Fiippocrates: Cumloca fuperioralateri dolorofo fintcollieata, ba

filica uena eftincidenda.Itetn (i inferioraloca dolorofo lateri in dolore funt

colligata,pharmacia eít danda.Si infirmus fit uirtuofus, no eftalia cura ad7

hibenda,nifi que in phle.botomia praccepimus obferuanda, Sed phlebotov

tandus eflmaxime fifit fgngufnea morbi fPecies,Verü (i uirtus defecerit,

nong

61

DE.MORB. GOG. ET CVRAT.- LIB, II

n

n

honoportet phiebo"tomarf, fed quanto magis poffumus cuftodiri, Phlebo

tomia enim eftmolefliffima,cum defe&tione uirtutis. Oportet ergo epithi

US

maquazrere, cataplafmata acumen faneuinis minuentía,& difloluentia,

3

h

ficut fant uiolg,malug radices, hordeà mudum, & coctü in aqua & colatü,

& oleouiolato mixtum,Deinde panni lineifabtiles infundantur,& loco do

,

lentifuperponantur frigidi,lï tempus calidà (it,tepidi,fifrigidu:m Si febris

d

non adeo fortis apparet,parü eft adimi(cédum de chamomileon, & cum pti

1l

fananutriendus eft,& faccharo, Sifebris fortis fit, & dura digeftio;cum fi/

Il/

rupo uiolato.Si febris fit mollis,& tuffis fortis,dgndg funt iuiub.g,'(ic;]uiriti;?

X

femen citonij cocti , [n finediei demus micas panislotas, cum amyodaleo,

& faccharo.Siinfirmusin confuetudine multu comedere habuerit dum (/

:

nusfüit,neqy digta hzec fufficic, dentur cucurbitg,malus,chryfolocinacum

amygdaleon.Si díes fit praenunciatura,omnia cibaría preter ptifanum fün't

W

contrahenda, & mica panis tantum danda.Si tuffis fitfortis,detur firupus iu

]t

iubinus,&pilulas quas in tuffi calida diximus funt dande, Si (it flipticus;hu

l

meótáda eft natura eíus cá manna,caffiafiftula, & (imilibus,Stmateriamor^

"

bíacutiffimaefl,& cholerica,cataplaímata frfgidiffima,öc mollia pará diffo^

lutiua funt facienda,ficutde malug radice, & uiolis,fandalo albo,farina hlor

i

dei,cucurbitecorticibus,omnibus piflatis, & cá fucco femperuiuae diflem

$

peratis.uelfucco portulacze,& oleo uiolato.Si fit flipti cus,mollienda eft na^

turacum fücco cucurbite,manna,uiolis,tmelle,caffiafiftula.fMultam cauen

da eft inhoc morbo mollities naturze, nifi cum fitmultim neceffe , Hunc

;!;l

morbü folet fequi folutio uétris,qui uix potefi (lringi, St tuffis fitfortis cum

conftipatione uentris,utola danda, & manna, cum aqua ubiiuiubae fint co/

&g, &firpus uiolatus,que di&uri fumus. Si egeflio temperata fuerit,mane

demus pfylliá cum fucco maligranati dulci, firupo uiolato, parum olei uio»

lati.Poítduas horas ptifanam cum amygdaleo, & faccharo. In fine dieilo^

tus panis cum am ygdaleo, & faccharo demus uuas , & malagranata fugen;

da. Vngaturlocus cü oleo ufolato;oleo rofato,cera alba,dragaganto.Simi

liter facienda funt cataplafmata de Pfyllio,& portulaca,& oleo uiolato, Siru

pusuiolatus ualet pieureticis,calon,pe&oris,tuilïentibus ficcis,atqjin initio.

phthificis. R uiolg,dragagáti feminis citonij, hordei müdi, femints malug,

cucurbitg,cucumerü,aii.drach.ö.iuiuba—s 20. Omníain 4.lib.aquae cucur:

bitinz coque, ufg; dum redigant ad mediü , Cola & pone facchari lib.r, &

-

fac firupü , Si morbi materia exfanguine fithumido, & phlegmatv'co, crat

Ío, & melácholico;oportet fuperponiloco hec cataplafmata. Hec.lint femi/

nis,drach.5.maluc radicis,drach.s,fcenugreci,hordei müdati, an.drach.2,

fortiter coquátur,& colentur,& poft chamomeleon apponatur , & infuper

fpongiaibiinfufaloco dolentifuperponatur,& msliü,fal affum in facello ftv

perponatur, uel chamomeleon, angthü,melilotà . Semen lini.

fenugratei,

F

malua,

62

CONSTANTINI

APERICANI

malaa,horded,omnia pïüata.Cafaplafmata facito.cum chamomeleon,ue

0n

nl

fanfuceleon.Si tuffis fitfortis, detur hyfopus cum mellerofato,uel prafficüs

tne

firupus . Denturele&uaria & medicina, in frigida tuffi didta, Simorbus in

at

declinatione fit,fapam demus,& mellicratum . Vngantur cutn chamome

E

d

leon.Nutriendus eft eum ciceris iure,& amygdaleon, -

Ài

Detremore cordis.

Cap. | XIII.

fit

$

UC EPAS

Remor cordis ex humiditate eft coadunata in cireundantibus

a.

u

cor pelliculis. Flic morbus fanis & infirmis fubito fit, cum hec

[

h

humiditas influit cordi.Si humiditas fanguinolenta fit,& cho^

if

lericá fitcum tremore cordis calor.,& fitis altus anhelitus.Si ex

UCH E

gn

nguine,& melancholico, fittimor,& triflitia, & pigritia fine fiti,

Aliquando cardiacus morbus fit,cum neceffaria cordi minuantur, ficutfan

tu

guisfübflantialis & clarusab epate egrediens;Quodiintelligimus ab epate,

g

f

uel uicinis locis infirmantibus, ficut in flomacho. Aliquando coadunantur

in flomacho humores acutt,pungétes,& fortes.unde cardiacus morbus na

f

fcitur.Cordi eroo medicemur cum hoc membrum fit dignius, Confidere,

[

m

tur ex quibusfithumoribus : (rex fanguine fituel cholera , bafilica uena eft

!

minuenda fitempus,uirtus & gtas conueníant.Sinon,fcarifícemusloca ui

cina, Catharticü demus,caffiafiflula iutubas, prunas,oxyfcenicia,urolas, &e

fimiliter:detur boraginis fuccus,fcariolze, malieranati , [n aqua bibéda fira

pum iuiubinum ponamus, fapam maligranati,oxyfaccharum., Nutriamus

cum cibis bonarum qualitatum, ficut hedorum pullorum,cutn malisera,

'natis,aceto,faccharo, aqua rofata, cum camphora, & fimrlibus.Si cardiaca

ex melancholicis fithumoribus,choleram nigrá purgantía demus , quibus

t

f;fnguis purificetur,ficut hiera Gialenifortiffima, flomachicü matus, cathar

ticis mundemus epithimaticis , Sxpe dentur antidota odorifera, felite,mw

Ícata,diamargariton,& fimilia , Vinum odoriferum,melicratum aromati

t

cum,Sepe téperato balneo utátur.Pofl,theriaca maror, uel mufcata detur,

t

Vngatur pectuscü calidis & odoriferis oleis, uolatilia calida & ad diggrän)

dum facilia, dentur cum aromatibus cocta.Si cardíaca ex diminutione fit nu

trimétiabepate cordi ueniétis, &fuerítinfirmü,epar prius efl imedicandü,

ut in priorem redeat (anitatem & uirtuté.Stexflomacho fit;purgandus eft

äï

ftomachus ex acutis humoribus cum uomitu, cathartico, aloés, abfinthij,

mirobalanrcitrint;uel fucci uuarum agreflium,uel maligranati cum miro;

balanis, A forisungatus cum fandalis,hordei farina, cinete ferraríj, corti/

cibus cucurbitzeaquarofata;& fimilibus . PuluisIoannis Damafceni ualés

cardiace. Rec. Borisorni,drach.ss. aluminis affi,drach.$, corrandriaffi,fpo

dij,rofze, gallg,ana.'drac?x-;. corallicemme, petrze armenice, ana.drach.c,

fero uino,uel

?igni aloäs,drachj.fac puluerem,exagium 1.dans cumodor:

oxyfaccharo.

DE MORB.

COG.;,

BT CVRAT, LÍB,

IIT.

65

t

(lis

öxyfaccharo.Aliud,Recfpe' borraginis,feminis portulacze, an.drach.7, co

n

ralli,carabg,ana.drach, 2.emme, aluminisaffi,cyperi, ana. exagium 1, fe;

men báfilicam,fandali albi,rubei,ealle;terre armenice,ferici puri,& crudi,

Wt

ana.drach.2,&s.facchari tantundé quantü & alie fpecies facpulueré, dans

drach.2.cum fucco malipranati,uel cum odorifero uino,uel'oxyfaccharo.

Aliud,Recipe rofe.fpodi),a8. drach.5.feminis portulacg,drach.10;atmeos,

fucci,bedegar, & zedoar,deroniczeferici,maftichis, géme,coralli,carabe,

bis

afi.drach, 4.mufli quadranté,& fucchari quantü omnes alie fpecies.fac pul

'lfc

uerem,&da exagium z. cutmn aqua frigida. Valetin inítio tmelancholiz,cor

"

confortat. Aliud, Recipe berberis,rolx,fpodii, feminis portulacae,borragi

[

nis,ana.drach.s.terr armenicze,femínis bafilici, maflichis,ana.drach. 2.1i

à

n

gni aloés,gariophyli;ana.drach.1.olei rofatiquantü fufficit,facchari quan,

tum fufficitad alias fpccies,facþulueretü,da drach.s. cutn fucco acidi mali/

4

granati.Sirupus ualet cardiacis cutn calore,& fiti, Recipeprunorum fücci,

iU

fucci maligranati acidi,acidum mali citrini, ana.lib,r, oxyfcniciz lib.s. fac

f

firpam. Aliud valetcardiacis,timidis,epilepticis,propter flomachum,uel

It

coif. Rejcipe Ípicae;cinnamomi, zedoar,deronice,ana,drach,2. corticis po

:j

mi citrini,drach.r,anethi feminis,exägiü 1. facpuluerem, da drach.1, cáup,

ll

no uþi borrago fueritpofita,per menfem unum bibat,

k4ittf

ü

De fincopi;

Cap.

m ,

CA

U

s

€3 Incope eft abfolutedefectio cordis,& coadunatiototius fug hu

)

3.

Y

miditatis, & uirtutis in fe,atq; ablatio fumi füi expelledi, Impof,

e

ä

U

; fibile eftefle fincopiri (ine paflione cordis , Fit auté diuerfis me»

EU 45

"A

$

27) dis,nimirü ex plenitudine nimia,uel multa inanitione;uel fübi/

tà calorisinfrigidum , uel frigorisin calidum, mutatione.Dlenitudo,uelex

humortibus ïpuus corporis, uel folius flomachi,uel inteflinorutm, Sifitinto

j

/

to corpore,monflratur ex fatfgationeïgrauitate per omnia membra corpo

ris, Sideflomacho,in diuturnaimaginatione anté oculos, ructatio, uomi,

tus,dolor in prora capitis.Si de inteflinis, eritgrauitas & inflatio,melancho

licis,dolor & pun&tura, cholericis grauitas fine inflatione phlepmaticis.In/

anitio eflexnimiíautris folutione,ueluomitu,uel fanguinis fluxu & naribus

uel fudore.Mulieribus àtmenflruis,uel hemorrhoide.Quaecung harumni

ia eft& fortis, corpus diffoluit, mebra aggrauat, color naturalis deficit,

calor extinguitur:unde cor neceffeefl patiac,Mutatio fubita caloris in frigi

dum,po'x:os*oppilat,y fumüininteríori corpore claudit & caloré naturalem

oppilägunde cor patitur,& fincopis cócreatur.Mutatio fübitafrigoris in ca

lidütm, corpusrarificat, calorem naturalem diffoluit, Vnde calor minuitur

cordis;& defícit. Aliquando fincopis exanimgacéidentibus eft,ficutfubito

mücre,gel.gaqdiO'. Plurimum hgcpatiuntur decrepiti uel defe

&i In lgq'u'a

v

z

cor

64

CONSTANTINI AFRICANI

gm

cor dilatatur fubito & aperitur. Multi enim horum cutr fübito timeant,uel

[

gaudeantin fincopin cadunt.Cor enim eorum cum fubito tímeat,& nó di»,

K

latatur,undepatiuntur, & deficiunt. In laetítia dilatatur cor fubito,& aperi»

a

tur, &calor naturalis in exteriora exit corporis, & ita deficit dum refrioe,

retur, Aliquádo dolornitnius fincopin fequitur, maxíme fiin mebris fit fen.

4j

fh

fibilibus,(icut inileouidemus. H:xe funt fincopis caufz, & fignificationes.

ls

fug.Cuiusfpecies unaquag;fuas uide£ haberemedicinas. V uuetfaliter fua:

!l

medicina taliter erit facienda, V nde fit morbus ipprimis uideatur.Quuo ui«

hi

fo.intendimus quid facere debeamus.Si fitex plenitudine,medicádo finco^

B

pin aquam mittamusin infirmi facié , Stomachus perfricetur, naresteneas

pis

mus, cruraligemus, pepnam nel digitüin os ponamus, utuotnitus prouo»

cetur. Cum defectio fuerit,hoe modo medendum eritSiplenitudoin toto.

fi

«

corpore fit;catharticis dandum erit, & pilulis, & omnia quae abundantíam,

illam fentiantur deponere . Dabitur ergo oxymel cum melicrato, oxymel

laxatiuum,theriacam.felite,cutn fueco anethi & apfj, Cibi dandi funtleuio/

res.ficut cíceristus,cum anetho uínum fubtile,& clarum,& parum.Sipleni,

tudo fitin flomacho, moueduseft uomitus,deinde díatrionpipereon,dia;,

cymino,Siexcalidis fithumoribus, refrigeremus cü firupis, & fuccis, refriz.

oerantibus, S1 plehitudo fitin inteflinis maxime In inferioribus, clyfleriza^

3

i xpius faciamus , Si fincopts fitexinanitione, aqua refrigeretur in faeie,

u

nares teneantur.flomachum perfricemus,manus & pedes ligemus.Si ex fu

pefforlbus (it mébris fícut naribus,& uotnitu inferiora membra pluseruné

(

lïïgaf]da, ficuterura. Siin inferioribus, ficut menflrua, & hemorroides,fur

|

periora membralioentur, ficut manus, Deinde uinüidetur fübtile & clarü,,

& cum aqua frigida mixtutn, Vnde Galenas:Omnem inquit defedtíonem.

|

&cinanitionem,uinum mitigat aqua mixtum fricida;maxime (rex acutis fit

humoribus,ftomacho & àfaapertinentía defcendentibus.Siinfirmus ca»

ut doleat , uel nimias febres habeat, uel calidü fit apoflema in uifceribus,.

uel mens fua alienetur , uinum nullatenus huic detur, multum enim nocet, :

;:

Wtemfincopin ex inanitione;iuuatodorifera habere in naribus,ficut rofam,,.

myrtam,malacitonia,uinum mixtum cum fandalis, & aquarofata . 5incov.

pitranfeunte, & infirmoin uigorem priflinü redeunte, caufam fincopis la^

boremus curare. Medicabimur ergo medicaminibus;quze in (uo loco qui»

buídam iav dedimus;quibufdam 1am in loco fuo dabimus.Pracipiendum:

eftinexinanitione fanguinis,non balneare,fimiliter in fudore, Intétio enim.

noflrain his efl poros conflipari , & oppilari, &non rarificari, & mollificas

i. Moliendum eftínloco ubt iacent,flipy:icum,öc frigidum aérem trahere;.

ütin domo afpergan tur falices, myrti uitium extremitates;rofze ,& fumilia."

Vngamus cum oleo myitino, & rofato, precipíatur quiefcere , INiíhil boz

"n iuua; hos omnes,quibus inflemacho acutidominantur humores, us

gmentatur

DE MORRB. COG, ET CVRAT. LI-B. IIl

ld

ós

oenétatur enim eorá diffolutio, quito magis eorá claudimus poros;huiuf^

de:;.

imodi d.ifpïofitione fincopi (ubueniendü eft exinanitione, Sincopis f ex calo/

efy

0g,

re Ífitnimio, uelex morain balneo, uel ex aére interclufo,aqua frigida in fa

n

cie ponéda. Dandx iuiubae cüaqua frigida lene,& fübtile uinà cum eadem

aqua,facies eius eftuertédain partéundeuentus flat: Antefaciem eius cum.

l]

flabello uentum faciamus,ffigida &odoriferà odoretur. M alapma,medut

d

ll

las cucumeris demus.D1ofcorides: Odores,fnquit,'cucumerum fincopí uti

M

liffimt funt , Stexnimio fit Írigore, oportetcalefacere quantum plus poffi

mus.Cum utno mufcatam demus,theriacam etiam fnatorem,tnellicracum

1

atotnaticum,balneum,arotnata calida & odorifera adhibeamus , Si finco»

0i

(Q

pis exaccidentibus fitanitmze, odorifera faciemus &grotum odorari. Cau

fam morbiingeniemus auferre, & menté, & intentionem fuam in balneis

occqpare,atq; in uinis odoriferis, & muficis inflrumentis,& fimilibus,

. Deapostemate mamillarum.

Cap

XV.

)/

1

A

d

*

E

*u.

x

Z

IN matillis aliquádo nafcitur apöR&ma, fiue tumor,que diuer/

*

L5

ï

fis fiunt modis,uel ex corrupto, & putrefacto fanguine, uel ex

L

£

&s&

sl

*

quopíamalio humore , uel ex lactis coagulatione & ex eius pu

W-— 198 0 DNDB

?L- ^

x*

tredine, Ex colorefaniei unde apoflema fit, poteft intellioi . Si

Ibum efl&

liaidum,& nigrum,ex coagulattonelactis fit. Cui oportet füb/

:

uenire medicina,ne fantes 1bi fe collieat, Stex fanguinefit,uel chol'era,g:lla'

r

cum oleo rofato piflata, fronti fuperponéda eft,uel fabae cum albumine oui

j

diu piflate, uel cum fuccofolatri,uel bolum ,uel (uccus coriandri, & oleü ro/

faceü.Siexfrigoremica panis fuperponatur,cum aþij fronde,uelflercusbo

uis,uel foenugrecum,melilotum cum fefameleon, uel crocus cum la&e mu

lieris.Sidurum apoflema fic,feces aceti;uel feces ferramentorum molendi

C —

ni íuperpone.Si ex coagulatione latis,lentes,& femen lini,farini & oleum

rofaceum fimul piflatum,(uperimponas : Oria cum cortícibus fuís in oleo

rofaceoin fimul mixta, & piflata, cyminü cum melletemperatum, radices

caulium,mentarm,fabarü farinam,quia hec apoflema diffoluunt;& lac con

flringunt, Similiter (al facit;atq; faba , Item oportetin deficcandola&e, uel

extrahendoallaborare, D'olorem mamillarum fanantenule folía fuperliga,

taprius parum contufa , Aliud,Fabarum farina cribrata &oui uitello com/

mixta, omnes dolores & tumores impofita mitioat. Aliud, Albü

marrubium cum axungra ueteritritum dolorem fedatímpo

fitum . Aliud, Stercus columbinum cum melle & cera

refolutum & tritum, dolorem mamillarü & in;

flationem diffoluit,& quodille non

creícantidemfacit, *

E

De fætogg

$6

SJONSTANTIN,I AFRICANIÀ

De fectore afellarum.

Cep.

XVI

z

Mi

j

-

Vltipatiütur in calore,uel in coitu,afellarum fotorem, Vnde

— Q — Q

s

7

*

$ n

M

humores in corporefiguificantur putridi effe,Conuenitergo

i

C^5

corpus purgari,deinde lithargyrum accipiamus temperatum

La u

x

cumfucco folatri,uel fola aqua;uel cum aquarofata,& indeun

gaus.Simil

iter facitrofa cá aqua.Tté alumen,uel tnyrtha, feu irís , Quod»

————Pr» * k-— 1

cung; horü cum aquatemperetur,& locus ille unpatur,adiuuatur . Aliud,

--

Recipe litharoyri,drach.2. aluminis,drach.1,rofze, myrrhg exagiü femis,

f

fac puluerem, laua afellam cum uino, & puluerem hunc iníjcito, Idem facit

C

myrrha ficca;& puluerata,

j

E

$9- CONSTANTINI.

AFRICANI

MEDICI, LIBR.

YIIII.

L

De difficultate gluticlfdi.

Cap.

Ó

À —

D

*

l VONIAM 1nté

rtiolibro fuperiorí morbos,& mcdi&i

li

|

nasdiximus membrorü feruientiü fpiritui, cofequens er^

AC

E

*

l go ordo expetit tra&tare de membris attinentibus ciba/

Md TU t

Á

rfjs,X deeorum medicinis.Incipiamus ergo à meri, quí

!

Ut

]

ab ore cibutn ad flomachum ducit.Eft aactotus liber ifle

22

20.capitulorum.Iftud merí magnum ruuamen ef corpo

rís,cum portet cibum,& flomachutn . Hic patitur tribus modis, uel exmu

tatione complexionis,uel exapoflematc,uel uulnere. V nde eius actio tmuta

cur,& tranfelutiendiufus aufertur,Si ex mutatione cotingatcotpplexionis,

aulatim & cum moraaliquatranfelutit,& hoc cum labore cum necgraue

tur, neg claufum fit , Si ex calida complexionefit, fitim & afperitaté patitur

cum fumofitate., Siex frigida,neq; ü'tit,neq; eflafpera.Siapoflema fitcaufa,

apoflematisloco dolor fentitur,& anguflia,cum cibü travfelutit.In apofle^

mate, cum dolorefit mora,fed cum tranfierit, dolor & anguília quiefcit . $$

apoftema fit calidum, cum dolorefitim, & calorem niímium fentit. Si friei

dum,grauitate,& fine pulfatione & fiti fentit dolorem.Sí uulnera fintin gu

la,cum dolorepü&uram fentit,& maxime (ifalfa,& acida comederit.Qua

propter intellecta caufa. oportet (ubfequatur medicina cito,Stex mutatione

fit complexionis,cum folo dolore,uel calore,& ficcitate, oportet medicum

intellioere.Poflfolutio ppocuranda, & cum frigida caufa, ficut cum firupo;

uiolato,prunorü firupo;cucurbitg fucco, cum faccharo,& am gdaleo.Nu

triantur cá cucurbita;portulaca, chryfolocanna,blitis,latuca, & fimilibus.

[

Dandz

DE MOREP. COG, ET CV,R*A—T: LIB. IIIL 67

Dandz pilule ad hec aalentes,doloré fcilicet & ficcitaté in meri & pectore

i

dr

mitigantes, R'ecipe,oummi arabici,dragaganti,femen portulace,& malue,

30

feminiscitonij,ana.drach.o.liquiritig fucciexagid 1. feminisla&tucz, gum

I

mi ceraforum,an.fcrup.s.fac puluerem,& cum firupo uiolato tempeta, in

modi fabafaciens pilulasfub linguá uná pone, quam cü diffoluatur tranf/

)läï

glutiat, Siimpedimentum trabfglutiendi exfripore fit coplexionis, dentut

fcariolg;appij fucci,cum mellerofato bene co&ti:detur & díanifutm , & pilu»

5

lg, quas in frigida diximus tuffi , Nutríatur cum calidis,fiue carne, fiue alia

re,Denturiuracicerinabenecódita, Sí apoflematranfelutiendi moram fa/

cit,an calidü fit uideamus , Caffiamfiftulam, manna,cum oleo uiolàceo de

mus,& fuccum folatribene co&tum, & colatum, demüs & pilulas quas fub

h'ngua diximus ponendas,Nutriamus cum tufculis, & refrigerátibus, ficut

ptifana,cucurbita,portulaca,chryfolocanna,cum amygdaleo,Si ex frigfdd

apoflemate, demus hyffopum co&ü cum melle,prafficum firapum, pilulas

quas fecimusin tuffi frigida . Si crepuerit interiusapoftema, & infirmus fe/

briat,detur ptifana cum amygdaleo,& faccharo. Si cibü medicinalem qug

rimus,colamentum ptifanz,cum amyedaleo,& faccharo demus, Si uirtus

deficiat,detur caprinur lac,in quo petra iníjciatur calidiffima,Si apoflema

fitexterius,& calidum uideatur,c'ataplafma faciamus de pfyilio, & linifemti

/

ne,cum ladetemperato.Sinon ex calore,fænugrgcü,öc bombycini (emen

demus,X butyrum. Si (itex uulneribus,demus quibus uulnera folidentur,

!

ficut fuceus arnogloffze cum bolo, terebéthinam cum tmelle,maxime i uul,

nera fint uetera. Nutriamus cüfcariola,& mica panis.Si fine febribus, meli

cratü demus, fí cü febribus, ptifanam demus, & uulnera meri medicemur,

&canalium pulinonis atqy gutturis , Quecung in his membris nafcatur in^

firmitas,non fubito,fed paulatim danda efl medicina. INon enim in his daf

musut maneat,fed uttranfeundo fubueniat,

De defe&ione dppetitus.

Cap.

Ifæ';

3

* f*

:

?

&

Efyderiü cibi & potuseffe intelligimus fenfum flomachi exina

d

N

&] niti à uenis récepta fugoédbus.

Corruptio defyderii,tribusfit

ä

);(.om

£

M

(

modiís,éxhumoribus crudis, uel cholericis, orí dominanabus

m

EX

——

flomachi: uel ex áblatione utrtutis defiderabilis , & fenfibilis,

mortificatione fuí . Vel ex corruptione étis , appetitünullius cibi neceffa

rid putátis. Si ex crudis fithutnoribus, acidaructatto fequet,& flomachus

fine fitiinflat, & pará digerit.Si e cholericis,fumofitaté fentit ructationis,

cü ardoreftomachi, & (iti & uelocitate oroffutm cibü digerendi,& difficul

tate fubtilem emittendi , Siéx defectionefit defiderabilis tirtutis,& morti

ficationefui,infirmus cibum priusatatü & appeutü abhorret faporadum,

4

neæ

?

68

CONSTANTINI

AFRICANI

nec accipere uult eum , Etquod peius eft, nullum ciborü habetdefideriái;

Ablatio enim defiderij, in omnibus diuturnis peflima efl morbis, maxime

in dyffenterijs. Quae fifitex corruptione mentis,palàm fit uifur, Cuius me:

dicina,mentis tantummodo eritcura . Si ex humoribus fit crudis, oportet

eum cum uomitu & folutione purgari,Si non;humores in bonas qualitates

mutandi funt, Dandi cibi & potus,q'üibus hutnores claufi purificentur . Si

excholericis fithumoribus,res frigida,& fliptica dabitur,& acida;poftqua

purgabitur. Omneenim refriperans,appetitü confortat,calefaciens,econ

m oU sl

tra,quia frigiditas adiuuat,& partes fanguinisdifper(asper flomachiuenas

—

coagulat;exinanitomnialoca antea plena, Quae dum natura implerequae

rat, appetitum replentiü generat ciborü , Calor aüt facit ecotra,cum enita

liquefaciat, & difpergendo calidaloca itmpleat exinanita, neceffe eft fafüdia

faciat, Ítem frigor pungit [lomachum, dum exiccateum, ficut fuperiusdp

&um efLSi ex defe£tione uirtutis (itappetitiue, perquiramusex quafit com

plexione,mebro appetitiuo deficienti domináte, Quod ex contrarís medi,

mmmun a rA -

caricouenit, Omnis enim defectto u

irtutis ex mala eft complexione,t»nc»m/.

bro,cuius eftuirtus dominante,.

De canino appetitu.

Cap

n.

b(

MA peAi »»w

b

$

Rioiditatem flomachi matorem appetitum habere,quäm €alo.

rem intellioit quih'bet rem difcernes, Sicutenimíam diximus

|

R

cum difperfa per Römachum inunum ex Írigiditate coadunen

l:]

:

m

n

tur,loca antea pléna euacuátur, & ita appetitus efficitur, Q'uae.

rigl' itas

cutp augmentata naturalem modum excedat, ultimitatem appe«

tendi neceffe efl faciat. Vnde(uo nomine appellata,uocatur appetitio cani^

na. Quetribus modisfit,uel exfrigida complexioneori flomachídominan

te,uelexacidis humoribus,ibidem fe coadunátibus, uel ex ultimitate exina

niendi qu Àm patitur uis corporis , x fn'gida cöplexione de al iquoacido huj

more,nimiam fequi diffolutionem eft preuidere, unde corpus debilitatur,

& plufquam digerat, tnanducat , Omnis enim diceflio calore tetnperato

fit uel nimio , Cum ergoaliquis hac laborat infirmitate,

quia caret calore;:

Rlufguam digerat potefl manducare, Cutm ex defe&tion

€ contingunt uirtu

ts cotentiuz,quod maáducatur inflomacho non digenitur,fed fere ficutín/

trauit crud ,X indigeflá itídem emittit per feceffum . Cá ergo certificetur

unde infirmitas oriatur hzec,tunc tandem allaborandü eflut tnedicetur, Si

enim ex frigida complexione,ucl exacido humorein flomachi ore fitinfir,

mo przecipiedüeflbibere uinum purü, & forte,& multis uicibus,& multii,

Vnde Hippocrates: Vinum,inquit, ebibitum, & multá, famis eft expulft

uum , Oportet autem uimmim effe rubicundiffimum, quiain hac infirmita/

te magis efl adiuuatiuü,caueatur acerbum , Si uoluntas appetat comedere

unc&uofa,

DE MORB. OOG« B'T-.CVRAT, LIB; . HIL

69

TItf;

Ite

üinduofaprodeft eisdare. In hocallabotandum eft,utquicquid comedcffi

(]g,

fitunctuofum,poftcibum dandum eft, quod przccepimus uiri, Negin i

bo;uel potu acida,uel pontica demus . Medicina calida eft danda,ficutanti;

Ttet

At

dbta,di"anifum,diazingib'er,diagalanga,diatrionpipeæon,maiortrffera,öc

fimilia, calorem naturalem ad digerendutm adiuuantia , & à malis hutmori,

N

bus ftomachum mundificantia;Sed fi hecpaífio exdefe&ione eft cotentine

Qu

on

uirtutis,& unctuofa uidehtur nocere, Oportet ergo mediciná daritantum

odoriferam;ficut díacitomatum,diamilon;diabáfilicon,ele&uarium malo

(ldg

.ï

rumgranatorum,& alia pentica & confortatia,

i

^6

[

It

s

be irráliohabil ;:þþet'iiü.j

. i'dþ mr

Pycs *m*;*ï&

h'fï

z5

w

| Liquando quidam homines manducare quiddam appetimtfrj

d

AA

1

æ

r

A A

rationabiliter ,ficut cretà, lateres, lapides, carbones,& fimilia

I)

;3

fs

g;

corpusnon adiuuantia, Hoc fiepius fit mulieribus frigidze nà

i

f

3

BR )

turz,& pregnantibus maxime , Quod ex malis, & putridis fit

"

buimoribus

flomachum inuifcantibus, uel exalíjs membrisadflomachum

xäonfïuentibu

s.ftcut menflrua in mulieribus. Qu dam cocipiunt,ipfarum

tnenfirua ad flomachum ueniunt, Diíuerfitas huius appetitus, fecundum

0

qualitates hümorum ín flomacho fe toadunantiü,cqnüderatur.ons cum

medicari uelimus,anethum cum melle eo&tum demus, ut finelabore euo»

s

mant, Pifces recentes fine fale dentur , &plures manducentradices coétas

in oxymelle:& pofl cibum benebibantbonum uinum:Nutríantur cum bo

5o pane, & uolatilium iuículis .Si cretam appetant, demus cicer,fabam,&c

"

grana affata, Vtiliter his medicabimur,fihumores nocuos expellerelabore

mus, fine dolore,& anguflía, cum fuauiuomitu, hierapicra, pilulis aureis,

&flomachum exteríus epithitnate confortemus , cum mafliche, fpica;ro/

|

fa,abfinthio,oleo nardino.Fpithima ualetad punctionem caloris flomachi;.

& incenfionem, que fiuntdecholera rubea uomítü arcet ,

Recipe,rofg,fmï

cïaïi' albi, & rubet , ana, drach. 5, fpodij, gallz,maftichis, a

na.drach.s, & s.

Omniatrita coque inuna libra fuccifolatri ad medietate

tn,quo colato,mit

te drach. 4, olei rofati, itemtg coquatur, quoufg;folum

remaneat oleum,

deinde flomachum unge. Altud, Recipe rhodoflomatis, fucci folatrí, fuc».

ciuuz agreflis, myrti, ana.unc,r.olei rofati & urolati;ana. drach, 2.fandali,

gallae,ana.exagiti.1, omnía coque donec oleü remaneat fold.Mafticent ani

, fum,ameon,cyminü, mentam,ante cibum, &pofl cibum., Étde hac

confe&tione oporteteis dare;Recipe cardamomà maius & mi

nus, cubebae æquale pondus, facchari quantum

-

funt fpeciesaliz,fac puluerem,d& da

| quantum pati pomtf v

| Dedefe/

70

CONSTAN'TINI

A r

CANI

v-

De defcclione appetendi potum

Cap

A

3

Liquandorurfus bibendi aufertur appetitis,quod fímiliter tri

1

bus modis efficitur , uel exnimijs & humidis humoribus flo,

,.;

*

macho do mnanubus, uelex feníibilis defe&tione uirtatis , uel

fäi

o

m

j

4£23. ex corruptionemétis, Cum uelimus medicari, oportet humo;

res confiderare.Si humoresfint nimij in ore flomachi,cü uomitu,uel cum

—— — —— — 9 M —

folutione funt pargandi , & cum medicina cibi medlocres & potusdandi

funt,qux malorü humorü fintmundificatiut & malarü qualitatumin bonas

Imitatiut.Srex frloxdltate fic qua dominetur ori i(lomachi,calefaciendus eft

flomachus cum cahdls medlcamlmbus,& antidotis odonferls, & fimilibus

cibis.St ex moraficattone fenfibilis uirtutis in Romacho,pefümum eft,& fj

gnum mortis denunclatmum.

Def ti.

cap.

VI.

|

quuando fitis augmetatur ex compleane calida membrorum

pe&toris dominatiua , uel epatis, fiue ex apoflematibus calidis in,

—

l eis. Quiautem itim habent ex membris pedoris, plus adiuuan£

in frlgudltate trahedi aéris. quafxaqua biberint.Quod fi exepate,fentiüt do

lorein dextro latere,poü aqua ebibitá, maxime fiambulent,plurimü defide

riü potusinter hec mebra eft ftomachi, Sitis flomachi duobus augmentai

modis;fecundü qualitaté, quomodo fi patxaturebullmone &ardore, (icut

uidemus infebricitantibus, & cibü,uel potü poteflate calidü accipiétibus,

uel (ecund : quantitate, utpotefx ftomachus multos cholericos habuerit hu

mores, ue[phlegmafallum Simutatio flomachiex folo caloreüt,blbendo

frigrdà aqua extinguit fitis,Si ex cholera flomacho inclufa;infirmus in bue

cà ienmfamarltudmeaquabxbxta,öcfumu ul&incendenté, Aqua enim bi

bita cito calefitin flomacho. Siex falfo phleotmate,fentit alfitudinéin (apo/

re,fitis extinguit;fi aqua calida bibat.Cü ergo aliquéuideatnus fitienté ul

ä

traquátitaté naturale oportetmquxramus fiex coplexxone calida fitin mem

bris interioribus, Dabit infirmo res refrigeratiua ficutfuccus cucurbitinus

cum faccharc;uel pfylliá cutm firupo uiolato , Nutríamus cü üptifana;portu

laca;cucurbita,blitis, lactuca , Deturparuusabus labor dimittatur, quies,

& taciturnitas, ore claufo obferuétur fngtdltas aeris trahatur.C'ataplafma

deforis ponamus,de cucurbitg corticibus,uel radicibus portulaca,& fimili

bus, Sablingua teneattrochifcos hutufmodi, ualétes ad fitím caloremqgfe

bris;& utatoribus P lócaubinó inuenit aqua,in eftate eütibus,R, portulace

fem&,dragapáti, a. drach.s.feminis melon1s,cucurbxtg,la&uc;,an drach,

2.fandalialbi,oümi arabici;ana. drach.r.fac pulueré,tépera cá aquarofata,

fac pilulasin modá fabe,& fub lmgua etimpone.Sifitis fueritex cholerarw

bea n flomacho inclufa purgetur cà pharmacía,uomitu,ptifana, &oxyfac,

etiaro detur cü fucco maligranati;uel i irupo uiolato.Sirupus ad eandéfitim,

& ad

-

-

DB MÓRB. COG. ET CvRAT, LIP. Irrn. 91

»

hl

& ad extinguendü caloré humeéctans di

oeftione,& fitim extingués, Rec,

fb;

üutole,drach, 2o;prunorüjiu1'ubg,

oxyfo'em'cig,-ana.drach.loo.(podij, drach,

ld

2, 0mnia coquantur in 8.lib.aq

us quoad deueniantad tertíam,& colent,

ho

deinde (uccus maligranati dulci

saccipiatur lib.r, facchari, libras 3.fac firw

um

pum,dansunc.i.cum aqua frigida, Decoctio

"

ualens àd eadem,Recipe ro

idi

fse ficcae drach; 2.oxifcenicie.drach.s. caffiefi

flule,drach.s. feminis citonij,

$

dragaganti,aä. drach.2.

maratbri,drach.i, omniía ponant in duabuslibris

l

aqug calidiffime,

uria die,& node, poflea colans,da ieiuno bibere,mediili^

bram, Aliud,Recipeladuce,drach.3.folüalentifei

us

Fofe ficcae,ana. drach.s,

oxifcenicize, drach, 2,omnia ponantur in libra x;

calidiffime aque, die & no,

€&e: Cola,&da bibere. In fiti ex falfo phlegmat

e in flomacho,uomitus,uel

pharmaciaerit purgatio,deinde detur fuccus

maratbri,apij,codus,& colà

tus, uel melicratüà cum aqua calida, uel oxym

elle.uel decodtioubimaftiche

& anifum coquantur.Sola aqua calida ualet.Stmiliter

In

uinum album?& fuþr.i

le, Nutriantur cum ;ibis colatiuis,& mundl'fïc.am'uisg

Y

b

berudatione, -

Cáp.

V Il

l

LXAN

MECAnI E

É

]

V&atio fifitextratemperaimentü naturznocet cibarijs intrà

ji

:;

2

A

t

[

E vl

flomachü,cum prohibeat ad digerendd. Cuius caufa uentofi

À

tas eít inflatiia , quam per osexpellitnatura,uentofitas hecex

L

XX 3bQY

2ci

RE

flomachi eft defe&ione, Stomachi defectio,ex mala coplexio^

ne eü,ul ex

quorutidam humorü dominatione. Si humoresfant calidi, fá

mofe era&tibi£. Si frigida,acide, Acidarudtatio quatuor eft ex caufis,ex fri

giditate flomachi, uel adunatione cibi,uel ex multitudine fui,uel natura fri

::l

tdiffíma. V niuerfaliter caufa ructadi,defectio eflcaloris natutalis in (loma

chone cibo dominetur & digeflioni, ficut uidemus cum paáruofoco multa

ligna & uiridiaapponimus, Vnde cum ultra modum rüdtare utdemus;ftex

calida fitcomplextone,inquiramus, quia refricerádus erit (lomach üs ctimi

frigidis firupis,ficut rofato,urolato, Stex calidis chymis pureandus efl cumi

deco&tione abfinthij,uel aloé, uel oxyfcenicia,fero cü oxyfaccharo, fiuepti^

fana,cum malieranati fücco, & fímilibus, Si exfrioida com plextone ftue hu

moreuel materia , calefaciamus cum calidis rebus,ficut corticibus pomici

trini,fpx';-)ere, gartophylo, maftiche, cinnamomi, theríaca malore,dianifo,

diacymino,diatrion pipere'on,dx'agalanga',öc fimilibus.Si ex frieidis fit chy,

mis,demus hierampicra,hieralogodion,hieram Galeni, oxymel, melicra,

tam;diazingiber, dialaccá, diafpermaton, gariophyllatá, diacalamenthü,

Siinfirmo (lomachusilla uentofitate itn pleatur; neq; ructatio fiat,

' deturunderudatio efficiatur,ficut maftiche,cyminum,

libimcum,anffum,zingiber,piper lon/

; gum; & fimilia,

De

72

CONSTANTINI:.

AFRICANI.

i

:

De fitgultu.

Cdp. ViII,

fic

Va

T

tis reu;x'

m

Ingultuseft malus motus,& grauis, uirtutis deftderan

rol

-;;i

| nociui expellere, Quimultis fit modis:Derepletione;de inani

n0l

b

tione,de corruptione cibiintra flomachü,mutationefurin pun

[

AWU

571 ottiuas

qualitates , de frigiditateoris flomachi , de uentofitate

Cl

thiua

inflomacho : Ex repletione,uel exmultis humoribus humidis,uel

hi

ex multitudine potus & cibi , In fingultu de repletione fentitur grauitas in

i

flomacho,corporisrepletio,digefliuz uirtutis defe&io , Plurimum bec pa

a

tiuntur feniores,& quieti,& humidis nutriti nutrimétis . Qui (ingultus exi/

qu

natione effictuntur,uel ex nimio uomitu,uel ex digeflione, uel febri acuta,

[

Echocplurimü patfunfiuuenes,& laborátes. Si ex frigiditate fitoris floma»

chi,nihil horüfentitur,que dixt, Ex uétofitate inflatur flomachus, &ueter.

extenditur , Singultus autem facile & dure medetur, ficut qui exinanitione

cócreatur.Sed hiceíl rarus, Quimedicatur,uideatfi ex plenitudine fit,& un

deplurimumuenerit.Repletio purgetur cum pharmacia,uel uomitu,fí uit

tus tempori couenerit.Sin auténó, demusrem diffoluentem, & calefacien,

tem,ficqmundificantem, Caflorei da drach.s.cum fücco mentaeuel caflo

[

rei & maflichis,ana.drach.s. cum aquaubicodta fint carui & ruta. Rutade;

!

detur cum uinoueteri, uel cum aquaubi cocta fit ruta cum pauco tnelle, &c

u

ex compofita medicina, omnes dentur theríacze, & odorifera antidota,gfi)

|

riophylatum, diagalanga,diaz íngiber, díacyminum, diacoflum, diapyre:

thrum, díanifum, diatrionpipereon, qugcunghorü inuenías da cum aqua

calida , Calefaciamus foris flomachü, cum aqua ubí cocta fintoriganum,

E

abrotonü.fanfucus,& fimilia , Omnia haecinaqua pluuiali co&a calefant,

Epithimaimponamus cum oleo caflorino,laurino,chamomeleon,& (imi?

iibu?s. Inrepletione fanguinis, detur aqua calida,cum caffiafiflula, uel (icco

folatri;uel maligranati;uel malorü fucco,galliaQ mufícata.Exinatione,cum

acumine & calore timendü eft, & fufpiciofum, dandaeft aqua frigida,rho:

ä

dofloma cum oleo rofaceo rhodoleon , Demus ptifanam.cum oleo uiola/

to. Cataplaíma apponatur fripidum flomacho, & fimiliter epithima info/

lutione uétris,nutriamus cum oleolentiíci,& aceto agreflium uuarum, &

älijs his fimilibus. In fíngultu ex corruptionecibiin ftomacho, & mutatio

nefuiin malas qualitates, utilior medicína eftuotmitus,quia (ingultus aufer

tur. In frigiditateoris flomachi, uel uétofitate, dentur calefacientibus ficut

uinutm ubicoéa (itruta , uel nitrücum melle,uelapijfemen,cyminum, ani

fum calamenthum,abrotonum, mafliche, cinnamomiü,rheübarbara,zin,

gfbercödftum,uel aliquaantidotorum, in fingultu exrepletione di&orum,

Mentain Qngultü e*xfrig:'ditate iuuat,Succus maligranati quia acidus eft, 8c

acrumen malicitrini iunat fingultum ex cholera rubea. Epithima fuperpo,

[n finf

na—gïur oleutm anifinum,oleum laurinnm,chamomelinum ,enulinum,

h98

eultu

-—

DETMORB. Cog. E'f' CVRA'T, LIB. IIIL 75

ty

bultu ex cibis calidis & ficcis,incendétibus,& nitnis ficcitatem in flomacho

faciétibus,aquam frigidá demus,

Aj

&atmyedaleon cum aquafrieida, oleum

rofatum cum aceto,oxyfaccharu

m cum aquafrioida.firupum uiolatü;pru

n

Lt

norum.Extinouitur omnegenus finoultus fi infirmo timeda, uelanxia nun

cientur.Naturaenimex cogitationefíngultü impedit.Sternutationes fiant

:u'd

cum eariophylo,r Ora,pipere,calamätho. Sternutationes enim mouent flo,

$If

machum,& expellunt uentofitatem.Tuuatur (inpultus iterá manud, pedii,

p

X

cubitorum lieationibus. uuat tenere flatum, ad fingultü ,& ofcitationem:

anhelitus enitn fi flringitur, & longo temporepe&oriincluditur, diffoluit,

d

quiex neceffitate calefacit,deinde flrictas ulas.

petforat,In quibus fi ueptofl'

"

üCl.tc

tatem inueniat,expellff &e

T

HELN

n

lücf

j

ïvdf'd.»

&m-k, 3.&*

u

as

Vicundjcoritinuam uult cuflodire fanitatem, cuflodiatfloma,

if

N

5

chutn, necum fibineceffarium fit, prohibeat cibum neque det

2

* qï-)

!ä

EX hm

plufquam digerereualeat. Quafitum ením fuit 3 Galeno qua

fo

re parti comederet,& refpondit;Statui enim manducate, utui

t

uam, Álij intendunt uiuere, ut manducent, Dixit Porphyrius:Dx'fferentia

intér me &uos efl,in uita huius mundi.Eeo enim non comedo niíi utuiuá,

J

uosuiuere mundo amatis;ut comedatis. Íterum interrogauit quidam Giale

nü:Que medicina efl perfe&acRefpondit; Abflinétia. Plato dixit: Abflinen

J

tia eftduobus modis,aniuerfalis, uel particularis; V niuerfalis,utnon nan;

1

ducetur,nífi cum uehemées,& magnusfuetit appetitus,Particularis,ut con

"

fidératiselementis tibi dominantibus, utaris illis oppofttis, Antiqui parum

l

comedere praeceperunt,ut calor naturalis domineturdipeftioni, Sienim co

medanturhac quaecalor natutalís nequeat digerere,fafüdiü generatur, Fa

flidium efl autem magnum nocutrientum ad fanguinem corrumpendum;

"

& morbum generidum, Quod fifitex cibis malorum chymorum generati

!

uis,morbi generantur acuti.Sí ex cibis oroffos chymosgenerantibus, mor

)

biduri, & diuturnipariuntur . Morbi nafcentes ex faflidto quatuor tnodis

fiunt,uel ex magnitudine faflidiorü, uelex mutatione quatm in corpore a,

ciunt,uel ex natura faflidientium,uel ex uirtutibus (inoulorum membrord,

Ex magnitudine faftidiorum , multa fiuntaccidentía moleflationis.Si parua

t

funt,econtrario, Diuerfantur in mutation:Si cibi unde faftidiá fitin phleg

ma mutentur ifreyJue gignitur.Si in choleram fumofa rudtatio efficitur.Ex

naturis faflidientium, quia qui nori benefenfibilem habuerit flomachum,

non pun&uram negjdolorem factunt, neq; multam folutionem,uel cordis

tremorem,neq; capitis doloré.Si flomachus fitfen(ibiliffimus, omnia predi

&a, & fentit & patitur, exmembrorum corporis Üirtutibus , quia debiliora

m'emb"ra'iþiaüidio dolorem fentiunt, Verbieratia;Si caput eft debilefentit

G

orauitatem,

AFRICANI

74

CONSTANTINTI

rauitatem,dolorem,uigilias,mentis alienationem , Idetn paciuntur'lïngü;

la membra debilia,Si totum corpus debile fitjmagnam paflionem febriuny;

&rigoris habebit. Vnde oportet faftidiofos,& quifanitatem cuflodire uo»

luntut caueant faflidium, & cum fentiunt.feflinét ad uomitum, antequam

corrüpatur,& mutetur cibus.Siuomerenequierint,fludeamus folutionem

uétris facere.[n cibo mutato,& corrupto, optimaefl aqua calida, ut omnes

cibos corruptos euomant.Quod/fi nec cum aqua calida euomuerint, detur

potio uomenda, Certificati flomachum cibarijs corruptis efTe corruptü;de»

mus citoniacü,diamilon. Epithima fuperponatur flomacho,cum oleo nar^

dino,maflichelon.Si uomitus non poffit moueri,fiat cly[lere?öc fimiliter de

2

potu.ficut de cibo,iudicamus,

De abominatione,

cpox

m

Pl

AR

Vmhomo antequam cibum accipiat abominationem pma&",

mali chymiin flomacho effeintelligütur . Quifi fintin fpacio"

ub

fitate flomaehifacile cum uomitu poffunt expelli . Siconclufi

BL

5 infuis pelliculislabominatio in flomacho fitinde,neg; uomitá

a humores illi mali conclufi; & inuifcati fant orí flomachi, Calidi

fit. Qui

generant fitim,& fumofum ru&atum.Si fint frigidi,appetitus nimius fit fj

nefiti.Medicinahorum inflomacho incluforum,triplex eft: V na,decoctio

humorum, Secunda,temperamentum eorum. Tertia, purgatio fpforum'.

Co&tio propriaefi phlegmaticorum,& erudorü,qua adiuuat taciturnitas,

ules,fomnus,abftinentia;res fubtiliatiua,& diffolutiua humoris cholerici,

uel melancholici,quos naturanon poteft ímmutariin fanguinem. Si fübti

les (int,neg; multü in ftomachouifcofi,folo uomitu poffuntemitti,cum pti

fana,mellicrato;aliquádo cum aquacalida. Giroffi auté & fubflantigflomz

chi nimiü inuiícati;abominationem faciütnimiam , Vnnde oportet eis rem

nimium incidentem & fubaliante dari;ficut radices, oxymel.& fimilia purz

gabuntur, poflquamá pelliculis ftomachi humores extrahentur, cum hie^

rapicra,qug tertiam partem habeataromatum, & duas aloés. Pilule aureae

ualent,fi (tomachus de malis humoribus mundificatur . Deinde eius com^

plexionem reficiamus,& cofortemus cum mafliche,menta,corticibus phi

flici müdificatis;galia,gariophyllo, fpica,cardomomo,& fimilibus aroma;

tibus,& confortantibus. Demustrochifcos fimiliter confortantes,ficuttra

chifcos rofatos, camphoratos, de fpodio,de fandali, cum firupis fj

militer confortatiuis, ficut firupo rofato, melle rofato, f

rupo de malis citonijs , fiuede malis eranatis

«um mentafacito , Exomnibus qua in

&omitu dicentur, abomi,

natio iuuatur,

De -uomfid

U

þE MORB. . COG. ET CVRAT, LIB.

"De uomitu.

C4p. ^XL

Mine

&

nj

A

e

$*

D

T

Onumefl cörpori fi nomir

tus no neceffarius ei fit,&

fi näcgffe

iv

DN

s

habeat, ut fcilicet crifin fiat . Eft adt uomtitus cumosftomaehi

um

ERN

ht

;

moueatur expellere eum orauantibus , uel pungentibus cibis

Dney

fiue humoribus. Aliquando fit uomitus ex (lomachi defedtio,

ibus,

cumretinere cibos, & humores non ualeat, quos natura furfum ele/

n

uat,cum pars flotachrinferiorore fit fortíor,uel naturainferius deprimat,

de

ldy

umos flomachifortíus fj parteinferiori, In uomitufine multorü, uel ma

d

lorum ciborumacceptionibus , caufás malos humores punoitiuos effe in,

J

tellioimur in oreflomachi. Quorum fj

güiHCathnes perpenduntur ,1n hís

qua& euomuntur. Siex cholera fint,

cholerainuenitur in illius cibi digéftio;

ne.Si exphlegmate,& frieiditate in

uenitur cibus crudus,& no co&us, Ga

lenus: Cholera,inquit,rubea,facx't

rÀ

abotminationem, & appetitiuz uirtutis

.defe&ionem,ü'cutid phlegmateab

ominatione faciente,& (itis defectione.

tlo

Siquis fanguiné euomat,ru

pturá alicuius uene in meri frenificat, uelin fto,

lu

lIt

machio,uel incifione,uel Íuiputrefactione;

Quoduelexcaufa primitiua,fit

uelantecedente, Sx'fanguis Íinedolore

ld

G uomitu exeat,apertà uenain me»

ri flomacho fipnificat, Quiexit cüdolore;uel cum colore rubeo, uel claro,

17

oflenditueng incifíonem ipfius merí, uel in flomacho, Cum prateritoiam

m

doloreegredit, & difficilis efl in exitu,& color etus niger eftuulnera fioni

n

ficat uenam corrodentia & putrefacientia , Aliquando fanguis euomitur,

quiab alíjs membrisad ftemachum effluit,& efl malum fionü, PJicautem

(

exit mixtus cum quibufdatm flomachi humoribus , Si uomitü medicari ue^

t

limus;an excaufafitos flomachi orauante,& pungente;perquiramus, Vbi

]

non oportet flringiuomitum, neque proliibereipfum , nifi poflquam fto,

machusde malis humoribus mundificabitur, quía cum uomitu egrediun/

tur, Sed fítimeamus ne uomitus augmentetur, & deficiat infirmus ,opor/

[/

tetdige(lionetm inquiramus , Quae fi fit mollis, demus fapam citoniorum,

firupum malorum granatorum, firupum pírorum; & pomorum cüm fpo/

dio, uelcum trochifcis de baulauftia: dentur &allia , fpodium cum firtv

o

D

d

po pontico. Mefpila demuscomedenda, pullos,cum malisgranatis coctos,

uel cum malts acidís uuis : demus tus milij hordei,cum amyedalis: omnía

aütemaffentür. Ponantur in aqua quam biberitfpodium, cortices phiflici,

Ponamus fupär floriachum cataplaftna flipticum,& odoriferum.Si fint fli

ptici, demus caffiamfiflulam pruna,firupum deprunis. Clyflere faciamus

lene&íuaue ;Siuomitus de cholera rubea (it; & uirtus cuflodiatur cü OXy^

fcenicia,& abfinthío, purgemus, utola & fitmilibus , St utrtus,ztas, corifue^

tudo, tempus, nos adiuueht, bafilicam phlebotememus de dextera manu.

Side plegmate,hierampiäram demus;& deco&ionem calamenthi yheria

e; drach,r, cumfucco mentze , Demus mentam,lignum aloés,maftiche,

G a

galliam.

76

CONSTANTINI APRICANI

pan

gallia. Si uomitusde choleranigra fitphebotometur bafilica;fiuirtus,tetri»

leof

pus,2etas, cofuetudo adiuuent nos:;finon poffumus,uentofas ii amboate

qsi

ra colliponamus, Clyflere faciamus de chamomtla,croco, femine & fucca

anethi,furfure,melle, fefameleo, &c fimilibus:demus,& oxymel . Si uomi

tus fitex íanguine,phlebotometbafilica,fi nó aliquod contrariü itnpediat,

»

Si aliquid impedierit,uétofas in utroque crure ponamus. Medicinam illam

lw

faciamus,qui in fanguinis diximus fcreatu,qui depetore egreditur. Gaale;

nus;Cui,inquit,in flomacho cibus no rem anet,feduomit,femper acciprat

É

fumac,cyminü,quz infimulpiflata,cum aqua bibatfrigida:multü enimiti

uat. Siuornitus fitex defectione flomachi, neque cibum retinere poflit, ac

PCI

tit

cipiat omneflipticum, & odoriferum, medicinam feu cibum. Iuuat menta

gll

[l2

Pi[þta,ö( cum oleo ro,ffto temperata,undeungatur os & nares,

tu

De inflatione flomachi.

C«. x

q

n

I CT

AC

l^.

:

n e3^

Nflatio eflaér nó coctus,frigidus & craffus,nafcens pfopn'e fs

|

d

Ed M

£a

j

lo

($:

la À

flomacho deinordinata dizeta. Aliquando in ca pite,quia uer»

4

tris motio naturaliter aliquando petit fuperiora. INafcitur itent

w

e

* Ea Mi

x

d

intoto corpore, tnaxime in hydropicis , EfLautem inflatio,uel

dehumoribus crudis,uel melancholicis.Differt ab inuicem,quia de crudis

li

K

humoribus eft mollis & humida;De melancholicis eft dura & ficca.HHecine

f

flatio cum ueníat, oportet utei fuccurratur cum medicina uentofitatis uett^

tris diffolutiua, Cum cytmino in oleo cocto, unge flomachi os . Marathris,

apium, petrofelinum;anifum, daucus, ualent, Siflomachus fuerit infrigi»

datus,cum oleo quod facimus, ex rutz fetmine,bacclauri mittamus,uel ma

f

ftiche,oleum nardinum,oleum nigelle.C icuta piflata,& cum melletempe

rata,detur adbibendá in tmodum ciceris,cum fucco apij. Caflorei,drach.s;

fimiliter ualet. DDemus & carui cum aqua calida,uel cüuino codo , Demus

antidotum diacyminum, diafpermaton, dianifum, dialaccam . Item poliüi,

calamenthum,ana.drach. $.fac coqui intribus libris aquze, & ad unam re:

E

dige,cola,X da biberetertiam partemlibrae,cum oleo nardino, Succus ma

rathri, cum caffiafiflula fimiliter ualet , Succus mentg, & fifymbríj, & cala

menthi,chamadrios, fimplexfeu compofitus, co&us, & colatus,ualetcum

amygdaleo inflationt hypochundriæ,& uentofitati melancholicze . Ven;

tofa in medio uentris circandans umbilícum fine fcarificatione , multü ui

detur ualere.Item iuuat fomnus,balneum,epithima.Epithitna ualens ad in

flationé flomachi,& hypochundrie, & frigidz uentofitati, Rec. marathri,,

anifi, cymini,ana, drach.c.ariftolochiz longe, carpobalíami,ana.drach.s.

calamenthi, ameos, fpict, boli, ípodij, ana. drach.2. croci, maflichis, g2^

athtipos

riophylli, ana. drach.1, omniapiltentur, & in tribuslib, ucci mar

nantug

teny

DE MORB. COG. ET CVRA'T, LIE, II

77

hti)

pantur, & adunam libram coqrtur, Deinde accipelibram unam amyoda

leon:omnia coque,quoadufg olet remaneat. Da bibere drach.5.cum fuc/

C

cis quaründam librarum fu pradictarum,

m

lat,

XIII.

De angufli intcfb'norub:.

Cap

lm

*

L

2| Orturam femper patitur x'nte&inüm de groffis chymis inuifcà-

ilf'tl

Id

&j tis, uel cholericis, quandam facientibus craffitudinem, ficutpa

pat

d

lil

"

i

tiuntur, qui (epe porrisutuntur, & fimilibus. Ex craffis chymis

eífe intellieimus, ex magno dolore fentiéte in inteflinis, uelibi

.)lo

permanetecum orauitate, Siex humoribus cholericis fit, doler nimius fen

2

titur cum calore & fiti , Exuentofitate craffa, muratur dolor deloco in locii,

gui*guliado e[tin inferioribus uentris.Aliquando efltortura cum digeflio,

ne, aliquando non. Si ex craffis fit chymis, &ex fionificationibus intelliga/

tur dictis, dandum eft carpobalfami, & mentze, ana.exagium,r. piflentur,

cum aqua calíida demusfcrup.x.Sitmiliter deco&tio dauci & centaureze, ana.-

'efei

exagium.1, cum fapa ualet finiliter , Si excholera rubea fit, detur pfyllium.

iey

loti cum femineportulacze,oleo rofato,aqua Íripida, femine citroli& mal/

t

ug,cüfirupo albo,&oleo rofato,& aqua frigida,Si ex uentofitate fit eroffa,

ud

demusfemen naflurtij affatum:fi folubilisfit;non affatutm : fi ftipticus,fimi,

r'c,il's

liter, apij femen, anifum cum aqua calida . Medicina ualens inflatiuz uen/

If

tofitati inteftinorum, & hemorrhoidis.Recipe acorf,cïarqi, pondus equale,.

27

facindepuluerem,fríca cum oleo amygdaleo,dansieiunio exagium.1.Tro

ff

chilciualétes colicg paffiont, torturg,& inflationiuomitui,auguflie.(iti; Re/

»

cipeapij feminis,anifi,drach.8. abfinthij,drach.c, mirte,drach.5. fac pulue

4

rem ,temperans cum aqua,faciens trochifcos, da bibere cumn uino, D'eco;

Q

&tio ualens molliciet ftomachi, uentofitati,torturae dolori, Recipe frondiü

usl

lauri,drach. r.piperis (crup. . carpobalami,drach.:.rheübarbari, drach.s.

faccoquiin aqua,X da bibere, Altud fimiliter ualés mollitiei flomachi,uen

h

tofitati,torturg,dolori 1aterum,frig£ditäti renum: Recipe carpobalfami, ca/

rui,ana.exagium.1,zingiberis,galanpz,cyperi,ana.drach;i.0mnia piflen

3

tur,& coquantur in unalibra aquz, colentur, & cum trochifcis bibere den;

"

tür deabíinthio,uel de anifo,uel delacca.Sitortura autem cum paffione (it

cholerica, medicabitur ficutin cholica dicetur paffione.Si cum pondere, &

n/

fo'lutione,medicabim ur ficatin difenteria dicemus,

De lietteria.

Cap.

XIIL

4

T.

m À

o

h

lenteria eflexire comefla uel ebibita in eadem qualitate qua

ov

funtaccepta, Gaalenus díffiniuit hancpaffionem breuiffime di/

u

cens: Lienteria eft ablatio digeflionfs, cum cibus in flomacho

ETE ET MERDEri r

nullatenus mutatur,in liquore,nec incolore,necodore , Hac

*

G

2

paffio

t

78

CONSTAN'TINI

AFRICANI

[

þafffo nafcitur exdefectione uirtutís contentiux in flomacho , uelex uulne?

te

ribus in fuperficie flomachí,& inteflinorum . Defectio contentiug ex ma;

üidt

la efl complexione flomacho dominante;uelinteflinis.F12ec complexio eft

pletl

fic perfecta, & firmata,utexire nequeat, Aliquado in flcmacho eft,& in in;

ati

teflinis humor proprius undenafcitur phlegma, patitur infirtnus femper

t

érpeyudy & eftinfeparabileaccidens , Exit cibus ilico,cum inereditur, fine

nisí

ulla digeftione,uel expreffioneuirtutis, Vulnerainfuperficie ftomachi, uel

diai

intefünorü caufam habent, hutnores calidos,;acitos, | pungit'iu.os', infequen

tem

tes uirtutem contentiuam uelociter, antequam digerereincipiat : hoc mo^

g

do infirmus pun&uram fentit , & ardorem, nifí medicinam feftinemus , in

dj

dyfenterià mutatur, Hec fpecies lienteriae non habet in principio $$5

acn

Quae fiquandog; appareat , cibum n ftlomacho tamdiu morari fienat, dov

nec natura aliquantulü mittat. Vndenaturà intellioimus in actione fuam

fici

did

reuerfam , Sed (rutdeamusinfirmum nihil tenere intra ftomachum, unde

hE

hoc fiat,inquirendutm eft,aut enimeft,ex defectione uirtutis contentiua i

flomacho,uel inteflinis, uel ex uulneribus , Si ex defe&tione efl uirtutis, ui/

ht

dendum eftunde defetio fit, an ex mala complexioneet dominante, an de

(hllt

t

materia ibiadunata,Si fit ex materra, mundiftcandi funchumores cum me

d.icina,qug cum expreffione deponat. Si ex cholerica complexionefit mate

Ipo

EY

ria,interrogemus infirmuman ardorem fentiat m flomacho,& fitim & fa

mofam rudtationem , Exhis enim intellieimus,quod ex incenfione calorts

hUT

da

fit . Sinonfenferit , (ed multum comederit, & parum digerit. pet:pendim'üs

at

quodex frigidi-täteü't. Deinde medicandafunt cotrarizcontrarijs. Sfex caz

lorefitdemusfemencitoniorum,pirorum,(irupü rofatü,myrtinum,uel de

r

malis,uel de mefpilis. Quodcanquehorum uwolueris da unc, 1.cum fpodio,

tis

uel trochifcis de fandalis, uel derofa, diacitomatü,diamylon . Cataplaíma^

h

d

taponamus frigida, & odorifera, ficut fandali,rofam, camphoram,& (imi

lía. Nutriamuscum fuccoacetofe, pullis,perdicibus,phafianis, ouorum ut

lA

rellis. Qux omnia conficiantur cum acidarum uuarum aceto, maligranatt

üa[

acidi fucco, uel cum aceto pomi cítrini , Si hecomnra coquantur in fumac,

(

a

fitutuacior medicina.Sedeatinfirmus in aqua ubi cocta fintcelfi cortices,ca

flaneg,flores maligranati,corticeseorum, & fimilia, Sr exfrigiditate fit,de;

ff

tur infirmo fuccus maligranati, cum menta : Succus citoniorum cum men/

l(ll

t2,diama(liche, catapula imponamus flomacho cum oleo nardino, ladani

ln

no,& oleo maflichino.Cibaria demus (liptica, & aromatica;cofortatiua flo

à

macht. Si folutioné ex defe&tione uirtutis contentiuz ex uulnere habuerit,

ha

oportet infirmo dari müdificatiua putredinis,comefliua malg carnis de uul

1t;

neribus,fcuttheriacam,melicratum ,& fimilia.Cum uero certificetur ;quia

M

uulnera (int müdificata, & matería eorum purgata, deinde dentur fliptica,

[n

df

öc fubtiliatiua,ficutrofa,amylur, bolus armenicus,dragagantü,mafliche,

anguis

bEMOREB. COC. ET cv;z.kx'r. LIB. IIIL 79

»nw

fanguis draconis,fuccus arnoglofïæ,craäus,fpodium,& fitilia , In fero ta

Q

ei

men demus pfyliiai, cum oleo rofato, & aquafrigida , Nutriamus cum per

lly

dicibus flarnis,turturibus, Caueamus de cbaríjsaddigerendü duris.Com

pletis quazuolumus de curandalienteria fecdum medicinalem curam, &

u

n

artificialem canonem, oportet & hic medicinam compofitam dici , iuuan^

id

tem omnimodum genus folutionis , & inteflinorum lenitatis, & defedtio

2]

nis flomachi;retinere que recipit,non ualentis.D'icemus autem al Iquà me:

0/

dicinam cópofitam ualentem ad uomitum, & abominatgionem,huc facien

tem-Trochifciualentesad omnem folutionem uétris lienteríx &leuttatem

h

inteflinorum;Recipe rofe.fpodij,ana,drach, 4. berberis feminis herbae aci

1:'/1

de; ana, drach.c., gummi,thurts,myrte, feminis coriandri infufi aceto,die

acnodle ; omnia affato,, fac puluerem, & tempera cutm fucco citoniorum,

(4

facindetrochifcos,dans bibere cum firupo citoniorum. Trochifciali; quos

dicit Paulus valere fimiliter: Recipe cortices malieranati gallze,a, drach.

in

8.feminismyrtz drachmas s. fumac,drach, 20.fac inde puluerem, tempe/

ra cum tiinoacido, factrochifcos, fcrup. 2,& da 1, cum aquafrigida . Tro»

l

chiíci alij ualentes ad cholicam paffionem,& flomachi defe&ionem, uomí

le

tum quoque continüum : Recipe rofze;feminis herbae acidze, ana.drach.s.

fpodij,balaufliae,ana. drachi, 2. fétminis portulacg,amyli;boli,oummiarabi

ci,myrtz feminis,ana,drachmas 2.fpodij,éxagium 1,omnia coquantur, fu

j

$

mac,croci, ana. ferup.2. facpuluerem, témpera cum fücco eitoniortm fa^

ciens trochifcos, drach.:, & s. Aliud, Recipe gummi,boli, coriandri affati,

"

ana,drach.1.facpuluerétempera eum fucco myrtg factrochifcos drach.r,

j

&dar.cum firupo fiiptico . l'uluis loannis Damafceni fluxuiualet fangui:

;

nis, & defectiontílomachi de frigiditate, Recipe maflichis, eubebze, garíor

phylli, ana. drach. s. lipnialoéspuri, drach. 2o. eallze, drach. 4. facchart,

j

drach. 4o.fiat puluis,dentur ad bibédum, drach.5. cum odoriferis firupis,

/

Aliud ualensadfolutioné nimii,ad uomitü , flomachü confortás:Rec.offiá

flaphide,uue paffe;affatg fumac,ana.drach.ro.celfi caflanec,ana.drach.6,

coriadri ficci, cymini albiinfuftin aceto, & defíccati, atq;codti pfylli coéti,

aria.drach, 4.(eminis acidze,fpodij,myrte feminis coti,ealle,an. drach, 4..

maligranati acidi,& coctt, drach.is, fac pulueré,& da bibere drach.5. cum

áqua frigida, uel cum quibu(dà fuccis, & firupis flipticis, Aliud frmiliter u^

lens ad defedtioné(lomachi,& debilicate appetitruz uirtutis,ad uomitü, &

defectioné digefliuz uirtutis, quz eft exfortitudine fenfus flomachi, quod

pátitur aliquipoft pharmacia,& ebrietaté, uel inglumiem;Kec,rofe.fpodi',

maflichis,oalli;afi. drach.5.feminis portulacg,berberis,fumac,afi. drach.

2.gariophylli,macis,cubebe, cardamomi, a. drachyr. & s. ligni aloce puri,

carabe,feminis acidz ,coralli,incenfi,boli, ana,drach.1.fpice,cinnamomi,

afari,ana drachmár & s. puluerem fac,frica cum oleo rofato,deinde pone

G 4

faccaari,

ge

CONSTANTINI

AFRICANI

tiot

facchari,drach.20.da bibere,drach.s, cum aquafrigida,uel cá quibufdam:

ydi

firup

is iam di&tis,Si quis uelittemperata,temperet cum firuporofato.Srrw

g

rdorem;Reape

pus ualens ad ftomachi defedionem,lienteriam,uomitü

dg

fümac,corticis maligranati;feminis myrte,ana,.drach.20.omnia coquátur

nf

inquatuor libris aque,quoadredigantur in unam,colentur ; deinde fuccus

s

-

m

accipfacur)uelmefpüorü, citoniorum,& miíceatur cum ipfis equali

far

plroru

ondere,& facchari libram ,& s. & facfirupüdans bibere,unc.1.cum aqua

flo

frigida, Aliud ualensad fingultum,exfrigidis humoribus,fiuecalidis,& ad

f

f

uomitum de cholera rubea,uel de phlegmate,uel de humoribus cholericis

t

uiícofis in oreflomachi, melancholicis, uel phlegmaticis:Rccipe fuccima/

(

ligranati acidi, cum pulpa fua interiori, lib.5. fucci calamenthilibras 4. ui/

ne

niodoriferilib, 4.0mnía coqu:mtuf ufgad medietatem, deinde colentur.

fin

Mitte (acchari, uel fapze libras tres, poflea coquedonec fiat firupus.deinde

P€l'

ponein uafeuitreo ad folem per dies feptem;ore beneoppilato ne aérinte^

[

reat:pofleadaunc.1. uel femiffem.Epithima ualens admollicié flomachi,&

$u

defectum,ad uomitum decalore, incenfione, cum ardore, flomachum ex«

du

terius inde unge:uel dabibere drach.5 cum fücco maligranati, uel cum ft/

tj

rupis flipticis. Recipefandalirubei & albi,ana.drach. 4.balauflize.drach.s.

d

terr3 flgillatg,qudü,maüichis,apü,drach;z.garfophylli,cardamomi,aü.'

Tic

drachtmam unam: Piftentur omnia, & in oleo rofeo ponantur , fucci fola/

f

tri,frondium urtis fucci,ana-libraþa unam, cum fuaui igne coquantur,ut flib

n

lumoleum remaneat,pone in uafe, Diofcorides dixit: Si deflore uitis acci/

T

pizs, & mucidum duobus diebus facias,& in oleum omphacinü ponas, uv

i

Cäl

lgt quantura oleum rofatum..

di

D:-dyjï-nteriag

Cap.

XV.

bo

—LLUNCEEENES

m

A'Q

ts

yfenteria eft digeflio fanguinis cum decoriatione inteftini, uel

e

zfg

! uulneratione fut. Caufa eius uel interior uelexterior.[nterior,

d

&

i

C

ficutdigeftio cholerica;acuta;pungitiua,quod patit infirmus,

ä

—— À

M

er inteftinü choleraacuta tranfit,perforans, & excoriás,cum

b

illel"ex fuoa

cumine uulnerans, uel ex falfi phleomatis acumine, & fua falfu/

[

gine, id enim in inteflino faciente, ficut uidetnus in uitri ac&tione, uel in ui

d

treo

4

phle

omate,uel aquofa humiditate . Exterior,ficut de pharmacia,quae

ex uirtutis

i

(ade acumine fimiliter facit. Cum enim inteftinum inueniat de

i

l

fe&tum, & difcoopertum, excoriatuelociter ipfum . Vníuerfalis fignifica,

P

tio dvfenteriz tortura eft,& angufh'a,& digeflio fanguinolenta,mita cum

cholera rubea , uel cum re aliqua congelata, alba;atque uiícofa, in interiori

p

1

quafi ueflimentum inteftini, Particularis fienificatio dyfenteria eft cum hec

apparentin digeüione:ïï efi cholerica, intelligimus eíTe de cholera rubea:fi

phlegmatica,cognofcitur effephlegmatica ; li de exteriori fit caufa,

exquifio

tione

DE MOREB. COG. ET CVRAT, LIB, IIIL

&

datg

Sll'u»

tioneinfirmi eft intelligenda , Cüergo dyfenteriain fuperiori (itinteftirio,

uel medio,uel infimo, neceffe eft ut dicatur fiouificatio unde 5 fe differitin»

QCIFe

uicem. Quod intelligimus ex loco dolorofo,

&ex qualitatereicommixtae

r

digeflioni,

& ex multitudine cómixtionis, id efl, fifentitinfirmus dolorem

KCug

inflomacho,uel inteftino fuperiori,;ibieffe morbü intellipimus,

quii

Egeüio' hw

&fmodiiafirmi e(lmixta cum fübdli fangul'ne,c

um quadam rafura abomi,

Qu

nandi odoris, Siín medio fit inteflino,

d

fitdolor in fuperiori umbilico, Egeæ

flio mixta efl cumre illa quz dyfente

ri&e eftcaufa , Síin inferiori inteflino,

Ticig

fanguis quafirafura exitin initio, cu

m pondere &t

orturaatqjincifura feri»

Iy

titur in inferiori umbilico, & poftea (lercus fangui:

neutn,uel rafütra mundií^

117

ficatá egreditur , Oportetautemfeílinemus, ut dyfenteríam medicemur,

tur,

neforteinueteretur, & inuulnera mutetur,

de

faniesty eijciatur, & inteflinum

findatur,

morsty fequatur. Cum autémedicarídilponimus , unde & ubifit

Intt/

pe'x.'quiramus.-Si fit ininteflino fuperiori,demus medicinam bibendam. Fít

!d

enim ex propinquitate inteflini ad (lomachü,

1eu

& ex colligaticeui ad ipfum;

Siin inferiort fitinteflino, medicadum eftc

um clyfleri propter uícinitatem

n()

huius inteflini ad anum , Siínmnedioin

teflino, medicabimur cam medici,

h4

na,X clyflere. Si ii fup

m

eriori perpenditurinteflino, perquirendum eff,un,

*

de fuerit,fiuede chole

ficts

atl

humoribus, fiuephlegmaticis . Qug fi dechole

ly

ricis fit acutis,

demus infirmo omni mane drach.5.de gummiarabico,cum

to

firupo myrtíno, &aqua frigida, ueldrachmas 3. pfyllij affati,& unc.s. olei

N

rofaticum aqua frigida,& fücco portulacg,& arnogloffe.Quodcunque ho»

[

rum uolueris,da bibere, Succi citoniorum,unc.1.pummti arabici eum la&e

eaprino , Áccipelac caprínü,&oryze,equali pondere,& fac coqui ad me;

dietatem lactis , [n aquaquam bibituri funtpone gutmnmi arabicü affatum,

bolum,& fpodium,da bibere cum firupo de myrto,telrofato,& fimilibus,

ud

Demus manducare micatm panis affaci , & parum gummiarabíci,ó& amyg»

(r,

dalas affatas, Demus iura deoriza,uelde amylo affato,uelouain aqua co

0$,

&a,uel accipiamus amylum,& micam panis affatam,faciamus inde iura ad

m

bibendum danda, Sifebres non habeant,pullos,perdices phafianos come

I

dant, & his fimilía , Puluis ualens ad excoríationem ,& uulnerationem in»

T

teflini excholera rubea, acuta,& ad digeflionem fanguinis, doloré,& pon

Itz

dus &torturam, Recipe boli, drachmas 6.gammi,feminis portulace femi

nis myrti;ana.drachmas 4. &s.omniaaffato,fpodij, feminis acetofe, amy

(

;

liaffi, ana, drachmas 4. maluz feminis affi, acatize, ana. drach, 1. & s, fac

!

uluerem, fricans cum oleorofaceo , Deinde immitte drachmas 4 . & s

rl

pfyllij affati,& da bibere drachmas 5. cumfirupo myrtino, uel citonio cum

aqua frigida, Si dyfentería de oroffis , & phlegmaticis fit humoribus, de»

(

mus drachmas duas, denaflurtio affato cum aqua'calida,uel caflanearum,

a.:.[.i

.cume

1]

nb

drachinas 5, cumaqua &igiägq—maüiclïi; drachmá unam &femiffem

aqua

,CONSTANTINI

AFRICANI.

82

éra

A uafrxglda acinorum affatorum, flaphifaerie drach.s. cum aqua calida,

9tl

Puluis ualens ad dyffenteriidefalfo phlegmate.Recipe nafturtij affi;drach,

faty

6. boli, drach.. celíi, gummiarabiéi, amyli, feminis bafilici, ana.drach. 4,

t

omniaaffato,croci, fanguinis draconis, balauftize, ana. drach. 1. fac pulue

run

rem,& da biberecumfirupo myrtino, drach. s.uel citonino; drach..uefpe

re,& mane, Trochifciualentes fimiliter ad fangumxs fluxumà fupenon "

phlt

alut

cutpe&tore,pulmone,& ad fluxü menflruorum. Recipeboli, feminis por

bea

tulace,ana.drach. 4.feminis acetofg,fpodn,rofæ balauftize, myrti,corian:

m

dri;affati;ana. drach. 5.acacize. coralliaffati, amyliaffi,ana drach. 2.futnac,

Vn

drach.1.&s. dragaganti,carabe,feminis maluz utriufqy affati,ana drach;x,

lum

fac puluerem; temperans cum fucco amogloiï'g, faciens trochifcos,drach^

mam r &s, da bibere unum cum fuccocitoniorü, uel aliquorum: Rlpttco/

Ia

tetl

rum, Aliud ualens (imiliter, Rec. oallae, balau[hæ,comcxs mahgranam at

ne

drach.x. &s, rofze,cubebae, & eallig, ana.drach.:. gummx,opn,crocr,ana.

drach. 1. &s. fac pulueré,tempera cum fucco myrti, factrochifcos;drach,

af

s.da bibereunum cum quibuídam firupis , Cofe&tio ualens ad dyffenteria,

for

jut

diarrhiam,pondus,tenafmumy,uulnera, excoriationem inteflinorum;& ad

o

flomachi confortationem , Recxpe mirobalani , chebuli albi & nigri;ana,

drach.c. emblici,drach. 4. facfrági omnia, & cum oleo rofato frica,deinde

Z&

o

affa, pofi accxpenaüurtq affi, drach.2 . cymml marathri, anifi, ameos, ca

o

rui,ana.drach. 3. ommamfunde aceto horis uiginti quatuor, deinde flcca,

&affa;mifcensqy cum prioribus puluerem fac, deinde accipe fpodij, gario

T

phylh, cardamomi balauülæ,mafhchxs boli,fumac, opíj,gümi,an.drach.

exi

1, & s/facpuluerem, milceomniapriora, & pn[h, & tempera cum i rupls ci

glc

;omorum dansbibere drach. 5.cutm fu*upo myrtino.Si uulnera,öc excoria»

» 4

tio fintin inferrori mteffmo,uxdedum eritunde fint, Sienim ex materia fint

hi

acuta cholerica , clyflere optima eft eis medicina,propter propinquitatem

[ri

loci.In initiohoc clyflere eis faciendum efl, D'ecoctio de rofa , uitellis ouo^

füt

tum cum oleo rofato, dehis fac clyüere ramum appone portulacz,hor;

Ti

deum mundatum;omnia coqueinlibra aquæ,de qua accipemedialibram,

nE

le

&mitte uitellum oui, olei rofati;ana, unc.s. facq; clyftere, Aliud, Reclpc

fucci portulacee, fucci acetofse,fucci uirgze paftoris, fucci arnogloffee, ana,

Ti

lib.1. olexrofau, drach. s. uitellum ourunius,terrae froillatae , drach. : omni

ün

busapparatis facclyflere , -Aliud;hordeimundi, lentium,;ana drachmaso;

d

omnia affentur,balauflie, rofze, corticum mahgranatx,drach 4.oryzaelae

uatz, drachtmas 10, Seui de renibus caprinis, drach. 6, omnia coquantur

in quatuor librisaqux ,quoad deueniantad unam. Cola,& aceipebolum,

umm! arabicutm,acaciam,ceruffatn; quae omnia puluerato, deinde íume

uitellum ouf,& media,ufic.olei rofati,fac clyflere;Aliud iuuans 'uulnera ín»

teflini, Recipe hordei,oryze;ana,unc, , balauftize, myrte feminis,rofe,ana,

rach,

UE ERPRTULUMNACR RKR HU ENCA R p

Id

DE:MOREB. COG. ET CyRAT., LIB, IHILI

85

i,

ärach.s.cupparü glandium,drach;5;gümi,-arnoglölïæ,boli,ana. drachj.;

*

h4,

omnia coquein s. lib.aque ufq; ad unam,deinde mitte uitellurn oui,olei

TO

ilig

;fati,unc.s.coralli,acacx'g,ar'x.drach.s.

omnia affato,clyflere facito. NNutrían

b

tur pullis,perdicibus, flarniszomnía coquecum fumac,demusmilium,o

rify

zum,& (imilia , Siexcoríatio inteflinorum , uel uulnera ex humoribus fint

por

phlegmaticis, pracipiamus clyflerefieri cum oryzalota, bombycino ü&o,

"Iaf

alumine,uitellis oui affatis,oleo nardino,uino,& fimilibus, Sitenafmum ha

Pa

beant,faciamus lauaríanum cumre [iiptica,

ficut funt cortíces malieranati,

balauflig,cupule glandiá,rofa,galla,

l,

In aqua coquátur, & anus indelauetur,

ngamus anumoleo rofato, & fimilibus, Ponamus cataplafma de concha

ac'h»

n'coæ

limarina affatajlithareyro,ceruffa;oleo rofato,& fimilibus, S exiés de nul,

neribus inteílini craffum,& album fit,ael craffa (anies c

iil

um faneuine, opor/

tet bene perquiri fiinfirmus neg febres habeat,

i,

negfitim, neque defe&tio;

nem uirtutis, neq appetitus tminoratur « Facia

mus cly(lere cum trochiícis

d

fi

arfenici,quos di&turifumusin fine huíus capituli, Stuirtus deficit, & febris

fortis fuerit, & appetitus auferatur ,maxime fiufg;in fubflaptiam fui intefti/

T

num perforatum patiatur, &quod exit eft quafi corrigia fubtilis, (iue pili,

Iff,

nde

oportet maxtme caueri trochifco arfenici , Clyflere iflud erit, Kecipe;ory/

[

z lauata, balauflize ,rofz, myrtee, cupularum glandium , àna. drach. s.

-omnía coquantur in quatuor lib. aquz,& ad unam redi e.Colentur,& au

di,

3

fer.unc.s.deinde de trochifcis arfenici,drach.x,uel drach.1, & s.fecundum

10/

d

quoduirtus infirmi pati potuerit,& fecundü albedinem exeütis rei,Si quod

exit anguis fuerit,& neceffe fuerithic clyflerefieri . lungamus (ucci arno»

sd

gloffz, unc. s. Si augmentetur putredo uulneris , & fanies , oportet drach,

5. arfenici accipi,& drach. 2.oryze, & uitellum aniusoui &unc.1, olei ro»

:ia;

It

fati,& medicina de fapa, & faciamus cly(lere , Simedicinaexierit mundifi

2

cato uulnere de fanie , feflinemus fubuenire cum altero aliquo fupradicto,

o

rum clyflerium , Si uulnus mundificatum non fuerit cutn medicina haiuf

f

modi;oportet& clyflere aliud fieri cum obfomogaro, & melle, & flatim fi,

1

nemora, (Mundificato autem uulnere,quàm citius poffumus clyflere mol

PC

le faciamus, quod fuprà diximus, antequá alia fantes in uulnere adunetur,

4

Trochifci arfenici quos propofuimus : Recipe arfenici , fandarachze, ana,

l

unc.r. & s. calcis utuze, drach, s. chareze bombycinz affatze , acacíx , ana,

6,

drach. x, fac puluerem,tempera cum fucco arnoolofle, faciens inde trochig

"

Ícos. Aliud,Recipe arfenici,fandarachze,fecum acetiulhrum;acag :

ciz,eummti,ana.drach.,& s.calcis utug,charcz bomby,

D

cinz incenfx ana, drach,2.aluminis,opíj,aft,

6

drach.s.facpulueremn,tempera cumur

!

| norubeo,facinde trochiícos,

l

| De ileo

,

94

CONSTAN'TINI

AFRICANI

XVI.

j

De tleo.

Cap.

PU

RC

Pllet

EX

es

f-&A w

Leos éft dolor inteflinorum,prohibens flercus exireab infetio

hoc

:

N

qæ

æ

ri parte,& aliquádo cogens flercusuomere. Cuíus caufa eftbi

fot

L

faría, uel decalido apoflemate nafcentein inteftino fubtili, uel

z

fut

de humoribus fricidis, craffís, & inuifcatis . Accidentia fua in/

jat

*parabilia,

uomitus fpilfus, omnia quz bibit, euomit,dolor nimius,tortw

q

sa,dolor in uentre eflíuperiori. lleos de apoftemate habettumorem inuen

ber

tre,X extenfioné.febre,&fitim. Qui de umoribus eftfrigidis,neq;tumo/

qlll

rem,neg extenfioné,neg;fitim habet, ned;febrem.Sed accidentia poft fuc

J

cedentia frigiditas extremitatum 'corporis,anguüiatl'o',uigilig,infïalbilitas.

tit

V niuerfaliter hic morbus peflfer eft & mórtalis , aliquando in fecunda die

ful

interficiens,aliquando in tertía,& raro fanantur.Cum patientes curareue^

[

liímus,an exapoftemate fit calido inquiramus, & demuseifdem catharticü

(l

ex caliafiftula, cum drach.r.& s.dehierapicra, Fa&ü cum aloeloto,& uiola

f

to,drach.r, Vel demus fuccum folatri,uel Ícariole,bene co&tum, & colatü,

€0

& caffisfiflulam,& mánarn,cüdrach.s.de hierapicra. S1alicuius ficuirtutis,

fil

& tempus temperattü fueric, & aetas iuuenilisphebotometur debaíilícaue^

naquantum fufficit, deínde demus deco&ionem cum utola, caffiafiftula, &

D

manna. Clyflerizemus cum malua,hordeo,linifemine,üiola,& fimilibus.

Aliud, Recipefuccum cucurbitze, cam amyedaleo,& fuccum chamomile.

Poftungamusuentrem cum oleis diffoluciuis, Side humoribusfit crudis &

frigidis,potionem demus,quam eulogomenon uocant, uel diafanicia, uel

decoctionem defagapino, uel pilulis de hierapicra laxatiuas, Gralenus dicit

(e medicaffe cü folo uino. Clyflere fiatde anetho,chamomelino, fcenucrae

co,fambuceleo. Aliud cly(lere defefameleo, fcenugraeco,chamomilla, cala

métho,& fimilibus, Demustrochifci ualétes ad ileon de H*l'gido;Rec. abfyn

thij.apij, Íeminis anift,cymini,ca ffig;an.drach.s. myrte,caftorer, fpice;ana.

drach.i.&s. piperislongt;opij,croci,an.drach.r.fac pulueré & temperans

factrochifcos da drach.i, & s.Sihzec paffío contingat puero qui potionem

biberenon ualeat; faciam us epithima',fk catäpu!e,diüere,öc fimilía,

OXVITL

r

LDVe colica p,ajïi'one; 4

2;

x

E W E

IY

C

m

Olícampaffionem multi patiütur , Eftautem paffío nafcens in

j

)I

PC

E

^

quínto inteflino;quod uoca£ xéuy Auerbo soadQ9o«, quod eft

C

b

N

torqugri, angl'ue , Locuseius efl ín dextra parte inferiorisuen;

E

EY

x

af

tris,circücingens ficut zona ufg n partem finiftrá, Hoc intefti

num de craffiseft unum , Caufa huíus paffionisefl (eptiformis, Pritna,cum

augmentaturcalorigneus, & cholericus, fuper flercus, unde & humiditas

flercoris deficcetur, & induretun,tädcoälg non egredicur.Secunda,cu-m cibus

ertia,cum

infua effentia efl (lipticus &ficcus,egeflionem exire prohibés, T

phlegma

DE MOREB. COG, ET CVR AT. LIB, IHL

8$:

phlegma uifcofum intra illud auementatur inteflinum ,& inurícatur,utop»

t

fib

piletuiam eius,& prohibeat flercus exire, Quarta,cum uentofitas eroffa in

hoc inuifcatur inteflino, uel caufa fri'gidæ coiplexionis, uel ex defectione

;td

ftomachiad digerendü, uel epatis,uel ex eibo in fui effentia un&uofo,& in^

d in-

Itv

flatiuo. Quodfi inueniatinteflinum defe&um, &ad hanc paffionem áppar

ratum,cholicam generat paffionem,propter contractionetm üebtofitàtis ín.

Uen

ggeüione flercoris , Quinta,cum nalcitur in hoc inteflino äpnüem a,pi-o.hi;:

10/

v

bens extre [lercus.Sexta,cü in uentreaugmentantur lambrici, & afcarides,

qui inutfcati, & intorti flercore,nonpermittunt illud exire:undein colicam.

4$,

incidüc palfionem.Septima,cum fenfus inteflini deü'cft,neq; nercorfs nócir

die

u

mentum fentit:unde flercusin tuteflino remanens non exit. Multi antiquo

rum dixere, hancpaffionem effe ex defedtione in inteflino expulfiue üirtw

i

tis,uelexdefectione fenfus inteflini.C)uia (íexpulfiua ad expellendamdioe^

ol

[lionemab inferiori parte deficiat qualibet ex caufa, uel feníus inteflinorü

Q

lacertorum in natibus exire non pertmittat, negexutroglatereinteflinum

i

compritmat,utin inferiora d&ponat,ncceffe elt proutdiximusinilium deue

Y

niat.He paffio,& uniuerfalía,& propria habetaccidentia. V niuerfalia, uo^

n

mitus,&abominationes, nitmiusdolor, tortura, tagnam partem uetriste/

u$

nens,Ficdoloraliquando augmentatur in utroglatere,& in uttifc g ahchis,

l

& cóftipatio fit uentris ufqjad tertium diem paffionístranfeuntis,adeb mx

gua,utneq furfum,neg deorfur penitus exeat , Propria accidentía, unde

yd

à medicis fioillatim fpecies difcernütur.Si fit ex cholera rubea,fitis erit coti

ct

nua,uomitus cholericus,acumen, & maenitudo doloris,üt fentiatuétrem

f4

quafiacu pügi. Tépus morbi breue,fed molefliffimü erit: Siinfirmus eftiw

li

uenis,tempus eflatis,Si ex duricie,& ex flercoris fitficcate;dolet & in ínte/

"n

flino grauatur inferíori , ac fi erauis res inteflinum comprimeret,& ipfum

L)

d.

finderet anum.Manifeflatio fit ex qualitate cibiquem comedit, antequam

H

affio hzcuenerit. Si (it exphlegmate,fitis aufertur,pulíus tardus, morbus

diuturnus,dolor leuis.Sed tamen nimiam habet grauitatem,dolor & 9raui

tasdeunoloco non mouentur, Áliquando in egeïïione eorum humores ap

parentphlegmatici uitrei, Quae paffio cum excraffa (it uentofitate,intelliot

turex dolorisdeloco inlocum mutatione,& gurguliatione,& uentris infla

tione,& alijsfienis pertinétibus phlegmati.Si t de apoflemate, ex tadu eft

intelligere,apparetenim extrinfecus,in uentris fuperioribus, Quod fiin t/

/

&u eftcalidum,& coloreftrubeus,& fitis ad(íit,cum febre, & afperitas inlin

1

uacum magno dolore,apoflema calidu & incenfiuum conftateffe,Si cum

5

tactufrigidum fit,neg fitim,neg febrem,uel magnü dolorem habet,ex fri,

ciditateapoftema effeintelligendü eft , Si exlumbricis, & afcaridibus fit,in»

firmus dolorem,torturam & abominationem fenïl't,öc aliquádo per os uov

multratépus

:pit. Siexablationefeníusinteflini, oportet inquiri an unqua

ä

egeüionem

es

CONSTANTINI AFRICANI

lt

'ege(h'onem tenuerit,uelaliquid fecerit, quod inteflini pertineat defc&tioni,

b

Errantenim medici aliquando in colica paffione , & in renum dolore , pro»

«l

pter faorum accidentium communionem,putátes effe eaídem ,& medican^

(t

tur renibus cum medicamine colicze pa[ïiohi conuenienti,unde peccatü ine

Eu

curritur, Galenustamen inter colicam,& renum doloretn,ueram differen;

lj

tiam fecit, dicés Dolor colicus in latera uentris mutatur, dextrorfum, & fi/

W

niflrorfum ante & retro. Dolor renum nunquam mutatur, & eodem loco

ff

permanens,& guttatim urinam faciens, X uotnitus miti'gat dolorem, Inco

licauera paffione,nulla paffio efturinze,neg; uomitusuidetur prodeffe.3gc

pü

hi

funtfigna colicorum, & caufe, quas ex philofophi.ci.s canonibus,& phyficae

f

monf(lrauimus autoritatibus . Jatin nunccuras fnc1p1amus.NeceIïe eftomns

n

uolenti curare aliquem morbum, utintendatauferre materia morbi,& ex

pellere. Sitamen acidentía morbi fint molefla, periculofa & fufpiciofa, ne/

gC

ceffe eft anteomnia X regim&to illorum magnorum accidentium incipiat,

W

mft:'ga—ndb, refrigerando,&ut quiefcant extinguendo. Deindereuertatur

di

ád mundificandum corpus. Cum autem colica paflio maxitria habeat acct^

PG

dentía,& nimium dolorem,ficáy fiat periculofa, prius eft medicanda,ut cau

fe doloris mitigentur, diffoluantur,& deflruantur,infufioneaquee duleis &

k

tepidxe,balneis temperatis, calefactionecum chamomileo, anetho,melilo:

D

to,malua uiola,farfarehordei,& fimilibus.Poft epithimate ungamus diffo

[

lütorio,& liquefa&toria, ficut anethileojireleo,chamomeleo, oleolaurino,

cofteleo,& fimilibus.Hecregiméta faciamus ufg;in diem tertium,quia hic

eflminustempusin acuta egritudine , Si exhis medicaminibus molefílatio.

non mitigatur,& tertía die tranfeüce quarta egreditur, oportet undepaffio.

fit perquira-mu-s:fi ex cholerarubea minuatur in manu dextra bafilica,& ma.

xime (inimis calidum fit epar,ut ex bafilica phlebotomia dolor auferatur ue

niens ad inteílina, Demus hierapicra fa&um cum loto aloé,& catharticum

de caffiafiflula.Recipe pruna,iuiubas,ana. (crup. 2.uug paffe mundae,man^

ne,ana. drach.1o. caffigfiftulg,uiolae;ana.drach.s.omnia coque in duabusli

EE

brisaquae ufq;ad medietatélib.cola, & pone, drach.r.& s.de hierapicra.St

infirmusuirtutem habeat ungamus fcrup.1. fcammoneae afTe,& fi demus.

drach.1o. huiusolei,melius ualebit: Recipe femen citoniorum,femen cro^

eis hortulant,& fetminis cücurbl'tg,aü;drach.Io.u-iolg,drach .S.pfyllij;unc.r,.

omnia ponanturin duabus libris aqug calide die ac ncéte, poflea fricans, &&

colaps,accipe unc.8.fiíameleon, & coque cum lenifoco uf deficiat aqua,

& oleum remaneat demus ficut diximus.Item demus cariole (uccum,cum

drach.:o.caffiaefiftulae, & cum oleo iam diéto. Mifceamus aqua quam bibic

cum firuporofaceo uiolato, & fimilibus . Demus ferum la&tis caprini,cum

aloeloto, & fcammoneo ffato,faciamus fuppofitorium de uiola, fale come

ely^

:fauni,melle,öc Ícammoneo, Hoc ordine prodeftíolui uentrem,Sinon

Rerg

Y

Ohj,

DE MORQ. COG,. ET CVR/A.T. LIP.-IIIL 8*

"

[lere facíamus,Reci

pe utolae

D

VY

,maluæ,hordeimundi,liqu»iricx

r

*,prung, fuft

be,chamomile, ficus ficczepondus e

n

quale:omnia'coque in aqua, & codta

T

cola,tolle indeunc. 4, & mitteunc,

1. fuccibletze, uiole.(acchari; ana,s,(alis

Fety

communis, fcrup, 2, NNutrianturpt

ifana, chryfolocanna, blita,malua,cum

1

amyodaleo,omnia coque;fedeat infirmus in aqua calida,ubí cocta (int;uio

laymalua,hordeifarfura,chamomila, & fimilia. In

OCO

uel uentofa, uel flercorofa

paffione colica.frigida,

I

»fortior detur eís medicina phlegmaticorum hu^

imorum purgatiua,

;FC

& craffe uentofitatis diffolutiua, ficut pilulg de fapapino

pilulae deaía foetida

" pilþlæ de fþermatibüs, pilulae de maflüiche, & aloe, de -

[2

hisdaexa

iumunum,uel 3, fecüdum uiftutem infirmi diebus tribus, D'e

hi

1

mus & de u'erapicra,drak:hmas tres, cum aqua calida . Gialenus dicit fe a

naffe hanc paffioné cum fola hierapicra, Sineceffe fittheodoriton,hieralo

l£/

godion detur,tamenraro. Sialiquid paffionis in corpore remanfiffe dubite

mus,fepe catharticá detur de hierapicra,

cüfirupode abfinthio. Quod (inó

ualeat:detur catharticum theodoriton

,& fambuceleon cum deco&tione ra

nf

dicis, Demus quog; de antidoto quod fadum efl cum flercore lupino. Acci -

i

pe flercuslupi,& da bibere cu

muino. Hocenitn flercus proprietatehabet.

maximam circa hancpaffionem, fiue bibitum,fiue fiat inde unguentum in '

o

loco dolorofo cum ireleon,uel muf&eleon,lnfirmï uéter ungatur cum oleo *

nardino;anethíno,chamomeleo, His oleis ungamus cü federitin aqua ubi

D

cocta fint chamomilea,anethum, frondes laurt,abrotonum, & fimilia, Dez

C

0

mus ad bibendum decoctionem de galanga, de fpermatibus , Demustbe: "

riacá;philoníd,eulogimenon , Mifceamus aquá bibituris cá firupoireos,& *

0

calamenthi,cum mellicrato,& aromatibus. Nutriatur cá perdicibus, cum

cicere coctís, d anetho,pullis columbarü,eallinis ueteribus plenis anetho, .

cymino,ruta,falis eemma,menta, fefateleo , DDemus rterum femen fina

g

pis fradi,cum amygdaleo, & aceto Ícyllitico.Ponamus in cibaríiaeorü mes

dullam,femen croci hortulani;bibant praffium fepties, uel obíomogarum.

Sineceflefit, poft haec omnia clyflere, uel fubpofitura flercus emittentia, &

1

diffoluentia faciamus, Cly(lere ualens ad frigidam colicam, ex uentofitate -

roffa;& ad omnem frigidápaffionem, quze in corpore eft:Recipe chamo

milg,anethf,ana*,drach.lo.cätuareæ,liquiritiæ,lini l'eminis,fcenugræci,atï.

drach.$. apij,ameos,calamenthi, feminis croci hortulani, ana.drach, 4.&

7.ficus ficcas;omniía coquantur, in quatuor libris aquz ufqy ad tertíam:co»

la & accipe deilla aqualib.s.mittens mel, & obfomogarum oliuze, fe(ame»

leon,ana.unc.1,fambuceleon,lentifceleon,ana.unc.s.nitri,drach.s.omnia

«onficiantur,& clyflere fiat: Siuenter prima uice non moueatur ffac fecun»

do,& tertio. Altudualetad flrangiriam, & frfgidam colicam,& uentofita

tem; Recipefucci apij unc.s.decoctionis de femiffe croci hortulani, unc.5.

mellis,(acchari, fefamel'eqn, oblþmogalji,æm;und.l. Sagapini,unc.s. nitri,

E

colocynthg,

98

,'c.d NSTANTINI

AFRICANT

d

,.colocynthæ, falis gemmae,licij,ana.drach.r, & s. facinde clyflere. Qued f

ff

roficiat,& uentrem infirmimoueat,dolorem infirmiquiefcerefaciat,uen

H

tofítatem diffoluit,& adiuuat , Sinauté,& infirmus fortis fuerit ,iungamus

lc

clyfleribus his fagapinum, oeopanacem,amoniacü, lyciutn,fel taurinum,

b

lineleon.Sihaec no fuflïciant,lungftmus colocynthá, elateríü, fcammoniti,

cafloreum, de his iungatur,uel minuatur,fecundü quod fortitudinem. uel

f

debilitatem uiderit infirmorum medicus.Fianthazec fubpofitura;Rec.lycij,

i

drach.s.nitri,drach.r.colocynthg.fcimoníj,falis oéme,ana,drach,s, mel/

f

lis quod fufficit. Aliud,Rec.lycij fagapini, fellistaurini;ana.drach.s. bdel,

f

ij arcocollz, a, fcrup.2. colocynthae,falis cémg,fcamonij,ana. drach.s.

mel quodfufficit, C ataplaíma ualens ad colicà paffionem,frigidam,& uem

ü

tofam,Recipe elateríj drach. 2.fcammonij, colocynthetantandetn,felleta

tini,cerg &olei,quodfufficiat. Aliud unde ungatur nares, & moueatuer

f

!

ter:Recipe flaphifaerium, nitrum,fel taurinum, zequaliter, mel quod fuffü

l

cit. Aliud fídeapoftemate calido colica fitpaffio , ficut diximus, & fifit de

cholerarubea phlebotome£de uena bafilica, & de fanouing paulatim mub

Í

totiens trahatur, (emper tamen augendo quantitatem , Demus ad biben;

dumfolatri fuccum,& endiutae bene co&tum,& colatum, cum caffiafiflula,

oleo uiolato,uel amyedaleo, Faciamusclyflere mollitinum,ficutillud quod

in calidacolica diximus, C ataplafma faciamus refrigeratiuü, & mollitiuü,

ullos demus ad manducandum cumfolatro ,& ptifanam demus cum de:

g

€octione deradicibus, cum (ambuceleo, firupo de abfinthio cum amygda;

leo;& mellicratoaromatico. Nutriamus cum pullis columbarü coctis cum

ficla , Clyfterefaciamus calidum,& diffolutiuum,tamen temperatum.Side

lumbricis paffio fit, ficut iam diximus, demus medicinam lumbrícos occi^

dentem,&àuentre eijcientem; quam di&uri (amus, Sialiqua accidentíaue

nerintexpaffione colíca,(icut uomitus nimius;tenafmus,tortura fitis, (lran

giria,& fimilia, Oportet medicariaccidentia utantea,fecundü medicinam

fuoloco llis datam, Ablatis accidentibus;ad colicam paffioné redeamus,

De afcaridibus &* lumbricis.

Cap. X'Vx/xr.

TTE

WS:.

w

L

2 )

Scarídes & lumbrici folent nafci in,inteanis.QQi morbus unf

L.

X

UA

uerfaliter extra naturá ad rem ptinet ; unde de corpore expelli

!

d ^Ve

s

A amon

o

-

oportet . Caufa eorü faturitatis multitudo efl, & indigeflibilia

ciborum, de quibus in inteflinis crudiadunantur chymi.Qui

büs cum calor dominetur excoquütur,& in illa animalia procreantur, Sunt

qui dominantur in fubtili fuperioriinteflino,híj uocátur lumbrici,quia fane

lgngi.E'tquidam nafcütüir in craffo inteílino,quod eflfub umbilico,& afca^

rides uocantur, & cucurbitini, Qui hanc fpeciem habent , multum cotoe:

dunt,

DE MORE. COG; ET CVyRAT. LIP, IIIL

&»

xf

U

dunt; &finon comedant, fentiunt punéturá,& incifionem fub uhöbïlftd &

Tig

inuentre.Suntquidam nafcentes in inferiori inteftino,quod uicinü eftano,

Firj funtuermes minuti qui fiibiremaneant & crefcát,patitür infirmus mo

lu)

"

leflationem, czeteris prioribus maiorem, ficotabominationem defideri ci,

bi,fluporem mentis, febres,aliquando flridorem dentium in fomno, maxi,

»";u,e!

melifaturenturà cibo . Aliquando garriüt dormientes,&cum excitantur,

d

fureüt trementes.Plurimilinguatm emittuntabore, & quaft mafticac,cum

ldl

i

nihilinore habeant . Oportetergo feftinemus ademundandos,qui (i inui

l$,

fceribusremaneant, corpus confumunt, membra emolliuntneg expellun

tur nifi prius interficiantur.D'utn enim uiui funt,in inteftinis inuifcati, non

Clv

exeunt.Sed mortui cumegeftione emittütur, Aliquando tamen uíüi exeit;

(g

cum inebriantur,& quafi mortut efficiütur. Occiduntur cum omni reama

a, (icutabíinthio, & (imilibus. A fcaridibus neceffaria efl fortior medicina,

ficut abfinthium,abrotonum, fichem artmenicum,menta, lupini amari,Ga

de

lenus dicit;proprium effe coctices malieranati cum uíno codti fibibantur,

occidere lumbricos, uermes, & afcarídes, Diofcorides dixit: Os calcanei

2

taurini combuflii, & piflatum, cum melle datum,óccidit lumbricos, & afca

l,

rides, Alij dicunt ameos cum melle facere fimiliter , Gialenus dixit füccutii

d

frondium perfici fimiliter facere, Pueris medicándum eft de lumbricis &

d

afcaridibus cum fucco abrotoní fichearmenico cum paucofaccharo.Córi/

o

fectio ualens fimiliter lumbricis,uermibus,afcai'iäibus,ubfcunq; fint; Rect^

y

pelupiniamari,turbith, ana.drach.s. fichze armenicz, drach. r. falis niori,

cofli amari,calamenthi,polij;aii.drachtnas 1,fac puluerem, & da cum la&té

de

drach.s. Aliud,Rec.turbith,cofti;ana,drach. 4.abrotoni,lupini,abfinthij,

i

ana.drach. 2. nigelle, enulae;drach. z, &s.fac puluerem, da bibere cumla^

e

&e. Aliud, Recipe;abfinthij;fichze armenicae,calamepthi;ana.drach - pov

n

Hj praffij, mentze,ana;drach.2.apij femen,anifi;marathri,aloé,ana.drach,

u

duas;fac puluerem, & dà bibere, drach.s.cum lactis unc, 4.uel cutnaceto,

uel decoctione flichados, uel chamepiteos, uel chamazedreos, hanc medici,

nam fimplicem, & compofita fioperemur,fecundum quod oportet, mul

tum ualet, &i in aqua coquatur, & bibere detur, facit fimiliter , Si de aqua

illa clyftere facias cum nitro, & melle,fimiliteriuuat . Sihuic medicinz mb

l

fceatur fel taurinü,& ungasfubtus umbilicum,

-pccidunturlumbrici,öcafca.

rides,& uermes alíj.

:

De bemorrboidibus.

cdp *

XIX.

z

3l /Umorrhois efl apertio orisillius ueng que eftin ano,ühde fan)

d

d

f*g-T5

guis effluit , icut uidemus in multis fanis , temporibus inter:

:

-

X 5 22

polatis; Caufa eius humores craffi & uilcofi in inteftino,quos

:

emorrhots

uirtus expulíiua expellit, & är:aribqs éijcit. Sicty h

$

eft propter

CONSTAN'TINI

90

AFR!CANI

quc

eftpropter acutos,öc pungitiuos humores de potrone acuta,& forti,malos

hn

humores adnates trahenti,& has paffiones efficientia, Hgmorrhoxdes fem

ht

per ifla (equütur accidentiamutatio coloris in citrínitatem,maxime i inue^

4j

terefcant,anguflia in przcordijs,dolor dorfi orauitas in coxis,& cruribus,

inflatio in lateribus:Quae fi fint ex humoribus craffis,& uifcofis,nimiam in»

Pü

d

flationem gurgulationem habentinuentre,Si exacutis humoribus fitpra

ritus in natibus,& dolor & teneftnus, putatinfirmus fe debere egerere cutm

EU

nihil habeat. Vniuerfaliter ad medicandum dura efl. Sed i mcnpxamusæ pur

lt

gatione maxime,& corporis mundificatione, & fi uideamus infirmum for2

gl

tem,purgemuscum medicinaqua cü expreffionepurgat, ficutfuntmiro

fi

balanicitrini,indi,chebuli,emblici,& fimilia , V ideamus ne acutam medici

K

nam demus,ficutaloén,ícammoneam, colocyntham.Demus triferam ma

iorem & minorem, Antidotum cum ferruginefa&ü,uel deco&tioné (imilis

[

ter. Pilulas de nuce muícata,diacofin, diathapfiam, diapalanga, & fimilia,

Si de hutnoribus fitacutis,oporteteorutn acumen reflringi cum phlebotoo

mia,de bafilica uel de utrog; crure.Interiora medicantes, ad exteriora uta/

mur cum medicina deficcatiua,ficut rubigine fem,plumbo incenfo,fac pul

ueré, A (uperpone.Si os eius dimittere uelimus, cü ireos oleo, & aloé unga»

mus.ltefi coftringereuelimus,;accipe acacie,drach.s, ceruffæ,dragaganu,

drach.2.dragagiti, drach..x.fac pulueré;tépera cumaquamyrte, inpannü

lä

pone fuper nates, Corticé mahgranau acidi, fac pultieré,téperans cum ace

to,& ualetfimiliter, Sihemorrhois fit interior, facde hislicinium,intro po»

nés, Affidue hac medicina copofitautátur, Pilulze de bdellio ualétes ad hae^

morrhoides; Reclpechebuh,embhcx ana.drach.2 .bdellii,drach..tempe:

racum fucco porri, faciens pillulas in modü piperis,& da drach.s. Quidam

tamen adiungunt, drach. x. de femine apij,alij,drach.1. & s. de acoro, dan^

tes,ei biberecum aqua calida, Triferaualens ad haemorrhoides,flomachis

confortans.Recxpe chebuli,emblici,pondus gquale,fac puluerem cum bt

tyrobouino,X melle quod fufficit, dans drach. 4. uel $. Si uis perfectà me»

dicinam ad hzemorrhoides, iungepartetm de bdellio, Frfiuelis ut ualeatad

fluxum fangumls,gummx arabicum affatum,& myrtz feminis iunge.Siue

lis utftomachum debilem adiuuet;adde rofatn , maflichis partem,id e& ant

fi,gariophylli,ana partems.Sipropter cardiacam,mitte partem lignialoés.

Sipropter melancholicam,partem eplthymx Antidotum ualens adhemor

rhoides interiores de re frigida:Recipe carur, unc.r.amer,anifi;ana.drach,

6.cofli. cinnamomi,ealangze, z ingiberis,ana. drach.s.pyrethri,polipodij,

acori,ana. drach.5 fac puluerem,adde mel quod fufficit,dansin moddayelt

lang,uel nucis. Aliud ualens ad uentofitateminflatiuam inteflini, & hemor,

rhoides:Recipe acori,cafui,an. drach. 4. polij,drach.s.ariftolochiglonoe,

& rotüdg,ana,drach.5 facpuluerem,fricans eum cum amygdaleo,& mella

quod

DE MOREP. COG,

ET CVRA'T, L1B, IIIIL

m

lo

fm

uodfufficit,da (crup. a.uel 4.cum aqua calida, Quidà medici iubgunt ga

langam, zingiber,croci, ana.drach.1, dantbibere: alij iungunt bdellium..

l9

'Acclpe ftichados, drach.s. praffrj, drach.s. ficus, 0. omnia coque inlibra.

1

Jf

aqux uíg; ad medietatem, Alij flichados,drach.10. calamenthi,drach.s.tha

Pfïæ,drach.S.hyiïopi,Pram,aö.drach.l.& s.ficus. 10.Oportetut clyflerefa

D

ciamus defucco porri,debutyro bouis,oleolauritio,poft uicem tertiam füv

h;

uf

migemusdebetonia,bdellio,cofto,capparisradice, Sitmedicemur prout dí

ximus, & non proficit , fed facti funt atrici, intelligendum eft effe incurabi

0

les,nii cum chtrurgia.Si infirmus in taliloco fit,ubi nori tnagifler fit chirur

iv

ld

gicüs, acutam medicinam, & incenfiuam ficut ferrum imponamüs. Gale

nus dicit; Atríci fantquaft canng canales opertorium intus & extra haber,

g

tes,fed neg; fanantur,niíi cum chirürgicoferro, Oportet nehanc medici/

m

nam acutam extralocü paffionis ponamus, quiaffi fecerímus,cóburit & in/

130

cendit,& maiorem morbü quàm antea fuerat adducit, Sed oportet accipe

(

refarcocollam, & pulueré facere, täperarö cum aqea,& ungere circüiquadg

bemorrhoides.Siin natibus alía paífto qu&m hemorrhois nafcitur,oportet

]

quidéutundefit intelligamus, $i apoflema fit,mittamus hgc cataplafmataz

"

Kecipelentes, rofam,teperata cum fucco folatri, oleo rofaceo,unde fiat ca/

j

—

taplaíma , Siapoflema fit forte, & incendens, uitellum ouiaffi cam firupo

üu

rofato, oleo rofaceo,quia flatim extinguitur dolor , Aliud : Recipe frondes

hyofcyami,portulacam,ticam panis,uitellutm oui,fac cataplafma,& pone

»

deíuper. Siin natibus habeantfiffnram,& arfuram,mitte uifcum , fetmen ci

4

HBEERRRERTCHN R CHRESE GE TER CUR

toniorum,draoaganti,axungiam galling,anatis;o'leum ulolatutm,ceratm al

4

bam,medullam uituli,oleum rofatum,albumen oui, Sidolor fít nimius,de^

tur ad bibendutp pfylliá cum firupo rofato,& oleo rofato.Si uulnera fint fi

neapoflemate in natibus,mediciná deficcatiuam faciatnus,de charta bom

bycinaaffata,& alumine,& colocyntha fímiliter. Si umiditas fit nimia,po.

/

namusaloé, haemathithen,piflata , Si concauitas affueritponamus liband,

Sifitcorrofiua,ponamuslentes,balaufliam,acaciam, fandalis,rofas, Stin na

ttibusdolor fit(ine uulnere, uelapoftemate, ungamushoc unguento.Reci/

5

pecerz albe;drach.s.amyodalgo,drach. 20.medulle bouinae, drach.5.olei

.rofati, drach.10. ceruffe,drachmas 2. Aliud:Recipe lithareyri,ceruffe,;ana

;drach.s.croci,drach.s.oleirofaceiquantü fufficit. Aliud;Kecipe ceruffam,

.plumbum incenfum, oui uitellum, luuat hemorrhoidesubicung; habean;

.tur, &uulnera, & apoflemata in natibus, Aliud ; Recipe acacíam, litha(gye

:rum, ceruífam, de cucurbitis ueteribus, & uinaríjs incenfis , omnia piflato

.in mortario plumbeo cum oleo rofato, utfiatquafi mel,& iungatur. Si fan/

.guinis fluxus dc hemorrhoidibus augmentatur, medicemur ficut in dylen,

*

, &rijs, A fluxufanguinis diximus,

H 4

De

92

CONSTANTINI AFRICANTIT

í

h

De ttollitie «2 exitu «ni.

Cap.

XX.

l

ROL

v

V Affiones ani ficut hemorthois, apoflema,uulnera , fiffura;no

Pl

J,

z

BN

«

N

cent, & dolere faciüt nates, infirmüexprimere cogentes quafi

w

(

A N

A

ex quadam fuauitate,unde exit anus, Aliquando quog; egredi

u

SN

SSN

QY

tur ex mollitie lacertiuoluntarij. Ideoty ftercus infirmi ine uo

[

[

luntate inde exit. Oportet ergo ut uideat unde nafcat.Si de expreffione do/

lorem nimium fentiunt.Infirmus fedeat ín aqua ubi cocta (int fliptica,balau

|

flía;ealla,cortices maligranati, fumac, olandes,& fimilia. Demus infirmo

diíacofím, haemathiten, diaxylo carrata, díacitoniten, triferam maiorem &

minorem. Pilule debdellio,accipe uifcum maluze, & oleutn, inde ungema

nus,redde anà intra.Similiter cü uitello oui,& uifco pfyllij , Qui poftquam

introierit, fomentetur cumre fliptica iam dicta , deinde accipegallae,cone

E Ed

1582 981

cis

tna^

chz maríne incenfe,ana.drach. 1.& s, nucís cypreffi;balauftie;cort

lorum granatorü,acacie, ana. drach.i.fac puluerem, pone fuper anum ho

ta una.Poftaliam horamfomentétur cum refliptica iam didla. Accipe'cofæ

tices lentifci arboris,drach.s.nucis ;yprciïï, drach.2.&ceruffam, fac pulue

rem fuper anum mittens , Hij omnes pulueres.quos dixi,& omnes fpecies,

:

oftani reuerfionem , fiue pulueratg fint, fine epithimata , feu fomentatio

nes,multum ualent, .

CONSTANTINI

;

E

AFRICANI MEDICI, LIP. V.

r

| Demdla tomplcxiong epatis.

€a.

O

vLTIS inlocis preflantiffimi iedicidigeflibilem uir,

/l

£ tutem tríaloca obtinere dixerunt corporis.Primüinflo,

macho:fecüdum in epate:tertium in omnibus membris

cbrporis.Nos in quarta particula diximus quos morbos

prima digeflibilitas pateretur, In hac quinta dicere difpo

D li

r

PC

UI

-a

Y

]

fuimus,quos morbos fecüdain epate patíatur, &figero/

nes & curas;fecundum antiquorü autoritates.ncipiamus ergo à mala com

plexione epatis,& dicamus . Epar duobus patit modis, ex fuze effentie prov

rietate,uelex aliorii membrorü uicinitate.Ex fai proprietate, tribus mor/

borügeneribus,ficut & omnia mebra corporispatiunt. Primü mutationé

cóplexionis ficutfifrigefcat,uel calefiat humedtet,uel (iccetfimpliciter feu

cópofite,Secundü genus officiales morbi uocátur.ficut oppilatioes,tiel apo

flemata. Tertiá diflolutio appellat imparitatis;id efl,feparatio iücture.ficut

fuimtuulnera;excoriationes;incifiones,& fimilia. Hg aut paffionesfutura ge

mnerant

DE MORE. COG« ET CVRAT, LIF,

V.

95

werant hydropifin. INos uero morbos in faislocis di&uri famus.In prefenti

o

harü àmala coplexione incipiamus, Si epatidiuerfarü complexionum, uel

Vaf

pafltonü una dom ínetur, qua uirtus eius naturalis íuperetur,duricies;& tu^

fedi

mor,1in ipfoindeconficiuntur . Haec mala complexio uel cum matería eft,

jun

uel finemateria.Si complexio mutatur in calorem, infirmus nimiam fentit

dv

fiim, &t ardorem, choleram rubeam uomtit, color eiusin eitrinitatem mu^

du

tatur,ficcitatem habetlinguz,palati,&naríum., Appetitus eius in cibisde;

fng

fe&us: urina citrina cholerica, Si infirmi &eritudo in fn'geremfit tnutata,

1d

nihil horum habet,qua diximus, (ed nimiam famam patitur, (ine digeflio^

r

ne,grauitatem m epate,color faceicorrütnpitur, & mutantur labra, & lin/

atf

gua albefcit,fanguis minuitur . Mutatione epatis ín ficcitatem,fpafmus cir

Oty

cundans epar fentitur ficcitas e(Lin lingua: Subtilis un'na,dfgeüio parua, d

u

ficca corpus macilentutn , Simutetur in hu miditatem, facies infirmitume:

lo

Ícet,& inflatur, neque fitit propter humedtationem : Vrina alba,& clara fi

of

ne tii&tura aliqua,& quaftaqua., Intellioituritem inutatio cóplexionis epa^

lue

tisex natura tufirmi,ztate,tempore,dieta anteinfirmitatem habita , Item f

!

ha complexiones dominentur compofitz , apparent finificationes com»

u

pofite, fecundá naturá cópofitionis fude, Oportet feflinare in medicáda có

plexionisepatis mutatione, at ad naturaléproprietaté ualeatredire antequá

indurauerit,& intumuerit. Galenus in librotunamenti membrorü dixit: Ín

tentio deiin creádis animaliti mébris fuit tribus modis, Qugdi parsut uiue

retper ipfam,ficut oculi,auriculæ,m:nius)pedes,& fimilia, Alia quibus ee«

nerant animalia, Cum aüt epar unü fíit de membris illis quibus animalía ui

uüt, Cü corrüpiturcomplexio fua;uidédum eftunde corruptio fíat. Siexca

lorefit,oportetbafilicam phlebotomari,fi tempus,tas,confuetudo & uir"

tusnos adiuuer int. Quodfi non, refrig

eremus cum fpodio,faccharo,pfyl/

ln

lio,(irupo albo, oxyfaccharo. Demus ferum cum oxyfaécharo;fuccum en»

10/

diuize, & (olatri bene coctü & colatá . Demusde trochifcis cópofitis, epatis

n

tefrigeratiuis,quos in hacparticula (amus di&turi cum frigidis firapis, De

3

mus fuauta, &leuia cathartica, ficut iflud quod recipit facci cucurbitae, ma

PO

ligranati;ana.drach.2.facchari,manne,2f.drach.6.fpodij feminis citonio/

o

rum, dragacanti, ana.drach;s. omnia piftata ponanturin fuccum illum die

acnocte,poftea frica,& cola dans bibere, Cibe£ chryfolocanna, lactuca,bli

0

to,portulaca,folatro,cucurbita:fifebres nohabeat,demus hec cocta cü pul

l/

lis,perdicibus,phafianis, Abflineatàla&te, & factis exlate, melle, & factis

É

ex eo,& deomnibus craffis carnibus . Ín aqua bibéda mifce&t Írieidos firu^

:

;os, Cataplafmata ponamus fuper epar;caloré extinguétia,ficut portulacá,

folatrücucurbità pfylliá Januginé, la&tucas, maluas, utolas : omnia piftené

0

ii

cü oleo rofaceo, & cataplaíma fíat. Sieparin frigïdimt&' mute£,infirmode,

t

mus diarheübarbarü,& trochifcos indefactos, Dialaccá cütrochifeis fuis;

Diíacürcumam

E

94

CONSTANTINI

AFRICANI

ob

Diacurcumam maioré & minoré, a thanaflam ,diacoflü, qualeciig; horurri

medicusinuenerit,det drach.x.uel s.cut fucco herbarum , ficut marathri,

Pülo

[

apij.cocto & colato,cum oxymelle,firupo abfinthij i irupo radicü,uel deco

ii

&ioné calamenthi, cum decoctione de anifo, marathro,apio, mafliche, fpi

&«

ca,folío,fquináto.Si fimplex inuenerit,ftue compofitum, det cum amygda

«

leo. Demusdialangi, dlacymmu,dlamium diaroma . De trochifeisdemus

ul

quos di&uri famus, trochiícos de anifo, uel de abfinthio,& fimilibus, Cata

if

plaíma faperponamus epati, quod calefaciat , Similiter epithima ficut oleü

lent

nardinü,anethileon,& fimilia. Obferuec Íeà duris cibarijs, &ad dwerendu

ml

duris,Nutriatur cü fubtili,& leni digta cü calidis aromatibus parata. Man^

f

. ducentuuas paffas: Habét enitn propriü inuaredefectioné epatis undecun

quefit.Similiter fiflicá,quia ualetfngldo epati. Caueantíibi ab omni dulce:

PflG

ttct

dine;quia nocetepati, & fplem faciens ibioppilationé;amara bibant, maxi^

mu

mefi(int pontica . Si epati frigiditas uel humiditas dominetur eum frigidis

lib

medicemur refrigerantibus,uel calefacientibus, INos in hac pamcula dxceu

bit

mus de medxclna quantumfi fibí fuiïxcxat.

a

De aþptlatzone epatis.

cap.

l1.

fir

ETE OXEIL—J

3,?2

Par multis modisoppilatur,uelexcraffo fanguineabepate ad

pur

a

Pon

tnembra currente; unde cum non poteflexire, remanet clau;

loc

ER

tf

S

N

us in uijsepatis,& eius uems,oppllans eas ex craffitudine fua,

uel exhumoribus craffis , & uifcofis,im uenarum extretmitati

Y

bus fe inuifcantibus, quide maioriuena epatis egrediuntur, &ibi oppilatio

u

generatur. .Item epar oppxlatur de quorudam membrorut incifi ombus.Sl

f

manus enim uel pes mcxdatur, permanet fanguis illein epate, folensmem,

yi

brumillud nutrire; & ita epar oppilatur.Similiter oppilatio in muliere nafci^

a

tur,cum menürua eiusantetem pus auferantur , Sanguis enim Íolens exire-

Ti

cum men&ruls,oppxlatur in eius uijs,atqy uenis , Vndeepar coülpauonem

b

patitur,cum fuccus cibi fecundum quod oportetnon ab eo recipiatur. Vn»

dt

de infirmusgrauitatem nimiam fub hypochondm apartefentit dextra, Si

fs

fumus in epate adunetur,neque exire potefl;non fola orauitas fentitur, fed

t

extenfíio, & inflatio & dolor fentitur inter furculas, & epar. Ftcum ambu

r

lent, uelfaliant: maxime polï ebibitamn aquam fentmntpunäuram dolo,

rem, & grauitatem , Furculae fempermouentur neque à pulfationequie»

ft

fcunt. Vrina eorum efl fubrilis, & clara, citrinauel glauca, fioppilatio fitex

f

calore: alba, fi ex fripiditate, & (r oppllauo fitex menflruis ablatis,ueltnem

brisincifis, palam ficuifut , In oppüatxone epatis excalore, bafilicam in de;

xtramanu minue , uel uenam qua inter pollicem eft &indicem, & aufe/

ramus fanguine fecundïf uirtuté, Siinquatn,tetnpus, aetas, uirtus, confue^

donos adluuent, Sinon, leue demus catharticii, ficut eft iftud ; Recipemi

D TETLTEALA

robalani

Lj

r

ün

DE.MORB.-COG,. ET »cv-fæ&-'r,— L1B, .Y.

95

Febalanicitríni,uiolz, ab(inthij,cufcutx , fami terrz,ana.drachtBas 20.ca

"

pillorum ueneris, rofe ficce,radicum apij,marathri,endiuig,ana.drach.ro..

«0

feminis fcariole,anifi maflichis,fpice, fuccheg;ana.drach. 4.prunorum,iu

afpl

x

iubarum,ana.drach.5o.omníain 8.libris aque coque ufq;ad teniäþ?rtem",

& cola,deinde accipe manna,drach. 20.caffigfiftlulg , drach.10.quae iterum.

Ug

4

«ola,& mittelib.2, (acchari, coque foco leniufgquo fiat firupus, da unc.5.

uel 4.cü amy9dalei, drach.:.diaeridij,ferup.s. fecüdumuirtuté infirmi, Sí

ld

infirmus fueritdebilis,ut irapuiftü bibere non poffit, nec alia tantundé ua».

di

lentia,ficutapozema de ab(inthio,uel defumo terre,uel deradicibus,& i^.

i

milia cathartica;przecipiamusutaffug faciatfuccü endiuize, & marathri co

i

&um & colatü,unc.6.cum oxyfaccharoomni die . Q'uod fi fit fortis, bibae:

(7]

prioris firupi (ineititermiffione, [tem fidebilis fit,demus faccum malierana.

X

tícum oxyfaccharo,& fuccum folatri, & quinqueneruig cam faccharo,De^

]s

mus diarhodon,trochifcosde berberi.Nutríantur cü cibisleuibus,& fubti.

libus, (icut pulïx's,pei'dl'cibus,'phafianis, & fimiliter fcariola,la&uca,folatro,

blito, & (imilibus . Pifanam demus ubi radices marathri, & apíj cocti fint, .

cü oxyfaccharo . Si oppilatio fit de humoribus groffis, & uifcofis detur in» ,

firmo hierapicra, hieralogodion, flomachicon & fimilia craffos humores,

d

purgantia;maxime fi fint incocauitate, & profunditate epatis propter illius.

J/

loct uicinitaté ad uentré Si humoreshíj in fuperiori fint parte epatis,demus:

Ü

ibfirmo diuretica,uring purgatiua,aperientia epatis fuperioré oppilatione..

l

Veng enitm fuperioris epatis iunéte funt uijs uring. Diuretica aüt funt;abfin.

0

thium,hyofcyamus,afarus,fpica,coft,ameos,& fimilia;horü fimplicium,

j

ftue Eompo(ï;orü,da infirmo,drach.x. & $.. cum oxymelic,(hccis marathri,

/

apij,hyfopi, abfinthij, qualecágy horüuolueris fimplex uel cópofitü, dabis:

cü oxymelle,uel amyodaleo , Si fueritneceffe plus aperiri, & calefieri,quia.

nimis eft frigidü, demus philoniü,athanafiahomorufia, cheríaca, drarheüi

barbarü,diacoftum, & (imilia, Apoz emata demus de calamentho, deireo,

de fpermatibus,cum amygdaleo,uel fambuceleo;ueloleo nardino. Trochi

fcos demus de lacca,& fimiles. Nutriamus cüafperagis,blito,carnibus uola

tilium.Si oppilatio epatis fit exablatis méftruis,phlebotomemus ambas ue/

ä

nas incruribus,& balneemus.Succos herbarü co&tos,& colatos cum amyg:

daleo demus, &apozema de calamentho, & de radicibus,de diamarte,&c

fimilibus.Si ex incifione aliquorü membrorü fit,precipiamus phlebotoma.

ri,& demus diuretica iam dicta,

Cáp.

I1T.

De apo[tematibus epatis,

Pofïematä inepate nafcentia duobus funt modis,uel de caufa ex»

É teriorificut de percuffione,uel collifioneW fimilibus, quibus fan

guisinlocoillo clauditur, & apoflema eflicitur , Vel de interiori,

" ficut

—

96

*CONS'XI'A-NTIN'!-' AFRICANT]

quxh

ficutfi inepatequidam humores includantur, & de ipfis putrefa&is apofte/

g

mata generentur . Qui fi fuerint fanguinolenti , generant apoftemata;que

hiec

phlegmones uocátur,Si calidifint & cholerici,generanterifipelas. Simelan

otf

cholici,dura eignuntapoflemata,que in cancrum mutantur. Si phlegmati

ác

ci funt;,apoflemata faciunttumida mollia, Aliquado apoflemata in epatena

li

f

fcütur exoroffa uentofitate quae ibi clauditur,neg inde exire poteft. Curus

t

caufa efl commellio nímia, & parua digeftio. Apoflemata nafcunturin epa

(f

te duobuslocis,in fuperiori parte; uel inferiori.Sifintin fuperiori, contactu

dé

fentitur,maximefi magnum fit, Sí inferiori;intellieitur ex fuis accidetibus,

dia

Accidentia quibus confideratur in fuP?riori parte epatis effe apoftema, ta

pho

lia (unt. Infirmus fentitur orauitatem nimiamin dextrolatere, & doloréni^

Tat

miü interepar & furculas,cum fufpiretuel lageat , uel éibus & potus hecfa

gl

ciat,uelex itineris fe(linatia, & patitur in anhelitu anguflias.Epatis enim fu»

am

periora cum diaphragmatefunt iuncta,tufliüt fine fcreatu, quia materia eft

extra fpiritus inflrumenta . Si calidum fit apoüema,cuin fienificationibus,

plaïl

«

febristungitur nimia,propter uicinitaté cordis ad faperiora epatis,aupmen

p

tatur fitis in initio paffionis,lingua infirmi (ubrubicunda fit, & poftin niere

di

diínem mutatur . In initío cholera rubea emittitur, qua poft in uiriditate &

d

eruginé mutatur, Siapoflema fit frigidü,non fentit dolorem nimium,neg;

fitim:;febris enim eorü eftlenis. Si apoflemafit íninferiori epatis parte, fen»

af

fun

titgrauitatem cibi,& parüdigerit, dolorem quem fentit cum fpirauerit i

ls

nor efl quam quéfentitin fuperiori, Digeftio eft(icca,& dura,& abomina

tio efleis multa,Quod fi apoflema exuentofitate fuerit,orauitatem fub hy;

ly

"

pochondrijs X dextraparte fentit& conflrictione, Cum epar fit fundamen

&i

tum fanguinis , neceffe eftut cü defecerit amüdificando fanguine:fed quod

d

oportet,propter apoflemata, uel propter oppilationes,uel malas cóplexio/

nes,faïlgms perdatfplendorem,& fuam pulchritudinem; unde color faciei

P

in citrinitatem mutatur,& liuiditatem, Síautem epatis apoflemata difpona

L

mus medicanda,oportet ut unde fint perquiramus, Si enim ex calido,bafili

T

ca eflíncidendain manu dextra;& fi plenitudiné corporis trahendus eft fan

n

!

euis,quia omneapoftemain qualicang; membro nafcens,ex colledione eft

fanouinis ad membrum illud confluentis , Quodfi fanguini minuendo ali^

fa

quid obuíauerit, medicabimur ab initio apoflematis ufq ad flatum fui cum

h

t

caufa repugnatiua, & fliptica;fiue bibenda,feu extra ponenda,ut epatiprov

hibeatne materiam illam recipiat,undefit apoflema, C um apoftema ad fla

lt

tum peruem'at,. oportet parumper commifceri hutc medicinz rei diffolutt

p

k

ux,& mitigatiue,& fic faciamus fzepius utrefrigefcentem & repugnantem

rem minuamus : diffolugpté, & mitiganté,augeamus,& cum ad finem pat

[

fionis peruenerímus, medicina noftra ab illa quze fuit n initio diffideat. Sic.

eq(im Precepitquí hancartem nobis manifeflauitmagifter nofler Gialenus,

qui

97

"

:quibanc autorítatem, fundatmentum nobis, & fimilitudinem in medicido

!t

ln

omni apoftemate dedit , Medicina refrigeratiua, & repugnatiua inprimis

hazceritdanda,fuccus folatri,endiuie;arnoploffe,uirgae pafloris,coriandri,

at

lna

borraginis,ramorum uitis, Quencunghorum inueneris,dabis bene coctü

& colatum,cum quo miícenda eft res aliqua epatis confortatiua, ficutfanda

lüs

-

li fpodid,oleum rofaced, & fimilia, Cum res diffolutiua erit incipienda,mi,

?Pa

u

fceamus cü fliptica, &repugnatiua caufe apoflematis, diffolutiua, fícut cat/

fiafiflula,manna,mel uiolatü, rhodofacharum,& fitnilia ficut fortitudo ui/

l$,

debitur paffionis,& qualitates infirmi.Et (imal mifceamus de cóopofito me/

"

dicamine,calido apoflematiualéte (icuttrochifci fantde berberi, & de cam

!"

phora;& uiola,& fandalis,& fimilibus, Sicalor augmentetur fuccü maligi*ïa

f

natidemus cum facch aro,oxyfeeniciamanna, &fuccü cucurbitzfirupum

l

uiolatum,cum amygdaleo,& coríandro,precipiatur infirmo ut obferuet fe

1

amelle,& ex melle factis,carne,uino, & de omni re calida , Stin initio cata/

plaímate indx'guerimüs,*rem refricerantem demus ficut portulacam, corti

"

ces cucurbitzlentigines aquz;uirgam paftoris,farinam hordeifolatrum,

t

pfyliium,& fimilia . Doft cataplafmata ponamus odorifera,confortatiua, &

diffolutiua,ficutde fandalis;sReciperofacet,drach.s.Qyuidà medici fulphur,

& maluam, fungurit cerae albze, drach.5.olei rofa ti,quod fufficit, Epithima

'"

ta facia mïus':R'ecipe oleum myrtinum;citoninum,maftiche,& (imilia;E3ee

l

funtutilia ad curandaepatis calida apoflemata;fecundum canones artificía

les. Siapoflema ex frigore fit, demusdeco&tioné de radicibus. calamenthi,

hyffopi,cum amygdaleo;fambuceleo,antidotum diagalanga, dialacca;día

rheumbarbarum,diacyminum , Qualecüg; horum inueneris,drach.1.& s.

j

dabis cum fucco marathri,uelapij codto;& colato,uel decoctione, deradi/

cibus;uelfirupo de abfinthio;uel oxymelle,Si autem uideamus in urina hy»

!

poftafin;intelligitur mataratum apoftema, deinde demusrem aperientem

oppilationes,& laxatiuam orís uenarum. Si apoflema fitin fuperiori eibbo

epatis, demus diuretica,& urine purgatiua; ficut fpicam, apiu;anifum, ma/

rathrpm,abfinthium,rheübarbarum, hyff'opqm ,& fimilia, Si apoflemain

ä

inferiori parte fitepatis,purgemus corpus cutn apozemate de agarico hie;

rapicra,& fimilia.Si inueterata (intapoflemata uel indurata, & tumentia,de

his Galenusin libro ad Glauconé;D'ura;inquit;apoflemata in epate f inue

terefcant,nunquam ea curare potui,negalios facere uidi, Omnis enim hi

iuímodipatiés faturus eft hydropicus, & plurimum licet poftlonoumtem

pus,indetamen moriuntur, Vidi autem multos in breuitempore morien/

tes,qui fcilicet brenem,& nimtam habuerunt folutionem.Sed tamen opor^

p E

teteorum dicere curationes, D'uritiem epatis ueterem iuuatomne adape/

riens;(icut fpica,eupatoriu,radix lauri,fuccus apij, marathri,endiutz, & i

milia,

rach,r.& s. fi

j

prcæ Ícrup.2,cum fücco marathriiuant, Agarici,d

,

militer,

26

CONSTAN TINI

AFRICANI

t

müiterfpar lupificcum cum uino iuuat fimiliter.D'ialacca,diacoftum,diz

(ir

cyminá,philoniü,& theriaca,& fimilia, Defimplici medicina,omne quod

en

parum ponticü e(l iuuat cum amaritudine fua duricie epatis,fplenis, flo;

r

machi, íiue cocta in aqua , & bibita in ea,feu cum uino . Epithimafaciamus

de,

deoleo nardino,& íreleo,caftoreleo,mafticheleo,& fimilibus , Cataplafma

t

ponamus de fpica;abfinthio,chamomila,caffía; & fimilia, Nutriamus cüle

m

ni cibo, cuflodiamus à erauibus, Si apoflema deuentofitate fiteraffa, & fuv

mofa,epate inclufa; demus fuccü fcariola,marathri, apif,cim amygdaleo;

nis*

;nü

& oxyfaccharo:Trochifcos de abfinthio,firepos de (quináto, apozemade

[

radicibus.Si apoflema fitde percuffione,uel cafu,uel collifione,dent rheum

a

barbari,fcrup.2.cum oxymelle,uel lade,uel rubea,drach.1.& s. cum uino,

LU

ariflolochig lonoe,drach.1. cum aquacalida.Siinfirmus cü apoflemate p

ny

titur calorem in epate,demus balaufliam,bolum armenicum, cum aqua at

(io

noglo[ïg,(olatri.Puluis ualens ad percuffionem epatis,& cafum;Recipeba

gft«

lauftiz,boli, amyli,ana. drach.s.fanguinis draconis, rheumbarbari, laccze,

al

myrrhe,ana drach..&s.fac puluerem,dadrach,r,cumapozemate dero

f

.fa,de maftiche,dearnogloffa.

de

D:[?uä;u fanguinis alþtpat':.

Cap.

D.

hi

d)

MTOII TM r

gC

z

At:fgïuinis fluxus ab epate,multis modis.Sed fanguis diuerlï for

[

L

(

(»

miter exic. Vel enimex feparatione iü&turze,ficut cum fubflan

—r*'vx

z

u

R

tiaeft uulnerata, uelexuenarüapertionibus.Que inter fe diffe

Éw

runt,quía fanguisdeuenis apertis,purus eft & rubicundus, De

d

ii

hulneribus,

niger craffus;& putrefa&us exit, Vterä;in inteflinis neg punv

fi

&urá,neg;torturáfacit.Efl & alia fpecies,unde (anguis purus emanat. Ver

bi oratia ; Sidecorpore manusuelpes incifa fuerint, fanguis unde nutrita

u

W

fuerátad eparredit,quem epar deficiens emittit Similiter nimia foliti habe

re exercitia,& poft quiete diffolutilonga,fanguine ex nimijs collectü exerci

fjsadnatura mittütepatistquem colledu emittit, & cum digeftioneer:cit,

p

d

Hec fpecies ficut Galen. dixitinterpolatim uenit, ficut & epilepfia, & febris

periodus.Eft & alra que à medicis digeflio epatica uocatur,in qua cum diee

t

flionenimius fanguis exit,& quafi lauatura recétis carnis. Caufa hec eft de/

fe&io;digefliug uirtutis,qux mutare debetin epatefüccü cibi, in fanguine,

Eft & fpecies alía exiens cum digeflione,in qua fanguis eftniger ,& lucidus.

f

[

Heca:teft cum epar inperfedu fanguiné cibü mutet:Sed tamé contrariü

habet;uteum ad membr.. reíjciat,ficut cü fibiobuientoppilationes,& coftt

pationes.Sznguis enim permanens in epatelongo tépore neque diuifus per

membra,necelle eft caloreepatis incendatur,& corrüpatur . C'uem poflea

expulfiua uirtus epatisa

T

inteflina expellit,&

cum digeüione emittit, Cum

ergo imellex:erim uscuiuítmedi fanguinis fuerit fluxus, fecundü

fuam opor^

cunitatem-

*

DE MORBE.

COoGc,

ET CVRAT.

LYE,.

V.

99

Jl

tunitatem erit medicádus.Si exapertione fituenarü, demus quod (anguine

lod

k[ïo;

firingat;epar confortet,ficut balauflia;rofam,fpoditi,acatia,bolum armeni

cum,& terra (ierllata,caraben,oümi,hypociftidos,& fïmilia.(þödcüq; ho

It

rum inuenerimus,drach,r,& s.demus,cum fucco arnogloffe, ueluitisfron

(

il

de.Medicem ur,proutin faneuinis fluxude epate diximus, In bibendo mi^

fceamus firupum myrtg, fapam citoniorü, firupá maligranati,De copofita

k

medicina,hostrochifcos demus:Rec.fpodü,uidlg,rofg,aü.drach.s.fangui

leo,

nis draconis,balauftie, futmac,cóchuleg maring incenfe,cupularü elandium,

d

an.drach, 4.carabe,gümi,coralli incenfi,acaciz rheübarbari,an,drach,2,

dl

crocf,iþicg,cäphorg,hypoci&idos,ana.drach.1.fac pulueré,tépera cü fucco

Inty

arnogloITæ,fa.ciens trochifcos;drach.:,da.1,bibere cum aqua frigida.Si flu

m

xus fanguinis exdefe&tione fit mutabilis uirtutis inepate,& defectio ex cor

Raf

ruptionefuz coplexionis, uideamus (i infirmus nitmiá fitim habeat,& abla,

'by

tionem uirtutis appetiug,& colorécitrinü,urini rubeam, de quibus íntelli,

1

gitur,quia defectiofit ex calore. Oportetergo caufam refrigerádi, & flipti

W

cam dare,unde calor extínguat,epar cófortetur,& maxitne fi (itodorifera,

ficuteflrofa fandalialbi & rubei, balauftia,fpodid, & fimilia , Similiter fapa

demalis,& maliseranatis,cü trochifcis de Ípodio. Cataplafma ponanöus de

fandalis,rofa,balauflia,myrta, fuccofolatri, rhodoflomate,& (imilia , Si di

for

geflio erit quaft lauatura carnis,(inetortura,dolore, uel ardorealiquo infir/

m

mi uifcerum,& color in albedinémutet,uel in liuiditaté,intellieenda eftepa

fte

tidominarifrigiditas,& quia uirtus eius fanguiné facies deficiac, V nde me/

M

dicandü eítcofortatiuis,& pará habentibus caloris.ficutgalla,macis;fpica,

Utl

rheübarbaro,lacca, gariophyllo, ligno aloés,cardamomo, & fimilia, Hiaec

let

fimplicia demus,uel copofita,cum aqua ubi cortices fiflicifuerint pofíti;uel

ttà

ubialiqua harum fpecierü codta fit,ualenthuic fpeciei digeflionis . Itemiu

ha

uantanifi,drach.5.&ss. parum affati, & cum fucco apij. Epithima faciamus

T

epati : Recipe mafticheleon,nardileon , INutríatur cum perdicibus, turdis,

phaítanis,pullis,cum aromatibus praeparatis. Cuftodiatur ab omni cibo ad

[fïo

Ti5

digerendum duro:; Nocetenim ei tnultum,Si digefliofan

F

ouinis de crepa

tura fitapoftematis,uel de marcoreuulneris, & fanguis exiens fitturbidus,

& fantofus, quo intelligimus , quia apoftema prius habuerat , oportetdare

;

É

quae de fuis putredinibus mundificentuulnera;& confortentepar.ficut ro;

fa, balaufti, (anguinem draconis, maftichen,carabe, bolum, crocum, &

*

fimilia.FHecíimplicíauel compofita fínt,da drach.duas cum fucco citonio;

j

(i

niorum;uelarnooloffe,que mundificantuulnera de putredine fua,

4

& confolidant ea,& confortantepar. Nutríantur cum iu

reamyliooryzz,& um uitelli

(

o&ilgnti»

þQS,amoglo(Ta cod

3.

m

I

P

r

De hyd!' 6;

T$OQ

GONSTANTINI. AFRICANIÍ

E

Debydropifi.

Cap.

Vs

YX QUE

gl

p

FSES

"E

Yropifis cfl,uirtut&errare mutabilem in epate, Virtuseniti

d

N^

i:

t

E

:

l

)

digeftiua epatis.cum mutare füccü cibiin fanguinolétos humo

f

NUZ

Q resde

fierit,cá quibus &tres humores funtalij; cum inquábee

J

d5

K

(

£

p

uirtus pigrefcatin cóplendaactione Íua, neceffe eft fanguinem

lr

corrópat, quiindigeftus corpus nutriat, Vndefitut totü corpus tumefcat,

nl

fola mutabilis uirtutis. Corruptio enim

hydropifis ergoeftex defectione

f

fanguinis ex infirmitate efl huius uirtutis. INos autem n principio huiusls

f

bridiximus paffiones epatis,qug uel abipfo folo (int uel ex focietate alteriue

ü

membri,ficut Romachi,fplenis,ïnteüini,renum,uelmath'cis.ltem diximüs

$

quod paffiones proprie ep

atis non exeanttria genera morborü,quos dicüt

*

mediciomnia membra patt

corporis,id eft; malam complexionem,p&ïciæ

les morbos,iun&urz fepara

tionem, Galenus dixit.Impoffibile ef hydropi

fim effe fine pafïioneepatis.Non enit naícitur nifi ex debilitate uirtutis di»

tamen 90

geíliug,& (anguinis generatiug.Quod proprium eftepatis.Sed

quodcung epar in fua proprietate deuiciat,uel malorum membrorum uici

b Jb —— 0E —2 15 — 1h— RE — 1

nitateuirtus deficithec, &nó ceffat 3complemento actionis fug.Epar enim

aliquando patitur,& tamen hacc uirtus adtionem fuam naturalem nonpre

tergreditur, Augmetatetamen epatis paffione, & maxime dominan

te,ne»

ceffe efthanc deficere. Neg; enim fuccum cibi mutat, utfanguinem indefa

&iat. Qui cam fit erudus, & indigeflus permanebit, & hydropifin facit.Sihu

tor illealiquas uirtutes inuenerit in digefliua uirtute,mutatur aliquantulü,

fedtamennonfit 'incorruptiïüïm&. Vnde quoddamhydropifis genus con»

creatur,qux hypofarca uocatur ,cuius tumor gqug per totü corpus diuidiC

Hzcfpecies facilis ad curandum eft. Caufa fuefacilitatis,materiz eflboni

tas,& diuifio fia per otmnia corporis membra, V ndequodq; membrütane

tam habetuim quantaeifufficere poffit.Sed fi humor digeflinam inuenerit

pigerrimam in mutidofan

guinem, generatur humiditas citrina, falfa,atgy

mala.Qux cutm grauet epar ut diuidere eum nequeat,neq; müdrficat,neg

d9

membris alijs mandat,neceffe eft ut calor epatis tande foluatur, & fumü fa

ciat,quem poftad uentris pelliculam eíjciat, circundantéuentrem & inteffi

na,quam uocátfiphac. V bi collecta mutatur,&in humiditate aquofam tie

titur,undefpaciainter inteflina,& pelliculam, que fiphac dicitur, implen£,

Sihumiditas huius fumi maior quäm uentofitas fit,fpecies oeneratur,quae

hydropifis uocat.. [nfirmusenim cum mouetur, & aqua illauentris mouev

tur.(icutaquautre inclufa. ecfpecies ceterisfrigidior eft.Si humiditas hec

minor fituentofitate,& fumo, eeneratur fpecies illa qug uocatur áicca,prov

ueptofitatis,& dicitur tympanites.Si enim uentrem

pter ficcitate fubflantie

infirmi percutias,quafit mpanü fonat.Poffibile eft enim hanc fpeciem h

f

ftfiers

dropifis deminore frigiditate nafci, quï;.t humiditas groffa non pote

afe'ria,

DE. MOREB. COG. ET. CVRAT,. LIB, V.

IOI

aéria,(i multa (it frigiditas, Hxec quog fpecies ad curandum dura efl, & -lom»

lj

gaad fanandü , Sedtamen oportetut duobus modis intendamus ad curan;

u

dum hydropifin,ficut Gialenus dixit: Vna eftintentio noflrain uirtute dige

ïgc

ftina cófortanda,ut auferantur einocitiua. Altera illius materie purgatio,&

m

abipfa corporis mundificatio.Sicalor fit caufa unde dipefliua deficiat, intel

b

m

ligitur exfiti infirmi, & febribus, & uelocitate pulíus, & citrinitate corpo/

riscoloris. Cuí magnopere praecipiendum efl, utbibat quod calorem re/

ly

Íriceret.ficut fanttrochifci,de camphora,de fpod'io;de b"efbäfi ,cum fucco

u$

folatri,endiuig,& marathri,& cafficfiftulze purcemus hutniditaté cü fucco

cufcute,uel cü fuccofumiterrg,uel fucco herbe minute arboré circüdantis,

Sifrigidior fit caufa undeuirtus eadédeficiat,quod exliuiditate colotis infir

,

mi certificatur,(itis paruitate, & febriü ablatione,pulfusä;ablata uelocitate,

j

mediciná demus calidaficut diarheübarbarü , diacureuma;díalacca, diaco

flum,diarhodon,theriacá maioré,trochifcos de eupatorIo, deanifo, deab^

n

finthio,athanafíam,firupüde (quinanto, & iride;abfinthio,de radicibus,&

fimilia, Síaqua uel humiditas hydropifis domine£, & multiplicet, & appa

rensuirtutem grauet;non ín uirtute cófortanda itmpediamur,fedad purgan

dam aquam illam feftinemus. Purgatur hzecaqua modis quatuor, uel cum

"

diureticis per urinieam expellentibus,ficut fpica,caffia;afaro,cofto,rheum

barbaro;ariftolochialonga,& rotunda,fquinanto, croco,ariifo, marathro,

apio,myrrha,dauco,&(imili fimplici medicina.De cotnpofitis demus dia/

)

laccá, diacymind,diacoflü, athanafiá,hotmorüfia trochifcos de anifo de ab^

finthio, & fímilia , Secida medícina citrini aquam purgans,curn fudore,&

difolutione eijcit.Quod eum balneis,& fumigationibus efficitur,(icut cha

momileon. Accipiamus anethü,melilotü,abrotonü fatnfucü,coctain aqua

eum quibus infirmiuentrem fuffumigemus. Aliquádo fufficit aqua fulphu

rea,uel marina, T'ertía quae hanceande aquam purgat eftlac camelinü, uri

naeorü,&ferum,Haecaquaiflam ex fimilitudine,& focietate fua, expellit,

uthac aqua extranea qug eflhamida, & fluida;oburet aque fimiliter humi/

::

dae & fluidoe,& copellatfecum exireex quadá fui fimilitudine.Quise purgat

cüuirtute trahedi,uttitbymalus, & lacfüd,cocognidion,ferapini, (lercus

columbinü,eladeríj radices,chalciteos,ireos,euphorbx'ü,colocyntha,fcam

moníum,& fimilia, Q'uarta medicina cum incifioneumbrlici & perforatio/

ne fui, Eecautem cum impletur & aquaaugmétatur, non oportet temere

de hac tmedicina feintromittere,nili cum maiori füfpicione, & in illo fologe

nere,quod uocat hydrops.Incenfio non ualet nifi foli hypofarcie,& aliquan

do hydropifr, Phlebotomia nulli ceneri hydropifx's conuenit,nifi tantü tnu

lieribus hgc habentibus , quía menftruaauferü

hanchabentibus paffio/

nem propteranguinis ablatíonem,qui de eoru

M

orporibus folet egredi,

uclcum haemorrhoide;uel nariü emiffione minuantur,ne q;tamen fempet

I 5v nift

102

CONSTANTINI AFRICANI

fa

nificum uirtusnondü defecerit, Díofcorides dixit: Vrina caprina ma quz/

f

que die calida cü fpica diffoluit hypofíarchá, cum urina & digeftione. Alij

n

dicurit urinam pecudis rufg uel niprg cum fpica coctam

n

militer facere,

lad— fpiffitadinem i

n

ü

Cap.

[

De æf:tïdoti:.

r m

*

gf

5

3

[&is paffionibus quas epar patftur,& Ls caufis, öc qUGm g

d

:

(

:-.:,

do fecundum regulas artificiales curentur , placuit ut po&erius

ít

C

j

medicinam compofttam,epatis paffionem iuuátem, dicamus;

ï

(?'

j

|

& eicóuicinantium ficutílomacht , & uifcerücurationes, non

[

reticeamus, Quorü paffiones in hac particula & quarta diximus. Item quia

Pl

u

hac maxime funt neceffariauulgo,& maioribus propter communem iuua

mentiinuíjsomnibus epatis,& uifcerà paffionibus, Suntautem inartificio

díuería, Quedam enim funtele&uaria, quedam trochifci, quaedam pilulze,

f

ü

quegdam pulueres;alia decodiones, Vndeoportetnos uniufcuiufcy artificiá

proprio attribuere capi)tu'lo Diarheübarbarutm ualens defe&tioni epatis;

t

f

& fug oppilationi,& uentofitati uifcerü, & indigeftibilitati:Recipe cofti,cro

ci,cinnamomi fpicz , drach 1. rheübarbari;drach4. caffie;affari,myrte;fqui

l

nanti,ariftolochie longeg & rotundze,ana. drach.s. fac puluerem, addemel

|

quod fufficit,dans fcrup, 2. uel drach.1.& s,cum apozemate deanifo,uel de

radicibus, — D'iacyminü ualens ad epatis paffioné de frigiditate, & floma

€hi,& epatis,& fplenis, adaperiens & müdificans uentofitatem;Recipe cro

ci,fpicæ,cinnamomi,afari,camg,ana.draCh.s.co&i,-fquinanti, myrrhe,ana.

drach.:. & s.facpulueré, & adde mel quod fufficit,dansdrach.2. uel . & s.

fecundam uirtutem cum fuccoherbarü & oxyfaccharo. — Dialacca ualens

adoppilationem epatis defrigiditate,& duricie & apoftemate inflomacho,

uel epate,& ad dolorem fplenis, & omnem fufpicione hydropifis,& ad uen

tofitatem hypochondriæ:Recipe lacce,drach. 25. cofti,fpice,carpobalfami,

xylobalfami,caffie;afart.cinnamomi,croci,fquinanti;rheumbarbari, ,mafti

ä

chis,ariftolochie longe & rotundg,ana.drach.9.myrrhae;gentianze, mara

thri,ani(ï,agij,polij.,gariophylli,tymim',eupator j.abfinthijnucts mufcate,

cardamomi,cubebe,ana. drach.s.fac pulueré,adde mel quod fufficit, dans

drach.2.uel drach.:. & s.cum fucco herbarum predi&arum,uel apozema;

tederadícibus, .. Diarhodon ualens dolori epatis,& flomachi,& pü&ure

J

cholereg rubez & febribus,corrüptionidigeflibilis uirtutis : Rec.fpicze, cro:

ci,afari,caffie,(quinati,cofli,cinnamomi, fpodij;maflichis, zqualepondus,

rofx,quantum omnes aliz pecies,fac puluerem,adde mel quod fufficit.

Antidotum ualens d

ri epatis defrigiditate coplexionis, & uentris in^

flationi;ininitio hydropifis,& contra uenenü;Recipe myrrhe,drach.7.cin:

namomi,

DE MORB.

COG:

ET CVRA 'T,

LDIB;

V.

10$

[llil

hatomi,drach. 4.& s. piperis albi,drach. 2.coftithuris;ana.drach.r, & s

n

facpuluerem,& temperanscum melle quod fufficit,dansin modum auella

t[i

ngcum melicrato. — Aliud ualet craffe uentofttati in flomacho;& in uifce;

ribus,dolori epatis, X fplenis,& eftloannis Damafceni: Recipe,caffig,amo/

mi,fpicenardi,marathri, apg,amü caüorel, anüolochlg longe & rotundze;

thuris, afari,anethi (eminis, carui ,cymini,ana. unc, 1. cardamomxmalons,

cinnamomi,cardamomt mmorxs,garxophylh, 1ng1bens,p1perls albi,& ni

10

eri &longt,ana drach.1,& s.cinnamomi unc. 2. mellis quod fufficit,dans

u$

drach.1.&s.cum firupo,uel uino,

. Diacyminü,Galeno tefle;in de copo/

It

on

fitione medicamentorü, ualetad omnem dolorem uentris, qul ex fngxdltæ

teeít,(lomachu fanat,cibum digerit, oppxlauonem epatis aperit,totutn Cof

ll

pus calefacit;iuuatad dolorem fplems,qux de frigiditateeft, & deuentofita,

U

tecraffa,X phlegmatica : Recipe cymini, drach.so.infufi inaceto die ac noz

(Q

&e,& poftdeficcati;& affati, demnde fac puluerem & accipe croctgalange;

læ,

fpice,amomji,afari, ziíngiberis, gariophylli, piperis longx,cmnamon'n m2

li

cis,mafüchis,nucis mufcate;cardamomi, ameos, marathri, caffize ,apij,rue

Is

tg;carpobalfamifolij, ana.drach.7. & s.facpuluerem, meladdens quatum

TO

fufficitdain modum auellang,.

- DiafindelíconIoannis Damaícenft, ua

Ü

letaddolorem ftomachide phlegmate;aduentofitatem craffam, oppilatio

d

nem epatis aperiens,da drach,r.& s. Recipe zingiberis nieri,longi, & albi;

lt

fplcg,camg,carpobalfamx,folq,pyrethrl cardamomi maioris,gariophylli,

r

maílichis,amer;an, drach., apijanifimentse, ana.l'crup 5.tmel quodfuffv

0

cit. LDiacrifis,ualet oppilationifplenis, pun&urze epatxs,m ibitio hydropx

d

fis, & umuerfahter dolori uifcerum de frieiditate : Recipe emnamommi, crov

€i,fpicae,afari,fquináti,ana,drach,o. cofti, ariftolochiaelongze;caffig;folii ;

emaflichis, marathri, fcariolg, feminis apij, gentiane, carpobalfami, laccæ,

)j

ana.drachmas 4, calami aromaucl,ganophylh cardamomi matoris,& mi^

noris,acis,ana.drachmas 4.fac puluerem,mel quod fufficit,

Allud f l^

l

militer Galeni, quod uocatur dlatrxonplpereon ualet ad uitreum phleg;

main flomacho diffoluendum,uotmitum phlegmancum aufert, flomachü

frigidum,& nondigerentem confortat,conuenit epllepucxs,podagncls de

phlegmate fenioribus, & putredinem colle&am babentibus in corpore'Re

cipe piperisalbi, & niori, zingiberis, fpicz , xylobalfaml,apn, petrofelini,

j

ameos, pyrethri, marathri, ana. unc.1, amomi, llqumctg ; abfmthq, ca[]':g,

ana; drachtnas7. cardamomi;oariophylli, cinnamomi, croci, cyperi;ana.

drach.2.anifi/fifeleos,ariftolochie longe, & rotundze,maftichis, afari, ana.

drach.s.cofti;macis,ana.drach. 2,mel quod fufficit,da in modü auellang.

Diaroma, ualetad craffitudinem phlegmat flomachi, & digefibilem

uirtute confortat,mflatlonem aufert,colorem cla

ficatmentem acuit,uetn

mütate laterd tollit; Ante cibá & pollcibü da'Rec.fpxcg,camg,ganophylh,

4

maflichis,

AFRICANI.

104

CONSTANTINI

K

maüichis,cinnamomi,äfari,ana.unc.l.cardamomi maioris,croci, fandali,

f

cïtgiüi;c"übeläg, cofti,macis,gallig niufcgtg, zingiberis,anifi marathri, ana,

a

unc.s,nucis mufcate,lioni aloés,calamiaromatici;an,drach.5.fac pulueré,

accipiens meldefpumatü,mittetantundé citoniorü,uel malorum,coque in

br

ei

: fpilïïtudinem mellis,tempera cumhis fpeciesillas,

Detrochifcis.

C4p.

VIIL.

M

T

9

fs

nj

NI

Rochifcidelacca,ualentes ad epatis,fplenis;paffione de caïdr&*

3

&apoflemate: Rec. lacce,rofe, fpodij,abfinthij, eupatorij fuce

q

i

D

ci,ana.drach.s.rheübarbari,drach. 4.fquinati,drach.2.tempe

D

Va

Iracüfucco marathri, uel endíuiz, fac trochiícos drach.x.'&,s.

d

biberec

um fucco herbarü,& dkyfaccharo.' Trochiíci derheübarba,

t

ro, ualentes ad coflipationem epatis,À fplenis,flomachum confortant; Re

cipe,rofz ab(inthij rheumbarbari,ana. drach.5.fpodii,fpicae.fquinàti ac

d

d

czs eupatorij fucci,ana.drach.x.fandali citrini,croci,caffig.dragaeanti, ma/

flichis, af.fcrup.2. tépera cum fucco marathrifactrochiícos, drach.2. da

cum fucco herbarü & oxyfäccb aro, Trochifcideanifo,ualentesad frigi

dirate, & ad dolore epätis,fplenis,üpmacbf,öc uentofitate hypochondriz;

Recipe anifi,marathri,rofe;an.drach.7.liquiricize,drach.s, fucci liquiricie,

al

d

fquinanti,maflichis lacce,fpicze,ana. draþh.&eup;t'ofü,d'rach.;.coüi, aíae

)

ri,cafTize abfinthij,fpodij;ana.drach,2. tempera cum fucco apíjfactrochi

fcos,drach,r.& s.da cum (ucco herbarü,

Trochifcide abfinthio,ualétes

addolorem flomachi,oppilationé epatis aperiüt, iuuantfebrem phlegmati

cam;Rec.anifi,marathri;abfinthij,rofe, amygdalg amarg,ana.drach.5: afae

l

ri/fpiceg,fquináti;apij feminis,ana. drach.2.rheübarbari,fucci eupatoríj;an,

drach.i,tepera cumfucco endiuig,& fac trochifcos,drach.x.cum fucco her

barum, . Trochifcideeupatorio, ualentesad flomachü, & epatisoppila/

tionem aperiüt,rigoré phlepmatice febris mitigát; Rec.abfinthij,(quinati,

— v Y* — 1

fucci eupatortj,rofam arathri,maflichis,ana.drach. 4.anifi,dragagáti,fan

—

L

dáli citrini,fpodij,ana.drach.1.& s. tempera cutn fücco endiuizefactrochi,

Trochifcide

fcos drach.r, &s.da cum fucco herbarum,& oxyfaccharo.

rofis,confortant e-par,üomachum:Rec.drach.:o.lïquiriciæ,drach.c.fquü

nantifpice,marathri,fpodi; dragaganti,ana,drach,2. tempera cumfíucco

endiuiz, factrochifcos,drach. 1. cum fucco herbarum, uel maligranati.

. Trochifeidefpodio, ualentes febribus acutis,de calore epatis, & ad coti,

nuam fitim, Reciperofe,drach..fpodij.femtnis portulacg;fucci liquiricie,.

EO PUNe M NE EME r r ROPU EE i m

afi.drach,2.draga ati;amyli,an.drach.x.facchari,drach. 4.tépera cü fucco:

um

hifc

uel uifco pfyllij,factroc

s,drach.r, da bibere cum fucco maligranati.

4

x All) trochifcide (podidaxatiui;ualentes aduerfus tertianas, fitim,calore.

aratüz.

egg:is,üomachi, utinlibro loan, D'amafceni, cui titulum fecit;praep

ecipe

Al

DB MOREB, COG, ET CyvRAT. LIB, v

io$

Ifi,

Rec. lþodij,r'ofg,croci,ana.drach.2.:myli,

dragaganti, oummi arabici fca

fiolz.feminis citroli;melonis,cucurbite;cu

J

cumeris, omniüm mundatorü,

ein

Íeminis portulace,liquiritie;ana.

drach.x, & s.tépera cum fücco citoniorü,

Trochifcidecam phora,

refrigerantíncenfionem epatis,caloré,acutas fe

bres, Recipe rofz,drach

5.gummiarabici, dragaoáti,

fpodij;ana. drach.4.

eucumeris,feminis portulace,citroli,

Irquiricig;an.drach,8.croci, 2

$. caphorze,s,

amyli,

cum (ucco abfinthíj tépera,

D

Altj fitniles cáphcrati;Rec.ro»

l

fz fpodij,(acchari,ana.drach.c. fandali citr

lU

Ini, draeapáti,feminis portula

X

cg, fucciliquiricize, ana.drach. s. fetninis c

ucumeris,lioni aloés,croci, cam

,.s.

phorg,ana.drach.:, tépera cum uifco pfyl!

Ijfadto cum aqua rofata, factro»

€hifcos,drach.r.

"

Trochifci de berberi, ualentes ad cöftfpationem epatis,

fplenis;ín initio hydropifis cà calore:Rec.berberis,drach,7. rofe,

t

fpodij,lae/

iU

ææ,croci,ana.drach.5.fuful,(picæ,gariophylli., coftü,

fquináti;ana.drach, 4.

ly

4heübarbari,fandal1';marathri,aä.dräch.4.cufctitæ,

drach.s.factrochifcos

-drach.r, Da bibere cum (acco marathri, & endinie,

cüfaccharo,

Ali (j

à

militer ualentes acutis febribus,ffiti,

apofletnatibus epatis,& flomachi,Rec.

"

"

berberis,drach. 4.rofg,

drach.12.manne;líquiriciatcucumeris feminis,fpo

dij;fpicz, maflüichis, eupatori] fucci; ana.drach, 2,rheübarbafilacce.croci,

.ana. drach.:.fuful, drach, $. tépéra cum uifco Pfyllij.fac trochiícü, drach.x.

)/

dabiberecum fucco marathri,

Trochiíci deuiolis , mitigant incenfio,

li

nemdecholera rubea, utne

qepar, neg;flomachum puneat, foluunt cali/

diffimamnaturà,&

qui abominati funtpharmacia ; Recipeutolze,drach, 4.

rofae facchari;ana.drach.2. fpodij,-fucci liqv.'xirfcfæ,femim's-portulacg,fandg

Át citrini;ana. drach i& s.feminis cucumeris,dragaeati,maflichis,(cammo

"

Aíj,ana.ícrup.2.factrochifcos,da bibere cum firupo prunorü, uel cum apo

zetnatede manna,& caffiafiftula, uel oxyfenicía. — Trochifcide fandalis

:ualétesfebribus,& fiti nimiz,calori epatis,flomachi,

lingueficeitati:Rec. ro

fe.fpodii,

facchari ana.drach. 4. fandalicitrini , albi & rubei,feminis portu

,

laez,feminis cucumerts;fucci li

quiriciæ,cim*oli,camphoræ,dragagätf,ana.

drach.r.& s.tépera cü uifco plyll factrochifcos,cum aquarofata.Da bibe

recum ucco maligranati;nel mali cucumeris, uel apozetnate oxyfcnicie,

uel caffiefiflulae,manna. Q urfi funt calidiffimi,& uentres eorü propter calo

rem fliptici,accipe medietatem huius confectionis & iungeícammonij affa

&£i.drach,r. & s.dans bibere cum firupo prunorum,uiolaru. Alij trochifci

laxatiui,ualentes ad doloré epatis,& hypochondriz,cholerz rübee,incen

fione nimig,apoflemati fanguinolento:Rec.rofæ,(pod'g',fandali,'abfinthij',

ana.drach.s.rheübarbari fquinanti fpicze;ana, drach,s. Ícámoníj,fucci ew

patorij,fucci liquiricize,ana. drach. . tempera ci

fucco marathri, factro

chiícos,das bibere,drach.:,cutm fucco herbarum, exyfaccharo.

Depilulis

XoG

CONSTANTINI

AFRICBN-l

Cap.

VIIL:

T rpmum

De pilulis e» pulueribus.

di

DT RE NT

'Tlule dearomatibus Ioannis D'amafceni, ualentes ad doloré fle

,

i

I machi de phlegmate,& mundificantftom achü de putridishu

)

P

moribus,decerebro ad ipfum defcendentibus, da drach.s.ieiu

[ NUA

ES

—

N

4

no cum aqua calida : Recipe calami aromatici, cinnamotoi,cu«

oäw

y

beb3s,nucis mufcatæ,macis,(picæ,carpobalfamf,cymfnf, fquinanti, mafti/

croci,drach. 4. &s.fac coqui omnesillas

d

chis,afari,gariophylli,ana,unc.I.

fri«

ufgy ad tertiam,cola, & fuperpone 28, unc.

aloés, &

fpeciesin12. lib.aquae,

40

6, unc,myrrhe:omnia puluera

to,& dimitte ad folé, femperqymoue,donee

Aliudeiufdem ualet ad dolorem epatis; hy;

fK

bene poflint formari pilule.

sl

faccum eupatorij,mirobalanos citrinos,ana,

dropicis : Accipe hierapicra,

drach.5.turbith,drach, 4.laccze

.drach,2.rheübarbari fpicae;drach.x.& s.

mi,

an.drach.r.tépera cü fucco folatri,dabibe

i

-anifi,apij,fquinäti,carpobalfa

re,drach.2.cü aqua calida.

Aliuduales t&ericis e'ijciädæ putredini de

epate,& flomacho,conítipati

onéapertüt fplenis,caput müdificant:Kec,hie

rheübarbari,drach, 4.fquinàti,drach.s.

fap*icra,drach.7.äanthij;drach.s.

afi.drach. 2.cüfucco apij temperás,da drach.2.

cüaqua calt

fpice.fcámonij,

daieíuno. Aliudexlib.

perfe&ionis Ioan.D'amaf.ualés diuturnis febribus

de diuerfis materijs, doloriepatis,ininitio hydropifts. R. fucciabfinthij;mu

E —3

robalantcitrintrheumbarbari,fucci eupatori)',alOäs,croci,maRichis lacce,

anifi,fumiterrg,hierapicra,equale podus,tépera cü (ucco folatri, dadrach.

iinnode, Aligdeeuphorbio,ualétad purgationé aque citring,& omnis

- . C5

materig hydropifis

,& addolorédorfí,& ad podagrá,que de frigida fxt mate

ri2, K.euphorbij,d

rach.a.fuftis tithymali,drach.ï.amoniaci,ferapmt, opo

meu,fpicæ,cafiïæ,aniü', maflichis,

*pana*cfs,bdellij,apii feminis, petrofelini,

an.drach.8. facpulueré; & frica cüamygdal

eo,tépera, cüfucco marathri,

da&à drach. s;

Pilulc de

ferapino purgantes aquá citrina,ualent ad dolore

flomachi,dorft, uentofitate laterü, inteflinorü,

ilià doloré defrieore: Rec.

ferapin i,turbith, fuflis tichymalt,

ana, drach.2. bdellij,gpä,marathri, anifi,

chebuli;ana.fcrup. 2,amoniact,

opopanacis,

afg,cymini,cicute,ana.drach,

dadrach.1,& s.uel 3.

Puluis

VA AL ^ o elbeEm. "M l87

s.tépera cü fucco calamenthi,faciens pilule;

i

purgans aquam citri

:

nà,apoftemata diffoluens,epar confortans; Recipeab

n

a

finchri,turbith,ferapi

ní.an,drach.s.apíj feminis,petrofelini,marathri;ani/

fi.ireos,ana.drach.2. fcämonij,tl'thymali fuflis,

ma&fchis,fquinanti,cinnaæ

Ra09 m

Aliud u

momri,ana.dra-h.1.fac puluerem,dans cum fucco marathri,

oidas,corruptionéflomachi,& ad mu

lens ad frigiditatem epatis,hgmorrh

tatione coloris, Rec.maüichis,gariophylli,

caffie;afari,rofe,an.drach.s. cy

mint,marathri;anifi,abf thij,afx.drach.2;cardamomi,cinnamomi,mäna,

gdaleo

D

(quiniti,feminis bafilicon, af drach.r.& s. fac pulueré.frica ctiamy

eiuno,

& faccharo quantumalig omnes fpecies,da drach, 2,cü aqua calida i

Aliug

DE MORBEB, COG;,

ET CVRAT.

LIB,

Ve

107

fs

Alius purgansaquam cítrina, & ualet humidze naturze, þ'affiom' colicze

dé uifcofo phlegmate, & uetofítati; Recipe farapini,cithymalifuflis;apíj fe,

lu

dl

minis,aequale pondus,fac puluerem,& da drach.2. uel 5.cutn aqua ealida,

(

- Aliud ualens adfrigiditatem flomachi, & indigeflibilitatem, faftidinm,

!

eEvyuay,inflationem uetris,oppilationem epatis & fplenis., aperit: Recipe

I

zingiberis, drach.c.orieani,maftichis, thuris,cargi, cymini,piperis, ana,

drach.5,marathri, anifi,apij, dauci,ameos, af drach.1. & s.fac puluerem,&

Y

et

fricacumfefameleo,& faccharo,pone quantü alie fpeciésomnes,da drach.

ly»

4.cum aqua calida,melicrato, — Aliud confortans epar,oppilationem ape

riens epatis,ualens in ínitio hydropifis;Recipe myrrhæ,ccüi,pam'æ, fpicze,

"

$

afarí,carpobalíami, zquale pondus,marathri apij, fcariolze feminis,&ane

thi,duplum, & de puluere,da drach.1.& s.cum aqua.calida,Sruelisproptet

be

d

iCteríciá iunge 0. partes de hierapicra;[da drach.3. cüá oxyfacharo,& aqua

calida.Siuelis propter aquam cítrinam iunge s. partes fagapini,

lig

Cap.-

Ix

PT TIA2TG

De ápozetmatibus €7 ]ïrupi?.

d

A

$s

Pozemaderadicibus,ualetconfortando epatï,fplenï,reþü opr

j

2

Y *—Qa

F**

,æ

pilationéaperit, hurhores craffos diffoluit ; Recipé cortices ra/

u$

ä

[4

dicis apij,drach.1o. radicis endiuize & marathri ana.drach.c,

"

m

—

45 cufcutg,drach.s.uiolg, facheze, abfinthij liquiritie, c,;i'þiilorum

h

-üäüeri

s, ana.drach.s. marathri femen anifi apij, fpice, eupatorij, drach.t.

l,

omniatrita coquein 5.lib.aqug;ufq; ad unam,s,cola.deinde mítte imànnze,

I$

drach.2o.caffigfiflulze drach.15.Item cola, & da tertía partem cum drac.1.

(j

fucciabfinthij, drach.s. & tresdeindeadde amygdaleum, datribus diebus

0

continuis, Aliudde radicibus, ualens frigidc? epati, oppilafionem ipfius

,

aperit, & fplenishumores craffos eijcit,cum urina quartanas iuuat: Recipe

apijradicis,marathri,ana. drach.ro.abfinthíj (quináti;ana.drach.c.rheum

barbari, hyfopi,calamenthi,drach.s. anifi,afari, caffíze, ana. drach.5. coque

L:]

"

intreslibris aquae uíque ad duas libras, & s.cum quibuídam trochifcis &

]

amygdaleo. — Sirupus defquinanto,ualet ad oppilationé epatis,fplenis,&

l

uentofitati hipochondriz, in initio hydropifis; Kecipe fquinanti, abfinthij,

cufcut,ana.drach. 20.marathri;anifi;aptj,ana.drach.1o. Omnia coquein

/

7.lib. aqux ufg ad 5 deinde cola, & poft mittefece fuà, in s. libris aqua,&

/

ufg;ad s. coque & cola, Adunansutraq; colamentha,& ponens tantundem

facchari,coque ad perfectione firupi.D'a unc.2. cum fucco endiuíze, & ma

j

/

rathri;beneco&to &colato. — Aliud deoxyfaccharo,ualet ad calida corpo

ra,&fan gufnolentas febres atg; cholericas,prodefï epaticis, fpleneticis, de

calore:ecipe marathri radicis, & apij, atq; 'enc!'fuig,ana.drach.2o.rofg, ma

rathri,feminis anifi,ana,drach.1o.fpicae;apij, a

ach.s. omnia ip $. libris

aceti,& 4.aquae coquead medietaté,poflcola, miltens tantundem faccha

:

E

ri, & coque ad Pcrfe&ionem,dg unc,i,cum ggqafrigidä.

De catharz

108

CAOVNST:ANTINI* APFRICANI

at

Decatbarticis.

Cap. X

q

3.

5 ;;pïïww

Xymel ualet ad frigiditatem epatis,& flomachi,diuturnasfe

diis

|

bres,duriciem uifcerü,tumorem fplenis, craffos chymos inci

e

s s

perf

aJr

u

dit,putredinem antiquá mundificat:Recipeapij radicis, mara

[

[— —

mqt

thri:fquinanti,aü.unïc. 2,marathrifemen,anifi,apij, a. unc. t«

dor

picgm'al'lichl's, afari,caffize,

calamenthi agreflis,& domeflici, petrofelini,

L)

fen

dauci,ana.drach.x.gariophylli,cardomomi,zi1

ngib,eris,-aü.drach.5.omm'a

n

cola, & pone tantundem

in 10.lib.aceti, & 10, aquae coque ad medietatem,

ii

mellis co&ti;& defpumati,coquens ad perfectione,

Sirupusde abfinthio;

colicis fi/

lu

ualet epaticis flomachicis,

craffitudini fplenis, i&tericig de calore,

ds

cuícutze, uiolae,lt

militer,oppilationem aperit: Recipeabfinthij,drach.2o.

al

quiritig,.ana.drach.1.capillorum ueneris.fquinanti,praffij,tmarathri, ani^

d

apij feminis,folij ;calatnenthi,

ft;ana.drach.s.fpicz, eupatorij,caffize,cofti,

lj

ana, drach.5.omnia coque in 7.lib. aqueg,& coqueu

fq; ad s.cola,& mittefe

fj

cesin 7.lib. aqux,& coque uígad 5.aduna ambo calamétha,mittens 4.lib.

l

facchari;& 4.de fapa:deinde coque. Accipeininitio decoétionis cardamoe

q

mi,croci, maftichis, cinnamomi,afari, fác puluere deomnibus,mitteinrae

Ái

fum pannü ut colentur,

& coquantur;poné intus ad perfectione,Da bibere

ol

ünc.1.cum aqua calida , Qui uult laxatiuum,accipiat unc,5. & p

onatfcam^

moniá,fecundü qui oportet, & det biberefecundülaxatiud, ^^ Sirupusde

fumo terrae,ualet incilioni cholerz rubez,fcabiei, puflulis,oppilationi epa/

tis ap—eriendg,lientericos iuuat, colore clarificat:Recipe mirobalani citrint,

uiole,abfintij.cufcutzafi,unc. 2.omnia coque in 8.lib. aqui ufg; ad tertia,

deinde cola, & accipe tantum fücci fumi terrg bene colati,& facchari quan

|

tum colatura tota fuerit;& iterüm coqueufq; ad perfectionem, dans fcrup.

s.cumfcrup.1, fcammonii,

&amyedaleo, & ficut laxatiuum conuenit dare

:

unc.. Sirupusde ireo,ualens ad frigiditatem epatis,fplenis,

& h ydrdþfæ

f

cis, & ad apoftemata,& uétofitatem nimiam foluit;Recipe ireos,drach.5o,

,pra[ïij,ana.drach.ls.polij,tamaricfs,maraæ

fquinanfi,liquiricig,calamenth1'

[

thri;anifi,apii petrofelini;ana, drach.8.dauci,ameos,

eupatorij,fpicae, afa/

ri,rheumbarbari,an,drach,s.omnia coque in 20.lib.aqu& ad medietatem,

& cola,deindein xo. lib. aquae feces mitte,& item coqueuíg; ad medietate,

& cola, & omnia colamenta aduna, D'einde pone fapae lib.:o.mellis $.tniít»

tein prima coctione maflichis, piperis longi,cinnamomi,gariophy!li,ana.

— €U 0 P " --

drach.1.&s.omnia puluera fubtiliffime, & in pánoraro pone,& ufcy ad per

re unc-1. cum aqua calida.

fe&tionem co&tionis coque, dans poft bibe

— —

. Sirupus de calamen

t

ho

ualetfpleneticis,

epaticis,üomachiäis,öc uniuer

faliter uifcera babentib

"À

igída, Recipe calamenthi agreftis,& domefüici,

ana.drach.20.marathri;apij,anifi, petrofelini, capparis radicem,dauci,pov

MT a RPE R

omnia coquein io.lib, aque ufg ad medie^

(fj-fptaifä,(quinätigana.drach.8,

£atem

——

DE MORB. COG. ET. CVRAT. L!BV. M.

1o9

tatem,coaduna utrág coia'mentä,ponens tantundém mellis, & in initio co

quendi mitte fpicze, caffig,afari,oariophylli,cinnamomi,zingiberis, mafli

id

chis,croci;ana.drach.iomnra fubtiliata in pannum rarum pone; & uígjad

n

Melicratum aliudde aro»

'l'

perfectioné coque,da ünc.1, cim aqua calida,

tnatibus,ualetadfrigidam, & humídam cöple'xïonem, & quibus phlegma

ll

dominätur?& frioidistemporibus,uel reg'io'nibus,üomachü cófortat,calo

ld

reminaturalem excitat, uentofitatem expellít, frigiditatem renum, & uifce/

t

0

rum calefacit; Recipe melperfe&e coGü cumleni foco,& deinde fputmatü,

mitte in initio coctionis ma&ichis,fpicæ; Croci,'cinnamomi,-zingibefis,ga/

f

lange,caffig, eariophylli;cardámomi,cofli, afari;piperis logi, ána.drach.1

li

&s.omnia fubaliter pifta,&c in fubtilem, & rarum pone panmum, & coque

lu

adperfediionem , deinde Ícrup.1, üel 2,mitté demufco,& dabibere,anic,i.

l,

uela.cumaqua, — Ápozema Loannis. Damafc,ualens epaticis; Recipe fo

Íe

ij cufcutg;abfinthij, fquinanti,capillorum uenerís, ana.dtachmas. 2. prat

b

fij;drach.s.chamedreos,amer, ana.drach.i & s.otnnia coque in aqua,& co

0j

latadabibere, — Aliudualens inflationi corporis,& hydropícis,friciditati

t

epatis,& eius dolori;Rec, chamgdreos,drach.s. praffij anc.1. & s. fuflis uel

"

fucci tichymali, drach.y,& s.cococnidij fimiliter, fumi terrze, dfach.i. &s.

j

EEE

t

öm'nia cog?an;ur ,& colata biberedentur,

Deidlericiá.

Cáp.

Xi

b

K

Q

Omen jcse üenità uöiucre aurei uel ctocei coloris , qus in

E

E

Aa

13,

';:

N

zílate media folet incholere deferta , Sed diffinitio i&tericiae

n

;.

I2

M.

magis propríjs conftans differentijs, à fui effentía fumptis, & à

N

X

»

cóplemento fu actionis, talis erit:I&ericia eft comixtio chole

"

rubeg,& fanguinis,diffundés fe per omniía mébra corporis cü fanguine,

U

& apparensin corporis fuperficie.E(t auté duobus tnodis,aut de caufa prg

)

fenti,& exteriori,autde praterita & interiori , Recentia qug corpus patitur

exterius.funtreptilium terre uenenoforum tnorfus, uenenofa potio,cofue

tudo cibi, & potus calidiflimi,fanoumem incendetis, & cholericutn facien:

tis.Intelligimus hec ex inquifitione infirmi,& manifeflatione fui. Draeterita

!

2

multipliciter diuiduntur.Quxdam à natura confortantur,in fübtilibus fgci

bus cholericis diffundendis , & in fuperficiecorporis expellendis, undege

neratictericiain febribus acutis,nunciatiua falutis &liberationis morbi,ni,

le

ficante 7.dies uenerit, Tunc enim apparitiono exactione efl naturali, fed

potius deacuminemorbi, & de preaalitudine eius in natura, quam perfecu

tuseftmorbus utres prenüciatitianon in fuo tempore offenderetur. Vnde

1

Hipocrates in Aphor, [&ericía que in febribus

s ante 7.diem apparue

;

riciaexalia naícitur caü

rittimoré portendit. Que poft 7. falutem. Item

morbüin.

/

fa,ï.id efl; complexione epatis corrupta , propter quemlibet fuum

K

hac

o

/(COONST ANTINI

AFRICANI

a

hacparticulaiam dida , Vnde eius uirtutes deficiunt naturales in compïerï

dls actionibus fuis (ecundü quod oportet . Ideo necefle eftut pars cholerica

:

(i

à (angume díuifa,&ad fel no miffa,permanet in epate ctaufa,nblq; multipli^

[i/

cata;tingit epar,ut cholericü faciat. ch fpecies i&tericie praemittit ahquæm

caufam fui nuncnattua, fí cutcorrupuonem actionis naturalis , maeiem cor^

j

d

poris, doloré, & graultate é dextrilateris. Etiam & altera in qua f1 patitur fel,

lis fubüantla,& eius uirtus deficiat, folés ab epatecholerarubeam trahere,

!

t

ficGy in ipfo cholera remaneat, unde fanguis tingit , Alia eft de oppilatione

d

propter apoftemain uijs,per quas cholera ad fel eranfit, unde fit utadepar

redeat,& indeper totü corpus cum fanguine fediffundat . Quod fiinferior

f

[

uia fitoppilata,aícendit ad faperiorem uiam, quae ad flomachütendit. Vn»

de citrinitas efl faciei,& amaritudo oris,faliue ficcitas;in flomacho calor &

Pl

d

fltls.Vrmg color albefcit,& dxge&wms propter ablationem cholergtingen

tis,Si oppilatio in (uperiori uia fitad lomachum tendenti, augmentatur ad

inteflina curfus cholericus ,urina & diceflio tmguntur apparet in urina

d

d

ruüfam utum,uel quafi cinnaberin & fputma fuperíus citrina. Ege[ho corru

1

pta eft&plurima.I&ericia ex paflionefellis eftfubita, neg; plus coloré cor^

rumpit,quam utcitrinus fit,neg; epar ab a&tone fua contrahitur.Item quar

4

Í

ta eftictericia quae ex complextone uenarutn eft corrupta, cum ultra quamn

titaté naturalem calefrant, Inde enim incéditur fangws quiab epatead lpfas

tendlt,ö( cholericus fit, fict IcQyiétericiam eienit, Allquando in corpore icteri

cia apparet nigra, que caufa defe&tionis fplenis euenitin trahendafece far

uinis,& turbulentia fui, Videntes ieitur i&tericiam & eius mtelhgetes cau

fam,uidendü efl fi habeatfebres , Qxas fihabuerit,& i&ericia antefeptem

dies apparuerit,& antequam immineat fionü co&tionis & digeflionis mor»

bi, peffimaeft, & timorem mortis nunciat, neg; intromittendü eftde cura^

:ä

tione fua.(lgod fi in diecretica appareat.ficut 7,uel.9. uel.1r.uel r4, & poft

apparitionem fxgnum eritcodtionís,& leuitatis morbi,laudabile eft,& falu^

tem nunciat, Heciericia oportet ut curetur cum medicantibus choleram

rubeam & refrigerantibus.ficut funtapozematade prunis,oxyfeenicia,ma

hsgranans,fucco cucurbitae & fimilia . Cum corpus autem mclptt declina^

re,& acumenfebris extinguitur,cholerárubeà deponamus,cü fucco cufcu/

te,uel folatricum caffiafiflula,& manna.Demus ptifaná cum oxyfaecharo,

Nutriamus cucurbita lentibus, atriplicibus,blitis,& fimilibus, Cataptafm:

ponamus fuper epar,de fandalis,rofa,horde: farma,camphora, temperatis

fucco folatri,uel portulace.Febre ceffante, & in corporeictericia permanen

te,demusinfirmo marathri fuccá,& folatri,cufcutg,cum oxyfaccharo, Tro

chifcos de cáphora,de fpgfftio,de (andalis,de lacca,de rofa. Nutríamus per;

dicibus,phafranis.pullis:otonia cü aceto coquantur,& faccharo . Lauemus

oculos cam aceto;& coriádri fucco, uel aceto, uella&te mulieris,Si febribus

careant,

DE MOREB. COG.

ET CvRAT.

LIPB.

V.

31Y

pei

lg

eareant;bafilica minuatur in dextra manu,quantum fufficiat, adiuuantibAuQ

gtate, tempore &confuetudine. Deínde choleram purgemus cum caffiafu

um

(lulaymirobalanis cftrinis,uibla,cufcutg,abü'nthl'o,prunis,iuiubis,oxyfæni

cia,& fimilibus, &cá firupis,pilulis;antidotis,cholere purgatiuis, Sraliquid

C0f

r

hlebotomise öbuiauerit,propter uirtutis defe&ionem, uel temporis frig

z

ditatem;uel ztatis,demus fuccum folatri,cufcate,& endiuie, ataj marathri

u

bene coctum,& colatum,cum oxyfaccharo, Item demus herbarü fuccum,

one

trochiícos de lacca,de abfinthio,de eupatorio.Si calor fit riimiusdemustro

p

'lor

chifcosde fpodio,de camphora,cum oxyfaccharo, Nutriamus cum chry^

folocanna,portulaca,blito cum amyedaleo, Demus ptifanam,pifcesrecen

Vr

tes,pullos cim aceto & faccharo coGtos. Trochifci ualentes ad 1&eríciá, op

m

pilationes epatis & fplem's.: Recipe hierapicra,abfinthij, eupatorij fuccr.an.

Pen

drach.2.rofxfpodij.fquinanti;afari folij,ana.drach.x. & s.laccze, rheübar»

lr':d

bari;ana.drach.x.croci,íÍcammonij,ana.drach.r,.&s, téperacum fucco en»

113

diuiz;factrochifcos,drach.1.&.s.da drach.1.cum fucco endiuig, & oxyfac.

fü

"

charo,Alij trochifci ualentes i&tericis calidà naturam purgant:Reciperofe,

ab(nthij.fpodijana.drach.s, lacce, rheübarbari, fucci eupatorij,marathri,

r

anifi;portulace,feminis (quinanti,ana.drach.i. & s,fcimontj,dragaati,an,

at

Ícrup.2.croci;drach.s.manna,drach. 2,'tempera cum fucco folatri;factro»

fis

chifcos,drach.1, & s.danscum endiuigfucco, & oxyfaccharo,& fucco ma»

eu

rathrícocto, & colato, Confectio loannis D'amafc, ualentes fimiliter:Reci^

pe;laccz,fpodij;an.drach, . croci, fcrup.r, rheübarbari,quartampartem,

4

drach. camphore, fcrup.s. omníapuluera,dans bibere cum apozematede

m

prunis,uel oxyfcenicia , Siictericia de corpore ceffit, citrinitate in oculis re/

"r

manente, flernutationé faciamus cum fucco ficlae;uel cum nigella,uel cum

4

la&e mulieris, aceto uel oleotofato,& fimilibus,

jl

De fbleneticis.

Cap.

xlL

lv

Affio fplenís tmulta affimilat paffiontepatis. Pati£ aut&extribus

ld

morborü generibus,ficut & aliamembra corporis pati diximus,

r

idefi,mala coplexione;morbo officíali;iun&urz feparatione,Plu

rima fplenis pafito,duricia eft eius; Quod n propatulo eft fenfii,quia facile

)i

potefltangi;unde fit, utnon alía fieuificatio fitneceffaría,& cü fplen magis

1

maenificetur,multo plus corpus maceratur, Aliquando fplenetici uomunt

fanguínem cholerze nigrz pertinenté,& aliquando emittitur cum egeftio,

H

ne.Quandocunque eorum appetitus ad comeftionem augmentatur. Etali

quàdo pigritiam habét totius corporis cumn triftítia, & rifus paruitate,quod

contingitex faneuíhis corruptione, & paruitat

usin eorutm corporibus.

(

H

VndeFeldius Alexandrinus;Splen,inquit,rifus elt inflrumentd,cuius actio

»

$

eít turbulentíam fanguinis trahere, Cum autéuirtus deficiat attrahendi fan

"

K 3

)

þguim's

addoerd MP d o

UPE

na

CONSTANTINI

AFRicfANI

£o

euinis turbulentii,remanet in fanguine claufa,& obfcuritatem cum nigré;

d

dine ei przeflat. Vnde pertotum corpus obícurus uadit, & melancholicus;

f

&ideo color corporis mutatur, & niger efficitur, Cum auté fplen turbulen

P

tiamtrahatfanguinis,& feces,ut clarificetur in fua fubílantia, neceffe efl, ut

q

&fic clarus &temperatus per totum corpus fpargatur. Sanguís cum huíus

IBF

fittemperamétiatg; clarificationis, animá non foliciti, & eaudentéredditz

ul

Quod Feldius intellexit,cum fplenem inflrumentürifus dixit:Si fplenis paf

[

fio cure£ininitio, antequá (it cofortatror, & durior, fit facilis in curatione,

al

& obediens ín medicamine. Quod fineglexeris, donec in oppilationem,&

fic

apoflema indurauerit,dura fit ad curádum, & longa eftad fanandu, &

cunm

di

fplen habet durcié,nonroportet medicari cü cataplafmate, & epithimate, &

di

emplaftro, folüexterius,fed etià fortis medicina ad bibendi de£,quiafplen

D

medicina recipitepate craffioré, & fortioré, quia fplen craffior efl epate, &

u

fortior . Opottetergo cü curareincipiamus, doloréfplenis perquiramus;

&l

fifi enificatio ibruideatur caloris, quia tücin manu finiflra bafilica phlebotö

&

mamus,uel uená illam qux inter auricalarem & medicum continetur.fi ta^

W

men tempore,tate,uirtute,St cófuetudine,adiuuemur. Demus fuccos fo^

latri & marathri, tamaricis bene codtos, & colatos, cum trochifcis eupatoe

dr

rij,uel delacca cum oxyfaccharo. Si mobis fignificatio frigidae complexío»

f

W

nis apparuerit, ficut Galenusdwit, quía plurima paffio fplenis de frieidita

tefit,& humoribus craffis,oportetfortem medicinam dari, & diureticatm,

[

le

ficut epithimum, agaricum, flichados, chamedreos;polium,praffium, cer

[

tauream,caparis radices,abfinthium,& fimilia, Fac apozemata,& da infie

mo,fecundum eius uirtutem , Demus oxymel cum fucco herbarum,men»

at

i

£xtamaricis,falicis,apij,petrofelini, & fimilitt, Demus & firuputmn deireo,

de calamentho, Antidoturh diarheübarbarum,dialacca;diapufcam, diaco

(i

flum,.Trochici de cappari;ualentesad duriciem fplenis:Rec. capparis radi

cis,co[li,fpfcæ,laccæ,fpodx']',rheumpontid,ariüdlochig longe & rotundz;

äaf!ïamfiüulä,(qufnantf,hierapicræ,ahæ.dfach.5,t€pera cum faücco apíj,uel

áceto:fac trochifcos, drach . & s.D'adrach.r, cum fucco abrotoni,& oxy^

melle, Aliud fímiliter ualens:Recipe rubeg;políj capparis radicis,À fpermqa

tis radicis,na(turtij,(inapis,ireos,gquale pondus, tempera cum fücco mara^

thriueltamarico. Aliudad doloréfplenis, & duriciem eius : Recipe cappæf

e

tis radicis,ab(inthi] afari ariftoloehie longx & rotunde,polij, rheumponti

l

l

ei,calaméthifpic,cofli ,aniít,tamaricis, fucci eupatorr, croci, lacce, fqui^

nanti ícolopendrie, praffij, caffize maftichis,aü. drach.1. & s.tempera cum

[

m

annis D'amafceni, & oled uales ad fplenis cor»

fucco tamaricis. Epithr

ruptionem,& etus durici

2

humorum craffitudinem aperit, & oppilatio»

|

nem,fiue bibitum fiue un&à : Recipe capparis radicis,drach.5o. cínnamo»

Ch.4'0.'

g

xpi,dr?ch,lsttamaricis,drach.ls;aquæ,drach.;o'. fambuceleon;dra

coque

DE MORFE, COG, ET CvyRAT. LIB., V

N5

lfgre,

ICUS',

€oque adlenem ienem necremaneat oleü, & cola , deinde accipe amonia/

ülen

ci, drach. 7. & s. in fortíaceto infufi, dieac nocte 24, horis poflmitte, &

Ba Wt

moue,in mortario,uíqquo fiat quafi medulla , Deinde accipeillud olen,&

adde amoniacum, coquens adlenem Ienem,donecadmifcextur, & fíc cum

lung

opus fuerit bibatur, uel unguentüfiat.[tem ualetad dolorem fplenis: Rec,

Wi

pb

gamaricé cum aceto & oxymelle,& (ic coquatur in aqua,& mifceatur cum

uino,iuuat fimiliter , V el accipe drach.x, & s. de radicibus, & fpermatibus

e,

cum aceto, & da bibere . Facit fimiliter aqua ubi ferrü calidü infunditur, da.

n

"n

eatn bibereper 7.dies,(uefolatn,fiue cam uino,Quidà medici dicunt: Sple

neticifi accipiant tamaricéin cyphüadbibendü,uel fcutellam ad tmanducan

A

dum 4o. diebus,düricies fplenis diffoluitur,Item dicit,quía filac capre 4o.

ln

),8(

diebus in huiufmodi uafis biberint, uel comederint, nihil habebiit f lenis,

Diofcor. dixit: Fariná de faenugreco,& nitro,& aceto,in cataplaímatibus,

ualet ad fplenis duriciem. Item dicunt; Cinísramorü uitis cum oleo rofato,

oto

t

Gaceto, ruta, ualet ad calidü fplenis apoftema. Eledt, ualens ad fplenetn,

& craffos humores, uentofitaté, hemorrhoidem, uifcerü frigus, arteriarü

5[0'

uentofttatem:Rec, ziïïgiþeris,capparis radicis,thapfiz, pyrethri,polij,fpo^

t

dij.piperislonei,liquiritiae,anifi;ana.drach,c. rheumbarbari, galange,afa,

tuo»

ri,maüichis,cinnamomi,acori,fqufnanti,coRi,cymim',äna.drach.s.fac ul

r

uerem,mel quod fufficit. Emplaftrü ualés ad duriciem fplenis ; Rec. bdellij,

n

amoniaci, ana.drach,ro.pone in forti aceto,ut emolliantur,deinde fefame

"m

leon accipe unc.5.cerg colate,unc.r.cómifce omnia, & accipe myrrha,cro^

r

cum;ana.drach.s.omnibus bene cómixtis, emplaftrum fac.Si acceperisde

14

amoniaco,bdellio,& thure,myrrha,aü.unc.1.& pofueris in forti aceto, de^

0j

inde miícuerís cum foenu

9reco,&finapi, & farin; hordei, & facies empla

&rum fimiliter ualet. :

d

Dc-dolore venut.

Cap

XIIH.

b

GEX

d

AA

D

|

Enesitem tripliciter patiun£ ficut & aliamembra,detnalacom

d

lyl

plexione,morbo officialiiun&ure feparatione. Quodcüg ho»

y

i

AUE

u

rumrenespatüátur, dolorem nimià fentitinfirmus,ficutilium,

(5

s

ec

propter focietatem fyphac uentrem circüdantis , Differentia

eflinterilium & renutn dolorem hgc.Dolor renum flabilis efl;neg ab uno

locofe mouet;ilium uero dolor per uentré uagatur, Item quidolorehabét

l,

inrenibus,fentiüt dormitatione pedis appoftti dolentireni;propter focieta

temrenis & pedis,ex pulfibus & venis fuperdoríum pofitis . Sidolorrenü,

t

& defectio eorutn ex malafit cöp[exione uidea

fifitde calore:inde enim.

tioin renibus craffitiet,

y

incenfto fitfpermatis, & fubtilitas eius, & confut

h

Vrinarubea uel citrina,unde oportetinfirmo darilacafininum cum draga

7

ucurbita,portu/

gaqto,uäl caprínà imiliter decur & ferái, INutriatur cumc

K $5

laca,

—CONSTAN'TCTINI!

ARFRICANI

u4

&

laca;malua,& fimilibus. Cly(tere faciamus cü fucco cucurbitg, malug,por?

te

xulace, píyllio, uiola,liquiricia , Q'uod uelis horü cü oleo uiolato,fefamino,

fit

amygdalino.Sicorruptio exfrigiditate fitfeque£ablatio concupifcentie,cia

hu

pidinis defe&tio,dorfifemorum,coxarutm,ficut infenioribus, Vrina eft ab

$

ba. Cum calidis ergo epithimatibus medicemur, &cum diffolutiuis cata,

tl

plafmatibus & clyfleribus, maxime cum oleís, ficut anethileo,atoygdaleo;

di

ficutoleolaurino, chamomeleo,& fitmilibus: cum butyro bouino , & he?-r

1

barum fuccis, id eft,marathri;apij, chamomilg, Galenusin commentarijs

(

librorum epidemiorum : Dolor renum facillime curatur exercitijs, & abfiv

hi

nentia abundantiü ciborum,& acceptione diureticorum. Quod uniuería

Pel

le eft,doloribusrenà . Contingit iuuenibus proprie ex phlebcstomia decru

al

ribus,& fortipharmacía.Qui morbus cü inueterafcit, no debemus utiphle

à

botoma.Exercitíaà Galeno iniüda fufficiat. Purgàt enimn humorü fuperflui

fin

tatem,À phlegmaticádigerunt hutniditaté,membra confortant, diuretica

fh

bibita,phlegma uiícofum derenibus mundant. Vnde Hippoc. in Aphor.

nà

Dolorem renum poft 40,annos patientes nunquam curantur,quía diuturæ

u

t

na paüïone; fenibus contingentes,cum ipfis permanebunt.

-be apoftemate retum.

Cap.

Xl

gE

la

ovte C EW )

A

Poflemata in renibus funtex humoribus ad ipfos defcendenti

lh

hr d

L/QK

bus,unde dolor in anchis fentitur, & rigor cü febribus. laceat.

LU

"a

n

ergo infirmus inlatere (iniftro, fi doleatin dextro;& econuet^

i*

—

N

324

fo , Siquafi fufpenfos,& graues fenferint renes,ex apoflemate

anies ibi colligitur & cito aperitur,&ía^

e.Si apoflema nimium grauatur,

[v

nies, & fanguis cum urina egrediuntur, Si apoftema fit excalidis humort

1

bus,nima fitis,& dolores fentiütur maxitni ,urina rubeafebris, acuta . Siex

frigidis, paruus dolor efLinrenibus & febris lenis, urína alba . Vnde opor^

tet n caufis ,& fignificationibus apoflematum inrenibus, non admedican

dum feftinemus,quiarenes duti funtad fanandum,neque uirtus medicinae

nifi defedta ad ipfos uenit , propter longam uiam. Videamus ergo fi apov

flemata fintde calore, & demus pfyllium lotum cum oleo rofaceo, & fac

charo,iuiubze, feimine cucumeris : manna codtum demus & colatum, fuc«

cum folatri,endiuiz marathri,co&um &colatü cum caffiafiflula,& amyo/

daleo.Si uentrem flrí&um habuerit , clyflere iuuat fieri cum uiola,hordeo,

malua,& oleorofaceo,& fimilibus. NNutriamus cum digta humida,& qu

a

cito digeri ualeat, ficut ptifana . À coituabflineat, ab equitatione labore,à

Pa Q Ms REO F CUQE LRHTR AMMCRN II EAU EL NH T

calidis cibarijs, ficut mel

fimilibus . Si uenter infirmi plufquam opor^

teatíolutus fit, demusp

f

femen papaueris,drachmam 1.& s,cum firu

porofaceo de myrta, demus hos trochifcos qui

ualent in flatu apo&e.matü.

Rcc.dragagann',papaueris,cucumeris,citroli, melonis,cucurbite;p

ortulva»

ce;an,

——ÀÀ

ä

bEMORE. COG. ET CVRAT, LIFP,

Ve

n$

por

€xah.drach.s.amyli,maluzefeminis boli,ana.drach.s.& s.croci,drach.r,

n'no,

tempera cum fucce marathri,factrochiícos drach.1,da bibere cum aquaro

t

fata. Cataplaímatamollitiua pone exterius fuper apoftema . Quae fide hw

n

moribus fríeidis fuerint, demus amygdaleon cü apozemate de foenugrae

ty

€o,uel de ficubus ficcis cüi medicina digeftibili,& diffolubili, Cataplaftma ex^

lio,

terius defcenugraeco,frondibus cauliui,& fimilia.Si apertü fit,& faniesinde

hey

efüuxerit,oportet feflinari in folidatione uulneris. Demus ergotrochifcos

Ilj

iam fupradi&osuulneris folidatiuos,cum lacte afinino,uel capririo, Calefa

b

a

ciamus deforis cum fpongia,uel cataplafmate de hordeo,& ficubus, & fapa

facto, quia ifla femper maturantapoflemata, faniem eijciunt. Si uulnus fit

(

effimum, clyflerizetur cum hordeo, la&e, oleo rofaceo , Sedeant in aqua

lie

calida ubi cocta (ínt malua,& hordeum,quia ifla medicinafantem fubtilitat,

i

& currere facit, Si fanies nimiá fitcraffa, demus füccutm marathri, apil;ab/

lia

finthij;benecoctum & colatum, Poft detur lac afininum,quía hoc habetue

or,

mundificetur.Si (anielota,& uulnere tmundificato, permanetarfura ín urt

na, demus lac uaccinum,quia multum ad hoc ualet fiue unlnus fit interius,

uelexterius.INutriamus eum amylo,& portulacis,cumgummiarabico,uel

iureoryzg.Si faniem ablatà uideris, & uulnustmundificatum , quodintelli^

ges exfebriü mitigationibus, & dolorum ablationibus,—uring albedine,eius

ntt

lenitate,& fuiputoris ablatione,oportebit infirmum nutrirecum cibis faci

at

ledigeftibilibus, (icutlacte,& iure delacte, &farinafadto, & amylo;atqj iu/

a

ribus craffarum eallinari,ex herbis maluis, acetofa,portulaca,blito, cucur/

i

bita,cucumeribus,citroli,la&ucis,omnibus coétis, Hac cibaria ardoré mi

fv

tipanturinzplagas folidant , Cü uero febris tota ablata fit, nutríamus cum

carnearietis,edulorum,pullorutm,

pifcibus petrofis, Abflineant älaþomö&-

a[ïuefaciant quietem.

Devretnum uulneribus,

XV,.

"u

Cdpl

n

Liquádo humores calidi & acuti defcendüt ad renes, & inuifcan

tur 1in eis facientes uulnera exacuminibus fuis , Idem faciunt hi

0/

mores ad ueficam defcendétes.Medicina uero zequalis efl & dig,

t

Ü

Sed tamen difcernenda funtuulnera inrenibus, uel uefica nafcen^

tia,quia de renibus dolorfentitur in femoribus . Vrina cum faníe craffa eft

J

commixta. Aliquando mínima exeunt cum ea fruftula carnis, & facile exit

9

urina, [n uulneribus de ue(ica, fentitur dolorin pene, &angufliain urina.

Pofthoram faniesrefidet in uafe urinario, & in urina quafi cortices,uelfqua.

m2 funt & urina malieft odoris , Sicintellieitur de urjs urinz inter renes,

[/

ueftcam,ficut de illis quae in renibus,uel uefica . Oportet feftinemus medi

cari uulnera in renibus , quia fi inueterauerintkon ampltus poterunt cu»

rari, Renes ením tenera funt fubflantiz,in quibusfifaniesimmifcetur, non

l,

medicina reücfpitur.Qg-am medicinam incl'gere debemus

defpongia aqua

€alidae

K 4

AFRICANI

u6

CONSTANT TINI

at

calide & oleo infufa,pofl frat cataplaím a:Reciperofas.lentes,myrtutm,pul

p

nerem molendini,oleum rofatü,& fimilia, Demusíemen cucumeris.& bo

bt

lum cum la&eafinino. Vniuerfaliter omnelac hanc paffionem inuat, De

di

mus femenuel fuccá melonis,cucumeris citroli,cucurbitae,citonij,maluae.

loni

Quodcunq horum inueneris,cotum dabis cu iuiubis,uel in ptífana, uel

o

inla&eafinino , Dentur dehac compofita medicina trochifci:Rec, feminis

r

lini,dragagáti;ana.drach.s. amyli,drach.c.boli, oümi arabici, ani.drach.r.

UE

& s. fac trochifcos , Alij trochifci depapauereualentes ad calorisincenfio

Pef A

nem,& uulnera in renibus, & uefica : Rec- feminis papaueris,lini, cucume^

let

ris,dragaganti,medulle tritici.pondus gqp'ale,fac trochifcos , Aliud ualens

[5

aduulnerarenum,uelueficae;Kecipe feminis citrolincucumerts,melonti,cu

fay

curbiteportulacg.amyli,boli;ana.drach.2. dfagagänti,gümi,fpodi*ï,'rofæ,

thd

myrti;feminis citonij,malue, ana. drach.2.la&tucg,feminis papaueris,hyo

d

Ícyamus,pfilli;, aii.drach..& s.fac trochifcos,drach.1.& s. INutriamur cü

puh:

amylo,amigdaleo,ptifana, ouiuitello,tri;oryza,& fimilibus. Sí nulnera fine

leni

in uefica, mittamus aquam & mel,lac uel mel,íemen citroli, cum albumine

fii

oui, & uifco,femen citoníj , Pfilliá ualet fimiliter 1 enargalia mittatmus cum

oleo uiolato, & cülacte mulieris, uel afinino,albumine oui, Epithima facia

gul

pe:

mus cü cera alba,oleo roíato, dragagáto,feminis male, anxügia uulturis,

Íor

Aliud,Rec,þeræ,gicig,butyri,;xUngig anferfg,yondus £quale.

de

. De fatguitie fi cum urina exierit.

Cp. XVL

-

i

Ánguinis ereffio cü urina qiatuor fit modis,uel de apertione

A O

*

; 3.

B| epati

s,uel de eiusuenis ruptis,uel deinciflone uenarum in reni

»

TE

J£

bus,ueldeinciftone uiarü inter renes & ueficam.Si (anguisfine

dolore exierit,intelligitmus quia de epate fit:firubeus fuerit , &

cito exierit fine caufa precedéte.intellioas quia renibus uenze ruptae (int,uel

exforti altu, uel caíu , uel percuffione, uel ex fanguinis multitudine , & fup ;

n

t

acumine cum exit purus & rubeus, ficutdixitnus , Sed uenarum ora, cum

aperiantur , nonexit fubito , maxime fiparua fit earumapertio, paruus &

[

fubcilis exit,& urina que exitapparetquafi cum fangt.:ine mixta . Aliquati/

lo

tit

do de ueficz uenis craffis, faneuis egreditur lapidem in renibus habétibus.

Cumenim lapis tranfeat pér utasinter renes,& ueficam,excoriat eas,unde

[U

fanguis emanat,maximefilapis afper fit. Aliq'ga'üdo h ueficie exit uenis cor^

[i

tofis , fed camen antecedit fionum uulneris n uefíca , Vefíca enim dolet,

I5

fü

& fanguis quiefcit . Aliquaxïdo exeunt fru(lra de ueficae fubflantia . Q'uae

cum medicari uolueris , & yidendum eftfi ex epate fit , & incidatur bafili

r

ca demanu dextra, D'emfs (übtllem dizità, praecipientes fibi labore caue

l

re& coitu. Medicína dáda efl in fanguinis fluxu ab epate tam dicta.Si fit de

ione ue»

uenis 1'-n reqibus incilis,uel de uijs inter renes & uefica, ucl de, aperti

narum

DE MOREBR. COG. ET CVRAT, LIB. V,

7

msFUï

narum,fimiliter debafilica eft minuendum,adiuuätüaus,tempore & xtate,

(bs

-Dea

Pracipienda eft quies;prohibenda exercitia,motus & coitus, Regantur ci

barijs,& digta quam diximusin fanguinis fluxu ab epate.Dandi funtifti tro

lus

chifci quiualentad (anguinis min&urá,& faniei; Recipe feminis citroli;me

à d

lonis,cucurbitg,cucumeris,portulacz,fpodil,fucci liquiricig, ana.drach,c,

"ifig

du

feminis la&uce,& maluz, gummiarabici,rof,amyli, drapaganti, papaue

ris feminis,ana.drach.5. micz,feminis citoni$,& acetofz,ana drach. 2. bo»

HHOI

Wiacacize drach.r.& s.croci fcrup.2. puluerata cum fucco amogloïïæ, tem

ju[2]

pera,facinde trochifcos,& da bibere. Aliud uatens fimiliter;Recipe medul

al-ens

lz tritici;balauftizeana.drach, , aluminis, drach.i.dragaganti,feminis cw

u

cumeris,ana.drach.s.fac puluer&,&tépera cü aqua rofata, Aliud ualensad

,

fanguinis min&turam, & uulnera in renibusueluefica : Recipe feminis cucu

hVO/

meris,& portulacz,cucurbitze,ani, drach.10, papaueris (eminis, drach.20,

Id

dragagáti, eámi,boli,maluz feminis,ana.drach.10.apíj,croci,aft, drach.s.

Ínt

puluera,& cum (irupo uiolato,tempera,da in modum nucis, TrochifciGia

In&

leniliquefaciuntfanguinem coagulatum, deincifíone uenarutp epatis &re

um

num,qui fluitín ueficae fpacii; & uring prohibet exitum, & fanguinem coa

ICI:JJ

eulatum intra flomachum, qui defcendit de (anguinis,fluxu narium : Kecv

I$

eabfinthij,radicis Íeminis,tnarathri;apij,feminis dauci,nuceg,feminis me

lonis,frondium,rhamni,pondus &quale, factrochifcos, dans

—bxbere cumla

-

&e aíinino,uel apozemate deradicibus;uel cicere,

h6

Dbe ldþldg.

Cdp *

AXviL-

t À

«

TU

Enera£lapis in renibus,uel uefíca duobus modis, ul f coquáü

|

?x

N 24

(

$

39

tar humores eraffi,& uifcofi,ex calore igneo in renibus,in ca«

MA

N

lorem extra fuam naturaàexéuntibus , V el (íín renibus uulne^

*

eNET

C

x

L

£

[2214

d

ranafcantur,undefaüies efficiat ,neg; purgetur,fed remanens

Üo

in renibus coaguletur, lapisty efficiatur. Pluritmü inuenibus lapidesnafcun

tur in renibus,puerisin uefica, cuius collum íneis flri&ü cft, prohibens ma

teriam exire,uridelapis concréatur.C)uod tunc uefica eotü calidior eft.Ma

t

ior cau(a lapidis inpueris, crafficies eft urinze naturaliter crafTe, & ex craffi

$,

tie uifcofa , quia calor eorutm naturaliter bene digeffit & excoxit, Res au

k

tein uifcofa magis coagulatur, & conglütinathr , In mulieribus raro nafci/

Ü

tur , quia materia unde lapis concreatur ,non coadunatur tnults ex caue

fy

fis inuulneribus , quía &collum uefice earum curtum eft , & foramina e/

rumfuntlarga,& non multum tortuofa,& minus bibunt aquam quàm pue

l/

r Lapis enim maxime nafcitur., quia aquadiu

erfa; &t

urbida bibi£, ex qua

humorescrafft adunantur,& utfcofi ad cóncrea

4

N lapidem,quia hec acci^

dentía (emper fequütur infeparabilia,febris & anguftia,dolor cóotinuus uri

d

Curius

a?c,Si inrenibus & in anchís 'quafi püctura acus intolerabilis fentit ,

certa

u8

CONSTANTINI AFRICANI

[i)

certa eft fïgnþificatfo inurina ipfiuslapidis uifio , Sienitb in uefica fit dolor

nf

in pe&ine fentitur, prurigo in uirga, ut puer Ícalpere eam coga£', & tenere

a

in manibus. Quod dolore facere cogitur.,& Íemmperuirgaerigit, Silapidem

ff*

medicabimur,an inrenibus;ueluefica fitperquiramus,&an corpora abun

d

dent humoribusacutis,Qui prius funtpurgádi,& poftinfirmi balneo affue

td

faciendi,omnidietter uel bis.Fgredientibus, apozemata de anifo,uel apio,

fl

uelfcariolademus, & delapidequiintra fpongiam eft. Rufus & Diofcori,

te,

des dixerunt;Lapidem intra pongíam inuentum puluerari debere,& cum

uino dart,uel cumaqua calida;quialapidem frangft.Demus & praffiá cum

PC!

t

uino,uelapozematade rhamno,uel calamétho, cü capparis radice.Quod;

fit

cung horü inueniatur,cum uino,uel cüaqua calida detur , Détur & omnia

t

diuretica, ficutacorus, fpica, calamusarom aticus, api) femen,petrofelind,

f

ca[ïia,xylobalfamü,calamenth ü,carpobalfamü, nuca,cyperum, afarü, &fi^

a

milía cópofíta,uel implicia,cum fucco fenugreci;uel fezniculi,apij;uel ape

z emateciceris nigri. Scorpionis cobufti,drach.s cum uino prodeft, Ánti

dotum Galeniualetad idem:Recipe dauci,carpobalfami,fpice;afari, petro

n

felini,anifi,croci,cínnamomi,caffig.amomi,cymini,pondus equale,fac pul

uerem;addens mel quod fufficit. Abftineatà craffis cibarijs, & faturitate &:

PC

multa comeftione. Affüefaciantpofl coenam uomere,& corpus mundifica

recum firupode ab(inthio:omnia cófuefcát diuretica. Vinü non bibant nifi:

fubcle,& clará,faporatái, Theriacá maioréraro demus. Cófuefcantad tem

perata exercitia,neqy ea negligát . Sidolor permaneat,neg ceflet;calefacia/

muscum aqua calida,ubi coquátur chamomrilayruta, pultes faciamus cum

farina,& uino codtas, & ponantur fuper anchas, dorfum & pe&inem, Cly^

flere iciamusde malua,chamomila;furfure,feenugrgco,hordeo,oleo uto^

)!

lato,chamomileo,& fimilibus.Sedeant in aqua calida fulphurea.Siin uefica

fit lapis,(icut & de renibus,debetcurari. Qui fí adeo íit magnus,ut exireuri

d

nam prohibeatur,feftinemus lapidem decollo uefice femouere, Non fana/.

f

bütur nifi eum chirurgíaincifione, & lapidis eiedtione, Sicut Galenus dicitz

Lapidem auferre de uiaoportet,cum ereo inflrumento fiue argenteo,facto.

informáfübulz ,fed in capiteplano , Quod mittatur per uirgá,ad auferen,

dum deloco faolapidem, Si in orefituefice,oportet infirmü fupinum iace^

re, & pedes furfum erigere , & eos huc illucá mouere , ut lapis deore ue^

ä

ficae remouegtur,

De diabete.

Cap.

XVIII.

Mp

—

;

.

V Affionem 4

i Biyrsy habentrenesexdefectione contentiug uir

m

D at

D

5

tutis , Vnde

4

mper nimis infirmi fitiunt,

neqjaqua po[ïunt fa/

m

EM

ä

Y

turari.Quam & quantam ut bibunt,fitiliter eam mingunt,fi^

SSS

SSN

NY

3

cutuidemus in canino appetitu , Quicquid enim comeditur,

cum

T

doloy

(eDere

éum ferre nequeat,mouetur natura, & eijcit foras.Similiter cum cótentiua

d

in renibus deficiat,non poteflretinere quam habet aquofa humiditas , Ne

ceffeergo eft ad ueficam effluat , Renesuero cum humiditate exinaniütur,

bt

mouentur,& aquofa humiditas deuenisfübtrahitur.Sanouisin uenís cum

fne

defíccetur,humiditas ab epate cum apetitiua trahítur uirtute, & epar fitnili

ïapfo,

Koty

ter fugeità (lomacho.Sicq pars à parte fibi famit, donec peruenratur ados

) cum

flomachi, ubi-inde generatur fitis.'Cü aquá biberint, ueng exeuntesab epa

te,aflomachofibieam appetunt,& fic uicinaà uicinis quoad ufque ad renes

m

U

peruenitur.Qutexcalore futeam cito trahütfibi,& exdefectione fue coten

Itnia

tiüe expellunt eam ad uefici, & inde exitcü urína:undefit,ut aqua nequeat

fatiari,neq, ceffet fitis.Siad medicanda hancpaffionem non fefüinetur infir

hij

Af

musnimium maceratur, & corpore confumitür uenter cóflipatur,cito pe

riclitatur. Oporteteroo dariremfrigida, & flipticá, renes cofortantem, &c

:lapo

calorem extinouctem, ficut ptffanam cum fapa myrtina uel fapam citonio/

nti

rum,cum pfyllio loto cum aquafrieida , &oleo rofato,& oxyfcenicia , De;

4L0/

mustrochiícos refrigeratiuos de fandalis,de fpodio,de &amphora,de rofa,

pl

cum firupis frigidis & flipticis, Nutríamus cum frigida diaeta,ficutladuca,

t

portulaea hordeo, mefpilis;piris, carnchodina:fludeamus ut fudet,ponz

(ica

tfous cataplafma faperrenes de folatro, fróde uftis,qleorofatq, & iïmilibps&

Fmïï

em

De guttatim mingentibus,

Cap.

XIX.

u

Ra

(o4

Affío uefice in expellenda arína antequam multa coadünättit

u

M

quantitas, appellatur euttata urína . Quod duobus fít modis,

ï

E

A

g

uel quia uefica qualitatem urine patinon potuerit, quía acuta

1j

&pungitiua fuit,uel quia defectto fit, ut grauetur antequá uri^

:;a adunetur,

;ïü'

Sedquod exacumine qualitatis urinze cotingit,fubfequitur ar

n

dor nimius, pancturaueficie , Quod duobus modis fit, uel de paífione re

[19/

nutn,uel fecundum crifin,in quanatuta expellitmateriam unde morbusfue

J

rat, & tranfitperrenes & ueficam , Quem morbum medicaturi perquira

do

mus,ft ex acuminefít qualitatis ,& demus frioida . Pfyllium cum oleo rofa/

ey

ceo, &aqua frigida,& dragagänti,öc Íetminis cucumeris,ana. drach.:,cum

(

oleorofato,& aqua frigida, uel fpodij,drachmam 1.& s.cum aquafrigida,

ol

& albumine oui,& firuporofaceo.In uiroam mittamus oleum rofatü cum

laéte mulieris. Símiliterenergaliam faciamuscum oleo rofaceo,& albumi,

neoui, Confe&io ualens ad caloremuefícae, & adardorem urinz, atque

guttationem : Recipe dragaganti, gummi, portulacze feminis , cucume;

T

ris,melonis,la&ucz,cucurbitz, ana, drachtma

tres,facpuluerem, fricans

»

"m

cum oléo rofaceo, da drachmas duasueltres , cn firuporofato. Nutriz

tmus cum portulaca, cucurbita, laduca , ptifana, &fimilibus , Si urinze gut/

)

/

gadd ex dgfeäione fit uefigæ-, uel ex complexionis humiditate, demus

theriacam,ï

120

CONSTANTINI AFRICANT

u

theriaci maiorem,& tripheram maioré,diarhoma,& fimilia , Epithima fi

Qto

perponamus pectini:Recipe olei natrdini,caftorelei,& fimilia, Mifceat pran

&d

dijsfuis aromaticas fpecies,uinum bibant forte & odoriferum. Antidotum

nt

ualés adlubríca urínam ; Recipegalie, gariophylli,cubel?g,afari,maüichis,

Ho

thuris,galangze,ana.drach.2, cinnamomi;cafftz,cyperi,rofze,cardamomi

hor

maioris,& minoris,px'perfslögi,zingiberis,iþicg,chardemem'*, hiergpicre,

ud

pondus equale;tépera cum fucco citonij,& da drach. 2,uel s. Aliudualens

bie

fimiliter;Iec, mirobalani indi,drach. 20.emblici papauerisalbi, af drach.

ud

Io, cyperi,fauinze,rofz ficcae, hypociftidos,opij,thuris maículi,bdelli,ana.

d

drach.s.fac puluerem:Deinde accipeferrum iudaicum,& calefac, quod ii

uid

aqua extinguas, in qua faccoqui xylocarrha&e, quoddulciffimum eft,ufq

Ia

adconfumptionem: Deínde cola,& coque ad mellis fpiffitudinem, & cum

d

ipfo tempera fpecies,dans drach.s. cum aquaubi fuerit illud ferrum extin

od

&um. Aliud;Recipecorticis interíioris iecoris galling,ana".drach.Io.thun's,

Pol

cyperi,glandiü,balauftize,ana,drach. s. nucz drach.s. pqluera*, ö(-;-um'oleo*

tui

tofaceo,frica,À& biþerä da.

ii

De comhiügentiöus ledos..

Cap.

XX.

fr

DHA*

fü

:

—

Vidam ignoranter aliquádole&os commingunt, «on fentfeh

7Z

3

tes,Quod pueri plurimum patiuntur,propter grauitatéfomni

d

ä

f

A

Y

2

uÀ

^A

& multitudinem humidítatis. Aliquando in maioriaetate con

322 uz

ü

tingit, cum complexio humidafit , maxitne fenioribus »quíà

u

:lïc'georü,-

mollesfuntpropter humiditatem corporü,Quod cum medice?

b

mur,theriacamaiorem demus,menta, myrrha inodorifero uino, fimilitet:

à

faciüt. Ruta agreflis,in uino cocta, & ebibita iuuat, Glandes,myrrha;thus,

aequali ponderein uino coquatur,& uind bibatur,cum oleotmyrthino. V e

p

h,

ficaapri & tauri incenfa;detur bibere cum aceto,& aqua . Cüad dormierv

dum ueniat;de terra címolea accipiat, quam cutm felle taurino tépera,& na

h

turamungat.In ufa habeat eleduaria cglida,öc odorifera,

3

Cap.

xxli

Deflranguria.

IPZCS RRM

r i

W

Rinaaliquado impeditur exirede uefica,uelde renfbus.Seä m

r

a

d

)

v

uenibus plurimum derenibus, propter calorem coplexionis

»

fue.Pueris deuefica,ex inordinata digta. Quod fifit deuefíca;

É

Y

öx

uel extotó aufertur , uel minoratur urina , T'otam auferri,ex

mortificatione efl expulfiuze uirtutis in uefica, Intellioitur,quia neg;dolor,

neg; morbus aliusin uefica fentitur, V el excoflridione uie unde exit; uel ex

utrogi, ficut patiuntur flrif&entes urinam aliqua de cauía aliquádiu; & po;

Ó

flea mingereno poffunt, Strictio uigunde urinaexit de uefica ex oppilatio

neeftlapidis fanguínis ue coagulati;aelgroffora humorum, uel faniei, uel

cuiuflibet

1

D E. MORE,

Ccosc.

ET CVRAT. LIE,.

hi fi

V.

I21

pran

€utüflibetrei ibi nafcentis,ficut uerrucg;carnis fuperflux,uel propter coftri

um

&ionem uiz ueficg,& ex apoflemate , Quod f in collo fíc ueficae,orauatur,

&dolet infirmusinillo loco;habet febrem incendentä,uigilias nitnias,urt,

(s

Diotmt

nz firangiriam, duriciem fuper ueficam cum maioridolore, & pulfatione,

KT

Foccito mortifícat, niít cito füccurrat medicina.St ex uía fit oppilata , nihil

horum eft quz funtdi&a, Intelligituruero ex praterito dolore in rembus,,

dens

d

uel uefica, Verbi oratía;Si faniem,uel fanguineminfirmus minxerit,uel (ca

biem in uefíca habuerit,& poft urína (lri&ta fuerit

4n,

Jintellieimus fanguinem,

uel f(aniem coagulatà oppilaffeloca illa, A blationis urine minoratae, eadetm

ii

eflcaufa qug &totius.Sitamen hec minoratur,jlla ex toto aufertur,De qua

,ufq;

um

uidendum eft unde illa nafcatur.Si ex defectione eft expulftue uirtutis inue^

fica;infundatur aqua calida,& re&us fedeat,ut collü ueficae in inferiora ten/

um

dat, przcipiatur ei, ut fupra pectinem manufricet, Poft dentur ei calida,&

üris,

odorifera;utfpica,caffia,cinnamomutn,acorus,m acis)À fimilia, De com

olto

pofitis,theriaca maior,athanafía,dialacca, 8 (imilia Balneiü frequenteruta

tur;ibi fudet;pedtinem ungat,& dorfamn,cum oleonardino,chamomeleo,

mufceleo, Calefiat de fpica;fqumanto,chamomila,anetho, & fimilibus, Si

flrangiria ex fanguine fit coagulato, uel fanie, uel puftulis, medicanda funt

(ie

renum uulnera,ficut di&tum efl, (edeatin aqua calída , Diffolutiuis fe ungat

tini

oleis,Clyflerizetur inuirga cum lacte mulieris,& oleo uiolato-Si ex apofle;

cofl

mate fit, in inítio bafilica minvatur, fuccus folatri,& endiuie, & caffiefiflulae

3ui':'

dentur . Calefiat cum aqua calida, ubi coda fint chamomila, malua, uiola,

It

& fimilia , Catapïafma fiat de folatro, oleorofaceo,farina hordei, &fimili,

hr

bus.Intellioitur locus apoflematis,ex dolore,& grauitateinfirmi,qua ex ta

lls

&ufentit.Si paffio in fortitudinefit, oportetuenam calcaneo interius uíciná

lo

hlebototnari, Calefaciamus cü fpogia aqua infufa,ubi cocta (tntchamomi

ety

laanethum, & fimilia , Clyflerefaciamus in uirga cum lademulieris, aqua

u

hordet,axungia anatis, oleo rofaceo , Epithima faciédum de cera)hyflopo,

oleonardino;aut malua,oleo rofaceo, axungia anferis, & ealling.Sedeatin

aqua calida ubi mingattemperate,uefici copritnat, Apoflema cum crepue

rit, detur adbibendum d:"agaganti, feminis mnelonis , & cucw

J

meris, Medicemur (icutuulnerarenum, & apoftema

1i$

ta,neginegligataquam calidam;uel epithi

mata , Stexlapidefit;proutdi,

m

o

xi debet curari,

L . Conflaw

jf

)0/

10/

d

yt

AFRICARNIÉ

2

CONSTANTINI

CONSTANTINI:

LIEs

V i.

(i

i2

' $av

AFRICANI MEDICI

f

De paucitate coitus.

Cdp LJ

f

fi

j EV $ adanimaliü genera exiflenda, creauitmembra dm»

deeffentprocreáda, quibus proprieuirtutem indidit na»

[!

(

turalé, ex quamultü dele&taripoffent, & operari in ipfis

membris. Antmalibus etiam atnabile fecit cam tmaxima

fi

P

0

cócupifcentia & defiderijs. Etin coita admirabilem dedit

h!

23 dele&ationem,& infeparabilem,ut genus eorum repará

fl

retur ne forte abominato coituab animalibus generatio amitteretur, Quae

9

cum fíat, neceffe efl duo coireanimalia, mafculos fcilicet & foeminas . Qu

u

busdeus huiufmodiaptauit membra,ut alterum fperma etmitteret,alterum

1

reciperet. Taliter enim funt formata,utad opus fuum neq meliora poffent.

effe,neq; perfectiora, Haectamen aliquádo diuerfa patiuntur,uteorü actio

nes immaten£,V nde in hac particula paffiones eorá, & caufas & fignifica

Pw

i

tiones funt dicend.Incipiamus ergo decoitusdefe&ione,cuius uirtus pov

fita fuitin ueretro naturalt, & propriaactio,quam & aliahabent mebra cor?

d

poris fecundü naturá fui , Cum igitur homo coire cogitet, uel imaginetur;

f

fubito uenitad ueretrüuetus per pulfus;qui fibi àcordeiungit,& per quam

dam neruü intratconcauum,qui inflat, & erigit,ut aétionem fuam natüra/

lem explerepoflit, Quoderigerefibi uenith corde : cor enim mandattoto

corporiuentü fpiritualem.V eretrürecipit Íperma Acerebro,deftdertum ab

|

epate.Inuentuntur autem quidà homines multà uentü ,& humiditatem ha»

bentes,(ine inflatiua uétofitate,à quibus fperma effluitfine uoluntate,& ere

&ione, Reperiuntur & habentesnimiam concupifcentiá,qui nec erigütur,

neq;fperma abeis emittitur. Quomodo aüt à cerebro progrediütur uirtus

fenfibilis,& motus uoluntarius per neruos, & cordis uirtus pulíabilis & ui

talis per arterias . Similiter de tefliculisad totum corpus,uirtus exit,quaejn

maícu'is eft caufa mafculinitatis,& in foeminis, foeminatióts, moués ab ipfis

nimiücaloré toti corpori.Propter hoccaflratinó habét barbá negjin multis

locis pilos, & uenze eorüficut foem fnarü,neq;*concupifcentiä habentad cot

tum,qui tefliculi nimrum calorem, & uirtuté preflant corpori,& caufa funt

permanentis generationis, Quos Galenus de principalibus dixit eíle mem

bris, quia fperma ibi adunatur, & mutatur, &indeaduirga emititur , Vir^

tus coitus non efltemperaga,nif complexio eorum calida fit & humida ,fed

zeperamenta,qui acum calore aupmentatur concuplfcentia,fïs(. cum humr

ditate fperma . Sicomplexio tefliculorü mutetur, maximeuirtus coitus fit

non perfecte. V erbi gratia;Si calor & ficcitaseis dominétur,parua fperma,

& magnam

DE MORB.|.COG. ET CVR AT, LIB. vr

33

-

É)

'& magnam concupifcentia liabent. Si frieiditas & ficcitas prztualuerit,fit

paruüfperma;& defeda cocupiícentia.Sidominentur Írieiditas & humidi,

tas,multü habent fperma;fed parua cocupiícentia eft, A riflot, dixit:Si mul

tos habétpilos in corpore uiri,

fint animalía huiufmodi,

uelmultas babétpennas uolucres,qugcungs

h

multühabet coitá, quia multitudo pilorum ex ni

lt g

mio eft calore,& multa humiditate.Ex quibus ducbus neceffe efl effe coitü,

Tertiü efl quo fuaa&tio expletur;id efl;inflatiuus uétas, Vnde antiqui medi

1 lþ fis

Xifmá

ci dixere:Vbl'—eunq; hectria aduriantur,fiue cibo,fiue medicina, fperma ge

ddit

nerát,coitum augmentát,id efbcalor,humiditas,& uentofitas, Quae f(inon

omnia.fed duo tantum adanenturmelius eftquàm fiunum habeatur , Qüi

qua

horum uirtutes agnouerit;bene coponereex duabus,ftuetribus rebus pote

Que

rit,quibus fperma augmeritetur,& coitus cófortetur , Sic

Qu

utcicereflin quo

'omnia hectría adunantur, quía calidá eft & humidd, nentofítatis generati,.

2n

llent

*uum & multum nutritiuum, currion neceffe eft aliud ad hoc opus comifce

ri, Similiter frumentum co&ü maxime eum medulla offuum, & fimiliter ra

d)

pa,& fabe,uentofitatem faciitymultü nutriunt, Sedtamen ad frigiditatem

ia

pertinetearü nutrimétam, Quiperfe&us uult effe huic officio, iittatcum

) pO*I

£of/

illis calidatemperantia earum frigiditaté,Caufa quae (perma generat,cibus

efl (icutrecens caro,cerebella,oui'-uitella;'ficus,pineæ;& fimilia ; Medicina

LUf

ia

generansfpertma, efi flincus, fatyrion,zihgiber,galanga,- behen album &

tora/

rufum,coftus,crocus;naflurtiü;urtice femeri; anifutm,lini feme,Eft etía qui/

dam cibus;& medicina ad hoc ualés, ficutrapa,afparaei,eruca,femen etus;

totg

oaflinaca, fimilía. Ex his fitm

-

plícibusmedicina tantundem ualens cóponi,

um

o

tur,Fle&.Ioan.Damafceni,ualetadfortem coitü : Recipe zingiber,piperis

longi;ana.drach.8; fetninis ceparüi, dauci,eruce femen,urtice femen,anifi,

ee

lingue ocelli,ana.dra'ch;9.afpar'agi femen,fatyrionis,ana.drach;ls.pineæ,

WtUl',

drach,:5.fac puluer&,addenstmel quod fufficit;Ele&. ualens fímiliter ad fri,

'ti$

9itatem renü,& hemorrhoides:Rec.zingiben's,galangg,irfngi radicis,cin

T

namotnipiperis lonei,feminis,lint,ana, drach.is.

j

penith,amygd:'llg:dulcis,

yn

ana.drach.2o.erucefeminis anifi, dauci;ana, drach. 6,cardamotni;croci, o2

^

ipüs

tiophylli',pyrethri,pfpe.ris,-nu,cis mufícate,macis,af, drach.s.fac pulueretm,

ulu:s

addes mel quod (ufficit.Da ante cibü & poft cib in modü auellanze. Aliud

192

üalés fimilitei','c':innamomi,*coüi,fpicg,crocf,marathri,zl'ngiberis,mätg,ofi

]i

oani,calamenthi,caffig;ana.drach.o. PO!ij.,El.PCII'IIS lonoi;nieri,&al, afar;ur

ett

tic feminis, carul,eartophylli;ealan g&,irinerradicis,pyrethrt, cardamo,

Í If

tni,fpermatis radícis, & rapularti;an,drach,s.fefami,nucis,fiflicijamyeda,

(rd

le;pinee müdatg;penith,anaidr'ächas.m'el.qu «(ufficit. Aliud ualens (imi^.

"

liter:Recipe femenlintanift;penith, feíami,amy9dale,ana.unc.r.irínei,9a

ht

langz,calaméthi,ana,unc.s.fac puluere,& adde mel quod fufficit, [tem tu/

12,

??tlagbouinügöc cofuetudo bibedi ipfum, cii cinnamomo, & eariophyllo,

j

P

& galam

CONSTANTINI AFJRIC»ANI

124

fT

& galanga,& fimilia. Sirupus ualens fim iliter;Recipe marathri;anifierac

n

feminis, dauci,mentzscalamenthi, origani;,drach, 20,uug paffz mundatze,

«

drach.:00.omnia coquein ro.lib. aque uíq) ad medietatem,deinde cola, &

fit

addetantüdem mellis,& fac (imiliter.In initio coctionis, mitFe croci,zingt

nj

beris,galangæ,gariophylli,piperis longi, cinnamomi, iringl;cardamomt,

rin

cofli,maftichis,ana.drach.r.omnia puluerata in panno ligen£.Sicoitus pro

Íic

ter calidü & ficcum auferatur,prohibeatur omnis medicina,& digta fupe/

bt

riusdicta & precipiatur utaccipiatlac uaccinum,pifces recentes,blitü,ch

bi

folocanni cucurbitam,& fimilia, Clyflere faciamus cum frigidis,& humie

ü

disoleis,fucco cucurbitzeuthumedcentur,& calorrefrigeretur,

Ü

Cap.

L.

De nfmï'a eredfione uiir*gï.:e,qunavyf'-ü&æ dicitur.

u

at

M.

Larterie,& nerut uirpe impleátur uétofitatenecefficate eft eatti

iE

erigere,& ere&tam diu manere.Quod fidiu permaneat,neq re

22

»t

If fideat,fine tamen concupifcentia, & uoluntate coitus,paífio eft

»

A

w

TU

u porgeímos uocatur , Curus caufa efl uétofitas inflatiua, &

&craffa humiditas,uifcofa,& calore moderata . Gialenus: Omnis,inquit,.

medicína,uel dizeta qu& coitü augmentát, huic pallioni fantnocitiua, Cur

u

medicandse , contraria oportet dare , uentofitatem mitigantia , &refrigev

rantia, Vngamusdorfum,& uirgæm,anum,te&iculos,felatri fucco,portw

d

lace,lentigims aqu;,i'emperuiuæ,-hyo(eyami,la&ucg,oleo rofaceo,ceruffa,.

acatia,& fimilibus, Cingulu pigmbeärem'bus— fuperponatur. A ccipe femen:.

rutx,portulacz cum fucco coríandri,& parum camphorz. Aontcafti fper

€

mafacit finiliter. Affuefaciat federe (emper, & dormire fuperfrigidam cul

citrá. Galenus dixit,quia mulieres Achenienfes in fefliuitatibus futs ponunt

f

ubi dormiüt, & fedent;agnü herbá, propter caílitaté, quía nomenillius her

be denominatum eftà caflitate.[aceat femperin latere,& nó fupinus . Dor

fum enim cá calefit,arteria , & nerui necefTe eft calefcat, & calor ad uirgam

|

ueniat,&ex defiderio coitus eam moueat.[terum opium tuuat,X campho

racum oleo rofaceo temperata,& uirgainde undia,

Degottorbe4.

Cap. lii

Perma fineuolütate,cocupifcentia uel deledatione, ex defe&tio

N

ne exit uirtutis contentiuzqua in uafts eft fpermatis,&hoc(ine

erectione fit, uel expaffione uafora Ípermatis,ficut fpafmo,quo

Aiirtus expulfiua moueatur, utfperma foras eíjciatur , ficut in epilepticis u^

demus.Quod cum eredtione efficitur, iterum eftuel exfpermatis quantita,

te,uel exeius qualitate,ExBivátitate,fimultiplicatü & augmentatü,uafa im/

pleat.Ex qualitate, fíin caloré,& quátitatem mutetur , & in liquiditatem &

aquofitatem.In medicanda paflione, cum frigida nutrramus digta,ficut la^

&tuca,

ha

DB' MORB. COG, ET CVRAT, LIB, VL CXag

Guca, portulaca,chryfolocána;cucurbita,bliti,citrolis, cucumeribus,melo»

d.

d &

nibus,& cü frigidisomnibus,& humidis, uel Írieidis & ficcis, (icut (umac,

;zingi

aceto & fimilibus . Vngamus dorfum & uiroà frioidis rebus, ficut folatri

fucco,hyo(cyamo, oleo rofaceo, & (imilibus,ut portulaca, lithargyro, ce/

Dorm,

fufTa. Culcitra femper fit frigida;herbe frigidgin domo ponéde, Accipe fa/

lSpro:

rinà glandiü,drach.2.cüacerbo uinoomni die, Similiter la&uce femen,cii

ffupe;

fueco portülacze, Accipe balauflizfemé portulace,af.drach.s.anethi femi

'aChl'y

T

nis;rutz femínis,arnogloffze feminis;ana.drach.1. & s. facpuluerem, & da

bibere ieiuno cum aqua frigida.Ruta,& hyofcyamus cum firupo de myrta,

& aceto de myrta profünt . Aeni fpermatis, rutze, ana.drach. 2, balauftize,

drach.r.da bibere cuma

tibus calidis caueat,

qua. Semper us infundgf friäda,& äf:ibis & pOf

ln

i)e]þrrmatis effufiote in fomto.

qu Ie

Cap. I I !.

lod

W.

EEE

[

t&

Vexfi. non patiütur pollutionemn,quía eng eorum ftridg,& hu

d

$

$

i

miditate funt plene,negy calor efl perfe&us.Sed cum ueniüt ad

qiit,

£

N

A

&tatem, generatur matería fpermatis,quia & perfectior & aw/

.Cut

gmentatiorcalor eorü eR,-uenæ'q; eorum largioresLVnde mo

frl'ge:

iietur natur

4, Ut tnateriá aupmentatá expellat , & eam cü ebullitione in fo/

"

mno emittat,Sedtamen hgcpollutio quguenit exabüdantia fpermatis,non

Ti

efi fimiliseiquz ex concupifcentía animg füccedit, Aliquando homo uidet

bm

mulieréaliquá & concupifcit eam,qui cum dormiat,imaginatur eam quafí

llper

«um ea dormiat, & inde pollutio uenit,quod (maginatio anitng non efl nifí

nal

complexio corporis.Multa enim in fomnis uidenthomines,cum in corpo»

nunt

ribuseorum multiplicéur humores;quafí ín collofarcinas portantgraues,

her

Sed fihumoribus fint exinati,uidétur fibi uolitare, uel ambulare, & fimilia,

)or

Pollutio non effaliud quhm cum fomnuselongatur, & corpora fudant, Pol

lutionem fze

H

e habentes,cum fr

1

gam

P

"

?

"gfda medicina,fiuec,ibarijs,feu'ungpentis?

pho

liïcuþ dfgïmus, infepe er:'"gentibus curentur,

De apoftematibus uirge.

Cap

V.

G

**

ï

z*

Pn

À

2 3.

Poftemata,& uulnera uiroz,feu puflulze(antexhumoribus ä

--X

N

VN

(lo

æ

corpore defcendétibus , Quod palàm eft fenfui cum hocmem

jine

j

äA

brumin pfopatulo fit.lntelligitur unde nafcatur, ex infirmorü

;»

*l

(

ä

quo

j coplexione.Si uulnera fint (ineapoflemate,medicemur cum ce

j Up

ruffa,lithareyro,ana.drach.s.cucurbite pulueiis,ana. drach.x.&s. cü oleo

at

rofaceo.Sihumidafintuulnera, mittamus cortices cypreffinos,combuflos,

um

& hemathité.Si uirgafibi pruriat,mittamus crücü & cáphoram.Ex quo fa/

ciamus clyflerein uiroa, & fiapoflemauideamus, medicemur hoc unguen

T

tlv

to;Re

S.Ccroci,aca/

4

B

Fipe cadmig axjgen:eg,cerufï;,lithargyri,an;, drach.x.&

$

ciz,

(

126

CONSTANTINI

AFRICANI

[

cizc,balauflig ana.ferup.2. fac puluerem, & unguentam cum oleo tofacedi

b

& cera, Aliud;Recipefrondis uitium, thuris,an.drach.r.ceruffae , drach. 4

lia

tépera cum aqua,& indefe ungat,& pofleafelauet cü aqua marina. Aliud:

b

Kecipealbuminem oui, oleum rofaceum, crocum,myrrham : ficunguen/

di

tüm, Aliud;Rec. nitrum,cineresfrondiü uitis tetmpera cum aqua & unge,

Cep.

VI.

pi

pI

De apoftematibus tefticulorum.

[

aVA

25

*

NU AT

613

f

Vmores hcorporead tefliculos defcendentes,apoflemaibi fa^

"

d

AL

aw

/

AE

)

P

cere folent . Quod fi fint acuti & calidi,rubeus uel citrinus eri&

fi

[

e

r

color apoftematis,cum ardore,dolore, & palfaxi»on&. Sifri

gv

D

n

( P5

! da fit materia, fit color apoftematis, ficut & eolor corporis, &&

h

cïol&re . Si ex percuffione,

uel fiffura fit, infirmus manifeftabit . [n me^

Ía

deuena minuatur, & indorfo fcarifetur ,&

dicando apoflemate ex calore,

D

[

!

harmaci

apurgemus: Deinde d apoftema re:

pofthumores calidoscum p

Ái

deamus,cum epithimatibus

,& cataplafimatibus , Puluerem de fronde rha/

pil

mnicum oleo rofaceo,apofle

matifuperponatnus, címoliam cumfucco fo»

latri, & croci,uelfarina hordeicoctam cum melle,& aqua,

uel fabas cum uí^

nocodlas . Cataplafma ualens ad apoftema calidum in tefliculis:Recipero

d

fxe,uiolze fandalirubei & albi;ana. drach. 4. maluze radicis, & eius feminis,

[*

drach.s. memitheg,drach.s.temperacum fuccofolatri, & oleo rofaceo, Si ex

(

fricorefitapoflema, p

[e)

?

namus uuatn paffam,mundatam, cyminum, & fa»

DL

fapa cocta,uitellum oui farinam tritici.Cata

bascoctas,uel melilotum cutn

plafma ualens (imiliter: Rec, balauflize

»

f

fabe farinatg, & cieeris«chamomilae;

afi. drach. s. thuris,cymini,myrr: ha acacix,aii. drach.1.axügiae, renum ca

preolf,cer;,fefameleos,medullgboufn-g,uitelti oui gqualiter, fac unguentü,

Deuuneribus tefticulorum..

Cap.

V II«

i

EXI EC

RD

Vinerain tefliculos deuenientía,& calida,fic funt medic

andaz

ER

Cimolia cum aqua faperponenda, & acacia,ceruffa, cum oleo

1

rofaceo,lithargyrum,cadmia argentea,oleum rofaceutp, Vn

uentü ualens ad prurigl'nem in tefticulis ex cholera rubea &

fanguine cóbuflo:Recipe med

ulle bouinze ;unc.s.olei rofacei, unc.x. ceruf^

drach. 2.acacie, feminisrofg;ana. drach.2.fiatunguenti.

fas,drach.o.cere,

ä

Aliud ualens fimiliter;ecipe ceru

ffe, drach.s.fulphuris,drachmas 2.opij,

fliculi ex fudore fuerint uulnerati,dealt»

drach.i.tempera cum a

ceto . S1te

& fuperunge . Sififfuram habuerint;accipe

mine,& gallafac unguentum,

rofaceo, oui uitello,& fac unguentum,

ï'rhamxjum cum oleo

Derupturafipbac.

- Cap.

V IHI.

NU

;E

V

Mhnis crepiturat pelliculis uentris, & tefliculorum círeundatov

äj

riis,eft ex motu forti,ficut pofl faturitate graue tollatur pondus,

temoca/

uel fortiter tufliat,fiue alte uociferetur, uel poltfaturita

tur,(iue

bE MORB. COG; ET CVRAT. LIB; Vb

127

ht

tur;fine luctetur, uel propter lubrícatm hutmiditatem, unde & membrum ln

Ch,«

lind

bricá fitlocum füutm dimittens, & aluum non futim accipiens, Vnde & pel

JUety

liculaloci illius eft fiffa, quze uel neruis fi ctepuerit;non folidatur.Sed tamen

quedà crepituraleutor eft altera, quae cum incenfione curatur, & ad dilatan.

mgCu

dum prohibetur, propter collation£extreminerui fiffi, iue pellicule,que in

ll)l.fb

pueris cotingit maxime, [n alijs zetatibus precipiendü efl ne faturétur,neg;

coéant,uellaborent,uel nimium fe moueant, fuper illam crepituram con

fent

cauum plumbum ponant, & cutp acacía fuperponatur; & ligent cum panz

M

niculo bombycino pleno; Subtus plumnbum ungamus ungentis diffoluti^

s à

uis, & uentofitatis expulíiuis, ficut aloé, myrrha,thure, lício, acacía, fucco

1

hypocyfítidos,bdellio,& fimilibus.Si maenificetur crepitura, & aliquod ui/

r,à

r

Ícus illuc defcendat,eritmolefliffima ; adeb ut infirmumYmotu,& orauita^

tealiqua retrahat,& ad medicandum eft dura..N equealiquid proficere pof?

hi

funt medíci, nifi cum folutione uentris,& diffolutione fu2: uentofitatis,ficut

olor

piluils de fagapino, uel bdellio, diarhomate, diacymino, triphera maiore,

1j

Vnguentafiant (liptica , Abftineant à craffis cibarijs,& craffam nentofita

t

tem facientibus . Cataplafma ualens ad idem ; Recipe maftichis,thuris,nw

iinfs,'

«is cyprefli, frondis cith ym ali,far'coco!lg,gqualf pondere,tempera cum ace

Stet

to. Aliud:Recipeacacig,balauüig,nucxs cyprelfi, equalipondere,maftichis,

Vf

thuris, uel myrrhze,croci,farcocolla, dragaganti, fanguinis draconis,ana;

j

u'n'c'.-s.temper acumoleor OfaCCQ & aceto,

nüæ,

Cdp.

135

I Ca

W

z

| Deimenstyuis.

La ]

2

$

hs

Enflrua mulieribus ueniunt,cum ztatem 14. annorá fübeunt,

?

M

A

fæ M.

:

Sedtamen fifeftinauerintin duodecim annis . Quae fic contin/

2

gunt mulieribus, ficut poiiutio tnaículis , Caufa eorü;quia cor»

ia

at a u

?s

VEX

)us

.:

i

pora mulierum naturaliter frigida, & humida funt, Vnde mul

aleo

ips humore

Va

scolligunt, Quui cum ad inferiorad eícendunt , cum menftruis

exeunt,ficutin arboribus uidemus,quarü humores cum gutmmi egrediun

n

tur. Cumexeuntmenílrua,fecundum quod oporteat;in quantitate, & tem

"

pore, purgantur humorum faperfluitates , Quod (ifíat contra in quantita/

"n

te,fiuetempore,uelírauferantur, diuerfitates paffionüi oenerantur.Eorutn

Opg,

autem ablatio efl autnaturalis,autno naturalis ; Naturalis,quze mulieribus

A

poll 45. annos contingit;alijsin 40. alijsin55. maxime multum pinguibus

Cl[/e

& carnofis. Ablatio accidentalis,uel exuirtute, uel ex organis,uel ex mnate

ria. Ex uirtute,fi in mébris dominent aliquz coplexiones male,naturaliter,

uel accidétaliter , Exorganis, propter fubflatiam uuluz;uel uenarü fuarü,

ho

Ex fubflantia uuluze, fi fit fpiffa, & uifcofa,naturfiter (eu accidentaliter . Ex

du

uenarum fubflantia,fifintflri&g naturaliter,ficut pinguibus euenit, quibus

oppila

«

uenarum ora funtconflri&s, Naturaliter feu accidentaliter, ficutex

(ut

4

tione,

^

128

CONSTANTINI AFRICANI

l

tione,que innafcitureis de craffis humoribus,& uifcofis, De materiafecum

li

dum quantitatem, & qualitatem,uelex motuíuo. De quátitate,fi fit paruz,

atii

Que paruitas uel exfubtili digta eft,uel ex nimijs exercitijs. R ufus dicit;f[Mu

lor

lieres (eexercentes & nimium mouentes,non multum menflruorü habent;

ff«

fed quz quiefcüt, & multutn comedunt, &fuauiter uiuunt,multa indigent

dl' a

purgatione menflruorum.Ex qualitate materiz ,uelexcraffitudine,& uiíco

ph

fitate,uel defrigiditafte,uel deficcitate eft.Incraffat enim fanguis,uías clau^

dr

dit,neg facileexit. Similiter infrigi'datur,uel exíiccatur,non curritin uenas

di

facile. Ex motu tnaterize in alia membra fe mouentis, ficutin anum,& dici^

ti

tur hzemorrhois;uel in nares , Rufus aít.Si quedam mulieres multü fluxum

d

fanguinis habuerint,& quaedam fiabhemorrhoidibus;uel &pe&ore,uel de

l«

uenis,qu& crepuerint multum emiferint, hae omnes & fitmilesmeflrua de^

let

Ícendentía non habent.Item menílrua auferuntur, & corrumpuntur extri/

W

flitiacótinua,gemitu,timore,ira, & alijs fimilibus animg paflionibus.Cum

a

ablatio menflruorum diu elongetur;paffionem in flomacho patiütur,utpo

i

te defectionemapetitiuzabominationem,malum appetitum, utpote pul/

lil

tieristerrae,carbonum laterum,& fimilium, Alíaadhuc paffio fequetur ma

bi

ior,ficut dorfi, colli,capitis, X oculorum dolor, patiuntur & acutas febres,

lm

Farum urinatendit ad nigredinem, Aliquando eíl ficut lauatura carnisre«

n

cétis. V niuerfaliter earü corpora tnorbis maximis funt apparata,ficut phthi

t

fishydopifi;manig & fimilibus. Phlebotememus intiena media,donec caw

famenflruorum ablata eritmaior.Rurfusfi medicus beneintellioat caufam

menflruorum ablatorum facilior eritcuratio, oportet ergo ut nos medice^

f

mur auferentes res illas unde ablatio uenire foleat,& incipiendum nobis eft

Ü

lm

3 phlebotomiía , Hoc autem ualet antequam ueníant menflrua, & Ícari/

li

ficatio pedum ualet fimiliter : Cum phlebotomemus, uelfcarificemus, pa»

rum fanguínis auferamus, & in alio die finiliter fíat dealio pede . Galenus

in Epidemia dixit : Erat foemina cui per feptem uel quatuor tmenfes ablata

erant menírua, facies erat multum mácida, & appetitum iam perdiderat.

Quod cumuiditribus diebus fanguinem purgaui,in die primaunamabflu

lilibram &s.In fecunda libram unam. In tertía unc.9 . Quod cumfecerim,

paulo pbfl f:'gura redijt; prout fuerat , Similiter ualet menflruis mulierutn,

&

calamenthum agrefle, & domefticum,cum aqua,& melle coctum, de qua

W

'aqua da bibere poft balneü, Affuefaciant balneare,& poflea accipiát, ícrup.

h

2.de díatefferon,& cafloreiunà cum aqua & melle . Aliquádo dari prodeft

i

hierapicr,maximequod factüfit cum cinnamomo.Demus & que urinam

d

prouocent,ficut marathryjn,anifum,cyminü, apium,ameum,camam, fpi

p

cam,& fimilia, Demus apozema de abfinthio, de radicibus,uel apozema

Q

tadephafeolo, unc. 5. olei nardini drachmaunam, galbam' femiffem , uel

Í

demus diaiïnarte,drachmam unam cum apozemate de fauin

a,uel de anifo

Apozema

ï

1

D5 MOÓRB. COG. ET C;V'RAT. LIB. VI,

i29

f

Apozemaualetad méflrua prouocanda; Rec.calamenthi,flecados

AfUa,

;petrofe

tl

lini, fauing,pramj,chamgdreos,chamepit

hzeos;polij;an, drach,s.tnarathri,

anili;apij,ameos,

b

dauci,(quinanti,cufcutg,ana.drach.2.ca[ïïæ,

ariftolochig

longe,gétiang,baccarülauri;rhe:: pontici,an, drach.y,& s,

loet

inaqua,& da bibereunc, 4,

omnia coquein

ttifto

Aliud apozema ualens fimiliter:

Reciperubeg,

drach.c.marathri radicis,apij,ana,drach.is. anifi;drach

d

.S.dauci, drach,8,

phaíeoli rubei,drach.is. maflichis, drach, $.praffij,

calamenthi;ameos, art

uCnag

(dkil

drach.s.omnia coque in $.lib.aque uíg ad uni,&

dabibereunc,

4.ciamyg

ana.drach.1o,cinnamo

Nutt

daleo amaro, Puluts ualet fimiliterjR , fauinze,apij,

mi,drach.s.camg,fpicg,

ab(inthij;ana.drach. $.Íquináti,marathri;anifi,ana,

dde

drach.:. &s.turbith

quantu omnes aliae fpecies,

facpulueré cum amygdá,

Jldef

leo amaro, da bibere unc,$. s.

cüapozematede calamentho , Pilulze u

ATU

(étes fi'mih'ter:Rec.hierapicrg,drach.5.turbi'th,abfinthü,aü,drach.4.fcamæ

um

monij,amoniaci, opopanacis, fagapini, bdellíi, caflorer,ana, drach.:, & s.

caiïïg,fauinæ,marathn',anilï,apij,calamäthi,aü.drach.l.öcS.

tempera cum

iptl

!:u,cco aptj, faciés pilulas da bibere drach.s.

cumapozematede calametho,

rl

iuffumigationem faciamus de calamentho,& centaurea,gentiana,& fitnili

bres,

st

bus,myrrha,alumine, tépera cum ireleo, V alet fitmiliter nitrü,abfinthium,

hyffopi,lac ficuá,out uitellü,ireleon.

Facit fitniliter ele&t.ex myrrha,nigel,

la, Calamenthü cü melle facit (imilit

ïhthl'

er. Oportetutinteriora uulue ungat

(V

multer cum oleo rofaceo

wam

,uelireleo;nefortitudo medicinz generetapolle;

ma,ueluulnera. Calefactio non minus eftiuuamentutn de chamomeleo,

dice

famfuco,melüoto,caüïa«,anetho,calamo aromatico,ireo,calamétho, men»

ysef

t2,& fimilibus,(iue cotnpofitis,(iue fimplicibus,

(ati

faccoquí in aqua,in quain^

fufafit Ípogia,calefacito cü ipfa,Similiter iuuat,

fihis coctisin uafe aqug m

p

lier uperfedeat,

ut totius medicing fumus introeatin uulug interiora,

enus

De fluxu fanguinis cum menfiruis.

X,

blatà

I

DEU VI

—

Cap $

U

;

-

t

:

b

s:

Luxus fanguinis exiés cum menflruis pluíquá oporteat,uelde

organis eritapertís in uulua uenis, fitie ruptis,

jl

T.

& tunc'fanguis

w

á

fubito,& uelociter rubeus & clarus exit,uelex

materia Cutn au

1fhy

'Ulfly

comeflione

gmentetur fua quantitas propter multá fuauitaté , & nimiam

m, uel qualitaté, ut fi fit acuta

r]

, cholerica,uel falía phlegmatica,

qü!

uel ex acutmine fanguinis qué uulua ret

ineré non poffit & feflinatut expel,

np.

x

lat Stmatería fit cholerica,color eius erit citriqus;

Siphlegmatica;albus, Si

fanguinea,rubeus,Hocfit ci totius corporis Corr

üpitur fanguis, & defcen

m

dens ad uuluà effluit,quia nó poffunt, cópati méb

racorporis proptercorru

Á

prionem fur,& malienitatem fuze qualitatis. Sí'a

qm

üementetur ifle fluxus neg;

celiat; patititur mulieres colorüi mutationes;faftidia, macilentiam,hydropi

,uel

In,quia epar propter hoc neceffe eft refrioeícat, & adtio eius deficiat, Vnde

o

«

oygrcezu: ü augmétet,& eum extinguere uelimus,mulieréin fuperioribus

phlcbcgog

150

OCONSTANTINI AFRICANI

N

hiebotomemus,utmateriaad fuperiora trahatur. Hoc fit,fifanguis caüfa

(im

faerit.Si cholera rubea fit,dandü eft catharticü,& antidota;qua ea purgare

qal

debeit.Etfimiliter n phlegmate;uel choleranigrafaciamns cathartíca;uel

fus.

antidota eouenientia, D'einde redeamus admedicina fanguinem firingetv

p

tém, ficut acaciá,coralli;gümtmyrte femen,balauftia;portulace femen,bo

bl

rie

lu

micornuceruinii,conchulam marina, & fimilia , V ntuerfaliter itidem eft

medicandü ficutin fluxu fanguinis d

epedtore;uel de alijs membris ; Cibos

nat

demus,perdices.phafianos, & fimilia,

Mulier fedeatin aqua ubi coctafint

:

»

fefi(

£amari

ndi;cortíces maligranati,galla,myrta, rofa,& fimilia.Ventofam ap^

Nin

onamus mammillis ; & exfugamus fineícari

ficatione, fumieatione facia/

Áuc

mus degalla,

alu'mine,thure,gallia:;gquali pondere,tépera cüíaceto. Aliud:

agat

,&pera cum aceto, Trochifcus ualens fimili

Rec.acaciä,hipochüïid'os,thüs

mil

ter:Recipe balauflig,conchule tmarinz,ac

acize, drach.s.galle;fanguine dra/

da

boli;alumints,an,drach.1.8cs.

conís,fumac,cupularü glandiü,uiolæ,gümi,

dra

cáphorg,carabg,ana. drach.1. & s.

factrocht

fu::ci»*hypochyüidos,drach.1,—

Ícos cutm fucco uirge paítoris,

& da bibere:fimiliter fac fumioatione. Puluis

cornu ceruintana drach. .balau/

uialens fimiliter: Recipe cochule marine,

&dabibere, -

9;.;

;[yïï(æ,cgfgbg,c'oralli,fgo'dij,rofæ,ana*.drach.ä.fac puluerem,

XI.

Dc, Mfocätionc tmátricis,

Cap.

i

l

LY

V

zj

| Liquando mülieres morbum patiütur , quimatricis fuffocatio

&

N

uocatur , Vnde earü appetitus deficit , & corpus refrigefcit.

2

p

*

*l.

" Sepe mulieres inde deficiunt,& fubtiliantur, Pulfus eará pat

NI

D s

LE

uiffimus & debiliffimus, aliquádo ex toto aufertur . Aliquádo

lor

h'eres adebcoartantur,ut earü capita genibus implicentur. VndeGale

à

nus:Vidi;inquit, mulierem huiufmodi patientem,

quae & flatam perdidit,

di

nifiquia parüin medio

& pulíim quaft effet mortua, negdiftulit Aimortua,

Ó

corporíserat calida, Multi medicorü mortuam effe putauerunt.

(luod Cer^

M

tificare uolentes, lanam quam rarifIime carpinatam acceperunt, & naribus

&

uiuere eam certificati funt , quia flatum habe;

applicuerunt,de cuius motu,

P«

bat, &anitnal flatá habens, uiuít, Caufa huius paffionis,

multitudo efl fper

fi

matis,uelcorruptio eius . Haec contingunt, quia diu remotg fuerint, con

iundione mafculorü. Vnde neceffeeftaugmentetur & fperma corrüpatur,

li

&quafiuenenüefficiatur. Plurimü hgc uidug patiuntur,

maxime prius ma

K

ad etatem perz

ritate, & parturientes fepiffime.Similiter puellis euenit,cum

Ículis : perma enim coadunatu

rin ipfisquod

uentülit, neg; cohabitent ma

expellere, (icut maículis néceffe eft. Flo

cenim naturz actio expetit.Cu mu

&ab ipfofrigidus

lier habere mafculum non ualeat,adunatur in ea fperma,

ntcoiunctiua,

:3;

fumusafcenditad diaphragma,quia diaphragma & uulua fu

fuffocatio

& inftrumetis uocis,

hazc inde

ngauero diaphragmaiun&ü eít cum gula,

DbE MORB.

COG.

ET CVRATT, LÍrB.

VI.

is:

Qu

bec inde continoit.

Item hicmorbusex menflruorü efl ablatíonibus : Nam

"Bu

fi menflrua aufera

(Cuel

ntur, & fpermaaugmentetur,multo peior fit & maxime

inautumno uel h

ingen;

yeme. Prima medicina huic morbo eft machinida,utma

nus,& pedes multeris fricemus,tamé moderatius cü laurino oleo, Naribus

t lo

appropiemus abominabilem odore,

ficut cafïo"rei,galbaniöpiculg,- lanecom

il

butlze,lichiniextin&ti

pilorü fumi,& fimrlia.In

(lbos

ferius fumigemus cum odoó

riferis fumigationibus,ficut mufco,

h'gno aloes,

daint

coflo : Odorifera olea po'

namusin uuluà,fcutireleon,mufceleon,nardileon,

ut fpermá trahat ad in,

" ap/

feriora.Vätofä

minpectinem ponamus & in inguiné. Vn

gamusos uulug

fiy

cü olets odoriferis,intrinfecus,

& extrinfecus.Demus diacyminü,cum apij

Aliud:

fmiy

fucco,calaméthi,firu po, hierapicra cum fucco abfinthij,demus drach.x.de

agarico cü uino odorifero, Lauemusuuluá de abfinthio,fquinanto,chamo

lä dl'l/

mileo;famfíuco,anetho,calamentho. Irem ualentad fuffocationé matricis,

LAs,

drach.2. defucco hyofcyami, caflorer

od

piperis albi,colh',myrrhæ,opx'j,ana.;*

lais

drach.r.& s. Fem pera cum uino dulci,

xl

De ápoflemate uilue.

Cap.

Xl

17

fE.

[

NV

E

- Liquando apoflemata nafcütur in unlua multifortmia, Si ergo

E

É

Y

cholera fitrubea, calidü generatapoflema , Quoddátantum

A,

5

r

n

lA

LOm

A./

3

[

,'T .

((N

de uentófitate fit craffa, uel de percuífione,uel de menflruorá

citto

i ablatione. Sienim apo&ema n uüluze fit prora,fequet naturae

dolor cu

m flrangiria Siinore umbilici &natiüaderitdolor,

;efcit.

Si in eius pup:

Ü pai'

pi,(equecur dolor dorfi,'conüipatio digeüionis,

dolor& fub hypochondrijs.

guädo

Siapoftema fitcholericü;uel (anguinolentü,febreshabar acutas,fitim & do

:H

lorem nimiü. Side humoribus fit eroffis, tumor & duricies

J

.grauitas in any

(dit

€his,& Ín coxis. Vnde oportet fuccurri, Siapoflema in uulua fit perquiren,

yedio

dum eftundelit:Quod fí (itexcalore,bafilica,uel media eritincideda, & fan

dati

$us detrahédus (ecundum uirtutem, nifi aliquid contrarium fit, Galenus:

ivlulieres in uuluz apoflemate , uenam pedis conuenit minuere . Melius

1oüs

*

vt

enim ruuat, quàm fí n alio loco fiat.Idem dixit;In uulug paffione, nocereíu

permanum minuere. Menflruaenim conüringit fanguis tractus ad fupe/

I

cot/

fiora corporis, Simulter eflfortis,bis in die auferatur fanguis: (i debilis, fe/

mel. 'oft danda medicina, qua in acuto apoftemate ualeat, ficut fuccus fo

LUf

latri,caffiafiflalamanna,melrofaceum, & fimilia, Cataplafmetur in primis

m

repugnantibus calorr, & membra illius confortatiuis, ficutportulaca, fola,

| Pef/

tro femperuiua,pfyllio,arnogloffa;endiuia,oleo rofaceo,& (imilibus. Poft

luod

diffolutiua ponamus,ficut endíuiam,caules, olei uiolátum, Íemen !int,mal

(nu

uam, fænugræcum,axu ngiar.n anferis, oallinze, melilotüimn , albumine Oul,

(dus

&fimilia , Deomnibus fumigemus,fiue compofitis feu fimplicibus. Dio,

iil

fcorides dixit: Spica nardi coda inaqua; uel fiin ea fedeatmulier , iuuat,

at

FumigatiQ

"a

nbl b n n

CONSTANTINI

AFRICANI!Y

152

p

Fumigatio Pauli ualet ad calidam uuluam,& duriciem fuam,uel inuerfatio

al

nem,uelinflationem, & uentofitatem. A ccipe axungia medullae uituli;an3,

mi

drach.7.medullecerui,drach.c. anferis,galling,croci,ana. drach. 4. ma(li

terio

chis,mellis,ana.drach. 2. hy[Topi,drach.z.öc s. tepera cüla&e mulieris,

Ster

oleo rofaceo.Siapoftema fit frieidum, & craffum,quod diffoluat erit facien

(cof.

dum,ficut foenugræcum,melilotum,femen lini,menta,famfucus;& (imilia

Ed

funtapponenda. Epithima faciamus,& fumigationé (imiliter . D'emus apo

zema deradicibus ad bibendutm.Pilulas de ferapino.Balneum affidue fiat,

& epithimata. Leuiadanda funt cibaria,& craffos humores non generátia:

U

Sicerti (imusin apoftemate collect faniem effe, poneda funtcataplafmata

maturantía,& aperientia,ficut de fcenugrzeco,feminelini,farina hordei, &

v

tritici,ficubus cum fimo columbino co&is.Si crepuerit apoftema, & fanies

)

inueficam effluat;detur lac afininü,uel caprinum,femen cucumeris,& me

bet

lonis,clyfterizemusin uulua,cum ptifana & melle,Confectio unguéti&na

flaris : Kec, axunoize anferis, gallinæ,.uituli,ceræ, ana.drach.:o, uitelli cut,

gan

fat

drach.s.bdellijmyrrhze,ana, dracha&s,crocidrach.s.ireleon;& oleinar

ml

diniquantum fufficiat.

5Deudlnereuulue.

XIIL

Vr

cdþ *

[

EVET

f

EE Vlnerain uulua eeneran£ deacutis apo&ematibus-,öcaliquäng

$P

A.

V

N

do deacutís medicaminibus,uelde abortiuis, Cyuze certificane

cille

tur ex fanie inde effluenti, & dolore, & pulfatione matricis .St

li

ï

4l fint þutrefa&a, fanies fit colore nigra cumputredine horribili,

al

nitnia,

& ardore nimio:unde mulieri efl praecipiendum, ucin uuluam po

»

natquibus mundificentur uulnera, & calor extinguatur, dolor mitigetur,

qi

ficutfuccus folatri , arnogloffa, oleum rofatd, cum albumineoui;lac mulie

de

ris,fuccus portulacze ,& fimilia demus. Demus mulieri ad bibendü cathar/

[c

ticum de iuiubis;femine papaueris[liquiricig, & fimilia.NNutriamus cum cu

N

curbita,portulaca,& fimilibus.Sedeat in aqua ubi cocta (int myrta,rofa, foe

p

nugrgcum,balauftia.entes,cortices maligranati,& fim ilia, Siuenefint cor/

li

rofe,demus fanguinem draconis, myrrham,thus,bolum,crocu m, ariftolo,

f

chiam, de quibus omnibus clyflere faciamus,uel fuffumteium.Similiter ua

4

letlícium,acacia,unde fumus fíat, V alent ad prurigineuuluz, crocus,catm,

d

phora,lythargyrum,baccg lauri,albumen out, oleumrofaceum;clyfterein:

»

de fiat.Diofcorides dixit;Farina fenugrzeci cum fanguine anferis, ualetad

j

j

duriciem matricis.VaIEt &lac ficuum,cum uitello oui,

De mollicie uulue.

Cdp'

XIIHIL

Em

l

l

Vlua aliquido pftítur molliciem propter nimiam humiditatem;

|

]| uelinlocofrigido multam feffionem,feu aquz frigidae infufione.

Hisenim emollitur,& àloco fuo egreditur . Aliquandoexitpro:

pter

DE MORB, COG, ET CvRAT. LIB., Vh

trtio

55

l'-faana'.

pter nimiam expreffionem ín partu. Vnde in medicinanda bypochi[h's &

balauítía in uulua funt'po'nenda.Sedeat in aqua ubi coda fint Hiptica.Epithi

nj

ma fiatcum oleo rofato,& myrtino; Comendetur obfletrici ut ponatin in/

t

ficm

teriora, Deinde faciamus püluerem derebus (lipticis, & defuperponamus.

Sternutatíones faciamus,qufa aliquádo uuluá reddunt in interioribus Díov

Áitnila

Ícor. dixit: Merdabouina ualetaduuluam egreffam , fiinde fuffumigetur,

s JPO

lf

Eadem Prode[ï etiam medicína,queg ano exeunti profuit,

r

Deordinanda dieta pregtantium.

Cap

Ímtz

A ii rEt TT s

bo

Rout Gaalenus in tnultis füis libris profftetur, ll"gatio foctus in

i

«

matrice efl (icut lieatio fructus inarbore, Fru&tus enim in arbo

fubies

3|re cum primum generatur, debilis effecomprobatur : unde &

o

IN

EX, —

facilelabitur, (í quátolibet uento arbor moueatur, uel quibufli,

la

betalíjs (ic

libus.Cum autem tn arbore firmetur, & tempore roboretur,li

liou

gatur firmius, & htímorecadendi eflremotius.Cum autem iam ad maturi

elnat

tatem compleatur;cadit fineullo motu,& ab arbore feparatur. Similiter in

uulua fctus:Cum enim fpermainuuluam inciderit, ligatio eius eft debilis,

V nde fi mulier patiatur in faltu, uel in lubricatione, & cafu, uelin pharmz

cia,feuphlebotomia,uelluxu uenarü in haemorrhoide,fiue in collo uhlug,

d

ïcm;

uel nimio tmotu corports,uel anime;diffoluitur lieatio fcetus, & de uulua fa

s

cilelabitur. Similiter cü perfecteiam copleatur tempore horum medio,for

rbl

tior & folidior efteiuslioatio . Vnde qugtum quog,, fine nocumento fcetus

aliquo modo mouetur. Oportet ergoin principio conceptus,nullus foemi

( po

nepregnantiad memoriam reducat cibaria queilloin tempore inuenirine

A

ueant,ne fortedefideranti,& nonitnuenitenti,(it caufa abortiendi: & fidefr

ruh?/

deretinuenienda feflinet qututs adea ei adducenda. Regatur autem extrin

har;

fecus orauidze flomachus cum rebus confortatiuis,íicut oleo nardino,ma;

tfci

fücheleon, abfinthij oleo;& odoriferis cataplafmatibus, maxime in princi

a

pio conceptus. Cum appropin quatpartui, affuefaciat balneari, & ungi mol

€ot

liuis oleis, & nutriatur nutrimentis mollibus, Srinflatio pedumfuperuene

lo

TUl

rit,uneatur oleo nardíno,rofato,& aceto . Fumigentur crura ciim aceto &

aqua. Poftea chimolía,& fimilia cum aceto téperata funt fuperponenda.Pe

At

desfumigemus cum apozemate decaulibus;uel de abrotono , Etfibabeat

elty

appetitum incouenientium ciborum ,inrungaturtmoderatum exercitium,

x

odoriferum bíbat uinum,temperata fit dreta. Pofl cibum accipiat malagra

nata citonia;pira,Silutü;uel carbonem,quefierint, dentur cicer, fabze affa

te:Epithimata,uel cataplafmataodorifera,& aromatica,pectori funtappov

ern;

nenda,uel flomacho. Si humoresfuriofi pe&us erauauerint, oportetphar^

Y

maciam dari,Poflquam fetus quatuor menfes copleuerit, & ad (eptimum

Y0/

aconcipiendi.

"

uíq; pergenerit. Hoc enim tempusefl nedium inter tempor

M

Foetus

CONSTANTINI

AFRICANÍ

p

14

Grocul

Fetu iam fortiter & perfectein vulualigato,tüc medicus inpharmacia dati

da nó fittemerarius,quam fidederit, & leuem & fecura oportet dari.Si gra

m

ttones

uitaté de uentofitate patiüturflomachi (iueuulug,oportetfeftinari ad diffo

(atux

lutionem uentofitatis,ne caufa fitabortiendi, Eritaute ifle puluis, & ad hoc

utilis,qui ualet ad uentofitate matricis;Rec.zedoar,dronechi fetminis apíj,

ficm

ana.drach.2.caftorei,drach.1,ameos,drach.s. facchari,drach, 20 puluera

to,& drach.1,dato, Antidotüualésad dolorem matricis & uentofitaté erus,

& flomachi grauedinem.ln. grautdis enim abortüaufert;Rec.feminis apij,

d

marathri,ameos, z ingiberis,aii, drachmas s. maflichis, eariophylli,carda

tmomi,afari,an,drachmam unam & s,cinnamomi,nucis mufcate,caflorer,

ä

"z edoar, dronechi, acori, ana, drach.2. facchari, drach.s. puluera, & adde

mellis quod fufficit,da drach.x.cum uino , Aliud ualés ad duriciem partus,

quam

eol

quod Galen,& ad morfum araneg,& fcorpionis, & quae uenenofa funtuale

ditd

redicunt; Recipepiperis albi,5o.orana,myrrhze, caflorer;ftoracis,drach.s.

'&s.opij, drach.s.galbani;feminis apij,anifí,fifeleos, ameos;ana.drach. 4,

wa

&s.fac pulueré,tépera cüuino, & da bibere,drach.1, & s.cum 9. unc,uini,

quan

miet

"vt

De dificuliate parturiendi.

(.dp LA

xime

Vm mülier tempus naturale parturiendi expleuerit, motetur

nuat

foctus motufortiori : unde & uuluam neceffe eftdilatarr,& uir^

tom

Ea

HE

tute fua expulfiua foctü de ecundina emitti,Sed camen aliquan

dei

l;

3

do grauiter pariüt,neg; etiam parere poffunt. C'uod multis fit

à

ix cäü(ïs.

Velexcalorefubito,& extraneo mulieresledéte,uelex anguftijs

teg

$m

uiarü uuluz;uel exnimia mulierü pinguedine,uel f1fcetus mortuus fit,negg

fead exeundun adiuueritmouendo, Aliquandofi concipiat aliqua quae ad»

biln

hucfit parnula, & fiin hyeme fuerit. Aéris enim frigiditas nuluz co(lringet

dise

r

uias.Síin eflate contigerit,caloraéris uirtutem diffoluit,que foetum adiuua

refoletegredi. Oportetergofi uiderimus mulierem in partulaborantem,

tha

praecipiamus eam balneariin aqua ubi foenumgracum,malua, femen lini,

chy

hordeum,munda cocta fint. Vngatnus coxas,& uentrisinferiora, humidis

Q,

& diffolutiuis epiihimatibus. Fricemus latera,& femora, cum oleis diffolu:

gü

tiuis. Demusoxyfaccharum ad bibendü, & capillos ueneris, mentam,;uel

dlg

abfinthia,de quibus puluerefacto,detur drach.1.cum uino,Sternutationes

9t

faciamus cum thure;ambulet per loca decliuia fuauiter,

T

&

De fecundine exitu.

Ce. XVI.

ii

ftq

j

( Offquáiam peperit fifecüdina remanfit,in ea expeilenda opor

A

|

£5

Án

D

*

tet feflinari,cutm flernutatione, cenendo os & nares , Cinerem

ter

F

A

x

SSÉ

N

3

,

2

W

S

aqua infufun,& poftcolatum,cum drach.r.puluerati feminis

D

M MM

malug demus ad bibedum,& poft uomere faciamus , Similiter

e

er ocum

*

N

DE MO'RB- COG. BET:CVRAÀ T. EFB. vl

5$

fidat

€rocum pulueratümde(nus cum aqua calida,& uomere copatur. Item ua/

5

ddily

lentademittendam fecundinam ; & fangüinem à partu remanenté, fu miea

tiones uuluz cum oculis falforam pifcium; uel ungulis eorum, uel flercore

xlot

n

catino;uel canino,fiue cum cicuta,uel finapi, Si fanguis poft partü non exie

l i

l0a

tit; medicemur cum medicina prouocante menílruá,

Bs

Cap. XVIIL

Deifcbiatica pdþzqne.-

kapij,

ER

&2 Alfio iíchiatica nafcitur exhumoribus in neruü illum mufew

atdy

A

ul

:

lu

l!

2 69

b lumüe craffum de'f'cendgnttbus,qgi ":a-kïæ uocatur. Eicinter

d

S

A W

lacertos efl coxeüdicem.Pluritmum autem fit ex,phlegmaticis

(xdde

BmeT

uifcofis hutmotibüs in cocauitate coxz fe coadunantibus, Alb

Ils

uando exhumoribus fanguinolentis,cum tübea cholerà mixtis,& ibidem

ttole

colle&is;Vnde patiuntur dclores in coxis.AliqUando ufg; adcrura defcen,

ida

dit dolor,& ad calcaneü, & ufqiád paruum pedis digitum. Aliquádo eftin

h4

una parte,aliquádo eftinutrag, Sí autem fitin (iniflra,peior & moleflior eft

BM

quàm ín dextra,Siexhumoribus fanguinolentis, & cholericis, fequetur ni/

mietas doloris,& continüatiopulfationis, & ardor atgj incenfio.Quod ma/

ximein iuuenibüs euenit, Si ex calidis effe certificetur hümoribus,uena mb

üetof

nuatur,que faphena uocatur de calcaneo.Sipaffio fit ín ütrag; parte, phlebo

Vur

tomemur utraqjyuena, Galenus dixit:Tantü ualethaec phlebotomia;ut una

j

die infirmus euadat, Aliquando étiam uena medi brachij phlebototmanda

dsfit

departe infirma,maximein initio hocfíat,finos adiuuerint tépus, & aetas,

iirs

regio,& cofuetudo,poft dandapharmacia qua choleram rubeam purgat.

g

Similiter clyflere faciamus, INptriamus cum dizeta calotis éxtinctiua, Sepe

z

balneeturin dulciaqua.D'emuspilulasde aloe,& maüiche.thamm frioi

dis epithimatibus . Si de humoribus fitfrigidis & uifcofis, demus pharma^

?get

Ua

ciam chymosillos fuauiter purgantem,ficut pilulae de hertnoda&ilís,uel de

*

thapfia,uel foetidas;uel demus de flomachico,& (imilia,frigidos & uifcofos

Iiti

chymos purgantia, Clyflere faciamus de centaurea,femine lini,foenngrae

Ydis

co,colocynthida,& fimilibus. Nutriamus cum cibis bonorum chymorum

oly

genératiuis, Caueant de plenitudine cibi,& potus,maxime (i craffi fint,& ad

r,ue!

digerendum duri. Cautiffimeuitent coitum,maxime poft cibum, Cum pur

nés

gabitur pharmacia, clyfteribus,balneis, & corpus mundificatum de mate

ria morbiinterioris certi fuerimus,redeundum eft ad epithimata extetiora

& cataplaímata, Vnde Coflus filius Lucae dixit,in libro quem deligatione

fecit;V bicág;,inquit,epithima,emplaftrum, feu cataplafmaalicui membro

POf

funt uperponenda,unde membtrüm perpenditgt effe calefaciendi,uel ma

em

teria craffa deipío difloluenda, oportet prgCem'[Te purgationem totius cor/

I$

poris cum pharmacía,& phlebotomia . Certificato uero corpore mundifi

tf

cato, &paflione remanenteinuno folo membro propter humores in ipfo

m

M a

claufos,

p

»5

CONSTAN TINI

ATRICANT

r

i

claufos,fi matería illa non faerit, quae eos aliunde effluens auomentauerít;

bl

tunctantü fuperponátur epithimata,& alía , Sed (i corpus plenü fithumori

fOSJ

bus,oportetboc fortíter caueantur, quia multo magis adillud membruin?

yol

firmum trahit,quam diffoluat, Gralenus dixit ; Sthaec paffio inueterauerit;

du

oportet uenas incidr,& poftincendi, Diofcor. dixit: M ultotiens uidiincem

n

dicum flercorepecoris,& multü profuit. Idem:Sicalefaciamuslocum imfir

mum cum merdabouina, ualet, Danda infirmo calida medicina & diffolu^

poü

f

tiua,ficutcheriaca;phylonidi;diatrionpipereon,& fimilia. Fumigemus eut

fij

aqua calida,ubi calamenthü,anethü,chamomüü,orfganü,melilotus,famfd

cus,folia lauri,fint cocta,& fimilia, Pilule nalentes ad arthetica dolorem ex

humoribus frigidis,craffis & uifcofis & ad iíchraticos & podagricos & uéto

fitaté neruorü;Rec, amoniaci,fagapini, bdellijjopopanacis,aloes, farcocob

le;afe,feminis cicutg,apij',anifi,aü.drach.x:colc-cynth;,zingiberis,turbfth;

drach.s.ícámonij,acori;ana.unc, . tépera cum fücco porri,& fa&tis pilulis,

ï

da drach.r.& s.uel . fecandum uirtutem patientis, Pilule defagapino,uz/

É

lentfimiliter.Rec.fagapini,turbith,ana.drach.s.bdellij;apij,feminisacort;

!

ana.drach., a. famfuci,calamenthi,cicute,ana. drach.s.fcammonij;caflorei;

fiel

thapíize,ana.drach.s.téperacum fucco apij,& da bibere, Pilulgaliae ualen?

tl

tes fimiliter:Rec. fene drach. s. bdellij,drach..faeapini,farcocolle,amonrá

fü

ci,ana.drach, 2. maftichis;acori,colocynthe, Ícammonij,ana.drach.x. & s;

n

calaméthi,apij feminis marathri,anifi cicutze,fpice;ftichados,falis amonia»

V

ci;ana.drach.s. tépera cum fucco apij, & da drach.5. cum apozemate dení

P(

oro cicere.Epithima Ioan, Damafe,ualet ad ifchiaticos,;podagrieos,de ffigi

b

ditate;Recipe coloc'ynthæ,drach. 85.euphorbij,drach. 45,lactis tithymalli,

W

drach.5o.omniaterátur & in 5.libris aqua ponantur per triduü,& in quar^

f

tadie r.libram ueteris olei mitte,& leniter coque,donec dug partes aque re/

tnaneant,deinde cola & mitte ad focü,coquens quoad folü remaneat oleu;

P«

t

Poflea poneunc.5.cerze,qua liquefacta mitte euphorbiüi;bene piflatum,8e

nl

lactithymali, & fortitertempera, Deinde infirma ungeloca,calcanen fcilt

cet & plantas pedü Sifortiusoperari uolueris,dainfirmo fero drach.1.de (a

eapino,& mane unge. Subpofitura deponens uifcofam phlegma,ualetad

dolorem dorfi,& ad colicá paffionem de frieiditate:Rec.fagapini,drach. 2;

bdellij,farcocolle, colocynthze,(cammonij,nitri licij fellis taurini,myrrhe,

ana.drach.1. tépera cum melle codo; & fac in modum glandiü pone unam

ä

&poflquá exierit,pone alterá ufq ad tertiá.Storaconalet ad doloré arthe^

ticüimembra frigida calefacit.Similiter ueficam, & renes,dnra apoflemata

defiruit:Recipe fefameleosscauliutn,unc.1.floracis unc.5.coque fuauiter ut

foluatur florax, deinde cola, & unge. Calida epithimata, uentofitatem de;

flruuntín membris adunatam,humores craffos digerüt, & diffoluat, meni

lonjlau-

bra frfgf'da cf;efaäiät, Fortius epithitma eft ela&erioleon;poft coflelr

rinum

DE MORE,

Coc.

ET CVRA'T, LIEB.

V 1.

l 37

n

rinutn oleum, cicuteleon, fambuceleon pigameleon, anethileon,ireleon,

ümort

lr Utty

balfamum , & fimilia , S1quis uelit fortiora ad diffotuendos humores crat

Íos, &uentofitatem expellendam, coque pyreshrum in quodcung; horum

auen:,

uolueris,cafloreum,anacardum,euphorbium;cicutam,floracen,calamen,

Thcenj

thum,coflum,;& fimilra, Q uantitas horum ponendorum in hzec olea;ana,

"tf

drach.i,uel drachi1 & s.Neq; frequenter facienda(unt 1[h Cauendaenim

ifrlty

oftmundificationetm interioris corporis ne paffio auamgncecur &peio

S€ütt

retur.Sedi ex fola fit frigiditate, uel mébris mdufa uentofitate,& fine mate

níg

Qmex

riayualenthaec epxtluma:a quandoq; impofita, :

Vücto

Dcpoddgra

Cap. "XiX.

tb

Tb

&-

Odaera eft calcanei dolor, & plantae pedum cum diftenfione

?i

4

lilis

us

2

nerul, ö( pulfatione fui, nafcens ex malis humoribus ad calca^

lo2

A

u

neum defcédentibus; Quod fi calidi fint& acuti;dolor nimius

E.

SSS

Coff;

erit,& pulfauo continuaincendens calcaneü, S1 frlgldx &craf^

orei

f& grauxtas nimiafit,G extefio,& fmedolore,uelpulfatlone,tumor.Apo

:alem

flemata autem podagricze & arthetice paffionum, non funttumentía, quía

10nfà

tumor infolis carno(is nafcitar mebris, & habentibus multü fangumls ho^

ds;

fum membrorim wfcofahumldxcas,öcfngldae&nutrlmentu Item, quia

carne funt nuda, noníunt tumentia , Plurímum ínnafcitur hzec paffio, (ua^

ntaj

deni

uiter & quiete uiuentibus,& exercitia neghgeubus,öc purgationes, & cor»

frio

»oris mundificationes nolentibusmaxime cum multum comedant;atq; bi

!al

bant,Haecenimres:in corpore fuperfluos creanthumores. Siautem pedes

inuenerintdebiles natura;ad eos humores defcendüt, Membra enitm cum

Ua

fintdebiliajnon poffunteos expellereex defe&tione fui, Vnde maximehaec

12

leit,

paífio uenitprincipibus,& fuauiter utuentibus, & corpora humidahaben;

ubus,maxxme fi multo coitu utantur, & cibis mmqs impleantur, Concate

nX

Ícit

natio enim membrorum calefít, cum motus ad coitum fit,S calor illos hu

d

mores fibiattrahit,.[tem affaefa&tione coítus nerui laxantur & rumpuntur,

plantz pedu & calcaneus neruofa membra effe uidentur. Vnde fit ut eunw

4

chi,quia nocoéuntnon hunc morbum patiuntur,& (ihabuerint,tamen ra

14

rum quod fiteis ex multitudine humorum propter inordinationem dietg.

!'fg

Sícut etiá puriqui no o fiunt podagrxcl nifiexordinatione dietae ,& ciborum

atti

multitudine. Mulieres quoque non fiunt podagrice, quianon laborant in

]

coitu ficut maículí,&c omni menfe purgátur meftruis, Quicquid dixi depo

n

füt

dagrlcls itidem mtelhgedum eft deartheticis. Galenus Podagnca,mqmt,

palfio incipiens in uere,uel eflate fanatur in 4o.d1ebus,uel antea, Siinautu

de

mno,& ufquein hyemem durauerit, durü efteam curari , quando oportet

en

nosecam curare;phlebotomemus eos fimultum fangulms habuermt,& ma

li

M-s

xxme

j

dues

158

CONSTANTINI

AFRICANI

p

xime fuper manü fi eius caufz fint fahguinïs,uel cholere,abüdantia.Quod

cl

fihumoresfintphlegmatici,pharmacia phlegmatis purgatiua funt purgan

di,(icut pilulis de thapfia;uel dehermodadylis,uelde fagapino.Cum certi

;

,

ficetur quia materia fitexpulfa , reuertamur ad pedes,cü cataplafmate, uel

epithimate,& fubfumigatione, & incipiendum arebus repugnantibus, &

nj

illos humoresà pedibusrepellétibus.Si calidi fint hunores, píylliti oleum

rofatum, fuccus folatri;portulacz, farina hordei, lentioines aquze,cortices

cucurbitze,coriandri fuccus,'la&uc;,al'but:nen oui,fandali,rofz,camphora,

& fimilia funt apponenda. Sifrieidi,fuccus caulis quia folubilis efl;cicutze;

origant,& alia cataplafmata,qug adhuc funtdicenda, Calida demus antidoe

t2, icut theriacam, diacyminum, diatrionpipereon;phylonium & fimilia.

Nutriamus cumleuidizta, & temperata,iniungamus exetcitía , Etdehac

cófedione demus quam iam experti fuus.Pilulg dehermodactilis, ualent

arteticis,& podagricisde frigiditate:Recipe aloés, hermoda&ylismiroba

lani citrini,coloc'ynthg,tqi*þith,bdellij,lägapini,'ana.drach.ä- farcocolle,ca

[ïorei',e*uphorbij, opopan'acig,CI'cu'tæ,apij feminits,ana.drach.1.& s. croci,

'df*ach.l.tempera cum fucco marathri,& fac pilulas. Aliud;Recipehermo:

*ï

dad&yli,mirobalani citrini,a.drach.5.turbith,drach.r. & s.aloés, drach.5;

(

tépera cum fücco porri, Aliud;Recipe ani(i fefameleos, piperis albi,&lor?

[

gi,thapfiz,ana. drach., 2. zingiberis,agarfci,ana.drach.4:.mal'h'chïs 7.her

r

moda&tyli,drach. 20. tempera cü uino,fac pilulas. Aliud ; Recipefacchari,

aloés,aA. drach.1o.fagapini, mirebalani citrini,bellilici hermoda&tyli,ana.

!

drach.s. piperislogi,& nigri,ai. drach. 2.& s, afari,opopanacis,an.drach.

l

unat,fene,drach. 2.thapftae, drach, 2.tempera cum fucco porri, Aliud:Re

b

cipe tnirobalani citrfni;ZinggBeriä,æria. drachi,c. orig;hï,d*rach.n. thapfig

drach.s. hermodaayli, drach.. penith, drach.is.bdellij, drach, 2r, tempe

ra cüfucco folatri, & facpilulas, Aliud; Recipe herthodactyli/hierzpicrze,

mirobalanicitrint,turb ith,æquale pondus,tépera cum fucco folatri. Aliudz

Recipe colocynthze,aloés,farcocollae, fägapini,bdellü,euphþfbij,fcamh*:o

nij,turbith, maftichis, frondium bafilici, anifi, ana. drach. 4.tempera cum

fucco caulium, & fac pilulas. D'e omnibus his da drach.:. & s. uel 2. uel ,

fecundum uires patientis cum aqua calida, 'Cataplafma ualens ppdagricr"s

decalore:Vngat manus,& pedes,atque genua ubicungyfit podragra. Reci

pefaríng hordei,drach.i.fandali rubei, drach.s. acacig, drach.s. myrrhe,

croci opij, ana.drach. 1. cum fucco folatri tehäperä . Aliud fanguinolentis

g

yalens apoflematibus,& calide podaere : Recipe malug,farine hordei, pfyt/

lij,ana.omnia puluerenturg& cutn fucco portulacze, & oleo rofaceo tempe

rentur, Aliud : Kecipecitonía, tn aceto codta,farinam hordei,Diofcorides

dixit: Opium, & croci parum cum lacte temperata mitigant dolorem cali

dum podagricgäAliud*: Rec, fandalirubei;albi faring hordeijana. dr

ach.s;

opij,

D5b MORB. COG. ET CVyRAT, LIB. VU;

159

-Quoä

UT

epij;acacie, croci,faring lentium,ana.drachmam unam, tempera curb fuc, |

o folatri;uel coriandri , Frigidis podagricisualetfcordion cutm aceto tetri,

!tj

ite tel

peratum. Vua paffz mundie, & ruta unà píflata, & cómixtaualent, Axun,

üsN

giauulturiscum pecudum flercore ualet, & fitniliter caprina , Radix elate;

ríjin aceto cocta,ualet& omniaunguenta & epithimara calida ualent,

ltgm

Offices

Phora,

Kutg;

JSS"CONSTANTINI

t

AFRICANI MEDICH LIB. VII,-

Iii,

PR AEFA TIO,

L

delac

I

lent

d

XPLETIS IN þrfo"rfbus þartfcüifs fnte'rforüm imertti

tifoba

*:

brorum paffionibus, & eorum expofítis curationibus fe^

*

í

la

candum canones noflrorü antiquorum prout qu]'Eiens

ï'

ji

t'0d,

expetebat breuiaritt , confequetur utin hac 7. particula,

)

OC

u

que fínem noftro libro eft impofitura, dicamus quid ex/

d

terius corpus patiatur ut appareat fenfibus, Item quod

d

cum fitexterius, acumen tamen nocetin interioribus . Subfequentur cura/

»het

tiones eorum, fecundum autoritatem Fippocratis & Galeni, quf ïundatb;

fari,

res extiterunt hutus artis.[ncipiendum autemà febribus. Galenusenim di

xitmolefliores has effe omnibus morbis , Patiuntur enim interiora & exte»

,i,änzo

xdr,

riora, & nocent fpiritibus,& animatis uirtutibus, & naturalibus actionibus.

de

Incipramus ab ephemeris febribus,quz innafcütur fpiritibus, H enitn fe

bres deparuis oriuntur caufis

gl

ü öcaliquan'do;aliarum caufæxfunt febrium, &

*

4nullïæ alie caufz ihnt ipfarum

mpe

ïcræ',

Deephemeris felribus.

Cap

t

x

A ]

imo

;lh&

L

E] Phemera ergofebris excalore nafcitur fimplici, & fpiritus (t

*

cum

æ&

«

ne materia, uel putredine calefit, Vnde fit; ut non duret nifs

LIEIgp

g

2

dieuna, Spirítus hi funt : Vitalis fpiritus, qui fundamentum

efluitze, & materia caloris naturalis:Anitnalis,qui furidamen

;n'cfs

tu eftíen

et

fus & uolütarij motus: Naturalís item fpiritus, quifundamentü

rhg,

eft quatuor naturalià uirtutü,quae funt appetitrua,contentiua,digeftiua, &

DI

expulítua, Hec febris duobus diuidi£ modis . Vel enim ipfa eft morbüs, uel

;fyb

accidés morbi tale quale exalto morbo cófequetur. Siipfa eft morbus,fit ex

caufis tribus:Vna fl qtia corpus patitur extrin(gcus,ficut calor eft eftiui fo/

*

df

lis, & uenenü,& frigus riimiu, & balnea aquarü, exteriora corpora fais uiri

cli

bus deficcantiü, & oppilantiü ficutüitrea aqua,uel alüinofa, uel fülphurea.

»

Secunda,efl motus corporis,— ficut&labor & exercitia, ambulatio nimra,&

M 4

fimilia;

[

CHNAR DEU

'CON'STA N-T"I'N I AFRIC AN-IL

140

foit

fimilia. Vel motus animae ficutira,cogitationes,triflitiajanpuflia; & fimilia.

i

Tertiaeflconfuetudo ciborum & potuum calidorü fanguinem calefacien,

dio

tium , Ephemerafebris que accidens eft interioris morbi,eft febris apotte/

pxda

ma fequens inguinis &afcellarum & colli, & (imilium.Sanguis enitn colle/

jtg

&usin apoftemate nifi cito diffoluatur, neceffe efl, calefiat, & putreícat, &

n

uitalem fpiritum calefacrat,D'einde cor calefcit propter coniunctionem ar^

du

teriarü,& cordis,unde generatephemerafebris, g funt caufz ephemerg

lota

febris. Oportetuniufcuiufg; caufam dicamus, & fignifïcatibnes,'öc planit?

tl

fimascurationes. Intelligitur ergofebris ephemera, quze eftex calore folis,

dit

quia capita cotporibus funt calidiora, & nimium dolentia,& facies efl rubi?

(no

cundiffima, Aliquando patiuntur calidum rheuma,& incenduntnares , Fe;

IU

bris propter uenenum, corporamagis quäm capita calefacit, ex;&,riorä',dc/

if

ficcat,& incendit,quia calor ueneni deficcat humiditatem corporis, Febris

L

ex nimia frigiditate mutat colorem, & aufert pulchritudinem . Mutatur

enim in liuiditatem & obfcuritatem,& (ic extrinfecus corpus refrioefcit, &

r

&l

deficcatur:Etin capitecum frigiditategrauitas fentitur.Febris ex flipticg &

fur

deficcatíuae aquae balneis, cutem duriorem,& ficciorem reddit, quam quae

gll(

ex frigiditatefuerit,Quae cutis (i manibustangatur;apparet qua.fi infufaali,

[49

quandiuin oalla, & ma;ligranati'- corticibus, Cum autem manusin corporis

d«

locisimmoreturaliquibus, eximpofitione calefitfentiturg fumus à corpo

reexiens acutus.Febris ex cibis & potibus calidis, incenditfanguinem calo

d

fs

re fui, &fpiritum na:uralefr;; quiepar inhabitat, & ita calor cordisimpedv

e

tur,& à cordepertotum reliquum corpus diuiditur, Vnde urina & fanguis

rubicundior eft quàm in alíjs ephemeris, quiaurina &fanguis colametum

[it

Q

funtcgterorum humorum, & quia calor eftin fanguine, in flatu fentiát calo

t

rem inepate, Febris ex!aborecorporfsgcorpusfatigatum,debile; &ficcum

facit,in artículis nimiam debilitatem,& continuum dolorem . Sudor in fta,

QX

Y

tu minor eft quàm in ceteris ephemeris febribus.Hxcenitn febris cum de

[U

clinauerit,diffoluithumiditatem de füperficie corporis, ficutin exeuntibus

àbalneis. Alfj fudantfadore laudabili,& fínon fudauerint,fumus de interio

1

r1 cOrpore,afCehdit. Febrisex ira,inte[ligftur exfacierubicunda,& egreffio

ne oculorum; &uelocitate motus eorum,acdeficcatione palpebrarum, &

d

fortitudine,& magnitudine pul(ïuü; Aliquando color citrinatur,& tremo^

u

rem patiuntur;Quod fit,cumira tremori permixta fit. Febris ex triflicia &

li

anguflia;oculos cócauat,& inquietat,colorem aufert, corpus debilitat;pul/

fum fubtiliat,urina fitacuta.Hefienificationes anguftiofe & triflesfunt, in

ü

omnibusanguflijs qualefcenque fint . Cum ergo medicus intellexerit,un^

í

de ephemera fit febris , ad curandum erit facilis , Et fi ex calore fit folis , uel

exuenenis,balneandus erit in declinatione febrís, neque tamen balneo de;

bet immorari, Aquatepida, & dulcis fit , Poflquam balneum exierit,lecto

|

Horg

1

DE MOREPB. COG

X

ET CVRAT,

LIB;

VIY

141

Itila

flores frigidi funt apponedi,(icut mo!g,ro(æ,fahces píyllium, myrtus,öc fj

Acfety

milia, Hume&adæ fepefuntnareseorü cum oleouiolato,tempora ungen^

pollo

daoleorofato,& aceto , Fumiganda capita pofl febris declinatione cum tez,

coll

pída aqua,ubiuiola & chamomtla fint co&g. Si inquà rheumanon habeat;

ea

neq;caputdoleat.Si hutnores firit in capite, nimium caucátur hec , & tantüt

D at

nares fumohuiufmodi apponantur. Demus fuccum tmalioranati,cum fac

imerg

charo,&firupum album,rofaceü,& uiolaced, Nutriatpus cum mica panis

lii

lotacum faccharo, & cucurbita,portulaca, cucumerela&uc:s,malxsgranæ

fcli,

tis.Poftablationem febns,perdlcxbus, Rarms,pulhs,öc fimilibus.Stexfrigi/

bt

ditate nimia fit;pponatur poftdeclinationem febris aqua ubt cocta fint cha

$.TI

motiila famfucus, anethum,bafilicü, capite inclinato fuperhorum fumuo

du

Pofítbalneemus in aqua tepxda & dulci . Moretur plusin aérebalnei qu iv

coris

in foho,qma calor huius aéris fudarefacit, hume&tationem diffoluit;poros

VtUr

aperit. Sí catarrhum habuerit,caueatfortiter balneari, nifipoflquam catar

d

rhumad diffolutionem maturauent.Odoret odorifera,famfucusfambueu,

qà

& fimilia, Calidis operiatur ueflimentis.In ufu habeat carbonüi focumfine

Qu

fumo,;ut prohibeat frigiditatéaéris. Vngamuscorpus cum temperatis nn^

fl

guentis;ficutchamomeleo,anethileo, ireleo,& fimilibus, Si febris exflipti»

eis (itaquis, & deficcatiuis corporis, opertet balneum prohiberi , nifi poft

POTIS

)fPOI

declinatione febris,Crura ponamus in aqua ubt cocta fintchamomila,ane^

alo

thü,famíucus,& fimilia : famü horü odoret. Doftbalneu faclamus,ubl eum

pedy

fuauiter fricemus, & cá aqua dulci & tepida fumigemus , Flocenim cutem

OUI$

emollit,& poros aperit, Caueantunguenta in balneis,quia poros claudunt

Al

corporis, & fumü includuntin interiora,temperata hanc adiuuát exercitiz,

(v

Ío

corpus diffoluentia,& porosaperientia. Vitentur cutem refrigerantia. Nu

Q

triamus cum diaeta facile dwefhua Si haxec ex calidis fit cnbarqs & potibus;

Yl

oxyfaccharum demus cum fucco maligranati, firupü album; & rofaceum

de

donemus. Pofi declinationemfebris , demus trochifcos de fpodio , uel de

|bus

camphora cum fxrupo rofaceo , uel utolaceo . C ataplafma fuperponamus

(

epati,deportulaca,lentieine;atque pfyllio,corticibus cucurbita,farinahor

iffo

det, oleorofaceo, camphora,&flmlllbus Nutriamus portulaca , endiuia,

chryfoloænna cucurbita , foceataquaf 1fitteritcum ürupo de pfylllo uel

d

107

malogranato Sidelaborefit corporis, oportet fludeamus ei quieti, & fua

uitati, Fricemuseum fuautter cum oleo uiolaceo,fiuerofaceo , Balneetur

)

intemperato balneo , & cum exierit ungatnus cum oleorofaceo , & utola

nl

ceo , Nutríamus cum humidis cibarijs ,ficut pullis, edulis, &fttmilibus . St

t

febrisexanimato fit motu, contrartjs ei repugpetur , utanima mitigetur,

J

& dele&etur fermonibus, & actionibus, & diuerfis muficorum ceneribus;

r

& uidedis rebus diuerfis & odoriferis, & pulchrls formis, uel formofis puel

de

»&0

lis Stndeamus in humgáatione corporis cum teperatts balneis, Vngamus

i

fe

Poüquam

CONSTANTINI

AFRICANI

142

MT

poüquam balneum exieritcum oleo rofato,& uiolato, neq; moretur in bal/

us

neo,neqy appropinquet coítui.Nutriamus um ptifana;chryfolocanna, cu

Vi

curbita,portulaca,blitis , Febridifcedente, demus püllos, perdíces;flarnos,

eum

phaüanos,umum temperatüi, Odorét fandalos,camphorá,rofam, uiolam.

Vniuerfaliter caueat deficcatiua. Vtatur humedatiuis,fecundü etate, & con

t

t

m

&

fuetudinem fui,& tépora anni,& regioné, & fimilia . Stfebris ifla fit ex apo,

fufr |

flemateinguinis,uel cutuflibet alteriusloci; ftudeamus in medicandis apo/

M

tasf

flematibus,qug cauía febriutm effeuidetur,

hb

De caufone

Cap

I

La

1

d i'iw

inf

Xb

G

Aufon efl febris, cuiusfigna funthzc, fitis nitnia, ö(contmua.

c

"t

;;3 calor incenfinus,& moleftiffimus, naturærepugnatluus &ab

d

initlo corruptluus, PI'OPtCl' acumen materiz unde oeneratur.

efm -)

pu

Materiaenim eius acuta efl 1gnea,öc cholenca,m concauitate

t

uenarum que cordi uicinae funt, adunata maxime ín uenis oris flomachi,8€

concauitatis epatis, & pulmonis, Accidentia hancfebrem comitantia funt

Wi

pn!

hec,calor nitmius,fitis cotinua, Caufa fortitudinis calorisin hacfebri eftcho

aj

lerarubea intrauenas , Duricies & continuitas ex plurlma funt cholera,in^

&

uenis cordi uicinis colle&ta. Quze huius febris generatiua cum fituenarum

H

oris (lomachi, & concauitatisepatis propría,neceffe efl ut fitis confortetur

[

& continuetar.Hxcfebris duobus diuiditur modis : Vnus efl purus & mo

lefüiffimus, alius non purus,& minus moleffus , Purus & molefüffitnus, de

n

hi

cholera rubeaincenfiua, pura & acuta nafcitur , & plurimum in tuuenibus,

d

quorü complexio naturaliter calida & ficca eft, & maximein efliuotempo

re. Acftiui enim tempus hanc cófortat naturaliter,& augmetat. Alter mo^

fi

dus nó purus,ned adeo moleflus, eftex cholera rubea citrina,cü humidita,

l

&

te mixta,& fumo nafcit,Que moderata funt utrag. Cum hanc febrem niio»

l

leftiffimam timor comxtetur,oportet abinitionon neghgatur. Sed fludeat

medicus ut quatuor eiustempora perfe&e mtellxgat & inimoquog;ope

d

t

retur,fecundum quod oporteat. Siuideritin initio tmorbi, quianatura indi/

get ut purgetur & remoueatur materia morbi , purget morbum & retno,

ueatcum oxyfcenicia, prunis, iuiubis, caffiafiftula, manna, uiola, & fitnili

:

bus. Etfi quid habeatcotrarij.ficut defedtionem uirtutís & cruditatem, uel

uifcofitatem materiz,caueat quanto plus ualeat, ne n augmento morbi fz»

ciaL,quxa natura diflrahitur & 1mpedletur à regiméto morbi. Sed oportet

& notitiam, motus mxtxum,eum no cH'uoere, utadiuuet naturàinreotmen

tofue uirtutis,cum dxgca acwlgerendum facili;& m fubflatia laudabili,(icut.

:]

pc;fanaperfeäa,pams micacum aqua frigida)bis uel ter lota.Galenusitem

inlibrocrifeosinnuit quomodo inacutaggritudine infirmus debeatnutri^

ri;Innatriedo,inquit infirmo,intétio nofira triplex eftin acuta ggritudine,

Veleniga

'DBMOR-»Bæ COG. ET. CVRAT. LIP,

VII.

d

145

lnbl

Velenim confideranda eft quantitas uirtutisinfirmi, uel tempus infirmitz/

nm, (u;

tis,uel qualitasmorbi. Q uantitas uirtutis neceffaria eflfi bene cuftodiatar:

) m]os,

Virtus enim repugnatiua efl morbi. Vnde aliquádo plurimus datur cibus,

U.

cum defectio uirtutis ambioitur,neg tempus morbi cófideratur.Quantitas

T

teporis fciatur,& ut fecundü urcinitate flatus cibum ordinem us, Verbiora

tia:Si (ituiciniflimus, digta fübtiliffima, & aliquádo nulla dabitur:(íremotus

l.d'saPo,

fueritcrafftor, & paulatim (ecundü ordin& uíq in flatà fubtiliabitur , Quali

tas morbi eft (ci&da,quia othnis febricitàs liquida indiget digta.Qui febrem

2

habet corporis cófumptiuam, quarit habere quantitaté ciborü plurima,

&

i

äliquando intempore acceffionis, Quod fi febrisnullam quieté habebit,

&

Qf

infirmünutrire neceffe fit,eligenda efthorain quafanus comedere folebat,

lS»&ab

& coueniens diei tépus fripidü , utpote autora ín dna natura eft exercitata,

ertyr,

aér fubtilis,& clarus,& febris mitigata,quia frigida aurora calori febris re

Ultite

pugnat.Hifunt (ermones Galeniin ordináda dizeta infirmi cum acutaegri

ii

tudo adíit($j apponuntur caufa eius autoritatis)quía autem caufosab initio

nfunt

ufy ad finem efl periculofa & molefla, oportetadfuefieri huic digtze fubtili,

lo

ptifanae, mice panis aqua loteter uel quater cum faccharo.Si febriens fitiat,

erty

aquadetur de faccharo,mulía,fnegoat malagranata;uuas hyemales,mollicié

Tarutti

«ucumeris,uel citroli, (irnpum uiolatd, uel rofat3,& fimilia . In uefpere de

teCut*

mus,drach.2.pfyllij in aqua frigidaloti,& drach.1.feminis portulace.Siau

Q mo

tem cibum oportet dari,mica panislota danda eritin uefperecum maliera

Vs de

matis,& hocfit cum mitigat febris.Cuflodiatur auté quáto plus poterimus,

Tibus,

Ane detur cibus cum febris augmétetur,nifi neceffitate maxima cogamur,S

empor

'digeüiones [int fliptice, molliantur cum fücco cacurbite,mána,uiola, caffia

1 [t10/

fiftula,firupo uiolaceo,& fimilibus , Quod finon ualeat, fubpofitura fiat de

Kdity

Auiola,nitro, Ícammonio,licio, & fimilibus, Ft fihocnon ualeat, cyftere fa,

10

ciamus defucco bliti,furfure,herba circ idanté arborem, ficuthedera, uio:

i

odait

laymalua,& fimilibus. Ecin augmento febris fludeamus; inanitione floma/

chiquantü poterimus, nifi aliquid impediat, (icut fufpicio defectionis uirtu

n

Lindy

tis inrepugnatione morbi. Tunc enim aliquátulum recreàdi erüt,cü diacta

'CfD0/

fubtili/(icut ptifana,& mica panislota,& demus parü quantü fufficiat uirtu/

F 'fuüätqndæ,öc nó plus.Sidolor capitis fuperueniat;oleü rofatü cum aceto

qmi

d

dandü,& fuccus portulacae . Vnga£ his frons,& tepora. Sternutationes fy

ify

ciamus cü oleo utolaceo. Calcaneus & crura infundátur aquatepida,& dul

ci,Poft ungantur plantg pedü cü oleo uiolaceo.Ligétur crura mollibus pan

vloftel

a

nis. Cataplaímet frons, & tépera defandalis,& rofajhorderfarina,cü aqua

Yofata,téperata,uel fucco cucurbitg,uel portulagg.Vieilijsinfirmo ingruen

fict

tibus, tungendü eft huic cataplafmati femints la&ucze; & papaueris, quam

ftet

temperanda funt cum fucco laducze, Si ficcitas fit in ore, & afperitas i

at

o utolato,

illf?eo

lingua, lauentur utraque cum pfyllio, & femine citonij , & ole

n

Srautem

s

144

CONSTANTINI AFRICANY

ii

Si autem cor tremat,p[yllium demus cum fucco cucumeris, & firupo de ia

hof:

iubis, uel firupo de uuis apreflibus, uelacetofode pomis citrinis . Cataplat

faaö

metur de fandalis;farina hordei,& fucco cucurbitze,uel aqua rofata,tempe

Cllll(

ratis. Quodfuperponédum eflflomacho exinanito, Nutriendus eftcucur;

d

bita;portulaca,lentibus mundatis. Hacc omnia coquantur cum aceto u2

ler:

rumagre(lium,& amygdaleo,& fimilibus. Apponantur eifrondes myrti,

nf

falicu.n,& fimilium, Hane febrem patientes,plurimum inciduntin phrene;

la

fim:Quibus medicandüm ficutin prima particula diximus.Similiter tuffim

£a

ficcam,patiuntur idtericiam , Qua funt medicanda ficut diximus per fingu

der

la fualoca,

ff

n

Ia

Detertiana febre.

Cap.

[

H

f|Ertiana febris quam zerzaiop dicunt Grzci , nafciturex chythis

d

cholericis immutatis & putrefactis. Sed tame fiputredo fitex/

t

;,

trauenas uel arterias,generatur tertiana interpolata cum n'go;

di

LA

re& tremore.Quodfi putredo intrauenas fit uel arterias,con

PO

creaturweltertiana continua, uel caufos , Reprehendimustamen à quibuf

k

dam nobis obíicientibus. Vnde,inqüiüt, tertiana uel caufos coueniunt,uel

to

diffonantzQuibus refpondebitur , Coueniunt,quiamateria una,id eft, cho

f

lerici humores funt, & intra uenas acarterías cocreícunt & continue funt,

íi

Differunt fecundumlocü,ubi humores non conuentunt.Incenfiones enim

caulonis in uenis cordi fantuicini, maximeuenisoris flomachi,& epatis,

& pulmonis, fpecíalius quàm in alijslocis corporis. Incéfionestertianecon

€

tinuz in omnibus uenis totius corporis asquales funt. Intellieuntur autem

l

tertiang continue tribus modis.uel derenaturali,uel dere non naturali, uel

4

de recontra naturam. Verbi gratía,quia plurimum in acflate nafcuntur,ma

ximefíi aér fit calidior, & ficcior,& coplexiones regionis fimiles fint,& exer

cítia infirmorü dum (ani fuerint,in nimiolabore, fiue fatfgatione.Vel dere

Í

naturali,quz plurimü innafcuntur quibus complexiones calidiflimg,& fic»

ciffime dominátur,maximefi corpore fint tmacilentiores,pori rari,etatean/

norü 22.ufq; ads56. Veldereextranatura Ad efl,deaccidétibus infirmo, &

fïgni.fïcatiombus medico , Quia auté hecfebris de humoribus nafcitur cho

lericis acutis, neceffe eftfemper fequatur rigor nimius,quafi püctura fpinae

ä

uel acus, Acuta enimilla materia fenfibilibus membris efl uicina. Qug cum

aefluat & membra pungat fenfibilía, acuminefua pun&uram, &tremorem

generat,cum nó inu(u habeatur,quod fit,cum hecmateria extra pulfum &c

arteriasíit . Proprium autegn huic febri cholericus uomitus,digeflio inda,

maxime in tertia periode,uel in quarta. Vrina eorum rufa,uel ignea, fubti

lis.Sepe quoq febrem acutam habent,&in epate puncturam,propter cho»

leraz & fanguinis mixturam , Quod (ifit uera, duodecim tenethoris, & di

mittit

DE MORE

CoGc.

ET CVRA T.

LI Bo'

VII.

145

GMPIH

imittit horas 56, &in periodo finitur 7.1d efl,diebus 14. quod fí12, excelferit

uPüb

horas,neg diefinitur 14.intellioiturnon effeuera.Hec ergo cutri nonfitue

ttmpe

ra, & cum alia fit mixta,tranfit predidtum terminum, & diutius durat , Ali

(Qctt,

quádo in autiimno incipiens,& in uere finiens, Quia in febribus moleftius

OUyy

eftgenus putredinis, Vnde oportetcauerene res détur calide,ne forte cho

Mi

lerarubea cum acumine (uo cerebrum aícendat,& apoflema faciat, & inde

lfeng,

infirmus phrenefin incurrat. Quae febris timidior efl & moleftior,quia cho

tufl

lerarubea ex mobilitatefua, & uelocitate cutm fuo acutmine non patitur pec»

üngu

careinfirmum,nec errarémedicum. Vndeoportet medicum tmorbi preui

dere inititi;ut (í uirtusinfirmi fit idonea hütmores furtofi,& mobiles, phar:

macia detur de prunis, oxyfcenicia,uiola, mirobalanis citrinis, caffiafiflula,

manna & fimilibus. Demus hecfecundü utrtutem & aetatem.D'etur & füc:

ts

cüs maligranati, & quaedam cathartica in libró noflro ram preferipta ; quae

ftey

cholerg rubee funt purgatiua . Cauendutn tamen ne in die acceífionis den

n'go;

tur,ne fortenatura impediatur, in morbirepugnationibus , Deturergo in

COR

die accefltonis fuccus maligranati cum firupo uiolato,& píyllium cumfiru

Ybl

porofaceo . Viitetur ergo cibusin acceffiontstemporibus , nec etiam detur

ttud

alquid tribus horisprecedentibus,(ed fuflentetur cü (irupo rofato, uel uiola

.do

to,uíc;poftabíceffione febris.Deinde detur inuefpere ptifana,& panis cum

Íunt,

faccharolotus.Si fint fliptica, neg cathartica ab initio eis ficut dixitmus pof)

"m

fintdari, Cut qugdam nos impedient, utpote corruptio aéris, uel defedtio

uirtutisdemus in diebus dimiflionis oxyfceniciamanna,eaffiamfiftula,firu

D

T

pum ufolatum. Síautem digeflio non humedctetur,fübpofitura conficratut,

cum uiola,fcammonio,nitro,licio.Similiter & clyflere faciamus de prunis,

Atetm

iuiubis uiolis,farfure,hordeo mundato . Cuflodiatmus diem 7. quafi diem

jud

m

acceffionis;ut inueníat díes 7.eorutm corpora müdificata, & praeparata ad

ex

obediendü naturz,, in morbi repugr?atione, neq; impediatur cibo, uel me/

dicaminealiquo. Si autem infirmusin augmentatione febris murtnüretde

deie

(dio

fiti, & ficcationibus labrorutm, ucl palati, demus pfyllium in aqua cucume

ris,cum oleo uiolaceo. Similiter fuccum maligranati.Mifceatur aqua biben

eant/

da cum firupo uiolato, rofato, iuleb; & fitmilibus , Ceffante aut incenfione,

od

& febris mitigato acumine ,fi murmuretde pan&ura flomachi , danda eft

dio

74

mica panis,bis,ter lota cum faccharo . INutriendus efl autem chryfolocan:

na;portulacamalua, cucurbíta, & (imilibus , Quae omnia coquantur cum

m

amygdaleo.lfh tamen facienda,cum febris ceffare incipiat.Si caput doleat,

feit

j

fuper frontem & tempora;ponamus oleumrofatum cum aceto.NNares hu^

medáde cumoleo uiolato.Siuero capite deficcato phrenefin inciderit, fler^

l&ï;

nutatio fiatcü oleo uiolato uel rofato, &lacte mulieris puellam nuttientis,

b

Capiti rafo infündamus lac, & aquam tepidam, uel papauer, &lactüce fint

ho

cocta,uiolz ,& fimilía , Pedes & crura ponamusin aqua tepida dulcí. De

du

N

inde

((Q

pE

146

CONSTANTINIÍ APRICANÍ

u

indecum oleo uiolato calcaneus,& plantg pedum quätur.Si* uero feptimó

bunqi

dieuomitus, uel digeflio fuperuenerit,fponte exadionenature,non erunt

utin f«

firingenda,fed dimittenda quádiu uirtusid pati ualeat.D'anda calorem flo

docto

tmachi mitigantia, & fitim extinguentia, ficutfirupus maligranati, uel rofa»

ciaus

tusueloxyfaccharaü. Ponédum i aquabibédafpodium.fandali,femen por

tulacze, & fimilia.Stenim egeftio aupmentetur ,& de defectione uirtutis dv

(ariic

latam

bitemus,ad extinguédam feftinemus cum fapa myrtina uel citonia;trochi?

quiaufr

fcisdefpodio,&ficut diximus in diarrhaza, uel dyfenteria.Similiter fíicteri».

cíam inciderit,medicabimur (icut in fuo capitulo diximus.[ungat autetm üa

(erid:

. Wemuniat medieus;fecundum quod exneceffitate cogetur,

phlebo

fhatuy

nf

Defytocho.

Cap

r&ponï

u

V

j Via fanguis omnibus naturaliter ternpera'tiör eft elementfä

Oporc

TAf1at

k &faporofior,atq; uicinior humane complexioni,inde & natwv.

ï

P

rae familiarior exiftit, quéfecit materiá nutrimétitotius corpo,

Qd

ris.Sed tamenfi quantitatiue augmentetur,& qualitatiue mute:

reanti

ulolas,

tur;diittitu

r natura,neg;regitur;negás adfeattinere eum, ficutpater in«

obedieritem fibi filium, Remanetergo crudus, & indigeftus,exiensty tem

ta lag

peramehtum,neceffe eftputrefüat, gem?raf febris quae fynochus uocatur;

udum

& eft continua,quia fanguis naturaliter intra uenasefl & arterías, qua fem.

TIon pf

deom

perfüntuigad omnia mébra corports. Galenus inlibro defebribus, diuidit.

febré putredin dupliciter, Altera enim eíl cum putredo intrauenas efl,óc

litoy

arterías;altera uero cum extra . Dixit ergo depriore,quia cotinua fitexne^

[iaftn

cda

celfitate.Que uero extra arterías & uenas erit,interpolata , Naícititem de

puro fanguine febris acuta, cum intra uafa non tamen putrefatus calefiat;

mus|

Hinc febris eft propriü inflari, quia ficut diximus de puro fanguinenaícit,

nuit

cuiüsin corde & pulmone,plurima eftuirtus , Vnde calor inflatiuus ab anti

busp

quis ifla febris uocatur, quia caufa eius inflationis,calor efl pe&toris, ftue pul

Sime

monis, D'ifferütauté naíces de fanguinis putredine, & que nafcitur de eiuf7

apit

dem ebullitíone, quia prioris feteturina, pulfuseft diueríus, quia coflringi

il

fe ault magis, & fepius quàm dilatari, propter feflinantiá naturg in expellen

p]afn

da fumofa putredine . Alia huiuftmodi nulla habet aceidentia, Quam figna

t

praeueníunt,eam futura prenuntiátia, antequá appareat,fä.tigætio; grauitas

bus,

membrorü,plenitudo eorti, rabor coloris,calor fuperficiei corports . Haec

tsf

auté fiona fequütur eam, dolor capitis, incenfto fui,& grauitas,tumortem.

qux

porum,eereffiooculorü,paruitas fitis,flupor affiduus,imaginatio rufaante

oculos,pul/us fortis,& uelox, urina rubicunda ficut uermiliofa , Plurimum

q

hancfequütur uariolg . Quod cum fitante flatum morb! oportet de uirtute

infirmiperquiri, & etateatq; coplexione,tempore & aére, & cofuetudine,

defan»

ng fi cöuen:iant,öc uirtus maxima Phlgbotomidus eftinfirmus, &

guine

b E SIM OR Bo

COG:

ET CVR' AT. LIPD. VII

i47

fnting

Jn Cfum

guine quantum fufficiatauferatur.Siaüt morbi initiü propter nimium fit ci

bum quem comederitinfirmus,& adhucin uentre (it coadunatus, oportet

fem (

utin fecáda die,uel in altera fafpendatur phlebotomia,quatenus ín digeren

uclro[æ,

docibo cófortetur natura, & àuétre excludat,Quodfinó fiat naturaliter;fa

Ten por

tosqyy

ciamus nos artificialiter, Staüenulla horü coueniant figna;nifi uirtus fola,

fcarificemus, & rió phlebotomemus, Omnibus uero alijs cogruentibus,fo

l7tï'OC[1!A'.'-

latamen uirtute diflonante, neq;phlebotomari,neq fcarificari;efl neceffe,

6 l'&en) .

quiauirtusfola femper morbo repugnat. Vnde femp eftinuefligada & ob/

utem[;

feruáda, & cofortanda quoq, & pro poffe noflro adinuáda, Si aütobuietur

phlebotomix quibuídà ex caufis, quas debemus dicere,caueat maxime in

flatu,uelaugmentatione,& fiuirtus uideat congruere,In hts enitn duobus

Denti

téporibus utrtuti non cófidimus, adeolaboratin morbirepugnatiomibus,

Oportetergo extingui caloré,& acumen fanguinís, cü pfyllio,fucco mlv

X natiy.

granau',ü'rupo,uiolis,fïrupo de prunis. Quod (idigeflio obuiat, erit hüme^

; COFPO

&áda cüoxyfcnicia,caffiafiflula,mána,utola, & fimilibus, Si habétin peto

eltüte

reantiquá tuflim,uel febri fuperueniente paffioné nouella , demus iutubas,

Merity

uiolas,femé portulace,& fimilia;Nutriat cibis leuibus digeflione ín fübflan

yttty

tia laudabili ficut ptifana, fiue panis mica. Si aüt fanguis nonfit cholericus,

atf

uel nimis acatüs,uenter abinitio humedcte£,ficut anteaiam diximus, Sihoc

ln

non profit,fübpofitura fiat,& clyfleriz emus, Capiti dolore (uperueniente,

ludit

oleum apponatur rofatum cum aceto , INares humectentur cutn oleo uio^

du

lato,pedes & cruraaqugimponantur tepidze,ubi chámomila, utola, & fimt

(2

[ía ü'ntco&a.lfgentur etiam crura mollibus panuts.Dolore non ceffante, &

emás

catharro,ueltuffi carente pe&ore ac mulieris;uel afininum, capitiinfunda

llfääfa'

mus.LaueturQj cum aqua, ubibordeü;uiole;& chamomila fint cocta, Ster

TA

nutatio fiat cam oleo utolato, Angu*flia uerouelincenfione fuperuenientiæ

banti

bus,pfyllium demus,& fuccum maligranati,& firupum rofatum,& fimilia;

Simente flupeat, & oculos aperíre non ualeat, ceffandum eftà (upradi&a

Jepu!

T

capitis medicina, & pedes praedi&tg aquae infundi fufficiat. NNutriendus eft

drinet

malisoranatis, & paneloto , Siautem cardiacam paffionem inciderit,cata;

peïlen

lafma flomacho debetfuperponi,de fandalis,farina hordei,rofa, campho

| Hgna

ra,&aquarofata . Sanguine de naribus effluente, fuperponantur tempori

JUjtaS

bus, & fronti cataplafmata in cardíaca dicta . Si autem neceffe fit in fine lii

Hac

lus febris, extinguere quod remaneat incenfionis,dem us hoc eleduárium

'teim

quod probauimus : Recipe fpodij,fandali citrini, feminis portulacze fuccili

ante

quiricie;ana. drach.s.femtnis melonis, cucumeris,cucurbitg-,mundar

furm

ti;an.drach;2.dragaganti, gümi arabiqoamyli;an. drach.i, -

ttute

camphorz, cubebe,ana.fcrup.r.condifi,drach.6.fac

H

jine,

tn, & tempera cum oleorofato , dans

'qpuluere

uv

drach;s.multum enim ualet,

Na : Defebre

T

D

148

CONST ANTINI

De febre quartana.

Cap. Y.

AFRI-CAN;

&cur

L ub

li

*

Ebris quartana de putridanafcitur choleraniera, quþ fifitintra

qeid

j

-

Ly

fincla

(fw

*

uala,generatur cum rigore quartana, qua uocatur cotinua, Si

X a.

N.

d

l extra uafa,

£

31

generatur interpolata. V eratamen quartana uigin»

E

us

2

ti quatuor tenet horis,intermittens quadragintaodto.Quaefi,

;effan

gnis tribus,

ficut & tertianaintellioitur id efl, re naturali & n6 naturali, atgy

gicof

fgbren

extra natura.Derenaturalí, quia plurimü patiuntur hanc qui coplexionem

habentfrigidà, & ficcam,etate fenes, maxime frigidi& macri;& ficci, fubti

t

les uenas habentes,& cauas.[e re nó naturali;ficut teporibus anni,fifitau^

(grp

s

tumnus,& aérfrigidus, & (iccus tunc fuerit,& regiones fimiliter.D'ere ex^

tranaturam,utin initio acceffionis eum materia incipíat putrefieri,nimius

dun

eritrigor,laboriofus corpori,frangitiuus offuum. Cholera enim nígrà qug

ími

huius febris eft materia,propter fuam frigiditatem & craffitudinem períen

ftz.f

fibiliamembra efHuäs,grau.at,fatigat ea, & fráeit , Color febrientis liuidus

frusi

efl,cutis ficca, huicfebri duricies & dolor fplenis propría funt, V rina in pri

"

mafebri alba & aquofa,in declinatione & ceffatione,& materize digeflione

fs

fit nigra:Quae de pura nafci£ cholera nigra frigida efl,& ficca;Etitem cho»

u

d

lera nigra que deincenfionibus eftaliorum humorum,ficut fanguinis,cho

lerze rubeg & phlegmatis . Oportet fuis proprietatibus unaquáq, difcerni,

lhunc

utmedicamina fuaordinentur fingulis , Dico ergo:Si fignificationes dicte

ap

depura choleranigra dantur intellipere,regatur infirmus cum cibis digefli

at

bilibus,& diureticis,(icutfuccofcariolg,marathri;apij.Qug omnia coquan

Da

tur & colentur,cum oxytnellearomatico,& melle rofato. Apozemadetur

Colé

deradicibus,cum firupo,de abfinthio. Pu-rgetur'q; materia ct notmitu patte

(ipt

latim.Incitetur fudor cà chamomeleo,anethileo,calamenthaleo, Non pur

Indi

getur corpusin principio febris cum uirtuofis:in declinatione febris, & ap^

d

parentibus fienis co&tionis, cholera nigramoportet purgari cum pharma^

dnt

cia, & clyflerihuic humori propríjs , Deinde demus trochifcos de eupato/

i

rio,de rheumbarbaro,uelde anifo,ficut in quinta diximus particula cum fi^

dic

rupo defquináto,uel de calamentho,uel cum apozemate de radicibus. Ali

dpi

quando autem n fine febris huius demus theriacam matorem, & diacymi^

um

nurn, Caueamustamen medicinam hanc in aeflate,calida regione,&iuue^

««

nilitate, In hyemeergo danda, & regione frigida,etate uetula, atgicom^

&f

!l

plexione frigida. Vitanda funt & refrigeratiua, quia crudificatur matería,

pl

& prohibetur digerenda,unde diuturnimorbi fit caufa,Quam quartanam.,

ao

Íi tertiana antecedat, & infirmusiuuenis exiftat, macer,&cholerice cóple;

füm

xionis,cururina rufa fit,uel g'gnea,fl'tis nitnia,& ureili; tépore annt;eflate,

natura aéris calida, & ficca, intellioitur hzecfebris effedeincenfione chole^

li

rg rubeg. Vndein primis medicabitur cum refrigerantibus,ficut fucco ma^

s,hutne

ä

ï

!igranad,öc oxyfaccharo, Si fit flipticus,cum prunis,manna, uioli

&etur,

DE MORE, COG. ET CVvRAT; LIB, vIL

149

fltfntra

&etur & (imilibus.Qugfi non fufficiát, clyftere efl faciendum.Si autem ma

[nua. N

teria digeriincipiat, demus cathar&ticü cholerzeirubez incéfe purgatiuum

ffneIabqfe,fi'cutþruna,oxyfænfcia,manna, & fimilia, Demus malagranz/

auigin,

Y

L

4

"

ta,uuas,porttilacam,blitim, chryfolocannam , Balneetur aqua tepida febri

«

ceffante,& aqua ubi co&ta fint chamomila, & melilota,uiola,& fimilia, To/

g!i,atg

tí corpori pefl balneü epithima faciamus, cum uino, uiolg & oleo , Si hanc

lonem

febrem morbus faneuinolentus praecefferit,& complexio infirmi (imilis fit,

V übt

ïütau,

tiense quog; plenzefint,urina rufa,craffa;fapor more dulcis,fomnus multus,

tempusuernale;ntellioédum eftfebrem de incenfione fancuinis effe,Dan

feey

daergo digeflibilia & materiz fua calefactione excoquentia,ficut oxyfac/

Yifiis

charum,ptifana de hordeo cum faccharo,mel utolatutm,fuccus fcariole.In

ri qug

firmipedes & crura;ponantur in aqua calida,ubi chamomila, uiola,fint co

xrlen

gïa . Si moueatur uomitus m principio acceffionis, cum rigor inceperit, de;

Iüdus

mus malagranata. Miíceatur aqua bibenda cum oxyfaccharo . Materia di/

T pn

gefla& excodta, phlebotomemus de bafilica, uel de medía, utfanguis craf,

[lione

fus & incenfus exeat, Similiter & pharmacia efl danda, fahguïnis fubtiliati

T

ua,& fug incéfionis extin&iua.Si aüthe febris 0. dies tráfierit, abflinendà

o

ellinfirmodecibis omnidieacceffionis, inalio uero die parum comedat, $1

Gf

hanc febrim mórbí phlegmatici precefferát , & infirmus (enior faerit, cà

'dig

coplexio frigida,& humida fit, tempus hyemis, pulfus tardus, urina cruda,

igeüi

craífa,uelalba, fitis parua,intellieitur effe febris de incenfione phlegmatf&.

)quan

Danduseftininitio fuccus fcariole, maratläri;apij,qugomnia coquatur, &t

detur

colétur . Detur aütlib.s.cum ro.drach.tmellis rofati uel uiolati.Si autetm fint

UPZW

(lipticijmoueantur cum pharmacia,iueclyfleribus phlegmatis diffolutiuis.

J pur

Incitetur fudor cum calido epithimate & diuretico. Abflineantà cibis in die

p

acceífionis,nifi cum uirtus defecerit;neg patipoffit, Deinde parum come

u2

cïänt,uinum bibantfubtile,& clarum, & in calore temperatum,De uolatili

lPäfo'/

buscomedat,quae carnes habeant teneras,&t ad digerendü facillimas,Man

ml

dücét lotum cicer cum blito . Caueant omniarefrigeratiua.Poft cibum ac/

. Nl

cipiantdiacyminum, diatrionpipereon, dianifum . Vtilis autem uomitus

cum radicibus, & frondibus,& anetho atq;oxymelle, & aqua calida. Saepe

ymiz

f(

accipiant theriacam magnam, & diíacoflum,diarheumbarum, diafulphur,

cott

& fimilia , Febri ceffante iamper tres hebdomadas , nutríantur cum pullis

etii,

phafianis, perdicibus , Poftdies autem quadrapinta annualem comedant

narti

aguum . Sumanttj medicinam femper diureticam & principalià membro/

5p[&

rum confortatiuam.

.htes

De quotidiata fcbri.

Cpe VL

25

n

Ebris uero queg quotidíana uoca£, de putredin

e humorá phleg-

ïi

juta

maticorum naícitur , Antiquiuero concordanto mnem mate/

uhe

E riam phlcgma;icqm,cholericä,lïue.mel.sancholi,cam, putrefcen/

[ 4

tem

[ufy

Es

F

pf

3$0

CONSTANTINI AFRICANI

'

ü](coaö

temebullire, & indecalorem &febrem cócreare.Idem facit & phlegma-.Sä

pris diu

enim putrefcat & fitintrauafa amphemeriná continuam generet;finerigor

nznto,e

s. Sifitextrauafa, fitamphemerina interpolata, 2 4.tenens horas,& o.di

iof

od

tittés. Quetribus ex fignis intelligi£,ficut & ceterze,id eff,re naturali & no

d t

naturali,& de requeefl extra natur, Re naturali,quia plurimü nafcitur có»

maleJ

plexioné frigida & humdia habentibus, & etate fenioribus,uel puerisexco

oxymeï

piaphlegmatis, Senioribus naturaliter;pueris uero, accidétaliter;DDereno

duntaq

naturali,quia plurimü in hyemefit, & in uere,& in regione naturaliter fri»

abroto

gidis & humidis,maximefi in fua fanitate quieuerint,uel fuauiter uixerint;

(lonci

Dereextra naturá,quia hácfebre femper frigdr nimius fequeG;uttott cor?

fuct

pus congele£,maxime extremitates, Putrefcéte aut phlegmate,calor paula

paton'o

tim fentit afcédere, & febrelentá facere,fed tamé diuturnà. Hecfebris fem

melle]

perfamulaf dolori (tomachi , quiaphlegma plurimü in flomacho regnat,

fhoc

maximein oreeius, Vnde& phlegmatitï'humoreseuomömr, & infirmus

Mp

fubtiliatur,facies tumet,color plübinus,uel liuidus efl,os humidü habet,no

faciu

fitit, V ndeoportet medicüinuefligare naturam phlegmatis, unde fit iflafe

la

bris . Quoddaenim phlegma ueraciter frigidü, & humidü efl,qua fpecies

Q

maturalis eft,nafcés de colamentho fanguinis . Quoddà frigidü & groffum

efifed humidü minus,fícutacetofum phlegma nafcens ex magnitudine frà

&hum.

oris,in colamétho faeuinis . Vndefí quis uideat eerotanté.fitimpatiente,

ino,

& ficcü oshabenté,de fal(o phlegmate intelliet efle . Danda ergo funt oxy

:guüun

facharü cü aqua calida.In hora acceffionis pedes & crura eorü,ponamus in

creeem

aqua calida, ubi chamotnila,anethü uiola,fint cocta,fricemus pgdüp!anta's'

*

cum fale,& oleo utolaceo, Si uomitus ueniat fpontaneus,in initio morbí,le

»

uitaté & fubtillitaté materiz port*encïi; . Quod finon ueniat, noartificraliter

N

fiat,quia morari uomitü in principio morbi, crafficie materig,& coagulatio

nem den: cíat,& ad digerendütarditate . Danda oxyfaccharum cum aqua

Qu

tmí

calida, quia multü ualet in febri ifla, quia diffoluit materia,& fubtiliat , Peft

Q5

danda ptifana cüoxyfaccharo,ut digeflibilis uéter fiat; uel artificraliter cum

pharmacia,uel clyfteri. Side inflatione,& eurgulatione inteflinorum mue

fiüs

Y

rüm|

muretinfirmus,& de flomachi abominationibus,materia diffoluta,& fubti

i a

liatà adexeundü intelligamüs. Vnde natura cumleui cathartico ftue pilulis

eft adiuuanda,in expellendailla materia. In flomachr abominationibus uo?

aM

mitus cü leuibus efl incitandus.Si aütin uirtute deficiat infirmus, ut cathar?

li

tlspa

tícum nó poffit fufcipere, laborandü eftleuiter in (ubtiliada materia. Ftifia

faciéda funtfecundü materig natura, & membri,ubi illa regnat matería, Vt

teati

tirtg

fiit matef'ia phlggmatica (3&(a,& circà epar, tuncdetur medicina müdifica

T

tiua,epati propría, quz cü urina fuperfluitaté eius expellat; ficuttrochifci de

ïpodio,de camphora,de fandalis,c oxyfaccharo.Si phlegma fit äcetofu'm,

d

&apij

my:

entur nfoch;'(fi de rofa,dä berberi;deanifo;cum fcariolze, marathri,

ücco,

DE'MORE:,0OG. ET 'CVRAT, LIB, VIE - ].-,s,

«Ifgtm,SS

wnen'g,

fiicco;& cum óxymelle.Sic medicandus eflperunam feptiifiana. Si autéfe^

bris diuturnior fíat; dandum eft apozema de radicibus, & firupus de fqui^

Gd

manto,& firupus deabfinthio.Si materia fitin flomacho de phlegmateace/

LITS

(j

tofo,detur in morbi ínitio mellicratá aromatici,uel oxymel cum aqtia cali/

tnstrtg

:da.Nutríat cam ptifana,cum corticibus n?arathrf,ö.c apij,cocta & cum oxy

;melle.In horaacceffionís cumiam rioere inceperit,incitetur uomitus,cum

Dereno

oxymelle & aqua calida; ubianethü, & radices fintcodte. Pedesimponendi

lier f

Áuntaqua calidz;ubi cocti fint chamomila, anethum,melilotus, famfucus;

kerint;

abroronü,& fimilía,Demus mel rofatü cà aquacalida,& materiaiam dige

tatticoy

flioneimmutata,demus apozema de aloé, uelde hierapicra, uel abfinthto,

ot palà

. fiuede pilulisaureis,Qug fiuirtus infirmi pati nequeat,dent trochiícideeu

nsem

atorio, de abímthio,derheübarbaro, cü apozematederadicibus, & oxy^

Fnit,

melle.Incitetur uomitusin initio acceffionis,neg; comedat, nifi febris mole

nártts

.flatio quieícat,ne fubtilibus digtetur;ne uirtusinfirmi deficiendo molefle£..

abetto

. Apparéteauté figno decoctionis in urina,calefaciamus, & fumigemus flo^

itilhfo)

machum cum rebus calidis fícut rrardileo,mafticheleo;anethileo,ab(inthe^

pecis

leo,& fím n'libus.Fumigäm:üs cum 'äqha calida,ubi cocta (int chamomila,fpi

ofam

«a,maftiche;abfinthium,& fimilia, Cataplafmata ponéda fünt fuper floma,

dine fri

hum calida,moderata, & odorifera. Aquá bibendá mifceamus odorifero

Itiente,

'uino,& mellicrato aromatico.D'emus flomachum cófortatiua fiue cibü feu

imtoxy

;P-otiun'c,-ulam.Hæc eïn'm febrx's propfia gü oris flomachi,

amisin

VIÍ.

plantas

: De]üdöre titr/o,

Cap.

vurbile

j

PA

Vdot áliuseft náturalis,alius üero nó naturalfs. Naturalisin cr;iïf.

9s

D5

i

fiuenitlaudabili, & in imoderatis exercitíjs,in tempore zflatis,in:

ïcrälitler

E

d

ïä

| quofüdorenociua emittuntur;& non utilia , IN6 naturilis eft,de:

gufmo

€oumptione carnis,quía nulla emittit alía nifituuantia, Sudor authic natu«

n aqua

tD

ram fuà exitin qualitate uel quátitate. In qualitate,fecundü naturá emitten^

ercam

tis materize,unde & mutatur in coloré (icut uidemus cum fiat rufus,uel citri

. nus,uiridis uel albus, Iudicatui iuuamentü,ftue nocutmentü,ex naturis fuo^

mmut

&t

rum humorü.Item mutatur ínodore,ficut fcetentiffimo,uel ecótrario.Item.

dn fapore,falfo,dulci,uel amaro,ftue acetofo, Itéin quátitatemulta,feu pau^

:piluliä

. xa.Multa autex humiditatis multitüdine,uelde eiusliquiditate;uel pororü

us 0

largitate,fiue expulíiux uirtutis fortitudine, Paruitas eius uel de humidita,

atat?

d

, ts paucitate;uel deeius gröilïtudine,'uel depororü oppilatione, feu de con,

tentiug uirtutis fortitudine , Cü aüt fudor adeb augmetetur ut deficiatinde

A

Wirtas oportet reflringatur, &infirmicorpus uggatur oleo myrtino, falici^

jdifia

, Do,citenino,rofato, Epithima ualensïnjüringendo fudorenimio,Rec.rofe,.

yide

. drach. 2o.fandali, balauítize,ana. drachmas 0. galliae,drach.s, frondium,

:Ofümæ

dapi

myrte,unc, ,omnia coquátur in dpab, ;lib..a.,qu&,quo.ufæ*fn«tertias.re,diga—q

E

4

qur,

(jc

1

CONSTANTINI

AFRICANI

152

dat

ï&.

cr

tur,deinde colentur,& medialib.de oleo rofato,mifceatur, & coquattif d

afv

at

nec aqua deficiat,& folum oled remaneat, Poft inde ungatur, Antepon

dl&an

tur infirmouafafrig ida,aqualplena, &1in domo frondes myrtæ,falicum, &

tibus

rofze,& aliz frmiliter.Sirupus rofatus ciiaquafrígida detur,prohibeatur ni

u

mium exercitiá.Si incitandus fit fadorexneceffitate,uneatur infirmuscum

chamomeleo,&nitro,uel chamomeleo,& pipere. Similiter facitoleum lau

rinum,mufceleon,anechileon,ireleon , Si ungantur dorfum, & totum cor/

pgs,iïxdo;* prouocatur, Idem facitcinnamomum, calatmus arotmaticus, py^

j

rechi'um,'calamenthum,cafiïa,coüus,'rheumbarbarü,cärpobalfamü,fam-:

i

!

fucus, qualecung; horum inuenias fimplexfeu compofitum, in oleo coctü,

& indeundto corpore;fudor pronocatur, Fumigationes etiam adiuuantde

!

caftoreo;calamétho,carpobalfamo,urtice femine,carui. Omnibus piflatis,

dulc

& corpore fumieato, elicitur íador.Sed tamen notemere funt agenda, nifi

ti.l

quisfebres habuerit díuturnas, & maxime aliQu;i facultate fudoris Prouof

bert

um

candi indigga;,uir;ute infirmi falua,

..De uariolis.

Cáp

. VI I Iv.-

dio!

&

44

Z

x

a Pa k:

)

C5

'1

Anolg defanguinis putridi nafcun£ corruptione, &funt de r2

dun

M

G

cidentibus fynoclium comitátibus, Quarü figna,f&bris eftfor^

o

"

lu

€

h

j

títudo cephalea, ruboroculorum & faciei ; Étplenitudoeorü,

lore

[

UE

grauitas, dolor ingula,& in pedtore tuffis,prurigo in naribus,

bn

flernutatio,pundtura in fuperficie corports. Quia materia exitum querens,

&l

carnem pungit & cutem,feparás iundturas earum adexeundum, Que cum

tur.

uideris, certafíona habeas huius ueturae paffionis.Medicadum eftergo ini/

Cott

tio cá calidis & humidis, que materia diffoluát, & extrinfecus expellant. Ca

all

üeaturà frigida medicina,quae claudit humores,& congelat. Medicina ue

bur

ro citoeijciens uariolas, & fine m oleftia, fuccuseft marathri;apij,cum oxy^

(er,

faccharo. Accipiantde hac confectione à nobis probata. Rec. ficus ficcas $.

tüm

lentis müdatg,drach.x.laccg, drach.s.dragagáti;drach.s.marathri, drach,

f

4.omnia coquantur in t,lib.aquae & s.ufg ad s.decoque,deindecola,& mit

dic

tefcrup.r.decroco,& da bibere ieiuino ante cibum,& hora dormitionis, do

pen

nectote appai'uerint,öc deinde c&[fgt.,Aliud:'Rec. rofz.,lentis mundatae;an.

hi

drach.4.la&e, drach, 2. marathri,feme citoniorü,dragagáti,an. drach..&

tte

s.tnaflichis.drach. 1.omnia coquátur,colentur, & bibere unc.5.den£ cü fac

üor

charo,demus ptifanä,chfyfolocannä,cucurbitä,betä-Epithimata omni mo/

do uitent,ne forteuulnera intra reuertant,& cadétesin cardiaca, moriant,

ctl

fen

Studendüin initio,nein ocwlis puftulae na(can£ , &lanemus cum lotura oli^

ux octlos müdificante., Hiís müdificatis,imponenda aquarofata,cum fuc»

N

co maligranati,uel aquarofata, cum futmac, Si circundando exierint, laue^

m

1deme;

lii

ttjxr cum uiíco pf?rllij, öc fa,,ccharg. Pgü feptem dies oportet euftodir

dicina,

EEE

DBE MORRB. JCOG. BET CVRA'TT, LIB, vII. .a5

am'?&;

dicina,ueldizxta folutionis, quiahzecpaffío propria eft (olutiont uentris fi

fpona'zä'i

peruenienti . Qu frueníat, oporteteam ftringi cum medicina in díarrhea

m

eturni

dicta,uel in alijslocts hutus operis. Puflulis efluétibus,& deficcari incipi'en

tibus,impleatur culcitra ubriaceatinfirmus de oryzefarina,Superponatur

lüsCutt

uulneribus,farina oryzz,uel milij;cum croco,

uml

Ut cor)

Decduetidà & medicinatida mortzferd potione,

Cdäp. 1X;

(US, by

z

!ü,famf

5

d

,3?

f

M:

Edicina auté uniuerfalis otninibus iuuatíua uenenofis, hecerit,

T

i

Oportet fufpe&tos cauereomnes hominesunde fufpiciolï ti

mntde

- u

ment, neque famelici, neque fitibundiab eis accipiant aliquid

:

TM

X OUU

at

quod timent, nifi quod oportet , & optime fit qualitatis íieut

vasni

aulcx's in dul

cibus, acetofa in acetofis , (alfa in (alfis , Vitentingrata,focten

;prouo;

tia. [Diofco

rides dixic; Si quis aquam ante cibum frigidam fufficienter bi,

berit ,bene

has qualitates difcernere poterit , Cum autem tetigerit uel ci

bum, uel potum, fi euenerit arfura,uel fectigatio, fiuefpa(mus feutiimor ín

dieito, fiue in ungula,mortale, & uenenofum eft , Similiter i ori euenerit,

tdexti

& faliuam effluere fecerit, & labra formicauerint, in lingua ardor fuerit,&

eifon

duricies in dentibus, uenenofum effe mtelligetur. Quod ficum ad flomz/

T

chum uenerit,anguíltiam genuerit, atq; fudauerit;uomuerit, inflabitur ,co,

aribus,'

lores mutauerit,riguerit, arfura afï'ueric,præcorcïia [lrinxerit,oculi obtene^

,þrauerint,oportet feflinari ut medicentur: Alioquin moriuntur , Gialenus

Dgran,

uecm

& Diofcorides preeceperunt quomodo preuideatur, (í res uenenofa tímea

rooítl

tur , Accipiantur ergo cum nucibus ficus ficca: tres, quibus uenenofaarte

ant a,

comefla confutantur.Poft comeflionem,non minusfübuenient : Similiter

112 064

caflaneze cum ficubus ficcis ,& parum rutze, Faciunt idem auellane ante ci

oy

bum,cum pauco uíno comefle: nuces quoq; uirides cum ruta faciunt fimili

as j

ter. Calamenthum item ualet cum uino, D'iofcorides terram fieillatàtnul,

,df ach-

tum dicit ualerein uenenoforü prohibitione.Quam (i antea uel pofteacon

l,&mil

Ícius biberit, tamen nihil obfunt,quia euotnuntur, Galenus cenfectionem

dicit,que à morralibus cuftodit cibis, quam Nicomedemregem dicit acci^

,

:m's,CEO

peré (olità cum fufpicione haberet : Reci

pe baccarum lauri;terrze fieillate,

ana.drach.s, facpuluere, temperans cum oleo, & da drach,2, cum 5. unc,

du

icülac

mellicrati;in fpecie auellanze, Hanc fianteuenenofa dederis;permanens in

mitno/

flomacho,uenientia expellit cáuomitu. Qui fi quis neglioat, & in hocperi

x

eulum incidat,oportet in uenenofís expellendis laborare, antequam domi,

nentur in corpore. Expellentur autem uel cumgiomitu, uel digeflionibus,

uraoli/

Neque folum uomitus in hís expellendis adiuuat , fed etíá cuius qualitatis

ynluo

t

fnerint denotat, liquore,uel odore, fiue fapore, & inuomitu quale ueneno

derne

fum fueri:,oüendif.Si enim unctuofus fuerit,& abominandi odoris,intelli

dia'nz,

gituræ'

p

154

CONSTANTINI

AEPERICANI

en

ob

(u54

'gitur,quia marina rana fuerit,uellepus marinus , Si coagulatus & intelli

[e)

&

Qcd

tur faneuis effe bouinus. Deodore intelligitur,fi opium fuerit;de colore,fi

li

drac

ceruf?;.x,uel gypfu'm.[?igeüio ma

xime iuuat,in expelléda nocitiua materia,

vabrie

Vomitus autem incitetur, cum oleo inaqua calida , uel cum aqua calida,

i

ii

cum melle &oleo. Aqua deanetho idem facit. Siarfura inuentre fuerit,

NU

detur oleum rofaceumn,cum aqua frigida, Certificato enim,quia flomachus

ftg

Itf ft

fit fatis abunde muudificatus, & arfura , atque dolor ceffauerit , demus di

jmat,

ge&ibilia,cum clyfleri, ut mundificentur inteflina derebus illis uenenofis,

ts

n

Deindedetur & lacpoftmundificationes certas,uel ferum, Nutriatur cum

rebus calidis, & un&tuofis, ficut ficubus ficcis, & nucibus auellanis, fifticis,

[

uuis paífis,fefamo.Nutriamus turibus gallinze,annualis agni,hecduli,pifci,

Z

fcibus craffis.Si inferiora uentris ardeit,uel pungütur,clyflerizentur,Gal/

li

lina craffa coquatur quo ad incoétione deficiat.Ius autem illud bibat. Balfa

mum cum lacte mulieris,multum ualet arfurze, uel doloriuentris, ex rebus

incor

uenenofis.D'etur &theriaca maior,quía caufam cóficiende theriacg maio.

f

ris Andromachus dixit non fuiffe , nifi caufam deflruendi res uenenofas,

türarl

Quod tribus modis facit:uel deficcatione uenen, uel müdificatione expul,

bouit

fiua deprincipibus membris, id efl;corde,cerebro, epate,uel quíahzec the^

N

riaca,membra principalia in uenenofis expellendis cofortat.Kurfus Andro

deseit

machus, Galenus,concordes dicunt,quia hzec theriacamagna excarnibus

infirm

uipera facta , nonfolum contra morfus uiperz , uel ferpentium iam factos

f

adiunat,uel contra uenena ebibita, fed etiam prius acceptaab his adhuc de

4

fisd

accipiendis defendat,

tnod

x.

Demorfuvipere.

Cap.

[iip

IT

Alid

IZ

-häo

É

Vem uipera momorderit,in initio in albedime mutatur color,

athr

$

I & tumefcit locus mórfurze nimium apparens , quafi incenfto

bete,

As

ignis.Patiens deficit,ftupefcit,fudat, frigefcit flrangiria,tortu

d

e

rauétris,uomitus cholericus fubfequütur, & nifi fuccurramus,

prob

um

ueneno cor incenditur, & indepericlitantur , Incipiendum eft à medicina,

WTO

ut loca morfurz flatim flri&tius ligentur , ne uenenutm uenas perforet, ad

temp

membra principalfa: p'off ore fu'ggamur . Sugggns fit atur, &oseiuscum

tfedr

uino &oleo lauetur. Locustactus,cum fpongia calida , fuffumigetur, n

misty fcarificetur , utuenenum egrediatur. Vtlis autem eftincifio loci iL

meüg

fiop|

lius ; f inloco fit qui incidi poffit , fícut in digitis, & fimilibus locis .Detur

& detheriaca maiori, ut fangutnem diffoluat,& coagulari prohibeat, quia

Valer

femel

uenenum fanguinem cordie coagulat , ficut & coagulatur lac, fed calore

fii,

theríacz diffoluitur, & cor ín expellendo confortatur , ficut & iguis in ex/

AT

pulfionefumi, Quod fí theriacam non inueneris,da hoc quod fumusdi&ue

ri. Succum de frondibus mali, cum uinocodcto mixtis ; uelaqua ubi fler;

cus agni/

telh'gi)

€uüsagninum coc&um fit,uel drach.z,& s.detur deturbith cum lade pecudis

ælore)lï

& fuccide frondibus myrti,& fucci famfuci;ana.lib.s.centiane,drach.s. co

Veria,

Ili drach.i& s.omnia coquantur ad media, & dentur bibenda,uel detur ce

al

rebrü galling cum uino,& femen caulii. Manducet cepas,porros, &allia,

[erj,

& iïmxlia.ltem tuuatealline pullus,fiffus per mediu,& loco inde [uHuml'ga :

hus

to;Similiter fc

]s dl/

yllain aceto cocta, & frondes maligranati Pi[ïatg,ö.( füperpo:

fi'tg:. Item ficus,& allia pi(ïata,iuuät, Cenfectioné hanc Gialenus tuuare con

hofs,

firmat:Rec. fagapinijpiperis, afg,opopanacis,ana.drach, 2.

gglbani; folphu

'Cüt

r15,ana.drach, i,tempera cum uino,& fuperpone,

iüicis,

XL

De morfi fcorpionum.

CAP .

pici

*-)Glll

o Vem fcorpio momorderit,dolorem maximä-pzitftur,quaü puti/

Buf

&ura acus,aliquando calet;aliduando fricefcit, aliquando dolor

g -

|

rebus

augmentatur,aliquando non,Rigorem & frigiditaté;patiuntur,

talo

in cörpqrx

..

S

extremitatibus , Tumetin illis locís. Aliquando frigidae fudat.

ofis,

Medicandüigitur eft cum theriaca maiore,qua ungedus eritillelocus.De:

ol

turariftolochig rotüdg,drach.i,& s. cum uino. Bacce lauri fimiliter,Butyrü

cthe

bouinum,& mel bibatur, Cancrospiflatos demus bibendos, cum ladeafi

indro

nino.Myrta cáuino & agaricus idem facit,Radixcroci hortulani,uel fron/

us

des eius,bibere cum uino dentur, Quidà medici dixerunt: dum radicé hanc

Xdos

infirmus in manibustenuericnullü doloré (entit. C ófectio quatn D'iapátus

Kcde

fecit,ualetad morfum fcorpionis, & araneg:Rec.ariflolochig,drach.c. pipe

ris,drach.s.opfj, drach.r.& s. pyrethri, drach.s. tépera cum uino,& fac in

modàü fabze,& da duas bibendas-Aliud:Rgcipc calaméthi agreflis, & dome

flici;piperis, myrte,rute,podus gquale,tépera cü melle,& da bibere drach.x.

f

Aliud;Rec, rutz, (eminis erucs,pyrethri,floracis, fulphuris,ana. drach.9,

0f,

xlio

caflorei,drach.5. Fac puluerem,temperás cum fanguine teftudinis,& da bi,

(ort

bere. Aliud mitigas dolorem de mor(u reptilium, quod Diapantus dicit fe

probaffe: Recipe caílorei,piperis albi, myrrhaopij;ana.drach.s. tempera

fIUS,

A

cum uíno,& dain modum fabz ín uino.Síc enitm fecit Galenus,Diapantus

*

ueroalto modo;Rec.ïmandragoræ,piperis albi;caflorer,opij,ana.drach. a.

temperaficutdiximus,cum uino . Oportet dentur allía piflata,cum uíno co

cu

medenda.Bibat uinü forte, in balneo affuefcat fudare. Auellanz iuuantco/

;

qt

mefle,uelfacto inde cataplafmate . Galenus dixit frondes lauri coctas in ui/

no piflatas ualere,fa&to inde cataplafmate, Diofcor.dixit bafilicam fimiliter

etuf

ualere.Sulphur,& ruta piflata, & fuperimpofita,ualet. Maluz femen & lini

qu!a

lore

femenualetfimiliter, (anfucus, id efl;maiorana giflata cü aceto & fale, idem

)Qu

facit, Quidam medicorum dicunt, fi caftoreum accipias, & alliá, & piftes,

&cumoleo tem peres,Acataplafma facias,iuuat,

du

Dem*?fg!

d

gül/

pf

156

AFRICANI

CONSTANTINI

hia

" Demorfu apum ex uefparum.

C4p. XIiL.

á n

[ E

Vosapes pupugefint &uefpe,uenenum enimhabent acutii,

E?

clt,däd

atiuntur incenfionem & dolorem nimium,fiuntQgibiueficu/

lOUOæa

lze nigrae. V nde oportetfuperponialcannam cum hordei fari

quodfü

na,& acetotéperata , Lacficuum ualet uel nuces piftatze cum

du

od

& frondes bafilicon, & betz piffate,& fuper impofite. Quida mediet

ii

dicant,frondesmalue píftatas,& fuperimpofitas,ualere. Item fi cum fucco

maluze quis ungatur,non mordeturà uefpis, uel apibus , Item mufca mani

piiez

tumdi

busfricata, & morfurae fuperpofita inuat,

UXIII.

nmu

Demorfurabidicanis.

Cáp

diltoe

Bnis naturaliter frieidus eft & ficcus;cuí nigra d ommatürchd

(rome:

/|lera, V.ndeexfui abundantiaimmutata, & putrefadtà, toti cor;

todi

o(faut

pori,dominans, ita corrupta,neceffe efl rabidos faciat,& maxi

:f?

d

mein autumno & uere , Siona cognofcädf canemrabidu;quia

alijcaneseü fugiut,&femper profugus eft, &foliuapus & nutatquafi ebrio

fs U

fus, oreaperto . Língua dependente, faliua nimia de ore fempercurrit, ócu

;

li(ant inuerfi,& rubicundi;auriculae retractg;cauda inter coxas. Oculi aper

,(t

ti,& tamenad lapide, fíuead quodlibet altud obie&um,offenditur, & culli^

betrei uiferepugnat,etiam umbre (uze latrat.Quem cum canesuideant,fu

giunt,timentes eum,latrantes fuper ipfum;Certum autem hoc eftfignum,

( et

titbucella panís accepta ungaturfanguinein morfüra morfi exeüte,& proij

dig&

tur

cíat canibus,quamfirefutauerint;intelligimus caniis efferabidi. Sino,econ

tra. Accidétia patiüitur indefomnfía terribilia (unt, in fomni expergefadtio

quafr'l

Vetiqu

ne funttimorofi, fine caufa irafcuntur, ftupidi, & continue circüfpicientes,

tifíon

infpiciab aliquo non patientes, Qui cum incidantpaffionem,timent aqua,

quafi canes latrant,& rauci funt,titrrentes cum aquam infpiciatjuttremen

citir

L

tes cadant, Quibus nifi fuccurratur medicando, moriuntur., Incipamus er

$o medicari;ante horum accidentium apparitionem . Aperiantur uulnera

busft

cumieni,uel ferro fortiter,ut cum fanguine uenenum effluat. Apponatur

d

&fanguifuoa quze nenenum eíjciat. Detur & acuta medicina,qua uulne

tht

f'a apperiat,ficut allium, finapí,fal;acetum,cepze, calamenthü,fim plfcia,uäl

Creat

compofita;cum acetouel mellefunttemperáda,poft faperponenda. Quod

füs p

faciendü efl in preoccupando mala figna.Si antem appareant, oportet dari

puxt

tmedicinam cholerz nigre purgatiuam;& nutriatur cum dizta fübtili,& ad

fice

digerendum facili , Demustheriacam, & medicinam in qua cancrtiponanz

Clltpn

tur luminei.Diofcorides dixit:Cineris eorum accipiantur,drach.5.& gen^

üï;ue?

tiane,drach.2,& bibantur cum uino.Gaalenus hís adiungit olibanü,& hoc

tit,

odo cóponit : Recipe cancriincenfi,drach,s.gentiang drach.s.terrg figil

clà

rach.5.

fi (

late, drach.c.fac pulueräfda bibere cum aqua ubí cancri fint co&ti, d

Aliud

EEE

—

DE MORER.

CoG.

ET CVRA ,

LIB.

VII,

152

)

Áliud ualens fimiliter;Recipe cancti incenfi;,drach.:s.myrrhg.drach.s.cro

E

&i,drach.2. gentíanze, drach.1.& s.piperis albiro.grana, umniquantüfuffu,

7iü€fïcw

i

cít;da drach.i &s.cumuíno, Alitid Galeni: Kecipe bafilicon,ariflolochiae

longze;aria.drach. 7;gentianze, drach.8, piperisopopanacis, drach.r, mel

Ut ctm

quodfufficit;da drach.s.& s. cum aqua calida,dentur & nuces ad tmáducam

dtedig

Prlucco

dum,Nuces etíam piflatze cum fale,& uulneri faperpofitze;ualét. Siaquam

timeànt,oportet machinari,quomodo detur nefciéti, Fratergo canalis qua

ittany

guli appofita,occulte aquá infandat.Quidam medicidicüt;lecur canís affa.

tum dattim comedere,iuuat, contra tumoré aque. Item inuat aqua ubi ferz

raríj Íua extinguunt in&rumenta,infkijs allata, Medicina morfus canis rabi

di,(iue aliorum iuuatiua eritifla , Lycfum,opopanax,cepæ,.fal,ruta,n.uce.s,

tirdig

frumentum,frondes ficus,menta,orobü,fimplicia (eu compofita, cum ace^

:oticqr'r'

to,uelcum melle,& faperpofita, ualent , Morfibus etiatn humanis profunt

m

offa uituliincenfa,& cummelle temperata,X fuperpofità,

lia

3

21

A

fiebroo

Delabore €? dolo:

7'6-»

2

Cq. X

E

"t od

LE uml

[

33 Áboreri pätfunt'u'r c'oi'þo'ra,uä ex nfmfo thotu,uel ex'Eüm ori

lr

,:

bus intrinfecus fe mouentibus. Fitautem quatuor modis ; Pri,

5( culi

hw

*

mus dicitur grauis fecüdus calefa&orius,tertits t&fiuus,quar;

a

u ——5 tusdolorofus. Girauis eftcü corptis humoribus redundet craf^

,

fis,pertinétibus frigiditati & humiditati.Qui ex nitmio diffolu&tur motu,&

iproj

digeftus (ubtilis efficit fanguisuel aquofus, Deinde uafa implent,& orauan

O con

tur,Quod fit,cü uirtus naturalis defe&afit,neg; pati eum poffit. T éfiuus eft

fitio

quafi primus, fed tamen uirtus naturalisfortis eít. Quihutoresilli admo:

VnIéS,

uendum infequütur, Vnde tenfio fequetur.F3orü duorü medicina cü exina

nitione fiat, ficut phlebotomia,pharmacia, epithimate, oleis temperatis,(ii

qui,

erv

cut ireleo,(ambuceleo,anethileo, &hzxecfiantin balneis cum fricationibus

user

temperatis , Alize dug fpecies,id efl;dolorofus,& calefadtorius, ex humori/

jnera

bus unt acutis, igneis, in corporeadunatis , Ex quorutm nimio motu, flui

matüf

di efficiuntur,& calor cum doloreinde generatur;& aliquandoffebris ephe

ao

mera inde efficitur . Si enim materíze putrefcant, calefadorius labor con^

creatur, & inde febrisoritur , Siautem ebulliant, nequeputrefcant;doloro/

f.ud

Quod

fus gienitur, V ndedolorin tota fuperficie corporis, quaftdolor uulneris &c

tdart

punctura,quafiacufadia, V nde mediri oportet cum epithimate & oleo ro,

d

faceo in balneo aquae dulcistemperato: infundatur aqua tepl'da qua duo fa

onatv

citproftcua, Vel enim acutas fumofitates, & pungentes cum fudore ex el,

] gen/

lit;uel corporihume&tationem tribuit, quía qugd Acalore naturalidiffolui/

tur,corporireflauratur , Dolorisautetn mutatio fubita,ex complexioneeft

uhoc

calidauel Frl'gida, uel ex iunurafeparata. V nde caufa eius eft inueftigada,

g

Ch »

fi (fitexterior, [tem perquiratur fi plenü fit corpus ex quiete, uelex ciborum

Q

multitu/

lird

-

198

CONSTANTINI

AFRICANI

h

eleon

multltudme,uel purgationis negligentia;iatm cofueta . Quibus certificatis;,

leat d

puroabxturcum phlebotomia & pharmacia, Poftredeundü ad medicinire

4 PüfE

pugnatiuá,cum fecuritate & fine timore, Si at nullum horá appareat,calæ

qoridi

fadiio,& fixmlgatxo funtfacienda teperamra & repugnauua,doloremq;ml

tipátia,cü rebus calidis & humidis teperata, ficut anethileo;chamomeleo,

(eaite

ca,bhtc

ireleo,& fimilibus. Aliquando dolor fit extrmfecus,nqu tamenfentitinfir,

gatorlu

mus,ficutfi male pofíta dormiéstenuerit mebra dolentia;uel (übito torferít:

ea,uel fuermtmfngxdata Et fi calefactio profüerit,teneatur.Sin auté ad pur.

;eplda

à. li

ganone éredeat,cum pharmacia & phlebotomxa ne forte plemtudo corpo^

rngr

risfitcaufa,non àuulgo mtelle&a,ücut fi cibusin qualitate,uel quatttat.e,exr

tra temperamentu acclplatur nGCF tame paulatlm coadunata 4 quohbet 1n».

bicmà

telligütur,uel ne coclufio Porom fit caufa;ab eiufdé oenerata. V el quaedatm:

Plälm

&em

mebra fint mctfa,quoru nutriuis cibusrediens ad eorpus, nófenti£, Czalen,.

dicit : Curfubito in fanitate fua dolor fubitus & fortiflimus fuperuenertt, ut.

eaues

tronid

ilico adiacendum cogat, oportetipía die prxma,feümetur phlebotomia,ne

dimalt

uirtus defxc:at,ö( auferm non Polïxc fanguts quantü fufficiat,

Àliad

De dpoflematibus.

Cap

EXV.

lab

*h&'-*ïll,g

dullat

Minía apoflemata nafcuntur de humoribus ad mébra in quibus

d

—Nü

funteffluctibus. Que uel de caufa fünt exteriori,fiue interiort,

oloofe

55

MC

Hs

E

L

E

Exteriori;ficut percuffione,uulnere;contratone,fractura,fal

caáe

tu,(uübmerfione.Qualecung horü acciderit;mouentur humo»

tes illius mébri,Quod.cum debile & defe&u inuenerit;adunátur ibi, Caufa

drad

omn

interior de abüdantia hbumorü efl,& corruptionibuseorü,& przparatione

oleoé

membrorürecipientiü . Materia aütfacies apoftemata,de alicutus quatuo

humorüeft effentia,uel de uétofitate aliqua.Ex fanguine naícens,phlegmo

&mo

LR

neuocat. Cuius fienificatio eft rubor, calor,mmor,hume&atlo . Quodde

cholera nafcitur rubea, appellatur erlfepüa, color etus eitrini & rufi eflme».

deind

dius;in tactu durü,pulfus nimius & pügitiaus. De phlegmate nafces apo&e

(oate

ma,eft molle,albü finedolore. De cholera nieraícirrhos dicitur, eft^ g durü

apoftema,no fenfibile, coloreliuidü, uel uiride, (tne dolore, uel pulfatione,

UE

Sed cü tnagis moretur;cancer efficitur,. V olentes auté medicari apoftema,

uideamus ftde fanouine nafcitur, & cunctandé phlebotomemus, & de (ars

euinetollatur quantü utrtus patia£ Poft demus,unde feruor fanouinis ex

:

nguatur,ficatoxyfceniciá,manna caffíafiflulam,pruna,tutubas,& fimilia,

Ittate

Purgato toto corpore,adinfirmu membrüredeatur,cum rebusmorbore,

ugnatlbus ficut fandalis rgbeis,bolo,myrta,opto & fimilibus, In flatuapo

tedi

flematis,caufa diffolutiua mifceatur his,frcutlyciü, crocus,endiuia, & fimi

fhus

lia.Diofcor. V ítellum ouí cum oleo rofato, & pauco croco,myrrha,pofita

i

fuper apoftema decraffo fanguine, diffoluit, fimiliter uitellum idem cum

ol

oleo

l

DE/MORE.: COG ET fCViRAT. 'LIB. vII,

159

"o

oleo uiolato fuper calidum apoflema pofitü,mitieat,

&ad d-igerendü acce

Mdtdrire

Jf o

lerat,diffoluens nondd collecta,In apoflemate de cho

lerarubea incipicndä

ad purgandá ipfam choleram,& ad membrü infirm

,Ol'emämf

ücum repupnatiuis ré

deundupoftea,ficut folatro,coriüdro,

femperaiua;portulaca, pfyllío, hyo,

ofb

fcyamo,lactuca,endiuia, & fimilia,

enttinf

Nutríamus cucurbita;lentibus

,portula

ca,blito, & fimilibus.In apoftemate phlegtmatíco,

o torferi

dandüphlegmatis pur/

gatorium,& pofl membrü defe&ü medicandá.Po

namusibifpongii,aqua

Itéad pur

lo Qorpoy

tepida, & aceto infufam , Si fpongía inueniri nequ

eat ,lanaeft füperponen,

da. l.ïliquädo aquecalidenitrü oportet fuperpone

r

,Apbücmati de chole;

At

ranigra nondücancereeffecto,medicina eft appon

enda,fed canceríncura^

,

Iolitiy

bile malumeft, Medicina cholerze nifr purgatiua e

r

1

t & (i apoflema quod;

quedum

piam faniem cdlligat;cü hoc catapläfm'ate aperiamu

*

s,idefl,fcariola piflata;

Gd

& cum oleo rofaceo cocta

*

Enert,ut

Quefuperapoflema erüntponenda, & fimiliter

caules cum butyro bouino. Vnguentü díalthea, & publicá,ualens humedta

o

tioniduri apoflematis;aperiens finetnoleflatione:Rec.

femen Iini,fdehugrg

ci;maluze, ana.lib.s.olei lib.s.litharoyri,drach.s.

fac ut coquátur lenifoco,

Aliud uales apoftemati fine capite : Kec.

femen lini,

fcenugreci,flercoris pa

lumbini, a, drach.o. fefani cöbuüi*,dfach';go.

facfefamü piflari quafi me^

Inqufs

dullam, deinde cum ipfo alias fpecies tempera

- Siplusuelis mollificare; de

nterloft,

oleo feamino pone. Aliud ín apertione apofte

R

mat'is:Recipe ficus ficcas in

hr fl

aquacoctas & parü nitri;atq;olei, DialtheaIoa

n.Damafc,ualet müdificido

rhomor

calido apoftemati ; Recipe pfyllij,dragh.äoLhyof&ygmi,drach.xö. myrihize,

x C

drach. 45. fcenugracci, femen lini,ana,dracli,so. maluae feminis,ro.drach,

viratone

omnta ponantur in aqua calida,

Deindeaccipe fpumaseorü, & téperacum

iqUZIHOF

oleo,&lytargyro,ut fufficiat, Aliud üälääfapo&emaci ubicügin corporefit,

l

"

& maxime in fplenis crä[ïitüdihe', uelepatis; 'Recipe amontaci,unc, 4.aceti

þod de

lib.r.dimitte in (irnul die -& poft piflàin mortario,efficiatur ficut medulla,

dime

deinde accipe croci,drach.s.olei rofati,unc. 4.cerae ünc,1

.coque adfocum

sagofk

fuauem,quoad diffoluantur,& in m,0ftädq ia

&'ïdurü

Dcuerrucis.,

f

fationt,

Cdp. DN V I,

oflem,

Errucg funt caroegreffa,dura,& fpl'ffa;þer'totum corpus nata,

delav

Sedtamen maximein pedibus, & manibus, quas expellit natu»

insev

dÀ

rain corporis exteriora. Suntáutéde phleemate,& cholera ni,

a

(imiia,

9ra.Queergo molliseft & fine dolore,

»

intelliei£ effe de phleg

mate,Dura,& fpíffa perpenditur effe de cholerani

8

arbor 9

ra. Oportetergo cum

medicari uoluerimus,primü hpurgandis illis cgy

tnis unde fuer'int,.mcipiaæ

10po

lmb

mus;poftdeforisponamus medicinam illorü deficcatiua. Quae fí nó ualeat,

apponéda funtcalida;unde incendantur,& corrüpantur. Deficcatiua;ficug

,Po[ït&

ff gum

oled myrtind, rofaceii, ramorü uitiscinis cuim aceto téperatus, acacía cum

Q i

oleo

o

i6o

CONSTANTINI AFRICANI

fd

oleo tofato,facit fimiliter. Nigella,flercus ouinüiuel caprinücutm uinoterf

fpt

perata;ualet, Diofcorides dicit: Lac ficuii cum pinguedine porcitempera

inj

to,& defuper ponito . Incenfiua uero,gruginis eris,drach, 8, colocynthae,

&c

drach.1o.nitri,drach.o.falisamoníaci, drach.1.aluminís;auripiementi,ait.

ho

drach.1a.fellis taurint;drach.9.calcis uuze;drach.ss. tépera cutmlíxinio, &

me

defuper pone, Aliud;Rec. fandarachg,auripigméti fpumg maring,pondus

reíi

equale;tépera cü fucco lupini.Si non fufficiant, incide cum ferro, Diofcor,

diea

Cicer fanat uerrucas, fi fecundd unatmquáq; uerrucá granü accipias,&adu

unl

nes in fruüulü panniligas,& hocin Calendis méfis infirmus retro Proqcm.

roga

Deelephantiafi. :

| CdpL

XVIL

H

P ITEDUTTE

TIE,

E d

of

Epra eft paffio nafcens de cholera nigra incenfa, & pua'efa&ä

2

EAU

3 apparensin fuperficie corporis,& naícens de quatuor humori

A

bus,fed tamen incenfis, & corruptis, &in choleránigram tnw

i

N

df .

ï)x

tatis,Ffl autem quadrifaria,uel enim de corruptione eft angni

dl

nis,&uoca£ alopecia, Alíadecholera rubea,& diciturleonina, Alía de cho

lera nigra, & dicitur éasqevzíaeis. Quarta dephlegmateprouenit.Decorru

fftol

ptione fanguinis,rubet, putrida eft,cumet, & fanguis & (anies,inde effluat;

glllf

It

Decholerarubea citrina eft, pe&us ficcum,fiffura manuum,& pedutm,con

tractio,& macilentia, Cuius calor fiaugmentatur magis quàm ficcitas;arti^

tetí

culi ,feparanf ,&cadunt, Si decholera fit niera,color eritniger, & putreícit,

W

tf

groffeícit,erauefcitfenfus,groffefcát fupercilia, fiduntur manus, &pedes,

contrahütur digiti,Si de phlegmate,humefcit corpus,glandes naícütur, co

i

lor albus efljoculorü fluxus. Oportet atitnos c medicari inceperimus,in«

eut

f0

cipiamus à purgandis illis corruptishumoribus. Galenus dicit:diuturnum

morbü medicaturi,incipiantà müdificanda fua materia,& à corpore expel:

qt;

lenda. Qu (i de corruptione faqguinis,phlebotomemus detnedia uena,

gan

tef.

quodfaciendü erit, cum materia inter uafa fit, Si enim eflextra uenas phlez

botomia eft cauenda, cum multü huic noceat.Intelligetur effe extra uenas;

da

decorruptione figurg infirmi, & putredine, & pqüulis infacie, & toto cor^

9.

ore, V nde dimittenda phlebotomia,& accipienda pharmacia. Nutriamus

dr

cum fabtili digta;no cóuertibili,neg corruptibili, Galenus de melancholia;

u

Loquar;inquit, de melancholica quz diu expertus fum.Si quis pufgare uo

dl'a«

luerit hanc materiá,& müdificareinde corpus,à fortiffima purgatione inci

ï&PJ

píat, &ita forían materià neaugmentetur, prohibeat.Ftfi fuerit cancer,in;

tha]

deoportet noffenos fi medicinanoflra corpori proficiat,& calorem melio

di&

ret,morbusq declinet,infirgnus coforte£ . Medicina qua hgc faciat utamur

lor

& cum magnis medicaminibus adiuuemus,Sicut hieralogodior,apozema

at

te deepithymo,theodoriton maiore, hiera hertvis,firupo de epithytpo.ln

hus

intermifIione , & cáno fittépus;catharticü dare, demustheriacá matorem

fadam

f

p

)

Dä-.MoRB. COG. ET CVRA T. LIB. vIIL 16I

tInotem

fadtam cum pinguedine,& carne uiperze, Gialenus;lN unquam,inquit, uidi

Empcw

Cnth

inuitahominem hacinfirmitate omnino fanatum , nifi quiuinum biberint

ín quoduipera ceciderit,& ibidem coputruerit, FHuncenim uidiexcoriari,

a,

& cateexpoliari,cum uinum illud ebiberit, Vnde certus fa&tus futm teflimo

Xiio, d

nio aperto,quod dixerant antiqui decarne, & pinguedine uiperze eius inua

pondis

Jofoy,

menti magnitudine,in hac & inomnidura paffione.Purgato autem corpo

re fupradidto medicamine, demus felithae theriacá, & fimilia corpus cufto^

50 d

dientia, & putredinem mundificantia, Præcipiamus balneetur, fed tamen

Toija'q:.

aquis dulcibus,Item iuuat íncenfio,& digtze obferuatio,cibi paruitas.Inter/

rogatus enim Gaalenus, que fumma medicina habeat;refpódit; Abflinétia.

XVIII.

müa;

[

TE

Demorphbea.

Cap

PT

Orphea eftcorruptio fanguinis, unde nutrítur cutis corporis,

ho

j

E

-

J.VI

fine macula inter cutanez carnis, Cuius caufa uniuer(alis defe

Eul

7R

5

(Lnont

i

A

ctio eft digeüiua;-uirtutis.Qgg cum dgfecerit,(anguinem cot^

rumprit,qui ad cutem ueniens eam nutrit.Si auté phlegmatica

dechw

ius qualt

tás,albafit morphea, Side choleranigra,eritmorphea.ER auté

lecorru

morpheatriplex,uel enim liuidi coloris,nafeés dematería cholerica,& fan,

lt

guinea;uelnigra náfces de fanguine melancholico, uelalba,& eftde phleo

o

htnycon

mate falfo, In quibus tribus generibusnó fanguis eft minuendus, fed opo

r

25ft/

tetforti medicamine purget, ficut theodorlto,hferapicra, hieralogodion,

trefeit,

& fimilibus, Vomitus detur (emelín menfe ,& abflineatur À cibis malos chy

ipeles

tos habétibus,& dure digefüibilibus.Sepe balneetur.Gialenus morpheam

Qt)f, C0

medicari przecepit;poft mundificationé corporis . Vngatur autem corpus

us

cum calce,& anacardo,& thapfia,aloä,lithärgyro,acacia,fulphure, ellebo^

v

ro a*lbo,fimplfcibus,feu copofitis, & cum aceto téperatis, Item Galenus di,

eexpeb

citapijfyluatici fuccus,ualetcum lade ficuüm mixtus, & fulphur,& draga

| uema,

ganti;idem faciür. Sanguisleporinus ualet,ciparist radix cutm aceto fimili

T Phle;

ter.Bibantautem dehoc antidoto;Recipe mirobalani,chebuli,citrini,ana,

venas,

drach.15.pulueris hierapicrg,drach.18.fifeleos,drach.1s fumi terre, drach,

o cot/

50.fene,drach. 20.agarici,turbith, ana.drach.so.thapfize, drach.io. acori,

ramis

drach,8.fac puluerem,addens mel quod fufficit,da drach. 2,uel s. Alíj iun^

choli:

'unt huicdrach.ss.elleboriniori, Aliud:Rec.chebuli, drach.5o.epithymi,

(id "of

drach,20.maftichís,drach.12. ameos,drach.1o, calamenthi,drach.:o, hie

meincl

fapicrg,drach. 20.colocynthg, drach.10.nigellaedrach. s. finapis,drach.s.

ICeraim

thapíiz, drach.7, fac puluerem, addés mel quod fufficit, da drach.s.tribus

mdo

diebus cotinuis,& tribusintermiffis, Vnpuentü ualens morpheg omni co;

tamu

lore:Rec, thapíize,condifi,finapis, nigellze, femen radicfs,py.rethri,rube'æ,

yzutà

ana. drach.5,cofli,colocynthz, ellebori nieri, capparis radicis, rute,alumi,

nis;flaphifaerie, nitri;an.drach.1.& s. euphorbfj,fcámonij.falís amoniaci,

yorant

fändarachg,ameos,aä.fcrup. 2 fac puluere;teperans cü aceto,& ungat eo,

m

O 5

De im

2

1502

(GONSTANTINI

De itpetigine.

JAVFRIC'ANI"

fidt

Cdþ. d x I x.

ace

P*;,.'"

AU

i

H

B.

Mp&tr'go duobuseftmodis,uel enim equale efl.cum fuperficie :

tii

Pong

722

I

corporis, & de cholera nififit, & de fecefanpuinis,aliquando

frot

2

a

:

$

Eex

N

f

ä

cum prurieine. Vel (uperficietenus combufla : Cuius color,

ää

z

d

lja.f

cicerinus,uel rubori contiguus, & eft furfurea, fiffa, & pruripi

"2

.nofa,nafcen

sdemateriatmelancholica, nimis incenfa, Prima fpecies,medi/

dc

cabitur cum phlebotomia, & pharmacia,humores incenfos mundifieanti/

t

bus. Secunda,cum medicina cholerz niere purgatiua . Balneum in ufu ha^

flih

beataqueg dulcis.L auetur cafurfure,& farina fabze. Vngatur oleo frumétt,

thar

acetofo;pomicitrini carui, piflata,fulphure,cü aceto,cínere,cü fcemineo la

&e,gummi prunorü, farina ciceris, cum ladte ficuum,elleboro nigro,cum

aceto;acacie drachi.7:gummi arabici;drach.5,cum aceto.'oftlauetu

rcum

dulci gqua,öc ungatur oleo rofaso-

Dr fcabie &* prurigine..

Cap . XX.

j

r omers, t t t

MA

Xj

hi v

"

— Ed

:

Aepenatura humores malos expellitad fuperficiem corpohg

(

$.

ut mundificet interiora , Q'uod fi (int fübales, $& nimium liqui

vl

222

E

x

E

[r. di,

; foluun de cute cü fudore & fumo.Si craffi permanét fub cis

&f

xX

b

fati

te.Si mediocriter craílt, prgriginä cienit, grofli (cabie faciüc.

AS.cab:ies ficc

a,& non fantofa cum prurigine, & punctura,& fiffura,de chole»

olto

ricis chyinisincenfis effe fipnificatur . Vulnerofa, & craffa infuperficie cor

n

üd

poris,neg prurigine forti,& cum fcalpatur cutis excoriatur, ficut alba fqua

try

ma, fienatfalfum & incenfum phlegma, & plurimü hec innafcuntar fenfg»

ribus,propter colle&tionem falfi phlegmatis, & defectionetn cutis, Scabies

humida,& faniofa,& cum dele&tatione pruriginofa , fanguinem incenfum

cum cholera,rubea effe demonftrat., Si fanies fit craffa, matorem abundan

*

tiam fanguis fignat. *ifabtilis aquofa & citrina,cholera abundantem oflene

dit. Cum ergo fcab'esde fanguine & cholera rubea coperiatur effe, phlebo

tomet de media uena Srautéaliquid nobisobutetin munitione,purgemus

b

cü cathartico de caffiafiflula,& fucco fumirterrze, & mirobolanis citrinis, &

"

fimilibus,Frequententur balnea inquibus fudetur . Non-tæng-antur corpo»

SiF

ra epithimatibus : V ifcofitate enim fua prohibent diffolutionem humorii,

bujl

& poros claudunt , Sed tamen parum olet rofacete(t adhibendum , $1 íca

at

FA

bies fit ex chymis phlegmaticis purgemus phlegma cum cathartico de epi

thymo, fiue de agarico , & fimilibus , Affidue fiatbalneum in quo fudent,

fel

Deinde ungantur de apij fucco ,uel calamentht . Purgatis autem corpori»

a,

busadexteriora unguentaaedeamus. Vnde fecundum Galenum ; L1tat^

^ij

gyrumcum oleoualet. C inis caulium cum petroleo fimiliter, Diofcorides

d

dicit; Caruicum aceto ualere,Sulphur cam lentiíceleo multum ualetfcabies

bu

militeg

hg

& -impfcfginiï,unggium &inguium maculorü,Sulphur cum aceto li

facit,

E

d

DE MORE. JCOEGo BT CV.RAT4 L1B; vIEL

165

facit.Similiter nitrum cum melle,& fulphure;itat.Sal quoquecum oleo

&

1(upe;5de'

aceto,fi ut füdentaccedat foco,mitigat dolorem,& iuuat (cabiem,

ö( impe;

.qliquando

tiginem, Gaalenus; Áqua fulphurea, uelmarína, uel cum fale coda

frondibus olearum

uel cum

IU ag

luuat ueteres puftulas,fcabiem & pruriginem, & fimi,

.Qprun'gi

lia .Frondesquogolez, cocig cum aqua & aceto, Similiter & frondes ca

Cl5 ediy

nz , Vngeuentum ualens (cabiei &

prurigini de calore ; Recipe lithargyri,

Xifenty

drach.10.ceruífz,cadmie argente

g,ana.drach.s.chelidonize fioize,aroen,

intfahgy

tl uiui, an, drach.. oleirofacei&

aceti, quod fufficiat . Aliud deficcans pu

Yrumer,

| flulas & uulnerade calore ; Recipe

acacig, gummiarabici, ana.drach. 2.lj

tineo l

|

- thargyri,cadmig argenteg,ana.drach,i. & s,temperacum aqua rofata,

Ürom

r cum

Del carbunculig.

Cap

xxril.

EC

Arbüculi de fan.guinea craífo nafcütur, & corrupto.-Vnde cïä

foris ef (aperponenda resdiffolutiua,cütantü corpus interius

i

£

mundificec, Defuper ponendü efl frumentü maflicatü, ut ma

"

m h'quf;

al.ere dicit.

turétur fiue diffoluantur, Gialenus granum aque infufum non

Maflicatutn autem prodeffe;propter infufionem faliue, V alent

lub od

Yéfictt,

& ficus non mature,piflate cum cera, Diofcorides:naflurtinm cum oleo pi

flatum & fale;ualet , V uze paffze cum fale piflate, fimiliter fermentum cum

lecholo

, oleo & fale,ualet: Maturatenim & rumpit.Farina fubtilis téperata cum oleo

(icecof

&melle,&parü cymini fimniliter , Siautem faniem habuerit , farína hordei

albafqu

rf

uelorobicum butyro,& fale,& caulibus omnibus piflatis faniem eijtit.Nie

trum cum terebenthina,carbunculum aperít & faniem trahit,

s cabies

De udneribus in corpoye.

Cáp

XVIL

gtlum

H REC PA

Uf

hundatv

Ia.

'xa /3-

Vlnerain corpore ex fanguinis nafcuntur corruptione, maxïv

nolitv

E u

3W

merubicüda, & molefla, febres generantia. Quorum colorru

w

phlibo

r

bicundus, & citrinus. Sifanguis cholerz rubexe fitamtmixtus,

£ uulnera ficca,& puaulofa naícuntur. Sicum cholera rubea fue^

wrgelmus

rint uulne

rins,X

ra uaricofa ; Sicut phlegmate, erunt humjda,&alba,& fpumofa.

] corpf!'

Siergouulnerade fanguine fi"nt,phlebotomemus,& ufque ad defe&ionem

umordy

mínuatur fanguis,nifi aliquid obuiauerit . Mundificetur etiam corpus cum

? klfü

- eathartico, &(ubtilibus dietetur fi'igidis & humidis , Deínde ad unguenta

ode Bpi

exterioraredeamus, Vnguentumualens uulneribus calidis ; Recipe ceruf?

[x litaroyri, cadmiz, argenteze, ana, drachmas 8. cera albie, olei rofacer,

ufudeng.

ana.lib. 5.fiat unguétum. Aliud;Recipe lithargyri;ceruffe,chelidonie, cad

orpor

mieargentee, ana. drach.8,oleirofacer, drache s. acetí, albuminis oui,ana,

; Lipt

drach.8. uifei píyllij ,drach.xs.fac unguentü. Aliud ualens humidis mulieri

coridet

ngablöi

bus: Rce,lithargyri,drach.Io.arg.äu' uiui, lapidis fufci;aa, drach.s.chelido

u'mdltff

nig;dra.1,&s.olei & afce:i qued (ufficit, Aliud deficcás

uulnera, & puftulas,

Q 4

Recqu

fidte

:

16 4

CONSTANTINI

AFRICANI

Recipe boli,drach.a.terre figillatg,drach.I.crocf,camphoræ,ana.drach.ä.

tempera cum aceto, & aquarofata. Aliud ualens iulneribus crurutn: Reci

penigellamco&tamin aqua, & pofl deficcata, fiat puluis,quae cum oleoro

b

gt

fatotempera,& crura cum aceto laua, & unge. Item ualet litaroyrum cutà

quod

oleo rofato,& femen erucae cum melletemperatü idemn facit, Similiter fuc

Qtc

t

o

Fo apij,cera,ö( oleorofato,cutn aceto & aqua unguentum fiat,

cdp *

XXIIL

nonb

Defcrophulis. -

GUEU

trent

W

Crophulefunt dura apoftemata in molli carne nafcentia, quae

$o

äh

2

TY

funt medicáda unguentis emollientibus,ficutillud quod duo^

df

l

»

decim caufis conficitur,& mollitiua funtfuperponenda,putre^

EX

»

EU Z

372 )

f05

dínis carnis corrofiua:; Deinde alta medicamina deficcatiua,de

brot

claudentía . D'iofcorides dicit:iris cocta & cataplafmata valet, quia hume

at

&at, Similiter ficus nó maturae & codtg, tris cum ariflolochia & díalthea mi

turc

xta,ualet ad mollificandum Ícrophulas. Farinalupini cum aqua tempera

.funtí

ta,idem facit , Ela&erij radix piflata cum ramis,ualet; Capparis cocta & p

df

flata,ualet, INitrum & fermentum, emolliunt , Confectio ualés apoftemati

E

in collo,& crophulis. Recipe ariftolochig.unc.croci,drach.1.& s. cempera

, lbus

cumaqua, & defuper pone, Aliud, Recipeaeruginiszris,drach.s, amonia;

i temp»

ci,drachmas s. farcocollg,drach.r, & s.fac puluerem,temperans cum mel/

cunt

le,& cum lycinioimpone, Cineris uitis,picis,ana, drach.10,olei quod fuffi

eij

citfacunguentum.,

Sepa

XXIIII.

De pu&ulis;

Cap

- füer;

en

Vuflule nafcétes exdefudatione funt quatuor modis:Süt enim

(

qugdam calidiffimze, quas aqua frigida adiuuat,cum dechole

Qu

ranafcanturignea. Qugdam funtde cholera,fed tamen craffa,

lirdb

MOR E RURGA

uas balneum ruuat in aqua calida, Alize inter duas hás medio

od

/cfäs.anrta fpecies,de cholera nafcitur nigra,quz peffima eft, &adfanan

a

dum dura, In curádis tribus genenbus,cholera rubea purgetur,in quarto,

.

nigra.Balneü patiens in ufu habeat . Vneatur fucco folatri, cum coriandro

/

alo

€

mixti,uel fandali,uel croco,uelfrondehyofcyami cum melle, Medulla me

puls

lonutn cutn fucco apíj,in balneo poft fudorem,ualet.Frondes oliug piftatze,

& inaqua codg,ualent.He defudationes plurimünafcunt in aflate, & tunc

ung(

dec

naícütur,cum calor abüdatnimius, Caufa eorü efl,(uperfluitas exiens cum

&g

füdore,femper adunansfe fuper cutem,& coagulans.Q'uod fitexnegligen

tiabalnei,& mundificande dhitis,Si autem augmententur,& uetereícant,in

[

ERN

faniem deueniüit, V ndefeflinandü,ad purgandam choleram decorporeru

beam.Vneatur deforís medullis,& cortícibus melonis de fucco folatri;affi

ofita,ualent,

duis balneisutatur, ?imiliter rofa & myrtacocta,&in balneü p

Deruptura

i

I?E-:MORB- :GOG. ET CVR AT, ILIB. vII, 46$

.drach.g.

. Detuptura ez difiundtione.

Cap, XXy.

T Reci»

oloty

ä*] Ialiquädo membra feparatïone

t iuncturz patiunmfin bflïbus-*l

FU coti

:»E

oportet medicü feflinare ut feparatio folidetur , & (anorü iun&us

ra in folidandis cófideretur, & neiterü fei

liter(io

ungantur, praeuideatz

uod fiat

cumligaminibus offa circüdantibus ,

Qua tamenligamina bene

fünt cofideranda,quia fortia,ne exeant cuftodi

ütoffa.Sed tamen li.

eamina

tutmorégenerant in circuitu & puflulas. Mollianeutrum horü fac

iunt,fed

nonbeneiuná&urà cufílodiüt,maxime ín fomno,& membrorü mo

tu.Lioæ'

MIZ, qu x

mentaergo facienda funt mediocria,

utinfirmus utrüg fupradi&tü euadat,

ioddi/

Soluátur aütpofl diem tertíü,

uel antea,ucillelocus quiefcat;poflt lioétur,

Ia,putrc-

neforte diu ligata cum non

at d

membrü affueueritantea|, difloluenda perpo;

rosexire prohibeat. V nde prurigo ortainfirmá Ícalpere feu mouere memr

hum

brumillud cogat .Solutà membrüa

-

qua calida eflbalneandü,ut porosape:

lthemi

riat & fuperflua emittat . Cü aütdi

flolueris in die feptimo, &in mébro neg

empera/

tumorem uideris, neq; puflulas,

Íed minus eritá in fa,nitatefuerit,pönenda*

^

funtfolidatia & carnéreducétía.

ïaö(pi»

Galen.Prius,inqul'c,incipiendü31medica"nï

flematt

dafractura,

& feparatione iti&turgin offibus,minuédo fuperfluitates corpo

tempera

risper phlebotomia & pharmaciá. Dizetemus autem infirmutm cum fabti

Imorta

; Ubus & paucis,dum certificemurtumoretm, (iue puftulas;uel quelibetaliade

ml

*

temperantia non fuperuentura propterloci debilitatem,& materiam abum

oXuf

dantem, Poflea redeundü adrem (olidati uá,

& membri augmentatiua, id:

eft;multam quantitatécibicraffi

» Ciboenim fübuli,non folentoffa folidari,

Separatio auté concatenationis;

l

auetur cuth aqua calída, & reponatur ficut

fuerat.ligeturgficut& fra&ura .

Deinde fuperponendum de hac cófe&tio

ütenitm

ne ualente ad fra&uram,& fepar

ationé iunéturze: Rec, fumac,feminis myr.

:diolo

t2,ana.drach.ro.myrrhe;aloés,aí.drach.c. enule, drach.:o.

'tempera cum

cnlh,

aqua,& unge. Aliud:Recipemyrrhze,drach;7.cham omile,

drach,8, fanda

nedio/

liraber,drach.s.churis,drach.io.boli;terr

efieillate,drach. 20;enule;drachz

À

1o.Ireos;15. Diofcor. Farinahordei,

M.

fonan

& malua cü oleo téperata,ualet. Aliud;

Recipe ladani,drach,:5.aloés,

quarw,

drach.o.croci, drach.s.boli, drach.:s; galle,

randro

drach.;.rofg,nucis,cypreffx

;drach.s.tépera cum oleo,& unge, Aliud:Rec;

jlame

aloäszmxrrhaä,acaciæ,mgluæ,thuris,ana,drach-,;. maftichis,drach.:, & s;

A h-

vt

pulueris molendlhi,quätum otmnes alie fpecies fuerint, tempera cum ouo,

&tunc

unge neruos,d uenas cir.

Ht

1*«

-t

cüdantesfracturas,cum unguentis emollientibus

ns cutfi

decera,medulíis Eoui'n(s

,pin

ato;& fimilibus, -

guefdine"tiuïl)t,un's, þïï'ngugdlirnev,renu—qj pecudis,

A

& oleo rof:

-- Defatiguitiefluentiex incifione,

COA XXXLO

qantyn

& IN fluxu fanguinis de incifione gladij.fiuecultelli,faoítte uel fzrm

Porel'll

:,3.

lm';am'

Itum: Primum in (anguine flringendo erit fludendum,fuperpo^

ï,

nendodigitum,& tenendopanniculum,donec fanguis congele:

'uglento

turin

.uP[urJ

168

CONSTANTINI AFRICANI....

fecit

tui inuena,unde exierat.Deinde (aperponenda eft medicina,fanguinis réj |

ynam

flii&ina.Quae duobus fit modis ; Vel enim ftringit,& non carnem reducit,

flomat

ficut farina frümenti,terbéthina,eypfum,& fimilia, V el flringit, & carnem

cuma

facit;ficutthus,aloé,albümen out;pili leporís , Galenus hanccofectionem

capl:f

dicittribus modis debere efTe,uel énitn ut a quale fit pondus aloés & diiiris,

gt

& corticis puluis fele&tas eft apponendus, qui duris corporibus eftutilis. Si

flipticaenim hís funtneceffaria, uelut thus duplum quàm aloéponatur, &

ngul

thusun&uofum,& eummofum eligatur. Quae confectio utilis eft mollibus

J RAT

corporibus,qua multis rebus indigent cofortatiuis , Tertius modus, utde

thure plusponatur guäm aloé,nontamen düpluin,hoc conuenit tmediocti^

..f- -'

bus corporibus . Albumen oui apponatur;utin fimilitudinémellis inuifce^

tur. De pilisleporis quantum oporteat, FH medicina effentig uenze fuper?

focy.

ponatur,unde fanguis effluit.Etpoftea multa quátitas toti uulneri fuperpoe

deà

nendaatqjliganda,cü pannis lineis ter uel quater inuolutis,& flri&ura con

foidt

tra uena fíat initia , Ligamenta omnidie foluantür tertia.Si autem medici»

a

na fuper uulnus nimis fuerit uifcofa,& ideo uulneris flritiua, nectamenau

ferra

feras,quia forfitan inde ui ablata, locum iam fermefolidatum aperiat . Ape

fattii

oneergode eadem multam quantitatem, utemolliatillam deficcationeme

Emollitam paulatim fübtrahas, fed tatnen dum fubtraxeris, digitum uenae

2

effluenti u

5

D

À

pe

»

rpone;ne fanguis exeat, Quod finechoc potueris,liganda ue

»

m

«

LS

na erit,Sicenim preci

pitGalen, Puluis loannis D'amaíceni flringens,& de

ficcans fanguinetmn uulneris: Recipe aloés;unc.r.thuris, corticis balauftize,

y

j

ana,unc.2.fanguinis draconis, farcócolle, ana.drach.12. ramorum erucz,

(

lior

drach.8.Tempera cum albutnine oui,& pilos adponeleporis . Altud flrin»

ens & folidásuulnera de eladio uel cultello facta: Recipe farcocollg,unc.5.

fanguinis draconis,balauftiz corticis;libani,ana. unc.s . Aliud ; Rec. aloés,

myrrhae, amoniaci, farcocollae, ana.uric, 1. erucafaccharit,ana.unc.5. fae

;

uluerem,& imple uulnera,deinde pannos fuperponendos infunde faliua,

,

Aliüd ; Recipe farcocollze, libani, dragaganti, faneuinis draconis,gummi,

tiit:

pondus aequale, Fac pulueré; & imple uulnera inde.Si auté uulnera crepue

i

dor

rint,& fanguis effluxerit, albamenoui,oleum rofatü, rofam,malue,accipe

&t

|

lentes . Quaeomnia pifla, öctempepfa?infundensäy bombycinü fupergqnc.v

lerf

fec

De albedine unguium €7 grofütie.

Cap. .XXVI L

EL

fhe

M

& craffities nafcuntur, & i.nvd(o

I

À :

»

Liquando in unguibus albedo,

N

/

caro digitorüquafi uulnerofa efficitur . Medicádi funt femine

«

2

w

It

!

C

j

liní;cera,melle, unguétum fuperponatur, Aliud:Sandaracha

j

*

. eumaceto idem facit. Diofcor, Alumen temperatü ciaqua,

i

etiincen

ualet albedini,& craffitudini, & uulneratis unguibus,Item feces ac

fz cum

|

D MORB; CoG. BT CVRAT. LIB, VIRL 16?

ïgufnfsfgj

Í» cüm rhamno,ider faciüt. Medullie offüum óliáí

£ctim pinguedine, & fa

1 ffdug[!;

Gfnem

rina mixtze, ualent fimiliter. Superflug carniin un

eulis,& cumori,fiue apo^

üemati,circüdantibus;galla piftata, & cum mellet

ttionem

emperata ualent , Lentes

€utp aquafaciüt fimiliter.Stercus columbiná coctü

cum fariria hordei,& ca

Uuris,

dul

taplaftnateinde fadto,ualet, Afa cü lacte tithymali

fimiliter prodeft,Citrínt,

Wattr &

tati unguiü femeneruca temperatü eá taurino fe

lle , ualet. Alumen cutri

tollbus

pinguedine anatis iuuat, Feces uini incequ,malos ungues faciüt cadere,

ls ütde

De iticendio ignif;

Cdp

XXVIIL

diocri

Vöcunq; modo ienis corpori incid

erit,oportetrebiis ä'fgfdïs ré

ln

Irigerari;ne adueficas perueníat,

cum fronde myrte incéfze,cü ce

d fupm

3 ra,& oleorofato,;uel gümi arabico cü albumineouí, uel ciínnaba/

ifupeïpo:

rocüaceto,fiuebolo cá aceto ,& aqua refato,uel fucco fcaríolze, farína hor^

AUA COI)

dei, & albumine oui,oleo rofato: Vel cum acacia,

flercore agnino cum oleo

pinedicy

rofato & cera,Hecenim ualent , Malua piftatac

ü oleorofaceo,fimiliter f2

Atmenaty

cit. Quod fiueficauerint,fuccus portulacg;uelfrondes myrte,fiue carbones

t p

ferrariorü,cimolea,omnia cópofita, fiue fitriplicía, cum oleorofaceo & ce»

1&00201-

ra míxta,ualent, Alumen cü oleo rofato facitidem, lotura oline falía, iutat,

m n

Deuultere propter ocrea$;

Cäþ: XxIi&;

;znd:ue

-

EN

ciE.

Liqaando ín pede,uel crure,tiafcütur de aneuflia ocrearü ub

s de

«

d

!a

J

o

nera. Qu fifint cá tumore,pulmonéuerüecis fuperpone;uel

V

nernict,

A oUa ii

e»x

45

y

E

aeniannualis, fiue uulpis, $i aüt tulnera fínt fine tumore;galla

,

incenfa;balaulia cortices mali

ud iiv

orum pulu

granati,fumac,acacia, qualibet

erata,fuperponantur.-

F, UUC:;-

Defiffora mamum cz peduii.

Cp.

xxXX.

T

cshe

Liquádo fanguis mittens corpus cum cholera crälTä, uel rubeà,

acuta miícetur.Sed tamen nigra ex oràáuttaté & craffitudine fuà

efiltra

Ea

2

l

*

defcéditad inferiora & findit pedes. Cholera iero rubea ex (ub/

gummf,

ti

litate & l

qepue

euitate fua, findit manus , Vnde purgandi funtliumores corporf

dominátes,& poflea redeundá adloca unguenda cá oleo uiolaceo,uelcera

éacpt

& medullabouina cum oleo fefamino.Etoleii fænugræ cicücera mixtü,uá

"

CTPOM'

letfiffurepedüdefri

giditate aéris , Cofectio ualetfiffurg mánuü & pedum:

Rec,medulle bouíng,pinguedinis ealline,aü.unc.s.dragaganti,cerz myr:

EIVAUMETTIRES

fheg,aria.unc,s.olet iricint,unc. , unguentüfrat, Aliud;Kéc.bacéelauri;arí

l&indo

flochie longz,medullae bouing,pondus aequale: Aliud ualentiffima fiffure.

Recipepiculz, & fefamelos pondus equale. Cágtiflumiei, cum (e(ameleo

(erins

incenfi,faciunt fimiliter . Cepae cocte & cum oleo rofato mixtze & piflatze,

hd

adidem Ualen(.Conchulæ maáring incenfe cum oleo rofato,multü ualent ,

;ü äqual

tincen

Septem primorum librorum Conflantini Afsicani finis,

zam

Conflantini

D

'35.8 :

epit |

ia

$9 CONSTANTINI:

uente

AFRICANI MEDICH, LIBER, CVI AV

ls d

tor ipfe titulum fecit,Aurens,qualem iure meretur,cum

Püuh"s

( propter breuem omnium morborü defcriptionem,

nanti

tum m'agnam. remediorum uim,

Viga

De dolore capitlfr.:'

tioint

inqui

j| 1 DOLOR capitisfitexcaufa ineffentiacapitis exiften.

profur

te, ficut humore, apoflemate, uel uulnere, quiod cognov,

ficila

E

M

(citur quia dolor eft continuus: Videutrü fit humor,aut.

D

coru

cholera,uel fanguis,ue

1 phlegma, uel cholera nigra. Nà

|

Es

fifitapoflema,uel uulnus à parte cognofcitur.Si igitur fit

tþap[i

Lx

niunt

ex cholera,&x calore fcitur,& uigilijs, fiti, citrinitate ocu^

theoc

lorá, ardorenariü , uomitu, abominatione, fincopi, urina crocea uelaurea

efL& quandog, alba. Sicalor caputpetierit,quod & malum fienüeft, purga

as

eum cü laxatiuo ita fa&o:Rec, mirobalani citrini müdati,unc. 2. utole,unc.

s.pruna numero 1o.tamarindi,unc.r. &s. Coquátur uiole cum prunis diu,

,

& manibus fricatis n colatura feruéti exiflente, mitte mirobolanoscitrinos

:

f

& tamarindos,quibus perno&tem & diem dímiffis,poft manibusfricata co/

Vitod

lentur & cum unc, 2. firupi acetofi,bibatur ipfam colaturam. Si firupustibi-

non fueritmitte tantüdem mellís, uiolacei, uel dabistripheram rflam, cum,

E

iof

Ícrupulo unoanifi;Rec. miro

balanicitrini müdati, libra r,& s. chebuli mun,

£utt)

dati;unc.5.indi,unc.1. & s.bellirici emblicifingulorum

,ana.drach. c, anifí,

cutts

feminis fceniculi, ana.drach.s. tamarindi, caffiefiflulae,ana.unc.5.mannze,

licy

drach. 2.mellis & firupi uiolis quantü fufficit. Si deeftftrupus,tempera cum.

fecus

melle,femper addens tantum facchari,quantü eff pulueris.Superpone capi

pona

ti cataplafmata de fandalis albis & rubeis,

pondere;drach. 2.rofe,unc..fari

D6j

ta,uel cum fucco folatri, uellen/

nehordei,unc.r.& s.tépera cum aqua rofa

lem'tf

tisaqug,facfomentüin pedibus, cum aqua in qua cocta (int malua,hordei,

Q1

uiola,uel myrtus, Vngantur plantg cumlIa&te afinino, & oleo rofato,uella/

tion

&e, & aceto. Si fint infirmo uigilig, frontiapponelac muliebre cum aliquan.

lre

to opio,& oleoutolaceo, & oleo acerbarum oliuarum, In cruribus uentofae

foat,

apponantur .Siautem dolor fitex fanguine,de cephalica minue fanguine,

fom

in brachío,uel manu dextera de uena que eftinter pollicem & indicem,dein

zl ql

depurgabis,& curà facies fupradidto modo. Sciasauté quía f anguis fuerit

cauía,uen funt pleng,& nfaxime circa faciem,oculi tument, & rubent,fa,

€ies quaft humida eft,& infufa,

lingua tumet, & dulcis eftfaporis;pulfus ple/

bore fatigatü,urina eftrubea & fpiffa . Item

nus,graue corpus,& quafi exla

abilis,

[vrlþþdolor fit ex choleranigra;uel phlegmate dolor eritgrauis,& intoler

caput

r

DE REMED.

ET AEGRIT., COGNI'T.-

169

I

€aput frigidü,excepto quod dephleogmate caput & lingua tumet, pallidus.

eftcolor, fitisnulla, pulfus plenus, & latus & tardus , urina alba & clara , &

uenter conflipatus.In melancholia fimiliter efl uenter flri&us, & urina fitmi

lis,fed color plübeus,& pulfustardus & uacuus. In his foluatur uenter cum

pilulis cochijs,uel cápicra ifta; Recipe cinnamotni fpicz,caffize lipnee, fqui

nanti,baccare,croci,maftichis equale pondus, aloés duplum & dimidium;

Vngaturfrons cum mufcelino,uel oleolaurino:fi nó dormiüt,da eis deter

tio intertiü diem 9, uel is. pilulasde paulino , Fomententur pedes cii aqua

Gxen

in qua cocta (int laurus,menta,fy(imbriü,malua, chamomila, calamenthi,

qu

profunt per interualla díatefferon, e(dra,mithridaticü theríaca, adrianü,&

lf at

fimilia.Stuero dolor fitex ftomacho,curam adhibeflomacho,cum uomitu

n N

conuententi, ít fitex cholera rubea, uel cum oxymelle, uel cum uomítu de

puurft

thapfia.Sifit ex phlegmate,& tempus,& aetas,& confuetudo,in hís conue

At octy/

niunt,uelex phlegmate,& choleranigra,purgetur picra fuperiori,uel cam

d aurea

theodoriton de nuce muícata,uel cum pilqlis alíjs,uel cum conchijs,

II.

puo

De inflammatioe cerebri.

Cap.

lenc.

[g s

St & alia paffio que uocatur inflámatio cerebri,in qua poriape

fis dl

A

ia

1trinos

E

riuntur ultra modd. FHTaec paffto peffima efl, ita utintra feptem

:

dies homines occidat , Sitamenhos euaferint, liberabuntur,

t CO/

1

2

H

£

il

Va U 4&

Huius pafftonis haecfunt figna, tumor cá inflatione,tépora fo,

gust'üviï

líto altiora;auditus obtufus,uena eredae & pulíantes,febris dolor,nüc ma/

n, u

Jmun

ior,nücminor, rubor ín uulta, oculi propellütur ficut in flrangulatis, facies

tumet,& totucaputinterdü dorfum & collum,ita utex ipfo tumore crepet

*

cutis,& aliquádo fiant uefice quafi ab ipne. Ii moxphlebotoment de cepha

PIIEA

lica,& multusfanguis extrahat;deindefi uires permiferint;uenze incidatur

acum

fecus tares,uelfublingua & uena qug eft fecus pollicem pedutmn. Capiti im

pl

ponatur uinum, & oleumxrofed , Kafo igitur capite,cataplaftmabis cum pa

lCQ I'fari

ne,uel farina in aqua cum oleo cocta, aut lini femine fimiliter cocto,uenter

vdlety

leniter foluatur, & quia in hac paffione uoxpre dolore perditur, curenturfi/

ordti

cut in agfna legitur, luuantad hoc quoq;'diuretica. Si dolor fitex con[h'pzu

),uella/

tionepororü,ungatur cum oleo chamomilg,uel rutaceo,uel laurino, Sido

jjqran

lorexpercuffura,uel ruina fuerit, & inflammatio, & tumor extranonappz

;

3n[o(£

reatpericulofus eft. Mox1eitur phlebotomentur,& clyfterizentur,deinde

yint,

fomentetur caput cum fpongtis, uel cum lana in oleo calidoinfufa, Iuuát&

n,delh

:

eaque inflammationiprodeffe diximus,

; fuer ft

De uertigine €7 fcotomia. "

Cápe

III'

EE

mt,fa/

Aepaffiónesexerofla uétofitate cótineunt, uel ex groffis & fri

U P[Cl

idis funt humoribusin prora cerebri dominantibus , aut in ue/

d

D

*'

—ä

niscerebri, circüdantibus coadunatis aüt in (lomacho. Sumatur

rabill's,

l

eioo

capUF

D

170

CONST ANTINT

ATFRICANIT

|mod

ergo picra;uel theodoriton,uel flomachiconIoan.Damafc, Abflinezt 3

rifacion

no,lenbus,oplo,la&uas,legummxbus lacte caprmo,ucl ouitio, & ab omnt

turimi

bus quz generátur groffos humores,Si auté fitex groü'o fangume ceph ali

Cllma(

ca minua£, Deinde catharticum fumatur,de aloé,& deagarico;uel de miro

bouttt

balanis. Siautem fit hecpaffioin flomacho,fumatur hieram cum firupo de

ab(inthio.Siuero fit hec paffio ex colligatione cerebri,cüalíjs membns, am

qumáq

numa&

bæ arterig incidanturqui funt poft auriculas,

H1ir

ithor

Deepilepfia;er apoplexia.

Cap

[

TRUE UI

2a E

TA

i

Aedug pa[ïxones non differunt,nifi quia apoplexia eft fortior.

TW a

]

Caufa uero earüuna & eade efl,fcilicet eroffus fanguinis, uel

j

3

æ; ^

roffum & urfcofum phiegma cü groi?a uétofitate.Si fanguts

R -

;

|

eft;incidat uena. D'einde dabis hierapicra theodoriton;hiera;

f

logodlon Siualétiorem ad hzec,diathapfía ,uel pilule;foetide;uel deeuphor

bio.Per interuallum da theriaca,uel diateffaron,uel mithridatica,cum oxy

mellefcillitico. V ngatur caput cum hocunguéto:Recipe caftorei;unc.2.py

rethri,olei laurmx,[laph1fagng,euphorbq,ana unc.x,& s.nitri,finapis,pipe

j

ris,an.unc.1.olei, & cerg quodfufficit. Gargarifmus, R.pyrethri;finapis,pi

uH

u

aE

perts longl,üaphlfaorx;,calamenthl zmglbens ana,unc.1. &s, tepera. cum

melle, fac gærgarlfmum da cum oxymelle in modum auellang.

qU(

aloes,

De dcbilitate tnembri;d cfl,paralyfi.

cdp *

vQ

fiph

5

j| Ancpaffione Grecidcunt wejdAvetg. Ft fitquandogin toto cor:

iä

cem

pore,quandoq; inparte, fereq; ex glutinofis fit humoribus , eua/:

cift

LI

E

cu&ur cum hieralogodion. Da drach.2, huíius potionis cüuno:

ft f

fcrupulo fcámonsj. In s. nero díe,da drach.s. In alio 5.die da drach. 4,& hoc:

Vtam

cum oxymelle fcxlhtxco, profunc etià adhec pllulæ de euphorblo fepius da/.

Ts

te. Lanentur cá aqua falfa marina,& ungantur: cü unguéto,in epilepíra fcri^

domn

pto,uel cum finapiita fa&to, Ficus mutátur in uino albo;ac calido, die acnov

&e. Deindefícus terantur,& puluis finapis mutatur paulaum Si utdeturm,x

durari,addatur de uino,in quo infufz funtficus , uic etiam cóuenit potio :

J

benedx&a,Eadem conuemuntfpafmo fadoexrepletione,

De tet4ito.

Cdp'

VI.

OEU UE

AA

m

AR

s

H

A

Ntetano maiore,;ueficam tnaiore,oleo tepido plenam,ceruici

Ài

ll—&

?

fuperpone.Da ei pilulas has:Rec. opopanacis,caflorei, afe, fa.

lieri

l

A iA M

9 d

N

faoaplm zmglbens,plperxs opg,ana unc.r. cum umotempe»

ütt

Z

U

K

ra.[a tetan:cis unatn. Vngatur exoleorutaceo, Prodeftquo»

queíolum caftoreü cum mepe teperatum,& bibiti.Srautéhac paffío cótín

gatex mamtlone,cataplafmetur cü feenueraeci puluere,lini femine, uel fy;

lij,& farina hordei cum melle;& abundáti oleo utolato,& oleo in quo deco»

& efl radix maluae;Superponatur in ceruice, & fub alis,& fub utrifq; mufcur

lis,mae

!

DE REME.D.

ET AEGRIT.

COGNIT.

17I

It

lis maxillarum,& ftper nucam, uíqj ad lumbos.Ventof'g ponantur cum íca

Zb Oomnt

rifacionecirca collü, & fpiriam,& pectore, &in prgcordijs.Deinde ponaiv

,Cephal:

turinfronte cataplafmata,fa&a cum oleo íri quo codta eft malua fenugra

lde mlro

cum;femenlini,& hordeü, & hgcflant per düos dies, Capiti lacafininü,uel

! Upodg

bouinum,uel mulieris puellam hutrientis muloeatur Lauetur quog; caput

1br£s,am

cumaquaín qua co&z funt uiolze;tnaluz, hordeum,rofæ,ö( flercus capri/

num,& poFt ungatur cum óleo uiolato,& cü medulla,& cum axügia,Dieta

flt humida,in aqua dulci lauenturolerata uidelicet, .

Tortio,

"Treniorisiel parlayfis curd:

mls ue!

D X

At

Ql(* 5

Is prodeft theodoriton hierapicrá, & maxime pilule; de her^

anguyg

rA

As

&

nhery

N

2

moda&ylis,olera calida,& diflolutiua;precedétibus balneisfal

A Z

fis & diffolutiuis,& nitrofis, prodeft & diahermis,& diatrion

'euphor

LU

x A.

»

a P E E

pipereon, &dianacardum.

Jm oxy

De letbargia.

Cáp Vil

HCJW

PXS PIPC

Áec paffio ex frlgldxs eflhumoribus ín puppi cerebri exiflenti/

Dd

bus.Hisauté conuentunt calida & ficca , Conuenientius aute eft

napxs,P;

7

9-

)

dacum

EE

omnibus théodoriton anacardon,uel caftoreü teperatü cü melle,

& quotidie famátur pilulg cochig,uel he:Rec. agarlct,colocynthæ,turbmh

aloes,ana.drach 5.ma!hchxs,zmglbens,amü caffie,cinnamomi, fpica, ga

nophylh an.drach.r & s.fac pilule;& da drach.5.cá calida , Vnoat puppis

otocof

cerebri,pureatione precedeéte: Rec.euphorbn, pyrethn ünapls,a(phodxlh

15, C9/

CUU

caflorei;piperis longt, equali podere, tépera cü fucco rute,ita quod fuccus

fit, feptiestantum : olei uero medietas, coque ufgj ad cofumptionem fucci,

,toc

Vtantur adríano, fine opio, ueldiíatrionpipereon . Quotidie infuffletur in

lus dy

qa(cry

narespuluis caflorei, quod folum huic pafltoni fufficit bibendo,& infufflan

doin nares,Ponanturuentofein occipitio fine fcanfxcatxone.

acno/

De phrendfi.

Cap.

VI[.

tUf fl

LPOW

Ancpaffionem uniuerfaliter curabis,fi uírtus & aetas & tépus per^

fniferíntcum phlebotomia de ceplialica uena,capiterafo. Siuieilig

adfunt,hzec apponantur-Reclpe caüorel,hyofcyaml feminis la&u^

cettd

cg,fmgulorum pondus:, opij,tertia pars, omnia temperetur cumlade mu,

lierís, & oleo tepefacto , uel cum diacodion,& cum panno ponatur perto

lleaü'

tüm caput.Si calor eft acutus,infufus pánus fubtiliffimus fit &uetus in oleo

m

-rofato,üel üiolato, aceto,fucco folatri,lacte mulxerls,quod fzepe fiat,

Hquw

Scarificentur circacrura.Si auté fueritjipticus,fac clyftere

)conn

cum aqua inqua coquantur furfor, cum fucco bletg,

dpfi

r MR

oleo uiolato,aut accipíat apozema prunorum,

d«

. tamarindi,uiole,caffigfiftulae.

vt

P a

De ophtalmu

$V

17a

CONSTANTINI

AFRICANI

&t

De opbtþalmz'a.

Cap

IX

ls

N d

';'

tul;

Ipatfuntur oculi ex faneuine, fanguiné de uena capitis mindez

&

4q

Deindepurgabis cü triphera prngcripta , uel quod melius eít;

"

x.

N

m

£! hoccathartico ; Rec.mirobalani,citrini mundati, unc.2. índi,

fic

af

$2554 unc,s.teratur rinutatim, deindeaqua feruens pendere unius

libre,fuperfundatur mane,atq; dieac nocte,cooperto uafe.Mane calefa&is

loca

manibust fricatis,& cum panno colatis, colaturá bibatur, ieiunetty ufg ad

r

fextam horam diei. Aliud preciofiusomnibus:Rec.mirobalani citrini mun

aliq

üd

dati;unc. 4 chebuli müdati,unc. a.terátur & temperentur cum firupo ifoz

Kecipe faccharilib, 2.fuccifceniculi lib.r.aque rofeze lib.s.fac firupü , Pur^

:

pato capite,mittatur in oculis & mane & fero lac muliefis,aqua rofata,albui

o

men our,uellac mulieris cum aliquanto eroco cocto.Succus rute cum pulue

ti

recymini,& albumineoui,fanguinem ab oculo penitus excludit, Hecprov

&l

funtoculis,ex fanguine uel cholera rubea infirmitantibus.Siuero ex chole

rt,

ranigra,uel phlegmate,purgentur cum hierapicra;ponantur ín oculohoc:

Acetum forte,mittatur in ereo uafe, feruens cutn fruflis altquantulis miro/

balanorum citrinorum,Quo dimiffo donecuas uiride fíat,etecto aceto utri

deacciptatur, & ficcetur & mifceatur cü puluere, fimiliter & zingibere,&

inoculo mittatur.D'euiridi tamen fint 4. partes,& deillis duabus una, Srau

tem intrinfecus fit defectus,mitte in oculo quotidie iflud ; Maligranati dul

.f?

Cis,& acetofi füccus,cü tantundé mellis defpumati in fole ponat diebus 20.

quotídieg moueatur,ufque dumin mellis fpiffitudinem redieatur.Deinde

cum pennain oculum mittatur,Sed unde meliusfit,addatur his fel pífcium,,

uel uolatiliü ex carne uiuentiü, Aliud, Accipe agreflam,& füccum rhamni,

& fuccumffeeniculi, & mitte eos in calamos, & cooperíatur cut pafía, &in

furno mittantur, Deinde fra&to calamo,quod intus reperitur,in oculo mit

tatur mixtücum tertia parteantimonij,uel fac pil'ulas,d'e his omnibus fupe

TERSESAGEZIM

rioribus,cutmlycto,& facco feeniculiteperatis, Diffolue unam & duas cutm

almine oui,uellacte foemineo, &in oculum mitte.Si pannus fitin oculo, a

natur appofito hoc puluere : Limatura arris téperata fepties cü aceto, & fe

«3, IÍ

[ties exiccata ad fole , immifceatur cáü antunde pulueris cochlearü incenfa:

rum,mittatura; in oculo cá albumíne out, Aliud ; Stercus corui,uel uacceni

ore,puluis cochlearüincenfarü,limatura grisfupfzriori modo przeparata,ly

cij,piperislongi. corticís ouorü;aloés, myrrhe, piperis albi,equali pondere,

tepera cü fucco rhamni , uel cüla&e mulieris, fac pilulas mittédas in oculo,

De din;imtione audiiu:.

X.

Cap.

Is

b"mä

Iauditus mi nuatur aure non patl'ente,& contingatexapoplexia,

X

uel acutiffima febre,impoffibile eftut curetur , Si auté aliter con»

Z2

;ingft, monftrafur quod fitex paffione cerebri,uel neruorü eius.

tj

M

Si tamen

DE REMED.

ET AEGRIT.

COGNIT,

175

Sitamen ex plenitudine cötin gunt,purgailludcü picra,

uel cü cochijs pilu.

h

lis pona£ ínaures mufcellinü,

cü groffo,quod fluit de anguillis dum affan^

;

tur;uelillud catm oleo de nüucleis perftcorü fa&to, Fumfgetur auris cü fümo

"

aqugin qua codta fantfrondes lauri,menta,;abfinthía, t

niculü.

elilotus,nepita,fo

I

Sifonus fit in aure, putgato capitecü picra, &theodoron, mittein.

IS

auréoleü uiolatü;uel rofatü,ín quo cocta fmtanifum, cymini, caflored,co^.

letur,& calidà mittat, Sidoloré patiun£, & hocex calore,mitta£in eis oleü

rofatii,ca la&emulierís,& albumineoui,& utflatim dolor ceffauerit adda£

'0

aliquátululutm opij.Síauté exfrigore patiun£, inijce oleum calidá, rutaced,

tel laurínim,fn quo cocta funt,anifum,caüoreü,fpica, & fimilia, ueliflud:

Reé, €roci,caftorei,myrrhe lytij;aloés,tépera cum melle, refoluatt; cá oleo

uiolato,mittatur in atíré calídutm,aurisg cum lana oppiletur.Idem facit rv

ta,cum cymíno, & lactemulieris , Siaütdolor (it maximus,lytíü cum opío,

&lac&te mulieris,uel opium, & cafloreü;ctim fapa. Siauté putredo fitinàw

ï

re,mizce in auremacetum,ín quo codta furit crocds,alumen,& myrrha.

EXi.

De dngïnd.

Cap.

9

s.

n s

*

AA

?

$3 IN angina prfmo- [inimie 2 phieb&ömfa deuena cephalica,

A

*

N

*s

5

E

*

h Á

d

deinde clyflerízen&poflea earoarizent ptifana, uel aquá furfu

s

f«

k

b3s

ris, in qua cocta funt ficus, liquirícía;& hyfopus , apponecirca

! collum pultes;prius inun&to eo de butyro , Da eidiahirüdinis,

quod proprium eft huius paffionís. Da ei canintim flercus,cutm ptifana,uel

inungatextra cü melle , Cochleztrite, & collo appofitze fup?r otnnía pro/

funt,ille maxime,qugim falicibus,uelin alijs arboribus inueniuntur,

Depafsione ovis.

Cap

XII.

Tird

;'2

Ls

x

I enim fra&us eflos,uel caloré haEeat,diamoron prodeft; R;qu.

ci mororü acerborü partes 2.mellis,:, coquitur ad cofuptionem

"-

-7::?«'*4

-u

! fucci, & teneantur n ore; Aliud utile:Rec. fucci mororumagre»

ium ac

erbarü,lib, 2.balauüfg,liquiricig,ana.unc-.;.öc.s,.coquantur ad me/

dietatem.D'einde colatis,adde melle,& calidum gargarizent,

De dolore d entiut.

Cap

Xi.

I

pycans

23

£3 Idens doleat,& fit integer,accipiateger theodorü cum fctno,

F

?

nio,D'einde teneatin ore uinü,in quo coda funt tmyrtus,balaw

5

[r:

E

N

5

»t

(lia,ponatur in dentégalbanü,cum myrrha &opio . Si propter

ss

. frieus doleat,gargarizét uinü,in quo cocta fant balauflia,rofa,

myrtus,

pyrethrü,hyofcyamus,& femina cepára.Siuero dens mouea£ gar

garizato aceto, & uino, in quibus fupradicta funtcocta bís , excepto pyre^

thro & (eminibus ceparum,pone hücpulueré fuper dentes;Rec, maftichis,

balauftig,boli,fanguinis draconis,gquale pondus,gallarü praeparatarütan,

tundem

ÓH

:

i74

CONSTANTINI

AFRICANI

tundem, Gallz mittantur in aceto feraenti die ac nocte, deinde aH*enmr-,&ï

dc præch&xs accipiatur pondus æquale mitte fuper ginoruas,

Demgrcdmedentmm.

C4p. .

XIII.

'*"'"""

ths clarificans mgros dentes, & odoremori præüans dentes

confortans.Rec. gallarum pradidomodo praparatarum balats

(j

* flize,aluminis,nitri,corticis maligranati,cornu ceruimni meenfx,p&

!

perxs albx,gallg,cypen,an.drach a fac puluerc, & fricabis detes,

l

Detufii.

Cep.

Xv.

PJ

K

.:t'N

Vífis (i(itex humoribus cahdxs,qd' offenditur ex calore Htæ,unz

«

na, pulfa mobili;macie,& maxitne quía qcï' expuitur, eft fubti»

le, & habécfaftidía . Dabis diapapaueris in antidotario fcripti,,

f

ft"

X

[4- 5070

P

fK

cum firüpode hclumcla uel cum ptifana, Siaute €fueritex frwv

pl

dxtate dabis dxabutyru, uel diapipereon, uel hocquod melius eft ommbua

Rec.i ireos,ameos, ana.unc.2. praífri, pulegij,calamenthi, ficus, fcillae,hyfo

u

D

pi;nucler pmearum,ana ünc,1i,& s. fænugræcl,unc s. Contundantur,öc Inr

aqua dieac noéteyinfufa coquaturfuff icienter, & colentur , Deinde iterum

æoquantur,cum tantundémellis uch ad cafumptwnem aque. Dernde itert

f

temperetur cutn puluere;qui remplthqmrmg,unc 2.fucci llqumtig,draga»

pi

gmtr oumnmiarabict. amyh,ana unc,ranifi,(eminis foeniculi;ireos,ameos,

j

2na.unc.s.Seminis citroli, cucumeris,cucurbitze,ana. drach.s, DDa mane&

fcro,cum uino;aut ptifana,

De bemophthoycis.

Cap.

XVI«

j

1&6[

d Is

pnmxtus fangumc minue., Deinde dabis hoc: Rec.libani,une;

F

Ó

)

l

n

W

2,amyli,drach, 4. fymphytl,drach 8.dragagáti;/boli,ana.drach.

l

n

tv

J

7 fanguinis draconis, opij.ana.drach.2. rofg.drach.5. tempera

[

K

cüdiacodion;uel mellicrato, in quo co&tus eft hyfopus,iris, & kqumua,ueä

cum fi rupomyrtmo,öc fuccoarnogloffz,

P

De emp)ncz:

Cep.

XVXF-

t z

OOIQNT UIX

[«

|

x

Ynhus

Mpyxcus (ifebrim patiatur, & maximefi prgcedete fanguine,

|

aK

Á

empylca apparem,malumeff & pelus,nifi cito fanies exclwia;

s

ES

C

!

us

A

tur,in phthifimenim cóouertitur. Cumieitur purgetur, fumát

Y uel diapapaueris, uel elettuariüi iftud;Recipe.foenugraci Jiqui

E

mræ,femïms liniaffati;amygdali, praffij,ana.unc.r. dragaganti,gumi,ana,

1

V

unc.1.& s. pyrethri;corticis radicislauri, ana. unc.s.mel., Damane &ferao

,

cum pufanz cocta,& cumliíquiritia;uel cum melicrato,in quo codta fünthy

b

fopus, rris , & liquiritia , Cataglafmentur cam farina hordei, öcfxcubus,öc

f

tadxcxbus emfcx.

&

De phtbnf

DE REMED,

ET AEGRIT. CÓGNIT.

Ui

——

- Dephibifi, -

Cdp& uB XV" I.

E

n

Bs —

LR

"G

x

Hdufts eftuulnusin pulmone; uel cofumptio fubflatialis hutii

IY

le

ditatis, & corpus nutrientis;que ft fit cum febre, & maximety

s

&

pica peffimü fignum eft, Eft tortur peffimafi derheumate ori/

l

EL o N tur,si febrem habeant,

futnanttrochifcos de fpodio cum paa

na. Dieta frigida utantur, firupo del

Iquiricia,uel de iuiubis.Sumanthoc ele

i

'äügrium illis nalde aptum : Rec.fe

tinis cucumeris,melonis,cucurbite;ait,

unc.1,la&ucz,urolz,liquiritie & füccreius,

feminfs-papaukæris albr, & amy»

e

li dragapátian.unc,2,

dragagantü infonde ín aqua,

tn qua coquat,unc,t,

pfilli A qua uero fitlibr

ard pondere 5.uel 4. D'einde mollificato dragagan

to, & bene trito,addantur cgtera; piflétur & téperentur cum firu pocodcto

cum aqua ubí co&ta funtliquiritia,& dragagátum, & pfylliá. Ma

de;öc uelpe

refumatur inmodünucis cam ptifana prgdida,

Sinon habes firupütempe

renturcum melle;cocto cum a

qua,in qua cocta funtll'qul'ritiaidragägantü,

plyllium,& hocin dupliciuafe

.Boluth tritum,& fepe cum liquirítia datum,

uehemeéter prodeft,

tnaxitne etiam cum fu

ccoarnogloffx, Caue ne neniarit

ad folutionem.Quod fiuenerint,

dabís huncpulueré; Rec.boli,carabze.fe»

minis myrte affi, coralliamyli,fpodij,hetnati

tisana.unc,r,eummiarabici;

facci liquiricizeaf unc.r.& s. cácri incéfi,

feminis portulacg,ana,unc. 2.tem

eracum fucco arnooloffe,ueldiacodion,trochifci fint;drach.x.& s. Quod

fiphthificus nondum adfebrem uenerit

,neccum rheumate lït,curaf,fumæ

le cum ptifana

?lfo diap?pauerg quotidi

fqprafcripta.

De dfinate.

Cáp

XIX.

*

Smaticus Íi finefebre fit,& nó exrheumate potefteurari,cá día

m

phure & oxymelle fcillitico. Alindleuius:Succus fcille cá cantuin

dem tnellis a

d fpiffitadiné cü okym'elle' fcyllitico fuimptüs; fanat

aftmaticos. Aliud:Scille

a(fg,enulg,fulþhun's,ah.uhc.1.aü'riplf'gthEtï,drachlïo

téperacum oxymelle fcillitico, & dain inodà caüaneg cü calida, Sracchaee

H

paffw fit cur febre,perículofa e[ï-:" dábís taten diapapaueris

€áp.

cum ptifana,.

!

RPE

RCS Qd

De pleurdii.

IT

Es

Í dolor a(céderit ufgjad iugulum phlebótoimétur: $i uero ad hy

À

b

( )

t

a—xfb

|

ochondriádefcéderit da fuaae laxatiuum, ctim mánna & cat

3 ?uï

:

»

t *63

uml

-

fiafiltula, & uióla, & da ptifanamin qua *co&a'fi't; pöl'l'podiïi,*ög

&2 :J ferhinisurtici . Loco dolorofo apporie uentofas , uel uitreutmi

aquacalida plerid,uel apponie fpongià etiamloco dolenti,infufam ín aqua irí

quacodcta eftuiola;hordeü,& radix maluàe.

M

[!

'uotl'die,mane,meridie &ue:

J

Ipere fumáthec:Rec.liquiritig & fucci eius,amyli,dragaganti, oummiara,

bici,feminis citroli,melonis,cucurbitæ,-æqua'lf pondere;temperentür cum

firupo uiolato,uel cum melle uiolato

.

uel non tem Pgr?tür-. Sed puluisdetur

&umptifäfra, ponderg,drach, a«

H

Sue i P U C Decardiacá

176

CONSTANTINI

AFRICANI:

XXL

pesssem

Decardiaca.

Cep.

Ardiaca fi (it c melácholica. mixta,quod

Ícitur extriflitiafufpi

J

cione, plandu,& fomnis, & morofis, purgabís eprü cutri fero

WE

d

caprinojin quo 2.unc. mirobalanorü citrinorü mundatorum,

NT

29 & 1, unc, epithymi, funt miffze dieac nodte, Deínde dabis ei

f

amará mufcatá,Siauté fit melancholica & fine calore,da eihoc: R.galapg?,

fpitg,cinnamomi,zingüaerfs,zedoarij,lïqux'ricfg,üyracfs,ro[g,ufolg,gme

!

phylli,birätig,aü.unc.l.eboris,unc.s.oüïs de corde cerui,ana. .drach..mu

fci;anifi,croci;ana.drach.:. ligni alo&s,unc, 4.rheü, unc,2, fandali utriufg;

ana.dracha, a mane, meridte & fero,ín modü auellanze,cü uino;uelhocz

Rec. cinnamomi,crog:i,maüichis,myrrþg,dragaganti,aü.s,olibam'; unc,1,

l

Siaüt paífiofit cü calore,da díarhodon,inquo mitta£ mufci,drach;s.cü firas

XXII.

o deligno aloes,

De dolore flomachi.

Cdp.

Idolor fitin ftotmacho exfrigidis humoribus,uel ex groffa uentofita

, te, quod fcitur urina, ex pulfu, & frigiditate extremitata, & Íitis abla/

tione,da picrá cum parua fcámonij portiücula,uel dabis multa deea

|

quantitaté quotidie fine Ícámonio , Dabis philoniu, perficü,decoquäturin

f

uino albo, cyminü,anifum,carpobaifamü. DDa eidiacymind, uel diatrionpi

l

pereon,que propria funtinhac paífione, Si auté paffio fitcü calore;uel pro/

f

pter cholerá,purgabiseum cum mirobalanorü citrinorü cortice,apozema

te ita fa&o.Rec.mirobalanicitríni,unc. 2.ab(inthíj,drach.s. capilli ueneris

drach. 4.iuiube numero 20.ponantur in aqua die,ac noGte:zdeinde cut ma

nibus fricata,colentur,& colatura bibatur.Daei quotidie tripherá qpürä.

Cap.

XXIIL

De defcctione appetitus.

I appetitus

deficiat ex fimplici calore , folus firupusro

faceus fufficit

|

uel diarhodon.Siaütfitcü cholera;purgabis cholera, uel per uomitü

ficofert,& tépus fitapti,& hocfiteiin ufu, Votnitus ita fíat;Seminis

i--l

atriplicis,unc.1,& s, contunde,& in pannoraro pone, & inaqua calida fri/

ca.Humor uerolacteus qui exprimitur , colligatur, & cü firupo acetofo po»

fi

tetur menfuraquatuor dieitorum. Sinó eflíirupus acetofus, fiat oxymelle,

Siaütappetitus deficiatexuifcofo phlegmate:fimiliter da uomnitü cutn oxy

melle,in quo diflemperetur;drach.r. ela&eríj.Dabis ei deinde diacitoniten

i

in antidoto noflro fcriptum , uel diamaftichen, uel diagalangam, uel diant,

d

fum: prodeflquog faftidio,quocüq; modo fit fi accipatur quotidiediarho

ü

don,mixtum cum diacitoniten,& melle rofaceo,cum triphera noftra,

De mala digestione.

Cap

XXIIHL

:

is præcedätibüs Íci

3j

Idigeftio fit debilis excaufa caloris, quod de fign

tur,da eidiaporica frigida,cu diarhodon mixtü, Si indemateria cho;

E

0

leríca fit ín tomacho,purgabis.Daa ei (irnpum abfinthrü cum diaro

t

mate,& diarhodon. Si autem fitpropter phlegma purgato phlggmate,da

eidiaporicam calídam cum diacitoniten,

I

D'e colíca

DE REMED. ET AEGRIT. COGNIT,

177

t ——

De colicapafiione.

C«p. XXv.

Y

TX

3

Olicam fanabis ita;Siexhumore fit frieido,

uelex eroffa uen)

K]

/

Á

*

A tofitatg,cum picra,

uelpilulis 'cöchi;'s. Deind

e dabis philonium

À

eum uino in quo cyminü;anifum, & ruta fint cocta,

EEE

zOX

x

j

daei diacy

minum.Cauea.ntlegumina,fru&us,czfedm,ö& om

niauentoe

fa,da eidiac

alamenthum,uel tripheram magnam,

Detorturauentris.

Cap.

XXVI.

fs

u753 Orturam uentris,quocung; modofit,fanat puluis ifïe,qui reci

A

pit acoh',carpobalfamf,gquale pondus, da drach.s.cum calida;

;

»

,

Diatefferon quog ualde apercum & probatum efl, Aliud:Re,

cipe acort,caftoret,carpobalfami,

carui,baccarumlauri,æqu?

& s.cum calida.

ligpondus,da drach.1,

De d»fcnteria.

Cap.

XXVIL

us

"

Vs

v

Yenteria quocüq modo fit, curat trochifcis diacoralli,uel tro

N

9

| chifcis de balauftia, uel da diamyrtinü ,cü firupo myrtino, uef

næ

Gd

*

1

ä

uod meltus e(l cum diacodion , uel quod melius eftomnibus

confectibus contra folutioné cum fucco arnogloffz , Ele&ua:

rium Hringe

ns fangqinem fuperius,uelinferius exeuntem;hec,

gariophyl.

li, macis,coralli feminis papaueris,

aii.drach.s.cinnamomi,croci,boli, hyo

fcyami, ana. drach. 4. dragaganti, faneuinís draconis, acatig, opfi, carda^

miin aceto Infufi & alïi,ana.drach.z.fpodi*j, amotni, femfnis

malue, femi^

nis quinquenniue, afforum,ana.drach,

5. camphore fcrup.1. tempera cum

diacodion.Dain modum nucis cum aqua pluuiali;uel fucco quinquéniux,

De lyenteria.

Cdp. . XXVIII.

AR

iE

Yenteriaeít,cum cibus quo modo accipitür,y ita emittitur infe

d

d

rius, & hoc fit uel culpa digeftiue,uel culpa cótentiue, uel utri

T

-LAyl*ft'

uícy, uel propter phlegma acetofum, uel propter aulnus ín fto^

EE macho.Sifitexdefectione dt

gefliue, quod fcit ficibus 4.uel $

horisin flomacho moretur,deinde crud

us egrediatur, minue cibum,& da

fubtiliata & leuia,ficut farra affa prius,d

einde cocta,cü aqua myrtilloruel

cü aqua mefpillora,& pirorü flipicorü

uelquod meltus eft,cá aqua fumac.«

Daei firupüita fa&ü:Rec.fucci citonio

rü,mefpilorü,prrorü flipticorum,&

myrtillorü, agreflis paílinacae, uelacet

I,equale pondus, coquátur adtertiá,

deinde excoquaturfaccharo, uel cum

melle defpumato,in duplici uafe. Da

cü puluere i(lo ; Recipe boh',fanguini's' draconis,coralli, macis,fümac,balau

fiixe,fpodij,an.unc. t.lienialoés, maüichfs,fpicg,gariophylh',aä.drach. 1.Sí

j

aütlientería fit ex defectione ul'::tu tis cotentiue quod fcitur fiftatim cibus ut

/

accipiatur, emittatur, otmnino immutatus, nec fecundum colorem, nec fe^

/

cundüodorem ,& da díacodion,cum praícripto firupo, uel cum aqua myr

tillorum co&um . Da ei uitella ouorutn in aceto coctorum , deinde affato,

rum , Daei hocquod eft contra dolorem uentris & folutionem, & tulfim,

Kecipe

N

CONSTANTINÍ AFRICANI

178

L

Rec. calïoref,üoracis,opij.,hyofcyami,crod,balauüfg,;qualb pondus,tem

ni,

d

pera cum fucco arnogloflz,facpilulasin modü orobi,da s.uel 7.cumn predi

&is firupis,uel cum fucco quinquenniuze.Si uero fit lientería propter phleg:

P

maacetofum,uel uifcofum,quodícitur quod habebit pondus ru&us acetov

ül

Íos,& cum his que egerütur,phlegma obuolutü apparet, da eis diacodion,

uéldiamyrtinü, & tripheráde ferrugine,quícquid bibit,uel manducettotü

fit mixtum uel codum cum aqua inqua ferrum extinguitur . Si autéfit pro

pter uulnerain flomacho, quodpercipiturftatim cü cibus accipit , dbldl; fit

eniím in flomacho, daeitrochifcos defpodio, uel puluere,qui recipit bolí,

n

coralli,oümi arabici, ana.drach.s. acacig,fanguinis"draconis',afï.drïich,. 2.

Dadrach.r.& s.cü firupispredi&tis, uel cumfücco quinquenniue, poneem

Ph

laftrum fuperuentré iftud;fermentà in aceto folutü,coquatur ad ignem,

p

donec infpiffetur.Deinde fparge infuper pulueré boli,coralli,maflichis,fan

älif

cuinis draconís,& balauflig,& uentri fuperpone,

ftj

De uotuitit.

Cap.

XXIX.

S?'l

Mi

ET.

Omitusrquocüq; modo fif,reprimït iftud: R.aniff,drach;a;äa

l

flichis,drach.x.zingiberis,drach.s.da drach.5. & s.cü fucco co

d

V.

&anoru,& fucco uua acerbae,uel gü aqua rofata . Diaphorica

f

prodeftei. Appona£ in flomacho cataplafma fa&ü de fandalis,

u

rna hord.

et, & aquarofata, uel cü fucco folatri, Aliadoptimuad omnem

L

fubuerfione flomachi:Rec.fucci granatorüacetoforü, unc.5. fucci mentae,

unc.1.fücci ag acerbe;unci.facchari,uel mellis lib.1.& s.coqugfuiïïciätef,

inmodumeleduaríj,Dainmodum ca&aneæ cum firupo myrtino,

De fingultu. -

cdp' P X X x«

s

Inoultus [ïfi'texinanitione,qqodfcicurinterrogatfohe infffmi;fï;

ï

:

o

ye

j| cutfiprgcedat uomitus,uel magnusfolümodo, & fluxus fanguís

d

233 nimius;uel acuta febris cum febre,maxime periculofus eft,Fuic

Ío

tamen danda eflaqua rofata cum pfyllio, uel fuccus folatri cum pfyllio, aut

&

füccus portulacæ, uel cacurmeris paleflini, uelcitroli cü pfylll'o,uel oleouio^

lr

lato. Siautéfit de plenitudine, ficut ficontingat in eo qui utitur multo cibo

DO

& potu, & quieto fomno, & qui negligentiä mundificationis uel purgatio

D

:

L«

nisuen

tris habet, dailli uomitá cum aqua calida & oxyrmelle ; da eicymini,

E

anifi;apij,ameos,gquale pondus,ca&orei :antundem.da ei drach;s,cum ch

co mente,uel cum uino optimo,

aq[

h

De lumbeicis.

Cap.

ERE

DA

Wt

V mbricos occidütabfinthium;abroton ü,lupinifarina,& omnía

Lj

*

amara; Antidotum ad hoc ualens:Rec.diagridij,colocyrfthg,ai"i

ii

Q

ni,ana,

3 Rolocliïærogundæ.,&lgng.ge,öcb;gcafunj laqri,oleilaun

do

unc, 1,

——

DE REMED; ET AEGRIT, COGNIT.

179

tihc. 1. nitri,(alis amoniaci,gfg,gädang,nigellg,canabx's feminis,cornu cerui

ni,an.drach,2.mellis,&lactis tithymali quantum fufficitDa drach.s. cum.

decoctionefoliorá per(ici . Da hierapicra, uel theodoton. Antidotá aliud

adoccidendoslumbricos,& ferpentes ; Rec. lupini farine,oleilaurini fellis

taurini,ponein umbilico,

^ Debemorrboidibus.

Cap

XXXIL'

Aemorrhoides nifi f anguirié emittamf,incid;tur uena Brachii, po

natuf uentofa,caudze in extremo,fcilicetintra nates, ponaritur fan^

guifuga fuper hemorrhoides.Vtiliffimü efl ad has eriphera cüfer/

rugine,&noflratriphera cum aqua in qua extinguitur ferrü candés,puluis

lübi fuper afpergat,cü ferrugine, & puluis aloes. Si dolor fit nimius, cata^

plafmabislocá cá uitello ouíaffo, téperato cü oleo rofaceo, üel uiolaceo, &

aliquáto uino albo,uel panis müdi micátritatn, & coctá in aqua,fuperpone-

tuixti cum uitello affo;& oleo rofaceo uel uiolaceo,& aliquato uino, Aliud;

Si fit pruritus ín ano, cimoleatn appones curm Iithargyro , & oleo rofaceo,

Si fiflure (intín ano,uelín uentre, appone linteoli cobufti cineré, amylo di

Rämperato cum fucco foliorü olius,hocetiam prodefi fiffuris & put.redinï

ueteriSiuero hemorrhoides fint interius,da fepe triphera noflrá . Síautem

funtforas,apponehgc.flercus pulli, mel,fapone,cepas maiores,id eflfcillas

tere & adpone. Aliudadomnes ficus fanandos; Sulphuris,drach.s.prperis

grana -1,7-';&,-«6,& coque cü 2. lib , uini ad medietaté, &da quotidie calicé lo

- Depafiiotie epatis. -

Cap

XXX II.

E ,.'Ml

[ patíatur epar ex calore;quodfignatcolor citrinus faciei ,fït!'s;

!

]

(3

pd

urina crocea,pulfus fpiffus,dolor laceris dextri, & fimilia . Pri^

GN

P

Y

aM u6

b

mitus incidatur epatica uena,uel bafilica epatis. Deinde fuma»

tur triafandali,uel diarhodi cü fírupo rofaceo,uel quod melius

li ii

o folatrí, uel fuccofcariolze , uel quod meltus efl, fumattrochi/

Ícos de ciphora;uel derofis cum füpradidtis. Síautem opprlatio fit in epate,

&tamécum calore,quod oflendit tumor faciei, & maxime inferiorü palpe

brarü, & orauitas lateris dextri, & urina fpiffa, fifit fanguis in ea, uel ignea,

nó adeb fpiffa,fed nimis clara:(i (it cholera in ea, minuito faneuine, purge£

uéter inferius cü clyftere, &cü mirobalanis, müdatis citrinis,pondere,unc.

2.& tamarindis unc.2.uíolis, unc.r.prunis;20. pruna ci uiolis coquátur in

aqua;uíq;dum aquaad hoc eueniat;ut fitquafi lib.r.cole£, & in ipfa colatu

racalefacta mittátur tnirobalanr, citrini müdi,& tamarindi, unc. 2. utolarü

unc-1, prunz, 20; in eaty maneatur die acno&e, Mane calefadta aqua &

mirobalanis cum manibus fricatis & colatis,ipfa aqua bibatur. leiunettg uf

quead competentem: horam patiens . Siautem oppilatio fitepatis, defrigi

tio fitis,

do.humore,quo.d oflendit Ituor faciei, & maxime labrorum, ablai

albedo

100

CONSTANTINI AFRICANI

Hss

^

albedo uring;grauitas in coxis,pigritia,öc fimilia;dapicram cum mirobala

nís citrinis,& apozemateradicis,& feminis fceniculi,& daferum eaprinü,

cüapozemate de mirobalanis,fuperiori modo praparatis. Deindedadiz

u

lacca,uel quod meliuseftdiarheumbarbarü ueltrochifcos deberberis,cum

at

apozemate radicis,& feminis fænicgll',apij,,petrofelini,fpfc;,fquinanp', ac

qUOC

cipe calcitbeos,lib.2.8 folia falicis,& nucis,& faliuz unc. 2. & piperis,zin

&

n

giberis,an,unc.t.zedoarij ,garyophulliana,drach. 2.terantur, & perfecuffi

mecribrentur,&téperentur cum tantundem mellis co&i,quantü & uini, &

f

bari

coquátur rudi olla,& in omni cibo ut&tur, Caueatur coena,& groffos cibos.

v

De idleritia.

cdp LJ

XXXIII.

Pel'l

Y

s

Ql.

alb

m

H

Cteritia fi(it cü calore, da cathar&ticü de mirobalanis, & cum

;

J

a

3

oxyfaccharo,da firupum de fumulo, cum triafandalis uel trov

:

JH

a.

-

a ^

3 chifcis de fandalis,& cum fuc

cofolatridauomitum,QuaG fu

E

£4

5

TI5.

perius funt dí&a ad euacuandi cholera. Sinon fitcum calore,

&hic percipitur,quia color eftcum nigrcdfne mixtus, dapicrá cum triphe»

pho

ranoftra,mixtam cum fcammonio , Da unc, a. fucci cyclaminis, uel pillulg

ul

(et

recipiä;es,:gloäs,?:olocynthæ, abfiqthij,fc'amonij., mirobalani cicrini,gqualc

eit

cum facco abfinthij temperatas,

4

XX-.X V.

"i

Debydropifi.

Cep.

ETAUE

x

N

E

ALE

(

At

Ydropi(is fi (it(ine febre,& non longiffimitemporis, (anaripo

'r

I *

]

tefl.Si fit cum febrepericulofa efljpureatur cüfero priori mo^

NU

dodi&o. Vtantur diarhodon cum folatri facco , Cibus eiusfit

[Ue

x

i reng

'folatrum co&tá;& crudá,& fubtiles cibi cum oxyfaccharo,tro/

chífe deca

mphora. Síautem non fitde calore,uelfitcum pauco,da diaco

flum cum firupo fcillze;ut dialacca, uelhydrogogum,cum firupo fcillitico.-

(

(o

Ü

Cap.

XXXVI.

De pafiiotte fplenis.

p

TTR IT TE

&,

[

«3) Plen fiinduratur,& fit cum baiore,impombile utfanetur.Maxi

á

G3

É

XL.,./

T;

mefiduriciesiunda fitcum epate, & tuffis exiflat,Si autem nec

»

&

calor fit multus,nec duricies maxima,fufficiuntur trochifci, uel

[r]

deberberis,uel diacoflü,uel diarhodon mixta cum aqua inqua

$

lt

extinguiturferrü candens. [n qua aqua fit radix caparis,radix tamaricis, ca/

pilliueneris, & abfinthiü , Cum picra purgetur . Minuatur uena epaticain

at

d

brachio,uelin manu,Siautem nonhabent calorem,dato laxatiuo, da diaco

flum cü predi&ta aqua, & oxemellefcillitico, ponatur fuper fplenem empla:

flrum fa&tum deferméto,& amontaco,& myrrha,& aceto pofitis prius fan

guifugis, &poftuentofis, Item hoc fiat poflquam faepe data fuerit picra;uel

aliud fimile !axatiuum.

Qenephreticis

3

bEþ* KEMED. ET AEGRIT, COGNIT.

?

. Dettephreticis.

Cap. XXXVII.

CIXUR Ed

Ae/

ET

"

&« Apis fifitin renibus,ueluefica,da eilaxatiuü depicrauel be

Cä Á

dicta,uel pilulis iflis ; Recipe turbith,hermoda&ilis,an.unc,2.

1 rheumbarbari,zingiberis,cyxnini,granafolis,gariophylli,,co;

Íti;ana., folidum x.ícammonij, unc.x. & s. flecados,rofz,xylo^

lc;äs,IQlidQ

s 2 facpilulze cum firupo, uel fucco feeniculi,da 7. Aliud melius

quodrecipit erana folís, petrze lucubi, ana.drach, 2,gariophylli,faxifrage,

ä

Pipcrfs. longi&nigri, zingiberis,opij , cinnamomi, croci;anifi, xyloaloés,

fpice,calamiaromatici,flecados,ana.drach.1. & s.facchari;unc, 2. rheubar

bari,unc.x. Accípe hocfingulis diebusdenarios 2, Addatur denaríus unus

Ícammonij,& fac pilulas cü fucco fæniculi,dabis'q;mane cum uino. Dagy ei

per interualla anodinii,hoc eflmitigatiua mox dolorétollit;:Recipe piperis

albi/hyofcyamjan, drach. 20.croci, opij,afi.drachio. euphorbij prperis,

apij;cucumeris,lapatij,ana.drach.7.íeminis coriandri,drach.s. amygdalae

amareg, unc.r.Si non funt a'myggïalg,pone pineas,uelfemen citroli,cucume

ris,cucurbitg. a mane &feroin modü auellang cum calida, Alíj ponüteu

Phbrbiü,öc pyrethrü,ana.drach.1, Da ei quotidie aquatn ad bibendü cum

uino,uel firupü de radicibus cum melle;Rec.citroli,cucameris, cucurbiteg,

feminisapij,& petrofelint,ana. drach.2. coquantur inc. libris aquae ufq ad

tertiam, Cola &da bibere cumfirupo de radicibus,uelcü (irupofcyllg cum

mellefacto,& cum antidoto praedido,

Detuttore uefice uel renum.

cdp.

XXXIIII.

V'more,uel uulnere in uefíca,uel renibus exiflente,febres fiunt

acerríma ,& infomnietas,alienatio,& no poffunt mingere. EH

C

VA

phlebotormentur ínitio detalo , Lanz infufz in oleo, in quo co.

uátur ruta,anethü, & radixuifci,lumbis & uentriinuoluan£;

lyüeriz&tu

rcum fuaui clyflere,diffolutis in eo adipe,anferino,uel gallina»

cio. Vngátur cü oleoin quo cocta fïnc,hyfc:-pus, myrta,crocus,& cü lana te

gantur.Hocetiamper clyftere iniectu,tollit flatim doloré,mitigatfebrem,

& preflat fomnu,in aqua calida deponantur. Siaüt habeát caloré,ungátur:

exapozemate feminislini, & fcenugreci mixtis cum eis hyfopoceroto,&

cafloreo.Bibatur apozema hoc, cum puluerefeminis lini, cucumeris,dra^

gagïgti,hyofcyaqu 1:, papaueris albi;an. drach.2. amyli;drach. 4. Bpozema:

Kecipe nuclei pininumero 20.cucumerisfeminis, drach.x.amygdalis 40.

am ;li,idrach».s.nardi,dräch.;.apij,drach-2. coqueiri utho ufg; ad medium,

quotidie,

f:l?inde bibat

Defanguitie excutte pey uiroam.

Cap.

XX XIX.

I'(anguis per uirga"m exierit,an de uena uefice,uel renü,uel mem

brorum Xrenibus, uel uefica remotorum ueniat,fic denotabis.Si

n

derenibus,uel de

--;urina exeatprius deinde fanguis:fignü efl, quia

Q.

remotis

102

CONST ANTINI.

AFRICANI

remotis ueniatlocis,Si autem fanguis precedat,fcías renam in ueficatn effe

À

fracta.Siauté fitmixta,fcias quiain lumbis eft fiffura. Pritno muniatur epää

cauena,fi delongínquís partibus uenit.Si uero de uefica,uelrenibus,incida

i

tur uena fuper cauillà in interiori parte, uelexteriori . Defnde ne c'oa'guleg

"

fanguis,dabishunc puluerem;qui liquefacit fapguinem t Recipefemen tma»

ribu

rathri,femen radicis apij,abfinthtj, dauci,nucis,melonis, frondiü,rhamni,

fl

facpuluerem,Da cum ladeafinino,uel cum apozemate;de radicibus, & cí

at

.€ere. Dapoftathanafiá cum fucco plantaginis, & ea quae diximusprodeffe

[€p€

bgmophthdycis . Cüautextiterit, dabis pulueré :Rec.carpobalfami,polijl,

r

tl

P

yretrhi, Ípongiz,pulegii, feminis malug,ozymi, id efl feminis bafilicon,

De hts dacochleareanum cum uino , Renes & pedten fi doleatur, mngàtur

;

éx balfamo, & oleolaurino,Si apoflema fitin uefica, pecten & fübtus peden

eft dolens . Diffuria oritur,ueficaproijcietmembranas qua ulcerantur, ex

j

ulcere,& maior dolor erit,quàm fi uefica (ituulnerata , Sautem dolor it ín

;

renibus,dolor eftcircalumbos,& retro ,öä quafi pondus fuflínent,& poft ali

hgt

quaüdo cüurina& fanguinemingit, & aliquádo urinam tenere nequeunt.

di

f

Veretroautem ulcerato. pus,& fanguis fineurinaredditur , Si tumor fitin

&«

renibus,uel pectine,da drach.2.feminis lini;amyli,drach.r. cum calida,uel

melicrato.Si dolor fit circa ilia,& horripilationes,ac febres,apoflema ín re/

ft

turl

nibus efl,Siautem círcainguina & peden eft dolor maximus, apoftema ef?

(i

ci

in uefica,& fit dyffuria.E:f renibus non fluunt nifi (axa, fed rupto apoflema

te faneuis emittit, & multi moriütur , His prodeftlithofpermatis,cucume;

hi

ris,drapapáti,ana.drach. 4. amylli,drach;Iævfpicæ,drach.l.apü, drach.$.co

q

que in aqua & da bibere,Si fanguis egrediatur delocis fapradictis,da alumí

4tt

nis,drach.1,dragoàti, drach.2.eümi,drach.s.foluanturin fapa, & dabis bi/

[l

u

bere drach.:, Aliud uulneribusrenü, &ueficze, & ueretri:Rec, linifeminis,

cucumeris,draeagati,hyofcyami,papaueris albi af drach, 2.amyli,drach.

p

4.factrochiícos cum fucco plátaginis.His prodeftdiaolibanum, fuccus po^

tis,

lar

ligonij, dragagaptum quoque infufum in uino, & tritum cum flipticis fi»

rupis, ficut myrtino;adhibito tandem pulueris radicis fimphyti, Frumen,

thi

tum crudum, manducent, Prodeft eís trochifcus de fandalis albis, & de ro»

q

fis,cum oxyfcenicíjs.

kr

De .dialaett.

dra-

**

f

X

N—*

A

E

u

3

Aec paífio curatur dans his feminibus portulacæ,f&minis aom

p

Q

I

n

Cedl s a

cafli,& la&uce,. feminis rute feminis arnooloffze,an.drach.2,

fit

|

2

-

Hs d

»

balauflize,drac.x. glandium, drach. 2.da quotidie, drach. 2.bi;

t

-

Md

Al

fi

berecutm uinoflbo acerbo.Idem faciunt ruta,& hyofcyamus,

ilitef data

. Dizetafit fra&ta & humida, uel fra&a & ficca, Inrenibus frzj

& fimilia,

&ura &humida appone, ficut Hrigmfm?hyofcyamum,l;&ucas

Deinfla

N

o

DE.REMED, ET AEGRIT, COGNIT.

165

Deinflatioteuulise ueluirge.

Cap.

XL.

li

m

";'* Vlua,uel uirga fifit inflata curatur cá lith argyro

;þlumbo uflo,

"

M

(

d

ex

ceruffa & oleorofato,& aliquáto aceto. Siauté fint uulnera pu/

trida;adhibe chartas cóbuftas,anethü uflum,cucurbitas uflas,

Q

U a

*

3 cum oleorofato & aceto temperatas. Kecétibus & ficcis uulne

l

rbs fuffi

ciat folum aloéappofitum. Si uulnera fintualde hutmida,cortex pi

ni,Stuero profunda,iungg thus ei,uel corticé cypreffi cobuflum & tempe

e

ratum cum fucco plantagmis.Aliud,Rec,croci,myrrhg,lithargyri;ceruiïg,

»

tépera cum albo oui,& aquarofata.Hec eadéprofunt uulneribus uuluz;&

)

tefticalorü,Siapoflema fitin tefliculis,fiantilla que dicemusin fequétibus.

!

PAUET

(

UMTAT.

De menftruis.

Cdþa XLL

3

:..,Q;

'Edürua ce

flant propter infirmitate membrorü

: aui culpa uul,

i

247

EE

näg

:

A

ug, & organorü eius,Si fit culpa alicutus mébri, (icut epatis,cu

e

|

z.

l rain eo adhibeat,deindein uulua,fi neceffe fit. Aliquido quoq

C

fanguis per méftrua egreffurus,per méflrua nó egredi£. V nde

inirädü €

fl Aliquádo prg nimia matería,& nitnia abflinétia,quia paucus

eft anguts,nihileftqd' natura emittat per meflrua, Verü primitus de uena

euacuat fanguis,qua efl fupra nodü pedis, & hoc fíaliquantulii;habet men

flruorü decima die poüyadu*entü menfílruorü , tamen uel no parü fanguinis

turbatur, ad hzcnihil ualetamplius, nec magis adiuuat, 4 datutm laxatiuit,

fcilicectheodoritonnoftrum cum fcámonio.Sutmát diamargariton,uel dia/

mirtís, Inuat & maxime iflud,quodfit cum margaritis. Iuuat & hoc: Rec,

epithymi euphorbij, piperis,dauci;petrofilini,an. drach. a. Aliud:Rec.falis

amontaci,drach.r.piperislóei uelalbi;an, unc.x.euphorbij;unc.s.tmellis da

quátum auellane, cum apozemate fafelorü,& cicerís, Hocenim apozema

ualde ualet,hierapicra fitmiliter ad hoc nimis ualet. Aliud probatum;HRec.di

pFamni,myrrhg,amoniacis,ferapini,mellis. Dainmodumauellanz mato;

ris,cum hocapozemate,Rec.herbeariftolochig longe, gentiane, baccarü

lauri,rheüpotici,ana.drach. 2.flecados,feminis petrofilni;fauing, calamen

thí,praffrj, chamedreos;polij,ana.drach.x. dauci,fquinanti;ani(i;marathri,

apij;ana.drach.s.ciceris,unc.t. coquein aqua & bibe,unc. 4. Aliud uiolen/

teradducens menflrua, Rec.aloés, calcisuiug;fandarachae,euphorbi,ana.

drach.:. téperabis cum oleolini,(uperpone cum fufle centaurea , Cetaurea

cum tnalobatro,& eith, téperata cutn fucco cétaureg nimis prodeft . Opo;

panax quog cü eíth;& lolio, & (ucco cyclaminis , mire prodeft fuppofitü,

Similiter hoc agit ela&erium.,

Demultitudine enfvuorum.

qp XLIL

I multafint méftrua,primitus de uena epatica phlebotormabis,Dein

dedabis athanafía, cutm fucco plantaginis, uel iftud:Rec. corallidra/

Iijana,drach,5. gümt

ga gä;i,ana.'drach. 4.thuris,drach,1,acacie; bo

Q. a2

arabici,

184 |

CONSTANTINI AFRIÍICANI

àut'

—

arabici,maftichis,ana.drach.x.tempera cum fucco arnogloffz, da dracf. i

noRI

cum eodé fücco,Sedeat in aqua in qua coctafint gallæ,' balauflie,cortices ca

pho

Haneæ,myrtus,glandes.Ventofa imamillis apponatur . ts fiatfomentum

ben

cum aceto,& uino in quo cocta funt,galla,balauflie,cortices caftaneg, myr

pno

tus,olandes.l'oflquam exierínt de fomento, iníjtiatur fuper eam puluis bo/

li,corallismaftichis,

Pl'lll

XLIII.

m

CUUA

Decottceptione.

Cap

:

et

S

Vlier concipere uolens , uideat ne matríx nimis fit humero»

olet

:

o

/

A

*

fa, necnimis ficca, uel feruida,uel nitnis Figida,feruato ordine

É

N

(

d

i

;

menflrualis purgationis,nec abüdans uarijs liquoribus;nec al/

C i o NT

€

dic

bis, necfanguineis , necplurimis, uel paruis, fitg;facilis mulier

lt

digeflióis, nectaméaffidua fit purgatio, & ferue£ corpus in téperie. Tépus

ff

aptü efLad concipiendü moxadueniéte, uel declináte purgatione, cutm cor;

gna

pusnoeflplenü cibis,neg deficiens, Vno tamen cibo nec ultra modü nutri

rof

tiuum,Incipiéteigitur pürgatighe in primis eftapta coceptio , Comuniter,

u

& in uiro,&in muliere corporís temperátia adiuuat , Pingues enim minus

N

aptead cóocipiendi,eo quod pudéda non conueniunt,& parü (eminis relin,

WK

quütur, Necualdc tenues funtapte. Si igitur aliqua non impregnetur pro

pter maloshumores purge£ . Nihil adhocutilius, d theodoriton noflrum,

ing

&

hieratppicra, & diamargarítis. Hocaütdabis cum cognoueris menftruain

u

proximo uenire.Si at non coceperit propter frigiditatä matricis, quod Íci

tur quontamenflrua funtretenta,digta (inc frigida,pinguis humor eft matri

W

Q

eis,flupor fecundü matrice, lübos,& crura, ablatio cocupiícentiz ueneris,

huic coueniunt labor,& calida fo&mta,& fumide thymiatibus,& aromati,

bus. Nihil aát utilius quàm cafloreü fieidatur,& redolétia (emina,ut cymi

num,anifum,pulegiü,thymü, Etantidotü iftud : R. epithymü,euphorbiü,

piper, petrofeliná,daucü, equaliter fac pulueré,da drach.2. uel.1. híc nen

m

(

treseducit,matricé calefacit, & meftrua prouocat.Sedeat in fella,& recipiat

fumüaque,ín qua cocta funt arthemiíra;ruta,cyperti;acorü, & femina redo

f

M

lentia, Cataplafmet pedten ex eifdé & umbilicus , Oriuulug apponatur id,

à

quodfit de myrrha,ruta,galbano,ca&oreo, priustamen fométabis cü aqua

hn

marina,;poft fomentü.Si aüt ílerilitas ex nimio calore fit,quodírenat pautif

tas menflruorü cum dolore exiflés, & ulceratione pudendorü , & calore to

tius corporis,da que mediocriter humedt, & infrigident,ut lacucas,maf

uas,blitii;portulacas,atriplices,Si uero proprer humiditaténo cócipiant,fi^

gnuat,quta humectant ín coitu,méflrua fanttenuiora,& multa, His ficca fíae

digta,fuperiora mebra laboget,& fricétur , Vomítü fumat ficcis cibis utan/

W

tur,os matricis cum flipticis fortetur, cum apozemate lentifci,& myrti,ro;

i

fe;balauflizecitmaris rubi,& oalle.Matrice aut ficciore exiftente, contraria

ü

fiant,(icuc balnga,unguenta,cibi humidi, uinumtéperatum,& paucum. Si

L

autem

f

DE REMED.

j

ET AEGRIT. COGNIT.

185

(4

autem ex pinguibus humoribusnó fit coceptio , purgetur cum theodorito

noftro,& picra.Dabis quoq; fuperius contrariü antidotü

,in quo mittitur eu

phorbium,piper,

&fimilia, Cum autem emendatio facta fuerit, menflruis

y

Q

bene exeuntibns,comifceátür,ceffante purgatfone.Qyod Ít uetofitas coce»

ptioné prohibeat,his fignis fcitur;Inflatione habentcirca matrice,hís eroo

primo cibus minua£, Dabis quog äm'fum,cymxfnü,rutä,anethum, fcniculi

femé,X fimilia. Síaüt ex conclufione matricis fiat;aperíatur cü calidis,ficut

Qj

6

cutm apozemate ín quo decoqui£ malua , femen lini fcenueraecü butyrü,

oleum,&mel, & fimilia; uel fortioribus utartemifia, calamentho, puleoio,

lff

chamomila. In uulua mittantur terebéthina, uel myrrha, nitrá,ficus,caffra,

eladteriü & picula, Sí auté os matricis fit apertii,digta fit fliptica, fométa,fi

h

Ü

cut cortices eranatorü,lentifci,radix rubi,mirtus, & ealle.Si uero torquet

matrix,curetur cum tnollitiuis.Summü omnium medicaminum ad impre;

guádum iftudeft:Rec.kebuli,müdati,cicute ah.unc.r. caflie ligneg, ufic.s,

h

töfg,maüichis,pyretri, croci;ana.unc.4. caridis,drach. 2,& s, cardamotni,

unc.s.fambuci,unc, 2, Tres unc.huius pulueris,téperétur cü 5.unc.tnellis,

"

Quarta pars huíus pulueris, mifcea£ cà aluminis ,unc. quadráte,& pyretri,

unc.quadrante,S euphorbij,unc quadr. Dehis accipe unc.s, &de quarto

,

in quartü diem ad balneü fu mietü faciat, des.parte, id efl, deuno quadráte

& s.uelde una drach.&rediésdomü,fumat unaquag die cofectioné predi

u

&à cü melle téperatá,ín modd auellang,& parug caflaneg,cü uino calido,&

tüc fapponeinuulua,fruftrá lang in melleintin&i uelcü pauco pyretro,uel

Ü

cü pyretro & mufcelino,ufq ad horà coéundi,

,pdeH quog trfphera magna.

"

De partu duro.

Cap.

XLIIIL

E

1 D pärtü dþurum,da drach.ï;dl'þtäni cum aqua fænügræcf. Nidus

hirüdinis cum aqualotus;& colatusjac bibit, & feenugrzecü cum

melle pdeft . Diatmarearitü bibitá mire iuuat , Sarapinü ci aqua

;iceris,uk

Iphafeolis bibita,& cam mufbelino,,þbatü eft.Secüdina finó exie^

rit(ternutatiofiatcü ellebero albo & nigro.D'a apozemafauinze, phafeoli,

,

& cicerisenim & feenuereci cü drach.ï.galbani,füml'ggä cü myrrha,ealba

vno,uel cum o

culis falforü pifcium,uel cum flercore canino,uel catino.

D

Deifciaticis podagricis,co artbeticis.

Cap

XLv:

kxxees

3 E

[

Is omnibus una & eadécura conuenit,nifi quod ifchize prodeft

lo

9) phlebotomía fifiat fupra cauillam, intus & extra , Ifchize quo

e

;

m

A

2

deft fuperomniíablanca,diaerinis,excepto fide calido humo

ü

s2 G

2

.

re fiat,quod tadtu cognofceret.Cuifi fic fuerit,dabis diamánis,

purgabx

s cum mirobalanorü citrinoram agoz emate , & cum drach.2,

türbith,& drach;1.hu.l'ufmodi,quod ita fac: Corticis mirobalanis,citrini 2.

unc.abfinthij,unc,r.uiole uiriditi,unc.s.ponátur in aqua feruéte, podereli,

x. & s & maneatdie ac nocte,in uafe cooperto . Mane calefactis,& cum ma;

nibus Íricatis, & colatis, adde Pulü,erä turbith, & hutufmodi exbibatur , &

-

Q

2

non

ido

CONST ANTINI

AFRICANI

non coiedat patiés,ufq; ad nonà. Si aüt de frigidis fit humoribus,quod f

.

pius cotingit,da blancà cum Ícámonio,uel theodoriton, uel hierá picra;uel

lo

N

AA

qd melius eft pilulg de hermodadtylis. Potio mirifice proficiés podagricis;

1

i

&h dropicis,&artheticis.R.hermoda lis unc, 4. cymmi;fcrup.8, zingi

beris,fcrup 8.ahiü,fcrup.2.dædrach.I.Mittant" in oleo,in quo coquat caro

bïa&

uulpina.V:ngantur exagrippa. Benedicta quog potio uehemeter prodeü.

ame

D'iamannis pro gutta calida omni mébrorum;&, hermod. máne,utole, an.

drach.1o.diagridij,caffizefift ana.drach.s. Mirobalani citrini, kebuli,indi,

my

bil

bellirici,emblici;cufcuteg,an. drach.s. marathri,fcariolae,cinn am.gariophyl

a

li, fpice,an.drach. 2.mel quantü fufficit, uel firupi quantü fafficitmel poft

gUCl

fuerit difpumatü, coqua£ cü tantundé aquae,in qua coctafunt pruna, uiola,

&c

& faümulus: pgluis tamé prfufquätäperetur,fricef cüoleorof. podere un.r.

POH

Stercus ciconig cü adipe porcino mixto curatpodagricos,& í1 40-annís hoc

turi

paffi fuerit,fi imponat , Si cá inflatioe dolor fuerit, farinà fabg cocta in aqua

futc

& adipe porcino,uel radix uiola cocta cü aceto pdeft, Si aüt dolor fit intole

gUH

rabill.'s,apponeippij,p.ödus 1.croci duplü ueltriplü:tere cülacteuaccino;uel

àt

caprino;aut mixta mica panis, & oleo rofato,unge,defup ponés,maluas;uel

tur

beci, uel la&ucá, uelopiü, & crocü cam la&etritü, adiucto ceroto öcsolleo.

De morpbea.

-cdp. ;

XLVEL

&q

TT

uel

Orpheaalia alba,alia nigra,alia fanabilis;alianon, Infanab

19

í

illa,que cü cutis.p?ngigur,nö fanguiné,fed aquá emittit.Sanabi^

L

lis uerofi fanguiné emittac.IN Iorauero curatur;acceptolaxatiuo

cethie

rarufini,híerapicra,uel cheodoriton, Vngat cutis cüfapore cofe

r

&o cum nitri pulueretribus diebus cotinuis ad folem,uel ad igt::ä.[n quartq

dielaue£ & fricetur cá fulphure & cáaceto,uelinungat cum nitroita prepa

rato.Mittat intra in páno,& obruatur fab carbonibus per noctétota.Mane

foluatur cum aceto, & moueat in modü unguéti, & ungatur tertio,:p*oü-la(;

uetur.Similiter in alba,predicta laxatiua dentur. Antidotum adomnémor

heam,Kec.indi,kebuli,epithymi,ana.drach.1o. turbith,aarici fene, polt

ih

podij,ana, drach.7, bellirici,emblici, colocynthae, feminis fumuli, ellebori

nfgri,zx'nglberis,ana.drach.4.fcämohij, falis oémg, calami aromatici, cat^

gäx

fie,ameos, naflurtij (eminis, marathri,piperis longi;anifi, cinnamomi, a,

n

dr

drach. 2.aloés, drach.s. Das.drach.cü calida, & hocbibatur decies quinís

dieb. p uices fingulas intermiffis,pofthec ungeex hoc.R, códifi,ellebori ni.

/|

dis

gri corticis radicis,uel feminis,radicis caparis,uel feminis tapfize,an. drach..

Q

ó m'gellg,fïnapis,amygdalg marat,.ana.drach. 4. am'fl',ameos,pyfetri,femü-

fic

nis caulís,ireos,uitreolt, üaghifagriæ,fulphun's,ammoniaci,co'ffi,euphor»

d.

bij (camonij,ana.drach. . puluerrzent,& ungantfingulis diebus cü (acco

|

Y

caulid,uel cü aceto téperato puluere.Idé facit (ulphur,aloé,elleborü albü,&

f

calxcü aceto téperata . Similiter fx'napata fada de feminibus radicis tritis cü

f

aceto, Similiter puluis lupintidé facitafpfus fup morpheà inun&iex melle,

a

Delepra

ä

bE REMED;

ET .AEGRIT;

€OGNIT,

187

Dcic fd.

Cap.

XLVII.

ERE

M

? Epra difficilis eft ad curidum, & hocideo qma cü cognofcx:ur,

f

3

diu efl quod corpus inuafit.In initio enim & nimis poü initiurt

?

Ej no

o poteftcognofci.Hanc autpurgabis cum noflro hiera logo/

? dion:R. colocynthe,drach.s. fcillg,aearici,fcámonij,ellebori al

bl,&mgm,ana.drach s,epithymi, camgdreos,bdelln,aloes ana. drach. 4,

ameos,hyperici folij, polq.caüïg,plperxs trium eranum,croci,cinnamomi,

myrrhg,opopanacxs,peamfelmx, ariflolochie longe, fucci ab(inthij,euphor

br),(plcæ,amomaa,zmoxbens ana.drach.2. genang,üecados,an drach.rx,

& s. dacüfcámonio:hiera &rufini cü fcamomo,multu ualetleprofis, Vr»

uentüadhocutillenimis: Appreheüs tribus nigris ferpeubus, & capitibus

& caudis,ad mé(uram 4.digitorü abiectisymedia eorü i olla nouaintende;

o&ea adda£ fapo albus,& oleü & in mortario tádiu agxtetur donec (prfen

tur uc mel, Expletxs aute tribus diebus ad balneu ducatur & laue£.Síaute ad;

huc ahquld infirmitatis uel animi deeft pauet: Incide caput te(ïudxms &fan

guinéeius collige &exeo loca dolétia unge cü penna. Deindefac foueam,

& eutm tege & panms cooperl, mtusq; accede 1. 1gnem de uttibus A mgredxæ

tur Patxes,ter in die, & exiens cooperiatur,nouo páno, & hoc faciat biduo,

&quotiens exierit &de fouea,ungatur unguento hoc, Rec. acïlpns porcini,

uel caprini, adipis urfini,ana. unc.s.1gne folutorum,falutz, fatureize, rutze,

rofmarini abfmthq,ana.mampulum r,puluerem herbarum omnium jn fri

xorio adi igné, cutm oleo & fupradictis adipibus, fortiter agitando comifce,

& cum bene mixta fuerint, cola per linteum, & poü adhibe puluerem myr

rhe,thuris,maflichis;aloés,(aneuinis draconis;dragagáti;an.drach.2.uel5,

De pustulis facici

Cap

XLVIII

)

ä*w M*

V flulz faciei fi funt rubeg,de fanguine funt cum cholera rubea

d

Y

E

&& mixto, hosigitur qui patiun£, purgabls prius per phlebotomia,

b 5

VN

NÀ

deuena Cephalxca,demdc purgahoc antidoto : K.Mirobalani,

ES

kebuli mundati,indi,& citríni mundati, fandali;albr uiole, ana.

drach.2. rheumbarban, ealizebellirici, emblici,cuícutae, Íquinanti, dragaæ

iti,maftichis,fene,turbich agancl lreni aloés, fplcg, ca[ïïg lrgneg, falis ge»

me,lazuli petre,feminis marathri;an. drach 1,cinnamomt, arxophylh a.

drach.s.tempera cum melle, dacum Ícammonio prodeft cancrooris, & pe

dis,& foco,qui nafciturin aliquo mebro,hoc fumpto facunguentü; Recipe

ceruffe lithargyri,ana.s.drach. plumbi ufti;drach.2. tempera cum oleo ro

faceo, & aliquanto aceto . Sialiquantulum funt puftulae humidiores, adde

drach.x,boli, & miíce cum oleo rofato, uel (ucco folatri , Si autem funtpruz

rlgmo(e adde drach. s.argentt uiul. ,pone in occjpmo uentofas [æpe Ab

flineantà uíno forti, allijs, autacutis cibis , & berbis, Aliudad ueficas quae

fant in facie,& inalijs membris, & crepaturis maximefi fint de calore : Re

cipe fucci radxcxs marathri, (ucci betæ, fucci folatri, fucci herbe uenti, ana,

unc,

Q.4

388

CONST ANTINI

AFRICAN!]

(o

unc.1,aloés,unc.$.uitella ouord 2.uel5.tépera utliquidü fit, cmu p&na inun

gatur ter in die,uícyin diétertium, poftea laua cum fpongía, & i

4

XLIX.

:

;grü un ge.

Du

Mi M ts GA

Deimpetigitte.

Cap.

t

f

Mpetigo;&ferpigo,& herpescumlaxatiuo curant fcilicet hiera

rufini,& maximecü firupo de fumulo,& paucaícámonio, & cü

qüä

2

E

fero caprino.Inuneàtur poftea cáoleodeligno quod uocat cor^

n

u;el de

an

oleoiuniperi;uelde hoc:Rec.ceruffe fithareyri,nitri tartari,equa

dr

li podere,aceti tertia parte,fubacta cü aceto,ungant ad iene. Aliud proba

bis

tum ad omnéherpete, impetigine, Oleülentifci, picula, ferapinü,&auri

ntutn.,

De fcrofulis.

Cap. L«

d

Es

—

Lj

u)

Crofulg fanáturfine ferro,prius accepte laxatiuo,cum potione

A

2j

E N

que dicitur gratiadei,cum fcimonio,& nofemel fedfgpe.Dein

ä

A

p

[g de fuperpone apoftolicon, uel ufiam, uel iflud qd'recipit picis

ar 7

540J utriufeyfalis amoniacis, maftichis.Potio ad fcrofulas.Rec, cin/

namomií fpicispariophylli,thuris,zingiberis,ealan ge,rheübarbari, ana.

1 |

drach.r.fcammonij, fcrup.2.& s, euphorbij, duas partes uncig,cum alos

qu

5.parteunc. a fepties diuifim , Aliud : Rec-turbith fcámonfj,cinnamomi,

gartophylli,fpice,ana.drach.r. euphorbij, quantum cztera , Adidem

n'p

PQHB'

H

radicemnucis,X poflea farinam fabze,tandem & faneuifugas,

u

Delubricofoctu.

Cap.

LI.

I s

N

Ó*

Aufa huius paffionis, autefintrinfecus, autextrinfecus.Si fit in;

57?

trinfecus curabitculteditis quibus caufis efficit, Si aute fitextrin

(

Qu

341

Í

fecus,& fitpropter humiditaté coadunatá in ore uuluze , & lubri^

'at obho

ï;

c,& emittitur fectusforas, Inquireergo,an totü corpus fithumori

bus plend.Quod fiefteuacuet cü his que purgat phlegma, uteft hiera,tur

0

bich,& colocyntha,& cetera.Idé copofitionis dent pilulas, de hierapicra,ó

dif

hieralogodion. Galen.Priustamé dabisapozema de radicibus cum fambu

p

celeon,& amygdaleon ut materiafubtilietur. Dabis & hoc:Re.fceuugreci,

tribulonis,ana.manipulu unüifeminis apij narathri, ana.drach.10,ameos,

ft

drach.$.coquein 4.lib.aque,ad tertia,& dabis pilulede (arapino tribus uici

bus,ana.drach.1.& s.diamargariton.drach.1,& s.theriacámagná. Clyfle

re deficcans humiditate praefata, ualet quog;ad uifcofitaté uulug , & müdat

eam.R,colocynthà unü pomürccés. Cauet,& eiectis,din eo funtimplea£

exireleon,& cooperiat cü paflaforamé,& cü eadé quaabflulifli parte , & in

Á

carbones pofita;bis uel ter bulliat,deinde cole£,& clyflerize£. Fiat & clyfte,

d

recüfambuco aromatizato,& pofleacum fucco myrtg , & aqua in qua co

ia

(

&ta funt galle,& balauflía,& oahon. Aliud:Recipe balfami,drach.2. theria

|

cz;drach.1. & s.opopanacts,drach.s. zedoaris,betonice,ana. drach.2.ca^

[lorei,drach.2. & s.temperentur cum balfamo, & theriaca. Daín modum

auellanze, tenendutm in uulua, & de eadem da drach.1. & s, potui $. diebus

E

continuis,Hoc enim cofortat foitum & abortü prohibet,adiuuatetiam ad

concfpiendum.

DE REMED. ET AE"GR"ITQ CGQOGNIT.

185

"

toncipiendum.Si uero fit abortus ex uentofitate,dabis hunc pülueré : Rec,

apij;marathi;anifi,ameos;orieani,calamenthi,cyperi,mente;zedoaris,cy?

mini.D'adrach.r &s.cü uíno odorifero , Da diambrá,fyndedicon, Puluis;

Rec;apij,cymini affi;pendus x.-zihgiberfs,— cgalangz, pondus s,cafloreum;

l;

juadrans,facchariquantum de omnibus,Da drach.5.cum odoriferouino.

Ela&eriü ; Recipe zedoarisderonicz;cardamomti, Carfcarum,gariophylli,

|

ameos,apij,zingibbris,galang'g,ana.drac'h.5. cymini,drach.c.cafloreum;

drach.s.Dadrach.1.&s . Quod fi abortus exivultitudine menflruorü,da/

bis carabem,terram cyprina,fpicam,c

yperü,.æquali pondere, Da drach.x

&s.cum uino fliptico & odorifero,

Pv

De ápoflemiatibus.

Cdp .

:'.n";

Ey v

m

gl

3

Poftemata quocurig modo fi'ant, autíunt fängxxfnea,äutämfä

EEX

Y

u)

nv

rica,aut phlegmatica,aut melancholica, Sí aüt funt fanguinea,

e

«

offédit,rubor,tumor, calor, & humectatio, primo fanguis de/

POR od

£

trahatur,(i uirtus, & cetera coueniunt. Deindefamát aquá,in

qua priuspruna fuerint decocta,& colata, & ubi, unc. 2;uel s. tamarindi fue

j

rint diffclute, & (íneceffe eft mifceat eis aliquantulü ícámonij, uelda diapru

nis,cü fcámonio,uel triphera noflrá cu diaprunis, & cum fcámonio, Ponan

taür frigida círca apoflemata n6 füper, ficutfolátrü cüm oleorofato, uellens

cüm aqua fcariole,uel (andali rubei.farína hordei,rofe,cum aqua rofata,uel

cum folatri fucco & hocin initio, uel atigiméto.In flatu appone maturatiua,

ficatuitellà oui cü myrra,& croco,& oleorofato,uel ufolas,uel pultes factas

de farinahordei cü oleo coctas . Fadé fiantin ap'ofïe'm:ice de cholera rubea,

órto, excepto quodpurgetur cholera rubea cü prunis , & tamarindis , ficut

dixi;admixtis,2.unc,mirobalani cítrini müdati.St aüt fitde Írieida materia,

purgetur cum picra,uel theodoton. Deinde maturatiua appone,fbflicet fer

mentum um oleo fale,& melle;pone farinam camoleo & melle,(al cam te

rebenthina,Puluerem orobi cum butyro & fale.

De uulneribus.

Cáp

Lt

Vinera,alía plana,alia catia;alia qug nó funt nifi fixura tantá. In fi

WA vocem

xuratantünthil aliud couenit;nifi puluis apponatrofe,uel myrta,

A

uelutrüqz,& fafcia circundet;uideat tatme ne infra nulnerislabra

'p

uluis, uel aliquid.In ea fimiliter de qua fola cutis eff amputata,fliptica in/

ducant;ut galla;cortex oranatorü lithargyra,tefle oflreorá ufle, radix lilij,

cü oleorofaceo, Vulnerauero cauatantü,& nófiflulofa,que humida funt &

fordida, deficcatiuis epét, & tamentéperatis, uelibano,thus,farina horder,

fabe;orobi,iris, ariflolochia,lithareyrü, & ftmilia . Vnguentü ad hocualés:

Rec.libani, amyli;aloés,ana. unc.x.Sraüt ficca funt, deficcatiua hume&tétur

adijciatut

cum oleo & cera , ita ut maíus pondus de his praedicto uulneri

Interdum

190

CONSTAN'TINI

AFRICANI

d

Interdá hoc medicamen adhibeatur, quod ultra modü deficcat, & carnérit:

Plaï

foluit;ficubi quiuidetur ulcus humidü, putetur effe fordidü ex imbecillitate

fe

unguéti, V nde ft uulnus cocauatius hoc appofito uideatur,&rimglabiorü

[)

fintduriores & altiores,locus quoqg fitrubeus & mHamatus, & mordicatio

lib

nem ineofentíategrotus;utere minus deficcatiuis, utere unguétum iftud::

Qu

Rec.ceruffzlithargyri,ana.drach. 2.cerg, oleirofacei,ana. lib.1, Puluísad

pai

plaga deficcanda & celerius (anandá,& malam carné manducandam ; Reci^

dd

emyrrham,thus,mafliche;colophoniatn,picem, aurlplgmentum aloén,

ffi

bolum, oallam,gypfum,anflochxam rotunda, Aliud minus deficcans opti/

f

mum:Kec.thus,picem utramq,feuum,ceram, Alius puluis uulneribus pal

lidisuel calidis. Rec.lithareyrü,drach. 2.ceruffe,drach.$. cerg albg,drach,

7.oleirofati, unc.2. Vnguentü quod prodeft uulneribus, cancro, & his de

quxbus fanguis Hult,mcenflom & cotuftoni,& malis carbüculis,qui pefhlen

tia dicuntur, & eis qug funtex mala materia, Rec. adipis uetuftiflimi,lib.2,

li

olei ueteris,lib.5.calcátos,unc. 4. Adepstüdatur, & fuperi ignem mittatur,

Oleum cum calcáto in mortario tundatur, ficut medulla; du&tadjadignem

Hs

inoueantur donec fafficiat,

Pl'l

De fcabie.

cdp LJ

LIIII.

r-..,—

TUl

Cabies fifit deincefiuis humoribus , purgetur per phlebototnia

[

& per egeflionem , cum eis quze fuperius diximus choleramru^

Y

beam porgare, f Íicut flrupo de fumulifucco & colatroubrunc.2,

mlrobalanoru citrinorücorticis fint miffe.Deinde facunguentü Proflclens

Ícabiei de calore:Rec, pxculg,unc.r Ilthargyrl,cerulïg,an drach.c.argetiui^

ut,drach.2,olei,& aceti quantü d fufficit.Siaute (cabies fit ex frigidis humori

bus,(ufficit fulphur cum oleo lentxfcmo, uel fulphur cü oleo &aceto & pau

co argento uiuo. Argentum muum non ultra exaglum unum fit,

-

De fanguinis fluxu exuulnere.

C4p. LV.

P

X

f

p

I fanguis deuulnerefluat,prodeft haecmedicina ,que mplxcu

K

*

terfit; Rec.thus;aloén,& albumen oui, Horüauté equale pon

»

»*

dus,& thuris cortices ponendl, &hoc duris corponbus eftap

Í

EE d

H

onendum:autthus duplü quam aloén,ponidebet. Thus uero

f

und&uofum ehgatur ,quod delicatis eftutile, autde thure, pluíquá aloé; fed

non duplum immittatur,quod couenit mediocribus,tempera cum albumi

P

neoui,&cum piluhs leporls pone.

L

De putictura Q itcifiotte teiorim.

Cap.

LVI.

li

uracecuameear Va

ä ?«Fbä

Eruus fi pungatnr,dolores,öc inflationes nimix fiunt, Foratnen

l

At

&

ieitur apertuferuetur,ubipus egrediatur,cü oleo igitur tenui &

r N BA

dlriffimo fométetur,non cum füpmo , Prodeftad hoc tereben

thma.Molles tamécarnes habétibus, cera cü euphorbio, fenioribus tamen

&

addatur

DB.REMED. ET AEGRIT, COGNIT.

10f

&ddatur parü olet, Orta uero anatione,öc neruo putrido effecto,uterecata

ts

plaftmate cüfarina hordei, uel fabe coctein aceto, & melle;ceroti,unc.5.ce/

ré,drach, 4 euphorb£j, unc.1. Expedit & hoc unguentü quod dicitur bafili

U

con, admixto ei nitro, uel calce uiua , uel euphorbio; uel fülphure , üelin r,

l

[ib.flercoris colübini;mitte fineulas fpecierü predi&tarü , Hoc facit adpun

d

éturá, & incifionéneruorü.Si uero neruus fit difcoopertus, hec enim impor

l/

nantur,quia dolorä'generatur. Siueronerüis,& cutis fint collifa,& caro fit

h

defuper uulnerata,cataplafmetur ex farina fabe,in oxymelle cocta.Si aüt ni

l

mius fitdolor,pix liquida cataplafmati adhibeatur, Siaero neruuslgfa cute

1

fit illefus,cum oleo calido fomentetür,

"

Decombustione ignis.

Cáp

. LVii.

j

]

EEE Naioad combuflionem:

Recipealumen & acetum, ana finftür,(ïä/

tim foluit dolorem. Fimus columbinus cut aceto tdem faéit, .

— De tumorelingue.

Cap

LEVIILER

^

* 'Vmor lin

1

guenonnifi ex fanguinefolitus eft nafci, quauisraro ex

«

phlegmate nafcatur.Is qüi fit ex fanguine,naícit exrubore, dolov

ä

-7

|

re;calore, & febre,& plenitudine uenarü,& maxitne faciei,Huic

primitusexphlebotomio occurre, Deinde purgabis cïj pilulís cochijs,ad;

4

iuné&tis mirobalanis cítrinis , & (cammonio, uel menfuràaliorum, uel pícra

cumtriphera noflra,& fufficienti fcámonio.D'einde gargarizentquod (cri

pfiin uulnere orís , Siautem fitex phlegmate, da folum picram cum fcimo;

$

qiig,grode& fi folatri fuccus in ore teneatur,

"

Depustulis ori$.

Cap.

i.

ag

E

7277

"

s

w

| S aliquando patítur puflulas,uulnera & calores, qua fi ex alijs

!d

:

^

Íint humoribus,coenofcitur ex calore,rubore,& dolore,& ali

e

i

| quidoex nigredine,quod peffimü eft ftenum & perículofum.

p a

| Íncidatur uena cephalica in manu, uel ín brachio : deinde fum^

to laxatiu

o, cholerárubea purgäFe? ficutin primo & ín fecüdo quaternío:

/

ne fepe moftrauimus, Galen.accipiatur apozema in ore tenendü,quod fit

ita;Succus tnorarü acerbarum,& fuccus coctanorü, & fuccus uuae paffg,,öc

/

füccus pomorü acerborü,uinum codtum. Cum aliquanta coquantur líqui^

ricia,& aliquanto alumine,calidü teneatur in ore;ter ín die. Alind ad uniuer

fafaucium uulnera nigra & alba;Rec.balauftig,corticis granatorum equale

pondus,aluminis,maftichis 4. pars,fac puluerem,& defuper fparoe. Aliud

uulneribus faucium oríis,& angine.Succi cortícis.lib.5.uini coái,lib.2 mel,

lis,lib. x,& s. myrrhae;drach. 4.litij,aluminis,cinnamotni, ana. drach. 2.fac

puluerem,& ligain panno, Deponatur ín caldago, & coquatur ad fpiffitudi

nemmellis,& eargarizetur,uel ungatur.Si auté uulnera fint exfalfo phleo^

-— — «€-»—-—

mate,quoduidetur,quia dolor non eft acutus,& ex calore faciei,

purgantuy

cum picra,& ficut fupra.gargari;ent,uel ungantur,

De tamore,

392

.|CONSTANTINI AFRICANI

fut

LX

Dettunmorewue.

Cap.

fl

I nerouua tumeat,& ob hoc cadat,& fit ex calidis humoribus,

àni

h

quodfcit rubore;calore,ficcitate, &atdoreoris,& tumore ue

narum,

z

Prímo fanguisde cephalica minuatur: deinde cholerá

4

[*

rubea purgetur ; deindegargarizetur uinum co&um, in quo

cä fint ga

llg;balauftie, & rofe, (ed uinum fitco&um cum fucco cotano/

rum,& fit mixtum gquali pondere, Aliud cafui uug: Recipecorticis nucum

fucci,uint cocti equali pondere, mellistertíiam partem,aceti fextà.coquead

fpiiïï:üdinem,

& garg'arizeturi Idem facit gargariffmus fa&tus cum aceto,

Ím

balauftize,galliae, & cortex eranatorü.Stat/

fhi

in quoco&t funt myrtus,glans,

tem fitexphlegm atequod percipitur,quia dolor efllenis,

öcgrauis,;urfus

C

Phlegm*at.is purgetur, deindegargarizetur, ut faprà.

d

lic

De ileo.

Cap.

L x I*o

p

m d-

Vi

f*

-2.

Olorilei a&texacutis humoribus,uel fra&uris. St eftexfra&u

tio

*

&i ris, facilla quae diximus in colica .Iunatad hocpicra uel iflud:

M

f

1

CPeAS .

Recipemirobalani citrini;indi,cínnamomi,gariophylli,carda

ur

[e

p f ERN

momi,di&anni,fene,caffig,macis,ameos,apij,marathri, femi/

Dur

nisanifi drach. c. maflichis,drach. 2-epithymi,drach.7. Ícimonij, drach,

n

xo.turbith.drach.1G.fpicg,calamen;hi,ana.drach.s. facchari,drach.s. meL,

W

lis Quantum fufficit. Prodeftad hoc díatefferon, diacyminum, da ei pilulas

6

i(las;Recipefemen apij,ani[i,fænfcüli,aü.drach. 2. fpice, carpobalfami, aii,

4

drach.1.& s. piperísalbi &longi, zingiberis,pyrethri, ana. drach.s. maflp

chis,rofze,falis gemmg,,ana,.drach.r,&s .cymini,drach.s, mellis quantum

P

fufficit. Accipiatur cum fcammonio,pro uirtute infirmi, & etate.Si autem

b

üþus eft exapoflemate,& nilemittitur per inferiore partem,íed flercus per

uomitum emittitur,& urina fpilTa eft;& rubea mortem pronütiat, maxime

p

[

fipaucafit, Si uero ex calidis & acutishumoribus,uel apoüemate' calido fit,

q

prius minue bafilicam,in manu,uel in brachio, fi apoflemaeft . Siauté non

[

fueritexapoftemate,da ei hoccatharticum:Rec. fuccifolatri co&ti & colati,

C

uelfcariolae,lib.r,& s.Mittatur in eo caffiefiftule,medullae;unc.s.mirobala/

ni citrini corticis?unc.2.männ;,drach. 4.cóficies fic; Cortices mirobalano^

l,

rum maneant, in aquádieacnode, exceptis manna, & caffia, qua nonnifi

manedebentín ea diffolui,& colari, Tandé mittatur inipfa aqua picra & m

t

phera menfara unius nucis,mane fumatur & bibatur,

Cap.

p

'Delu,egtqfïtatc'.

LXII'

x

H

i

^

Aec paffio oritur calore naturali,tepido exiflete :-nm; uétofitas

,

g(

|

;

;

nec ex nitnio calore,nec exnimio frigoreoritur. FHis prodeíl ca

E

ä

| Ft?reum,cum apozemate bibitur, diafpermaton, diacy

minqxï'?f

emuinis

]

KX

DB REMED. ET AEGRIT,

COGNI T,

19

ferínisapij petrofelini,anift fceniculi (eminis,Puluis ad hoc ualés:Rec.ca,

lt

tüi;anift, zingiberis, cinnamomi, gariophylli, feminis fceniculi, zedoaris;

lp

ana.drach, , cymini medietaté. Vterehoc pulüerecutm eis quae máducas,

Tà

Abflineà legumine, fru&ibus, rapis, aceto, cafeo; & ab omnibus nentofis

iU

0

& gro[fis cibis,

——

P5

De catbarticis.

i

V

'x (olutioné prouocant multa funt,& alia acuta,)al'ia thinus acü

^

a

]l

i

l

M»

3l

ta,alia que prouocant cholerárübes, alia phegma, alia choleram

$

R—E

L

nigram , Cholerarubea, uel hij qui leues funtad purgandü.pot,

"

funt purgari cátamarindis,prunis,aloe mirobalanis citrinis,utola, caffiafi

flula,manne,& fimilibus. Phlegma auté purgetur cum agarico,turbith,co

cognidio,hermodaaylis.fene,fcammonio,euphorbio,& fimilibus.Melan

cholica autécum his purgáda, epitheto,petra lazuli;mirobalanis, indis,bel

licis,emblicis,Siquis tamen fcámonio,uel aliquo abominabililaxatiuo non

otefl utifumathocquod nimis aptü efl, colico dolori, inflatione, & ructa

i

tioné flomachi confortat. Accipeunc. 5.polipodij,müdtloti,& tritf'ci,öc. pi

flétur,(accus autem eorum in aqua hordei codti cum diureticis rebus,tmitta

!

tur,méfura;unc.5.uel 4. utere cüiure galling,efula pondere 5.uel 4. drach/

marü,Codi(rfimiliter facit,cum micis panis,fed diu feruet. Aliud,mitte in

/

tragallá, cá polipodio,& coque. Aliud charius omnibus,elleborü albá,im

s

mittat in aqua ubi infufus efthordeu,& hocdie ac no&te;deinde da gallo ad

l,

comedédü, & maxime ueteri, poflea occifus coqua£, cü porris,& cü multa

y

aqua,& cogelata aqua,detur ad bibendü ,haec nobilibus & delicatis detur..

Antidotü prodeftdelicatis,& maximephlegmaticis,& no digerétibus.Re,

piperis nigri,& longi,zingiberis,ana. drach.5. gariophylli,drach. 2. tnito;

balanicitriniindi,pondus duplum fene unc.x. Sinonhabes fene,mitte dw

plum efule.Melda ín modücaflaneze parug cum uino.Eledtuaríü diacitoni/

:e

tenomnibus fanís coueniens,& omnibus tépotibus. Rec.tnala citonia.Co

]

quantur,cum tmala aqua donec folui ceperint;deinde terantur , && coquan^

tur cum partibustribus mellis defputmati, deinde co&taexiftentia,condrant

»

/

cum puluere horü gariophylli,fpice,ligni aloés,cinnamomi, maftichis,ov

lage;zingiberis,ai.drach. ». Dehis dabis cücareno uno fcámonij;uel uno

/

s. cum uino, Sí folutio uftra modum frigida de potione laxatiua, da eihoc

[

Rec.ameos;opij,croci;myrrhae;thuris,ana. drach.s.uel ubi magisflring/

tur duplica pondus opij, & temperetur cutm fucco arnoglofle,dans 5.uel 7,

pilulas,cum díacodion;uel da conchulá tmariná ufla,drach. 2. cü diacodiom

Defynocba febre.

Cdp.

LXIII.

Y nochafebris ex multitudine fanguibis ori£, cum fanguis quar

titatem,& qualitaté fug naturg fupergrediens, ab ea quafi dereli

iï-

&us,putrefit,excuius putredinefebris fynocha nafcit,id efl,con^

R

tinua,

194.

'CONSTANTINI AFRICANI

fice

'tinua, Hoc autéduobusmodis eü,älfa ex putredine fanpuinis nafcitur, aï;ïä

licf

uerodeno putrefado fanguine orit, Quádo ex nó putrefacto fanguine, hec

zgl

figna habet,urina rubea eft & noputrida,nulla habés hypoflafim,nec foto

X

rem,clara. Vultus gri inflatus,ueng plene;oculi quafifanguinei,pnlfug ple

nus,fapor oris dulcis,homo pilofus,craffus,niger,rubeus tépore ueris,dig

1

tacalida, & humida,Si uero de*þüti-edineäfi

at, urinaeius turbida, fpumofa,

n

ruübicüdiffima,pulfus plenus,fapor oris dulcis,pulfus maior in coftri&ione,

?—guäm in dilatatione,& oculitumidi;nulla habkxxt,requiä,mguma,ütis nom

60;5

magna,cutís quaft humidaïgrauitas totius corporis . Hoc & omnidie me

cot

lioratur,aliquado autem peioratur quotidie,aliquando eodé modo ufgy in fí

M.

nem manet. [n primis fanguis detrahatur deuena mediana, aut epatica, de/

Pem

xtribrachij,fecadum uirtuté,fitépus, & xtas ,& uirtuspermiferint.Deinde

faperlatus dextrü imponeepithima, defuccofolatrifarina hordeipriusaó

Pl'lln

ligt

fati,& puluererofze,aut fandali rubei & albi;cáphore,& aquarofata. Mane

pan.

&ferofomentabis pedes & crurain aqua calida, in qua cocta funtuiolze,ro

f:e,lactucg,maluzepapauer,& hordeü,poft fomentum,ungantur plátze,pe

dec

lii

dum,ex oleo rofaceo.Sino dormiüt,pannus infundatur in oleo rofacéo, &

li,

aceto, & capiti, & tem pori'bus imponatur. Vel hoc;Rec.pfyllij,unc.x.opij,

drach. 2.tríto opio,adhibe pfyllium,& moueatur cum pifüillo,deinde mitte

u

ffig

tantundéaceti,quod tribus digitisfuperemineat,& moue doneccóagule&

Wi

Iterut fectdo moueatur cutn acetout coaguletur, adiuncto pauco oleo ro

fato, uel uiolato, cum pannoaquainfuío, & cataplaímateei indudto, fron

de

ue

ti imponatur,

H

:

ocfepius fac.Sifitis aderit,detur aqua eucurbitg, cüpfyllio,

ag

uelmaneaccipiatde elaterio prunorü,cum firupo acetofo,& aqua frigida,

aut exoxyfcnitijs,aut fuccofolatri,aut ptifana. Cibus eorutm fitmíca panis

cial

lgta,in aqua fn'gidaf, ter uel quater de condita cum faccharo pruna;mala fi/

ríaca,uug medig maturg,mala granata;pifces afpratiles in aceto cocti;Hoc

tantü inaurora & extremitatediei comedatur.Si uenter eft coftri&us,folua

N

:

tur,cum eleduario, & fcammonea,

MA

De fyttocbis.

Cap.

LXIIII.

N

[

^. *

Qc3) Y nochi exfanguine,& cholera nafcütur, ergop

hfeboiomafi;

t

(

(3

debe£, prima uel (ecüda die aut multü in tertia . Si mafculus,de

u(q

lM

Q

H

d

F| dextro brachio:Si foemina,de finiflra, & (ruenter eft co(lri&tus;

Q

21 clyflerizabisita:Catabrg,& malug cumoleo,& aqua coquant,

fin

[in

& colatisper linteü utátur.Si defiderauerint balneare, pertoittan£ & utátur

fométofuperiori, Cibétur fucco ptifang,& molli farrze,malis matianis, uel

f

firj'acis,öc panein aqua. Pqgionérofatà quam intertiana fcribetus, fublin^

eu

Wt

gua teneatur,& fuccum eiusliquefadu träfglutiatur.Vngämu's&ontE oleo

rofato, epithima precordijs imponamus; Kec.olibani,maflichis,ana.unc,

Í:

.'.fffoc;i hortulani,unc,s.uitellaouorü affatorü;prout uideatur.cu

moleoro

te

^ faccq

DE REMELD,

ET AEGRIT,

COGNI T.

195

j

ld

faceo, 8 modico aceto, confice & utere,

Item oleü rofatü cum (fucco porta

D.

MO

lace,aut cucurbite,autberberis,precordijs inuneimus, Detur fuccus ory,

zg,uelalicg, A uino omnino abflineant;mulfa tamen mellisattici detur,

ple

Cá

Decafotie.

LXV.

ïïg/

fs

n

Aufonem acutiflima febréex cholera rubea, qugnon äiH'ert'ät

tertiana acuta , quá& intra uafa eft , nifí quia acutior efl ,& bre;

,

j utor,Sitis cotinua,lin

won

i

as

N

3j

9ua ficca,in quibuída nipra,urinaíonea,

pulíus uelociffimus,uigilig,öc fyncopis. Purgétur cum catharti

U"

Pa

mphlegmatico,cü tamarindis,prunis,&cafTiafiflula.Sed quía

!f

!D

calor ín caufone acutior efl, eo quod fitin fynocha, laudo hoc darí debere:

Rec.tamarindi,unc.s,mittátur in aqua melonis palefüinidie acnode, dein

lt

pe manibus fricati colentur, & bibantur . Sídeeflaqua illa,mittatur,in aqua

Y

prunorü rubeorü nigrorü,uel ín aqua folatri, Sifitiim habuerint,bibát pfy

lg

[Ü

lium,ter lotü in aqua,utantur facco mali granati,& cucumero paleftino, Si

patiantur ardoré & cardiíana , da cum fupradi&is fuccis,uel aqua,trochifcü

4

decáphora,uel de fandalis. Apponáturin flomacho cataplafmata de (andz;

lis rubeis,rofis farina hordei,& aqua rofata,uel fuccus fcmpgruiug,öc portu

!

lacg,oleirofacei, folatri,ana.unc.1, aceti,unc.s, farinze hordei,unc. 3. rofze,

t

unc.s.fandali,drach.s, Aliud: Cum aqua rofata detur pfyllyà,fi (itim habét

É

maximá,Xintolerabilé,detur aquacucurbitg cum fucco pfyllij,uel cum firu

pouiolato,uelrofaceo,uel cum pfyllio,uel fíneeo.Si habenttremoré in cor,

[

de,accipiát aquá tamarindi,cá píyllio co&o cü faccharo.Situffim no habét,

»

uel folutioné;da eis quod utilius efl.Rec.pruna ficca,mittant die ac nocte,in

h

aquacalida,& fricentur manibus , Si uenter fit folutus naturaliter,uel arcifi

4

cialiter,& febris non minuatur,mortalis eít,

]

pELL —á

Detertiatafebre,

Cap. LXVI.

]| Ertiana febris,alia continua,alia non cotinua, Continua in hoe

x'N

É

differt & caufone, quia calor eius unoquog;die tertio, ineadem

hora qua incepit,accepit,& in 12,finitur, & calor eius quáuis ui

deat deícediffe,tamen manet,licet nó fortis exiflens,ufqy in die

tertid. [n tertiouero die ad eandé horá in'cipit aícédere,& manetin feruore

i

ufcy ad 12.horà, Heccuratur ficüt cauíon. Sí uero nó fit cotínua,cü uomitu

curatur facili; Rec, feminis atriplicis, unc.t,& s. Tritum in raro panno mit

fum,& in aquacalida mollificatur,fricetur in cipho.Lacuero quodegredit,

fumatur cum firüpo acetofo,uel (emé infandatur in aqua, in qua codt fint

:;

radices cucumeris agreftis,uel ctm oxymelle;uel ftépuseft cotrarium,pur

getur cutn aqua in quanocte & die pofitze funtupc. 2,mirobalani citrini,ó&

unc.2.tamarindi/fi difficilis fít,unc.1.& s,uel f(ecdum quod uides.Siautem

febris permaneat,darubeam. Sipriores puroationes fecundá uomitü face;

renon potueris,purgatur cum laxatiuo prunorum cüm (cammonio aut mi

h4

robalani

ipo

CONSTAN'T1INI

AFR!CA*N;

aute

robalanicitrini facco,& tamnarindi. Cibentur quotidie pane, & aqua, aut aid

g

€apanislota in aqua X faccharo. Accfpiantfru&us quos diximus in fyno:

grolfæw

cha,& digtá fupradicta, (cariolá cü aceto.Cibus aüt detur tribusautquatuor

mepfc

horis,anteacceffione. Omnidie ante aurorá,dabis elect.de prunis, cü firu

Piperc-

qpo acetofo;autcü uccofolatri, Rubrica tertiang probata:Rec. opij,unc.4.

&hoc

croci,am'fi,cardamom.i,ftoracis,hyofcyami,baccarum lauri,an.unc.1.Coft

pus,öl

ceaüit cum melle,da 2.uel s.horis;ante acceífione,in modü fabze cü farina,

um

quodaacceptüin intima, mox febriente liberat...)Si auté propter hocnolibe

&uanï

faC,& tertiana notha fuerit,& uomitu eguerit, mifce mel, & acetü, uibus

(cimol

admifceatur femen atriplícis drach.5.potuity détur.Si cóftritti fuerint,pub

uerem uiolze,drach, 4, bibát;interpolata die,cum frigida aqua,& utant hoe

I(alfo,dw

epithimate:Rec-faringhordei,drach.2.& ficcae rofe, unc.1. fandalial, unc,

cipia

auín

s.fpodij, drach. 2.caphorg fcrup-1.téperentur cumn fucco folatri, & quafrun

lucco:

guento utátur ,& defuper cü panno ponat.Bibantaot quotidie fuccum mali

ts

eranati,& mane,& poft 7.dies,fi urina fueritruffa, & turbida. & nihil fupee

plas

riora profuerint,balneo utétur,& fomententexaqua & oleo,X poflfomen

tnotn

tumþhlebotomentur media uena dextribrachij . Tertiana fiduplex fuerit,

utatur hydrocopion cum balfamo & rubea & mufa,utpotioneuna . Dieta

t

fioras

xtané ut (aprà, Prodeft &tertiang triafandali,&rofata fimplex, qua recipit

tafie

tofc,unc, 4.fem inis melonis;liqu iritig,dragagäti,fucci líquiritig,an.unc.a.

feminiscitroli,unc,t.croci.unc.s,mel.rof.& aquá rofata.Cibos dabis fuccá

otti

Qu

oryze,aut alicze,ius galle;pifces (axatilespoma frigidiffima.Deoleribus,la

&ucascum aceto,portulacas,folatrü. Omnescibosfrigidos,parü falitos da

thri

bispoft aquá frigidà & mulfam de rhodomelle, & fifolutus fuerit, citontá

ld

mel confectü ita:Rec.fucci mali cítonfj,parte r mellis,partes 2.coque lento

qua (

bieor

igne adfpiffitudinémellis,& exinde mulfam dabis.Epithitna ad idem; Rec.

maüichis,fæhugrgcü,thus,h'm' femen, farinahordei,croci equali pondere,

T

trita;ita difléperent,cü uitello ouorti, & oleorofato,qd hoc modo coficit;

D

Oleü &rofas,cum humore fuo,in uas uitreü fímul mitte,& in puteü;autin

ttino

aquáuiuá pone per díes 20.poftea fuftollens inde;pone adfolé,dieb.o.& fie

pi

à

inumbrarepone, hocoleü frigidiffimü eft, Siigneà febre hocoleo unxeris

amputare folet.Si aüt tertianain autüno uenerit,purgabit cü díateffaro,dg

aUt1

fléperato cá uino calido & cü rubeaatg; mulífa.Cibi dádifuntteperati,ut fae

['' T

& fimilia, & granü bonü bene co&ü,atriplices,fpinachia,lpifces fquvamolïf

fita

De quotidiana fcbre.

Cap.

LXVII.

Ve;

GX*

[g

fcitur ,& hecintrauafa efl,& extra

!ä

Votidiana ex phlegmate na

Gtur

-

vfï

!7

3

uafa. Quado éflintra uafa,facit caloré continuum,fine frigore,

tdia

AA

Quiz autéextra,calorem facit cü frigore, Quandouero oritur

I

calorexeo eritmaior, fripus paruum, fitís

ETE

exphlegmate falfo,

aqu

Quádo

hu

þagna,& citq curatur, Quando auté fit exacetofo;ecótra cotingit.

autem

lis.

tíl

DB REMED. ET AEGRIT. COGNIT,.

i55

v

autem ex dulci phlegmate,fomnus ex eaerit longus;üupor-,(ïtis parua;uri,

r

nagroffa media inter citrinü & rubicundü colore, uultus humidus, uenze

u

g.rofïæ,pigritia,fapor dulcis,& faftidiu.Si ieitur curáda, detur aliquid maxi

d

mepro materieratione, Siacetofa contíngat materia,diacoflü, uel diatrion

)ofl'

pipereon, cum firupo acetofo, cü aquadiuretica facto, & cutm eadé bibito;

& hoc 4.uel s. diebus. Deinde dabis uomitü. fi facilis fitad uomendü,& teii

h,

be

pus, & uirtus coueniunt,quihis moueatur: Rec.thapfig;partem x.croci, pat

"u$

tem s.cynnamomi,unc.5.da cum oxymelle fcrup. 2..Si deeft thapfía,da ele

»uf/

&uariü cü oxymelle,podus,fcrup.2. uel fecundd uirtuté ,uel da picram cutmr

fcámonio.Si nec fic definitfebris da eimul(am. Si uero fueritex

ph!egmate

K

j;'alfo,da eis picrá mixtà cü triphera, uel cádíadama(ceno,& fcà

mmontio,aut

n

cüpicra & Ícámonio,& fero caprino-In ititolléda da eí mulfam,mel rofati,

1

aut firupücü calida. Quotidie mane fumát firupü acetofum, aut oxymel cü

Íucco ícariolz autfolatri, autcum fucco fceniculi,co&is,& defpumatis ante

Pe'

4

tres horas aceffióisuel fuma£ derubea in modà fabg,cüfrigida,Dizeta fint

ls

piíces faxatiles;marini,rabellg,& Íquamofi co&i cum aceto,cymino,cinna»

momo,& pauco adipe:poma,pruna nigra & rubea,granata,pira',poma ma

:

tura,uua duracine, cucurbità co&ta cü cymino,& fpica.[N6 comedátnifió;

"

j,

Borasanteacceflione.Stautéde phlegmate acetofo,uel fanguingo quotidia

hafuerit,magn&- habebitfrigus eger, cü pauca febre,doloréin flomacho &

(

uomitü, FHác itag; curabis ita;Purgetur cum pícra,uel theodoriton, Sumit

h

h

quotidie maneautdiacalamenthü,aut theríacá maoená,aut noflram,aut mí

ibridatü Autrübeà, aur adrianá cum oxymellefcillitico, cutm fucco foenicw

Id

li, & apij,co&is,& defpumatis,& colatis,aut oxymellefcillitico cum aquain

(

qua cocta funtradices feeniculi,apij.petrofelini,(cariolae, 8 feminaeorü.Ci

(

bi eorü'fintfcariolæ,,borrago,fæm'culü,la&uca,cü.eruca,paüinaca,p'orri co

&i ,tus ciceris,uinü rubeü, aut cítrinum;aut aureutn,hordeü,far,pifces ma

rini;petrofi,cubellze,& fquamofi, codti cumuino,& aqua,anetho,apio, cy^

u

mino.[n tépore acceffionis pedes mittantur in aqua calida,in qua cocta funt

IC

ulegiü laurus,&nepita, plantg pedüfricent cum oleo,& fale,& aquacali,

l

da.In balneo fumát rubricam cum oxytnelle fcillitico, & fuccis prgfdrip.ds,-

fn

autaqua prgdi&a,a-u.t theriaciin modüauellang. Sima

enüfit frigus,ungan

tur renes eoru iuxtaienem,, cum oleoin quo coqua£ femen finapis, piper,

ruta,& radix cucumeris agreflis , hoc fiat aliquantulum ante tépus riooris.

Velaliud. pyrethrá tritücum fortiflimo uino, coque ad tertiá parté, & poft

tatundé olei adde.Si (inefrigorefit,detur picra fepius.Sicü typofueritquo»

2

udiana, detur potio rubea mixta cum hydrotopfen ante x.horá uel 2,accef

fionis, poffea bibant aquam frigidá. Stuero frigus maenü fuerit, uínum uel

j

aquam da calidá Sihecno profunt,accipiantmulfam. Si flomachus plenus

humoribusfueritut uomant,detur oxymel;quodta fit: Recipe acetiphia/

las 2,mellis unam,feminis radicis, rafanitriti, feminis atriplicis,ana.unc.s:

Ks

coquantur

298

CONSTANTINI

AFRICANI

ü

€oquantur admediü & bfbant anteacceffioné,& ieiunéchorzüna poRe:.Si

fs

uero fic nó uomuerint,accipiant aquá calidá, Cibus detur ius galline aut fat

fo

«um oleo:hedulí dentur,phaf" am,turdl,perdnces fïfcedulæ,afpraules pifces

aífr,aut elixi,mala citonia,uue, mala granata,umu üleue & albut,Si in effaté

il

acuta fueritquodiana, & habuerinturiná turbidá ex fanguine procedenté;

u

rimo uel tertio die,uel ufq;ad 7. mane phlebotomenf Cibus da£ ptlfanæ

L

-

fuccus,qm conficiturfic ex hordeo purgate; Hordeü pureatum miffum in

Pl

aqua nocte unà tundatur,& ad mefuram unius phxa!; ,mittatin aqua phia,

K

las16.& coquant cülento igne ad tertía parté,& per linteü colentur. Vtan;

«

tur molli farre , malis fynacns aut dulcibus amygdahs ö:pane in aqua Si

D

quotidiana admxfceat tertiang,de£ rubea & hydrotopion in potxone una,&

utátur, Si nó profuerit;theriaca magna detur , $i quotidiana in tépore ueris

fuerit,curabitur potione rubeg.In cibo accipiát gallinas, & omniauolatilia,

uinü albu,& leue,far,cxcer,betæs,fæmculu co&tü,piíces afpratiles.In acflate

[

eadéin omnibus,obferuet curatio.In autüno fifine typo fuerit, fimiliter cu/

b

rabitur. Siaütcum typo,nomitus prouocet ut fupradl&u efl,aut cum aqua

calida & oleo,aut cum oxymelle fimplici;ut mel,& acetü, Fr fi fuerit confiri

P(

[

€tus, oxymel catharticü dabis, quod fitita : Mel & acetüá, & ela&erq,unc.l.

K

hoc detur fecundü uires egri, Cibisut fupra utantur.Si autéfolutus faerit,

damus cibos Bxpncos,öc potü fimiliter,ut uinügrecum coctum.Si uero fuo

gl

|

tépore uenerit, aut cum typo,aut finetypo,primo catharticü dabis propter

phlegma deponédum, & omnes potiones calidas fcilicet, diacalaméthum;

picrá;adrianü,mufam, athanaüa,hydrotopxon,& calida, Cibos autefupr:u

[

dictos,pannos uero xmpone extra,oxyra croceü mixtii cum eeronio.Cata

[

pla(mauero quod recipithaee:Micas panis, felterrae,equali pondere,cóf?

cecum ouo molli co&o affo,& oleo cypríno autlaurino, & páno inductü fu

j

:ä;ï

per ulfceraitmpone, probatü eft. Expenmentum adquotidianas: Reclpe Z r

f

ciberis,unc, 2.cinnamomi,unc.:.laureolg,unc.5. mellis quantü fatis eft

1

De quartana C* curaeus.

Cap

LVI.

IY DAT

t n

Vartana fitex melacholia, aut cü frigore,aut fine frtgore. Hác

l;

ls

Ó

calidus & acutus prceditmorbus, atq;cholericus , ut caufon,

A

ueltertiana , Aut fanguineus;ut fynocha autphleomancus ut

uotidiana, Similiter & potefl contingere in quotidiana,& ter

tíana. Vnde fthancfebrécholericus morbus precefferit,dietà & frlglda cu

ram dabis,cutm aqua calida mixtam, Si auté fanoumolemus,curetur cüeis

qüæ coueniunt fynücho mixtis cutn eis medlcmls quæ conueniunt quartæ

ng.Caufía uero quat tertifina uel caufon praecefferit, ita curabis, purgétor

cum picra,autcum mirobalanis citrinis,uel fero,cü mirobalanis,& fumulo.

!

E.

Vtant firupoacetofo cà mirobalanis , uel cáfucco apfi, & feeniculi, at cü

aqua quá fcrlpflmus in quoudlana. Siaut quartananullus morbüs przceffe;

m,m principio mbus diebus iüctis dabis cheríacá magná in modü auellang

cuim

j

$

DE REMED:; ET AEGRIT. COGNIT.

L d

N

&üm oxymelle fcillitico,& aqua quà fcripfiinus in quotidiana : Aut cá fucco

at

fcniculi, & apíj,coctis & colatis, poílea dabis laxatiuum picrá, atittheodo;

i

1

ton,authieralogodion,aut drach.s.epithymicum fero & (cámonio,drach:

s.aut uemitü fuperius fcriptü , autuinü in quo prius infufum eft elleborü;

3

albü,drach.r, & s,Purgato corpore,factinam aquapleni, in qua funt coctà

Ia

a'n':thü,—nepita,pulegiü,laurus ; &abfinthiü.Intre£ inea fequeti die quartz/

It

u

hic; &intus bibanttherracá maena cü oxymelle fcillitico , & fuccis [uprafcri

ptis,aut aqua prefata,Si non habes theriaca magnam,da noflra,autdiateffa

l"

ton;autadrianusaut electuariü diatrionpipereon,aut diapyrethrutn. Indie

M

acceflionis nil manducét,fed duabus horis ante tépus accefTtonis intrétbal

neü,&in eo accipianttheriacá magna utdixi;aut rubeà cü uino odorifero,

L

Exiesaute ungatrenes cüoleo in quotidiana fcripto.Si uult máducare in nó

j

&e;ueltranfactis c;horis,poflacceffioné manducét. Si cü typo fuerit quar?

"

tana, & i zeflate;ante acceífione, dabis potioné mufam , Sí fuerit in hyeme;

utantur emplaflro paulino,& potione diafyluio,& unguéto dialthga.De cí

u

bisutant rapis co&is",pom's,farre,cicere,:carne porcina, agnina, oallina;&

pedibus porcinis, malis citonijs, & uino mediocri , In dupliciquartana, da

rïi

adrianütemperatü cübal(amo,dizeta uero ut fuprä SI quartana uenerit in

tépore uerís, curabit cü potionefecüdi Pauli potione, & cá mufa gnea. V

;;

at doríum ex finapi ante acceffione, Cibos damus duros & flipticos,autut

T

lepores,phafianos;perdices;anates,anferes,cicer bene coctum,eranum; fa

^

basbenefractas, fozniculd,capita raparü,rutas"agreües— coctas, porrü, uinü

j/

tubed, &forte nimis.In e(late uerocurabit cum potione rübea mixta cum

y

theriaca mundiffíma,& cum uino bene téperato. Fumigiü faciamus ex fpo/

lijs ferpétis, pelleuitulimarini, Vngamus auté totum corpus deunguen

to marciaton uiridi ante horá acceffionis ad igné donec (udet, & praeterita

horaacceffionis,cibos damus ut fuprä.ln autüno curabit cum potione mu

Íxe mixta cum hydrotopion, cum uino forti tepido,& ante horam acceffio;

nis dabis aquam calidà códitam cum pipere,cymino, rüta, & uinoforti, &

melle,.Inhyeme curabit cü potione mufarü, adriano,diacalametho; & tro;

chifcis, qut adquartanariü dicunt effe probati,quos in finehuius libri pone

mus : petroleü etiam biberedabis,& ungamus dorfum,& flomachü eorü,

«ü unguéto dialthaea, Quotidie calidam bibere dabis

:

,&cibos Pfgdi&os.* !

J

Debemitriteis febribus.

Cáp.

LXIX,

t

X

s.

(X

37

A*

IA/)

us

Emitrítgus fitex media tertiana,& media ephemerina, & ídeo

g

ïV;

:

3

grande frigus.AcredinE enim cholera retinet phlegma.Pl'gri

'X

tiaautem phlegmatis retinet & exéitat cholera, &ideo fi comi

a

X W IUA.

[ceantur multas acceffiones faciumt,;& dicitur fra&tus haemitrü

tgus, Nam freffetintepger hemitritgus,tunccholera & phlegma funt equa

lia. Vno diefit unaacceffío, alia altero.Hi hiera purreentur.Q'uodfineoli,

hàm couertetur,uelle

ga;ur,hydropici fient; Acficholera ihcendif,fn-fynoc

R 4

thargiam,

300

CONSTANTINI AFRICANI

Á

thargi 5.Amiplius.H;mitrit;us fit fecundü quofdà ex materia cholerica ex

n

tra uafa, & phlegmateintra uafa,utrifq; unius quantitatis exifletibus,i deogy

o

&

hecfebris cararidebet cum medicinis inter calida & frigida exiflétibus, Vs

defi materiz eorü funteiufdé quantitatis curetur cü rebus attenuatibus &

fen

diffoluétibus,necfrigoré neccalore facientibus,ficut cum lupulo;fucco ma

far

rathri;apij,mána,urolis,faccharo,ptifana, oxymelle.Quod fi cholerafita

«l

ior.fit febris facilioris & leuioris curationis,& cü müdificatiuis curct,& mo

(l

dicerefrigeratiuis,ficut endíuia,& rodofaccharo,uiela;faccharo,mánapru

ho

nis.ptifana,& cum oxyfaccharo . Si aüt phlegma domine£,hemitriteus ertt

ft

moleflior,curetur cum medicinis diffoluentibus, & aliquantulum calefa&r

Q

uis,ficut melicrato cü calida, firupo ab(inthij, ptifana, in qua cocta fitradix

Ti

apij,marathri;anethi,calaméthi, Oxymel quog prodefl,& trochifcide rov

LU

fis,uelde berberis cum fucco marathri & oxymelle . Mel rofatü cum mafl

p

che;anifo,marathro,& aqua calida, Cüd materia ceeperit atenuari,& moe

fü

ueri, & fignum decotionisin urina apparuit,da fuauem pharmaciá. Vomi

nt

tum prouocabis poft cibü , dabisd diuretica, ficut trochifcos de abfinthioj

p

ueldelaccacum fucco marathri, endiui,& apü,ana,drach.z.tum tepida;

Pilulaeadhoc ualentes:Rec.hierg picrg,calamenthi,ana.dr-ach.5.anilï, ma

rathrf,apfj,ana.dradh. 2.tépera cum fucco aptj,cum tepida da, Aliud:Ree;

hierepicre, qalamenthi,ana.drach.s.am'fï,mal:-athrl',apij,ana;drach.;;fuccf

f

eup;torij,aü.drath.«þ-

factrochifcos cá fucco fumuli, da drach.2.cü caþ'daf

VII.

-

1

*

De bettica febre.

Cap.

l

ET

£

n g

dum,immud

umhumo'

?

us

M

Ectica fl(lE fimplex,& eorpus eft humi

ribus, maxime putredini praparatis, bene curatur fi caufa per

;

d

NUA

KF

h cont

rariexpellat, ficut triflitia cum Igtitia,ira cum patientia;

i!

P

Símiliter &ea que eftin corporibus müdis, cum cotrarí/s cure

tr.Sed Inpr

iori pofteaquá caufa fitexpulía, per contrariti pellatur materia

p

j

putredini praeparata,cü medicinalibus herbis & tmüdificantbus,abíg; calo

re,&ficcitateficutcü fucco lupuli,& rhodofaccharo, uel uiolafacchara,mr

robalano,manna,caffiafiflula,uiolis & fimilibus mixtis. Purgata materia of

dinetur aér,locus,indumenta,cibus,& potus,odor & cataplafmata. Aérífri

gidus cóflituendus eft.Locus feptétrionalis , Indnmenta frigida,ficut lana

uetuíla idfufa rofis,fandalís, & aquarofata . Cibi frigidi calorem extrancü

extinguentes, & confortantes naturalem, ficut ptifanam , panis terlotusin

aqua frigida,uel infafusin uino albiffimo, & bene cómixto . La&tucz cumn

ä

oleribus dentur,portulaca,cucurbita;betze,& atriplíces coditze cum amyg

|

daleo.D'efructibusifla, utfag; mala granata,melories paleflini,cucumeres,

mala maciana,mala citonia;pirauug paffe hyemales,& (imilia.Sirupus gra

natorti uel albus , In aqua co&ta quà bibituri funt,mittan£,fpodiü,& bolus;

uel femen portulacg. In pauimento flerpant frondes,& flores frigidi,ut (2

io,& bolo cü preciétis

lices,þ-yrgus,uig?æ & rofg. Dabis trochifcos defpod

iirupx's

DE *R*EMED&V'ET AEGRIT; CÓGNI'T.

201

]

ürupis,ö( alïquandq píyllia.Siégeflio humida fit;dabis que caueant folmï&

nem, Sibyems fueritnon mutétur, nifi forte nimis fit frigida;Pannís igitur

operian£, Siaero fit &Ílas,infrigide£aér & humedtetur.D'emus fir fpatiofa;

& feptétrionales portz, in pauimento flernantur frondes & flores (2licum

ä

femperuiua,rhánus,iuncus,rami uitiü,& fimilia,& aqua paulatim fuper ea

fundatur. NG aüthabétibus humores putredini preparatos, ungatur cutis

cum fuccoladtucg,portulacefucco uue acerbe,uelfolatri,cü oleo rofato no

tamé fuper pectus ponant . Quod fi mixta fitcum putrida,aut cü morbo in

nobili mebro exifléte,utin diaphragmate,& pulmone, cum diuturna tuffr,

fiti,epatísg dolore & fimilibus,malum fignü. Caueasaquam frigidà & un^

iones, nifi apoftema habeat;propter quod eft febris calidiffima.Si apofle

maueronófit calidiffimi,caueas aquá frigidá, que omni he&tice nocet. Vir

tusreparetur cum cibis & potibus,facile digeflibilibus & ueloctter nutrien

tibus,& multü. Vnde Hippoc.Faciliuseftrepleripotud cibo. Nótamé pu

fü accipiat neq;tenueuina, neq;(uma£ multü, & fubito, necito exeat,neq;

nimx:s fït groffum.Cibus (it mediocris,facilegnutricás, aliquátule eroffities

participans, utpermanés i mebris nutriat, & cófortet,ucumü aliquantulá

g"roffum,lac,ptifäna,—& fimilia.;Cumälg he&ticafebris ceffauit,& no indigent

alio,nifi utcorpus augmete£, fumat manelaccaprinü,ita; Lac flatim emub

fum cü tátundé aqug calide míxtà ad fuau&ignécoquat, quouíq tota aqua

«on(íumatur, Deinde petui detur calidá;adeo utab uberibus mul&ü fuerit.

Quobibito, expectét quouíg diperat:deindefamát,flarnos, perdices, pul/

les gallinaceos,& fimilia,cü iuretamen coquant. V inü albü & ponticü me

diocriter mixtü dabis. Quod fínó potuerint íolülac bibere,miíceat cü hor:

deo,fimila triticea,& fimilibus fecundü Qp uidés inde digefliuá effe robufta,

Hi uero quibus humores fuerint immüdi;ab his fe abfline3t;& fumantfolü

puifaná;pane lotum,maxime fi egeftio eorüfit cholerica.INam febre perma

nente,no cocedantur perdices,(larni,lac& uinü ponticü. Cum auté febris

diícefferit, lauent in balneo tepide aquetéperatum aérem habente,& calor

aque fit quafi calor lais cáü ab uberibus egredic.Balneü uero manfioni eius

fituicinü,in lectüty ducan£ne deficiant . In fonte diu moraturi fint,eo quod

aqua fontis humectateos,& uirtuté cófortat. Fons aüt fit fpeciofus,& uic

nus oílio balnei, utno laborentad eü eüdo,ne parua eorü humidas deficcez

tur, Aquatéperatefit calida,quia fi calidior fit quàm oportet, coadunatcuté

& eá indurat.Si frigidior (it d oportet, debili tribuerfrigiditaté & caloréna

turaleextinguet,& cute oppilat,cü &in his pori aperiri, $ cutis debeat mol

lificari, Át nil magis aperit poros, quim aquatóperatecalida . Nam mébrà

dele&ationé habetin ea,natura excitat,feup omnia mébra diffundes,eo qd

cógaudetcófimili,id eft,calori aque. Ecouerfo agit in cotraríjsquía cü odio

habeatnociua;fugit ad interiora corpis , Vnde cutisfanguinem & natura,

lem

AFRICANI

202

CONSTANTINI

q

lem calorem amittens,patiturin cute rigore, & oppilationem,& duritiatuie

[n

Preterea in balneo moretur,donec cutis rubea, aliquantulü tutmida ceepe

tol

ritfieri/Tuncextrahatur à balneo,poflquá tumor difcedat,ne ultra manenv

Dis

tesdeficcétur. Vtigitur caro augeat,maneatur inbalneo donec cutis & tv

de

mefcere & rubicüda ceperitfieri.Si aüraliquis uultattenuari,poft predidtü

f

tumoré,adeb more£in balneo donectumor pdittus proríus difcedat,quia

tl

tépus iflud efl flritá,cauene modus pretermittatur, maxime fi caro fiatau

b

eJa, Verus igit' tertminus erittumor.Si aliqufs magis morabit;addeterius

u

ibit.Fxeütes balneu,ungátur cü frigidisunguétis,uel oleis frigidis & humi

r

dis.Palneent ioitur mane priuíquà accipiát efcas,uel lac,uel ptiana,Secüde

dr

die nefpere,poftquá hecfunt digefta, Lacuero priufquà ín fonte ingredia£',

u

fuper eorü emulgeat.In aqua fontis mittant la&uce,uiolze, & fimilia, Poft

fat

balneü,fumantlac afininü,calidum ut emulétu fuerit. C umäflac fueritdige:

flum;iterü balneuingrediantur . Tertio etíà (iufus eofuerit, íngrediat bal/

fj

pn

neum, Caueatur tamé hoc (ifebris adfit. Mora tamé unius balnet ab alio.fit

fac

quinvq; horis.D'oflea cenetur perdices;pullos gallinaceos, & alias gallinas.

d

Caueát camen hecfi febré babeát. Caue quog;ne eos grauetcibus . At quia

[

lac folutione facit,calidus lapis bisuel terextinguat in eo,&ita detur.Conv

fortata aüt uirtute,da cancros cü fimila uel hordeo co&tos.Confumptio ue

fo

r

ro que eft (ine febre,& fit propter inanitionem fubflantialis humiditatis,ca

)

lorgeorüeextinétus eo cy fanguis eft paucus,reftauretur calefaciendo paula

tím,Sirupüaccipiatur deiringisjpecorina carné manducent,uel porcinam,

Vinünon multüuetus bibatur,Sedeantin aqua n qua cocta funt famíucus,

g!

bafilicon,iris.Fumigétur cum ligno aloés.Si uírtus augmentet,da theriacá,

uel mufcatá. Precipiatur eis balneü ingredi , Exeuntes comedant annualem

lt

E

agni uifcellatü, & coditum cum fäccharo&fpfca. Bibántuinülene;& odo

n

riferum.Sónus inducatur.Sí tuffiunt tmodice febricitátes, & fcreantálbum,

roffum,& uifcofum,accipiant hoc:Re.liquiritig,drach. . pafforü, drach.

d

I

1$. capilli ueneris,drach.1.ficus fíccas;1o. Coquantur in 1o.lib.aqug;ad ter»

ursieUei o du

tiam & colentur ,&unc.5.dentur cü unc.1.rhodofacchari. Comedátius fru

menti,& fænugræcüm.Sumanthoc elacteriü. Rec.feminis lini,unc.5. me

t

dulle;fcminis bombycini,unc. 2.orobi,unc, 2.(ucciliquirítiae, unc.5.mellis

p

d

uantü fufficit, Aliud;Rec.fucci cauliü,lib, 1,& s.coque ufq; ad mel, Aliud;

Kec.marathriradicis;apij,anifi,an.drach, 3. Seminis malug,drach.s.lini fe^

lr

mínis drach.5.& s.ficuüficcarü,& pafforüana. drach.is, Coquantino.lib.

P?

«

aque adtertiam, da quotidie ad bibédum, unc.s. cürhodofaccharo,uel ato;

:

le (accharo. Sícaloréno hsbét,& no fit hyems,cü melle,unc.5.accipiat , Si

t

autem folutionem habét,& tuffim,da hoc:Rec.portulace,myrtilli,citoníj,

ana.unc.5.bafilici;unc.s.& s. herbg acetofg,unc. 4. Affentur,& puluerizen

d

tur,da drach.5,cum firupo myrtino., Ele&uarium utile tuffiétibus, maxime

h

quibus

li

DBREMED. ET AEGRIT, C'Q.G-;N ET.

105

t

'quibus in pectusore & pulmoné groffi

& uifcofihumores defcédunt : Rec,

«ancrorülauatorü affatorü, unc,2o,

Iuiubarum drach.r.pafforum enuclea

,

i"

tor'um,unc.:.liquir'itiæ,unc.l.cap

illiueneri

nistnaluz, unc.5.in 7,

s,arnogloffie aria.unc.s.femi

d

lib.aquecoque adterti,

deinde recoquatur cü tátun

dem mellis,uel (acchari.Pofl tépera pulueréh

r

orum,gummi, drapaganti,

feminiscitoniorü,aü,unc,

*

7.amygdalisdulcis,unc-&cucumen's,unc,.x. or

lu

tufacæ,unc.s.amyl

H

1,nc,7.papaueris albi,;unc.

$. téperentur cum füperio,

bus.Sifanguis emittitur cum tuffi,dabis hzec;

"

Rec.coralli,rofze,carabae,an.

unc.;.myrtilli,unc.4.gümi,dragagäti,portu

lacg,boli,cimolee, ana.unc,s,

"

acacig fucci hypociftidos,ai.unc..

fucciliquiritize fpodij, a& .unc.6.corían

dri,inaceto infufi & afi,z.unc.

tépera cum aquarofata & ficca,

í

n

Item fac p&i—f

uerem, tépera cum fapa tnyr

tina, Staüthectica fi

ttmixta cum putrida,cij

!

rari impoffibile eft, Hl'erapicra noflra : Rec,

carpobalfami,xylobalfami,

4

fquinanu',afari,maüichl's,croc—i,fpl'cg,

cfnnamofm

d

£qualipondere,mel, V

profit paraliticis, & podagricis,adde turbith, her

moda&ylis,fene,agarfcü,

n

fecundi pondus aliorii, epaticis proficit,

addfto eupatorio , Prodeftíloma,

cho,fi addas abiïnthiü.Vi(uiquoq; fimi

Íces mirobalanoscitrínos , Prodeft

hemorrhoidi,fi iungas bdellium. Prod

eflomni paflioni capitis uifui,dolori

]

flomachi,colice;hypochondrig,

nephretx'cis,quartanæ,quqtidian;,inHatid

ni,ructatui,

.

& omnibus morbis frieidis podus aloés tnittaturfecundum na

turam acci

pientis. Infortimitte duplum & dimidium, in debili

;quátum eft

pulueris,I

n mediocri tantü & dimidium. Vt

z

phlegma bene purgetur,mit

tatur agaricum,fene,turbith , Vtmelancholi

a polipodium,elleborum ni

grum, & nidt, Vtflomachos & epar confort

etur, addatur eupatorium,uío

lexabfinthij,& capilli ueneris, Vtuentofitass

flomacho expellatur, & dolor

ab eo,& ab intefünis,adde anifum

apium,marathrum,& caruí, Omnia fe^

minafecundum idem.

T hedoriton noflrü:Rec, aloes, drach.o,

ggaricl',

drach, 2 4.2equale pondus,croci,o.drach,rheübarbari,drach

D

-Safari, ireos,

Ícordion fylueftris, balfamf,xylobalfaml

ati. drach. 4. cofli,drach,8, acori,

maüichis,gariophylli,cinnamomi,

drach.c. cafligligneg,ana.drach.13. epi

ihymi,drach.&fpicg,

drach.c.cham

£dreos,drach.8.myrrhze,drach.2. pi

peristrium granum,euphorbij,ana.

drach. 4.fquínantis,drach. 2, gétianz,

drach, 4.amomi,fcámonij;ana.dra

ch.18, mel prodeft diuturnis capitis paf^

fionibus, urfut obícuro,maniz,

cephaleæ,uertfgini,lepræ, Ícabiet,& omni

palfioni melancholicz,

& diuturnis febribas,dolori epatis;fplenis,renum,

;olicg,podagræ,fæmorisdolori,ifchiæ,menürua tmundat,

(uffocationi ma

tricis prodeft, & eft catharticüfine anouflia,

* Pilulz cochiz apte flo

macho & doloríilij & uentris,

& colicz : R'ecipe aloés, fcammonii, mafli,

chis, abüinthij,

colocynthz , equaliter, facpilulas,

cum fuccö abfïnthij, ue[:

fq;niculi, in modgm fabae da quinqug uelfeptem c

um uino».,

Blanxcau-

CONSTANTINI AFRICANI

304

i

benthing,galbani,afze fetidee, ciflorei,

g

Balnca:Recipe opopanacis,tere

antimonij,euphorbij;agaricis,colo

cynthe;elleborinigri, polipodij, tapfie,

Pïl

rutæ,(quinanti,peucedani,afari,cyperi

,pioniæ,betonig,cham edreos,amo

n

libiflici,feminis rutae,

fanguinis draconis,ana. drach.1.

&

nij,Polij,peFroülini,

cinnamomi, garíophylli,

maflichis, cardamomi , anifi, marathri, balfami,

du

drach,s.mellis quantüfu&ïcit. Dia

afi.drach.1,&.s.ambrg,drach.x.allij,

tid

matici,

D

acori, cordumeni, feminis ru»

at

hermis. Rec.agarici,afari,calami aro

tac,euphorbij, phu,hyffopi;ana.

unc, I-gal'l

ophylli, ameos,ana.unc,2. cerv

30

ariftolochie, ana.unc.5. praffij. polij,

taurex minoris,drach.8. cofti,caffiaz,

ana.unc.5.chamaedreos,cha

mepfteos,fcordeon,aä

.unc,8,mel.DDadrach,

P

2.pdeflarth edcis,;podägricis,

dolori fcemoris, duritig epatis,& fpleneticis,

d

His tamenficxfrigiditate.

Tripherano:

i&tericis, epilepticis, uertigini,

G

6. chebuli, unc.5.indi.unc.x, & s. belili

d

flra; Recipe mirobalani citrint;unc,

drach.x. anifi; feminis marathri, ana.

cis,emblicts, ana.drach.c.maflichis,

b

drach.s.caffiefiflulze,unc.5. .mel

drach.x.fpicæ,gariophylli,lignialoäs,ana.

i

Diacyminum omni dolori

,& uentofitati uentrisex

lisquantum fufficit.

frl'giditate cofert;

Rec.fpicae;amomi afari, z

ingiberis, gariopbylh', piperis

m!

maflichis,nucis mufcate, cardamorni,folíj,an.unc.

l6ot,cinnamotni,macis,

u

s, Cüinfuftin aceto,& affati, quantü omniam

el,da in modü nucis cü uino,

6

Diafpermaton inflationi ftomachi,& uentris,

& indfgeüioni confert:Re

[

cipe carui,anifï,cinnamomi,cardamomf,apij,

ameos,an,

drach.5.gariophyl

f zingiben's,pfperis Iongi,ana.

drach. 4. facchariexagia

li,fpfcæ,aä.drach

nis,de frigiditate, & duritig

so. Dialacca prodeftopilationi epatis,& fple

l

apoflematisin ftomacho,dolori fplenis,hydropi

fi uétofitati hypochodriez

Recipe cofli,fpice,

carpobalfami,xyloba

Ifami,caffig, afari,cinnamomi, cro

maftichis;ariftolochize utriufgj, ana.

drach.s,

(

ci,(quinand,vrheumbarbarf,

l

anifi, apij;polij; gariophyl!i,eupatoi'ij ,abfin,

myrrhæ,gentia'næ,marathrf,

thij,cinnamomi,nucis mufcatae,

cardamomi,cubebe,ana, exagiü. 1. laccze,

Diarheübarbarü ad idem:Rec.rheübar

drach.7.mellis quantü fufficit.

bari,drach.1.cafiïæ,afari,myrrhæ,fquinanti,ari

(lolochielonge,&rotudz,

drach.2.mel. Dadrach.2.

ana.drach.1.cofli,croci,cinnamomi, fpicg,ana.

e radicibns.

Diarhiodonex

his conftat:Rofg,& faccha

cum apozemated

ri;ana.lib.s.fpodij,

fandalíalbi &rubei,an.unc.1.fetninis portulacze, drach.

D

D

D

ana,drach.c. cubebe, car^

c. maftichis,facci liquiritie,

dragaganti,berberis,

(emé cítrolis, cucurbite,& melonis,

damomi,ligni aloés.fpice,cinnamomi,

(:

croci,drach.1, & s. caphorze, drach.r. firapü rofa

D

tü,uel mel co&us in aqua

9.

scurat;Re^

rofata.,

Diacodion, uel diapauaueri

s,catharros,afma,& tuífe

i

,penith,'ana.drach.:o.dragagäci,

cipe papaueris albi,liquiritiæ,amygdalis

ianifiamyli,marathri,a

na.drach.1o, portulace femi

gummi,liquiritiæ fucc

nis ciconiorum,an,dra

ch.5.fabe fra&g,drach.6.cacurbicg,melonis,hyfogi,

maítichis,

|

j

DEREMEE.,

ET. AEGRI'T,

COGNIT.

205

d

tnaflichis;croci,ana.drach.s. pro calorecum firupo te'peretur,.proä'igcre,

^

cum melle,da in modü caflaneg.

Diapraffiá noftrum;Rec.ireos,unc. 4.

Q

praffi pulegij,calamethi, ficus,ana.unc.5.liquiricig,unc, 4.fcyllae, hyffopi

l,

nucleorum;unc.2.fcenugreci;drach.1.infuftin aqua,die ac nocte. Haec co

"

& (ufficienter, & colata, iterum colatura coquatur , cum tantundé mellis,

h

dacochleariimunütmterindie, — Benedicta podagricis,arteticis, & parali

l

ticis,tephreticis prodeft; R pyrethri;fpice, piperislooi & nigri;zingiberis,

ln'

ana.drach.$.roíx,falis eemme,maftichis;ana.drach.1,& s.turbith, drach,

lq,

20.Ícammonij,unc. à. facchari,fcrup, 40.da in modücaflaneg cum calida.

l

Diíamar

o

oaritori cóflipationi epatis, fplenis, frigiditatimatricis,me(truis

5

prödeü,quartanä aufert, tuffitin & fpiritus difficaltate ; Rec.cicuti femínis;

Q

drach. 5.;hu'ris,maüichi's',c'a'rppbälfat'hi, caffie rofinarini;piperis,croci fpi,

]

€z, ana,drach.$. zedoaris.ariftolochieg,utriufque ana.drach.aio, deronicz,

,

dï*ach.2.epfthymi,zingiberis,coüi,ana.dra'ch;G.gariophyili,drach.s. elle/

d

bori albi,cymini,rofze;ana.drach.s.cyperi;,drach.10,aloés,drach.7.marga

ritará,drach.r.da drach.r.poft 8.menfes, — Diafulphur,anhelitui fufpirto,

1$

tuffi,& uitio uefíce cofert.Rec.piperislongiunc. i hyofcyami,cardamomi,

[^

myrrhg,thuris,coüi,ariüolæhig longg,mädragorg,euphotbij,unc.s. opíj,

)

unc.s,croci,drach.i2/fulphuris,unc.:.mane da quantutm eft auellana, cum

6

calida ^ Drahirundinis angfgg,& omni prefocationi prodell.Recipeanifi,

yl

apij,ameos,(quinanti;ireos,cinnamomi,amoml,ariflolachig lonee, alumi^

d

nis,feminis cicute,liquiritig,myrrhe,caffie,croci;ana.unc.r, crocomaemz

P

tis,rofg,ana.unc.a.cofli,cineris uftarum,hirundini;ana.unc.s.fpicg,amy^

?

li;ana,unc.1.gallarum numero:0.mellis quantum fufficit, a ptifanam co

&am cum liquiritia, & inungatur quater indie; -- Crocomagma ; Recipe

L

cinnamomicroci,ana.drach. 3. rofze, amormi, cofh',m'yrrhæ, ana. drach.s.

"

ireos,folij,ana.drach.2.& s.factrochifcos cum uino,

Diacoftá pro fple;

]

ne,& epate Propriü,& apoftemata & uentofitatem habentibus ; Rec, cofíí,

cinnamomi,ana,unc.1, apii,anifi;(quináti,ana.unc. c.caffiz ljoneze, drach.

7.afari,croci,ana.drach.s.laccg,ariflolochize utriufque;ana, drach.5.mellis

Kubricanoftra, Rec, opij, unc.4. croci

:

quantü fufficit, dautcaflaneam,

orientalis,anifiunc.5.cardamomi,carpobalfami,floracis,calamitg,baccarü

]

laurí,ana.unc.x.tmel da quantüunaauellana;cum calida, — Trochifcicanv

/

horati ad nimium caloré flotnachi,cordis,epatis:Rec.rofe,fpodij, (accha/

riana.drach.z.feminis cacutmeris,xyloaloés, croci;cáphoran;ana. drach.r,

L

liquiritiz, feminis portulacg;ana. drach.r.& s.tépera faciés trochiícos cum

)

aqua ín quaeft infufum pfyllinm , facpondere drach.x. da drach. 1. cutm fi/

rupoalbo. . Díarhodon cummufco : Rec.fandalialbi,drach.s.rubei unc.

]

j

1. s. draganti,unc.i.gummi,drach.s.afari;croci;anifi, marathri, campho

ra,pern g,anifidrach x maftichis,cardamomi, ligni aloés, gariophylli,cin/

namoml,

206

CONSTAN'TINI

A.F.RICANI

fto

namomi fpice,ligüiritig heumbarbari,feminis bafilici berberts,oahæ, fe»

l

minis fcarxolg,portulacg,cxtreoh cucumetis,cucurbite,melonis,an.drach;

P

2 facchari candi,ro(ze,ana. drach.8. rofarü quantum fufficit, prodeft tuffi,

P

Stomachicon loan.D'ama;

«ardiaceg,epatt, läerlcxs,febn,corq;lætlf:cat.

f'c

fcem,purgatcholem rubeá & niorá, & phlegma;Rec.hterg picre;mirobala

Pe

ni cltrml,agarlcl,an .drach. 2.turbith,drac.o. falis gemg, epxthymx,ameos,

Pr

anifi,drach.: .tépera cumn fucco fcariole,fac pllulas in modü prperis,da cum

P

aqua teplda in modumauellanz.

Diatrion pipereon, ualens flomacho

P

ex fngidltatelæfo quem incredibili celeritate emendat, & apoflematu hw

Pr

tmores nephreticos,& quartanos typos,mirifice emedat; Rec. garlophylh,

Zingiberis, folij,amomi, petrofelini,dauci;afari, hyffopi,cyperi,anifiapii,

Pr

P

fifeleiameos,cofti,fpice,an.drach, 4.leucopiperis, &nigri, drach.s. macro

Phyloniü ualet iliofis, fluxuifans

P

plperls,drach 2, mellis quantü fufficit

'guinis de uulua,aborw,egeülone uomitü & fanié curat,fanitatédg cuftodic:

Pr

'Rec. piperis albl,hyofcyamx,ana drach.2o.opíj, drach.1o. terræüglllasæ

Pr

rach.io.croci,drach.s. fplcg,myrrhg,pyrethn,euphorbn,an.exagmm $.

Pn

uel t.cáphorz, fcrup.1. Dlaponcalmpenahs pro folutione,cü (iti, & lo«

machi defe&lone.R facchari,malorà granatorü,uuarü agrefliü;an. drach.

P*

Pr

1 amygdalaru tritarü,unc. 4. cáphorz,fcrup.s.fandali,fpodtj,ana. fcrup z.

P

propria duaporlca fitde malis. pyrxs,c:tonqs,mefpnhs forbls,puluereq;ggrl

tudini coneniente,

Trochifci de fandalis;febribus acutis;fiti nitmize,calo

Y

siepatis, flomachiJingux ficcitati. Rec.rofe,fpodij,& facchari,ana.drach;

;

4..(andali, albxöcrubel,femlms portulaca, fucciliquiritiz , in quamfufum

pfyllium dædrach 1.cum firupo,uel cum fücco przedictarum herbarum,

P

Theodorlton cum nuce mulcata,diuturnis capitis pafflombus uifui ob/

to

fcuro,manixuertigini,lepre,fcabie;, & omni paffione ex melácholia,febrí

ä

bus diuturnis,dolori epatis;fplenis,renü,colicis,podagricis, femoris dolo^

rifchix:menflrua prouocat, X mudat (uffocationé matricis,& eft catarthí

cüfineanguftia; R. aloés,drach.o.agarici,drach. 24.croci,drach.s. rheu/

:barbari, drach 4..afari,treos fcordlon,balfamx,carpobalfaml,,an drach. 4.

t

coflidrach.7.acori, maflichis,gariophylli, cinnamomi,an.drach.c.caffie,

Qf

Q OBESUBRE A

nucís mufcate,caricarü,an.drach.i2,epithymi, drach.18.fpice, drac.c.cha

medreos,drach.8.myrrhae,drach. 2.piperistrium granorü;euphorbijjan,

'drach. 4.íquinàti, drach 2.gétiang drach.amomi fcamonq,ana drach.:8,

Pro dolore capms,öc fluporehemicraneo,utere picra theodoriton, & pxlu

lis cochtis.Sifit (ine flupore,da paulinum,

Pro epilepíia, ueruome & feotomia,da blancam, & diabermis,

Pro flomacho,da picram & triphera noftram , uel magná,aut diateffaron, :

TPro dolore il phylonium;uel deregis potione, poü mxclgatnonem detur

ei Plcra Per dies 10. Íine diagridio, & liberabitur,

l'ro uento/

DE REMED.

ET AEGRIT.

COGNI'7.

20*

:

Prouentofitate Romachi',diafpermaton uel diacyminum,

i

j

Pro epate,dialacca uel diairía,(i fit cum friiditate,

Proepate cum calore,diarhodon uel triafandali,

"]

a

Pro fplene,diacoflum da,

Pro paralyfi,da pilulas de euphorbio & coflo,

»

Protuffecalida,da diapapaueris.

Protuffe Írigida,da diapraffium noflrum,

Progutta,podagra,paralyfi,da pilulas,& benedidt3, uel opopiránoftram,

Promatrice,da diamarearíton,picram & theodoriton

]

,& jtl"l' pherä magná,

Proafmatefrigido,da díafi ulphur,

Pro afmate calido,da diapapaueris

Proangina,diahirundinis,da uel diamoron,uel mithrídatum,

Pro quotidiana cum frigore,& quartana,da mufam, & aliquádo uomitum

moue,

Protertiana,da rubeam.,

Pro fynocho;phlebotomiamutere,

)

Prophrenefi,phlebotomia & clyfleri utere.

s

Prolethargia;theodoriton anacardon.

Pro caufone,trochifcis camphoratis,uel deturoxi,

Pro cardiaca/fi fit cum frigiditate,da diamargariton,

Pro cardiaca fi(it cum calore,da diarhodon,cum mufco factum

Profolatione;da díacodion cum firupo myrtino,

Profolutionehemorrhoidarum,diaco

fin.

Pro uoce,dialacca detur.

Trochifci derofis,caloriflomachi &

þdolori,öc eius apoftematiutiles:R.

rofe,drach.s.liquiritig exagiü 4.melilotifquinanti,chamomilze,an.drach.

4. ma(lichis,carpobalfami;ana.drach.2.fac trochifcos cutm aquarofata.

'Trochifci deberberis profuntepati, flomacho & fpleni ; Kec. berberis,

mafüchis,cucumeris,fpodij,ana.drach.x.rofae,drach.12.da cü fucco mara

thri,uel (cariolg,uel folatri,cum aquain qua cocta funtliquiritia, (quinanti,

fpica,& eupatoriqm.'

Finis,

Deurina

(

COL

"wCONSTANTINI

DE VRINAIS

cl

AFRICANI MED ICIH,

liber compendiofus.fed multa

f

bona comple&ens,

ft

Ís

Deuwrinis.

ch *

l.

ffi

Pa

l

RINA eftaquofitas fanguinis,äfangufne,naturaffoc fá

u ATV

Q

m

-

ciénte,feparata , Ft quia fanguis in epate generatur , ne

l

ARS

:

ceffario perurinam oflenditur, quanta (it virtus naturalis,

[U

uelactio digeflionis n epate, & uenis, & etiam in czeteris

ph

,

t

455

membris,& hoc exillorum affinitate, Per eam etiam paf;

' fiones in uafis urinalibus,& epate exiftentes oflenduntur,

[

e

ficutin renibus & uefica . Demonflratigitur proprieuel fortitudinem epa

n

tis,& uenarum aut paffiones eorum, renum Ícilicet & ueficae , Signatetiam

morbos aliorum membrorum quamuis improprie.ING enim certe pulmo/

nis,epatis,peoris, diaphragmatis, & cieterorum paffiones urinademon:

t?l

fi

flrat.Igitururina uidéda eft,quefit ín no&epoftdigeftionem, Verum quía

in urina tría confiderantur diuerfa, color, liquor, hypoftafis , neceffe eflut

q

aliud color, aliud liquor,aliad hypoftafis oftendat, Alia enim eft caufa colo«

(

ris,&alíaliquoris, &alia hypoflafis . Cum ením in operibus humanis qua

tuor fintqualitates fimplices quatuor complexionum conflitutiuzneceffa

rio duz harü,id efl,calor & frigiditas,faciütin urina colores , & due, id eft,

ficcitas & humiditasliquorem ingroffatü & fübtiliatà , Calor entmfacit rt

beam uel croceáauream uel citrinà, Frigiditas ueroalbam, nigratn, plum

beam,& líuidam.Siccitas quog fu*btülat.Humiditasliquorem ingroffat. Si

igitur calor & humiditas dominátur, urina eritrubea uel aurea propter ca

(

lorem,&eroffa uel fpi[ïg propter humiditatem,& dominari fangurnéoflen

K

dit. Sruerocaliditas,& ficcitas,urina eritrubea uel aurea propter calore, &

clara propter ficcitatem, Vndein cholericis urina fit rubea,& fubtilis. Si au

tem frieiditas & humiditas dominantur, urina eritalba propter frieiditate,

& groffa propter humiditatem . Si autem frigiditas & ficeitas,urina alba &

clara erit, Phlegma igitur urínaalbam & groffam reddit . Cholera uero ni,

$ram, albam & fübtilem facit. Sanguis, rubicundiffímam & groflam. Cho

lera uero rubea,aurea,uel crocei,& (ubtilem . Ioitur fecundü hos quatuor

humores,quatuor funturing colores . Albusenim & groffusfienat phleg^

;ï

ma, Aureus,choleram rubeam.Rubicundiffimus,fanguinem, Nigrü,cho:

leram nigrá. At cholera nfera aliquando album,aliquando nrerü colorem

facit. Sienim frigida eft;facit albii colorem . Siuero calida eft,& ficca, nign.ï

&fpiflum colorem,generabit. Hf funt colores fimplices generatihumori/

bus, Verum humoribus inter fe commixtis,& colores commixti erunt. Mi

Íceantur

DB vVRINIS LIBER,

209 *

Ícentur uero,uel gqualiter,uel ingqualiter , Siomnes gqualitercdmifceätur,

color erit aureus,in fubtilitate,& eroffitudine medíus.Si ingqualiter,etíam

colores econuerfo fient, Verbi gratia:(ifanguis equaliter cá cholera cómi/

Íceatur;fit color rufus & fubtilis , Siautem fanguis choleram excedat, color

fit rubeus,& nomultá fubtilisSi uero cholera fuperabüdet,fitcolor fubru

fus,liquor fubtilis. Quod i phlegma cá cholera tigra comifceatur, 8 com

f

mixtio fit equalis,color erit cinericius,Siauté phlegma fuperet, plutmbeus

t

color apparet,Siautem cholera nigra exuperat, & cholera fit frigida, & fic;

5,

18

ca,color erítliurdus. Stauté eftadufla, color erituiridis.Item fi fangurs cum

hlegmate mifceatur ,& cómixtio eft equalis, color erit citrinus cum groffi

r

tudine , Srauté phlegma (uperat,color fit ut uitellum out , Si autemfanguiä

cum cholera rubea,fit color citrinus, Si quog plus hic dotninatur , fít color

j

croceus uel aureus,Rufus color fit,cü fanguís anifcetur cutn cholera,& funt

Q/

inter rubicundiffimum & citriná, Si plumbeus & ficlinus funt inter album

& nigru"ni*.Sed plumbeus oftendit quod phlegma plüs abundat.Siclinns au

"

tem choleránigram abundare fienat. Si frieiditas magis, & magis abüdet,

li

fiet color liuidus.Quoníam igitur diximus qui hutmores faciunt colores, &

üt

quï'groffiticäm , &etiam fubtilitatem, dicendum eft de unaquag urina quid

lï:gnat,öc fecux?dü coloré,& fecunda groffitudine,& fü;btl"lita/fä hypoflafin,

— þe 4&0 colove,

Cdp.

It

h

Szh

DN

«äw"" 7l

:

Olor albus conuenitcum fubtilitate, quia albedo urinze Ggäat,

Ü

5

nimiam frigidiraté, & nullumáà natura fignat coctionis efle in/

il

|

ceptum, Ideodgy & hiccum fubtili conuenitliquore. Nam faci

d

£5-/) [is efl nature colorem album aliqu.arftulu-ml tingere, quam id

t

quod eft (übtile aliquantulum ingroffare, Priusigxturincfpit natura fuübie

€&tam matertam colo'rare,quäm humorem coquendoturbare , Aliquando

tamenalba egreditur,& oroffa, cum hutmores phlegmaticiad renes defcen

i

dunt,urina ingroffantes , Vrina igiturfi fitin fanis alba & fubtilis, & nimia

Z

frigiditatem oflendit,& defe&ioneth naturalis caloris,cibum dioerentis,&

hocautin epate;autin flomacho,uel in ceteris mebris, Stin epate;color fz,

n

ciei erit liuidus,labra,maxime palpebre cument;epar eft graue , Sraüt calor

naturalisin flomacho deficiat, & ob hocurina alba & fübulis,erauitas & in/

flatio acructatus eíl, & crudus etia flomacho egreditur cibus. Si uero hoc

r

1l

fiatcalore in mebris deficiente,tumet totü corpus, & maximefacies & pe

y

des,& coxa funt debiles. VrinaäB alba &fubcllis, fienat óppilationé;uel dia

beten , Infebre autem acutafignat faturaalienstíone , In morbis diuturnis,

ficut epilepfia;podagra.quartana,& fímilibus,malum. Materíam enim cru

diffimam oflendit,& morbum fore nimis diuturnum. In febre autem acuta

l/

apparens alienatione exiflente,mortem expedtabis, maxime fiin quarta die

f

[.-d

P

appareat,

j

Aio

CONSTANTINI!I

AFRICANIÍ

thà

appareat, antefeptima morietur , Vrina quogheclapides & barenasi ínré

P

nibus effe oflendit,mmaxime fi in anchis pruntus fit,& inpenefit dolor.Vri,

na hzec hydropifim futuram nuntiat, maxime fí i&teritia appareat. Signat

quog cofumpuonem corporis,(i cum febre fitleniac faflidio, Vrina hacc (i

in crifi(icdiu permaneat,membrorum folui fubflantiam fignat , Quod fer,

tur liuorefaciei,& concauitate & ficcitateoculorum,& calore renum atqué

ftomachi. Vrina aquofauniuerfaliter & in fanis,& in egris eft pefïlma,exæ

hi

ptofiinacutafebrepoflquam rubeafuerit,appareatalba & tenuis,& hocin

diecretico nebulain fuperficie calicis apparente.Faec ügnat eorum euafu

Íin

rum,nontamenin breux,öc ahquando raro ahquado tamen bono flgno ape

ln

parente,curatur £ger, i natura faciacerifincum aPo&emate.

7

D

De dlba €» groffa uritia.

Cap.

IIt.

[

i

;

zW

Rinaalba, & eroffa, (iprius fuerit fubtllis , & poflea appareat

MA

A

d

gro[l"arl,bonu,qma morbus determinabitur per apoflema. Vi

»

deas tamen utrü urina exeat fubtilis,& fabtilis maneat,an exeat

z w fubtilispoftea fiat eroffa. Auteroffa exiens,permaneatgroffa,

anpofleafiat fubtilis.Sed fubtilisfiin eadem permanferit qualitate, peffima

tf

eft propter predicta, Si autem fubuilis exiens fiatturbida, fignatnaturam i

h

cepliTe utdidum eüdtgefhonem i in die nuntiamaxime appareat;bonis fv

gnis exiftentibus , Siantem quz exit groffa , permaneat eroffa, oroffam fi^

gnat uentofitatem , & humorum ebullitionem . Quaeft fifit cum febre, &fit

p

gro[ïa ininitio, & gro[ïa permaneat,tlmorem nuntiat,maxime fi pauca efl,

lr

G uirtus debilis . Signat enim hutmnores groffos,& multos,cü igneo calore.

Siaüt exiens groffa, poR paruum tempus fubtilietur, aut eritfortitudine na

8

K

ture, aut deblhtate ipfius inipfam quam ccpit morbi digeflione deficietis,

Quodita difcernitur: Sihoc contingit fortitudine naturze, febris calor iam

ccepit mitigar), & accidentia morbi minui, & uirtus augeri,Si uero contin/

gitdebilitare naturg,econuerfo fcias fieri, Vrina alba & groffa,fi (it cum le^

nifebre,uel diuturno morbo,& in initio morbifcias morbü nimis effe diu^

g

turnutm.Sed tamen fi in dienuntia, uel cretica appareat,& maxime in quar2

to die,ícias morbum per apoflema finiri . Siautem pofl diem creticam ap^

pareat,morbi reciprocatio fit.Si uero primo die cretica appareat, determi/

nabitur morbus cum apoftemate poft auriculas;Fflenim proprium laborio

fe febris , ucdeterminetur cum apoflematibus poft auriculas,& in articulis

orituris , nifí imateria deponaturmferlus &cum urina expellatur. Vrína

groffa & albacum febreleni, longum morbutn oftendit . Cum acuta exi^

flens,uicinum periculum, Oftendit enim morbum effe commixtum ex aca

ta, À cholericamateria, & ex groffa phlegmacica, V rinahec fi putrída Gc,

tala

DEÉ VRI'WNIS LIBER,

P

[7]

thala eftin nephreticis , & in eís

"

qui patiuntur, in hypochondriis ,& épile,

at

Pticis.

Decitrinayuitellita e flaua,

Cap.

IIII

a

i

Ó

T

tU

Ü

»,

x

li trescolores curm elarítate cóueniunt,quía éruditatem fiani,

&

!2

V

j

.»J.

ficant.Si autem urina íncipit infpiffari, falutem fignat , Hij t

(2

l.(? (æ

E

men tres colores differuritinter(e, Flauus enim crudior efl ui,

2569l tellinio. Viitellinus uéro mínus fígnat dcc*o&ione'm,-qüäm citri

f

nus, He camen üring diuturnitatem in febribus enuntíántmorbi,fi febres

funtlenes.In acutis uero,malum. T'imendam uero ne moríatur ante flati,

,

In epilepticísautem, & paraliticis,bonze.Similiter autem in frigidis morbis

apparentes.In fanfs quoqguebonze,In xgris malg,& maximein calidis,mul

£o peiores Ín acutis.

Deurinaigtea uel auréd.

Cap.

Vs

LEU

,l

:

13

», "m

E ^

ä

|

Gmnea urinauel aurea quia ffzmper cutb clarffate,cöuenif; SOnä

j

b

L

Á

fecundü colorem,non tamen perfedte bonaquiaoffenditnor

z*

Ra

ä

^ (

dumbeneoperatam effe naturam, fecundü fubflati quía fubti

lis. Sciendum tamen quia unaquag urina, fiue in fano, fiue in.

infirmo,fecundum cóplexionem

propriam & naturam exiflens,bona.Ma,

la uero,ft econtrario fuerit. Nam alba,& fubtilis in puero,iuuene, terunanti

1]

bus,laborantibus,& cholericis & fanguineis morbis exiftens, mala.In feni,

i

bus,& mulieribus non mala.

Similiter flaua,uitellina,& citrína,in predictis

;

pallionibus cholericis,&fanguineismala,quáuis mínus quàm alba &fübri«

üis.In frieidiffimis autem tmorbis non adeb tnala , Aurea uero croceain fan

guineis paflionibus,utfynocho,pleureft, & phrenefi,mala,[n cholericis ue

ro& phlegmaticis morbis bona , Hacenitn urina dominari choletatn fj

gnat, Sitamen diufic pernaneat,fecundü colore, & fubtilitatem, & nó hy,

oílafim habeat,defectionem ultrtetis fignat. [&teritia tamen fi appareat,eft

bona. Hizcetiam urina (i cum phrenefi fit;peffima eft,& maxime fifit cum

dolorecapitis,fienat choleram nimis abandare . [n fpleneticis quog mala,

& maxime (i nebula fit in ea nigra, Signat enim fplenem ex choler; iüncenía,

De urittd rubicun?h]?:ïhd.

Cd Vh

z.

l

s

/.

|

Rinarubicandiffiaturbida effneceffarío , Signat enitn nati^

f(ramdominariindeco&tione,& fecundum colotem,& fecundá

j liquoré. Signat & fanguinem domilari . Quod (i (it fübrilis,ex

P.

comixtioriefit cholerg rubez,& hec talis fignatdolorem in cz

pite & alienationé , Sed przedictaurina rubea & turbida, fionatoroffum fan

guin&in uafis epatis, & uenis , [deoGyfienat,pleurefim, dolorépedtoris, tut

-

8 4

fim,

312

CONSTANTINI AFRICANMI

fim & phrenefim, uelfignat anginam., Prauideas tamenutrum grofïïties

huíus urínzefit ex natura, uel ex incenfronefanguinis , Nam fi groffiæies fit

cum hypoflafi & maximealba, & bonis fignisapparentibus,bonum. Sipnat

enim hoc effeexa&tione naturg.Siautem fitcum tnalis fipnis, ficutafperita

te & nigredinelingue,tremore cordis,dolore hypochondriæ,uigili]'s,ah'ö)

ueï!

natione,fionat turbiditaté non effe ex a&ione naturze , fedexnimia aduflio;

foti

ne, & eft fienum malum, maxime fipauca fit, Virina fifit rubea, &groffa,

p

M

$

t multa in febriacuta,bonü , maxime fitcum multa hypoftafi, Febris enim

gi

diffoluitur, & maxitme fi cceperit (ubtilíari, & hoc in cretico die. Vrina rubi

dio

cundiffima,cum ileo,peffima , Vrinarubea & eroffa,quae non dlarificatur;

m

cum doloreaurium,& fürditate,& capitis dolore,& tenfura hypochondrio

AT

rum,icteritiam,antefeptimü diem nuntíat,& tamen peffima. Si tamen fb

Io

tilis fiat,& habethypoflaíim obícuram,mentis alienationem oflendit. Vri

Xit

narofea,& eroffa, (ifitparuain hydropifimortem nuntiat, V rina clarade^

f

bet effe naturaliter.Ideog;etiam haec que groffa efllonpum morbü demon

lon

flrat;crudiortamen eftíubtilis.In ea enim qu&eeroffa eft, tempus eft neceb

qll«

farium,ut fübtilietper totum.In fubtili uero, longius tempus fit neceffariu;

fiubi primo commifceatur & bulliat,turbetur, & oroffa efficiatur ; Deinde

[

&

fubültetur,& clarificetur, Vrina qug temperamento funtuicing, ficut aurea

fiü

uel rufa, Hij enim colores '(ïgnificant natura conuenientes actiones eífe,

n

&inde colores & ll'quof.r'e,s*:uicini funt temperamento,

UE

Deuritd ni'grda þdu&dQ

Cap.

v

e

22722

MT

gl

Rina hfgra & pau&a in acuta fäbre,mortalis. Vrina tigra in fe/

brequartana,folutionem morbi fignat maxime n flatu . Vrina

p

4

D

nigrain mulieribus quibus ablata funt menftrua bonum. In cze

terísautem paffionibus maxime acutis,malum, Vrina entm nt/

q

orain acutismorbisfpafmü fienat , Siautem fit cum alienatione & faflidio,

&

mortem nütiat. Vrina hecin Pleuf&fï,mortalis. Vrinaheccum febre acuta

& hypoftafinon apparente,fimiliter fifit cum febre & anhelitu,& fudorein

l

pectore,mortalis, Vrrma quog; hec mortalis eft in omnibus paífionibus,ex/

b

4

E

ceptis quartanis,& in quibus ceffata

1

fung ih;nürua,, öc infpleneticis,& qui

Í

bqs dolor in pe&ore.

De urina uiridi * gro]]&.

Cáp.

VIIE.

ä

A:

R

rina uiridiscum groffitudine conuenit, Hec incenfion

É [ïgnäb

l

INS

Si igitur fit cufh febreleni,confumptionemfignat corporis . Si

D

f

L

tcum acuta febre, alienationem oftendit, Vrinahgc cum fe

ä!üï é

223

T ]

;

b

k

igida.

re acn;a,figna; fggfm?mimäätimä fiextrema fintfr

Dehypor

215

DEB VRINIS LIBER

i

:

De bypo]ïþd]ïlaüs.v

CdP Ld

IX

;

*

EL EERD

j llt

M.

E 5

Y poflafís confideratur,aut fecundum locuim ín quo eft, autfe

at

x

J5

*

E

tT

1

cundum colorem,autformam,autlecundü tempus in quo de:

t

—

w

$,

E

z

3

AE

2

betapparere-Secandum locum, quia uel in fumino caliceappa

Jv]

3

ais ORE

ret,uel in medio,uelin fundo.Secundü colorem,quiía uel alba;

lo

uel nigrauel rubea. Secundum formam,qura aut continua,aut diuuKa,aüt

h;

rotüda,uelaliter exiflens. Secundü tépus, quia abinitio morbi apparet; uel

If

in cretico die,uel in alíjs temporibus . Si igitur hypoftafis fitalba,& tamen

b

ubinebulofa, fignïficat naturà incepiffe materià coquere . Si autemin me;

I

dio fit,oflenditnaturam medie decoxiffe materia, In fundo exiflens, totari

iU

materiam eífe decoctam oflendit,maxime fifit leuis,-a'lba,Jconiun&a,pinea',/

b

& incretíco die,& urina fitrufa. Sedtamen non in omnitépore, neceodem

modo oflédit naturam effe debilem,& in digeflione morbi deficere, & m

ieo

xime fifitininitio, Hypoftafis qug eft n íummo calicis,& eftquafi nebulo/

J

fa,& efl rufa, autaurea; acumen morbinuntiat, S1auté grpffa quafi faria,

Áj

longum morbum nütiat. INiera,alienationem , Nebula nigra in périodicis

Ü

quartanam futuram nütiat.In quartana exiflens,coctione iam fieri incipien

i

te,quartana foluitur, Hypoüa'fis citrina uel aurea,nimium calorem lïgnat,

2

& morbum effepeffimum. Rubea,fanguineam,& eoapulatam materiam,

E

nuntíat, & morbum diuturnü, non efl tamen mortalis,nifi mala figna affue

rint, Hypofla(is liuida frigiditatem nuntiat nitniam , & uirtus cum pra»

mortua,maxime fignis malis exi(lentibus cum ea, Hypoüafis nigra peior

efLomnibus,& magis mortem fienat,uel enítm nimiam incéftonem, uel Íri

giditatem nütiat,'ifferttamen À fe ipfa.INam ea quz calorem fïgnat,prius

purpurea,uel uiridea,uel fulphurea eíl, deinde nigra.Cum auté frigiditatä

nuntiat, prius eratliuida, uel plumbea , deinde niera. Hypofla(is quze eft

[/

ua(i fimila ,uel ecià ucfarina orobi,pe[ïïmaeü,quiä incenfionégroffi phleeg

matis,& diuifionem carnium fignat , Calor enim acutus diffoluit carnem,

eamGdeficcat & facit eam quafi (imilá, Hgc in dinturna febre laudabilibus

tamen fignis exiflentibus,(ipnat febré determinariper apoflemata.Si enim

apparente apoflemate in eadeim qualitate permaneat,mortem nuntiat, ma

ximefiguis in urina,& in ceteris,peífimis apparétibus. Hypgüafis multa,

g

fi febris efl cótínua,& febris eodem modo maneat,confumptionem frevat,

Hypoftafis quafi fanguis,uel fantes,morbum diuturnum oflendit. Hiypo

flafts farfurea uefice paffioné nuntiat. Hypoftafis multa & rubea,cum lau

dabili liquorein nütio die,appgrens,febrem diffolui fionat. Hypoflafis na

l

zuralis fadore,& motu pe&toris,hypochondrigdolore;& tumorem fignat.

tionem

Hypoüafis fcintillata peior efl,quàm ea quae efi quafi farina.Diffolu

enim membrorum folidorum & fruflratim inciforum nuntiat, Eiypoflafis

furfurea

Ó

-

AFRIC.

LIPB.

DE VRIN.

214.

CONST ANT,

furfurea eft peior,quäm Ícintillata,quia excoriari uenas & ueficà nuntiat.

Harenain fundo uring,lapidem in renibus ueluefíca nuntiat,quía fecun

dumcolorem quem habet,eft materia eius:albaenim ex phlegmate,rufaex

cholera nigra,ex melancholia,uel ex aduftione efl fanguinis, 51 infundo ua

fis urinz , fanies fuerit, fignat uulnerain inflrutmnentis effe urinze, uel in ali^

quo fupertorum membrorum.Cum autetn deuulneribus eftinflramento,

rum urinz, fcias urinameffe cum fanie mixtam,& uulnera effe adfanàdum

duriora,Si defuperioribus uulneribus fanies uenerit, non continue, fed alt/

quando fluit,aliquando non . Squame,uel quafi panniculi cumn urina exeun

j

tes & putentes, uulnera in ueficaeíTe demonflrant.Sanies cum lenihypofta

É

fiexiens,apoflema notat in uefica efle maturatü . Differcautem (2

nies,ab hypoflafi alba : aníes enim fectet, hypoflafis auté

q

X

nófatet.Similiter autem & phlegma fi ad uefica

x

defcendatnó factet.His paucis recte i,

;tic

sellectis de urina, reliqua à periz

[

to facile Percipiuntur.

le

W

: Einis de qrina libri,

Pl

[

j

j

|

——

ä

SeCONSTANTINI

X

AFRICANI MEDICI DE STOM A

t

chi naturalibus & nonnaturalibus affectio,

/

nibusliber uereaureus.

3

)

EO

LFANO reuerédiffimo Salerhftang eccefig archiprefi

5 li, Coflantinus Africanus Caffine(is debitze fübiedtionis

j

obfequium. Tug fanctitatis altitudini, dilediffime pater,

[j

*

2

* cöfitgor »quontá tanta pufillamitatis inertia hactenus fui

YES

E3

coa&us, ut tam uenerabili domino mihifepiffime de flo

mnacho marmuranti, nullum medicinz fubfidia,fiue ali

quod utilitatiscon

filiaofferré.Idcirco huius culpetemeritatémagnoanimi

aduerfionisref, pectu confiderans,bunc libellü de multis & elegátioribus am

tiquoru dictis tue caufa fanitatis cófcripfi, & (üb tuo nominein publicum

zedidi. Omnia etentm antiquord uolumina fumma inquifitionis cura per».

'legi,hþrum tamen ftomacht;proprium nullo modo inuenirí potui,fed in di

uerfis diuerías ftomachidifputationesfparfim reperij. Quodultra modum

miror, quod antiqui detam nobili ac príncipali mébro, hoc eft ftomacho,

gipropriü librum non com pofuerunt.INam etus actio toti corporieft neceífa

ria,& coueniens,& per eum otnnía corporis mebrarobufla cofiflunt,dum

in fanitate permanet,& ecotrarío debilitantur dum ipfe aliquá paffus fuerit

«gritudiné . Hac igitur de caufa tuz fan&titatis dignitas, & mez feruitutis

debitum, adeb meum animum maenocharitatisamore percufferüt,utex

cellentiffiwio fatisfactione fludio ueiba, quæ' im libris antiquorum fparfíim

fuerant, colleoerim , & multa rationis inueftigatione librü curiofe ordina^

tun tibicompofuerim. Quod & feci,

gt fuperioris culpae ueniam tua indul.

gentia confequi ualeam. .

De compofitiottc floiacbi.

Cap

Í

7

42j

.

X

|Portet nos intelligere quia prima actionaturg quefitin corpo)

|

(dé- *

gx

re,agitur in (lomacho, id eft,digeflio cibi, cui uidelicet actioni

EE

os eft miniflrans.In eo enim cibus mafticatur,& flomacho diri

!?,

E—1

LE

u

H

itur. Vnde flomachus dirigit eà caufa fug neceffitatis . Quo

nimirum digefto,& in ptifane fimilitudinem cóuerfo, quod be propriü eft

fumit, dirigit, & mutatin fuam naturá ; Reliquum uero expellit per aditum

inferioris fui oris , Duo enim ora habet,unum fifperius meri iun&tum.alte^

ruminferius per quodfex cibi ad inteflina defcédit, Quam utícy fuperflaita/

tem licet(lomachus expellat;alijstamen membris eflnutrimentum .Sedfio,

machusno ad hoc:e,am eijcità fe;ut cetera nutriat membra.l Sed quia fibi fia

PPrHu am(

936

CONSTANTINI

AFRICANI

poG

Buam effe exiflimatur , Perinde quidam antiqui dixerunt neceffaríam fore

fic

omnibus membris fanitatem flomachi, (ugdy actionis perfe&ione , Galen.

(ito

iterü dixit: Stomachus efl cella n medio corporis pofita, &inftrumentum

t

conditum addigerendos cibos.Sed camen cóuenitnos Ícire,quia eiuseffen

tis.

gia efl neruofa,cuius natura eft frigida, & ficca.Caputuero flomachireuera

neruofum, propter utrüg; magnüneruum Xcerebro fibicollatum, ut eifen^

fum preftet,unde fitdefiderium cibi & potus . Inferiora uero ftomachi funt

j

carnofa,naturam carnis habentia,in quibus fit cibi dfgeflio,eiusä; fucciex»

pulíio ad epar.Propterea hac flomachipars cum noferuauerit u curfum

naturalem,fit caufa fug malae digeüionis.StOm achus autem efl fub pedore

& corde locatus : flatenim intra epar & fplen. INam epar eft eriunétà in de^

f

xtrolatere,fplenuero in finiflro, In cuius parte inferiore íuntueng non tnul

u

tx, 5 in oretamen fuo pauciores. Qui propter frigiditatem fuae neruoftta/

fe

tis,necefTe eft utin fua calefiat effentia,ut cibo adeum uenienti calefactio trt

u

buatur,& propter hoceum epar circüdat,& comprehedit eum cum omni

(l

bus fuis quingy frufus, ut calefaciatillum cum fuo calore , Splen uero iMint,

]

flra parte eicalorem tribuit, Vnde in eo coquitur cibus cum calore quem fü

1ne

mitab epate,& fplene.& cordisfolliculis Ipfe enim effentialiter,nullum ca

r

lorem habet,quia eft neruof fubflantize, frigidam & fíccam naturá haben

MK

tis.Solusetiam epatis calor fufficeretfibt, fed iun&o cxterorü membrorum

&

calore,utiliorem flomachus operatur digeftionem., Fortna quod flomachi

rotunda eflinferius,& aliquátulum longa.Rotunda,ut fit impaffibilis. Lon

gitas& magnitudo ei funtneceffaria,ur pcmt fe extenderein fufcipienda ci

[r

borum,& potus copía. Sic eflforma flomachi.Cuius a&ionem,ut dixi,de/

cet tüc intelliei, cü fuerit omnino fanus,& in fua permáferituirtute. Sedeo

infirmato,& à fua ualetudine remoto, & in coquendis cibis defecto, &ali,

5

i

mentis ab eo crudis & indigeflis defcendentibus, & cum phlegmate uolurz

tatem & pun&uram cum arfura faciétibus,lefio & nocumenti actio omni»

?1:

bus corporismembris tribuitur . Videmus enim propter ftomachidolore,

cephaleam,hemicraneam, uertiginem,fomnum in auribus,oculorü obfew

rirates,fyncopin,ca.rdiacä,öc alia multa accidétia,& diuerfa generari.Proin

E

dequi fanitatem uoluntobtinere;antea omnianeceffe eft ut fludiü habeant

de anitate flomachi,Idcirco quidam antiqui dicunt;Quicung uoluntíaam

cu(toire fanitaté,in initio tncolumitatem flomachi praz omnibus cuflodia/

tur,quia nullo modo * cibis funt abftinendi,cum ftomachus (umma neceffi

tatis ratione appetieritcibum ,neg plus fant alimenta accipienda, quàm na

tara ualeactolerare, Vnd8 plato:Oportet eos,inquit, qui fanitatem cuftodi

ä

re deliderat, ut membratocius corporis particulariter fciant;id eft, neruos,

offa renes,lacertos,medullas,carnem,& fitnilía,& fciant quia horum com

politio noneft equalis, Vnumquodgjenim membrum,primam habet com

pofitionem,

DE STOMACH,

AFFECTION.

217

ore

jm

pofitionem . Membraetíam compofita fimili tnodo inter fe funt diffimoilia,.

Um

ficutcerebrum,cor,epar,pulmo & fplen,quia hec diuerfantur ín fuicom po

fitione. Qux membra fapiensuir in fuanatura & compofitione regerepo»

n

teílconfulto flomachi regimine,quoniam eftfundamentum totíus Cofpo/

Wa

ey

tis.Quo n fanitate cuftodito,omniá merbra in fanítate c'on[xft-unt'.-,

It

Decaufa dppetitiue uirtutis.

Cap;

Il

at À

E

»

Ppetfws' eftfenfus flomachi,paupertatem cibí Gntfens;& pul^

i

B

)

fationem fuarum uenarum.Quia fineomniambieuitate intel/

Je

Hs

'*:.

ä

*

J'l»

æyä À

LY

ltoimus aére corpus extrinfecus percutiente,membra diffolui;

le

u

cuti fcilicet propinqua,id eft, carnem & lacertos . Qu ítaque

membra inanita humores attrahuntà uenis fibi propinquís . Quae iteram

u

uenz fiinanitionem habuerint,humeótationem fibiallicit,ab his quae funt

t

retmotiores , Hisnitnirum extenutatis,neceffe efl uchis humiditas ab epate

ny

ueniat.Epar auté iam inanitum,liquorem àuenis inter flomachutn & fe exi

mll)

flentibusattrahit, His demum euacuatis, flomachus fentit pul(ationem, &

f

inanitionem earum,qui fenfus appetitus nücupatur, V nde ad hoc cibus eft

[*]

neceffarius,ac utilis,ut quod diffolutü eflà membris,eo fubueniente reftaw

Fn/

retur,À corpus in fua fanitate inteprum permaneat. Vnde Ariflot. Cibus,

m

inquit,non eft aliud nifí mutatio & couerfio alterius retin alterá rem, 1d eft,

Wi

cóueríto cibi in corpus accipiétis, Sed caufa flabilitatis appetitus,triplex eft:

ol

Prímafenfus in ore(tomachi exifens.Secádauirtus defideratiua,qug eft in

T«

membris fuum conuenibile;ac nutrimentü defiderans, qug maxime in epà

i

teconílat & uenis. Tertia eftinanitio que fit propter diffolutione fupra me

20

moratam , Galenus in quibuídam libris, cauías appetitus quing effe dixit;

l/

Vnam caufam alterius effe,& alteram alterius.Prima eftdiffolutio humidi/

n

tatís membrorum per poros, Secunda, naturale defideriu in membris per/

l/

manés,ea cogens cibos appetere. Tertia eíl flomachi expreffio,& eius paf/

$

fio facta propter meferaica eum fugoétia, Quartafenfus eft flomachi,fuam

lV

inanitionem & cibi pauperiem fenties, Quuinta,uirtus naturalis defiderium

If

cibi generás, Curus cauía humores funtmelancholici;à fplenefemper ad os

nt

flomachi fluentes.Quibus humoribus neruum flomachi pungentibus ap^

petitusilico irritatur. Galen-inquit;iterum in libro de accidenti]sintitulato:

Virtus appetitiua copofita eflde animali actione,id eft;fenfu, & duabusna

Pu

f

turalibus,id efl, inanitione corporis, & attractione humoris membrorum,

[

maxime epatis & uenarum, Dixit etiam in commentarijs fuper libros Flip

pocratis Epidemiorü : Defiderid appetitus neqaiuimus abfolute difcerne;

d

re,an fitdeanimali;feu de naturaliactione,quia eft copofitus de utrog;, quia

ws,

fenfus quieftcaufafamis n pertinet foli animatze uirtuti, fed etíam naturali

:jutrimentum «corporiminiüraqfi..

T LR fyncoþi

"

E

CONSTANTINI AFRICANÍ

H

[

pe [oncopi e» cardiaca que fit propter colligantiam [lomachi &v cordis.

Cap.

di

um

À

Yncopin impoffibile eft generari corde non patiente , Syn'co'»j

[

xf

pis iterü feu cardiaca, & fi fiunt propter osflomachi,eas camen

t

NU

4 crearenon creditur,nifi cor & arterie copatiantur, propter col

lr

255 lioantíam quam cum flomacho habent, Cor etenitm cópatitur

d

flomachopatiente,maximefi ín frigidiore parte paflus fuerit . Vinde fepe fi

uidemus eosqui de fyncopi morbormoleüant',fp"ontaneæ uomere,autcum

fr

uirtutealicuius medicine, fíne ambiguitate alicuius reiad priftinam redeüt

lt

fanitatem.Similiter & flomachus patitur propter paffionem cordis,caufa ui

D

Cinitatis & colligantig eorum, & propter parvitatem caloris,digerere cibos

adiuuantis. Sed tamen nonomnis paffio que eftin ore flomachr, neceffario

Ü

à

ogenerat fyncopin,ö( cardiacam.Syncopis enim flomacho xgrotante gei.ie'

A

rata,quatuor modis fit: Vno,cum flomachus dolorem nimium habuerit,

h

Secundo.fi eius fenfus acutusfuerit. Tertio,propter defectionem arteriarii,

que (unt inore ftomachi ; unde ipfefacile patitur. Quarto,propter defectto

ü

nem cordis,quia cor cito egrotatur, Vnde Galenus fuper Fpidemiíarumli/

f

bros; Ore,inquit,flomachi cü extraneo calore calefacto, & mores etusqui

b

atitur ilico corrápuntur,& fit pattens iracunduscaufa egritudinis qua mo

j

j

€

(latur id eft,caloris n ore flomachiaugmétati. Hocetiam membrum ha

bet propriétatem cómutandiuitia animae ad fuam complexionem , ut eum

qui frigidae naturg fuerit,facíat effe pigrum & tardum ad imelligenduni,öä

calidiflimam cöpl.ekfonem habentibus,preftat audaciam &iracundiam,

Depaj?ïonc cerebri «v epatis ex caufa ftomachi.

Cap.

1I1I.

i

Erebrum colligantia cutn ore habet flomachi, propter nerixos

!

uos mandat flomacho . Epar edam & uenæ,colligätiam cum

j

v

flomacho habent,quia cibus per uenas a (tomacho , illis mini^

1N Z

(lratur , Vnde neceffitas expetit, ut cerebrum & epar propter

flomachü patiátur,& flomachus fimiliter cozzgrotetur, propter cerebrum

P BIN M LA —

& epar.Cerebrü enim patitur propter os flomachr,quia fumus ab eo a3 ce

rebrumafcendit. Stomachus quoq infirmatur, ex eo quod àcerebro adiL

lum defcendit, V nde Hippocrates in aphorifmis:Quibu(cung cerebrü fur

fum cóuertitur,neceffe efl;febrem fellisq; uomitum füperuenire, Gaalen.fur

per hocait: Vomitü pauitur flomachus propter colligantiá neruorü, maxt/

meos flomachi, INam in os flomachidecerebro defcédunt duo magniner

ui. Cholera etíà femper afceditin os flomachi cum nimium patitur dolore;

auttriflitiam,aut defectiohem. Membra enim cum defectione habuerint,

fluent ad ea fuperfluitates humorü ex membris et uicinantibus, maximefi

fuerint cholerici,& aquofi,& fubtiles, Similiter & epar patitur propter flo

ecnon

machü,c

t

-

um cibu?j non proutoportet digeftum fibimandaueric, IN

edain

——

DE STOMACH. A-;'-P. FEGTION..

219

etiamflómachus propter epar patitur,cü defe&tü fuerit in attrah&do, fecun

Q

dun? quod oportet;aut cü infrigidatur; Vnde flomachus digeflioné ut con

[l

tol

uenit nequit peragere. Paffiones qua naícütur Incerebro propter collioan/

tiam orisflomachi,funtalienatio,ftupor, obliuio,melácholia;cephalea;epi

tüy

lepfia,uertigo. V niuerfaliter auté díco animaletm patiactionemore floma

di

n

chí infirmante, Vnde Galen. Mentis;ait,alienatio propter paífioné oris flo

machifacta,quatuer modis fit;aut enimpropter nimiu doloré, aut propter

i

fenfümacutum,uelquia uterg neruusflomachi naturaliter;feu accidenta/

lu

literefl defe&us,& acutü habetfenfum : autquia cerebrum naturaliter,,aut

accidentaliter eíLdefe&tum,unde uelociter patiat. Ceteras uero eeritudines

(Q

quas cerebrü diximus patí propter os flomachi, non fit ni(i propter fumos

Q

aícendétes ab oreflotnachi ad eum, Vinde Galenus:Dolor inquit;capitis,

If

affidueaffuefa&us abfq ulla caufa manifefla;neceffe eftutfit propter acutos

Ü

humoresin ftomacho coadunatos,Dixit iterutn: INon eft mtrüm fi corpüs

10

multis afflioitur paffionibus propter (lomachi doloré: Membra enim prin

l

cipalíaeo doloréhabente, codolent, & paffionem fi habuerit,copatiuntar,

M

ficut cor,cerebrum,epar & matrix. Iuuamétumergo flomachi icut omni

10

bus mébris uniuerfaliter prodefl, ficetià eius nocumentü omnibus nocet,

y

Sufficitquantum difputauimus de colligantia flomachí cum principalibus

membris,öc partibus,& paffione quam ipfa pro flomacho patiuntür,

De quatuor wriutibus ttaturalibus.

Cdpc

Ys

1—

g*-

,ha«

Vatuor fant uirtates naturales id efl;appetitiua,contentiua,di

E3

s

s

ge'&iua,&exggl(iüa:quæ omnibus membris paruis & magnis

É infunt.F-ias ettam omniaterrz nafcentiain fe cotinent , Sed ta,

-

men flomachá, & epar,plus &fortius cxcteris has haberecredi

V

mus, quia

ceteracorporis membra habéthas uirtutes ad nutrimentum fui..

Stomachus uero & epar nó folum utfe nutríát,fed ut cgteris membrisadiw

torium accomodent,ut diximus . Sedantiqui difcordatin difputatione ha,

2

rutm uírtutü , Quidá eníim dicüt,appetitiui calid effe & ficcam, quam igni

affimilauerunt, Dicunt etiáignem & folem naturaliter attrahendo rerum

r

humiditatem,cutn fua ficcitate & calore deficcare.Virtutem autetn coten^

j/

tiuá aiuntfrigide &ficce complexioniseffe , quiacoftrictio & expreffio non

fiunt nifi cum frigido & ficco . Digeftinauero affirmát effe calidà & humt

|/

dam.Dicütenim digeflionis a&tionem effeliquefa&tiua, & fubtiliatiua dige

rendarumrerum, Aiuntetiam huicuirtuti nullam qualitaté effe cogruam,

nifi calida & humidà. Cuia caliditas czeteris quélitatibus dignior & fortior

i

eftin rerum actione,& mutatione.Humiditas uero fuit neceffaríaquía hw

j

mefadtiua eft & confolidatiua, & cito affimilandarum rerum affimilatiua,id

ndis; omnis eniti

eft , cibiin corpore fufq' pientis , Elt& fimilis cíbis nutrie

Tzv

cibus

220

CONSTANTINI AERICANI

t

cibus eft humidus. Rurfus quia omnía corpora que digeflionicito fatmulart

d

tur,necefle eftut (inthumida . Dignior ergo cxteris qualitatibus in perfe»

h

&ione actionis,& rerü couerftone,id efl,conuertendis cibfs,eisälg membró:

rum naturis ammilandis,digeüiua uirtus effe intglligif. Quia appetitiua nil

PI'C

PC[

aliud facere uidetur,nifi cibaría cibádis attrahere . Cotentiua uero continet

t

ea aliquo téporis fpacio,donec dïgeïïiua totam fuamin ets Cöpleuerit'a'&io;4

nem, Expulíiua aut&expellit fece,& fuperfluitaté ciborü;quze digefliuze in

cogrue& nonecelfarie effe uidebátur, Cuius cóplexio frigida eft,& humi^

da.Humiditas enim quia eftlubricatiua, ciborü fecetn fua lubricitate facile

expellit. Fn'gitudo uero metmbra exprimit,ut fex in eis cotenta uirtute faze

i

:

expreffionis expulfaprofiliat.Sed quidá medici dicütexpulfiua friidáeffe,

&ficcá.Quorü diétio palàm uidetur effe falíiffima, quia crediderunt expulfi

uam & cótentiuam effeunius naturg,quarum actiones funt diuerfe, & ut ita

bu

dicam,cótrarie, Gaal.uero dixit,appetitiuá & cotentiuam atg expulfiui ne»

gll

[

ceffario calide & ficce effe cóplexionis, Vnde cótra ceteros philofophos, ui

detur effe caufa huius ínt&tionis.In digefliua tamen cüeis cócordat,eam di

hi

cens calida & bumida coplexionem habere.lnquit enim uirtutibus illis calo

ge

rem efeneceffariáiquia caufa caloris eft motus. Appetitiuátamen dixiteffe

d

calidioré,quia nó folutm ei motio eft neceffaria,fed etiam attra&tio.Conten

ü

d

tiua aüt & expulfiua, neceffeefl ut minus (int calidae, quàm appetitiua;quia

calor no eít eis coueniens , nifi ut fínt mobiles, fed ficcitas illis fit neceffaria.

Motus enim earü cü fitlocalis, neceffitas expetit, u: fit inloco flabilis , eius

üabilftas, nó potefi fierrabfay (iccitate , Idcirco his tribus uirtutibus ficcitas

efloportuna.Cótentiug tamen pluseftneceffaria,quia fug a&tionis tépus eft

:E

longü,cui calor nó multus,fed moderatefit cóueniens, Digefliug aütcalor

!

& humiditas prout diximus,funtneceffaria, Fxpulfiuá uero neceffe efthabe

recaloré & ficcitaté moderate.Breue enim efltepus fue actionis . Sed frigi,

ditate teflat Gial.nullia&ioninaturali effe neceffarra,fed nociua, & utita di

:gll

cam mortiferam,neq; cibum in naturá corporis conuertit, (ed in contrariü.

Propter hzecuirtus omnisnaturalisin fenibus eft defecta propter frigidita

t:

tem,& ficcitate eorü coplexionibus dominantes , Hec fuit intentio Gialeni

quam crediderunt,ut te[hnturq fapientes,phyfici & philofophi,

De pdfsionibus uniufcuiufa; b;trum,v' prius de appetitia.

Cap. VI.

J

-

h

:d x

Naqueq uirtututm fuperiorü tribus modis patitur: Aut enim

N

s

C XNS

s

j

actio etus eritablata, auttninuta, autin tnalam actioné mutata,

*

:

^«*

I

Appetitiue erSo actio aut deficit, ut flomachus nihil appetere

—Ó—À

de(ideret,& nuncupatur mollificatio flomachi. Autdefectaut

non attrahatnifi longotépore, & angu[ïiofo dolore,ficututdemus ininitio

mqllificati flomachi ; aut cibüattrahicnon fecundü quod oportet,ficucfi at

traxerig

ÉB

D.E- STOM AC t

'AFFECTION.-

221

n

tï*ääærlt cum fpafmoy;& utdlatxonc,öc tremore., Quæ paffio aut de mala fit

f

cóplexione,& magne efl quanitatissomnino appetitü defi :Mem ampuütans.,

Q

nl

Aut non magriz fuerit quantitatis,& actionemappetitiue minutt , Aut fit;

propter officialé morbum, ficutapoftema : autfuperfluitatem carnis,uiam.

t

per quam cibus trahitur obturantem. Qug i extoto aditü oppllant,appetu

I

ln

tum auferunt/fiuero in parte,minuunt,

"

Depaffiotte contentiue uirtutis.

Caps

V1l

n

le

iE

*

Ontentiuam aüttripliciter debemus pati ; Aut enitm eiusactio.

ia

$]

E

amputat,ut flomachus cibü fumere, fiue continere ncqueat,(u

t

cut uidemus fieri in lientería, Aut mmuxf,culus minoratio eít

h

9 duplex, Aut ftomachi fübflátia cibiomnino non círcundat,ut

"

interíe &cibá aliquod uacuitatis remaneat fpaciü . Cuius paffionis caufa ra

Ü

gxtus, autinflatio oritur,aut utrunng. Autenim neqult tito temporis inter/

il

uallo cotinere,quouíg; dlgefhua TET cópleuerit a&xonem,qula tempus cóti

j

nendi ciba,debeteffe fimile cépori digerendi. Quod quia diffimile eifuerit,

generat paffioné,id eft,indipeftibilitate. Vndenecefle efl uthác paffxonem

fe

duoaccidentia fequun€ idefl;cita ege(lionisexpulfto;& no parua nutrímen

tipenuría,& continua egeflionis liquiditas, Aut corrüpitur cibus in floma;

4

cho,unde fástor ín egeflione generat, & aliquádo uétofitas, uel copunctio,

l,

uel utrüqy, Aut (lomachus cibü circüdat,fed nó (ecundü quod oporet, quia

eft cum fpafmo,ueltitillatione,uel tremore, Vnde Gaal. inlibro de accidenti

$

& morbo:Cü,inquit;difputauero de mutatione cótentiug uirtutis,oflédam

tibi qualiter hác paffionem certificare ualeas. Quia cum cibü accipies, negs

in (lomacho aliquam fentiesinflationem, neg; pun&tioné,aut rugitum;uel

titilatione, fiue (ingultà,fed anguíliam &labore, qug tibi incofueta fuerát

l

grauitaté etiam atqp fatigatione,& defideriü ru&andi,feu expellendi ea qug

/

funtin (lomacho,& aliquádo accidit fpiritus anguflia;ut eam nequeas fufti,

nere, certiffime nofcas,quía ftomachus:cibum circüdat,fed non fecundum

quodoportet,quxa contineteum cum tremore & fpafmo.

De pafitone digeftiue uirtutis.

Cap.

VIIL

us

p i

äf,;;

Ioefliua uero uirtustribusmodis patit; Aut enitn eius actio eft

Aä

M

(

ablata,ut cibum pemws mutare nequeat , quod fit exfrigidita/

51

£

Ite dominante: Aut minuitur, ut mutet & cibum affimilet cor^

1

A €^

eS

zl RORT Bo

pon fed tamen pofl longum tempus & cutm quadam duritia,

quod cognominatur pigritia dlgekaoms,quæ paff opropter frigiditatéfit,

fedtamen noex magna : Aut cibum immutat, non fecund quod oportet,

uemadmodutm in acetofitatem,fi caufa eius f'ngldltas fuerit : aut n fumofi

&atem,(i caufa fuerit qalor,quod mala dieeílio dicitur.

1 3

De paffione

222

CONSTANTINI

AFRICANÁÍ

De paftiotte expulfie uirtutis.

Cap.

IX.

pt

E

| Xpulfiua ueroautomnino defecta ut nihilexpellere poffit;otui/

7

demus in üeos,quod fic propter defectionem flomachi,& intefli

2

b

norü. Autnon multü,ut cibusnon egredíat nifitarde, Autnon:

eít utcouenit, queadmodu fi moueatad egerendü ante folitü tepus priufj

(

fuerit digeftus. Hec funt accidétra que fingulariter umculq; uirtutifupradi

cl

&e adueniüt, quomodo plene offédimus fecundü intétioné Galení. Quod

fi dug uirtutes unà cóopatiantur,comixtas [ignificationes habent, quas pote -

ris cognofcere exfimplicibus fxgmfxcattombus,fl eas uelis commxfcere.

.

Dccu&odzanaturalmmmrtutumaeamrruocaaamadþmcoplmomm, Cup x.

WOb r

F

Portethas uírtutes cuflodire utin fuo téperaméto permaneit,

Ief3

P

xacc dl W

fav

cüeibarijsac potibus,fibi fimilàtibus;ac medicina. Qu fi corz

h

WVLU

El

ruptioné incidát,aut dcfxcxat, earü cóplexiones ad téperamen»

Is.:

fXaesesm —

tum reducant cü rebuscotrarijs. C'uemadmodü fi uirtus appe

utiua defedta fueric,& de calore ftt,frxglda darioportetadiutoria,conforta^

tione facientía,ficut flrupu rofaceü cü fucco malorü, aut mali eranati fapá,,

ä

uuà acerbà,aut fapá citoniorü,aut mirtillorii . Dentur etiá trochifci defanz

dalis,autde fpodio cüfirupoalbo;autfirupo fruua, & his fimilià, infrigida

tioné & cófortationé facietia. Cataplafmet ftomachus de fandalis,ro(is,fuc:

cocitoniorü malorüá,& fimili , Quod fi defectio fuerit ex paruitate caloris

& dominantia frigiditatis,accipiat calida ruuamenta;& cofortatiua,ficut fa^

pamgranatorü cum méta fadà & elect.diacitoniten;& diacofin, firupü fru

&uü, & firupürecipienté mafhchen,fplca,ganophyllos,mace,menta ,nuce

mulcata,calamü aromaticu,lignum aloés,cardamomü, & his fimilia. Cata

lafmamus ftomachü de ab(inthio,mafliche;'igno aloés,& calamo aromze

tico,cü oleo nardino,Dietà accipiát;pafferes, & calidas aues,cementaria cá

odoriferis & cofortatiuis.Si cotentiua deficit,fliptica,frigida & ficcadarine

i

cefle efl,ficut rofam fpodiü,balauftia,fumac,mefpila, diacofin, & fimilia.Ds

ximusenim qd'contentiua fit neceffario ficcior cgteris. Cataplaímet floma

chus cü myrta,fucco citontorü,oleo nardmo,farma hordei,& (imilibus.Ac

;;ä

cipiamus abfinthiü,& fplca, &in pontico utnoea una nodle infundamus &

die,deinde pániin eo uino infuft,ftomacho applicent. ngefhua aücuirtute

deEcxece,mtelhgxmus qd' huius defe&io fitex frioiditate, quiade catorenó

deficit. Calor enim dit. geftioné uigere facit, V nde necefle eftdari cau(am ca

lefaciente, & humedante, i. ficut zmguber,plper longu,eruea Quodficalore

fortius cofortare uolumus,prgbeamus cyperü, einnamotmü,macem,mara^

thrá,anifa,apidi, & fimilia;Sed fí hurcuircuti nimiafrieiditas dominet,dona

—

mus theriacá magna, Demusetiá mufcatá cü apozemaæ maflichis.oarto^

Phylhs,fqumanu. Accxpxacdxacymmu,dmhoma & Íimilia.Nutrimeta fint.

t

»

*

perdix,

|

DE s'röm ACH., Aüytcwdm

à2$

j

perdixphafianus,flarna frita;autaffa, Vinü bibatur odoriferá thíxtü cum

apozematelienialoés,croci,maftichis Quod (ideficit expulfiua & eius do

minatio fuerit ex calore & fíccitate,frigida & humida donemus,ficut cucur

li

bitá;portulacá,endiuis, & fimilia, Quod fi eius defe&tio fit ppter frigiditaté

"

& humiditatéreuocet ad fuü téperamenti, id efl, ad menfura füi caloris, &

ficcitatis,cd rebus téperate calefaci&tibus, & deficcátibus,ficutm alliche,fpi

d

ca,mace,liono aloés,calamo aromatico, menta caífia,marathro;anifo,Co»

u

medät,perdices & pl:a(ïanos frictos;fiue affos. anü fitüetus, & odoriferü,

Dc figtis complexionis ftomacbi.

€ap.

II

CUT

:N "s

o

Tomachustribus modispatit;Primo &'mala cöpfexfone', ficu£

Pa

[ó

cü dominat ei calor;feu frigiditas,fïccitas,äut.humidi:as fimpli/

n

g

AN UM

«L—

d

citer,aut copofite, Secüdo,exofficialimorbo,ficut apoflemate;

AMAENS DxOC

A,E

autobturatione, Tertio,exiuncture difiüctione, queadmodum

uulnere,& diícoriatioe. Vnde oportetnosinuefligado ppendere naturá flo

machi,cü in fanitate cófliterit, & eius uarietates;ut his agnitis,erus accidétia

"

ac mutationes patéter agnofcamus . Dicimus ergo cp cuiufcüg flomachus

"

naturaliter calidz fueritcóplexionis;, eius digeflio eft robufliffima, & uelo;

à

ciffima,& plus digerit,quà appetat,precipuefi dura comederitcibaria,quia

lenia & couerfione facilia, in huiufmodiflomachü habétibus corrüpuntur.

Is

Sed etià folliciti funt& difficilesin acciprédis calidis cibis & potibus . Ne

frigida aliméta eis nocumentü inferüt,fi prout oportetfüerint accepta.Sed

(lomachus fi naturaliter fitfripidus, pluslaborag appetere quàm digerere,

&frigida & dura cibariaagerauáteum,& digeflioniinobediunt,citog con

ï;,

uertuntur ín aciditaté nitnia,neg, patiuntur fitim, Stomachus uero natura»

/

liter ficcus,uelociter fitim patitur, & paruus cibusei fufficit, qüia multus u

j

detur ei effe grauís.Stomacho quidé hutmiditatem naturaliter habenti Kitis

nulla genera£,fed nitmia fit follicitudo in appït&dis humidis cxbariis. Poffi;

!

mus alio modo etiam diuerfitaté (lomachi cóplexionis perfcrutari, ex Gale

à

niautorítate. [Jixitenim:Poffuntpatéter perpedi diuerfitates naturg uniut

d

cuiuía; mébri,cü rebus fcilicet extrinfecus paffione 1'ngex:entibus.$i enimui

demus aliqua mébra cíto calore fubire,cognofcimus quia calor eis domina

tur.Quod fruelociter infrigidantur monítrater eis frigiditas dominari. Vn

de cü huiu(modicoplexio flomacho dominat, fiue cü qualitate fgu quaátita/

te,utíuo naturalitertnino preualeat;natura flomachi corruptionis moleíla

tioné patiete,fua actio neceffe efl mutet, Eod&n;odo uidere noscóuenitin

WO €99 $w X —

ficcitate & humiditate, Cuius pfecto dominátia nonnund eft exuna qualita.

te,aliquádo ex duabus.Sed tamé ex tribus qualitatib. aliquádo una fola pote

EE

ritdominart.Humiditas uero nunquáabfq; matería;dominaricredic. V nde

uraliter eft ín lo

Cial,in arteparua oftädft differentià male cóplexionis G nat

4

macho,

LOIANEEM 1

CONSTANTEINI

AFRTLICANI

324

l

macho,& eius qua accidentaliter,ficinquiens:Mala,inquit,complexio fía -

máchiaccidétaliter fa&afacitinfirmü optarefibi (emper cótraría.Sed (in

d

turalis fuerit,xger fuafimilia defiderat.Verbi gratia : Quorü flomacho ca»

I

lor & ficcitas dominänt', accidétaliter defiderataqua, & aqua eíl frigida, &

[!

humidaSic intendioportetde czteris qualitatibus,Sed cuius flomacho ma

Ó

lacóplexio naturaliter domina£,femper fuü itile appetere defiderat.Siaüt.

dominatio flomachi fueritpropter caloré,fequunt eum defectio appetitus,

ql

nimia fitís,ardor,incefio,fumofa ructatio, & oris amaritudo.Q)uod fí muta

fí

tio coplextonis flomachiffitin frigiditate,neceffe eft utfortiter defiderent ci

$i

bum,nimiá famem patiütur & paruitate dipeftionis,fitis eis efl parua & aci

ql

da ructatio.Siaütcoplexio mutatà fuerit d ficcitaté, paffione que dici£ con;

QI

fumptio moleflantur.Siautéad hümiditatem conuerfa fuerit,bydropi fi ne

ü

ceífeefteam fequat, Sed (rqualitates fuerintcopofite, poffumus eas cogno.

(

fcereper fi

lona fimpliciü'quælität-ä.-Nonnunquä autem mutatio cotnplexio

nis flomachifit propter cumulum tmalorü chymorüinflomacho coaduna^

;

torum.Quia auté ineo cteantur;aut exalijs membris ibidem fluunt. Et ali/

quando mutatio fug cöþlexionis fitabíq; chymofa qualitate, quod prgcipfxe

exhisfignificationibus &ingenífjs perpendere poflumus fcilicet ex aomitu

quo facile uexatur;quia hec paffio fi cum chymofa fuerit qualitate, uomitus

cum illa materíaerit comixtus, Similiter & egeflio erit obuoluta,cum mate

ria que flomacho dominat. Quod fihzcnó omnia apparuerintcum uomi^

tu,& egeflione, intelligimus illam malá coplexionem effe ex fola flomachi

effentia. ZUper ítagj i abominationé habuerit, & uomerenó poterit,ícimus

re ueraquia chymuseft coiunctus, & n uillis flomachilatitans, V nde Gal.

inlibro de téperamentis;Coplexio;inquit,uniufcuiufg; membri,exfua intel

« CO M - — ÉL5 s ÓQCCTCTEXERVIUSHERCRGEOGUMM

ligitur adione, Verbi gratia: Siuideamus flomachü perfe&te dicerere, co»

enofcimus quia téperatam habet complexionem, Cotrarium econtrario,

Quodíi cibus inflomacho corrüpitur,in fumofitaté conuertitur, neg; hoc

fueritpropter natura cibi, patet quia caufa fumofitatis, aut efl calor (tloma/

cho dominans,aut cholera ab epatefluentia ad eum,Q)uod fi cibus in aceto

fitatem mutatus fuerit,coplexionem flomachi innuiteffe frigida;aut phleo

— — -— . - t

maà capitead eum manatü. Cibo ueroin flomacho corrupto,& in fumoft

tatécóouerfo, propter malà coplexionem calidá flomacho naturaliter domi^

L—RBEE — d

nanté,oftendit quod dura cibaria digerit,& leura corrüpit.Si uero coplexio

——

fit frigida,contrariü fighificet.'Gal. iterutm in eodélib. Poffumus,inquit,di»

fcernerecibi corruptioné gropter malam coplexionem calidá (lomacho na

turaliter dominanté,ab eafit ppter cholerá ab epate, adlomachü fluente,

fex modis: Primo,quía (i uidemus patienti phlegma dominari, & uomitus

r BAU r OT TE

-

eiusfueritcholericus,intelligimus j choleraab epate ad flomachü remeat.

|

Quod/i coplexio calida fuerit & íicca; copnofcimus quia illa cholera fuerit

E gene

$

m

—

L

"'bn's"'röM'A'öH. 'Aiäht-*is'ö'r'tö'rïï.'

225

fbi énetata Sécüdo;quia (íegeflio fueritca cholera tista,

patetquíà íá fto

tnacho eíl creata.Quodfi fitalba,

certü eft quodab epate cholera ad floma

«hü manauerat, Cholera enitn ab epatead flomachiü afcendés nó trafítper

ä

r

inteflina , Tertío, quia ficoloruomice eft quafi praffinus,

reuera Eg"nffifet'

in flomacho effe creatá.Siaute faeritrufus,

t

autcitrinus,ab epate certiffime

fluxerat. Quarto,quoniá cibi corpusnutriturifiboni chymi fuerint,nofcas

t

quiaab epatecholera manauerat, Sedcibus fí malü chymü habuerit,ín flo/

d

macho generati effe oflédit. Quinto,quonia (iftomachus dura digerit cibà

ria,cogaofcimus eius cSplexionem effe calidà, & cholérà in eo generarí; Si

d

autéleuia 'digen't & dura nequit, feimus cholérà ab epatedeícediffe , Sexto;

j

juía fi cholera cá uomitu cómixta eprediat,tranfactà una feu duabushoris

]

qua cibü comederat, in flomaclio elle créata proculdubio manifeflatur . Sí

uero pofl quing; uel c.horas utcértificemusnos quod eibus fit digeflus, &

Q

epagi mäd;tüs ratione oüehditurchpleräm ab-gþatä 'glïä maqdatama

[/

, Deciftodia cöplcxibn;js/?bmgcbi,æ'rcüotdtioncriu/ddn 4J[i4ütwnþeräiixchtg.. Cap. xn —

PT

d

E

Portetflomachü magria tegi dilig&ía cui calor naturaliter do

J

E

IV

4

£

ass

minatur,cum rebus uidelicet calidis & temperatis,id efl; medi

jï

41

Fl cina

cibis & potibus.Si dotninátia fit naturaliter ex frigiditate,

fimiliter cum téperate calidiscuflodrat,& cófortetur aliquádo

n

cürebus aliquantifper infrigidantibug,& téperatis aliquando cófortetur &

l

humidis.Simili intétione intelligit fi ex ceteris qualitatibus fuerit dominan

h

tia,Quia ficcus cü aliquantulam ficcitate habétibus cófortetu

r,& tépératis,

& humidis,cum humidis,

iO

Quod fimute£,& una ex his qualitatibus in eo au

[

gmentetur, aut declinauetit, oportet ad fuum téperamentum reuocarí per

cotrarium,idefl,cum rebus ei oppofitis.Sicut cà mnfrieidata flomachi com

plexio fuerit,neceffe efl ut eam calefaciamus,& (i calefiet,

D

eárefrioeremus,

hutmidà deficcemus,& ficcam humectemus.Quéadmodum dixit Hippoc.,

/

Similia aut (imilibus,& cótraría contrarijs,id efl,(anitas regat cü fimilibus,

& reddatur cü cotraríjs , Dixitidé:Indigétram repletio curat, & repletioné

qua ggritudines fiunt;inanitio curat.Sufficit quantü difputauitnus de díner

l;l

fitate coplexionis flomachi,& de fienificationibus eius uarietaté oflenden,

tibus, Couenit autem modout abantidotis omnibus fuprä tmemoratis con

uenientibusordíamur,. Ele&uarium ualens contra calorem flomachi , &

j

fumofam ructationem,& ardor&oris ; Rec.rofe,faccharr, af.drachais.fpo,

dij, fandali citrini, feminisportulacae;ana.drach.g. maflichis, fucciliquirv

tizz,dragaganti,berberis,ana.drachtnas tres,cubebe,cardamotni maioris,

ligni aloés,feminis cucumeris,cucurbite, omniü mundátorum,ana,drach.

2.croci, camphorz ,ana. drach.x. fac puluerem . Temperacum firupo ro»

ida.,

— — AA m

fato, dagotui cum' irupo alboin modum auellanz , cum aquafrigi

e

Aliud

CO;.N S'EAN;T--IN,I -AFRICANI

àn

226

Aliud utiliffimácontra caloremn flomachi, eumq cófortat, & dolorem qui

ad

fit propter calore refrigerat;& mitigat;Rec.fücci mali granati dulcis & ace

t

àc

tofi,ana.lib.r.faccharilib. 2.coquátur donec adfpiffitudiné mellis uenerint.

a

Deindeacciperofe,fpodij,feminis portulace, fandali albi, afi.drach.io.tmz

Richis;dragagätï,liquiritig,äü.dxjach.5.'gælig,ce(abrg,b&rberis,ar'x.drach,s.

rili

lx

caphorg, cubebg,cardamomi minoris,croci,fpice,ligni aloés,ana, drach.r.

facchari,unc,a.facpulueré,&temperabis decoctioné,de qua cum aqua fri,

u

gg'da propihet

*

:

ur, Triphcra.cögruainhüomaf;:hqcalforcm habentibus,defe/

D.

n&ionem;& incendid. amputat. Cuua recipit mirobalani citri/

g

&ionem,pu

ni;dr;ch.xo;chebuli,emblicf,ana.drach.s;om.n,iain puluerem redactacum

fl

oleorofaceo täpgräbfs;Deinde'arcipe rofg,fpodij,ana.dracb.4, fandalirt

"

bei,albi,feminis mirte,feminis p.orculacg,gal-iæ,liquiritig,ana.dra,'c:h,,;,z;. cro.

4

ci,mafh'chis,bbrbqris;ufng,cäphoræ,fpicg,—ana.drach.r. fac puluerä,qg'em

fie

cómifces cum priori cófectione,deinde omnia cum firupo rofato tépera,8c

nt

in modüauellangcü firupo rofaceo dabitur. Trochifci Ioan,Damaf. ualét

D

cótrá caloré flomachi:Rec.fpodij;fandali albi;boli armenici,ari.drach.s.ro

u

fg,di'ädi.7.berbärr's,'ärach.6.c'föci,cäphorg,camg,gallg,galig,ar'l. drach.r,

tit

& s.féniniscitroli,portulacze,cucurbitzradicis pfyllij,mánze,an.drach.s,

g2

ligo laloäs,dr ach.i.fac pbluefä ;te

perabis cáaquarofacea,& trochifci infor

0n

mentur poridereunius exaetj. Quortiunus cum aqua frigida potuitribuat.

V

'Trochifcicam p'horati,*cöueniunt contra calorem flomachi, & epatis ncen

fionem, dolores qui fünt propter caloré,mitigat,& fitim extingunt, & fe

bricitantibus profunt: Rec;fpodij,rofæ,ana.dr-ach.6,facchari,manng,ana.

["

drach, 4. fucci liquiritig,dragaganti,feminís portulacae fandalicitrini,gum

mi;àna;drach. 2.camphorg;amyli feminis cucurbite,cucumeris, & citroli,

d

ma(lichis;lieni aloés,croci,cardamomi;ana. drach.1.temperaomniapulue

rizataci muccillagine píyllij, in aqua rofata madefata , Deinde trochifcis

Q

informatis,unumad fumendütribue cum firuporofato. Vtileeftetiam cali

dum habentibus flomachü, fi fzpe fruátur firupisrefrigeratiuis , cum aqua

frigida,ficutfirupouuarum agreftid,autprunorum,&fimilium.Quod fica

lor (omachi fuerit propter choleram in ftromachicreatam, fiue ab epatefi

biillat3;oportetdari (accum malorum pranatorü, acetoforum, & dulcium

cü (ua carnetritorü,amborüunc.c.facchari;unc.r. Aliud:;Accipiat apoze

maabfíinthij,uel mirobalantaut oxyfeeniciorum, Quodcüq horü utileeffe

ä

coenofcimus,illud demus pondereuncíarü 4.cüdrach.r.alocs loti;uel pul/

uere hiergpicras,cü aqua (rigida;uel calida, fi neceffefuerit . Sirapusualens

adpnrgandam choleram rubeam de flomacho, &refrigerat epar, atqjut/

ä

fcera,uentré humefacit fuauiter,& calorem flomachi, qui eft propter cho

leram rubeam refrigerat;Recipe hxc:mirobalani citrin L,abfinthij,ana.dra

oxyfcenicie,

ä

chirias rs, cucurbite,fumi terrae,uiolaz,rofa,ana, drachmas $,

drach,

9

DE STOMACH,

AFFEGTION»

227*

t

drach.5o.pruna roo.iuiubos, 4o.maflichis,fpodij,(andali,anifí, af drach.s.

CC

endiuie,quantü una manu flringitur:omnia ponantin 1o.lib.aque calidiffi/

hf,

img perund diem,& nodté, Deinde co&is ad tertià & colatis,accipe manng,

"

& caflixfiflule mundatg,aüa, drach.ig; & mixta fuperiori aque,diu fricétur

DI

mauibus,& colentur,Poflremo fumelibra utriuíg mali granati, & faccha;

M,

rilibras5.& fac (irupd,de quo dabis potui,unc. 2.cum Ífnigida aqua. Sí auté

"

laxatiuü facere uolumus,damus cum aquatepidarllum firupum cum fcam;

o

monio & dragagáto,ana. ferup.s, cum modico oleo uiolato . Sirapus Ioan,

u

Damaíc, ualens ad extinguendam cholerá, Go'm;chicalor& refrigerat,ap/

n

petitum confertat;Rec,aceti pomorum eitrinorü,lib.s.fucei oranati aceto

Ó

fi,lib.s.aceti,lib, 4.pruna damafcena $o.urole,drach.so.fpodij.10.fandali ci

10

trini &albi,an.drach.s, mirobalaniccitrini;drach.1o. omnia in quing libris

t

aque coquantur , ufcy ad perfe&tionem deindecolentur , Colatis autem poz

(

ne faccharü in eodem pondere quo aqua utié, C umäjg- uis illud coquere;poz

le

netotícrup.diasgridi,in malis co&anis afTati,quotlib.fuerüt, & dabis unc.

(

2.fiues.(ecundum uires accipientis; Trochifciualentes contra calorem fto

n

machi;Recipe rof: uiole,facchari;ana.drach, 4.fpodij,fandali citrinr,femi,

PL

nis portulacz,fucci liquiritie ,.abfin;hij,aä.drach. 2.fuccifumiterrz,draga

of

ganti,maflichis,fcammonij,feminis cucumeris,cucurbite;ana.drach.1. li

E

enialoés,croci,campborx,ana.fcrup.1. omnia puluerata cum facco lupuli

eu

temperentur ,& trochifcosformabis,Sed (emper oportet utaffuefaciant uo

[

mitum cumrebus flomachum mundificantibus,quas fumus diduri, & un

atur ftomachus,autoleouiolato,aut rofato , Epithima ualés ad pun&tioné,

m

m

calorem,& flomachi incenfionem,qu; fiuntpropter choleram rubeatm, uo»

l,

mitum arcet:Rec.rofe,(andali,albi &rubei,ana.drach.5.fpodij,galig,mafti

chis,ana.drach,1.& s,omnia tríta coquantur in una lib, fucci folatri,ufay ad

6

t

medietatem.Quo colato;mitteunc, 4,o0lei rofati, D'einde iterum coquan£,

il

quoufg folum oleum remáferit,tandem ungatur ex eo flomachus , Aliud;

u

Kecipe rhodoftomatis fucci folatri,fucci uug agreftis, fucci myrtg?ar'x. une,

a

x.olei rofacei,uiolg,ana. unc. 2.fandalialbi rhamni;galig,ana exagium unüi,

"

omnia coquantur,quo adufque folum oleum remaní.ffe uideris . Cataplat

maualens contra calorem flomachi & epatis, uflionem cholerg rubeze re/

fripat,& febricitantibusutile unc. Recipe fandalialbi,& rubei, pollinis hor/

(t

det, ana.drachmas 4.rofx,uiolz,ana.drach. a. memithe, opíi';galie,beliar

menici,camphorz,ana, drach.1. facpuluerem & temperabis cum muccil

l

IH

laginepfyllij, autfucco folatri,fiue cucurbitze . Cibaria uero quibus conue

nituti calidum habentes ftomachü,hec funt:Videlicetpifces in ure & con

lU

diticum rofis,aceto,iuiubis, & hís fitmilibus , Pulligaliinacei, flardi , perdi

0/

M

ces , omnia iuffellata,& condíta cum aceto pomi citrinr, feà uuz agrefus,

7

damafcenorum, fucco mali granati, oxyfcnicijs, amygdaleo,& fimilibus,

EU

: Simx'licegj

,

338

CONSTANTINI

AFRICANI!I

.

Á

Similiter iuslentium,cucurbitze cum amygdaleo, uel r

hodoleo, De fru&i/

est

bus granatà mala,pira,cucumeres,pruna. Abflineant 4 melle, & abomni

rtd

bus quz facta funtde melle , atj abomnibus calídis cibarijs , & unctuofis,

üd

ab eísetiam quxe faciledigeruntur. Haecenim cibaría,in huiufmodiftoma

but

chum habentibus,citoin choleram rubeam mutátur. Sicomplexio ftoma/

ii

chiin calorem & humiditaté conuerfa fuerit,damus frigida & fliptica adiu

fid

toría,quia ftiptica humidis, & calida fripidis curantur:ficut podium fand»,

tes

los,rofas,acquali pondere,quorum tritorum pondus,drach.q..potui détur,

t

cumfirupo uuarum agreflium.Dormitü euntibus olei rofati, drach.5.cum

an

fucco granatorum tribuantur. Accipiant oxyfaccharum,co&tana,condita:

(is

Sirupum defructibusfactum, uel oxyfaccharü, & (imilia,cum trochifcis de

rii

rofis,autdefpodio.Quod fimutatio cóplexionis flomachi per frigiditatem

Ia

fit, 3 fignificationes quaäïfuperius diximus nobis patefiant,id eft, digeftio/

f

nisdefe&tio,& paruitas naturalis caloris, quia Gialen. dixit frieiditatem flo/

[

machibec accidentia fequi,doloré uidelicetuentris, torfionem & coloris li

fü

üorem,aciditatem ructatus,labrorum liuíditatem,& fimilia. V nde oportec

eorum calefieriflomachum, cum aromatizantibus medicinis, ficut fpica,

gaj

f

cardamomo,madis;ganiophyllo,ca[ïïa,maüiche,öc fimilibus , Galen.enim

fn

teílatur deberiinteriora membra confortari,ex odoriferis medicínis, Ant

n

doia accipiant que antiqui concordaueruntliuic complexioni, quia frigidi

i

tatem ftormachi calefaCiungqUEhaadmodum theríaca magna, phylonium,

j

mulcata,dialacca n&agna,diäcfoüum,diarheumbarbarum,&' hts fimilta.Ele

étuaria ;ali;iä, ficut diatriionpfperedn, diacyminü, diafidedicon, diagalan,

a, díanacardum, díafpermaton,díaroma, zingiber coditutn,origanü con

«

ditutm. Eleduariü Gaal, ualens cótra frigidf;atem flomachi, &renum,gro/

t

fam uentofitatem diffoluit, digeftionem confortat, phIEgma groffum atte/

Ü

nuatquodín flomacho moratur, memoríam corroborat, canitiem uenire

S'

detardat,tuffitn exphlegmate creatam curat: Rec.piperis 'albi,nigri,longf,

!

zingiberis,ana.unc.2.'galangæ,cinnamomi,ca[lïæ,cypen gariophy!li?;rc.u

cí,anifi,ana.unc, r,maflichis, penídiorum, an.unc. 2.fpicae,cardamomi mi/

noris,afan',carpobalfamï,xylobalfämi,femihis myrtg,coüi dulcis,an.unc.s.

cymini,ro(arum,ana.dragh.s. calami aromatici,lionialoés,nucis mufcatg,

macis;ana.unc, 4. fac pulueré,mellís quantü fufficit. Dabisante cibüin mo

dum auellang, & poft cibum, Electuarium flomachum calefaciens, inflatio

nem,tor(ionem,& uentofitatem diffoluens, digefliua confortans, mentem

acuens,colorem & uifum clarificat,rugitum in lomacho mitigat,renes ca/

ä

lefaciclibidinem confortat,acidosructus procurat : Recipe cinnamomf,gfz

riophy:i, zingiberig,galanga;, liquiritig,caffize, marathri, maflichis;anifr,

ana, drach.c, cypert;piperis l?ngi, &nigri, afari, carpobalfamt, xylobaiía^

mi,carui,cymini, cinnamomi,gariophylli, afi,drach..rofac; drach. 4. & s.

ameeos,

D& STOMACH AFFEC.TION.:

229

n

&1?

ameos,apt femfnis,cardamomi minoris,cubebe, nucis mufcate, lfgm' alo»

e

és,macis,calami aromatici,cofli,amomt, calamenthi

r

,origani, anginze.pye

rethri,folij, afi.drach.i. & s. facchari;penidiorü,an. drach,15.0mnia in pul

Wi

ueremredacta temperentur cum melle,Dabisin modum auellane, ante ci

H

bum& poü cibum cum aqua calida,aut cü uino calído., Diatrionpiperecn

du

ualetaddiffoluendam eroffam uentofitatem in flomacho,flomachum cale

ly

facit,& phlegma deficcat,& omnes frigidas paffiones ín uiíceribus exiften

i,

tes procurat;ec.piperis albi,nieri,& lorigi,cinnamomi,zingibe'ris,mara

1

thri;anift, maftichis,afari,an. unc.t.xylobalfami, carpobalfami,caffie;fpice,

[

amomh,ana.drach.s, cardamomi,apij;ameos,croci, eariophylli, cofti;ma/

d

cís,ana.drach, 2.& fcrup.i.mellis quantum fufficit,fac puluerem, Fle&ua/

rium Ioan.Damaíceni,cotra frigiditate flomachi utillimum, uífcofa phleg;

tVj

mataincidit,faflidium,abominationem, acetofas ructationes, fpafmut flo

ly

machi,& caninum appetitum procurat,naturalem confortat,os odoriferü

sli

reddit, &fcetoré amputat;Rec.cymini, piperis longi & nigri, gariophyllo,

ut

rum,líenialoes;caffize,croci,fpicse, afari, cinnamorni,lieni eariophyllord,

zi

galangz,calami aromatici, carpobalfamí,ameos, zingiberis, ana,unc. 4.

If

facchari;unc, 4. maftichis,ariftolochize rotüde,macis;políj,liquirítize,amo

li

mi,ana.unc, 4,otrinibus puluerizatis,tmellis quantutn fufficit appone , Stov

d

machiconloan,D

5

amaíceni,contra frigiditatem flomachi,hurniditatem &

ny

defe&ionem,Rec.fol-ij,gariopþyll'i,maüithis,cafïig,cinnamomi,aü.drach.

j

5.afari;piperislogi,cinnamomi,an. drach.s.piperis albi & nigr!',calami aro

i

matici,maflichis,fpicze, ana.drach.s.zingiberis,drach 1. Accipe faccharü

"

& coqu eeam, quemadmodum fiuelles coquere marmoratum flomachr

con:Deindetempera fpecierü puluerem, Stomachicon calefaciens & odo

/

riferumfaciensflomachum:Rec.cinnamomi, drach.1, zingiberis, piperis,

i

cardamori,ealig mufcatze, lienialoés,cáphore;ana drach. 2.croci drach.

l

s.facbhari,drach.5o.Tr.1'phera alia ual&s adotnnia fxfigidiora:Rec:chebuli,

indi,ana.unc.1, emblici;ana.unc.s, omniatrita cum amygdaleo fricentur:

1u

!

Deinde anifl',cymini,cinnamomi,gariophyllatf,carui,ma[h'chi's, zingibe/

$

ris,ana.drach.s,abfinthij femints myrtg;rofze,ana.drach. 4.calaméthi;ori/

gani.folij,amomi,ana.drach.s.acori;ariflolochierotundze,flecados;crocí,

h

10

ati.drach, a. fac puluerem,adde mellis quantum fufficit; dain modum cafta

10

nez cum calida , Quodfi corruptio flomachi fueritpropter phlegma in eo

natum,fiue ibi de alíjs locisfluens, müdificare oportetfuperius & inferíus;

Accipianttheodoriton,hieram picram,uel (lomachicon,& fimilia his, flo/

M

machum de groffts & uifcofis humoribus mundfficantia . Damus itempi

g2

lulasacutas,qua cutig dicuntur,& pilulas aureas, & faccharü, apozema de

j

agarico ; Sirupus utilis cotrafrigiditatem flomachi, uentofitatem diffipat,

l

fortat; Rec.ma;

$

oppilyau'onem aperit,appetitum & queüiuam uirtutetn co

V

rathri,

f,

s

a

230

CONSTANTINI-

AFRICANIE

lá

rathri anifi,(quinanti,calamenthi,ana.wne.1.famfuci. mente;afi, ünc. s.fpt/

&

cx,afari;apij,folíj,zingiberis,cofli, ana.drach.2. & ferup.r. pafforum enti

ft

cleatorü,lib.s.omnia mittátur in 1o.libras aque calidiffimae, & no&e una ae

n

dieibi permaneät.Deinde coquantur ad medietate,& colentur.De fece ue

f

rofimilimodo facies, Ad poflremü,utrung apozema commifces cütm tari,

tundé mellis quantü utrung; fueritapozema, quoditerum coques quoufd

fl

peruenerit adperfectioné, T andem codies cum pulueregalie muícatae,á

flichis,croci;ana.drach.s.Quod dabis potui pondereunius unc, cutn aqua

f

calida.Sirupus ualens cótra frigiditaté flomachi, & mollitié propter phleg»

P

[

ma,appetitü debilem confortat, & omné paffionéfrigidàin omnibus mem

bris creatam,curat:Rec,uini uetufliffimi,& odoriferi,lib. 10.mellis,lib.s.co

p

lr

quantur optime,Deinde maüichis,fpicg,croci,gariophylli,Iarï.drach.1. ac»

cipe;puluerizata & deponantur in illa decoctione in initio 1n pannoïlfga*ta.

Quibus abfira&is,define firupum coqui ufq; ad perfectionem,& da hzcpo

tui, Sufficitquantum difputauimus de antídotis,& ele&. huic paffioni con»

uenientibus, Neceffe eft igitur utolea ofledamus frigiditatem (lomachiiuz

ä

uantia. Olea autem que oftenderuntantiqui propter hancpaffionem utilif,

fima,hec fant; Oleüinardinü,ireleon,anethileon,chamomileon, abfinthe

leon,maüicheleon,coüoleon,amygdaleon,ladanoleon,laurinä oleü. Hxc

ä

omnia olea calida (implicía,uel cópofita,contra flomachifrigiditaté funtua

lentia.Epithima ualens contra frigiditaté flomachi;ac omniü uiícerü, & epa

tfs:Rec.coüi,fpicg,-fquinanti,calamenthi,fanfud,ablïnthij,ana.drach.2.afa

ri,calfig,nucis mulcatze, gariophylli,caftorei, folij,ana.drach.r, omnia tufa

in duabus libris aqug calidiffimg dieunaac nocte permaneát. Deinde comrz

mifceatur lib.r.olei (efamini,& coquantur fuauiter,quoufq; folum olenm re

maneat, Fpithima cotrafrigiditatem. Epithimaloan, Damafceni ad idem:

Rec.olei ueteris libra .ruteg;unc.t.caflorei,caffig;an.drach. 4. O mnia cótri

:

tain oleocoquantur,& colata cataplafentur , Cataplafma flomachü cale

faciens, & confortans;Rec.gariophylli;croci,xylobalfami,cofti, maftichis,

chamomille.tmelilotiana, drach,2. calami aromatici, abfinthij,lionialoés,

caflorei,fandali rubei,myrrhg,thuris,aü.drach.ï. omnibusin pulueré reda

&is & céperatis,cum cera quod fufficit fiat cataplafma, Cibaría que oportet

frigidà ftomachü habétes affuefacere decet effe calida & fubtilia, ficut iu^

rafadadeperdicibus,phafianis, flarnis;pafferibus, condita cü aromatibus,

calidisgj rebus, pulli gallinacei coti, cü uino cocto uetuffimo & odorifero,

coditi cü croco,pipere,gariopþyllo,öz cinnamomo,gariophyllato. C'uod

fifrigiditascum humiditate mixta fuerit, affata, & cü obfomogaro tnandu

cent, Vinü odoriferü,& uetutiffimü bibant,& melicratü cum aromatibus,

Siautem mutatio cóplexionis fueritin folam ficcitatem,ut nulla altera qua

litas (i comixtaper has frenificationes quas dixitnus,certificemus . Opor;

tet fludiu m

*

b& STOMACH, ArTEOTION,

a.

'-(Pfl

thi

tét(ludid impendamus rebus humefscientibus, 3 prohibeamus patientes:

acibis &X medicina flipticitaté habentibus,ne deficcetur quodin membris.

JIrrs

Ue

remariferit de fübftantrali humiditate.Sicut Galen.de hacre dicit: Quáuis,.

atj

inquit,alicui £gro,cutus [lomacho ficcitas dominabitur, in curatione ftulto,

rum medicorurm acciderit, médieinam nullatenus nifi flipticá impendi, flo^.

)ulgþ

ytà

machieffe proculdubio cóofortatittam arbítrantiü, oportetnos citiffima fev.

i

flinationeerrori eorü occurrere, & qüodin aditü tmeimbrorü medicina €o^.

rum clauferat, uelociter aperíamus ,& (uaüiter attrahaüj üs péf congruas

lleg:

partes , quod de fuislocis alías fluxerat,utad fua proprialoca coueiiránt, &

lett)

Süco

unumquodg fimile membrü impleatur cum humidiscibarijs,boná &acce

xtabilem humiditatem habentibus.In eodetm loco dixit:Si calorfeu fn'gfdx')

I)

tas (lomacho dominantur,huiufmodi paffio facile curatur,quiareftauratío.

At

& paffionis curatiofit cum fortibus acutisqy qualitatibus.Quod fi cóplexio

CPO

flomachi mutatur in humiditaté aut fíccitatem, molefta eritad curandum;

u

'quiaeius euafío fit debili & pafliua qualitate,maximefi humefacere ficcam

(((j

lii

uelimus, Mebra enim deficcata fihumefacere uolumus,necefe eftuthoc

fiatmulto temporis fpacio,multo etíam lpngiore, quam efl tempuseorum

lhe:

qüg debet deficcare,quía uenz in ficcitate flomachi conflringuntur,& clau

AC

duntur,propter fuoritm humorü cóplementum , V nde fit caufa prohiber,

tà

dicibum nepoffit penetrareuenas; ut eorum humiditatem reflauret, Hacc

qa

fuitintétio Galenide moleftía curationis huius paffionis, Sédnos monflra,

a

bimus,qualiter in alíjslocis digtam huius paffionis indixit:In ptimordio,in/

u

quit, incipramus fludium impédere de le&o infirmi, utfit propinquiffimus

Jf

balneo,& cum uoluerimus eum in balneo mittere;in pannoüidelicettnolli

la

fimo fuauiílime feratur, nemotio aliqua generet ficcitatem eiaüt defectio,

t

nem, & deponatur in fontein quo magisquam balneo moretür , Oportet

r

nos etiam aliud intueri,fcilicetne fumus fit in balneo, autcalidusaér. Fons

]e

quog fit ianue balneitmaxime propinquus;quia aér balnei deficcat eius hu

s

miditatem. Aqua uerofontis,fit dulciflima, & adeb temperatiffima,ut eer

o5

in eadelectari ualeat, Quia quáto in eo deledtabilior fuerít,tantomelius na^

di

tura ad omnium tmembrorum extremitatem excitatur,& quáto naturafw

gitrebusnocibilibus eam tangétibus,tanto fit propinqua extremitati mem

brorutn tebus ei dele&ationet faciétibus, Vnde adebin balneo tnoretur,

$,

juouígiin eo delectari alpexerit, Deinde accipiat lac,fed laudabilius omni

»

buseft muliebre,Sed frinfirmusinobedienstibi fuerit propterabominatio,

d

nem,dabis ei tumentínum,quod cauendum eft ng ab aéretangatur,fed uas

ij

quodebetlac mulgeri, fit propinquutn infirmo,ut tulgere , & potui dare

$

fimul uno locofiant.Aére ením illud percuciéte in (lomacho cafeat , Quod

fiab huiufmodi uisliberare cafeitatis fufpicatione, tifce cutm eo uel parum

l

autunum cochleariümellis , C um certiffime noueris lac efle dipeft

üm, &

*

huiuf/

V2

:

AFRICANI

353

CONSTANTINI

ructet,neg ínflationem iui

ge

buiufmodiuideris fignum unum,utnon dela&te

g

flomacho fentíat,mittendus eflin balneofecüdo. Quod fi ipfe balneü affue

fi

gum habuerit,& illud amauerit,mittendus eíltertioin balneü.Sin aute non

PC

diuide diem in duas partes, & duabus diuifis uicibus,eum in balneo induci

(

to, & unaquagy uice

balneum egrediens,ungatur oleotemperato , uidelicet

P

uiolato,rofato, nenu

farato, & fimilibus , Quod fi lacin famtate amauerat,

dabis eilac bísin die, Quodfi non,d

abiseiptifanam . Deinde tertio in bal,

(

neum inducatur, fi oportet. Sin aute

m non, ccenam ei appone. Cibiuero

habens deleuato, & í3

l

uos debes ei dare, fint panis fermentatus,optimus,

le quantum fufficit ,& pifces pelagini , & petrofi ; Alas gallorum frumene

h

tum pafcentium.

Oportetetiatm perpendine cibaria fint digeftibilia facile,

& multum nutrientia.

Cll

Neq decetfludium impendi in dandis cibarijs quan

tum necelfe fuerit, fed quod poteü bene digeri, Qu

ia cibus quáto magis fa«

f

cile dige

flibilis,tanto minus nutrib

llis, & quantum duríus & tardius digers

tur,tanto abundantius nutricat.

Proindeoportetfollicite confiderare utrü

I

que. Quanto autem xgrum irep

erfpexerisad melíus , tanto ingroffari ei

uocetur a

dconfuedinem quam infua habuit

[

dixtam conuenit, quatenus re

|

fanitate, Decetetiam aliquantu

lá plus cibum,& duriuículi dari fero quàm

mane,propter confortationem digefliuz in fomno.

Oportetetiam eimul»

tis uicibus cibum dare, Multum enim cibum in una uice fumptum, nequit

digerere.

Poftremo Galenus eodem loco dixit; Nullum mihruidetur huic

patienti oportunum uinum e

(Teneccongraum , nifiillud quod Fiippocra

tesin libro dediztamorborum acutórum periculofumuo

cauit , INOenim

ullam aque tolera

tcómixtionem,ni(i paruiffímam . Cui pauciffimum aqug

commriíceri nece

(Te eft . Ft animaduertendum eft ne illi uino fit inaccepta/

bilis, & non bonus odor . Sedaqua idcirc

o fugiendaeft, quiamoratur fub

diaphragmate,& uentofitatem & dolorem orauat in uentre,& corrumpen

um quoq prohibet uenas penetrare. Hocotmniaope:

Pendö (tomachü cib

ratur fua frigfditate.V

nde uinum huiceftoppofitum & contrarium,quia fi

uentofitatem,aut dolorem inuenerit fub diaphragmate,

eam omnino diffoi

uit& placat, uentrem extenuat,quae omn

iafiunt proptertemperamentum

fuicaloris , uías aperitper quas cibus efl penetraturus, enm etiam in adeun»

doadunumquodque membrum adiuuat. Quod fí malos in flomacho ch

tmos inuenerit, mutat & conuertiteos in bonum: putridos & malos hutmo

reseíicit exflomacho, feuin quocunque alio fuerit membro proculdubio

diffoluit & expellit . Idcirap urinam prouocat, maxime fi fneritacidum feu

pontic

um . In eodem iterülibro dicit Galenus; INon oportec dari zgritudi

nem exeunt!

bus ueldefectum habétibüs in flomacho uinum cum mandue

cauerint , (ed poftquam finita fuerit digeflio cibi

. Quod fíuinum inillaho,

flomachi mtans,prohibet (lomachum d&

rafumpferint,cibus iq faperiora

geref Q

——

|

hg

DEÉ STOMACH. AFFECTION,

255

m

gerere (efe & circundare , Quodfi habueritfitim, modicum uini debet ac

ln

cipere;ut fitis eius mitigetur. Cibis ueroomnino diee(tis uinü quantü (uf;

ficit potefl dari, Haec funtdi&ta Galeniuerbum ex uerbo Ícripta , Ego infu

'lIICiI

Q

per dico;quia hacc patiens neceffe efl ut caueat;à coitu, labore,angulïia,m'l

[litia,ira.FHaecomniaenim ficcitate augmentatur,humiditaté minuuntur,

ht

ii

Cataplafmetur flomachus cum polline hordei,fucco cucurbite,portulace,

t

malux,cacumeris,uiroa paftoris,uiola,oleo uiolato,& (imilibus, Siautem

flomachocum ficcitate aliquantulum dominetur frigiditas, neceffe efldari

1

humida cibaría aliquantulum caloris habentía : Multum enitn calida uehe/

4

le,

(mentíus ficcitatem generátur, Intentio enim noflranóo elt alía, nifi ín fubue

niendo deficcationt , Vndeoportet nos tmifcerein fuperioribus alímentis

i

quadam aliquantulum caliditatis habentia,fecundüimenfuram frigiditatis

h'.

"

[lomacho uidelicetdominantis, id eft, mifceamus cumla&e mel & uinutn

fit parum mixtum, Cibarianon folum fint calída in uirtute, fed etiam in ta/

4

&u. Epithimetur flomachus oleo nardino, maflicheleo. Sepillimebalneo,

i

rumutatur frequentia,dulciffimam & tepidam aquam habentium. Iuxtala

uuiz

tus patientis ponatur infans nitidiffimam & mundam carnem habens, Cj

Wl

lorenim infantis calefacit & humectat huiufmodiftomachum , Damusci

lll/

baria,& medicinam infi gb&antia öc ä&iOne calida moderate,

t

lI6

u

/De regendo dut cu]ïodz;ärgdo Iähof&mæïï)o.

Cap. xui

E uv

*ïü

I

x Portet eos quifanitatem ftomachi uoluntcuflodire, ne in tnot

-

Lf

[

TW

u

G !*r

[2

j

bum incidant, & eius adtío deficiat & corrumpatur,& intentio

J/

Ti

JOp

ET

; €OI

l&

EX A.

m

"um fit in accipiendis cibis, & potibus, eademá perpédatur

b

in íamenda medicina , Intentio enim medicinae non eft multa

in quantitate,neque delectabilisin fapore,fed folummodo ratiocinantur ut

adiuuet , Éodémodo in cibis non debet quátitas confiderari, nififolámodo

[

quantum ín flomacho poteftdigeri,Quia fi demus cibum plufquam digeri

poffic, dilatatur,exteditur, fubtiliatur,refrigeratur ,& deficit,qui taliter exi^

flens,cito patitur faftidi. Propterea laudabilior flomachi hac efl medici

(

na,utfit cibi neglicentia,id efl,ut h cibis & potibusfe cohibeant,cum adhue

j

in eis defiderium habuerit appetendi. Diogen.es :'nterrogatus äquodä qua

liseffet hora comedendi, dixit; Quibus adfunteibaría, comedantcutm defi/

0

derant;Non enim habentes cibum,manducentcum habuerint.Ego etíam

dicodigeflioné multü adiuvari ex defiderio , Ideigco Hippocrates: Parum

J

deterior cibus & potus quo tmelioribus (i fuerit delectabilior tmagis eft ap

j/

petendus, Vnde nos oportet fequi eius autoritatem.Quia (i duo utderimus

j

cibaria unum deterius altero, fed tamen parum,fity defiderium appetendi

inpeiorem, fit a nobis laudabilior meliore, propter defiderium quod eft in

€0,

3«

[

2

E

4

;

C*'O»N S'i'AN'TIN'I "AFRI G'Ai;li'"*

l

eo. Sed

tamen tunc dari debet,quando fuerimus fecuri,ut tanta fitin eo m

H

hum omnino poffit digeri, propter magnae ap»

lienitatis quanta per ftomac

mergo debemus intelligere defiderium , ma^

petitionis defiderium , Palà

»

i

gnum facereiuuamentum di

$

eftioni, Idcirco diximus; Oporteteos quifa/

nitatem flomachi cuftodire defiderant,utà cibo fe abftíneant cum adhuc in

eo defiderium fuerit.Nonne uides quod multialiquem cibum nimisdefide

|

rantes, (íumma defideríum cupiditateex eo adeóreplentur,ut eutn nullate/

nusdigerere ualeant, Quonimirum indiceflo, ipe quem defiderauerat it

faflidium uertitur , & nimis iam amabilis in horribilitatem mutatur. Nos

etiam oflendimus multa repletionts nocimentum , Inanitío atque fames.

fifuerit , quia commouetur flomachusin appetendiscibartjs , & tamen ni^

á

hil acc

eperit, caufa etus debilitatis allicit fibi de humoribus corpbn's. Vnde

appetitus defiderium offendens, & cibum ad flomachum uenientem cor^

ä

rüpens. Vnde Gal. fuper epidemiorü libros:Sanitas inquit, duobus mov

dis cuftoditur, abflinentia uidelicet faturitatís, & follicita laboris & exerci

tíj perpetratione.Etenim quicibum fumpferinttranfaéta exercitiorum per

fc&ione , & forte appetitus defidertu habuerint, cibus naturalem calorem

inuenit (lomachi,quafiignem füccenfum.Qui uero accipit cibum nulla ex

ercitiorum adtione praecedente, & anqä defiderio , cibus reperiet calorem

flomachi effe quafí occulturn, & extindtum , Poft cibum uero qui feexer;

citauerit,necefle efl utcibus ex flomacho.indigeflus egrediat, & uenas crw

duspenetrans,epatis,flomachi,& totius corporis generat paffionem.Item

Galenus : Sicut , inquit, exercitia ante cibum funtiuuantia, fic poft cibum

prouocata funt nocib

llitaté facientia in cuflodienda uidelicet (anitate, Kurz

fusoporteteum cuíus flomachus fuerit optimus indigerédo,ut nullatenus

fepe prefumat calidiffíma accipere cibaria, neincenfionem,uelardoretn iri

ftomacho generent, & cohibendus eft ab aqua;propter fuamarítuatione,

ne frigiditateaqua flomachum percutiente, pene deficiat . Quia eflneruo

uofus nequiensfrigiditatem aquze tolerare. Vnde fit caufa fug defe&tionis,.

INeq cibum accipiatfrieidiffimum , & durum ad digerendum, ne fitocca^

fio defe&tionis flomachi . Qui itaque fi acceperit cibum calidiffimum, poft

acceptionem eius,frigidam, & humidam accipiat medicinam, ut fit confu/

(io caliditatis cibi . Frigido uero cibo iam comeflo, donetur ei medicamer

tum calidum, ut fitnocumenti deflructio. Oportet iterum ut caueant feab

alimentis digeflioni inobediétibus,liceteain fua fanitate bene digereretur,

Quia in diuturno tempose corrumpunt flomachum , & deficere ei accov

modant. Similiter & prohibendi funtà mediciuis flomacho nocentibus,

ficut colo*cyntha,polio,;urbith,diagridio,öc fimilibus. Etquáto magis abfti

nentiam ferre poterit,tanto falubrius eorum fanitas cufloditur.Quidam r2

men medici dicunt, caput medicina:effeabflinentiam cibi & potus

,nocibiz

litatega

DE STÓMACH,

AFFECTIÓN;

3$

tà

litatem inferentiá. Fuit quoklam'iempore Galen

RP;

us in'tefro'gatüä,quäi'e mi^

noráffet quotidie cibü. Quibus reípondit:

Intentio mea eft i cibarijs huiuf,

m/

ify

modimanifefla,ut poffim uitam habere.

D

Porphyrius iniquit: Differentia eft

inter me & uos ín uita huius mundi,qui

fin

aego hacdecaufa comedere cupio

de

ut uiuam,fed uos uitam queritis, ut.com

edatis, Plato iterut : Abflinentia

te

ait,auplex ef,uniuerfaliter uidelicet & P

articulariter , Vniuerfaliter,utnul

tit

lus accipiatur cibus nifi cum defiderio, Particulariter,ut perquiras quodele

los

mentum tibi dominabitur,& ficut contrarium fueritcontrarium accipias,

6s

Galenus;Oportet,inquit;(anitatis cuflodiam habere uolentes, ut omnes cí

]^

boshutmidos & uilcofos,& egeftioni facillimos,ante omnía accipiant.Hoc

enim ob(eruato,cibi humidi uclociter deflomacho defcendunt, & uiam fà

de

cl'qncvreliquis per quam poflint effluere , Quod fiin fine cibi fuerintacce/

Vr

1/

ptt corrumpuntur , & cum fua corruptione corrutnpunt cateros cum eis$

exiflentes. Oportetiterum intelligi quía qui cofuetudinembis in die come;

Iu

dendi habuerint, moleflum eft (iad femel redierint . Similiter & quifunt ab

er)

siapaeG

fuetifemel,& bis comedere , malurh eft (* conflituto comedendi termino

a

Bx,

fe mutauerint, moleflum eft .Sed ( magna fuerit neceffitas; paulatim illos

!

abeotermino permutari conuenít. D'ecet etiam hoc obferuare necibum

inordinatefumant , fí (lomachi fanitatem uelint,, ut qui prius debet accipi,

:

«tü

P

[*)

.N

4

flerius,& qui poflerius,prius accipiatur, Tali enim cpmgüignis ordine,

W

iï

jj

Palïlones flomachi pl;iriqj;:ggperantu'r. :

jui

T

: jj bca;ajïemdt:bus ïn oreüomacbi najïmtiïmf.

H

Caput

XIII.

n

h

&Qïf, MA

u

2v]

| Ntïäüi medici qui ante Galená fuerunt , os flomachi þræc'öi*;

6

A

ï

dia uocagerunt , & nullum corporis membrum dixerunt do

:9

u

[

j

lorem uelocius féntire quàmos flomachi. Vnde Galenus inlí

,

& um

ZA

bro de accidentijs : Bonum,inquit, effetfinó minoraremus os

4

bmchi

quing; fenfibus . Senfibiliffimum enim membram cum aliquod

f

fenferit nocumentum , cito patitur ttiaaccidentíz quize faperius diximus, id

j/

eft defiderij ablationém, aut eíüs mutation&, (eu eius corrüptionem. Cor:

ruptio uero auteftin quantitate;autin qualítate. Tb quantitate (i fueritappe

itur plus cibus quaim oportet.In qualitate,quemadmodü fi appetierit lutü,

Deumge r n mUMem MSMgNMEMPe TMMT MU IU Uegene r s n

"

cretam;carbones,& (imilia,quod poflea planinis dicemus , Oportetiterum

intellicerequiaos flomachi patitur aliquádo apoflemara exomnibus bumo

7

fibus nafcentia,quéadmodü nafeuntin cxteris mebris, Quorü fienificatio

|

nes poffumus perpédere ex fenfüoris flomachi,& nonnund cü tadtu, Síaíít

apoflema fuerit exhumoribus calidis ad illülocü flu&tibus,patiens nimiutt

p

nem.Inquoloco mana

fentiet doloré,febré hgbeb.it,'fit»im,la:þ'dorä, incenfío

CM d

appo!itg

256

CONSTANTINI

AFRICANI

appofita,fentiturcalor adeffe;

& nonnunquam fingultum patiuntor.Quod

,grauitas &non tpultus dolor eritis/

fiapoflema de frigida fuerit materia

firmo, abíquefiti & ardore. Ex diaphragmateft

omacho uidelicet uicinan^

t

te;neceffe eft apoftema

tein oreftomachi nafcete,

fiat fpiritus fpiffus, & par»

Í

uus.Galen. etiádixit;Si dolor,

uelapoftemafueritin aliquo mébro cui fpiri,

e

tualimembrü adeo uicinü fitjut cum m

embrü comotumfuerit, & fpiritua/

(Te e(Lut fpiritus fiatfpiffus , &ra«

le inflrumentum moueatur dolore , nece

nfirmus anguftiam, abominationem,

& Pe&cr I.S.

rus,& aliquando patitur i

fpatularum,atque cubitor

um habet conflri&ionem. Cuius apoftemate diu

[

prolongato,& infirtnofaniem fp

uere inc'iPiente,imPombilee& aut raroï'xfg

flaurari Poffe fanitatem rpanifeüum di-

?

Decmis apoftematum.

Cdþ! x '-o i

m

PA

'Xfä

l

(42129-39

j

Auere oportet infirmum in grimordio,&,üatu -fuää paüïänäs à

24 7

(5

uomitu &uentrisfolutione , & perquirendurm eft de fienificas

"

8N

Quodfi certiffima rationis uert/

tionibus quas fuprà diximus.

MOR a

ZAX

m

tatenouerimus apoftema de calidis fu:ffe hutmoribus,

dádifunt

;j

cci folatri

co&iunc.c. cum cafliefiftulae mundate & mannz fcrupulis 6.

— ^ - 0 m —— m — 4 . o — C o "-

Accipiantunc.

4. fücci endiuig co&ti & colati cum faccharojuiolz, rhodo:

facchari,ana.drach.$. Quodfi infirmus nimiam

patii*ü-r;fitim; accipiatfirtv

f,

L!

r"rgidä-: Sípund&io

pumiulep,& firupum uiolatum,uel rofatum cum aqua

facchari, Apofle^

nem zger fenferit fumatolei rofati,drach.5.cum unc.s.

fucci chaz

mateuero in flatum tranfiliente, dentur fucci arnogloffze, unc.5.

maleontis,unc. 2. caffizefiftule mundatae, drách. $. olei utolati,autamygda

lini,exagium unum

, Damusptifanam inqua coctz funt radices endiuize,

Dietamus eos cucur

bitis, blitis,chryfolocannfs ,la&ucis, maluis cüm oleo

amvodalino, & coríandro,Quod ftinfirmus

febrem non habuerit, accipiat

d

aleo códitos , Dabimus de hiis

ullos gallinaceos,cum cucurbita, & amye

"Trochiíci loannis Damaíceni

confedtionibus quas ad prefens dicemus .

ualentes contra apoftemata calida in ore flomach

i nafcentia; Recipe caffrae

fiftule mundatze, rofe, maftichis,ana.drachmas tres, meliloti, feminis mal,

fandali albi, & rubei, fpicae;ana. drachmas, 4.Íeminis endiuize,

uz, plyllij,

drach.1.&s.liquiritig,apfi;anifi drac

h.r, Tempera cum fucco folatri,& tro

Trochifci ualentesad fupradictaz

chiícis infortnatis,da unam cum frigida.

liquiritig,melilotl',ana.drach.

4. croci,drach.

Kecipe rofz,drach. s.fpiez,

2, maflichis,ana.drach.s.tepera ctiuino

,& dabis cum fuccofolatri, Trochi

& dolores,atq;

hutmores fluentes cholericos.

Íci optim! cotraapoftemata,

Rec.rofarü,drach.s.liquiritig drach.5

fandali citrini, & rubei,ana drach.s.

tmaftichis,,

Lerberis,meliloti, ana,drach,:, &s.

(eminis cucumeris , fpica ,

dragaganti À

DE STOMAOCH,

AFFECTION

237

d

ly

ar:gaganti;ana.drach.ts fpodij,manng,ana. drach. 3. croci;drach.s.factro

ly

chiícos,dabis unum cum fucco endiui;uelfolatri , Cataplafmandus eft íto

machus cum frigidis & ftipticis cataplaímatibus , Requiramus etiam fipa;

i

fU

tiens fitim habuerit,& nimium calorem:Refrigeratiua ponamus adiutoria,

ficuccorticemcucurbitz,cum pollinghordei, & oleorofato;aut portulácà,

d

endiuiam, fiuefolatros cum oleorofato ;aut cortícem malorun granato

rum,lentes, rofas, cyperum, & fimilia, coquamus in aqua, & fomentemus

*

ftomachum . Cataplaíma ualens contracalida apoüemata flomachi, & ui,

y

-fcerum.Eft etiam congruum peruftioni epatis& flomachi,propter choleri

.os humores ad eos fluentes: Recipepollinis hordei, drach, 1. fandaliru

bei,drach.s.uiolz, radicis maluz, ana. drachmastres, rofarum, drach.r,

& s.camphorae,acatize.ana. drach.s. tempera cum fucco folatri, Cataplaf)

ma optitnü apofletnatico epati;& incenfioni ftomachi :Recipe rofe,drach,

6.croci, fandali rubei;ana. drachmas 2. fandali albi, drach, 4. camphore,

[

drach. s.fac puluerem, & temperabis cum oleo rofato ,& ceraalba , Cata

"

TRU ISRGE

plaíma ualens contra apoflemata inore flomachi nafcentia, calorem & i

'

cenfionem amputat;Recipe fandali rubei & albi,uíolarum, pollinis hordei,

!t

as

ana, drach.s. bolí armenici., cam phorze, acatiz, galiz,croci, eummi, ana,

drach.r, maftichismeliloti,femints maluze,ana,drach ,& s.fac puluerem,

)

quem cumoleo rofato fricatum, cum fucco folatri tetmperabis. .. Apoze:

y/

ma loannis Damafceni utiliffimum contra dolorem & frígida apoflema

)

ta flomachi:Recipe mentz, feminis apíj;ana drachmas tres , maftichis,ani

i fpicze,ana.drach. 2.& s. dauci;cymini,lipní aloés,xylobal(ami,caffias,car

damomi,fquinanti, ana.drachmasduasomníain tribus libris aquae ad ter^

/

tiam coquantur,& optime colata femper feruentur,ünde dabis 4.unc.cumi

. fambuceleo,| Apozema contrafrigida apoflemata flomachi: Recipeme:

lileti,radicis marathri, & apij,(quinanti,ana. drach.c. radices maluxe, liqui^

ritiz;,ana.drach.s. rheumbarbari, marathri,anifi, maflichis, fpicae(amfu^

$

ei,bafilicon, cymini,apij,cardamomi;ana, drach.1.& s. pafforum enuclea;

l

torum,drachmas 10, omnia in tribus librís aquze ad tertiam coquantur , &

colatis, daunc. trespotui cum amyodaleo .Quod (ihac apoftemata indu,

rauerint, cataplafmabimus eos talibus cataplafmatibus. — Cataplafmalo,

annis D'amafc. ualens ad diffoluédam duritiam flomachi, & epatis,& dura

apoflemata diffoluit : Recipe meliloti/fquinanti;chamemileon,malue, Bdel'

i

5

lij;ana.drachmas quatuor,abfinthij,drachmas tres,myrrhae;amoniaci,aü,

drachmas duas, ficus ficce decem. Abíque gummis omnía coque, & gum

sv liquefiant in uino : omnia commifceantur, & fiat cataplaíma, Cata

plafma, proficuücontra dura &groffa apoflemata phlegmatica, duritiá flo

machi,& fplenis & epatisdiffoluüt; Rec.amontaci;drach, 2o.bdellij,drach,

IQ..aced acris, une,6, Que foluenda foluantur fuper ignemleue

m. Deinde

inittantue

CONSTANTINI

AFRICANI1

258

mittantur híerze drach.xo;fefameleon,

drachi.20.croci;thuris,caflorei, má

flichis,ana.drach.s. pulueriz atis & fuperioribus admixtis, faccataplaíma,

Catap

laímaloan.Damafcenivalens ad fuperiora Rec. Chametrileon;uro/

drach.x-e.-crocï,di*ach.8;fandali rubei,drachis.ta

l.g,meiilöti,myrrhg,aü;

flichis,drach;s. radicis malug;drach.22.cerze,drach.5o.

feui uitellini & al

?ä

linacei;ana.unc.2.ireleon quátum fufficit, "Cataplafma:Rec.figie, unc.4»

/

fe(ameleon, lib.x. cofti;cafloret, amoniaci;thuris bdellíj, ana.drach.5.drav

scere,drach, 4,. Cataplaíma : Rec.fieie,drach.s.

gaganti. croci,an.dracb

fefameleon,cochleariü 1.& s; Cata

plafma:

P

Rec.aloés,maftichis,an.drach.

T,croci

,drach.s.foledl&ön:,;liödolebn,& cha;

5.bdellij,amonfacis,ana;unc.

hec medicamina cognoueris nullatenus$

meleori quantum fufficit ; Quod fi

flematainuulnera funt conuerfa. V a

tia,intelligendü eft quía apo

preualen

dificantem, ficuthierapi

déoportetdaricaufam putredinem uulneris mun

caprinü;ptifana, in quo codta fuerit liquiri

craquecum melle teperetur Jac

L

tia;Deturbolus armenicus cum.

fucco coctanorü . Quod fiin uenis floma

chifuerit oppüatio,accipiendä funt aperitiua,'[ïcut hierapicra; fuccus abiïng

4

:hq,firupus fquin;fnti,firupus fadfcgm.

peuulnergib;fs in orej!qtfacbi-bftäi Cap. ?(Vüi ;

j

:

T—TIUE

R

ï

Iapoftema Gön&aähi aliquibus uidelicet accidentijs fnueter.äüei

i

rit, neg; cum medicinis fuperius

metnoratis deflrui fiue minui

poterit,re uera cognofcatur,quía in

faniem permutatur.Quuaé

d

E

|

(anies &inferiora ftomachi & fuas conc

auitates petens , uillos

ciet,& gehärant in eodem loco puftulas. Vnde infirmis defide

:us putrefa

rium appetitus aufertur,

&eorum flomachus deficit , ut nullatenus poffint

Ex cuius etiam putredine fumus ad os

cibaría contínere, ad eum uenientia ,

get

»enerat ficcitatem, & corruptum feetoremin eo, Vn»

pauentis aícendens,

de ru&uat putridum, & fumofutm,

ficut fator fumi effium inigne perufto»

rum, Cuius putoris caufa uulner

D

is putredinem oftendit. Aliquando tameri

ä;k

üulnustn flomacho nafcitur,ex c

holerícis humoribus,uillos & eius fubftan

tiam incidentibus,& puftulas ficut ul

ceraoris puerorü generátibus, Quàmi

uidelícet pa

ffionem,fequuntur magna in ore flomachi pun&tio,

& fïq's,ficci

&fimilia, Cuinimirà uulneri nifí uelociter fuccur

tas oris,futnofa rudtatio,

raimus, proculdubio patiens,in lienteriam incidet,ficut diximus,

Cap.

XVII.

]?e ciis uülmam.

Portet ut in cipiamus de curis uulnerá in flomacho exiflentium,

]

ä

Decetitag dari caufam putredinis , &eruginis flomachi uulne4

empe

ns mundxfifagiu?m,ücpg ljfe.rapicxfa,qqæ cum melle unc, t

fata,

|

h

DE STOMACH.

AFFBCTION,

255

3

perata.Mel enim ualde eft imundificatiaze a&tionis, Raro damus théfiacam

l)

m;ignam,mithridatum,dia'cofim,diaroma,diafþe*rmaton . Fizec enitmn me;

dicatmína humiditatem uulneris deficcát, & ominem eius putredinem &fa»

m

:

niem m undificant;atque (lomachum confortarit, Balneétur; & cibarijs eis

Y

^

conuenientibus cibentur;ficututtellis ouorum,phafianis,pullis gallinaceis;

flarnis,iure lentiu,arnogloffa elixa,& condita cum am

"

ygdaleo, ture ory

zi amyli;ptifana cum liquiritia cocto,& fimilibus; Pot

u$ eorum fit hidro

D

l,

faccharü uel melicratum , Cumdáj certiffime nouetís putredinem uulneris,

& faniofam carnem effe müdificatam danda funt miedicamina fliptica;sul,

l

nera fcilicet confolidantia, Trochifci ualentes uulnerato flomacho; Reci»

u

erofarum,boliarmenici, oummi, ana.drach.s. feminis myrtz,

dragagan

t [podij,balauftize,acatize;ana,

drach.r.& s.crocimaftichis, facci hípocy»

flidos, amyli, (eminisportülacz, coralli ufti, haemathitis, fanguinis draco;

lfl

H

nis,ana. drach., omníapuluerizata, cum facco arnooloffz temperentur;

& trochifcis compofitis,da unum cum frigida.Tr'ochffci ad idem:Recipieü

tes boli, fpodij,ana. dtachmas 4. dragaganti;eumtni;rofarum,aria. drach«

duas.feminis maluz, cotalli afli, fucci arnogloffz , feminis cucumeris , &

ä

portulace, capitumglandium, feminis herbae acetofze, fucci liquiritize len

tium mundatarü,& aiTatarum,-aCau'g,gallg',ana.»drach. unam,omniain pul

ueremredacta, cum aquarofata temperabis , Demus infirmo bolüm cutri

ul

fucco coctanorum, aut dulciim granatorum, uel arnoeloffze (üccum cum

oleorofato.Sumantcodtaria rala pruna, oranata, & fimilia , Cataplafmen^

tur ex rofis,myrrha,fandalis, acatia,palla,temperatis cum aqua rofata, aut

1

l

fucco coctanorum , Áqua quam potauerint, fit mixta cum firu porofaceo,

autmyrtino,& ceteris flipticis firupis, Vulnereüero propter acutoshumo;

res naícente , quorum materia fueritceffata ,infirmus fanarí potuerit, cümi

$

fuperiori dizeta. Quod ficaufa materieiuulneris adhuc pe*rmanferit, necef,

fatio fionat in dyfentería paffionem mutari, Quam Itag; materíam fi de flo;

macho mundificare uelimus,demus mirobalanorutn tria genera; emblici,

indi,caffiamfiflulam,femints maluze, & fimilia, exprimendo,atque inuifcan

do mundificantia.Cauendum eft ab acutis medicinis excoriantibus, & flo»

:;E

machi defedionem faciétibus,ficut Ícammonio,aloe ,& fimilibus calorem

1'

habentibus.Q uod fíab aliquo imperito medico datafuerint fuccurrédum

j

eflerrorieorum cum flipticis & folidatiuis, ficutbolo armeno;arnogloffa,

herba acetofa,firupo rofato, rhodofaccharo,fpodio,femine por

tulace, (andalis,maftichis,Quod fiinfirmpis non habuerit

fitim, & (lomachuseius fuerit frigidus, danda funt

citonia/firupus mentg,& melrofatü cum ma»

fliche, gariophyllo, fpica,cardamo/

mo,menta;X fimilibus,

De uomitu

CONSTANfINz

AFRICANI

A

240

-Deuonitu prouocándo cum rebus fLomscbum mundificantibus. — Cap.- XVII.

:J

EAU

í v

d

Onopotetuomitü prouocari f

piffime;:Bonü enim efl & cow

À

?

grüum corpori, finon uomuerit,

quia uomitus incongruus efi

:

E

naturz. Proptereanó decetuomitü prouocari, nifieis qui funt

AUE us u dC us U

uino,aut magnaciborum copia repleti, quae eisfuerintincone

;:

(ueta;auteis quibusaccidetia h

&ccótingunt, id efl, corporis grauitas, inetz

accumulatio , abundantia phlegm atisin

tia,fomnus,abominatio,uenarum

&fimilia , Figcenim omnia plenitudine

flomacho adunati,rigor cü calore,

oculdubio.Sicut Hippocr.

in aphorif. Non febricitantibus fa/

fïgnificant pr

furfum pharma;

flidiam,& cor

dis morfus,&tenebrofitas, & os amaricatü,

3

Oportetiter hgc accidentià que Hippocrates dixit

cia indigere fignificat.

D

*

intéte cofiderari , quiao

flendütmedico qualecorpus debeat per uomitum

D

afunt uniuerfalia omnibus humoribus abundan

purgare.Quiahgc

accideti

Galen, item;Bene,inquit,iufferunt antiqui ut prouoca/

tiamindicantibus.

retut uomitus poR cibum,in unoqu

og menfe,quibufdam femel,& nonnul

füerat cocordata dicentium fieri uomi

lisbis.Quorum utrorumq intentio

atgm üdatiuatn qualitatem

tum cum cibarijs,acutos fapores, & laxatiuam,

habentibus, ut mundificent flomachut, & corpori cum

(uo acumine nul

lum nocumentum inferant.Hec enim acuta alimenta cholerzfuntgenera

tiua,Ocmal

um nutrimentum facientía,(ed tamen quialaxatiug funt qualitae

VndeRufus inlibro de Vulgari dizeta

tis,non diu permanentin flotmacho.

utnon fint ct/

intitulato:Oportet,inquit,

quitiomitutn prouocare cupiunt,

baríjs repleti. Ventreenim ci

baríjsaccumulato,uomitum prouocaredi&ïa

urinanon poffe egredi , Qui quod fi

cileerit, ficutuidemus, uefica repleta,

nullatenus uomere poterunt, & cibaria omnino digerunt,

fïgnificanteis in

futurum moleftiam euenire, P

roindeoportet mediocriter accipi cibum.Si,

hum dephlegmate müdifica

re,in canaden;

militer & cupfentibus flomac

cepealiquantulum ameos, & finapis,& pa

|

tur radices, pifces falfiporri,

nes falfi, CumQ máducauerint, prohibendi funtab aqua,

quouíg; cibum in

inferiora flomachi quie

Ícere pemotauerint. Caueantneflomachus antea

Quibus autem bona quátitas aquze tepidae

tribuatur,aut

ea incipiat digere.

aqua ín quacodlg fueri

ntradicesanethi,& modicum finapis feminis, & po

flremofumatur oxyme

1,Deinde cum cognouerishzc eis fufficere, lauabis

eorum facies & oscum aqua,

&aceto mixta,Hec enímlauatio prodeftocw

lis,& capiti,& prohi

bet dentíum corruptionem fierí, quam nonnunquam

iad uomendum fuerint molefti,caueant

uomentes patiuntur,Qugdfialiqu

nifi cum eis nimium fuerít neceffaria,&c

xfrequéti uomitus prouocatione,

conueniens, V nde Gialen.fuper aphorif.prpocr.M

acilentos & facile uo^

& uere,.In

mentes,decet purgarifupe

rius cum uomitu,in eflate,autumno,

ilentiut multum funt cholerici . Ii uero-

hyeme ueyg,nullo modo, quiamac

qui dure

L

ET

DE STOMACH.

AFFECTION,

241

ui dure & difficileuomunt, & carnofi funt,inferius funt pureádi , Quod (

N

TE

!

necellitas fuerit fuperius cum uomitu fiat pureatio,huruímodi folümodo

in zflate.In alijs uerotemporibusabfit . Decetetiam cor

i

pora percongrua

purgariloca;per qugfaciliusfit purga

»

tio,& perea membra que pofíta funt

"

Ü

ad purgandum.Siautem uelimusleuiter prouocare uomitum, demus apo;

zemaanethi,cum hydromelle,& ungamus eorum pedtus cum ireleo, Mit

tamus pennáin oreeorüin fefameleo intin&a , Autdemus radices cum fe;

H

minibus melonis,cü melle, aut radices cucumeriscum melle, elacterio mi/

xtocü ireleoungaturin palato,& lingue profundo., Hippocrates in epide;

U

mijs:Qgi facillime uultuomere, accipiat cepas lilij duas;uel tres,cum cibis

quos comederit.Gialenus fuper hunc Hippocratis locü dicit:Intentio Hip,

pocratis ad eos fuit, quibusuomica poft cibü funt neceffaría ut eis hia cepae

tribuantur,& uomat abfq ulla moleflationis difficultate.He enim cepeuo

mitus .funt pt:opnfe prouocatiug, fine ulla im petus malienitate . lie (i dederí

l

mus nitrum in aqua calidaliquefactum, & cum eo modicumolei míxtá, £,

cillime & fuauiter uomitumprouocabis , DDonamus etiam fucci apij,unc,s.

mellísx.poft cibum,autante cibü, Deinde pénain fefameleo madefa&ta,uo

mitum prouocent. Aliud:Recipe (inapis,drach.2,nitri drach,r, có4ifi mun

dati,drach. 1. da potui cum melicrate,flomachum mundificat, ab humori

busin fuis pellïtulis inuifcatis,& affuefaciant apozemaanethi cüoleo, quia

purgat ftomachü. HHij quipurgandi funt fifuerint cholerici, ieiuni accipiat

eam medicinam que choleram rubeam cum uomitu pureat, ficut (ucciradi

ces melonis,cucumeris,ana,unc.5.D'eindecum pennaprouocent uotitü,

Hoc enim modo cholericum genus purgatur.Aut detur caro melonís mí,

xta cum garo,aut radix melonis cum ireos,& anetho, & falis oéma, ín mo;

dumapozematis cum modico melle potui dabis , Nonnunquam detur pti

faba cum oxyfacbh aro,cholericis infebribus, & ponatur in ptifana modicü

falisnon triti, Aut detur fuccus chryfolocánae cum aliquáto anethi.Demüä

etiá caflaneolze, drach.1.& s. cum apozemate anethi , Hocenim aalet,i&te

ticis, Aut drach.1,& s. radicis maluze, cum fucco apij, & modico melle, &

aliquantü olei rofati, aut radicetm melonis puluerizatarm, & cum melicrate

fumptam poft cibum, quía diximus prouocariuomitum poft plenitudiné ci

bi,Quod fi uomitus propter. has tmedicinas, feu propter aliaaccidétia

non ceffauerint,fuccurtamus cum rebus flomachutn cófortar/

tibus,ficut ele&uario deoranatis, autfirupo erana,

torum fado,cum menta,aut cum rhodofac,

charo,& cxteris his fimilibu$,qua in

conflri&ione uomitus fuptä

VE

. ,gg'lïipü'mpsf

: X De cagfq

GEKRGKENRE

d

CONSTANTINI

AFRICANIÍ

242

r

Decavfa digeftiuam uirtutcm [tomacbi corrumpente.

cap *

XIX.

—

LC

Viafuperius oftendimus in initio iflius libri flomachü effe uti

äü

m

h El liffimum membrum , quia omnibus alijs membris eius fanitas

*

MA

eft permmmm neceífaria, & dxfputaurm us de oreflomachiimn

d

QM

quo fitappetitus,& pafïlones in eonaícentes nominauimus,id

efl,caniná defideria, corruptioné appetitus, & eius ablatione,fitim, fingul

tum,uomita, ructationem,& cgteras cauías eorutn prout oporte: dxx:mus*;

OPOTCGC nos lglth mc1pere curationes fecundü intentioné anthuoru. Dlr

ximus enim quod actio flomachi uidelicetpertinés eft dlgeülom cibi , Pro;

pter hocqui uolutcorpons fanttaté cuflodire,neceffe efLut cuftodiat (loma

chi (anitate, quia cü etus fanitate totü corpus fitincolume,& eo mflrmante,

infirmari corpus neceffe eft. Sanitas auté flomach1 cufloditur fludédo nect

bus in eo corrutnpatur . Cuiuscorruptionis caufa criplexeft : V na propter

!ä;

paífione digefliuz uirtutis . Alia propterfuperfluos humoresin flomacho

adunatos. Tertia propter naturá ciborü. Qnrum unaquagin multas ac di

uerfas diuidit fpecies. Vnde oportetde unaquag (igillatim difputare.Qua

propter dicimus, digetio fifuerit corrupta, decetnos pquirere cibos utrü

Íinttemperati, & omneseorü ordines proutoportet. Cibis uero taliter exi/

flentibus, intellipendü quia paffionis occafio,in digefliua eft. Cuius paffio

autfit propter fug mutationécóplexionis,aüt propter alia accidétia Sicut uí

l

detnus eam deficere ex duritiaapoflematü in effentia (lomachi nafcétium,

Cutus coplexxoms mutatiofi fuericin calorem,mfnrmus habebit febré, & fi/

tim, corrupltur cibusin uentofitate,& odoris grauxtatem, atq; putorem,

Quod fi mutetur in frlgldltate,panens neqfitierit autfebricitauerit,fed t^

men hec frigiditas fr dxge[hua uirtutem morctificauerit,uc nullatenus digere

re poffit,cibus nó corrupltur, fed qualiter intrauerit egredi&,(icut uidemus

inliétería, Quod finó adeb ei dominetur,fed quia aliquantuli poteü digere

re;fitty cibus in fua natura fngldus & téperatus, fiteius corruptio in acetofi,

3

tatem . Quod ficalori pertineat, inflationé & eroffam uentofitatem faciet;

Fizc paffto quae fitin effentia droeftiug uirtutis.Sed (i mutatioeius comple

xionis propter officialem fuerit morbü.fit ei caufa duplicis paffionis , Vna,

quia mutaturetus effentialis coplexio. Alia,quia impeditur actio ex officiali

morbo,ld efl,apoflemate,& duritie, ficutdiximus . Secunda uero digeftio;

nis corruptlo fit propter coadupationem tmale materieiin flomacho. Caw

fa eius eft fuperHulcas ciborü, & eorum inordinatio , aut propter decurfiov

nem eiusà capite,fiueà quohbetalio membro,ad flomachum coadunatur,

Caufam etus fuperius nos &tíam diximus in alí;slocis,quia fi cibus in fumo^

fitatem corruptus permutatur , & non fuerit caufa cibi, oflédit flomachum

calidze cóplexionis effe .Si autem in acetofitatem eonullatenus offendente,

frigidurfiinnuitelfe flomachum, Sed tamen cum his folummodo fignifica

tionibus

—— —

'DB STOMACH. ArfECTIÓN/

d

/

tiónibus nequiuimus coprehendere, utrutm fit ex (ola cöplexidnfs flo

machi

matatione aut exalia readeum ueniente, Vnde oportet imitariautoritaté

Cul.ficutdixit, V idelicet ut donemus cibaria, quze fintilli corruptioni con

traría, Verbi gratia:Quibus cibaría in fumofitatem couertütur, demus p

pemin aqua & oxyfaccharü infufum,autius hordei,Si uero inacetofitatem

permutantur;tribuamus panem & mel,& iubeamus ut uotnat. Quibus uo^

g

mehtibus,uomíca perpendatur , Quiía fiin eorüflomacho cholerica fuerit

materia;tomet cholericos & calidos humores. Etquorü flomacho phleg;

maeritinuiícatü,uomica erit chymofa, phleomatica,& cibaría uidétur effe

tincta,& colorata, ex chymis in flomacho exiftentibus , Quod f corruptio

propter malam cóplexionem fuerit abíc; matería uidebimus illum panem,

utiushordei,parum digeflum eoredi, frilla coplexio eftcalida, Siautem fri

äfda,& dominatur ori flomachi abíg tnaterra,eeredietur cibusut intrauez

rit,nulla mutatione in eoapparente. Quod plurime in uomitu percipit,eo/

rum uidelicet qui facile uomüt.Sed fidifficile uomuerint,& eius cofuetudo

uomendi nihilominus fuerit,oporteteorum egelliones perpendi , Sedhoc

pöffumus cognofcere,cum illa materia in flomachi cocauitate extiterit.Sed

fioccultain fuis pelliculis, fiue uillis fleterit latitans, uomere ullo nodo ne

quiuerint;abominatione tamé fepiffime abfcyuomitu cómouentur, Quod

itacy cuius naturg fit,difcernere poffamus , Quia fi calida fuerit, cenerat fi»

tim.Siuero frigida,magnum facit appetitum, Tertía uero cauía corruptio

nis digeftiug uirtutis,(ic denotaturquiaaliquado uidemus digeftiuam defi/

ei,abíaqyulla (tomachi pa(ïx"öne earü quas fuperius nominauimus,id eftdefe

&ionem digefliuz, & humores in (lomacho coadunatos fcilicet cum caufa

eorruptionis fit efTentia cibi, Cibaria uero digefliua corrüpunt quatuor mo

dis; Aut enim propter quantitaté,aut propter qualitatem, aut propter tem»

pus.fiue propter inordínatióne, Propter quantitate,(i accipiütminus quam

fufficit, calidi coplexionem ftotnachi habentibus, in cholericà naturam ne

cefle eft permutentur, Etíafi plu(qua oportet accipitur,in eandé qualitatem

couertuntur,&fi fit durus &difficilisad corruption£. V irtus quog; fi fuerit

fortis,& fomnuslogus,tarditas digeflionis fit, Quod fi cibus facilecorrum

pitur,& tamen uirtus manducátis efl fortis,in flomacho corrum pitur.Si ue

to corruptioni fit inobediens;uirtus autetn debilis,& f(omnus paruus,cibus

induratur,& non diceritur,Propter qualitate, quia fi cibi calidi funt, & flo,

tnachus calidus ficutcholericis,cà comederint mel,conuertuntur cibi in fu

mofitatem. Si uero cibifrioidi,& flomachusfrigidus,ficutlac,& frigidi fru

&us,frigidas naturas habétibusdentur,neceffe e& ut ín acetofitaté mutent,

ropter tépus, quiafíaliquis accipiat fecundü , priore cibo nondá dioefto,

Verbieratia:St acciptatur cibtis,qui cum indigeüione mediauerit,alter fu^

ditfecum fecun

1

i?agcur,priore:uero-cib-o diocflo,& eorediincipiente,deícen

5

*

X 3

dus

244

CONSTANTINI

ATYFRICANI

dus indigeftus,& crudus. Hoc ita neceffe eftfieri;propter inerdinatiohermi;

quéadmodumfialiquis comederit coctana,tmala,pira,& (imilía, durá & fti^

ticam natürà habétia,deinde manducauerit chryfolocannà elixam,& con;

Ew

itam cum oleo & obíomagaro,& czttera laxatiuá uím hab&tia, V.nde caw

fahuiusinordinationis neceffe eftoenerétur in flomacho, extéfio & dolor,

quialaxatiua feftinàtutegrediatur, fliptica uero exire probibet. Vndecaiv

fa huius certaminis,nafcitur nimia uétofitas corrüpens, & digeftioné debilt

tans.Sed nonnuná corruptio digeflionis fit propter paruitaté fomni, Perfe/

&ioenim digeflionisnon fít, nifiin longo fomno, quiauirtus animata in fo

mno quiefcit,& naturalé ditmittit uirtuté (uam operari actioné, Hoc modo

digefliua uirtus corrü pitur.Sedoportet intelligi quia corruptio digefliug di

uerfa generat accidétia, & fecundü eius quantitaté funtad curandü dura,fi

ueleuia. Quod fimulta fuerint,difficile,fi pauca facile curantur, & fecundü

quod efl materiain quá cibi couertuntur. Si enim cibus permuta£ in phlegy

ma,acetofam rudtationégenerat,Si ueroin fumofam,facit fumum, & punz

&ioné,& nonnunq uentofitaté & inflatione.Rurfus fecundü naturá infirmi,;

Quiafiflomachus nó habet acutü fenfum,nimiá non generat punctionem;

heq; debilitaté,neg; cardiacam,aut capitis doloré.Quod fi acuti fuerint (en^

fus,uelociter fuperiora patiun£ accídétia, Iterum fecundum uirtuté, & debi

litaté uniufcuiufg membri fit, Verbi oratia; Quibus caputfueritnaturaliter

debile & ilicó corrupta digefliua;patiuntur capitis rauitaté,uigiliam,epile

pfíam ,maniam,fluporé,melancholia,& fimilia,Si aütinteflina (unt debilia,

doloré.Sirenesaut fplen,uel epar fiue pe&us,autarticulifuerintdebiles,do

lorem patiunt.Siuero totum corpusfueritlanguidü,fentietinfirmus corru

tionem,rigoré,auttremoré, aut febrem,ficut djxit Gal.inlib.de acciden.

tibusi & morbo intitulato,

Decura eiufdem.

Cap.

xx.

ET

3 Orruptfo dl'ge

flionisde multisrebus & diuerfts orftw",fïcutdi;

dl

ximus. Vnde huius paffionis curam,oportethoc modo incipi,

ut perquiramus corruptione de quali occafione fit orta, Quiafi

m

fueritpropter qualitaté cibariorum,uel eorum multitudinem,

feu eorüino

rdinationé,prouocetur uomitus cum aqua calida,quia propriü

eft uomitus mundificareomnem malam flomachi corruptione,Quod fi pa

tiens nófacileuomere poterit, demus medicamina uomitum prouocantia,

Cum$Gcertiffime nouerimus omnem corruptioné ciborü à flomacho effe

mundificatam,ungendus efl flomachus anethileo,coctaneleo,mafticheleo,

& fimilibus.Frcataplafmemus cataplafmatibus odoriferis tomachum con

fortantibus.Damus cibaría flomachi cófortatiua, & facile digeftiua, lauda

bilis chymigeneratiua, Cohibendifunt ab omnibus cibis couertibilibus,&

&bal

indige&ibihbus,lgbemus eos ut utantur täperatfs exerciti;s, fimih'tgr

neo,.

VEb ii

DE STOMIACH.

ATFFECTION.

245

Im,

neo. Vinum accipiant purü & odoriferum,aut parum mixtum, Vnde Pau

91/

J

lus inlibro cuítodiende fanitatis;Staliquis eructat cibum quemheri (ampfe

]

rat,& fentitdolorem fub diaphragmate ,monflratur cibusno effe digeflus.

Vnde oportetut longo tempore dormiat, & euigilans fe exercxtet.Demde

Qf

accipiat cibü parum mixtü . Dietà accipiat minoris quantitatis , quàm eam

lV

xl

quam folítus eft fumere,quia palàm eft quod flomachus cum fuerit debilis,

nequitmulta digerere cibaría.Quidá autem medici dicit : Mollificato fto;

fel

macho & defecto faftidiü fepiffime generat abfg; caufa manifefla, Proinde

i

confortari oportet cü ürebusodoriferis,& cóofortatiuis, Cibos uero quos fe»

o

d

melfunt accepturi, bxs,autter autquater in dieaccipiat. Abflineàtà cibis in

calidis horis, quia calor aérís attrahitnaturalé calor&exterius, Vnde coctio

[,

ms locus fripidus permanés deficit.Idcirco antiqui magislaudauerüt coená,

i

quàm prandiüi;quia naturalis calor in noGe intrinfecus coadunat propter fo

g/

mnü,Inde Gaal, Vidi;inquit;quoídà medicos cü quibus logo tépore fueram

in xeflate,prgciperebalneu aqug fríeide fieri eis (cilicet qui de multa ciborü

l,

quam fumpferát quátitate murmurabant, uteam nullatenus dlgerere pog

!

fent,qwa extadtu aqua naturalis calor coadunatus di;

[o]

cerere incipit, Quorü

"

intentioné non certificarem, nift pnus jn me probaffem Quod reuerautdi

b:

xerantinueniens,illud tenui magnü effe adiutoriü in efliuo tépore ad cofor

tandam digefliuam uirtuté, & ciborü faturltate digerendá,neg uidi aquam

C

frieidam meliore bonitatis actione facere quam iflam,

Siautée corruptio

digeflionis non fit propter cibaria,oportet nos perfcrutaride quali occafío;

nefit:Si enimfuerit propter malá coplexionem flomachi , curari oportet, &

coplexionem, fxcutdxxtmus,adtemperamentureuocarl Siadt propter apo

;;;

flema,uel uulnus,curet cá medicinis apoflematü & uulneris, quas fuperius

perfcriplimus . Quod fifuerit propter humorü corruptionem in flomacho

coadunatorü,certificat propter fxgmflcanones fupra memoratas., Puroen;

/

tur illi humores fuauiter cum rebus eis cotrarns Sed fi aliquid medxcma im

pedierit,utinfirmus cum ege[hone,öc uomitu fatipetur, & corruptlo illorüt

humorum egrediatur decet naturà dimitti operan,quoufq; utrtute uidebi

musno effedefe&am,neg; materii multam. ngd fiinfirmusfentit ardore

& pun&ura, dabimustulep.firupum rofatum,ut mmgetur arfura. Dernus

etiam aquácalidá cum modico amygdaleo. Siuero uomitus & egefho adeb

modum exceflerint,ut timeamus ne uirtus diffolua£,ligentur cubitieorü &

crura, Deindeadiutoria demus cóoftrictiua uomitus,& egeltionis,fecádum

íllius materiei qualitatem,quia fi cholerica eft,& infirmus fumofum ructat,

damus rhodofaccharü firupum granatorum,firupü malorü , & ele&uariá

granatorü, D'ietamus eos deflarnis, perdlabus, phafíanis conditis cum fw

F,

mac.Si autem acetofa fitru&tatio , & materia phlegmatica , demus diacofi,

diacitoniten, tripherá firupü granatorü cü menta fa&, & cataplafmamus

£

5

cum

246

CONSTANTINI

AFRICANT

cutm epithimatibus,ficut fuperius diximus.

Ele&uariüualens ad confot^

i

tandum flomachum,fafüidiü tollit,corruptioné digeftiuz reflaurat,inflatio

nem &acidosru&tus emédat, & flomachi mollitie coftringit, os odoriferü

faat,colore clarificat : Rec.fpice, maftichis, eariophylli,cinnamomi, rofz;

E

ai. drach. 4. fandali citrini,fpodij,an. drach.s.facchari,drach.10.marathri,

anifi,zingiberis,an.drach. 2.croc1,cardamom1mmons cubebe,macis,nu^

l

cis mufcatg,hgmaloes afari,caffre, calamiaromatici,an,drach.: cyperr,feæ

minis myreze,cymini,ana.drach.s.fac pulueré. Cui fcrup E caphorg,öc d

midiü ícrup.mufci adde,& drach.x.eallie.D'einde meltertiotantü quantum

omnes fpecies,& fuccos co&tanorü & eranatorü equaliter adhibe, utmelle

ponderato,coquantur ad fpiflitudinem ,& fpecies exeis temperentur.

De defecione fIomachi cibum e potutm cotitineve nequeutttis .

Cap.

XXL

$97

Alenus diffinit hancpafïlone breuiffime uocás eam mdlgefho

X

&

Zxää.—-'.

12

nem,quíanihilin cibo flomachus opera£,hancpatiétibus egre

[ Nj

s

5

[

tudiné, neg;in colore, odore, aut aliqua quahtate cibi couerfio

comutatur,Caufa etuspaffionis fl defectio cotentiue,autdige

fhug uirtutis,uel ulcera in interiori fuperficie ftomachi nafcentia. D'efectio

aüt cotentiug aut fit propter malam flomachi coplexioné, aut propter ma;

lam materià in eo coadunatá. Cujus defectionis ügmftcatlones hg funt,quua

cibuslaudabilis chymtgeneratiuus ad flomachü ueniés,ocyus cü rugltu &

anatxoneegred:f,poüquao&o horz tráfierint. Q uod (i defe&tio cocentiug

propter nimiü fuerit caloré,patiensin (lomacho habebitarfura,(itim,& fu/

mofe ructat,cibus egredit aliquanta perfufus citrinitate. Si uero defedtio fit

propter fngldltate in initio morbi, hoc accides innafci£, acetofa uidelicetru

é&tatio.Sed ( pamo eftdiu prolongata,ructatio omnino aufer£,Similiter defe

&io dicefliue,aut eft |propter malácoplexionem flomacho dominátem,aut

propter mali materià in flom acho coadunatá , Cuíus defectioné dupliciter

cognofcxmus,qma cibus abfq; ulla (ui mutatioe egredxes,fngldltate demon

flrat.Si aütfuerit peruflus nimiü, pro certo innuit calore, Sed tatmé oportet

nos perpendere differentia defe&tionis cotentiug uirtutis à defe&tone dxge;

fliue. ond fic difcerni optime poterit.Quuia fi cibus ilico ut mtrauentexlet,

figmfxcat cotentiuà effe defe&ta , Si uero diu pertmanens crudus & no muta;

tus egredit,oftendit dugefhua baberedefectionem, — Caufaulcerationum

funtbumores calidi,& pügitiui . Qui fi pertotum ftomachum orti fuerint,

neceíle eft cibus uelociter eoredxatur, quiacibo per illaloca egredlente ne

queunt eum tenere propteg nimiü dolorem, Quàm paffioné nimía pun&to

Íequitur . Quod i ulceranon circatotum fed inparte flomachi faerint, ci^

bus aliquantulo tem poris fpacio continetur, neq; tantatn generat punctior

nem , quæ curanturcum medicinis uulnerum. fuper jus memoratis,

Ele&uarium

r

DE STOMACH,

AFFECTION.

j

247

lu

. Éle&uarium diacof maius,conueniens frigidum flomachü habentibus,

inflationé faftidium, uomitü, & cgeflioné, coctionis defe&tione, flomachi

z

mollitié,& uentofitate tollithemorrhoides curat:R.maRichis,zingiberis,'

l

piperisnigri & lögi,fpicg,aniü,carpobalfami,xylobalfami,cinnamomi,at'x.

n

drach.1o.gariophylli,caffie,ealig,cofli amari,& dulcis,galage,ai.drach. s

ligni aloés,croci;cardamomt;caffig, cubebe,nacis muícate, calamtaromati^

o

i

ciíquináti,meliloti;ana.drach.s. ameos, rheübarbari,ariftrolochize macis,

apij,dauci,bafilici,gariophyllatf,& farracenici,ana .drach, 2.rofarü, drach,

t

6.mirobalani emblici;drach. 8, mirobalani citríni ,dracb.u.cyperi ad.femi

nis myrte,drach.100.fac.pulueré,mellis quantü fofficit.D'abis pondere,2,

drach.cüaquacalida, — Ele&t.dianifon utile cótra frigiditate flomachi, uen

tofitate & inflationé diffoluit,phlepmaticá tuffim cópefcit;Re.anifi,drach.

20.liquiritiemaftichis,ana.drach.io, zingiberis,galangg, cinnamomi,ma

rathri,caruí ana.drach.s.calaméthis,caffiae,

ana.drach.s

pyrethri,piperis lóei, &nigri,

gariophyllr,cubebe,cardamomi,fpice,croci;ana,drach.:.&s.

;

melquantüfufficít, ^ Stomachicon aliud;R facchari,lib.r.z ingiberis,cro

q,cinnamomi,aö.exagl'ü I.garfoPhyllf,maüichis,piperislögi,aä.drach. l.

cardamotni, fpice,lieni aloes,nucis tuícatzgalic maci

$

M

;galage, drach.s.

His tritis;facflomachicon, Ele&.ualés ad diffoluenda uentofitate,uetofnm

ohlegma in flomacho exiftens incidit, os odoriferüreddit, & mentéacuit;

R-zingibei-is,ma[h'chfs,cinnamomi,rofarü,fpl'cg,garl'ophylli,aü.drach.m-

"- o --

galioe,piperisloot afari;croci,caffizanifi a. drach.c, (andali citrini]igni

/

aloés,cardamomj,cubebe,macis,calati aromatici,nucis mufcate,fquinan

ti,carpobal(ami xylobal.cofti ,a. drach.;. galie feminis bafilicis,gariophyl

lati,& farracenicimente,ana.drach, 2.cyperi,drach. 4.facchari, drach.so.

omnibusin puluerem redadtis,accipe mellis defpumatiquantü fufficit.Co,

quatcum fucco coctanorü,quoufgj ad fpiffitudine uenerit, D'einde fpecies

téperabis,dabis antecibii & poft cibáinmodáauellanz, — Triphera Gal.

ualens ad cofortandum flomachü,acidos ructus am putat, nentofiraté diffol

m't,dfgelïione' G appetit3 cofortat,caloré malü gpter frigiditate flomachi,

feu hemorrhoides procurat:R, mirobalani citrint,chebuli & indi, emblicí,

an.drach.:o.fac pulueréqué cü amyodaleon fricabís, D'einde accipe zingi

beris,malh'chis,cinnamomi,cyperi,gariophylli,aü.drach.6.galägæ,mara

'thri,anflï,apij,ameos, Ípicae, afari,croci,ana.drach.4.coRi,piperis- nigri&

longi;tapfie,caífie;ana.drach.s.nucis mufcatz, tmmacis,cardamomt, calami

aromatici,lroni aloés,ana.drach.2.penidiorü,unc.1, omnibus his cü fupe:

rioribus comixtis adda£ mellis quantü fufficit,daBis ieiuno cü calida in mo?

dü auellane, — Trochifciualétes cótra defectioneftomachi,ac frigiditaté,

Íingultà curát,oppilationé aperl'üt:R.aniü',marathri,cymini,mafhchis,am

'cïl-rach,-sjapij,carui,abfinchij?feminis Ícariole,anethifeminis, ameos, dauci,

4

gariophylli,

AFRICANI

248

CONSTANTINI!

J

——

gariophylli,fpfcæ,caiïïæ,'amomi,ana,drach.I.öc's.fac puluer&, & tempär;

be

cum apozemate Íquinanti,aut mentg. Deinde trochiícos informabis,quo/

rum unus accipiaturcum melicrate, — Prlulze íuuantes flomachü exfrigU

—(

ditate moleftató,quasToan, Damafc.copofuit:Rec. carui.liuiftici, origani,

arfenici,cymini,ana.unc. 1. Exhis omnibus facapozema.D'einde colabisil

lud,& acceptis caflïg,gariophyll1',gendanæ,fpicg,agarici,aü.drach. 4.&s.

maftichis,drach.c.rofe;anifi,amomi,ain,drach.s.téperabis illud apozetna;

.--— 3 — 0€$ . — .2

quo téperato,fac pilulas. - Puluiscotra frigidl'tatem,defe&ionä,corruptio';

nem:& flomachi uétofitaté: R maflichis,gariophylli,cardamomi, cubebe,

zingiberfs,cinnamomi,fpicg,anüï,aü.drach. 2,nucis mufcate,feminis utri/

ufcy bafilici;afari,an, drach.rlieni aloés,drach.5.fac pulueré,quem fricabis

-— ^ -^ C(Ss5

cü oleorofato. Deinde mifcecü equali ponderefacchari,de quo dabis por

dus drach.5.cum aqua calida;Hoc uehementer ualetcótra inflationé, rugu

AK T P PT

tum, &acidos ructus, atq; uentofitatem tn inferioribus uentrís exiflentem,

Antidotum Indilaxatiuü,ualet cotra paffionem flomachi frieidam, hu

mores corruptos müdificat, & omnem doloré,uentofitatem, inflationem,

procurat, cholericá paffionem atq; fingultü potenter extirpat : Rec. rofarü,

gariopþylli,cx'nnamomi,

fpic;,-ca[ïiæ,maüichïs,cyperi,ana.drach.Is.fända"æ

licitrini;unctligni aloés,drach.8. eariophylli drachmas rs.nucis mufcate,

drach.ro-turbith,drach.s6. penidiorü,drach.5o.diagridij affati, maflichis,

cardamomi minoris & maioris,galangæ,ana.drach.s.ommbus tritis,& m

4.unc,amygdaleo fricatis,accipe fucci co&tanorü unc.5.fucci granatorum;

lib.x. fucci apij,marathri;aü, drach.1.Qug omnia cómixta cü melle quitum

fufficit,coquantur donecin fpiffitudinem mellis redierint.

Ele&uariü la

xatiuum, ualetad mundificandá fubftátiam flomachi ,& putredinem ab eo

expellit,tuuatfrigidos renes,uentofitatem,rugitü,& faflidium amputat,hé

morrhoides,fineulti, atq; colicam paffionem curat, coloré clarificat: Rec,

turbith unctiex amygaleo,drach.';o. chebuli;utolarum, rofará, ana drach,

xo.lïquiritiæ,ablïnthij,ana;drach;6.zingiberis,cinnamomi,maftichis,mä

rathri,ani(ï,fpicg,afarl',gariophylli,atï.drach.4.fquinanti, cyperi,galange,

fandali citrinr,fpodij,an .drach.;.apij,camg,ameos,pip-eris lopgi,carpobal

fami,xylobalfami,.croci,co[ïi,.ana.drach.2. cardamomi,acori,cubebg, ma,

cis,nucis mufcatze,folij,amori,ligni aloés,calami arotnatici, ana.drach.r,

facchart,drach, 4o. facpulueré, mellis quantü fufficit,dabis cum aqua cali/

dadrach.s, — Oxymel ualésad corruptü flomachü propter phlegma,defe

&ion£appetitiug cófortat : Rec.radicis marathri,apij,ana.unc. 2.anifi, ma,

rathri, fquinanti,ana.un?:.x.apij, fþicæ,afari,camæ,amomi,zingiberis, €a

lamenthi, ana. unc.s, mentze, hyffopi, maüichis,g?riophylli, cymini,dau

ci,folij, ana, drachmas tres, omnia in ro.libris acett coquantur, &10.aquz

um ufque ad

gd medieta;em. Deinde tantumde mellecum eo mifíce, & iter

gerfe&ionis

|

DE

STOHMIACH;

ATPECTION

249

i

perfe&ionis fupplementü,coquantur. Tandé códiatur cum ferup.1.mufci,

lu

- Sirupusftomachü calefaciens, & phlegma diffoluens, dipeftina uirtute,

lgv

& caloré naturalé cofortans,osodoriferà reddit:Rec.rofe;frodium,pomo/

i,

rumcitrinorü,mentg, (amfuci,ana.drach.1o. fpicg;afarí,(quinati,afi . drach,

"

348 s. maflichis gariophylli;cynnamomi,marathri,anifi, caffiz fandali ci/

ds,

trini,an. drach.s. nucis mufcatg,cubebe,cardamomi folij,afi.drach.:. & s.

r

cyperi, drach.o.cofli,drach.i. omnia quoq;tufa in ro. lib, aque calidiffimae

ltfo:

pofitadie acnocte unaad medietaté coque,& colatis tantunde (acchari mi;

l,

Íce,& ad perfectioné coquantur, & códiantur,cü uno fcrup.mufci,& uno li

r

gnialoés Fpithimacotra frigiditate (lomachi,& ualenscótra doloréarte

b

ticum:; Kec.chamomtillz;anethi,(amfuct;ana.drach.o, zingiberis, cyperi,

ol

ana.drach.s. pyrethri, maftichis,cinnamomi, amomi, carpobalfami, ana.

j

drach.2.omnia tufa ponant in 1,libra uínt uetufliffimi & odoriferi,& in una

2un

lib.aqug,& unaamygdaleo am ari,coquant donecfolum oleü permanferit.

hy

." Cataplafma;Rec.crocirofarü;nucis mufcatg,ana.drab.$. frondiü myr:

)m,

tarum, famfuci,an, drach.s.cubebe,cardamomi. gariophylli;ma(tichis,fpi

ce,calamraromatici;macis,cyperi;an.drach.1.& s. fac puluer&,tepera cum

j

dy

mufceleon, & unouetuftiffimo. ^ Cataplafma:R, gariophylli ,caffie, cype

It

fi;abfinthij;ligni aloés,fpice,cofti,calami aromatici,cardamomi,an. drach,

10.fac puluere, & tépera cü uinouetuftiffimo,& odorifero & oleo fambuci

ls

n

no,

Ele&.flomachü calefaciens,inflatione,torfionem, & uentofitaté di

It

foluens,digefliuam COfortans;mentem acuens, caloré clarificans, rugitum

Qf

in flomacho mitioat,renes calefacit,libidiné cófortat, acidos ructus procw

cat: Kec.cinnamo mi,gariophylli,galangg,zingiberfs,liquiricig,ca(ïig, ma/

il

I^

ra-thri,maüichfs,ani(i,arï.drach.ü:feic.g,cyperi,gl'peri? longi & nigri;afari,

hé

carpobalfami,xyl.obal.carui,cymml,cmnamoml,gani'loghyll.ati, an.drach.

s.rofz,drach. 4.& s.ameos;apíj feminis,cardamomi minoris,cubebae,nw

ee,

cis mufcatz,lieni aloés, macis,calami aromatici, cofli,amomri,calamenthi,

h,

ta

m*ïgani,fquina'nti,pyrethri,folü,ana.drach.r.&' .facchart,penidiorü,ana;

9t

drach.is.omnia in pulueré redacta,teperentur cum melle. Dabis in modà

auellanz ante cibü & poft cibü,cum aquacalida,autuino, — Oportetnos

Eal

ny

rücipere curationé defectionis flomachi, cibü feu potünullatenus cotinen

tis,prius tamé perquiramus dequali occafione defectio fitorta . Que (i prov

I:IIO

pter defedioné cotentiug fuerit,perfcrute£ utrü ex nimto calore fit. D'einde

1l

extinguamus cum frieidis & flipticis adiutorfjs;ficut (apa myrtillorü;ant co

"

fy

&anorum, granatorum,aut uuarum agreftium. D'amus (irupum defru&r

bus autrofis. Quocung horü utllius effe cognofeitur,detur pondere unius

Q

unc.aut trochifcum de fpodio,aut balauftijs,uel hypochyf(tidos. Damus &

A

puluerem granatorum,& ele&.diacitgm'ten,diafumac,diamilon;rhodofäc

ia

.charum,mefpila,gira,g:g&ana-,ödïmilia.'.C.acaPlafmamus flomachücafre

d

gidis

fil$

-

240

. CONSTANTINI

AFRICANI

[

gidis,& flipticis;(icutrofa,myrta, galia,fandalis,camphora.D'ietentut ftarz

nis & uitellis ouorü cum aceto.Lentes etiàmundatae cum aceto cocte;pro/

Pl

d

funt. Quodfidefe&tio fueritpropter frigiditatem,damus diacofi diacitoni

ten.Epithimamus flomachumdeolee nardinoymaflichino,& fimilibus fto^

l

machi confortationé facientibus, Dietam eiimpédimus flipticá,& odorife

ram, Puluis malorum granatorü ualens lienterícis, flomachum confortat,

f

cholericam egeflionem arcet,fitim mitioat.Quirecipit granatorü in aceto

agreflis uug infuforum una die & nodte: deinde ex fíuccatorum & affatorü,

drach.so. futmac,bdellij, feminis myrtae;ana, drach.15. nucleorü uuz paffae

- 909 YU

affatorum, glandium infufarü inaceto, &affarum fimiliter & cymini,ana,

drach.o.feminis herbg acetofg affate, fpodij, drach.s.rofe,balauflize, calize

nonperforatze,eummi,feminis portulacg,horuim 6.affatorü,ana. drach.x,

L 200 - RE o

& s.facpuluerem,quem potui dabis pondere;drach.s.cum fäpa coctanorü.

Trochifci de fpodio cum femine herbze acetofe. V alentlientericis, & uo

mitum habentibus ex cholera : Rec.fpodij, feminis herbg acetofe;rofz,an.

—

—

drach.1o.boliarmeni, eummi,affati,feminis mirtillorü,ana.drach.s.ealie.

balauftize, amyliaffifumac, ana.drach.5.acacie, feminis portulace affi;ber?

beris,ana.drach.1.tempera cum fucco malorü,uel aquarofata../ Trochi;

fci fimiliter ualentes;Rec, nucleorü granatorü affatorum, fpodij.boli,rofe;

feminis herbe acetofg,an. drach, s. berberis,coriandri,in aceto infufi & affi,

D o N -- R EE

feminis myrtz,gummri,ana,drach.s.fumac,balaufliz ealig gallarüno per^

foratard,an,drach, 2.tempera cum fucco malorü. — Ele&uariülienteriam

cóftringens,& flomachum cofortans, ualet diarrhea propter choleram pa;

tientibus,& uomitü copefcit; Recipe nucleorum eranatorü fumac,rofarir,

fpodij,(andali albi & rubei;ana.drach.1o.galig,feminis portulace affi, fetni

nis herbg acetofx,feminis myrtg,nucleorü uuarü affatorü,an, drach.c.ber

beris,drach. 4.gallae,gümti, boli,ana.drach. 2.caftanearü affatarü, xylocar?

ra&arum,ana.drach.s.ma[lichis,gariopþyllorü,fpicg,ana.drach.x.tempe»

racum firupo coctanorum,& dabis potui cum (lipticis firupis,

4

De ablatione defiderij.

Cap. ; XXI.

L N RA

E.

Mputatio defiderij fit propter paffionem fui in&runiäti 3

ideft

a

e

Y

orisftomachi, Quápaffionem habentes,nullatenus defiderant

»y

W cibum, fed (imodicü habentdefideriü, uocatur defectio appe

12

*2

Em g

titus . Cuius ablationis caufa triplex eft ; Aut quia os flomachi

ihanicionä,

& uenarü pulíationéno fentit. Aut quiauenis iflomacho nihil

attrahétibus,flomachus nen inanic, Quod defideriü Gial. diffiniuithoc mo

do:;Defideriü,inquit,efl fenfus flomachi,fua inanitioné, & uenarü pulíatio

nem fentiés, aut quia corpus nó euacua£, neq, inanit, propter oppilationé;

Qs Romachi nofentit inanitioné tribus modis,uel ppterpororü cerebrü.fi

t

cut

yaegeeree asb p t r

——

:

u

DBE STOMÁCH,. AXFFRC TION:

as

J0/

ter

€ut uidemus pati phreneticos, Hij enim cibum non defiderat,aut prop

Ol

paffionem neruorum in os flomachi de fexto &tertioparidefcendentiu

m;

fto;

de ligamento uidelicet (iue ferriincifione c

opatientium,aut propterzegrita

nf

dinem flomachi de mala cóplexione,autd

e uitreo

phlegmatenaturalemca

Ut

loreílomachi extinguéte,utnihil digerere poffit,

autde acutis ch-ymis ace/

tofitatem per quam fit appetitus urentibus,ficutu

lcto

Idemusin febribus. Cali

difuntenim bumores,

Stuero mala coplexio fit

li,

D

propter uitreum phleg,

(s

ma,neceffe efl;uteam haec fequantur, defectio di

oeflionis,& acetofa ru&ta/

tiojfine caufa manifefla,inflatto & fitis ablatio

[14,

- Quodíi fuerit propter cali,

lg

dos chymos,fl'unt fitis

incenfto, & pun&io,atq; fumofarudctatio, & motus,

J

quafi tremor flomachipropter choleram rübeam in eius cócauitate bullien

tem.Perinde deficitappetitus cibi,& fitis cofortatur, & fetmper fentitur i

ü9

ceníioinoreflomachi. « Cutis pororü oppilatio prohibet humores difTol.

n

ui:Quibusnon diffolutis,humoris attra&io non fitneceffaria. Vndefames

nullatenus generat.Qyuia cibus adh

lr

ecfuitneceffarius,ut difloluta à corpo»

re reflauraret, Palàm ergo efl;

quia defe&io.appedtus non eftnifi ex mala

e

]

coplexione flotnachi. Antx'qui etiatn funtcócordati

»qiia cuiuícág; uirtutis

efl defe&tio,non fit nifi ex diflemperátia mebri cui il

la inefluirtus, Sed mor

f

tificatio appetitiug uirtutis eorum concordationé nobis affirmat. Videmus

j

eu

enim infirmü quxrere cibum quem folitus erat amare,

& appetere. Qüem

itagy ut guflauerit, uidetur effe mali,

tf

& abotninabilis faporis. V.nde refpuit

& odio teneteum., Sed deteriores (antei quinullum defiderant alímentum

P&l

ficut Hippocrates in Aphorif, Ablatio cibtin diut

urna dyffenteria molefta,

[

cutn febre uero pefiïma efl. Hoc dicit Hx'ppocra

tes

Di/

,qura uirtus appetitiua,

in iflis efl premortua,Similiter & in omnibus diutu

rnis morbis eftmala,

uj

De excitanda uirtute it 4ppetendis cibis,

XXIIH.

-

r

Cap

"

Y

AL

j

Portet ut intente perpendamus caufatn ablationis defiderij,

[ w

i AC Y

j:

s

Que fifuerit propter frigidos bumores & eroffos,mundifice£

Kiay f' us

cum medicaminibus mundificatiuis, ficutuomitü prouocanti

I!—-— —

bus,uel pharmacía, quz faperiusnominauimus. Quosfi purz

;

garenequitnus propter aliquod im pedimentum, eorum qualitates tempe:

ji

remus,utadtemperiem perducantur, cum firupis uidelicet & ele&.& fimp

Pe

libus adiutoríjs, ficut diacitoniten, diacyminum, diatríon pipereon,thería,

j

ca, oxymelle, & fimilibus phlegma de flomacho mundificantibus,

yl

Ele&uarium ualens contra omnem paffionem flomachi fa&am de fafli,

)

dio,& de frioítitu dine,rugitü,inflationem ,&acetÓfam ru&tationem ampg

tat,&phlegma,& omné putrediné deflomacho tnüdificat:Rec, maflich is,

"

zingiberis,galä

5

ge.cinnamomi fpicz,oariophylli, piperis longi

& m'gn',cy

Pen,aü-drach.c c;iïïg,

anifï,afari,apij,cymini,carpobalfamizxylobal.cxrui,

É

ameos,

CONSTANTINI

AFRICANI

i

2$2

ameos,marathri,an.drac

h.3.pyrethri,dalamächis,cardamomi,Cub,ebg,nu;

[

tici,amomi folij,thymi,origani,an.

cis mufcate,

macis cofti,calami aroma

d

drach.i.& s. mellis quantü (ufficit.

Quodficaufa ablationis defiderij pro^

a

pter cholericos chymosfit, opor

tet eos purgari

cum uomitu,aut pharma^

cia,& cholera rubeapurgantibus,

ficut apozemate abfinthij,fucco eranato

,& cxcteris medicinis,cufcute,

utolae,fumutn ter

rut,fero cum exyfaccharo

ræ,oxyfænitiarecipiätibus,

(iue (intapozetmnata aut electuaria . Similiter &&

fitim mitigant, & choleram pur/

firupi

fantoptimi,quicalorem extinguüt,

ant,

flomachi, & defi

Sirupusloan. Damafceni ualens contra calorem

derijablationem,propt

ernimium calorem, uomitum cholericum conflrin

forum,libram x. pruna 100.fücci uug agrefüis, fucci

git:Recipe pirorüaceto

i citrini, ana,lib. a. feminis cucumeris,me^

eranatorü agreflium,aceti,pom

lonis,citrulis,ana,drach.r.aceti,

lib.s.omnia coquantur fufficienter,& cola

diatur cum modico caphorae.

tis pone faccharum,& facfirupum,quod con

ijs ualés cotra calorem flomac

hipropter choleram

*

Sirupus de oxyfocnit

rubeam eius appetitum

deficerefacientem,fitim extinguit,uomitum chole

Valensetiam contra febrem; Rec.

ricum arcet,& egeftionem humefacit,

iuiubae,lib.s.rofarum,

drach,2o.fandali,uiolzfpoz

o:fyfæni:iorü libram .

pi;,aä.drach.xo.omnia In 1.

lib.aquae ufg;ad medieratem cocta,colentur.

malorüacetoforum & uuarü agre

Deinde comifces fucci granatorumlib..

(lium fucci;ana.lib.x.& s.facchari,lib. 4..

Trochiíci appetitum cofortant

ana.drach.c.facchari,drach. s.fuc

& calorem extinguunt:Rec.fp

odij,rofe,

fandali;albi, & citrini, berberis,dragaganti,

l liquiritig,(eminis portulace,

feminis melonís citroli, cucurbicze,

la&uce,anadrach.r.&s, hiofcyamial

Quod fihec paffio

bi,camphore,

afi,drach,s, temperacum aquarofata,

&patefiat nobis,predictá dietam damus,

fueritpropter oppilationem cutis,

&adiutoria poros cuti.

s aperiétia;ficu

tcalida epithimata,& balnea hancuir

£utem facientia,flomac

hüconfortant & poros aperiunt.D'amus etiam me;

dicinam diureticam;& aperitiuam,ficut firupü deabfinthio,aut de fquinan,

to. Damusquogapoze

ma radicum,&oxyfaccharum , Inbemus eisuigi/

& mediocriter . Quiain uigilia naturaliter calor

íjs uti, temperatetamen,

ab interíoribus ad exteriora egreditur , V nde quia cutis horum

ex uifcofis

humoribus fueratfolida, calor naturaliter egrediuolens, illos diffoluithu:

mores,& poros aperit,

Iterum cum uigilia femperfic motio, motus uero eft

diffoluuntur. Sunt

caufa caloris . Quo calore,humoresin poris exiflentes,

etiiantiqui concordati,

qui frigiditas ori (lomacho dotninans eius natura^

Vnde cibidefideriü amputatur,fitäl; caufa defe&tio^

Tem extinguitcalorem.

D

D

nis uirtutis totius corports,qui

amembrorü concauitates fiunt de cibiinani

tate.Quoniam quodab eisdiffolutam fuerat,cum ciborü fupplementonon

O,acci

gcliguigtur,Q;.ia de caufa corpus inanitü, permanet gbfæ cibo.lIdcirc

dit eis

D

—ÓÀ

DB STÓMACH,- AFFEECTION

&55

!?,Iïul

diteís fyncopis,& defetio,& poflremopatiuntur bulifmü, Proinde opo:f:

[)ano

h

teteis fnccurrerecum corporis calefadione & humedatione ,& reflaurare.

defectioné uirtutiseorü cum cibarijs confortatiuis, epithimata & cataplat,

j

mata fuper eorüflomachü inducané calefaciätia,c?c confortationé facietía,,

Daty

Dter

Dcton táturali appetitu jïob:ac?:i.

: Cdpc

XXIIL

ARU UO

AA

"A

-

E

i*

"N

É

Onnunquá acciditut flomachus nó naturalem habeat appeti

pun

at as

rE

tum, ficut cum acuta defiderat cibaria,aut potica,fiue acetoía,

dl

$a

Ev o

E

uellutum,carbones,cretam,& fimilia, Quam paffioncantiqui

(l

K

uocaueruntmalum defideria , Caufa huius humores funtcor/

ücd

l:uptï X ph:refa&i in pe'll'icuh's ,& uillisftomachiconclufi, In. qua uideliceg

m

paílionediuerfitates funt defiderij, (ecundum humorü materiatn in floma,

cola

cho coadunatorü : Quiíaut n eo funtcreati, uel de alio loco ad eum fluxe/

fa.

runt.Sedplurimum hancpaffionem mulíeres incidüt, maxime frigidasna/

Jatt

turas habentes,& praegnantes. Hanc patiuntur in primo & fecundo & ter;

hole

tío meníe.Caufa;quiafoetus efl paruus,& materia que ad eum nutriendum

wc

inuuluam manat,non omninoin (uo nutrimento confutnitur.Cum4 men

ho

firua coadunataabundant in uulua cócipiéntium,afcendentía ad flomachü

(f,

coadunantur, V nde fit caufa,coadunidiin eo corruüptos &putridos humo»

ugre

Fes,hunc uidelicetmalum appetitum generátes. Sed tamen infeptimo men

tant

fe ; ceffatur. Fetus enim tunc magnificatus attrahit fibi illam materíiad w

trimentum.Mafculis uero nóaccidit haec paífio;uifi cum per longum tenv

vlüc

pusmalam (ampferütdietam,undemali & putridi chymíin flomacho coa/

anFi,

"l

dunati,malum generantappetitum , Oportet nos mudificare flomachum

eorum de illa chymorü putredíne,utad fuam naturalitaté conuertatur.Sed

Jfto

Jll$,

utilius omnibus medicinis, uomítus prouocatio & mundificatio flomachi

T

cum fiaui pharmacia nullumlaborem ftlomacho faciente, (icut hierapicra,

pilulisaureis,firupo de abfinthio,ftomachicon, & fimilibus.

Confedio

te

mundificans flomachum de corruptis humoribus, & malum appetitü am»

agn:

i

putans:Recipehierepicrzdrach.s.mirobalani citríni,indi,& chebüli,ab(in

llgl/

thij,an.drach.r.&s, maflichis;anifi, emblicijana, drachmas 2. z ingiberis,

of

oíis

)E

drach.:. gariophylli(alis gemmz,íquináti,ana,drach.,s.fac puluere, quem

hij

temperabís cum apozemate, cyperi, & mentz, facpilulas, dequibus dabis

drach,r& s.cumaquatepida | Cófe&tio valetad eijciendam putredinem

d

t

humorum deflomacho,& ad reflaurandum malum appetitum, acidam ru

£tationéamputat; Rec.hiefæpicræ,drach.Io., chebuli,agarici,aü.drqch. $.

at

maftichis,Ícammoníj marathri,ani(irofarum,ana.drach, 2, tempera cum

fifot

apozemate maflichis,cyperi,cinnamomi, gartophyllorum.

Confectip

jni

paletcontra factorem & fumofam ructationem, atq; malum appetitum:;Re

1oni

cipe aloäs,drach.5.mirobalani,n,igrj,cþebuli,gna,ac'lracþ.ll.öc

s.rofarum,ma

d

$

*

(

Y "Richäs;

AFRICANI

254

CONSTANTINI

Q

flichis,afidrach.i.cardamomi,lieni aloés, fandali citrini,cubebg,gariophy!

fi

li,(quinäti,nucfskmufcatg,ana.drach.s.täpera cüuinoodorifero, & fac pilu^

fü

lasin modü ciceris:de quibus omni die 7.dabis. Puluisualet cótra defide

riüluti,carbonisflomachü corroborat,malos humores deficcat: Rec. car/

d

damomf,cymini,cubeb;,marathri,anilï,rofgrü,afari,fpicg,ma[h'chis,anto

Ó

phylli,cinnamomi,ligni aloés,fquinanti,frondiü.citrini porni, fafuci,zin

gl

iberis,aii. drach.1, & s. facchari,quantü omnes fpecies, omnibuspulueri

l

Zatis,dentur drach.s.potuicumn tepida.Sed oportet hos infirmosfead tem

perata exercitia affuefacere, maxime mulieres. Bibát apoz ema aneihi cum

;

melle, Porétetiam oxymel,utoroffos attenuét humores. Vtile quog eftui/

num uetus,odoriferü &rübeum. Pané accipiát bene fermentatü, annuales

4

agnos,endiuia, laducam: In finecibi,coctana;grapata,pira, & fimilia.Cata

[

piafinetur flomachus de odoriferis rebus, & epithimet flomachus deoleo

nardino, — Pilulgualent cótra putoréde corruptione phlegmatis natum,

& bonum odoré prg(ïä'ces:Rec.pyrefhri,fquin';hn,cypen',cynnamomi,an.

drach.1.& s. mafüichis,drach x,tepera cum aquarofata, & fac pilulas ín mo

dum ciceris,dequibusdabisdrach.,&s, — Plulg funiliter ualentes;Recipe

maftichis,gario Rhylligcardamomi,nucf's mufcate,rofe.fandali;ana. drach..

;,fquinanci,macxs,galiæ mufcatæ,cubebæ,figni'albäs,cyperi,cïnnamom 5

E

ana,drach.i. & s..cäphoræ,croci,fpicg,üyracis,'calami aromatici,thuris,an.,

drach.1.omnia puluerizata,cum fucco citrini pomitemperabis. — Fledua

rium cótra frigiditatem flomachi,groffos & phlegmaticos humorescorrw

ptos purgat;bonü odoré preflat, & malum appetitü curat;Recipe cinnamo:

n?;,pipen's'longi;fpicæ,garioghylli,'maüiþhis,afari,caIE'g,ana.drach.2.cro

ci,nucis mufcat&, cardamomi,ameos, anifi,macis,cofli cubebe. fquinanti,

ana,drach.i.zingiberis,galange;ana. drach..turbith,drach.is.fac puluere

quem fricabis cum uncfl.olelf amygdaü'ni,& 5.unc.facchari,

De quar;,titate mali eppetitus,id efl,canini..

C 4?.

XXV.e

AR

29

ï Diximus in hoclibro quia flomachus cum frigiditas fibi domt-

U

natur, fortius appetit,quàm fi fueritcalefa&tus , Diximus iteru

j

s

Ra WE

quoniáuigilia appetitum augmeétat, quia corpus caufa uigiliae

f

5

*

diffoluit , Vndeoportet adhuc intelligi, quia acetofihumores

fiori flomachidominauerint,crefcit appetitus quatuor modis; Vnus, quia

acetofitate fua pungunt & cómouent flomachum,quemadmodü mouetur

uenis eum füccátibus , Propter hocquaffatus mouetur in appetendis ciba/

rijs;(icut fitin fanis,uenis &orá flomachum fuccátibus , Alius,quia cum fua

frigiditate coadunatus, & cóflringit adeb cibum;utin paruo flomachiloco

cóglobatus cófiflat, Vndereliquis partibus uacuis exiflentibus, querit natui

Gal.con?

ra appetere cxibü quo impleátur, Proinde omnes afntiqqi maxime

cordant,

m DO—A—

N

255

hyl

bE STOMACH, Aäizacwxw'c-)l"nf

cordantür dictomne acetofum appetitus aupmentatiuG & omhe unttuo

lu

d

fum calida,& dulce effe uelociter faturatiua, quia calore diffoluta membro;

AD

rum cocauttates fulciunt, Terti us,quía cum fua frfgiditate fubflantiam flo;

machi (uccando coadunant, Ob hoc fitcaufa appetitus,His itag; caufís coa

10

ll

dunatis,& multiplicatis,mouetur flomachusin appetendo pluíqua oportet,

Ty

& dicitur caninus appetitus. Caufa cuius tripliciter effe dicitur, aut quia fri

gidacoplexioori flomachi dominat;autquia acetofihumores in flomacho

bu

I

funt coadunati:autcum corpus nimia patitur inanitioné , Quae inanítío aut

propter calore fit diffolutüaut propter defe&ionem cótentiug,Sedcaninus

i

appetitus quádo fxt propter frieiditaté (tomacho dominantem, uel propter

ts

4

acetofos humores in eo accumulatos , Íequütur eum nimra uentris folutio,

& corporisdefectio.Hanc enim paffioné habentes, caufa frigiditatis multá

9

comedüt,& parü digerunt,ex caloris paucitate.Quuia nimirü cum comede,

n

,

rint,plufquá calor eorü digerere ualeat, citiffime neceffe eft indigeflus egre

diatur,Quo uidelicet flomachü exeüte,flomachus caufa (uz inanitionis ap

l

petiteibum,utíux paupertatis inanitionem re(lauret. Vnde flomacho fem

x

perappetitü habente,& cibo rhägna uelocitatis feflinatione egrediéte,negy

,

fames ceffat;neg; defe&tio minuitur,neq; corpus nutritur,Q)uod fi caufahu

»

ius paffienis eft diffolutio corporis propter caloré, no nimia uentris folutio

z

fequitur, Quía quantü appetit,tantum per corpus diuiditur, Calor iterum

r

corporicü domina£, poros aperit, & humoribus diffolutis, corpus necet?

g

fe eít deficcetur,quoufa, deficcatio ad os flomachí perueniens,agpgfitü ge

nerat.Quod fi fueritpropter defedione cotentiug,cibi quos accipiüt nullo

imodoinoretomachi morantur , fed citiffimo uelocitatis curfu, egrediun,

tur, Vnde fit caufa appetendialtera.

E

Cap. 4XX1V'I.

D M ETAL

öf'c;tujä cániti appetitus.

t

5

Ecet nos intéte prauidere caufam huius canine pa[ïïonïä. Que

gxt

fifueritpropter Írigiditatéori (lomachi dominátem, fiue pro^

N

A

pterfrigidos & acetofos humores in eoexiflétes,dabimus pu/

[

——

N

rum uinü forte.Sicut dixit Hippoc.in aphorif, & Gaalen, fuper

eumlocü;Non,inquit,intentio Hippocratis fuit hocinloco defame,id eft,

inanitione cibi, neq; de illa que fit um naturali appetitu, fed de nó naturali

DCUUEE O ONTSUMO, N oco U NH N

appetitu uehementiílimo uidelicet & inceffabili , quem antiqui uocauerunt

caninum. Galen.iterum;Multis,inquit;uicibus dedihis qui caninum appe

fitum patiebantur, uinum forte,& calefatiuum , Quod cum haec paffio fit

propter frigiditatéuino ponticofamis noamputátur,quía nó calefacit.Sed

decetdarirubicundiffimü,& calefatiuá, Cyura cü haec paffio fit propter fri

ciditaté ori flomachi dominátem, fiue propter frigidos & acetofos humo/

res inftomacho exiflétes,neceffe eflut uinu huiufmodi exiftens, curet hanc

paflionemexutroginafcentem, Hocetenim uinum cito in fanguinem con/

Y 3

uertitur,

256

CONSTANTINI AFRIG;AN!

üertitur, &impletis exeo uenis,corpus nutritur, & cofortatar, Sed opórtet

ut cibaria eorü fintun&uofa, & oleofa ficut butyrü,lac, craffa caro, & quae

ä

cung;alia comederint cibaria fiant un&uofa,Caueat àpontico uino.Quod

!

diximus potent,accipiat ele&. calida, & odorifera, ficut diatrionpipereons

|

diaroma,diacofi,& fimilia, Studeamusnimiti utomnes eorum cibi fintun:

l

étuofi.Sicut Hippocrates: Omnis,inquit,cibus unctuofus,uel dulcis,cito fa

turatiuus,quía uenas inflat,& implet. Vndefit caufa quiefcendi appetitum,

Acutiuero cibi ucl amari,pontici,feu fiptici,excitant appetitum.Quia acu

mine eorum & amaritudine,uene aperiuntur,cibaria attenuantur, & defic

cantur.Stiptica uero & pontica coadunant cibum in paruoloco, V ndebge

Electuariuto ualet contra dolo

omnia funtcaufa fuícitandiappetitum.

remftomachi de frfgiditate,acetofam ructationé emendat,caninum appet?

tumamputat,(ingultum, inflationé,uétofitatem curat, colorem clarificat;

Rec.ginnamomi,pipgris longi,zingibert

$,

alägæ,aü.drach.Io.mafh'chis,-

j

caffig,croci,marathrranifi;ana.drach.$.co L,afari,amomti,fpice, apij, car^

poballami,xylobalíami,gariophylli ,cardamomi,cubebe.folij, a. drach.s.

facpuluerem.Deinde accipe calamenthis domeflici, & agreftis, liquiritie,

drach.lo.mentæ,cymini,famfuci,ana.drach.s.rutg,drach.l.öc s.pafforum

enucleatorum,unc.r.omnia coquanturin tribus librisaquae ufq; ad medie

tatem , Quibus optime colatis,duplü mellis adde,& coquant donec ad fpif^

fitadinem redierint mellis . Eccolatis fupradidtum pulueré ex eo tä'perabis.

—— Quodfihzcpaffio fueritpropter caloré corpus diffoluenté, ungatur pa^

tiensomnino ex oleo rofato,uiolato. Aér uero eorü füat frigl'dus.DEtur me

dicamina& firupi mébra cofortantia. [ubemusinfirmo quietem habere &

dormire.Sicut dixit Hippoc.in aphorif. V biindigétia no oportetlaborare,

Quodifuerithaec paffio propter defetionem cotentiuze, damus ele&t.

cófortationem facientía ficatdiacitoniten,diacofi,tripheram, & fimilia fri/

gida & ficca,contentiuam iuuantia & confortantia,

De ablationc defiderij aqueuel potus competentis, C cura.

Cq. XXViII.

P

MM

2

A

*

Liquádo defiderium aqua omnino amputat, Cauía uel nimia

frioiditas , uel multa humiditas ori flomachi dominatiua , aut

P

A

üy'

W culpa fenfus flomachi. Vnde Gal.fuper epidemiorülibros: Ab

UE m

r

latio, inquit;potus, tribus modis fit. Aut propter multitudiné

humiditatis in flomacho accutnulatá, uel ,þpter ablationé fenfibilis uirtutis

inflomacho exiftentis, aut propter diflemperantia métis.Quze paffio cum

naícitur propter fenfus défe&tionem, molefla efl:peior uero fi non defidera

nerint.Quia fenfibilem uirtuté,quz cófiflitín flomacho,fienificat effe prg

mortuam.Et ficutuidemus arbores defiderart,cum non habeant humiditz

tem,ita corpus deficcatur cum potü non defiderauerit. Quuibus oportet ue/

lociter fuccurrere.NNimiam imjeüigationis curam oportetnos habere circa

huiuímodi

DE STOMACH.

ATFECTION.

Tl

257

huiufmodi paffionis notitiam.Q uia (i fuerit propter nimiam hutmiditatem

u

oriftomacht dominanté,purganda eíl materia cum uomitu,& pharmacia,

lid

(n,

flomachü dehumidis humoribus mundificantibus . Quod (raliquod nobis

Ltj

impedimentü obíliterit,demus caufam fuauiter mundificanté ,& eius qua

litaté mutanté, ficut oxymel, apozema radici, firupos aromaticos, & fimy

Q

n

lia . Quodft hzec paffio fuerit propter frigiditaté oriflomachi dominitem,

im,

«

donamus adiutoria calefactiua, ficut diatrionpipereon, díanifon , diacymi

3

num,diaroma,& fimilia,

e[ic

De appetitu extra naturam «quam defiderante.

Cap XXVIII.

tet

T.

lj

,

p

ü

[defideriü appetendi aquam extra naturà fuerit, ægmfdmu:

&

Ls

quiacaufa erus eft paffio interiorti membrorü, Sed plusceteris

|

-

At

D3)

H

I£| pertinetori flomachi.Poft hüc merr,deinde pulmoni,pofthüc

od

POR-

x

[ ]

1f

9) epati poftremo,reiamo inteflino ; Augmentatio uero fitis pro

d

pter flomachü duobus tmodis fit: Aut cü in eo fuerintmulti humores chole

l,

»

ricifeu falt phlegmatici,aut nimià habetebullitioné,& calore,ficut fitfcbri

2

citatibus,& calida,& falfa cibaría affidue comedetibus.Sraüt fitis fit propter

cholerarubeà inore flomachi,fíuei etus pellículis inuifcatam, fentiet infir^

!j

U

mus cum aquam potaueritin ore amaritudiné, & fumü ufg;ad eulam afcen

l

denté, cito etiá aquá quam fumüt,in eorü flomacho calefiet , Quod fifuerit

propter fal(a phleomata,in ore bibentiü falfitas fentitur,que quiefcit,bibita

i

aqua calida,Sr autem fitis fuerit propter inftrumentü pectoris,caufa eius eft

PBI

nt

coplexiocalida dominans illitmembro;ant calida apoflemata in eo nafcétia,

Quam fitim habétes magrs irrieané exattractu frigidi aéris,quam exaqua.

Siaütfit propter epar,autefl propter calidam coplexionem, aut eft propter

f

,

'cah'.da apoflemata, Quam qui habebüt cum aquam biberint,fentiétur dolo

rem indextrolatere,maxtme fife exercitauerint,aut ambulauerint, INonun

V

qui etiam eorum fpiritus cöüfingitur. l'lerung etiam fit (itis nonmagna.

Caufa eius non de illis quas dixin:us, fed propter ficcitaté & caloré meatus,

per quem humiditasab ore flomachi fluit , Et aliquando fitfitis renibus pa^

tientibus calorem,acdefectionem habétibus, Quam

r

quid&*habuerint,pun,

guam faturantutf deaqua;neg fitis deficit,

De ninmia fiti que fit ab interioribus membris,

C4þ. xxix.

*ï)f*il

C

À

Portetnimiam minui iïtim,,.quæ fit de paffione interiorü me&ö

H

brorum, lubeamus patfenu.requfem habedo (ilere;fludebimus

R

7

utaer fitfrieidus,maximein a'flate, Potus eorum fit frieidus,

|

RD m

-:

t

caloré extinguens, ficut aqua cucurbite cum faccharo,autme/

ohes palefti

3

nos accipiánt,cutm firupo uiolato, & pfyllium cutm fucco grana

torum,& firopo rofato. Cibus eius fit pOrtulaca,la&uca)blitü,öc'cucurbital.

j

ond fifitis fuerit propter choleram in uillis flomachi inuif:

catà, purgetur,

Y

Ítue

5

CONSTANTINI.-

AFRICANY

258

Guecum uomitu.fiue catharticis fuauiter purgátibus,& caloretii

purgetur,

Sirupus ualés adrefrigerandum calorem ftomachi, &

infrigidancibus.

fitim & ardorem mitig

ans:Rec.niolarum,rofarum, R. drach.1o.(andali al

otnnia in tribus

bi& rubei,ana.drach. 5.prunorum,iuiubæ,ana.drach.50.

librisaque ad medietatem coquantur. Quibusc

olatis,adde libram unà fuc:

Recipepruna

cei granatorü,uel libras 2.facchari.

Sirupus fimiliter ualet:

ql

40. oxyfcenitiorüi, m annz,ana.unc. 1. feminis cucumeris, melonis,& cucur

f

bitz,an.drach, 4.fpodij drach.5.omnía in tribus libris aque coqués ad me;

à

dietatem,& cola, cui addes librá unà fucci granatorum, & media rhodoflo;

matici,& faccharilib.duas,fac fírupá, Sirupus fitim extinguens,pundtio

]i

nemamputans;Recipe cucurbitze,lib

,unam, mannze, unc.1.fucci eranato^

k

*

xcharilibras 2.facfirupum.

rum,lib, unam,rhodoflomatici,lib.s

?c

militer:Reciperofze,drach.s. oxyfce

Apozema Ioan.D'amafceni ualetÁi

nitiorum,drach. 1o.caffiefiflule drach.5.feminis coctanorum,dragaganti,

ana. drach.2, marathri,drach.:. omnía duobus libris aqua calidiflimae die

deinde colatis,da potui,drach.$.. — Apozemafimili

& noctepermaneant,

1:::;

ter ualet, Rec,oxyfcenitiorum

,drgch.$.caffigfxüulæ,drach.;- lentíum mune

datarum,drach.2.rofz;Jlaccg,

ana.drach. 2.omnía inlibrauna aqug calidiffi

|

2 dieacnocte iaceant, Quibus colatis,da potui drach. s. Trochifcruaz

les.iïmili;er: Recipe fpodü,rofæ,ana.drach.s. dragagan»t'i,g.ummi,femim's

portulacze,lactucz,fucci liquiritiæ,amyli,feminis melonis,citroli,& cucure

bite,ana.drach.x.facpuluerem,quem cum aqua rofata temperabis.

Pilulg,Recipefeminis cucumeris,drach 12.dragaganti,drach.c. dragar

gantu

mliquefacin fucco hordei, Deinde puluerem fuperiorum tempera/

bis, &

factrochifcos , D'anda funt infirmo ptifana, oxyfaccharum , fuccus

grana

torutpD.

Vnde Paulus in regimento fanitatis : Qui, inquit, nimiam ft^

tim ha

huerint,non multá comedant,& abflineantfe àlabore, Quodfi fitis

fueritpropter fal

fum phlegrma ín flomacho exiflens, eijciendum eflnomi

tu,& pharmacijs

fuauiter müdificantibus,Deinde datnus adiuteria phlegz

ía, ficut füccum endiuize, marathri;apij, coctum & cov

ma leuiter expellent

latumn,4-horum unc.cum oxymellis,unc.2. aut rhodomellis, unc.x.

-

ftomachi,defectionetn, febrem;

Ttochifci derofis,ualent cotradolore

ropterfalfa phleomata:Recipe rofarum,drach.1o. liqui

& fitim quefuerit p

ritie drach.s.fpice,

marathri;anifi,maftichis,ana.drach.5.cardamomi,crov

ci,cubebe,lignialoés,

fquinanti, ana.drach. 2. fpodij, fandali, dragagáti;an.

1. &s.tempera,cum füccqendiuie, & fac trochifcos, de qu

ibuspotui detur,

1,cum oxyfaccharo, Qui uerofitiunt propter ficcitate aditus faliug, fomnus

eisinducatur . Quodíi propter calorem illius loci fitis fuerit, danda funtea

qug faperius diximus,

De diffo

DE s'rom AC H;

. APRFEC'TION:

2$9

t

hE dszimttoneza'cau[k fingultus;

&

Cáput

Xxx.

P

-...-....-.....,-

d

Ingultus eftinnaturalis motus (lotmrachi, propter defiderii uit .

I

f

tutis nocitiua expelletls. Vnde Gal.inlib, deaccidétíjs & mor

»c

AÉ

bo: angulcus eftinoportunus motus, priusab expulüua,demz

j

[ f9.

m

M

deàretentiua pera&us Atio enim contentiug;in fmgultu eít

Y

quafl uoluntaria.Sed differentia efl inter uomitum & fingultü , Quia uomi

r

£u expelluntur ea quze (unt claufa in concauitate ftomachi,& expulfa fenfui

7

apparent, Sin

o

gultu uero non expellitur , nift quod. eflin effentia &omachl,

(j

juod fenfui occultatur.Caufa. quod fmgultns reseíluirtuti nocumentüinfe

0/

rens.Autcum fua fngldxzate ficut utdemus fteriin rigore. Atiteum fuo ca»

loreficut fit piperaccipiétibus,maxime (ifubnle fwe puluerlzatum facdlv

mead os (lomachi péuetret . Porrofi ingultus eft muluplex, & cauía etus di,

l,

uería,quia aliquando fitex plenitüdine, alíquando deinanitione orí [ (loma»

lt

chidominante,& nonnunquam de uentófitateflomachtm mHante, & fpi»

li

ritum claudente , & extinpguente; uüde fit fmgultus ; Plerunq; etiam fit de

apoüematem ore flomachi nafcente( & nonnunquam de ciborum Corrü»

E;

Ptxone, & eorum conuerftonein malam & punoitiuam qualltatem Quor

rum nmufculufque flgmflcatxones Íum; ut oportet, oflenfurus . Cum fin,

Is

gultus de plenitudiue generatur , (entit patiens grauedinem in ftomacho,

f

X plenitudinem, & digeftionis defe&tionem. Quod plurimü patiuntur fe^

niores, X illi qui dele&ationibus,& reqme utuntur,& fead humidam affae

faciunt dietam , ngd te(lificatur, quia plurimos pueros hac pa[ïlone tno^

leftari uídemus, maxitne cum ciborü multitudine refedti, fngus aere infri

ï

gidato pattütur, Aéris enim fngxdltas diffolutioni illius minime repugnat.

Quod fifuerit fmgultus deinanitione, ficutnimio uomitu,uel uentris folt»

$

tione, aut ingenti & acuta febre, patietur infirmus in Romacho (iccitatetm,

extenfionem,& nimium caloretm. Quem plunmum luuenes, & laborantes

patiuntur,fed raro tamen. Vnde Hippocrates in Aphorifmis:Spaímus aut

.'

fingultus ex inanitione fa&us,malum. Oflendit iterum Hlppocratesm alio

loco.Quodfpafmus exinanitione generatus fit malus. Gaalen.in hoclib.di/

cit:Hippocr.nobisinfinuat,quod fingultus poü inanitionem factus,fit ípaf/

j

mus in ore flomachi,& meri exiflens.D'ixit etia alibi:[n nimio fanguinis flu

xu fpafm us,uel üngultus,malum Smgultus auté fi fuerit propter fno:dlta:

te oris (lomachi, nil fuperloru patiensíenferit, fed augmentatur fmgultus,

cum patiens ftacin aére difcoopertus,autcü frxgtda potauerit.C)uod manp,

feftatur ex fngldltate quam patltur.Smoultu ueró'ex uétofitate fiomachina

Ícente, fentiteger ín uentre uentofitate, inflatione, & exten(íioné., Quodfi

fit propter apoflemainore flomachi.generatü, patit infirmus grauedinéin

ore flomachi, & doloré infra fpatulas, & cum ta&tu percipitefle apoftema,

Quem

4

260

CONSTAN.T-IVN-'I AFRICANI

Quem fingultü fequitur fpiffitudo fpiritus.Quia apoflema prohibetaérem

in fuo naturali curív currere, Vnde coadunatus in flotmacho,fuffocatur, &

cum fingultu egreditur , Idcirco huiufmodi fingultusprolixus fit,fecüdutm

eroffiriem materig,& apoflematis ma enitudine . Quod nó uidetur tráfire,

nifiapoftema ceffauerit,& apoflemanon tranfit;nifilongotépore. Propter

Fippocrates

hoc ergo ifle fingultus moleflus eft;& fipnificat malum.Sicut

in aphorif.Singultus & oculorü rubor poftuomitü malü, Vnde Galen.Sin:

gulws,inquit,niü' cü uomitu ceffauerit, duobus modis fignificat, Aut funz

damentünerui, id efl,cerebrü patit apoftema,aut flomachus.Kubor oculo

rum adutrüg pertinet,fedtamé magis cerebro.Quod (ifuerit (ingultus de

cibis corruptis in acutá qualitatem conuerfis , aut propter calida alitnenta,

fentitinfirmusnimium ardorem in ore Rol'machi,öc nimiatp fitim.,

Curafinguku:.

Cap.

XxXI.

i

?UC

5

Portetprimum perpédere caufas unde fit fingul tus.Quod fi

ritpropter plenitudiné,optima eiserit hazc medicina,d eft, pur^

g

gatio ;llius materiei, fiueinferius cü pbarmacia, fiue fuperius cü

uomitu:fic tamen fi etas,tépus,& uirtus cóuenientia funt;Quod fifint con

traria,demus medicamina illà materià incidétia,1d eft,diffoluentia, quetnad

modü caflorei,(crup.r.cutn aceto propinatus,aut cü fuccofyfymbri) . Vrv

gatur flomachus exteriuscutn oleo uetufliffimo & caftoreo , V alet etiam (

mouetur flomachus cum flernutationibus , Vnde Eiippocratesin aphorif?

mo;Sternutatione mitigatur fingultus, Vnde Galenus :Singultus & de ple

nitüdine;uelde inanitione efl ficut fpafmus ; (epe tamen fit deplenitudine.

Idcirco Tuuat nimrus motus , utdiuidat & diffoluat illam materiam , quod

facit flernutatio, Sihgultus ueroqui fitexinanitione ,raro contingit, negy

cum flernutatione tranfiet.Singultui etiam qui eflde plem'tudine,ualent pe

trofelini,cymint;ana.drach.s.fi puluerízate cü fucco fyfymbrtj propinenc.

Valet etiam cótra fingultutn qui fitde plenitudine uifcoforum, groflorum

&fneidorum humorutm,theriaca philonium,dianif um,diacyminum,dia^

calamenthi,díatrionpipereon,dialacca mator, diarheumbarbarutn,& fimi

liajpropinata pondere,drach..cum aqua calida,in qua coctafueript famft

cus,menta,origa nuslaurus,calamenthü ,abrotanum,anethum. melilotus,

fimpliciterfiue compofitz . [n qua madefacti panni, feu fpongia floacho

applicentur . Deindeepithima flomacho apponatur de oleo nardino, oleo

laurino,chamomileon,anethileon,caftoleon;abfintheleon,& fitmilibus.

'Trochifci ualétes cotra plenitudinem, egroffam uentofitate ,& flomachi

frigiditatem curantes;[(ec.anilï,cymini,carui,maïïichis,cinnamomi afari,

ana.drach 5.calamethí mentz,rutze,ana.drach. 2.ameos;apij, cfoci,fpn"cg,

fj,antít,

camæ,fqumanti,cþüi,ligni aloés,gariophylli,bafilici, eupatori],fol

drach.

Db E STOMþACHIJ kFFEöT'I"ON*i

àót

nl fm

drach.1.tempera cá odorifero uino,&fac trochifcos,de quibus dabimus x

p

€üm mellicrate, Apozema ualens cotra fingultum deplenitudine floma.

[

lfe.

chi,uentofitatem & oppilationem aperit;Rec, calaméthi,mente,rutz,aít,

drzch.6.carui,ameos,abrotani,abfinthü,aü.drach.s.dauci,rheübar.zniü;

,

r

ana.drach.:, & s,omnia tufa in 1,libra aqu& nocte & die una permaneant.

At

ul

D'eindeadde lib.s,amygdaleon,& olei laurini,drach.2. & iterü (aauiter co.

fun;

quantur, quoufg medietas aquze cofumatur. Quibus infrigidatis, coaduna

fuperficietenus oleum. Dequo drach.s. potui dabis cum aqua frigida,

cilo

: Oleumloan , Damafceniualetcótra fingultum defrigiditate ftomachiz

sde

Räc.rutg,drach.so.,fænugræci,drach.Is.anethi»feminis,aniü',,ana.drach.

l,

8.oleilibrams,omniatritain x.& s.lib. aque calidiffimg no&tedieG permz,

neant, Deinde coquantur cum oléo donec fufficiat, & ufq; ad coníumptio,

nem aqua,quod potui dabis cum fucco rutze,& aqua calida. V aletetia fam

buceleon,oleülaurinü, & coftoleon, & fímilia, fí cam aqua calida potétur, .

Áte

Sternutatio prouocetur cumpipere,finapi,condi(i,& fimilibus.Si autem fin

r

gultusfuerit propter inahitioné, & patiés habuerit caloré, oporteteum ca

u

on/

nere àfupradicta dieta, &utatur cótraría, id efl;affuefaciat fe ad ptifana, ttt

lepcum frigida,iïrupä cumn oleo rofato, pfylliä,(ïrupä uiolatu;aqua rofata,

d

&fimilia:Succü etiam granatorü, acetü pomorà citrinorum; cibos hume

u

!l

dos,ficutportulacze,cucurbitze,blitos, cum amyodaleon, autoleo uiolato.

Quod/fipatiens habuerit folutioné,oportet frigida & füiptica dari,ficutfiru

urif/

pum myrtind, aut malorum;uel pirorü, reficiatur flipticiscibis, — Confe

Pxe

&to contra fingultum,de inanitione & calorefa&tum, Rec,feminis portuia/

i^

cg,dragaganti;feminis citruli, melonis,facchari,;ana.drach.7.amygdalarü

d

purgatarum, drach.5. otmnia puluerízatacum oleo uiolato fricabis, [ein»

de cumfirupo uiolato eadem temperabis. Si autem fingultus propter acuta

X

fuerit cibaria,ficut piper,finapis,allia, & fitmilia: damus firupum acetofutm,

l(w

cumaquafrigida,damus etiam uiolatü. C uod (ifit propter cibos ín floma/

It

cho corruptos,purgetflomachus.Siaute ex frigiditate flomachi fuerit uel

r

uétofitate,accipiat calida antidota,quz diximus in fingultu de plenitudine,

nl

Damus etià zingiber conditum,origanü,mentam,& fimilia condita.Haec

U

enim omnia funtiuuatura.Vngaf quoq deforis flomachus cum oleo ruta

5

ceo,coflino,nardino,& Iïmihlaus.LigEtur digitimanuü & pedü,& prouoce

[u

tur flernutatio cum rebus calidis, Valet etià aliquando flatus cófirictio, un,

0

deGalen. Anhelitus,inquit,cóclufio, magna medicina fit fineultátibus de

erolfa uentofttate , atg; frigiditate , Spiritu enim gonclufo egredinequeun;

j

te,& eoin pectoris concauttate coadunato, calor fufcitatur, & calefacit illa

h

loca , Vndeattenuatur,diffoluitur,& digeritur materia fingultus generati

2

ua.Quodfifuerit propter apoftetmnata in ore flomachi nafcentia.,nullo mo^

h

do curari poterunt nifi apoflemata tranfïerint,quæ cito fanari non poffunt,

,

Vnde huiufmogli Hngultus eft ad curandum moleüus?

v

Derudatu

AFYFRICANI

262

CONSTANTINI

Derudlatu 7 caufa. .

cap.

XXXIL.

j

gcamtuunnt. wast o L

f

hlbef

t

V &atusaugm entans,& modütemperam étiexcedens, pro

t

!

iE

cibosin flomachodigeri.Quiaructatus eft uétofitas in flomache

Zi3l! oenerata, & augmentata, quam fiatura per os flomachi expellit.

d

Cäiifa cuius uétofitatis efldefectio flomachi.D'efe&tio autem flomachi,ant

H

propter malam cople

xionem cum materia,aut (ine matería,cuius medicinà

flendimus .

Sed Gal. defe&ionem naturalis caloris, dixit caufam

fuperiuso

ianaturali calore deficiente,cibus ut oportet non digerit:

effeructatus. Qu

ficutfitin parno igne;cuigroffa ligna,&

uiridiaapponuntur. Sed diueríitas

lem caloré deficere facientiü. Fu

ructatus fit propter uarietaté rerum natura

mofg enim ruétationis caufa triplexeft; Aut fortitudo calorís ftomachi, aut

cholerici humores in eo coadunati, aut fi natura ciborüiam fumptorü fue

rit calidiffima, ficut mel,allià, & fimilia, Acetofa uero rutatio fimiliter fit

du --- ho -R Va . A

flomachi;aut propter phlegma ineo exi/

tripliciter: Autpropterfrigiditate

p

frigida cibaria,

ficutlac, fru&us,& (imilia,

Rens.Aut propter

Decurarucatus.

Cap.

- ;

,W'yu R

j

Portetnos intente perícrutaricaufam unde ru&atus augmeta

E

:.

D M

1

uerit,& modü excefferit.Quiafi fuerit propter calorem floma

(4

E- u

' cho dominanté,decet dari frigida,& flomachü cófortantia,ft

AZETZ5

l

EL EE 1. uU us m« . E

a o

—— ÀHÓ[

cutfirupü rofatum,& malorum granatorü,iulep,& aquá rofa

tà,

& cibaria frigida,& confortatiua,ficut fuperius diximus.Quod fifitpro/

ter cholera rubeam in flomacho coadunatá, purget cum hierapicra, apov

zemate, abíinthij, aloé.fero, & (imilibus , Quod fi fuerit propter frigidita/

tem flomacho dominanté,demus adiutoria flomachü calefacientia, quem

admodum theriacä,diacyminum,zingibcr,diagaläga,öc (imilia, Siautpro/

pter phlegmatica materiá inflomacho coadunatam , purgetur cutm hiera

ä

Gal.hierapicra,hieralogodion, & fimilib. Antidotü adidem uales cotrani

mis rudtationé, quz fit ppter flotnachi defe&ioné, acetofam etiá ru&tatio

nem,& groffam uentofitaté curat:Rec. maftichis,anifi,caffig,afari, cofti,fpi

cze,ana. drach.5.zingiberis,cinnamomi, piperis longi &albi, gariophyl!i,

af drach, 4.dauci;apíj, cardamomi,nucis mufcate;galangeg,ameos,macis,

marathri,carui,ana.drach.1.& s.folij,acori,ligni aloes,liuiftici, caftorum,

fquinanti, ana.drach.s. pendij.unc.i. mellis quantü fufficit dabis cü calida,

Deinflatione flomacbi.

Cdp *

YXXXIIIL

[

Affio que dicitur inflatio flomachi,fitpropter eroffam uento:

E

fitatem indigeflam femper in flomacho , propter inordinatio^

À

;W

nem dietae

[o)

ceneratá; & aliquando fitin capite,& nonnüquam

:

QY

in czeteris metn

bris, hydropifin maxíme patientibus,Si autem

natura flomachi fuerit fn'gida,generatinHationem,fed tamen paruam,que

——Á

foletru&ationibus diffolur.Sicut uidemus in aére feptentrionali;nebulànon

cenerari, Quod fifueritcalida,&

cibi naturaliter no funt inflatiui, nó faciüt

inflationem

DE STOMHACH.

AFFECTION,

P:S;

iflationem

«t

quemadmodum ztinum aérauidemus nebulam non genera;

"

re. Calor enim eíliuusaérem attenuat, & diffoluit.Si autz cibaria (int infla;

It

tiua inflationem generant, fed paruam que ructatibus diffoluitur , Quod fi

flomachus neg multü fit calidus; negjfrieidus, cibifiuehumores ín floma

It

J

cho exiflétes ex fai paruitate caloris indiffoluti, neg digeftiineroffantur,&

lu

infumofitatéconuertuntur. V ndegroffa &uentofa generatur inflatio,Sed

É

aliquando hec inflatio per os purgatur cum ru&tatibus, & aliquado inferius

4$

cum uentofttate , Que nifi fuperiusuelinferius egrediatur, inflationetmn uel

torfionem generat in uentre. Que inflatio auté fit propter humores melari

u

cholicos,aut propter phlegmaticos.Quia inter fe differüt.Si enim de phleg

mate fuerit,eft humida.Sed que de melancholico generatur humore,eftfic,

Ü

lt

ca.Porrb melicholica uétofitas molefta eft & peflima,maenü generans no

cumentü animg & corporí, Anime,uttriflitíam,timoré mortis,fufpicioné;

& cogitationé rerum,ut nó funt cogitate exiflentiü, propter melancholica

àflomachoin cerebrü falienté . Quía cerebrü totius corporis ceclü fufcipit

omné fumofitaté,eam maxime quie ab ore flomachiafcendit propter colli

gantiam quam utrüg babere diximus, Vnde Gal;inlibro de accidentijs &

1

morbo intitulato:Sed quadà parsratíonalis ahithe tenebrofo operta fumo

fuerit, neceffario fit homo tímorofus, & fufpiciofus, quia fecum uehit rem

qua timor & fufpicio genera£, IN onneuides quia cü pertenebrofa & obícu

Q/

ralocaambulaueritniis,timoré patimur & fofpicioné. Eodémodo patiütur

0/

maniofi & melácholicitimoré & fufpicionémelacholico uidelicetfutnoad

caput faliéte.Sicut uidemus fieri in illa melancholicae fpecie,que hypochon

driacadicitur, Corporiuero generatnocumentü, quia prohibet digefliua

y

fuam coplereactionem, V nde cibus corrüpitur,& in malam mutatur quali

tatem. Quia inflatione augmentata in flomacho,inercffatur cibus & indu

j

ratur. Vndegeneratur extenfio & cethinofitas fub diaphragmate . Ft al

j

uando hzc uentofitas eleuatcibum à fundo flomachi,qui eftlocus coctio/

El

nis ad fupertora. Vnde fitin digeftio, Quod fi deficit flomachus;pro huiuf

"

modi occaftone fit caufa recipiendi humores htoto cor

pore. Vnde mébris

5

paupertate nutriment fit rocumentum multiplex,

4

)

Decuraá in]ïqtionis ftomachi.

Cap.

l

P

P

f

)/

Vimautem hanc paífioné qdæ inflatio dicitur, uiderimus effe

T

&PI

y

.

ev,

creatat, oportetnos magna uelocitate ei obuiare , neq ullam

y

$M.

corporis inertiam habeamus. Curusutiliffima curatio ut fludiá

Pa d

4v

impendamus in confortanda digefliua uirtute, Et ingeniernus

pcut meliíu

s Ícimus, ne cibi in flomacho couertantur in malam qualitaté,

Intente etíam curam imponamus circa eorü dietam, ut fit humida a, &

poteftate, Aliquandotamen milceamus eis quaedá aliquantulum acuminis

hàabentia,

t

CONST.ANTINI

AFRICANI.

264

llificut calamenthü,men

tam &&

habentia;per quae uentofitas ualeatexpe

milia,& tamen diu non fe affuefaciát,ne fanguinis fubflantia corrumpat, &

quemadmodum humida cibaria citius quàm ficca digeruntur,ita & calida

E

uétofitatis expulíiua ea eft

frigidis polfunt digeri uelocius. Porroó medicina

uxattenuat,& diffoluit, ficut cyminum,anifum,

apfgm,mar;;hrü,liuim(

deinde flomacho & dize

cum,daucum,& fimilia,cocta in quibufdam oleis ,

Quodíi confideras cali

diora effe ne«

phragmati runctis aut clyflerizatis .

ceffariaponerutam

,baccaslaurí,laurinü oleum

anethileon,abficeleon, &

fimilia. Caflorenm1

dem 'Op.e,,ratur.,gariRolochia,lgnga.ValïE: & calida,&

odorifera antidota,ficut diafpermaton;diacym inum, dianifutm, diatrionpi^

pereon,A&theriaca, — Pilulg Ioan,D'atnafceni contra inflationem,& uento

cofli;lignialoes, fpo

fitatem ftomachi: Rec. fpicg.gariophylli, piperis lon gi

di,ana.drach.i.& s. anifi,drach.s.cínnamomi, caffie.folij, aloes,

galangg,

€rocimyrrhe,

ana.drach.1, tépera cum uino odorifero & uetuíto,& pilulis

compofitis,dabis drach.r.

p Apozg&la-ualens ad diffoluendam uenthriau

tem & inflationem,atqj flomachi dolorem:Rec.galan

gg,zingiberis,garïþx

j

mlib.aqug c,alidi[fj

phylïi,maffichis,

ana.drach,1,& s.trita mittantur inuna

vátur, Gialen, Ventofa um

me.Deinde fufficiéter cocta colent,& potui trib

bilicum undig circüdans,ualet contra uentofitat

&fiimponatur abíg fcalpel

chamomila;famíu

lis.Similiter balaeum aque ín qua coda funt abfinthium

cus,anethü,& fimilia,Epithima etiam de calidis, Trochiíci Ioan. ualent

contrainflationemn,& dolorem flomachi ,uentofitatem & acetofam rudta/

tionem curant,(unt & cótrauenenum ,fanguinis fluxum conílringüt,fi fue

um,uentris folutionem propter

ritpropter defectionem & molliciem uenar

frigiditatem,& humiditate,& groffam

uentofitatem,

quefit propter grof^

Rec.Caftoreum,fpice celtice.gen

fos humnores curantmenflrua prouocat:

caífizz,cinnamomí,mandragorg,ana drac

h.6. cro

tiane,boli;terre figillatg,

t:f,optj,coüi«-at'x.dr;ch.8.papaueris al

bi&nigri,ana.drach.o. dauci;anifi,ft/

(eminis citri, dida,

fclei ,apii,marathri,hyofcyami

,gümi,granati,medullæ,

liuiflici, calamenthi,bafilici,ana.

mni,praiïn,ana,drach.lo. cymini;ameos,

drach.£,omnibustritis,pummi in uíno líquefrat,

&in eapuluerem fpecie^

ifg; cü ficcus fuerit,

drach.r.

rüm téperabis,& trochifcos informabis,unuíqu

& s penfet , Sed feptimo menfe potui dentur. Bpozema deradice cum

amygdaleo dulci & amarob

ibitur,quíaalet contra uentofitaté)hypo chon

fcerumaperit: Rec.ra

driorum oppilationé flom achí,epatis,& omnium ui

dicis apij,m aräthri,ana.drach.lo.endfui;;fquinäti,iiquiritiæ,

ana.drach.c,

abfinthij;an,

marachri,anifi,apij,ana.drach.4.polij,fquinanti,-calamenthi,

drach.r,

diach.s. ma&ïchls,eupatorij,afari,ana.drach.z.folij,hyfopi,ana.

Poftre;

omniain t.lib.aqui die acnodte iacest.Deinde co&ta ad5. colentur.

níupe

imo agcipe,manng,cam;tïflulg,qggnglatg,anazdggcþgq! & liquefiant:

*

riori

Ó

PINURDVERUT

z

DE STOMACH. AFFECTION

365

W

riori aqua.Deindecolatis da potui unc.s.cá olei amyodalini dulcis & ama

T

ld

rianadrach.2, Sirupuscalamenthi couenit frigido flom acho,& epati, &

digefliue deficiéti, groffam & phlegmaticam uentofítatem fiue melancho

T

licam digerit, oppilationé aperit , Valetetiam fenibus hypochondríacam

llfhl

dlll

uentofitatem habétibus,torfionem,quae fit propter frigiditatem flemachi,

curat,fpleneticis fübuenit ; Rec.calaméthi domefti & fyluefiris,ana.drach,

.Ti

20.polij,(quináti,liquiritizemarathri radicis, & apíj radicis, ana. drach.1o,

jX

jY

apij feminis, pgtrofelim, marathri,anifi dauci,ameos, praffij famfuci,ana,

drach.s. thymi,mentz, centaureze minoris,ana.drach.5, omnía tufa ino,

npp

lib.aqua coquantur ad medietate,& colatis fece cutm fex libris aqueadme;

TItQ

dietatem recoque, deinde cola,& comifce utrüg; apozema cum tantüdem

lo

mellis,& iterum coqueilla, fed initio deco&tionis accipe fpice, cinnamotni,

eh

gariophyllï,croci,;ingiberfs,galägg,afari,camg,piperis longi;ai, drach.x.

Ug

fty

hzcc fubtiliter trita;in panno ligentur ,& in illa decoctione deponatur.Dein:

de coquantur faper prunasleniter donecfíatfirupus, — Ele&uariü diafper"

lO

maton ualens contra oppüationä &geroffam uentofitatem flomachi : Kec,

(f

cymfm',marathri,aniiï,carui,ana.drach.Io.petrbfelinf,apü,ameos,femim's

v

Ícariole,anethi,ana. drach,s. pyrethrf,zingiber.is,galangg,,piperis longi &

lpel

nieri,an.drach. 4.maftichis, croci,afari,amomx,cinnamomi,fquinanti,fpiæ

níü

ce.cyperi;cofti;ana. drach.s.cardamomi,cubebe, gariophylli,nucis mufca

ent

tæ,chymf,folij,ana.drach.1.(nelh's quantum fufficit,

dv

Deuotitus abäminatione.

Cdp LA

XXXVI.

Íue

as

D Y

vter

N

Mfr

N

z Portvet'ïr'lt"elligi quia fi lomachus ín fuo naturali faerit caríu,

Yj

j

s

i

appetit cibum,& eur in fuo fundo deponit,ut digeratur . Qui

a

lQ

Hï:

fuum uidelicet curfum egrediens, diuerías & multas patit pat,

i

u1

z3i fiones. Quarü una dicit uomitus, Votnitus enim non eftaliud,

nifi motio orís flomachi, rem in eo habitá expellere uolentiseum aggrauan

J

ly

tem, (iue mordentem . Quz nafcitur de malis cibís,aut demalahumorum

fldy

qualitate. Motio uero,autfitpropter multitudiné cibi agerauantis uirtuté,

aut proptereius malam qualitatem,fi fuerit acuta, pungitiua uel acetofa . Si/

ao

]s

cut utdemus fiericü flomachi coplexio mutatur in acetofitatem,& aliquan

m

do n uentofitaté uel fumofitaté, Aut propter humores phlegmaticos,ftue

aquofos inftromacho coadunatos,aut propter cholericos , Sed plurime hec

on

r

flomachidefectione fequuntur : Metbra enim deficiente;profluüt ad illad

humoresreliquorá membrorü, maxime phlegmatici & cholerici, ficut ui^

460

demusin flomacho famem habente, fluerehumtres,maxime quibus cho;

l

n

lera rubea naturaliter dominatur, Quod teflatur eorum uomitus,quia cho»

lericicoloriseft, Vnde cum uomitum, uel abominationé aliquis habuerit,

ro

negqyullum fum Pferacvcibum lioc facienté,liquet acutos humores ín eius flo

IU

z

macho

r

266

C'-.'O'NSTBNT'—IN! 'A"FRIC ANWT

macho effe coadunatos, fubflantis flomachi pungetes. Quod fi fuerintelie

;

lerici,per uomitüperpenduntur.Quod (i fuerint phleematici;uomitus eri

crudus,nullam oflendens digeflione , Sanguis autéegrediens cum uomitg

mixtus;fienificat crepiturá autrofuram, autinciftone alicuius uenze,in mee

riuel flomacho. Qui fí abíg;dolore exierit, infinuat uenam quaegreditue

effeapertá , Qui fi fitrubicüdiffimus atq; clarus,demonflrat ueng íncifioné,

Siuero tarde exeat,dolore eum precedéte,& color etus fuerit niger,oüädï:'*

uulnera effe in flomacho.Sed camen aliquado ggremo fanguinis fitpropter

incifionéalicuius ueng ín epate,quod cognofcitur qua parteueniat, per do»

:

lorem qui fentitur,& per eiu(dem fangw'nis/colorö. Porró aliquado flomae

chus X íua natura exiens deficit , & fufcipit quod ad eum exinferiori uenerit

parte,non eo fllud attrahéte, fed ui expulfiua inteflinorum cum exinferiori

nequit, perfi uper-iorem partem fuam faperfluitatem expellere querente.Sio

cutuidemusfteri1n ileon habetibus . Similiter pler ügy nonnulli defiderium

eoerendi babent,fed caufa magni pudorïs & terroris tolerant ege[h'onem.

Vndefuperius afcendens,fefet;flomacho propinquans,& fetor,& uento

fitas inferius egredi nonualens;ad (lomachüafcendit, & uomitü,&abotni

nationem facit.Sed quidáaliquando patiütur abomiínationem, abf uomi

tu. Caufa,quia eius tmateria efl modica, in uillis flomachi inuifcata;autin

eius fubflantia claufa.quemadmodum aqua in fpongia. Vnde ficdifficilisad

purgádum,maxime fifaerit,uifcofa, Q uod fí cholerica fïtitggenerat. Siue

ro*frigid;-x appetitum augmentat, À confortat,

Caifa.

XXXVIL

"

De caujä uoitus.

;

c3

1 Leibaria exierint cum uomitu indigefla & immutata, di eih'uä

X

Iä';.

in flomacho oftendunteffe defe&tam, V nde dari oportetflipti

r m

—

..

[—3

2

h:

ca,odorifera, flomachum cófortantia, ficut fuperius diximus.

[

? 1

Quod/fimateria uomitus fit pungfcfua,&omachum agerauans

pijoþter humores ineo corruptos,aut propter cibos in eo conuerfos in mna^

lam qualitatem,INon decetuomitum conítringi,maximein initio,nifi cum

dubitauerimus gorumin defe&ionem uenire , Sed i eger fueritfortis, darí

neceíTe eflmedicamina illam matería deflruétia,(i uidetur in (lomacho effe

penerata.Quod i fuerit cholerica, elyflere faciamus,de uiola;iutubis, hor^

deopurgato,chamotnila, fuccolupuli; & fimilibus,matertam infertus pur»

otibus . Siphlebotomra fuerit neceffaria, bafilica dextri brachij incidatur,

Siautem uomitus fueritcum uetris lipatione, damus catharticü de prunis,

oxyfcenitis,fücco malorfim eranatorum,& fimilibus, Dietamuseos cum

pullis gallinaceis,iuffcellatis,& cum prunis,& amyodaleo conditds, Stiru

pus ualens ad refrizerandum flomachum, fitim mitigac.febrem amputat,

dulciá,

& uomitum cholericü extinguit ; Rec.fucci granatorü acetoforü &

apa.hb,,

DE $STOMACH,

AFFECTION;

267

xd'o

anallib. i. s.fucci prunorü acetofotü ib.r.aceti pomi citrini,fucci oxyfc

Seïl"

nity

nicie,lib.z,omnia coquanturin modü fape,dequo dabis fcrup.1, Siautéuo;

the/

mitus fitcum uentris (olutione,accipiant (apam tnyrtinam,eranatoru,&

malorü;firupürofatü,citenia pondere drach.:.cü fpodij,ealig;ari. drach.x,

lr

Dietá hancaccipiant;pullos uidelicet gallinaceos,iuffellatos,cum fuccb ma

"

lorum acetoforum,coriandri (ueco,granatorii,& pomorü citrinorum.Ca

&t

taplafmet flomachus derofis, fandalis,polline hordei, cáphora ealia, aqua

ptr

rofata,&fiilibus, — Fle&uarium ualens cótra cholerica nomitum, & ege

do

flionem, flomachü confortat:Rec. granatorü aflorum, malorü granatoru,

Ia

fumac,an.drach.ro. rofe;fpodij fandali,citrini,feminis portulacg,an.drach.

ent

lori

$.galiz,maflichis,an.drach.s. cubebe,cardamomi, ligni aloés,ai.drach.1.

tempera cum fueco coctanorum,& dadrach.s.

Trochifcos fimiliter ua^

.

lentes:Reciperofarum,drach.ïo.berberis,fpodij,ana.drach.ö.boli,fumac,

m

galiz.fetninis herbze acetofze, ana.drach.s. fandali, croci,oümt, balaufliz,

2um

myrtillorum,fpicze, mentaz,maflichis,ana.drachan & s.pollinis oranorum

nt?:

granatorum,drach.s. fac trochifcos cum aquarofata , V.nde Fiippocrates

u

in epidemijs;Quadam, inquit,mulier dolens in precordijs, & nimiam ha

N

bens augufliam , fanata eftcutm polline hordei , & (acco eranatorum.

mfn

Sirupus coueniens defecto flomacho, cholericum uomitum & egeftio,

"d

nem compefcit : Recipe rofze,drach.10. fandali,fpodij,croci,myrtillorum,

W

ana.drach.s. berberis,maftichis,futmac,ana.drach.5. omniía coquantur, in

lib.z.& s.aqug)quoufq; ad medietatem redigentur,& colatis,adde fucct gra

natorü acetoforum,lib..fucci malorü, pirorum lib.s.facchari,lib, 2.fac f

rupü. Quod (ruomitusfuerit propter phlegma, purge£ flomachus cü híe/

I .

Id

rapicra . D'amus & has prlulas,recipientes hierápicrá,drach,s, chebuli, in/

i

di,drach. 2. maflichis, rofarum, mentz,lioni aloés,anifi,ana, drach.r, falís

g,

gemmx»e,bdellij,ana,drach.:, tempera cutmn fucco métze, & pilulasin modü

Ifl$

ciceris infortmabis,

Sapagranatorü cum fucco mente fadta ; Recipe fuc/

""

cimalorum utrorumq eranatorum,ana.lib, 2.fücci mentze,lib. , mellis de

W

fpumati, lib. 2, coquátur ad fpiffitudine, deinde adde maftichis, lieni aloés,

"

galig,ana.drac.h.l. Sirupus confortans flomachum,uomiítum phlegma

ffe

ticum,abotminationem,& fingultü com pefcit;digefliuam corroborat:Rec.

"L

calamenthi, méteg,ana,drach,1o.maftichis,fpicae,ana.drach, 4.corticis fifti

"

ci,drach.5.omnia in tribus libris uini odoriferi ad medietatem coque,& co»

m

latisadde fucci granatorum,lib.r.fucci codtanorü, 2.facchari;s.deinde cor

[

diatur cum galig,nucis mufcatæ,gariophylli,cinrgamomi,cardamomi, an.

[

drach.s.Quodfi uomitus fuerit propter choleri;nos damus ferü fa&ü cum

"

oxymelle,mirobalanis,indis,& chebulis.Clyflereei fíat ex illis,nifi pregnas

h

fit. Müdificetur (lomachus cum hierapicra, Síautéuirtus xorifortis extite

xu,

i'it,þaülica uena brachij incidat (iniftri, Quodfíuomica fangginolenta fue

z

2

7it,

lbe

CONSTANT!INI AFRICANÍ

268

rit, bafilica dextri incidatur,& confortetur flomachus cutm trochifcis cati

ph oratis,rhodofaccharo,& fimilibus.Scalpellentur crura,fifortis fuerit uir

tus,& curentur fecundum modü fanguinis de pe&ore fluentis, & cum me:

dicina uulnerato flomacho,ficut diximus,conuentente,

Ca'taplafma üdj

letcálidum habentibus (lomachum, incenfionem, uomitti,& defe&tionem

curat, Recipe fandalialbi & rubei, ana.drach.. rofarum,gali;,myrtg,ana;

drach.5.boli,balauüiæ,ma[ïichis,berberis,fpodü,ana.drach.l. croci,catt

phorg,gariophylli, ana.drach.s. tempera cum oleo rofato,& aquä rofata;

Quodít abominatio fit abfq; uomitu, intelligendum eft humores effe inui

(catos,in uillis ftomachi.Cutus curationem oportettripliciter intellioi. Pri»

mo,utilla materia abominationis digeratur.Secundo,ut temperetur. Ter^

tio,ut expellatur.Si enim materia fitliquida,cum uomitu etjciatur,autinfe

rius cutm cathartico, aut cum apozemate abfinthij, hierapicra , pilulis au»

reis (lomachicis,& fimilibus, Quodfifuerit groffa;uifcofa,& difficilis ad di

erendum,damus oxymel cum aqua calida,& radicibus.D'einde dabimus

hierampicra. Galenus dicit diatrionpipereon effead hoc uciliffimu , Cumäg

certificaueris materiam effe purgatam , confortemus flomachum,

Ele&uarium Ioannis Damafceni, ualet contra folutionem fatam de fr£

giditate flomachi,Rec.granorum granatorum afforum,drach. 20.fumac.

drach.ïo,zingiberis,ameos,maüichis,gali;,ana.drach.s. tempera cü fuc?

Co coctanorum.,

Ele&uarium ftomachutm confortans , folutione uentris

atqj uomitum propter calorem flomachicompefcit, & febrem declinat. Re

*

€&ipe co

&anorum mundatorü, drach.100. mala & pira 100. omnibus ccétis

i aqua rofata;accipe facchari, drach.200. & coquantur cumtantunde fuc;

cigranatorum uíg ad fpiffitudinem, deinde omnibus cómixtis in moduti

diacitonitis coquantur & condiantur de puluere fpodij, fandali , berberis,

ana.drach.c.ealig,maflichis,ana drach.2.feminis portulace;drach.s. liení

aloés,croci,fpice,ana.drach.r.

Miclieteualidiffima cótra folutionem ex

defectione flomachifa&am,Recipe chebuli nigri affi,cum oleo rofatoana.

drach.1o.cymini die ac no&e in aceto fucco myrtg commixto infufi,& affi,

drach,o.feminis apij,anifi;afforum,drach. 4.xylocaradte, balauflig,hypo

chiflidis, ana.drach.s.feminis myrtae, & feminis arnogloffz afforum, ana.

drach.7.nafluttij affati, drach, 10. coriandridie ac no&te in fliptico uino i

fufi & affi,drach. 4. ligní alo&s, maflichis,fauine, cyperi,galie, fumac, ana,

drach. s. gallarum non perforatarü, drach 2.fac puluerem, dabis drach, 3.

cum frigida.

Catapla(ma conueniens contra folutionem factam propter

defectionem flomachi. Recipe aloés,acatig,abfinthij,balauflig;an.drach.s.

maftichis,churis ladani;ana.drach. 2.croci,drach.1.& s. tempera cum fuc;

comyrte. Aliudualetcontrafolutionem & uomitum .Rec.abfinthi*j,m;

ftichisana,une.1, aloés, drachmas 5.tempera cum fucco coctanorum.

lus foluf

;

DESTOMACH.

AFFECTION.

269

al

- lusfolutionem mire cóoftringens.Rec.milij mundati & affi,drach.so.pc

ul

Ílentur,& in apozemate fumac fricentur. Deindeco

!tj

quan;ur,ö: cum tþalis

r

co&anis,.ö( cüm modico coriandri condiantur,

nem

De dictis [Eomacbo conuenientibus.

Cap.

XXXVIII.

a,

UI ésore

723 Ibaria (tomacho conuenientia,funt üiptica,ficutco&ana,öliü;

v

"

dulcoratz rn fola aqua , maxime quz fint cum aceto conditz,

Pv

iY:

P

3

uug paffe,pontíce, dactyli immaturi & acerbi, Vinum odorife:

Iul

rum,& ponticum,myrtilli,mala acetofa, Flaec maxime conue

Pfl'

niunt,quorum in flomacho calor & uifcofum phlegma habe£. Pótica uero

[et)

funtutilia flomachis ex frigiditate defedtis , D'ulcia Írigido flomacho opti/

Infe

ma. Vnde Diofcorides: V iride,inquit,fornugrecum cum aceto fumptum,

UA

prodeft defe&o flomacho uel uulnerato . Lactucg morfuram ftomachi miti

dd

oant. Fumusterra cutn aceto, flomachum confortat, Gal. Cibaria utrtute

It

aequalia in conferuanda fanitate fiue reftituenda quod faporofíus,magis eft

coueniens,& facilius digerit. Dixititerum : Omniscibus quiddam habens

M

acuminis,(i fueritodoriferus & fapidus,digeflionem corroborat.Rurfus ue

fr

ro,cibaria fi fuerintin omnibus,excepto fapore,equalia, faporofius erit ha;

46

bilius,& magis conueniens, Omneetiam alimentum fiue fitfapidum,fiue

u

infipidum,nifiaccipiétibus deletationem inferat;non potefl circüdariàto/

Itrl$

to flomacho,uel ample&ti . Vnde non bene contentus , in abominationem

& uomitum, commouetur. Sed tamen aliquando coadunaturin flomacho

V

(s

uifcofum phlegma propter quod fitlubricatiuus , unde n eo appetitiua d e

Íte

ficit, Proinde huiufmodi ftomacho bonum eft quod colet, attenuet, &i

cídat phlegma , & omnem flomachi immunditiem purtficet , ficut faciunt

i

finapis radices, fenetiones, fofte uinum , nuces cum ficubus , & hís fimilia,

fs

Quod'ficibus prius quàm digeratur flomachum exierit, oportetdari ftipti/

gm

[21

ca & ficca, ficut píra, mefpila, lentes mundatas, uinutn ponticum, milium,

panicutn;pollines hordei affi, Curam etiam acetofam,ficut mala,mala gra

ura

nata,& fimilia,FHec enim fiinuenerint in flomacho groffnm chymutp,inci

1

cidunteum,& uentréhumectant.Sed fi lomachum purüreppererint,uen/

PO'

trem conflringunt.Quibus cibaría in flomacho corrumpuntur,bonum eft

1.

utgroffa & dura ad digerendum accipiát,ficut panem fimilaceum,uelazy/

W

m

mutn,carnem uaccinam,& fimilia,quia quofdam iuuenitmus dura & groffa

digerentes cibaria, ficut carnem bouina,panem fimilaceum , & (imilia me/

020

lius quàm pullos gallinaceos & pifces,Flec etiam fi comederint, generátin

tf

eorum ftomachoautfaümofam ru&tationem,auft morfura,aut utrungy. V n»

»)

de Arifloteles inquit:Caufa eorum multi þlex efl, Autenim fit propter cho

I)

lericos humores in flomacho coadunatos , autfit quía calidà flomachi ha

"

atia: Síuia fellis

bent- complexionem,aut propter eorumformam. V erbi or

25

que

y

|

ï!

270

AFRICANI

CONSTANTINI!

Qüg debuitiread flomachum uadat ad inteflína, & inteflinorum uia tendat

ad (lomachum:aut complexiototius corporis eorutm funditus efl calida;fi

cutin febricitátibus, Diofcorides dicit;Ius pullorügallinarà,fimpliciter bo:

nutn efl ad temperandos malos hutnores flomachi, & ad mitieandum ca

lorem.Cibariain flomacho ad corruptionéfacilia funthec,mora,melones,

coctana,& fimilia. Quae oportet & in initio refectionis mundificato floma,

cho manducare,ut uelociter eíjcitur,& uram fequenticibo faciant. Quae

frinfine manducentur,íe & reliqua alimenta corrumpunt.Porrofi chymü

in flomacho inuenerint,corrüpentes eum preparantei mortiferà qualitate.

Sicla peffima eftflomacho;quia in (aa nitrofitate pungiteum . Sefamü pro

pterfuam uifcofitatem malum eft (tomacho.&dure digeritur,abominatioz

nem generat,& malum facitodorem.lura cito digerütur, fed parü moran

tiacorrüpuntur, &in malum chymüconuertuntur , Semen lini peffimü eft

flomacho,quia difficileeft ad digerendü, & inflatiuü , Cucumeres, citroli,

períica,funtcouertibilia,Pineg durg funt digeflionis. Senetiones (lomacho

nocent,frondestamen eorü perores (emine.Siniliter frondes finapis. INa»

ces fiinuenerint flomachüm temperatü, autfrieidü uelociter digeruntur,

& nutriunt.Q'uod fifuerit calidus,cito in fumofitaté cóuertuntur, & chole

ràgenerát; Auellang (lomacho moleflg, luiube dure fant digefliois & malg

flomacho.Pruna dulcia flomacho funt nociua. Rape nifiperfede coquan»

tur, indipefiibiles funt, & uentofitatem generant, Kadices uentofitatem,&

inflationé faciunt,& natát,& digeflioniinobediunt.Caules efliui ftomacho

P

incogrui, Kadices etíamomniü her barü uniuer(aliter flomacho nocent,

&

digeflioninon obediunt., Lacin corruptioné cito conuertitur in calido flo^

macho,Mel multum comeftum pun&uram in flomacho & ab abotminatio

netn facit, Cafeus eroffuseft digefh'on'i inobæediens.Butyrü flommachü moL

lificat,& humefacit, Cerebella omnino flomacho íriimica,ablationem ap

petitusfacientia Similiter & medulle.Oculi penitus auferendi . Vinum ue:

tus & oroffum flomacho peffimum,Cito eriitn in acetofitatero conuertibi

le.Pifces citocorruptioni obedientes , Similiter & melone

!

xylocaracta,omniaindigeflibilia,

s,lppini,ceg;, &

Ó

De electuarijs firupis ts empla/iris]!omacbo comwemientibus. — Cap, XxXxXIx.

,Le&uari'ä ualens contra calorem in flomacho & fumofam ru:

3

BR

'.43

S&ationem & ardorem flomachi: Rec.rofarum, (accharí,ana,

:.

&

drach.1.fpodij fandalicitrini,feminis portulacg, a. drach,s,

N

maftichis,(ueci l:'qul'tidg,cl.rggagätl',b erberis,ana.drach. 4.cw

bearum,ca

rdämomi,ligni aloés, feminis cucumeris,cucurbitae, omnium

mundatorum,drach.s.croci,gariophylli,cu'nnamomi,:ma.dracha. facpul

ï

E

uerem,tépera cum firupo rofato,dapotui cum firupoalbo. — Aliud utï:ilii[ïi)

tnurmm

tsl

DESTOMACH, AFFECTION,

27i

tum cótra caloré (lomachi & dolorem ex ealor

hi

e 'r'efrigerat & initigat, flo

machügcófortat. Rec.fucci malieranati dulcis

& acetofi aä.!ib».i;c"o uan

tbo,

D

tur ad ípiffitudine,deinde accipe rofarü,

fpodii,feminis portulace,fandalial

bi,an.drach.:o.tna(lichis,

hs.

dragagáti;liquiritie, ana.drach s.cllie,cacabre;

berberis,an.drach

-5.cáphorg, cubebe,

fà

cardamomi,croci »fpice, lient aloés,

an.drach.r.facchari, unc;s;fac pulueré

,& tépera cumilla co&ione, cü aqua

lue

yIhu

fn'gl'da propinetur. Triphera magn

aftomachi caloré habenti , defe&tio,

nem,punctioné & incendiü mitigat, Rec,mirobalani citrint; drach,10, che

até

buli, belliricorü,emblicori, ana.drach.5. omnia in pulueré redada cüoleo

Df 0

Ittoy

rofato,teperabis,deinde accipe rofarü,-fpbdij, ana.drach, 4, fandalirubei,al

fan

bi,feminis myrtg,fem. portulace,eallarüliquiritig;ahi.drach. 2.croci,mafli

chis,ambre,cáphor,fpice,

ati, drach.t.fac pulueré,qué mifce cü priori co»

fectione,deindeomnia cíá fi

u

ie(-f

ccorofato tépera, & in modü auellanze cá firu;

ol

po rofato dabis. Trochifciloan Damafc,

do

cótta calore flomachi. R.fpodij;

fandalíalbi,boli armeni,

ana.drach.s.rofarü,drach.s.berberis,drach.o.cro

Vu,

ci,camph.cafie,carui gallig,gallg,gö.dracü.r.öc s.fémmis portulacze,cucu/

t

meris,cucurbite,radicü píyllij,manne,ana.drach 5.lienraloés, drach.1.fac

|ole

pulueremstéperabis cà aquarofata, & trochifci informétur pondere unius

-

exagij quorum unus cütn aqua frigidatribuatur. Ttochifci ciphore, con

VU

tracaloré flomachi & epatis íncéfionem, dolorem qui fitpropter caliditaté

mitigant, & fitím extingaunt, Rec. fpodij,rofarum,ana,drach.c,facchari;

lo

manne,ana,drach,

4.fucci liquiritie, dragag:mti,femi'ni'spörtülacg,fandalf

d

Citrini,

guimmi,ana.drach. 2 camphorg,

amyli,feminis cucurbite,citrulorü

dv

maítichis,

croci,cardamomi,ana.drach.r.otmnía

puluerizatà temperentur

[/0

cü mufcilagine pfyllij in aqua rofata madefadti,

deinde trochifcos tnforma,

"

bis,&dabisin modopriori cum firupo rofato, Vtile efl etiam calidü floma

p

machü habétibus;(sepe utantur firupis faétis cum aqua frigida, ficut(irupa

[2

uuarü agreflid, Sirupus ualens ad purgádam choleratn rubeam de floma

bll

cho,&refrigerat epar atqyutfcera, uentrem humectar, caloré flomachi quí

á

efl propter cholerá rubeà refrigerat. Rec, mirobalani citrini;abfinthij,ana..

drach.i2.cufcute,fumi terreg,utolarü;rofarum,an.drach.8. oxyfcenitiorü,

d-rach.3o.pruna,iuiubæ,ana.drach.40. maflichis,fpodij,(andali,anifiana,

drach.s.endiuize, quantum in manu firingitur:omnia ponantur in 9. libris

aquz calidiffime per diem & no&é, deinde codtis ad tertiá & cola

tis , actipe

d

manne, caflizefiflulae mundate, ana.drach.10,

&in fuüperiorí aquatnanibus

fi

confricentur & colentur,poftea fume libras 3.

ugiu(qmalieratiati , faccha/

Iy

ti 5.& facfirupum & dabis potui,unc.s. cumfi

T

1oída.Siautém laxatiuut fa

cereuolueris, da cum aqua te

pidaillum firupá cum fcatmonea,dragagan

l

ti, unc.1, & modico oleruiolarum,

Sirupus Ioan. Datnaíceni,ualensad

j

extinguendam choleram flomachi, caloré refrigerat, appetitum cófortat,

4

Recige

272

CONSTANTINI!

AFRICANI

Rec.aceti pomorum citrinoramlib.s.prunorum damaf.iuiube,uiolarum,

ana,drach.5o.mannze,drach.20. (podü,drach.xo.fandali citrini & albi;an.

drach.s.mirobal.citrínorum, drach.10.otnia in s.lib. aqua coquantur ad

fpiffitudiné,deinde colentur apponefacchari in eodem pondere quo aqua.

Cumécoquere inceperit,pone fcrup.tot,fcilicet diagridij in co&tanis affa,

ti,quotlibra fuerint aque, & dabis unc. 2.uel 5.fecüdum uirtuté accipietis,

Trochifci ualétes cotra calorem (tomachi. Rec.rofarü;utolz,facchari,

ana.drach. 4.fpodij,fandalicitrini,feminis portulace, fucci liquiritig,abfin;

thij,ana.drach.2.fucci fumi terrze,dragaganti,maftichis,fcammontj, femi

nis cucumeris,cucurbitzana.drach.1. ligni aloés;croci, cáphorg,anifi, an.

drach.1.omnia puluerizata cum fucco lupini temperétur, & trochiícos in/

formabis.Sed femper oportet ut fe affuefaciant ad uomitum cum rebus flo

machum mundificantibus,quas fumus dicturi,& ungatur flomachus cum

oleorofatoueluiolato. Epithima ualensad punctionem caloris flomachi,

& incenfionem quz fit propter cholerá rubea. Recipe rofarum,fandali albi

&rubet, ana.drach.;v.vfpo ij,galtfg,maüichis,ana.drach.x.öc s, omnia trita

coquantur in una libra fucci folatri ufcy ad medietaté, quo colato mitte olei

rofati,unc, 4. deinde iterü coquatur quo uíq; remanferit folum olei, ungae

tur tandem flomachusex eo, Aliud:Keci pe' fucci folatrifacci uuze agreftis,

fucci myrtg,ana. drach.x.oleirofati & uiolati,ana. drach.2.fandalialbi & ci

trini,galig ana.exagium unum,omnia coquantur quoufg folum oleum re

maneat, Cataplaímaualens contra calorem flomachi & epatis,uflionem

cholerg rubezerefrigerat,& efl febricitátibus utile:Recipe fandali albi & rw/

bei,pollinis hordei,ana.drach. 4.rofarü,uiolg,ana.drach.2, memithe, apij,

allae,boli armeni,cämphorg,ana.drach A. facpuluerem temperacum mu

Ele&uariutn Galeniua^

Ícilagine pfyllíj, aut fucco folatri, aut cucurbitze.

lens contra frigiditatem flomachi & renum,groffam diffoluit uétofitatem,

diceflionem confortat, eroffum phlegma attenuat quod in flomacho mo;

ratur ,mmetnoriicorroborat, caniciem retardat, tuffim ex plegmatefactam

«urat: Rcape piperis albi m'grx: &longi, zingiberis,galangze, cinnamomi,

camg,cyperl,garioghyllLcrocl,anilï,aü.unc.ï-maüichis,pem'diärü,aä.unc-

::fpicg,cardamomx mínoris,affari,carpobalíami, feminis myrtae,cofli du

cis,ana-unc.s. calami aromatici,lieni aloés,nucis muícatg macis,ana,unc.

4.facpulueré,mellis qnantüfafficitdabis ante cibum & poft cibü in modü

auellanze.

Ele&tuariüflomachü cofortans & calefaciens,inflationem,tor^

fionem &uentofitatem di(foluens,digeflionem confortans;mentem acuit,

colorépraflat,uifum darificat,rugitü in (lomacho mitigat, renes calefacit

libidinéexcitat, & cofortat;acidosru&tus curat. Re.cinnamomi,galaoe,zin

gib.eariophylli/líquiritize,caffie marathri,anift;afi. drach,o.piperis albi &

longi;affari;carpobalfami,xylobal,carui,cymini,gariophylli,an .drach.s.

Qrofarum,

|

.DB.STOMEKOH. ATFFECTION ^

275

wm,

tófarü,drach.s.& s.ameos,aptj feminis,cardamomi minoris,cube*bæ,niv,

"

«is muícate ,lieni aloés,calami aromauci,cofli;amomi,calamenthi, origa

4

l,

hi,fquinati, pirethri, folij, eringt radicis;an. unc.s.facchari,penidiarü,an.,

drach.1s.fac puluerem,tempera cum melle, dabís in modum auellang ante

[y

Cibuin éum tepida &uino, — Diatrionpipereon ad diffoluendum groffam

ti,

uento(itatem de flomacho, calefacit & deficcatphlegma &omnes frigidas

Ii

paffiones in uifceribus exiftentes curat; Recipepiperis nigrialbi & longi,cy

an

mmomi,rzfr*giberis,ma'rathri, anifi,mafüichis,affari, ana,unc.r. xylobalfa/

lml

mi,carpobalfami;caffize fpicae;amomi,an. unc.s.cardamomi,apij, ameos,

croci,gariophylli,cc»&ï,m acis,ana drach.s. & fcrup.x. fac puluerem, mellis

^

I

juantum füfficit, — EleQuarium Doan. Damaífceni;contra frigiditatem flo^

[lo

machi, uifcofum plegma incidit;faítidia, acetofam ructationem, fpafmum

m

flomachi, & caninum appetitum confortat, os odoriferum reddit, & feto»

"

rem amputat. Recipe cinnamomi,piperis nigri & longi, eariophylli, lieni

li

aloés,caffie,crocí,fpicze;affari,fquinand, cinnamomi;gariophylli,ealange,

1

calamiaromatici, carpobalíami,ameos, z ingiberis;ana. unc. 4. maftichis;

ln

ariftolochiglonge,macis,polij;liquiritie;amotmi,an.unc, 4.& s. ornia pul

gll

uerizatatetpperentur cum melle quàtum fufficit, — Electuariü diacofis ma

VS,

ius coueniens frigido flomacho,inflationem,faftidium,uomitum, egeftio,

u

nem,ftomachi mollitiem tollit, haemorrhoidas curat, & coitum confortat.

Iu

Recipemaflichis,zingiberis, piperis nigri &longr, fpicá;anifi,carpobalfa,

mi,xylobalfami,cinnamomi,ana.drach.Io.garfophylli,galiæ, caffize,cofts

j

amari & dulcis galange, ana. drach.s. lignialoés, croci,cardamomti,cube:

bze,nucis mufcatas,calami aromatici;(quináti, meliloti,an.drach.5. ameos,

)q,

1j

rheumbarbari;ariftolochiz rotundeg,macis, apij, dauci,bafilíci, eariephyl

li& faracenici, ana.drach. 4. mirobalani, fcrup.20. feminis myrtz , fcrup.

d

100. facpuluerem, mellis quantum füfficit,da penfum drach. 2.cum calida.

!0/

'Iriphera Galeni ualet ad idem. Sirupus ualens cóotra frigiditatem floma

chi & mollitiem propter phlegmata;appetitum debilem confortat, & frigi

dam paflionem in omnibus membris curat. Recipe uini odoriferi & uetu:

!

l

fliffimi,lib.:o, mellis lib.s, coquantur optime, deinde maflichis, croci , ga

l

riophyllorum;ana drach.:.puluerizata & in pannoligata deponátur in iila

decoctionein initio,quibus extratis (ine decoqui firupum quoufg ad perfe

o

[

&ionem ducatur, & dabis potui.

Oxymel uàlens ad corruptum ftoma/

f

chum propte':; phlegmata,defectionem appetitiue cofortat. eciperadicis

marathri,apij;ana.unc, 2.fpicze, aiTari,cä[ïiæ,amomi,zingiben's,calamem

thi;ana.unc.s. mentæ,.hyiïopi, maflichis, gariophyllorum, cymini, dauct,

1t

l

folij;ana.drach.5.emnia cequantur in decém librís acetiad medietaté: dem

detantüdetn mellisineo mifce,ufq; ad perfe&tionem coquatur, tandem con

diatur cum fcrup. , mufci,

Epithima ualens ad flomachum diflemperae

1

tum in

UUNESNMPOIUMEEIS EE

!

|

!

354

DEÉ STOMACH.

APFFECTION.

tum infrigiditate: Rec.olei ueterislib.x. rutze;unc.. caflorei,unc.s, omnia

trita in oleo coquantur,& colata cataplafmentur. Apozema contra frlgl

da apoflemata ftromachi:Rec. melhs,radlcu apij,marathri, anífi,maftichis,

fpicz.,fanfuci,bafilici, cymini,apij; cardamomi,ana, drach.r, & s.paffarum

enucleatarum;drach,1. fqumann radicü maluæ,lxqumt!æ, ana.drach.s,

theübarbari,drach.romniain tribuslib; aquz ad certia coquantur)colatxs,

daunc.i.cáamygdaleo, — Trochifci cotrafluxa uentris, Rec.bolí arment,

fpodij,an.drach. 4. dragaoatl,gumx,rofg,an drach.2.fetminis malue;coral

li ufti;fücciarnogloffe, femints cucumeris,& porri capitati, oládiii,feminis

herbe acetofg,(uccxlxqumug,lenuu mundatarü & affatarü,;acatie,ealle, an.

drach.1.omnia inpulueré redacta cum aqua rofata teperabls.

Antidotü

adomnia quælgdunt flomachü:Rec,oentíane,unc.$.ireos,unc. 2.21rgxbe

ris,drach:6.piperis, drach. 2.mellis quantá ü fufficit.

:Prodolore accipiant

dimam in balneo,& poft dortmiant,fuccü foeniculi, & radices decoctas in ui

nofzpiusbibat — Ad uentofitatéftlomachi coquein uino pulueré cymini,

anifi,cofli,parum zedoariz;zingiberis.

Htdebilitas poftmictü in floma

ho exdefe&tione uefice,quae neruofa eft,frigida & humida nó fufferes eua

euationetn urineg, qua fuftentatur dum repletur, & debilitatur cum euacuz/

tür ex inanitlone & cócatenatione cui codebilitatur flomachus. Debilita

tur etiam flomachus pofl folutioné uel feceflum , quia flomachus fufletatu

uis carenshumoribus,& cibariorü emittes fuflentatione, incurrit debilita,

tem. Debilitaturetiam flomachus poft ciDborum repletionem, quía calore

proprio purá non habet digeflionem;curabis fic; Acclplat calidas & fapon/

feras herbas & electuaria. Debxhtas etiam mane fit in flomacho, propter

abundantiácrudi humorisuel phlegmatisuifcofi;uel eius penuria, undena

turalis uirtus non habens quod confumat, confumlt humores & inde fitfe

brisinuenis, curabis l'lc'Acapxatele&uana cófortatiua non refrigeratiua,

hierapicra,& modico umo & bonoutatur.Sotmmnus poteftlzedere fi corpus

fitple&oricum, & uirtus debilis, & in initio qutdem acutxe £gritudinis ma»

lum efl,nontamen mortale.In augmento uero & ftatu fienum mortiferum

eff maxime n declinatione præfertlm fi cactera peüxfera fint. Somnus ul»

tramodum plenitudinem flgmflcat humorum, & uirtutis debilita,

tem, & augetipfam materiz plenitudinem, nonpermit;

tens fieridiaphorefim,qua in uigilando fit, Vigi

li ueroficcitatem fienificant

.ex dlaphoreu.

e

Libri de flomacho finis,

Conflantini

|

—

d

a

CONSTANTINI

la,

AFRICANI MEDICH DE VICTVS$

ratione uariornm morborum liber.

IS.

Qgæ fit ('alutaris dieta quotidianá f;-br; laborantium, —

$

M:

l,

leta quotidiana, panis téperatus, olcra,fænfcufum, afpa

1

raoi,porrus,eruca, rutajapium,petrofelinum, anethum,

ll

€

anifü,carnes pulli,phafiani,turdi,turtures,flarni, omnes

j

"n

conditicum pipere & cymino,hecdus,pedes porcorum,

—

EOL CCAR UE ]

& auresbenecoctg & condite cum aceto & melle & pule

X

gio & origano., Pifces afpratiles cum cymino & pipere,

x

poma,malä citoni;

a.PoRcibum,uug,granata,periïca.Vimï fubtiliffimà pov

ll

tentanteacceffionem,& ipfum tnodicurn,& fabrübeum, fiue album ,& ca

lidum & temperatum , Cxeneraliter in acceffione nihil darieis iubeo , Po(t

r

acceffione,dietentur modo fu pradido, Ft fi tas fuerit, facies eis apozema

tj

deapio,petrofelino,marathro,anetho, & anifo,&

diebus liberabis egrotum,

Qabx's bibere,& in paucis

: E

Diet4 tdti.tnm'orum

leta terifana, üfginodauum diem m'hü—ei facies. Poflocanü dierm,

"

dabisei apozema exabfinthío, & anetho,

per dies plurimos. Et fi (j

tis nimia fuerit, dabis ei biberea

pozema exapío, &anetho, cutm faccharo

|/

& cafliafiflula, Cibos dabis

panem temperaturn, Deoleribus,maltias,por"

tulaca's,la&ucas,atriplices,

fcariolà, & cucurbità, De uolatilibus,carnes, pul

lorum alas,teflículos pallo

rd,& oua forbilia.DDe quadrupedibus,pedes

por

corum ladentium, cerebella,& armos , De fructibuspoma,

mala granata,

dulcia;perfíca,cerafa;pruna duracina , De piícibus afpratiles

elixos , Nullü

acrumen detur anted febris abfoluatur. Vinum non debet dari,nifi etas aut

ratio temporis,(iue materia morbipertiferint.Succum Ptifanæ bibant.

Dict4 quartanaviorum.

Iefa quartana,Bonus

panis detur, olera,rapæ,nap:';porri, mara'thrü',

D

paftinaca cicer,& fpelta,cü pipere & fina pi & eruca,códita,& omnía

calida

i Carnes,pecorina;agni annales,Porcina,'gallinæ,perdx'ce's;pha'fl'am',

cum pipere.De fructibus,poma,mala dulcía, uuze,dactyli,fed raro. Abfti

neant àcarne porcina ueteri,iue inuene nimis;Medig etatis,bona eft. Item

bouina,caprina,arietina,uel alíjscarnibus his fimilibus

:que grauátdigeftio

né &b omnibus frixis abftineat. Obferuadi funt ab ir

acádia,uel cómotio:

ne,uelicibis que melancholiánutriát,& frioidis & hu

midis, INephas enitn

eft augere malo malum, Vinoutantur fubtili, & albo.

Pfiue aureo,& medio;

critct:

276

CONSTAN'TINI

AFRICANTI

criter calido. Caueát dilipenter,we frigusfentiant,& conflridtoriis cibisjan/

guüiam- faciendo in peius excitent caufam . Deuolatilibus utendum eft illis

maxime,que nonaquofis,uel paludeflribus gaudätlocfs.De pifcibus afpra^

p

tiles cum pipere &auifo qui facile digerantur,& nihil habeant fluidutn,fed

&

quificcioris & tenutoris carnis funt, Vtantur & fal(amentis, pipere,finapi,

di

eruca,& alíjs calidis & digeflibilibus rebus.Dabis interiectis diebus antido

"

tum,diatritonpipereon, & diafpoliten, aut certe piper tritü cücalida aquaz

Sedhoc quotidïe detur,iuuat & deambulatio &fricatio bláda manuu. Ala

nacroabílinendi funt omnino,&ffi quid aliud cale.Sola deambulatic & per^

frícatio fortiteriuuat,& (i uehemens non eftipía quartana, etigm fiexercita

V

tioneconfueta utatur,utile eft.Izec talia utiq; coueniuntin principio caufe,

b

& uígquo ad flatüperueniat cauía, Cum uero in flatum uenerit caufa,tunc

(

ab hísomnibus abflinere debent & uti fübtili & tenui dieta. Couietem adhi

N

be &ociofitatem prolixam , & flomachum cura cataplafmate , D'einde ute

$

ris diureticis quz urinam moueant, & cum uideris manifefla fieri digeftio,

nem cauíz , tanc dabis purgatorium qui tpelancholicum purget humore,

1

non femel,fed quotiens putaueris conuenire, & poft cibum,uomitum pro/

|

uocabis,fi nihilfueritquod prohibeat.Elleborü album radicibus fixü, &ab;

flractum, exinde alia die dabis ipfas radicescomededas, & dum comederit,

uomitum prouocabis,etiam & ipfum elleborum fihocnon profuerit,utno

ftidabis, & quos abundare humoribus uideris, hos uehementer purgabis.

Etrefe&tiintertectis paucis diebustheriacam accipiant,& lia quae ad has fe

bres laudantur beneficia, ex qulbüs probatiffimum eftid , quod opium qui

rinatium recipit. Quiueroin initio caufae aliquid tale hisdat ,aut ex una

quartana duas facit, & exduabus tres,aut ex leui fortiorem, & in fummum

periculum bominem perducit. Similiterin omnibus febribus typicis obfer

uabis,ne quid tale moxin initio des, priufquam flatum uideas cauíz, tunc

datum proderit,ante uero, ldit. Namfcio quendam medicam hocigno

rantem dediffe hominitres quartanaskh' abentiantequam flatü faceret,cau

fa, uel fiena digeflionis oflenderet, medicamen quod dicitur diacidnees,ó&

abeahora in peiusuerfum in tantum utmutaretur in fynochum, nec eipo

;

tuerit poflea fuccuri.

Dictalethargicorum.

Eth'argia eft apoftema inpofleriori parte cereb

riexïphlegmat,ico hu^

T

more cüacuta febre.['ieta:Mica panis in hydromelle infufa;aut aqua

calida,ubi co&tum eft cyminum,amygdalam cum modico melle,farina tri/

tici iterü cum melle. Etff debilis fuerit, oua forbilia,& pifcis coctus cum cy^

minoin aqua, Succum ptifang potent,in quolota fitapij radix,& cumuene

ritad melius,uinum darg album :fquatum antea modice,prodeft,

Dieta

—

bE RATIONE

VIC'TVS

AE GR

277

Dictà ánginalaborantiuni.

ls

t

Ngma eft apoüema in lacertis gutturís natum .Dieta,Farinaautft ml

À

latenuiffima cum melleco&a, Danda(unt cerebella minorum auí:5;

Dentur uitella ouorum molliffima, autmulfíutm cum dràgapgátoin aquaco

J,

&um detur. Vinumgranatg bibant;autaquofam mulfam, autpofttertium

h

diem,fuccum ptifang,tamenneq multum potent,nec comedát.Sub nimio

N

autem cibo,uel potum,mox fuffocáfitür',

h

Dieta tu)?tcntæum.

4tÜ

Vfliseflmotus animalis & naturalis virtutis,ad fuperfluitatede inftrii

T

métis fpiritus protjciendá, Qua aliquido fità groffo humore,ahquan

h

dofubcili.Si ex groffo humore;panís fupradi&tus detur. Porri,cepe coctg

Is

bene cum oleo & cymino,marathrü,eruca.finapis. Carnes phaüam perdt

3[/

ces cum anifo & pipere.Ficus Gccæ,amygdalæ amarg.Succus ptifane detur

U

inquo hyfl'opu fitco&um , autuinumlene , in quo co&tum fit calamenthü.

Qi

Siautem ex fi ubtxh,pams flm1laceus,portulaca,bhtum,malua,fpmachxa, car

Z

nes,hadi, agniannuales,aues parue, fuccus pttfang,uel uinum fubtile,cuni

)

aqua calida, fpelta,amylu m,amygdalæ dulces,cum farinatritici;oua forb,

b

lia cum amylo,

h

Diet4 bæmoptycorum.

i

Aemoptyci funt quifanguinem per osproíjciunt. Dietaomnis fiptu

H

$,

ca mediocriter , quahs eflalica, uelptifana, uel forbitio deamylo, &

7

modico melle,cocto,& mica panis,Olera danda funt,malua bene lauata fv

il

ne fale;& la&uca,in pufca cocta;aut intiba,portulaca,caro,perd' 'ces,(larni;

I

phafiani,galling,uetres anferis, & ale, inteflina porcorum cum aceto cocta,

Poma,mala cltoma,pxra,forba,mefpxla ; Vínum album multum & fubule,

À

& aquatum curm aqua pluuiali,

" Diet4 cmpytcorum

aC

yrvixie eftille qui fpuit ptitredinem.Dieta,Panis temperatus,lac caprl

Q/

d

V

num quotidiebibant. Olera,porros,paümacas,afparagos lapatiü co»

medét.Et poílacceptum cibum, accxplant tnala coctanain careno co&a, &

granata cum modico croco,& pira codta, Orobutn co&tum ficutcicer dan

0/

dum eR C'arncs,hædus,perdxx,turtureä,ml übae, Vinü albü & non multu.

Diet4 periptieumotiicortiri.

il

Enpneumoma e(lapoftemain pulmone, Dieta,Oua forbxlxa,amyluni

(

1

co&tü,& amygdalata cum pauco melle;fuccus ptifanze cum pauco mel/

ledef umato. V el mulíam ubi ruta,autamygdalaamara, aut hyffopü, feut

V

Pohgomum,deco&a Íunt,quotidieieiinus bibat?

Dict4 pl:ürcttcorum.

!d

Leureüs eít apo[lema snatum in d:aphragmate.Dleta,Succus ptu(ang,

P

"

maximeco&tus, Síautem difficulter fpuunt,amygdalas purgatas & tri

Aa

£as ad

EUR PUSRURINUIP TU UR

278

^)CONSTANTIN!

AFRICANI

u

tas admifces ptifang,utfimul coquátur,& fuccüde amygdalis dabis,cui mo

PU

dicum admifce mel., FfLautem melius fimane fuccum puifanze accipiant,

ad uefperum,fuccum de amygdalis: Amylum coctum cum melle & aqua,

&amygdalatam,maluas in iure,aut intibas, mala dulcia,pifces afpratiles in

aquacodos,micápanis.Etfi debilisfuerit,aues paruas dabis,

(

Diet4 in bulifmo.

i

Vlifmus eft irrationalis appetitus, D'ieta;Panis temperatus infufus in

dulci uíno rubeo,uel in condito. Caro porcina affa,ceruina, aprina,le

porina.Oua-aiTa & dura,mala coctana, pira,mefpila;cum cymino accipian

ti!«

tur ante cibum.Marathrum coctum cum fupradicta carne, Frumentum co

g

&um,uel fpelta,uinum fupradictum,uel conditum,

Ad uomitum.

&Hmüam&a,uei

Ieta a uomitum,Panis temperatus uelbis co&us,

D

oryzacü aqua rofata, uel fucco mali eranati acetofi, & maxime fí ca^

€

lor adfuerit, uel fucco coctani,uel coctana cocta, & fpelta fimiliter . Perdix,

d

flarni,phafiani,gallinze coctz cum aceto , Pira,co&äga,forba,meiþila data

t

poftcibum,uinum album &lene. .

f

Dieta dyfentericorutm. ^

Y fenteria eft fluxus uentris cum éxcoriatione inteflinorum . Dieta,

13

Panís temperatus ,uel füb cinere co&us , Pultes dentur de farre, mi

lio;panico;uelalexandrino pane.Pro condimento, pone feuum caprinum,

uel bouinum. Addeslacdefpumatum caprinum,& coctum, & quatuor frü

fla coctani,uelforba ficca,uel da&tyli;uel píra,& fic pultes coquantur. Ante

cibum, aliquando coctana, uel pira,uel forba, & mefpila fumant.Lac capri

num aliquantulum coctum, & cum amylo mixtü, fumant.Iterm lenticulam

excoriatam coctam cum rore marino, & adipe fuperiori conditatn in ace

to. Olera,plantagines intibas,blita nigra coéta & exprefTa,cum aceto cor

díca;caules bis coctos , Carneä,turdl',perdices,turtures,merulæ,üama, €o«

lutfibg dentur.Interdü parum aprina,capreoli caro,porcini lumbi, oua gal

linacea , Piícesdurg carnis,interdü co&iin aceto. V inü flipticum bibatur;

Diet4 colvicorum.*

Olica eftpaffio oroffioris inteflini cum dolore & difficultate egerer

C

di.Dieta,Panis de filigine bene co&tus, & apozema ubicodg funtapíj

radices,aut anethum,aut cyminum,aut anifum cum uino modico & tenui,

Olera, apiü; porrus coctus , & máximecapita ipforum, afparagi cum oleo

co&ti, & allium. V olatilía f debilis fuerit,colvumbæ,perdices,gall*inæ.Pifeei

afpratiles conditiex ommibusfupradiis, Succus ptianz ubi coquitur apij

radix,aut coma porri;autpulegium . Vinumlene bibant.Siex cholera coli

ca fíat,talis eft dieta,Succus ptifanae nullam habens commixtionem,nifi pa»

$, tT14^

yum falis,dfþi; ouorum uitella frieida, olera,lactuicas co&tas & cruda

xime.

——

DE RATIONE VICTVYS

AEGR

279

"o

—

sime fiinfomnietaté

P

Dan,

atiantur,fcarfol;,portuläcg,cucurbitg,melon,es,;gn'a

aceto. Carnes,aues parug,pedes porcorum & aures,

faquaa

Dietá epaticorum.

illesll'n

Ietafrigide diflemperantig epatis, Panis diflemperatus, caro eallinae

D

cum pipere , phafiani,perdices affate, aues parug, iuuenes porci,fucz

cus prifane cá melle,& anifo cotus,& modice, Olera;porri;afparaei, fina/

ürin

pis. Pilces afpratiles cum cymíno & pipere.Vinum fubcitríinum,

Tnaje

, Dieta calide difléperantig epatis;Panis fuperior fuccus ptifane fimplex;

oplan

Dlera,la&uca,intxba,en'diuig;,atriph'ce's,cuCurbitæ,portulacg,pifces afpra,

Iff] co

tiles. Caro,aues parug,ftarng;pulli hafiani,heedus.Spelta,auena;uug dura

cing,pruna duracina;uinum album & lene,

Dieta calide difléperantiae fplenis.Panis cun deco&ione apüconfe&usi

2,td

Cichorea,la&tuca fcariola,fpinachia,malua,cucurbita,Si autem in epatefi^

tiqy

militer fuerit diflemperatio,cum fupradittis herbis apij radix coquitur,Ali

d

ca detur fi debilis fuerit, Caro galline,phafiani;perdices,inaqua co&tz, tur

idi

di,aues paruae. De anferibus uentres,pedes porcorum & aures intin&g,in/

teflina cocta,haedus, Pifces afpratiles,marini, Poma,mala dulcia;pruna du

racina,gr;nata,uü;'cïuraciri;.Vinulm fubtile;album &lene,

Jit,

Dicta fpleneticoru.

5 Iti

letafrigidg dilemperantiefplenis, Panisfupradictus.

: i-mæs perdv

um,

yfr

ces affatg,uel co&tg in iure cum cymino & pipere, caro iuuenis porci

affa;arietina,agnus annualis affus.Olera,borrago,marathrum,intiba;afp

hnte

ragi,rapecum cymino,, Pifces afpratiles,cum anifo & pipere. Spelta, pani

capn)

cum,cicerrübeum,cumiure, Fructus,auellanz affe, caílaneze affe, ficus fic/

tam

pipere. Vinum fübcitrinü,interdà pigmenltü'.,

d

[T.2 qug,mala dulciaaffa cum

Dicta bydropicorum.

Coty

ydrops eftexteníio;at

qyuentris inflatio, exaquofo

humorelcum uexþ

O

,

tofitate effecta. Dieta,Panis fermentatus in clybano co&tus, habens in

agal

fegrana anifiuel cymini, Olera,apium, marathrum, petrofelinum, daucü,

,

afparagum;erucam. Pulli,& auesmagni agrefles,utimnerula,turdus,turtw

res,colüb3e,& aues minutg, preter illas que funt faginatg. I?l'fces afpratiles,

TOf

in iufello,cutp anifo conditi,& pipere modico. Caro;ceruina,aprina,lepo,

rina;eft prohibenda, & maxitne fifuerit debilis, Decoctio antem eorum fig

nul,

cumaliquibus extenuatiuis.Cicer rubeü cum iure dandum,fed omne aliud

oleo

lfgumep prghibendqm.Vi

num rubeum & odoriferá,& maxime uetus,

ícet

Dict4 podagricorum.

ib

ajlactuca,malua,c

D

[et';; pddägrï-corü,[ntt

Hryfolocannra,fcariela.Gal

aptj

i

" ling; phafiani,perdices,turdi, hzedus, iuuenis;porcus . Pifces afprati/

coly

les habentes duas carnes,cum cymino pauco.Poma coctana;pita,eranata,

gaüajneg,?igüm album & paucum,

Jf

[

AA 2 Die

ESUETEENS z

a€o

NOTGNI

AFRICANI

G ONSTIA

DDietacaleulos babentium.

octa ;e[lïfa"ïi

| ieiahaEe'ntis!apide

m, Panis confectus cum aqua;in qua c

i, brufci feeniculum,cichorea;apium,petroíe

dix api*i.Olera,afparag

línum . Caro,'gallinæ,pe:*dices,üarnæ,phafiani

,pedes porcorum &aures,

& inteflina . Pifces (quamofi cocti cum anifo, Iusciceris rubei, uinü all'auvmf

adixapij.

*öcfubtile,fnþ quo deco&a eflr

4

x

Dieta afmaticorutm.

^ feta afmaticorá,Panis temperatus. Olera;porrus,eruca;cepeco&g,

caroarietina, pifces fimiliter afpratiles, cü pipere &

J— rapg cücymino,

anifo, Spelta,hordeum codtü,atnyl

um , Fru&us,ficusficcg;uuz paffæ.vii

gumfubrubeum,in quo co&um fit hyffoputn,uel calamenthum,

Librideuiduinuarijs morbis(finis.

1»CONSTA

NTINI

* | -ig

AWFRICA

NI MEDICI, DE M

ian—þholïalibri'duo-.'

BU ANCHOLIA alíjs corporís morbis animüm m

gis cóturbat.Huuius fpecies utia qu

àe uocatur hyp'echom

j

?

dríaca, eft autem in oreftromachi , Species autem altera

)

in cetebri eft effentía, Accidétia qua inde fiütanimae,t

mor &triflitia uidentur effe . Quuz utraque fiunt peffe

ä

ï

ma,& animam cófundentia. T riflitig enim diffinitio eft,

rei multum amate amiffio , Timoris uero rei fibi nocitura fufpicio . Fj

íus àutem paffionis qualitas, &t quom

odocorporis fit diflurbatiua propolle

hilofophis in principio nonfunt prae

3noflro efl dicendum. Sed quatuor p

»

«ermittenda obiecta, primu

m,an fit. Ex cuius refponfi

one intellieitur an fít

»

t. V nde diffinitio dicitur fubflantialis. Tertiutm

Yes,necne.Secüdum quid fí

u

artü quare fit.Quae quae

quale fit,

&exqua re,qual itateseius oflendüt. Qu

flio caufam fuz effentizc intimandam fibi quarit.

Melancholicaautem paf/

firmitate fui prefentiam oflen

Íio an Ht,fuperpacaneum eflquari,cm exin

dat liquido, ex triflicia, uel timore ; fíue fudore eidominante ,

Eft igitur v

perfed&dum abhacq

üxflione &laborandum de quid fit,hoc eft, diffinitio:

niat credulitas,

ne. Eft ergo melancholia cuiuslibec rei malae ut fuperue

Extimoreenim & anguflia,fufpicanturuenire non Bentura,

Alij aliter diffi,

níunt, melancholiam, dicentes éffe fufpitionem anitng dominátem, ex qua

Qualisifle morbus fit diffinitio per partes ex

timor & angulïia' genei-entur:

olera tigraz eum adcerebrum faliac, &&

r?ofitï ; declïrab-iïc- .älïumus enim ch

adlocum,

DB .MELANCHOLIA LIP.

Y.

a&

tü

ad locum mentis ueniat, lumen eius obfcurat, turbat, &peffundat, prohi,

ve

bensne quod comprehendere folebatïfed quod oportetcóprehendat. V n

[3

dehac fufpicio generatur peffima, utimaginetur nó imaginanda,& cor ti»

mere faciat,terribilia. Cyuibus paffionibus corpus totum afficitur cum cor^

Im,

pus ex neceTitate animá fequatur, Patitur ergo ureilias, malitiam,macilen

tiam,corruptiones uirtutum naturalium,non fecundü quod in fanitate fole

bantcurrétium,Caufa hutus morbi & principium orieinis fue efl multifor,

(

mis , Vel enim efl deincipiente mala corporis cotmplexione,id eftfperma,

r

tis corruptione,uel ex corruptis matricis menüruis,qugnutritiua funt fper,

i

tnatis,uel deuuluz corruptionibus,ubi feetus concreatur, His enim omni

bus (i mala complexio,calida, & ficca,uel frigida, & ficca dominentur,cor,

poris fubflátia corrumpitur, & ut hanc paffionem incidat, apparatur, uel in

toto corpore, uel infolo cerébro, cum fubflantiá deficcat mala illa com ple

xio, üirtutes ordínatiuas;id efiimaeinationem, memoriam,rationem, red/

dens turbidas, & infirmas,propter fui nutrimenta,quz à cerebrorecipiunt

- fubflantiam,;cibum fcilicetnigrum,nec bonurn,neq; mundificatiuum.Hge

otniaà complexione pritna, corrupta funt nafcentia, Qug autem propter

complexionem corpus,& anima patiuntur. Poflquam coplexio prima cor^

rumpitur,multiplex efl & diuerfum melancholiegeneratiuutn & huietnor

bo faciens potilftmum, Primü & fortius,multitudo cibi & potus,feglipgen,

J

. tia mundificandi corpus, ordinatio fexneceffariorutn colle&a cutn aequali

1

menfura,id eft,motus,& quietis,fomni,& uigiliarü,inánitionis,& cótinen»

Jb

tig,cibi & potus;aérís & accidentium animg,Haecenim homini dum ütuit,

f

neceffaria funt, cum ipfiuelipfa (anitas infit , uel infirmitas , Qu frabur;

l,

dentplufquam oportéat, mala in corpore generatur materia . Vnde & hu

móotes corpotis corrutnpuntur , & corpus in huncmorbum labitur , Ítem

l

nocent& corrupti cibi, & (epe mutati. Obfunt enim lentes, leporum car^

]

nes,utpote fuccum fanguinem Senerantes.Nocent & dactyli, carnestca/

f

prine,uaccinz , chamelinafcrofuling,uerrine, quegturbidü & eroffum fan

In

guinemgenerant.Impediunttnaiores, & falfr piíces, caferueteres;ficcze, 8c

falfze carnes, conchaáe marínze, pifces néteres, & tmaxime in (aleuna no&e

ï

immorantes. lNocent,& mutabilem fangüinem' facientes, & choleram ni/

gram redigétes,íicut carambie, melongenia, mel,nüces,lentifci,ficus cum

y

. Bucibus,pinez;fiflici , Sienim hzec omnia fepe comedantur, choleram ni

. gram coadunantin corporibus, unde in tnelancholiá conuertuntur, Opor

lf

; &et autem intellipere, quia otnnis infirmitas diutgrna,feu acuta,ficut poda

gra, colica,melancholia, phrenefis,tertíana, pleurefis,ophthalmía, non ex

"

malafolent nafci materta,nifiomnia membra deficfam,atque' ipía defluant,

Obïha, fntgf fora;

. ad quam illa fluunt, quali-acunqu-e illa fint, nobilia,fiueion

&

AA

á-

eu

3

« — ec.cc

282

CONSTANTTINI

AFRICANI

&

(euexteriora, Omnisautem membrorü defe&io, uel naturalis efl,uel pre/

&

pter morborum maximas fortitudines , unde & uires eorum deficiant , &

li

complexio eorum mutata in hos morbos recipiendos fit adepta. Itetm in^

I

ueniuntur. plurimz fortiores membrorum defectionis cauíz , caloris fcili^

In

cet multitudo , & fenfualitas, fiue imperfetio , Qualecunque enim mem^

la

brüm perfectum eft, & naturalem habet fenfutm, ficalida fitfua complexio

VU

antequam morbus adíit, fentitur paffio, & uenturü expeétat, cum fibieum

n

attrahat,ficutfanguinem uentofa. Vtpote uidemus in podagra, & iliorum

h

doloribus, propter calorem pedum,&inteflinorum. Quia ergo melancho

líci accidentia fentiuntanitma , uel corporis, cum certa nonfint, uel quia fi

g!

f

gurát ea in mente ex cerebrorum defectione, Cuius rei caufa fumus de chov

K

lera nigra mentis fug obícuranslumina, & contrahens , ne rem ficuti eflui

deat. Inde eorum rationalis antma rem frigidim & parentum horribilem

E

uidet, quäm amare debet , resfamiliaris fugitur, de qua uidenda molefla/

tur , Ítem quia melancholia corpori & animze paffione fua nocet, neceffe

efl, uceius caufa corpus infirmetur &anima. INos autem diximus de caufa

infirmitatis corporis,id efl,complexionis corporis, uel cerebri, uel plenitw

dinis , uel ex neoligentia purificandi corporis , uel ex cibarfjs cholere ni/

era generatiuis , lungamus ergo & dicamus habitantes ín regione calidif/

:'g

fima, nelfrigida; feu ficca, 'üelfrigidra & (icca ,uel qux aerem inftabilem ft

cut autumnalem habeat , choleranigra abundat, & fimiles hisregionibus

funt morantes paludofis , lutofis, lacuofis in uallibus fitis, & fuper magna

flumina: In his enim locis, & folutio aufertur , & fuperfluitates corporis

non mundificantur , cum aér eorum fuffocatus fit, & putridus. Vndehu^

moresin corporibus adunantur, & pofllongum tempusin infirmitates ha

iufmodi dilabuntur: Similiter dimittentes confuetudinem mundificandt

corpus, ficut phlebotomiam, fcarificationes in balneo, fudorem,exercitia,

harmacias, uomitus , Haec inquam negh'gentes in corporibus fuis tnalos

adunant humores. Quibuscum impleantur,paulatim in choleramnigram

mutantur.Similiter bibentes uínum nigrum & ponticum, cumodore hore

rendum, choleram nigram duabus ex caufis colligunt. Vna quia huiuftno

diuinum nó nutrit, nififanguinem turbidum,eroffum, parum & nigrum.

Quia uinum nutrit corpus , non fanguinem nifi ex cholerum &liquorum

in uitro qualitatum , Altera eft caufa percuffio fenfus, ex ebrietate fumodg

nigro, & peffimo,cerebrum corrumpente,& ab imoad hunc morbumap,

paréte. Similiter uinum uetus, & calidum,fepe bibitum facitficutuidemus

in ebriofis . Sepeuinum forte, & multum bibentibus,hancpaffionem. & fi,

tmiles huicincidetibus,uelut tremorem,epilepiïam,apbplexiam, & fimilia,

ex duobus

Qalenus ;Peior,inquit, morbus,& mortalis ebrioforum eft qui

contraris

DB MÉEÉLANÓKHOLDLIÀ LIB

KC

a85

äönü'äriis humoribus,acuto cholerico,& crudo phlegtnatico nafcitur. V n

de mortalis eft & peffimus,ficut in hemitriteo uidemus.Efletiam & ex cho

ä

lerarubea,putrida,& extra uenas,& phlegmateputrido íntra uenas, Vnde

"

imortalis eft & peffimus,& raro quis ex ipfo faluatur. Paulatim enim phleg:

n

tnaindigeflione prolongatgr, proptergrauitatem & duriciem eius, Cho»

Q

Teraautem rubea diffoluit uirtutem propter fuam fortitudinem, & accideri,

zium fuerum magnitudfnem.Vbi uero haéc duo iunguntur;non poteft du

rareinfirmus. Item alia inuenitur caufa, his contraria,unde generatur me;

Q

tancholia,Sienim quidam nec multum cotnedentes,uel bibentes,ficut reli/

——

€ioft;& hominesreuerendi, in die ieiunantes, & node uigilantes, Quibus

!

fanguis dum minoratur,&in choleram rubeam mutatur. Cuíus poft longa

tepora humedtatio finitur,& turbida effecta;in choleram nigram mutatur.

Vnde& melancholía concurratur. Item multa quantitas fuauitatis quietis,

:

acfomni cliymos colligunt, Qui poft multà tempora rputati in choleram

k

nigram funtin caufa iflíus morbi, Videtat autem incredibile; quod exerci/

1

tia multa,atquefpiffa incenduntcorpora,hutnedtationes eorum confumen

tia,& in choleram nieram uelociter immutátia, Sufficitnobis dixiffe de caa

facorporis, uel melancholiae, Oportet ergo utpotepromifitnus,eam quae

/

e(l fecundum animam dicamus , Habet igitur animaactiones fuas mutabi

ü

les,ficutdeira, in pacationem : de triflitia,in lenitatem : detimore in auda

$

ciam (imiliter. Haecautem funt ationes uitalis anime . Rationalis,funt ni

H

miacogitatio, ratiomemoria retinendi :Inuefligatio rerum incomprehen

l$

fibilium, fufpitio, fpes,imaginatio,perfeum & imperfe&um rei arbitriü.

Qu omnía fiprofundiffime, &fpilIe aníma operetur, caufa (unt quare in

ielancholiam illabatur, Videmus entm multos relioiofos &t in bona uita

'veuerendos, hanc paffionem incidentes, ex dei timore, & futuriiuditfj fu

]

fpitione, & futmmi boni uidendi cupiditate . Qyuía omnia fuperanteorum

animas, V nde nec cogitant, nec muefligant , hifi ut folum deum ament

& timeant, & in hanc paffionem incurrunt, & ficut ebriofi fiunt, denimía

fua folicitudine , & fua quafi uanitate . Corrumpuntur igitur actionesani

ma, & corporis in huiufmodi. Corpus enim animam fequitur , fuis actio

'bus. Animauero corpus in fuis accidentibus . Illiuero qui femper funtin^

tenti in fludio , (icut philofophicis libris, & alijs huiuímodi . Haccenim de

accidentibus animae (unt rationalis , & ab ipía procedentia , quafi planta

tata funt in ea &radicata. Sicut Galenus Platonem dixiffe teflatur : Quic/

—— n - -

quid , inquit , mente noflra recondimus , de autoritate eft fapienti2 , cu

iusanima recordatur., Intentio Platonis fait, utahima alligata corpori , au

tentice recordetur, quicquid fcieri:amecluam innecteretur corpori . u^

AÀ 4

- Tufmodi

284

coNSTANJJNL,AFxIGAN!

iufmodi melancholize funt uicini , propter inuefligationem fcientiz , &

fatipationem fux memoriz, & triflitiam de anitnae fuae defectione,& pro»

IT

pter intentionis fuze complementum ac firmamentum., Omnia hzcme;

b

moriam eorum deficere faciunt & rationem , ac intelle&um . Sicut dixit

Hippocrates in epidemiarum librisfexta particula : Animae, inquit,labor

efl cogitatio, Sicutefl corporis labor ambulare, quare peffimos generat

Pl

morbos, utpote corporislabor , ta & laboranima in melancholiam facit

cadere , Quodautem dicendum eft de eis qui amata fua perdiderunt,ficut

6

f

qui filios & chariffimos amicos perdfderunt.,- uelrem preciofam quam re»

|

flaurare non poffunt, Sicut fapientes libros fuos fubito amittentes. V elfi cu

pidi & auariperdideruntrem,quamfe non recuperare Íperét.F1xec omnia

hisoemiítum,&triflitiam,& angufliam faciunt .Qug & mentes percutiüt,

j

&ad melancholiam paratas reddunt. Quia ficutanitmae fanitas eft fapien,

tia,& comprehendendorum ueritas, ita eius infirmitas eritinfcitia . Vnde

Galenus ; Pulchritudo animae eftiuftitia, Turpitudo intuflitia, FHae caufae

11

omnes, melancholicis funt prin,cip**ales ,& generales, Oportet ergoutdi,

camusfpecíales melancholtze diuerfitates , dequa materia mafcuntur . Me;

lancholíca igitur paffio triplexeft; Aliaenim eft in ore flomachi-Alía inhy^

ochondria. Aliain cerebro.In quo dug funt confiderande; Aut enim ín ef,

Íentiacerebri,autin toto corpore, qugà pedibus ad cerebrum foletafcende

El

re , [n effentia cerebri,uel cum acutafebre, quod plurimum fitin phrenefi,

& ex cholerarubeacontingit, cum adincenfionetn deuenit, & non nigre

fcit,nec melancholicze attinet paffioni , Flanc fequitur facundia, excitatio,

atque ira, & uident multa ante fe, indiuidua nigra, & finon certa,ïalfa'q; fi^

milia. Velfinefebre, qua eftde melancholía naturali fubflantize,cerebri do

minanti, & complexionem eius mutanti, Hac uocatur leonina, quia hanc

paffíonem habentes infurgunt ut leones ,& audaces, & fortes funt, ficut

leones. ch,fpe;cies adfanandutn molefla eft,& ad medicandum,dura. V el

decholera nigra eftputrefactaqua ficutfex fanguinis uidetur,& niger chy

mus uocatur, nequein ueram melancholiam mutatur ; Qu àtoto corpo»

readcerebrut afcedit,& eft huic fimilis, [tem ex omnibusnafcitur hutno»

ribus,quiincenfí in choleram nigram mutantur , & ad medicandutm facilie

eft, (i(e mutauerit, &uera cholera nigra fuerit, dominans cerebro, ftue na»

turali complexioni;Fanchabétes perfectam & plenariam, nullam fuarum

qualitatum,uel actionum oflendüt fe mutaffe , quia naturali cerebri mutata

complexione,accidentalis fuccedit temperies. Apparentauté, malum inge

nii,aftutitia,audatia,uerftofitas,utfi quis caftigationé adhibeat nulla audiat

dehis. Perdiderütaflutia;propter cholerg nigre fumü operienté eorü cere

nte,lu

brum,Quiaficutfol quilumen eft tgundi,nebula,uelfu:pg interuenie

mcq

—

a8$

T.

fo,

inén mittit,(ic & eorum mens cum fatbus cholere nigre adipfatn afcedit;

ne

turbida fit,& obuiatur ei;ne fplendor eius poflit euagari,& uideatrem qua.

lisreuera eft.EHgc autem fpecies melancholíz,&alia qug ab ínferiore cere^

hi

brum afcenditcorpore;cum plerie fint;& perfrigidaemultum funtocculte,

bor

at

&obícurg,ut nullus fperet;uel cogiteteas efe, qug ex qualitatumdiuerfitar

te continguntIntelligereenim natüras hominum,& a(lutias eorutn incom

idt

prehenfibileeft, Ex diuturna ieitur conuerfatione,& ipforum cognofcitut

at

TU

cohabitatione,& quía naruregin fanitatibus intellectg, cum uideantur àprio

riefIe mutatg intelliounturin haspaffiones incidiffe.Verbi oratia: Si intel/

ia

ligamus aliquem naturaliter uanum,facundum,iracundum,& pofleairam

n-n'a

eius quieuiffe uideritmus , ut diti taciturnum, intendimus effe morbum , &

ut

hac paffione laborare ipfum. Similiter fitardus fuerit ad loquédum, & man

ety

fuetus.timidus, & poftin refponfione feftinus,& uerbis facundus, & audax

u

if

apparueritintelligimus quod hanc infirmitatem ircurrerit [nuenitmus ku

fum clariffimum medicum de tmelancholia feciffe librum ,& dixifle multa

d

iinprima particula deaccidentibus quz melancholiéi patiuntür , & de aftu;

l

tijs eorundem, poflea adiecit: Tantum in hac particula diximüs de melan:

ny;

«holicis accidentibus , ut file&or percurrerit (ludiofus, & intentus , ex fcri

d

ptisnon (c.ripta perpendere poflit accidentia.Monflrauit ergo Rufus in his

de

uerbís,quia accidentia melancholica incomprehefibilia funt. Caufa incom:

Z

prehenfibilitatis efl, quia cum melancholia corpusfüperauerit , occulta eft,

ii2

Item paífionesanimg funt occulte,ex incomprehenfibilitate fug effentig,&

inuenieridi difficultate . Quis enim pollit inuefligare rationes, imaginatio:

f,

nes,& memoriasanite, quot & quante fintin unoquog: Sitniliter aflutias

do

hominum quis poffit comprehendere: Vndeperfeéti mediciin dubium ce

[ic

cidere,cum nequirent ad plenum huius infirmitatis noticiam habere . Rue

t

fus autem ille de folts hypochondriacis melancholicis illum librum fecit.

ld

Sed tamen cum de fpecie illa fola (cripferit, cum qua tamen duas alías teti^

J

git ,(eomnes trescomprehendiffe dixit : Nos itaque itidem faciamus,eum

?Ol

quoque imitemur, Dicamus enim melancholiz accidentía que cerebri fant

o

propria ,collipentes duas alías, id eft, hypochondriacam , & ab inferiori

li

corpore . Quia hac fpecies quguocatur bypochondriaca nafcitur ex chov

y

lera nigra cà abundat, & in flomachüdefcendit . Qua maxima nocumen;

f

rain corpore facit &afiima. Inanima propter uicinitatem oris flomachi,

ia

& cordis triflitiam ,timorem, & mortis fufpicationetm, ut amicos fuos fi

ge

bi putenteffe horrendos dere contraria;qu&m ratio uidetur habere, Caw

i

fa paífionis cerebri, & mentis in hac paffione duobus eft modis ; Vnusmo«

Ire

dus eít ex appofitione oris flomachiad cerebrum , unde neceffe efl, uc in

l

affione fibi focietur . Cum enim cerebrum totius fit coclum corporis, ia

1l

xime oris-y ftemachi ,& femper recipiat ab eo afcendentem fumu

m cali

L

-

dum

PTR TU FUWWESIEIPTGY TTHERRESUEES

a86

CONSTAN'TIN!

AFRICANI

durn,finefrigidum;humidum,feu ficcum,quádo plus crefcit fumus, & chó

leranigra cum ipfo augmentatur. Acenditieitur fumus abore flomachi

femper ad cerebrum die ac nocte. Hippocrates in epidemiorum lib.Os flo

machinaturaliter calidum, mutat iracundiam,anime uitium, & lenitatem,

äc

& afperitatem,ficut & cor facit,cü naturaliter calidü fit.Item inquit:Eorum

)

corpora quorüftomachus naturaliter eftcalidus,macilenta funt ueng grof

el

fecalide,atque plene,cutisafpera,fanguis cholericus, quia nimius calor fube

t

flantíam cibi corrumpitin eorum flomacho.Secundus modus efl;quia cor

eorum eft n medio inter flomachum & cerebrum.Cor enim cerebroman

datfpiritualem fpiritü ad generandumanimatum. Quemiín fuisreceptum

uentriculis prgat & mundificat,& eroffiorem & mundificatà partem mit

tit ad generandos quing; fenfus.Subuliorem & mundioretm ad generandas

ä

uirtutes mentis;id eft.imaginationem,memoria, & ratiené . Vndecerebri

f

fpiritus,rationalis anima uoca£, Quod füpereftde fpiritumandaturin pup

pim cerebríaduirtutem motus uoluntarij, V nde neceffeeft ex paffione corz

dis, animam pati, cum à corde femper trahat fpiritualem fprritum in fuinu/

|

trimentum, Hecfacitcholera nigra, cum ad os flomachi ueniat,in hac fpe,

cie melancholica que uocatur bypochondríaca, & eft inanima. In corpore

fi;quía corporis uita,feuregimentum & nutrimen:

quid faciat,dicendum e

tüm ipfiusex quátuor nirtutibu

seíl: Appetitiua, contentiua,digefliua, ex

(liua uittus tribus hís dotninatur.ficut officialibus. Tres enim

pul(iua.Dige

alie funtminiflrae,quia appetitita c:bum tantum ducit ad flomachü , Corj

j

tentiuaretentatquoad digerat. Expulfiua,non neceffarajm fuperfluitatem,

g&

& feces expellit.Choleraergonigra defcendés ad ftomachü,ut hypochori

dríacum facíat morbrum, digeftiug tantum nocetuirtuti,quam etiam con»

trahit,& fuam effentíam corrüpit, Vnde & duo ei nocumenta facit, Vnum

Ó

cum & morbum permanere faciat,& digefliuam moleflas, eius bonitatem

cófundat,utneccorpus innetnec nutriat . Quod maximum eft periculum;

quia nec cholera ipfa curare ceffat neg; mundificare permim'tur,ä fuperue;

EEE

niéte cibi matería,Neq; cibus in fua melioratur effentia,ut choleram expel/

lere, & mundificare ualeat. Vnde haec fpecieshypochondriaca,ad fanan

dum eftdura , Secundum nocumentumeft , quia mora corruptze digeflio,

nitinflomacho alia nocumenta generatduo . Vnum, quía plurimus eftci,

bus quidigeftiuz uirtuti non cócordatur uentofitatem eenerans eroffam,

& inlationem mult3 ad diffoluendum duram, que femper lateraliter fe ex

tendit fub hypochondrig, & defcendens ufq; ad inteflinum colon uocatum,

& contrahens (lercusad defcendendum, quam patiuntur ex (iccitate dipe:

flionis.Huíufinodi fortior eft morbus in moleflatione fua.Plurimum enim

uentofitas cibum leuat indigeflum ab inferiori flomacho ad fupremum;

nditur ;

Vncïe in fua concauitate inuifcatur , & uirtus digeftiua confu

Secundum

lï

l

DE MELANCHOLIÍIA LIRB T

iez.

là

Secándü,eflcibi corruptio ex indigeftibilitate;flomachü faciés deficére;ut

di

& elonget cibitempora, & omnia quaineo generantur,recipiantcholerá

(lo

t

rübeam,feu phlegma,fecundum náturam cibi,& complexionem membri,

n

Quibuídam enim aliquando ad flomachum cholera rubea, quibuídam de:

Ícendit phlegma;quibufdam utrag; mixta; Omnra autem ifTa in corpore ge

v

Hbl

nerata;ex cibi & potus fuperfluitatibus,elongant témpora .Sufficiunthaec

Of

ex paflionibus melancholicis. Oportet ergodicamus accidétia qui& nafcun

tur uniuerfalia & partícularia. Sicut triflitia, timor derenon timenda,cooi,

E

m

tatio,derenon cogitáda, certificatio rei terribilis & timorofe, & taménon

timede,& fenfusrei qugnon eff. V identanté oculos terribiles,& formas ti»

J

morofas,& nieras, & fimilia. Sicut widit quidam laborans haé paífione ; Vi

ht

debat nigroshomínes eutn interficere volentes, fiftulatores quog; & cym»

hrj

bulatoresperangulos domus fug canétes,Sunt & alij qui putant fe nóhabe

lu'!

re caput, Talem Rufas feuidiffeteflatur. Fecit ergo eiimitram plumbeam,

oty

utfentíens grauitatem hanc,caput non dubitaret habere, Alijaudiuntquz

ly

fi aquas currentes,uentos tépefluofe mouentes, uoces timorofas & terribi

lesinauribus fuis fonantes,fonitus niegdie, nequenoctedefinentes , Quae

J

tamen omnia funt falfa, Alij foetentiaodorantom nia)qui odoratum habet

Ty

«orruptum, Alij perdunt faporem utpulium cibum faporent, propter fapo

*is corruptionem, Àl

ijfua corporà putanteffe maiora quàm fint, Alij putát

Iff

feeífealiquid aliud quàm hotmo factos,ficut putauitfroulus in paffione ifla,

Jv

"Alij corruptam habét imaginationem,& rationem, ficut qugdam paffa eft,

m

inuentrehabereferpentes autumás, Quatm Galen. fe uidiffe teflatur : Sunt

T

& alä qui ceclum fefugere putant,timentes ne fuperíe cadat, Qui ín mente

D

cogitant,ne deus celum tenendo fatigetur, &ita fuper femrundum cadere

permittat,& iterum homines periclitentur, Alia huru'modi accidentía mul

ta funt, & innumerabilia , Eft & aliud quoddam , quod commune & pro»

1

prium eft omnibus. Medicinze ením funt defideratiffimi , & ad medican;

e

dum adeo ardentiffimi, ut & medicos precentur , & przeciofiora quae ha^

d

bent, pollicentur,Sed cum mediciad medicandum fe adparant, eisnonaw

y

Ícultant;nécobfecundant, Quod omnes melancholiti faciunt. Hecomnia

anime funt uniuerfalia:corporibus attinenxatia,ufgiliæ,macilentia. Hxcíunt

Y

accidentia animz, & corpori inhzerentia,& uniuerfalia , Particularia qua

1

dam eiufdem fpeciei omnibus indiniduis funt communia , Quaedam in d

uerfts,diuería, Accidentia patientium iín omnibus e[l'entfa,funtuigüiæ,do»

Ü

lor capitis, fplendor in oculis,circumuagatio, & gxultotiens depreffio ocw

lorum , Quidam multa comedunt, & fortes (unt ad appetitum , Quod fi

uno momento ab appetituretrahantur,uite fuae defperare uidentur. Quia

tanta eosmoleflia fubfequitur , utex feruore cholerze niora nullatenus ca

)

j:

rentam ciborum patiantgr, Alij adeb perdiderunt appetitum , ut ui

ere&

MENURUUETSUTME U

2£8

CONSTANTINI AFRICANTI

[

derehorteantcibum & potü, & m

anducare prohibereaflimát fibi neceffe;

fi

Huiufnodi melancholici peiores

(antceteris. Corpus cofumitur & deficit

tur. Maà

ducantes multum,& (i eis noceat

d

unde non diu in hac paffxone utut

multitudo aborü in augmétation

ibus morborutn,falubriorestamen, quia

Pl

[

lucrantur nutrimentum corpora,

Quia ficeffentà (uperfluitatibusmorbos

ex naturg regimine,

uel ingenio medicine quo

in corpore augmentátibus,

quo modo poffunt &hec

expellere. Id

etn fitin melancholica fpecieäcorpo

Sed tamentimor & triflitia & alia prazdicta zþci

readcerebrtum afcendente.

j

dentíanon in eisfuntcontínua , fed potius aliquando intermittentia. Non

enim àcorpore aícenduntad cere

brutp, tififecundum quantitatem in corz

accidétia funt. & preedicta &

orecoadunatorutmn, Hypochondriacorum

eexten(io,uentofitas in

flatiua. Aliquando enim ita

qugdam propria,utpot

D

eorum Inflatur extremi

tas,ut crepetur extenfa, Aliquandofentiunt uertiot

ä

acidam,& melancholicam

ginem öccapitisgrauitatem. Aliquado eructant

bumiditatem, propter cholericà in ore flomachi reultitudinetn, fed tamen

inde funt fanati. Periculofior paffio & moleflior, ficcitas efl uentris propter

melancholicam inteftinorum uentofitatem,flercus exire prohibétem, Alij

amantíolitudinetn, & obfcuritatem, & ab hominibus

E

pfgrftiam habentes,

remotionem, Alij fpatiofa

locaamant,& lucida;atq pratofa, hortosfrpéti

diuerfa muficorutn generaaudire ,lo;

feros,aquofos.

Alíjamant equitare,

qui quog;cumfapientibus

,uel amabilibus : & fi foli remanferint, appropin/

quare uidentur morti , Hi talia patiuntur accidentia

, qui eis funt impaffibi,

lia. Alij habentnimium fomnum,alij plorant,alij rident. Qua omniaacci

dentía proprias habétcaufas , Semper enim pigri

amantesíolitudinem,ob/

fpi^

Ícuritatem,& ab hom

inibus remotionem,melancholicum habent cor,

Exfu

ritum uitalem operiens, Vndead mala futurahabentfufpicationem.

moenim melancholico eorum imaginatio obícuratur rem imaginás timo

rofam & peric

ulofam, Spatiofa amantes loca,hortos,& fimilia, non melan

ffimam. Horum mens & ratio femper prius percutiun/

choliam habent pe

tur hfumo,quàm cor.

Vnde ad íanandum leuiores funt, Nimium habentes

famü melancholicü imméfam habent . Cho

fomnü,uirtutem fenfibilem in

duplexe

fLcirca fomnü, & uigilias . Quae enim

lera aüt nigra in actione fua

e

dominatur effentialiter,cere

brum deprimcs,ex fumi multitudine ntmium

atibus facíat, uel cum qualitate faciet

facitdormire, Quod ficum fuis qualit

uere incen(a,unde naturaliter fit nipra

,uelcum iamfereincenfa, Nigra atw

tem naturaliter fomnumfacit. Feré incen(a qualitas facit uigilias,quia pun»

"

tes habentmelancholiamn iam fereincene

git

cerebrum & deficcat , Ploran

de & nimium plangüt;quia fumus peffimus eorum

fam,&eruginatam, un

calefacit cerebrum. Ridentium n

elancholica,nondum eft completa. Corz

lexiones eorutn funt

E

Pgra enimeorum plenafuntbono fanguine,neg; comp

-

corruptg.

t

DE

MELANCHOLI!IA LIE.

,

286

)

corrupte. V nde Hippocrates in aphorif. Métis cum rifu alienatio cumnon

d

fit perículofa eftfecurior.Qug cum grauitate efttriflitia,nonefl ecura cum

at

à fanitatefic longinqu a,chri autem propter tetn pexjatü fanguinem,& eius

]

claritatem,femper in íomno rident.Letatur auté anima de corporis fuicem

0f

perantia,cum anímg femper fit fequi coplexionem corporis , Vnde & mul/

l

tosinebríatos uíno,uidemus ridere multur . Letatur enim anima de cotv

o

plexione fuatemperata, utpoteàuino humedata. Multum enim inebriati

ii

plorát, propter corruptionem fui cerebri, & defectionem fpiritus animati,

O

Item in fpleneticis uidetur 'gra'uftas , & rifüs raritas,ex corroptione fangut/

u)

niscum peffimitatefui, & cholerg nigre commixtione,necefle eftut (angqi

nis fubflantia eis clarificetur, ut pertotum corpus fubflantialiter eattempe/

It

ratus , Temperatus autetn & clarificatus, follicitat animam &dilatat, unde

g!»

rifum &letitià oflendat, Cü rifum nominauerimus cofequens eft ut quid,&

quomodo fitdefiniamus.Rifus ergo anime admiratio eftde realiquaquám

"

comprehendere non ualeat:quidam tamen aliter diffiniunt, Rifus,inquiüt,

U

eftdere cuius rationon potefl reddi, ut fitab anima ratíonali.[nflrumétum

iþlïüs'elï n ü'c"dt'quf dam dixeruntuelepar,quodfanguinem difcernit,&

$

jmmíxta determinatislocis mittit,ficut choleram nigram,rubeam. Alíj cot

lj

inflrumentum rifus effe autumant. Sanguisenim qui mandatur cordi, cla^

Vi

rioreft,& fabtlior, atqj melior, & corplus habet fpiritus, quiàm fanguis ab

epate miffus. Item,cor fundamentum caloris eft naturalis,quifubüantia eít

[/

Jl

fpiritus uitalis , Materia rífus, fanguis efl clarus, per totum corpus diuifus.

Complemétum lt rífus, anime definitio de re unde efficitur, fiue fitiocus,

fiue noniocus,Redeundum eft ad rifum, & dicendum:Rifus uel extoto au/

y

[/

fertur,uel paruus eff, utin fenioribus, quia tri(litia & orauitas, & accidentia

melancholica,femper hancetatem comitantur,propter paruitatem fangui

nisin ipfisfenibus , Sequitur &alia ratió, quia fanguts bonus, fiue malus eft

/

paruus,(iccftaä quog & Ffl'gidx'tas eórum membris dominantur, quia calot

/

naturalis,& humiditas fubflantialisin eorum corporibus finiuntur.Sufficit

dixilTe de rebus ad rifum,& fletü pertinentibus. Aliquádoin omnibus cor»

j

oribus imelancholicis, morphea niera , impetigo parua apparentes aditv

uant, Sed (ipuftulas magnze apparent, non adiuuantcum potius aliquando

interficiant, Aliquando hi mollitiem patiuntur epilepticam , quia cholera

niora cerebrum percutit , Quidam enim epileptici fiunt, & de epilepticis,

melancholici. Multi etíam leprofifacti füntmelancholici,nectamen melan

:f

cholía iuuateos àlepra. Vnde Hippocratesin epidemiorum libris : Vtme

lancholia fiat epileptica , cholera nigra facit: Cosrupta in complexione fpi/

ritus animati, &oppilatione fui uentriculi , Quia autem epilepfiam nomi/

nauímus, oporteteam definiamus , Epilepfia efLeroo humiditas carens, &

animam actio/

| .uenzriculös cerebri implens, non ex tototamen prohibens

netn

. BB

UOLU WRR A N E RUE NT E EEPTTS

JUTLTECONAMETE K CURU a T mUprS

390

CONSTAN'TINI

AFRICANI

nem monflrare fuan,quoaduíg natura oppilantem materiam digerat.V n

deantiquihanc paffionem apoplexiam uocauerunt minorem , Apoplexia

enim maior,totos cerebriimpletuétriculos, Accidétia apoplexiam fequun

tur (enfus & uoluntarij motus auferütur, mens & uirtutes ordinatiuz cor^

rumpütur. Adeft,etià (pafmus qui peior eft omnibus,qui uirtuté cito diffol

uitfpiritualem.Item fuffocatio féquitur digeflionis,& uring preter uolunta

tem ebullitio. A uulgo diuinatio appellatur,quia morbus eftabícofus,dicen

tes demoniacos effehiunc morbum patientes.Sed medicorumalij epilepfias

alij dicüteffe maníam. Qui morbusbifariam diuiditur:eftenim cum febre,

aliusquidecholera rubeanafcitur. Eflfapertus ifle modus. Alius interpo

latur,qui decrefcenteluna, uel minuente, nafcitur , Qui rurfusin duo diu^

ditur ; Alius enim eft melancholicus, ficuti efl cum melácholia ín epilepfiá,

uel epilepfiæ inmelancholiam mutatur. Alius phlegmaticus qui dehacmmze

terianaícitur Galenus : Qualiícungyinquit, epilepfia nafcitur in plenaluna,

materia eius efthumidiffima,cum omnis res humidiffima erefcente,uel mi

nuenteluna crefcat.In homine autem quatuorhumores creícunt, & maxi

mefanguis & cerebrum,quia humida funt.Minorante autem luna,materia

eftfrigidiffima,& parum humida. Reflatquod in hac particula diximus de

melancholia, & diffinitione eius, In fubfequenti dicamus libro, quomodo

þgc medicanda íit paüi?.

3S»CONSTANTINI

DE ME

AFRICANI MEDICI,

lancholia Liber (ecundus.

ls

Edicari uolens omnem morbum,intédere debetin expä

C*

TA

547

m

gnanda & expellenda materia infirmitatü,.Si camen acci

dentía (intmolefla,periculofa,& timenda,oportet flude

ri in hismitigádis, & poft materiam expellere , locum

x

w

fuum mundifícare, Cum ergo paífio melancholica an

DT C lt

me, habeataccidentía timéda,& periculofa,i-n primisa

feréda funt hec,fufpitio feilicetfal(a;imaginatio corrupta,adhibéda rationa

bilia,& gratauerba,cü perfecto ingenio,X fufficienti memoria,tollédo que

in anima funt plátata,cü Jiuerfa mufica, & uino odorifero claro, & fabtiliffi

mo.Corporis accidétia,macilétia,corruptio digefliug uirtutis,nó adeó funt

timéda,fed medicáda cá dieta . Quiatame melaácholia eft diuerfa, uaria de^

béteffe medicamina , Vrfuerfalis at medicina qua pui'gari debet cholera

ceífaria bene ordinata, Particula»

nigra eritpharmacia, & fex illa predicta ne

ris uniufcüiu'g; medela efl adhuc fubdeda.

Qu eflcü febri,ficutphrenefis

tü eft adba

debet medicari Inea quaein effentia ef cerebri,folo cergbro flud

bendum "

DE MELANCHOLIA LIEP.

T«

$91

bendü,ut poft rafum caput,lac muliebre,maxime puellare, uellacafinze cra

E

neo fuperponamus,flernutatio fíat cü lacte mulieris,& (imilibus:Oleo uic/

lato, uíno odorifero, cucurbitino;capitis humectatione, ci aqua tepida ubi

chamomrila, cortíces papaueris , rofa,melilotus,uiola, & fimilia fuerint cov

&a. Melancholía aícendente ad cerebrum à corpore inferiori, oportet toti

cgrpori aqualiter (luderi;fed tamen cerebrünon negliei.In hypochondria

cis oportet chymos expelli.In illa qug decholera eft uel phlegmate, fluden/

]

dum eftin confortanda egeítione,& ingenietur ut Íolubilisfit cibus,corrw

lä

ptibilis,& faftidiofus auferendus.In cibo tría cofiderentur: Primü humidus

fitexutrag parte.ficutrecentes pifces, fru&us maturi & humidi. [n cibarijs

eorum ponanturaliquantulum calida, unde adiuuetur uirtus digefliua. Se/

cundum,ut fit qualitatis choleram nígram incidentis, ficut calamenthum,

menta,fed tamen non affidua;ne fanguinis corrüpatur fubflátia, & angmen

tetur matería mala, Tertium,omnedie infundatur aque tepide,in eftate fri

l

idze. Fxiccato corpore,unguentis tepidis, & humidiseum unge , qu di/

foluantuentofitatem,& hypochondriacam inflationem, digeflionem con

fortent,& corpus humedtent.Que omnia famus di&turi in finelibri noftri,

ä

cum pharmacia qua purgetur cholera nigra, cum phlegmate & choleraru

bearixta;dicemus &medicinà digeflionisadiuuatiuam, & uentofitatis hy

pochondriacz diffolutiua , Oportetantea ordinemus fex neceffaria, id eft,

aéremnos circundantem,cibum,potum,fomnutn,uigilias,inanitionem &

cótinentiam,motum & quietem,accidentia animg.Regio laudabilis,ubi in

firmi huiufmodi habitent, fit oríentalis, propter temperamentum aéris,&

zequalitatem complexionis. Manfionis fuze portaorientali uento fit appoft/

ta,unde fcilicet uentusueníat,fed tamen parumin feptentrionem obliquan

do,necmoueantur à regioneubimorbum paffi funtad alias, Idem feruetur

inomni diuturno morbo,maxime melancholico, & quartanaríjs. Toto am

E

no hume&étur,Sed in hyemealiquantulum calorisretineatur, & humecta/

j

tio minuatur.Ia hyemeuero augment&tur.ln eílate minuatur, Ver & autu

;

mnus equalia funt.Ordinamentü cibi,Galen. fuper aphorifmos Hippocra

tisdixit: Omniscibustriplex & groffus,fubtilis, mediocris. Giroffum,cibü

uocauit.Subtilem,aérem.Potum,mediocre, Nutrimentum aéris quale effe

debeat,dixit,ut animatam nutríat uirtutem & fpiritualem.De cibo & potu

dicemus. Galenus fuperepidemiorü libros; Aqua infundi,balneari, & urv

ä

:

gicum unguentis pertinere dixitad cibos, Sedere fuper fluuios currétesiu

uat n aeflate,de (eptentrionali parte.Cibi inuatiur,in primis funt dicédi mo/

ï

do.Poftpotus,balnea & ungueta, Cibus ergo melincholicg prout diximus,

ex utraque parte debet effe humidus natura, fcilicet & arte , ficut annuales

agni:iftorum ením & hoeduling carnis lactentis eff propriü, utnigram cho«

;

leram iuuent.San'guinegg enim fübtilem & humidü gene

rant.Similiter gal

BB 2 line

$02

CONSTANTINI

AFRICAN I

linze iuuenes,& foeminze perdices flarni,phafrani,& fimilia,Hzc enitn farv

guinem fübtilem generantía fubtiliant, & adftatum fuum perducunt. Simi

liter piíces de mundis fluminibus, & marini parui,neg pingues degetrci:fis

locis.Hecomniacholerá iuuant melancholicá . [tem cáerifluminetin aqua

hordei co&ti,uel in aqua & fale.Florum quoq; caro iuuat phthificos,,& ma

cilentos,exeütes egritudiné,& melancholicos.Iflos enim morbidos opor:

tethumedcari cibo & potu,balneis,unguätis,aäre. Aliz uero carnesdictze,

eis fant dande,in aqua cocte,& cum pauco fale,quibus admifceantur,obío:

mogarum, acetum, fuccus betarü,coriandrü, carui,cyminü, quibus defic:

catur cibus,& in fua fübflantia mutatur, Alia quog funt artificia,ut noncov

quantur in aqua fifintfri&a,In fpecietamen hypochondríaca,quia digeüio

eflmala,in iufculis quaedam funt ponenda acria pofthumedtationes fuas,fi

cutcepze,que aporent cibum,& acredinem cum dulcore preflent.dioeftio,

netm uentris humedtentdefiderium cibi & calorem congelatum ex Rl'g(dif

tate excitét.Similiter ius ciceris,quod & dulcorem habet,&acutü, ac quáne

dam falfitatem,& humedctat uentré.Idem facit paruus fuccus porri,& mén/

te,quod edulijs preftant faporem, & digefliuam adiuuant uirtuté. Quime;

lius uiuent,fi folam carnem in aqua codtam comedant.Omnis enim herba

& fi cóuenienter huic morbo fit humida, triatamen habentuitia; nutritmen

ti paruitatem, & accidentalem humidiratem, utpote ab aqua mutuatam:

unde nihilcorpori prodeft cum potiusinflationem , & uentofitatem donet;

Tertium,flercus multiplicat,& fubflantium fuam feparat.Eft ergo tantum

neceffaria ex qualitate fua magnifica, fuplendis inteftinis,& uentri flercore

uentofitatem faciente.Que ntrag in hypochondriaca funt peffima, Omnis

tamen herba uentrem bumeétat, digeflionem accelerat, quod laudabile eff

in ea. Oportetergo medicü infirmum nutriturü,uel (imiliafa&urutn,ut be

ne inucíligetfaciendo,coparans eorü fibi iunamenta uel nocumeta , Quod

fiiuuamentum fit amplius nocumento,facíat audacter qug facere debet. Sí

autem uideritnoctimetum par iuuamento,uel amplius,fugiat.Quod enim

neceffe eft (imiliter utiiuuat,nocet uel amplius quatm iuuet.FHerbe humide,

pungitiuæ,& digeüiug,melancholicis funtbonz, ficut chryfolocána,lactu

ca,blitü,fpfnachia,cu curbita,malua,portulaca , Pungitiug & digeftiuze uel

uirtutis nutritiug uel utriufque. Acutaficut cepae;porri,naflurtium,eruca,

anethum,maratbrum,menta,calaméthum. Qualibet harum coquinetur,

expulfiua uirtus adiuuatur.Q ug utrung & falfa funt& acuta,funtcaulesh u

midi,cum paruoäcumine,funt& afparagi, FH2ecomnia ruuant hypochoäw

driacos. Omnialegumirfh funt nocitiua,quia uentofitatem funt generátia,

praeter ius ciceris,quod & müdificat,& humedat. Fruétus inuatiui funt pa

rum,przeter ficus ficcos, qui uentrem humefaciunt manducati poü cibum,

Similiter mel,faccharü;uua paffa,& mundata,amygdale recétes,uug ficcae,

& cum

l"

DE MELANCHOLIA LIR, qno

$55

&-"cum £

W

cubus manducate. Dare uuas prode(l,& melones

dulces;mäla 9ra

fi

nàta,melicratum, Galen.Mora nigra,& dulcía pira

.coctana,parum iuuant

u

poft Cibum.Alij bibuntaquam frigida,

propter humectationem actualem,

r

& naturalem , Sedratío monflrat ad letificanda animà, & auferendütimos

Vr

rem,&triflitiam,uinum mixtüplus iuuare, Nec mirandüvinum mediocre

Læ,

plus iuuare . Orpheus enim dixit qui tonos adinuenit: Imperatores mead

[

couruia inuitant utde me fe dele&tent, & paudeant,fed €go de ipfis dele&or

lo

animum mutando,deira in pacetr,de triflitia in lztitiam,de grauitate inle

nitatem,de cimore n audaciatn.Siauté artificia oppofita &tonorü menfu,

o

ra,in mutandis anima uitíjs adeb funt uirtuofa, quato magis uinü facietin

b

infirmitate (ananda, Tamen reprehendentnos quidam obijciendo. Vinum

?

&mmenté percutit,& mala fna uitta oflendit

[

- Quomodo ergoin hac paffio,

ly

né iuuabit.Ímó potíus thalü creat,

&auemetat,His taliter reípondendü eft,

"

Quod dixiflis uerü quidé eft,fed tamen cütimor & triflitia melancholicorü

»n,

funtpropria,& proprie uínü hzec leniat , timidis igi£ & triflibus pfeda uinü

erit medicina, Sapiétiffimus inquit;fuit, qui fuccü extraxituue in torcularí,

U

P

cü & trifle animáletifice, & moleftia non generet.Sequitur; V inü cum hu

4

riditate fua,& calore corporibus humanis eft acbeptabilis, quia calor eius,

^

calorí naturalicocordat , Sicut dixit Rüfus:Calor,inquit,uini caloris utuifi

catiuus eft naturalis,& in digeflione utilis:zcum & cibü uelociter defcendere

faciat,& qualitates peffimas müdificet,X expellat, & crudos humores fi in/

'e

uenerit.cü calore excoquit,malos meliorat,fanguiné mundificat. V ndene^

cefTe eft (ícut Rufus dixit : Caloris utuificatiuü fit naturalis uinum,f(i bibétes

Is

f

téperate biberint;id eft,cü aqua dulci mifcuerint,equaliter,(eu uicinitus pur

gatifecundá uirtuté uini, & nó modü bibes excellerit.IMultü enito bibéti &

4

inébriartaffuefcenti,contrartü actioni operatur fuperl'orl'.DigeüibilE enim

uirtuté impedit,cibü non cito defcendere facit, corpus phlegmaticis humo

)j

ribus implet. Epilepfiam,tremorem,apoplexia 9ieuit;calorénaturalem ex/

tinguit, fenectuté, & uanitaté accelerat. Hiec funtoptima, & melancholicis

2

cópetentiain cibo, & potu, tnaxime ín hypochondriaca fpecie , Somnü &

uigilias,oportet cófiderare, Conuenitenim multü dormire,quod cü cibo^

l

rum eft faciendü humedtatione,& eorü refrigeratione, uini potione, aquae

D

,

duleis infufione.Humedétur capita cüla&te muliebri

» &aqua cocta, & alijs

fupradi&tis. V.nde in fine noftrilibri dicemus antidota in Ícriptura. [nanitio

& cótinentiain libro hoc funt dícenda,

N

que corpora purgent melancholica,

y

& fubtilätgroïfa. Cortus etia adiuuat, Rufo te[ïe:C'oit-us,inquir,paciü'cat,au

]

fleriorem fuperbiarefrepnatmelácholícos adi—uuat.anne enim uides cum

bruta irafcátur animalia qualiter pofl coitàfiat mitia, Exercitia multis fiunt

)

modis, Täperata multü inuat melácholicos ,& fimiliter homines fanos. Ca

lor enim naturalis excitat,& per totü corpus dilatatur, & de interíori in ex

teri.orya ?:fotendif, Sé:usclarificatur,actio animata cófortatur,pulpe carneg

B

3

L

indurantur

594

CONSTANTINI

.AFRIGANI

mdurantur,Ahquando corpusmcra[ïaf & abudanna fua expellitur. V étet

enim mouetur ad expellendu flercus,urina, fudor,facile egrediunt, V niuer

faliter abundátia minorat, deextraneis hutnoribusbona ualitudo aupmen

tatur.fi ante cibü fint exercitia, &téperata , Laudabilia funt exercitia pedá

temperata.EqueRm in bonitate funt míinora,nifi equtis fuauiter eat . Peio

ra ineisqua funtgrauía. In pedibuscito, & fortiora itinera. Item exercitia

fanos,& melancholicosiuuant,quia corpora,hume&ant,dtge&wnö &ma

xime hypochondnacos adiuuant.Incidentibus de exereitatione inlaborem

peffxme nocét, Quemlaboré quia ad hgc deuemmus,oportet diffiniamus,

fpeciesq; eiusdicamus.Labor eftdiffolutio uirtutis fpiritualis,& diruptio fu

mofx humxdltatls,pungmuæ,non bonze, corpus pafcentis, Cuíts caufa ali,

quando nimium eftexercitiu & fatieatio,uel de interiori uenit corpere.Cu

ratur, fíaqua dulci & calida infundatur . Quia aqua calida duo operaturin

corpore.Punmcxuum & fumofum humorem emittit de corpore cum udo

te&fumo de poris exeunte.Alterum,qula dulcem humiditaté & faporem

corpori preflat, Gialen.Species,inquit,laboris quatuor funt, Vnagrauat;al/

teraeft cethinofa;alia quaítuulnera dolorofa quarta incenfiua,ex grofïls,öc

phlegmauas hutnoribus,labortofe diffoluetibus,& ebullxenbus,augmem

tanmbus,öccorpus implentibus . Quififintfortiffimi, grauamua fpecxes fxt,

quze in motu grauitatem facitnimíam, & ad mouendum pigritiam .[Si uir

tus poteflatiua fuperat,membra tamé iam unt plena,fit tentio . Q'uas'duas

plenitudinem Gialen.uocat , Omne enitn implens corpus in duo diuiditurz

Virtutem fifuperat,appellatur orauitas.Siuafa impleattentio, Alie due fpe

cies funt ex humoribus melancholicis , & ebullientibus cum calore exerci

tij. Exfole calefacientibus, fpecies quaü uulnera dolorofa conficitur, Hanc

habentes quafí pun&turá acus,ueldolorem uulnerum fentiunt, Ex humori

bus cholericis putrefa&tis,& febres facientibus,incenfiua fpecies cócreatur,

quam femper febres fequitur. Heambgex cholericis humoribusinfufione

l

aque dulcis curantur, Qua maxime eís ualet,& nutrltfebncttantes.Tentxo

|

atq; grauitas curátur;fecundum phlebotomxa,öc phartmacia , Sufficit defex

neceffarijs . Accidentia animae diximus,cü de uino & Orpheo diceremus,,

Oportet aute medicü meltorare fufpmonem melancholicorü,mitieare fu

roréeorü,&gratificare quodprius habuerint charü , Copleuimus caufam

tmelacholtz, &quomodo debeatnus fex neceffaria ordinare. Oportetergo

diciquomodo debeantregi, cum nóaccipiantforté medlcmam,poü medk

cinam copofltam laxatiuà & fimilia. Melancholra auté facile curatur,íi prin

cxplum inueniatur neg de&udlo,nqu gulofxtate, fiue corruptis cibis come

ftis oriatur.Hgcenim cum longiscolligantur téporibus, curantur difficile,

Sed cuius caufa occaftont eff uicína, credimus quod facile fit fanida, Vniuer

faliter dico:Orbnis melancholía ad fanandum efl dura. Multiplexeflcaufaz

Vna,quxa materia raelancholia durior e& alqs humoribus ad fanandum,á&

purgandum,

. DE MELANCHOTLÍA rrf.

IT

395

T

pargandà. Altera,quía mébrapatientía funthobiliffima;utpote cerebrü

t

1

os ftomachi.Alia,quia accidétia morbü fequétia,funtrhaxima:Nulla enim

ld

accidétiafortiora,neq; moleftiora mente corrupta, Quarta,quia melancho

liciad medicandü funtduri,que peior eft caufa cacteris,cum & medicini fiv

y

r

giant,neg medicorü cófilijs adquiefcat, Vnde medicamina amittuntur, &

r

ars medicinalís adnulla£, Vnde Hippoc.in aphor, Oportetaütno folü pre/

ul'däre que oportet facere.fed eorotanté, Gal.dicit:Simédicus Fippocrati

fueritin medicina gqualis,&infirmus n obedieritnihilp icietei. Oportet

tamémedicina dici,fecüdü regula artís. Que enim ín effentía eft cerebri,&

que abinferiore corporis ad cerebrü a(cédit,regnande (untcü cibarijs frioi

dis,& humidis,in initio morbí,& ín furore fui.St accidentia molefla,& perí

culofa funt,ficutacutae

eritudo,funt cuflodiédi inla&e emulgeüäö,&äquä

tepida hume&ádo,funtflernutationes faciendze,Portas manfionü fupradi,

&tis locis apponédo;eos aqua tepida infundédo, folutioné cüleni & facili re»

ficiédo Infirmitate indurata,& accidétibus quiefcetibus;alía regimina ordi

;:;E

nent.Hypochódriacosnó oportetcurari de cerebro,fed medicádi (unt(imi

liter cá ceteris medicaminibus capitis.Studiü noflrü maxime adhibendü eft

indigeftione. Ordine£ dietahumida & fimpla,quia llecibus facile digerit,

qui infübftitia fimplexeft, & humidus,nó difimilis,nec diuerfus,neq; difpar

infaporibus;uel odoribus, Aliquádo dádus eft cibus calidus,ut digellio adii

uetficut cibaría acrediné habétia;acuta & pará calétia, Q'ue neceflaria fun£

E

ad dandüin paffione indurata,neg tamá affiduáda,ne fanguiné corrüpant,

Danda etiam cibaria humida,quead digeftioné faciliora fantà ficca:Simili

tercalida quàm frieida,& hec funtcibi ordinamäta;Purgatfo diceda eft,fed

prius de regiméto melanehiolicórá,dicet.Melancholici ergo affuefcantad

pedu exercitia aliquantulá,apparéte atorá,per loca fpatiofa,a& plana,are

nofa,& faporofa,Si nolunt pedes,in máfuetis animalibus faciaht,donec!fati

gentur,& fudore corporainfundané.Pofl cib no equitentneg couenitut

adfaturitaté comedant,nificum (lomachus omni malà egeftione fueriteua

cuatus.Quod frfecerit,calor naturalis euacuat,& (iad digeftioné£incitetur,

actio anitnata confqrtaf,quia per exercitia uirtus animi exit ad exteriora,fi/

cutuidemus cü quís 5 fomno experoifcat.Facile corporis fupfuitates exeüt,

per exercitiorürarificationes, Poft exercitia infundantur aqua calida,& dul

ci.Pofl calid;afperoatur frigida fubito,& pauca. Aqua enim calída infafa,

dulcé humiditaté corpori preftat,& diuerfitaté & mutationé téperat. Vnde

balneü duplex corporis efl medicamentá, i calidum inueniat, humiditate

fuahumectat.Sifrigiddfuo calore calefacit. VndéGal, & Plato ante Gale

nutn;balneü,inquit;in eflate, & hyeme,imo omnitéporeiiuatiuü frigidis

& calidís natura;& carni maxime quae alijs mébris corporis eftfuperpofita,

ut alia mébra tatetur de calore,&frieore cuflodiat. De calore,propterhu

m fumumpuigittuá

miglit;tgfgi .De fr.igore,þrgpter-calorä.Item', Balneu

Bb 4

expellit,

34

E

—

596

CONSTANTINI AFRICANI

expellit, & exercitatio diffolut fuperfluitaté cibi deponit, digeftione adit;

|

uat,(tcut Rufus dixit; Siauté cibü inuenerit in uia fua, cito ad remota mittit

mébra, Vnde corpus uelociter ingro(fat.lnfun da£ ergoaqua pofiquá exie^

ritbalneü,que quatuor iuuaméta facit corpori:Refrioerat calore balnei cale

facta,unde corpus ad teperamentüredeat,Cofortat corpus, & fua ui calor

naturalis interius fubito reducit . Quod humiditatis balneü dedit corpori,

aqua frigidacorpus immutádo,& poros claudédo cóflringit.Sudoré qui à

corpore exire ceeperat, X fub cute remaferat,expulfiua uirtuté emittere ad,

iuuat.Hecornia poflbalneü facit aqua frigida, Si infirmus fit fortis cübal/

neü exierit,extergat cum mappafubtili atqy molli.D'einde ungat cum oleo

frieido & humido, quia duobus modis iuuatunctio; Vno, quiauifcofitate

fua, &eroffitudine poros claudit,, & quid humiditatis corpus Xbalneo ba,

buerit,cuflodit, Alter modus efl,quia duritia & afperitate humectat, quam

folenthaberecorpora melancholica.Sepe enitn cutis & corpora peffimá ha

bentafperitaté cü à balneis exeant,Poftuefliant & quieícat:& fifitim habue

rint;bibant firupü rofatücü aqua frigida.Poft paululü morent.Deeinde fibi

parata comedát,carne,ftue folía,uel utrüg;, X incipiitpradia ab unctuofis fi

ue turecarniü, feu folíjscum bono oleo coctisficut fefameleon,fifticeleon,

amygdaleon.Parü bibant,fiue uinum mixtü,fiue aqua,quia digeflioné con

trahunt,cüin fuperioriflomacho cibü natare faciunt.Sed tamen eft danda,

uthumedet cibi fubflantia. V inü enim minorat appetitü cibi. A quafrieida

ecotra adiuuat. NG debet ergo uinüi bibere aut parü bibat, & cum cibü fen;

feritparum digeftá. Hyypochondriacos oportet poft cibü ambulare per de

cliuía loca,utalleuie£ uirtus corporis portatioibus,quia corporanaturaliter

petüc inferiora; Vnde cü corpus colles afcédit fiue móotes,deficitanimus, &

citofatigat;quia corpus cótra naturá agimus,& uirtuté moleflamusporta,

tionibus.Poftcibos oportetmoueri hypochodriacos, quía motus poft ib

debilé flomachü cófortat,ut ad inferiora cibü deponat, & inferiori carnofi

tate coflringat,ut cito digerat.Necfolos hypochondriacos iuuat,fed & fe,

*

niores,X goritudinéexeuntes,& omne flomachü ad defcétioné defedum.

Cum autépoftcibum expleuerintfomnü, fed tamé cibi quantitas duas qua

litates expleat,decoqui neceffe efl, ut uinolocus in flomacho remaneat, &c

uinü nó fpiffe,jneccum maiori uafe bibant,fed cum paruo & hocraro. Vinü

enim cümaioriuafe bibitü,implet flomachü, & cito eum inebriauerit , uinü

natarefacit.Si raro & cut paruo uafe bibat,faporat melius,& digefliua uir

tus adiuuat, & animaletificatur. Oportetaüt íemper affiflere,quifefliuiter

cüipfopoffitconfabulari, & diuerfa genera muficorü introducant, ut ebrie

tas aufugiat. Cü tamé aliquos ebrietas melácholicos juuerit,quia ab ipfis,

triflitia timoré,X fufpitioné fugauit, ppter nimiü fomnü q ebrietaté fequi£

fa&ta eft. Rufus enim in fine fuilibri ait;IMelancholicus inuitatus ad nuptias,

multüuinübibit,fed paulatitm.Qd cü per tot& corpus diuifum fuerit,animá

letificauit,

:DB MELA-NchoLiA .LIBER 11

297

l'u.'

letificauit,& de infeflationibus accidentiü huiuspaffionis fanauit. Qui cum

üt

It

huiufmodiuinituuamentum uidit, accedente infirmitate f:epe eo ufus fuit,

donecextoto euafit.Siinfirmusdormire nequiuerit,fricet mollitiemanua

le

li, & cumoleouiolato,brachijs,cubitis,cruribus,& pedibus fuauiter, & non

of

fortiter , Quod inon ualuerit,& adhuc uigilauerit,fomnia'q; terribilia &ti

l

morofauiderit,faciamuslac muliebre fuper caput mulgere,flernutationes,

r

& fimilia,(icutdiximus antea . Hypochondriacis ad dormiendum profunt

i

infufiones pedum,crurum,manuü, & brachiorum, cum aqua calida;ut re

l

uccentfumum ad corporis extrema,& afcenderead corpus prohibeat;hoc

Q

de diein diem faciat.Sufficit de dieta & ordine in melancholíca, fecundum

(

autoritatem antiquorü,Craleni, Rufi,& cxterorum.Nuncauté oportet dici

medicinam fimplam,non cópofitam, qug cholerá nigram purget;dieerat,

& confortet uentofitatem,hypochondríacáfoluit. — Apozema ualensad

"

purgationem cholere uiere, melancholicis, impetiginofis,(cabiofis,cancev

H

rofis,epilepticis de melancholia: Rec.epithymi,;croci;elleborialbi & nigri,

ana.drach.so.aquz calidae,lib.10, mitte 55.horísin aqua calidiffitma fupradi

/

€ta,& coque ad tertíam. Deinde colata poneíncaldaría;adiungens penith,

facchari,fapg,deomnibus 7.lib. coque & fputma, ut fecundü quod oportet

ueniat, Dabis bibere, unc. $. cum pauco amygdalino, Siinfirmus fitftipti

,cus,app.one,fcrup.x. Ícammonij.Hanc medicinatn ad minus dafepties, aut

plus 14.intermiflis tribus diebus.

Sirupus fimiliter melancholicis lepro

/

fis,de choleranipraincenfa,uulnerofis,cancerofis:Recipeepithymidrach.

xoo.fumiterrg,Jib.x.mirobalani citrini, drach. 6o.aqug calide,lib. 20.fac.co

quiadtertia,& cola.D'einde appone cafiïäfi&ulä,oxyfæïäiciä,ana.lib.1. prue

E

na,croci;faccharilib.s.coque quod fufficiat,& unaquag; die tertía,da lib.s,

cumfcrup.1. Ícamonij,& paruo oleo utolato, Bibatter intermiffis duobus

diebus, — Alius firupuspurgans chymos;qui funt inter melancholicos,8c

cholericos:Kec.tmirobalani citrini, drach.100.pruna,200, aque calide,lib.

20,coque adtertiam,cola,& de firupo rofato 7.lib.pone,öc ad fufficiétiam

, coque , Damusunc.s.cü fcrup.1.fcámonij, & fi paffio fit in cerebro,uelalo

petia, addat unicuíq potionidehierapicra exagiiunü. — Aliusfirupushy,

ochondríacis proprius:R.epithymi, drach.100.uiolg;abfinthíi,an.drach.

AX,tmirobal.drach, 2:.caffiefifl.calami,drach; 20.aque calide,lib.2:. coque ad

tertiam,cola,& adde de firuporof.lib.7.& fufficiéter coques.Dabis unc.4.

adde (i uelis fcrup.1.fcammontj, &da 24.potiones — Aliusualensnaturali

melancholig:Rec.ellebori nigri,drach.1oo.mirobalani,chebuli, epithymi,

ana.drach. 40.pruna, 200. maftichis,rofe;ana.dmch, 20. aquize calidze,lib,

20.coque ad tertiam,& colato, addelibras feptem,olei rofati, & coque fu£

ficienter,Da bibere unc, 4.cum pauco oleorofato, tribus diebus mterm i

*)fis.Hæcl non dabis nifigroffo & melancholico diu & naturaliter frigido.

i^

Apozema

i:

$ 3is N AE

298

CONSTANTINI

AFERICANI

Apozemavalens ad purgandos hutmores phlegtaticos & melancholi

cos,epilepticos,hypochödriacos,(i phlegmatici fuerint ; Kecipeepithymi,

drach.ïoo.colocynthæ,drach.so. agarici,drach. 5o.aque calide,libras 8.di

mitte in aqua per dies feptem, & immitte maflichis piflaci, drach. 10. red

defoli pertres dies , [Dabis unc, 2.cü fambuceleo tribus diebus intermiffis.

Sic facies dum neceffefuerit. — Sirupus ualenshypochondriacg uentofita/

ti: Recipe polij,calamenthi,bypericon,ana.lib.l.aqug calide,lib.26. coque

ad tertiam, poít dimittead folem per diesfeptem, cola,& dabibere, unc.5,

cüfambuceleon,& amaro amygdaleon,& oleo nardino , D'eotmnibus duo

exagia, & immitte,drach.7, de puluere hierepicreg, & facinde14.potiones,

l

autamplius per tres feptimanas, nec dabis bibere nifi prius mundificaueris

f

corpus cumalijs potionibus praecedétibus,quibus cholera nigra purgetur.

ll

Apozemavualens uétofitati hypochondrtace de cholera nigra & phleg/

1

mate,cóflipationéuifcerü & uenarüaperit, fuperfluitaté diffoluit, chymos

groffos fubtiliat,duritia epatis;fplenis,matricis alleuat,cholerá diuturná ad^

iuuat;Rec.marathri radicis,apij,ana. drach.20.centaureze,drach .10.anifi,

calliefiflulze,an.drach.7. aque calidze, drach, 8.coque ad tertiá, & bibat cü

fambuceleo exagia duo. Aliud:Rec,marathri,radicis apij,an.drach.20.

anifi, drach.1o. (quináti,caffigfitulaean. unc. 1. uug paffe,drach. 20.aquz ca

lide,lib.ro.coquead tertiá,cola;da bibere cü amygdaleo quantum oportet,

lï;

Aliud:Rec.marathri,apij radicis,drach.1o. feminis marathri,drach.$.

folij, drach. 4,fpicg,drach.2.aniü',drach.;.carpobalfami,croci,drach. $.CO/

quein 4.lib.aqug uf ad tertiá,cola,D'abis unc.s5.cum duabus drach, ama:

riamyodalei. Bibant tribus diebus interpofttis,quo adimpleantur 14. cies,

Humedtet corpus his pilulis;Rec.turbith, drach. z. hiergpicre;drach.sfac

pilulas cüoleo nardino & fücco marathri,daexeistres, — Aliud ualens ad

choleram m'gram:Rec.polij,calamemhis,- ana.drach.s. coque ad medieta,

ïj

temin tribuslib.aque calidg,da drach.4.cum amygdaleo uel fambuceleo.

Aliud ad inflationé hypochondriz ; Recipefucci calamenthi,tmarathri,

dequale pondus coquein aqda calida, cola, dabibere unc. 6. cutn drach.5.

amygdaleo . Succus polij idéfacit ficü firupo uiolato bibat , Succus ameos

waletad cholerà nigrà.Similiter calam &hi,hyperici,mentz fyfymbri;m z

rathri,chamedreos,chamepitheos.fifeleos,ameos. Hi omnes pondere co

chlearíü cum amygdaleocolati multü ualent, - Aliud apozema ualens: Re

cipe ameos,calamenthi,ana.drach.s.epithymi,drach.2o.anifi,apü,anetbi

3

feminis, ana.drach.s.rheumbarbari,drach. $, Haec omnia in 7.libris aquae

1

coque adtertiam,cola,&la unc. 4.cum exag.

D

o uno hierapicrae, öc exagio

uno atmygdaleo,& duabus,unc.firupi rofacet,

Librorum de melancholia finis,

Conflantini

. t

"

| x

ew Q

]

ONSTANTINI-

AFRICANI

MBDICI,

D E

,

COITy LIBER

s.

$

! Reator uolens anim aliü genus firrniter ac flabiliter pet"

"

|d

manereper coitü illud acper generationem difpofuitre,

|

»

V.

nouari, utrenouatü ex toto interitü non haberet, Ideog

compleuit animalibus naturalia membra qug huicopert

Q

z

Ti

apta forent,& pr-opria,eisä; tam admirabilem uirtutem,

Z

&amabilem delectationéinferuit, ut nullum fit anima;

l$

l?tim,quod nonue

hementer dele&tetur per coitum.Nam fianitmnalia abhor

rerentanitmalium genus pro certo perirét.In tantü ením naturaliter coitus

Ü

$

ineft animalibus , ut per multa tempora impeditus cum explédipoffibilitas

)

affuerit,penbomni ratione poflpofita fiat.Fit&y coitusper duo animalia.Per

unutmenim femen emitctur,cui aliud obuiando,in faa concauitate illud re^

?

cipit, undique clauía, ne gx; ah'qüa parte poflitdiffundi öc'difpergi ..* D

uero funt in coitu: Appetitus ex cogitatione phátaflica ortus,fpiritus, & hu

mor. Appetitus ab epate,fpiritus à corde,humor X cerebro , Nam cüdele

&abilis motus fit in coitu;per motü omnía metbra calefcüt,& per calorem

equaliter humor qut eftin cerebro,& equaliter attrahit per uenas, que poü

aurem ducütur ad teftículos,& inde per uirgam in uuluam iacitur, Nam ut

)

Fiippocrates dicit:Quibufcüq; uene qug poft auré ducuntur excife fuerint,

|/

femine nöcffufq gignereno ualent.Si ueroaliquod emiferint,non efl feme,

"

fed aquofus humor,undenullus cóceptus fieripoteft, — Sed quoniam alij

uirgam tendüt,& nimis coéuntes femen emitterenó ualent. Sunc& alíj —qulï

Íemenemittunt, & non ualentes,& uirgánon tendunt.Fealij fantqui necap

petunt,necuirgam erigunt,nec femen emittunt. Quare fla fiant,dicemus.

Cumm 1gitur appetitus in epateoritur,ut di&ü efl,mouetur fpiritusà corde,

qui per arterias defcendés ad uirga, concauü uirgz replet,& replédo more

uteri in durárieiditate tendit,fed (emen emitterenon ualent, dum femina

lishumiditatis fuerit indigentía,ac defe&tusín cerebro. Cüuero fuperabun

dauerithaec humiditasin cerebro,& fuerit defe&tus & indigétiauetofitatis

Ancorde,femen emitti£ etià à nolétibus,fed & uirganótenditur.Cum uero

utrüg fueritindigétia,ac defectusnec uirgaualet intendi,nec femé emitti,

Illiaeroquihgc integra habuerint coéütes ad generationéproficereualent;

E

& deducit eis (eme À cerebro per uenas;que poílaures defcendüt,& per eas

in fpinale medullá immítait, & à medulla in renes & àrenibus,ad clunes,&

Aclunibus p uirg emittüt,no quidé urinali uia,fed alía feminis fcilicet pro/

pri. Hisitag (ic prelibatis,dicendü eft quid fit femen, & qualiter Galen,

4llud di&ïnigrichicic.enim:Slcmäue['l fubügïtia humida,& pura,& .caiida,um

á

de fit

$00

CONST]ANT!NI AFRICANI

de fichio'mo.ltä,Semä eG fpiritus calidus,currés,& currédo implens humi

z

inalet faciensilliunde proce[ïibkem Galenus de

da corporis,effectum fem

2

fpiritu & cura membrorum;Semen eft fpiritus

& humor fpumofus,Spumo

cla

fus autem fit humor per motum,ficut eft uidere intempeftatemaris.De

ratur autem itaeffe,quia poüquanä femen prot citur, copiofum apparet, &

iE

itur,& non remanetintegrum,utfputum, aut

pioü modicum nímis diminu

mucus,quia hec funtliquida

& cruda , Semen autem eft coctó,& denfum,

:

ü in talifpiritu formatur inho^

q

uodcum cecideritinlocum proprium plen

*

minem.Siuero cecideritin locum nonp propri

um,fpiritus euanefcitab eo &

difperoitur,

Nunc uero dicendum efl ex quibus caufis fiat femen.Quan

dofitluperflu,& minus,

& temperatü, Moderate uero calidii,& humidü,

mentis,

temperatum.Et quia teíliculi (untde principalibus mebris & funda

colliput femen & mutant,& qui

a proximi Íunt, uirgx tranímittüt. INatura

Virtus eius feminis aut efl ceperata.aut eft

uorüànobis efl tranfcurrenda,

um natura fit calida,& humida.& tetpperata, tem

difléperata.Quodfi cefti

fueritdifléperata,erit inucile, Diuiditurgy qualitas

peratü eritíemen:fiuero

duobus modis, in fimplicéfcilicet & cópofitam,ficut qualitas totius corpo

ris.Simplexeft przminens & prepotens,ut calor,humiditas ficcitas,frigidi

tas,Sed utantiqui dixerunt,

tnutatur femen perhas quatuot qualitates. Ca^

lidum enim redditfemen,fübule,

& aquofum,foluendo,& extenu ando.Fri

& condenfat

giclum u

ero reddit femen fpifftim, & gro[fum,coadunando,

do.Siccum uero reddit femen modicu .

Hlutniditas uero copiofum &mul

tiplicatum . Exhisuero qualitatibus

fiiun&e fuerint,fex alig procedüt,ficut

eftin omnibus corporibus quatuor congrue,dug uero uitiofe. Quatuor aüt

funt,calor, & hutmditas, calor & ficcitas, frigiditas & humiditas, frigiditzs

& ficcitas,que funtutiles.

Duz ueroinutiles,calor & frigiditas, humiditas

& ficcitas, qugfibiadinuicérepugnant.

Etquia fementenue fitex calore, &

;

& modicü exficcitate, & multü ex humiditate,ut di«

denfumex frigiditate

ximusex hís quatuor fi

untalig quatuor, utiles tenue & multum,denfum &

multá,cenue & modicu,

denfum & modicá . Repugnát enitn ad fe inuicem

(tinlibro quem deelephantiafi cópofui.

exomni parte. Horüexemplum e

- Hisitadictis,dicemusin primis de hishominibus quifortes funt,& pre»

ualentes ademittendum femen . His nimirum tefliculi funtcalidi &humi,

di temperate.

Verbigratia;Si fuerinthomines multi uinü bibentes, a-unz

Similiter fi faerituernum tempus quod eff cali

dantcin appetitu,& femine.

dum &bumidum temparate. Calor enim au

get appetitum,uelut maífcult

num. Frigiditas autem iminuit appetitum,& reddit foemininum.Si ieitur

rE

natura teflium fuerit calida multus erit appetitus luxurie, & plures eienun

tur maículi,& tempeftiue oriuntur pili circa pe&inem,& circa reliquü cor^

&appetitus decft,& pilioriuntur

pus.Sifrigida,eH'æminati erunthomines,

tarde

i

TET

r m rfOOAÀTYVy-rnrE B""E-R"."

À

hf/

$01

de

tarde;& paucicirca pectine,& la. Si uero fuerit (icca , modicus erit appeti,

tus,& modicü & debile femen , Quod frfuerithumida,(emen redditur mut

1

Lh

tim,& pilioriuntur plani, & molles.FHzecde fimplici natura teftium, Si ue^

rocorpora fuerintcalida & hutnida,excalore magnus erit appetitus, & p

li multtex humiditate, eritífemen multum, & concubiítus multus fine lefio,

wul

ne;nec poteritinterefTe abflinentia, ficut Gialenus dicit: Síautem calida (int

L

Q

& ficca, eritfemen modicum ex ficcitate,& delectatio magna cum emitti£;

filijg plares mafculi, & appetitus m agnus, & frequens ininitio pubertatis,

& multiplicantur pili circa pe&inem ufcy ad umbilicü,& uíq;ad medium co

il

xarum,& nimis defiderant coire,&cito ceffant, quod fi fleterint,leduntur;

Ü

Sruero fintfrieida & íicca,non erit appetitus ex frfgore,& Íemenerittmodi

Z

cum ex ficcitate , Quod fifuerit frigida, & humida, appetitus erít modicus

d

1

exfrigiditate,& pili oriütur tantum ciírca pectinem, filig& nafcuntur plures,

& femen eflcopiofum ex humiditate , & pollutiones frequentes in fomno,

3uia multa humiditas feflinat ad exitü fuü, (ine magna delectatione;& mo^

uetur ad (eminis effufionem,Fiunt quogpollutiones cutn fpecies fceminarü

infe placuerüt, &infomno redu&te ad memoríam pollutiones comouent,

l

fediflae pollationes non funt ex humiditatis abundantia;ficut illze, Sígna ue

""

rohecqua diximus denaturateftíum confiderandz funt in toto corpore;

Antiqui dixerunt effe tefles de principalibus mäbris.H.ippocrates enim

f

& Galenus dixerunt; Quod àtefliculis uirtus preparat toti corpori.Sicutce

l

rebrum paratuirtutem mobilem,& fenfibilem uirgze , Cor per arterias uir/

u

tutem erigendi,& feruorem. Virtus autemeft quà tefliculis paratur tov

üt

ti corpori,& ideo ei qui eunuchizatur,no oritur barba, nec efl pilbfgs,& ue

ngeius funt quaftueng foeminarum, & fit ei appetituslibidinis, . Di&um

$

eflautem, quod calor fit caufa mafculinitatis, & frieus fccteinitatis, & quía

itaeflmembra dextra generant maículos,& finiflra foeminas. Dicitenim

y

Hippocrates: Ipfa membraadinuicem auxiliari; Refert quog; Gialenus;N6

e(fe mirum,fi calor dextri tefticuli && dextre partís matricis, maior fit calore

(inifri tefliculi;& finiflre partis matricis, quia uiciniores epati, & nutriütur

l,

fanguine puro,& claro,& ideoà dextris oriütur mafculi,& à (iniflris feemi,

ng. Aitquog Hippocrates:Si puer intépore pubertatis uiderit fibi dextrá

teficulum maíorem, ac progenerabit mafculos. Si uero finiflrü, foeminas.

i

Pracepitergo ipfe ftcad intuendum in tempore, quo puer pubefcendo fir

"

matur,& uox commutatur,& groffafit. Fit aathgc duobus de caufis : Vna

defomina,altera de maículo , Senitn femen calidum cecideritin os matri

Jj

!

.€is, & accefferit ad (iniflram partem,generabit &minam; & fi accefferitad

1

dextram,efficit maículü .Fuenitaliquotiens ut uirtus caloris uincatur. Qui^

[/

dam enim medicorum dixerunt:Si (emen quod proceffit de detr.a parte,ce

f

flceminatum . E

eiderit ín Hni&:jampärcem matgicis?.,c&ïcif.m.afc,ulum,öcc

r d

CC

,

u illud;

DC AUMNA

CONSTANTINI

AFRICANI

$502

fi illudquod proceffitexfiniftra parte ceciderit in dextra, efficietfeeminam

mafculinam. Praeter hoc tamen potens eft deus concedere cut uult mafcue

los,uel foeminas procreare,utïpfe uoluit.Hocautem diximus pro calore &

Antv

frigiditate.Pofthaec dicemus quae profuntfemini & quae nocent,

qui dixeruntin libris fuis : Resquae conferuant fanitatem, funt exercitiurn,

balneum,cibus,potus.fomnus,& coitus.INobis itag; dicendut eft qualiter

coitus proficiat,& qualiter noceat, & qualiter debeatfieri, & quotempore,

& quidin fine cotingat, multum utenabus. D'icit enim Galenus in libroar^

tis,cum retulitque E picurus dixerit : Quod nullus quinó coierit,fanus etit,

Veraciter utilis cíl coitus,& proficiens ad faluté,& oftendit quibus prodeft,

&quibus non,qualiterd; fieri debeat, Ait namq quando fieri conuenit, &

uando per interualla agendus eít, ut nihillefionis fentiat inde operator.

INam i piger & debilis coierit,poftrea magis corpus alleuiatur,quám prius,

&animus eiusleuior,quàm prius fiet.Eft aüthora coéundi congrua,quan

do corpus fuerit intemperamento exterlorum omnium , fcilicet utuero ftt

lenutn nutrímento,nec uacuum,nec frigidum,nec calidum, necficcü,nec

humidum,fedtemperatum. Siuero errauerit ab hacratione, & coierit cali^

dus;melíus eft quàm fi fuiffet frigidus,m eliusQg;fatur à ieiunus,meliüs'q;hu

midus quàm ficcus, & fi ante f(omnü quàm pofl. Quodfi pofleadormierit,

quiefcit,meliusq; inde erit uirtuti, D'edlarathoc ruríus eum dicit: Si fecune

dum hocquod diximus fueritcoitus,melius erit conceptioni,& foctui, me^

lius& erit uirofific frat & muliertetia . Quia cum dormierit poflea, mulier

melius continet(emen,& haecfiantíecuhdü naturá abígj doctrina, V niuerfa

lter ergo meltuseftcoire,fecundá quod dixitnus.Fr fi quis coferit circa tne

díam nodé,peccat,quía cibus efl (emico&us, Sitmiliter auté fi fit circa mata

tiputn peccat,fed antequá comedat, & exibittenue omnino digefla . Quida

uero medicorum dignofcentes,quia Íi quis cibo repletur antequamn extoto

digeratur coterit,decreuerunt,ftextali coitu foetus membris omnibus com

pletus fuerit,nifi abuerit magnum caput,autaliudaliquod,mentediminu

tus erit.Etideo diximus: Quoniam qui coieritantequam cibus fit digeftus,

peccat.Et círca matutinum etíam non cóuenit propter caufam quam fupra

diximus.Etquia neceffe eft debilitatem fubíequipoflcoitum,propter hocla

borare;poflea in aliquo non con uenit, Patet er

[

co exhis quía coitus melior

eft antefomnum,quàm poft fomnum,quia cum dormierit à laborare quie

fcit. Et fiquis circa matutinum coire uoluerit,pofl coitum faciat aftringere

corpus,utad laborem poffitefTe ualidü. - Nunc dicendü efl quibus profïiz

coítus & cui noceat.D'icihus quia duobus modis pmdeü. Et quod Galen.

dixitinlibroin commécarijs in libros Hippocratisuulgarium morborum:

Vnicuigcuifuperabundat phlegma uifcofurn fuerittyei robur uirid, & illi

cui abundat fümus acutus, exhalans, qui fua natura infeflattemperantiami

GO?POHS;

DEB .COJIJ T'y- L 1 B .E R,

$05

i

eerporis,hisquidem prodeftProdeft autem illi cui fa

perabundatphleoma

non uiícofum, ftfuerit robuflus

» quia euacuatur humorpercoitum:ö( rà

rofíat, quia calor, qui fitex frequenti motu coitus,códen(at & deficcat. Et fi

uirium fuerit debilitas cutm fupradi&to phleomate,fi frequenter coierit, ual

:&:

denocet,quia conuertetur corpusinultimam frigiditatem & debilitatem,

Siquis uero quefierit cur diflantiam fecerimus uirtutis fortis ac debilis dici

"

mus quia habentifortem uirtutem prodeft. Debilem uero habenti,nocet,

l

qufa, corpuseius uertetur tn ultitnam frigiditatem & debilitatem , Galenus

enim afferit: Quod coitus frequés deficcat corpus,diffolutüg; reddit. Qui/

!

dam uero putant quia coitus non calefaciatcorpus, fed (em per infrioidet,

Sed cum fuerit uirtus, & naturalis calor fortis,calefacit corpus , Cum uero

uirtus fueritdebilis,calefacit dum fit : Poflquam uero expletus fuerít,forti^

5;

ter infrieidat. IdeoG diflantiam inter fortem & debilem uirtutem fecimus,

y

& diximusfortem habenti uirtuté prodefl,quoniam calefaciteum,& nocet

i

habenti debilem uirtutem,quoníam infrigidat eum,ficut dicit Galenus.

i

Vulitas uero coitus alterius eft partis,id efl;cui abundat fumus qui infe^

l/

flat temperanti eius , Nam frinclufus fuerit humor ille in corpore,& non

fueritfolutus,tmagná laefionem facit. Sed ficoierit,foluentur fu perfluitates,

&quiefcit corpus,& infrigidat,& adiuuatur, finon fiat frequéter, nifi cum

/

7

fuerit neceffitas,fecundü quod oportet. Diximus enim quod coitus prodeft

duobus modis.Rufus uero ait ; Quod coitus foluitmalum habitü corporis,

&furorem mitigat . Prodefl melancholicis,& amentes renocat ad noticiá,

4

/

& foluitamorem cócupifcentis, licet cocumbat cum alía quam concupiuit.

ldeoq; ait Gialenus ; Omne animal agrefle furibundi eft antequam cocat:

*Poiïquam uero colerit,fit maeis domeflicü , Dicit uero Hippocrates;Ha^

benti ggritudinem inaugmento,coitusualdenocet, . Quiauero adhune

fermonem uenimus,oportet oflendamus caufam undeoritur debilitas ani»

maliü, & propter quà occafíoné cótíngitaliquibus hominibus in hora coi/

tus rigor & triflitiaQuibufda uero tremor,alíjs malus odor, alíjs incocun/

j

do uenter inflatus, alijsfuperuenit quafi flridor, alijsetiam poft coitü dolor

capitis, Dicimus itag; quia humor,qui folutus àcorporeinhora quaífemen

protjcit,fubflantíalis eft& habeteffenti à mébris,& no eftficuthumor qui

roceditin euacuatione,quia hic eft accidentalis,qui fuperabüdans mebris

j

folui£ Similiter ait ipfe in libro fcetus. Quado emittitur femen cü uoluntate

;

noflra;multotiés (uperuenit debilitas, V olens nos hocdicto docere,quiafe,

menex eflentiamembrorü fanorum efl, & exeo bumore cóflant membra,

Sciendü uero quía à fanis mebris,fanum procedit, & ab infirmisinfirmum,

Similiter quog dicit Galen. inlibro feminis,cum loqueretur de coéuntibus

fuperflue,no procedittantüà mébris folus humor., fedetiam fpiritus uitalis

Il;

exitcum (emine per arterías, Et quiaita efl, no

nefl mirum fiquis fuperflue

QO a.

concubuerits

P EE

CONSTANTINI

AFRICANI

504

concubuerit,(i debilitetur. Nam cum euacuatur corpusillis duobus,& infli

:

teritappetitus, & deledatio fola habetur, euentatur uitalis fpiritus , & ideo:

multi mortui font.Etquia íta efl;non eft mirum dicere.Cialen.ergo manife

fiat,quoniam quaecung;animaliü fuperfluecoierint,cito morientur, & qug

parum coierint, diutius utuent . Et propter hoceunuchi diu uiuunt, &hoc

ä

ideo quia nó poffint cocumbere,quia neruus qui erioitur eis abícindítur,&

nondeícenditfemen,fecundum quod cóofuetum eft. Cialen.dixit:Hanc effe

caufam longe uite eunuchorum. Vndeapparentfuribundi omnibus eislo;

quentibus,quia omniscomotio animi;emiffione feminis placatur,feciidum

uod diximus Rufum dixiffe,& ex proprietate commotionis eorum uultus

fiunt turbidi,ficut& habitus ipforü , Etideo inuenimus animalía ante coitü

furibunda;poftcoitum domeflica,proptereaanimalia multü coéuntia parü

uíuct,& quia hoc per animá, & naturam quae appetit & deledtatur. Per nz/

£uram uero,quia feruefcitin hoc.Et quia plurimu comouemurín coitu,foL

uitur quide plurimü de fpiritu animali, & de fpiritu naturali , INos etiá dixi^

mus uerba Galeni quae habuit füper he,& expofuimus ea. It diximus qufc.l

de hocdixerintantiqui. — Caufa uero ex qua rigor & triflitiaacciditin coi/

tu,ex mala comutatione efthumorü, & propter caloré fuperuenienté inho

ra coitus,quia omne corpus quod malos humores habet,fi derepentecale;

fadum fuerit,r?'gefcitï Ftcum fuperuenitrigor fuperuenit triflitia. C'urbus

uerofuperuenit tremor,fit exmalitia fuperfluitatis . Quibusautefoetor fv

peruenit in hora coitus;fitex comixtione putridaqua in téporefoluitur coi

tus propter caloré, Q'uibus aütinflatus uenter,declaratur quia naturalts ca

lor eft debilis,& caufa baec & infiritas eftex melancholico hutore, cótin

oit& eildé ut femper aRpetät coire, propter tmultitudinem uentofitatis quae

cómouetur in hora coitus. Et quia continetur introrfus;acciditei fonitus &

rugitus.In quibuídà uero quaft quidam ftridor auditur exterius. Quibus ue

to contingit dolor capitis pofl coitum, caufa efl, quia afcenditad caput per

cómotionem fumus ex humiditate fanguinis & fuperfluitatibus corporis,

&ex mala comixtione, & hac efl fententía Galent, quam inferuit in expofi

tionelibri Hippocratisuulgarium morborü, INos autem breuiterexplétes

que neceffaria funt huic negotio,reuertemur ad e1 qug coitü prouocát,Sed

quía diximus quía funtquidà qut non poffint coire;appetunt auté,& expoz

Ífuimus caufaquuare ab appetituipforü feperentur , de cibis generantibus

femen,& extinguentibus;oportetnos Ícire,qug funtnutrimenta quie gene

rant (emen,& que extingunt,& qug flimulant appetitü,& qug prohibét; 8

qu3e generantfemen, & ftimulantad coitü, & iterü qug funt illa quze defic

cant,& diminuunt femen,fi homines abflineantà contrarijs & utàtur cotra;

ríjs,que3nobisoflendenda funtbreuiter, — Abantiquis declarata funt nv

utü à que

zrim;nta que generátíemen,& extingunt, & qug [limfxlant appe

Prohibent

b E

ÜCDoOTITV LIEERM

$o0$

proþnbent,öc que generát,& attrahunt, quodnó erat;queuero prohibet &

extinguntcperat,que accéduntappetitá ad coitum. Que uero repellüt, his

cotrariafunt. Generát aüt femen qug nutriüt& inflant, que quide affimilan

*

tur feminis effentize, Nutrimétauero quehoc generatfemen,& (i de tribus

nó habuerint,(alté duo uel unum habeant. Nutriméta uero qua multü nt»

triüt;cenerátfemen.Que uero nó multü nutriüt,nó cenerant, Dicitnus etià

g:

/

quianatura feminis conflatex humore & fpiritu, & fitex humiditate nutri

méti,& oporteteffe nutriméta que generát femen,multü nutrientia,& uen

tofitatégenerátia,& hec cóueniunt feminis effentie.Ft quequidé utrag; hec

nó habuerint,fitaméqd' horü habuerin t,auxilian£,fiueper calidü extraháe

illud,& ua(ibus eccultis extrahát,& extrinfecus ferant , fiue nutriétibus có,

ï

mifceant,& exhis tría fiit,Similiter cá uolumus nutritnéta preparare pprie

ad hoccóuenientía faciemus eis bec tría. Poffumus uero habere in hiís duo

fiue unü:dicimus enim quia cicer tria poffidet, Nutritenitm multü uétofíta

tem generat,& eft calidá & hamidü, & hoc folum naturale generat femen,

propinquat enim et qug arabice dicit exice,maxime fi comifceant ei medul

Igoffia.Similiter & rape fiuolueris cómifcere duo nutrimenta hoc modo fa

cias,quoniá fabg nutriunt,& uentofitaté generát,tamen quía nutriméta eo/

rum frieiditaticollimitàt,uno carent,& duo pofiïdät:'piper uerolongü,zin

giber,piper nigrü, & his fimilia tantü calida,nullumá eorü attingent:'a,qug

funt genusfeminis.Sítaméhorü aliquid fabe cómifcueris,efficit nutrimen

tum quod generatíemé,quia hec tría poffidet, & fecundum hune modüex

duobus unü cóponatur nutrimentü cófiderando uniufcuiufq; qd' diximus.

Nuncuero dicéderes que generant femen,& extrahunt,ficut funt nutrí

meta,qugdiximus, piper;poltpi,pinee.ficus, recétes carnes,cerebella,& uí

tellaouorum, Sunteti in his, tefliculiuulpis id ef,fatyrion,quia accendit

libidiné,Dicit etiá Diofcor.quía hec radix dum mana tene£, ueneré flimuw

lat,& ficum uino bibita fuerit,ampltus accendit. Similiter zingiber ueneré

comouet,& accédit,& been rubeü &albü, & coflum dulce,& crocus oríen

talis,& linifemen cü melle coQtü,addito pipere abundáter comeftü, V rticae

femémultü tritá,& cum melle co&ü, idé facit,& à frigiditate corpus cófer/

uat,& fortiter accédit ueneré. Cardamü,anifüm ,& his fimilia.Et horü qug

dam funt nutriméta,quedà medicamenta,& curabis per hgc córaria , Quia

cotraría cotrarijs curant. Fixcuero funt qugnógenerantemer,fed de;

ficcant, & diffoluat uentofitatéfcilícet quicquid eft calidum & ficcum,ficut

anethum,ruta,& his fímilia,& ideo Rufusrutam cótrariatn femini effe ait, (i

abundanter comedat,Sed ucilis efl quia excitat appetitum flomachi, &uri/

nam mouet. Hacuero qug impediunt;& prohibétfemen,& denfant, & ex/

ag

tinguüt libidine funt nutrimenta frigida, fícut fantla&ucg.portulace,& c

curbitze,beta,mora celíi,citroli, cucumeres,melones,& quicquid eft friei/

L

E]

L4

dum,

(efe.

iM

306

APFRICANI

CONSTANTIN!

dum,&hu.utpifces,& fimilia.C uicquid uero eftfrigidü,& ficcii,cóprimit

ueneré,ut fumac,acetü,uug amarze, & i quis uoluerit duo ueltria ex hís cov

'mifcen;u; extinguaktur femen, & libido copritnatur. E2ocaüt fortius eftad

cóprimendü appetitü coitus . Silenticula ccquátur cc femineladuce,& eli

xatura eorü bibatur,& extinguit appetitü libidinis . Ad idem: Aceipefeme

portulace agreflis,&da ad comedendü cum opus fuerit, Similiter (umárur

fimplicia & copofttacá opus fuerit, — NNuncuero dicendü de medicamétis

que profunt no ualentibus coire;& quia copofite potiones inueniunt profi

cientes ad coitü, & inueniunt apud diuites & pauperes, ficut eft elect, nucis

mufcate,triphera magna,& nuces cum melle,& fatyrion cü melle,& zingi

ber codicum,& firupus nucis, & firnpus mellis,& firupus uuari paffara, c

his fimilia.Ifla pretermittímus;quia in manibus multorüinueniütur, & dici

musque experti fumus,& quibus ufi funt autores noftri,qua cito operant,

& leniter perficiüt effetü, IN6 minusetia alía qug fiaffuerint cá fupradittis

potionibus adaugétlibidiné,ut corotiofum quotidianalztitía, Ele&tuariü

probatü quod augetlibidine;Rec.feminis afparagi,fatyrionis,drach.s. bu»

zar?gg,rubei &albi;been albi, z ingiberis,drac.5.feminis rapg;feminis eru

ce,feminisradicis,dauci,urtice feminis,ceparü feminis,drach. 2.fcylle afIze,

umbilici,drach.s.cardamomi,drach.7.lingug auis,drach.1. facchari drach.

20.tere& dabis drach., 4. cü elixatura filiginis,aut la&te,aut mulfa, Aliud ad

idem: Accéderadices dauci domeftici,& proie&tis interioribus tere diutifli

me,lib.r.arabicam,& ponein frixorio flagnato,& fuperadde unc.1.olei fefa

mini,& comifce, & poft parü dePone ab igne, & fupermitte galáege,drach.

2.leminis erucze, piperislongi, cinnamomi,gariophylli, abfinthri,feminis

herbz fefeffe, (eminis rape;& ceparü, dauci;drach. 2.& cómifce dilipéter,

& fiuoluerittingere coloréadde croci drac.2.poflea recodein uafe uitreo,

& cum opusfuerit,utere, Flectuariü quod fecimus cuidá iuueni coire non

ualenti;kec. afparagi feminis,lini eminis,papaueris al'bi,f,ef.ami purgati,fa

rineciceris,fabe,amygdale dulcis,unc.1.piperis.feminis urtice;anift purga

ti,drach. 4.penith,unc.s.tere& tépera cü rmelle,autcum ufno fi patiens fe/

brierit.Da ad modünucis mane & fero, Elect.quod compofuitlIfaac ad aw

ementü coitus optimü : Rec.platocymíni,eruca, drach.10.zingiberis,is.

fatyrionis,drach.1o.pineg müdate,drach. 2o.anifi;drach,7.tere & frica díu

tiflime,cü butyro,& cepera cum melle,da drach.s.eunti dormitii,& poftbi

! batfiropü debaucis,aut elixaturáeius, & ungat uéter eius, & tefticuli,cum

oleo fambuco,in quo coctüefl pyrethrü. Item, Q uodalíjs qui corre nó po

terát fecf,GariophyHi,d:*ach.s. cülactemane bibat, Auget etíá libidiné lac.

ï

uacciniü quotidie mane fümptü, Ele&.quod compofui frigidis & humidis.

coire nó ualéübus:R, zingiberis pyrethri anifi,carui,drach.c.feminiselle

bori,ceparq,erucg,ameos,drach.q,. piperislogi,nieri;olei nucis, drac

hz.

mellis

DEB COITVy LIBER,

507.

ti

Cö;

tnellis quantü fufficit. Prlulg qug augentlibidiné & (eminís probate.Rec.fce

ld

nudraftierucg,unc, 2.tere& collige cüladteuaccino,& facpilulasiín modü

fabe, & datres unoquog mane,& cü uoluerit coire;ante ungátcorpus cum

teli

the

aceto,& oleo,& fucco flrieni fímul mixtis;Pilulae ad idem ; Kec, feminis cé

tüt

parü albari, tefticulos uulpís,cerebella pafferi, olibani equaliter,tépera cá

aqua calida,& fac pilulasin modü ciceris & da 7.mane cü uino nó plus,quia

"s

Df[ll

fi plus,deficiet fub eo mulier. Sed (i uoluerit extinguerelibidine, bibatfaíci^

culü rutztritae cum aqua calida, Aliud medicamen quodaccipitante coi?

(s

tum,quia mirabiliter (timulat: Accipe cerebella5o.pafferü mafculorum ,

N

folues diutifIime in catino uitreo, & equaliteraccipede feuo quod eflcirca

renes hirci (tatim interfe&ti,& foluatur ad ipnem,cui addátur cerebella, fu^

t'fl'

peraddatur etiam mel quantum fufficit, & patella cómifceatur;& coquatut

b

donec indurefcat,& facpilulas n modum auellanze,& da unam ante coitá.

lfs

Aliadprobatü: Accipeluccum radicisbalauftie, & áqua ubi antea infufurn

lu

ly

eftcicer,& elixatum;& mel equaliter,coquelento ipne adtetriam,& defpu

ma illud,G colatü accipe, Quidá uero adduntfpecies fupraferiptas, Aliud

g

quod auget femen,& roborat uenerem: Accipelibrá la&tis, & lib.aque, co/

1

quedonec euanefcat aqua,& remaneatlac,& fupermitte duo cochleatía dé

l

butyrouaccino & duo mellis,quod bibatur per tres dies , Sed ante accipien

dum eftde fatyrion cofe&o cum melle autbaucia,& defuper uintim biberv

dum, fic faciendüeft per 20.dies.rem galanga commafticata flimulatlibidi

h

nem.Satyrion fricata,& cum uino bibita idem facit. — D'icendum nunceft

h

breuiter dehis qua extrinfecus apponeda funt,& fic liber claudatur. Vnoa

H

tur uirga & tefles & renes & in circuitu & deorfum,hocunguento , Quod

5

recipe oleüirinii,& oleüde flore cepze caring,cum fefamo cofectum , pyré&

thro,flaphifagria.Semen urticz tere,& cum oleis coque,& unge,Item, Ac/

cipepyrethrum conftridum,& cum oleo mifce fambucino, & unge. V^

guentum quod fit de formicis : Accipe formicas nieras, & latas,& repone

;:

eas adfolem uiuasín ampullauitrea , & (upermitte oleum fambucinum , &

/

fufpendead folem peraliquot dies, & poflea cola, & unge tefles, & plantas

pedum,optimum eft. Epithima quod ualetad coitum : Kecipe fcammontj,

drach.c.euphorbíj,drach.:, & s tere fieillatim,cerze albae;drach.8.cui folhw

te fuperadde fuprafcripFa;coque tnodicü,& agita fortiter & repone,& cum

opusfueritinducin panno, & uirgz fuperpone,& cum calefacta

ä

fuerint,tollatur,& exerceat coitum,& fiuolueris extin^

9uere, unge fuprafcripta memb:;a In aqua;

inquaco&a fueritíolum apium,

Finitliber Conflantini de coitit;

J-.€€ 4 Ceonflantini

" CONSTANTINI

AFRICANI MED ICI,

DE ANIMAE

h

y

& fpiritus difcrimine liber,ut

[

quidam yolunt.

E

——

—

3

Viuoluerit fcire differentis que eftinter duasres,neceffe

:

f

!

efl eum primü fcire,quid earü utrag; fit, quia impoffibile

eftutfciatdifferentià duarürerum,nifi fciat quid fit utragi

[.

earum,& fic habita fcietia uniufcuiufq; earum,poteritíci/

g;

redifferentia, Et quoniam uolumus patefacere animg,&

fpiritus differentiam,neceffe eflut prius loquamur de ani

ma,à& fpiritu, deinde de differentia quae eft inter utrung;. Sed ut opus fitle;

uius,primitus äfpirïtu incipiamus,poltea fequa£ locutio deanima, Spiritus

efi quoddi corpus fubtile quod in humano corporeoritur ex corde, & fer/

tur in uenis pulíantibus ad uiuificandum corpus, & operatur uitá & anheli

tum,atg; pulíum,& fimiliter oritur ex cerebro in neruis, & operat fenfum,

atqy motum . Etquidi ex laudabilibus medicorum atg philofophorü qui in

cordibus uiuentiü ufi funtopere chirurgize, putauerunt quodin corde funt

duo uentriculi,uel uacuitates,una fcilicet in dextra parte eius,& altera in f

niftra,& in duobusuentriculis cotinentur fanguis & fpiritus.Sed in dextro

uétriculo plus eft de fanguineq de fpiriui . In finiflro uero plus eft fpiritus d

fanguinis, & exuentriculo dextro procedunt dug uenze,una quará uaditad

pulmoné,& fitper eamanhelitus cordís:cor enim colligitur;atq; extéditur,

& per eius extenfione,& colletionem fitpulfus totius corporis,& ideo pul

fus indicat cordis paffionesproprias, tam equales,quàm inzequales, atg; di/

uerfas,quz fiunt caufa diuerfiimpedimenti eiufde cordis, quod accidit eià

femetipío,uelà quibuídà mebris fibiuicinis.Cor ergo cum extenditur,;attra

hitper predictà uenam à pulmone partem aeris, quae ingreditur ad pulmo;

nem per anhelitum,ad refrigerandum calorem vaturalem, qui in eo efl, ut

fithoc nutrimentum , uel (uflentatio eiufdem fpiritus qui continetur in eius

|

uentriculis , &cum collipitur cor , pulfat per ipfam uena ad pulmonem,

quicquid generat in eo uaporum fumoforü, & expellit eos abipnito calore

qui in eo eft,& pulmo expelliteosà corpore,& haec uena uocatur pulfus, Al

|

teram uero uenatm uocant arabes alabar,& hec uena in ipfo ortu fuo in cor;

de diuiditur in duas diuifiones, quarü una aícendit petens fuperiora cordis,

& proceduntexearamià pedtore ufque ad extrema capitís per quos uiuifi

i

catur, ha'c pars corporis

altera petens inferiora corporis , defcendit uíg

ad extremitates pedum,& procedunt ex ea rami per quos ul'uificatqr pars

inferior humani corporis, &rami utriufque partis predictze uenz quae di/

fpertitze fantperreliquum corpus, uocantur furtenet , & hacc efl cavía vitae

humani

/g

ï

A

yl

|

D E A&NIM. ET SPIRI'T. DISCR,

L IB.

509

humàri corporis propinquior,pet hocquod tribuit unicuíc mébro de [pi

rituqui eftin uétriculo cordis finiflro , Ft inditium quo probatur quod uita

humana quae fitper bunc fpiritum eft, quod uidetur de exitu eiufdé fpiritus

in hora mortis,motus fcilicetuentris & oris,labrorum ac pectoris, In illis

enim fit quafi fingultus,& faltus,atq; anhelitus,& uulgusuocat haecómnia.

t

arabice annaza,id efl,receffionem;uel exitum anime,& eius exitus ?corpo

t

refitper ipíum iterü quo ingreditur ad eum aér qui egreditur a uentriculis

cordis ad pulmonéper uenam quam fuperius diximus,qus tranfit à corde

l/

in pulmoné utattrahataérem, & extrahat uaporé fumi , &ex pulmone per

calamüuel canalem pulmonis,id efl;per outtur tráfitad os, & eius exitus ex

orefit,tépore motus orís,quádo fcilicet aperi£ os & iam nó potefl à fe clau

di,fediamnecelfe efl,jutclauda£, propter adnullationé uitae, & fpiritus poft.

exitü ab eo, Caufa aüt qua egreditur hic fpiritus h corpore;& caufa mortis,

& caufa uelocitatis, fiue tarditatis etus exitus;leuitas (cilicet mortis,fiue eius.

grauitas, & apparitio eius in quibuídà homini, uel occultatio inalijs,caufa

quog fubitaneg mortis.& cetera taliaaliena funt à libro iflo,quia maiorts ín

quilitionis (unt,& indigét primis probationibus,& argumetis probabilibus

exlibris pluribusmedicorü artis, quorü expofitio prolixa eft &ideo dimifi/

tus nüceorücomemoratione , Patetaüt per hoc quod diximus,quod uita

fit per huncfpiritü;qui efLin uétriculis cordis,& quod pulfus,atq; anhelitus

fint coflituti ad optationé eiufdem fpiritus ad refrigerandü eum per aérem.

quiíngredi&ad eum deforis, & per expulíum uaporüi, & funofitatis ab eo.

lam igiCpatetquod fpiritus qui eflin uétriculis cordis,(it cau(a uitae atqjari

helitus & pulfus hic eftde fpiritu uitali,cuius natio eftex corde-Spiritus uero

qui procedità cerebro & tráfit ad caetera corporis mébra uocatur animalis,

Cuius nutrimentü uel fuftétatio eft fpiritus qurfitin uentriculis cordis,quía

3

diuifiones pul(us;qui uoc.aE alabachar,qui mittit'4 corde in fuperiorespar:

tes corporis,ct peruenerintotmnes ad os capitis,& penetrauerintillud,con

iungütur omnes adinuice,& coponuntur,& cótexuntur adinflar texture re

tis,& deipfis pulfibus cotextis,extendit qugdá pats fub cerebro;inferiora ce

rebripetens, apta adrecipiendü fpiritü animale,tradens eí fpiritü,de fpiritu

uitali,que diximus effe i uétriculis cordis, Cerebrüuero diuiditur in duas

diuifiones,quarüiuna eftanterior,quae etía eftmaior : & altera poflerior,&

inilla anteriori funtuetriculi, habentes introitü ad comune fpatic, quod eft

EU ET R ULIUUUUUURUE II VOET

1in medio cerebri, In poRerioriuero habetur unus uétriculus faciens iter ad

fupradi&ü fpatiu,quod efl comune utrig; uentrículis,qui (unt inanteriori

cerebro.Pulfus ergo fubtiles qui mittüturà rete.quod eít fb cerebro ad in/

teriora cerebrí,cü peruenerint adaliqueuétriculorü quifuntin cerebroan

teríori , perducunt ad eum fpiritü uitalem, qut inde tranfiens ad alium uen^

utn utr^

a&riculum,eflicitur ibi fubtiliof,öcipurgatur,atg; aptaturad recipiend

tutem

CONSTAN' TINI

310

AFRIGANI

tutem animze,& hoc fit ei quafidiceflio, & conuerfio in quendam fpirituimi

fubtiliorem atg; clariorem, Deindetranfit ab ipfis uentriculis;in fpatium,&

de (p:mo in uentriculum cerebri pofteriorem,& per ipfum meatum quoua

dità comunt fpatlo,quod eft in mediocerebriad pofleriore, &in ipfotranfi

tu,id efl, introitu per quem uaditfpiritus, habetur quxedá particula de cor

pore cerebri,fimilis uermi que eleuatur,& deponiturin xpfo itínere. Cumq;

fuerithaec pamcula eleuata;aperitur foramen quod eftinter comtunefpa

tium, quod tuneitur uentriculis, & uentriculum poflerioris cerebri ,. Cum

uero depofita fuerlc, clauditur, Cum ergo apertum fuerit foramen,tranfit

fpmtus deantertori cerebro,ad poflerius,& hoc nó fitnifi cum neceffe fue^

rit recordarialicuius rei qugtradita eflobliuioni,tempore fcilicetquo fit co

citatio in przeteritis, Si ueroforamen non fueritapertum, nectranfit fplru

tus ad pofterius cerebrü,nec recordatur homo, nec aderitei refponfío eorü

dequibusi interrogatur. Illaauté apertio foraminis que fit per eleuationem

illius corports quod affimilatur uertmi,diuerfa eft n hominibus ín celeritate

actarditate.Fit enim hoc in quibufdà cardius, &ideo fiunttardg memorig,

& tardi afpe&us,ad refpondendümultum cogitantes,& ideo acciditeiqui

uultrecordari alicuius rei, utcaputfuü ualdeinclinet,uel inclinando illud re

tro uertat, &immotisoculis furfum afpiciat, uthaec pofítio,uel figura fit ei

quafi auxiliatrix ad foramen predidtum aperiendum, & utipfum corpus re/

mouere poITlt furfum . Intelle&us emm,lmaom:mo, fíue cogltatlo, prouu

dentia atqj cognitio fit per fpiritum qui eftin 1uentriculo ,qui partxmpxatur

illis duobus uentriculis,quifunt in anteriori cerebro.Cum ergohomo cogl

tauerit,uel aliquid prguxdem,nece[fe eftut meatus uel foramenquodeft in/

ter commune Ípatium, quod iungitur illis duobus uétriculis,qui funtin an^

terioreparte capitis,& uentriculü qui eftin pofleriori eius,claufus fit;ut (pi/

ritus uidelicet quieft in communi fpatio polfit facere tmoras,ut cofortetur,

& fithoc ei quafx augmentum fortitudinis, ad cogitandum & intelligendi,

ut fitfortior in cogitatione & mtelle&u,prouldenua accognitione, Et ideo

accidit ei qui cogltat,mergere caputad terram,& multum afpicere eam,&

fefe incuruat, quafi fcriberet aliquatn fcripturam , uel defcriberet in ea ali7

quas figuras, utfithocquafi awxiliumad deponendá illud corpus, quoddi

ximus effe (imile uertniculo fuper foramen illius decurfus , quod pertranflt

fpiritasad pofteriora corpons Spiritus autem qui efl in eo fpano,ld efl, in

uentriculo medio eft inhominibus diuerfus . In quibuídam enim eft fübti^

lis & clarus, & hícerit ratlonalls,cogltas, difpofitor,& bone cognitionis, In

uibuídam uero erit econtrano, erltq; hic talis amens & írrationalis , leuís

atg flultus. Fx uentriculo cerebri anterioris, procedunt parxa neruorum,

ex quibus unum par,idefl, diuifiones, ab anterioribus uenientesuentricw/

lis iunguntur oculis ,& per hos fit ulfus,öc il inter caeteros neruos funt

concaui,

D ANIM:; ET SPIRIT, DISCR, LIB.

&i

eoncaui, quod neceffe fuitui(ui üt Ípiritus qui mittitur ad eum effet mult

us

colle&us,fufficiens atq; clarus, & nullialij corpori coómixtus.Eraliud par ner

uorum iungitur coopertorio oculorum,id efl,palpebris.'Tertium iungitur

ä

linguze, & per hoc fitfenfus, guílus. Quartum rungitur palato; Quintü iun

gitur tympano auris,& per hoc fit fenfüs auditus , Sextum defcendit adex/

ta praeflans eis fenfum, & reuertitur ex eo quadam pars adunam, moués ut:

colligatur furíutn, Septimum iungitur linguz,per quod mouetur, & fimili

ter operantur hineruiper fpiritum,quitranfitin eisà cerebro adhec mem;

ï

bra , Ecinditià hurus reíeft, quia cutm accíderít aliquod accídens obflruitur

fpiritus meatus omnium neruorü , & prohibetur ipfefpiritus, ne pertingat

ad membrum, & adnullatur opus eiüfdé membri,ut albedo quz colligitur

in oculo,que cum feparaueritinter fpirit qui eflin neruo,& afpectü, ceci^

taté operat.Ftueluti comixtiones,id efl;mali humores;& uapores,quiclau

düt & (eparantinter fpirítà ipfutn,& tympaná auris, uel inflrumentá odo^

ratus;aut inflrumetum guítus,fiue inflrumentá ta&us : Operanturautéfur

ditatem,aut deílructione guflus,auttactus,uelodoratus . Cum 'q; aperti fué

rint tpíi meatus;aut per tnedicamen,nel dire&ione naturz in infirmitatére/

luctantis,redit membrü faii,& efficitur fanà,atgygquale. Procedit quog ex

partecerebri, & defcendit per os colli;in omnealfetar,qui (ant nodi fpinze,

& dirigütur exeo multa paria neruorum inter unumquodqg alfetar fcilicet

unum par tranfiens ad haaladal, quz eft quazdam caro coniunctauenis,per:

quat fit motus membrorum .Eritqy pér hunc motus mannum & pedum;,

3c totius corporis, Cuíus rei índitium eft, quia (1 aliquado aliquis exhis net^

uis paffus fuerit, decur(us quifuntin eo adnullantur, & motus ipfius mebri

curmittebatur,aut debilitatur;aut deflruitur, & hocfit, fecundü quantitaté

impedimenti,quod paffus efl idem neruis, Videmus enim manum contta

&ifanutn & integrum , & caufaalicuius impedimenti nonapparet inea, &

tamen nihilfentit, nec mouetur, & cum huiufmodi infirmitates curat3 fue^

EIUNELG

rint;per aliquod medicaméquo poflintaperiri decuríus cerebri,utfunt me:

dicamina quze purgant decurfus membrorum, & aperiunt ipfas claufuras;

reuertitur adeadem membra fenfus , atq; motus:ftipía infirmitasnon tran

fierit men(urà curationits , & ipía mébra non fuerint adeo debilitata, ut nori

podus fuftinere poffint curationis,&fortaffis accidit fpiritui,qui eftin omní

bus uétriculis, uel quibufdi ex eis,aliquod impedimentü ex mala coplexio/

ne,uelex comixtione malorum uaporutn , & per hoc de(lruütur a&us eiut

dem membri, Verbi oratia; Cum ille fpirivïus qui eft in anverioribus uentri

cu! - ^'^uod impedimentum,uel corruptionem palfus fuerit,fit ex hoc de»

firu&tio (enfuum, quemadmodum accidit ei quiingreditur balneum , & ib

facit moras. Obfcurantur enim oculi eius, & nihiluident, Aut quemadma

du acciditei in quo excitatur choler/a rufa, & eiusuapor aícédita

d caput»

Cum(y

CO(NS*TAþNT!N!

AFRICANI

$2

Cü/guin&us fueritipfeuapor fpiritui qui efLin eius cerebro anteriori, fimi/^

liter obícuratur uifus eius, & no uidet aliquid, & fimiliter auditui & caeteris:

1l

fenfibus.Verbi gratia:Siaffueritimpedimentum ín parte cerebri media,&:

cxtere partes eiufdem cerebrifintincolumes, deftruitur cogitatio & cogx?i

tio tantum,& fenfus acmotus manebunt zquales, Vt illud quod acciditin:

ielancholica infirmitate, quae eft comixtio,uel turbatio rationis, & deflru/

&io cognitionis.Ft fi fuerit impedimétum in parte cerebrifuperiori,uel po

fleriori,deflruitur memoría tantái,& erüt cteriactus hominis zequales,id

eft, re&ti . Siuero fueritimpedimentum in duobus ex his uentriculis , aucin

tribus,& occupauerittotum cerebrum,eritimpedimentum in cognitione,

& in fenfu,atq; motu uniuerfaliter;ut illud quodacciditcaducis, & his (imi

libus.Probatur ergo per hocquoddiximus certiffime,quod ille fpirítus qui

eft in anterioribus uétriculis, operetur fenfus, id efl,uifum auditum,euftü,

odoratum & tactum:;Et cum his operatur athaghil,quam Grrgci qevzaciay,

& fpiritus qui eft in uentriculo medio, operatur cogitationem,& cognitior

nematg prouidentiam & memorià & motum. Conflatigitur exhis omni

bus,quod in humano corpore funt duo fpecies : Vnus, qui uocatur uitalis,

cuius nutrimetus uel fuflentatio eft a&r,& eiufdetm anitmatio eflex corde, &

mittitur perpulfusad reliquü corpus, & operatur uitam,pulfum atq; anheli

tum .Eft & alter,qui abanima, dicitur animalis,qui operat in ipfo cerebro,

cuíus nutrimentü efl ípiritus uitalis, & eius em anatio efl ex cerebro;& ope

ratur inipfo cerebro cogitationem & memorratm,atq; prouidentiam, &ex

eomittitur per neruos ad cetera metbra, utoperetur fenfum;atq; motum;

Narrare aliquid de anima certiffime graue eft & ualde difficile,& hoc teflaé

diuerfitas fiuedifcordia przcipuorum philofophorum, Platonis fcilicet &

Ariflotelisjnecnon eorumfimiliter qui pofl illos uenerüt. Sed noscomme

moretmus utraíq diffinitiones, quibus eam diffinierunt Ariflot. & Plato,óc

ipfarüdiffinitiontexpofitioné, & uniufcuiuíq partís earum.V tamur proba

bilibus areumentis,& fequatur hec narratio uirtutes animae,quia fufficiens

4

eritin bocloco &polffibile nobis ex eo patefacere;intentionem noflram, fcí

licetdifïerentfam,quæ eftinter fpiritum & animam,D'icamus itaq;quah'ter-

Plato philofophus diffinitanitmam,dicés : Anima eft fübflantia incorporea

mouens corpus.Ariftot.uero in diffinitioneanimze fic ait; Anima eft perfe/

&io corporis agenr;is & uiuentis,pocenu'all'tc'r.Nüc autem exponatmus has

duas diffinitióes, & ipcipiamus à prima,que eft Platonis;oftédamusyquod

anima fit füb(látia,& ita dicamus , Quia quicquidrecipitoppofita,com unü

fitnumero & immutabile in fua effentia,fubflantia efl, Sed anima recipit uit

tutés;ac uitia,cum fituna numero ; Vcanima Platonis,que immutabilis m

fua eífentia recipituirtutes ac uitia;que funt oppofíta : Animaigitur recipit

ita eft fubítanz

gpgcïüta,cum fit uno numero,& immutabilis in fua effentia,

tia,Et

DEANIM, ET SPIRIT. DISCR, 'LIE.

V

$15

tfa»Ec iterum dicamus:Quicquid mouet fubflantiam fab(tantía eff. €

edani

l$

ma mouet corpus,corpus autem fub(lantia eft, Et quia jam manifeílü eft ar

gumentis patentibus quoda

nima fit fubílantia,nune oflendamus quod ani

1l

Ü

ma fit Incorporea fubflantia,& dicamus.Vm'ufcuiufque corporis qualitates

funt percep;ibiles,öc cuíus qualitates no percipiturà corporeo fenfu,eft in^

n

corporeü. Qualitates aüt animg funt uirtutes,& uitia,qua funt infenfibilia;

0

Animaergoeflincorporea.Iterum:Omne corpusfubiacet omnibus fenfr,

d

bus,autquibufdam exeis, Sed anima nó fübiacetomnibus fenfibus,

n

néc qui^

buída,anitma igitur non eflcorpus.

Item: Otnecorpusatiteftanimat;aut

^

inanimatum ; & franima efl corpus;aut eflanimata;autinánimata , Sed m

effibile efl ut (ít inanimata;fr eft corpus; quiaincontüeniens eftut (it animà

!

& inanitmata. Et i dixerimus quod fitanima animata;reiterabitur nobis fer,

J)

modeanimaanime,utrü fit corpus, uel n6,& afcédet hoc d infinitá. Non

ergo eít anima corpus.Et iterá: Si anima eft corpus fubtileaut eritaér,aut

fpiritus fubtilis;per totü corpus diffufus,aut erit iguis,& (iita fuerit, necefe

l

eft utille fpiritus tiel ipnis habeatpropriam fpeciem, uel propriam uirtuté,

quia m:fi ficaliqua propría fpecies,uel propríauirtus;id efl, nifi babeat aliquá

proprietatem quàm ienis uel aérnón habet , erit omnino acr tiel ienis ani,

i

ma,Quod fifueritproptia &i fpecies,illa fpecies erit anitna, [te;Si fueritani/

y

ina corp

us,neceffe eft quod ei corpus compofitum uel fimplexfit , Quodfr

e

fuerit corpus fimplex;procul dubio erit ignis,autaér,uelterra, uel aqua , Et

X

fifuerit animaunum exhis elemétis abfolute, id eft abíc peciepropría qua

feperetur ab eo quod participatur eiín fuo ge

nere,eo qtïod fueritex gene

í

refuo;erit anima.Sictj probatur quod franimafueritignis, erit ignisanima,

& imiliter de cxterís elementis. Fe fi fueritita,omne corpus quod contínet

]

elementum eritanimatum, Verbi oratia ;Sifuerit aér, pulmo & pulías atq;

uter inflatus erütanimata:& fianima fueritaqua;erit uas plenum aqua ani/

matum,& huiufmodi uerba turpia funt & inania. Quod fifueritanima cor;

pus compofitum, erít tunc corpus anima, &non corpus , Etquiaiam patet

quod anitma fit fabílantia incor

ä

porea, nunc exponamus quibus modis mo;

uet corpus,& dicamus , Quod omnequod mouetur aüt mouetur permo,

à

tum fuimouentis,quemadmodutm mouetur plauflrum per motum boum,

/

uel mouetur cum id quod moueteum non moueatur, quia quod mouetali

H

quid,aut mouet & tmouet,aut non,& hoc fit quatuor modis , Quia aut erit

per defiderium eius iquo mouetur,quemadmodá mouetur amás, ad eum

quem amat;aut per odium, autper fugam, autterrorem, quemadmodum

mouetur initmicus ab inimico fuo ; üel contra eunf: aut peracnm natura/

ä

lem,quemadmodü mouetur lapisà pondere,cum pondusper femetipfum

j

fit immobrle, uel quiaid quod mouetell occafío principalis , uel cau(a illius

triottonis magiün';

j

T

quod moue;gr,.quemadmodum magifleríum eíl caufa

DD

'& illud

O UPE TEREWTTHEIUTTRERENEUPENTENERE

54

CONSTANTINI:

AFRICANI

& illud magifterium non moueturpermotum ma

5

ciflri, Sicanimamoue£

co:*rpus,ö.c ipíanon mouetur per motum eius, Anima igitur efl caufa motiG

ia

nis anialium,per uoluntatem & opus;atq; mutationem,&ipfanon moue

tur aliquo modo mutationis corporis , €o quod.fit ipfa incorporea . Videa

musergoex his modis,quos diximus,quo motionits modo, moueat anima

corpus.Dicamus'ci; quodanitma mouetur corpus quarto modo exfecunda

fpecie motionis,bocefl, mouetcorpus cum ipfa fitimmobilis, Mouetauté

€o quod fit occafío principalis, fiue caufa motionis etus , quía homoopera

tur per eam,idefl, per animam. Ft quemadmodum magiílerium eflcaufa

motionis magiftri, & illud magiflerium no mouetur per motum maerítri,

itaanima mouetcorpus,fedno mouetur per eius motum. Animaerco cau

fa fl motus animalium,per defiderium & uoluntatem,& per opus ataj mu

tàtionem , & ipfanon mouetur aliquo modo ex modis motionis corporis,

eo quodíit incorporea . Etquia tam expofuimus diffinitionem Platonts qua

diíffiniuit animam , & patefecímus interpretationem omniutm partíü erusz

nunc tractemus de diffinitione Ariflot.phüofophi. Arifloteles uero philoz

fophorum princeps,ita diffiniuit animam. Dixitenim quod effetperfectio

corporis agentis, & utuentis potentialiter, Inlibro autem fuo quem fecit de

auima,talem deditdiffinitione anime,dicens; Anima efl perfectio corporis

naturalis inflrumenti uiuentis potentialiter . Potentialiter dixit, quia ex re

bus quæd'aquicuntur polentíaliter,& quaedam pereffe&um . C umdgper/

uenerit res adeffe&um, per perfectionem defignatur , Perfe&tio entm eius

efl receptio fuz fpecier, Ex hac enim parte;dicit anima perfectio,quia aliud

ellanimatum potétialiter, & cum animatum fuerít pereffeü, tunc dicitur

foreperfedum, & eius perfe&tio eftreceptiofuz fpeciei;id efl, nt fitanima;

tum,fenfibile,ac mobile uoluntarie.Conflat ergo hoc quod dixitmus,quod

anima fitfpeciesanimalis abfq; dubio, & cum fitperfectio animalis eiufde,

uia perfedtiorei efl receptiofug fpeciei;& quia uere probatur quod anima

fit fpecies, & hancfpeciem uocamus perfectionem necefle eflnobis enume

rare modos perfectionis,& eligere quis exeis refertur ad antma , Dicamus

icitur ita, quod perfe&tio duobus modis dicitur . EfLenim perfectio prima,

efL & fecunda.Prima nang, perfectio in homineeftSecunda uero perfectío

efl in homine fludere ; inhis quz nouitícientijs,ac magrfleríjs, Verbiora

tía; Medicus dicitur perfe&tio prima propter ícientíam medicinz.Cum ue

roceperit operari quod fcit,dicitur perfectio fecunda, Anima igitur efl per

fectio prima,quiía qui dormit,& fi careat fenfu, tempore dormitionis eftei

tamenanima fenfibilis W omnis fpecies,atq; perfe&tio,efl fpecies atq; perfe

&tio alicuius rei. Anima igitur efl fpecies atgj perfe&tio corporis.Modi auté

corporum funtduo, quía funt quedam corpora in quibus fpectes naturalis

utanimalia, arbores, 1gnisQy & aqua, & quicquid habet motum naturalem

infem etipfo0

D E ANIM. ET SPIRIT. DISCR;

LIBPB.

$s

j

in femetipfo, Etfunt quaedam quibus adquiritur fpecies per magilterium,

utoftium,& (camnum, Animaiertur fpecies corporis naturalis, quia cor/

[4

V

poris non ex adtibus magiflerrj. Differt quoqy fpecies naturalis* fpecie ma,

r

giüerij ,quia. fpecies naturalis eft fub&antig,l-(?c fpecies mageiflerij eftacciden

tis , Anima igitur éfi fubftantia, quia eft fpecxes corporis naturalis . Modig

h

corporis naturalis funt duo,quía funt qugdam compofita,quedam uero fim

(

4

plicra Simplicia uero,utaér, ienis,aqua,terra . Compofita uero utfuntani,

malia;arbores. Animaautem non eftfpecies fimplicis corporis, fed compo

f

fiti naturalis,quia quicquid habetanimam,eftanimati,id eft, uiuit, & quic/

l

quid utuit, eft cóuertibile,ueldiffolubile, & neceffarius eft ei cibus, quo pot^

ll

ü

fitrecuperarequod diffolutum eftab eo , & quodauxilietur eius uegetatio/

nidanseiincrementum , Cibus quog indiget diuerfis inflrumentis,ex qui/

Z

bus qugdam funteineceffaría,ut deferant eum ad corpus reficiendü,eum g

M

currere,acpenetrarefaciant,uteuttur,uene in animalibus,truncus quoque

S

acramiin arboribus,& quedam funt neceífaría refecto corpori, utefjciant

/

ab eo quaq fuperflua;utfunt in animalibus pori, fiue exitus,refine in arbo,

ribus, Multiplicantur quog inflrutsenta in antmalibus propter magnitudi

e

nemeorum perfectionis, & multitudinem eorum operum, Quodfi eftani

s

mal,fünt eimembra uite,ut cor,cerebrum,& quicquid iuneitur eis, Quod

]

fieft(enfibile,erunt einerui,atcpfenfus. Siuerofuerit mobile;uolütarieerüt

T

einerui, & alaandal,id eft, caro néruofa; & fi ita efl, bene & decéter diàum

i

eft, quod animafitprimaperfedtio corporis naturalis inflrumenti utuentis

i

po!:entialice;' -Et hàc diflinitio efl uniuerfalis, abundans & fufficiensomni

uf

animg que fueritin corpore corruptibili,uel diffolubili uniuerfaliter,Quod

d

autem uidetur corrumpere primá particulam & inloco erus ponere,uiuen;

tis potentíaliter;nor multum difcordatab animali,quía Interpretatioütrun

Z

que diffinitionü eft una , Dicens enim uiuentis potentialiter;uoluit per hoc

)

hocintellioi quod corpus ita eflet in fua effentia antequam effetanima , uel

16

prius quàm recepiffetanimam, quod poffibile fueritfibruiuere , Sed uoluit

us

intälligi per hocquod dixitutuentis potentialx'ter,quod effecinflrumentum

1

cui effet poffibile uti actibus uítze . Id&ereo fienificatinftrumétalis,quod uí

10

uentis potentialiter . Hec eft diffinitio Ariflot, qua diffiniuitanima unà cá

t

expofftiqne fua quam expofüimus,& patefecimus unamquangyparté eius,

p

Etquiatam expofuimus eorum diffinitiones,Platonis fcilicet & Ariflot.&

)r/

patefecimus interpretationem uniufcuiufq partis earum , nuncloquamur

deuirtutibus animg,& dicamus.Quod primg uirtutes anime quz funt eius

Ít

materieimfortitudine,quafi genera, funt tres;Prima uidelicet eft uegetati/

lia

ua. Secunda, fenfibilis. T'ertia;rationalis, Et hae uirtutes uocantur ad placi

li

tum animz , Dicitur enim &animafenfibilis, & anima uegetabilis,beftia/

"

lis,& mobilisque mouetur fcilicet uoluntarie; & anima rationalis queutítur

0

D

Pl

ratione,

516

.CONS'TAN'TINI

APRICANI

ratione,cognitione,& cogftatione, Animaautem uegetabilis , quae in aiijä

libris uocatur anima fementis, efl nobis communis cum arboribus, hérbis,

atg; animalibus.Etanitnafenfibilis, quz alibi uocatur uitalis,nobis cum ant

malibuscomunis eft. Alia uero rationalis,qui proprie ineft homini, Opus

autem uegetabilis anime eflnutrire;ac crefcere,& hoc faa:t per quatuoruir

tutes qua uocantur naturales.Quae funt attractiua,retentiua,digefliua, ex/

pulfiua, & hocopus inuenitur in omniuegetabili, id efl, in arboribus, her/

Lis,& in animalibus quoque,& in homine , Opera uero fenfibilis animae,

que dicitur uitalis funt feptem:ut uifus,auditus,guftus,odoratus,& ca&tus,

quing, uidelicet corporis fenfus, & phantafia ,ac motus tranfmutationis de

loco adlocum uoluntarie, & haecopera inueniütur in omntanimato, id eft,

inanimalibus & homine, Opera uero anim rationalis funt cognitio, prov

uidentia, & aeflimatio, dubitatio, intelle&us, atquememoria,& hz:copera

proprie funt hominis inter caeteraanimalia , Quoniam auxiliante deo iam

.expgfuimus quid fit fpiritus & anima , nuncloquamur de differentía, quae

eflinter ea., Dïcamu.s'q;quod prima differentia hec eft, uidelicet, quod fpi/

ritusefl corpus, Anima uerores incorporea eft, Ftquodfpiritus compree

hendituràcorpore,anima uero no.Etfpiritus cum feperaturà corpore,pe^

rit, Operaautemanimg cum feparantur à corpore, pereunt,fed ipa nope

Titinfemetipfa, Animaquogcum in corporeeft mouet corpus, & praeílat

eifenfum,atq; uitam mediatore fpiritu,& fpiritus operatur hoc abfgaliquo

mediatore, Animaitem mouetcorpus, & preflatei uitam,quia prima canía

efthuius rei,& operaturineo.Spiritus quod operatur hoc & efl fecüda caw

fa . Spiritus igitur caufauite corporis, & eius feníus,atq; motus,;czterarüqg

actionum eius propior, & anima eflcaufa huiusrei longior , Cum enitn fit

humanum corpus compofitutn ex partibus diuerfiffimis, quae funt dura ac

tenera,ut caro & offa,nerui quogy acuenze, & cactera his fimilia;& ex parti/

bus humidis,cquæ funthumores,fcilicet fanguis,ac phlegma, & utrag; cho

lera,& exfpiritu qui eft in uentriculis cordis, & ín cerebro, in pulfu quog &

in neruis;omnis fpiritus qui fuerit his partibus fubtilior & clarior,erit ad re/

cipiédum a&tus animze fortior,& cxeteris partibus corporis aptior,& fecun

dum qualitaté fubtilitatis,& claritatis eius recipiet ex actibusanimae & pro

pter hocdixeruntphilofophi,Quod uirtutes anima fequuntur complexto;

nes corporis, Cuius ergo complexio corporisfuerit in perfectione,& quali

tatibus,eius erit fpiritus qui efl in corpore fuoin perfectione xqualitatis, &

actus animg in eadem fimiliter,Cuius uero complexio membrorum in qui

busfueritin propría tenfperatione fuerit minus perfedta , imperfe&tus erit

fpiritus,in hoc quod debetur ex fübtilitate,& imperfe&tiores erant actus ani

me,hac de cauía.Etideo funtuirtutes animeg in pueris imperfectze, & in mu

Jieribus debiliores , Et fimiliter fitin gentibusin quoram complexione ui,

cerig

!

——

DEANIM;

ET SPIRIT.

DISCRíÍ

LIB.

aï7

u!qs

&erit calor, uel frigus, propter propinquitatem earum ad folem, uelearum

31 S,

longitudiuem ab eo . Vtíunt ]'Ethxopes, & Sclaui, & eorum confimiles . Fe

WT

J

. propter hoc fiuntactusanimg in fpiritu diuerfi , & quia fiunt per fpiritum;

quieftin corde,uxta,anhehtus,atq; pulfus tantummodo eo quod ipfe fpiri/

U

, tuspre cateris fpiritibusfitaéri propior, & mínus fubtilis;pofleaper fpiritü

Qu

e

qui eft in üetriculis antérioris cerebri früt fen(us; & phatafla,propter quod

adquifiuit de augmentatxone fübtilittis füpra fpirit,qui eftin corde, Dein

læ,

deper fpiritum,qui eftin fequentibus uentriculis fit cogltatlo,prouldenua,

ls

d

propterid quod accepitde fubtllitate füpra alium fpiritum,& propter quod

necéffariía efletabundantia fubrilitatis, dum uult recordari alicutus rei5 au£

a[h

'qué preceffit, aut cuitustempus prolongatum elt; Hecieitur de dx?ferentqs

0/

[þmtusöcammg tibi dx&a fulïxclant,ualeto.

lra

If)

-initliber de differentia ánime & fpiritüs;

l

Dv

u

ezs CONSTANTINI

je]

AFRICANI

MEDICI

A D FILIVM

l]

de mcantatlombus & àdiürationibus epxüola.

?

EOL

)0

[

Væfxfh fili chariffime de incantatione, adluratlone, colit

W. d

Á

fufpenf ioné, fi quiíd poffent prodelïe &aninuenerím íri

W

libris Sraécorüm hoc qualiter in Indorum eftlibris i Inüé»

1..

P

niré; Cüi quaeftionicom pedlofe inhàc epx&ola conor ré

j

9A

f

fpondere Omnes,mquam antnquxmhocmdenturefïe

coricordati,corporis complexxonem animae fequl üirtü,

i

tem Cltjg. fifit æquallter temperata,a&xo qüoqj corporis eque erit perfe&a.

y

Vnde quia uirtutes anima in puerxs,fembus,öc multeribus imperfectg plü/

rimum effeuidenrur, coplexio quog; cotpofis eorum imperfedia effe cori,

probatur.Ethgc imperfectio firiliter habitatoribusintéinperata: regionts

(/

contineit;ütpote caliditatis Aethiopize, & fngldxtatls Schyug, Cuunquam

meishumáànarem, ahquam licetnaturaliter non iuuantém, fi prodeffe cer/

o

)

tificat, ex fola mentismtetxonecorpus resillatuuat. Verbi etatià: Sí quis ii

l

cantatlonem fibi prodefïe confldat, qualtfcunq; fit, eutn tamen adiuüat: Si

eniim,ut dxxxmus complexxo corpons uirtutem fequatur ammg,nece[ïe eft

TT

taliter rem fehabere, i Quod certificatur extimore,triflitia,lxtitia (lupore;

i

qmbus nonfolum corpus in colore mutátür; fed &tíam inalíjs rebus »utpo/

téuentris folunone,üue confhpatlone,uel nimia defe&ione, Ecoautem ui

!

díifta (anitatis dinturnatum paffionum fuiffe éaufas , maxime illarum quaé

€orruptrices funt mentíum, In fanis autem fuereinfirmnitatis caufg hec ea/

L4

DD

3

dem,

i

19

CONSTAN--TINI -AFRICANIQ

dem.V ndeSocrates:Incantationis uerba funt decipientia rationabüeg jnb

|

mas,aut fecundum interpretationem, aut (ecandum timoris iucuffionem;

autíecundum defperationem-lndi autem tnedicinam confidunt incantatio

ne fineadiuratione iuuare . Greciuero antiqui medici dicunt hzee animam

erroneamin perfedionem fui reuocare. Qua reuocata , necefle efl & cor"

pusreuocetur ab ipía: cum complexionem corporisuirtutem anima cotv

flecfequi . Vnde Galenus fuper libros Hippocratis de humoribus:Si quis,

inquit,dixerit humores corporis mutatos itidem mutare adiones anitme;ut

anime actio mutata mutet eoídem,non errabit. Quod certificatur,quia cui

cholerica complexio dominatur,fit indeiracundus, & econuerfo. Inde fae»

complexione ani

peirafcentibus,& cholera augmentatur. Neceffe efteroo

me, corporis complexionem, & corporis mutareanimalem. Item Calen.

Intelle&us & Ícientia in anima ex cóplexioneaugmétatur cholerica, Conti

nétía & (ludiofitasex melácholicz, Deabulatio uero & delectatio, ex cóple^

xione fanguinea.Phlegmanihiladebiuuat uirtutem anime nifiin prima gu

flatorü mutatione. Conflatergo quia fi medicus animg cóplexionéquoquo

modo adísueritincantatione, adiuratione, fiue colli fufpenfione, corporis

quoque com plexionem adiutam effe, Siautem his conueniens adiungitur

medicina,uelocior & perfectior cofequetur (anitas, cum medicina corpus,

incantatione anima adiuuetur. Quibus coniunctis,neceffe eft fanitate citius

cófequi.Item Gialen.Sunt hominesleti naturaliter, & deliciofi;qui cum ii

firmentur fanos eos fubito futuros confirmat medicus,& dietam eorü cutm

exercitiis ad memoriamreuocat,quorum fpes fanitatis eorüi eft caufa.Süne

&alíj cotraríj,natura trifles, & unde triflentur & aneuflientur eorüanimi

fempercogitantes, Quorum cogitationes oportetfallere medica, &ltifg

canteintentione mutare anitnos eorü, fedno tame excedere letificandi mo

dum, ne magnitudine promiffionum negligat medicinam . Memrnr enitm

quendam nollrg terrg nobiliffimum uirum turaffe,fe effelioatum necuty

mulieribus coiret . Q'uem adiuui falfificando intentionem eius, & hoc ma2

enis ingeníjs,fed nunquam tamen potuireuocare, Propter quod certificaz

re & confirmare incepi,quod prius ipfe intendit, adducens eifibrum Cleo»

patre, quem feceratde fdeminarum informanda fpeciofitate . Legensil; lo2

cum ubi dixit lioatum taliter ,fel coruinum accipiat mixtum cum fefame»

leon,quo ungenstotum corpus adinuatur.. Ipfe antem hoc audiens confi

(us eft libriuerbis , ficty fecit. Citoqy cum euafit augmentata eft concupb

centia coéundi. Ego quoque in multisantiquorum libris legi , fufpenfa col

lo (uffragari occulta proprietate , non fua natura. Quod nondenego póffe

fieri,propter cófortationem mentis, ut dixi. Dequibus cum multa fiat;pau

ca tibitangere difpofui.

Arifloteles in libro de lagidibus ait':Sufpendens col

lo fmaragdutg

DÉ iINCANA.

ET ADIVRA'T.

EPIST.

b

$9

lofmaragdum autportansín digito;defenditur à cafu epilepfig. Vnde fepe

tmandármisnobilibus utcollis fliorá faorü fufpendant, ne bancinfirmitate

g

fncidant.Item Arx&oteles*andhbet oenus hyacinthorüm fufpendens col

"

l o, fiue habensiü digito, frintret regtonem pefhferam nonlzditur, fed po;

tiüs mentibus hominum honoratur , & à maroribus eius petltlones copleru

tur . Itérn, Sardium uigintihordei granorum pondus portás in collo,feu iri

digito;tion uidebit terribilia; fiuetnimorofa in fomno.ltem, Corneolus cob

t

lo portatus feu dioito mmgat iram & contentionem , Cütus autem color

1]

et (ícut lotüra catnis , fanguinis fluxum cutuflibet membri an*lgut maxi»

H

me n focminis;Item,onyx füfpenfus collo, uel dicito portatus, augmentat

in fomno terribílra , &titorofa & triflia ; &inter homines contumeltofa,

h

In pueri collo fufpenfus,fahuam oris auget.Galenüs;Stercotaluporum offa

Comedentíum , in uefitribus jlia dolentium, uelin collopatientium fufpen:

J

fa , flatiim dolorem mmgant. Alxquando etiam in collis fufpendudtur,öc

ü

cumfune laneoligantur,illitis fcilicecouís quae älupls comefíla fuerit ; chg

H

melius iuuabunt & fortius, ngd filum fi non inueniatur , cum comgxa

ceruina hgantur [dem Galenus in uas argentum poluit, cuitis quantitas fi»

y

cutfabæ fuit, & in coxts fufpendxt, multumqg profuit. Floc autem dixitin li

5

bro de fith phcx rhedicina, In libro autetn eiusde medicorutm medicina aitz

Quia fiferpentis uxperæ collum fuffocati, cumfilo laneo fuffocati collo fu/

fpenderis , abfolüitür àfüffocatione fui, & multum ualet in apoüematlbus

faucium , Diofcorides ait: D'entes canini ex cane rabiofo cum hominem

t

momorderitin fruflis coríj lipati, & armo fufpenfl defendunt (ufpendem

P-—4

—

tem á morfibus canis rabiofi. Idem, In pullis hírundineis paruisin augmen

toluné, acceptis, &prxmogemtts fifuerint uentrefiíi , duo lapidesinue

mes,unum uníus coloris, & alteruth, díuerfi & compofiti Qmsfl ligaue»

ris in corio uituli antequam terramtetipeeririt, & collo fiue artnis fufpende^

ris,epilepticis ualerit;& aliquádo perfanant.Idem: Specles eftelg araneg, id

efl,fpilTe textg & candidze,quam fi armo fafpenderis; à quartanís defendit,

Quidam médici fufpenduntcollis radices herbae acetofe, propter fcrophw

— — -B D n N sCsCSS A C CM

las, & ualent. Alij fufpendunt radices amoglofïæ propter eafdeim, & diffol

-

üunt. Item; Hyofcyamum lace caballino folutut;uel tempentu & corio

ceruino 1mpofxtum,fufpenfum colló mulieris coclpere hon permlttit, duüi

collo inerít.Quuídam dicuntmulierém ranam accipienté, & os eíus aperien

tem,tergibifpuente,non cócipere uno anno. Alij oculi flrabonis cerui radí

&i famfuci ligantín horto,& irrigant curm urinarufi tauri uefpere ; Mane ag

temextracta radlx & hgata cüm eodéoculo in armo,libidinem augmentat,

Galen. Lagls coralhus multum ualet ad paffionem flomachi, fi fuper ftoma,

DD 4

chuni

MA— 0OKX PUA QO EM NTX

UE o

- CONST ENTINIGARRILCOANSE

$38

éhium fueritfufpenfus,uelín collo patientis; D'iofcorides:Semen crociaeré

ftisadícorpionum morfusualet,in manu tentut uel.collo fufpenfum.Simt

le ficitradix lauri. Idemn etiamireos agit. Alij dicupt quod radices afpara/

gll

ficci (aperdenteslipate, trahuntíinedolore. Itetm; Pedesleporis dextro

»

'armo li

o

cati non pertmittunt cahes latrare , Similíter iecar canis facit, nift

'cius'ge'nefis

(itcuius iecur fuerit . Indi dicunt flercuselephantinü cum mel/

»

Temixtum,&1

n uulua mulieris pofitutn nunquatn pertmittit Concipere, T'e/

Tlatur hoc: Quia arbori fufpenfum ,

fruébificarenonpermittit, Aaron d

& cofio ceruino lt

xít:Stercus elephantinum cum lacte caballirio tixtutns

catum,& ümbilico mulíeris fufpenfum concipere noh pertnittit. Quidam

medici dicunt, pedem teflitudinis dextram , podagrici dextroubare , ftni^

firo finiftrum fimiliter, Idem &in tnanibus; Itetn, radix peontaé öoiicj pue

ualetepilepticis . Similiter facit pyfechfum , Idem facitpilusex

r fufgenfa,

totó nfgn'-cam's. NNosaute

D

m hacex librisantiquorü excefpfitnüs,ut imens

D)

tua incátationi,adiurationt

jin collo fufpenfisynórefragetür atpplius. Qu

omniafiex libris antiquorum extraxetimus, & librum protédithüs; atj üo

lüntatem noflram exhibuimus. Flzec autem ego nontentaui, fed tiéc etani

neganda funt tmihi

,quiafinon uiderimus magnetem ferrum trahentéái,

non certificamus;neq; credimus. Similiter plumbumr

umpitadamantem,

quod ferrum non fa

cit, Item, Lapis qui nocatur flalearabice,nitrum uero

Pifcis autem quidam manu capiétis fenfum aue

latine,foconon incenditur.

ferc.Qua omn

iaífino

3 nobis uideátur;non credütur.fed tentata certificarv

tur,& forfan iti

dem fe habentdictaantiquoruin, Quorü enim adtio expro»

s: unde fic comprehendi non poteft. Rationibus

pri'e"tate eítnonrationibu

'enim tantum compre

hendütur,quefenfibus fübminiflrantur. Ali :

qa

ando ergo qugdam

fabflantie habent proprietatem ra

tioneincomprehéfibilem propter fuifubtlitatem;

&fenfibus nonfubtriiniflratam, propter al .

^^ ! gitudinem fui-rx;dagqam.vale.

ans epiüp!g- gïievfn&at:fjggtionee

L

! Confanii

h

s

[4

N

Y

$ CONSTANTINI

AFRICANI MED ICI,

DE MVLIE'

Q

RvM MORBIS LIBER,

i

E pafïïomïaüs mulierim,& mátricis,utile putaur utüobis

El/

Ícriberem ; Superuenientium enitn diuerfara & plurium

paffionü in matrice;alique periculofe & infanabiles fant.

Obquam rem turpitudinem proferendam cenfeo , quía

"

periculofum efl abícondere, . Dolor fymptbma ell fti,

lj

erueniensfforte fi non cíto occurratur uulnerà ín ipfafa

:cl't,öcq-uando/ad hy

pochondria fuperueniens fuerit,fuffocationem facit,&

Ü

adcor doloruenitfortiflimus , & uomica fequitur,aut faliua uelut acetü &

t1

osaqua aditmpletur,& tibiae frigide fiunt;caput & linoua formicitát, & uox

!

deficit, Sub matríce ponéda efllana in penna inuolüta;balfamo inducta,aut

oleo amaricino,aut alío quali.cäop« bene olentí, Naribus uero offer äfphaltü

Q

molle, Vomicá cum cornunigre capre protioea, auttibijs ceruinis;aut pen

j

nisin aceto intinctis, Offer etiam naribus flernutamétá,& foluto ore & lín

h

gua adloquendá, bibàt cafloreü cá uíno, & dieitü intin&tü in oleó naribus

L

offer.Lanauero fabpofita fit,donec fanetur quiafi abfluleris reuertitur paf

fio,Siautemin inguine infufa fuerit, in uefíca magnidolores fuerint,& for^

micatio tibiarum, & urina cócluditar diuifa nate. Huic offer myrtam bene

olentem, & omnia fuauiffimiodoris que inueneris , Ad matricem uéro,ap»

y

ones maleolentes fubfumigationes,ufcg dumreflituatür. Siuerodefece

li

tít,& ad periculum mortis deuenerit,ut peros potionem accipere rion pof^

fit;perfumieationes fuccurre, Rutam uiridem frica, & offer , Itém,Sulpbur

cum aceto,naribus oHer.ltem,A(phalcü ponein carbone,& nares fübfumí:

ga.ltem.Afphaltü,&'caüoreij,imponeCarboni'bus,öc fubfutniga.Potio ad

idem,Semen urticze tere,& dacum uino,aut melicrato mox iuuat.Item ln

erículo mortis,cafloreü cum uino bibat,aut cafloreum & anifum cum Oxy

melle.Sternutatio ad idem.Ellebort albi, & cafloreij fcrup.1.cotere &offer

naribus. Peffarium ad idem, Rutá cum melle bono tem pera;& illine os ma

!

tricis . Item, Lenticula infunde in uino,& pofttempera,& melle calefacto,

collioe & appone;mirificum efl.Item ad eas quibus tenuitas offocatione efl

facta,de effufione matricis. Piculam n mollilana inuolue,& pelfario impo»

ne, Item ad eas qug in pectine habent doloré, quafí uefpam mordenté,tere

|

apium, tempera cum calcitheos, & adipe anfering, & peffarioimpone.

Zf;

Cotingitfepe uiduisuel utreinibus, & quorum uiridiutius abfunt,iad

-fc;a,faliua,quafi aceto osplenum efl tibize frigent, & qug in matricis (uffoca;

Eone contingunt, patiuntur , Vnde prius &eadem cura adhibenda eft,

Eebn's acuta,elcuggio* uätris,g!gritig,dolor renum, flomachianatrophiía,

naufea

$22

CONSTANTINI!I

APFRICANI

naufea phlegmatíca,autquaftacetum,aut cholerica,urinze detentio,flri&io

uentris,fa.&idïixm,fïtis,afpera,lïngua,& nigra,quaftatramento tinda,dolo^

remceruicis,d inguinü,& tempora faliunt;oculi dolét, & extremidigiti &

ungule, &in naturafi ponitdigitü,fentit magnü calorem,& ficcitate, & flri

&um os matricis, Peffariü ad idem: Axungíaporcg uirginis cum melleadu

na, & poft balneüfübpone., Flocetiam ad omnépaflionématricis prodeft.

Item ad eas quae tumoréhabent,& urina non faciüt, Andragmis,drach. 4.

adipisanferini,drach. 4.mifce inlana, & fubpone. Ité ad eas que ante & re:

tropatiuntur etíam fn coxa,& per totü uentrem, neq, fureüt, neq; dormire

poffunt. Butyri,drach.5,medullg ceruinze,fcrup.5.tere & mifce, & utere.

Cergtirrhenice,medulle ceruing,an.fcrup.7.terebenthíne, adipis anferini,

atMcrup.s.opij,obolos 2,& oleo cyprino uterein peffarto. Facit& adiene

facrü,& febresfubtiles,& apoflemata, & caliginé,& pundioné,& ulcera, &

alia multa, Itéad pe&inis dolor&,& dorfi & uentris,& frontis, & qug díu fla

re nó poffunt, Adipem anferinum;,& tmirobolanücum uino & mellze tere,

&inlinteoappone,

Sihecpaffio perfeuerauerit,cholericze fient. V ultus

autéearü altas habet ienas,plus libidinofe funt,natura tumefcitplus intus,

quàm foris,palpebreoculorüpatent quando cocumbunt. Curabisauté fic:

Mulieris lac que mafculálactat,& oleü rofatü miíce,& calefac,& pone pet

farium inorematricis.Item, ealbanü & oleum rofatum fimul tere; & utere,

Item, Ouiaffiuitellá cum myrtg modico,X oleorofato mifce,& in pefTario

appone, Butyrum cumrofeo optimo aduna, & ín molli peffario appone.

Suffumiga fic:Ceram tirrhenicá;uel f(emen apüïappone carbonibus,fuper^

pofito inbuto, — Dolorcirca matricé Prurigo innatura,& uentre,humor

circa naturá,utputet (erheumaticam fa&am:;lreos radices , fuccü mali ora^

nati,mifce,& adhibe poflquá urinamfecerit, . D'olorin uentreeftutputet

fe fpina;uellignü haberein corpore, Aliquando effufio fanguinseft cüuri,

na;Vitemfyluatica,& alumenfciffum, & nitrütere, in ligno, & cat:.:plafma

impone.ÍItem,Succum folatri extrahe, 8 cum adipeanferino uterein peffa/

rio, Item,Rafanum tere, tempera cum imelle, & utere.Item, Adipem porci

num,ceram,myrrham,in mollilana fübpone.Item,Oui teftam,& fifeleon,

& oleum rofatum miíce,& impone.

Simatrixfrigida fuerit,dolet,& (an

guiné profert,& frigidus fudor fuperuenit, Cura, T erebenthinze,drach. 2.

mellis;adipis anferini,drach, 4.tmifce & utere.Tte, Adipé anferinü & arthez

mefiá cü oleorofato,ana,mifce & impone.Ite, Amygdales amaras,ctoleo

rofato mifce & impone, Dolor matricis, renum,unguinis; C eciditenim1n

ä

uentré, claufa doloré cocitat. Myrrháin uino nigro coctá;teperato bibat,

Item, Medullae ceruinze, drach.1, cerae, ouitaffi, uitellum unum tere, & mi,

Íce;hecomnia cum oleorofato,ad craffitudinem mellis,in peffario appone.

-N ares muccefa,oculi eori, & corpusper locacalidum , Cyminü,uuam

p2uam

TP

DE-MVLIERVM MOÓRRE LULDE,;

325

paífam,fal modicum, calciten commifce trítis ,& in peffarioappone, Item, -

Rubiradices coques,&bibatieiuna, : Simatrixclaufa fuerit;bdellium tere;

&téperacum uino,Sappone,&íuffumiga, — Cerze tirrhenice, drach.8;

medullz uituline,drach. 16. opii;croct;ana.drach.r. olei rofati; cyathü unu;

peífario impone, — Adhemorrhoidas in ore matrícis;Comato fpinatere

& fuperpone. Irem, Palau(tie folía;& mala citonía ficca tere &

fupgrfparge.'

Ht effufio matricis , alba & aquofa ,uel rubea & fgnguin&'a & niera ,(ine

dolore,& aliquádo cum dolore.Cura fic;Papauer cum uino nigro bibat&

teílam oui cum uino nicro, tere & appone. Item,. Fimum capretere, & ap:

ponecum olibano. Item, Acaciam tere,cum acetoacri & apponeinlana,

Vlceribus minutis matrix itpletur, extremaoculortm fanguinea funt;

febris affidua, &acuta.Cyperum & rutam,cum uino albo temperato, ieit

na bibat cotilam unatn, & non plus. Giranauuz ficcatere, & dacumuine;

aut folía uiridistmaluz,cumuinobibat. — Síueroex partu cotingat fangut

nis fluxus, caricas bafilicon incende, & tere ,& cum aceto inuolue,& impoe

nein peffario.Item,Lapatijfuccum per peffariuminijce. — Tefliculos taurí

folue in aqua,& ficca,& cü oleo liquefados,pannolinias, cum modico crov

co, & imponas. . Cineremuitistere,& in linteo impone.Vel caleitheoste/

re, & fimiliter appone. Potio ad idem:Radicis myrtg corticétere, & cum ui

nobibat. Símatrix ulceratafuerit, ex partu;oleifcrup. 4. & butyrü uetus

mifcefacpeffaríium,& fuperpone Myrtz drach.2.piperis grana 40. ftv

phifagrig,drach.s.dain uino pofl balneti,cito fubuenit. Item,Centaureà te

recum folíjs in aqua, & fac pilulas,& impone ori matricis.Item,Rutà & nv

gella,& myrtaana. cum uíno bibat,

Coroná fpinz,oallam omphacion

tere, G ungeragadias adipeanferino,uthgreat puluis,& fuperfparge, facit

ad condylomata,

Caflorei,drach.2.prperis 15. grana uini cochlearra $,

tere fímulcü puleoio,& bibar, tem, M ente ficcae, drach.s.myrtze fcrup.s.

piculam& ceram,ana, cum oleo ueterifolue, & in peffario ad conceptioné

item ín modü ciceris, matrici poft concubitüimmittas. — Vafafitilia duo

figna inareilla íntus hordeo pofito,ibifac eos urinare, &ponesinlocofri

gido,pofl feptem dies,& cuiushordeum non germinäuerit, eius efl culpa.

Aprum cum radice (ua,capitieius appone, tpfa ienorante,& fi prius no

minauerit mafculum,dum loquitur,mafculum, fifoeminam, foemmam p

riet, Item, Faceamflareuin&tis pedibus, & (ipedem dextrum prius moue:

ritad ambulandü, mafculü.Si finiftrü, foetminam habet. — Vuluamle 'orís

ficcamn tere,& ambo bibant,& cocant.

Simuliercollum calidum,& frret

dum doríum habuerit,concepl't. Sruerozequale aorpus fuerit,non cócepit.

Folia mali granati ficca tere,& fac peffarium quatuor dieitorum,& poft

þpurgationem diebus tribus, utnó tollatur,& poftdiem tertium tollatur, &

uuam paffam cum granulis fuis tere, & fac peffarium, ut praedidtum eft, &

quande

;ï

CONSTANTINI

AFRICANI

2

quando coagulatura Rxllauerlt,coonofcat uirum, Item, Alumen fciffum, &

oallam, &omphation cum uíno amineotere, & facprocliíma, Item, Cura

fucco pafhnacæ collige, & factrochifcos, in magmtudmem orobi,& appo»

natperunam horam antequam coéat, Betam cum oleo coque donecíol

uatur,& fictere,& cum cera folue,& catapla(ma 1mpone.Item.Portulacam

tere,cum oleoroüto,öcmlmteo impone. Item fpargulam impone, mul/

tum ualet, & ad omnem tumorem, — Caulemuiridem tere & cztaplafma

facxes,fuccum autem eius fpiffum illinies,[tem ad ulcera & cancrü ualet, Fo

lia hederg coquefortíter,& cataplaíma, & exapozematefomenta, & poft

uinocalido, FHleerbámelifiam tere, & emplafirum fac, & impone.Item,Se

men papaueris coque, & in aqua pluuialitere , & n linteo pone, tribus cie

bus.Item Excmerecataplafmatrlbusdlebus.

Faringorobi,unc.2.nitri,

fcrup 4.ptifang,unc.5.tere,& cum aqualauet,

Finis Conflantinilibride mulierum morbis,

$ CONSTANTINI

AFRIÍCANI MEDICI

DE EA MEDI

cinz parte quae dicitur Graecis yfrseyí« liber,

De tmatinalis opetatioftis diuifione.

Cap

L

EEE

E ——

Voniamquidem operatio medicingtribüs modis coflat,

z

A MN

dieta,pharmacia,atq; chirurgia : De dieta quidé & phar

E N

macía quomódo per eas infirtnitates curétur, fufficieter

ï

N

docuimus, cofequens eflutqualiter per chiruroíam eori

jer.

-6

xx/,

i

a

tudind curatiofiat profequamur , O portetergo chxrur;

giam obtinere uolentes huius operis peritos mlpxcere,&

operari: Laffuefcétes, etíam permanere audaces, Chirurgía uero aut fitin ue

nis,autincarne, autin offibus.In uenis quidem non puliantibus appellatur

phlebotomia . In uenis uero pulfatlbus,phlebotomiaaut fectio dicit.Quod

autem fitin carne,fcarificatio,autincifio,uel incefto nuncupatur. Inoffibus

aut difiunctorum coniunctio,autfra&orü folidatio nominatur, Nunct xtaq;

aphlebotomia quz ad fanandasinfirmitates cateris utilior efi incipiamus,

Defcientia phlebotomie.

Cap.

IT

Y CA

FO

Portet nos ergo neg paruulos neque decrepxtos phlebototna

t

w

2

5

E

3

re;nifi paffione fanguinea imminente, ut eflangina pleurefls,

B

EE 137

E

É

UMT

:-

&fimilia.HSc tamencum cofeníu parentü & amicorü , Ítem,

nec ancillam, nifi exdominorum lxcctla,qulfquxs phlebotomz

re prafumet, Negj;in tenebrofo idfaciédum eflloco.ltem chiruroici utan

turcollyrqs ocuhs competennbus,ö: bis in menfe,& femel in hebdomada,

leuhs

Y

DE CHIRVRGIA. LIBER.

$2$

u

, pnlulis aureis;& hierapicra,& fimilibusftomachumpurgantibus, Phiebo,

tomus quoque non fiteruginofus;non afper,non longus,non tenuis,uelro

V

Y

tundus,necbreuis fed mediocrís , Phlebotomator dilcat tadtu digitorü ue

nas,carnem,neruum agnofcere , Aliquando enim propter orofTitiem corz

poris,autuenarü (ubtilítat&;uifui non apparet, Brachiüauté fpatio quatuor

"

r

digitorumligetur,lrgaminenec multü etoffo, nec nimiu fübtilli , Si corpus

píngue fuerit,fortiter. Sí macilentum,mediocriter flrinpgatur.Etutuena ap

pareatmanu fricari;aut grauia fuftinere cogatur, Si uero uenafuerit occul^

l

ta pone digitüubruenam effearbitraueris,ac fanguinem attrahe,& fiuena

intumuerit,punge.Sin auténó intimuerit,minime, Item uena ligata fínon

"]

appareat,foluatur,& iterum ligetur;

$

rauibqs&g ad fuflinendum datis, appà

Ü

rens phlebotometur.Bafilicam uero nemo incidat, nifi ubi fit neruus prius

cognofcat, Pulíus quippe aliquando flatfüb uena. Si autem uena & neruus

coniun&i funt cum bafilicam phlebotomare neceffe fuerit, foramenlongü

leuiter pungendo fieri conuenit. Quiuero cephalicam incidit,lacertutn ca

ueat;& brachium non multum firingatur, nefortetumefcat , Quiauté me»

diam pungit uenam,neruo parcat,& brachium non multum relaxet;necni

mium flringat. Sienim multum flringatur puríor fanguis exit,& quandogi

caua tumoris & liuoris exiflit, folidatur plapatarde,fi brachium laxum fue

rit. Sifanguis in primo i&u nOexierit,bisautter ferire licebit.Si nenafit fube

tilisphlebotometurin longittidine.Siuero groffa;ín latitudinem, Si fub ue

f

nafit neraus,lonoa fíat incifio;ne rieruus percutiatur, Securus ením eftfi in

,

longitudinem incidatur,Eo nang per latitudinem incifo, fpafmus generat.

'1

'Finem quogjbrachijin longitudinem phlebotomarioportet,uenamQ polli,

«is quia fub ea eft nimis,fimiliter , Venas quog frontis,amborum quog; &

[

qua poftauriculas funt uenas linguse & fauciüi,cum quís phlebotomareuo

lueritiinfirmi gulam ita ut non*fuiïocetur,lige: molli»lx'gamin'e-,lo',ciü"m*ä;ueo

n&utipía appareat, manufricet. Frontis autéuenis quarendis & feriendis

r

magna eftdiligentia adhibenda, ne os percutías,fity caufa cephaleze, Tem

porü ueng fimiliter phlebotomádze funt;ne lacertiaut chordae uulnerétur,

H

undedura bemicranea uifusdy debilitatio procreatür.Silacertus,uel neruus

L

quifant füb uena lingue incifusfuerit, grauitaslin

[e)

oua: inde fequitur , Sí atv

emlacertus oculum mouésin phlebotomatione uenze qus füb angulo efl

oculi incifus fuerit, flrabonem facit. Sineruü faucium uel lacertutm collutm

mouentem;phlebotomandolgdas;fpafmi,ueltortionis colli fiet'caufa.Si ue

y

rooportuerit uenas quaefub genibus funt phlebotomari,crus fortilipamie

ne flringatur,& ere&o pedeinfirmi,qui (apinus elt collocandus inlongitu/

dinem incidantur, Saphenamautem qug fuper calcaneum exiflit,fi phlebo/

!

tomareneceffefit, tibia quatuor digitorü fpatio füpercauillam fortiterlige/

r

gur,öc infix'rmo*rpöneüte pedem fupgr lapidé,aut aliud folidum,ue; fu

perfi

:

tnun

CONSTANTINI

ATFREICANI

346

Ifchiatica uena qu& füb

mum locá,utuena appareat;inde phlebotometur.

f

cauilla exteriori cum phlebotomada fuerit,coxam totam & tibiam uígjad

fpati

um quatuor digitorum 3 cauilla fortiter ligare conuenit; fïcc'ï; pede !l'ga

!

to, & firmi (latuto, & alio eleuato,

uenat aperi. Sangw's enitn Inde exiens

quia phlegimatícus efln

eceffario frigidus eft , Phlebotomato itag homine

tibia paulatim coxamq; u

i ad fummüoportet diffoluere . Venae quae funt

in pe&tine pedis fimiliter tibía flridta füper cauillà in longitudine ficut caete

rzomnestibiarum uenze phlebotomo aperiantur , Nerurenim & chordae

Iï:

fpafmum generant,fi perlatitudinem uulnerantur,His autem uenis incifis,

fiprz groffitudine fua fanguisn

on exeat,uulnus oleo inungatur,deindg in

aqua calida pes ponatur . Quiautem uenarü inanitione egent , ínteflini ex

purgenturrepletione, priufquam phlebotomentur. Si enim plenutm fuerit

^

;

intellinum,malus chymus qui efl cauía diueríorum morborum non extra»

fubpofitorio, aut clyfteni. Febricitane

u uU a EE . r

hitur. Purget igitur cü neceffe fuerit,

ebo»

tesuero quorü febres interpolate funt,in die accefTionis no couenit phl

tomari, Quibus autem febris eflcótinua,hos fummo mane dum calor quie

tus efl,& uirtusintegra,phlebotomari couenit.Sic & calidas naturas habem

tes,eadé hora phlebotomentur & aefliuo tépore, Frigidas habetes naturae

ritin meridie.Infirmo quog; phlebotomato,firapus autelect,

cühyems fue

confortatiuü

eftdandá.Quiautem flomachüdebilem habent,& epar defe»

IURT IEETNCRNSDL. rur MS ECRMEDEUAE R

étum,aut quibus frigiditas domina£, aut quibus corpus efl nimis porofumn,

fiue illis quibuscorpora liuida, aut candida funt,minime phlebotomentur,

niíi (it morbus periculofus,ut eft angina,pleurefis, peripneumonia, & qufg

busfimilia cotingant,& tunc caute phlebotomentur,nec quantü anguinis

expeditin una phlebotomia,fed pluribus extrah atur.Infirmmiautem fiuirtus

fic fortis,fanguis extrahatur donec mutetur, aut donec infirmus pateter ad

defe&ionem ducatur. Quíautem affuete phlebotomati deficiat prius c.ibo*

cófortentur, fic fanguis fübtrahatur. M utationé fanguinis quammaxime

in his qui calidumin uifceribus habent apoflema,ut eft pleurefis,peripnem

mouia,& fimilia conuenitexpectare,fi tempus uernum,ætasä;iuuemüis,öc

uirtusfitualida,autfit derubore in nigredinem,aut econuerfo, autde turbi

ditate in claritatéuel ecóuerfo.Si uero uirtus defedta fit, gtasy decrepita,uel

puerilis,.tempus quogj calidiffimum,uel frigidiflimum, ratione con fiderata

paulatim,aut fzpe minuatur fanguis , Rurfus quog; quía 70o.annorühomo

pinguis,& corpulentus, leut quog iuuene fortjor inuenitur, uirtus uel ?näf;

sinutrog; confïd;rentur.

moüta

iunamine.

Cap. ^ r

-

De uenis pblebotomandis 7 numero earum €7

f

Engphlebotomandg,ut maiorü co

nflat inuefligatum folertia,5,

—

numerantur.Suntenim in brachijs12. Quarum duo cephalicze,

umfunes nun

z dqæ mediz;2, bafilicze,2.titillicg,2. quocy brachior

CuPanmrq

Dk CHIRVRGIA LIBER.

527

b

eàpantur.Inter tnédicos & auriculares dioitos bing collocátur.In capite ue^

d

ro & collo 15, difli'n'guntur, harumbinz intemporibus,binze poflaureslo,

]

l$

càntar:In oculorü augulis bing,in faucibus dug,in craneo una;in frote una,

$

in püppi cagitis una, ub mento una, fub linpua una, definatur . [n partibus

erefluipertinentibus 8.inueniütur. Suntenim fub genibus dug,fuper calca

t

neos dug,quefapheng uocátur.Sub cautllis exterioribus,dug qug ifchiaticae

uocátur.[n cratibus quoq pedutn dug notátur; Cephalice auté iuuant ggri/

tadinein fub furculis exiflentem,& fluxum narium. Mediang uero omnem

!

doloremà furculis ufq;adhypochondria extirpát. Dafilice iuuant dolorem

n

gibbi epatis & fplenis, fluxum6 fanguinisfiflüt, Attrahunt enim humores

ab inferioribusad fuperiora. Titillice aut quz inferiores furt,autumant effe

t

robabiliores. Nanq; dolores pe&oris',pulmonfs , &diaphragmatisanheli,

tum & óplozvoisic curant. Frontis uero uenadolori maxime pupp;'s fubue^

nit. VndeHippocrates in amphorif, Dolorä,quuft,puppis capitis,cepha

leam,ophthalmiam,diuwmaä; hemicraneam, fiuein unafiue in utrag; par

9

te fit,phlebotomía frontis foluit. Vena cranei,& quz funt pofl auriculas,ua

lentpuflulis,& (cabiei capitis,gipneretamen prohibent. Qu autem in atv

$

gulis oculorü funt, ophthalmi,diuturnam fcabiem , & lippitudinem fanát.

Sub mento autem uena phlebotomata,dolorem oculorum,paftulas quogi,

& pruritü in naribus,impetiginé in facie, incefionem in maxillis extinguit,

E

Venelingug ex utraq; parte,angine fübueniunt. V ena puppis mítigat dolo

)

rem,& fluporé,& antiquá cephalea.De uenis fub genibus exiflétibus in re^

|

num apoftematibus,ueficz ,& femorum;,uulug,coxarum,tibiarum dolote,

menílruorum ablatione conuenit phlebotomari , Saphenze fimiliter men,

flruz ablationem, matricis ap'offemata,öc eius pu(tulas, tefliculorum qbocg

& tibiarum & coxarum dolorem,euant.Iíchiatice autem ifchiaticis fübue^

niunt, Similitet &qua funt ín cratibus pedum. Sciendum eflautem quia fr

ä

materia in interioribus corporis fit;phlebetomia:Siin medio,fanguifqgg:Si

inexterioribus, fcarificatio tnagis, conuenit, Phiebotomia enitn fortior eft

fanguifugis:Saguifuge fortiores (carificatione, Venarü ieitur nó pulantiü

utilitas di&a (ufficiat. Pulíantii uero phlebotomia ubicüq; rubicüdiflimus,

& fabtiliffimus faneuis füperabundauerit, ualet, ficut dixit Hiippoer. Quis

nificum magna cautela,& neceffitate compulf: incidere nondebemus,

De ittcfione arteriarum.

Cap

H

WY v

[

d

ATE

Liquando errant chirurgi in bafilicze phlebotomía, aperfenteä*'

)

d

£

12

arteriam , quz certificatur ex fanguiffe puriffimo ; & rubicun

3

;

s

2

diffimo,cum faltuinceffanter exeunte. Oportet ergo fiffa cute

:

)

——

N

2

f

5 corporis,fic abflrahi;utarteriía ex utraque parte incifionis liga/

ta, mediü abícidatur, & medicina folidatiua, ficut al

oé, farcocollis, fanguis

'EE a

draconis

-

E RAUR

$528

CONSTANTIN!' AFRICANI

ia

draconis,thus,& fimilia ponantur,fed tamen nifi flipticis,uel incéfiuis príus

j

:fdhibitis,non poterit reflringi,-

Decuratiotie ápostematis quod empyema dicitur.

Cap

v.

E

,g.:

St quaedá apoflema, quod empyerma dicitur, cuius caüfarh, &

äi

|

fignificationé, cü de paffionibus locuti famus explanauimus,

s

Diximus enim quod empyema,aut defluxu arterie, fiue uulne

n

re, autderuptura fuerit. Quod fiin titillicaäuel in faucibus ,uel.

in collo (it,alijsj locis,ubicügy pulfus magnus habetur cotingit,oportet di,

2

mitti, ne fubita fanguinis effufione infirmus periclitetur , Siuéro paruus &

fubcilis fuerit pulfus,cute perlongü fifTa,& toto fanguine ablato, arteria,üt

fapradiximus,ex utrag parteforti filo ligetur, mediumg profjcíat, & pan».

nouinoinfufo,prius ibi miffo,& ablato,folidatiua ponantur.Q'uod G,rup;u'

raarterig contigeritprius filo cum acu fübmiffo ex utrag; parte apoftema,

i

tis,artería flringatur.Pofl apoftemate fiffo (anguis extrahatur, mediüty ar^

terig prohibeatur, & folidatiuis ut fuprà diximus cóftringatur, páno tamen

oleo,& uino infufo,unius horg fpatio ibidimiffo, & ablato.

; Capa VI.

- Deincifione arteriarum po[E auriculas existentium.

p

-

l

g

n

n

*

z

Noifionem arteríarü poft auriculas exiflétium capitis* Ícabiém,

*

2

Xw

Buj OPt

halmiam diuturnam,hemicraneam quog; & fluporem,du

,!w

A

U:

ximus curare, D'ebét ergo prius pilosradere,deinde arteriain

x

E uenta,& fpatio trium digitorum fignata ex utrag parte ufg;ad

os incidere, Medium autem fiffa cute proijciatur,& arterig capita coquant.

Pannus etíam qui offi coniungitur, abftrahatur; ne fiforte remanferit? fpab

mus gcneretur;po["t folidatiua medicina ponatur.

De incifione 4rtkriarum Quæ[ïtnt in temporiþ;::. Cép. VII.

*13' Ht

Mntutn arterrarü, maxime'q; in temporibus manétiutn, timen

&

N

Ym

i

da efl incifto, qü'g tamen fialia medicina no fübueniat,ingruen

ia

te neceffitatenó eflrefutanda, Curat enim hemicraneam ,opht

ONSUASED/h

tbalmram, calidü & acutum catarrhum Àeapite defcendétem;

& apoflematain lacertis temporü nafcentia.Fit autem fic: T époribus prius

ralistamdiu cum aqua calidalocus fomentetur, manibusqyfricetur, donec

arteria appareat. Tunc alio cutem lauateeat findas,qua ex utragjparte in^

uerfa,remanentem arteriam à carne fepara, & ft fubtilis (ittrium digitorum

méfura abfcindas,& folidatiua apponas . Si uero eroffa fuerit,illam findas,

& quantum fanguinis (aicitabílrahas m'umäl;' digitorum fpatio , ligatæ ex

utraq parte uulneris incide,mediumq; proiicias, Tuncponeibi puluerem,,

qui conficitur ex arfenico ,& croco,uel medicinam ex farcocolla;aloé & fan

uel

;gufne c;llr;coxïfs, co m pofitam, Et poü emplaftrum folidatiuum»gogäsur,

oc

D E CHIRVRGIA LIBER.

$22

lii

hocmedícamen, Ad fangumlsHuxum uenarummclfamm probatum: Re,

cipe thuris unc.2.aloés,unc,i.horum puluerem oui albumine diflempera

to confice;pilosdj leporis xunge,mcxlïsqg arterisimpone; & quoufgfponte

tadat,lbl dxmxtce.

d

Uj,

De fcmjicdtzomöus.

Cap. Vil

nle

punepc

us

erurou quefit in cárne,utincifio,uel incenfío, & fimilia. Au£

i

s

membris omnibus communis, aut aliquibus efl propria.Com

d

d

|

munis,utfcarificare, tela extrahere. Proprla uero,utoculiun^

xl

Jit

gulam radere fuperHuam cárnem narium mcldere,ö( aliaque

longum eftenarrare . Nuncigitur fcarificatione incipiamus, Scarificatio

n

nanq; alia fitcum incifionefola, alia cum mc:fxone&uentofa, alia cum uen,

Ul

"

tofa incifione & igne, Queuero incifione fola fit,pueris aliquando fieri con

uenit fangumoletam pamonem habentlbus »ftcut ph!ebotomla iuuenibus.

M

Ventofa quog (teorü paffto fít in capms parubus,ut in oculis,& fimilibus,

a

puppi capitis apponatur,cutisqy capitis folummodo incidatur , Siautem de

profundltate membrorü corporxs malum fan guine trahere oportuernt, ma

ena fxuntmcx(xones. Sicenimno 5folum foluxtur fangws,uerum etiam tmali

l

extiahuntur humores.Qui uero mültum fanguxs extrahefe necefe habet,

li

rofunde fcarificetur, (le.lscB (ariguís à quo trahendus eft firaiíitef incida,

M

tut . Scarificátio fiquide quia per diuerfa corpotisl. loca fit, umufcuxufq;pro;

d

priumi iugameri dare conuedit, Prorai 1eitür cápitis qug eutn aentofgi impo/

A

fitione üntus palmx méfura ïongæ à pgio fcarlfxcetur, leprae àalet incipieti,

angmg,ac totius grauedxm corporxs,mmxoq; caloticapitis,& faneuinolen^

j

t uertigini, fcotomuæ quoqjacrénum dolon &te(hculorum pu[luhs.Loæ

cus autem.ifle qu*a mágno pulíuri üicinus eflcaute fcarificetur. Pulfus enim

(1 mcxfus fuerit, aut mceH'anter fanguxs ei"fundxtur .dutinéo ceffante thentis

audntus,uxfusq; nocumentü fubi'equetur.Quæ aütin fummo capitis fitícari

ficatio,f:cieiliuorerii, & fenfuü mrfyatxonem cïanfzcat,oculorum infirmità

u

tes,puüulas öc fcabxem & excorxatxonem fanat, Huporem,audlws grauita/

tem,pruntu auritim, Jfcetore narw, 'oris

"L

q;öccapms doloréextirpat, Alíaue

j

fo quatuor dxgxtorum fpatxo faper fpondylesinpuppi capltlsfa&a,ophthal

mías puerora duriumd; dolentid ipuflulas, palpebraru quog; graüitatem d&

|/

fcablem öcxmpeugme mundaf. Ah rur(usmcolk lateribus fcárificátio fit,

demm &lingue dolori ualens,ac gmgluaru tumorl,& ocüloral lippitudini,

an

Ü

ä tamen affidue fiat &tremore grguit.Qüi aüte FuB thento fc

P»3-

ficatur,à pu

flulis & uulneribus oris,déuaule liberab

1tur apo

Ifemanbus Sütmitas quog

,

fp«ndlhu fcanf«czta me.anchohcæ pafT oní prode&, & anxietate fpmcus &

cardiacis ex calore panenabus Scarxfïcatxo quodgj, quá fub fpatulisfit , na/

fchecà Arabicis appellata, manu fub cubxtu pofita; brachxoq; circulatus ex^

[ 4

EE

?

£enfio;

f

550

CONSTANTINI À FRICANI

tenfo,ubi fferi debeät:d'efignätur.ïdo'cus enim fcarificationis fummitate ma

nus attingitur. Valetítagy que füb finiftra fit fpatula,mortiferam bibentipo

tionem,tumoridg & apoftemati fplenis.C)üig autem fub dextra,calori & apo

flemati epatis.Eft & alia que fitíub femoribus,h ;morrhoidibus,fiuxui fan^

euinis, tenafmo,auttumoriani, doloriqgy ualens; & apoflemati, profluuiog;

fanguinis mulierisfubueniens, & narium, & fanguineze egeflioni,uelinune

ctioni,calorireni,uring ardori,uulneribus,pruritui, & fcabiei,quae funtin/

teranum, &tefliculos proficiens,actefliculorü ex putrefactione fanguinis

facto apoflemati, Hacauté fcarificatio nocetcoitu,coitum(Qaufert,ac dor

fum deficere facit, pmguedmemquoq; &craffitudinem renuim confumit.

Aliauero uniuspalmi menfura fuper cauillam ub eenibus quatuor digito»

rum fpatioin tibla fida;melancholicis, falzeGy cogitationi;métis corruptio

ni,fmpet!'gfni,Pruritþi Ícabiei;utfus obfcuritati,uertioint, CP??.CPI'.C'-S quog

& iíchiaticis,utllis exiftit , Sed oportet utinfirmus balneet prius, ut fanguis

extenuetur,tibía calida fíat;tantisty (carificationibusuétofatn tredecies ap/

ponatur. Quaeautem inter mamillas mulíerum fit fcarificatio;ad fanguinis'

fluxum tantum proficit, Alia quogiin coxis fadta,coxarum & tefliculorum.

ualet pruritui,ac menftrug ablationí, Oportet!y locum iflum multum fcari

ficari,& exuccari,pedibus uindtis,fedétibus quibus hoc infummo coxa fit,

Alia, in interiorem partem geniculorum, in fnmmitate uicini offis concate^

nationf'fa&ägltumqfi/öz apo | emfa;z&gäicmogq'm dalet;,gþrum;'l; ardo'riv; ac

orauitati,necnon articulorum dolori, Alia, incratibus manuum fit,earum

fiffurze multá ualens,& cabiei puflule ac pruritui. Scarificatio fuper anum

fadia, eiusdolorem, &ardorem extiþg*gig,'hgrþöffhoidaä,mgtricis ad inte;

P

ftinum defcendentes ocadit,

VAII

$

) pqühe'ma,dïmäïg&Coxärun&, & natium miv

liebrium magnit;udingmfrfegþi*im it,meéftrua prqüdcat,do.rföäg;&gfemofeyd;ö-);

lentibus fübuenit, Que uero inter duas cauillas fcarificationes fiunt, offen/

fioni pedutr ualent; & fiffars calcanet,& eiusardori,matricisg infufionr,&

eius ardort,& menftruis tardantibus.Siniflri autem cubiti fcarificatio, dolo

rem '(Ele'hifs mltlgaï,öc' qvu;art;inasïfebres,'öc" a'Bu.tydäntiäþi cholere n;grgm 1

xjui:,c?mgm,'uelj.gginquigïnfaidiach

A

misían

guinis extradlis, Oporterauté

ut ia omi fanguinis extractione, & infirmi urrtus, & fanguinis corruptio

cofideretur.Sanguine enim minüto plu

uam oportet, flomachus,& epar.

infrigidantur, cutis corporis citrinafi

; cor deficit,hydrops generatur, co

tastydebilitatur,epileplia & morpheaalba có accidit,urfastg turbacar. Pup

pitamen capitis maior uentofaimponenda eft, quàm qua'in collilateribus

mittitur, Crurium autem uentofa mediocris fit.Scarificatio quog ficut phle

botomia & c&terx inanítiones plus in uere,&in autünofieri debent,quàm

in czeterisanni tem poribus , Cauere n-anqu,e :;onq;ni:nimif -calidum?;?c ni

mis frigiflum tempus«

Deutilitate

-

[4

ia* vl I/'R. VR GIA L'IBER.

2

$i

4

Cdp. 3 Ix-

De utilitate uagantis uentofe.

U

$2

N*

0

$*

Vantg ütilitatis fit, quibus'cïlocis uagas uétofa apponi debeat,

ä',:g

l/

&j dicerénofuperfedimus, Licet enim infru&uofa uideatur,ea ta

meriad materize motionem deloco ad locum , utinlapide re

num,uel ad extra&ione, ut ab interioriad exteriora, fiue etíam

l,

a (ïn"'gumis

attrà&tíonéad infrígidata loca;u«lad membra uoluntario mo;

fítamen (intfenfibilia, necnon ad uentofitatis ciiiïolutionäapl'w

l$

tu carentia,

baüuitnus . S ergo maiius uoluntarío motu carea t,uentofa primum in cubi/

[/

toper tres dies poneda eftiuxta manü.Similiter in pedibu

s,uel n alijs mem

o

bris uolüntarium tnotum non habentibus;femel in meni& faciemus. Quod

y

fi lüxus nariurb alicui (uperuenetit, uétofam fuper fplenem ponimus , ftex

fiiflra nare luxerit , Siex dextra, fuperepar pofitaattrahendoà fuperiori/

busadinferiora fanguinem fiflet. In mulieribus quog;fluxuim patientibus

$

uentofa fub mammillis pofita;idem operatur. Coflam etiam in£erius plica

)

tari&aurium fiftularü putredinem fugggrido'-e:gtrahit; Fiftulas quoque n

carnofis locis exiftentes, licet matetia fitinclufa; uentofa tamen , & clyflere

þ'üï'gäat,& curátiSciendum efl autem nullam uétofz fpeciem ante corporis

mundificationem ualere,Nam fiín corporenondum mundificato uentofa

utimur , materiam ad debilialoc

a 3?;"*?5949'?*?9 1mm0dtcum nocumene

B eretibumuss.

^

, De utilitatc uettofe ;qm iän?.

cdpo x.

WUR VE

'—-.

ä

|

*5 ViItarum ualitudinum uentofam nocuam effe dixitm us Reflat

xïk

utillarum qux cum igne apponuntur, doc&rinà & oportunita/

AT

tem fübiungamus. Ergo fi uentofa aquainfufa,cutm fluppa ac

o

cenfa;aliquibuslocis apponatur,materiam de membrorü pro/

'ïtatee

xtrahit , Cauendum tamen ne materiàin alíjs locís coadunatam

3llucattrahimus. Quare quoque fciencllum efl quodienis quantítatem attra

ï'

étio ggul'peret.Si enim magnusfuerit ienis,magna fit attractio . Siparuus,

ru4. Fizc auté fuper umbilicü fi ponatur, uentrís cortionetn,colicama

; z'fïi'onem"eicgifoffa uétofitatefacta extirpat, luxum mulierum fiftit, uuluze

uentofitatedilcutit, menflrualis fanguinis groffitiem attenuat;defectionem

* ex fluxu fanguinis fa&am corrigit, uuluz frigiditati fübuenit, putredinem

- &uulnerauuluae mundificat. Superpofita ftomacho groffatn eius uentofi,

tatem defrigorefadtam, ac deutfcofis humoribus pureat . Opor;

tet tamen fecundum membrorum quantitatem eas appo

,(m' , Sicutenim diuerfemembrorum habitudi

nes, ficetiam uentofarum uaria for»

ma negefïan'gk funt,

EE 4 Decura

532

CONSTANTINI

AFRICANI

C XI

Decura apoftematum incarnofis locis exifbentium,

.

:

"

! Poflematain carnofis locis exiftétia, ufcy ad plená maturitaté,

|

! maturatiuis & mollitiuis curentur, Poftíimollia funtincidan»

.

x

-58&

Al

E

tur . Quxcungeenítm calium ante maturationem incidétur;ad

*

d

d

5curan

dum elongantur,& ad (anapdü plapa moratur. Aliquan

o indurat

io & concauitas incifionis,& in diuturnitatem tendit.In concate

j

natione uero membrorum ,autín proxima

loca ligamentis, ut íunt iufculi,

uelnerui,fifuperuenistapoftemata,

nó expeétaturincifio donec maturen£,

(culosuel neruos putrefiat.

Sicergo facies: A fano

ne materíaibi manés,mu

locou(g ad anücutem findes,& quicqui

d puris, & putridse carnisinuene/

Ineris müdi

ris,abíjcies : cöcapitate'mfi;uu

ficati páno neteri & fübtili prima

etia batnbacino butyroinfufo imple

die: fecundo,oleo rofato infufo:tertio,

bitur, quoufgj uulnus müdetur . Magnorüueto apoflematü rmaterià ne in/

firmüsdeficiat,femel extrahere caueas, n quibus omnibus nirtutet infirz

ini necéffe eftcuftodias . [n titillis autem inguinibus apoftema per latitudi/

nem findes . Sitamen fuperlacertum, aut neruum euenerit,non ipfum, fed

ex utraq parte cutem incide. Poft fupradicta pone;deindeun

guenta,öc ent

?lllajthaiad þ;nc curamcom pofi;a uelinuenta,

XIT.

Deembrocis «d plagam e [nguinemveftringendum. — Cap.

z

1

NTX

RURT A

Mbrocacontra omne uulnus adreftringedum fanpuinetn, &

inflationem auferédam : Rec,

addolorem mitigandum,& ad

O

u*

cepdll

as,& cyminü,& micam panis,& (al, & piftafimul,& co

E i T

uecu

m oleo,&axungia pauca,& fuperpone plaga.fuper ad^

fün'&o panno, uel(tuppa. $

iautemrecentem fanguinem emilerit, pertres

die mutetur,iane & fero cum unguen

dies non mutetur.Sin autéinaltero

tófüfco,fi fueritin capite.Si

i

ueroinalijs mébriscum pultibus, Alia embro,

'cazkec;rutz;arthemifi.

V,abfinthi)',faliug',cepullg,falis',cyminf,gqualc pon

& bullias, & calida fuperponas, &i plaga fueritin

duscum axügia cóteras;

' rcfun*do,prius*fmponattir[ardä-cü fale,

& émbrocadefuper.Alia ad idem

'embroca: Tollepannü &

cóbure,& commlfce eum 'oleq,— & uirio,& othnia

ixm ul calefacta,fuperponas.

|

.De'confiri&orijäsad fracturas bfs'iu)n& »ie&:iforurii. 'fap*.« x'nt.-

—

T

Onftridtorium ad fra&uras offium, brachiorü,uel femorüm:

-

g

$

:

i»;v

Kec.maftichais,olibani,aloés,ana.drach.fingulas, colophonie,

(f.

a

| drach.2.boli.drach.s. omniain puluerem re

dadia, téperentur

AU

IS,

stf

d

ufqad fpiffitudiné um albumine oui, adiunéta farina filigin

uel fruméti, Ad idem:Exfucca porros,

& tépera fuccü cü farinaffiliginis, &

gi nis, & al

bumine

[ugerpone,öd idem;Cómifce bolü,& *col'ophoniä cü farina fili

DE CHEIRVRGIA LIBER.

555

bumine oui. Vbicung pofueris,prius emundalocuim cum aqua ealida.Poft

quam pofuens fortiter cum lino,dimitte: per 9.dies. Vnguentum adífanan

dos gambas & omnes plagas. Recipe cerufe,unc.s. llthargyrl floris plum»

bi ohbam,mafhchls,ana drach.r, acetum,& olei quantü fufficit, Adiunge

etiam ft uis, argentl uiut, unc,r.tere in mortarlo, & utere quando opus elt.

Cóbureantiquas Huppas nauium, & cinerem ponein capmbus eorutns

Pultes,fiue intractus ad omnes plagas recentes,praeter plagas capms Rec,

uinum & farínam tritici, & mel,& oleum, & axungxam porcma,omma mi

Íceantur, plus tamen uini, & farinze addatur,fi hyems fuerit,addatur etiam

arthemefia,(aliua,ruta, abfinthidpi iftétur, & lento lgmcoquatun,& femper

calida fupponant, Si uero xílas fuerit;partetaria, & quinqueneruia. Ifle ex^

dcm pultes ualent ad apoüemata tmaturáda, adiuncto lini [emín

e,&brancá

Srada Co

urfi ina, & maluauifco, & frondibus uiolze, It& ad apofleinata mat

quantur in aqua frondes brancgur(mg,& maïuguxfcz hyofcyami,lapatiole,

uolubilis, uiolafutn hlq,mde piftentur cd axüngta;in aqualaua, fa&ü refer

üà, Ad fitulas, & cancros occidendos, FHos eris tritus cutm radice, üel her-

moda&yhs fupponatur . Ad omnes cocturasuitellum oüi cürh oleo tempe

rentur, & fuperponatur cum fuübcili Ruppa,öc fiin profundo fuerit cum lict

mo. Siin füaitrio,cum plaoella poüawr. Adrefri gerádas coduras quae fari

uinem fundurit, Accipealbumen oüi, & moue, ö( cum fluppa delino;po:

ne defuper. Fomentum ad omnes frácturas offíum, Coquatür malua,& ab/

finthiu,& poteft branca uríina,& inde cum tepidü fuerit, foméra omnes

fra&uras;& hoc in eflate.In hyeme,ex arthemefia,(aliua; & ruta fiat fomeri

tatio, Cum uenerts ad brachium flatim fra&tá,uel quodlibetos;nifi caro rt

ptafuerit;coque mel, & fal,& füperpone fradurze cum fluppa. Ad uulnera

lauanda.Coque radices apij.& petrofelxm cum uino,laua uulnera.

Detrodis & gldndulzs.

Cap.

XIIII.

E

—

—

ET nodxöcglandulæ extrahantur , cutis fimdatur, & non foïum

nodus, fed etiam facculus totus, radicitus extirpetur integer,Si

enim ahquld remáferit, fit caufa alterius nodi , D'uros tame pri^

us maturatiuis mollias;p oftextrahas,& cures,ut fupradiximus,

De fcropbulls.

Cap.

Xy.

um eispAMM um

$ Crophuhs quibusalia máteria non proficit, chirurgia fit nece[Ta;

2

i

S

l ri2. Cutis ergo per longltudmem ufq; ad Ícrophulas incidatur,8£

cumomnimateria fibi adherente nítro extrahatur , Caue tamen

meartería, pulíus aut neruus in huiufmodí chirurgia ledátur.Quod fifit,eis

-exutrag parte ligatis;quod uulneratü eflrumpatur , Cum autem ferophw

laab Rra&g fueng,ne qu:d exéa remaneat.dxlxgenter inquirac, Siquidenirn

1

semanferit,

*

E PUL EVIE UA TEERRODM TE

A'FRICANI

54

CONSTANTINI

À

remanferit,renafcetur. Loco auté perfe&te mundato,cutis confuatur,;ac de/

faper puluis citrinus imponatur.D'einde utcgterauulnera procuretur.

Cdp *

xv!.þ l

TET

Deitcifione catcri.

EX

MU

Ancrum inalijslocis durü effe diximus apoftema, eiusïy Cau^

| fas, & curationes expofuimus.In hacautem eritudine, Íicete

j

raparum proficiant medicamina,dicendá eftquomodo fubue

:

R

niatur chirurgia . Cancerergo aliquádo inomnibus membris

fit;precipuetamen in uulua mulieris & in mammillisnaícitur.Quod in uul

ua fitper chirurgíam non fanatur. Siuero in mamrrillis,alíjsqy corporis lo

cis nafcatur, arteriam uel neruos uicínos non habentibus totum tumorem

incide, & cum raforio quicquid lefum efl concaua.Sanguis auté fpiffus,&

melancliolicus ut effluat,exprime uenas.Poflea unguétis, & alijs fimiliþuä

7

uulnus illud fanare flude,

cdp LJ

X VII.

Deuerrucis & porris €x formica.

IT TA w.; E

Erruce & porri & formica,hgc omnia radicituseuellantur, Lo

N

d

cumeorum ferro calido fortiter coque. Verruca fifortiter filo

V

'äï

Qx

.

flrinpatur,aliquando caditfi diu flriéturam patiatur. Formicae

E

& parue funt puftulze, in exteriori cute nafcentes, Quas cum alia

non profunt medicamina, ut comprehendi valeant, prius circufodimus, &

oflea cü ferreis forcipibus ad hoc fadtis,illas extrahimus,D'eindeunguen

tis & oleo plagam fanamus.

Deuulnerum curationibus que morantur f[anari. —

Cap.

XVIII.

X TU

Vinerü que multü fanaridifferüt, locum eorü cum parte etiam

fane carnis,ut cancrorü,abícidasrafoq; & müdificatoloco uf.

ad defectionem fanguis educatur. Hoctamen fíat,(i fortis fue^

rit infirmus, BonoQgcibo & uino fortiac odorifero cofortetur

.Vulnusuero ut cetera uulnera curetur,

medicina

E -

Deextradtione teli.

Cdp .

x[x.

b l

D I EEE

x

Elum in exteríore corporisparte heres,filignü habet, per illud

extrahatur.Siuero no,forcipibus ferreisin uulnere miffispran

1—/"

fum educatur, &i uulnus fit flriétum dilatetur , Si uero cohae/

uT I ,

reatoífi,comtmoueatur, & commotione laxatut, euellatur, &

educatur , Si autem comoueri nequeat, caro ufqg adosincidatur, & os circa

uteuellipoffitcorrodatur,Quod (ibarbatum fit,fum ma cautela difcooper/

tum extrahi conuenit, Item telum carens ligno, fiin profundo lateat, & fo»

ramen per quod intrauitno pateat,fauciatur, ficuterat cum illud excepitlo/

cetur, & digito exploratum fiffa carne trahatur . Si autem fenferit illud ad

|

oppofita membra tranfiffe , ex ea parte extrahatur foramine fa&o. Te/

manfit.

lum tractum firnon fit integrum , neceffe eft ut requiras quod re

"

Siuero

|

)

DE CHIRVRGIA LIBER,

535

Siuerotelumarteriz, autneruo;autalicuinobili membrofituicini,caue ne

&umextrabereuolueris,ealoca lzedantur. Aliquando quippe meliusefl,ut

remaneat,quàm extrahatur, Homo enim quidà gerens fagittáin corpore,

l/

fuxta flomachü penetrato fiphac,eo diu permanente penetrato,nullum do

loré infirmus patiebatur, nifi cum flómachus implebatur., Sagitta fi nobili

membro adhzreat,uteft cerebrü,cor;pulmo,epar,flomachus,renes, uefi»

i

ca, & fimilía,fi mortale fignum appareat aliquod,nonibi manum mittas.Si

!

—

auténon,oportet moliri qualiter íuauiffime extrahi poffit.Multotiens enim

)

«ontingit,non inde morihominem , Homo quidamin inteftíno fagittà ha«

.bens,eam cum egeflione eiecit,(ict euafit. Alij fru(la epatis,alij cibum pet

uulnus emiferunt,nec camen inde mortuifünt. Sí autem uelis inquirerelo,

cuminterioré in quo fagittalateat, fx'g.nificationes oportet cpgnca.fcere per^

fecte. Sienim fitin dura matre cerebri infirmonimtusdolor capitis erit,ru

fþen: & incenduntur oculi,altenatio inftat, & Iinguanigre(cit. Siuerofitin

pla matre,uirtutis defectione & uocisablatione fubfequentibus, puflulgin

facie crefcunt,fanguis & fanies de naríibus, & auribus exeunt.Si autem fitín

pe&toris concauitate;aér inde exit, Si in corde, niger fanguis fluitfrigiditas

ä

extremitatum accidit. Sudor quog; & fincopis fitquinuncíatiua fantmore

tis futurg.Siauté fitin pulmone,fpusmofus fanguis emittitur, color & anhez

53

litus mutantur.Si in diaphragmate,magnus & fpiffus anhefitas habetur.Sí

ï

autem in flomacho,per plagam cibus egreditur.Si ín inteflino,flercus erit

titur.Siin uefica,urína effunditur.In hisuero omnibus fi mortalia fíonanon

appareant.fortisq fitinfirmus,artem exerce.Nam fitelum ín capite fuerit,

^ofleillud círcundante perforato, fuauiter extrahe. Si fit in pe&ore, neceffe

]

efl,utpars coflg incidatur, & füb ea aliquid pone,ne pellicula rumpatur . In

uulnere pulmonis,uefice, fimilid,efl exercendum ingeniutn.Stin magna

uena,autarteria,fixafuerit (aoitta;ex utrag; þa'r—te uulneris poflquam extra^

"haturuenaligetur. Videtamen neuenenofa fuerit,quod ex colorelocicoz

gnofcimus,quí uel liuidus eft uel plumbeus, uel niger. Sienim uulnus toxi/

d

*cofitfedatum,mundetur,& confuatur protinus,& utalia uulnera curetur.

Quodfiinfirmus in uulneretumoré,uel ardorem patitur ficutignem acré,

/

hlebotometur, & rofe,fandali,(uccus en

S

dx'ui;,coriandriffqlwi, fempgrui

eg?&!ïmüium,loco applicentur, -

ü

D:callætioize[äniciincaþitiöu&puerbrum.2 C€q. XXVI.

EL

V

Lerüng ín infantium capitibus incongrue flri&tis, aqua colh"gä

)

tur,autin eis uena rüpta,fanguis putridus,crudz faniei genera

IT

72

1

18

d

tlutis coadunatur.Huiufmodiergo coadunatio;aut fit inter cu

Ls

tem capitis, X pelliculatn cranei exterioré, Aut inter craneum;

ammatretn,

3

Y

*

5

"m

pelicila

"

mfibi propinquiorem, Autinter offa cranei, d dur

.. Matería

AYFRICANI

55

CONSTANTINI

fViateria uero inter cutem capitis, & cranei exterioré pelliculam coaduna

——

ta,tumor tactu mollis,cutisqy colori conftmilis, ac dolore carens innafcitur,

Quem fitangas

tactusimpatiens cito diuiditur, F'utnoribus auté inter cra;

neum & pelh'c

ulatn fibi propinquiorem colle&tis,

fignificationes pradi&is

(ant confimiles , Tumor tamenibi factus,

citiustactum fugit,eo quod mol,

lioreft, dolorqj magnus in offe capitis habetur, frons quoq; & oculi eminét,

lachryma funduntur.Qua morbi fpecies non leuiter curatur. Tertiauero

Materia i inter cutem capitis & exteriore cranei pel,

incurabilis reputatur.

lícalàcoadunetur,in duobus auttribusl

ocis cutis fundatur , Eaty effufa ue

terilineo panno locus impleat. Ac demum quarto diefolutocapite pgpnus

gxuahat,& poftea utalia uulnera curentur,

Cdþ L

xxir.

LT

Decatárrho ad oculos defcendente.

Efcendéte ad oculos catarrho,fentiütur quafi formicg per fron

;

A

5

tem,& tépora deambulátes, & affidue rubet facies . In hac'igfü

e

i

Lí

Cf

ægritudin

e raíis cemporibus &fronte , utlacerti temporü ap^

L

—X À

4*'*&

euitatisQy lacertis in tribus

| pareant, inferioresgeng moueátur,

1

4?

utis fundatur gqualiter &recte,Incifionesautem duarum

üfq; ad offac

unciarum longitu

dinem habeant.tribusGjuncíjs inter fediftét. Flocautem

offa,& cutem ferrum ducatur.Ferriacu

f£a&to,de incifionead incifioné inter

H

mine ad cutem conuerío, & quicqui

darteriarum, & uenarü ibidem reperv

L

tum fuerit incidatur, ac remanente cute 1

ntegra ,fanguis abundanter exire

dimitratur,& ut mhil ibteius remaneat;cut

is exprimatur.[.ocus aute mun

dificatur panno,, oleo & uíno infufo impleatur

,pannusq fimilis intinétus

Qefuper apponagur

,& alius fuper lacertostemporii, fandalis & rodoftoma,

teintufus,mittatur,

Quibustertia die refolutis,ut alia uulneracurentur,

Defrontis incifione.

Cap.

XXIT.

j

--b

x

Rons incifa per latitudine , his valet, quibus pe

r

; multäs u&näfs

j

»

$

1 humores ad oculos pro

fluünt . Cuius ægritüdinfs fignificatio

.4'-1

—

-

3

lic eft: Oculi macri;eorumq anguli corrofi;uifus defe&tio,&

x

UE

calorcum nimis lachrymis;palpebrarum pili cadunt;acutü do

orem in profunditate capitis fentiunt

continuo , Hisitag; uifis,caput infir/

£, acdeinde fronsà dextrolater,e,u.fci;

mi radatur, utlacerti temporü cauean

ad finiftrum incidatur , Incifio autem adeo profunda fiat, ut caroappareate

Deinde arteriarum atq uenarü. extremitatesdiuidantur , & pannülineum

refolu^

uino &oleoinfufum de(aper apponito. Secunda autem: die fi capite

totumorem non uideris minoratum, quoufgy minoretur, religabis, &

poft

hecunaquag die offa radés, cum creari coeperit caro; medicinam apponas.

ï

creatiuam carnis: Caro autem crefcens in his locís cuti coniungetur,&t dW

nflel;&c'æ catarrhum folitum ad oculos uenire repelles,

Defsper

r —À

&

DEB CHIRVRCGIA LIBER.

j

)

7

!

XXIII.

Defuperflutate pilorum in palpebris.

Cap

DEU

D

53 Eceffariutm eft (u

»

periorem palpebram pllorum fuperfluitatem

"

i

depreffam releuare; & qualiter releuari pofïxt iudicare. Qlod

ä

fs

DN

Mi

cum facereuolueris,ea inuerfa difcipulo cómittatur, pilisq; qui

|

il

.:

d

fubipía funt ne teimpediant inuifcatis maftiche de angulo ad

angulum fub Pllls findatur,ut plloru multitudo intrinféca extrinfecus couer

tatur , Fiffura ueroillam quee ufq; adcutem flerl tantütn debet cum forclpe

T N

felcindes,ac deinde iun&tam & confutam citrino puluereafperges,& aqua

cw€-o

inqua fal & cyminum cocta funtoculoinfundatur, & per tres dies adinflar

$

cxterorum uulnerum illud cuftodtes fxcclg curabls-

XXIIIT.

De leporitiá páfiione.

Cap.

E

Epormg paífioiscauíam curtas effe palpebras aliàs diximus: Quàa

qui patiuntur utlepus dormiunt.Quod quidem fi uulnere prece

»

4 dente cotigetit, palpebram perlautudmemmctdamus. Deinde

)/

in mclfionexpfa hcmm medicamine carnis curatiuo Infufum 1mponamus.

$

Siuero pro intierfione inferioris pilpebrae idem acciderit, ea (imiliter inci/

fa fimili nedicamine repleatur.Si quid autem fuperHuum ibi creuerit, abrà

datur. citrinod puluere impofito, oculiin aqua in qua fl & cyminum infu

fa fint,[auentur, &fitumor innafcitur. ophchalmlca medicina cüretur,

Ü

XXV.

Depinguedine fub oculis nafcente.

cdpl

10)

G Inguedme ub palpebra fuperiori nafcéte,oporteteatm inuería

I

)l-

u^ ï

l$

wæ»,»(

r1 duobus d:gms ab utroque angulo & üt illa pmguedo appaz

)../'

X*

.u"'*

reat,exprimat. Quaqulde apparente,cuté per longu quaft phle

&—.—.—.——-

NN

/ bototnas finde,eam g extrahe,deinde pannü ueteré aceto infw

fum,fuperpone.Alq ante utabradatur quod pinguedinis remanferit,alem

tenuiffime trità immittunt,pannü (uperligantes unius diei fpacio dímitten

l$

dutmn,& polïea fitumor,& calor defuerit ,unguenta curatiua,licinjo circum^

ponentes 1mponut.51 uerotumor,& calor ibi futt refngerauua,öc füiptica,

ficutfulphur,fandali albi;bolilitium, cum coriandri,& endiuig íucco tem,

perata;fuperponatur,& ficligentur,

/

Decortee €7 palpebrarum ceniunctiote

Cap.

XXVL

ET

ï

4 B

E

E cornea.Si corneg aut coniuncturg tunice palpebra coniunga

?1

;C;

tur, inflrümentoferreo intér palpebram & culum m:ITo unco

1

M apprehefa eleuetur,& panms oculi euitatis,caufa cotunctionis

'

(::..

—

(

abícidat, Hocfa&tocyminu & fal contaflicatain oculos cofpua

mus,&inter oculü, & palpebrá panno ueter1 |pofito,pannü oui uitello indu/

&umfuperligemus,&dietertio refoluentes,albo collyno procuremus.

ä

. Degrandine

j

558

CONSTANTINI

APRICANI

XXVÍI.

De granditte oculorutm.

Cap.

| Randi fiffa palpebra apparens , inflrumento ferreo abflrahatur',

& fierádis fiffura fnerit,fuatur, puluisqy cítrinus fuperponat, Fif

ï

furauero fi parua fuerit,folo puluerecuretur,

De glandibus & uerrucis oclorum,er ungulis.

Ca. XXVIIL

a

E. V,:-],f

Errucze & glandes oculorum unco comprehenfe forfice fubfci

dantur,ouiq uitellum & oleum rofatum fuperponatur.Si uero

1

3 calor innafcitur,fecundo dierefoluentes collyriü imponamus.

Siuero calor defuerit, dragapgatipuluerem,;atg; citrinum imipo

namus Si ungula grandis fit adebutpüpillam tegat,penna columbina inter

illam,& oculum miffa,leni acuab oculo feparetur, & incifa círcum circa ex,

trahatur, ciminog & fale comafticatis & impofitis , uitellü oui fu

perponaf.;

& fecüda diefi calor infit;albo collyrio ficut opthalmia curetur,

- De exituuuee tunic.e'.

Cap.

xxix.

Y

S

W

Xeunte uuea,non efl ípes,utuifus reuertatur.Enitendütamem

eflutturpedo aufera£. Vt ergo oculus fiat planus uuea, refcinz

«

,

datur ,& ficut plaga curetur.Kefertur Gxalen,Theodorutm me/

J

X

m

—

N

s dicü multos homines débumoribus füb cornea curatis curaf^

"

Huiufmodi infirmorum ante fe (edentíum Capit;bus exagitatis, quia ma

teria quippe exotni parte defcendens,diuidebatur;nó leuiter capite excuf?

fo. Alrjautem corneam findunt, utillam materiam effundapt,&

Plaga illä

ficut alia uulnera oculorum curetur,

De catarrbadtlis oculorutm.

Ca.

XxXXX,

IN

:.'fï-d(.

(

| Catarrhactarü diuerfitates,caufast; & ü'gm'fïcatx'ones,al'ibidir

)'/07;

N

al

,

ximus.Hic autetn curam earum,fecundum chirurgiam, expo

p

Y

nemus.In catarrhactis igif curabilibus inuentis,ut oculos clau

CR d

2 o

EPCP .

)

dat infiamo prgcipe: Ac demü duobus pollicibus palpebram

in omnem partem coómoue,&fi tuncfabito apertis oculisaqua fuper pupil

lam faíajà pupilla feparata faerit, nondü curandá intellige, Siuero coagula

ta permaneat ficut ante,curandam iudicabis, Cuius quidem aque color,fifi^

cutferrum candidum aut plumbum lucidum fuerit,curandat rurfus intelli

ge.Sruero quafi calxfuerit quia coagulatiffima eft incurabiléiudicato.Ttema

quantitate pupillarü notata fi altero oculo claufo, alterius pupilla dilatetur,

curabitur. Ínfirmo ergo ante medicum fedente inloco lucidiffimo, fi unus

oculusei fanus fit,eum cfaudat. Medicusdp ei oppofitus param altius fedens

infirumentum areum, cauens pupillam à minofi angulo ufqg; ad maiorem

fub pupillam,impingat,& cum illudper medium cornez fecus pupillam ut

rety

derit,inferiuspremat, Aquaautem ;d locum non currente,(iinfirmus

fibi

—

DEBE CHIRVRGIA LIBER,

39

fibi perfpexerit monflratam,inflrumentum paulatim retorquendo extraha

22

tur. Siuero ad locum redeat, bis aut ter,utomnis aqua exeat,ibide repona/

tur , Quofadto, fal & cyminum comaflicata in o£ulo pone,& pannum oui

uitello indu&tum fuperpone. Deinde infirmus in obfcuroloco manens,ocu

los habensligatos,à tuffi & flernütatione;ne oculicommoueátur, cuflodia,

tár,& fübuliter diete£,ficüt pullis galiinac'eis,öc fitnilibus. Hec uígaddiem

.....

4

[eptimum,nificaufa caloris uel dol

diffoluatur;

Of1s 'c'ogïen:e,

De puftula que celfa dicitur.

XXXLE

?

f.'dä.'

^

-

r

Épe in maxillis puftula quaedariafcitür;à (iroilitudine cela no/

E

)

R

!

.r

hi

minata; quam excoriari oportet, & cü faccharo ufqy ad multam

233j

:E

-

»

f faneuinis effufiónem fricare& fanguine exterfo, puluis qui mi;

chaon dicitür, fuperponatür; Deinde butyro bouíno mundifi/

tata,cum unguento de érugine eris euretur.

Deoppilátione auris,

Cap.

XXXIL'

[ ioye

f

3

N

A

ER

| Viris óppilatio riaturalis, üel accidentalis,ft prof;undE COhtfgäi

ügä)

fi£, tiix curatur,Si üéro fuérit in exteríoribüs, cum acuto ferro

;

x».

'lä

perforetur, pulüisdj citrinus introducatur; Calore uel tumore

N

vf

x

ibi nafcetite, aqua rofata;fticéo portülacze, & fimilibus refrige»

ä;

retur. Quod (iii aurein lápis üel arantim, fiué áliquid alitid ceciderit ; retro

f

;fncidatur, ö: cutri forcipe extracto,puluis citrinüs itijciatur;

n

Depolipó.

Cap.

XXXIIL

M

ao

:

lipss eft fuperflua caro intra nàres coadunata. Que fifitmol

*

i

Av

lis & carnofa,cum fubtiliffimo cultro incidatur , & cum nodo/

Ro

A

[o filo per nares intromiTo cum acu,& peros extracto,totana

SS »

NN,

Y

ï

iis deíllamundetur. D'einde cum medicina roditiua & deficca

u

tiua,uteft urigüentü üiridé,prtustamen líciínio deueterilino fado,aliquan,

D

diu ibiditniffo cüretür.Si üero caro illa liuida uel ni

g

rafuerit,intelligitur ex

imelancholianaíci,que üix autriünquam curari poteft,

y

De fuperflua cartie gingitéruni.

€ap.

XXXIIL

T TT

$4

5

75

UX —

[Z3:

s

Onfolum ininatibüs,uerumi etiám in gíngiuis,caro fuperflua,

l

NI

P d

s

;;

uel puftula uulrius faciens nafcitur , quae cum unco trahantur,

lk

.

* 'Fï,

P Qu

/&|

d

& ferre incidantur, Pofl myrtám fubtiliffime tritamn (ü

x

LILOLXTLCL.

DRLN

E

N

perpdi

?

rie,príus uulnus üel aceto uel uirio faüato:

j

De extra&lione dentium.

LX

Cdpa* I*QXX V.

$

CY

NV

Entíut extradionemnullus nifi carne ab offecum ferro f&parati

]j facerepracfumat. Deindeuero fuper dentetii nifi dolor accedat,

!]

[«

E

E

trielius gü limare,quàm extrahere,

d

3

Denodis

)

GONST;&NTINI AFR'ICA'NI

XxXXVI

Denodis lingue.

Cap

—

A

Odorum fub linguapropter lipamenti groffitiem naturalitet

L:

a

Q

il

il

3j exiflentium,ipfiusligamenti in cifio,utile eft auxilium. INon na*

5

ï

b

turaltum uero caufa uulneris accidentium nodi äïingua fepa^

i i N AA

ratio fiatfic:Infirmü antete conílituas,os apertum,h'nguamäg

rfum facia

stenere,nodum cum unco captü, arteríaintadta, per iadgudi»

nem incidas,& àlingua feperes poft folidatiuaimponas,

De tumore faucium.

Cap.

xxx|virt.

—

1e^'

Aucibus incumefc&tibus,ö€ quafi amygdalas creantibus, cuti

n

:

i difficiliphlegmatis exereatione, & anxia fpiritus attractione,fi

*s

gargarifmata prius adhibita non fubueniunt,incifto füccurrat.

W

--

zl

Infirmo igivï ante te cóflituto, aperto ore, lingua'inferius preiï-

(o,amygdalam cum unco ferro captam incide. Pelliculas autem aftantes ca

ue pofl aquam rofatam cum aceto facgargarizare , uel fnccum arnoglof,

í2c,autoleum cum albumine oui.fi gulnus fanguine fluxerit,melicrato,fi pua

tredinem excreauerit,

- De incifione uue

Cáp — XXXVIII.

j

ifft

N

AL

Vanquam in omnibus merpbris corporis chirurgiz curad

P h

Fif

lol

cilís fitjmenti tamen uua fi fliptica non profuerint, cura incifio

5

2

L

nís nonnegatur . Siergo uua cum tumore inclinata fubtilis fit,

& alba, cum ferro tene eam cauato, &itaapprehenfa cum for^

cipe parü abfcindatur.Sienim totainicidatur, fequitur dolor pectoris, abla^

tiouocis. Deindegargarizentacetum & aquam,uelaquam rofatam, &fu«

mac. Vuulamtamenrotundam ex omniparte groffam,colore nigram?im

£

cidere caueas,

xxXXIX.

Mp m

! Deincifione gutturis.

Cap.

i:h;ï'ä—s x

"1

O

NUC

,

Ncifio gutturis in tribuslocisin modü c litere fa&a,canalibus

A

Qu

pulmonis fanis exiftentibus , liberat calido apoftemate naro in

La

;

ore gurgulionis,fummitatä meri, id efl, orisflomachi oppilano

14

..&-uæä N

te. Cutis ergo cum unco apprehenfa,adeb findatur, utcartilla,

gfnäsauenæ,& arteriz appareant. D'einde arterí;s uitatis,pelliculg infra ca

nales pulmonis exiflentes diuidantur,uulnusty apertum,quoufg de (nffoca

tione gutturis fecurus fis, dimittatur , Pbflcum acuiuncto ; puluis citrinug

—

fupefponatur.

Cap.

XL.

Z

De fuper/ïuf'tate digitorum. |

N

(2

Mi

Igftorum fuperfluitas in aurículari;fiue in pollice nata, quáuis inv

firmo nocumentü non fit;tamen quia indecenseflchirurgia me

II5

j

dicetur. Si carofola fit,cü rafario incide.Si uero caro & os fim u'l,

cärne Pyiqs incifg;ta,os cugrm ferra fecetur,ut uqlnus' curetur, -

De fuper;

——

—

DE CHIRVRGIA ULIBER.

M

XLI.

De fuperfluitate imdinimillarum;

Cap.

—

quuando acciditutmatmmillaein maribus turp:ter crefcant, ca

"

j

j

j a pmguedmxs que e(tinter cutem & coflas, Si quis autem eas au

! ferre uoluerit,cutem in modum c literz findat,& pmouedmem

extrahat & ficutalia uulnera curentur,

De incifione bydropicoriim.

Cap. XLII.

&

Vlli eeneri hydroprxs,mfx queab aquofo curatur humore, chi

3

lp

d rurgiam conuenire fuperius dixitnus., Nanq; illehumor inter

j

t

fiphac & inteflini colligitur , Si qu:s illum extrahere uoluerit,

!

j

C

N

:-«

uirtute infirmi cofxderata, uentreqy ut materia inferiusdefcen^

dat, fortiter preffo,ab umbilico inferíus tribusdigitisremotam, cutm acuto

ferro ufque ad inferius fiphac incifionem facíat; fitamen paíTio epatís prze^

E

cefferitindextra parte,fi fplenis,in parte finiflra, eadem ab umbilico menfu

racutem findat, Deinde cute excoríata, fiphac cumferro penetret,& fiftu/

Ü

lamargentei,uel aurearm, uel xream, per quam aqua extrahaturlmponat.

Cauendum efltamen ne unauice totam extrahat, ne fubitainanittone inftr

mus deficiat.Spiritus enim cutm aqua exi&s,egrum debilitat, canali ergo ex;

J

tracto,plagam cum panno oppxlet Dietam confortatinam,ficut ius carms,

& fimilia,& odorifera aromata ei prebeat. Secunda autem die foluat plaes,

canalem apponat,aquá extrahat, & hoc teraut quater facíat, aquae partem

!

tamen dimittat. Q'uam poft alleuiatione infirmi cum cathartico aquz cítri/

n purgatwo purget, & deinde deficcatiua dieta , & arena calída fole calt/

doutatur , Altquando uice inciftonis,coctura utamur,cuius do&rini in fe

/

quenti dicemtüs.

De incifione umbilici

Cap.

XLIII

EsoqeS

21

G

3 [ umbilicus uel inteftina exierint,fic incidere oportet.Tumore

In circuitu cum attramento fiouato , & infirmo fupino locato,

i

t/l.,...

$) inde fionationts medietate cum filolieata,talis incifio fíat;quae

N

lr 3

1745

digitum capere poïïxt,dlgxtoq; 1mm1fïo umbilicum & inteflina

inferius premat,uel intus,Si pars umbilici furfum remáferit, mc1datur,Pofl

uulnus füatur,& ut czeteris uulneribus cura adhibeatur.

De exituintesliti propter uulnus.

Cap.

XLV.

& A — — ——

Epe accidit caufa uulneris,intra uetrem factiinteflina exire,qug

j

ä

*

uix aut orauxter,mü cü medicaminibusfi uulnus intumuerit pof/

Ed

99 m 'v?r*ää

funtmtus reuocari. Plagam ioitur intustumefcentem, cum uino

mgro & pontico uel fponona aqua calidifIima intufa, f1 hiiufmodiuinü non

inuenit autalijs mitioatiuis donee tiimor detutmefcat,calefacere debemus:

;

w—

m

D

Siue etiam infirmum fi tempus frxgxdl

(fimü eflper manus & pedes penden

tem in balneo calído ponere, fiueoleo rofato, ueluiolato calido, cutm cera

FF;

un gere.

j

CONSTANTINI

APRICANI

$42

»

ciant,plagam findere, &inté

ungere.PoRremo'autä fifupradicanon profi

flinum intus mittere, umbilicü autem, uelliuidü, uel nigrum fa&um, quod

unius diei mora folet fieri,ligatis uenis,A arterijs, oportet incidi, & fanutr

tantum dímittere.Poft filo ferico non multum groffo ne cutem rumpat,nec

nimis fübtili nerumpatur, plagam ita fuere acu fcilicet in exteriori uel cute

parte. Deinde inlacertís poftin fiphac perungere, & per contrarium exalte

raparte, iun&urasQy diflantes uno facere dieíto, poflea citrinum pulueré fu

perpone,ligatumq donecdetumefcat dimittere . Pofi folidationéfilum in

[u

^

dere, & unguentum bafilicum adhibere . Sicalorem patitur , frigidis un

guuentisrefrigera &grum,fupinü flatue,tenui dietarefice, generantia uen

tofitatem caue,pános oleo calido infufos círca plapam,inguina,& titillicas

fepe muta,cum oleo uíolato calido,uel nigro uino,& pontico,clyfleriza.Ft

fcendum quod huiufmodi uulnus in eroffis inteftinis, leuius quam in fub,

tilibus curatur , Inteflinum uero quod ieiunum dicitur, propter multitudi

nem uenar um,arteriarum,atq; neruorums,necnon pr.opter eorum magmr

tudinem,& ipfius fubtlitatem, & epatis uicinitatem incurabile eft. Inferio«

riueroftomacho,;quia loca ibi funtampla, & medicina femper petit inferio

ra,diciturcurabilis effe,Sed in ore ipfius propter fuam fenfibilitatem nó po

teftpati medicinam , nequeetiam ibimoratur, & fi quid adhibeatur , nulla

Prodeü appofita,

- FinisdeChirurgia fibrt,

4 CONSTANTINI

AFRICANI

MEDICI;

DE GRADI

bus quos uocant fimplicinm liber.

PRAEFATIO.

a

Vmdifputationem fimplicis tnedicínz liber,proutratio

"

e

|

poftulabit explebimus, cuius uirtus eftin quatuor gradi/

bus,oportet príus difputarede antiquorum di&is, quali

—

ter ipfiintentionem dequatuor gradibus habuerint.Vn

j

| dedicimus quodantiqui cóplexionem medicinzein qua

tuor diuifere partes, quae uocatur gradus,.NNam omnem

medicinam dixerunt autin primo gradu,autin (ecundo;autin tertio, aut in

uarto manere , Quorum etíam unüqueng tribus modis partiti funt;prin

E a r

cipiofcilicet,medio & ultimo , Quodlicet inter horum extremitates, qug/

dam partes contineantur,eas tamen quia nullatenus diffinire potuerunt;in/

ícriptas reliquerunt.

Verum quia quantitatem eorum graduum non detere

uiffe eata

minatam reliquerunt, creduntur aut neícife eam, autícientes nol

fcriberc:

-

DE GRADIBVS LIBER,

545

(eribere.Quod falfum eft;uteam ignorarint.Sed doatiffimus Galenuspoft

eos ueniens, liquido graduum quantitaté inlibro de fimplicibus medicinis

infcripto oftendit.Diofcorides autem quáuis eius quantitatis difficultatem

nonenucleauerit,tamen alio quodam modo proprietates explicat, Verun

tamen quxdam à nobis praedicenda funt, per qua eius uerba facilius intel/

lipí ualeàt. Palàm itag eft quodomnesantiqui qui cum Cialeno concordati

funt, dixerunt,complexiones effeocto, uriam equalem, & odto inequales;

INam inqualium quattor fimplices,& qtatuor compofite.Ideod neceffa,

rio ómne corpus de quatuor elementis conflructum , una barum cóplexio

num tadiget. Verbigratia; Auteflcalidum,aut frieidü,humidum uelfic,

cum.V el eflcalidut & ficcum,calidum & humidüu,frieidum &ficcutb,fri

gidum & humidum. Aut gquale,ut nulla qualitas alteri dotinetur, Fluma

nt ergo corporis copofitio;aut efl calidum,aut frigidutm,aut ficca, uelhumi

da,aut zequalis.Sed quguis zequalitas in compofito corpore fenfualiterinue

nirinon poffit, intelle&ualitertamen cognofcenda eft. Vnde corpus quod

dicitur calidum aut frigidum non intelligftur aliarum expers qualitatü.INo

tmen enim ab ea qug ei dominatur,illi attribuitur, At quontam intentio me/

dicorum efthumana corporain fanitate cuflodire & infirma curare, & hoc

abíque cibis & medicina nequit fieri, & cibus & medicina funt corpora de

quatuor elementis copofita, oportetprimum cibariorum & medicinarum.

qualitates cognofcere,ut quedam corporatemperamentum tranforedien

tiacutn medicinis curentur oppofttis. Dicétes ieitur medicinam aliam effe.

calídam in prímo gradu,alia in (ecundo,alia in tertio,aliain quarto,intelliot

mus hec dici ad comparationem humang cóplexionis.Cóparatio uero alía

fimplexalia compofita, Compofita efl cum aliquod equg complexionicom

paratur, Simplexuero cum uni qualitati cuiuflibet eque coplexionis quidli^

betcoparatur. Verbigratia.Quod inprimo

[o]

gradu calídum eft;zqua com»

plexioneminus calidum eft. Vindeneccalefacitnec augmentat eam, INam:

licetcalor non fíat calidior iun&o fibialio calore,cum uideamus calorem ca

lidiffime aquae minuí tepidafibiadiuncta,eodem modo intelligimus,dicen/

tes calidum,frigidü, humidum,uel ficcum in primo gradu, Ideog antiqui

maxitne Cialenus equam complexionem infra duas extremitates dixerunt

manere,id eflinter primum &quartum gradum.INam cam omnis faperfi

cies de duabus lineis (itcótenta, & ipfelineze abfq medijs coiungi non pof

funt,neceffario duo mediío circa habuere.Qua de re gradus quatuor necef/

fario fuere,calidumin primo,minus eftcalore natugalt, Calidum in fecido,

quaft illud. Calidum in tertío;maius efteo. Calidü in quarto,ultra eft eum.

Eodem modo frigidü,humidü & ficcum. Quod fi aliquidtentarefenfuali^

ter uolumus,euflare oportet , Cui fi fenfus dominetur,eflin primo gradu.

Sicumfenfa efl equalis ut unus alterinó dominetur,eftin fecando.Si autem

fenfus

F.

CONS'ET ANTIN!

AFRICANI

$44

| fenfus peream mutatur, fuam tamen fuftinenstolerantiam, creditur effe ii

tertio,Rurfusfi fenfus per eam mutatur, ut nullatenus eius. acumen Pati ua

leaz;conftat in quarto,

Prafationisfinis,

CONSTANTINVS AFPRICANVS HEDI

.CV$ DE GRADIBYS

VUX p

*

N

Ofa frigida eftin prímo gradu, ficca in fine fecundi-. Subtilemi

fabflantii habet & fliptica. Valet (lomacho & epati,eiusenim

ä

E

oppilationem aperit . Capitis dolore ex fumo cholerze,uel fa

cuinisufla & naribus applicata,placat. Aquarofatacalorefto/

machi,& epatis mitigat.Ex qua capite fepius loto canicies feftinatur. Sir

pusrofatus cum aqua rofata dolorem flomachidecalorecurat,nec non acu

men febris,dolorem inteftinorum & cholericas pafficnes placat. Similitef

rhodofaccharü, id efl, aquarofata codta cum uino iuuat caput, Aurium &

cingiuarüdolorem,ftos de ea lauetur;aut gargarizetur tollit . Cataplafma

ta fit contra cholericas hemorrhoidas.Sperma eius puluerizatutn putridas

gin gïuas fanat. Cortex potatusgfangufnem inferius manantetm confiringit;

Oleum rofeum bibitum,uentrem humectat,& caloré flomachirefrigerat,

Cum aceto mixtum, & capiti impofitum, dolorem cuiuícung fit caloris in/

terioris,uel exterioris extirpat. Calidü in aurem diflillatum calidum apofte

ma fanat , Cüaquarofatabibità, difentericis (ubuenit, V niuerfaliter etiam

ualetcontra cholerica uulnera,& ea fiue interius fiue exterius fint,fanat.

Violafrigida in fineprimi eradus, humida in initio fecundi, Cholera ru

beam deflomacho & inteflinis purgat, calorem eorum mitigat. Potata iw

uat pueros fuffocationem habentes,pleureticis & pe&oris afperitati (übue:

nit.Naribus applicata dolorem capitis de calidis fumismitigat, Cataplafma

ta cum polline hordei,ualetcontra cholerica apoflemata, Sirupusuiolatus

uétrem humedtat,tuffim de calore mitigat. Calorem pe&toris & pulmonis

fedat,pleureticis occurrit, Similiter oleum uiolaceü cum oxyfaccharo facit,

Oleum uiolaceum choleram & feruorem mitigattotius corporis, maxime

capitis.De quo fternutatione prouocata fomnum prouocabitur.

Abfinthium calidum in primo gradu,(ïccum in fecundo, Stomachü con

fortat,& cholerá rubeam cum egeflione purgat . Galenusinepiftola quam

Glauconi mifit ; Abfingiium,inquit,duas habet uirtutes,unam laxatiuatm,

& aliam flipticam.Propter hocfidatur morbo nondum digeflo,materiam

ut fiatinobediens indurat, Vnde quafi bellum facit,quía uirtus laxatiua ma

téríam mouetut cum egeflione exeat,& uirtus fliptica eam indurat & cohi

rbi di

þec ne moueaturfgglaraläborat materia,Quo dato,cum materia mo

ocfta

——

DB GRADIPVS LIBER,

545

gella e(t.fit obedíés &« facilis ad exeundá, dnobus modx's:uno,quï?a uislaxa

tiua natura adiuuat;alio,quia uis ftiptica expulfiuam cófortat,& adiuuatad

excludendà materiam torbi;quz eftin cocauitatemembrorü., Epar cofor^

tat; & eius oppilationé aperit,appetitü irritat,i&tericiam curat,nullam a&tio

nem phlegmaticá facit, Cum uino potatum uriná prouocat, ebrietatidy re

pugnat. Cum fifeleo aut fpica bibitudolorem flomachi & intelinorum de

grofTa uentofitate natü mitigat, Cum aceto propinatü fuffocationé qu2eft

propter fungorum comeflioné,placat. Cum melle téperatum,tumoréqui

efl fublingua curat, & nierediné quz eft fub oculis expellit, uifumd clarifi/

cat,Succus eius auribus inftillatus humiditaté ab ejs mananté deficcat.Cum

felletaurino tritü & in auribusinundtü cófortat, & fonü ab ets excludit ; Cut

oleorofaceo & cera flomachoinun&tü cofortat,& doloré expellit.C'atä.plaf-

matü duricia fplenis mox diffoluit. Téperatü cum melle & innului miffum,

menflrua prouocat , Sirupus ex eo factus,flomachicis & epaticis fübuenit.

Cum oleo coum & (tomacho inun&um iuuat, Vnde Diofcorides: Abfin

thium,inquit,in arca pofitum in qua panni funt códiti;tuetur eos ne à tíneis

ïc'

deflruantur.Eritincauftü fadtum ex aquain quaabfinthiü efl coctum,feruat

chartas incolumes cum eo defcriptas ne mures poffunt eas rodere.Et quidá

dicunt abfinthio non inuento, pro eo poffeponi fiche armenicii. Alij ceflan

tur polium eiufdem effeuirtutis cuius abfinthium, (i pondus & dimidiü de

"

polio habeatur. Bedigorus dixit: Siafa ponaturin eodem pondere quo ab

finthium, & iungatur dimidium

pondus mirobalani indi , & illius ngcacx'æ

erunt cutus abíinthium eft,

Mirobalani citrinifrio.in primo eradu, ficeiin 3. cholerá rubeà þurgät;

ftomachum cófortat . Cofta Lucae filtusinquit: Mirobalani funtgum mofi,

ideoä; uident effe laxatiui.Iecirco quibus fuerit oüma no uifajfuncdebilioris

]

uirtutis. Quod teflat becratio:Quod (i in calida aqua infundantur, & aqua

potabit;eritfortiter laxatiua,Si auté adignem coquantur , erít aqua in qua

$

coquuntur debilius laxatiuia.Tenis enitn tollit eummofitatem.C)uidà medi

H

cidicunt quodindí & citrini funtuniusarboris.Ftcitrini (unt illi qui (ant im

"

maturi . Indi uero,maturi, Qui frigidifunt & ficci in primo gradu , Chole;

[

ram rubeam exuflam etiam utrang; purgant & confortantftomachum,

Kebuli untqui nafcuntur in infula Indize,quae Cebula nuncupatur.Qui

f

cateris mirobalants meltores fünt frigidi inprimo gradu, Cholerá nipram

purgant;aliosqjmalos humores,flomachum confortant,ualent contra has

morrhoidas.Quicum melle conditi flomachum cgnfortant,fuaeighumidi

^

tatis fuperfluitatem deficcant . Vnde uifus obfcuritatem propter fümumà

r

flomachouenientem claríficát.Sunt etiam utiles melancholicis,& hgmor^

rhoidas patientibus.

j

Emblicifuntpomaquafi pruna,äug cüdeficcan£ in füa arbore aut in alio

ramarus &

M

;oco,di uidunt tripliciteli, & ab offibus feparantur , Quorüfapo

| ponticus

|

VEOEGTRERUKPU NY

L-À

46

CöNSTANTI—NI AFPRICANI

Oticus eft, Natura horü eft fri'g. & ficcain primogradu , Stomachü &an ü

cófortát, haemorrhoidas habétibus fubueniüt, capillos cofortant ne cadát,

Cufcutediuerfarü uirtutü efl. Habetenim amaritudiné & ponticitate, &

eft calidáin primo gradu,ficcü in fecüdo. Vnde cum fua amaritudine,fuady

ponticitate, eflhumorü attenuatiud, maxime cholerg rubeze, Oppilatione

epatis & fpf-enis &fellis aperit.flommachü cum fua amaritudine & poticitate

cofortat, Venas & uafa à putridis humoribus purgat.Cü oxyfaccharo bibi,

tü coducit diu febricitátibusmaxime pueris,& hemitriteo ueteri laborátib.

Agaricus duplexefl, mafculus uidelicet & fcmina , Laudabilior tamen

ellfcmina.Cuius forma ficdionofcitur.Intusin ea fruflrà inaeniütur, unü

fuperaliud pofitá, Mafculus uero eft rotüdus intrinfecus &lenis. Q ui utri

in príto gradu calidus eft & fíccusinfecüdo. Giroffos & uifcofos humores

attenuat,& diffoluit & phlegma purgat. Eftetíam cotra uenenum.De quo

exagíü unum potatü ualet contra dolore epatis, inflationé & Granguiriam

&renumdoloré,& i&eritii, & matricis dolores eiusqy fuffocationc,& cutis

linorécurat, Cum (apa datus prodeft uulnerato pulmoni.Cü oxyfaccharo,

fplenistumore diffoluit. Gal, mundificatiuü effe dixit,& oppilationis uiíce^

rum aperitiuü,Ideo (l cótra iterícia de oppilatione. Valet etiáepilepticis,

&febricitantibus cüm rigore occurrit, Iíchiaticis & artetico dolori occur^

rit,menfirta protiocat;eroffám uentofitatem uuluz diffoluit , Curat etiam

omnem dolorem qui eftintrácorpus,

Eupatorium calidum in ptimo graäu,fïccä. in fecundo,Extenuat & mái

dificat, Vndedolorem epatis tititigat,duriciam éras foluit,& oppilationeri

eius aperit. Cuius Frondes piftate cuaxügra porcina uetüfliffima,ualet con^

trauulnera adfanandüdifficillima. V nde Gal, Eupatoriü curat diuturnas fe

bres,maxime quartanus dixit Diofcor. Pro eupatorio ponédüm afar equo

pondere;aut abfinthium,Semis tamen pondus abfirithij;addatur.

Chamomila cal. & fic.in prímo pra.eft,attenuas & riolliésj& diffolucs.

Fródestamé & flores,& radices,equalesin uirtute funt.C'ug potui data,aut

ín aqua dectoctionis eiusmulieribus fedetibus meflrua prouocabunt, Mu

lieres etia difficile pafturientes iuuat, Vrinà prouocat,lapides expellit;infla/

tioné& dolore ilij diffoluit, éteríticia & epatis doloré curat. Cuiusetia apo

zema maxime dandü efl cum melle coctü peripneumaticis , epaticis, &ad

mundificationem totius corporis. Oleum eíus ualetcontrafebrem periodi

cam,fi exeo epithimetur,Si maflicetur ulcera oris fanat.

Papauer fri. & fic.ina, gra.Succus eius ct oleo myrtino mixtus, capillos

denigrat & cofortat,Collyriü ex eofactü pannos oculoru müdificat, Kadix

eius maflicatahumores capitis p nares purgat- Succus ppinatus uenasmun

dificat,morpheà curat,meflrua & urina accelerat . Cu fapa coctus & oculis

cataplafmatus apoftema diffoluit, & puftulas in eisfanat , uifumGg clarificat,

À

Galenusz

| Caffía fiftula mediocris eftinter calidum & frigidum , Vnde

Medicinaïx

oA RRÓ—

DE GRADIBVvS LIBER

547

M*editïna t

emperata aequali compofitioni uel complexioni fimilis negin

Calidum,neg;in frigidum & humidum & ficcü poteft iudicari.Proprie cho-.

)

leram rubeam purgat, acutmen fanguinis extinouit,& apoflema ex eo geni

tü di[To!uit.Garg

arizata apoücmz 2ula & fauc:'ü gurat,prgcipue Íimifceae

tür cum fücco firingni,

Mianna inter calidü & frigidütéperata laxatuentrem , acumen febfx'um

extinguit,pectora humefacit,cholericis & calidis natura conuenit,

Ladanum ealidum eft & humidum in primo gradu,omniía uenarum ca

pitaaperitiapoftema tnaturat;dolorem uulua mitigat. Etfifabttis fumige£

ex €o fecundinam producit, Cum myrrha mixtam,& oleo folutam myrt, —

ä

fio,atq;pontico uino,capillos eonfortat. Co&tum cum oleo rofeo auribusó :

diflillatá;omnem tollit dolorem,Cum ueteri bibitum uíno folutione phleg

tnaticam arcet;NNonnunquam immifcetur cum medicinis doloris tmitioati

*

uis, & cam medicina tuffis curatiua;

Cardamomi duo funt genera.Eft enim maíus & mïnus.VtEäq; ealidutà

& ficcü in primo gradu. Sed matus minoris caloris,& minoris ponticitatis,

& magisodoriferü. Ideoty flomachü conforat,digeflione adiuuat. Cum (v

rupo rofato bibitum cholericum uotmitum arcet.Cum mafliche, & lieno

aloés, &íucco métz potatam phlegmaticum uomitum extinguitmaxime

ficum (uis corticibus potetur, Cortexenim flipticior eft (lomachit confor

1

tatior.Minor maiore cófortatior eft, Gdn*xachiäg magis dioeflinam uim ad,

tuuat,humiditatem pedtorís,& gulz,flomachiG,deficeat.

/

Cacollz ualet ficut cufcute, calidum eft & fccum in primo eradu. Citri

nam aquam atg; hypofarcam curat.Epar confortat, & odoriferum ru&tum

penetat.Succus eius hydropicis choleram non habentibus, couenit.In flo^

machotamen quía aliquantulutn eftuifcofum mutatur,

Liquiritía téperati caloriseft.Minus tamen quàm calor naturalis, Hume

&at moderate,habet aliquantulü dulcedinis,proinde ualet tuffientibuspe:

/

&us,guttur,& canales pulmonts humecat, fitim mitigat. Apozema eius

decottionis cum penidijs mixtüin modum ele&uaríj compofitum pe&ora

/

inüdat. Codtain aqua cü recens fuerit, & faccus extractus ab ea acdeficca/

tus,fuccus liquiritíae uocatur . Qui optimus eft afperis canalibus pulmonis

& flomacho peruüo.Vnfuerfaliter,liquiritia petori,& fpiritus inflrumen^ —

tis congruit . Quanon inuenta, drapagantüin eodem pondere mittatur &

iungatur ibifemipondus pinearum.

, Lycium calidum eftín primoeradu.ficcum in ecüdo, Lentfgï&ies faciei

purgat;puflulas auriü & gingiuarü putrefactas curat,oculos clarificat. Va/

E

let cotrafcabiem & prudorem, & putredinem oculorum, & hutniditatem

abauribusextrahit,Similiter hutmores àuulua fluentes confuinit potuidz

t'f!m,aut fuppofità : diutarnüfolutionem arcez,& uulnerata inteflina (anat.

Amum

5

AFRICANI

LÀ

?

40

ACONSTAN'-TIN!

Aurum temperatius eftc

xteris metallis, Hlabet proprietaté fubueniem/

(os & cardíacos confortat , Galenus cótramej

di defecto ftomacho, timoro

Quibus chirurgia neceffaria eft,

lancholiam &alopeciam ualere cofirmat.,

omittit, Cum funditur re/

(ifiatcum auro, nullam nafci carnis putredinä pr

cadmiaauri, que ualet có

manetinloco quo fufum efl quafi pum a, & dicit

traoculorum dolores,& pannos.Humoribus eti

am ad oculos defcendenti

feruatincolumes.

busrepugnat:

palpebras confor

tat,& neruos eartm

bumiditate. Eft contra hutni^

Argentum

frigidum eft & temperatum in

dum &cuifcofum phlegma. Cadinia eiusfim ilit

eroperatur, ut cadmia auri,

cadmia tamen aurifortior efl & utilior,

o gradu. Rübeam cBo!cram pur

Borrago calidum & humidum in prim

at,cardiacis fübuenit,ex cholera nigra patien

tibus. [Viffain uino & potui

lle uel (accharo bibitut

data laetitia gcnei'at , Eni

s etiam apozema cum me

t

contraafperitatem pe&oris,

& pulmonis,& gutturis vale

Spicanardi calidü eftin primo gradu

Kficcü in íecundo.

Epar & flomachü

confortat,doloré enim ab eis amputat.

Apozema eius bibitutn renes & ue

urina prouocat. I&eritià ex oppi/

ficam ab omniforde mundat,menftrua &

latione fellis,& epatis curat.

Humoribusà

capite ad pe&tus defcedentibus,

uentofitatem inteflinorü aperit,& mulieribus

re(iftit. Pundurà flomachi &

it. Siautem moretur diu inaquaqua

fuppofita fluxut fan'guinis confiring:

codt eftfluxüm tollit,& iuuat calida

apo

flematauuluz. Sifuffumigetur ex

ea,oppilation

em uulugaperit,& men

firua, & fuper im petipgines fricata,eas

omnino müdi

ficat, Cum aqua frigida potata abom:

nationem tollit, & cor^

& os confortat, Cum

b

distremorem, Cum fapa'bibita lr

bidinern augmétat,

C ollyn'ü exeaía

üino p'ropinata cótra morfum

fcorpfom's &ferpétis ualet,

tis deficcat, pilos'q; palpebrarum cofottat.

&um, humiditaté falfi phlegma

Celticá dixit Gial.effeillius na

turz cuius fpica eft, & illius a&ionis . Euw

dprouocandü uriná eftfortior.Quecü

ius taméa

&io debilior eftnifi quia a

apozetmate abfmthij bibita uento

fitatemftomachi ,

& epatis & fplenis de/

Cum ceto bibita fplenis apoüema dif

flruit. I&ericis ualet,cü la&te bibita .

& ueficg placat.Saepeetiam bi

foluit,morfum reptilium & dolorem renum

m müdificat, & urinä& men

bita,pedtus & ueficam & pulmonem &cuulua

flrua prouocat.

habet ficutfpica nardi. Vefican enim & uul

Fu,id efl,ualeriananaturam

uocat.Maxime ualetcui

uam & pectus müdificat, Vrinam & menflrua pro

e(tinlatere apoüema. .

|

u. Dequa dimidio exagio

Kecabre frigidum

& ficcum eftin primo grad

i

em de incifione uenarum

pe&oris conflringit. San:

potato fanguinä fluent

conuenitchole;

guinem etiam undecun

qjfluatconftipat.Cum uino bibita,

patiätibus.

—

opter colligantiam ftomachi & cordis

Fiurnores

:1":1'5 rubeis., gardiacis Pr

DE

GRADIBVS

LIBER.

$49

Humoresh capite & pe&tore ad flomachum fluentes arcet.ledam etiam

mediciteflantur eam ualere &ranguxrloüs.

Ocimiduo funt gener a.Eftenim oarlophyllatum & citreum.Sed gano

——

phyllatum calidum eftin primo gradu,ficcumin (ecundo. C uidam tame di

cuntfrigidum effe in prxmo gradu Conuenit calidg naturg.Eoo quoq dico

nature eflecalide;fed tamé frin frigida infundatur & naribus applicetur fri/

giditas aque pernares cü odore deducetur . Ideoq; mfrxgxdat, promde quu

dam medici autamant illud effe fripidü , Sperma eíus flipticum eft, Ideody

deeo ditmidio exagio potato,egeüio fadtaex calore con(ïrmglt & membra

cofortantur, Alia aute € Ípecies ocimi eft quam uulgus. cítreü appellat Cxale^

iüs trillia corda laetificans uocauit. Cuius natura cahda eft & (icca in primo

oradu. Quoieiunis efui dato, frioidum & humidum flomachum cófortat,

oppxlatxonem cerebri aperit,cordis defectionem amputat. Viigilias & timo

rem & fufpitionem, & cordistremorem , qua (unt propter nigram cholev

tam & aduftam expelllt.

Cubebeiuter calidum & frigidum temperate naturg funt.Ideo animutti

latificant, Ori & (lomacho bonum odorem preftát, folutionem coflipant,

oppilationet interiorém mémbrorutn aperiunt, urinam prouocant, lapi,

des renum f'ranguni'

Ramnus fnozdus eftin prlmo gradu flccus in fecüdo. Valet puüulxs oris

&uentris doloré (lomachig defectionem curat. Cataplafmatus grifepilam

deflruit.Süccus etusoculorüm collyno mixtus (tue folüs,conuenit omni do

lori ocalorum,maxime pánoruim álbedini, Bibitus uerolapidem renü frari

it, Vnde quidam aiünt,leprofis eam üalere,

Capillus ueneris,teflite Galeno, mediocrisefl inter calidum & frioidd,

Vnde Diofcor, Apozema capdh ueneris ualet anhelofts, 1&erlcxs, fpleneti

cls,ürangumoüs,l apidesrenum frangit, & ueficze, Cum uino bibitus uene«

no & humoribusà flomacho fiuentibus refiflit, menftrua prouocat, dolo/

rem pe&ons & pulm ónis mmgat Nam mundat &i mamre facit grofïos hu

mores ab eis. Vnde quxdam tnedici dicunt, capxllum uenéris rubeam chole

ram de flomacho & inteflinis deponere , Cataplafmatus ualet alopecig,&

Ícrophis . Co&uscum aqua, & exeo Capiteloto, puftulas & putrefa&xones

müdificat. Quo nóinuétosmittat uiola equo podere,& bis tantü ligritiae,

Melilotum calidum eftin prlmo gradu, eftaliquanta ponncutatxs Dw

ra & calida apoüemata mollitmaxtine ocalorü,uuluae; ant,& auritüm cum

fapa cataplafmatls, & aliquando cum üitello oüt, aut pollirie foenugrzci,&

femine lint. Qyod in fola aqua coctum,fauos capitis s curat.Succus cum ace^

to dolore capitiscurat. Diofcorides teüatur melilotüm inter calidum &fri;

gidum effe temperatum, fed proprie groffos humores eliquat. Q'uo nó iv

uento,tmittatur equü pondus & femis chamomillg,& femis frondiü ficus,

GG Cypreff us

[1

?

$o

CONSTAN/TINI

AFRICANI

Cypreffus quibufdam teflantibus calídus eftin primo gradu, fíccus in (ej

cundo.Habet aliquantulum ponticitatis.Nonnulli dicuntinter calidum &

frigidum effemediocrem.Cuius quidem poma & frondes mittütur in me^

dicina.Quas cum funtrecentia,nouam íncifioné folidant;crepiture ualent,

Inteflino d tefliculos defcendenti, (icex eis fiatemplaflrum fuperteflicu^

los,ualet , Proprieenim membra mollia deficcant, hamiditatem non natue

ralem attrahunt,uirtutem & duritiam eis praeflant. Frondes in pulnerem re

da&z,cum modico myrtze & cum uino bibitze, ueficà ne malos recipiat hu:

mores cófortant,& flranguríam curant. Gialenus dicit ; V idi quofdamho;

mines erifipelam cum cupreffo & farina hordei & aceto curátes , Poma cu

preffirecétia potutdata cum uino, faneuinisfluxà & uulnerainteflinorum

curant.Humoribus ad ea defcendentibus refiflüt , Sunt & cótra difficultaté

fpirandi & cuffim,apozema eorum fimiliter operatur, Quae cum aceto co

éta & lupinis commixta,müdat ungues,& afperitaté eorum lenit, Frondes

trítz & cum aceto mixte,capillostingunt.Qua commixtg cum oleo & flo

macho impofitze,eum confortant. V nde Bedigorus;Proprie cypreffus uul

nera defíccat, & inteftinis,ne ipfead tefliculos deícendant,repugnant.Qua

nó inuenta,mittatur farcocolla aequaliter,& femipodus malorügranatorü.,

Aroscalidü eflin primo eradu,ficcum infecundo.In multis collyrf;smit

titur, & ualet cotra impetigines & furfures capitis,capillos lenit & fubtilíat .

Quod fübtiliter puluerizatum,& in aceto bibitum frangitlapides ueficze,

Sarcocolla calida & ficca ín primo gradu , cuias haec eft proprietas; Pla/

gas ubicunque fuerint fiue interius , fiue exterius folidat , Vifcofum phleg/

ma purgat. Vnde iuuat ifchiaticos &arteticos , humores defcendentes ad

oculos conflringit, Valetcótra ophthalmiá & puftulasoculorü & omnem

maculam eorum,Quz cum croco mixta fiin modü unguenti fiat,fcrophu

.

[as ín collo natas curat.

Stichas calidum & ficcum in primo gradu. Aperit, attenuat, & omnía

uifcera müdificat . Interiora mébra cófortat,pedus & pulmonémüdificat,

Myrtusfrigidusin primo gradu,ficcus in fecindo.Cuius odor calido fu

mo ad caput falienti repugnat . Quae puluerata deficcat calida apoflemata,

Víia & cumoleo temperata,uuluà iuuat.Succus eius diflillatus auribus hu^

miditatéearum deficcat.Sapa eius diarrhijs dyfenterijs ualet. Qu etià ui»

ride& cum aceto tríta & mixta capitiig impofita,fanguiné de naribusluen

tem fedat, Semen habetquiddà dulcedinis;& ponticitatis, & aliquantulum

amaritudinis. Cum fua dulcedine,iuuat eos qui de calida tuffi moleflantur,

neg; nocet pulmoní,nec pectori, Cum fua ponticitate,contra fanguinis flu

xum,& cholericam folutionem ualet;ftomachumq confortat,& in-teüina,

& ueficam, & propter coadunationem dulcedinis & ponticitatis urinámoz

(mate cuns

aet,doloreþm &pun&uram uefice m itigat,De quo facto catapla

&ondibuq

DE

GRADIBVS

LIBER.

$51

Írondibus arteticorü dolor& placat,& membrorii mollitiem indurat. Aqua

deco&ionis myrtg,uulug forasexeunti ualet,Mulieribus inea fedétibushu,

mores de matrice fluentes deficcat, Capite quog;cum ealoto capillicofor,

tantur,& augimétantur,& caput à puftulis,& à furfuribus mundificaé.Dío

fcor.dicir'Sapa myrtae ualet cotracholericá diflemperantia, & dyffenteria,

&cuülnera ínteraneorum . Oleum eius capillos cofortat,& augmentat, Rar

taetià corpora habentibus,nimiü fudantibus;maxime ggntudmem exunti

bus & defectione prae fudoris nimretate habentibüs cü oleo tnyrtino perun

&is,clauduntur pori,& ne exeat fudor prohlbetur.

Lingua auis,calida & humida in primo gradu, Proprietatem habetcori^

forta&di coitum,&; fperma augmentandx.

5

Fumusterrecal.in primo era.ficcus ín 2. Vndeflomachü confortat;ap

petitü irrítat,urinà prouocat, epatisoppilationé aperit, Succus eius crudus

& potui datus,àfcabie & à puüuhs & prudore mundificat. Cholera ufla pur

gat,anguiné clanfxcat, maxtime frcü mirobal, mixtus fuerit. Diof, Fumus

l

terrg huius pprietatis efl,corpusein ab omni putredine humorü müdificat;

Rübea calída & ficca in fine primi gradus.Habet quiddà amaritudinis &

quiddi ponttcxmls Vnde epar,& fplen cofortat,& müdificat,& eiusoppi/

t

lationé aperit,uriná prouocat,menflrua aupmétat, omniía corporis mebra

deputredine mundificat. Vnde Diofcor, Kadixrübez mülieribus fuppofi,

ta menflria prouocat,fctum g mortuum expellit. Quz puluerata, & cum

y

aceto temperata;morpheam mundificat, Alij dant adbibendü propter ilij

ä

dolorem & ifchiam,cum melle & aqua calida.

Styrax duobus modiseft Jiquidà uidelicet & dicitur fipta, eft & calamen

thum. Que utrag; coueniunt medicamini,calidain primo eradu, & ficca in

:

fecundo, efl mollatiuum & digeflionis adiütatitiüm. Valetetiam tuffienti,

bus,& catarrhum patiécibus,fi exea fumigentur, aüt potum accipiant. V

de Diofcorides: Styrax calefacit, & mollit;&ualet cotra tuffim; catarrhum;

i

atgjraucitatem , Potui datum, aut mulieribus fuppofitàm, conuenit claufe

1

atgjdurae uuluze, menftrua etiam prouocat , De quo modicum inglutitum

l,

egeftionem prouocat; mxdam fxglam cutn oleo rofee mixtum contra fca^

y

biem & puftulam dicuntualere,

l/

Acaciafrigidain primo gradu ficca in tertlo,Vnde Diofc. Ácacía grlf" V

n

elam habétibus cóuenit;igtiem facrü & puftulasoris purgat . Vaalet etiam

cótra oculortim crepaturas, Anum & uuluàforas exeuntes intus couertit,

h

Quae potui dataaut per clyflere niixta uentre co(bpat, &fanguinis fluxá ar

u

cet,DequoBedigorus:Acaciaeft mültà utilisin collyríjs, & calidü apofte:

l

ma habétibus, pro qua poffuntponi létes ab(gy fuis corticib.gquali podere.

Pernainter cal.& frigidá & hum & ficcá eüteperata Maior enim me^

lxor e(l minore,lucida etia utilior obícura e(l. Aequalls &rotüda proprie ua

"

letcard:acxs,cordls tremoré patientibus, timorofis & fufpiciofis excholera

&

GG a

mgra

VUW QNNSUUER

CONSTANT TINI

AFRICAMNMI

352

nigra. Cordisenim fanguiné clarl'lïcxat,efusq; groffitiem extenuat,& hum

ditaté in oculis coadanatà deficcat, eorüty neruos cófortat, Vnde Ariflot,

Vidihomines quoídam eliquaffe emmas de quarüliquore corporeloto,

alba morphea loca plena liberata funt, Valetetiá cotra extenfioné neruorü

eculorum. Quidam tamen dicunt prouna drach. gemmarum inperforata

rum,;aliamuelfuarum cochlearum perforatarum pofle mutari,

; Hyacinthitriplices fant:Rubei,citrini,& ueneti,Giranata funt omnibus

meliores.Quibus hzec efl proprietas. Nam fi mittátur adignem, & infuffle

mus,quanto plus ad ignem infufflauerimus ,eo amplius rubicundiores fj

unt.Siin eis aliqua nigredinis pi&tura fuerit,caufa ignis deftruetur , Eruntc

omnino clariffimi.Citrininon adeb ipné patiütur. Veneti enim nullztenus

ienem patiqueüt. Quos omnes Ariflot, cal. & fic.dixit effe, Alij rubicüdos

dicunt effe calidos, V enetos frig.& citrinos,mediocres. Qmnes funtcofor

tiui,triflitie & fufpicionis ablatiui, Cótra fanguinis fluxü ualent. Vnde Arv

floteles:Qui granatos in collo,manüue;uelin aliquo corporis mébro duxe

rint;fiintrauerintad aliquá prouincia peftiferam, nullatenus eis nocebit,

Oculceaeft herba fuperterrá duobus brachijs falies,Cuiusfrondes brev

ues & fübtiles,quafifrondes chamomilg.Spinam etiam modicá uiridem,ó&

florem uiolaceü, Ramíeius multos nodos habét, Que cal.in primo gradu,

ficcain tertio. Valetdefe&o flomacho,& epati. Eftcótra diuturnas febres.

flomachtapoftemata curat.

Bedigar frig.in prítno gra.mediocris inter ficcitaté & humiditate, & flo

machü cófortat,febré diuturná mitipat.Eftcotra (pa(mü qui fitex (lomachi

defectione.Miflicata & (faper morfumreptilia impofita,dolorem mitigat;

Fadixeius ualet cotra fluxü fanguinis & uécris.Cug cataplafmata mébra cóv

fortat. V nde expellithumores ad ea defluétes,humidü eua apoflema diffol

uit,De cuius apozemate osfi fueritlotü,doloré dentiü amputat. FTutus ar^

boríscortex,& frodes & rami,funt frigidi.& (icci in primo gradu.Sedfron

dibus cü aceto cataplaímatis ícabies & puflulg,& plage curant. Cortex etus

uno exagio potui datus cum uino uelaqua phlegmaticos humores.purgat.

Cum aceto téperatus,cutis morpheam habens ex eo inuncta,omnino mun

dificabitur.Super offium fra&tura impofitus,cito eam folidat.

Lupinus cal. & ficcus in primo gradu aliquantulum habes füpticitatisra

bei cholerá purgat. Prodefteisquidoloré in epate habét,apoítema, hydro

piüm,&( coflipatos uätres.purgat.Succus eius crudus potatus, magis efl la

xatiuus,minus oppilatiogís aperitiuus. Co&tus auté & defpumatus plus ape

rit,quàm laxat. Comixtus cü fucco folatri erit optimus, cótra phlegmones,

ui funt in epate & fplene, I&eritiácurat, uentrem humectat,cholerá extin/

uit. Cataplaímatus fuper fplen,doloré ab eo celeriter amputat. Auribus di

füllatus tmüdateasde omni putredine & putore. Similiter operaturin naris

þus!Succus oleoroeotem geratus,lpca igneperuflarefrigerat,

Endiuia

II —

—

*

.'DE GRADIPBVS LIBER.

585

ïnaiuïa de amaritudine & ponticitate copofita eft, frig. & fic, inprimo

adu,flomachü confortat,oppilationé epatis aperit. Succus eius codus,&

difpumatus,cum oxyfaccharo bibitus,humores putridos expellit,& diutur

nas febres curat. Qui mixtus cum fucco marathri & oxyfaccharo erit utili

(imus febricitantib'us',f&ericis,fþlen'eticfs,'epaticis, propter oppilattoné do;

lorem habentibus. Dé qua cataplafmate fa&to caloré epatis & flomachi mi

tigat,& optimecófortat . Mixtus cum polline hordei & oleo rofato, calídü

fanat apoftema,maxime fi fuerit in oculo. Arthþticov'dolori de calorefa&to,

mitigationem preftat,

.

Sponfa folis frigida &

5

fíccain primo gradu., Ctomachü confortat, ualet

cótrà morfum Ícorpionis,aliorü reptilium, qug cum myrrha mixta mulieri

bus fuppofttà menílrua prouocat.Simili etiam modo utendiuía operatur,

Bolus frig.& fic.in primogradu. Valetcontra fluxü fanguinis, &uétris

diarrhia,dyffenterii hamorrhoides,tenafmü.H umoribus etíaà capite ad

pedus defcendentibus repugnat. Prodeftetia hgmoptoicis uulnera in pul

mone & catarrhó habeabus, Offíü fra&urà folidat; V.nde Galen.Bolus ar^

menicus ualet contra 'peüilen'tiä, 'eiälg repugnat, Vidi etià quofdi illud bibe/

re,& ilico 3 morbo effe euaíos,Illi auté quinon iuuabátur, exhoc continge

bateis,quíaeorü febris erit aciita,& bolus no naletbifi cum üino, Vinü at

tem febribus eflcontrarü , Proindeoportet inu'eüigäcþ eligef& uinü leuifft

imum,& frigidiffimá.F'aro enim inuenimus pefülentiinon effe cutm acuta

febre.Sed quidá dicüt bolum armenicüeffe cimoleà , Quod negat Diofcor.

Dixitauté címoleà effe duplice, Va eflalba,alia porfiretica,quae ambae ha

bent uentofitate.Quecung harü cumaceto téperetur, & fuper auresimpo

nàtur apoflema habentes,iuat,Super loca igne perufla cataplafmata,tniti

gationéperftat. Duritia tefliculorü emollit. Calidü apoflema & &rifipelam

curat, V.nde, Galen, Cimolea,inquit,efl compofíta de diuerfis airtütibiis,

habetenim ponticitatem conflringentem, uim diffoluétem; Sedloéa ca/

tet his airtütibüs,Nonlota utráfd;habet,

w

- TTerrafigillata frig.&fic.eftin prímo gi'adu.Vaïet cótra diuturna uuílné

tà & putréfacta/ficcatenim ea, EL& cotramorfusferpentiu,& omnium ré

puilium,Mortiferas potiones i potet peruomitü & aenenum emittitforis,

Cum acetó &oleàrofaceo mixtà fuper calid apoftemaimpofita inuat, Va

letetiá contravlneratà inteftina, & diarrhiam,&teriafmü, & fluxà fangui/

nis de quocung;loco fueritéonftringit. Cum aceto ;—e*mperata-,& fuper tnor

ä

furm rabídi cantsimpofita, uale£;

2

:

Crocus cal.& fic.in 1.9ra-Stotnac

hidiffipat aE.camfnatfonä,& càpitisera

1

uediné aenerát & lomnu prouocat. Vulnerata inteílina,& cenafmu & diar

rhiá fanat. Quía fufficiéter medicinas (implices in .gradu caliditatis & fripi

j

ditatis humiditatis & ficcitatis exiflentes copleuimus;ear a proprietatiiu

Wamenta explanauimus fequitur dehis quarü uir

tütes in 2.gradü exiflunt.

[4

GG

3

:|

De gradä

CONSTANTINÍ

ASRICANÍ

DI

Defecundo gradu.

V fcusefl puftulain uentrecuiuídá animalis na

fcäs;capredlo fitnf

- — v — — v

lis,quodin India eft,hec coapulato fanguine plenus efl.Etipfo ani

——

maliad quépíá palü uelarboré fe fcalpete,neceffario cadit. Cutus

natura cal. & fic,ín 2.gradu.IdeotQ cógruit feniuribus, & in hyeme,Mebra

uid& defe&ta aromatizando confortat Tímoré melancholicis amputat, &

audacià praeflat . Oculorum quoq; & omniü membrorü uentofitate tollit,

Sternutatione exeo facta cü modico croco &cáphorg,doloré capítis defri,

PO EE eyep OU M Md RD iM mMrE :

gido & humido curat.Quida tamen per fe dicant mufcü cum oleo fambuci

noinunctum femoribuslibidinem augmétare, Alíj uero dicuntvmufco non

inuento,cafloreum gquo pondereidem ualere,

diffolu i't,fb machü cä

Mafliche cal.& fic,in 2.gradu.Proinde phlegir a

i. RL E r

lefacit, appetitü excitat, uentofitaté,apoflema, & tumore (tomachi, epatis,

& inteflinorü curat, Malas quog cogitationes aufert, Cü oleo rofato inun/

Gus.flomachü cöfortat,cutem'q; clarificat, Vnde Diofcor, Mafliche ualet

hemophthoícis diuG tuffiétibus proficit. Ioan.Damafc. dixitzMafüiche cü

"1gqua fripida data,flomachum corroborat, & faperfluam humiditate abeo

expellit.C calida tamen data,nihil prodeft.Iterá Gal. Maftiche gingiuarü

fiffaris,earuma putredini prodeft. Ex aqua decoctionis eius oriloto fuccur

rit.Item Cleopatra,pro eo poni par pondusfquinátiiubet, Diof, ait;Gium

mammaflichis,oummar lentiíci,pini & cyprefli idem valere,

Rheum aliud in India,aliud in Ponto nafcitur.Kheum tamen

Índie, lau

dabilius. Vtraq cal. & fic.in 2.gradu. Quíddam fliptici habet, & acuminis.

ualet defeto flomacho,uentofitaté,epatis dolorem,& fplenis duriciam,hy

pochondriorum extenfionem curat. Fenum dolorem & uefice,ac matricis

infirmitatem extirpat. Sanguinem de pe&ore manantem coflringit. Anhe

helitum,fingultü;uulnera inteflinorü,diuturnam folutioném, & prolixam

febréamputat. Morfus reptili curat.Quod puluerizatü,& cum aceto tem

peratum cutem & faciem À lentiginibus & impetigine mundificat,

Corallusfrigidus & fic.in 2. gradu. Oculorü dolores,obfcuritates,pan

nos,&putrefa&tionesfiin collyríjs poratur, curat . Puluerizatus dentes ex

o fricatosclarificat, eingiuas putridas fanat. Vnde Gal.Corallus, inquit,

uflus,gummet mixtus,& cum aqua frigida potatus,fanguínis fluxum ur»

decung;fit reüringit,ftomachum cófortat. Item Calen.dixítfe probaffe co

rallum (ufpenfum in collo habentis dolorem in ore flomachi, eum fanafle,

Aloés tria fantgenega, Vnum rubeü,de quadá infula Indíae,que dicitur

Schetra, Aliud autem nigrum quod eft de Perfia. Tertium citrinum,& fitin

ArabiaQuibus omnibus laudabilius efl Scetréfe, fi fuerit un&uofutn, prg/

lucidum & rubeutm, quafí colore epatis,cito& fragileodoriferum, & atma

riffimum. Vniuerfaliter autem aloé calidum & ficcum in 2.gradu. Stoma,

hum mudificat & cófortat, Caput &articulos de phiegmatepurgat, ege^

- lOPEül;

DE GRADIBVS LtBER

568

fionem prouocat; épatis oppilationem aperit; colorem idtericá darificat ;

Sitamen multai & fepius fumatur,flomachum & inteflinà excoriat. Opor/

tetergo przeparare ita,utcurm eo mafticheaut dragagantü;autbdelliam.mi

fceatur, Temperatur enim qualitate earüfpecierum . NNonnóquam Iauetur

curm apozeiatibus atómatizantibus, & fübtiliffime teratur, ut optimelo/

uet,atq; müditicetflomachü, Proprietatem tamen habet folidandi recentia

uulnera,deficcandi ac mundificandiearü putredine. Maxime wulnera tefty

culorü ac przputij fanat, Cum aqua temperatü apoflema labrorü,nariü &

oculorü curat. Vnde Diof. Aloé;inquit,cum melle tem peratá, aufertuigo

rem qui fub palpebris eft. Mixtü ctim oleorofato & aceto fronti & tempori

busperuniis falutem przflac, Doloré capitis & pruriginem oculorü extim

guit. Cum uino temperatd cadétes capillos cófortat. T emperatü cum uino

& melle apo(tetmalacertorü, lingue,gingiuts,toto etià ore exiflentiti curat.

Lignü aloés tribus etiam modise(t: Vni etiam fit in quadáregioneIn:

die,& dicitur comg,& eüctislaudabilius eflEft &aliud quod fitininfula ma/

risIndie,que uocat eumar, Tertiumin quadá regione ffr,qug dici£Samies.

äï

Lienü aütaloes uniuerfaliter cal.& fic.in 2. oradu.Cerebrü & omnta mem

bra interiora corporis cófortat.Superflua corporishumiditaté expellit, Ma

xime de flomacho uétofitaté diffoluit, Oppilationéaperit,uentrecoflipat.

Vring fluxui qui propterfrigiditate & defectionem uefice fit,repugnat.

Acorus cal,& fic,in 2.gra. Ventofitate & inflationé Íplenis expell: c.SFoï

smachü müdificat; epar cófortat;& eius oppilationé aperit , Apozema eius

dolorilateris & pe&oris ualet,fplenis duriciam mollic.Fractura lacertorum

folidat,urinam & menftrua prouocat.Suecus eius mundificat oculos, &lu

meneorum clarificat, Pro eo ueroponipoteft, par pondus & dimidium fu«

ä

flium gariophyllorüaut cymini equalipondere,.

Arnogloffa frig.& fic.in 2.gra . Vulnera deficcat, 8( eorü püt*reäfncni?.

tnüdificat,eparcofortat,acri ipnirepupnat ne corpus ambiat. Calore etiami

qui de:enis aduflione efl refrigerat, F emoptycis,dyffentericis,meftrua &

hzemorrhoidas habétibus gficit Vulnera pulmonis curat.Radixerus cocta

:

in aqua, & ore exeoloto,dolorem dentiü mitigat, Gal. Suctus qginq; rjexfï

»

uigcotraepatis & renü oppilationéualet, Diof Succus quimqy neruie contra

puftulas oris ualet.Etfi cimolea uel ceruffa mifceac,fit optimuscotra erifipe

:

INux mufcata cal.& fic.in 2.ara.Orífotido odoré bonüreddit, — (las.

digefliui uim aditat,uétofitaté expellit,epar & fplen cofortat, uentré colti

r

pat. Gal. Nux mufcata,inquit,cuté ab impetigine,fetioine, & (cabie müdifi.

cat,Splenis & epatis tumore diffoluit.

Macis eft cortexramorü árborit

nucis muícate, qug ab Indía uenit.Cuius natura cal.& íic,in 2.gradu,epar &

J

fþlen,öc flomachum cofortat.& eorü putredinämundif]'ca;?: Sternutatio de

€o facta cüoleouiolaceo bæmicr,a'ncü'do.loremf,qqi fitde phlegmatecurat..

)

tnodis eft. Quxdaoy

Galla frigfda —in";,graäu-,fïc. m tertio,Qui duobus

GG 4

"éniny

DNCURUIS a

AFRICANI

356

CONSTANTINI

enim nondüefl matura,que eft pufilla & non perforata, E(t & altera quae ef

——

matura, pertinens rubori & tumori;ideoG minoris frigiditatis & flipticit

tis exiftit.D'iofcor. Aqua decodtionis galle, uulug foris exeüti, refiftit,& hv

mnores abea fluentes deficcatmulieribus ex ea fométatis. Sifuper apoflema

ponat,illud curat, Vfla uero ualetfanguinoléte egeftioni, & Ruxü (anguinis

dequocüg loco manauerit; fiftic , Puluerizata & naribus infufflata fan pui»

nem effluentem conflringit. Dequa drach.5.cüuinouelfrigida potatg,uul

neratis inteftinis, & díuturnae folutioniualent. Etfi priuscutm fetio caprino

tempereturfiffuris calcaneorum proficiet , Si cun pumma lentifci tempe/

retur Jabiorü fiffuras fanat, Diofcor.Galla;inquit/foletfubuenirelocis qui/

busrepugnatio,conflipatio,& deficcatio oportuna funt,

Ariftolochía duplex eft.ógafcilicet &rotiida, Vtraq; üero.cal.& fic.in £

ora.Sed rotüda fubtilior eft & fortiore habeta&ione,. Vnde Gial; Paucü hu

moré,inqt,rift. loga müdificare debet;rotüda uero multü. Lógaueroma

enáoppilationé apen't,groü'ä uétofitate diffoluit, putredine uulneráü intrin,

fecus & extrinfecus exiflentiá,uenas etià détiüi müdificat,& eingiuas cofor

tat. Vnde Diof. Ariflolochiglóge exagiü .cü uino bibitü cotra uenenü fa

cit; Myrrhg mixtüac piperi, acpotatü menftrua puocat, forditié parturien

tiü müdificat. Calida bibita,dolore uétris c& uino placat.C)uod aüt de arift,

lon.diximus, intelligendü eft quiaidé rotun. operat, fed fortius & uelocius

idé facit..Anheloiïs,fufpiriofis,fx'ngulwofis,fplenä durü habétibus proficit,

Kigoré febriü lacertorü defectus uel cotractione,& lateris doloréamputat,

ficam aqua bibat, Cial; Ariftol, rot, cáaqua bibita, epilepticis, podagricis,

& fpafmü habétib.fubuenit,pro qua poni poteft podus,& femis arift.loog.

Palfamus eft arborin India creíces.falies fup terrámefurauntusbrachij,

uel parü plus . Cuíusrami rubeo uiriditycolore pfufi, quafi ramithitymali

tenues funt,& coloré uirídé habétes. Faciütgin capite quafi pémas,paruad

granainmodü piperis producentes.Fx fiffuris ramorühutus arboris,egre^

ditur quidamliquorin canicularibus diebus ficut lac ex'.tk-hftymalo . Diofc,

uerodicit:In unoquog; anno ex hocliquore $o.uel 4o. libre coadunantur,

INec in aliqua parte mundi nifi n quodáloco Egyptï,arbor illa nafci£, Cu/

iuslignum, xylobalfamum,femen carpobalfamu,liquor balfamus dicitur.

Huius aütlignü medicing coueniens elt . Seimen quog;laudabilius . Liquor

uero omnibus melior exiftit, Hiitaq; cal.& fic.in 2,9radu,Liquor tame ce/

teris calidior, Oculorü obfcuritati,& uuluz frigiditatiualet. effariü de eo

fa&tü,cücero & oleo fecádinam & mortuü faetü expellit, Fpithimatü, rigo

remfebriü aufert, & urinà prouocat,tuffim diuturna mitipat, duricia anhe/

lítus pagorizat, Materiá dioerit,eam qj expellit per cánales pulmonis,Pro

quo equale pódus carpobal. aut camph.poni poteft.Carpobal.bibitü ualet

pleurefi,phlegmaticis,tuffiétib. epilepticis, ifchiaticis, uertioine, dplérviap,

1 pote e

& üräguiriä patiétibusfubuenit.Morfus reptiliá curat, p quo pon

Pon us

DE

GRADIBVS

LIBERQ

552

bódus & dimidiu xylobal quod fimiliter operat ut éarpobal, licet debiViüs,

Thus cal.& (íccum in fecundo gradu. Calefacit,conftipat,& uifum clarí

ficat. Recentia uulnera folidat. Fluxum fangulms undecung fluat conflrin,

it. Peffimauulnerain anoautin alioloco nafcentia non permittit dilatari,

ficü lactetéperetur & inducat fuper ea,gro[ïum typhlegma de capite diffol

uit, Falías cogttanones remouet,memoria corroborat, Maflicata cü origa

nouel flaphifagria phlegma attrahédo decapite expellit,& grauitatemi li,

gug alleuat.Cü umbilico maris & origaleon, & acriori aceto téperatü (ifü

perubera puellg nondum magmfncata cataplafmetur, non tnultum fipitilla

augmentan .Cum feuoanatis mixtum optimum fit ad uulnera deficcanda,

ignis aduflione facta.Sicut fapa dllïoluatur,aurxbusqg leiletur,earum dolo^

fem mitigat. Cortexthuris ficcior fortxorq; eftthure, Ideoqg ad reürmgem

dum fanguinem magis ualet, & uulneris uuluze de qua feculenti fluunthi»

mores, & (lomachidolorem placat.Diarrhiam, dy[ïentena,uulnerataq;lm

teílina etíam fi extracataplaímétur,curat.Quo non inuéto, duplexpondus

galbam ponetur pro eo.

Gariophyllum. calidum in fecundo gradu. Stomachum & epar, & inte

riora fua aromaticitate confortat, uentrem conflipat, cibum quog dlgerlc,

& fr eius drach.l cum la&tebibatur,libidinem augmentat.

Calamusarotnaticus fubtilis eft & cocauus,citrinum q; colórem habens,

odoré fuauem,in India & Períia na(citur & deficcatus,(i cum digitis flringt

£ur facillime frangltur- Calamus tamen Indig;laudabilior effe creditur.FHo^

rum autem umq; cal. & ficcusin 2. gradu, Calamus dolorem ftotmachr, &

epatis potuidatus mitigát. Dequo cataplafma factum calefactionem uulug

:

&apoflemata in ea exiflétta curat; X menlïma prouocat. Valetueteri tuffl,

fifumigio fíat ex eo,

Ambra de uentre cuiufdam marinz befliz egredítur . Quidam tamen

dicuntquod1n fundo maris nafcitur, Sed undecuq; fic,laudabilior efl qug ua

tij coloris eft &unc&uofa. Ambra calida & ficca in 2. eradu.Stomachü con

fortat,fenfum & omnía interiora membra corroborat. E(l & feniorü & fri

idasnaturas habétium iuuatiua ,maxime fi in hyemah tempore detur,. Vt

üidamdicunt cardamomum,d eft »lylueflre carui pro ea poni i poteft.

Polium calidum & ficcum in 2 gradu. Grroffos humores attenuat, hy/

dropicis,& i&terícis propter oppilationem epatis & fplenis, & fellis patienti

bus ualet.Menflrua & urinam prouocat,uentrem folnit.Cum aceto bibità

duritie fplenis proficit. Eius apozema propinatung;lübricos,cucurbitinos;

& aícarides excludit, D'e domoex eo fumxgata reptilia fupantur. Captista

men dolorem generat ,& flomacho nocet, Vnde Dio(corides: :Pro polio

ponipoteft zquale pdndus corticum tiali granan,öc fetmen cafTize,

Sutnac frieidum in 2.gradu,(icciim in tertio,Somachum cofortar,appe

gitum excitat;doloré epatis mitipat, Solutioni ualet, uomitum6j cholericü

& fluxum

AFRICANI

$6

C"ONSTAN»T!NI

&flaxutti fahguinis undectig Rluxerit,arcet. Apozema eius oreex eo loto

gingiuas cófortat.Puluerizatà & cum melletéperatum,labiorü íciffuras fa

nat.Gal.Collyriüde fum ac fa&á,prurientibus oculis fübuenit . Apozema

uulnera inteftinorü curat.Quo no inuéto, radix herbgacetofe pona£ p eo.

INucleus cal.in 2.gradu, ficcusin tertio, Lapides renü & uefice frangit,

uriná prouocat.Corpus de putridishumoribus purgat.

FHemathiten Gal.dixitpar effe calefadtiuü & extenuatiuti puflularü octi

lorü mundificatiuü , Ft fi mellet&peret afperítatis palpebrarü , & angulorü

oculilenitiu-Et fila&e mulieristepere;ophthalmig;caloris,ardoris & afpe

ritatis eft iuuatiuus.Díof. Hemathites;inquit, quiddá poticitatis & fliptici

tatis habet, & iouialbuminetemperet,contra apoflemata oculorá ualet;

Peonía cal. & ficca in 2. gradu.Qyuiddi flipticitacis & dulcedinis exlioe

int.elll'gl'f habere, quod cum mafticatur modica amaritudo cum aliquo ácu»

mine in orefenti£,Hocitag; cum melle bibita menftrua prouocat, epatis d

fplenis oppilationé cum fuo acumineaperiens,fua flipticitatelyenteria cofti

pat.ldeoä; cum mellepotata diarrhíam curat.In puerorum collo fufpenfa ti

moré eorü aufert,quod ei fl propriü. Vnde Cial, Vidi,inquit, puerü octo

annorüin cuius collo peonia fufpen(a ferebat,Que cü forte quada die cade;

ret,moxpuer ad terrá corruit pcuffus ab epx'!epfi'a. Sed religata collo eius ce^

leriter euafità paffione. Admiras itag;peontam de collo eius fecado abfluliz

Ipfe tamé eodé modo ad tertá cecidit. Peoniag rurfus collo appofita proti

nus incolumis furrexit. Ideodg cofifus fum ut quiddá tenuiffimu diffolutu &

cum aére mixtü unxcü flamine cerebrü petat. Alij tamédicütmaxime Dio

Ícorid, peoniam qualic&q; modo accipiatur, epilepticorum iuuatiuam effe,

Salicesfrig.in 2.pradu,fic.in primo. V alét dolori capitis de calorezSifuc:

cus eiusin auré mitta£, proficit.Ité fuccus eius uulnera folidat, Coittex eius

uflus,& c acetotéperatus;porros & uerrucas àufert, Gal.Lac,inquit,corti

cis falicis floréhabetium;uifum clarificat,defectos oculos cofortat , Succus

frondiü & pomorü potatus, fanguiné coftringit, & ut mulier cocipiatnon

Iris.cal.in 2.gradu,fic.ins.oloréneruorü de phlegmate — (permittit,

mitigat,tuffim diuturna placat;fcreatutm facile reddit.Ciroffos humorespe/

&oris attenuat.Cum aceto potatus morfam reptiliü curat,fpleneticis fabue

nit,fpaímum &rigoréfebrium fedat.D'oloréuulug mitigat & aufert , Cum

uino bibita me(lrua prouocat.Siuero deea peffariü cü melle fiat, fecundina

& mortuü fctum expellit,Si cum aqua calida bibat;doloré uétris tollit,flo/

macho tamen nocet.Eliatus & piflatus,uuluá dolentem curat;fi calefadtus

fuper eam ponatur , Co&us & cum oleo rofato mixtus, uulnera & p'u[ïul;as'

deficcat. Puluis quog eius putrida uulnera müdificat,& boni ineiscarnem

oenerat.Ireleon ualet dolorineruorü de phlegmate,& dolori uuluz, Peffa/

rium deea fadtum uulugaperiendg ualet,&eam calefacit , Apoflema in ea

natum diffoluit,& dolorem aurium de frigiditate mitigat,

Ment;;

L

DE GRADIBVS LIBER.

5$9

Menta calida & (icca in fecundo gradu; Stomachum odoriferum reddit,

& eum confortat, digeflionem adiuuat . Abominationem & uomnitum ex

hleg.mace aufert,& bonü ructum generat, Succus eius bibitus fn'gido (it

gultui ualet, Cum fucco malorum granatorum acetoforum, aut cum aceto

pomicitrini propinatur,cholerico fingultui optimus efl. M enta fepecome

ftalumbricos occidit, & libidinem auget. Apozema eius apoflematubuste:

fliculorum eo locorü prodefl. Cataplafmata fuper uberalaein eis coagula;

tumdiffoluit . Succus eius cum modico melle mixtus, auribus diflillatus,

dolorem capitis & uentofitatem de frigiditate compefcit , Cuius frondibus

filingua fricetur,ommnem a(þeritatem amittit, Cataplafmata cum fale fuper

morfum rabidi canís,ualet, Succus eius cü fapa preegnantibus peturdatus;

facilem partum facit.

Sifymbriü calidd & fíccum in fecüdo gradu. Capite ex eo loto & fricato

eiusopprlatione de oroffis humoribus fa&tadiffoluit. Similiter eius capiti in

un&üapozema,nartü oppilationé aperit. De quo fi duo exagía cà rrelle a

mant,uefparü morfibus proficit.Sylueflre fifymbriü dicit effe calamenthis;

quod magis ad medicinam pertinet,Hoc entm fortius eft. Quodpotui da;

tum autcataplafmatum; meflrua, & urinam prouocat,dolorem uentris,&

morfuarreptilium; lacertorum;atq; epatis duriciam curat. Cutm aceto co

&um, & oleorofato mixtum, capitiGcataplafmatü dolorem mitigat,& fuy

mo deftomacho adcapitfalienti repugnat:

Myrrha cal.& (iccain fecüdo gradu. L übricos & afcarides excludit,foctá

mortuü & fecundina expellit,Os uulug attenuat;& aperit; Peffariüde ea fa/

&um cüabfinthijfucco,uel rutg,meftrua proriocat.Sí auté téperetur cü fuc;

co myrte,& fupponat, humores putridos deficcat. In modü fabae data di

turnam fitim,tuffim,anhelità,dolore laterís, & pectoris mitigat, Nimiá fo

lutionem flringit,uulnerata inteflina fanat.Sub Iingua miffa& cum diffolui

tur tranfolutita, afperitatem pulmonis;& canaliülenit,& uocem clarificat,

Andromachus dixit: Myrrhauulnera pe&orisfgutturfs,öc- omnia uaíamun

dificat. ln modum fabz ante horam acceffionis data, rigorem febriü para

gorizat. Hediusteflatur, Myrrham temperatà uino in modum epithima,

tis capitiindu&tam, eius dolorem placare,& cataractam oculorum cóflrin,

oere.Collyrijs mixtaoculorum uuluera mundifz'cat,afpen'mem palpebra,

rum|lenit,uifum clarificat, P'r.o qua amygdalg amarg;uel calamiaromatici,

uel cofti,zequale pondus poni poteft,

n

Bdellium calidum in fecundo gr.adu,humfdä imnprimo. D

y!Tenterl'æ de

acuta pharmacia factg repuguat. Apoftemata intrinfecus nafcentia,fiex eo

ungantur fauat, lapides frangit,tuffim mitigat,morfum reptilium curat.Si

cum aceto temperetur,crepaturamex eo inunctam folidat, Cum ceruffa &

xnga mixtum apoftema Eefh'culo"x'u:g fanat.

K

Lithargyrum

:

3

CONSTA'N-TINI

AFRICANI

560

Lithargyrá quidam dicunt negj calefa&iuü effe,neg; refrigeratfüü,fea

mediocrem . D'iofcorides : Refrigeratiuü,ïh'pticum,folfdatiuü &omnium

concauorü membrorum de bona carne repletiuü effeteflatur, Carnem fw

Ícabiem coxarum, & fudorem ala^

perHuam comedit fun&um—pruritum &

rum,&omnia uulnera & puflulas tollit. Clyflerrzatum ualetinteflinis uul/

neratis.Si cumoleo rofato mifceatur, puftulas nariü & labiorü extirpat.Co

&um cum oleo quoufq; unguentum füat, (ciffuras cutis difcutit diuturnas,fi

cum eoungantur;De capite & dorfo ex eo perunétis pediculos necat.

: Plumbum frigidü eftin fecüdo gradu.Quiddà humiditatis habés in coa

gulatione perfedu e(t. Parté quog quandá aériam habet,de quo Arabü in

libro delapidibus íntitulato;Plumbum,inquit,argentü effetnifi metallitria

accidentía pateretur,id eft,putorem fui odoris,& mollitiem fug fubflantue,

& quod eiusnatura anteignem flarenon poteft.Qua accidentia in terra fi^

cut fcetus in uulua patitur, Cuius hec eft natura,fiueproprietas: Si piflillum

& tortariolum ex eo fiat,&in eouinum cum oleorofato uel myrtino.cum

fuccofemperuiuz, uel endiuig,uel portulacae,mittatur,& ad foletn uel cali^

dum aéra tribus diebus agitetur, optimum unguentum erit contra calidiffi

ma apoftemata, & uulnera inguinum,& pe&toris,X uberum,;optitme curat,

&eorum putridos humores deficcat , Paulus cótra pefiïma apoflematahoc

unguentum optimum narrat effe , Siautem in pradido mortariolo terra

fioillata cum aceto & melle, & feuo anferino trita fit;pilis fuperciliorum ca/

dentibus bonaffit . Quod fide plumbo tabula quaedam cóponatur, & fuper

Ícrophulas imponatur, eas deflruit.Si fuper femoraalligetur, pollutionem

tollit.Porro(iplumbülauet ficuttuthia,fit iuuatiuüi quemadmodü & illa.

Ceruffa frigida eft & ficca infecüdo eradu, ad fanáda uulnera & bonam

carnem curandam utilis efl.Superfluam carnem rodit.Cutn oleorofato mi

xta. puftulis,uulneribus.& tumoride calore fa&obonaeft., Collyríjs mixta

oculorum puRuhs,uulneribus,pannis,öc eorü (cabiei ubuenit.Eosg;mun^

dificat & fanat, Pari pondere cum polio & piceliquida mixta, & unguento

exeis compofito,uulneribus uermes habétibus utiliffimum fit, Sanatenim

& uermes occidit,

Syche fpecies eftabrotani in Armenia nafcétis,qua calida in fine fecun

di gradus,fcilicet intertio.Stomachüledit,tamen urinà attenuat, menflrua

prouocat,& oppilationéuulue aperit,mulieribus inde fumigatis. INà fi pre

enásexea fumigeturmortuü feetum extralit.Bibita uel cataplafmata lum

bricos cy afcarides expellit, Cocta cum uino & potui data;uel cataplafmata,

contrauenenum moríumqrepulium facit, V fla, & cum oleotemperata,ca

pillosallopecíam habentibuscreat;pro qua calamenthum agrefte,uelabfin

thium poni pote&.

D

Dragagantum frigidum in

fcciido eradu& humidüm in pfim o.In col,

lyrio

i

^ mg GRADIBVS. LIBER,

361

lyrio mittitur. V alet contratuffim,& afperitatem canalium pulmonis & lin.

gus mitigat,& uocetm clarificat & cofortat. Hocetiam efl contra pundio,

nemrenum & ueficeex uulneribus fa&am,uel contra Ícabiem. Valet & ob;

flatacumini potionis ne inteftina uulnerétur, Gumma fimilis eft dragagan

to,fedtamen ficcior & flipticior eft,proinde flomachum confortat,luxum

!

fanguinis arcet. Et ( cum oui albumine mifceatur, contra ienis aduftionem

ualet,Idem facitdragagantum,

Memitheherba efthabens frondes lonoitüdinis unius palmi,aliquantiü/

lumlatas,menfura 2.unc, Hiéecautem afpera eft, & coloris plumbei, Ramí

eius molles, longitudinetn habentunius brachij, in quorum fammitatibus

cre(cunt flores citrini,qui faciunt quafi gineíuas feminibus plenas . Quorá

color nicer eft ficut fynapis,qua eft frio. in fecido oradu, & fícca in primo,

/

Memithe uero cotragrifipelam, & omnia cholerica apoflemata valet. Suc/

cus eius collyríjs conueniens efl; & calidae ophthalmig prodeft,

Sambucus arbor eftomnibus nota,que naturaliter calidus in fecádo ora/

l/

du,& ficcus in primo.Hc arbor non omnino inutilis eft, Diffolutiua eft &

neruorutm mollítiua , ftomachümollit, uotnitum prouocat. Cataplafmatà

apoftematamamillara fanat,Sambuceleon,fcabie & puftulas capitis,& apo

flema natüm curat. Vuluam ficlaufa fuerit,aperitg & euetfam ad ([uam natü

ramreducit. Aurium quog dolorem pacat.Sibibatur lnmnbricos,afcarides

excludit,phlegmaticos & melancholicos humores purgat,

j

INenufarfrig.& hum.in fecundo gradu.Subcilis eft & penetrabilis.Si po

natur inauribus,uel naribus applicetur;doloretm Capitis dé calore fa&tü tol/

li, Cholericis & fanguineis & omnibus calídis paffionibus cóuenit. Eius fi

rupus tuflim calidam,& febres cholericas,& paffiones fanguinolentas, ex

tinguit,ufgilias aufert.Eíus etià oleutmfi cata

plafmetur, uel(üuernutatfo cutm

€o prouocetur,dolorem capitis tollit,

y

Lolium calidum & (iccum in fectindo oeradu. Confortatiuum eft,floma

chicis & epaticis ualet,urinato protocat, inflatione diffoluit, Sí cataplafmet

apoflematibus oculorum fubuenit, Fodem modo tialet celtica,

Praflium calidum in (ecdo gradu,ficcumin tertio. Oppilationem epa

tis & fplenis aperit,menflraa prouocat;putridos hutmores in ped&ore & pul

a

moneexiflentes purgat;puluerizatutm & cutn melle mixtum putrida uulne

ramundificat. Apozema eius uifum clarificat. Auribus inflillatüdolorem

y

aufert, & in eís puftulasíanat, Dentiü quog; dolorem ex eolotorutm fedat,

Siautem melle quafidiacodion coctum & datum unum ex eo cochlear aut

,

a

plus accipíatur,empycis de frigiditate putrediínem habentibus optime pro/

I

defl;maxime ficum pineis rmifceatur. Hutus etíam apozema contra hydrov

pifim ualet;oculi exeo loti curantur, Sedtamen renibus & ueficaenoctuum

)l/

eft, Nonnunquam enim fanguinem facit mingere, cuius nocumento di/

HH

tung

C CN STAN'TINI "'A"'FK'R ICANI

,

$62

euntantiqui marathri femina cum eo uel poft affumpta refiflere.

crieneap m

-- Laccacal.& fic.in fecundo gradu.Oppilationä epatis aperit, eutr g codi

fortat,ictericis & hydropicis prodeft, Qua filota fuerit melius quimnó lor

taoperatur.

Lapislazuli fn'g.& fic.in fecüdo gradu.Si in collyrtjs mittat oculis pro»

ficit.Palpebrarum pilos cofortat,capillos confirmat, & multiplicar . Ecfidé

eo drach.bibatur cum firupo rofato,aut cüaqua calida,quartanarí;s fubuev

nit. Melácholicos etia humores proprie purgat. Lotus & propmatas,uomi

tum fine omni zmgufh'a prouocat.

D

* Seilla cal.& fíc.in 2.gradu. Inci

dithumores,ideog uomitus &egeiiionä

próuocat,pectus & pulmonem degroffis & uifcofishumoribus mudificat,

Ideoq ualet anhelofis,hydropicis & i&tericis,de epatis oppilatione propter

»roffos & uifcofos humores patientibus.Cataplafmatti cü oleo myrtino pe

dum fiffuras curat. Si cü aceto coquatur cataplafmata morfum ferpentis cue

rát, Oportet tamen caueamus fcillam,quae fola in cápis nafcitur,negiin cire

cuitu eius alia eft, hazc enim eft nïäortifera. Caueamus ergo eam ne medici

na alicui miíceatur,

- Sambucus eflarbor frondes habés citrinas & albas cal

n 2 eradu,& fic.

in primo. Phleguratis humiditates diffoluit, doloré capitis quifit ex phleg»

mate;uel cholera nigra amputat . Eadé paraliticis, & lhemicraneis proficit;

fiteratur öc f mpetiginibus inungatur,eas omnino curat, Cgius oleum fiq:iæ

liter operatur.

Cyperücal. & fic.in 2.gradu. Odoriferá efl,ideo incidit & attenuat, & fis

perfluitaté humorü deficcat, urinà prouocat, maximehydropicorü, lapidé

frngit,flomachü cofortat,& puftulataora folidat. Puluerizata,& uulneri?

bus, putridis applicatum ea citodeficcat.Suppofitum frigiditatem uulug cu

rat,& conclufum eiusos aperit. Potuidatum,merfum Ícorpionis curat,Sed

tamen affidue bibitum,fanguinem defíccat.

Centaurea duplex efl,maior & minor. Quidà auté dicunt eam cal.&fie;

elfe in 2.gra.Gal.ueroradicé maroris cétaurez diuerfas dixat habere quali

;ate's,fecundü fuifaporé, Vnde diuerfas habet actiones . Habetetià (aporís

acumen,& ponticitaté cum aliquanta dulcedine, Vnde cum acumine men

flrua prouocat,& mortuü foetum expellit, Cum ponticitate uulnus folidat,

&fluxum fanguinis cóftringit. Cum omnibus tamen fuis qualitatibus fub:

uenit anhelituofis & diuturnae tuffientibus,mebra confortat. Cuius fuccus

idem operatur quod radix. Diofcor.Radix matoris cétaurex cocta cum alí

ua carne incifa folidateam,Radix minoris nullius iuuaméti eft. Qua tamé

cataplafmata folidat uulnera , Eius apozemate clyflerizato doloré ilij pro»

pterfrigidos & groffos humoresfoluit,ifchiaticis fbuenit, Succus eius cü

melleoculorü clarificatobfcuritatem , Peffarizatus menflrua prouocat, 5

mortüum

DE 'GRADIBVLS LIBER.

305

mortuum fctum expellit.Fitetiatm conteniens neruis dolorem habétibus,

& oppilato epati, & indurato fpleni,fi cataplaím etur,autpotuidetur,Quod

flexagiü unü exea cum uino propinetur,doloti uentris, pundtionide grqD

fishumoribus,& uentofitate factis fuccurrit,

: Pfylliuin frigidum & humidum in fecundo gradu , Calorérefrigerat, fv

tim extinguit,afperitatem lenit. Cum aqualotum donec uifcofitatem habe

teincipiat,& polleabibitum,egeftionem humedat,& inteflina fi per chole

ram rubeam ficcentur,maxime cum oleo uiolato mixtutn mollificat. Affum

uero uentrem cóflipat.DPolorem inteflinorum acumine medicing,uel pro^

pter acutos humores ad inteflina fluétesymaxime i cum oleo rofato miícea

tur,mitfgai: Sicum fucco portulace, aut folatrimixtum (it, calide podagrae,

& calidisapoftematibus ualet.De cuius uifcofitatefi caput lauetur afperita

tem capillorum mollit, Cum oleo rofato uel aceto cataplafmati; apoftema

tain articulis & (ub articulis de calorenaícentia curat,

Y

Semen croci hortenfis cal.& fic.infecundo gradu. Phlegtna

purgat,tþö

lericam paffionem curat, tritum & in iure pinguis gallina: pofitum,potuidg

datum,uifcofum phlepma purgat.Stomacho tamen nocet.

Abrotanü cal.in fecundo gradu,ficeü in primo.In cuiusapozemate mu

lieribus fedentibus menflrua prouocantur.Secundina & mortuus fectus eíj

citur, Clauàm unluamaperit , Apoftema fi habuerit fanat,lapides frangit,

flranguiriam foluit. Potatálumbricos & aícarides occiditSuccus eiusmyr^

rha mixtus & peiïarizatus,uel pectini cataplafmatus menítrua prouocat.

Putridoshumores uuluz deficcat;dolores eius & phlegimatica a poflemata

in ea naícentia curat, Puluerizatum,& cum farina hordetmixtü,dura apoz

flemata di[lïpat.Cinis elus cumiuetuüo oleo mixtus, allopetiato fanat,&lo/

cispilosnon habentibus fuccurrit.Sbrotanoleon epithimatum rigorem fe

brium aufert.Nocettamen flomacho,& naríum oppilationem aperit,

Gariophyllatum calidum & ficcum in fecundo eradu. Frigidum floma/

chum adiuuatgroffum cibá digerit epaticis,cardiacis, excholera enim uel

phlegmate patientibus prodeft, Naribus applicatutn,cerebri & narium op

p.ilm'onem aperit.

Anethum cal,& ficcum ín fecando gradu , Viridis tammen minoris calidi

tatis & ficcitatis efl, Apozemaaut fperma eius bibitum, urinam prouocat,

torfionem & inflationem mitigat . Vomitum ex cibo in flomacho natante

compefcit,fingultum ex plenítudineamputat. Co&um in oleo & epithima

tum oppilatos poros aperit, fomnü prouocat, & golleapoftema maturat,

tamen affuefa&ü uifum defedtat,fperma deficcat,doloré uulug mitigat. Mu

lierem ineíusapozemate fedente iuuat , & menflrua prouocat. Semen eius

peruftum & (uperhaemorrhoidas cataplaftnatum eas omnino fanat . Pofi,

fliculis , aut in extre^

tum fuperuulnera augmollia a-tPo&emata maxime in te

HH 3

mitate

-

n ii gu g aC u H a

564

CONSTANTTINI

AFRICANI

mitate uiroze na(cétia,ea omnino deficcat, Anethileon epithimatum tióà

resfebrium periodicarum curat. Laboretn artículorum & dolorem ampw

tat.Peffarizatum dolorem uülüe placat.

Marathrifemen calidá &ficcü ín fecádo gradu, Flerba uero cum reces

efl,calida manetin medio primi gradus . Stomachum con fortat, epatl's,räæ

num, & uefícz oppilationem aperit , Succus eius coctus & defpumatus , fi

cum oxymelleuel faccharo bibatur uentrem, prouocat & urinarm diutur^

nas febres & pertodicas habentibus fubuenit , Succus eius purus utfum clà,

rificat,&aquam in eis coagulatam difpergit,(i ex eo oculi lauentur . In mul/

tisetiam collyrtjs cogruit. Spermaeius oppilationem epatis, renum, & ue

ficz aperit . Inflatiuam uétofitatem remouet,lapidem frangit,& menftrua

prouocat . Diuturnis febribus refiftit. Siautem potui cum aqua frigida de;

tur,abomínationem exfrigidis humoribus amputat. Temperatücum mel

le,fuper morfum rabidi canis pofitum,iuuat,

Sefeleon calidü & ficcum in fecundo gradu. Digeftiuam uirtutem adtw

uat,urinam prouocat,ftranguiriam ex frigiditate diffoluit . Anhelofts dtug

hutnide tuffientibus fubuenit, menflrua prouocat, (uffocationem matricis

curat, Sicum uino & pipere bibatur, calefacit eos qui in intinere fyigefcunt

propter hy'eme'm4

Cocoenidium calidá & ficcam in fecüdo eradu . Ventri nocet,aquam

tamen citrina, & phlegma & cholerárubeam pureat. Efletiam conueniens

hydropicis.Cuius frondes cum melle cataplafmatg,putrida qulngra müdi

ficant,ícabiem & pruriginem curant.,

i

B

-

erberis frigida & ficca in fecüdo ora

du.Sitím de calore e:itinguït, epaf

& flomachü confortat. Cataplafmatus calida apoflematarefrieerat, equa/

le pondusrofie,& femis fandali,eodem modo operatur.

C

'octa cum aceto aut aíno düæ

Tamarix calida & ficca in fecando gradu.

riciam fplenis & dolorem dentium curat. Cum poculoetiatn dehiscompo

fito potus tributus, duriciam fplenis deftruit. Gialen, V idi, inquit,capras pá

fcentes tamarices,quibus occifis, in eis nibil fplenis inueni,Forum ergo apo

zema fi quadraginta diebus cum uino potetur, omnem fplenis duriciar

amputat, Mulieri cum eius apozemate lotz humores uuluze deficcantur,

Peffarium exeorum cínerefa&tum,fanguinis fluxum conflringit,

Malua fricida in fecundo eradu,& humida in prímo,Quiddam calorís

accidentaliter habet, Vnde fiin uino cota fit & cataplafmetur, contra Ícró»

phulas,&apoftemata,moresqy mamillarum ualet.Si antem peffari cat

adipeanferino deea fiat,uuluz coclufíonem aperit,& etus calidü apoftema

curat,parturienté mundificat.Succus eiusfi cum uíno bíno bibat, flrangui

yià diffoluit, & lapides frägïi, ríchiaticis fubuenit,inteflina uulnerata (anat,

gat,

-Etfi cum aceto coquatur, dentium ex ea lotorum dolorem muti

Su*ignum

Yi n

ia

DB GRADIbBVS LÍIBER.

365

,

Strignum frigidum & ficcum in fecuhdo gradu , Crudum auf co&tutn,

&(ui datum, aut fuccus eius potui datus calida apoflemata in epate aut ín cg

teris membris exiflentia curat.Epatis oppilationem aperit.Cataplaímatum

€alida apoflemata habentibusiri exterioribus corporis efloptimum . San;

euinis fluxum mulieribus cbnüringit«, fucco eius potato aut peífarizato;

H

Catapiafmatüm'fuper calidum flomachum mox eutm refrigerat, & omni

bus calidis apoüematüaus refr

*

igérando rgPUgnat,H folus aut cum alijs re;

bus mixtus füerit.

3

Balauftía frigida &ficcain i.gradu.Fiukmü [a ngüx'nfs arcet, & uulnera

tainteflina cürat , uentret confortat, humoribus adeum fluentibusrepu

euat, egeftioné conflipat, humoribus cuim faneuine egredientibus refiflit;

Puluerizatà & fupér uulnéra uel exéóríataloca pofíta ea celeríterfanat.Ore

éx eius apoftemateloto humores de oiüptuis fluentes déficcantur ,& dentes

mobiles firmantur;Cataplafmata o

D

nïhäm crep?.turä folidat, Pro ea ponun

tur cortíces mali oranàti acidí,

Amygdalz amarz calide &!

fícc&é m fecundo g'fääuq Opþüätioiiäüi epá

ts & fplenis aperiünt, öfpulfnenem de"groffo' & uifcofo phlegmate mun»

dant, renes purgant, uriaam prouocánt, groffam uentofitatem cholericze

inflationis diffoluunt. Peffarizatg menfirua prouocant , Potatxe cum amy"

lo & menta fluxum fanguinis arcent,Harum quoque oleum calidum & fic

cum eftin fecüdogradu. Oppilationéfplenis & epatis aperit, pe&tus bume«

&at,dolorem aurium & uentofitatem capitiscurat. Dolorem etiam uulu&

& eius fuffocationem, & cor(ionetb, & apoflematà in ea riafcentía (anat, Si

cum eo flernutatio frat renü & flranguiriam amputat. Idem oleum mixtum

cum melle & oleo rofató fplenis duriciam foluit . Itém, Oleum amygdata,

rumámararum turbiditati oculorum, & defedtioni wifus proficit, Kadixar» .

boris pul'ueri'zata, & cum aceto témperata , fitbonum ungnentum contrà

lentigines & impetigïnäm,omnes'q;' fordities cutis,maxitme morpheà . Po;

tui cum uino datatuffim mitigat, lapides frangit , Paulus dixit;abfinthium

&equaliter ualeat. ;

:

Cappäres calid

i& ficei in fecundo graäu : ngï"uæ pomna, frondes;fe

imen & radixintrantin medicina, Poma & frondes magis cibo & radix mé

dicinz peftinet. Omnía tamen epar & fplén oppilatum apperiüt . Sed radix

omnibus fortior eft. Vnde conuénitcontra duricià fplenis;eius enim pro

'fitiem diffolüit, tnaxime ft cum acétó bibatur , aut cum bxyfäc"charo.Gro[;

fos & uifcoíos humores perüirinam & egeflionéne eijcit; & aliqiiando extra

cum egeltione (anguinis uftus , Vndeconpfidunt qiidam his diffoluiduri

l

ciam fplenis. Cum melle & aqua calida potati, arteticis dolorern de groflis

,

plenis curatur.Pul,

humoribus faäü foluát, Cataplafmati cá melle düriciá f

H 34 uerizati

CONS'fl'ANTINI AFRICANI

gó

uerizati & cum aceto temperatialbam morpheam mundant, Succus froti

did auribus diflillatus uermes in eis natos occidit, Cataplafmatus fcrophas

duradjapoflemata foluit. Mafliche cum his mifcetur,ita quod pomum eo;

rumdecarne & feminibusomnino euacuetur,& fambuceleo impletum;pa

Ra.?g coopertum fuperignem ponatui,& tribusuicibus aut quatuor bullire

D

dimittatur,

fitepithima quo capilli nigri fuerint,& cofirmantur,& canicies

adueniens diflurbatur.Siuero aceto repleatur,& coquatur,dolorem dentiü

placat. Clyflerizatum paraliticis &

4

colicis dephlegmate arguit . C ataplaf

matutm iíchíaticos curat,

u.Suntaperitiui,urine öc;heüruo;

Afphodelicalidi (unt &ficciin 2.grad

rum prouocatiui,uomitum arcent , Galen.dicit,afphodeli multum hydro:

picis ualent. Frondes & floreseorum cum uino potatimorfum fcorpionis

curant Similiter cataplafmati faciunt.Succus radícum eorum com modico

myrrhze, & croci, in dulciueterigy uino co&tus fitoptimum collyrium con

tra humiditatem oculorum, & palpebras feinuifcantes curat , Quorum ra/

dicesuflze, & alopetie impofito,pilos nafcifaciunt, Valetetiam fi morphea

velimpetieo adfolem cum afpero páno fricatade eo inungatur.Quia fuffi^

DP

cienter de medicinis in fecundo gradu exiftentibus diximus,neceffe efluc dx

fputemps dehisquiin tertiq gradu confiflere uidentur,

Dmruo g*igdü.

l»

Vibith eft radix intus &extra aequalís,quze aliquando eft albi,

a'iquidocitrini coloris;&inuenit & in Syria.& Arabia, Arbor

eius efl quafi ferula quze calida eft & (ic. in tertio gradu.Phieg;'

ma & frigidos chymos atqj omnes uifcofos humores purgat.

roinde uti

liseft fripidae podagrae &arthetico dolori,nocettamen floma

cho, & facitanguília , Oportetergo prius ungi oleo uiolato amygdalino,

Coflus duobus modis eft . Vnus deIndia qui rubeus efl & orauis, atque

amari (aporis.Eft &aliusalbus qui inuenitur in Arabia, cuius pondus eft le

ue,nullam habés amaritudinem. V trüg; tamé cal. & (ic.eft in tertto gradü.

Efl camen laudabilior & calidior coflus Indig, Arabicus autem temperatior

eft. Vtrág urinam & menflruaprouocat, Dolorem uuluz placat.fi peffa/

rid,autcalefadtio,autcataplafma ex eofiat. Muliereex eo fuffumigata,men

flrua ei prouocabuntur, V aletepaticis,fpleneticis.Forum enim apoflemata

diffoluit, & oppilationem aperit.Dolorem fpafmi &lacerticurat. Cueurbi

tinos cum fua amaritudine necat,impetiginem müdificat. Potatus cum ui

no & mellelibidinem commouet , Diofcorides: Coflus cum uíno potatus,

dolorem pedtoris,& lacertorü fratturam, & inflationem curat.Coflus cum

ifchiaticis,

fambuco ole? epithimatus rigorem febfiü aufert , Valet etiam

paraliticis,

,ODE GRADIBVS LFP'BER.

567

paraliticis,quia humores intus exiflentes extra attrahit,Puluedzatus humi

:dauulnera deficcat.

Sauina calida efl& ficcain primo gradu.Flutnores ättenuat,profnde uri

nam & menílrua prouocat. D iofcor.Sauina affuefadta,fanguinem iunoere

facit.Cataplafmata cutem ab omniforditie mundat. Decem drach.fauinze

€umo.drach; butyri uíque ad confumptionem butyri coquantur. Miffisqy

cutm eisio.drach.facchari& potui datis;cü calida.fit optima medicina pro»

pter dolorem haemorrhoidarum, pro qua pgni pofluntfrondes cyprefli, E

alíj dicunt,gquopondere caffiam poffe poni,& quidam,poma cypreffi,

- -Gentíana calidaeft & ficca in tertio oradu , Attenuat,mundificat,& cov

lat, oppilationem epatis & fplenisaperit , D'uobus ícrupulis deea tempera

tiscu melled& aquá calida, & potuí datis,aut cataplafmata, moríuim ferpen,

tis curat. Peffarizata;menflrua prouocat,fecundinam & mortuum foctum

expellit,afarum quog; equo pondere eadem operatur.

.. Colocynthefuntcalan tertio gradu,fic, in fecundo, Phiegmaticos & ui

fcofos humores purgant, torfíonem tamen & dolorem in inteflinis gene

rant,ea'cg diícoriát.Proinde non decet fubtliter puluerizari , ne puluereim'

te(linis applicato,difcorientur, Cüeis ergo mifcenda funt dragagátü,gum

mi,maftiche,& hisfimilia. Multü etiam flemacho nociua.Quodfi pomum

unum de eis accipiatur ; & omnino decarne & feminibus euacuetur , & dé

fambuceleo plenticum pafla cooperiatur, & fuper ignem imponatur,& bul

liri tribus uicibus, aut quatuor dimittatur;fiet optimum epithima ad capile

los denigrandos, & cuítodiendos . Caniciem etiam uenientem dillurbat.-

Quod fí deaceto plenü coquatur,dolorem dentium placat.Clyflerizatum

cogruit ffchfatic-is,podagricis,paral(ticis,öccalitis de phlegmatq.Catapläf:

:

matum iíchiaticos curat.

Zingiber cal.ín tertio oradu,hum.in primo. Eparde f'ri'gido &humido

óppilatum aperit.Giroffam ftormachi & inteflini uentofitatem diffoluituen

trem humefacit. [Dux drach.zingiberis ,& duz facchari cum calida aqua

;;

acceptz uifcofos humorespurgant. Conditum libidinem augmentat, fto/

machum calefacit,& cibum digerit'Superfluam etiam ftomachi humidita

tem depifcibus,uel fru&tibus deficcat.Quo nó inuento, piper album uellon

"

gum pro eo poní poteft.

ä

.. Enulacal.in medio tertíj gra

dus,&ïïïxm inprimo, Dfutumü ex frigfdi

tatedolorem cürat Pe&tus & pulmonéde groffis &uifcofis humoribus pur

gat.Eleduariü deea &melle compofità diuturnas tiffes, & anhelitus &in»

flationem uentris curat, Morfus rep'tilfum,öcfra&mam lacertorum fanat,

Hchiaticis quogj & arteticisex phlepmate patientibus fübuenit, Affueta tà»

gmen dolorem capitis generat,

du,& hum.in pfimo. Ideoä fenfütm guflus

(

Piper,!lopigü cal,in tertio gra

ficuf

CONSTANTINI AFRICANI

308

ficatpiper nigrum nó uelociter perforat. Fius enim humiditatis oroffitudo

caliditaté penetrare prohibet, Quod (icprobatur effe humidum, quianon

diu feruatur,cito enim corrodit feipfum, Zingiber fimiliter facit. Digeftiua

uim confortat, &uentofitatemà flomacho & inteflinis expellit, libidinem

augmentat. Proquo piper album pom' pote&.

Cinnamomüdiuerfum eftoroffum fcilicet quod de arboribus abfcindit.

Fft &aliud quod efl cortexramorü.Eft & gariophyllatum quod eftcortex

ramorum gariophyllorá.Eft & aliud quafí calamus fobtilis. Omnia tamen

fantcalida, in tertio gradu, & ficcain fecundo , Alithinum tamen quod eft

qæficalamus,cæteris*laudabilfus efl; quiaftomachü confortat,eum(t aro

matizat, humiditatéeius deficcat, oppilationéaperit,cibum digerit;phleo/

madiffoluít,urina & menflrua prouocat. Tuffim etiam de groffa humidita/

te& catarrhum curat,renum dolorem placat. Hydropifim & timpanitem,

morfusq; reptilid curat.In collyríjs mixtü fuperfluam humiditate ocolorum

deficcat. Tritü & cum aceto temperatum , impetieines & lentigines extir/

at.Groffumn autem cínnamomü quandam habet proprietaté , Q'uia duo«

bus drach.exeo cum frigida ieiunis datis fanguis hemorrhoidarum ftrinev

tur,Pro cinnamomo caflia ponatur,ut Galen.& Cleopatrateftétur, Dicüt

alijoalangam eodem modo ualere.

J Épithymücal.& ficcum ín medio tertij eradus.Cholerá nigráper inferio

rem partem purgat.Si uero epithymidrach .xo. puluerisin tenuí panno &

raro,& in dulciuinoàprimahora no&tis uf ad aurorá dimittatur, & dein/

depanno expreffo & cumaliquanto firupouiolaceo autamy9dalino bibat,

ficutiliffima melancholicis. Nigráuero choleram abíg; defectione puroat,

Galen. Duas;inquit, drach.&s.epithymi cum fero melancholicis oportet

dari,maxime his qui cancrü habét.Sed tamen quiaepithymüanguftía oene

tat &fitim,cum amygdaleo iuhgatur,neq; fubtiliter puluerizetur,

C Thymum epithymo ín virtute fimile eft cal.& ficcü in tertio gradu. Cü

fle &t aceto datum eroffum phlegma purgat, Eiusapozema cum melleco

&um anhelofis de groffo & uifcofo phlegmate pe&oris fuccurrit, menflrua

Prouocat,fecundinam expellitlumbricos occidit, oppilationé epatis & inge

riorum membrorum aperit.

Polipodium cal.in tertio eradu,&

(iccutn in fecundo radu. Cholerá ni

oram & groffum phlegma purgat, cü craffa gallinauelgallo coétum,dolo;

rem iliorum, qui fit ex oroffo &uiícofo phlegmate placat . Tres drachtnas

deeo cum cafliafiflulater unamguanqghebd*omadam potatz, leProfis me:

lancholicis profunt.

Oxyfonicia funt da&yliIndize, qui frieidi funt & ficci in tertio gradu.—

Choleram rubeam aduffam purgant, Sanguinem bullientem & mcendene

ent.

tfntem refrigerant,acutas febres & choleri;um upmitum arc

Diagridium

j

3!

-

pE GRADIBVS LIBER.

369

* 'Diseridiá cal. & fíccumintertio gradu.Choler&rubeam &per contra/

tium phlegma purgat. Nocettamien epati & üomacho,appetitü amputat,

Anguftii &abominationéextirpat.Ideoty iufferuntantiqui cá eo anifam,

daucü,& apium mifceri;teri cum amygdaleo aut coquiin coctanis,uel po

mis;negi vfubtiliffime debetteri,nelyenteria ceneretinnéxü pilis flomachi,

Tritum & cum acetotemperatümor

N

lum tàmen eft ( (epius fiat;

4

1

phg*am & Ícabiem acutam curat, Ma

CalTia lionea cal, & fic. in terti

ogra. Stomacïïä,e'par, 'uuinera, &otnniá

'prfncïpalia membra confortat, oppilationem aperit,& eroffos humores &

uentofitatédiffoluit;urinà& menflrua prouocat. Muliere in eius apozema

£e (edente;moxüulua €onfortatar; Suffutn igata exéa,dolor uulue placatur;;

& eius oppilatio aperit.Si uero cd medicina laxatiua miíícea£, ad eijciendos

eroffos humores,iuiiat. Cü tnellet&perata& fuperdura & hutnidaapofte,

mata impof ità ea diffoluit & curat. Cleopatra cinnamotnuin alithinum pro

»

caífialrgnea;& caffiáli

E

oneá pro cínnamomio pofuit , Diofcof;duplugjpoüa

dus cinnamomo pro uno caffie poni iulic.

:

Sandali tribus modis funt,(cilicet;albi,ra

beidecitriol. Quiotte E

funt intertio eradu,ficci in 2.Calidis natüris coueniunt.Defedtü flomachü

& cardiacos de cholei'a.confortant.TEperati cü aqua rofata, modicpäg cam

phorg;&temporibus impofiti,dolorem capitisde calore tnitigant.Cum al/

buminéoüi & aliquanto farcocollze (uper tépora cataplaímata, humoribus

adoculos fluentibusrepugnant. Temperaticum fucco folatríüel femperui

ue üel portulacg,calidam podagratn refrieerant;& membraper eam defe,

&a confortant.Frifipelasetiam curant. —

z

V

Afarü cal. & ficctitn in tertio grad'u.

'risatt B méfirus prouocat,Ifchia

ticarm Garteticá curat; Epar & uului müdificat, hydropicos per uriná püiz

eat, Qiio ton inuento pondus & femis acoripro eo ponipotelt,

Ameos €al.&fic.in tertio oradu. Menflrua & ariná de groffo phteema

te conflipatàprouocat, Cum tnelle potatüs lutnbricos,cucurbitinos & aíc/

ridesoccidit.Groffamn uentofitatem diï?olul't,lapidem frangit, flomachüca

lefacit,epar, mefaraicas, renes & aulutá, müdificat: ideo quia menftrua &

urinam protocat. Peffarizatus fimilia operatur . Tritis & cum melletépe/

peratus, potuitj cum calida datus phlegmaticá febré & morfüs reptlia cu

Fat.Sepe tameri bibitusaut catáplafmatus cüti citrinü colorem inducit.

Daucus caliduseftin initio tertiíj orádus,ficcusin fecüdo, Vrina & imen

firtiaprouocat,uuluam miündificat phlegmáticatn pleuréfim, & hydropo/

fin,moríusty reptiliti, curat,oppilationé epatis & plenis aperít, groffos hu/

moresintefüinorü diffoluit, eitis apozema bibitum pectusà fcreatibus pur^

gat. Vndedolorem & uentris torfionem amputat; comtnixto apj femine

:f&io fortior fit,

il Caxbpæf&

AFRICANI

$70

COI*iSTANTINl

Camphor:

agummi eft cuiuídà arborisin montanis Indie nafcentis qua

Caloré cephaleam"q; cholerica uel fanguinolentà

Írio. & fic.in tertio gradu.

naribus applicata,aut cum fandalis & aquarofeatemp

erata mitigat.HuiuD

modi gummipprincipalium membrorum fenfuumi defectionem ex calore

factam confortat , Fius tamen odor affuefactus libidinem extinguit: bibita

uero melius operatur. Porrb affuefata canicié uenire feflinat, & fraliquan/

tulum camphorg cum fliptica medicina mifcatur, cholericá folutione flrie

git. Sternutatio exea & fucco floris palmae prouocata fanguinä é na-;i-bus

fluentem conflipat.

Spodium eft quafícinis,

Quidam dicuntautem effe cinerem radicis cala

mi in India nafcentis , Alij autumanteffe cinerem offium elepbantis,

quod

frig.& fic.intertio gradu. Ventris fluxum & uomitum cholericum arcet,

flomachum confortat, calorem epatis refrigerat , Sincopin de cholericis

humoribus ad osflomachi fluentibus curat .. Putridas puüulas in orepue;

rinatas deficcat & fanat , (ifolum uel cum rofis , uel cum faccharo fuper eas

apponatur.

in tértio grääu.Dolorem'

j

Laurus,quam Grzeei didony uocatit,cal. & fic.

epatis & fplenis ex frigiditate & humiditate,capitisqy

dolorépropter phleg

ma & oroffam uentofitatem mitigat, lapides frangit.Stomachütamen con

trahit, & deficere facit,juomitumirritat . Frondes eius cataplafmatg , mor/

fus reptilium curant , Mulierum in eiusapozemate fedentium, ueficam &

uuluam iuuat. Semina uero calidiora funt frondibus. Dequibusfielectuz/

rium cum melle & fapa fiíat, putrefactionem pulmonis & anhelitutn extir^

pat. Mixta cum ul

no, oleoG rofato, & guttatim auribus difüllata dolorema

earum,& fonitum, atg; putredinem curat. Radixcum oxymelle potata,do»

lori epatis fubuenit , eus

y oppilationem aperit, Renum & uefica lapides

ilationem foluit . Laurinum oleum calefaciuum

frangit,inteflinorum opp

tra

& humefadtiuum eft , orisgjuenarum aperitiuum , laborem aufert, con

rigoremaurium,

catarrhum capitis , &omnem membrorum dolorem, &

omniaqua infrigidata funt,

optimum eft. Scabiem,puftulas, impetigines,

uermes pediculos,furfures tollit & müdat,allopeciam fanat, Calidá tamen

naturam habentibus nocet.

E

Hiyffopus cal.& fic.eftin tertio gradu.Cuius apozema cum ficubus fic/

cis & melle &ruta coctá &bibitii, apoftema pulmonis & anhelitum curat,

Diuturnastuffes, & catarrhum de capitea

dgulam, pedtusiy defcédentem

mundat, Lumbricos oecidit.Apozema eius folum cü melle bibitü groffos

humores purgat. Si cum ficubus ficcis comedatur:uentré humectat, & ci»

tem clarificat. Cum aceto coctus & ore tantum loto,dolorem dentium am

putat, Auribus quidem inde fumnigatis, doloré Xuentofitatem placat, pro

|

quo ponitur gquale pondus famfuci,

Sanfucus

i

DE GRADIBVS LIBER,

571

Sanfucus calidus & ficcus eftintertio oradu. Capitis dolorem &hemi

€raneum de phlegmate fadum,& nigram choleram curat ft ex eius apoze»

mate caputlauetur,uel naribus applicetur , Oppilationem uel oroffam ca/

pms uentofitatetn patlentlbus medetur , Etus apozema bibitam fit hydroæ

picis, flranguiriam,uentrisijdolorem habentibus,bonum, Cum melle ca

taplafmatu, nigredinem fub palpebris exiflenté amputat, Peffariz atii men

Hrua prouocat. Cataplafmatum cum acéto moríum fcorploms curat. San^

fuceleon calidum dolorem aufert, epilepticis & paraliticis conuenit , Auri«

businflillattim dolorem &fonitum placat.

Staphifaeria calida & (icca eftin tertio orada. Acumen habenmlg cutri

maflicheuelolibano mafticatamultü phlegma deca pite purgat. .Lin guam

quoqueex eo agg: auata alleuiat, Gargarl;ata degtoffo m(cofoq; phlegma

te caput.mundat, Cum aceto cocta dolore dentium & gingtuarum putrej

dinem cutat , Si (lernütatio deea & mgella in aceto ümlhter co&is fiat icte/

ricos deoppilatione uenarum iuuat. Cum auripremento & oleo mixta, fit

contra fÍcabiem & pedxculos bona,Pfo qua pyrethrum mutari pote&

Elleborus albus calidus & (iccus eflin tertio gradu. Stoinachum müdat

ä

7

eum uomitu,& diuerfos humores expellit Quodfuppofitum méflrua pro,

uocat.Malum tàmen efl quia fuffocationem, & anouftíam; fincopin, & ex;

tremitatum frigiditatem generat, prcipuefi os flomachi actiffiimum fen

y

fum habuerit . Vnde prquuam detur, tnodicum éibum dare conuenit,ne

1

flomachüinanem inueniat , Quidam cum iure tríticiuel hordeiillud dant,

neullum nocumentum inferat, flernutationem commotet pe(ï'anzatum

V

menílrua prouocat, Farítiae mlxtum & cum melle temperatu, mures fero»

j

dentes occidit. Puluetiz atus & cüaquamixtus, & circa domü perfutus,mu

cas occidit,Mixtus cm acéto allopeciam curat, lecetur &aliquando col

t

lyrijs ad clarxflcandum uifum,

*

Elleborum niprum calidum & üccum in tertio gradu, Morpheam, i

t

petlgmem ,& fcabiem curat , Choleram nigram & phlegma purgat. Para

lxtxcts,epxlepücxs,mela ncholtcis, mamacxs,& arteticis couenit,meftrua pro»

uocat, Quod tribus diebus contínuis in foraminibus haemorrhoidarum

miffum, eas mundat, Similiter auribus gramter audientibus occurrit, Co

"

&tum cum aceto &ore exeo loto dolorem dentium mmgat Cum melle

0

temperatum,& fuper rofuram dentium appofttum s£os celeriter curat. AL

lopecise inun&tum ualet. Mixtum . cumlupinis, facied ex eolota, mundat

eamà lentiginibus, & 1mpetxgme Mixtum cum polline hordei & aino &

m

!ïo

cataplafmatum,aquam cittnam purgat, hydropxcos curat.Quidam dicunt

uitem laxatiuam elfe,fi elleborum niorum iuxtaeam narum fuerit.

ll

P

Orlganum

$72

CONSTAPNT*INI AFRICANIP

Origanum duplexeft, domefticum & fylueftre. Vtrung calidum &fie

cumin tertio gradu. Sylueüre tamen calidius eft, urinam & menflrua pro^

uocat. Ventofitatem & rugitum flomachi & inteflinorum expellit, maxi^

mefi(intexoroffis humoribus,aut indigeftis cibis. Lumbricos & afcarides

occidit & expellit, ft eius apozema potetur, Maflicatumdolorem dentium

mitigat. Stomachum,pectus, & epar, & pulmonem,de groffis humoribus

purgat.Cum ficubus ficcis máducatum fudorem prouocat.Corpore exeo

loto, (cabiem , & i&tericiam fanat , Rurfus uifum propter phlegma obíci

ratum clarificat, Succus ciug cum ia&e mulieris auribus diflillatus , dolo»

j

rem mitigar.

Gialanga calida & ficca eflin tertio gradu . Stotmachium phlegmaticum

corroborat,uim digeftiuam adiuuat,uentofitatetn diffoluit,os odoriferuem

reddit, colicam curat , renes calefacit, & libidinem augmentat,Eodem mo/

doualet cinnamomum.,

Squinantum calidum & ficcum effin tertio oradu. Vrínam & menflrua

prouocat. Apoftema inepate;aut inoreuenarum exiflens,diffoluit,epar &

renes & uuluam mundificat,lapides frangit,fanguinis fluxum flringit.Do

lorem flomachi, & epatis &renum curat. Apozema eius uuluz apoflema

deflruit, Radix eius flomachutm confortat, & appetitum auget. Apozetma

eius bydropicis prodefl

Carui calid. & fic.eft in tertio gradu.Vento*Gtatem &inflationem diffol

uit,uim digefliuà confortat,urinam prouocat,üomachum corroborat,lutis

brícos occidit,

Cardamomum fylueflre carui efl, quod calidà & ficcum eftin tertio ora

du. Valet epilepticis nephreticis, flranguiriofts, iíchíaticis,& diutuffienti

bus,& morfuireptilium . Torfíonem, uentrisqy dolorem de groffa uentoft

tate & uifcofco phlegmate curat , Cutn aceto mixtum, Ícabiem, impetigt

nem,& allopecia fanat, De quo qui fuffumigatus e'llffudor& eiprouocabit;

IMumiam quidam dicunteffe afpalathum, quaedatm tatrien fpecies ef in

ueterismonumentis inuenta , qui optima eft , Ántiquietíam mortuosex

ea ungebant, necito putrefcerentaut uermes producerent. Calida & fie

caeftintertio gradu.Valet contra fra&uram capitis,& interaniorum mem

brorum uniuerforumeercuffiones fariat, Frigiditatem nefuo*rümäj; percu£

cuffionem curat. Sanguinem fluentem de crepitura,uel fncifura in quocuri

|

ueinterioriloco fuerit fedat;ficüterra fioillata potetur. Quodfideea cam

modicofambuceleo flernutatio prouocetur , capitis doloretm de frigiditagg

mitigat, Fius fumus fqdorem prouocat, '

Opopahäx

i

DE GRADIBPBVS LIBER,

375

Opopanax calida & ficca eftin tertio gradu.Doloremarteticum,i(chía

ticum , podagricum, de groffa uentofitate, uifcofo que phlegmate placat,

Cum uino potatus periodicas febres & diuturnas curat , fracturas lacerto»

rum folidat.DDoloremlaterum & torfionem,tuffim,& flranguiríam,& fca/

biemuefica extirpat.Peffarizatum aut cum melle potatum menflrua pro^

uocat, & mortuum fotum expellit, Ventofitatem & duritiam uuluz dif

foluit. Cum fucco fambuci potatus eis qui ex aliqua cogitatione tremifcüt,

fabducit, Inforaminedentis miffus dolorem mitigat. Collyrium ex eo fa/

&um, uifum acuit , Emplaftrum ex eo & picecompofitum, morfutn rabidi

canis curat appliC'atunj.ngo noninuento,eadem galbanum operatür,

Sagapínicalidum & fïccl;'m-efl in tértto graäu.Vïfcofum phlegina put/

gat.colicam paffionem & groffamuentofitatem curat, frigiditatem floma

chi & uuluz extirpát, Vrinam & menftrua prouoct. Citrinam aquam hy,

ropicorum minuit, lapides Frangit,fduo-lerem pectoris & diuturnas tuffes,

& morfas reptilium curat. Dequo unum exagium cum uino coctum fi po»

tétür;cótra uenenumfit. Cum aceto compofitum, & fuperoculoshordeo;

lum habétes impofítum, illud omnino diffoluit. Naribuscum aceto miffür

fuffocationem matricis curat, In collyríjs mixtum, puflulasoculerum mun

dar. Valetetiam epilepticis,& paraliticis,& 'fpleneti'ci's,febrem periodicam

4

& diuturnam curat,Fodem modoualetopopanax & ealbanum.,

Áfa calida '&fi'c& eítintertio gradu. Aperitiua e(l & uentofitatis expul

-fïua,quartanam febrem curat.Cum calidapotata uel fapa putredinem quar

tanz febris mundificat , Cum ouo affo inglutitaphleematicam tuífim cu/

rat, Potatain turibus ualet pleureticis ex phlegmatepatientibus. Diffoluit

etiam epatis duriciam , d etusopprilationem aperit, Data cum ficubusfic^

cis, prodefti&ericis, & hydropicis deuifcofo humore . Mixta cutn uíno &

aceto,& allopeciae impoftta,eam mundat,Collyrium cutn melle exeacom

pofitum, uifum acuit, & catarrhactis repuenat. Cum oxymelle bibita lae

inflomacho & mamillis coagulatum diffoluit, Cutn pipere & myrrha bi,

bita menflrua prouocat, Cum calida aqua potata, afperam uocemlenit, In

foramine dentismiffa eiusdolorem placat, Valet étiam contrà morfum re

ptilium & rabidi canis, f ämjp'läfhþü ex eacomponátur,aut potui detur. Gaaft

garizatacum aceto fanguifuoas eutturís annexas,à carne femouet , Impe»

tiginegietianj eraþ.Diq?cor. Pro afaponi pdtgü fagapinum;

Beroniéifüritradíces dlbas&eobelién i Tdia vafebnéd; Quve eslidi r

ä

ci funtintertio oradu , Dolore de inflatiua & groffa uéntefitate maxime in

Idéot quidam miícét

uülua egiüente placant, & morfüsreptilim curant,

z

A $. inmagnis

LE tht

A eniana

CONSTANTTINI

AFRICGCANI

374

in magm's antidotis contra uenenum exiflentibus . Similiter nalet galanga:

Zedoar calidutm in tertio gradu, fíccum in primo. Eflcontra uenenum

& morfusreptilium.Inflationem & eroffam uentofitatem diffoluit, floma,

fi

chum confortat, appetitum irritat, putorem oris propter allia amputat,

z

Poü allia zedoar accipiatur. Similiter & uintodorem ab oreaufert.

Vii'ga paüoris eft herba frondes & ramos habens uirides , Radix uero

eiuscfl rubea,cumaliquanta nigredine mixta,& eflfrigida & Íicca in tertio

eradu, Cataplafmata ardorem flomachi, capitisq; dolorem de calore pla;

cat.Sternutatio deea cum camphora prouocata fanguinem de naribusflu

entem deficcat. Succus eius auribus diflillatus puftulas curat , & fangui,

nem deficcat. Potata ualet mulierum cótrafariguinis fluxum,& dequocun

queloco manauerit,fanguinem conftringit,Calida apoflemata ficut phleg;

mones & erifipelam refrigerat.Succus eius clyfterizatus dyffenterià & uul,

nerata inteflina curat, & omnem difcoríationem deacumine medicinz fa/

&am fanat.

:

; Semperuiu

a frfgida.fn tertio gradu,(ïccä ín Pfx'mo. Arifipelam refrige,

rat &far(am, Peffimas puflulas de calore curat,, i cataplafmetur. In colly

ríis mixta calidas ophthalmías, & oculorum apoflema diffoluit, Cum oleo

rofato mixta, capitis dolorem de calore, autde cholerico fumo ad caput (2

liente amputat.Potui cum uino data,ualetcontra afcarides,Peffarizata;hu

moresiuulua fluentes deficcat.

Chamepíteoscal.& ic.eft intertio gradu.L axatiua eft & erofforum hu

morütn attenuatiua,mundificatiua etiam interiorum membrorum, oppila

tionis epatis & matricisaperitiu a,uring atq; méftruorutn prouocatiua,icte

riciam curat, Duo exagia exea cum ficuum ficcarum apozeemate data , ne

phrefin extirpat. V num exagiüi cum uino coctum & acceptü;fuper omnia

munditïcatinteüina,eiusä; apozema cum melle potatum dolorem femo,

rís & coxarum, & uulnera putrida cófolidat, Duriciam etiam mamillarum

diffoluit,filoca patientia cataplafmkntur.

Chamedrzeos cal. & fic, eftintertio eradu . Grroffos & putridoshumo:

resattenuat,fplenis duriciam diffoluit, oppilationem interiorum membro^

rum aperit.Bibito eius apozemate aut cataplafmato , Vrinam & menflrua

prouocatfi mulierum peffarium aptetur,

Cvyminum calidum & ficcum in tertio gradu. Ventofitatem & ihHatiO/

nem flomachi diffoluit,urinam prouocat. Valetetiam contra frigiditatem

epatis; Quod.codum inoleo & clyflerízatum, torfíonem & dolorem de

eroffa uentofitate & inflatiua curat . Cataplafmatü cum polline hordei ea/

demoperatur , Inacetofolutum & affum

,uentrís folutionem propter liqui»

dos hutmnores

DE

GRADIBVS LIBER;

575

&os humores conftringit. Cyminum cumaceto & aqua bibitum, valet an

helofis,& éplérwap de phlegmate curat, Flumores putridos à uulua fluét,

tesdeficat. Cum uino bibitum, morfus reptilium curat. Peffarizatum cutá

oleo ueteri, fanguinis fluxum c'o'nüringit . Spiustarnen ex eolotus, aut il

lud potans , corpo

ffs fuperficiem citrinam patitur, cum plümbeo colo»

temixtam,

Nigella calida &íicca elt ín tertio gradu . Groffam tientofitatem, & in/

flationem ftomachi & iritellinorum dx'ïï'oïuit.SuþerHuos humores deficcat,

Cum melletemperata, & potuidata lápides renum & ueficie franpit , uri

nam & menftrua prouocat, Sunt etiam Cótrà albàm morpheatn &febrem

phlegmaticam , Potata lumbricos & afcarides occidít , Trita & cum oleo

lentiícino mixta, & auribus diftillata, frigiditatem, inflationem , uentofità/

tem, & oppilationem curat. Cataplafmata cum aceto,fiunt cótra fcabiem,

puüulas& dura apoüemata.Co&o in oleo ualetad rheutnata de groïïx's' hü

moribus,ílernutatione ex ea prouocata . Mixta cum fanguine hirundinis,

& impofita fuper impetigines,(cabiem,aut qualecung, corporis apoftema,

curateaoptime,Sternutationeex ea prouocata, ualet epilepticis, & parlytfu

«is, Fumusetiam eius þeptl'lia fugat . Multa tamé quátitas exea potatà tnof

tetn inducit,

Amoniíacum caliduto efl intertio eradu,ficcumin fecundo,mollitiug &

diffolutiug uirtutis.Valetifchíaticis,podagricis, artheticis de aifcofo phle

mate, Vna drach.ex eo cum oxymelle potata,fplenetícos curat. Émplafirá

exeocompofitum cum aceto , & co&um inoleo , & fuper durum fplen &

epar impofitum , mox duriciam curat , lumbricos & afcarides occidit , uri/

nam & menílrua prouocat . Duraa poftemata & groffa in nérüis & articu/

lis nafcentia,diffoluit,fi catäpla(matum cum melle & nitro fuerit.

Hypociflis infylua nafcitur.Fius longitudo eflunius palmi. Plurimü t/

men efl (ub terra, quiain füperficie terre eft longitudinis tríum unciarum,

paruas babetfrondes purpureum colorem habentes , Quarum radix eft rü

beacum aliquáta nigredineperfuía, babet etiam afperitatem. Qu frigida

eft & (icca in tertio gradeanguinem de quocunqueloco fluxerit maxime

/

mulierum conftringit. Valetdiarrhiis & dyffenterijs. Succustatnen earum

/

fortiusoperatur,cataplafmata mebra cófortant,putrida uulnera deficcant.

Canna calida & ficca in tertío gradu . Mulieriin eius apozetmate fedetv

tidolorem uulug placat. Peffariü illud idem operatur. Menflrua proiiocat,

/

Apozema eius potatum optimü eftepilepticis, nephreticis, & podagricis,

Galbanum cal.in tertio gradu,ficcü infecüdo.Side eo peffarium autfu

migatio fiat, menflrua prouocat, foetumQy mortuü & fecundinam expellit;

y

Cataplaímatü cum acino & aceto fordiciem puflulará mundificat,tuffimtg

tum,tüíft

!

& anhelitü tollit, Cum melle & axungi aï æQualiterPulueratis' mix

humide,

376

CONSTANTINI AFRICANI

j

nthuS f

j

humids uocis raucitatiex groffis humoribus ad pectus defcende

fe

Qum bonum eleduaríà exiflit, Mulieribus autem epilepticis ex eo fumiga/

h

tis, faffecatio matricis fanatur , & humiditas epileptica quiefcit.Fius etia fv

5

[

[

mlgau

orepuilia fugat.Epithimafuperpofitam reptilid morfibus repugnat.

tutm,eos cürát, Siuero cum

ql

Super dentesdoloréaut tofuram habentes pofi

fí

fortiuino praegnanti detur,tnortuum foctum celeriter excludit , Laboriofís

Á

etiam &fpamofis conuenit. Pro quo opopanacis' ;qualg pondas, aut faga/

fj

oportecponi,

pini,ut quidam dicunt,

PC

BAmomum cal.& fic.in tertio 9ta

du. Mulierein eiusapozem ate fedety

f

te,dolor uuluz platabitür.PäHaljlum illudoperatur,& menflruaprouocat,

U

Ap

ozema potatum,optimum ett epilepdcis,nephreticis & podagticis,

Ja

Anifum cal.& ficcü efl intertio gradu. Groffos hamores attentiat;üeti

lr

tofitatem & inflationé diffoluit, oppilationéepatis & fplenis aperit,lac tnt

t

libidinem excitat, Vrinà & metfirua & fudoré protio

lieribus augmentat,

e

cat,uentrem cotiflipatmaxime ftaffum accipiatur.

Superfluishumoribust

&

uentre ad uuluam fluentibus repugnat. Quod fumigatum & naribus aþpli

[

catum dolore capitis de gro[ïa uentofitate & rheumate curat. Tritü & cum

f

oleo rofato mixtum, auribus difüllati,dolorem aurtum propter 1ctutm, aut

fh

propter cafum ampatat,

Cícuta cal. & fic:in tertio gra'cïu.

Crofforü & uifcoforum humorutti at

[

cauometat, Lumbricos & afcarides

K

tenuatiua. Vrin menftrua prouocat,&

occidit & ekpellit". Valet ifchiaticis & artheticisde uifcofo phlegmate;fide

uetur , aut potetur, groffam uétofitatem inteflinorüdi

C

eius apozemate'la

»

l

foluit.Colicam &1

lij doloré curat.Pe&us etiam & pulmonem, de eroffoui

Quod (i 3&.effcicute,cum 8.lib. uini fuper fu/

Ícofog; phlegmate mundat.

fitoptimadeco

d

uem ignem coquátur,quoufg quarta pars uini cófumatur ,

a

&io epilepticis,ftin una quog; die10.drach, ex eo acceperit,donec 40. dies

t

cöpleuerit.Sf qui

ddehocapozemate dat uulneribus cocepturis,uel (emel,

eas adufum cocipiendi couertit , Sedtamé fignü eas

C fentialiter effeimpre^

l

enatas,taliter e

]

(l. Vomütetia illudapozema, nec ulfatenus cótiriere ualet,

Policaria eftc

al.intertiogradu;& fic.in a. E(Lauté attenuatíua, aperítitia,

& (lomachi cófortatiua;appetitü excitat. Pulüerizata & cum oxyfaccharo

ll

bibita,phl

egma & choleránigrá purgat. In eius apozematefedentibus du

Cataplafmata interiores bgmorrhoidas

d

ríciam & calidü apoftema difoluit.

curat.Fíusoleum calefacit,mollificat,& ora neruorum aperit, urinà & men

u

1

firua prouocat, Peffarfum exeo fa&um duriciam & apoflema uulug diffo

uit.Porrb ano hemorrhoides habente ex eius oleo peruncto moxora uena/

rum aperiátur.Efl etiam bonum neruis,& lacertis uulneratis,filana in eius

t

oleo infufa uulneribus fupponatur.

$

fcésinripa

K

Calamenthü tribus ngo"dis eü;Eü"ätiam quöddam femper na

uminum,

——

DE GRADIBVS' EIBER.

$77

fluminü, & aquofi locis . Eft aliud quod ínuenitur in ficcislocis, & ab aqua

)

remotis.Eft & aliud nafcens in mótanislocis . Quod cü in diuerfis partibus

naíca£, diuerfis nominibus nücupatur,petrofum—,terreüre,aqudfum Que

"

tamen omnia cal. & fic.funt in5.gradu. Vnde Hippocr. Calamenthum,ir

quit;extinguitlibidiné , quia ipíum fpermaliquefacere in uoluntario fluxa

necefle eft. Vnded& fpermate finito, & corporadeficiüt,Hoctamen aquo/

fum oper.af.TerreHre autem uentré humefacit. Petrofum uero cótra tmor

Íutm reptilüiefl , Quod cáuino anteuenenofam potioné bibitü, mortifero

otuirepugnat;nealiquid hocuméti corpcri preflet,C)uod i in domibus fu

fpenfa fuerit,fugatreptilia , Cataplafmata fuper morfusreptilià nenenü at^

trahitabinterioribus ad exteriora, Subtiliter puluerízata,& cü melletepe,

tata,& uétri fuppofita ipfum foluit.I&ericis febré no habétibus,& melácho

licis,drach. 2.tribus cótinuis diebus potui dateeos müdificant. Terreflre au

/

temualet ualug, VndeDiof.Calamenthü ualetlepre,quia diffolutiuá & at

:

4

ET

cenuatiuá uirtuté habet, Q uod (icteflificat. V idimus et'áfuperficiemt

o

tíus

l

corporis ab omnibus maculis emüdari i niridein uino coquat,& fuper ma

culas inducatur.Succus eius auribus diflillatus tiermes.occidit. Eode modo

facit inomnibus uulneribusnermes habétibus.Bibita auté uulug fuppofitü

menílrua prouocat.Gr'ofTos & uifcofos humores pe&orfs &pulmonisatte

j

tenüat & müdificat.Ideod renü frigiditate calefacit,& uriná protiocat.Plu

tés étia doctores cocordati funt,quod calamenthü flomachü cófortat,dige

Z

Ítiuam aditiat;oppilationé aperit,fpafmaticü & anhelofis fubuenit;aomitü

,

coftringit, Comeltà cü ficubus ficcis ualet hydropicis, Va drach.de eo po

i

tata ualet fingultui de frigiditate . Cum fabisuellentibts cocta, uétofitatem

& inflationéab eis amputát. Quidam medici dicantcalamenthü maniacis

effe congrbü,quia choleránigram cutn egeflione, & urínam purgat, Valet

etiá pruritui (i pruriétes cum eo in balneo perfricentur, Sed petrofutn caete

ris fortiuseft. Aquofum tamen illofortius eftin deficcando fpermate.

Diofcor.ferrum candens extin&ü uino uelaqua, dixit optimum effe fo,

lutioni diuturne,& uulneribus ínteflinorü,fplenis apoflemati & flomachü

mollificat. Galen. Aqua in quaferrü candens extinétü fueritignorantidata

iuuat. Sedferrugo frigida ef & fic.in s.gradu.Qug uinoinfufa & bibita,fto

tachü confortat, Mixta cum aliquo antidoto,ualet cotra mollitiem floma/

chi eiusty corruptioné, Nernosenim confortat, eroffam uentofitaté diffol,

uit,haemorrhoidas curat,& plumbeüaufert coloré qui eft propter hemot/

g;

rhoidas.Sanguinis luxum in mulieribus conflringit,eas etiam utnon conci

piant prohíbet, Cum aceto téperata, & cotta,humores abauribus diu flue

tes deficcat.Sed tamen bibita grauediné & dolorem flomachigenerat & fin

igultum. Quae bibitanifi dimidiü exagi magnetis cum uino temperati pov

COmpo'Htum fai

tetur,mórtg fine dubio generabit.Peffariu deferrugine

KK

guim's

528

CONSTANTINI

AFRICANIÍ

guinisfluxü conflringit, Temperata cum aceto & faper calidas puftulas ia

pofita fiue haemorrhoidas, iuuat. Cataplaftnata calidam

podafgfar'n refrfgä

rat. Vnéta fuper alopeciam capillos reflaurat,

Ariflor.dixiteffe lapidem in ripa maris Indiz inuentü. Cuius natura cal;

&fic.in 5.gradu.Dixitetiá in libro de lapidibus quod nauté nó audét tranfi

tecünaui ferreos clauos habéte;autaliquodartificiá ferríin ea ducere, Na

uc etiá illis motanis appropinquáte,omnes claui, & quicquid ex ferro editá

à motanis attrahi£ cum proprietate quà habét. Hiclapis potui datus ponde;

re 1, ferup.uel 2.cüllacte eis qui de ferrugine funt infirmati,autde uenenofo

ferro fauciati,fitoptimü.Cui mixtus cataplafmatibus autemplaflris deuul

nere fagittas extrabit, Rufus dixit,magnetem cöfortaremelancholicos, &

auferreab eis timorem & fufpteionem,

À

Sanguis draconis efl dearboribus in Perfía & armenianafcétibus quifri,

gidus eft in initio 5 gradus. Locade ferrouel alíjsrebusincifa,cofolidatc&

uulnera n intertoribus exiflentía curat,fiex eo clyflerizentur, Ventrem ta

men conflipat. Kadicetm eius arboris teflatur Gaalen,effe uifcerü mundifica

tiuam de groflis & uifcofishumoribus.Cum aceto temperata &fuper mor

D

eti

heam impofita,aut inuncta,autfuper imp

$

'1né mire eam mundat ...Suc»

cus eius fi collyri;soculorum mifceatur uifum clarificat,

Pixliquida cal.& fic.eftins.eradu.Efl cótrauenenum,

De qua Cchieäü

rium r.cümelleacceptü ualetuulneribus pultponis & pe&oris- T uffim eti

diuturnam & anbelitü curat,Giargarizata apoflemata in eutture,& uua iu

uat,& fuffocationé curat. Cum amyedaleo auribus diflillata luentesab eis

humores deficcat. Cataplaímata cum fale fnper loca h reptilibus uulnerata,

juuat. Mixta cum melle putrida uulnera mundat & (anat. Cum cera equalí

pondere mixta,fanat im petigines, & uulnerauuluz,& ani duriciam diffol

uit. Cum furfure mixta ualet contra farfam, & ei refiflitne corpus perambus

let.Pixficca omnia fupradicta licet debilius operatur , Sed amen fepius mi»

Ícetur cum emplaftris & unguentis uulnerum,

Bitumen tudatcutm cal.& fic, eftin5. oradu. Vulnerata etíamloca cófoli

dat.Matricü fuffocatione curat. Fumus eiusualet ph

febrelaborátibus;

!(egmaticis,ö( diuturna

j

Agnus caflus cal.& fic.eftin s. oradu.Sperma urit &deficcat,uofuntaté

libidinis mortificat;non folum potatus fed etíam fifnper eum quis iacuerit,

autdortnierit, Q'uidam caufa caflitatisaffata eum comedüt. Crudus etiam

capitis dolorem genezat. V aletad durítiem & oppilationi epatis & fplenis,,

Fiydropicis prodeft, menflrua prouocat. Cataplaítatus capitis doloré de

humiditate aufert,

Hypericon cal.& fic.in tertio gradu. Vriná & men

flrua prouocat,epar & uenas mundificat,femorü dolorem aufert.Ffl& com

trauenenum, Cataplafmatus uulneribusea celeriter curat,

Hermoda&yï

DE

GRADIPVS

LIBEtR.

$79

tj

.* "Hermodaüyli,calidi& ficciin tertioeradu, Dolorem arteticorü &po:

lge

dagricorü & ifchíaticorü curat, Cum fua etia proprietate erofforá & uifco

forumhumorum diffolutiui (unt;fed tamen moleftatiui; quia angufliam &

"

dolorem flomachi generant.

j

n

Apium cal.eftin initio tertíj oradus;(icciiin me

dio. Oppülatïonä ep:u

M

tis aperit, urinà & menflrua prouocatmaxime, Semen eíus uentrem confli

It

du

at. Habet etiá proprietaté attrahédí fuperfluos humores totíus corporis

adflomachü & caput& uuluá. Vndenocetepilepticis &foctui , Quia cum

Yo

malos trahat humnoresad uuluam, & mifceantur cum nütritnéto fctus,oe/

"

neratin corporehumano humores putridos & peflilétiales , Vnde Galen;

[:

Pregnantibus afuefacientibus apium,neceffario in corpore infartis apofte

tmata & putrida uulnera nafcentur.Ideoty medici prohibentpregnantes &

T

mulieres pueroslactantes uti apio,ne puer fiat infipiés autepilepticus. Suc/

cusapij ualetad quotidranam febrem,f(ifolus aut cum fucco marathripota

je]

tusfit,Semenapij pluí(quam frondes eft diureticum.Hippocrates: Frondes

Q

apíjplus urinam prouocant,quàm uentrezn coflipent,&radix magis otni

or

bus auentrem humefacit,Sed tamen femen fortíoris actionis eft quam frotv

X

des,& radix quàm fperma, Eft &aliud genus apij quod uulgus cerefoliüdi

cit,calidum ín tertio gradu, fíccum in fecundo. C)uod cum mellepotuidz,

3/

tum,urinam & men(lrua prouocat,lateris dolorem,renum & ueftce placat,

14

Venttis torfionesdegroffa uentofitate mítipat.Stomachiuentofitatem; &

!u

epatis & omnium uifcerum diffoluit,& oppilationem aperit.E(L& aliud oe

as

nus apíj quod dicunt petrofelinum calidum & ficcum in finetertij oradus,

bü,.

Vnde Galen. Petrofelinum cataplafmatum puflulis aut morpheze aut fca,

ii

biei;mire ea mundificat, Semen eius urinam & menflrua protiocat,uento,

J

fitaté & inflationé diffoluit. V alechydropicis, & periodicis febribus, Dolo

)U

rem renüacuefice amputat,epar & uuluà müdificat;oppilationé aperit,ma

u

xime fifueritin renibus, Ventofitatem colicg paffionis diffoluit, V ulugfup

ofitum menfirua prouocat,fecundinam & mortuum feetum expellit,

Jv

Cyclaminus calidus & fíc.in tertio gra'du.Potatum cutn uino motrfüs re,

113

tilium curat, EfLetiam contrauenenum, V lum & cum aceto temperatá,

&locis, fchíaticis impofitü,cito dolorem

placat, SuperGyalopeciam impo/

fitum,eam optimecurat.

i

6

fifg

Satyrion calidum & ficcum tni tertio oradu . De quo dio exagia potata

m

cum uinolibidinem augmentatit, & coitus defiderium corroborant, Gale;

nus & Diofcorides in hoc concordantesdixerunt,Satyrion effe paralyticis

iiSe

utiliffimut,colla poft teroum conuería habentibus,Si cum uino nigro bi

batur,uentofitatem ac gibbofitatem curat,

4

on

Ligu(licum calidum & ficcumn iri tertío eradu.Cibumddigerit,oppilatio/

nem gP;tis de frigidohumore aperit ,doloremflom

achi mitigat , Vento/

KK a

fitatem

yli

CONSTAN'VI'*INI AFRIGANI

386

fitatem & inflationem , rugitum & torftonem diffoluit. Vrinam & mert

flrua prouecat,

. Didtamnumcal.&

ficcum ïh tertio gradu.Vuluanla deoroffis,& melan;

cholicis humoribus mundificat.Bibitum autem uuluz fuppofitü menflrua

prouocat,fecundinam & mortuum fcetum expellit.

5 Ladterides cal. & fic.in tertio gradu.De quibus drachmam unam potata

phlegma &cholerá nigram purgat. Valethydropicis.Radix fimiliter ope

tratur , Succus auribus diftillatus,doloretn aufert. C:(taplafmatus cüfarina

hordei,diuturna & phlegmatica apoftemata diffoluit.Impofitus cüitereb&

thina apoflema uuluz uelociter curat, & citoaperit.Coctus cü aceto, & fri,

g

idis.podagris cataplafmatus eas celeriter curat. Oreex eo & acetoloto,

í|

dentium dolorem aufert. Succus eius cum aceto temperatus fcabiem,mor

pheam, & omneim corporis maculam mundat. Mifcetur etiam aliquando

medicinis uomitum, egefltionem,& menflrua prouocantibus , V ndefitad

hocmultum conueniens.Eius oleum frieida corpora calefacit,& ualet con

ä

traimpetiginem, & omnem faciei fordiciem , Sonum etiam aurium & aw

.

chwm grauem amputat,

De quárto gradu.

II

N Cs

Portetnos prius quàm de fimplicibus fpeciebus medfci'näz incí

d

( X

i

piamus uirtutem in quarto gradu exiflentem habentibus ,di;

SLEIZZ

d

fputare de antiquorum dictis, qualiter l'plï de quarto gradu fen

ferunt, ne quod in praedi&is particulis diximusartem medici/

nz ingredientibus infufficiens uideatur , Antiqui autem concordati funt

dicentes, unamquamquerem effe calidam aut frigidam, humidam aut fic

cam, Quorum quídem intentio ad tem peramentut humanz complexio

nisfuit, Humana ením complexio czteris animalíum coplexionibus tem

eratior efl,& mediocritati propinquior, Intentio item medicorum nó eft,

nifíad (anos cuflodiédos & infirmos fanitati reddédos, Ideog; medicinà hw

manis corporibus coparauerunt, Quocirca cum in uenimus aliquid fenfui

uflus nullam paffionem ingerens,fed ex eo fenfus delectatur,quemadmo/

dum delectatur ín aqua tepida , intendimus infra quatuor qualitates effe,

INulla etíam qualitas dominari confpicitur. Quare temperamentum id effe

diximus.Quod fifenfum ex eopati confpicimus abfque ullo nocuméto,co/

nofcimus illudi temperamento humana complexionis eífe tranflatum,

v s ERa ATE . EOE . . GR P "EC ER ERE

in illam qualitatem quae inillo oflenditur menfura untus gradus . Siíautem

patitur guftus ex illa re paffionem ingerente, nocutnentutn tamen aut do»

lorem fenfui non attribuit; cognofcitur temperiem humang complexionis

it, eääp

ü

cþobus gradibus exijffe, Rugfus fiilliusrei qualftäs plus aupgmétauer

feníus

i

15

y/

IU TTE

DE

GRADIBVS LIBER.

9,'ös

fenfüs pati non ualuerit;nificum magno dolore,atg; nocuméto,uidetur hu

manz coplexionis tribus. gradxbus tranfiffe, Quod fifenfus nullatenus eam

patiualuerit, fed ab ea deflruitur , aut c ümagna feparatione (i fueritcalida,

aut cum nimia conllri&ione fi fuem frlgxda,credxmus eam ultimum huma

ne complexxoms tranfiffe, & confiflit in quarto gradu.Et quomam fenfua,

liter nequit coprehendl in quem gradum res deftru&a afcendere ualeat, po

fuerüt anuqux ifinem in quarto gradu . Quia poft deflru&tionem reinullam

formam inuenit ratio quam comprehedere poffit, Medici tamen hos qua

tuor eradus in tribus partibus dxwfere,prmcxplo medio & fine, -

Pyrethrum calidum & fiecum eftin quarto gradu , nguam ehith urit

&nimiü phlegma attrahit. Ideoq; dentibus de frieiditate & hutmiditate do

lentibus ualet,íi calefa&tum dentlbuæmponatur,aut gargarizetur, Guttur

& uuami dephlegmatico humore mundificat, Linguam frigiditate & humi

ditate grauaram alleuiat, Alexander & Stephanusteflantur,pyrethrum tri

tum & c melle potatüepilepticis ualere.Collo quog fufpéfum, aut naribus

applicatum fubuenit infantibus epüepfxam habentibus. Cutn oleo mixtum

& dorío acfemori inun&tüante rigoris acceffionem,eum uenire prohibet,

Valetetiam paraliticis, & néruorum molliciei, totius corporis defrigidi,

tate & humiditate. Toto corporeex eo perundto,fudor prouocatur.Staphi

fagriapro eo poni poteft,fi unum pondus & dimididium flaphifaprig pro

uno pyrethriponatur,

- Chelidonía eftradix intus & extra citrina & perlucxda Cuius fapor eíl

amarus,X odor ponticus,qui&e nafcitur in India.Qouidà dicut efferadicéca

làmiIndig. Cuius naturacal.& fic.inquarto gradu.Succus eius uifum mun

dat& acuit,groffosy humoresin eo exiftentes deficcat. Quia cum uino po

tatus,rialet ictericig,qug eftde oppllatione epatis. Quae maflicata denuu do

lorem piacat,Pro

ua communis chelidonia poni poteff.

:

Euphorb iacalidum & ficcumin quarto gradu , Attenuat& urit. Ideoq;

uifcofumphleoma incidit,& purgatin quocunqueloco corporisfit. Angu,

/

fliam tutn (iccitatetm, & difcoriationem genetat , Ideoq; eius acumen cutr

l

bdelho,cmnamomo,fpxca,caffla,afaro &his (imilibus mitigari conuenit,fi,

/

cut hispondus fcrup.1,& dimidium uíq; ad unumn perfe&um tmifceatur.Eu

phorbiumcum melle collyriatum, catarrha&tis oculorüm prodeft. Tempe^

ratum cum oleo & guttatim auribus dxfhllatu, fonittim dolorem, & graue,

/

dinem ab eis atnputat. Cutn aromaticis potionibus bibitutv, ifchiaticos (a/

,

fat. Temperatüm cür oleo ueteri;autlaurinooleo uetere allopecia curat,

Antimonium calidum & ficcum in quarto gradu. Valet ocülis fi mifcea

tur collyríis,quia neruos oculorum cofortat,öc omnem putredinem & no»

cumentum curat.Superfluam carnem palpebrarürodit, dolorem mitigat,

uuluam fanat,fzngumem fluentem conflringit Senioreseo utentes, incolti

[

KK

3

mes

E

L

&

E)

82

CONS'T A'*'N'-';F-)ï N I

þüfk&öüNi

mesoculosh abent,quiaomnern maculam curat,m axïmg fipatü *

cum eo miíceatur, -

&

aL& humidd,in quarto eradu. Idtoägþ&äi&üioä &

Argentum uiuutn c

omniareptilia necat. Cumlitargyro &oleo & aceto mixtum fit bonum uri

uentum ad curandum fcabiem & puflulas.Diafcor.dicit: Argentü uínur

bibitum,bibenti mortem tribuit , Cuicung; etiam membro adhieret ipfum

percutit & corrodit.Quod fíad ignem ponatur deftruetur & fümumfacit;

Cui fumo quifquis appropinquauerit mollificatut offa, & nerui deficiunt,

&lacertieius:omnia etiá mébra que propter uolütartos motus funt copoft

ta. Vndeplurimü incidunt ín paralyfím, tremoré,& fudoré,& inanimatae

actionis corruptioné, & habétpeffimi coloré, & putridá os, & ficcitaté ee

rebri, [n quocüg;loco fuerit fumusarpéti uiuifugiütaut noriuntreptilia,

— Alumendiuerfo modoeft. V niuerfaliter tatmen cal. & fic, in quarto era

du.Eft ftipticà & müdificatiuum, uifustp obfcuritatis clarificatiuum.Supet"

fluam carné p'älþ"&brai'ü & omniü membrorü rodit, Peffíma uulnera ficut

faram, aceto & galle equali póderemixtum cohibet nefanü corpus peram

bulet. Aceto & mellimixtum dentes infirmos muudificat & confirmat, ti,

ment'es."g(iägl'uas mitigat, &fanguinem deorefluenté coftringit , Scabiem

& puftulas (anat,fi ex eo fricent, autexaqua r qua infufum fuerint lauent,

" "Anacardical.& fic.in quarto gradu . Valentomnibus capitis doloribus,

defrieiditate & humiditate ueniétibus, Memoriam cuflodiunt,mollesner^

105 confortant.Solitamen accepti,mortem autlepram inferuut, Oportet

:

n

ergo ut cum alijs odoriferis fpeciebus tribuantur.

Allium duplexeft domefticum & fylueftre.Domefticum tamen calidum

inmedio quarti gradus, Quodnocetcalidis naturis, Acutam enim cholerá

rubeam citoe comburentem generat. Sed phlegmaticis & eis qui ad para/

lyfim parati funt,prödeü,(þerma dchCat.Oppilationen? gro!ï'amfg uento

fitatem diffoluit. V nde Hiippocr, Alliáfolutionem & urinam prouocat, ui/

fuitamen nocet. Quia propter multam folutionem & deficcationem quatri

agit,uifus ficcat & deficit. Valetcotra morfum reptilid,& omnes frigidos

doloresquafitheríaca magna , Vnde quídam dicunt rlludtheriíacum rufti

corum eífe, Diofcor, Allium groffam uentofitatem diffoluit , uentrem ha

mefacitlumbricos & aícarídes excludit,urina prouocat,morfum rabidi ca2

nis curat.Eis autem quimalam aquam potauerunt fubuenit. Cataplafmatü

locis oroffos humorés habentibus,eos diffoluit. Dolorem dentium de frigi

ditate mitigat.Sitim 'pfopte:: phlegma in flomacho coadunatum amputat,

Scabiem,morpheam,impetignem, & puftulasin quocungjloco (int, curat,

fiexeo fricentur aut cataplafmentur. Menflrua etiam prouocat,& fecundi/

hiam excludit,fi in eius apozematemulier federit, Sylueftlre allium uirtutem,

habetficutdomeflicum,fed amen calidius & ficcius eft,

Arfägfcunä

;

N

[

D& GRADÍIBVS LIBER

585

m ! Kefenicáduobus modisefl;citriná & rubeü , Vtrüq; tamen cal, & ficcá

in quarto gradu.Rubeü uero minoris caloris eft, Vnde Ariftot.libro de lapi

dibus intitulatoQuodcung,inquit;arfenicü ad ljgnä donecalbifiatcoloris

uratur,& cum éoaliquantulünitri mifceatur, deinde zri rubeo madefa &o

fapponatur,zesilludin album mütat colorem. Rufusinquiti Arfenicü cnm

refina mixtum, allopeciam tollit;& pici coniun&um afpéras ungulas lenit;

Cum oleo mixtam, pediculosnecat . Cum oleorofato temperatü puflulas

& haemorrhoidasáni curat , Tritü & cü lacte mixtü mufícas occidit. Quod

firubeumarfenicücum hyofcyatnoteratur, & ex eo pecten & ala prius pi/

lis euulfis ngantur;nunquam pili in eis locis renafceritur;.

. Cedifieal.& fic.in 4:gradu.Puluerizatà & naribus infafflatà, flernuta

tionéprouocat; D'equo ettà quantü oportetpotatü, uomitü irritat, ürina d

menfirua prouocat;groffüm phleóma, cholerami nigrá extenuat & expel

lit,Groffam capitis uentofitaté diffoluitcerebrum imundificat.Foeram poft

tresmenfes mortuum expellit; (í cum melletéperetur& uulug fupponatur,

Calx cal.&fic.in 4.gradu; Qugmixtacum feuo &oleo ualet puftulis &€

putridis apoflematibus. V ulnerá étiam & omnem ineifionem confolidat; -

Cadmiatribus modis eft,Quedà enim eft Indig,que eftlapis fubtilis & al

bus,& ínuenitur ín ripa maris Indize E(L& alía márinà, & reperitur in antíis

marinis Indize, quz uiridis afpera & perforatà eft; Eft & àlia metallica & ià

Africainnenitür, Hifpania & Scythia, Cum eaostíngitur üt fiat citrínam;

Omniíistamen cal.& fic.eftin 4.9radu,& fliptica.Superfluam carnem uub

nerumdeficcat,& bonam carném generat. Humores aboculis fluentes mi

xta collyrfjs curat, V ulnera,tumores,puftulas & fiflulas (anat,

A

3

&

M

eft albut'n,f.i"äï

Dragagantü quadruplexe(t, Vnum eft quod fitinIndia,&

cutfal . E(t & aliudueniens de Afríca quod eft puluis citrinum habens colo?

tem.Eft & alía quod fertur à Caallia,& dicitur terra Francigena. Efl & aliud

Quodín quadam infula Cypri;quod ceteris eft melius,reperitur. Natura ho

rum cal.& fic.in 4, eradu. PalpebrasoculosGy mundificat,putrida unlnerá

corrodit, Cum fucco porri mixtum,fanguinem à uulnere fluentem coftrin

cit.Superfluam carnemrodit &putrída uulnera mundat, Vnde minus eft

laxatiutim, & plus deficcatiuum, Sanguinem de naribus aut de quocunqué

a tl lod a stl 75

loco manauerit,confiringit,

:

3

— AKsuflumcalidü & ficcaa i

nquarto gradu.Vulneta iatdifiesh oculo»

$um tenebrofitatem clarificat.Superfluam carnem uulnerü deflruit , Peffv

i

ris uulneribus ne dilatentur repugnat.Sed lotum fit 'utilg humidis natura,

ficuteunuchis pueris & mulieribus.

- -Hoszris cal.& fic. in quarto pra

dii.Carné f'uperäuam cófumit, Viíuti

clariíficat & acuit.Cum magna uflione carnemim naribüs uel ín ano natá inié

emperatus & palà

cídit,Sed cum üino mixtus melior eft, um melleuerot

RE

KK 4

to ex

ATFRICANIS

$04

CONSTANTIN!

to ex eoperunto,putredinem uuz & palati excludit. Sed que de gre &ace

to & fimilibus coponuntur, eiufdé naturze fantculus flos zeris , Plus tamen

urunt & incidunt, quàm floseris. Proindecü exillis unguentü coponimus,

€üoleo rofaceo,mafliche,cera,& his fimilibus

propter uulnera miícemus

- Hyofcyamus tiiplexeü,'albus,nigeröujufus.Sed albus conuenit medici/

ne,& rufusalbo nóinuento.Sedniger omnino cau&dus eft quia mortiferus.

Dimidius fcrup. albi cum mellicrato bibitus anguinem de quocunque lo

co manauerit,flrineit. Stomachum preflat.&tuffim mitigat.Dentibusim,

pofitum dolorem aufert. Cataplafmatum calida àpoftemata , calidosQy tu»

moresrefrigerat.. Mixtum collyríis calidam ophthalmiam,;tumoré,& do;

lorem oculorum mitigat.E(tautem frigidam & hum.in quarto gradu.

- Naflurtium duplex eft;album & rubeum. Vtrumqg;tamen cal.& ficcum

mate, & coagulato

in quarto gradu, Pe&us & pulmonem deuifcoío phleg

mundificat. De quo s.drach. trítg, & cum calida potatz uentrem foluunt,

& uentofitateminteflinorum propter colicam paffionem diffoluüt, Affum

mcum egeüione conftipat, Valet contra teneímon, &

propinatum uentre

D

D

L)

dilcoriationem tnte

flinorum de frigiditate fa&tam fanat,Hippocrates;:Nz

flurtium,inquit,calefacit,& phlegimaticá humiditatem ueftcie educit. Díor

fcorides;Naflurtium lumbricos & afcarides occidit, tumidum fplen diffol,

uit,coitum augmétat, & puftulas curat. De cuius apozetratecapiteloto ui»

fcofihumores & putridi excluduntur, fanguinem confortat.De quo domí

busfuffumigatis,reptlia fugantur.Tritum & potui datum;ualet morpheg,

Corporequog »xeo loto,fimiliteroperatur, T em peratü cüaceto & ifehig

impofitum,doloreni»iti

j

gat.-

Nitrumeftdiverío mo

do. Efteriim quod uenitde Armenía. EL & aliad

uodfitin Arabía, Nitrü taméuninerfaliter efHlauatiuá, colatiud, &mun»

dificatiuuum , Lauatenim interiora & exteriora corporis, maxime fi cutti

aceto mifceatur. Puluerizatutn & capillisafperfum eos fubriliat.Stotnacho

uero tocet maxime fuz neruofítati. Mixtum cum laxatiua potione, aditi

uateam ,& de (lomacho feflinanter eam defcenderefacit. Ariftoteles dixit

illuduifcofum phlegma mundificare fiin potione mixtum fuerit. Clyfleri,

zatum uentrem foluit , quia in inteílinis morfionem generat. Siautem qui»

buídam oleis temperetur , & corpus ante rigorem febris inqngaturg pro"h'þ

bereum ne ueniat,fadorem prouocat. Mixturm cum aceto & gargarizatü,

fanguifugam eulze annexam excludit. Mixtum cum oleo ualet albediniócu

lorum,Cum aceto mixtum,& äuribus-inüillatum,fonftum & grauedinem

& uentofitatem aufert.IHumores ad eas currentes deficcat, Cum aceto pov

tatum fitcontra mortiferos fungos,& nocumentum 3b eisfactum curat.Iu

at etiam mulieres de quarum uuuis luunthumores.

In modum unius

"Opium frigidum gll inquarto gradu;ficcum in primo,

orobi

DE GRADIBVS LIBER;

s8s.

ófobi (ümptum flüpefacitfenfam,ne poffit fentire dolorem Sotmnum pro

|

uocat. Valet etíam tuffientibus& diu folutionem habentibus, Suppofitum

etiam fomnum prouocattemperatum.Multa tamen ex eo quantitateacce

talumen naturalis caloris extinguitur,tmaxime quibusnaturalis caloreft

defectus,& accidétalis cordibuseorü dominatur, (icut hecticis & irifipieniti

bus,i&ericis. His etíam mortiferum eff. Sed fíaliquantulum opij cum oleo

rofato temperetur, & frontitemporibusq inungatur, cholericü capitis do

lorem qui eft (íne catarrho amputat. Mixtá cum amygdaleon & modico

croco, & mirrhg,ac guttatim auribus di(lillatum dolorem mitigat. Cumla

&e & croco mixtum,calidzety podagre cataplaímatü dolorer fedat.Cum

aceto temperatum,&grifipelae impofitum ardorem extinguit. Mandrago

ta eodem modo facit,

Petroleüeftoleum cuiifdam lapidis ,cuius colorni

iaer efl.fortem &hor

tibilem odorem habet.Quod (i coquatur fit albi colorís:

iV

U'UHCB tamen ca

lidum & ficcum in quarto gradu. Proprietatéhabet adíeattrahendiignem

delonginquis partibus, V aletcatarrhadtis & pánis oculorü. Matricis fuffo;

cationerm curat,fi naribus applicetur;aut exeo fumigetur,aut uuluae füppq

patur . Vulux etiam extra exuriti repugnat. Etilli quitimentfe epilepfiam

fncidere,(iexeo fumigentur moxeám patiuntur. Potatum cum caftoreo &

uino menflrua prouocat.D'íuturnam tuflim,& anhelitum,& morfus repti/

lium curat.Iíchiaticis fubuenit,dolorem laterís placat.Cum aceto potatum

fanguinem in quocungjloco fuerit coagulatum eliquat,

Piperis femen eft cuiufda arboris in India nafcentis, qug radices quafï có

flus habet, Cutus fru&us funtficut filiqua fafeoli, & dicütur piper longum.

Cuius concauitas paruis'gt*anis ficut milium impletur., C'ux cum tempus

imaturandi perfecerínt,fiunt in eis quafi aingiui pleni feminibus que dicun

tur piper; Sed quotquot ex (iliquis antecompletam maturationem ab arbo

reauferuntur,fiuntcoloris albi emina,lenisQ faperficiei habentur, & uoca

tur piperalbum;Eorumautque maturantur in arbore feminum fit color ni

ger,& (uperficies afpera, Vnde Diofcor.Pipernigrutn calidius & ficciusal

bo.Propterhocantiqut dederunt piper album adconfortandum,& parum.

calefaciendum, INigrü autem ad incidéndum, &urendum, & nimis calefv/

ciendum, Album etíam calídum in initio primi gradus, & ftc.in finé quar"

ti,Nigrum autem calídum in medio quartigradus, & ficcum in initio eiuf,

dem. Vtrung tamen ualet tuffientibus, epaticis, flotmachicis,de frigiditate

patientibus. Neruorum dolorem placat,üomyachum ,pe&us, & pulmonem

mundificat,DDatum cum frondibus lauritorítonem uentris mitx'gat-.Ma[ïi»

«atum;phlegmauifcofum diffoluit. Mixtum coliyrijs ualetobícüritati ocu

Lorum dephlegmate, Cum oleo tritum, & c?rporibus antérigorem tnun^

|

" &um,eum grcculdubfc amputat,.

: Rut&ï

E

CONSTAN'II'I.NI ,AFRICANI

$5

Ruta duobus ttiodis eít . EfLetiam domeftica & fylueflris.Sylueflris cali/

da& ficcain quartöfgrädü.Dbmeüica in tertio. Vtrung groffum & uifco»

—

futp phleo/ma,uentofitatem &inflationem & finoultum diffoluit. Cum oxy

melle bibita fperma deficcat, & defiderium coitus mortificat.Fft etiam con

ueniens infertoribus inteflinis, qura inflationem & uentofitatem ab eis ex

éludit.Cocta cüaceto & eius apozemate bibito,omnem uentofitatem &ui

fcofum phlegmadiffoluit.Coda cum oleo,& clyüerizata,eadälmelius ope

tatur, Quotquot afcarides & lumbricos inuenit,occidit & excludit, Codta

j

cum uino & potata, ualet hypgfarcæ-. Mixtacum fucco maratbri & melle

& collyrio ex eo compofito,ualet oculorum obfcuritati, & incipientibus ca/

tarrha&tis, Manducataurinam & menflrua prouocat, & morfusreptlium

curat. Cataplafmata cum melleualetimpetioini,fcabiei,& morpheze,

Sulphur calidum &ficcum in quarto grado. Vnde Diofcor.Sulphur ca

lefacit & diurnastuffes curat,& maturat,faniem pe&ori& excludic.Mixtum

cum aceto ualet »fc'äbief?im.petigini,allopeciæ,Arbore citrinorüpomorum

exeofümigata,mox omnía pomaab eadecidunt,Quod firofeiautrubicun

Bl

di panni aut flores éxeofumigentur,fuerit albi coloris.Mixtum cum melle

& nitro ualet fcabiei & impetigini & puftulis, Puluerizatutm cotpotxilg flra^

tum,;fudorem egredi prohihet. Rheuma & catarrhum curat . Cum nitro &

aquamixtum,calidam podaerá mitigat. Dicit Ariftot. Aquam fulphurei,

uflulis,fcabiei,impetioini ualere,corporibus inde lotis, Morínsreptilium

&leonis & diuturnas febres, melancholiam,atq; uulug doloré placat & cw

rat, Mulieré concipere prohibenteshumores uulug accumulatos excludit,

Semennnigri papaueris;frie n initio quartí oradus,fic.in medio, Bibitá

conftipationem generat, naturalem calorem diffipat., eiusq; lumen obfcu/

rat. Proinde nocethiís quibus calor defedtus efl.(icuthe&ticis & inüpi&tä&üs

quorum humiditas naturalis cerebrí deficcata eft . INaturalem etiatn capi

tis calorem deficcat, fenfumt debilitat, & defectat;atque animalem interft

cituirtutem.V ndealiquando exeo modicam damus quantitatem, cum ui/

no,eis uidelicet qui foltitionem patiuntur, & mulieribus de quarum uuluís

multi manant humores., Nonnunquam etiam illud frontibus cataplafma/

mus uigilias patientibus.

'" Sínapis cal. & fic. in medio quartigradus . Flumores capitis & flomachi

diffoluit,orauitatem lingug alleuat;propter pa.ralyfin , Bona etiam tumido

fpleni. Capiti catapláft mata,lethargiam,alopeaä curat. Gargaritata uel maz

flicata phlegama capitis & omnium inteftinorum & inflrumétorum linguze

excludit. Naribus applicata flernutationem prouocat, epilepticos excitat.

Hippocrates:Synapis,inquit;foluit uentrem,fed urinam non prouocat, Va

letomnidoloriqui eftd

e

5

: phlegmate, & choleram nigfam & humores inte.

rius g;fiüeqtes extra ducit,

äal quatuor

D E GRADIBVS LIBER.

587

Sal quatuor modis eft.Eft etiamn fal quod fit in falinis id e

fl,commune.Eft

étiam al gemma.FÍíl & Indicum

;cutus color pertinetnieredini,fucidum ta

men & durutm efL.E(t & aliud qu

od dicitur nauticü d eft

»3qua coagulatade

puteolo, Omne tatmé (al cal.& fic.in

4-gradu,fednó xqualiter, Quoddam

enim calidius & ficcius altero.Sed (a

tredine ab eis müdificat,

luniuerfaliter corpora cuflodit, & pu

Inauroauté ruboretn augmentat,

&in argento al

bore.fi exeolota fuerint. Groffos & duros humores el íquat

& defíccat, Cu

flodit corpora,& prohibet naturalem humiditaténe diffolu

atut & corrum

patur. Peffimis uulneribus impo(itü ea impugnat—,

ne dilatétur . Mixtü cum

oleo & membris pralabore fatigatis inunctum,

dolorem abeisaufert.Cata

plafmatü cum hyfïopo & aceto prohibet farfa

m,ne fanaloca perambulet,

u

Cum (eminelini cataplafmatum,morfus reptili

tm curat.Salis getnma pur

gat.phlegma faauiter,& cholerá nigrá,& diuerfo

s putridos humores,& ue

lociter facitpotionem à (lomacho defcendere :

Nauticum efl calidius & (ic

ciusceteris,màdificatiuum, diíffolutiuá . Cor

i

porü pruriginem atputat,fu»

perfluam carnem palpebrarum corrodit.

Valet hydroptcis fide foris cata»

plaímetur,

Sal amoniacum cal, & fic.in 4. gra

-

du. Colat & mundificar, plus

4

etiam in interiora quim exteriora, Valeteti

cafut uuze,cal. & fic.ín 4.ora»

du.Putrídos humores curat, Vertnes nec

:

at,& dolorem mitigat, Voleft:

L

Bïa

mum tamen eíl & mortiferum,

L

— Tapfia qua fe&taradicitur, eftherba fuper terram (aliens menfura unius

brachij.Cutus color rabeus eft,& frondes uírides aliquátulum habet plum»

beo colori pertinentes, Cortexautem fug radicis exterius eft rufus,parüat:

tinens nigredini,fed intuscitrinus eft.Quia cortex cógruit medicinze.Eft au

tem cal, & fic.in 4. gradu. Groffos humores attenuat . Valet iíchiaticis,po

dagricis,& arteticis, & phlegma uifcofum ubicunque fuerit purgat. Mifce,

tur etiam medicinis impetigini,morpheze, & fcabierualentibus, Colatinus

etiam efl & mundificatiuus,

Thitymalli cal.& fic.in

4.gradu. Choleránierá & phlegma, eroffos &

uifcofos humores purgant

. Aquam citrínam hydropicorum expellüt.Sunt

tamenanguftiofi,quia multa quantitate acceptiyproculdubio mortem infe;

runt, Debentergo condiri cumrofa dragaganto , mafliche & cum mellg

, potentur,

Libgr graduum fimït.

—BASILEAE EXCVDBEBAT HENRICVS PEe

TRVS$ MENSE AVGVSTO,

ANNO M.D, XXXVI.

—

EEE ÀÓ MÓ MÓ — — —

ii

Pt

j

(V

[

$

/] (

Iuf

M —»

$À N

xx

//|

/

.

AA

NU

w—wwll

xx

;

€- 235

o

Sa j

7

..

V

S

(2

P

um

—

NS

[

*,

-

-

A u

"

De]

.mx

*

N

P

W«.

-

iercs

.M

3

w.

-

—

v

M

w*

LA d

!

A

TT

"

—

—

TRUE

—

EH

—

GE ARTMT MDFTE

DUUIVSGEN I

-

ERE

XG a um EEE

d

E

m

pfes

ss

E

iA

u

aW

Kx.

A.

C

E

Es

-

H

z

T

ii*

rE

—

-

És

NM

m

a

s

Es

zo

^

at

^i

P^v

m

——

RO

-

-

——

y

a

*

z

*

N

*

us

-

——

MRTRO ETU

x

-

N

—

-

-

——

pngpenem

———ÓHRÓ———

u m a i ii ia

i

Em

*»—

m

E.

E

um

-

P

m

g

L

sx.

u

x

-

Ls

ET

-

"—

d

7

-

—

—

Ex.

u

at

m

at

"uacemt

z

um

5

V

U

Euroskala Offset

T

X

25

RCONSTANTINI

AERICANI POST HIPPOCRATEM ET GALENVM, QvOs

S

W

|

rum,Gracelingu do&tus,fedulus fuitle&or,medicorà nulli prorfus,mul

R

19

tis do&iffimis teflibus, pofthabendi opera, coquifita undiqj magno fludio,

VierFarbSelector Standard *

A

iam primum typis euulgata, praeter pauicula qugdatn quae impreffa fuerüt,

I

fed &ipía*i nobis ad uetuftiffimorum exemplarium inanufcriptorum ueri

18

|

tatem tanta cura caftigata, ut huius autoris antehac nihil editum

cenferi pdffic. Librorum ægro'tis & medicis utiliffimorum

I

17

maximedy eceffariorum catalogurm h'æ;: pv

oina uería & prima epiftola

E:

detnonflrabuht,

O Baanee Q

16

p X/M

l// ec4 £ c?'ä;?

,'rd

15

J/(Ly;

Ld

Focus

f

|

Q r

ï'

d

Cä:

P.

fX

W

N

14

Ymj2

»

1);

E

zhe

J CENN

A

j

|

M

13

E

z

N

S/

)

S

m

L

12

n w

z

TW

À

z

M ——

-

[

—

R

K

11

p

——

N

E

|

L—ÀÀ P

J

10

.

-

l

——

;i

|

l

——

SEIL

—

Qï

l10

»

H

/:/

BÀ SILEVAE APVD HE*NRI?

G

CVM PETRVM.

F

S £

/ 55/ G

-z//// :

E

ENE: EEE N 83 é€

5;74—&——-—.«

t ——MÀ &

2

w Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com

1

E