Hf85_qt_2
author: Weber, Johann Georg

-

TT

-

zi

ia

Y

p

d

ag

J

m

A

m

M

AE

w

m

A

—

g

"

$

es

jm

r

du

?

E

wv

ia

t gt

-—

-

v

E

*

^ d

$s

-

2

&

?

-

"

"T

d

-

- M

»

L

p

*

L

P

d

t

La

-6

.WM«

vj

L.

d

£

RP

**

«

E

8

d

Vs

m

"

v

d

[.

*

(«&M&

s

-

w

afà

- ndd

5

[

L

z

*

".

s

P

E

är

*

m

h

x

d

G

u

x

E

t

lg

M

g

ä&

.

2

g

E

P

m

--

.

x

E

g

o

E

$

r i

P

u

r

m

H

--

d

TU

2

e

m

T

*

*X

3j

E

A n

P

E

ituimpo- o

ï—l

d

M

s

hs

" d

W

* x

X

u

-

*

L

ais o

E

3*

"

E

4

E ye

k

RA . v.xW»

" d

R

s

F ass

M

hk«ï.!!.»

a d

k

E.

i.

2

*

[*

P

&

T

o

*

-

hn

P s

d

*

":

$

-

—

N

v

*

—

i

«

eye

l

g P

E

3

P

as

:

r

C

M

--

t

T

-—

s

Z

a

i -

224

x

E

x

T

sE

3

:

4F

T

23

" d

R

-

U

A

d xeUe

H

:

*

-s

D

r

,

E.

A

E»-

d

"

-

E

v i

1

*

w* ao

al

as

x

g

a

N

N

":

dincm

T

f

Y

N

d-

s

" i

P

*

2

o

ä&ä

.

*

a

..

:

£E

xä $

s.

T

À

r d

ET

lia ERE -

EAma

assf m ci ii

D

D

ls

P AL t

AC Lsl RE

Á

TA —

-

—

——

du

i

"

*

-

T

aM

T

:2

m

RA

x

[ bl

"

P

"

us

EU

Y

»

P

p

C

R

Mv

—

:

E H USSEERMBURN E

EL ao

3

E

E

T

d

*

hmu

E

*

»

a

w

u

d

"

|

-

5

zl

J

À

l

&

af

—

W.

L^

t

2

|

EE RE ANTTUTTTTTIUETUTUISE NU LETERU TT

JOANNIS GEORGII WEBERI

CONCIONATORIS IN AVLA SAXO. VINARIENSI PRIMARII,

CONSILIARII ECCLESIASTICI SVPREMI ET PER VNI-

VERSVM DVCATVM SVPERINTENDENTIS

GENERALIS

COMMENTATIO

SYMBOLICO- THEOLOGICA

ORDINE

ECCLESIASTICO

IPSO ANNO

CONFESSIONI AVGVSTAN/E

SACRO

PRIMVM EDITA NVNC VERO RECVSA

VINARLE, LITTERIS MVMBACHIANIS

ET IMPENSIS

SIGISMVNDI HEINRICI HOFFMANNI

BIBLIOPOLZE. VINAR

)

AN. M DCC XXXVI

G

"

$

VIRIS

MAXIME ET PLPRIMFEM

AEPFERENDIS

ECCLESIARVM VINARIENSIVM

CONSILIARIO VIGILANTISSIMO

EPHORIARVM INSPECTORIBVS

MERTITISSIMIS ET CETERIS

VERBI DIVINI MINISTRIS

DOCTISSIMIS ET FIDELISSIMIS

FAFTORIBFS ET FRATRIBFS$ 1N

CHRISTO CONfVNCTISSlMIS

HANC

COMMENTATIVNCVLAM

IN MEMORIAM A.C. EXPOSITAM

VNA CVM VOTIVA APPRECATIONE DIVINZE GRATLE

ET OMNIVM TEMPORALIVM PARITER AC SPIRITVA-

LIVM BONORVM

IMO

OFFICIORVM NVNQVAM NON PARA-

TISSIMORVM OBLATIONE

DAT ET DICAT

ug TO

X

VIRI

VIRI 1VIAXIME ET PLVRIMVM

REVERENDI

FRATRE$ IN CHRISTO co.zvywvc TIS.

SLMT

Res maxime dies ante diem illum extremum,

& quidem circa reformationis negotium,in delira & effocta

hac mundi fenecta comparuerunt fingulares & plane me-

morabiles, quosanimo nunquam fatisrevocare poffumus. Primus

erat ille dies Anni M DXVIL. quo Latherusnon per cuniculos, ut

cum GERHARDO]loquar, nec perbrachii fecularisrobur, opusre-

formationis aggreffus eft, fed tubam evangelice predicationis adeo

inflando J'ITTEBERG/ZE , utthefes publicas contra nundinationes

papalés affigeret , & adver fanos ad certamen provocaret , quoipío

emendationem doctrinz rituumque publicorum fucceffu tempo-

ris promovit feliciffime.

Secundus fequabatur Anno M D XXI.

W'ORMATLE , ubi coram univerfo Imperio doctrinam fuam L7-

THERVS prafentifimo & conftantiffimo animo profeffus eft inter

frementes hoftes,ex quorum manibusautem,licet eum profcriben-

dum jamjam minati effent, modo plane mlraculofo evafit. Tertius

tandem eluxit Anno M D XXX. in deftinatz a DEo reformationis

confectionem,cum AZ GF ST/E VINDELICORV M Confeffio Evan-

gelicorum publica coram Czfare gloriofiffimo CAROLO P. omni-

umque Imperii Romani ftatuum confeffu publice prelegeretur,

praleca deinde minantibus hoftibus in manus Cafaris traderetur,

& hac quidem ratione fündamentum pacis publice in ecclefia po-

neretur. Hosdiesfeítos, quosfeftis convitiis profcindere ftudent

adver-

a$5oCSg

adverfarii, jubilo non folum recordamur perpetuo, fed annosinfu-

perjubileos inftituere & celebrare non dubitamus in memoriam

reformationis , qua nobis reftitutum eft evangelium , quod acce-

ptum annum ]chovæ N. T. prafiguratum anno illo Jubilzo Ebrzo-

rum in V. T. proclamavit.

Pauciffimis illatempora, quando re-

deuntcentefimo anno Jubilza reformationis alia poft alia, cele-

biaudi datur facultas ob brevitatem vita.

Multi ex recentlonbus

& antiquis Jubilzum reformationis celebrarunt nobiscum ante

tredecim annos; fed Jubilzum Auguítanz Confeffionis vivendo

nonviderunt. Nos,quos DEus ex gratia füperefle juffitadultiores,

Jubila non tantum reformationis Anno M DCC XVIL in cordibus

noftris concepta teflati fumus; fed hac quoque atate Jubxlæum

magnum in memoriam Auguft. Confeffionis gloriofiffimo Cefari

traditz,celebrandum expectamus eo ardentius,quo gratiofius illam

Confeffionem hactenus DEus fervavit,& atramento exaratam,non-

dum, duobus feculis elapíis, rubrica miniove afpergi permifit. Vere

magna nobis praftitit Jehova, hinc merito latamur

Primum Ju-

r d

bilzum A.C. ante Seculum in medio perfecutionum zftu contra

horrendos adverfariorum fremitus in(tituebatur & celebrabatur in-

ter Proteflantes; Secundum expedamus latiores, & inter halcyo-

nia bono cum DEo,licet non fine omni tentatione & perfecutione,

feliciores illud celebrabimus

Sic otium variatlabore; fic labor

otio. Ecclefia modo habet nubila, modo jubila. Poftjubila fletus ;

Jubilzum A. C. primum excipiebat flebile bellum & diuturnum ;

poft nubila Phoebus; pofttot rerum &regionum viciffitudines in-

ter ipfa nubila dulcia noftrajubila canimus. Jubilorum fancta pre-

ludiahactenusfecerunt non folum Status Proteftantes, rationem

Jubilai celebrandi fanctam prafcribentes, quos gaudio femper de-

libutos reddat altiffimus fpirituali & perpetuo ; fed etiam multi

Theologi & Ecclefiarum vel Scholarum miniftri, modo Hi(toriam

Confesfionis renovando & poliendo,modo materiam Confesfionis

X5

examx-

85)oCSE

x

[ 9

examinando &exphcando , multum addiderunt inftituto ;ufhsfin

mo.

Prius egregie poft rehquos przftitit & quidem fuperiorum

juffu, Theologus in Thuringia hac atate maximus, Dn. ERNESTP/S

SALOMO CTPRIANFS Serenis(imo Duci Saxo-Gothano FRIDE-

RICO SECVNDO, fama & virtute vere fecundo, a Confiliis Eccle-

fiafticis, Pater in Chrifto venerandus, lin Hiftoria Auguftanz Con-

fesfionis, quam ex actis & litteris originalibus, quantum quidem

fieri potuit , fabricavit eleganusfime pariterac perfectisime. — Po-

fterius negotium in fe non iniquo confilio fufcepit Dn. GODOFRE-

pus ERNEsTUus MürLERus,nunc Dornburgenfium Paftor & Superin-

tendens meritis(imus , Fraterin Chrifto diledus, confcribendo &

edendo Auguftanam Confesüonem Scripture Sacrz undiquaque

conformem, ubinon folum omniumarticulorum accuratam divi-

fionem in partes, fed etiam cu;ushbet partis probationem & con-

firmationem haud infeliciter tentavit.

His alusque laudatisfimis

conatibus accedit mea qualiscunque opera, qu& in utroque non ni-

hil compendiario preftabit. Veterem quidem veritatem, fed novo

fchemate indutam con(pxcxetls in hac commentatiuncula, quam

fedato animo,& fine omniaffedtuum dominio ita confcripfimus, ut

fimul appareant potiora , qua ad evolvendum ordinem Ecclefiafti-

cum faciunt.

Quiforte fentiunt, themahoc effe tritum & quotidianum, mihi

vitio Vertentes, quod nonaginita novem fcriptis, de hac materia pu-

blicatis, centefimum addere judicaverim , & cramben toties reco-

&am ad naufeam usqueapponere non dubitaverim , illi non exter-

num tituli íonum , fed dicendi necesfitatem refpluentes tandem

paulo mlttuspxonanmbunt, & liberiori judicio indulgentes, ut

opinor, facile animadvertent, quemlibet articulum rem tradere

maximi momenti, & peculiaritractatione dlgmorem , quam con-

traherein pauciora difficile quandoque fuit adeo, utin amphsümo

illo dicendi campo quzdam tantum, & quidem potiora cenari, ul-

teuo-

p

4$)o(S&

teriorem vero meditändi rationem exercitatis (upp&:difarc häc*qui-

dem vice nobis licuerit.

Quodautem Vobis, Fautores & Fratres

in Chrifto conjunctisfimi ; hunc quidem levisfimüm laborem dica-

verim , facileexcufabitis, Nolim , exiítimetis, meoperam hanc

ideo fufcepiffe, quod animus meus quorundam more pruriat exat-

rogantia &ambitione ; ed & officii mei & temporis rationem illam

poftulaffe firmiter credatis.

Velim etiam fciatis, finon omniaad

Cleanthis lucernam elaborata dederim , (errare enim humanum

eft, quod fiforte deprehenderitis)feftinationi, que adhiberi debuit,

adícribetis) hancipfam materiam veftre eruditionis & favoris ol-

lam requirere, quz fpaciofisfimum aperit campum, in quo cujusli-

bet privata meditatio fe exercere posfit felicisfime. . Pauca itaque

funt, que propofui , interim tamen plura, quam initio meditatus

fum. Ex adjedto indice autorum & materiarum , quem fua fponte

obtulit Vir Clar, Dn.7/7o//2. Adelpbus Schrónius,rerum prolixitatem

& dignitatem eo facilius dijudicabitis, quo jucundius eft; uno intui-

tu perluftrare, quzin lectionis ferie quidem obveniunt, fed uno

ictu difcerni vixpoffunt. Finis primarius quem habui, eft celebra-

tio nominis divini, hoc quidem tempore amplificanda non folum,

fed etiam publice exponenda.

Secundarius autem erit excitatio

noftra , ad recolendum huncannum , uti ominamar, lztisfimum.

Inftare Jubileum magnum , nemo veftrum ignorat, quod polft pa:

rumtemporisin memoriamAuguftanz Confeffionis Gloriofiffimo

Imperatori CAROLO F. ante ducentosannos in comitiis Augufta-

nis exhibitz, celebrabit Ecclefia Evangelica confenfu Proteftan-

tium fuaviffimo, & in his quoque terris Vinarienfibus gratiofiffimo

juffu Sereniffgai noftri Principis, €$' Domini, Domini ERNESTI AV-

GVSTI, Ducis Saxonia, Tuliaci, Cli»ia, Montium, Angaria & W'eft-

phalie, && reliqua , Dominino[lri Clementiffemi , pia & devota illa ra-

tione per tres dies feftos, quam ante Seculum J"ILHELMFS MA-

GNV'S, DuxSaxonie, b.m. ad hancfolennitatem concelebrandam

prefcriplit clementiffime.

DEVS

. 8S)o(S&

DEVS qui nobis hzc otia fecitinter ardüa negofia, Fccundcþt

intentionem Statuum Proteftantium optimam , nof(traque vota,

qux gratulatione florent fanctiffima, — Conftituatipfe diem nobis

folennem in condenfis usque ad cornuaaltaris , ut cum fiducia glo-

riari poffimus: DEVS meus es tu & confitebor tibi; DEVS meus

estu, &exaltabote. ! Benedicar Vobis, benedicat mihi, benedicat

noftris meditationibus & laboribus, ne (ine fructu exultemus ; fru-

étum autem percipiemus uberrimum , non convitia dicendo Pon-

tifici Romano, ejusdemque ecclefiz, fed poeninitentiam agendo, &

veritatem, quam profitemur;vita fanctiori common(trando. Ser-

vet nos omnes incolumes & expeditiores , nec quicquam nos con-

tineattripudiantes. Quantum falus veftra mihi voluptati eft fem-

per; tantum voslatitia triumphare finat ille, qui hactenus ecclefie

undiquaque affliciz, ejusdemque miniftris inter varias tentationes

profpexitbenignisfime & potentisfime. Valetein Domino noftre

Archi-Epifcopo & falvete!

- Dabam Vinarie ,

Jpfis Vigiliis Dom. Cantate,

Anno M DGC XXX.

4:*::';

RA

d

ORE

(s

iF

T I

A

xX

ïx

x!

(

*2

N

N

rAd

S

yä

p

E

//4

—

"h

——

j Ws

Y

Á

R

3

M

NU

X z

z.

7

N

—

NNSSY

7

Xo?-

",

À

NS

//-xx

EN

—

S

':Nä

C

-

h

f

IN

—

",

Y

SS

j

u

6

Z

s.

LL

^

h

22

A

e

« AnricuLus Pniwus.

IT TE

EOE

y

^

'

5

L

«5 Ommercium inter DEUM

E

u

^

VA

N

$

ES

d

£. & homines, adeoque 'reli'giofiem

N

——

dari , non fingimus, fed fentimus. (a)

Ipfi

AR

EU

—

faniores gentiles folo lumine naturz dudi

*

S

: Cognoverunt, religionis exercitium non de-

X;

SSS

pendere exhominum arbitrio. (b) Sed no-

«

tior & potioromnino Chriflianis effe debet

illud Arih:otelis TQUT

0)» !j TT&Qi G9 Ocoy &riAÁAea , quo turpius no-

bis ducitur , curarealiena & propriz (alutis curam negligere. Siad

Dceum homo per peccata rejectus perducendus & religandus eft,

ratio aliqua fit oportet, quà adillum perducamur, eidemque reli-

gemur. Hacprima vis eft religionis, ut mortales Deo, altera vero,

ut unirentur fibi ipfis:Ex illaDeum colendi ratione vinculum amo-

risinter homines quoque renovatur, & conftringitur, qui religio-

ne non coércentur in officiis focietatis humang tanquam freno

aliquo politico, fed eó fvaviusin concordia continentur, quo ve.

rior & fanctior eftille cultus, quem Deo praftant religiofüm. Non

itaque ex mente Machiavelli illam religionem , quz conveniat

feli-

rgäpublicæ, opt?mam "e(ï'c Íomniamus, cum potius*falvam &

s

cem

E

—-

4

4$5oCse

-

h

FE

cem hommum foc1ctatem dcmum arbxtremur (1 verant rehgw—

nem fectetur, & non folum temporalem fed zternam maxime fa-

Iutem con(equatur. (c) . Quo divinior religio, eo certiorem ad

veram felicitatem pandit viam.

Natura quidem multa novit de

Deo rebusque divinis, & veritatibus non adverfatur ; minustamen:

eft fufficiens, ad confequendami veram falutem, nectemporalem;

quod multa difcordiz & licentiz femina relinquat, & ordinem fta-

tus publici multisincemmodis ac periculisexponat; necfpiritua-

lem & eternam, quod imperfecta fit non folum ratione fub]eüx,

Deum non fátis cognofcentis, & propter congemtam corruptio-

neém de Deó fubmdc dubltantls ; fed etiam ratione Objedi, vel

plane incogniti , quia Evangchum & Chriftum in Evangelio igno-

rat, vel ahquahter cogniti: legern enim ex parte tantum cogno-

fcit. Sola igitur religio Cliriftiana eft illa Deum colendi ratio, que

fola fibi vindicat, quicquid ad falutem pubhcam confervandam ,

& «ternam confequendam facit; (d) cumé contrario religio na-

turalis, que in fe bona & utilis cfï exaccidente tanta falfitate per-

mixta conf'pmatur, ut oentlles,"vcrbo Dei defhmtos fine cogm-

tione Chrifti ex Evangelio , falvos fieri poffe, adfertum fit peri-

culofum , &ad Atheismum, peftem illam humanz focxctaus & fa-

lutis , (e) viam fternens apertisfimum.

(a) Senfum ahquem Dei rerumque divinarum , nec non divinos motus

atque operationes in. mentibus liominum dari , egregie more fuo de-

monfílravit Dn. LOESCHERUS in Prznotionibus contra Itreligiona-

rios,

HOBBESIUM MALMESBURIENSEM cum SOCINIAN!S

hunc erraffe errorem ex Element. Philof. de Cive. Cap. XIV, num. 1g.

fatis evolventi patebit ; quem expresfius revocavit JOH. LOCKIUS in

ttact, de Intelle&t. humano An. 1701. Lond. excufo,&anf 1709. re-

cufo, quocontra CARTESIUM omnium rerum cognitionem non fo-

lum ab experientia deducit, fed etiam quandam Dei ideam hominibus

e[Is innatam audadter negat, conf, Dm.FOER.TSCH infelcct.Th,Brev.

. Part.

-

d äebocs&

3

ERE n

et p.69. feqq. Dn. LOESHERUM Orat. folenni,, qua opus 1

egis

in.corda inícriptum contra bunc ipfum JO. LOCKIUM .& alios vindi:

cavit. & Dn. BUDDEQM in Difput. de Pietate f. religione naturali.

iNenoffenditnos CHR.THOMASlLopinio , zzez .corruptos effe botni-

zesomnes , ut tibil nifi ex ambitione , aparitia, aut volupmte agant s

nam á malitiofa illa obícurationenotitizinfit de qua.Rom. 1j 21.23.25,

ad negandam ipfam notitiam ; non valet Confequentia. Privatio noti-

&iz prafupponit habitum , r yyvacóy illudvs 6c$ Rom, ! 19 nativam

aliquam de Deo impres(ionem. Vid. DORSCHEI Thcol. Zachar. Part.

H. Difput. VI..S.2. & confer in compendio circa hancmateriam fubti-

lis&mam, Dn..GRAPIUM in Theol.récens Controv, Dilp. 1.

FE .g(b)' Doleo, poft SPINOSAM .in Tract. Theol. Polit. pas(im & przfertim

:Cap. V. p.61, THOMASIUM Hallenfem quoque docuiffe : Cu/ruwre

Dei externum ueceffarium non effe , & fanam rationem nullum exter-

um cultum po[ftulare in W(titut. Jurispr, Div. Lib.1J. p. 149. & in In-

«troduét. in Philof. Moral. Part. I..p. i, feq. Gavifus autem fum dehu-

jus virimente quafi mutata inhoc quoque momento, quam prodidit

4non folum.in fundam, Juris Nat. p. 150. 1 4 1. fed.etiam in Difputat. .de

Offic. Principis circa falaria miniftror. Ecclef. p. 31.

"( Principium illud MACHIAVELLI : Zzc effe optisnam räligionem,,

& À Principe eligendam, que ipfrus fl atui G .publice rei quam maxime

«onveniat , eft ex ]ERoBoAMt ftatus ratione defümptum , .qua falutem

4egni füpremamlegemeffe putabat,& in füi quidem perniciem religione

Aitebatur 4-Reg. XIL.. Sed o peftiferam licentiam! quzavero Deicul-

«u füb fpecie publice utilitatis deflectit. conf. Sanctiusin h. l.. Elegan-

ter hanc in rem fcribit BEBEL!US de regula Jutis Natura p. 8& Coz//i-

aHte £0,quod utilitas publica fitautio, juxta quam Deus-colendus fuerit ,

ftquitur , eam fubinde veligionem, eundemque cultum effe ampletlendum

mde aliquid.commodi inrempublicam videtur redundare. . .Sic nullam

gerpetuam. babebimus veligionem , [ed indies mumbilem, juxta viciff

tudinem temporum, & rationem flatus. Quod, quam abfurdum frt , ille

videt, qui.novit ex Dei verbo , unicam effe perpetuam & immutabilem

peram religionem . quandoquidem regula tpfius fit Dei voluntas per-

t1li

demun

W'tztü. 2aþli:æ 777

jpet;vva G jnmutaibilis, Éec regula effo.s

E

f[4l»4

: $$ )oC $E

—

falvact felix Reþublzm fét futum ; f peram rel/gzanem felletur 5 mini-

meautem ea veligio amplettenda fit , qua tantum in þmmr videtür Rei-

publica. utiliatem afferre.

- (d) Hacvenmeff civitatis felicitas ,ut De: /ft ATIMBS , Éf amata Dea, illum

ffi regem , f& illius populum agnofmt ut ioqmtur AUGusTINUS de

Civit. Dei Libr, V, Cap. XIV. qui & felices dicit reges , fi fuam potefta-

tem ad Dei cultum maxime dilatandum , majcftati ejus famulam fa-

ciant, Confer egregia BRUNNEMANNI verba : O quam pios , mo«

deffos,virtuofos fubditos baberemus,quam fehx flatus reibublicasfi omnes

praluppofita jïde in Chbriflum falvifica , id unice agerent , utvitam fuam

cum Chrifli yita ex affe, quantám fieri potefl , conforinarent. Et paucis

mter]c&xs boc autem ut ffat, omnina Principi curandum e/i y €Um , uti

ditium , vers religio plurimum confemt ad vinculum Reipublicay quod

inter parentes & imperantes. eff , ariliue continendum & c, de Jure Ec-

clefiaft. Libr. L. Cap. I1. $11« Apparet quidem ex ARNOBII Libro

adverfus gentes, & TERTULLIANt Apologeticó; gentilibus adeó fo-

lemne fuiffe , rehgnonem* Chriftianam ideo accufares velut humana

focietati contratiam ; fed referendum hoc eff inter cateras calumnias ,

quibus immerito peti folebant Chriftiani, Nanquam Chriftiana religio

per fe excitavit in orbetarbas, fed malitia hominurmi, qua fefe evangelio

oppofuerunt.

Objectionem à gentilibus MARCELLINO fzpius fa-

éam , quod focietati humanz repugnet religio: Chriftiana: ex Epiftola

lV. quz inter Augu&xmanas refertur, difcimus, quam. pr&ola fequen-

tí V. eleganter & prolixe refutavit, Confer. KORTHOLT, in Tradt.

de Calumniis paganorum in veteres Chriftianos fparEs; Cap. XIX.

ag. 174

(e) De athcxs hoc feculo varia difputantur, Éorum: patrocxmum magnd

cum conamine in fe fufcepit ARNOLDUS ille famofus iti feitter $eitz

dem umb StegerHiftorie Part, IT Libr, XV11, Cap. XVI.-num. g. feq.

Atheos practicos dari, nemo negabit ; de atheis theoreticis potisfimum

querituran dentur? nosrefpondemus negando: ordinarie & natura-

liter fcilicet non dantur athei theoretici; qui ferio in animo convidli fi-

n conícientia ulla recalcitratione per omne vite tempus exiftentiam

fummi. alicujus numinis negeat ; ánterim multos atheos thereticos

affcca.

".

-

b

a&'e.&atqs'- inveniti, qui tcclainanfte: conície mï; .owrn.kne'mlfänïrfüm; numw

nis divini extirpareyaliisque idem perfuadere conantur , experientia fa*

tistelatut; Conf. SPIZELII Scrutin. atheismi, & inter recentis(imos

Clar, Jac. Friedr, REIMANNUM ift Hift. Univerf Atheifmi & atheo-

fum. Circa huncatheifinum duo quati folent : ar neceffario ducat ad

£norutrm cofr

f

u

;

:

ptioriem? & an pejor fit füperftitione ? Originem harütà

controverfíaruns demonflravir Zachar. GRAPIUS [.e. Queft, VIl

Sententiam: Excell. GUNDLINGIE quz fane peculiaris eft, in. via ad

Veritatem moralem: Cap; VIII. $. 29. Domtinus de ELSWIG in Dif-

fertat. Witteberg, explodendau fibi furnfit de controverfüs novis circa

atheismum 5 cui an fatisfadium fuerit in Gundlingianis Part. XIV.

feg. alioram judicio fubmittimus..

Conífulendus

Cap. IM. p. 357*

quoque.eft ia Compendio.Dn.

BÜDDEUS in thef. theol, de atheismo

& fuper&?tidpexgcr totum ü,bmm &ïkin* fpecie.uCa.p- x'- 5 H ;R" 788.Íeq.

— A5rticulus Secundus..

Si igiturà DEI arbitrio eque cultus ejusdem ac ad illum

perveniendi modus unice dependet , ut innotefcat , illam divini-

tus revelari oportuit, (a) cum homines fibi relicti diverfos.De-

um colendi módos, incertos , & erroribus multis obnoxios ex-

Cogitare foleant , Deus autem nor alio modo ; ac ejus ríaturs &

áttributis convenit, coli velit; Suppónamus porro : Divinam

revelationem non poffe nori effe conformem naturz divína h.e.

fandlam , veram, fibi conftantem , que nihil turpis, nihil abfürdi,

aut falfi contineat ; & ubique divinz majeftatis radios non folum

fpargat, fed & verbis. & operibus originis fuz: divinitatem:.pro-

dat. ng?äfatü" vero tiulli revelationt'in mundo,,fi conferantur

omnes , hx affectiones competánt ; nifi Scripturz Sacra , illaipía

Scriptura unica & vera religionis normia dici poteft, (b) que'eft

veA5on n leximrmaculata & perfecta Pfalm XIX, . Stp* 1*5

ef.

u5 , feripta. reétitudo ipfa, Eccl

A3

IL,

..«

N

^

Ts

k:

-BSCO)ää*

XII, 10. $ næmv de quo Apeftoius : Gcóp TO WAYO -raræ, s-u;m-

cscu, üpl er. dorgs «2) FAEQ**S Galat- VI, 16. uzarvyra,m;,quam

inalioloco commendat: ÜmerUmQW 6xE Üyiajdyram Acyav, 2. Tim.

I, 5. Hoc DEI verbum revelatum & fcriptum norma nobis eft

certisfima & juftisfima eredendorum & agendorum , ex qua e-

rudimur ad falutem , &ad omne opus bonum inftruimur. z.TmL.

III, 1.17. Ufper fidem vitam habeamus eternam. Joh. XX , 31.-

.(a) Revelationem adco neceffariám.non effe, fatis audacter cum ceteris

ftatuit Au&tor ille füb ALBERTO RIPERO latitans in tractatu : Mó-

fes DEus Aaronis: Cap. IIX . I. p.53. Cum verorationibus é natura

petxtxs hzc neceffitas demonftrari poH' t diutius illam pro*bando non

immorabimur, EuvjHfo enim, effe DEum; nmfämo /äqmmr. DEum

effe colendum ; id imajeflas ac independentia Creatoris requmt 4b otans

CreaturA rationali ; & porro effe debere 4hqu4m certam ratienem ce-

lendi D&um, qua ipfi placeat ; neque enim patandum efl perinde effz,

quocunque modo colazur, fed fupponendam , ita DEum effe colendun,

gu;madmoä'um ejm natura G. attriburis comvenit. Hoc [uppoftto, fieri

gon poterit, quin DEus rationem cultus fui ipfe revelarit,

Id enism

&^ bonitas DEI, 6f veracitas poflulat. Bonitas quidem, ut fi bomines

pult ad fz venire , piam quoque illam oflendat , qua ad ipfum perve-

*'i!dtüf, Vemcim: AHECI , ne zn errore Pdgdri Pdtldtüï homme:, AC 18

eertitudine opiniongm de vero ejus cultu. Sunt verba Dn. MASII Dif-

fertat. de Theolog. naturali. $. XXIIX. Prater hanc revelatam fcriptu.

fam.non dantur novz revelationes , ne quxdcm illi confentanez , ut

ad illas'homines magis , tanquam normam credendorum & agendo-

tum, quam ad-hanc remittendi effent. conf. Dn. D.LOESCHERHM fuc-

cin& orthod, do&r. quam de vifionibus & revelationibus repetit, &

Chrift-HALBUSCH Differt. de Revelationibus divinis earundemque

varietate Witteberge 1712- habitam, qui plane fecutus eft WITSIUM

in Mifcellan. Libr, 1. Cap. III. feq.

'b) Norma religionis indubia debet effe divina; Omne quod divinum

non eft, 1mperfc&um eft, 1mpcrfc&um autem normz vim , habere

non poteft, 3 «urby dvs xgoo?m' '24"! r épeígien. THEOPHYLACT. ad

Philip,

«äeäocæ?

4

Phxhpp Cap lll, 16. Ex co; quud fcrxptfura $. ePs cognofcendq in re-

bus divinis unicum principium, fequitur etiam, eam unicam effe fidei

atque vitz normam, vid, Dn. BHDDEHM in Inflit, Theol. dogmate

L.xbr, L Cag, ll de revelatione & Scriptura $. $. XXXIII.

Artzculus Toertius.

Huxc normo perfedtis(imz,, an fubftituenda vel tantum ad-

yungenda & adnumeranda fit Auguftana noftra Confesfio cum ce-

teris Ecclefie noftrz Libris Symbohqs , altiori$ indaginis quz-

ftionem effe meritó confitemur. Moverunt lanclitenr multx mul-

txfame & adhuc movetur inter varios.

deam ptío norma pu-

gnant, & eo riomine A. C. cohoneflare noón dubitant , quz in

Prafatione Corporis Doctrine, quoda Divo Julio 1mmortahs

Gloriz Principe denominationem tulit , expreffe pro univerfali

& certa regula & norma habeatur, ex qua- & fecundum quam

omnia alia Scripta fint examinanda; (a) alii cum Arminianis ferc

faciunt, diftinguentes inter libros Symbolicos confideratos tan-

uam confesfiones , & declarationes fidei , eorum qui edunt, &

regulas feu normas fidc1 confesfionisque alienz , quorum prius

admittunt , poB:erms auteni pro Antichriftiano habent. .(b) Re-

liqui medià vià incedentes , vocem norma quidem non relin-

quunt; Augu&anam autem .Confesfionem normam falütari vo-

lunt, non equivocé, non uriivocé, fed analogice, analooxa nimi-

ram attributionis intrinfece , ita ut dlümguant inter normam

modo prlmanam & fecundarlam $3 mter normam modo Cogni-

tionis & confesfionis &c.' nos quod attinet, ferió fatemur, Aues

guítanam Confesfionem. proprie.non effe normam, fed norma-

tum , quemadmodum ratione Prmc:pn principiatum audiat; (c)

Interim tamen eo non abundamus ingenio, ut penitus ab hac de-

nommatxonc abümeamus fed &cile damus hmc confesfioni elo-

gum

$

ao sE

gium normz .:Cum B noftrisConfefforibus, cum fine duqbio viin

normandi retineat , (ive intra literarum S. contextum , five extra

illum in Concionibus vel Symbolis deprehendatur. (d) — .

— (a) Theologi prafertim inferioris Saxoniz ad MELANCHTHONEM

erroris fufpectum Wittebergam .miffi, cum ceteris propofuerunt arti-

culis: pro morma dottrina una mente atque fententia babendam effe

Seripturam S. Auguflanam 'Confesfonem , ejut Apologiam & Articulos

Schmalkaldicos, xid. WITTEBERGENSES in Cap. V. refutat. hiftor,

Peucer.conf. WIG ANDUS inColloqu. Altenburg, An;«prxvrt habito,

(b) Negantrminiani L. L. Symbolicos effe normam doctrine, & cone

tendunt, illis prater teftandi vim , anullam tribui oportere audtorita-

tem. Confeffiones tantum ejfe debent teflimonia && declarationes fides

illorum, qui tos edunt, non fidei regula, que omnibus praftribanr,quid

fit credendum , funt verba Phil. 4 LIMBORCH in Dodtr. C.hri&...!.:ibr

j

e Ip

Cap. ll. n. 13.

^»

(c) Diftindio normz in

;xiox;mantcm & normatam à .:qüibusdam; ideo

rejicitur, quod normz non conveniat normati; fed preter caufam

fubtiles effe nolumus, quia horma normata dicitur in ordine ad nor-

nam normantem, & tamen vera norma c& in ordmc ad res älias,guæ

$

ad illam viciffim examinantur,

:

v(

d) Quando ipfi B. Confeffores LL. Symbolicos in Prafat. normama

nuncupánt, ad quam omnes controver(ias examinandas effe ftatuunt;

nemo non videt, illis adfcribi vim dirigendi ac decidendi, non qui-

dem perfe &., sidros, fed Dwriess &c confequenter, quia cum Sacris li-

teris exalfe confentiant. Conf, Dn. WERNSDORLF. Differt, de au-

toritate Libror. $ymbol, Libri Symbolici fgur porma non fidei, fed pro-

feffonis fidei ícribit Do. FECHTIUS Lect, Theol. in Syllog. Controv.

Difput. V. $. r. cum Dn. CARPZOVIO in lfagoge, p. 1144- Sus?

norma son tam frdei quam Confe[fonis moflra & doffrina Tnter nos ve-

ceptejinquit exRUDRAUFF, Colleg. fuper Lib, Symb Dn.SCHW'AR-

ZENAU Syftemat. theol, in Proemial. Th«f, V, de divifione inter nor-

mam discretionis & decifionis,an accurata fit, confule Dn. Joh. Abrah,

KROMAYERI Commentar, Didact. Elencht, in A. C. Difput. II.

Queft. II. Cap. I. p. 28.

"rttic.

GBS)O(SS*

Artzculm Quartus.

Accedlt ad extncandam quzftionem , fi evolvamus: audto-

ritatem Augu&anæ Confesfionis , an humanz tantum fit fidet;, vel

etiamdivinz? an obhgetConfcæentxas five quià, five quatenus

Scripturz S. fit conformis? "Theologos perplurimos haud veritos

cffc L. L. Symbohcos dicere tantum humanos , vel tradltloncs hu-

manas , in apnco eft; -non paucos écontrario illos adpellare di-

vinos & S«orvtueus ,. faus fuperque conftat. Verumeft, Augu-

flanam Confesfionem humano ftudio effe confectam , fed.non

fine divina asfiftentia." Qdamvxs enim concedamus, :llam imme-

diatà actione à DEO non proüumffe ab ipfius tamen Scripturz

confüetudine alienum non eft, ea, quz à DEI virtute & opera-

tione , peculiari quadam ratione, quanquam mediate in nobis

Dantur omni-

provemunt divinorum titulo condecorare. (a)

no in mediaro etiam afflatu gradus , nt unusfiat üngularmnrauo-

ne, quamalter5. eapropter illa 1pfa mediata m(pxrano, quà Deus

auctoribus Auguftanz Confesfionis ad&mï, majori in gradu di-

vinz infpirationis titulum meretur finé dubio , propter pecuha—

rem divin providentiz circahoslibros operationem, quam alia

fcripta theologica , qmbus divinz mfpxratxoms ut & asfiftentis

providentiz axioma in minori gradu convenit. (b) .. Habet Scri-

ptura S. prerogativam fuam , qu« ex fe citra ullum examen fidem

indubitatam meretur formaliter ,. ob infitam divinam virtutem;

fed. manet etiam A. C. auctoritatis & fidei divinz Symbolum,

non folum in illis ; ubxcunquc 1pfum DEI verbum & Titeràrum

facrárum phrafes exprimit , fed etiam in illis ; quz exinde funt

educta, & perpetuo cum Scrxptura gaudent confenfu.. (c). Ex

quibus tandcm concludere.non dubitamus : Augu&anam Con.

fesfionem obligare hominum confcientias , quia & quatenus Scri.

B

prurz S, eft conformis.(d)

(a)ütrum

16

ä'ä)a(ä?

a Utrum libri Symbohcx vere an eqüivoce dmantur divini contra AR«

NOLDI criminationes cgregwdcmon&mvxt Dn. I*ECHTEUS pecuhara

Differt. Roftoch. hab.1705. ubi poft reliqua $. XVl. apalogiam, que

pbzlojbpborum efl , epolvit adcuratius, & diffinguit inter analogiam pro«

portionis. extrmjäm, e. .mrzbutzom: iptrinfece , quicquid. enim Librà

Symbohm intra fe dxvmltaus & au&or;tatxs pofr dent, id vere & mtrm;-

fcce quidem habcnt atque po. xdent, fed non mfi ex fcrlptura öt per

fcripturari.-

(b) Con£ itetüm Dn. FECHTIUM íri Le& Theol, f Sy"og Cohtrov.

l. c. S.V.'& que'ip(a Formula Concordiz de ipfa Aug. Cohfeffione dieit

in Declarat. de: Compcndxarza dó&trinz forma; Num.1lL, : 24 zo» ea de

canfa facimus, quod à noflris tbeologis fit: confcriptas fed quia everbo

Domini eft de/hmpm s & exfundamentis literarum S, falide extrutta.

Nos illuffrandi gratia hzc duo adhuc addimus ; — Prizo : quo jure

LACTANTIUS rerum divinarim fra&atxonem adverfus gentes Ícrí-

pram, inftitutionum divinarum tituloinfignivit, à nemine hominum

teprehenfus ; eodem jüre Auguftana Confeflio divina fidei & divina

adpellari poterit. . Seeundo : potiori fine dubio jure ob caufarutà par-

ticularium eminentiam hoc divini áxioma competet Augu&anæ Con-

feffioni, quam humanis libris, privatorum confilio. fcrxpns, qu: partxck

patnvä dicuntur facri imo divini.

(c) Qui Augu&anam Confeffi onemxpfum De: verbdm eH"e cendudunf,

jam cxaminandi non funt; fufficit xllam nommare genumzm pert Satra-

fUm lztt('mrum /än/i;.r, adver/iu fd(['a.f znierpreiatwm:, expojz*nonem,

-; Conferantur interim verba DANNHAUERI: ver /'ant :p/i;m Dei ver-

- bum, faltem per confequentiam : óccafro, dnetbódus, ffylus, bupsana funt.

- InProtheor. Chrifteid: p; 46. cum quibus confentit. ipfs' VEDELIUS

., inter reformatos dé Afcari, Armin.Librs 7 Cap. Vl; p.63;:E2/f 2ales

formmfæ, dInquit, farm.elm'r confiderata. bumauuta opus funty quia ni-

^

zuirum non 4b ipfo Deo, vel ]ujit g mþzmt:ane extraordinaria ejus

exarata vel järzpm /imt, támen reäeät; materie fuæ non /imt pus

bumanum , /F:d divinum z babent enimi vem äzvzmzm, P. 6 contmmt

" fenfus' divinosy feu vesitirem ipfam D& rweïdtam i& Fesbo, ^

(d) Credxmus Auguüafnam Confeftionenf ätfc üivma, qu"ïwimw

«Q&

"zDEira

A

II

— MOSCSe

sst

erito

Sociniftis, Arminianis & Novatoribus quibusdam adamata formula:

qQuatenus cum [iriptura canfentit 5 fed quid fibi volunt ipfi Formulz

Concordi« Sctiptores, quando fatentur : Scrzpra Symbolica non aliter

recipi , qUAM. quatenus cum Scriptura confentiant ; cui füffragatur

HUTTERUS Difput. Lin A, C. Cap. lV. maximarn, inquit, Aifcvimen

inter Stripta Prophbeearum & Apoflolorüm, que vocamus biblica, 69 in-

£er Symbalicum bunc librum couflituimus, ut qui non àvslxisos , fed £A-

£euus fidem & affenfum in. ecclefa ameretur ,. quatenus. cum S..ille

Swrrlvro Canone per onmia coucordat, i. REDONATUS ille LUTHE-

AUS Prolog. in Form. C, p. «, Scriptura S. e[t dvrisures ,. agj at ueroe

per fe fidem meretur, & nulla demonftratione opus habet; feripta

pero, Symbolica five ecclefiaftica fecimdario , ssus fidem méréntur,

quatenus nimirum cum Scriptura confentiumt, conf. Joh. MOLLERUS

Hamburg. in A, C. Part, l, Cap. VI, qui itidem fentit: Sacre Scripture

eredendum propter fe ipfam confeffoui autem ili, quatenussfeu pro«

piereay quia cum Scriptura confeutit.. Interim: fgjbfgrigtig Augg Co nf.

quz falva lib:q;;ite exigi poteft cum juramento,, cum noffe interfit,

quam doétrinam foveant doctores, quicquid edifferant quidam theo*

Jogi & politici de bujus rei iniquitate ; vid. Dn. BOEHMER. Diflert

de Contra&tu non przlecto Cap. 1T.$, 16. feq. & Jur. Patoch. Seót. HIT,

Cap. l. S. XLVII. feq. conf. Dn. Joh.Sam; STRYCK. in Differt, Spec,

de eo, quod juftum eft circa juramenta extrajudicialia. Cap.. LLL. de-

bet effe categorica ) alioquin in quemvis.librum heterodoxum jurare

poffemus ; ubi tamen notetur, Juramentum in doárinam L. L. $ym-

bol. exigi, nonin verba, phrafes & apices. vid Da. SONNTAGII De-

pulion.

s

fex paroram, L. L. Symbol, p. 8. 'Nemo a

utem fi

^

,ubfcrjii;a?tä nif;

de.eo, quod verbo Dþi' fit conformis, fit þgrti-mmgs:. x

"rticulus ,nggæztm

Hanc Auguftanz Confesfionis auctoritatem nen folum in-

fringere ftudent multi noftratium, quosnunc mittimus, fed etiam

tificii, qui eam à

föl;ius Philip

pi/ Me-

& quidcmïpotisümgm Pon

Pa

lanch-

d

12

ä)OCSü

lanehthoms *au&omaxe, quz tüm- tempam ma;ar fuem xpf us

Lutheriauctotitate , profectam effe adhuc audacis(ime clamitant.

Verüm enim vero, quemadmodum Phil. Melanchthon auctor fo-

lus non eft. Auguüanæ Confesfionis , ita ab ejusdem aüttoritate

fola privata non dependet,. fed ab auoritate publicà Chrtülano-

rum magi(tratuum ; Principum & gubernatorum.maximarum ci-

vitatum , qui doctrinam non Lutheri ;..fed evangclu y Luthero

repurgatam, jam jam: amplexx füerant;; -Hi enim cum certiores

effent, de futuris Augu?tæ comitiis , mándarunt Thcolegxs fuis,

U

1aru

utfümmam Do&rmæ ,in Eccleftis. f'

t regxonum fonzmus,

fcripto comprehenderent.. (a) Laboravit itaque in hoc opere

non folus Melanchthon ,.(ed circa adornandam hanc con&:sf' onis

formulam plurimi Theologi füerunt occupati;

Primo quidem

ipfi Lutherores tam ardua corimittebatur ; qui intra paucosdies

R?ptenc?ecxm cc*nfmpüt articulos, é qulbus €onfesfio ipf non

tantum quoad res, fed etíam quoad orines fere phmf&s defümpta

eft; utex collatione adcuratius inflituta facili negotio doceri pot-

fet. (b) : Lutheri: hos articulos. deinde Phil. Melanchthon , ut

omrem curam adhiberet,. in ipfis comitiis dll;gentcr contulu: ;

cum aliis Proteftantium ordinum formulis ,. adh:bms tamen ad

confiliüm , laboretm & cenfüram ceteris TT heoIOgts, imprimis Joh.

Brentio, ]ü*&o Jona, Erhardo Schnepfio , & Georgio Spalatino ;

(c) donec tandem mutata tantum methodo, ipfa confesfio con-

cinnata, áb ipfo Luthero, cui committebatur, adprobata & Caro-

lo Imperatori M. oblata fuit. (d)

(a) Conf. Georg. COELESTINI Hiffor. Comit. Part. L. p. 2 «. it. Hx&or.

A. C, adannum M D XXX, p 134. ubi integrum litterarum exemplar,

quas Sereniífimus Ele&tor Johannes , Herosille Saxonia Sanctiffimus,

Torga Wittebergam dedit adLUTHERUM; POMERANUM , JU-

TLIM JONAM,& PHILIP. MELANCHTHONEM videri. potc&.

(b) Hoc

-3530(5?

r3

(b) Hoc LUTHERI SmPtum archetypus fuit Augu&anæ Confcffioms.

Ad hujus normam Auguftz illam poftea eífc confcriptam , & eadem

verba; & phrafes in plerisque articulis retent , fimul etiam otdo ac fe-

tiesarticulorum fere fi mxhsluculenter teflantür. vid. MYLIUM Prole-

gom.io Augu(ï Conf. p. 3. & Joh. SCHMIDIUM Differt, folemn. de

A. Confflionis nomine, occafione; autoribus, oblatione, & acceptá-

tione. Ex ipfis autem Pontificiis conferri poteff Monf. MATMBOURG,

uí ad exemplum boni hiftorici poft reliqua fequentcm in modum

fcribit: Cela fut caufe, que le Duc de Saxe, qui ecoutoit Lutber comme

tm oracle, & à fon exemple les Princes /&: Affociez , fe re/blurem* de fe

ferar Empcreur » & d' alleràla Dieté, mais avant cela " Eletfeur

ajfembla fer principaux Da&teurs avec Lutber,qui redaifit par fon ordre

leur profeffon de fay em dix-Sept articlesy qui furent comme la matiere

dont on forma la celebre confeffon d' Ausbourg. Hiftoir.de Lutheram

Tom. premier. Livr. lI. p. 2«9, 266»

(c) Vide fis SELNECCERI Oratíon, de Lurhcrop 39. ngna prætercæ

funt verba Phil. MELANCHTHONIS Prafat. Tom. l. Opp.de hocnee

gotio: Congeff, inquit, (Ícilicet Augufta) frmplici ffudio capita con-

fe[fonis , qua extant $. Complexus pene. fummam dottrina ecclefiarum

noflrarum, & ut Imperatori refponderetur, &t ut falfa crimina depelle-

rentur : ac nibil mibi fumfi ; prefentibus principibus & aliis guberna-

toribus tf concionatoribus difputatum ordine eft de ff ngulz: fententiis,

Miffa efl deinde & Lutbero, tota forma confeffonis ,. qui Principibus

fiéripftt, fe bane confefionem &Y logiffe & approbare ? Hac ita alla effe;

Principes & alii bonefl & dotli 'iri adbuc fuperflites meminerunt,

(d) Paucos imperii ordines iffam confeffionem imperatori. exhibuiffe ,

excipiunt Pontificii , quam cantilenam canit ipfe BELLARM!NUS

Libr, l, de translat. Imper. Rom. Cap. l, p.388. fed pof'to iterum at-

que iterum : ünicam Reuthngenf ium Rcmpubhcam primum eam ob-

tuliffe Cæ(är:, fanda tamen & immutabilis ejus perftaret auctoritas;

quam non à multitudine hominum; fed ab xpfä divina auctoritate habet,

Non diminuitur folitudine mea verbum veritatis ; rc(þondcbat olim:

LYIBERIUS Imperatori ARIANO;nam olim tres folum inventi funts,

quxedx&o refifterent, vid, THEODOR. Libr. ll. Hift, E.cclef Cap. XVI.

B 3

4rtiz

x4

aeocse

-- Articulus isextus.

.Rewbus s &ämibusf Augaftana Confesfio , que l&alä*.e-tiau.

dem diligentiz,(imul & gratiam celeritatis habere non poteft,

Coriantur adverfarii perfvadere fimplicioribus, ob temporis an-

guítiam Auguftz , Auguftanam confes(ionem in diverforio effe

conffatam , nt inftarjex,adíae , cui jufta deliberatio & meditatio

defait, exponatur hominüm contemptui.

Sed quz toties exa-

minata confcripta funt, temerarie feftinationis argui vix debent.

Corruet eó facilius illud feftinationis figmentum, fi repetemus,

Torge confultari coeptum elfe de rei fümma, qu& Proteftantium

nomine offerretur in futuris comitiis; Lutherum deinde fepten-

decim condidife artículos non novos , & fcripturz contrarios,

(a). fed renovatos, & fermento veterum errorum vel traditio-

num oppofitos , quibus velut in Synopíi doctrinz fummam pro-

pofuerit ; Melanchthonem porro totius operis materiam diftri-

buiffe incerta capita, & exordium quoddam , vel prefationem ad

Imperatorem addidiffe; theologos iterum multos totum opus

toties examinalfe , & cumScriptura S. contuliffe; ufque tandem

illud in confpedum, Cafaris producendum digni jufticaverint.

(b) .. :Non obftant ipfius Melanchthonis verba , quibus optat, ut

diu ante, regraviter inter feniores deliberata, Confesfio prapara-

ta fuiffet nam refpedtum tantum habere videtur ad varias illo-

xum tempornm circumftantias ; non negat penitus , mature & di-

ligenter rem totam deliberatam fuiffe; quod ex fubfequentibus

patet; hoc autem innuit omninó , tale negotium adhuc longio-

a

rem merui

ffe confultationem & meditationem.

Interim fefti-

nanter & intemporis anguftia elaboratum opus dici non poteft,

uod integris fex feptimanis citius ad finem perductum eft,quam

:

publice &in confpedtu totius *imp-erïi proponeretur, (c)

(a) Con-

äg)O(ää'

1j

(a) Canfcffonem A. dlabolum habere autorem, quod « dogmanbus à Lü-

, THERO datis & traditis conftet,adeogue illam nec feriptis Prapbetm.r,

nec Apoftolicis literis refpondere, fed expreffo. verbo Dei adverfari, vi-

rorum Apoftolicorum fidem proculcare, Sanciorum Patrum monumenta

pervertere, barefibus antiquis novas adjungere, Gf« calumniantur pro

genii dudu adverfarii, vid. Andr. FABRICII Harm: Aug, Confeff, ad

Chriflian. Lector. Przmonit. &. confer Dn. BALDLHNI Phosphorum

contra PATZMAN, Libr. 11]. Cap XXV. p. 243 Sed veterem . hanc.

noftram effe do&rinam, nullus non videbit, qui ad trutinam Scr:gturæ

S. illam paulo curatius examinabit. Non revera novum eft; quod cof-

rupto homirnum judicio apparenter novuni eft. Annqurtas€ illa ponti-

ficia, qua traditionibus Eeclefiafticis Sctipture contrariis füperbit, ve«

tuftas etroris eft qua explofa, licec maxime convaluiffct, id.quod ve-

rum erat, przferebatut, Commendamus interim Lectori verba, quae

habet ARNOBIUS adveríus gentes be l. p. $f. præfms ncgotmm

mirum in modum illuftrantia.

(b) Hi à partibus froteftantiurn ortBocföïn in Comítiis Theofogt eo tem-

ore füerunt Auguíte: URBANUS RÉHEGIUS, STEPHAN, AGRE-

COLA, ]OHANNES FROSCH, JusTus JONAS , SPALATINUS ,

cum PHILÍPPO MELANCHTHONE, Electoris Saxonis ;^ Btaüdemn-

burgici Marchionis BRENTIUS , JOH. RURERIUS vel RURERUS;

Paftor Onolzbacen(is , MARTINUS ;:MOGLINUS,.Rüttingenfis Pá»

ftor, & ADAM WEISS, Paftor Greilsheimenfis ; ; Landgrafii SCHNEP-;

Fius & CONRADUS ORDINGER ; Lunebnrgxcorum Principum

D. HE!NRICUS 'BOCK; Comitum Mansfeldicorum JOH- AGRI-

COLA, Islebius; Norimbergen(is Reipubl;. ANDREAS OSIANDER,

conf. COELESTiN. Hiftor. Comit, Aug. Tom. lV. p. 1341- & SEE—

NECCER! Oratio de divo Luthero; p.39.

(c) Prolixius.hoé argumeutum tractavit Johannes SCHM?BIHS Argm-

toratenfis Differt. alleg. quem in-quibusdam fecuti fumus, & «onker,

quz erudite difputat. Dn. ALBERTI Lipfienfium olim Theologus,15$

bet geünolicben YOífeoerlegung Auguílane ,& Anti; Augu&anæ

Confeffionis, à quodam 4 NONYMO edita, qui ex FORERO of'c re-

[ä E *em

"Oteite

: :?ua nobxs ob; cx: a b;e Zïugfþmgfrd)e Con& Iïon

16

äSQDO (Se

- fetägeæi&ï,a

ufezienbev pofä g;mafbt wo;b;;clfg ?a-—;g. 1 us. XL

— rticulus Septimms.-

x

n :;Häc cadente calumnia non- attendimus reli

quas ækigde

inatas:: Confesfionem noftram nimirum non tantum fcatere tot

erroribus , fed etiam pluresomittere fidei articulos , credituma-

xime neceffarios. Prius negamus & pernegamus ; pofterius fa-

Cile concedimus. Errores fpargere Auguítanam Confesfionem

non folum circnmftantiales.& hiftoricos , fed etiam dogmaticos

& faündamenrales , magno clamore effutiunt adverfarii » veftigia

prementes Hermanni Thyrzi Jefuitz , qui , ni fallor, fex millia

dubiorum & duo millia irregularitatum luci publice füo jam

terripore exponere conatus; fed hzc aliena forfitan intempetti-

ve conando , prius quam foetum ederet, fuppreffus eft. (a) . Pro-

deant quafo !..& oftendant , ubi erratum fit in Auguftana Con-

fesfione , quz a Sacris litteris nunquam sberravit , (b) & ipía

Scripture S. medulla merito dicitur, (c) Non füufficit nobis ob-

Jicere errores , fed praftabit illa evincere, illisque evictis refpon-

fa dabimus lubentisfime. (d) Quazcunque igitur in Auguítana

Confesfione docentur, fine Scripturarum auctoritate quoad fub-

flantiam non dicuntur; Quacunque vicisfim non expreffe tra-

duntur , ex Scripturarum amplitudine & analogia merito fup-

plentur.. . Sicut enim primitiva Chri(tianz Ecclefiz Symbola fcitu

credituque neceffaria ad falutem non continent omnia; (e)' ita

Auguftana C;;non omnes omnino Chriftianz DoGrinz partes ,

fed eas tantum preponit, qux à Pontificiis' in controverfiam

trahebantur , eam

q

ue ob cguläm ex Scriptura S;'"Puþli'cis fcrxptls

exponebantur. (f) — -

j

,(-:

3) Sex millia dubiorum A*d»ol!—þe;gït' de Auguftana Confeffione Herman-

niPrz-

';—täi:g:st'HïRIEllS', & duo millia itregularitàtum, quibus Luthera

dican-

M

8$5oC$S&

M

17

: dicantes 1mpl:cat: tencrentur, fed neuter foctus in lucem. propter in-

fecutam patris mortem editus c& fcnbn Alegambe, in Bxblxoth Scri-

ptor. Societ. Jef, p. 18 1.

(b) Confesionem ab imputatis erroribus vindicarunt Dn.HULSEMAN-

NUS in Manual. A. C, Difput. V. quait. IV. p. 210. DORSCHEU» in

latrone p. 283. feq. CARPZOV USin lfagog. p. 272. & rcliqui,

— (c) Nen fuut Symbola aliquid contra & extra Scripturam, fed fimul ipfa

medulla $. $. vxd Dn. CHEMNITIUM;, Tom. 111. L. L. de verbo Dei.

(d) lpf Papnüæ fateritandem coguntur; Ipfum CAROLUM V. Impera-

torem adprobaífe Auguítanam Confcffionem, vide THUANUM Libr.

XXI. omnemque operam adhibuiffe , ne inter libros prohibitos Roma

poneretur, conf. GROTILS in Voto pro pace Ecclefiaftica contra Exa-

men Riveti p. 14« Et mitius fane fentirent omnes, nifi Jefüitz veritatis

odio impleti adhuc refifterent, & contra hanc noftram confeílionem

tumultuarentur, quantum poffint, INonreticenda fünt , qua memorat

Excell. Hifpanus ANTONIUS »ne SANDOVAL in E iftol. ad PHILIP-

PUM IV. Hifpaniorum Regem; Jefuitam Batavum HEINRICUM v4x

prR LINDEN dixiffe: Zpfe Papats tota quafi Ecclefia Romanayimo uni-

verfa Germania t Gallia,G' Cardinalis Mazarinus voluerunt admittere

41. C. nos vero fefuite cum aliis paucis oppofuimus vicimusque. vid, Dn.

Andr. OLEARIUM Dxfput. Solen. de Lumine Gentium; ex Luc. lI, 32.

in concluf.

(c) Symbolum fidei in przcipuis & controverfis articulis faltem difcernit

orthodoxos ab adverfariis. Non igitur neceffe eft, ut omnis veritas Ca-

tholicx fidei Symbolo inferatur. ConferBARONIUM Tom, VI, Ánn-

Ecclef.X. p $95. Si quidam articuli expreflis verbis non contineantur in

Auguftana Confeílione, mens proteftantium ex illis , que ante vcl poft

prolatam Confeffionem ediderünt , cognofci debet. — Interim omnes

continet articulos neceffarios & cardinales, quos tunc temporis exifti-

mabant auguftiffimo Conventui imperiali neceffarios.' Conferatur De-

elaratio flatuum Evangelicorum : )5 mam miepe 9Irticul lbergebett,

Dber e8 ben ber übergebertert Confeffion Dersenber faffer roolle, quam

ex CHYTRA&I Hiftor. A. C p. 97. rcccnfuxt Dn. nofter MULLERUS íit

feiner

18

,äs»'ï(o)fsse |

fe'ittetdsþift'otie bo*.n.b.et Gbangelifcbeu Gtcm

]ï

frurgifen Confc(Hon. Li'b'f Ill, p. 667.

i Pfot;tar-—i; unborug:

Articulus O&avw

-

' Sed rniovós movent clamores adverf(arii /lit.ïg*a'ntesr,.q*üjiïfäc*ï.»

VATRES MR EE ONCRU SURIEUI AT us

lius contemnuntur, quam féprimüntür. Vatiationem Cifca Àu-

suftanam Confesfioneri nobis objiciunt huc usque vel centies

factam, & exinde concludunt: Ecclefiam Lutheranam fine dubio

vanam & incertam profiteri Religionem , quum ipfa Auguftana

Confesíio fibinon conftet.

Primum hunc fcrupulum de varia-

tione A. C. fecit lequacisfimus olim Eccius in Coll-oquio Wor-

niatienfi An. M D XL. habito ; (a) poft eumi eandem A.C. rriuta-

tionem fepius tentatam & in conftantiam fidei accufavit Andreas

Fabricius An. M DLXXIII. magna vehementia; (b) quem ftatim

fecutus eft Án. MD'LXXXI. Francifcus Burckardus, (c) & poft

decem annos M D LXXXXI. magnus ille Apoftata Joli Pi ftorius,

in cau(is tranfitus ad Papatum, quas fub rï()mfmc Jacobi Marchio-

nis Badenfis edidit, ubi quarto loco illatti etiam de(erend& re-

ligionis adlegare nón dubitat; quod Auguftaria Confesfio tóties

ràutata , facerata , reffaurata , colorata, refictaque fuerit , ut quz-

nam vera & fincera fit , nemo fcire queat. (d) Seculo feliciter

finito , novoque aufpicato; pfeudonymus quidam , cujus larvam

modo detractam novimus, (e) & Baltha(ar Hagerus , (f)' ean-

dem cantilenam cecinerunt , usque tandem Jefuitarum fácile

callidisfimus Laurentius Forerus, fub ipfis aufpiciis Jubilzi primii

Auguítanz Confesfionis malitiofe recoqueret non folum has nu-

gas, fed etiam multo prolixius exponeret. (g) Sed nondum

abfoluta füit controverfia. Licet enim Theologi celebratisfimi

Saxonici librum apologeticum acuté compofuerint ; qua crimi-

ift ad-

.ngticgmes. pupile Romani lmpcrä Statuum. protéftantiu

fpería

f

4&S 3035&

19

—

RUROA TUAEUY

/

fperfæ e-acpæ (pa.guæxw facxle dilui posünt (h) Vix tamen prater

lapfo anno, Thomas. Henrici, ()& MDCXXXIII. Autor Spe-

culi Brandenburgici bas calumnjas audacter auxerunt , (k) us-

que tandem univerfam cauíam revocavitante qumquagmta an-

nos,.cum Ecclefia noftra femifecularem memoriam Augu&anæ

t

Confesfionis tacitis congresfibus & gaudiorum argumentisin finu

celebraret , Anonymus quidam Romanenfium ; &qmdem iuf-

d

fu Leopoldx Comitis à Kolonitích, Epifcopi tunc Neoftadienfis,

in Auguffana & Antx-AuguO;ana Confesfïone » id unice agens,

ut Auguftanam C. corruptam , & Lutheranos ab ea defciviffe de-

monítret, quem tamen ftrenue pariter ac modefte iuffu Eledto-

risSaxoniz. Johannis Georgn IlI. cxccpxt Valentinus Alberti

"Theologus tum temporis Lipfienfis, (1) in refþoniïone, omni-

bus hoc quidem tempore non fatis commendanda.

(2 Confer poít adta hujus colloquii Cap.L..$. 12. p

RUM in egregio illo opere debello germanico mter Carolum V. mec-

ratorem & Schmalcaldici federis Capita, & focios gefto.

(b) Scripfit ille FABRICIUS, LEODIUS dictus, Harmoniam Auguüanæ

Confeffionis, qu& edite eft Colonia.

(c) Indicatar FRANCISCI BURCKARDI Opus po(ïhumum de Avto»

nomia fepius recufum & quidem Part,1llI, Cap. V1.fol. 280. feq.

gd

) Infelix ille PISTORIUS decem articulis deducit variam mutationem

Aug.Confeffionis;citatolibro a p. 27 1. usquead p.400 Oftendit enim

y.) Editionem Wittebergenfem gemmam uno anno fc, M D XXXI. 65

ex uma typograpbia emzjkm, n:que mter /'e, wque cum or:gzmh

confentire,

9) Editiones infequentes omnes, usque ad anmum M DLX. Augujüme

Confefftonis non folum, f[24 &* Apologie, nequecum ortginali, m*que

cum Wittebergenfibus editionibus effe conformes.

9-) 4b Anno M D LX. usque ad annum M D XCI. datinam Confej' 0.

nem & Apologiam editamt ab originali enormiter discrepaffe,

4-) Latinam confeffonem in banc usque boram nunquam a Lutberanis

Z

énpariatam editam fuiffe.

$) Prs-

20

Em

rl

) Primam lat

;

1

inam Confeffanem Imperatori exhibitam etmm in origi-

nali A Germanica fuiffe diffentientem, -

*

€&.) Etiam primas germanicas editiones in multis diffenfiffe.

d

g.) Omnes infzquentes editiones germanicas exceptis pate

[j j'mmjiäur,

neque cum prima, neque cum originali confenfiffe.

*

.

) Usque ad annum MD XXX. germanicam originalem

Canf:]:'?nem nun:

uam invariatam editam fuiffe.

E

9,) Otlo diverfas & neque verbis , neq

ue fenfu Vib irdet eäftidk:f pojä

offendi 4b anno MD XXX. neque ad MD XCI. publicatas.

j

E

E

10.) Lutberanos infcios , € contra omne jus juramentum

prapiift in

non [inceram latinam Co

nfefftonem, & gernganfcnz)ä 'ldfol—o—gix-:m uique

ad annum MD XCIE, &f'c,

5

(«) Detexit hunc Autorem allegatus VALEN

TINUS ALBERTI l. c, p.6;

|

uandoícribit: 9j bem gegenmartiaen Seculo fat Anno X-bet oete

fappte &briftopb von 1Ingevsborf in feiner fogenanbten Cbrifttice

Gratulation, oDer GiücbcdiBünfdung an bie Ceanaelifi)en &tànbe

in Cyefterreich, bie 9lbroecbfelung, role er vebet, be8 Qeyté 9fugfpurgir

ftber Confeffion

gitet.

*

; itt qnbem Sbeil Cap. XlLII. p. 186. feq. f)£fftig ur-

HASAR —HAGERUS-fcrilpütkcollv;t;iouemic

(£) Jsfuita BALT

m

Auguftanz & Concilii Tridentini cum Verbo Dei.

(g) LAURENTIUS FORERUS id praftare aufus eft;tam in.Co

n.)po/fitio-

ne pacis |Ctorum Dillingenfium ; füb quorum norine rem frandulen-

ter tractavit FORERUS cum focio LAYMANNO, conf. Caramuel a

LOBKOWITZ in Demonftrat. pacis licitz p. t4. quam in famofo illo

fcripto, quem vocavit fatis contumeliofe: : uöerfc!)[ag überben Citaas

ven(ücbtigen , unb oon Den

€

9(ugz2fpffel becen, bie fid) &vangeliftb nennen.

e Cádfifiben Predicanten üþe; gtbeilten

) Au&or primarius ni fallor horum fcriptorum apologetico

ï rum Det

(h

notbreenbigen CBertbeibigung be8 Coangeltfcben 2fug^?(pffel8, unb

ber nocmabligen unbeemeibiicben unb avünblic)en JoaupteCDettbeis

bigung be8 9fug « 9fpffels unb tfeuren &leinobs-ber 9fugfourgifiben

Con£cffion, quorum prius M DC XXIi X. pofterius autem in ipfo anno

TIHIAS

Co-?fclï*oribus,facrä MDC ?(.*X X. cog;inqatum fcimus,fgit MÁ

. HOE

*9$ )oCS&

Zb

HOEab HOENBG, Concxonator in Aula ble&orah, 70HANNIS GE

- ORGII I. primarius,cum quo fteterunt POLYCARP., LYSERUS, HEIN-

RICIIS HOEPENERUS, JOH. HOEPFNERIIS, TACOBUS MARTINI,

PAULUS ROEBERIIS , IVILHELMIS LYSERUS, T0HAN, HULSE-

: MANNIIS, JACOBIS MAJOR, JOHAN. GERHARDUIS, ERHARD..

LAUTERBÁCH , JOH. SCHREITERIIS , & CHRISTIANUS. LANGE,

In pofteriori Scripto Apologetico , quod centum & duo Capita ifi fe

continet, conf. CARPZOV. lfagog, p. 126, 136. varia contradicentium

fcripta examinata & expreffa funt:

ED Liber ille efuiticus : CfBet f)at bas $alb tnö Qtuge gcfd)tagm?

"Cap. I.

je 1 Y5 125

à ) Geotg. LANDHERRENS Gd;atffeö tunbeä Q(uge, Cap .p.

fz. 14. cui quoque refþondxt Daniel KEMNITIUS mit bem utz

- fcmlicben fugentoimper bea fe:barffen vunben 9fuae$.

.32 SoieSSrillauf bem Goangelifcben 2Iuaz2fpffef, cui oppofderunt

u

e noftrates, Den *Ztuspugee folcbec $3rill , wte aud) lt red);

E

táfer ír bie alte S5rill.

, FORERI fcriptum veneno plcmfï' mum: quod. modo xmnmnaw-r

mus p. 152 16,

5 Compofitio Pacis fub nomine ]Ctorum Dxllmgenf um conflata, p.

16. 17. conf. CARPZOV II Vindic. Juridico Polit. Theologorum

Lutheranotum ab enormi crimine la( majeftatis ; ex afferto Roé

tmani Pontificis Anti-Chriftianismo; ipfis calumniofe impacto a

jctis Dxllmgcnf" bus; quas vindicias vide in additionibus additio«

ntum ad LIMNZ&UM Enucleat. Tom. I. addit. V.

36. 64.

&) Ignoti cujusdam autoris Qatboþfd)er Ocuhfc Dbet Gtaatenffev

(et,p

.17. 18.19.

7) Säet gungenfd)l:get, p.19. R:nptum ex compof uone pac:s D:I-

lingenfium extractum,

(1) In Anatormia Auguft. Confeffionis, & iterum Anno MDC L'(. ur lre-

!

" hico Catholico;Patte L: Y. tota.

(k) Auctor in hoc fpeculo nonam fecit caufam deferendae rehg:oms in

Marcbioné Brandenburgico CHRISTIANO WILHELMO, variationema

& inconftantiam A. C. confer. c;usdcxäsapologlam contra BROCH-

MANDUM, p. 464- fcq.

C 3

(l) Corre

M-

22

ä)b(ää?

(l

Confülere 1uvab1t tiac-ina'e præter ANDR CAROLI in memo:ab

Ecclc(ïa& Sec. XVII, Libr, IX. Cap. XXXI1I. p.364.feq. JACOB. BOS-

SUETIUM dans l hiftoire des váriations des eglifes protc&antes, cui

tamen poft alios ex ipfis reformate ecclefie do&oribus obviam ivit JA-

COB. BASNAGHJS Htftolrcdc 1' cghfc, Tom.l! ber.XXVl.CaP.lI.

[ :gn.feq

Artzculm Mmä'

ng inanisautem hzc Romancn(' jum .controverfia fit,

pauus jam cxpcdxemus ne repetamus cum moleftia, qua fzpius

dicta funt.

" Jampridem ábfolutum eft Sinceritatem Auguftanz

Confesfionis non diminui variatione , privato arbitrio ftudioque

facta, cui femperà piis. confefforibus fuit contradidium. (a) Ma-

ximum omnino difcrimen. elt inter Augu[tanam Confesfionem

variatam & invariatam ; Per variatam non tam mtcllmmus il«

lam Zvvinglianam & quatuür(llvnatum (b) qu& in pr' s comi-

tiis fefe fepararunt à reliquis; quam ab ipfo Melanchthone poft

decemannos in Zvvmghanorum gratiam dolofe mutatam.:

c)

In ipfis Jtague comitiis variatio tentata non elt , licet 1llam in

qmbusdam minutiis , priusquam proponeretur, corrigeret ; nec

tantum in latino illo exemplari, quod (tatim Witteberga cura-

vit edendum anno fubfequente , illa adulteratio . quarenda eft;

fed maxime hanc noftram Confesfionem afperfit mendacxu&xcuhs

uibusdam Anno M D XL. ex privata forte quadam collufione

in hoc vel illo articulo , qua& intempeftiva ax eiBeia. vel emenda-

tio fine dubio multis gravioribus disfidiis , m hanc usque ho-

ram durantibus, infelicisfime anfam præbult. Quam igitur Con-

fesfionem genuinz «ontrariam nos ipfi rejicimus , illam nobis

exprobrandi caufa falvo jure objectare non poffunt;. (d) ex

quo fu& fpontc corruunt, qua E«ccius, Fabncxus, Hagcrus, Fore-

rus,

-

d$)oCcom

U TSUGTRSSUNS

93

Tus, & aln ex hac xp[ä« Confes[ionc variata & f'æpxus re)c&a no«

biscum dxfccptamm.

(a) Non folum nota e PONTANI quereïa ea dc re in littetis ad Ele&to»

rem Saxonia fcriptis. vid. Hiftor. A.C.a CHEMNITIO,KIRCHNERO

& SELNECCERO fideliter compofità, p. 306. & ipfius Lutheri ad«

monitio, ut ab ejusmodi Auguítanz Confeílionis muratiorie abítineret

Melanchthon p. 366. l, c. fed & publice eam deteftarunt ftatus Prote-

ftantesin Comitiis Ratlsbonenf bus, in dixta Electorali Francofurtenft,

in Conventu Naumburgico , & in deliberatione Lüacburgica. Conf.

DORSCHEI Differtat, Secular. de Confcquenubus Auguft. Conf, in-

fignioribus. Cap. IIl

(b) An Zrvingliana & Tetmpolztdm Confífio una cademque faerít , in-

ter omnes non conflat. SLEIDANUS illam Confeffionem qua alias te-

trapolitana audit, & in comitiis quidem oblata, nunquam vero publice

promulgata;aut publice pralecta c&,quantum etíam Landgrafius Haffize

laboraverit, Zwi

nglianam fine dubio vocavit,

Sed alia for(itan fuit

ZWINGLLII Confes(io ,alia ZWwiNGLIANORUM TETRAPOLITARA ;

;

iuod

obíervavit Autor ber Ginleitung ju be8 »cil, SNomiftben SKeldb8 &it»

([)en;Gmat. Part.l. Artic. V. p. 138, Erant autem quatuor ill civita-

tes Argentoratum, Conflantia, Memminga , Lindavium , quz de Ccena

Domini fecus fentiebant, quam Elcctor Saxo cum fociis, hinc Confeflio-

nem fidci peculiarem Imperatori per Cafparum HEDIONEM Eccle.

fi Argentinen(is Do&orem exhibebant, quz ftatim rejecta eft.

conf£,

LAVATHERUM de Origin. & Progreff. Controv, Sactament, ad Ánn.

MDXXX. p.19. Ediderunt quidemillam anno fcquent: trigefimo pri-

mo,cum fcripto apologetico;fed mox, vix biennio ab origine fui clapfo;

iterum expiravit,ut nullib? in publicis c0ngrc£ïïbus, i*e Comitia habita;

five inftituta faerint colloquia ; ullam retinuerit auctoritatem. Conf.

confutationem libri bipontini contra agendam Ecclefiaft Reipubl. Ar-

gentinenfis, a D. PAPPO adornatam. p. : 466. & SLEIDAN. Libr. VII.

p.t87 exemplar hujus confeffionis germanicum Neoftadii impre(fum

in Palatinatu áÁnno MD LXXX. affervaturin noftra Bibliotheca Vina-

rienfi Ecclefiaffica, quod svolvere & relegere nemiüem ponitebit.

(c) Ut

24

| -«as)zo( s

5 -'U'tr- PHMELANCHTHON confuleret . waiþglxianis;, ,,.ii;;fa'u&o f?tg

-(c

cum confeffione fuppres(is, qui quidem nobis theologice non nocere,

fibiautem politice ptofpicere cupicbant, mutavit noftram confesfionem

privato confilio, in latina illa editione,ubi praterarticulum quattum,

qqintuna & decimum octavum, decimum przfertim mitigaret , & non

folum deletis verbis: «dfisz && diffribuamtur poneret eorüm loco , EX-

HIBEANTIUR, fed etiam claüfülam anathematizantem omitteret: ET

IMPROBANT SECIIS DOCENTES. vid. Dn. BUDDEL1fagog Hiftor.

Theolog. Libr. poft Cap, II de Theolog Symbol, p. 477. & confer Dn.

CARPZOVIUM in lfagog. ad omnes articulos. Omnes equidem omni

ftudio hanc editionem excufant Reformati, qUam non vitiatam, fed me-

lioratam & commodius explicatam ja&itaut, vid. MASSONIUS Ana-

tom, triumph, univerf. Part. IV. Cap, XLII. p.346. Verum enim vero

res ipfa laboratin collatione, & facilius comprobat;quam fcabiem affri-

care foleant no(trz Confeffioni fincerz , qui fimpliciores ab invariata

ad variatam abducunt , & pofterioris intuitu nunc dolofe &uguftane

feffioni fubfcribunt, vid, bie Special- Qïïieb'effegung ber &affelio

go'n

Oedfeldri(ften, Part. IV. Cap. T. p. 737.feq. Sed qua ratio-

ne Auguftanz Confeffionis focii effe & jure dici poflunt illi , qui eam

ab itiitio, aliam fubftituendo rejecerunt, nonvideo, Stat omnino fen-

tentia adhuc immota & certa: Omnes illorum in religionefocii, qui

olim exhibitorum Auguftanz Cenfeffionis focii eíTe noluerunt, germa-

ni*A'.Q.,chi'i.clfc nequeunt, Sed ferio focios fefe vix-gprofïrcntur*,- qui

tantum religio

zi

z

nis pace aliisque commodis nobiscum frui cupiunt, vide

fis GUILH, !

GNATIUM SCHUZIUM, Cancellarium Comitis de

Lórrenflein - Wertbeim, in Manuali pacifico MDC LIV. edito , "h. e.

Quzft, X X, de pace Osnabrugenfi;quas notis eruditis illuftravit & emen-

davit HEYDENS BORROMEUS RICCRUNTUS An.MDCL XXXIX.

Conferatur exReformatis NORDERMANN dce Jure Principum Con-

cluf. XXIX. & CROCIUS in Tradatu Germanico : Qummari(de

Sftadbrid)t unb bereeiflicbe 2fyeigung,

baf biein Seutfiblanb Det ev

aís Smitgenoffei

fotmitten

Sfeligion jugetbane Gtànbe unb &itdber,

ber 9fuafputot(cbe

t Confesfion be8 $RefigionsYtiebens fábig ; ex no-

THOLT

ftratibus vero CALIXTUS d« tolcrantja Reformatorum, KOR

Hi&oxf.

I4

E 1973j

2$

" - H:&ütEcclefSecul»XVM.pz.gg r. & infpecie MEN;ERHS 'l)ilïe;t. [

^

.

. «ontra Ápologetam CROCIUM, Thef. 1V.

i

- d

) Que confesfio Auguflz nec exhibita , nec adprobata fuit, ea Au u*

.. ftana dici vere non pote(t;quatenus mutata eft aPH. MELANCHTHO-

NE, rectius vocaretur Wittebergenfis, ut loquitur HUTTERUS Con-

c O fdo

Rem.

onc p.gs. conf, MENZERUS Difpütf 1 in Augq(ï. Confeüïg.

: «;Articulw | Dm'mw. :

Sed porro Calumniantur , fi excipiatur Editio illa 4 Philip.

Melanchthone corrupta, non eadem formula aptatam effe A.C.

(Gie fey nídt über cínem eiften gefeblagen ) fed toties varia-

tam, & mutilatam modo , modoaugmentatam comparuiffe, quo-

ties typis novis fuerit recufa.

Abi criminator ad pupillam fta-

tuum Evangelicorum , & ibi habebis refponfionem.

Notum

omnimo eft, & certum , aliam libri editionem ; licet quibus-

dam fphalmatibus maculata fit , non mutare librum. — Pacis in-

ftrumenta toties toties deftripta & edita deterioris conditionis

factanon fünt.- Quz irrepferunt in Auguftanz Confesfionis edi-

tiones, vel ex ignorantia , vel ex prxcipitantia ,. vel denique ex

malitia, nobis noftreque ecclefiz prajudicio effe non poffunt. Po-

namus deinde;Proteftantes aliquando varietatem aliquam admifi(-

fe, illud fa&um effet urgente necesfitate, & eodem jure, quo Patres

Symbola antiquiora expofüerint. (a) Cum enim animadverterent,

quedam in confesfione primzva rapi in fenfum fequiorem,qua-

dam calumniis adverfariorum fübjacere ,' quedam fatis roborata

non effe; licuit omnino in fubfidium editionis primz, fequius ex-

pofita dilucidare, calumniofe accepta vindicare , & infirmiora

pes Proteftantes, quod etiam non

fpbotare, 'u,t-f .o.&cndcrcnt- Princi

D

fgmel

26

äSïOCää'

"

femf.I prefesü iïmt,fe non tam phrafes quam 1pfos arcmulos quo..

ad fabftantiam demonftrati degmaus refpicere;

Aliud eft; fen-

fatri alienum inferre' A. C; quod nunquam tentarunt Evangeha,

& aliud,, fenfum innatum efferre & corroborare , quod temera

falütatis &dolofæ mufationis argui non debet. (b) ' Dolus non

præfuppomtür nifi probetur manife(tisfimis: indiciis , ; quorunt

maximum effet, fi cederet variatio in noftram utilitatem, q'uod

robandum nemo conabltur.

Interim duo illa Exemplana ori«

ginalia , uti dicuntur, latinum , quod in Archivo Bruxellenfi, &

germanicum ; quod in. Cancellaria Moguntina fervatur , ita: con-

ftanter conferenda & conjungenda funt ,. ut unum. alteu expli-

cando ferviat , licet Exemplar germanicum Orzgmahter genuinum

effe, non latmum ; quod Imperátor illud in mambus habucut,

merito ftatuatur. (c).

(2). Si variatio verborum & phraf' Tüm- ipfam Wrxtäte!ü toHerct, lam

dudum deSymbolo A poftolico'; a&um fuiffet, quod jam pridem RUF-

FINUS in ipfo limine cxphcatloms hu)us Symboh obfervavit ; . Is

diverfis ecclefiis aliqua in bis verbis imveniuntur adjecta. Vid, in fine

Opp. CYPRIANI , cdmon Oxonienf; 58 17. 'conf. SANFORD de

Defccnfu Chrifti ad infernum $. 18. p.26. & RJGALTIUM qux iü

TERTULLIANElibrum de præfcrïpt advcrfusSH'ær'et:co's; , 266. not.f,

expreffe movet: Ipillz Regul;z fídei ( ic TERTUELIANUS Symbolum

Apoftolicum vocat ) mentionem non fieri fepultura ueque defzenfus ad

anferos, uti nec inea, quam edidit initio Libri develandis virginibus, ne-

que item apud l]renaum. Conför, qua ratione Symboh Athanafiani &

Conftantmopolxtanl erudite contra Ponufïcxos, dlfïerxt Dn. ALBERTI

1. c. Patt, I. Cap, V. $. 3. féq. Juvabitinterim adïegareapölog:am,quam

S. MAXIMUS MARTYR Seculo VII pro Synodo Chalcedonenfi com«

pofuit, & refponüoms loco contradicentibus obje&arc, ubi inter alia

hzc venba habet maxxmc notatu digna : T1djrés àr ysm TV NiXaiel

Seaxgzw ææregss, «9] Tàca o*woä'ag eg&v&äæv, xgj æyzæv mä'gaw,

316-

äï)ä(w*

—

27

8& æ?)wv m?ew; aeoy, a?m 'm; ewsza'æyæ'yïs' TO umstwv onþbaaræv "TY.

':eAæg ewe:a'nyæyav, g u,um' æz-acþmveäs,mïæc,-ap Me*/ï"ewraf,w

7-0 &ÀGy f.cauvo,uzva;. "AX eluTGy ais 7rgw oroy Kgj ,uaqu 'r-ay sn TY 'rm a

-reng vaua&ern&svm QsBaíns &x

U Go CGV TedVBVTES' 9&02'01',-*(5(4 01»09 27!8*

a

änygyuax re,:(gv en*eäseyaäawsm id, TE enewav,:(gq Tél £X&i/8 o

TO. 7 ie Tqv auxeiay ktuog En A (Aay ag (1(9.; wæegznygmygg dvr-

f uar. ap. JOSEPHUM: METHOGNENSEM L, pro Concil. Floren-

tino, P. .986, hanc Symbolorüm variationem in multis capitibus accu-

rati viri hactenus fcrxptu publicis exponere conati funt, ut neceífe non

f ity fupcrvacancam inilla defendenda operam mf'umerc. lpfos etiam

Pontificios Symbolorum aquu:orum variationem agnofcerc ? tcfhs eft

PETAVIUS Theol, dogmat. Tom. II p. 210 Tom, lV, p.3*9."

- $) In omnibus articulis quedam fünt fubftautialia, quedam circumftan-

tialia; illa faciuntad ftatuendum certum & determinatum fenfum,que

funt 1mmutab1ha ; hzcad corroborationem & ampliationem fanfus

pertmcnt, qua- falva veritate vel addi, vel detm queunt. Qgæcunque

igitur variatio in fub(tantialibus nihil mutat ;

& in ahquam imperii

fancdionem non impingit , illa non debet odxofe exagxtan ; aut cauía

effe , aliquem extra pacem religionis conftituendi,

(c) Exemplar germanicum praferendunmi effe latino exinde conftat: qma

Lutherus Articulos XVIIL lingua germanica compofait,quos vide Tom,

V. Altcnburg p. 14. feq. Ipfam confeffionem ipfi proteftantes/hac lig-

ua germamca examinaruntantea in comitiis, & adprobarunt ; Ertan-

dcm in hac ipfa lingua.coram. Imperatore pralectaeft, adinítantiam

Ele&torisSaxonix: GfBeil toit. jest.auf. bemteutfcbenäoben finb, fo

" Boffeicb untertbánigft, Qybro apfert. Sajeftát verbe uns teutfd, fe^

*benlaffen. vid, Joh, SAUBERTUM de muacuhs Auguft. CO,nfgmgnm

P' I 899

L2

A'rtzculzzs Undevzmzzs

Habemus itaque divino beneficio ünceram &mcontamma-

tam Auguftanam Confefïïoncm ; ad hunc usque annum confeffo-

Dz

ribüs

28

"MT

ribus facrum,quam ciSci*iþtüra S.refutari pöiï'.ef,xziþü Päpi&æk in co-

mitiis Auguftanis aperto orenegaverant. Confervavit illam nobis

immutatam Deus providentia fua plane fingulari , quod in fri-

nium Imperii geminum repofita fuerit, unde poftquam conniven-

tia vel negligentia quorundam variata, & in aliquibus mutata com-

paruiffet , fincera atque inviolata deprómi, & adulterantibus vel

calumniantibus opponi potuerit. (a) Non enim ira fepulta jacue-

runt hzc originalia, ut penitus lucem non viderint; fed Princi-

pem magnun Evangelicum, ante feculum, & quod excurrit, Mo-

untinum Exemplar originale mutuum accepiffe , & collationem

adcuratiffimam fedulo inftituiffe , fatis perfpectum eft. (b) — Et

quid tandem periculi immineret noftrz Confeffioni, (i originalia

producere prohiberemur, quz in libris & fcriptis orthodoxorum

theologorum permanfit materialiter invariata atque fincera. Ut

enim ex fententia Pontificiorum etiam pereuntibus omnibus lite-

ris facris & libris biblicis, doctrina tamen facra vel in fcrinio pe-

ctoris S. Pontificis permaneret ; ita magis profecto confentaneum

erit dicere vero: in fcriptis & libris Theelogorum finceritatem

& veritatem Auguftanz Confeffionis fuiffe fervatam.

E.

?

E

(a) Quaitaque conclamat FORERUS ím lI

V

b

Y

E

erftblag, p. 177

B

. feq. & in

Apologie appendice, p. 47 t. neque in Formula Concordie , ncque in

pupilla Evangelicorum, Auguftanam Conpfcffionem fecundum Exem-

plar originale editam effe, ipfe PISTORIUS infirmavit, qui fatetor us-

queadannum M D LXXX, verum germanicum A.C. exemplar Luthe-

ranos non poff:diffe, l. c. p. 278.378. 379- Ergo nunc poffident, conf.

Prafat. ad Formulam Concordiz An. M DLXXX editam. it. Autores

ber Aaupt z Cer

tbeiþigu;xg be$ Ceangeliftben 9fug »fpffel$ , Cap.

?

XXVII.-

"

"

)

Referunt illa ex Autoribusjam citatis Dn. ALBERTL1. c. Part. l. Cap.

VI. $. 1. 13. p 48- 49

-& Dn. PIPPING inber Joijtori(tos Theologi-

ferO Hi.

: (;[)m Qin!eifzmg ju b*.ep»-Sptfubolifcben Gd)cijït;n, P 7 Con

f qria

29

FIMIT"

ftoria bet *ziugwtgi,fcben P i, d gnäb-tgaegi Qaefeg:

be$ Goutd)laucd)tigften ürften unb Joettu, Serm Srlebrid)s bes 9fn»

betn, Joeteogs ju Cadbfen«Giotba, vor bíe Codbulen in &yero fanben,

aus ber Original-AGen,bie fDerr Confiftorial- unb ird:benzRatl) CY-

PR!ANUS befi)rieben bat, atlroo aud) am €nbe oiele Seplagen aus

Churfürft Syoannfens ju Cadbfen Archiv, unb bie ungeánbette 9fuge

urgift)e Confcffion ausgebtudt , toie fiein Det Formula Concordie

ftebt, unb mitber &burfürftl. Anno M D XXX. quf bem Seids/Sage

$u 9lugfputg aefcbríebenen Copey burdjg

"*

e(eben, unb obne -emeigfn

me;ætict?eu Anter(cbeib be,fuïnbe.n Yootben.

P : Artzcz:lw zlodec'imus.-i

.Scd'löngiu's adhuc producitur certamen de Auguftana Con-

feffione inter nos & adverfarios, qui non erubefcunt litem ex lite

ferere, & renovare aliam caufam, quando conquiefcit una. Circa

variationem A. C. hafitare fere ceeperunt Romanenfes; fed de-

fectionem nobis imputare non dubitant ab illa, qui fidem fuam

Symbolicam deferere non dubitarunt in plurimis. (a) Utinam

nobis cum illis res effet, quorum jufta auctoritas pronunciaret

fententiam de caufa noftra 5 non pertimefcemus judicia, difce-

ptatores autem merito recufare poffemus, qui crimina folent in

nos confingere. — Certaminá igitur interimiftica, adiaphoriftica,

rynergiüica,-Majoriftic*'a',*l & alia, quz univeram ecclefiam Luthe-

ranam offenderunt quidem , fed non involverunt , & a quibus-

dam faltem perfonis originem duxerunt , intadta jam relinqui-

tus fuo loco, & illa potius recitamus, qux poft Formule Con-

cordie publicationem innotuerunt. .Omnes in univerfum Pon-

tificii noftram. Ecclefiam infimulant Apoftafiz in doctrina de

omniprafentia Carnis Chrifti, & de Pontifice, vel fammoEpi-

fcopo E;CIcfxæ ;(b) Multi veroa

d fpecialiora tranfeunt, & in plu-

D 3

rimis

E

L AMDeCH

du nl a&fccifï'c-; ab Auguftana COnfciïionEf*t&iïï.ere confingunt,

Bellarminus Jefuitarum facile Princeps fex errores nobis obji-

cit;(c) Forerus duosarticulos maxime urget; (d) Thomas Hein-

rici triginta docirinás Auguftanz Confeffioni adverfas nos fo-

vere probare conatur; (e) Alii cum Schefflero tot defectionis

fpecimina numerant, quot articulos habémus, ut

jj.u&ä-' mggfura-

tióne vanitatem Confeffionis cueantur. (£F) — —

*

*

/(a) Turpe eft docori, cum culpa redarguit iplum, Qu

antum Pontificii

Symbola & Concilia eftiment, neminem faniorum fugit. Euge! Con-

cilium Lateranenfe , nonne defecit a Conciliis antiquioribus , Coftni-

cenfi, & Bafilienfi; in do&trina dé auctotitaté Pontificis Romani? hinc

Lateranenfíi contradixit iterum Academia Parifienfis , jurejurando do-

,

gma illud recipiens: Romanumi Pontificem concilio univerfali effe fub-

A

jiectum! conf. LAUNOJUS Tom.11, Epift, p. 8«. ad Hadrian. V AL-

LANT. Majoris pretii non eft apud illos Concilium Tridentinum, cui

L

i

E

fe BELLARMINUS non paruit , teftante eodem LAUNO]O Part. II.

Epifto

[. ad Raymund. FORMBNT. p. z. & ad Hadr. VALLANTIUM,

. $0. nonnulli volaticis & umbraticis rationum momentis Concilium

ridentinum placitis fuis , non placita Concilio accommodant, & qui-

bus, quo quisquevult , concilium trahitur & infledtitur, fcribitidem

LAUNO]JUS in Differtat. dc mente Cþncilii Tgiä?n:iniedifcagfatisfa&;

"

p. 125.

: (b) Omniprafentiam ca

mïsChri-&-i ; q-ubdr a—*,tfti"nïät' j fruüra rnobisc;';nn ex-

poftulare videntur contradicentes, cum illam ipfam doctrinam quam

confelfi fünt Ecclefie Doctores in Formula Concordiz , non negave-

uot annos &

rint in Aug. Confcffione: LUTHERUS jam ante ali

P

uidem Anno MDXX II illam expofuerat íti feinem S5üdtein : &»af

bie f Borte Cbtifti , 6ao ift mein £eib , nod) fefte fteben, & Anno

M D XXIIX. im otofen SSefánatniB oom 9benbmabl! - Conf. bíe

S9auptéCBettbeibigung be8 9ugsfpffels, Cap. LXXTI.LXXIDHI. HUL-

SEMANNI Genmiffens.CiButtn, p. 191.feq. & KESLERUM in Refu-

tatione belli Ubiquiftici, p. 194. feq, Po

ntificem

m

H

autem yel Epifcopum

ichri-

Ecclefie fümmurn , quod .(:opc;xnit, maleferunt; illum dici Ant

ftum

«'34.':30(5?

3f

M

ftumin Formula Concordxæ, quem admxfermt Confefï'ores in Symbolo

Auguüano , e;usdcmqï:e prafatione , ad Concilium univerfale cónfti-

fuendum , & ipfe MELANCHTHON in fübícriptione articulorum

Schmalcaldicorum.

Quérnadmodum autem in genere notamus , nos

Pontifici non dcncgare, qu& habet jure humano; confer. etiam OSIAN-

DER Centur.XV l. p. 289 ita non nefcimus;Phil. MELANCHTHO-

NEM mentem fuam penitus mutaffe, poftquam: ab,cc:il'cc fpem mutan-

da mentis in Pontifice: Papa delet promxff" onem gratie & totam mi-

nifterium Evangelii vertit in Politicum imperium, dicit fe effe Petrum,

& fic declarat, quod fit Rex, & poffit condere leges, quarum obfervatio

faciat ecclefiam, & interea eftidololatra & blasphemns, delet promiffio-

nem Evangeln,&fingxc idola, jubet invocare mortuos, & adoraré pa«

nem, &c,

Infümma: Papafacit ethnicum regnum. Oper; Part; lLT.

p.496. Edit. FROSCHELII, qui in Dedicatione obfervavit, Philippum

MELANCHTHONEM jamjam Anno MDXL. dcfudafïem his Gloffc-

manbus Tuper Mattfxæum adornandxs.«

(c) In Judicio de Libro Concordiz,

d) In Compofitione pacis illa famofa,Cap, XI quart. 82..83 p 389 f&q.

lto lm uaeïftmag, CQP l, P. XY1 | - & Cap IV- o

€) In Anatomia A. C. 'it, inIrenico, Part. 111

(£). Satis perverfe fapra citatus FABRICIUS in Harmomæ Confeff Epte

. ftola dedicatoria fcribitz lllis, fi forte non tam animi. perverf' taxe,quam

Magxfhorum fuorum fraudibus in impia dogmata inclinarunt j tsrtam.

: rationem, Deo adjuvante, demonftrabimus, qua vamtatem Auguüanæ-

Confcff onxs deprehendant.

thzculm Deczmm tertms,

Ut autem omnes Imputatrones redderent plamores, nosfpcæ

clahus adgrediendo: provocant. ad diffidia interna ; & Ecclefie

noftre domeftica, quibus fibi invicem infultarent Lütherani: de

Exoptarem animo hanc Cri-

verltate Augu&anæ Confcfiioms

mmauoncm pemtus cffe ma*nem, fed proh dolor' m nos &tas

ulnma

$

32

M

ä)ü(ä?

MEIEEUES

uluma vcmt ecclcüæ afo&æ.

Quot dcgeneres hbcros aht illa

mater? qui vage credendi fentiendique licentiz obicem | ponen-

dum non putant, & capitali odio libros noftros Symbolicos pro-

fequuntur i ita, ut non folum exuant eosdem titulis honoris, alias

confuetis , imo debitis, fedetiam. variorum accufent errorum, &

in convitiorum maledida converfi , humanarum tradxtxonum

fcommatibus dilacerent. Ad naufeam usque non recitabimus,

quantis ludibriis Symbola publica, ne quidem excepta Auguftana

Confeffione, exponant fcripta Hoburgii, Brecklingii, Michaelis,

Raabii, Rofenbachii, Scxdelu, Karlii , Brendelii, Statii, Peterfenii

aliorumque; Inftar omnium ex ifto grege adducendus eft larva-

tus ille Elias Pretorius, (a) infelix Dippelius(b) & profanus Ar-

noldus (c) quod venenatum trifolium damnum irreparabile fecit

Ecclefiz horto undiquaque turpiter. infedo. -

'Sed quid ad nos

illa zizania inter triticum? nocuerunt. qmdcm Ecclefiz Chrifti ;

féd veritas omni vacat damno, que non extinguitur fabulis, &

mendaciis.

Quod fi ex adverfariorum mente parum nocent

Confeffioni Tridentinz, qui aliter fentiunt , illamque minoris

*ftimant; certe multo minus nobis nocebunt illi, qui fpmtu fa-

natico ducti,non folum omnem veritatem Symbolorum,fed etiam

ipfam doctrinam Evangelii deturbare aufifünt, quo ipío prono-

ftratibus non agnofcuntur, fed a nobis defecerunt, omnemque re-

Sitandem cor-

ligionem Evangelico-Lutheranam prodiderunt.

datiores & pii Theologi quandoque liberiori ftylo ufi fuerint in

exponenda L. L. Symbolicorum au&omate, comparative & fano

fenfu illa dicta & intellecta ad Analogxam fidei ubæque fcrvatam,

voluerunt. (d)

(2) Latet fub hac denominatione Clm&:anus HOBURGIUS Lunebur-

genfis, Ecclefia(tes in Ducatu Brunfvicenfi Lutheranus , in Belgio Re-

v

formatus, & tandem Mennonitarum Altenavienfium Antiftcs , qui in

Libro

p

-35).0'(56' |

:

bero Hamburg-i" fcripto, fed absque loci mentione Anno M D C XLIV;

edito : (Opiegel ber Sifbráud)e bep bem 3Iwebigt» 9mte ím Deue

tiger Ef)tiüemþum inter reliqua traduxit audacis(ime Auguftanam

Confesfionem , quam autem cum reliquis deterfit Jo. MULLERuS :

Antiítes Petrinus Hamburgen(fis, in Apologia fub titulo : CfBatnung

oot bem Gottesláfterlid)en &dbanb «S5ud)e Eli£ PRITORL, eert

benen SiBoraudoen Des *Ivcebfatz2lmta, Con£. ejusd.1fagog.ad Hiftor.

Lit. Cherfon, Cimbr. Part, L. p. 144. feq.

Habuit Hoburgius prz.

terhocnomen adícititium adhuc alia;Bernhardi Baumanni,

;

Andrgæ Seu-

"

berlichii; Chriftiani Montalti,

9)

DIPPELIUS fuüb nomine Chriftiani DEMOCRITI, quod conftanter

- affe&avit , fcriptum peftilentismum edidit, cui titulus : Papismus

Lutheranorum vapulans, in quo mirum in modum audtoritatem Li-

brorum Symbolicorum impugnat, & ob defe&tionem & apoftafiam ab

Auguítana Confesfione enatam effe Formulam Concordiz auda&ter

onit, Conf. KROMAYERI Co

s

mment. Didaöti;o--Elcn*chtf in A. C

Difput. H. Quzft, 2.

.

s

"

. («) Godofredus ARNO

LDHS* ; 'qüli Theo,fdphi? arcaäa uh'ic& adorabat,

non folum omnem Syftematicam doctrinam in Theologicis, fed etiam

Symbola eorumque fidem formulariam, fic enim abjecte loqui folebat,

abjiciebat. Vide ejusd. Hift. & Defcriptionem Theol. Myft. Cap. VI.

$. 1. & pasfim i ber Srirdbeneunb S'e&erzHiftorie, conf..Dn. CHLA-

DENII Vindiciz Reformationis LUTHERI, & Dn, FECHTII Differt.

Theol, ARNOLDI criminationibüs o

2

verc an zquivoce dicantur Divini?

ppofita :utrum Libri Symbolici

(d) Maximum fere motum in Ecclefia excitavit cöntroväïüa ex Dn. SPE-

NERI fcriptis in hoc quoque momento agitata, quo prafertifn fpectat

Scriptum Theologorum Wittebergenfium : ebriftz Qu.tl)frifd)e. Chors

ftettung i beutficben aufticbtigen ebr«Goagen, nad) G.ttes CfBort,

imb benen Symboli(doen &itdbensdSud)era fonberlid) ber 9fugfputaif.

Confesfion , unb unrid)tíaen Gegen«Coáten aug $ot. D. Philippi Jac.

SPENERS Cydtifften. Anno MD C XCV, editum; fed forfitan SPE-

prcta-

NERUS non inique R,a'tuit,/ qug dqrixls-, quam ipfe voluit; inter

faiu-

88 (0) S&

ET

"

ta fuerunt. Confcr e;usdem Apologiam , qua ab Auguítana Confesün-

nefe nunquam recesfiffe probare adnititur; ubi publicefaffuseft ; li-

bros Symbolicos in oppofitione tantum ad divinitus infpiratos dici hua

manos , de catero ; fi materia illorum rcfpxcmur, vere dwmas effsf,

P. 69. &80.

ZIrticulus. Decimus. quartus.

Qu caufa fit hujus iniquioris con(ilii , quecf cepcrunt ha-

&enus ; & ad hunc usque diem produxerunt litigantes , longius

difquirendum non eft.

uemadmodum religionem noftram

fimplicioribus vanam & dubiam reddere (tudent: ubique , ut 3l-

los feducerent , & ad (uacaftra taridem traherent ; ita petentiori^

bus pcrfvadere fimul volunt , ac i folennem religionis pacifica-

tionem violarent Lutherani, & fe indignos tedderent trarquilli^

tate pubïica vel tolerantia in Romano imperto..

Quod igitur

Forerus ante feculum fomniavit , (a) illud conftanter prajüdi-

ciis captx Romanenfes enarrant.

Sic enim ex articulo. fanctionis

pragmatiez tertio argumenzantur : Pax religiofa neminem e£-

preffe tuetur , nifi qui pontificiam rcllglonem ampledlitur , aut

eam fequitur, cujus fumma in. Auguftana Confesfione eft pro-

pofita , & Cafari exhibita 5 fed Lutherani doctrinam A. C, in

plurimis articulis deferuerunt ; Ergo beneficio pácis religiofze

frui non poffunr.

Sed adhuc vltetius progrediuntur hodierni

cum Dillingenfibus, (b) & probare audent, Carolum V. pru-

denter ad pacificationem cum Cnnfesfiom&ls faciendam ideo a-

nimum adjeciífe , partim , quod nihil aliud remedii fupereffe

jam intellexerit, partim ne novi belli tumultus ac pericula for-

te graviora fequerentuf ; adeoque libertatem remanfiffe Roma-

no Imperio, circumftantiis melioribus exiftentibus foedus rum-

pere & vini vi repellere.

Quam malitiofa: autem hac fit afgu-

mcntauo faczle videbimus,

Fatemur quidem lubentes , feli-

gionem

8639(55'

Sï

gtonem Augu&ana Confes(i lone cemprehenfam à Pontificiis ad-

le

[s

probatam non fuiffe; interim non fine fundsmenti fpecie dicunt

Ü

quidam :

Imperatorcm & pacificos Imperii ftatus non exifti-

maiï'c fundamentalem inter nos & veterem catholicam Eccle-

fiam mter.ccdcrc pugnam , quod ipíz Cardinalis Legatus Pontif.

Campegius in Comicdis Augultanis cenfüit. (c) Qua propter

religionem noftram in Auguítana Confes(ione explicatam , quo-

ad politica fimul in R. Imperio Pontificiz Ecclefiz effe zquipa-

randam , nec per tolerantiam quandam tantum receptam , fed

in intimum imperialis auctoritatis patrocinium , juramento in-

violabili receptam effe , fance ftatuitur. (d)

Manebit itaque

Auguftana Confesíio fincera & immaculata contra tot malevolen-

tium criminationes; manebit non minus difpofitio pacis religio-

f& Paffavienfis & Ofnabrugenfis fancta &inviolata, (e) quicquid

Romanorum Pgntlüces cxcxylendo & Proteüandoha&cnus ten-

taverint. (£)

9) FORERUS lmüberfcf)!ag,(:ap. HI. $. v p 158. usque adp 177. la-

tonatione quafi folenni quaftionem movet: £b berjenige, bet fidb

3u ber geànberten. ober (tvie e8 etfic)e nennen ) 3u Der perbefferten

Confeffion befennet, eon Dem Sïehgwnsfämuen fb ausfcbtiepe.

Sed fruftra nos ferit adverfarius , qui femper ex variata Confeffio-

ne per Phil. MELANCHTHONEM tentata, noftram Confefionem

invariatam jmplicare vult.

An illam Confeflionem variatam &

Zvvinglianam fequentesin pace Religionis comprehenfi (int, nofttum

non eft difputare..

Confer, interim poítjam fupra adlegatos auctores

CRANILM de pace relig, Part, L Probl, XIII, & BESOLDUM Libr,

W. Polit. Cap. l, p. $77. Quorum pnorncgatxvc,poftcnor affirmative

quzftionem expofuerum.

(b) Compo$tionem pacis JCTorum D:ngenf' um .orugmem fuam ha-

- bere a duobus illis Pfeudo-Theologis, zroAvztayjsorovy affeGanti-

ivus, FORERO; &LAYMANNO $. llx.qam;am diximus, Audiamus

Z

T

!

36

aC ooCSE

'.quædäm, qua proveniunt ex fcrinio pEäöris nobxs '&xälledicchtl;s,ut eo

melius, quid fibi velint, intclligamuszx Catbolicos dicunt, ex antiguiff-

matf immemoriali poffeffone jus acquifitum babere. fidei , veligionis,

Eccleftarum fuarum 5 Confeffoniflas autem fe noviter intrufifo & cum

vepelli non poffent : toleratos fuiffe etiam promiffone fatia propter neces-

fitatem : igtitur. Pontificios jure fuo proprio ac priflino uti, confeffoniflas

autem, quibus nullum jus competit j ea folum detinendo babere, qua

ipfis expre[fe conceffa (uerunt : quicquid autem conceffum non reperi-

tur, probitum cenferi debere : effe Lutberana dogmata nova probibita,

atque damnata fuiffe in nperio tum antiquis Imperatorum legibusyrum

ab Imperatore Maximiliano I. & Carolo V. quod igitur deinceps atin

sepevitur Lutberanis conceffum,id probibitum cenferi debere, Confeffioni-

flas prater aut contra-jus fingulari frui permiffane, & indulgentia ipfis

conceffa non fine catbolicorum prajudicio ac damno, &'c. p. 146.

(c) Vid. PETRI SUAVIS Polani Hiftor, Conc, Trid. p. f9.

- (d) Probavit hanc thefin egregie DORSCHEUS l. c. ubi de hoc nego»

tio pacis Paffaviénfis plura invenies quando Cap. l, de Auguftanz

Coif, autoritate in imperio agit.. Spe&at huc quoque Depulfio gra-

viffimarum accufationum , quibus Jefüite Auguftane Confelfionis

ecclefias calumniofe otierare non erubefcunt 1.) ac f papam dicendo

"antichriftum , romanum imperium , cefaream majeflatem, ceterosque

ffatus catbolicos injuria affcerent, .. 2.) Solemnem religionis pacifica-

tionem violarent , NUitteberge An. MDCXXIIX. edita, quz cum

avoduas curante WILHELMO LYSERO prodiret , illi perperam tris

buta eft.. Obfervavitillud pro morefuo , erudite BUDDEUS in lfag.

Libr. poft Cap. VII. de Theol. Polemica, p. 1226. quem merito fequimur

in fequentibus hunclibram concernentibus circumítantiis, Cum enim

'Anno M DC XXIX. Jefuite LAURENTIUS FORERUS & PAULUS

LAYMANNUS füb Jure Confültorum nomine Dillingenfium latitan-

tes pacis compofitionem inter principes & ordines Imperii Romani Ca-

tholices atque Auguítanz Conf.adharentes in lucem protuliffent, in

qua memoratum fcriptum, & ipfam HUNNIUM variis convitiis lacera-

verant; ADAMUSquoque TANNERUS in Antichrifto profcripto Ro-

eeffet,

manenfium fauffam egerat ; ipfe HUN NIEBS;ne fibi aut Ecclefia d

inno«

$

äe')b)isæ |

37

(

ix;ndce'ntia-m Lutheranbrum j'n puh&ö injuriamm ex adfcrta.:Romani

Pontificis Antichriftianismo, in Romanum Imperium, imperatorem, ac

f

ffatus catholicos redundantium , nec non violatz pacificationis reli-

giofie contra Jefüitarum delationes, antchac per neceffatiam depulfio-

nem, adíertam; nunc veroadverfus Compofitionem pacis Jüre Corful-

lj

torum Dillingenium ; & ADAMI TANNERI! Jefuitz.An

tichriftum

tuth , irnmotis fundamentis ftabilitam & defenfam €

profcrip

| *didyit;': Lu-

bece & Witteberg, A. M. DC XXXI.

"

h

(.c

) Ipfi Dillingenfs nolentes volentes fa

tentur; Canventur)z in/iituium.e'j'a,

ut pacificatio fieret . quidem [pe plenioris in Concilio aut Collequio trans-

atlionis ; fed fí ea non fequatur NB. nibilominus fedus conffleret;

; 113. & paulopoft: Si confideretur ip[e tenor ac forma pacificationis,

apparebit manifefle, nan effe pragmaticam fanttionemy [ed proprie di-

Ham inter Adver[as partes transatHionem ac fadus, &c.p; 117. Conf,

RUDOLPHI Li. Cafaris inclyti refolutio de dato 27; Julii Anno. 1$90.

tribus Elecoribus fecalaribus exhibita, &5oíel bíe fleiffe unb afeic»

máBige Joattung be8 9clígions/Gtiebens belangt, ba fepr ybro &dy»

etf. SRajeftàt je unb allereege ber enb(icben beftánbigen Stepntimg 9e»

toefen, unib odb

, af foicber mit acoBer SDtibe unio &often aufgevicbtee

te unb offterma

5( toieberfobite unb. beftátigte (yrieben ín- allen feie

nen Sunctert, Claufuln unb 9Begreiffungen , toíeev Anno 5 $. su fttge

fputg »erfaffet, bep Gürftt.

Gbren unb CiBürben im C'Bort ber QfGabtz

Srauen uno Glauben 3u baften,

verfprodben unt betbetis

beit aucb beb

tet voorber ift, aller tbeile aufricbtta,

fteiff unb unverbrücbficb fotle gee

balten toerber , baran fell Sybre SPtajeftát nicbt irren, as etroan Dat»

eegen bin unb voieber in Scholafticis urb Politicis concertationibus de

oteftate ftatuentium,& duratione perpetua aut temporali fo[d)eg(Sviee

peng, ober beffelben 2infangs unb Joectommens, etmas bifiaers, uni

unbefcbeibeners, at$ SybveSIRaj. aetne feben mbdyte, difputitet tverbe ,

addat

*

ur LAZARUS Baro SCHWENDiUS ig'Conlfi.l'." ad Maxir"xiiï!,*lil.

$. 45

t

£) Nota eft INNOC

E

:NTII X, declafatio, q"üa äullit'atem"paci's*- Oähäg

brugenfis oftendere & proteftando Status proteffantes turbare conatiís

le»itu-

Sibi Apoflolica

j«f.(ï: .Siäi adminiftrationem creditam :

3

; fotq/?'dti!i ?

dinem

38

dES)o(Se

aEcuemer

te

dinem concqgkm Amculo.r pacis Osnabrugenfi F& M;mjimenf 75 , que

de religione 6* Eccleff aflicis Agunt , ejje irritos , nullos , mzquo;, & per

f

(

mon babentes poteflatem temere coatios ; j imonotiffmi juris effe, quam-

cunque transatlionem , vel pa&wncm in Febus Ecclefiaflicis frpe Sedis

ü

Apojiolzm & Romana autoritate faHamy,nullam nulliusque roborts &

ïe

momenti exifiere,. Quem effe&um illa proteftatio ha&enus habuctit,

inter laudes divini nominis pie rccordamur. conf. Dn NZSVI1 Jus Cle-

l

ricorum, Cap l. 5. lo.P ( pue

Jrfzculus Deczmus ,ngmtus

Con&are 1g1tur Yidemus Auguftanam Confcsüoncm non

immerito dici Evangehcorum pupxllam ; quà lzsà , leditur eo-

rum fama non folum , fed eriam fecura vita , publica pacxficauonc

adfecurata.

Hac 1psä Confes(ione noftra probabiliter demon-

ftramus, nos Jure Czfareo non eífc hereticos , quod faudtione

publica Imperatores debitam & jure requifitam Religioni Augu-

ftang Confesfionis pacem dederint perpetuam. (a) ^ Exfine hujus

acis rehgxofæ facile dijudicantur commoda , quibus nunc gau-

dcnt infer Proteffantes Magiftratus pariter & inferiores.

Peri-

culofa enim ftatus pub11c1 turbatione feliciter füblatà , fiatuum

& fübditorum animi non folum ad concordiam fiduuamquc mue

tuam redudi funt , fed ipfi quoque Principes Jure fuo majeffati-

co, ab ipfo Deo illis conceffo, fine contradidione frui poffunt ,

(b) quod remedium & bcnejïcmm per reformationem reftitu-

tum , auro praftantius omni fine dubio zítimare debent. -

Vl-

re hujus Pacificationis nemo habet prarogativam ; Fxultent

Pontificii de illa , vix cxponcndxs rationibus illam comproba.

bunt; (c) noüram pr&rogativam , quam nacti fumus tacito con-

fenfu,, plus exercendo, quam cxgoncndo ;a&xrarrms ; licet abal-

tera

ao Cs :

39

M

tera parte ignoretur, & in dubium vocetur.. ,Nullahnidino n

[

fandionis fenfà , refpectu utriusque religionis difparitas, fed pru.

dentisfiria utriusque in civilibus beneficiis datur exequatió, quà

7

cavetur, ne quisquam , ftatibus imperii, eo quod Auguftanz Corr-

l,

fesfioni adhareant, extra vel intra judicium moleftiam aliquam

éxhibeat , vel contemptum , nec exaltera nofffrat.iu:g-p;a,rtte, Catho-

gg

lice vel Romanz Religioni adhzrentibus co

e€* d

R

damnuti aliquod malitiofe inf

Cra

tür.

A

(a) Nos jure Cefareo non effe. bareticos , mec 'nofteam .—re/t'gfqüläl di&i

polfé barefin, quam quidam Pontificii nobis impingunt , vid. Dn. BUD-

DEI lg. Lib. poft, Cap. V. p. 840. olirn demonftravit egregie magnus

ille JCtus JUSTUS MEIERUS, in queftione Capitali Juris publici : 4f

Proteflantes Jure Cafareo fint baretici ?. Contra Clafficum SCHOPPII

- »

ed, Anno M DC XXLII. conf, GERHARDUS de JS'.al'ubl'it?f-? pacis re«

ligiofe, Tom.I. p. 856

:

:

L]

) Jura majeftatica plenati

a rc[ïïtufä.huhä fiäb&nk Principes per Dei grä?

tiam etíam in Ecclefiafticis, quod infra clarius & prolixius examinabi-

mus, cum Jure divino non dependeant aPontificis Romani éminentiay

nec ex conceífione aliqua fpecialiori fedis Apoftolice indirecte folum

Cazfari competant ; fed habent illa poft Deum, ex plenitudine Impera-

toriz poteflatis, vi pacis religiofz, quz omnino füfpenfionem Jurisdi-

é&ionis Epifcopalis op

eratur, vid. Dn. WESSELIIIL;'Q:ögingggfiSf?ra&.

de poteft. Ecclef, ^

z

'4 (c) Falfüm eft Pontificios

Dö&ores vi pacis religiofz h'abäi'ääpn,-æælgääg

i

vam; itá , ut poffintübique docere, Lutherani autem nofi ; nifi ín terri»

t.oriiS'ï'A/ugu&. Conf ftatuum ; adeoque falfiffimum eft , vi Paffavienfis

transactionis & pacis religiof facerdotesPontificios, in terris religioni

noftra ex affe addictis,docere pole ; offendit enim hac pretenfio non

folum ipfam-pacis difpofitionem , qua Lutheranis exprefle , & finé im-

pedimento velintecverfione cujusdam , integra relinquitur in religione

libettas, océülta veró fubditorum uttiusque teligionis ftatuum a fua fä-

ligione abdüctio reprobatur ; fed impingit maxime ir aüctoritatem &

emineritiam Pfihcipüm, (tatuumquée in proprio-territorio." conf. Dn;

DORSCH.' diffcr;. alleg. p. '164.

Arti-

8$5oC$Se

*

Artzczzlus Deczmm Sextas

Sed redcamus pofttot ambagcs in viam! &uccurramus pro.

pxus negotiis noftris, quibus majorem operam adhibere , nobis

cum conftituimus. — Precamur ferio; Da pacem Dommc in die-

busnoftris; . fed fervamus etiam pacem , non deferendo. Augu-

-X — ^ — — as —— P 9

ftanz Confes(ionis veritatem , cujus intuitu Imperator pace re-

ligionis nos dxgnatus eft. Dcmonürarunt id Theologi praclari,

&exprofeffo poft reliquos Eæpxus jam laudatus. Dn.AlbertiTheo-

logus olim Lipfienfis eandem operam in fe fufcepit, contra A-

nonymum qucndam ut oftenderet , Eccleüam noftram adhuc

Superuacaneum

fervare integram' A. C; per omnes articulos, -

1taque effet , hanc ipfatn operam iterum occupare, & cramben

toties coctam recoquere; hinc merito acquiefcimus uno artícu-

lo, illoque gravisfimo de Ordine Ecclefiaftico , & pro temporxs

ratione probamus, veritatem hujus doctrine adhuc immtatam

& finceram profiten& docere Ecclefiam Lutheranam.. (a). - Do-

cemus autem , quod in ipfis Comitiis Auguftanis docnimus; Ne-

minem debere in Ecclefia publice docere , aut Sacramenta admi-

niftrare, nifi NB. rité vocatum.

Hanc veritatem diu & multo-

ties abnegaffe & deferuiffe Confesfioniftas , probare conantur

Romanenfes ex eo, quodin ipfis Comitiis Cæfar&Prmcnpcs per

rite Vocatum intellexerint eum , qui fecundum formam juris,

juxta ecclefiafticas fanctiones , & decreta hactenus in ordine Chri-

ftiano obfervata , non autem fccundum hareticam yocationem ,

feu plebis tumultum aut aliam quamlibet inordinatam intru-

(fionem fit vocatus ; (b) eandem mentem etiam. Confesfioniftis

fuiffe , ex Apologia A. C. oftendere fatagunt, ubidicatur; Articu-

lum XIV. in quo dicimus, nemini nifi rite vocato, concedendam

effc adminiftrationem facramcntorum & Verbi in Ecclcf a;ita rc-

. Cipiunt,

RWeCI U ESCT-

——

asss afetia ia o

—— ——

2

SQJOCSS'

L

c:plunt, Iï tamen utamur ordmauone Canonica; Hac dc re hoc

conventu fepe teftati fumus, nos fumma voluntate cupere con-

"

H

fervare pohtxamEcdef iafticam, & gradus in Ecclefia factos, etiam

hutmana autoritate.

Scimus enim bono & utili confilio à Patri-

".

bus Ecclefiafticam dlfaplmam , ut Veteres Canoncs defcnbunt,

]«

conftitutam effe. (&)s-

(2 Qgcmadmodum ad hunc usque diem vociferantur, omnes Ecclcfæ

l

Lutheranz miniítros non eífe rite vocatos, non canonice mgrcffos ;

je

ita preprimis fæpxüs notatus ANDREAS FABRITIUS convitiatur ,

nulla parte magis laborare Confeffores , quam ut fublata ordime Eccle-

f .4/1*1:0 rem Chriflianam confundant, & perpertant, ereélo nimirum al-

tari contra almre, & catbedra ndvetfu: catbedram; in Harmon. A. C.

ad h, art,

ï

(b) Habet hoc judicium CAROLI Cæfäns & Prmcxpum MENZERUS

.Exeg. A, C ad huncatticulum, p. $02.

(c) Legc & relegc Apolog. in hunc Art. XlV. Num. VII. p 204.

E

Artzculus Demm/& Septzmm

Utigitur tela previía eo fchcms depellamus , & argumentxs

minime dubiis hu)us articuli veritatem oftendamus , palmarium

eít, ut difpiciamus, quid fit Ordo Ecclefiafticus? Ip(i Pontificii in

definiendo hoc ordine non confpirant. (a) Veraordinis Ecclefia-

ftici fine dubio ex Sacris literis petenda eftdefinitio,quo divinior

res exi(tit, circa quam verfamur. Ad illius autem ductum nihil a-

liud effe poteít, quam officium homini idoneo ab ecclefia de-

mandatum , ad difpenfanda DEI myfteria; vel plenius:.

.Ordo

Ecclefi afhcus eft officium ,.ad quod homo idoneus & donis.ne-

ceffariis à DEO m&ru&us, ex reliquo hominum coetu , mediante

legitima vocatione affumitur , ut verbum DEI pure docendo &

facramcnta admxmftrando, Ecclefiam fibi commlfi'am ædxficct,

F

ad

«?»

d

t

x

æs)ocw

*

L

El

——

ln

*

P

L

33 (.ä"lvutem. (b) 'Hàc äefinmone examindta omnmo wnbïuä:

imus : "dpud Lutheranos effé verum ordinem E'cclefiamcum, ad-

verfarii autem negant varias ob caufas, hàc fulti arguraentatio-

ne, quam indiffolubilem vocare non erubefchrit :

ubl non cü:

vera miniftrorum Eccle(iz vocatio, & ordmano, 1b1 non eft verus

ordo Ecclefiaíticus; Sine veris Eplfcopxs non.eft vefd vocatio &

ordinatio ; Ergo Lutherani, qui non babent veros Epifcopos, ve-

ft

re vocatos & ordinatos Ecclefiz miniftros habere non pofïunt.

'uam dubiofum catenam , ex meris præ;udxcns contextam , ut

eo melius diffolvamus , de vocatione & ordinátione vera in gc-

q |

nere quædam in medium proferenda. cenfmmus.

f

.(2) LOMBARDUS ordinem Ecclefiafticum definit: Szgwculam quaddam

C

Ecclefte, quo fhiritualis poteflas tribuitur ordimato, Libc. 1V. Sentent.

Dift, XXIV. cumautem hzc definitio ubnque chcrat,BELLA RMiINUüS

illam plenius exprimere voluit ? ! Ordines Eccleftaflici preprie ditti j?m:,

|

qui certoritu facro & folemni conferuntur ab Epifcopo, & ad certum mi-

niflerium, facrificio. dipino ex/yzbmdum » referuntury Libr. 1. de Clericis

Cap. Xl. qua fane non minus claudicar , & finem maxime ponit com-

mentltxum.

'CANISIUS ia Catechismo rem ita exprimit: Ordo eccle-

ffaflicus eft. Sacramentum , quó Sacerdatibus aliisque minifiris Ecclzfee

fpiritualis poteflas canfertur, 4d offcia vicleffaftiza rite "datesterque

obeunda ; ubi iterum varie peccatur, tum pmpter genéis falitatem,

tum propter geminam ambiguitatem, qu& in yocibus latet.

(b) In terminorum exphcat:oue nondum inter fe conveniunt noflrates

& Pontificii, quomodo in re ipfa confpirare pollunt? Pontificii exter-

num aliquem ordinem fingunt, quo impreíTo, miniftri Eccle['æ confli-

tuantür infepteim diverfis ordinibus, de quibus e eorümque dfïïcus vid,

Pontzfmle Romanum, ed. Venet, Ap. MDLXXXH. a- fd!.7 usque 24.

nos illum otdinem iritelligimus ; quemipfe;/Chriftus iríftitüit, Officium

gerentem Fcclefiafticum , & ex.certis. períonis adillud feliciter obeun-

z

dum xdonexs & vocans, conf'&entcm. Qla)proptcr noflram, defpnpno-

néri quam dedimus,niti putamus diclis & tcüxmomn $. 5. fcqucnubus :

Rom.

&

&5)0(59

43

]i-

Rom. x, 14* T2 Ephef' IV, 12« 1. Timoth, ll, 2 Matth XX!!X, 19.

d

HCbro V) Y« 4. l Cormth. iV, I. &c.

Ü«

Artzwlus Deczmus O&'zsz

li

ercavocanoncm, quod primum mom.cntum e& ob)xcmnt

adverfarii, Azlguüanam Confésfionem loqui NB. de rite vocatis

v

ll;

rite vocatós autem non habere Lutheranam Ecclefiam , quod

non.2 Domino Ecclefiz, hoc eft, Pontifice fummo, ejusdemque

it

univerfali au&orxtatc vocati fint. (a) De Jure vocandi fümmo,

quod penes unum &.folum Ecclefiz Dominum non vifibilem ,

fed invifibilem eft, infra füo loco plura recitabimus ; Jam pau-

cis, ut ordine procedamus ,monftramus:- Jus delegatum vocandi,

nonquzrendum effe in Dominio Pontificis, vel Eplfcoporu1n fed

injpfa Ecclefia, ubi ünguhs ordxmbus,quantum conftitutum eft

';

hoc vel alio loco, fuum jus merito vindicatur. (b) Miniftrum

oportet eligi , & conftitui ab eo, cujus eft minifter; atqui in Ec-

j

clefia mini(trat , non eft unius tantum ordinis , fed totius Eccle(iz

minifler. An Romanus Epifcopus verefit & dxcatur Epifcopus,

non dlfceptabxmus ; Epiftopumautem non. honoris, & dignitátis,

fed opcrxs & officii nomen effe, fatis abunde doceri poteft.' (c)

ui ipfi. dicuntur opcrarn, & ad pafcenäam Ecclefiam cc»nfhtuu,

ilh abfoluto vocandi jure non gaudent in Eccleüa, quamvis non

penitus excludantur. . Regimen Eccle(iafticum externum nullam

cum officio Epifcopali hbabet effentialem connexionem; quod.ab

initio penes univerfam Ecclefiam erat ; fucceffu temporisautem

Epifcopis in quibusdam. rebus non malo qmdem confilio permxf

tebatur; donec tandem fub Con(lantino M. ceterorumque ex

Chriftianis primorum Imperatorum temporxbus, fibi vindicarent

de fa&o peteftatem liberiorem non tantum, fed fere abíolntam,

F

d

,

& im-

p

44

Ls

R EL

x

& imperanti

-

Bus'f fo:;mid'a'rld'armï,' q/uagn ipfi; vel ex 'ïind't»xvf;genti-fcniq m

tempeftiva, vel ex rationibus politicis viderentur nïglftg'er e.;a áto,

ut Ecclefiaa natura & agnv:t—iqLAia»irwdel"q fua p eni»thgkdqggeneraret. (d)

: (à) Idem itcrumï;ïi.i"'"g-ä-t cum re'hqustELLARM INUS Libr. LI. de Pontif,

:« Rom.Cap. X1H, usque ad Cap. XXVI.: Verum enim vero 5'omnia quz

. protulit argumenta, non folum nonex teftimoniis divinis;fed domefti-

cis exftructa funt; fed etiam aliis tum Conciliorum & Patrum; tumipfo-

rum Pontificum Romanorum autoritatibus facile oppugnantur.

(b) Adhuc illorum auctoritati forfitan illuditur, qui de tribus ordinibus,

vel ut alii loqui amant, ffatibus in Ecclefía' quicquam hariolantur. Non

repetam, quz Theologus hac tempeftate facile primarius ín Obfervat,

ad G. G. TITiI Juris Ecclef. Libr. 1. Cap. 1H. $. « 2 feq. annotavit, ubi

hoc discrimen ordinum & ftatuum prater alia'e& Paulinis Petrinisque

epiftolis petitum effe demonítravit; de meis taritum paucula addam,

qui naturam & indolem ecclefiz con(iderans, hancordinum diflindio-

nem femper deprehendi, | Ecclefiam confiftere ex docentibus & audi-

entibus, communis eff hodiernorum ]Ctorüm dodirinaz; Auditores

vel imperantes efIe vel obedientes, nemo negabit; fi igitur refpectum

habeamus non ad Intereffe ve] Conftitutionem Reipublice; ubi etiam

fic didi Clerici ad fubditos & parentes merito referuntur ; fedad indo-

lem & ordinationem Ecclefiz, non videre poffum, curappellari hac do-

étrina debeat de tribus diverfis ordinibuä,f..j'g'x:q;uæ;g.gg pifticum,. hypo-

thefis papatum redolens, &c. cum potiüs adverfetur hypothefibus Pon-

tificiorum, qui ordinem in Ecclefiam evertunt, & Monarchiam Ponrifi-

cis conftituunt, — Licetenim fecundum PUFENDORFFiUM aliosque,

:

ille; qui fupremi ducis münere in civitatefungitur in Péclefia; plusjuris

obtinere non poteít, quam gregarius miles; quia amborum müembfto-

rum eft audire doctores Ecclefiz ;: nihiloniinus tamen: Princeps aliam.

quoque faciem prz fe fert in Ecclefia, qui alio refpectu membrum:

Ecclefiz;alio refpectu caput in Ecclefia;licet non Eccle(iz caput audit,

& aliter in civitate; aliter circa Ecïc'l"efïgmr, ]ura fua exercere folet. Nec

video; hanc diftinctionem inter imperantes & parentes aüditores effe

alxenam ; &ad üät?m-politidum t?tüni(ïþääähttm j cum enim ftatus

ln

-

w

A 5oCS.

4$

l

E Ratu non dctur, ex op:nronc tontr,adxcemmm, & Ecclef 1& focietas

IO,

f tin ipfa Rexpublxcæ focietate,. Prmceps Lhnfhanus merito ut-meme«

-

:brum Ecclefiz, & caput Reipublica falutatur , cui non folum cura civi*

tatis, fed etiam circa facra, qua falutern civitatis promovent,; demandata

W

cít, fofam forfitan facerent tandenr noftram diftin&tionem, fi modo .

ük

l

ab&raherevdxmus à voce Hatus, quam ordini Ecclefiaftico videntur i&«

videre.

" Plurainterim im contrariam habent fententiam Dn. BOEH-

Q

MERUS in ]ure Paroch. Seéct; 1. Cap; 1. & THOMASIUuSÍ !m Sutffmf

- SReibtin Theologiftben Gytteitigfeiten, The(: V. $..

l

(c) $i qm: vult Pontifex non tam vocabulo effe, quam mento, :m:tetur

l

.. Mefen, imitetur daron: Erat autem Mofes. indefnenter in tabemacula

t

" Domini, 6 boc erat ejus opus, ut Aut 4 Deo aliquid d/jäeret, aut ipfe

)j

papalum doceret;

Hec enim duo funt Pontificis opera, nimirum ut 4

(

Deo difcat feripturas divinas legendo & [zpius meditando , & popu-

dy

lum doceat z

Sed illa doceat, qua a Deo ipf? didiceritymum ex proprio

" €orde vel bumano fenfu, fed qua Spiritus S. docet , funt verba ex ipfis

: Decretis ]ur: Canonici Diftinct, XX XV1. Can, HI. Non obffat: typus V.

: . T. Sacerdotii ex Deuterou. XV[l, 12. quia a Sacerdotio V. T. ad mini-

fterium Ecc!eüafhcum N- T. non valet confequcnua ; necin his verbis

;:]

quædam flabiliatur vroxgavogia (äcerdotahs, fzd potius, quxcqur&datum

erat pote&aubus V, T. hic ad legis regulam reftringatur. conf. v. 11.

(d) Deorigine & progreffu poteftatis vel junsd:&:oms Ecclefiaftica &

Epifcopalis multa differierJACOBUS BASNAGIUS in Hiffor: Ecclef;

Libr.I. Cáp. l. feg. SAMUEL BASNAGIUS in Annal. Politico-Eccle-

fiaft, Tom.1l. Differt. 1V. p. 49 t.. feq. PHFENDORFEIUS in ber ge:ffa

hd)en Monarchie De& fþabfts, & THOMASIUS im annotationibus,

uibus in fpecie adjungendus eft Dn. PFAFFIUS in ongmxbus]um Ec-

cleGaPc Cap 11 Amc H P 106. fcq &m fþcc:e [2 182..

A'rtzculm Deczmw HO

Vocatxonem fequi-ur ordinatio, & quidem canomca, quam

äeüderant iu noftra Ecclefia (ecandum Auguüanam Confefïïo-

nem, e]usdemque Apologiam, ubi Sacramcntx adpellatione me-

F 5

rito

46

4$5oCSE -

-

o

VETCGUEMES

tito cohoneüetur Ordo Ecclefiaflicus. -

Non f'unt veti Paftores :

fic alta voce clamant, qui non per manuum impofitionem a ve-

«is Eplfcopxs funt ordinati.

ngntum ponderis habeat illa ex-

ccptxo, videbimus brcvxter. Tilos, quz poft Concilium Triden-

tinum ordinationem vere & proprie facramentum effe vehe-

menter difputant, nunc in judicium non vocabxmus, id autem,

nobis videtur incumbere,ut explicemus rationem,ob quam Apo-

logxa Art. XIII. ea utatar denominatione? ubi duo obfervanda

veniunt: Primo: Apologiam Icqux de ipfo verbi divini & fa-

cramentorum minifterio ;

cui fane amphfïimæ promiffiones

datz funt; (a) Pontificios autem notare ritum externum & qui-

dem humanum, quo rafis, & pecuham chrxsmatc inundis, a lar-

vato Eplfcopo indelebilis character imprimatur, (b) & non fo-

lum gratia gratum faciens, fed perpetua fpiritualis poteftas , ni-

mirum Corpus Chrifti ex pane conficiendi, & facrificium incru-

entum Deo offerendi, cenferatur.(c) Secindo: Pontificios non

agnofccrc gradus & difcrimen Sacramentorum, qui ritun) ordi-

nationis zque & non minus vere & proprie facramentum effe

eontendunt, quam funt baptismus & euchariília ; (d) nofïrag'um

autem partium Theologi duo tantum Sacramenta »yyscías dicta,

quibus promiffio Evangelica annexa fit,apnofcunt.(e) Inftabis

forfitan: Quod habet Symbolum externum, cum verbo inftitu.

tionis & promxfïïoms con)un&um , illud eft proprie facramen-

tum. Sed fcias velim, xegorovío» non poffe dici Symbolum Sacraa

menti, quod non elementum, fed actio quzdam, & quidem mul-

tis aliis actionibus fitcommunis; (f) accedit, quod ille ritus, licet

in primitiva Eccleüa ufitatus fuerit, univerfie tamen ecclefiz nul-

libi præfcnptus , neque uni vel foli prfcopo pcragcndus inve.

niatur expreffe dcmandatus. (g)

C Ipfe

EM

I * -.v.f,.-- iab

4

T

ps, & in pleris-

* que affertor Augu(tane Confeffionis graviffimus, id obfervavit ii Con-

fultatione de articulis religionis inter catholicos & proteftantes con-

t£overfis , ad mandatum Imperatorum -FERDINANb! ]. &/MAXI-

MILIANI L. edita Coloniz M D LXXVII, vid. Joh. SABBERTI Caf-

fandrum Evangelicum ad árt, A. C, XIV. p. 86. feq. & confer de hoc

^ Caflandro éjusque confültatione Joh. Frider, MAYERI Syllabum au-

«

&orum, qui Romam reconciliabilem: ftatuerunt; quem Jofephi HALLI

' Rome irreconciliabili adjecit, p.31. & Joh. FABRICIUM in Hiftor.

Biblioth. Fabric, Patt, l. p. 377. fcq. Caffandrum itaque haud infimum

lotum obtinere inter eos, qui utramque religionem conciliare volue-

'gitit, obfervavit Dn, BUDDEUS lfagog. Hiftor

:

: Thcol, Llþï-POR' Capo

TI. p. $23. Cap. VII. p. 1269. feq.

cterem , ut omnes concofdes cenfuere , eum in facer-

(b) Quoad chara

dotio imprimi: itaceteroquin erant opinioncs variz;aliis in facris tan-

tum, aliis in omnibus feptem id fieri adferentibus, quie utraque fen-

:tentia S, Bonaventurz vifa eft pmbabilis."

; vid, PETRI SUAVIS Hi&or.

^ Conc, Trid. Libr. VII. p.693.

n

a

amento "*olrdini-s; Ca

(c) Vide BELLARMINUM de Sact

it. Libr. I. de Sacramentis ingenete, Cap. XXV[..

(d) Francifc. Petrus R AMIRIUS, Franciícanus in Con

cilio Tridentino

tionem, cui fententiz omnes vehementer reclamarunt ; Cüm autem ipli

quidem monuit,non dicendum; Ordizem effe Sacramentum, fed ordina-

Papi(te fateantur, Papam GÀ JUM non folum hos ordines demum A.C.

CCLXXXIV. inftituiffe, vid. CARANZ. Surnm. Concil, Tom, l. fol,

431. fed ctiam ordines illos in facros & non fácros diftinguant, con£

CLAUDIUM ESPENC/EUM in Digreffion. Libr. I, Cap. . fol. 136,

non video, quo jüre, quz ab Ecclefiaintroducta fünt, & pró'non facris

habentur, Sacramenta dici póffint. 'conf. Dr, SCHERZERI Syftem,

Theol. Loc. XXV deEcclefia, &. XII. p. 690. 69 1.

(c) Ad Sacramentum vere & proprie fic. didtum . requiritur elementum

externum, ab ipfo Chriíto in N. T. inftitutum, cui annexa.fit promiífio

gratie ad remilfionem peccatorum exhibenidam, applicandatm, .& ob-

: fïghahdam'ä qug fenfu. ltaäucbaptlsmum&Evcüä'rxfhamdfc

Cramene

48

ä)O(ää*

cramenta . ,;llo fcnfu ordmatmnem effc Sacramentum conüamqr ne-

fiat

amus. conf. Dn. GERHARDI. ConfeH Cathol. Part. L. Libr. 1I.

U

. Art. XVIl. de Sacramento ordinis.

I

(f) Qui « xuprac cumZwinglianis pemtus contemnunt, minus re&e

poï

faciunt vid. MENZERI Exegef Aug. Conf. Art. KIV. p. 520. nonleves

he

turbas de hac ordinatione poft reformationis .tempora excitavit in

Ecclefia Joh, FREDERUS., Prof, Gryphisw. & Supetint, Rug. qui nec

oí

f

a Phil. MELANCHTHONE, nec a toto MiniíLerio Witteberg. admo-

nitus fententiammutare voluit ; interim abfolute neceflaria non eft,ita

j

ut nunquam , & nullo tempore vel caíu legitime vocatus officio fuo

d

in eccle(ia fungi poffet , nifi ordinatus, .confer, Fridemann. BECH-

It

MANNI Theol. Confcientiar. Sed T. Cap. Xll. p. 30. ubictiam,quid

R

de otdinatione, quz fine manuum 1mpof' tione peragitur, fentiendum

fit, invenies expl:catum. Nos neque cum illis, qui ex precepto divino-

Id

neceffariam xsugoroioy ftatuunt, neque cum illis, qui penitus inter res

T

adiaphoras, pariter ac jejunium, quod in Ecclefia apoftolica cum im-

pofitione mannum in ordinatione. &onjun&um erat; Ador. XLLL, 3. &c

j

XIV,22 1Ham ponunt, per omnia confentimus, fed: tanquam bonam

ceremoniam apoPcohcam proptcr utiles commoncfa&xones in folenni

V

mxm&rorum mauguratlonc rctmemus

Hucfpectat GREGORII [X.

adíertum : Impofitionem manuum effe ritum ab Apoftolis introdutlum.

Confer. BELLARM!NI Confeffionem , Libr, de Ord, Cap. I1, $. ult.

20n ejï' feriptum, ordinatos a Chriflo Apoflolos per manuum impofítio-

nem; G exinde collzg:mw, xtigoSseioo Hon. effe partem effentialem ordi-

nationis ; In necelfariis enim & effentialibus Scriptura non deficit.

(g) Miniffer ordinationis de Ture divino nen efl falus Epiftopus , fed te-

tum miniflerium inquit Dn. SCHERZERUS Sy(tem. Theol. Loc. X XV.

. de Ecclef. p. 699. & confer, ex profeffo in hanc rem HULSEMAN-

NUM de Mxm&ro ordmatmms, $. Xl. feg

- rticulus Vzgg/' Ts

», Propius rem tetigiffe non poemtcbut, fi confideremus, ne-

quc mAuguü Confeffüione, neque in c;usdcm Apologxa de ordx-

natione

4$5o($S&

49

nl

m

]«

natione Canomca ab prü:op:s folis- exercenda . quxcquam dici.

J

Licet enim in Apologla dicatuar de Canonibus antiquis, facile ta-

men ex fübfequentibus patet, quid noftratibus displicuerit in illa

le

$

politia Canonica , quam Epifcoporum fzvitia diffolutam depre-

I

henderent.

Primo qmdcm cxpcdxtum non eft, quos Canones

C

offendant Confeffores ;. in antiquis(imis ordinatio abfolute Epi-

fcopis non tribuitur ; (a) Synodus Ancyrana in Galatia Sxculo

IV. habita, Canone XIII. Chori-Epifcopis tantum interdicit or-

Q

dinationem in aliena parochia , (b) quem S. Athanafium , cum

in exxho vcrfarctur

nihil fecius excesfiffe, conftat. (c) Suc-

ceffu. tcmpoms & accrefcente poteftate epifcopalires eó devenit

tandem , ut inter Epifcopos & Presbyteros difcrimen &atucretur,

:

quod. ha&cnus non fuerat , & actus ordinationis prioribus , ut

pacem fervarent in Ecclefia , committeretur. (d) €Cum autem

hoc beneficio , quod ex concesfione aliorum. pos!' debant,

vel conniventia mtempefhva W

abuterentur epifcopi ,

&

prater vanam eminentiam & poteftatem , infallibilitatem adfe-

Garent, merito noftrates abufüm illum ut tollerent, omnem

lapldem moverunt, femel coepta reformationis opera, & Minifte-

rio Ecclefiaftico in hoc quoque momento ratione ordinationis,

Jus à DEO conceffum, legitime vindicarunt, (e) ita tamen, ut

adfervandum ordinem in Ecclefia, communiter ab illis, qui exa-

men ordinandorum dirigunt , vel Senatus Ecclefiaftici. membra

exiftunt, actus ordm*auoms exerceatur præfentc presbytcno uni-

yerío. (f )

. (2) Antiquiffimos Canones. Ecclef' z 1pf' s Apoftolis- vmd:care conantur

nonnulli ,. cum viciffim illos canonum Audbores alii vix: agnofcere

velint.. Príus cumprimis FRANCISCUS TURRIANUS, Libr. l. . pro

Canonibus Apoftolorum contra Centuriat, Magdeburg. adferuit ; Po-

þertm inter ceteros PETRUS de MARCA de Concotd, Sacerd, & Lon-

G

perii

—

-

-

9)

oMDoCoe

ET

"

as

-1;4

pe'g;x,.i Li!iar; ll!.Capl! &duPlN Bibli-o:h'.; fc;'ipt-; Ecclef Tom. I ;

. praftiterunt, Confer que de his Canoni

busapoftolicis, & de colle-

étione Canonum-,clcgam—ä.r*-.con-glut'inavit

E

*

BÜüDDEUS in lfagog. Parxt.

z

Pofter, Cap. V. p. 742. Íeq. & p. 7$0. feq.

N

"

(b) Syriodus illa ANCYRANA ipfo Concilio

*:*ïcænb'O'ccürxï*ehicogä-ti;

"fiquior Anno CCC XV. lapforum caufa habita eft, qui füb Maximini

perfecutoris tyrannide;totmentorum favitia territi exciderant commti-

nione Ecclefie, & nunc ut reciperentur, obnixe de(iderabant. Hoe

concilium XXV. Canones decrevit, quorum Xlll. ex Verfione DIO-

NYsII EXIGUlin RUELII & HARTMANNI Conciliis,illuftratis ita

fonat: Chori Épifcopos mon licere Presbyteros vel Diaconos ordinare,

fed néque urbis Presbyteros, uifi ctm literis ab Epifco permiffum fuerit,

" dn aliena parochbia. Tom. L, Period, M. Peric. IV. Diatt. X Xll. p. 1107, :

- (c) ATHANASIUS per Pelufium iter faciens Alexandtiam, in quibus-

. damEcclefiis zugsroius ordinationes fecit.. Que res ulterius adverfus

illum criminationis anfam przbuit, preteréa quod in aliorum ecclefiis

ordinare tentaffet. vid. SOCR

€XIV. ex Verfione Valefii.

ATEM in Hiftor. Ecclef, Libr. 1] cgp.

A

) inter veteres HIERONYMUM

þ:oþEþiFEoþc*)rumx& Pr&)sbif&fo;um

æ'q'u'äf'i,tatc ácriter pugnaïï'cï., 'e& miultis locis conffat , unde & a quibus-

dam Romanen(ium illi lierefeos nota inufta eft , quod fcimus ex BEL-

LARMINO Libr. I. de Clericis Caþ. XV, n Epificla LXX XV, ad

EVAGRIUM non folum fcribir HIERONYMUS: .Quod poffea unus

electus eff , qui cateris proponeretur , in febismatis remedium fatium

efl ; fed etiam alias querelas fpecialiores dedit Tom. Vl, Commenitar.

in Epiftol, ad Tirum Cap. l. v. «« Idem efl ergo Presbyter, qui & Epifco-

fus» & antequam Diaboli inflintu fludia partium in religione fierent,

€ diceretur in populis * Ego fum Pauli , Égo Apollo, ego Autem Cepha ;

communi Presbyterorum. confilio Ecclefíe gubernabantur. . Poftquam

pero unusquisque eos,quos bapriz ayerat, fuos putabat effe, mon Chrifla :

in toto orbe decretum efl $. tt unus de Presbpteriselettus ( in fengulis

nimirum. diecefibus ) fuperponereruv cateriss:-ad quem omnis Ectlefre

eura pertineret , & fchbismatum femina tallerentur.

Et paulo qui :

þ'þ'i pra-

Sicut ergo Presbyteri feiuut, fe £& ecehefra confuetudime eiy -qui

- pf

ïääöa(ää*

fl

i

ya!z'm: fuerzt, e]i* /hlyeäo:, zm Epz/&ap: HODErint , /e mag;; con/;';e[z;.

Jles

^ n

dine, quam difpofrtiomis dominice veritate, Pre:lgytem effe majares.

Ex ipíis Poxtificiis tecentioribus GEORGH' CASSANDI verba no-

L

tatu funt digniffima; quando ad articulum. de Minifterio Eccle(iaftico

in fua confultatione jamjam . laudata. fcribit.:

Cospenit auteys imter

td

omnes, olim Apoflolicorum etate inter E[tfäapm' & Presbyteros di jferi-

J

men nullum fuiffe ; fed pa/lmodum ordinis fervaudi, &* fihismatis evi-

lot

tandi cauffa Epifcopum Presbytevis fuiffe prapofttum , cui | folz Cheroie-

0.

if

muia, id efl, ordinandi potejlas fervata fit. vid. Joh. SAUBER T! Caffan-

drum Evangel. p. 88. In Anglia ilos, qui Epifcopales vel Hierarchici

!t

vocantur, eandem hic cum romanenfibus habere.Caufam , & Prcsby'-

il

&eris Jute divino prfcopos effe Ihpmorcs ,contendere, neminem fugt«t.

]

Hanc hypothcfn propugnantes autores & i 1mpugnantes præc;pum

if

vide in Dn. BUDDEI lfagog. l.c. p. 849. 841.

u

(e) Egregia. verba continentur in Articulis Schmalkaldxcxs hac de re:

(it

E Epzf&opz fuo officio rette fungerertur, & curam Ecc!ef 4 & Evangeli

Pc

gererent, poffet illis nomine caritatis && tranquillitatis, non ex neceffitate,

permitti,ut nos & noflros Concionatores ordinarent, & confirmarent,bac

tAmen conditione, ut feponerentur omnes larva, prafligie, deliramenta,

5-

£ ecira pompe etbnice; Quia vero nec funt , H&C ;*Jä volunt verg

j*

Epifcopi, fed politici dynafla, & Principes, qui uec contionantur , nec

d

docent, nec baptizant, nec cenam ndmtmfrant, nec ullum opus & off-

H

cium Ecclefta preftant.fed eos,quivocati munus illud fubeunt,perfzquun-

£ur, 6 condémnant, profetto 1pforum culpa Ecclefia non defevenda, nec

miniffris fpolianda efl..— Quapropter. ficut vetéra exempla Ecclefre €&

ja

Patrum nos docent,idoncos Ad boc offcium ipff NB. ordinare debemus

e volumu.r.P.lll.Art.X de Initiatione,ordine & pocatione.Conf.Tracta-

tum de Pote(tate & Jurisdictione Epifcoporum per Theologos Schmal-

; caldie congregatos confcriptum.

;j

(F) Ordinatio ad Confiftorium pertinet, ratione mandati non oper.s, gum

propne eft totiusEcclefiz, fervato tamen ordine. Interim conftitutie

Ecclefiaftica JOHANNIS CASIMIRI Ducis Saxoniz Confiftorialibus

Theologis illam videtur vendicare..Conf, Dn. Chriftiani WEBERI Jus

Confiftor, Cap.XXVII, Se&..6, & Dn,CARPZOVIUM in Jurisprudent.

.ConEPcor. Libr. I. Dcän. ALII. feq.

Gz

drti-

$2

' EJSA

/ .ä'rtzculæs Vzgefmm »ï^'^»Pri7;;12.(/$*;/' P

: Docetür iraque in noftra Eccle(ia de ordinatione, qübd fit

ritus folemnis , ob fines fuos maxime e(timandus, ()- quo per-

foue vocata de legitima vocatione teftimonium ab ecclefia per-

hibetur , & vocatio ejus confirmatur ; quod rieceffariis ad illud

munus ecclefiafticum inftructus pervenerit , cique negotia publi-

ca in Ecclefia peragenda fimul cum confecratione per preces &

manuum impofitiónem commendantur, — Ordinatus itaque de-

bet effe vocatus, qu& vocatio non femper ad certam parochiam

fpectat, fed in genere ad verbi Divini minifterium. (b) ^ Qui

autem ordinationenr exercet, ipfe ordinatione gaudeat; cum c-

nim in Collegiis academicis non permittatur, ut quis gradum

doctoris alteri conferat, qui ipfemet tali gradu condecoratus non

eft; certe pari ratione ordinatio. facra permittenda non eft illi;

qui ipfe ordinationem non accepit. (c). Ordinatio ipfa abíolu-

tz quidem neces(itatis non eft, cum vocatum, fi necesfitatis ur-

geat caíus, officium obire poffe ftatuamus;, licet ordinatio acce-.

dere non potuerit3 (d) interim tamen nequaquam temere in

Ecclefia negligenda eít, non quod actus ordinationis miniftros

ecclefiz redderet validiores, fed ne aliis offenfionis prabeamus

materiam , quafí in re tam facra & tanti momenti aliorum pre.

cibus non habeamus opus , & involare pos(imus in officia, ficut

involant bruta in pabulum.

Qu & caufa eft , cur mos ille,

qui ante hac Argentorati obtinuit , quando paftores fzpe poft

aliquot adminiftrati officii annos ordinati fünt ; aboleretur. Ef.

fectus igitur ordinationis eft quidem impetratio gratiz gratis da.

t , feu idoneitatis intrinfece ad docendum, 1. Timoth. IV,, 14.

non tamen abfolutus, fed pro difpofitione fübjecti ordinandi fz.

quens velnon (equens, alias Simon Magus, fi erdinationém pecu.

niaimpetraffet, illatg gratiam participaffer, (e) -

(:)0r-

S$)oCS8 —

3

(a) Ordmatwncm nudum effe ritum, non omnes concedunt, quicquid

Áit

autem pro ratione tcmporu*n & circumftantiarum adeffe & abcfTe po-

teít, illud inter ritus merito refertur; e(t autem non ritus profanus,

-

fed facer, in. Sacris literis licet non prefcriptus expreffey tamen aliquo

"n

1modo fundatus, & propter fines fuos ttes merito. aítimandus; :Primo

lud

enim publicum teftimonium eft,. hunc minifferii Candidatum idoneum

Ji

effc, & dignum inventum, cui anima concredi queant,. Secundo, ipfum

Candidarum ritus hic publice certiorem facit, legitime eundem voca-

le

tum effz , adcoque Ecclefiz ad pium minifterium obligari. .. Terzio, to-

tius Ecclefie preces fuper illo funduntur, ut dona ipfius; ecclefiz ne-

j

ceffaria, augeantur, & animus ipfi Deo conflanter ferviendi & anima-

ul

rum falutem procurandi concedatur. vid. Dn, FECHTIUM in ln&ru&.

Paftor. Cap. V. p. 47..

(b) Contra Pontificios , qui non vocatos ordinare. folent, ut ad Clerico-

rum numerum illostrabant & ad conyerten dosEth nicos emittant ,dxfgu-

Jf

tant no(frates Politici & Theologi. conf,Dn. BOHMERAIS Jure Paro-

,

chial. Cap. I. Sect. I1I, $. 4$. p. 125. & Dn. SCHERZERUS Syftemat.

Theol. Loc; XXV. de Ecclef. p. 699.. Quzítionem tamen moverun?

hadtenus nonnulliin noftra ecclefia, 4uid fentiendum fit. de ordinatio-

ne Candidatorum in certam diecefmnon defignatorum ?. Ubi inficiasire

non poffumus, Canoni(tas paritet ac Theologos plurimos. obflare ordi-

nationi (ine titulo, inter quos partes fübeuntpriores ,. FRANCISCUS

$

DUARENUS qui in Traci. de SS. Ecclef. Miniffer. ac. bea:iïc Libr. I,

Cap. XVI. hanc ordinationem non folum dicit "maginariam, quomo—

do olim imaginatia militia fuerit fine ullo labore & exercitio ,. fed

Presbyteros illos Hzopienfes etiam falutare non dubitat. p. 11c. po-

fteriores autem -Cafp. Erasu. BROCHMANDUS in Syftem, Univerf.

Theol. Tom. lL. Caf; Confc, XVI. p. $24. cumquo confentit DUNTE

z il4

in Caf. Confcient: Cap. XIIX. Sect. II1;

uzt. L. num.2. p. 717 BAL-

DUINUS in Cafib. Confc. Libr, IV. Cap. V. Caf. 11X. p..104$. &

DANHAUERUS in Libr. Con( apert. Tom. l. Part. ZI. Dial. I/I Se&.

IV.quaft. 18. p. 1007. & sli plures:: Verum enim vero, non penitus

dete&andam effe illam ordinationem fi ine. titulo fpccxah & dcterrpmato,

nifallor exeo ndeblmus » quod« Candxdan quldam probe. exetcitati ,.ad

verbüm

3

$4

ä(o)ääv

verbum De1 in Ecclef a prædlcandum, & Sacäamcnta admmx&randa,

vocati poffint generaliter ,. qui-licet Parochiam certam adhuc expe-

&ent, in cafü tamen neceffitatis huic velilli gregi non viduz quidem;

juffu füperiorum fuccurtant. Nerba Petrina 1. EplPr Cap. V. v. 2. non

obftant,. ub1 dicitut : wa:gzævere 3004 Üj mroiuplon T Qs , ETICKO-

aEyTEG ,un awa.'quæs', '&c.loqüitur enim A po&olus féermone gene-

taliori de grege Dei, quam pafcebant'eo tempore fine reflridtione ad

cerram Ecclefiam & particularem. Nec omni ufü caret hzec ordina-

tio fine titulo , qua deftinantür ad mini(leria facra non folum Can-

didati, fed etiam idonei Paftores eficiuttur, qui per continua exetci-

tia & experientie fpecimina' habiliores'in dies reddüntur. Prudenterin-

terim circa hanc ordinationem verfàri oportct Magiftratüs & eccle-

fiarum Ephoros, ne indigniores recipiantur in numerum miniftrorum

d

Ecclefiz, nec digniores femel recepti paupertatis vel contumeliz no.

Y

tam incurrant, ex qua; Ecclefie noftre oriretur damnum apertiffimum,

conf. BOHMERUS jurc Prote&ant. Ecclef ler. I. '-IW. XI. 9' 17 öc

32-—.-

X

""réiiquos. ^

i

(c) Ordinans, ne quisquam in Ecclefia obotxatm* fcrupu!us, 1pf'c debct

|

effe ordinatus. vide ex profeffo HULSEMANNUM de Miniftro ordina-

tionis. Exortam hac dé re in Poserania contentionem, an , qui ab

.l;

Epifcopo Pontificio vel Do&ore Calviniano ordinátus fit , reordinari

debeat, fi ad noftram Ecclefiam; ejusdemque: minifteriüm accadat, re-

tenfuit DEDEKENNUS Confilior. Volum, Z; p. 746. conf. BECH-

MANNI Theol. Confcient, Tit. I, Se&t. Z Caf. XHII. p. 33. Refponde-

tut commumter, reordinari poch ejustnodi miniftrum, fi velit, cum fit

titus, vocationem ad hanc particularem Ecclefiam confirmans , non

autem neceffariam effe fi mpixcxter hánc reordmatwnem,vxd Dn I-'ECH-

TlllM in Inftru&t. Paftoral. cap. V. $. Vl-p. $152«

(d) ngmam ab ordinatione fun&iones minifterii Ecclefi afhc: non dc«

endent, in cafu neceffitatis vocatus, qui per impedimentum ordinari

non flatim poteft, falvo jure officio füo facro fungi poteft.

interim

£amen nullatenus temere c]usmodx cafus necelfitatis Hngendus eft; nec

adeo extenuandus ille ritus in S. S. commendatus, u« illo plane cárere

poffem

us, fi Principi ita placumt, guod putat Dn. FLEISCHERIUS in

Der

«

ää)ccw

W

]i

ber &inlettunggum get—-&ud)enä)ïecbte. Libr.I. Cztp XXVIL 5 24:*13.204,

m

uantum toboris attribuant huic. fentenuæ ibidem. adlegan autotes

Dn. SPENERIIS Tom. IV, Concil. Germ. C'dp. V 4trt, IV, Sed?, 244

Il

u

Dn. ZIEGLERIUS in Superintend. Cap. XIF. $. 13. & Dn, SEKEN-

i

DOREÉ, de Lutheramsmo, Lzör. III $. 43 add mf Ie&on relmqu[-

mus dr)udxcandum

[

m

(ej Confet SCHERZERI Sy&ema Theól. Loc. XXV. de Ecelc«fia y qu dc

e&'c&u ordmauonfs dxH'cruxt, p 699 700.

d

8

rticulus F'igeffmus Seczmzlw.n

Vocatw & ordinatio 1pfum oHïcmm mini(tri Ecclcf' 1 cons

Putmt ] requlüta vero perfonam fninifttantis fpe&antxa itideni

duo merito confhtuuntur, alterum ad docendum idoneitas, al-

terum. vit& fanctimoriia non fucata fed fincera.

Qq-gtcnus hæä

lï;

vréogxeausya, 1 fint effentialia in miniítro Ecclefiz , & infeparabiliá ,

hàc qwdcm vice non evolvunus, (3)..N eceiï'ana autem illa ef-

fe. ,;nemo fanus £&cile negabxt.

-Licet enxm actus Miniftrorum

Ecclefiæ formales , qui'ad Oeconomiam Spiritualem fpeclant, in

fc femper (int boni & perfedti e(fentialiter, fi cum verbo divino

E:

exacte conveniant , ita ut à miniftri dignitate non officii digni-

tatem. vechïcamam dependere, merito &atuamus, au&z tamen

pietatis exercitio accidentaliter perficiuntur . magis & commen-

dantur , quo .dodtor Ecclefie non tantam proprium oftendit

confen(um , fed etiam ad imitationem exhortatur auditores. (b)

Prius itaque requifïtum quod concernit, ipíà fcnptura prater

ivDiea) naturalem requirit füfficientem ertiditióneni, üt ahquls

üt &&mr

,,,,,

imig aptus & docilis ad alios inftituendos & J*umræu &

muis 'ypaQais » pótens & idoneus ad contradicentes arguendos &

convincendos. L Timoth. ITI, 2.. 2. Timoth. TI, 24. Tit. L 9. Hinc

adcuratum nexum capitum fide1 teneant miniftri Eccleüæ, fine

$i

quo

$6

&S»oCSE

quo nec nervum argumenmrum recte cxponere ; nec contro-

verfias iti Ecclefia enatas folide dijudicare poiTunt. (c) Pofteri-

us rcqm(itum in eadem Scriptura Sacra indicatur non occulte,

cum Apoftolus docet generaliter. ,.

Epifcopum vel miniftrum

Ecclefiz debere effe avemíAsmrey & a-veyquov 1. Tim. III, z. Tit. I,

6.7: quibusvocibus integritas, qua pietati erga Deum , caftitati

& temperantiz erga fe 1pfum,& juftitiz ergaalios ftudet minifter

ecclefiz, (ine dubio exprimitur. (d). Que vite fan&imonia,

qucmadmodum ex 1pfa interna theologiz natura felicisfime de-

ducitur, ita etiam ex innumeris Ecclefiz canonibus fatis adparct,

illam ideó maxime rcqum in Conc:onatonbus, ne ignominia

affïcmur officium, aut in contemtum abdacatur, (e) quando

altera manu dcftruunt, quod altera . carperunt zdificare. -

(a) Ardua hactenus fuit controveríia inter quosdam Theologos de re-

quifitis effentialibus dodtoris vel miniftti Ecclefie. Quidam negarunt;

DOTL

Theologum dici poffe aliquem , fne vita. f'antlimonia, quod quidem

alicui fides ineffe poffit (ine habitu theologiz, nulli autem: proptie fic

dide Theologiz habitus ineffe poffit absque habitu fidei,

Alii pro-

baverunt , Pabitum fcientie tbeologica reapfe feparari poffe.A fide fal-

pificA , quod voluntas non femper effc&ive trahatur & flectatur pet

notitiam intelle&us. Nos quxdcm ex profcffo nunc non tractare pof

fümus, quz circa hanc intricatam materiam Occürrünt ; J Interim pau-

cis t€P€tchS, quæ toties de notitia 7'6'711772 /:16!*47!0?1 m I"Pgi*nttl.f,

vera 6 jilpemdt:tralt 6 viva ditlum fuit. Habet omnino irregeni-

tus, qui non caret illuminatione adiiva vel medii , notitiam veram;

fupernaturalem&vwam, veritas enim, quam ex S.S, haufit, e(t vera

fupernaturalis & viva objective, non tantum ratione objecti realis, quod

ipía veritas divina eft ,. fed etiam ratione objetti per/bmzlu ; in quo

effetlive vera fupcmaturahs & viva deprehenditur? qui autem plene

illuminatus eft & /itb]:&we, pleniori quidem non gaudet notitia, ta-

tione habitus adquifiti , majora tamen poffidet dona interna, & fpiri-

tuaha,qu:bus non folum fandtificatur, fcd ctxam in officii adminiftra-

tione

"—

ää)ca(sæ,

d

AtrQ«

tione confirmatur.

Notitia ltaquc in lmPlO miniflro Ecclefiz nun-

dleri

quam mere naturalis efl, & literalis; fed fpiritualis, cum Scriptura S. ex

Ite,

qua haulíerunt illam notitiam, meram literam non offerat, fed cum

hm

mente Spmtus s. ngatam » licet 1pfe minifter nondum fþlrxtual:s fit,

iT

vcl TT VeU lu inhabitans: babcat

Non ob&at Formula Concordiz, ubi

I(atl

p. 6s7. docetur, quod irregeniti viribus. naturalibus,vel clariffmorum

(ler

verborum mentem a Spiritu S. ad res divinas adbibitorum perczperc

nequeant, etiamfi bomines alias fint dottiffimi && ingeniofffmi ; quoc-

T

fum etiam fpectat CHEMNITIUS in Judic. de Controv. quibusd. p. 36.

de

Verum fenfum Evangelii ratio non intelligit, fed plane pervertit ; Nam

fe

certum quxdcm eff, quod ipfe Apoüolus dicit: ALvyixde dé avD'sumec

Qu

E Óyeras Tà 78 TyÉUtLA T OS TS O» &c. Y. Corinth. 1! , 14. Sed nihil

aliud exinde fequ:mr, quam Evangelii literalis cognitionem nullo mo-

do

do- absque gratia divina haberi, vid. Dn. QVENSTEDIUM in Gyl*rcm.

Part. M. p. 49«. b.. ; propofita ( ereditu neceffaria ) fint, bomo ani-

f

"

mAlis: Adprehendzt 6* credit tantum per divinitus inditam & fuperna-

Al

zurAlem vim , inquit HULSEMANNUS in Breviar. p. 462, & in Pralect,

ad Formul, Concord.p. 39 1. Recipitautem homo verum, & (pmtua-

fic

'ü»

lem verbi divini fenfum, quando eodem recte propofito, gratiz pre-

yenienti &:præparantl nonmahtlofe, yel bruti inftar refiftit; necnon,

7^

t

quando ipfe juxta regulas fana Q(egefeos fenfüm debitum ex fcriptura

jf

effert ; & hzc fane receptio non eft virium naturalium, fed ad opera

gratxæ præparantls referri debet. vid. Dn. LOESCHERUM ia Stro-

Jj

mateo Sect, IV. de lluminatione p. $0. feq. & Confer dehac materia

Compoftxonem fundamentalem Controverfiz de notitia irregenito-

Jje

l

rum a Dn. PESAROVIOPropoftam & Wittebergae An. MDCC XVI.

impreffam.

^ (b) Dicit quidem Auguftana Confeffio Art. WX. Jiceve u /z:cmment::,

que per malos adminiffrantur s. fc. quamdiu fint ia officio ejusmodi

- rnali miniftri, interim nec mali eligendi, nec aperte tales tolerandi (em-

g

per funt.—.Circa illud LICET, Dn. Joh. Sam. STRVCKIU: fex con-

clufiones fecit fequentes:

1.) Non quidem juflum 69" hom;/ium qgä, mmjimo ma!amm utx, fed

4antum licere,

H

2.) $

$9

us

E v Si »elmaxime boc loco p?kfeüe licitusm intelligere velis, tamen illud

licitum dici , non in favarem miniflirorum malorum , ut fe boc ipfe

tueantur ,. fed in favorem miferarum animarum ,. qua non fatis

dignofcere poffunt bypocrifín malorum, ne de falute fua propterea de-

fherent, fi illorum minifi

m'o HLABTUr , un boc etiam Apologia com-

probat . p.igo.

3-) Quod ff ergo fatis confle

t , eos effe m;alz;f miniflros , 5212& duäiuä

eft an liceat eorum miniflerio uti, vel propter feandalum ,quia Scri-

ptura interdicit omne. cum m

A;-zlz': commercium 1. Corinib. F , ut.

1,Timstb.VI, .

A

4) Sed colligo etiam ex verbis

Cbnfejïon?f » BI propter dqf?ä?um

emeliorum illud licere, quia vix in bac vita,ubi malorum major nu-

merus eft, evitari potefl, ut non bypocrite & mali admifceantur.

$-) Hinc fí. alicubi boni & mali miniflri fnt, € ita meliores baberi poffnt,

non licere uti miniflerio malorum, && bypocritarum,G" tandem,

6:) Si omnes miniflri in uno loco [int mali, licere quidem eorum mini-

|flerio uti, fed licere, non oporter

£, 69' ffc neminem «ogi polfe, wt mi-

1

nifterio malorum utatur.

vid. ejusd, Tractat. Acad, de Jure liciti fed non hone&i;C)zp. II num. 99.

Xo0. P. 92. 93. Hacomniaut eo melius & quidem theologice explice-

mus, duz fuperfunt quaftiones; Príor eff : n impius Minifler Eccle-

ff verbum Dei ortbodoxe docensycum fru&u doceat ? Negarunt illam

in Ecclefia primitiva Donati(lz, receritioribus autem temporibus Ana-

baptiftze, Schwenckfeldiani, Weigeliani; Quackeri, Labadifte, & relie

qui illorum veftigia legentes & prementes, Sed paucis notamus: fru-

&um doütrine vix ac ne vix quidem dependere poffe a miniftri pie-

tate, nec ut a caufa, nec ut a requifito neceffario, alias fequeretur, il-

lius productionem ceffare pereunte pictate; & redire, quoties miniffer

convertatur, quod non folum effet ab(urdum, fed etiam contra tot pro-

miffiones divinas,quas de fructu verbi habemus;ad miniftros non teftri-

€tas.

Quemadmodum enim juxta verbum AUGUSTINI Libr. HE,

contra CRESCONIUM Grammat. Cap. IIX. femen bonum fruilificat,

licet impuris manibus (pargatur in agrim . ita quoque verbum éfficax

NI fatis

eft, licet ab impiq prqponaggï:.- s'pg&am huc vyerba BALDUI

cgregia

à

d$5oC5E

$9

m ues i

ACIA

Villul

x

c,gre*gia' in Difp

ut. XVIL ad Artic. Schmalcald, ch. LXI V, Hec eff

yerbi 6 Sacramentorum non dependet a pietate vel impietate mipifiri,

rj

fati

,ml ab ordinatioue fo!z'-uf DEI, qui,p(r ifla Qmedria, a perfona etiam in-

de

digsiffma, modo ordinarie Ef juxta inflitutionem DEI operante, admi-

(

sifirata , effcax effe folez , &c.. conf. LUTHERUM Tom. VI. Jenenf.

fol, 99.. Pofferior eft: n eniodfler pius majori eum frutlu. doceat,

btun

quam impius ? Ubi in genere fatendum eft ,. malum miniftrum im-

Vfl

pietate fua & quidem notoria fructum verbi predicati multum impe;

^j lh

dire, quod bene GERHARDUS obfervavit in Loco de Minifíter. Ec-

clef. n. 182. Vite integritas & aworum boneflas cumprimis & pr.eïipue

2n

4b Epifcopo vequiritur , &c. neve wb vita improbitateme miniflerium

f

fuum calumnitis boflium exponant, fructificatiomi verbi impedimentum

G&' remoram objictant,

'Infpecie-autem reticere nolumus: 5 pins

smintfler donis careat, aut exiguis infirudtus fit, contra impius egregiis

h

polleat, cujus impietas adhuc fit occulta, bic majori cum feruttu docere

poteft aliquando, quam ille. . Et viee verfa: Sz zmpietas minifiri exi-

vim.'-

I

miis donis praditi, fit notoria, major omnino frutlus a pio , licet exi-

ua dona babente expetlandus efl , quam ab illo.

Confentit nobis-

cum D. FECHTIUSin Sylloge Selectior. ex univerfa Theol, Controv.

$^

iCt*

Difput. XLIL th. l. & X1L qui quidem eam ob caufam impugnatus,

lt

nondum autem expugnatus fuit, Confer, quz prolixius de hoc the-

mate differuit Dn. Joh. Abrah. KXROMAYERUS Commentar, Didad.

lt

[]d«

Elencht, in Auguft, Confeff. Difp, XI, d

,

e mini&cr.ngclef;Q;xæR. L&

l. p. 27«. feq.

;

Eü'

(c) . Quid fit verz

eruditionis natura, alia occafione dcmo.nürämus ;eru-

tü

jt.

ditionem Doctoris Ecclefiaftici confiftere maxime in adcurata Scriptu-

r Sacra cognitione, nemo ignorat ; fed quomodo fibi adquirat banc

j

et

cognitionem feliciter, qui officio paftorali fungi vult, inter omnes non

conftat, Cum fcripture accuratior interpretatio, fine linguarum ori-

00.

entalium, hiftoriarum facrarum pariter & profanarum, antiquitatum,

fi«

l,

aliarumque artium przfidio rite non procedat, hisce, quantum fcopi,

quem quisque fibi propofuit ; ratio permittit , eum imbutum «ffe nc-

n

ceífe eft. Omnes equidem eruditionis partes utiles effe poffunt Theo-

X

ar'vias efís cuique , facile dabunt

i

logo , ícd non omnes eque ncc.;(ï"

2

omncse

i

66

äg)O(ää*

omnes. vide que Dn. BHDDEHS monuitin Infht.ïhco! Moral Part,

I11, Cap. II. $. 13. feq. p. 6$4. feq. &confcrquæ in vetuftioribus Con-

ciliis de examine ordinandorum graviter fancita funt; e. g. in couc,

CARTHAG, lV. Can. IV, Ordinandus, cum in examine imvtntus feerit

recte infirucius , tunc 0rdmemr, & Diftind LX XXI. Can. iV- inquit

CONCILIUM NICJENUM : $7 qui f f ne examinatione promoti presbyteri funt,

quia contra regulam manus eis tmpof jte /unt » bos ecclefi d/llül.f ordo

71072 ft,tlplt.

(d) " AvezriAur r effe non eff, vacare omni peccato, fed ahcnum ech

ab omni crimine ; propter quod in jus vocari aut ab hoftibus etiam

"

& adveríariis accufari! aliquis pofl"c, ut S. AUGUSTINUS explicat

tra& XLI. m Cap. IIX. ]ohanms.

Quapropter Tit, 1. redditur per

avéyxAnror &yai, quod nifi omnia me fallunt, ab &yxaA£ defcendit,

& in Jus ahquem vocate , aut de crimine aliquo accufare fignificat ;

interim pcr has voces ejusmodi meprehenübnhtas non def'gnatur, qua

tantum in externis fübfiftit, fed quantum fieri poteft, ad internos quo-

que animi motus fe extendit. vid. Da. BDDEUM l.c. $ XXL p. 658.

in annotat, ubi fimul Commentarium pleniorem ad Tit. I, v. 6. 7.8. 9.

de virtutibus miniftrorum Ecclefix abfolutis, &quæ refpa&um quen-

,'dam habent ad quædam externa in regimine partim familie, partim

aff'e&uum prudentiori, invenies a

d. ediB usque. XLI.

. (e) la canoxs Apoftolico XLI. & XLIiL. jamjam ita. conftitutum e&

Epifcopus, vel Presbyter, ?el Diaconus,aleis vel ebrietatibus v acant, vel

defif at vel deponatur ; & caxow LIV, decrevit: Sz quis Clericus in can-

pona comedens deprebenfu: fuerit, fegregetur praterquam þ i publicum

diverforium invia propter nece[fitatem diverterit. Quo pettinet Conftit.

Ecclef Elector. Sax. quam allegat GERHAR DIUIS Loc. de Minift. Ec-

€elef. $. 280. Ex Jure Canonico egregia funt verba ISIDORI, qua ex-

tant in C. IIT. Diftinct, X XIII, Lege Patrum cavetur , ut 4 vulgan 27

[eclzt/' 7 a mundi valupzanäm fefe 46jizne4nt, non fpeitaculis pom pampis

interfmt ; convivia publica fugiant, privata non santum pudzm fed

e /'obrm colant j ufuris nequaquam incumbant , neque turpium occu-

patzone: lucrorum, fmuduque mjmqudm þudzum Appetant 5, Amtrem

pecunia , quafi materiam eunictarum eriminum fugiant ,

/Z'cularta

ofkcia

:

61

WU es

TW

:æ J'.o)-ääf

Dart,

[

vu'af— nägotizzqueabjüzf:zn.t;«Can. XIL Dift. XL. CHRV&OSTOM[V

Con-

Locüs infertus eft : Multi facerdotes & pauci facerdotes 5 multi mo-

ONC,

mine , pauci opere. — Videte ergo , quomodo fedetis [uper catbedram j

hwrit

quia non catbedra facit facerdotem, fed facerdos cathedrams non lo-

jquit

cus fantlifcat bominem ,. fed bomo locum ; NB. non omnis facerdeos

funt,

fantius , fed amnis (antius facerdos, — Qui bene federir fuper catbe-

à

ordà

dram , bonorem accipit ab illa; qui male federit e.

&

: qui' alios con«

vitás, calumniis traducit, injuriam facit catbedras ideaque malus fa»

! C(TC

cerdos de facerdotio fuó critmen acquirit, non dignitatem. — In judicio

tlam

enim fedens, fí quidem bene vixeris , & bene docheris, omnium judex

lcat

es; fl autem Dene docueris , & male vixeris , tui folius condemnator

W

eris.. Nam bene vivendo , & bene docendo populum inftruis, quomodo

debeat vivere , bene autem docendo & male vivendo j Deum injiiui:','

;nomodo te deleat condemnare. Confer etiam ex Jure CiviliL. XXXL

at

Cod. de Epifc. & Cleric. que Impp, LEO & ATHEM. refcripferünt, &

1

qüæ

vide preprimis ESPENC. de Offic, &'Pmtf Canon, "Parc.', i. C?Pï Vs

[UO-

ff

d

P

yí ,Azftz'cz:lzts Vige]zbzzä .Teïtzïw. !

u

Sed adhuc duo reflant , qua generaliter dicenda (onit, circa

Ift]

ordinem.ecclefiafticum nunc declarandum: An nimirum'ex or-

f

dine-Apoftolorum fuccedat nofter ordo ecclefiafticus, & quinam

pl

erdines in Chriftiana Ecclefia admittantur? - 'Priorem quaftio-

i

n

nem, (i paulo penitius examinemus , negamus , pernegamusque,

Apoftolatum adhuc vigere in Ecclefia , qui fuit officium extra-

tb

Er'r.

ordinarium , & ad certum períonarum non folum fed & dierum

tumerum reftrictum., (a

Negamus iterum Pontificem Roma-

x.

num füccesfiffe Petro, & ex mandato Chrifti fedem Rome fixif-

4

7)

fe,,quandoquidcm illa ipfa fedes fixà "'i,pü legationi äPOR(?EfCæ,

qua omnibus gentibus in univerfo mundo circumeuntes , pra-

dicatent , e diametro adverfetur ; (b) .. Interim omnes Ecclefize

oftolorum merito ',djici,? affirma-

do,&orcs N.T. ijqccc'ffo;res Ap

n ;f;ï,'!f*-:i,:wus,

lg

62

äS)O(ää-

--

mus, non quldem quoad (uccesionem. in & de Apo&olatu fed

tamen in & de officio evangelizandi , quod omnibus eft com-

mune, quando perfonale privilegium quidam urgere volunt.

uemadmodum enim Apoftoli focios & cooperatores fuo tem-

pore adfümerent ; non in munere apofltolico extraordinario &

immediato , fed in pradicatione ordinaria ; ita omnes miniftri

(

Ecclefiz fine dubio fuccefferunt apoftolis , ut ab ip(is inchoatum

opus perficerent , & fuper fundamento femel pofito feliciter a-

dificarent, Sic igitur hodierni miriftri ecclefiz pares quidem

non fünt ratione donorum extraordinariorum apo&ohs ; qui

ecclefiam cum Chrifto plantabant ; interim tamen ad idem of-

ficium divino modo vecantur, quatenusad predicationem Evan-

gelii & propagationem regni Chrifli fpectat ordinarié, & eadem

promisfione gaudent, quam dabat Apoftolis ante adícenfionem

folennem: Math, XXIIX. ult. ad folos enim apoftolos pertinere

vix poteft, qui usque ad finem feculi in ecclefía non przdica-

runt; pcrtmct autem ad illos fimul apoftolorum fucceffores per-

etuos in officio, qui apoftolicam doctrinam profitentur , præ-

dicant , illuftrant, & defendunt. (c)

(a) Romanenfes, qui nimis pemnacxtcr fuccea' oni canomcæmhxant,&

in determinanda Ecclefie veritate utramque pagmam illam iftam fa-

ciunt, fibi ipfis nocere mihi videntur turpiffime, qui feriem Romano-

rum Pontificum fine domeítica turpitudine nunquam probabunt.

conf, BARONII Annal. Eccl, T. X. ad Ann, D CCCC XII. n.$. col.685.

edit. Colon. 1624. Inanis eft objedio: Nifi apoftolatus adhuc vigeat,

predicandi quoque Evangelium & baptismum adminif(trandi potefta-

tem nullam amplius effe ; :confequentia enim claudicat; non unius

generis illa funtj que a Chrifto Apoftolis di&a funt, & propria apo-

ftolatus ratio non confiftit in evangelii predicatione & baptismi ad-

miniftratione nuda; fed tali, que complecteretur omnes gentes. conf.

SCHERZERI S$yft, Theol. ubi cum ipfis Apoftolis intermortuam fuiffe

spoftolatum probavit quingie argumenns, c.

1.2 d

&630(5&'

63

d

1.) 4 defe&u 4pof£alme poteflatis prapr:ee.

n

2.) 4 defetfu vocationis immediata.

unit,

3.) « defecinu infallibilitatis & 9uvuurssyluce

Wt

4) A defeclu predicationis ad certum locum n&n rejlr:ä'æ.

)&

$2 4 defectu. viffonis Chrifli in carne, -

ii

Loc, XXV. de Ecclef $. XIl. p. 687. 688

[b) Quamvis de eo, quod Petrus Romz aliqtiando- fuetit & prædxcavme

um

non litigemus, fed vetetes fcriptores bonis opinationibus indulgere;

facile concedamus; feffionem tamen diuturnam , quam fibi ibidem

em

fixctit, & de qua Pontificii hodierni adhuc garriunt, minime dare pof

fumus ; cum conciliari vix poterit cum illo pado, quod Petrus eum

jl

of

Paulo ea conditione iniiffe legitur, ut hic quidem inter gentes; ille

a

vero apud circumcifos fungeretur apoftolatu; Gal. ll; 9. vel cumillo

feptennio, quo poft emigrationem, ab urbe Roma Antiochie Petrum

It

faiffe verfatum ex fcriptoribus Ecclefiafticis quidam referunt, Con:

feratur ex profeffo de hac materia VEDELIUS de Cathedra Petri.-

Ü

(c) Succeffionem minifterii Ecclefiaftici externam Canomcamque in toto

mundo defeciffe , demonftravit egregie GUIL, WHISTONUS , in li-

bello, quem Londini Anno M DCC XIV. cdidit, quo priricipio vel ma-

xime Donatismus Romanenfium Grzcorum, & Theologorum Angli-

'canorum ngxdxorum jugulatur ; qm omnes ab ordinatione Canonica

facramentorum quoque fi five omnium, five quorundam validitatem Iu«

fpendunt. Nos igitur non curamus fucceffionem perfomalem , & lo-

calem, quam nemo fanus dixetit canonicam ; fed doctrinalem & rea-

lem probamus, quz folitarie fpectata ; vera Ecclef' e nota & indubia

femper manebit; »on babent bareditatem Petri y qui Petri fidem non

babent, inquit S. AMBROSIUS Libr. 1, de poenitent ; & S. ALIGUSTI-

NIIS dellnitate Ecclef. Cap. XVl. Nolumus nos Ecclefiam noftram pro»

bare vel ex fuccefone Epifcoporum, vel ex autoritate Conciliorum, vel

nir aculorum frequentia, vel ex vzf i5 66 fomniiss. Quæcunque zalm 1n

catbolica fiunt, ideo probanda, quia in ea fiunt , non itaque eam pra-

Lant, Ipfe Dominus J€fus,cum refurrexiffet, fuos dtfczpulo: 4d ftriptu-

rA5 remittit legis & prophetarum. Confer egregiam Differtationem

polemicam de Succeflionc Epifcopali Dn, Chriftoph, Matthei PFAEFII

Tra&aw

64

LEPEAS: -

x

d

Tractatui fingulari de Or:g:mbus juris Ecclefiaftici annexam y. in qua

qii

Pmbatur, hanc fucceffionem in tota, quaqua patet, Ecclefia, maxime

qu

in Romana dudum defeciffe, & fi qua fit, Grascae magis, quam Romanæ,

ff

maxime vero Anglicana compcccre, vera& autem Eccieüæ notam pror-

fici

fus haud clïc.

lox

T

Artzculm" Vzgcy' fus szrtw*

UI

Ad alterum nos accingentes de hodiernis in Ecclefia or-

if

dinibus , ante omnia fciendum effe duximus , Jus Canonicum

n

diftinguere inter ordinem & ordinationem, licet quandoque ha-

e

beantur pro fynonymis. 'Ordinatio eft ritus ille & modus , quo

n

Ordines autem illa divería funt offi-

quis officium nancifcitur 5

Vi

Cia, qu& in Eccleíia viguerunt. Primo quidem in primitiva Ec-

clefia poft miniítros temporarios & extraordinarios duos tantum

ordines fuiffe , Presbyteros &. Dlaconos x ipfis Pontificiis qui-

dam afferunt. (a). Paulo poft amphores forütan Ecclefiz in caü-

fg

fa fuerunt, ut non folum ipfi Clerici inter fe officia dividerent,

certosque gradus conftituerent, fed.etiam alia officia commodi-

tatis, vel externz diícipline gratià mtmducerent (b) quzfibe-

ne ufurpata fuiffent , reprehendi vix potmffcnt dummodo aba-

Ius e(fencalibus fun&xombus recte diftincta manf(iffent.

An

autem illa ordinum diítinctio in pnmmva ecclefia feminarium

quafi fuerit , in quo erudirentur , qui Ecclefiafticis officiis ftudia

" Tandemin Roma-

addixerint , prohxms non disquiremus. (c):

ra Ecclefía ex xaxesAí Judaismi & Gentilismi plures ordinum

[pecies füb pratextu divinz inftitutionis & antiquitatis finxerunt

Canoniíte & ThcoiOgl, illosque modo ad numerum novenari-

um, modo feptenarium adeo determinarunt, ut perpetuam .eo-

rum necesfitatem contra tot clara tefhmoma imprudenter fane

urgeant. (d) Sed aliter resíe habet.in Ecclefiis Proteftantium,

qui

-

äg)o('sä'

6g

L n

d

nqua

qui æpmbc norunt, Eccleüam habere- purum mmx&enum éx &-

iXlme

qualibus fubjedtis confi (tens. -

Sicat enim Apoftoli: omnes^pari

ang,

honoris & poteftatis confortio prediti, & ad unum idemque of-

Dfor«

ficium æquahtcr vocati fuerunt, ut cum antiquo Patre Cypriano

loquar; ita adhuc hodie omnes Ecclefiarum paftores, atque do-

&tores eandem feu zqualem à Chri(to poteüatem habent, quae

Inte-

0f»

omnem graduum in officio diverfitatem merito refpuit. -

rim , licet Jure Divino inter fe equales (int omnes , nec Ep1fco-

üm

pis 1mper1um aliquod in reliquos aut tribuatur, aut faltem con-

hi

cedatur in S. S. poteft tamen aliqua effe diverfitas: , pro diverfi-

Ug

táte donorum & functionum , quorfum loca Paulina fpectare

f

videntur 1. Corinth. XII, 28. (eq. Ephe: IV . ubi tamen difpi-

ciendum iterum erit, ut non facile credantur jure divino con-

n

fhtuta, quz ab eccleüa introdudta fünt5 nec cum ordinariis extra-

ul

ordinaria, & cum: chcntlahbus accidentalia confundantur ; &

]^

tandem caveamius ; ne hulusmodï graduum confhtufm in fràu-

t,

dem libertatis Ecclefiafüce fiat , nec ille ordinis primatüs in po-

teftatis principatum degeneret .ex quo fonte plerique de pote-

:

ftate miniftrorum Ecclefix oriuntur errores. (e).

.a) PETRUS LOMBARDUS, qui Mag&&er fententiarum vulgo dicitur,

4

,, poftquam « de feptem ordinibus diferuiffet, inquit:! Excellentes Ganc-

nes duos tantum jkcrax ordines Adpellan cenfent , Diaconatus fcil, &&

j;:

Presbyteratus ; quia bos folos primitiva Ecclefía legitur babuiffe, &&

de bis folis preceptum Apofloli babemus. . Apofloli euim.in fengulis ci-

vitatibus Epifcopos && Presbyteros ordinaverunt 5- Levitas étiam, id eft

Diatonos, 4b Apoflolis ordinatos legimus , quorum maximus fuir B,

Stephanus. Libr. IV.Diftin&. X XIV. ad tit. 1. copf. GEORGII.CAS-

SANDRI Confultationem ahquotlcs citatan ad Art. XIV. A.C. Coz.

fl at; inquit, /acros ordines proprie dici Diaconatum & Presbyteratum,

ut quos folos primitivam Ecclefiam in ufu babuiffe legatur , id quod

ttj/Mtll-" Papa llrþ:mm, & annotavit. Cbry/ flonins & dmþrq/' us 1n Epi-

flol

—À:

66

iäs*w(ää*

od

M

þo! Paulz 4d szotbmm priovem, ex €9; quad Epzjcapz ardznanam /Za-

"tim Diaconi ordinationém f æäjmat.

(b) Qo poPc Apoü"olos tempore minores ordm..s, dxaconatu mfcrlo-

res, coeperint in Ecclefia inftitui, adeo obfcuritate involvitur, ut nulla

J W L

poift certa conjectura deprchcndx & exphcarl, fcribit CORTELERIUS

riot, in Conftitut, Apoft. Libr.II. Cap. XXV. Inter Canones concilii

Laodiceni prater Presbyteros '& Diaconos Can. XXl. & XXIV. mentió

fit Sub-Diaconorum, Lectorüm; Pfalmiftarüm, Exorciftarum, & Oftia:

tiorum; &. fic fatis vetufta eft:eorum inflitutio, quà:nvis adhuc lis fit

inter eruditos, quo tempore iftud Concilium celebratum fuerit;an circa

annum CCC XXI. quod. SEVER!NUS BiNiUS vult in netis ad Concil,

Laodic. p..293. vel Anno CCC LXZ. uti facit PETRUS de MARCA. de

Concord, Sacerd, & Imper. Libr. IlI. Cap. 3. i T. vel demque Anno

CCC LXX. quod JOH. DALLZ&US exiftimat de Jejun. & Quadrag.

Libr,llI. Cap. 3. Confer hec & alia hué fpectantia in Comment. Cafp.

ZIEGLERI de Diaconis & Diaconiffis Veteris:Ecclefiae Cap. I, 5 IV,

p.6- Horum graduum vel ordinum ecclefiafticorum numerum in pri»

mitiva ecclefia non habemus certum & determinatum, quxcquxd eccle

fiaRomana ftatuat ; Auctor füb noming IGNATII fex pratter. Acola-

thos numerat ; Auctor Confhtutxonum fub nomine CLEMENTIS RO-

MANI quatuor tantum ex lus ordm:bus recenfet CANONES APO-

STOLICI, uti vocantur, tres tantum nominant;

EPIPHANIUS Aco-

luthorüm: non meminit, & incofumlocum . copiatas & interpretes fub.

ftituit. Con£. JOSEPHI BINGHAMI Origines Fantrquatat Ecclef. ex

editione latina JOH. HEINR. GRISCHOVI, Vol. H 'qui poft fupe-

riores ordines erudite differuit Cap.1ll. de Hypodiaconis.: Cap. III. de

Acolathis. . Cap. IP, de Exorciílis. Cap V. de Le&oribus, Cap, 1. de

Oftiatiis feuü ]amtonbus. Cap, V II de Píaliniftis feu Cantoribus, Cap.

IIX. de Copiatis five Foffariis. C4p. IX. de Patabolanis: Cap, X. 'de Ca-

techistis. Czp. XI, de Syndicis, Cap. XII. de'Occonomis. 'it, Joh. BAR-

THOLDEI NIEMEIERLT Theo!ogt quondam Helmüädxenf s Dilfertat.

de Ecclefiafticis ordinibus.

(c) Quemadmodum fine dubio pnma Ecclef' a varios ordmes admxf' ity

- ex bona & fanca: mtcnt:one, utbemo lini infervirents ità prafertim,

prætcr-

i

ää)ö?(l

7

a

»Wfe

præterquam Diacorios quandodua fub!cvarmü, faeræ hxcrarcb:æ 5 f ve

« ordinum-Ecclefize füperiarum:erat:quoddam. Seminarium, ex quo mini-

fetios

ftros.fuos non folum- cooptarent s vfed étiam füb' próbatione &.tenta-

nulla

mine conf-hmtos, miajorum ordiniim tandem candidatos: efficerent,

NU

.Quilibst igitur £prkbpus onüium;clericorum;in dicecefi fua habebat

Yncili

'exploratos mores &c ingeniorunt dotes : cum antéipfiusoculos educa-

entLO

sentur, & füb'ipfius cura & iufpectione gubernarentur. 'Con£. BING-

Yia.

HAMUM1c, & FRANCISCUM: DUARENUM Libr.1.. de Sacr, Ec-

lis fit

clef: minift. cap. XIV, P. 98 ex edit, Schilteri; -Uf feminarium quod-

Citca

dam.effet eorum, inquit qui Epiftopis, Prasbyteris, & Diaconis fucce-

ucil

derent ,. alebatur fumptu. publ £0 THAHUS. juvenum qumerus:, Ecclef ,

! de

mm/imo £anfeeratorum , qui duterim nou folm inflitwsbanrur influ-

p

dio literarum , fed portio aliqua etiam munerum ecclefiaflicorum apfís

Mg

committebatur, .Et paulo po(t: 4c ve qua cosfufto. permrädaoqz;e CAPR

afp.

funttianem impediret, diflintia fumt divifaque 4nter. ipfos offcia, ita ut

lV,

unusquisque fuo muneri bona fide incumbens , de alieno.follicitus non

p

effet.-. In qua diffributione aradas quidam ideo canflituti funt , quod

((

eoruma munerum . alia aliis wligniora videbantur, nec poteratquisquam

li

Ad. majus promoven, qui n minore antequam verfatus non fuiffet ,&c,

Spec&tare hanc in rem videntur Conciliorum Conftitutiones, non fo-

1j

lum quas Dn. ZIEGLERUS l. c, adlegavit ex Canonibus Concilii Ni»

(0

«eni , quas ex Codice. Arabico edidit FKANCISGUS TURE!ANIS,

j

Aminoris autem Hde;habent ScriptoresEcclefiaftici;, fed inaxime Con-

&

cilia Toletana, Secundum, vid.Tom. IV. Concil.p.. 7332 & Quartum,

r

wid. Tom. V. Concil. p. 1713. ubi ftatutum e(l, suz ;lli, ques voluntas

dt

parentum Clericatus offcio m;mcxpawt, moós, cum detonfi 6X mzmþer:o

de

ele&torum. contraditi fuerinty àn domo Ecclefie, fub Ept[copali pr.efentm,

4 prapofito.debeant. erudiriy 68 $2a,lnbrisas etatis aunos nomin luxuriA

?l

a:

agant, fed in difaplinis eccleffafticis, &c«.- Ex his (imnl conftat; quid

"

- fibi velitEUSEBIUS cum.fchola: Alexandrma, cui. præfa.ent Vi do-

i,

&rinz caufa-celeberrimus, nomine PANT/ENUS Libr. V. Hiffor. Ec-

clef. cap, X, item cum Schola Antiochena , ex qua. prodierit MAL-

"

CHION Pauli Samofateni acetrimus oppugnator. Libr. V1l.. Hift. Ec-

.&lef, cap, XKIX.. Mpud infignes .igitur

*

Eccl

efía 4 pä antiquo -dotti virs

)

9»t^

rl

*

68

m5 o)$S€

favelr.mmr, qui publmu jl'/mld: /u/lmerem, nrquüam pubhm* !m:ra-

um Gynnafia que nunc multa florent , per Chriflianismum erzgeren-

tur, Ícribit ALBERTUS CRANZIUS metropol..Libr, 1£1: cap. 43.

confer in compendio Dn. ZIEGLERUM l; c: $: X

p.8-9.-

(d) Ordincs proptie dictos; fepzem: effe , ait: BBLLARM!NUS, Seærdo-

tes, Diaconos, Sub-Diaconos, Acolutbos, Exornj)a.c, Lettores & Oflía-

7iof, Libr,I. deCler. cap. XE Docendum i igitur erit, bosce omnes ordi-

nes numero feptenario continert, femperque ita Acatbalica Eeclefía tra-

ditum effe, quorum nomina hat funt : Ofliarius Lettor, Exorcifla, Aco-

lytbus, Sub-Diaconus,Diaconus, Sacerdos. vid.CATECHISM. ad Paro-

chos tit.:de Sacramento: ordinis, p 27;."ni "XXIV. Edit. "Lugd.

MDCLXXXII. conf. CONCZL, TRIDENT. Scff XXIH cap. ll De his

ordinibus fequentia contrahimus :

M

E ») Sacerdotum officium eft facrnficare & cenfecräre - & fubdxv:dc-

bantur in ;22jores, quorum Jus Canonicuam quatuorrecenfet : Pa-

triarcbas, Arcbi-Epifeopos, Metropolisanos, &* Epiftopos, Concil.

Chalcedonenfe Cari: 1X. & XVI. triplieis tantum Epifcoporum or-

dinis mentionem facit, ut alii fint: Epiftopi fimpliciter,-alii 4rcbi-

Epifcopi , 6* Metropolitani; alii Primates & Patriarche; & in

aninores, qui valgo adpellabantur Presbyreri, & ab prfcap:s ideo

differre dicebantur; quod non habeant Pontificatus apicem, nec

chrismate ftontem figháre auf SpmtumParac!eïum dare poffint.

cónf. CANON, APOSTOL. LIIX. ubx Ptaturtf, at prætfr voltmm-

tem Epiftopi mibil faceve débeanti:

2.) Diaconi Sacerdoti facrificanti affi Pcebant, & ho&ne populo Evcha-

riftiam diftribuunt , publice peenitentes reconcilianr; & tempore

facrificii Evangelium legant. conf.CONSTITUT, 4POSTOL. Libr.

dr cáp. 34; & CANON, APOST, XXXIIX qux 11105 et:äm Presby-

teris inferiores facit:

|8 ) Sub-Diaconorum officium e!Te d:cunt, Dxacgno in facrlfïcm ad

miniflfare, ac proinde in ordinatione füa calicem vacuum , &

patmam accipere. STNODUS Laodicena Can. XXIV, illos voca-

Vit jz4eéras, Cütm horum; uiti &ahorum mfcnorum ordmum ofH-

ciá 'uianuália pleraque. fuenm*. i

I

4 ) Aco-

69

ml

ET

hitira

ETU

Acolutbus. qui ex primigenia Gracorum voce àouou, HESY-

n

CHIO ingetpfetc, PCdiH&(]utlfD anificat: aiub.qäo? o vkairégos a'cqï:*

$s

Spdzan y à 044 i ópu , Cüm cereo accenfo fequuntur Diaconumi

ad locum Evangelii , & urceolos atque ampullas przparant ad

(t^]i

facrificium. vid. Concil. Carthag. IV. Can. FT. num iidem (int; ac

9j

deputati & ceroferarii

rece—ntiorumfcculorum,,. vxd ap-ud,BlNG..

i

drdi

T

Exorciflas appellant, qui fu

per :energümeäo:.E'cc;lgG:äy, v.cj:l:fec.v]üs'

42

:,"'Aca

Canon. fuper Carecbumenos exotciímos legunt, & eo modo illos

IT

preparant, ut facrificii divini participes fieri poffint. conf, Canc.

ypl

AC;grfb*agl IV, C. V II. Energumeni erant homines'a 'fpiritu*«aliqu'a"

k his

agitati ,& vocabantur älias DwieoiSogetyots &nxdrixägiväi obfefli ;; ii

terim dubiüm non eft, quin eorum officium quandoque fueritj

(ide

-ctum exorctfe

!7

N

Jfimum adbibere ,. tum inflituere Gdtecbä!meno; , vide

Da. BINGHAMUM l. e. de Exorciftis.

dl

Le&lorum officium debet effe extra tem p'us-ï fac

nficu ex pul*ptil.td l c-

?0f

gere.in Ecclefia, Spedlant huc phrafes CYPRIAN!CAZG/uper put-

d-

puum imponi; ad pulpitum venire Epift. 38. 39. Ad hunc or-

t iü

. dinem referuatur etiam P/z/wrifle & Cantores , quos quidem in

]e0

prima Eeclefia diftinctos ordines fuiffe, vulrBINGHAMUS1. c.-

neC

7.) Offiariorum feu Tanitorum officinm in eo'confiftere debet; ut cu-

if

|.. ram habeant templis, januas aperiendo & claudendo; olim fides.

/4

les a catechumenis & excommaunicatis diftinguebant.....

ncipa-

(e) Ex affedlata quorundam füperioritate primatus ordinis in pri

h

tum poteftatis turpiffime degeneravit, confer, que BUDDEUS elegan-

Jft

ter hac de re concinnavit in Inftitut, Theol, mo

ral. wPa—rt. :,lflf Ca p gl [ !.

Jf

Scàs V1L. $.15. P"SQF" 607. 608.

*

Gaudet!itaque Ecclefia Lutherana adhuc ordine Ecclefiafti-

co vero & fincero; in Sacris litteris & Auguftana Conf. fundato,

?c

quamvis characterem Romanenfium non admittamüs; nec eorim

né temporum & ecclefía: ftatur

(:):f;cïih&ä ; qui ab initio pro rátio

l 5

Chri-

3

/

79

d oCSe

NAS

Chi-imanæq-u-id*em*1ibe*a:taü-s; &ón autém divinz inftitutionis f

1

.

M

Q

runt, fuper(titiofe exprimamus. — Ordinariam & perpetuam Epi-

àügu

Ícoporum füccesfionem illis defe ndendam linquimus, qua inco-

gitantc-rf-ja&a,tä ,, non beunä ape&olorum minifterium indubium

()

vocabitur; féd: ipfius quoqne, uti. jam.dictum fuit;. Ecclefiz Ro-

manz Fierarchia facile concutietur 5 . nos fuccesfionem non in

l'o'fi:vof', fed in do&rina retinebimus , quam attendere ipfa Scriptu-

ra pofcit. (a) :Nec obftat , ipfurn noftrumi Lutherum ,religionis

reftauratorem, vocatum & ordibiatum fuiffe audtoritate/ Pontifi-

cià ;; duo enim jn Eccle(ia.Pontificiorum continuó diftinguenda

ä

veniinr diligenter , pretiofum nimirum & vile.. . Pretiofum eft,

quicquid à DEO eft autore ,. Verbum & Sacramenta ; quatenus

bw

in Scripturis fundantur ; & hoc modo vocatio & ordinatio mi-

niftrorum Ecclefix fpectát ad pretiofum; Vile eftj quicquid ali-

(

unde in Ecclefiam invectum eft, five ad dogmatà & Sacramen-

ta , [ive ad gubernationem Ecclefiz pertineat, (b) Habuit igi-

tur-Lutherus veram. & quidem . ordinariam vocationem ad pra-

dicandum Evangelium & defendendum, qui.Papifmo &dhuc de-

ditus anno &tatis XXIV.- pro more illorum temporum , ad Pres-

byteratunr püblice & folenniter ordinatus , & inaupüratus fuit;

(c) x"Refdrmationis'aute'm* opüs , fi confideremus , extraordipa-

)

rium omnino nonnihil apparebit , quod ad ipfüm DEUM im-

mediate eft referendum. (d) Deinde :. Quicquid pretio(i.Ec-

clefia Romana habuit ante reformationem , illud nofter coetus

Lutheranus rétinuit j' 'quantum excommunicatores.Ecclefiz no-

ftre etiam regerant ; & tandem ita concludimus; In quàcunque

Ecclefia ad exemplum primitivz & Apoftolicz , ab ordinariis

Presbyteris , confentiente Magiftratu, vel. dirigente. , & populo

nftru-

fpffnag,an.te; homines idonei, & donis gegefisrip A. DEO j

. &!,

)o(äfä'

72

vfüe.

&i; per 1mpoüuonem mahuum & preces- cültui- divino confe-

Ep

crantur, & ad verbi'& Sacramentorum minifterium: Ppublicum in-

CO

augurantur publice, ibi eft verus ordo Ecclefiafticus, -

Jnu

(4) Non locum fed »5,» facere fuccefl"orcs Apo&olorum fans exinde

M.

con(lat , quod illos prohibeamur fequi , quia doctrina fana deficmnt,

1. Timoth. VI, 3. 4. $- Hanc folam fucceffionem ; «timandam effz, j jam

J

pndem NAZIANZENUS in laudes ATHANASII fcrxbens, bene'mo-

p

nuit: z4m qm eandem fidei dotlrinam projïtemr 6jutdém quoque

onis

ebroni particeps efl..— (Qui autem contrariam in fide ditfrinam ample-

Yifi«

&itur, adverfarius quoque im tbrono cenferi debet. — Ex his verbisaffu-

mimus :

tida

nos profitemur. cum. apoítolis eandem doctrinam , non

irieoDidurzxuA habemus ; ergo vera apo&olorum fucceff lone non ca-

d

remus.

Tus

(b) Confer, que prohxms de hoc pretzo/b & wlz d:ffcruxt BALTH. MEN-

ffil^

ZERUS in Exeg. A. C. Art, XIV. p. «77.

jli-

(c) LUTHERUS non folum a Joh. STAUPITIO confentxente Elc&ore

CIl«

Saxoniz PRLDERICO Wittebergam ad munus Ecclefiafticum pariter

ac academicum vocatus, fed etiam cxfarea &pontläcxa autoritate Do-

gge

&or Theologi& publice creatus & renunciatus eft; in qua dotorali in.

TÀ«

augutatione ipfi non folum S. Bibliorum lectio, & expofitio; fed etiam

e-

divinz vetitatis contra omnes hzreticorum corruptelas. & deprava-

C

tiones aflertio & defenfio, mediante corporah Juramento, demandata

fuit, .

it;

(l

(d Sicut in V. T. quando mmxfïcrmm ordinarium a finceritate fua dege-

neraverat, Deus extra ordinem nonnullos excitare folebat; qm doéctri-

, m-

nam ccleftem a corruptchs vindicarent ,' & gregem D«ei d traditio-

i.

nam humanarum fervitute in veram libettatem redpcerent; ita, cum

(

ténebris denfiffimis erroribusque quam plurimis Anti-Chiriftianismus

Q«

Ecclefiam pcffundedlfï'et, Deus quafi extraordinarie Lutherum excita-,

üc

vit animoque imperterrito & fpiritu heroico inftruxit, quo evangehcæ

religionis veritatem a corruptelis vindicaret , & contra tot infultas

1j

d:fenderet. Ad inflantiam illam , quani toties repetietünt adverfarii:

lo

$ Lutberu: extra ordinem a Deo effet vocAttty , tniraculis id cómprobare

u-

deäygyät ; ipfius LUTHER! verba refponfionein dedetunt ; Scjo ,; unde

tl;

fft

Y

»

GPAEMBE ZH

ab joC sE

t (t dotirina mea, 5' quis me gxs;i?mwxiïa, & epentus.quoq

ue ipfe [atisdo-

adt

cet,;. . Etfi enim ex fignis parvis nullum fecerim, (qua tamen , fi opus

offi

facere fortaffs poffim ) boc tamen eft miraculum [atis magnum,

effet;

tl

quod fci

licet regni Satanici fummo capiti & poteflati maxima, nimi-

[irex

rum Papatui , vulnus tantum eft ajiitdum ,

quantum illi a nulla pote-

feculari vel fpirituali battenus infligi potuit. Tom.1. Jenenf.

(

flate vel

OLAI HUNNII, quo me-

!

p. $6. Conferatur ille aureus libellus NIC

liorem vix inveniemus in hoc momento: £Sgenbabrticber SBemeif,

af D. Martinus futber $u be8 SSab(ttb

1

uti$ Reformation pec!)tmääig

von (QOtt fe» berujren rvorben.

Jï*f?ts.

- X-Akïz'c»ztlw Figeffmus .Se

Hic ordo Ecclefiafticus a mero hominum arbitrio, vel ex

(emel adfümpta conívetndine non depend

et , quicquid profani

homines hallucinentur in contrárium.

Qui etiam ad Reipu-

blica falutem minifterium Ecclefiafticum haud neceffarium effe

pugnant

,() falunt & falluntur fine dubio, cum inter media,

quibus ad veram

felicitatem tendimus., primarium omnino fit ,

& cultus divinus recte ordine-

üt fübditi ad pietatem ducantur ,

tur.

(b) 'Cum illis interim non litigabimus , qui Ecclefi mi-

niftros

conftituendos effe docent, non ut reipublicz confulant,

fed ut falutis curam habeant

hominum fpiritualis & eternz ;

cum nobis fufficiat demonftratio necesfitatis hujus fandi

mini-

fterii, tam necesfitate mandati , quam necesfitate fini. Infti-

tuit enim ipfe Servator optimus immediate minifterium Eccle-

fiafticum , & rationem pradicandi verbum,, & Sacramenta admi-

niftrandi ita edocuit , ut ad finem , h. e. veram felicitatem hujus

& futurz vit& perducamur.

Sine fide homo nec DEO placet,

nec tandem falutem atertam confequi potelt ; fides ordinarie

non datur nifi per verbum pradicationis & ufüm facramento-

entorum

rum ; cum autem pradicatio. verbi & legitima facram

2oC$Se

78

" OWeoS

MAUR ranisapci

— 9À

4tis d

admxm&ratw non nte procedae posüt "T 'ifi- certi homines ad

f qpa

officium fint con[htuu, mmxftem ecclefi a[ïxa neceshnas inde in-

pun,

, lMtt-

telhgxtur 9 & fatis probatur ,. .quo bona fplr:tuaha ntc admmx-

ftrentur in Ecclefia; & d:fpenf&ntur ifop

i pit

enenf,

(a) vacrfa hommum fünt. genera, qui. necefï'tatem ordmxs Eccle['a[hc:

0 trie

m;:puonant. Fauaucorum fomnia, nunc quxdcm és b megio tangmms,

^if

quz mmx&crmm ccclcf'afhcum non folum face*do io fpmtuah poü-

(

onunt, fed fere ut carnale. negotxum rejiciunt, quorum partes egregie

in fe fufcepit POIRETUS in Oeconomia Libr, IV2 cap ;8. p. 159. ubi

intet tres regulas, quibus ftatum minifterii S; redte fe expixcafïe, fibi

perfuadet, hzecieft : Si membra omnia totius. facietatis veri funt Chri-

ftiant, eo in cafu nemo alterius eft dodtot, omnes f,atres funt, omnes

l ex

zquales, & f'nguhs jus comptit, functiones tam internas quám extet-

Yani

nas facerdotii fusi erga fe exercendi.

En! miram concludendi ratio-

ipt-

nem' Ponit impoffibile quid , ut pofrbxicm reddat fuam fententiam.

effe

Sed hac vice cum illis dxfceptamus, qui in: civitate: neceffariummini:

fterium S. haud effe;. pretendunt, ^ Erravit hunc errorem iterum AL«

(

BERTUS ille RlPERUS,qm quidem. fibi ipfi conftare vix videtur, quan:

'/it,

do lineis paucis interjectis ponit: Cultum Dei pu[z/:mmö' confequen-

nc-

ter minifferium Ecclefiaflicum in tali quoque gente meceffarium effe, que

t«

pel fola naturali religione , tamet/' ; multis Jïgmmn; corrupta , Utatur,

inty

qui 4liogui Alii aliis fidere non paf int, neque 6e41e vivere. Ca p !IX.

h

de Minifterio Ecclef, S. £. T. p. $3. $4-

(b) Gentes ideo tantam facrorum curam habuxBe ; at deum c:vxbus

hi

[ii

propmum conciliarent , pcrfuaf, alias veram falutem publicam ob-

le^

tineri non pofle, obfervav:tSCHiLTERUS ln[htut.]ur Canon.Libr,

1.tit. L. . 3.

li^

(c) Neccfftc.s omnino & utxl:tas fuadet, utin Ecc!efa m:htante atquc vi-

)US

Gbxh confhtuantur m:müchclef'a[hcx, atque pccuhares petfonz,ber

t

" quas cultus divinus rite ac decenter exerceatur, vid. GERHARD: in

Loco de Minift. Ecclef. $. 3. ubi neceffitatem pariter ac utilitatem

[l

Q«

demon&r&t, öc tandcm a fanancorum quorundam crronbus vmdxcat.

P

!J

x

A

K

Ai"lïl-

"

24

ärä)O(ää*

mnasmns

Artzculm Figefnus Septzmw.

difpo

fioqua

Ex hac infitutione divina ordinis Ecclefiaftici feqmtur,

fpmt'

miniftros Ecclefiz ut tales, effe DEI minifttos , legatos & ora-

feei

tores Chrxfh non autem mmx&rOS folius cmtatxs vel ofücxales

i

Regis. & PrmCipls (a)' Multum differt regnum Chriftià regno

fctp

mundano; In regno mundano Majeflas legibus Fundamentahbus

focietatem componit, & fe ipfa inferiores nnglfhatus & mini

ne f

TC ul

ftros conftituit , quorum minifterio fubditis voluntatem. decïaret,

fen

cosque in finem focietatis commode dirigat;. Id regno fpiritua-

li vel Ecclefia: ipfe Princeps & Monarcha Chriftus ita profpexit

i&

civibus , animarum falutem defiderantibus & quærentxbus ut

jus

non folum credenda & agenda illis in verbo prafcripferit, fed

Vr Me

etiam mlnlüros, per quos verbum falutis de, noftra redemptio-

tati

foe

ne ad homines veniret,.& qmbus tanquam Oeconomis Divinis

del

mylteria Regni- concrcderentur ad illa-adminiftranda &ch fþen-

fanda;, conftituerit atque ordmavent ; aü coaugmentatiofiem

N

fan&orum ; ad opuis mirifterii ,ad &dificationem corpo*xs fui;

üf

Et fic

es ca]ntiay, Ephef. IV,12. Conf 2. Cormth V , 18. 19. 20.

certo- refpe&u multum dïïex*unt Ecc]cf' æ mmxfhx a. mmxüus

regni mundani; Hienim fþiïmentyerfenam Puncxpxs, illi vero

fuüment perfonam Chrifti & ratione officii folius DEI fervi funt.

Non negamus, miniftros Ecclefie magi(tratui effe fübjectos, quod

infra probabxmus ; nec negamus , miniítros écclefiz quodam-

modo effe mme*ros Ppncxpum & magi(tratuum , ratione exter-

nz vocationis , ratione, quaxundam fundionum, ratiore obedi-

entix civilis, adeo ut eiam fuftentationem , & prote&wnem ab

dllis expectent; ..Concedant tamen neceiïc habmt contradicen-

tes , miniftros Ecclefiz ratione divinz yocationis & fundctionis,

qua gaudent utraque, zmmecuate dcpendere ab ipfo DEO, cujus

dxfpo-

EM

ää)ö(ää*

Ls

T$

dx(pefmem omnia oHiua fübpüunt ; & dxfpaf itione humana emm

ittir

nequaquam depcndere po(ïunt Ecclefiz mini(tri in functionibus

ora

fpmtuahbus internis , qui caufam DEL fpecxahon & intimiori

lales

fenfu, ac alii, qui fuo genere mlmffn DEI omnino dici pofï'umy,

)

tra&andum in Ecclefia ad veram hommum felicitatem in & fu-

libus

fccperunt (b) . Accedit tandem. DEum in convertcndohonu-

m

ne & in omnibus operibus ad falutem pertinentibus , concurre-

artt,

re ut agens prmcxpalc,quandoxmmxüer ecclefie concurrit mini-

Itua

üenahter, Ergo ratione officii , quod Zrexova eft, Actor. I, 17. VI,

It

4« &c. non folum exiftunt mlmftu Ecclefiz , per quam ordo. &

; üt

;us m certas transfertur pcrfonaä (ed euam x4] ieys vocantur

fed

un'ngeraq 76("9'3 (l amav:/.e.oc yug*neewv 7'8 G-)Ea l.. Cormth IV, i quï

Xi0

tandem Domino 74 æexmo;ysv; rationes rcddcre & f fideles

J

fuermt, præmn loco xmmarcefcxbücm coronam ab €O reportare

j"ii

debent 1. Petr. V, 2.4. cum & contrario CutCrl Chn&xam ; livefint

Ym

fupenores fivc mfcrmres eífe debeant eie &avrie- cw/a J*:æxam?s;;

[l

& xæMc amavmw wamM; xægrö» Gs 1. Petr. V, 1o. (c)

t fic

(a) Satis clare id fatetur lll, PHIFEN DORFEIUS de habit, relig. ad fla-

(lrts

tum $. XLV. Dotfores Eccle/' É at tale.r,nan gyä propræ pubhm officiales

[2

Regt5, fed Cbrifli fervos, & Ecclefia miniflros, non civitatis. Cont. DE-

DEKENN Confil. Vol. I. Part. IÍ1. Libr, I. Mcmbr 4« Sc& 3« D. T. &

Int,

Joh. Car, NAEVIT ]usCierncorum Cap. V. $. 39. p. 36; Si Principes

T

cum religione , quatenus cultum internum abfolvit, quicquam fácere

Iffl-

nec poffunt, nec debent, quod omnes fatentur Politicis fequitur ec-

U^

«lefiam, quatenus eft teghum: Chrifli, non dependere a Frincipe; f(

di.

Ecclefia non dependet a Principe, miniftri Ecclefiz etiam, qua ta!cs, ab

Allo dependcre non pofiunt.

2b

(b) EfW dottor. Ecclefíe oecomomus regm cæle/h: , qmzz prædtmr viane

8

.etcrn.e f[alutis ; efl etiam ofcmlz: regm terreylru, qui exponit ajxcmm

Ís,

ordmum reipublice parentium G imperantium , Ícribic Dn. KR ESS:US

""

-in Commentar, ad Pufcndorff; de hab, relig. p. 492, $. a, ubi tá-

j

Kz

Qmen

d

76

»e(

P

men ab initio ftatim intet vocationem miniflri Eccle(ie, & vocatio-

cotm

nem miniftri politici ad munus honeftum , fi ipfüm tantum jus vo-

lr

candi refpiciatür, diftinguendum effe non putat.

OP

& Sem nriniftri Ecclefia fBecialiori quadam ratinne fmw bey?:, dum

PCU

in regno ejus propaganda & dilatando [ludium omne atqueoperam col-

10j

aéant, quamvis ita ftm Gul & aliis inferpiant ícribit Da: BUDDEUS

od d

pot

m ln[htuï. Theok dogmat. ler. V. Cap IV. 5 2.

les:

tell

"rticulus F'ig ef fwus O&acus. :

tofi

'Sed fot firan ficerdotes aulici exc*pxenöï érünt, qui Prmcx-

tili

e 1mmed1atc, fine aliorum confenfu vocantar , ceetaique- aulico

bt

.Sic cum Dn. Bóhmero qmdam fentire non du-

præ*icmntm*.

aJ

bitant, & ex antiquitate probare conantur , jam olim principibus

qu

& privatis perfonis etiam liberam fuxffe pocc&atem fibi ehgendl

3

& conftituendi non folum oratoria privata & capElIas , fed et.

iam facerdotes illis pxæficxcndl, à qülbus adhuc aulici conciona-

(

tores trahant fuam originem.(a) Tempusj )am non permittit,

ut examinemus Capellanos véteris Ecclefiz, qui dedomo & men-

fa domlm, in cujus palatio Capella fait exftructa , fuiffe dicun-

tur; quo cárdinalem quendam Chryfoftonäl locum trahexc vo-

lunt; (b) Interim non mficxabxïnur, Arc n-Capeï anosolim pri-

marios fimul fuiffe. Regis miniftros, ia dmgendls caufis Écclefia-

fticis , & Confiftoriorum Præfïdcs quzà regibus dependebant ;

c) Sed ubi fundamentum concluhoms7 lili quifuerunt de do-

mo & menfa domini , non. poffunt effe: de domo & men(a DEI,;

illi qui fuerunt mm:ftn Regis primarii , non fimul potuerunt cf-

fe miniftri Ecclefiz &Domm1 Eccle[ïæ, Pohas quzfo !. Concio-

natorem aulicum , quoad externum ftatum aulicum effe mini-

ftrum Prmcxpxs

quoad officium nihilominus, quod-habet.cum

alus communc ^ eandem cum ceteris. eccläüæ mxm&ns habebit

com-

Pl

&S )d(ää"

'?7

h—

m

CátiQ.

communem autontatem dWmam mü abfïïrdf' 1lla Pratuere ve-

U5 YQ.

lis::

"Cotuin aulicum non pertmcre ad Ecclefiam ; 'In Societa-

te.aulica non effe rehgxonem , Sacerdotem aulicum, non effe dif-

j duw

! cil.

penfatm;en*

leriorum divinorüm ad falutem:

qupm etiam

)EUS

nos potelt. offendere inftrumentum: pacis. Ofnabmgcnf $.

. quod

potius. nioftram fententiam videtur defendere , que omnino ta-

les mini(tros fuppomt, quales Proteftantes in confesfione fuà in-

tellexerint. (a)...:An facilius. dimitti tandem: pos(nt Conciona-

lnü

tores aulici,.quam ; alii Egcleüarum particularium miniftri;, inu-

tilis (ane eft quæiho, quz inftitutionem minifterii divinam,tur-

hco

du

bat, & propria ecclefiz jura tollit. Siautem dlmlttatm À cactu

jbus

aulico, quod a; PPrincipis. libertate dependet, ab Ecclefiz. ochw,

quodà DEO habct, , ine gravisfimis. caufis nun dx

mittx, fed ad

,,,,,

À x 2

endi

-'-«

0

K

alium coetum translecam dCth&,

(a) Scripfit Excell. BOEHMERUS: ohm Do&rmam de ]urc Prmc:pns cu'ea

U

dxm;(Toncm me&rorum, ubii mter rehqna in. eo laborat,, ut mini-

tit

" ftros Eccfe('æ, finon omnes, tamen aulicos Concionatores in claiïcm

e[l»

Mm:&rorum Prmupis Pm&e f' ic dl&orum trahefct. Cap. l $ X.

W

5 €l. XIf.: -

YO

(b) Ail*egav'tt: Lecum CHR?SOSTO"MI cm*'BD:E,HMBRUSl €. S X!-

t

, 31. Ex verfionelatina: Oroy & fupplico, -& grariam peto, imo G lo

gem pono,ut mullus; qu: i babet villam, appareat carere Ecclefía, . Ne. mibi

[ià

dixeris, prope efl, invicinia eft, fumpuus efl magnus, non magnum com-

1t;

modum ; fi ? quid babes infumendum in pauperes , illic infume, Melius

lo

:lluc, qu*am ibi educa. magiflrumyeduca Diaconum, [2 /ï:cerdomlrm 0ra

,

dimem. ^ Sed poGto,quod de domo & menfa effey involvat vilioraoffi-

€ia;ad qua fimul adhiberentur illi facetdotes, teftante AGOBARDO

eí

in Epift. ad BERNHARDUM de priv. & vittut. Sacerd. que verba citat

lo«

LUNICHIUS in Spicil; Ecclef. T om, l. Cap L a. cxmdc tamen non

l-

fequxcur, hos Capellanos non fuiffe miniítros Ecclefiz , quamyis ma-

ximus abufus mtcrcederet, quo i xl!orum conihtutxo Tucceflïz tcmporx.s

Jlt

redderetur difficilior, üti colhglmus ex Capxtulat. CAROLI M:Libr. I

Tle

Cap 182.

K 3

(c) Hoe

73

ää)C)(ää*

lat

( Hcc ltcrum probat cit. BOEHMERUS tcfhmomo HINCMARI,

€x quo prohxms rém tractaffe- putat PETRHM de MARCA L:br.lv,

&i

de Concord. Sacerd, &ïmgcm Cap VII. S. 3.

altet

Ld) Artic. VIIL. $. r. xndulgctur principi, ad alterius paftls inter prote-

Meg

ffafites facra tranfeunti , w $pfP Conciouatores aulicos fue confeffionis

[.'ecu»m atque in vefidentia fua babere liceres, ^ Sed. qmd quafo exmdc

il

qült

fcqmtur? «onf. STRTCK!UM de Ferm. Mi*mftr. Pnncapxs,c l$. 9.

dea

t

Aïttfïilïls Pïza*tg/' yuns- Naæuy

DE

Adcurath hec omnia ccgnofcemus, fi perceperimus, , V0-

b

cationem m*rmürörum 'Eccleliz 1 hon tantam effe humanam , fed

ib

dlvmam maxime , quocï 1pf'um ]üs 'Vocandl füummum fine dublo

fit penes DEUM unicum & fummum Ecciefïæ Dommum (a)

di

n

Rldent eqmdem 1llam dwmam vu*catlonem muïm ,& charaétez

E

res in hypocheü urgcnt j CR qulbïm c0gnofc1 & probarl posüt

Idi

dlvma wocafxe

44444

"^ Ticet atitéln certitudo. hu;us divinz voca-

tionis in hoc vcl 1110 mdxvxduo probatu perquam difficilis fit if,&

vix aliter quam pmprw confcientiz teftimonio confirmari pos-

fit; attamen ipfa vocatio , & jus vocandi, quod penes DEUM eft,

firmo nititur furïdamtnto.

Srenim in confeffo ftat , munetis

S. inftitutionem , lioc e(ty xþ(am predicandi & facramenta' ad-

miniftrandi facultatem prmcxpahter eff"c àDEO , imo in N. T. ab

ipfo Chrifto ortum & vim accepiffe , quod Grotxus libenter fa-

teturs (€) id. quoquc verum effe neceffarió fequitur, . divinam

provxdcnnam quà confervat ecclefiam, » fpecialiori modo verfari

€irca ejüsdem .miniftros, quostanquam Dommus mesíis, quous-

que mesfis durat , (durabitautem , donecredibit otinium Judex,)

mittit operarios in meffem fuam Math. IX , 58:

Non fórtaffe

negabis Scripturas , ex quibus adparet , multos fuiffe doctores

Ecclcüæ Judaicz , qui à DEO non misfi erant , & tamcn curre-

. bant,

ää )ojääa

T9

[AM

bant, V:d ]crem. XXHL, 1. ex quo Dn. Stryakl usinter æxtermam

mi

& internam vel divinám vocationeni bene diftinguit, & quarum

7t0t€*

alteram nonnullis haud tribuit; (d) Agedum! fi nón: omnes, quià

Regibus & Principibus mittuntur, & ab illis poteftatem externam

Jïomf

xinde

in Ecclcfïa docendi habent, vocati. Hmul funt &mlsü 4 DEO, fe-

M

quitur, quod vocatio miniftrorum Ecclefiz. ori£inaliter. depen-

deat ab ipfo DEO ,& ad vocationem humanam accedere. opor-

tére divinam. (e)

Nulla itaque vera eft vocatio , ni(i que à

DEO eB: & ad DEum refertur.

- Nemo fibi ipfi honorem tri-

! V0«

d

buit, : ad deccndum in Ecclefia, m(ï a DEO vocatus; f' cüt Aaron

Ebr. V.

Ibio

d Rom )( 15« .Eft autem. vocatio chyn;xa mud opus gratiz

divinz,quo. DEUS certos, quosdam homines.ex rehqua hommum

$)

de

multitudine eligit, & Ecclefie fug, ubi, & quando vult, præfic1t,

ïsF 1

ad promovendam fuam glonam & mortalium: falutem tempo-

ralem non proprie; fed maxime '&ternám. (£) ^

d-

(2) Jas. vocandr*fummum &abfolutum DEus xpfefxbx refï:rv*amt vid. Loca

T.

Scripturz S. jcrem *(Xiäi,zo. Matth, IX:ult. A&. XIITz, 41 c. X X,3g.

0$

Ephef V, 8.11. Hinc utroquc modo,tam ptopter inftitutionem, quam

f

propter vocationem merito caufa echxens mm:&cm ecclefiaftici ad-

18

pcllatur.

il«

(b

) Máltos minifferii Ecclefiaftici hodietrii oforcs pius au&amans Ec-

clcfiz miniftris vix tribuere, ac Dæmagagu apud Græcosjvcl pleäz; £ri-

40

"

bunis apud Romanos, magis dolendum quam cxplxcandum erit ; f'anö,

qui Ecclefiz miniftros pro meris morum cenforibus.

habent,. DEom

tandem o&ïcn reconciliationis vindicem ,' fan&tiffimum expétientüt.

j

cenforém. con£ que PHOMASIUS fübulavitDi(fert. de Jadició/feuCene;

$

fütà morüm An.M DGOLL hab. & quidem Cap. lll.,Mmusfffqnc;fmþ

J

bit lll.BOEHMER Ui Hnde judicasi poffit, an : fit. dwma,ne;cqæ,yam.

tio miniflri Ecclefta 5 in bypotbeft non caret diffcultate ,. Jur..Var gh

f

Cap. l. Se&t: 1. .S, IV. p. 94. Et verum omnino eft, quemhbct de ua

£

vocatione, debere judicare ex mt;rno 'confcienti& fenfü, non autem

ex aliorum judiciis putare; Vocationtem efle deaïiï'*"*Eä Vétatióhé

intete

U

$o

JeCom .

vim t

interna ; qüam habemus éx z;iïxmppm bpmtus S cums tra&um Fc-

auntur pii , tuto: Judxcabwug, an fit divina.vocatio j-nec ne.?. CQGB

lel)!',c

CARPZOV!UM Junspr.ConG& ber.l tit.;V. defin. 62. n Inte-

diata

rim Fanatlcorum verbum internum non cPc pnnc:pmm ; quo vocatlo'

dia )

mdnv:duahs Vera ac divina coonofa po[ï't.

Motum' quxdcm animi

eaum

internüm, in mente vocatx, a Dco excitatum, imo officit- appetendi de-

eq.

fiderium: non voéamüs in dubiüm , - Deumäutcm verbó quþ*d,am ine

Xétno concurrete, & ita immediate fimul'vocàre hommes, continuo

Ecck

tius,

negamus, conf. Dn. SCHROEERI Diffett. de Bono Ecclefiz Oecono-

',mo, $. 2. & Dn. FECHTIUM in Syllog Controv, D:ffert XLII. 5 N.,

gori

Kc) Vide fis GROTIUM de, [mper. fumm, Potef. circa Sacra ,Cap. X.

cepli

$. 2« ubx dicitur: Mandamm, bocejl, ipfam faculmtem prga'zmna'z Sd-

nibu

éramenta & Clases. 4dfhmzj?mndz , przn:zpäfzter a Deo effe.-

(d) Vid, Tradiat. Acad: de Juré liciri fed nori honc?a in ncgoms pubh-

Epil

- 9T.

d

di

cis Cap. ITl. $.96.

Vid. CHEMN iTIUM L. L. Theol Part.m dc Ecclef Cap IV. p. 3:8.

CA

MENZERUM in Exeg. A.C, Art- XIV, p $02,..

0fj?

«£y Secutus fum fere G

HARDUM, de vocatione m gcnere fic quuen«

sÁ|

N

, tem LL, Theol Cap

P

XVI,. dc minifter, Ecclcfjï $i

Artzculm Trig e/ fu.

äl

ui ii mrr ohm itimediate: & cxtraerdmarxe non: folum lo-

l

cutus eft ad. hommes, (4) fed etiám Ecclef' x mihiftros Yocavit &

mifit; (b) nunc medlante Ecclefia agit, cul Jus delegatum & (e-

cundarium omnino competit. (c) Non enim jure fuo fe abdi-

cavit,. quando Ecclefiz; dedit.- poteftatem idoneos. vocandi mini-

ftros, quin pótiüs integrum fibi & inviolatum: refervavit; (d) cum

delegare fimpliciter fit aliquid alicui mandarej & quidém idjqiod

rnandans ipfe facere poterat, ac debebat, adnotante Matth. Mar-

tinio in Lexic, Philol.füb hac voce. Hoc igitur dclegatum Jus,

quod in vqcatxonc mcdxata Ecclefix ;oncedxtur, redius juris di-

v1m

8t

at

--

-

asaocsæþ

m

um ft»

vifii executio: atque apphcame .certum: ahqucm h()mmem di-

Conf,

citur,adeoque,ut vocatio DEI mediata nihil aliud fit, quam me-

Ínte

diata Juris ipfius executio, ubi nimirum DEUS per ordinatia me-

0CattQ

aDIfmt

dia Jus fuum exfeqmtur (e) per ordinaria media i inquam, nón

enim pcteftatcm Ífuam avroxearegixzp in YOCatione mediata vult

X de

D

exequi per- angelos, aut defunctorum animas apparentes, fed per

Ecclefiam ;

itifug

ut adeo redte fatanicas fuiffe illufiones aiat Chemni- -

cono

tius, qmbus orbis terrarum dementatus fit, quod tempore Gre-

)

gorii M. adparmffe legantur fpiritus defunctorum , quodque Ni-

p. X

L5

cephorus fzpe in rebus feriis mifceat illa fabulofa de apparitio-

nibus fpirituum, qui dixerint : tu eris hoc ià loco,tu vero in illo

wbl

prfcopus, &e. :

Sed poteftatem fuam exequitur per ipfam Ec-

clefiam, qu& cuidam fübjecto idoneo exercitium verbum pradi.

candi, & Sacramenta: adminiftrandi publicum commxtut, ita ut

»3[8

or:gmahter a DEO maneat vocatio.

u

(a) Variis modis immediata revelatio olim facta eff, quorum quinque

ipfe Deus recenfet Num.Xll, 6. 7. $. hisautem adhuc alii accedunt, ut

ad numerum novenarium illos protraxerit CARPZOVIORUM decus

hodiernum, & Lipfienfium Sídus clariffimum in Critica $. V. T. Part. [.

Cap. l. $. :. : 2» p. 38- confcr e;usdcm Introdu& Blbl V. T Part l.

lo

Cap 1. S. VL VIL p. 14, feq.

(b) ?mmcdxate olim multi fant vocati in V & N. T. non ab homlmbus

t

neque per homines, fed per Jefum Chriftum, & Deum Patrem Gal. 1 r.

Ít-

Qui immediatam hanc Prophetarum & Apoftolorum vocationem ne-

d«

gant, & SPINOSJ& aliorumque opiniones ample&untur, non folum

hf

facrarum literarüm divinitatem inficiantur , fzd etiani eventus. mira-

culofos, quibus confirmarunt fermonem ,.ex hominum natura fatis

J

od

audadier & fruftraneo labore probant Efl autem vocatio immediata,

X

qua Deus àvzoxgorórras, . conctptis verbis aliquem officio faera deflinat,

If

vel figno externo quem ipfe elegerit, oftendit. vid. C HERZERI Bre-

j

viar, Hulfemann. Cap. XIX. th. 11].

: 1440. Minus accurate autem

l

Pcatmt LIMBORCHIUS in Theol. Chrifliana ler.Vll Cap. LLl.p. 741.

fil

L

gt

dS$)oCSEÉ

$2

de hxs m:m&ns :mmed:ate vocatls, Extmardsmnomm d:ccns, 414&0-

ritas eratirrefragalilis , utpote immediate mifforum , cum mandato

eoQi

pemo

dotlrinam novamy, antea inauditam, qua omnibus faluti && damnationi

foret regula , pradicandi, pr.edzmtzonequæ /'zmm- fígnis ac miraculis

Vam

XAN

zrrefmgabzlzäu: confirmandi , adeo ut cuiquam. ab eo recedére , eam-

que in dubium vocare effet nefas.. Qu& vix fcripfiffet LIMBORCHIUS;

dice

fi penltxus animo- conüderalfct differentiam itmediatz & mediáate vo*

tuc !

cationis ; Infallibiles quidem fuerunt miniflri extraordinarii , fed nec

exte

novam & inauditam doctrinam prædxcarunt , nec femper prædlcata.

fice

miraculis irrefragabilibus confirmarunt. Confer, qua graviter ] Iocutus

fed.

eft GERHARDUS Loc, de Minifler. Ecclef! Num. LXXVÍII. 438

(c) Ecclefia eft domus Dei; Miniflri autem Ecclefie fünt occonomi,

&

N

quorum vocationem dominus mediate per 1pfam domum exercet, cum

naturaliter cuilibet coetui petmittantur ea , quz ad fui confervatio-

fo

l

nem, Enemque obtinendàm funt ncccffana. conf Dn. BOEHMERUS,

qu

(d) In V.T. Deusmqmt Ego tuli LcwtasaElns!fraelNum.IH, 1 cum

Qqu

tüf

tamen Levitz mediate vocarentur ad facerdotium; in. N. T, Epnfbopx

Ecclefie Ephefinz mediate ad officium vocati mhllommus aSpiritus.

ten

conflituti dicuntur, A&or. XX,28.-

K«

. (e) Eft itaque mediata vocatio,quando quisa Deo pcr hommes, tanquam

ordinaria media ; divinitusad id. confh;uta, ad. publicum in Ecclefia

K

docendi munus vocatur, certo ordine & legibus in verbo Dei exprelfis

In

definiente Dn. QJENSTEDiO Syftem. Theol, Part. 1. Cap Xil, SeG.

L th. 6. n.2. p. 395. Hinc mediate vocati cum vocatione hac ordi-

X

t

naria &€ approbatxone humana.non funt. carnales ; quod POIRETUS

Libr.1V. Oeconom. Cap. Il X..S..1 9». delirat ; cum eorum vecatio öc

t

approbat:o non fit mere humana. jsó

fà

Y

Artzczrlw ngcfmm Przmuy

Cum autem Jus dclegatum audiamus conceffum Ecclbf' 12,

merito difpiciendum erit, qu1d per illam intelligi debeat.

Vo-

cem Eccleüæ effe Græcam ami vs &XAaAi , quod eü evocare, ad-

ä

eoque

Ti

SS)oCSf

83

Auido

Andato

equue vi erupa?—.oy&æs* n a*imd fi-gmficarc j quam feparanonem ,

MM

nemo ncgabxt ita ut particula zx ratione termini à quo , collu-

Mtulis

viem generis humam, ex qua Ecdc*fiæ fihl evocantur , verbum

n

xaAeicja, autem. congrcgauonem ratione termini ad quem in-

HiUs,

dicet , qui eft 1p('c DEus , ad cujus regnum & fruitionem vocan-

(& vo*

d nec

tur hommes. Exquo adparet Ecdeüam nec effe (latum aliquem

externum, (a) nec unum tantum hominem, Romanum Ponti-

dicata

XCütüs

ficem, (b) nec Concilium - Przlatorum . vel Eplf'coporum (c)

H

fed accurate loquendo Ecclefiz tantum nomine venit evocatus

uI

& colle&us ille coetus hommum credemlum & vera fide cum

jom

Chrifto , ceu Capite füummo con)un&orum ; qui invifibilis , &

aQ

foli Deo notus eft; (d) interim illa peüta, Ecclefia vifibilis &

u

particularis , vel congregatio fan&torum externa non. negatur , in

qua Evangelium recte docetür , & Sacramenta recte adminiftran-

Cüm

Cagí

tur.(e) Ecclefia invifibilis nulli potc&an fübeft; Ecclefi au-

1tu$.

tem particulares , inftar collegmrum in Civitate , adeoque fub.

ject« funt fummorum pote&atl, qua univeríà Respublica guber-

uam

matur ac confervatur. (f) In his Ecclefiis confpiciuntur docto-

m

res & auditores ;. Paftores & oves, que iterum dividunturrecte

df $

in. magæ&ratus imperantes , & fübditos obedientes , ut ideo ob

"d

hominum diverforum d1fcrepant1am diverfos ordines & ordina-

yr d«

TUS

tiones in Ecclefia iterum atque iterum admittamus.

Hoc i 1g1-

tur fenfu nomine Ecclefiz , Synechdochicé & laxius fic dictz, no-

"T

tamus focietatem vel coetum externum hominum, à Chriíto per

predicationem Evangelii & adminiftrationem Sacramcntorum,

ex umvcrfo mundo evocatorum &. congregatorum ad regnum

DEI, in quo-coetu funt electi, juxta prenotionem DEI, hoc eft,

fi

o

vere ad finem usque in Chriftum credentes, quibusautem mixti

d

iunt ctxam non fan&x & hypocmæ fed camen in profefïione fi-

i'djts

dei

yut

^

84

ïäS)OCäS*

3

dei. confentxentes, quatenus eam proütcnmr pubhce & Sacra-

menta eadem pura participant.

(a) Quando dicimus; non effe ftatum Ecclef am Chnfh, mtelhgcs facxle,

ä

nos loqui de ffatu civili, certo enim. refpe&u Ecclefia etiam ftatus ap-

ellari poterir , quia certum habet i imperium propxmm ; aliunde non

dependens, fed divinitus inftitutum, "Confer, qu& hab»t Dn KRES-

SIUS in Commentar. ad !Iluftr: POFENDOREFIUM de hab. relig. ad

ftatum S. XKX.' Szze , inquit, ff i» Ecclefía quocunque tempore certa

:mpemndz forma flVatuminanda eft, non potejft id fortuito €f temerefieri,

fed maxime decet, ut totum mjhtumm fecundum voluntatem ultimam

(

Chrifli in bis terris dirigatur.

llbi autem extat. juffns Chrifl de. Ec-

elefia in formam . flatus redigenda? p. 401. feq.. Facile quedam ex

Scripturis profc:m potuiffent non folum, fed ctiam ex pambus, ad pro-

bandam hanc in Ecclefia imperandi formam, quo fpectat Dn: HART-

MANNUS de rebus geftis Chriftianorum fub Apoftolis; Cap. 1. p.6,

fed lubentes teliqua mittimus',. & ftatus nomine rébus civilibus ac-

commodato pou[l*mum, ideo abftinemus,ne cum forma ftatus polmc:,

forma imperandi in Ecclefia confundatur.

(b) Verum quidem eft, multitudinem ad finem tehgxonrs Chriftianz ob-

tinendum non effe neceffariam , interim tamen concedi vix potc&

wnam vel alteram perfonam conflituere ecclefiam, cui ipfe BELLAR-

M'!NUS fuffragatür : Hu2 perfóna non poteff dici etclefta, cum Ecclefra

o fit populus & regnum Det, de hccl mnht. Cap XVH Tom. H. Difput.

P. 277

(c) Concilium Prælatorum, quod repræf'entanva Ecclefa dxcx folct, Ec-

«lefiz nomine ideo venire non potcPr, quod ad Ecclcfam quoque per-

tineantauditores, qui effentialem ejus definitionem mgredlun;nr. conf,

(

GERHARDüS LL Thcol Part.m. de ncclcf Cap lV. 5 LXXXVH

P. 137

D

(d) Hzc notio vocis Ecclcfiz bpmtuxS famnhane, pnmarra & vere pro-

pria eft, qua defignat Cosgregationem fidelium p£re talium, gui mem-

)

bra Chrifli funt, €9 unum corpus myflicum conflituumt. . In. A. C. Art.

.X1l. mens quidem ;piorum Confefforum adeo, dilucide expreiïa non

ü

cü, quando definitur Ecclcfia, quod fit Cengregatio Sanclorum, im qua

Er»A4An-

T

n

"

" "

Sj:cra.,

Evi»äelüm rt&e: docetur 5 .5 redle aduinflrantur fdszkwwa';:g-ia

Apologia tamen clarius demonftrarunt, fe definire velle verum Cor-

&Cü&,

pus Chrifti, quod ex meris interne fandis conftet, p. I4$. cume con-

13p*

tratio impios ad regnum & corpus diaboli pertinere dicant, qui eos im-

& n0n

pellat, & captivos ducat p. 140, Sic quod in Apologia bene expofuit

MELANCHTHON,réde etiam pofitüm etat in 4rz. P1I1. 4.C. non de-

(AUS-

p «

buiffet omittere ipfe MELANCHTHON, ubi variationem infauftam

(Urtd

A. C. fufcepiffet. vide Artic. Schmalcald, Xtl. p, 334,/& conf. Dn.

^

f

BUDDEUM inInftit, Theol; dogmat, de Ecclefia; p. 1192,

It

) Una eademaue eft Ecclefia, totus fcilicet yocatorum coetus, quæ AUe

tem dupliciter confideratur 12a9o & to3o, five refpedtu interioris ré

; f

( X

generationis , & focietatis in vioculo Spiritus S. confiftentis; vel ré-

fpe&u externe profeffionis, & focietatis in ufü verbi & Sacramento-

p

rum confiftentis; in hac focietate externa & vifibili boni &mali fünt

IAT-

p46

commixti; quemadmodum in agro eft triticum & zizania5 in hamo

pifces boni & putres, &c. Si hzretici funt in Ecclefiaj fequitur, Eccle»

T

fiam non femper efTe puram, quatenus vilibiliseft ;; fed hereticos.effe

((

in Eccle(ia, teítatur Paulus 1, Cor. XL,19. ubi i, sui bisrepetitur; cum

T

q

uo confentiunt multi adverfariorum. — Susz itaque impii in Ecclefía

à

pifibili, uo

» autem funt de Ecclefra invifibili ; conf, GERHARDUM in

lt

a

Confeff. Cathol, Libr. L. Art. V.. Cap. I. de matéria Ecclefiz,:

,

A

i

:

(£) Conf. iterum BHIDDEUM in Ifagog. Hift. T

Y

h.

pD

l,

: .d.g ]urigprudin? Ecclef 'ö.lx. P. 807-

Ec

Airticulus Trigofimus &?&?äzä»s:

)

nf

--Penes hanc Ecclefiam, qua fui juris. anmosvclquodad-

curatius dici poteft, Chrifti Juris-éft , miniftrorum quoque .de-

' ü.

bet effe conftitutio , & quidem ita , t ad omnes ordines pérti-

neat. (2) Miniftrum enim oportet conftitui ab illo; njus eftmini-

fü

ftersat qui in Ecclefia miniftrat, non eft unius perfonz; fiec tifiius

yfrl

ordinis , fed totius Ecclefiz minifter. (b) .. (ll-lgd datum eft Éc-

on

inese nót porlt nli o on-

g

g;eQæ univerfz,illud ad unum pert

ceshio-

/

LPSr

86

55(0)"93*

reus

€es(ione ;:cum: natutaliter- cmlxbet coetui perm:ttantur E quæ

ad- fux confervatlonem j fmemque Obtinendum funt neceffaria.

dv m ,. R orer t

(c) 'Ecclc(iam quoque primitivam olim hac ratione conftituiffe

mmxü;ros ex multis locis. Scrxpturæ adparet e. g. AGLT, 5. VI, 5.

XIV, 24. &c.. ubi vocem agpgerovieus per.confen(um popuh & fuf-

fragium exponunt non pauci, id. quod forfitan per manuum por-

rectionem vel extenfionem declararunt, (d) Nec fcriptores poft

Apo&olorum tempora : aliud evincunt ; qui totum electionis ne-

gotium illa ?7& xegoreiac ceremonia defcribunt;" (e) -

" Inftabis

(

fopütan :

nusquam legi , ordinem magxüratus adhibitum funH'e

in con['utucn,dls ecclefiz miniftris; fed memineris quefo ! tum

temporis ; quod primum eít , magiftratum politicum nondum

amplexum fuiffe religionem. Chuüxanam scac promdc membris

Eccléfiz accenferi haud potuiffe ; .poítquam autem: deinde. no-

meri dederint Chrifto qmdam magiflratus , üdexque profesfione

locum obtmuermt absquc illius confenfü nil quicquam fadti-

tatum faiffe , ut potius Ecclefie negotia maximeab illorum nutu

pependermt. (f). Imo tandem 1pfïs decretis cautüm & fancitum

fuit, ut omnium . omnino confenfu admxm&retur confhtunp

mmxftrorum Ecclef ix. (g

(a) Conf, JAEGERUS de Concord. Im er.&Sacerd Cap V

.128. &

BUDDEUS Inftit. Tbeol; Moral. Part, M. Cap. 1. Sedt, g, $. lV . p. 6or.

(b) Fruftra cft diftindio Pontlfïcmrum inter minifiros ferpientes obedien-

do, & jkrmente.r imperando. Nam ut jamfilentio pratereamus ipfos mi-

- miftros, qui regcndo ferviunt, ab his eligi & conftitui;qui regendo miai-

ftrant; id tantum in confiderationem redit, miniftros Eccle(iz nullura

proprie loquendo habere regxmcn, nifi doctrinale, uti deinde rem ex-

phcabxmus.

fc) Luculenter hanc i jn rem commentatus eft Magnus ille in Codice non

minus facto, quam Juftinianeo verfatiffimus JCtus ZIEGLERUS: S/s-

| gulis, inquit, facultas compem coguofceudi & judicaudi de dotlrina &

e

vitA

8S5)5oCS&

87

Moemeacey

que

vit4 præ]ïczendt, & jus /hj"mg::, vel 4ppraäanamr. vel etiam. remfatm.

Taria,

- nis, ob vitium in dotirina &$ vita prafeutatis atque bec poteflas toti

niffe

& umveæ]äe ecclejïe, & omnibus in ea membris competit , Jure dzvzm;,

cui nullus flatus renunciare , quamque praterea ntmo quisquam eig

Vl

aufferre poteff. In Inftit, Juris Canon. ad LANCELLOTTUM, Libr. I.

n

tit. VI. $. rr. p. 43, nos addimus: Qui tenetur probarc fpiritus , &

pot«

cavete fibi a falíis do&toribus, illejus aliquod habet in electione & vo-

pot

catione doctorum Ecclefiz ; fed omnes jubentur probarc fpiritus , &

fite

cavere fibi a falfis doctoribus.

bit

(d) Cum in locum prod:tons alius apoftolus confhtuendus effet, de tota

ille

ecclefia dicitur , 49j 1e4zu & conftituerunt. duos , Jofephum & Mat-

thiam Ador.T 23. De Diaconis ab Ecclefia Hierofolymitana conftita-

W

-tis extat exprc(ï'c 34 VoMZayro G elegerunt Adt, Vl, $. av $ ma59os

Juttt

tota multitudo felegit Stephanum Philippum & reliquos, ac apoftoli

bris

orantes impofuerunt illis manus. .De Paulo & Barnaba Act. XIV, 23.

no«

refertur, quod xuproicarrie hoc eft per electionem ab Ecclefiisfactam

0lt

Presbyteros conihtucnnt. Non eft, quod excipiantur vatia a contra-

q

dxccntlbus :

1.) Circa ele&tionem extranrdmanam Mattbiz : 1Uam a-b ecelef l4

Utl

- fa&tam effe ex conceffione Petri, imo potius fuiffe poftulationem

m

quandam, qua a Dco aliquem eligi cupivetint in locum [ude ;

It

fed quis quefo! ex Petri fermone , vel ex tota ifta actione con-

ceffionem colliget? Neceffitatem potius indicat ApoRoius. aonf'

&

CHRYSOSTOMUS h.1.

9f

2.) Diaconorum vocationem fadam effe ex concefïione Apo&olo-

((f*

- füm, & praterea non fuiffe Ecclefiarum Paftores. 1 Séd contra-

fl

ria narrat textus, quod Apoftoli convocárint multitudinem cjus-

que fuffragia coiiegermt eraüt quoque illi Diaconi. perfonæ Ec-

lg

cleüafhcæ, qui non tantum prafecti fuerant menf' s, cum Ste-

X

t

Ham;(s ordmatus &atxm prædxcavent

3.) Apud Ecclefiafticos dodtores iigeroni effe ordmarc per fanuum

0R

1mpofinonem ; imo fiaccipiatar pto electione per fufi'-ïfagxa, figni-

ficarentür ipía propria fuffragia Apo?colorum.

bi verum eft;

H

Pam;s vocem ;gitgo*uvmnntï[dum vufürpare pro zup$ iriv; Gcordina-

nonc;

/4

8$

E 33

X

tione,qux cfl"c:&ionïcm imrned iatejfcqu.ebätþts mtcnma&nfggwc;s

(9

. pátivo difcedendumhoc loco non e['; quem profani (atis probant

Ií

J Autores. confer loca fcripture 2. Corinth, I1 X, 19. ACt. X, 4T.

f

2

Con£ Exc, BOHMERUM in Jure paroch. Sect, H4, Cap. T. $, VLI, p.

(f)

.. 96. & ab illo citatos autores, in fpecie CYPRIANUM Epiftol,

LXHIX. Blebs obfequens praceptie dominicis. & Deum 'mmzmsäpecm-

tore prapofito feparare fe debet , nec ad. facrilegi. facer datis facrificia fe

snifcere , quandoquidem tpfa maxime habét pareflater eligendi dignos

facerdotes yvel indignos recufandi. « Quod & ipfum À divina videmtu

au&toritate. defcendere , wut' faeerdos plebe prafeute [ub omnium ocults

eligat

ur dignus atque idonesus publico judicio atque teflimonio comprobe-

£P

Sic GREGORILIS INAZIA NZENUS de laudibus ATHANASII

l:g

Orat. XXI, teftatur de illo ATHANASIO., Z/J/um totius papuli fuffm-

giís , nen autem fecundum pravum exemplum , fed apoflolico & fBiritua-

li modo, ad Marci tbronum eveBum cf[e ; & Orat- K1X, que eft fune-

bris inlaudem patris, de ele&ione EUISEAII CAESARIENSIS fcquentia

notatu dignanarrat : Cuyz in plures fontentias, mmulticudo dif raberetur,

M

aliiqué alium proponerent , quemadmodum in bujerimodi rebus fieri

confvevit, proutá, quisq, vel benepolentia erga aliquem,vel piemte erga

et

Deum ducebatur 5 tandem plebs tora uno confenfu primaris r dinis vi-

vel

rum unum , vitá quidem & moribus eximium , divino tamen baptismo

ter

nondum confignatum ,imvitum (j repugnantem corripientes ,. [fmulmi-

tut

litaribus copits, qua dum in urbe erant,opem afferentibus infacrario col-

locarunt , €$ Epifcopis obtulerunt , Ab iisquepetere infutuerumt , ut eum

ïoo

initiarent, €& antiflitem praclamarent.

s

7

.que SOCRATES recenfet de ip

fo. AMBFROSI.O»', quu iaræcipi-

M

(if

tante Seculo IV. ab imperatore & populo Mediolanenfis in ltalia Epi-

€

fcopus defignatus eít Libr.

tti

DORETUM, idem referentem , & adhuc addentem: Synodum ex-

petiiffa 4b imperatorey ut ipfe

uendam eligeret, Imperatorem vero $y-

p

nedo boc peragendi poteflatem feciffe.. it.

SOZOMENUM Libr, VII.

M

Cap. IIX. Libr, X!IX. Cap.lI. multa hanc rem illuftrantia & probantia

£

congeffit Dn.

Chriftianus DREIERUS, in Controverf, cum Pontificiis

di

fee.

præcipuis l?ifpuï. XX, de Vocat. Migi&:or. Ecclef, p. $$2«

(g) Con-

h

du

PT 3

VOCIS

) Confule preter CO&STITZZ'—TIONES APOST öZICAS ; Don qui

dem

jbant

indubias, fatis tamen antiquas, & CO NCIL. CHART.

4

É Go ch CaDOXXII.

& NANNETENSE Can. XI. DECRET. Dift. LX1I. ubi habetur re-

uu P'

fcriptam LEONIS ad EPISCO

PIIM NARBONENSEM ; it. Diflina.

i(to]

((4

LXIII. Can. X. XI. XXVI. XXV1I. ubi omnium confenfus expreffe re-

ia fe

quiritur, & prafertim tyrannis Pontificum Romanorum, magiftr:

ab electionibus ecclefiafticis füperbe rejicientium, improbatur. Notus,

TU

n

etiam eft Decretum CAROLI &LUDOVIC[*"ImpP. Sacrorüm cano.

ll

li

num non ignari, ut Ecclefia fuo liberius potitetur honore, fenfum or«

rle

diniEcclefiaftico prebüimus , ut Epifcopi per electionem Cleri & po-

puli, fecundum ftatuta Canonum, remota perfonarum & munerum ac-

TU

!

ceptione Oþ?ftæm?üwm & QpiCHti?ïdQQ'*um cligantgg,

(td

unt

fitid

Articulus Trigefomus Tertius.

'THfy

Hoc jus d&legatumfirocändï ecclefie ,ftniniürös, vario modo;

lt

cum expreffe determinatus non (it ordo & modus , exercere pot-

"n

»i

- eft ecclefia, & quidem falvo jure divino, quatenus nimirum hoc

vel aliud in hoc vel alio loco conftitutum et; (a) ^ Communi-

(

[l

ter autem per przcipua membra , imo per fummum magiítra-

7

tum , cui ad promovenda quxlibet bona cuftodiam totius deca-

t

logi , adeoque autoritatem & poteftatem à Deo datam & con-

ceffam novimus , cum ab omnibus & fingulis comrüode & abs-

IPI

que confufione adminiftrari fimul non posfit. (b) ^ Male fibi

lpl

confulunt, qui ideo euram vocationis in Ecclefia Imperantibus

5

tribuunt , quod nimirum omnis libertas. naturalis reftringi , ac

plane tolli posfit à Principe, ex quo homines in imperium ejus

S)»

l[

confenferint; (c) Rem adcuratius confideraturi , notamus in

(ld

genere, nos non loqui hac quidem vice, de jure patronatus or-

I$

dinario , fecundum quod ratio vocandi , quxz antea omnium erat,

atl'O-

u

r,fa:tion—c elediionis ad certum poftea individuum in Ecclefiis p

natis

50

í 4 «36 2oC$S& ; ;

ia

ETN

d

nä4t'is ita didtis , reün&umc&, ita tamen-ut 'cöxife-nfüs popuhac-

cedat; (d). fed dicimus Hhoc loco de Jure Patronatus regio im

fpecie, quod fummus imperans habet, non eo tántuti quidem

:ä

refpectu, quo précipuum membrum Ecclefiz eít , ubi potiores

(à

& nobiliores omnino in exercendo vocandi jure. partes habet,

& qux ad bonum ordinem , veramque civium falutem faciunt,

metrito procurat ; (e) fed etiam vi maje(tatis,& fumme potefta-

tis, qua civitatem ; adeoque Ecclefiam in civitate hofpitantem,

tanquamjpartem* ;wefx vtoNuTéuua] G* potiorem inftar vicarii DEI

externe dirigit , & protegit , (f). confentiente tamen populo,

qui jus fuum in magiftratum quodammodo tranftuliffe videntur,

& illi ordinationi divinz in commodum Reipublice & Ecclefix

(f

à DEO datz, hàc etiam in párte eo libentius obediunt, quo fe-

licius abufus Ecclefie particularis in Juris vocandi exercitio ca-

veri queat.. (g)

) Jus v,o.c'ar,;d

st o tr o tae

( a.

vino variati poteft, con£, HEIDEGGER. Corp. Doctr. L. XXVII.

Éxercitium juris vocandi Ab uno flatu in alterum transferri poreft, re-

sento jure ipfo, & fufficit confenfüs t acitus, interpretatiogue ejus flatus,

ui exerczitium ceffit , fentit Dn. Val. ALBERTI laterelf. Relig: p.443:

feq.. Confentit.Dn. ] oh, FECHTIUS, qui variam Juris vocandi adminie

ftrationem egregie' explicavit Inftruct. Paft, Cap. IT. . I 2. p.8 5 feq.

^b). Digna funt verba; quz huc transfcribantur ex SCHILTERO : Cum

poteflas Ecclefie ab omnibus &' frmgulis commode & absque confufrone

'adminiftrari fimul non poffit, igitur placuit, ut poteftas ea pev bos exer-

ceatur, quos Deus & Ecclefia ad id deputavit , inter quos primas capit

— fumma Reipublice poteflas, cui jure divino:& Dumanoyjus circa fatras

b. e. perfonas €$ ves competit, fed ut dixi, vi umionzis cum . Ecclefia tem-

j

peratum. Jur. Canon. Libr. I.tiz. IIl p« Y s;

f

(c) Infanum illud dogma: iterum , propofuit il

le fPSEuD ONïAJZZSCiä

- Tradtatu : Deus Mofes Aaronis ,. Cap. I2X. $. V. p.56. Sane hoc prin-

licae

: assl F'K-fdl?f?*-—fäï*l?ïüchüæ:afää ctiam Reipi

labe-

ais

ä)e(ääa

du

9r

—^

-—

Juli ac-

labcretur turplf[ime, cum ad unius voluntarem unice vivere,omnium

miferiarum otiginem non fine canía dicamus. con£ Joh.Chrift. SEITZII

?0 in

tudem

C.ïïa:ebenlegung,

382« Non multo cautius ille RIPERUS philofo-

JLOTCS

hatur, l. €. p. 60 , X. XL

(d) Confer preter Dn, UNRATHS Tradct, de Jure Patronatus Ecclefía-

Dabet,

ftici; .

uz hac de re erudite differit Dn. BOEHMERUS Jur. Patoch;

(CIUnIt,

l,c. $. XIV. p. 98. & Dn, BUDDEUS in Inflit, Theol. Moral, l::c, p 603

età

;(e) Vide PUFENDORFFIUM de hab. relig. ad ftatum 4. XLV, quamqui-

Intem,

dem fententiam limitare videtur Dn. KRESSIUS ad h.1. p,491. Non

igitur male in eam rem Nic, VEDELIUS fcripfit : Magifratus refettu

] DEL

pulo,

Ecclef fe ff precipuum membrum Ecclefie , & eo refhpetiu partes [uas

Jbabet: in vocatione mmzþrawm Ealef d L. de prfcop. Ccn&ant. M.

ennr,

76*

leftx

(F) Q:cqu:d obpc:ant nonnulh , verum tamen manet " Magx&ratum

uo fe

politicum «eumque Chriftianum fle, focietatis ecclefiaftica: externae

o

non tantum gubcrnatorem, fed etiam nutritorem Ef. ALIX, 23. Sa-

plenter id agnovit; ni fallor; 7ACOBZIS I. Britaanorum Rex, quando

OP

in illo libro, quem infcripfit AZe» gacoscv, filiim faum Heinricum exe

hortatur, ut nullum titulum fplendidiorem putet, quam.ut ecclefiz

AVT

r

nutritius falutetur,Li£r. LI, vide Op.Regia Jacolé I. a JACOBO MON-

TACUTO 8acelli Regii Decano edita, Lond. 16 19. fol, 149-

fatus

Kg) Majeftatem populo adhzrere , antequam transferatur in magifta-

-

tum abfurdum eít , quia magx&ratus non ab hominibus confhtutus,

jminje

Íq

fed divina eft ordinatio, a Deo non folum approbante, fed etiam in-

WT

ftituente profecta.

Verum eít principem vel per fücceffionem legiti-

mam, vel per electionem confüetam majeltatem & charadterem fupe-

jf

rioritatis accipere in popnlo fuo; fed quis hanc electionem vél fuc-

a

cay/t

ceffionem tanquam media vel actus translativos predicabit, cum.ipfe.

At

Deus has fuccedentes vel electas perfonas poteflate illa re&tiva ornare-

poH't, & inftruere. conf. ZIEGLERUM ad GROT!UM de Jur, D. & P.

n

Libr. I. Cap. 111 it. dc Jure Maj. Difp. £. th.29, & HOLSEMANNUM

contra HAGERI Conciliat. Concil. Trident, cum Conf Auguftana,

?f

tifi"

Difp. XIF, S.2. p.617, it.in Extenf, Breviar, Theol, Cap. XX. de ma-

giftr. polit, p. 399. (eq. Q-ando autem Pstrus illam humanam dicit

blíce

2

Ordi«

lt

9

&$5oCS&

Qquemememe

ordmacnonem » xllud fieri oblcö'uve; & fub;e&:ve probe mtclhgxmus,

titi

quod in homines & per homines admini(tretur. , Hunc magiftratum

tifie

in his terris effe Dei Vicarium ex :püs s. Scripturis probatuv proprium

ute

ejus characterem in eo igitur ponimus ,. ut Deum ipfum imitetur;

Ceps

Deum autem imitantur Mágiftratus, hominum felicitatem curando &

promovendo Licet autem: majeftas radicaliter populo. non inhzreat,

fení

bent

tamen jura fua magiítratui cedere poteft in. Ecclcüa,quaneo imme-

diate cuftos utriusque tabule conftitutus eft. conf£. Da. MASIUM Dit-

nó:

fertat, de [ntereffe Principum circa Relig. Evang. Cap. IF. Contrarium

2ü

de collatione fummi impetii ftatuit cum reliquis D. BUDDEUS in [n-

tl

ftit. Theol..Mor; Pazz, L. Se: VHI. Cap.AII $ XIV. XF. p. $84. feq.

t

lllum autem fàtis mentem fuam exphcaffe mihi videtur in lnPnt. Theol

Tiat

Dogmat. Lzbr F. Cap, IF, $,21. p. 1268. feq

telr

^

fin

- Articulus Trzgaf TILUS ,ngrtw

Non igitur abfolutum jus vocandi folus Princeps vel ma-

$

qUn

ftratus habet, fed ad verbum DEI reftrictum. (a).. Monopoho

illo infaufto Clericali in Ecclefia rejecto ; Imperantibus móno-

K

polium concedi non poteft , ne labamur ab uno extremo ad al-

terum. (b) us vocandi, quod haber ecclefia, cui foli primi-

tüs & toti conceffum eft, Princeps ita femper exercet, ut populo

falvum maneat votum negativum , cuiinvito pa&or Obtrudinon

debet. (c) - Quicquid jus dwmumderooawt juri humano,lllud

fibi arrogare magiftratus non poffunt , nec plus juris ipfis trans-

fcribi potuit , quam facrz litera ipfis concedunt.

jus vocandi

jure divino non ad regalia majeftatica proprie fpectat, fed eftre-

gale in regno Chrifti , quod Ecclefiz concredidit. .

Quod fi au-

tem abfoluto jure vocandi non gaudent Prmcxpes& magiftratus;

ita quoque pro lubitu miniftros Ecclefiz dimittere non poiTunt

Non negamus , quod Imperantibus quoque poteftas , eos ; qui

officio fuo non re&e funguntur, ab eodeni removendi,, compe-

tat5

M

äSDOCää'

93*

igim,

iratüm

tat$ (d) Q/ j enim. EchcEæ minifter- eH'e def' nit in elïicm ra-

tione do&trine vel vitz recte admxmürando rede & minus in-

opriüm

littut ;

jufte dimittitur ab officio; interim ne abutatur jure füo Prin-

ceps, fed prudenter agat, fine fatis cognita caufa, & populicon-

indo&

hareat,

fenfu , minifter ecclefie removendus non eft.(e) . Idem j jus ha-

Imme

bent imperantes circa translocationes Mini(trorum , que omni-

M Di-

no admittenda funt pro ratione circumftantiarum ;^ in generc

EU

autem illas potius diffvadendas effe arbitror , quod fepius invi-

jn[n

t Ecclefiz minifter eripiatur , vel obtrudatur, & de cxtero mul-

)f

ta incommoda Ecclefiis ex intempeftivis translocauombus eve-

[le0/

niant. (f) . Felicioresfor(itan evaderent Ecclefiz , fi per-longius

tempus uno frui poffent doctore publico.

Qui tandem dimis-

-

fionem miniftri Ecclefiz à depofitione ab officio fedulo diítin-

| mà

guunt , inanem laborem fufcxpere & nodum in fcxrpo mlhx

tolto

uzrere videntur. (g)

- (a) Imperantes non habete abfolutum & lxberum arbitrium ; » pro Iubxtu

Ofl0«

fratuendi, quid velint, oftendit JOH, SAM. STRYCKIUS i in D:H'ertt illa

d al

juris ecclef. famofa de Jure Sabbathi, Cap. II num.24.p. « $. ubi cum

If

GROTIO d« lmper. Sum. Pot. Cap. LHI. $. z. feq. dx&mguendum putat,

)pulo

inter attiones lege divina definitas, & non definitas, in illis fubfi(ten-

(10f1

dum eífe Principi, in his autem liberiorem poteftatem habere aliquid

ftatuendi. Notamus igitur; modum vocandi non effe jure divino de-

illud

finitum; fed applicamus merito, quz modo citatus STRY CKIUS di-

fafi$

&o lo&o p.56. n.28. addidit: In negotiis in jure divino expreffs non

andt

definitis principem refplccre debere

H

spai ls* -

(tev

I-) 4d rationem juris divini,

.34) 4d indolem Ecclef j e Cbrzþzame maxime N. T.

| dU

.8:) ad exemplum primitive ecclefie, qua pro puriffma merito baügtur.

Itüs

4-) 4d utilitatem ecclefie, & anifle atius ad emendntzonem 4c ædzjï

at

cationem. quid conferat.

qUI

An autem magiftratus poteftas fumma« etiam ratione vocationis zrzPi-

pee

ttüionica dici poffit, quidam ha&enus negarunt, quxdam affirmarunt,

fats

3

Qun

9&

ää)p(ää*

QJ ecclefiam fubordmant 1ta-pete&au polmcæ archxte&gmcæ,ut mi-

nitrorum.vocationem formaliter pertinere. dicant ad* maglfcratum,

errant omnino, vide TRIGLANDII Differt. Thcol de Civil, & Ecclef:

(

)ä

pot. p. 24. & conkr SCHERZERI Breviarium Hulfemann. Cap. XX,

thef. XX.

. 1592. in fano autem fenfu hac poteftatis denominatio

poft OSIANDRHM & DANNHAUERUM placuit JAEGERO, l. c.

(

(b Nota eft Differtatio inanguralis GROENING Z&habita ex autoritate

/

pubhca de Jure Principis Evangelici conftituendi miniftros ecclefiz; cu-

jus autem argumenta,. quibus folis Principibus jus vocandi vindicare in-

Ítituit,jam pridem.in GROTIO non folum, fed ab ipío BOEHMERO

funt confutata. Sicur Pontifex Romanus inquit nofter CHEMNITIUS,

dn eo commifit facrilegium cum fuis, quod elettionem €$ vocationem eríi-

t

puit Ecclefie, & ad fe folum fuosque transtulit $ ita ejusdem criminis

veus efo magiflratus, quando exclufo miniflerio , & veliqua ecclefza, fibi

tat

foli poteflatem confiituendi miuiflerii in Eccleffa vendicat. Part, MI. L. L.

fb

Theol, p. 32$, conferantur vetba Clar. REINKING. de Regim, fz-

cul. & Ecclef. Lzr, I1I. Claf l. Cap. VT. ubi num. z. expreffe adíeritur;

f

Id

gpjkm vocationem non pertinere Ad jus politie; & num. XVII. Eccle-

b

fiafficus fLatus debet confulere. dc perfam zdpnm j pqpulam apprabare j

. politicus decernere.

f

( 14 ]kne pmutabilis juris eff , m Eccléfía Clyrzj?mme o&tmdzztur pa-

for mvme, inquit BRUNNEMANNUS deJurc Ecclef Libr, 1. Cap.V.

. V.

(d) Sunt vcrba Dn. BUDDEI Inftit. Theol, mor. "0 . 590. durum id

yidetur non paucis, nefcio;an non ob charadterem mdclcbllcm,quem

ä

ftatuunt, licet id non publice profiteantur, -

Sed fi lupus in ovile in-

greffus , c]mcndus eft ; quid dicendum de mm:&ns malis eccl: fizs

qui funt lupi rapaces. Mattb. VII, 14. 1j, Conf, Apolog. À. C. p. 149-

(«) Contta illos, qui Arminianorum veltigia premunt, & tam vocatio-

nem quam remotionem miniftrorum Ecclefia foli mag:&patun cum

Autore lnquxf itionis veti fundamenu $ uude dcrxvanda fit poteftas

Principüm in Ecclefiafticis? vendicant » repetimus fentcntlam fanio*

zem ex BALDUINI Inftit. Minift. verbi, Cap.

ult. DANNHAUERI

'Iheol, Conftient. Parr. H. Dial. II[, icet, 4 Q,g-s DURRII Theol.

Moral,

fä'ä)oïää'

w

97

jut fl

Moral. P« 314« & JAEG;R! Tra&æ db Jure Pote&. citca- Sacra,

atm,

Cap,

LÀ

Ecclef

(F) (Lemadmodum fon omms dan' O mxmfïrorum Ecclef' & vitio la-

) X,

borat, ita nec omnis translocatio ; Con£ que habet Cel. STR?CKIHS

inatQ

" de Jure liciti fed no& lónefti Cap. Ill. $. 109. feq. p. 95«

TA

titate.

(g) Cohf, Dn. BOEHMERI Differt. peci de Jute Priricipis circa dmnnï

nem Miniftrorum; & ejusd. Jus Patoch,l, c, $,56,p. 1 30. ubi pazu&n

ZT

folatii vel prnvnlcgu nobis relictum inveniess -

610

ENO

.Artzculw Trzgg/' mm' ,nggntus*

lus

(

Vmcücamüs- autem imperannbus hoc .jus. vocandx præfera

J

dim cotitrà Pontificios, magiítratus penitus excludentes & clami«

f(l

tantes; Díe fveltlicbe Dbt:gfcæfonne nídf beruffen. - (a3): Cui-

"

3

libet imperii ffatui incurnbit cux*a Vocauoms mfmümrum Ev.cle-

fiz;(b) Cura Inquetm, ut xa]d Ta£w h) Suo)npordyry ofnnía ín e-

[f ;

lc&xone & yocatiorie. minifttorum Ecclefix fuccecfant.

Jui dee

(

itt;

bent profplccre fubdms, ut illis optirie fït, hón t'anï'um in hot;

fed etiam infuturo Feculo, lllorum omnino eft curare, ut Eccle-

[4

fiz præfiaantur mmlün idonei. (c) .Ad regulas & cxemplaV

)ch

& N. T. jam-non provocamus 5 (d) adeft. confenfüs:primitivee

Ecclefie; (e) confirmant noftratn fettentiam totcorieiliorum

Md

et

decreta. (f£) Non ob'ïant exempla Conftantini M. & Valenti-

niani Imperatorum , qu& adverfarii urgent, fed male apphcan-

Ifl

uod quis

h]

tur;. (g) nec adverfatur nobis tritum illud dictum :

7

rion hàbet;alteri dare nion poteft . (h): Habet omnino. magx&ra-

0-

tus Jus vocandi; non tatitum ut- mémibrum: Ecclefix , fed eriam

quodammodo ut Capüt civitatis () habet pm;e[tatem admini-

:

ftrandi Sacra, niori quidem f'ub;c&ive, fed effective; eminetiter, &

DI

virtualiter ,. quam à DEO 1deo accepxt, ut effe&üm huncirfaliis

l

pmduceret, apphcando in Eerfonga certas. xllam potgftatem, ade

*

mmx-

!

96

E

WO ZSPUHEUE

miniftrandi '(ä"cta*", -:quard* Dömïnujs!ünce*sfitïäccleüæ: atq)ue, con-

Ji

(o

credidit. — Debent itaque multum noftri Principes Proteftantes

()^

Auguftanz Confesfioni , ubi eam poteftatem quafi reftitutam ac-

C

f/

ceperunt, quam fub poteftate Epifcopali in tyrannidem conver-

sA,amiferant. Mutilum:omninó foret fummum imperium (ine

d

illa poteftate ; (k) 'cujus effectus- quoque verfatur circa miniítro-

H.

«

rum Ecclefiz non folum .c"Ic&iohcn'j & vocatio

:

ngm-- » fed etiam

d

conürmatioxg:c:mg;

-

3

;

-

!

FE N

a) Romano 'PO nt

ifici om

nes;uä ;Scad*di vmdxcant -R*öj!ANENSES,

[//.

inter quos eminent THEOPH. RAYNANDUS de Coton. aur. Pontif.

N

,135. feq. CZES. 'BARONIUS ad Annum DCCLII. ROBERT. BEL-

LARMINUS deRomano Pontifice Cap. Vll. conf, BUDDEUS Inftit.

p

p

anoral. theol, l. c. p. $88« & .Differt, Wittiberg. fub Prafidio Dn.

el

XVERNSDOREEII habita, de Jure Magiftratus Civilis circa vocatio-

t

nem Ecclefiz miniftrorum contra Anonymüm quendam Pontificium.

?

"fb

) SCHWEDER. Jure publ. Part, fpec. Sec£. 1I. Cap. XII. $. 6. p- 847-

E

ftutrinsque tabulz; utinterpretes legis divinz conftituat,

(c) Qui cuftos €

necelfe habet ;

'cui ómnis anima eft fübjecta, ille curam quoque habere

(9

debet earum rerum, qua ad falutem animarum faciunt, quem aphori-

u

smumBALDUINUS format adRor.XIII,:,con

H

Lib. II Cap. VI, Caf.II. p. 177.Íeqe

B-gjufs.d.Ca'fustnfcienlt.

dem reperiri teftimonium;vel exem-

|

(d) Inuinivería Scripr, S. neunum qui

plum, Chriftum aut Apoftolos hanc vocandi provinciam demanda[fe

magiftratui, fatis incogitanter urgent adverfarii; Sed quamvis expret-

füm mandatum in N. T. hac de re non inveniatur , tamen multe prace-

tiones idem innuere videntur. Inter regulas Regibus & Principibus N,

T. obferyandas pertinet illud monitum Davidispropheticum Pfalm,Z7,

Y 1. I2. quodegtegie expofuit AUGUSTINUS Epift. L..ad BONIF AC.

Cap.I.conf. GERHARDUM L.L.theol, Cap.XXFII. Toz.FI. $.167.

p. $14. & STRYCKIUM de Jure Sabbathi p, $2 5j PreterMofis, Jofuz,

& Ezechiz exempla V. T. unius Jofaphati recitamus ; quem conftituiffe

faric

Levïtax'sr & Sacerdotes videmus ex 2, Paral. Z4, 8, íeqq. fed potiori.

jure

&l

—

ä)oceäää

97

C COf

)une gaudebum: mags&fatäs N. T. cónf- GE.RG. CAS'SANIER in

Tantes

.. Confültatione fepius citata'ad 4rz. X//T, A.C.

i[]] aC«

(e) Regum piorum V. T. veftigia Prmapes & Imperatores N T. pre[ï' HI:

Chriftianorum, teftatur SOCRATES Hiff. Eccl. Proem, Libr. V. 'SO-

Jvefa

— ZOMENUS Hiftor. Eceléf, Libr. I.Cap. XX. XXI. it. Libr. IH C4. XVT.

m(ne

- THEODORITIUS Hiftor.Ecclef. LibrAF. Cnp XVIL & NICEPHORUS

ttro

CH.E. Zibr. Xl Cap. XXVT..

etarm

uemadmodum in Synodo: Occumemca NIC./E'NA &i in Conclho

(f)

deinde ROMANO (ancitum fuit , Epifcopum confecrndum eligendum

e:[& ab omni Ecclefras nullo de membris Ecclefie intercidente , adeoque

NSES,

son exclufo magifiratuvel Principe; ita feculo Vl, CONCILIUM- All-

ontif,

RELIANENSE IH. & IF. expretle decrevit ; autoritate: Papæ VIGILII

.DEL

publica ; àquo coacta fuerunt hec concilia ; z mülluss Epiftopattm

In(it,

pramis aut. comparitione liceat 4dtpzfz-;, fedeum volimtate Regis fuxm

9 Dn,

elettionem Cleri & plebis , ficut im antiquis Canonibus continetur fcriptum

CátIQ

&'c. Succeffu. tcmpons autem omni occafione Pontifices Romanos de

Ut

Poteftate magiflratus in electione facerdotum multum decidiffe ; non

r7*

diffitemur, vide SYNODUIM CO NSTANTINO POLIF. ANAM: IV Cdn.

Yaf

- XXF. 6 CONCIL LATFRäNENSE II, Czp, XXF.

abete

(g) Quod CONSTANTINIIS putaverit :

Ad fe non. pertinere: cogno/äere

hofi

caufas Epiftoporum , nos parumoffendit. .Priso enim notum efft ex

at

SOCRATE t* NICEPHORO , quantum Sacrorum curam gefferit fapi-

ent:sfimusumperator ; deinde vitorum Ecclefiafticorum caufas decidere

K em

nolebat, non ideo, quod Imperator effer, fed ut querelasiftas magno

dalle

illijudici, qui cordium fcrütator eft, permitteret ; & zandem ex ipfom-

peratons effato videmus, probe noviífe Ep:fcopos, résfuas ad. impera-

prcf

[

torem certo modo pettinere, alias majeftati imperatoriz turpiter illu-

9N

fiffent; & graviter peccaffent. Ad VALENTINIANUM ut tranfeamus;

i,

notum eft ex SOZOMENO Libr. Vl. Cap.VII. illum,cum ad corrigen-

AC.

dam fidei doctrinam provocatus eflet, id refpon6G dedi(Te: A5j zui-

n

demy in Laicorum ordine conflituto, fasnon efty bujusmodi negotia cu-

[j2

riofius fcrutari, facerdates yero; qmbw id cure eff ,feorfum, ubzcunque

poluerint , conveni4ut,

Sed facilis erit noftra refponfio : lt taceamus

T

4ne

dubxam nobis videri hanc relationem & i incertam, quum ; SOCRATES

illam.

t

98

ääü)ää'

illam muko ahtet enarravcnt,THEODORlTus autem p»em:us,mü fa!-

lor, omiferit ; dubia illa eft illatio ab hoc: exemplg VALENT!N[ANLIS

fe immifcere noluit controver(iis theologicis; Ergo omnem curam fa-

od :

crorum abjecit ; & quid? fi feceritilludquod non concedimus;ad omnes

Imperantes non valeret coníequentia. . Multo aliter fentirent de hoc

«ute

VALENTINIANO, fi evolverent narrationem de electione AMBRO-

non

SI!; Epifcopi Mediolanenfis , Imperatoris voluntate & confeníu facta

luet

apud THEODORITUM Libr.1V. Cap. V.VI. & SOCR ATEM Libr, IV,

ieul

Cap. XX X. conf. BALDUINI Caf. Confcient. Libr. 1 V. Cap. Caf. l!T.

p.1018. & GROTIUM delmper, Sum. Poteft. circa Sacra,Cap. X. $.16,

COf

(h) Idem argumentum rigidiores inter reformatos urgent ,' quando jus

fent

vocandi.ad Ecclefiam, qua talem, ad magiftratum vero plane non per-

Qe

tinere; ajunt.. -

Sed confunduntfcparanda. Magn&ratm non competit

füh

munus fpirituale ad edificationem corpotis Chrifti, nec formaliter, nec

üac

eminenters ergo tales chara&crcs vel ejusmodi munera conferre non

T&

poteft ; conclufio eft abfurda; . etenim varii funt & diver(i modi tam

habéndi quam dandi, de quibus confulantur CALOVIUS Metaph. Di-

f

vin. Part. general. tract. poft. Cap. XV. & KESLERUS Metaph. Photin.

te (

Part, gen. Sect.Ill, Princip. IX. p. 2 18. Feq fic temperamus conclüfio»

qu

nem : Quicunque nec attu , nec potentiay mec Jf'abjetiive ; nec efe&zve,

if

nec farmahter, nec eminenter,nec virtualiter babet potejlatem fungend;

Q

offciis Eccleffaflicis & facra adminiflrandi, ille eam: poteftatem alteri

fe

dare non potefl. conf. prater Differt. Witteb. modo-allegatam de Jure

Mag:üratus civilis circá vocat. Miniftr.Eccl. BROCHMANDUM $ ft,

f&

Theol, Tom, Il. Art.XXX. Cap. Hï &BALDUINDM de Caüb Confc.

Libr.IV. Cap. V. Caf. L 1.

at

(1) Satis nervofe ea de re differuit OSIANDER in Theol Caf Prmc;pe:

H

fimt prafí ides Rezpubhm, nabilifma ejus anembra , immo capita funt,

o

dtem . cuftodes. utriusque tabule ;; & paulopoft; Quapropter ipforum

Q

quoque e]i »Curare , ut ecclefie præjïczdntur miniflri idonei , ortbadox:,

integri vite fcelerisque puri,ut cultus vigeat Deo placens, &c..

(k) Vnde fis ipfum, quem Dn, BUDDEUS all€gav1t l.c ALBERICUM

d

GEN![LEM de Legat. ber,! Cap l

T

Ar'tz.

Mgtpicr

ä'ä)c-(zäæ

99

Vif

ANUS

Artzculus Trigefrmus Sextm.

m fj

Involvu: itaque fine dubio hanc vocandi poteftatem Jus il-

Omnes

iud Circa facra competens omnino Imperantibtis. (3) - Ex quo

It hoc

autern- fonte vel principio derivanduni fit hoc Jus, inter omnés

PRO

non' convetit. (b) Póft plurimos duz maxime hácteiius inva-

ada

rl

luetunt opiniones in hoc Jure ftabiliendo, quarum pfior Impe-

af ll

rantibus , ut Imperantibus , po&crxor autem ut Epifcopis & ex

5 ij,

conceésfione Ecclefie illud Jus circa facra tribuit. ^

Pnorcm

jo jus

fententiam qux ample&untur in ipía majeftate vel poteftate fu-

t

peréminente pote(tatem circa facra qüerere, & curam fünimo-

ipit

rum imperantitim ad res etiam Ecclefiafticas fpectantem adftra-

,1€

ere non dubitant, cum. mhxl obüarc fibi perfuadeant ex Chriftia-

: ho

| tafl

nz religionis naturà , quo minus per fe gauderent facrorum di-

Etcer-

, DI

fpenfatione NB.'externa in Ecclefia externa particulari, ^

Q

te (atis probabilem hanc efe'doctrinam , nemo non facile affe-

li

quetur, íi nobiscim perpendat , duphccm externam poteftatem

At

independentem dari non poffe in una Republica, aut rempubli-

t

cam in Repüblica; (c) "Qui autem. poftemorem praferunt fen-

ilieri

tentiam & Imperahtlbus hec quxdcm jura circa facra concedunt,

Jurc

fed non nifi per'éommunicationem quandam, illam rationem

Syfh

onít,

pratendunt ; proprie & perfe illa Jura convenire Ecclefie , que

autem tranftulerit in fummos imperantes ;; qua propter nec ex

Jure nature j nec éx Jure gentium illam doctrinam illuftrare;(ed

7

[itt,

'ex fola fcnptura facra, que fola Ecclefiam. ejusque indolem. 1ud1-

F

€are posfit, explicare volunt. (d) - " Verum'enim vero , quatmvis

((W;

utraque fententia certo refpectu, firmamento fuo & fundamento

üM

non careat, rem tamen hanc difficiliorem paqu penitius confi-

'derantes experiemur , illa Juris circa Sacra principia fore tutis-

f' ima ; quz non falum recta ratio fed etiam Sacra Scnptura, omni-

D

N2

uta

m

*

100

æSDO(ää-*

qu

um adtionumr norria juftisfima,in hoc quoquc momento fuppc—

p

ditat. (e) Noftram igitur mentem ita declarare nobis cum confti-

[

tuimus, ut Principemin hoc negotio confideremus, velat. princi-

nol

pem.in focietate civitatis, velut membrum prmcxpale in (ocietate

atl

Ecclefiz, quz eft in civitate. Qua prmcïpes (unt, totam omnino ci-

I1o

v1tatem,adeoquc etiam Ecclefiam in civitate hofpitantem, curant,

qu

& ne quicquam publicam tranquühtatqm turbet, fedulo cavent;

0

qua! membra funt Ecclefiz primaria, non. equxdem qua Chriftiani

pr

fünt & membra abftradtive ; plus valent;. acreliqui fratres s. qua

NU

primaria autem. funt ex providentia divina,, miniftri DEI etiam

bu

funt, quiideo vires acceperunt ad res. Ecclefiafhcas utiliter & com-

pendiarià ratione expediendas, quzà reliquis membriscommuni-

(G

bus haud feliciter 'expediri poITunt. (£)...In priori confideratione

Princeps habet Jura circa Sacra vi Ma)e&aus ratione territorii, in

quo Ma)eüatem exercet;& füo genere dici poffunt territorialia, ne-

gativatamen potius & generaliora funt illa Jura; quam pofitiva,

(

quorum füprema lex eft falus Rexpubhcæ, quoniam tantum ad con-

feryandam publicam quietem pertinent ,& quoque genuh Prin-

cipi, vel adhuc facris Chriftianis penitus non innutrito, vel ex.a-

liqua parte adverfo , concedi- folent .. (g).-In- poücnom autem

confideratione Prmceps illa Jura circa Sacra habet collegialia,

quorum fuprema lex eft falus ecclefiz j partim ex directione di-

vina, quà primas ubique tenet partes , partim exconces(ione Ec-

cle(iz , quz jus fuum proprium in quibusdam vel expreffo vel

tacito confenf'u in unum contuliffe incongrue non flatuitur. (h)

Ponamus igitur, quod adhuc conceffum non eft, in Novo Tefta-

mento dictum aliquod non inveniri ad fummos imperantes di-

redum , quo ipfis peculiare officium circa eccle(iam exercendum

m)ungatur. ficuti olim: pro Regibus. Iü'aehnasnpræceptum ali-

*

-

quo

-

; IOT

UUR AR

B oecCse

mcRUI Y

-

fup"pc'.

quod extabat D"eut;"c"r-.'XVfIïF; 18.19. 10. famch'jurä noftrorum i

confti-

perantium ex indole ipfius Reipublice non folum,fed & Chriftia-

nz religionis dijudicanda funt , qua expresfis cagitþlationibus

prind

Xietate

non praícribuntur. . Accedit tandem ,' quod ex commüni cari-

1ino Q«

tatis ratione concludimus: Si quilibet mortalium , utnon de fuà

cürant,

modo , fed aliorum quoque follicitus fit falute; & hucea omnia,

*

qua in füa pote(tate funt pofita ; conferat , obligatus eft ; multo

ivent;

riftiani

magis hoc à füummis requiri imperantibus, exiftimandum , quos

;; gui

profedo non fruftra tantá pollere autoritate Deüs voluit, & qui

[u

:

-

[e)

etam

onferre plurimum , utcoleftis veritatis CPgïfl,,ifïPn*?h?füin'es im-

cCOT-

buantur, poffunt. (i) .

latem .m'agiüfatus icir,gia vo&ajt--tisnex'ila diftin-

muni«

. (a) Obfetvavi quosdam poteft

atiore

. guere tanquam reliquis membris communem;á Jure circa Sacra foli ma-

C giftratuicompetente; fed fandamentum diftin&ionis adhuc invenire

rii,in

mihi non licuit, qui potius Tura vocandi miniftros ad Juracirca Sacra

"33 HC'

"ex ha&tenus di&tis referre malui, cum multis reliquis idem tuentibus,.

fitiva,

) Hanc controverfiam, quz magistheologica, quam politica effe debe-

e

rét, multa magnaque inter eruditos peperifle fententiarum divortia, fa-

|COfj»

lt

tisfüperqueconftat. — Exarfit inprimis in. Belgio, cüm :HIIGO GRO-

TIUS «deret pietatem Ordinum Hollandie ac Weft-Frifie , Lugd,. Bat.

as

m jura poteftati civili vindicaret.. Statim enim

Ltem

1613. ineaque facroru

z

eum -rcfütar'e.conäbatur

S

IBRANDUS LLUBERTUS in refponfione!ad

jalit,

Grotii pietatem; Franequer. 1614; cui -GROTIIJS iterum opponebat fi-

£ di-

dem bonam LUBERTI fenVindicationem pietatis contraLLIBERTUM,.

£ EC«

Lugd. Bat. 1614. Multi praterea contra JOH.BOGERMANNUM vin*

dicarunt GROTIUM, & in fpecie CASPAR BARLJEUS,& JOH..ARN.

pvel

.(h)

CORVINUS ,usque tandem ipfe ex' vinculis profugus Apologeticum

daret, & librum de imperio füummarum poteffatum relinqueret ; qui edi-

eft-

tuseft poft ejusmortem Parif. 1647. Hac cum GROTIO listnovere-

;di-

tur, NICOL. VEDEL/!US differtationem habuit Daventri. 1638; . de

jum

Epifcopatn 'CONSTANTINI M: feu de poteftaté Reformatorum Ma-

ali^

?iiïratüu'm circares Ecclefiafticas,

que fxpius recqfä eft; quoniam au-

tem

lUOd,

N;'

w

102

)o(ää*

"Es

Laj

tem in'ea minus re&c mterpretancntu: verba CONST&NTIN! Vos. eg/?u

t

Eyrj?:apt intra Eccleftam, ego Epifcopus extra Eccleftam , Senatus Daven-

tt

trienfis non modo didtam diflertationem fuppresf it, fed multi auoque

i

«

1Hamaggrcdxcoepc;unt, inter.quos eminent JAC. TRIGLANDI'US

Tradat, de Civili Ecclcf'a& otcüate contra VEDEL!'UM Amüelod

c

1642. &IACOBHS REViUS Exám, Différtat, VEDELIT de Epifcop.

()

CóusrANTINI M. Am(telod, 1642.-

Præcupups Scnptores reliquos;

BELGARUM, GALLORUM, ANGLORIIM & GERMANORULM 1e-

ceníuit Autor Biblioth. JürisImperantium quadnpamtæ feu Commen-

tat. de Scriptoribus Jurium , quibus: üunmx lmpcrances utuntur. Nou—

.berg. MDCLXXVH, Cap. I. Pofit. VII.

(&) Egregie hanc rem expofüit Dn. BBDDEUS ín lnfitut, Theol Do-

mat. Libr. V. Cap. IV. $, XKVI. p. 1273. feq: cum quo facere videtur

etiatm fiepius laudatus JAEGERUS deé Concord. Amper,.& Sacerdot.

a Collectoribus Relationum innocentium eo nomine maxime collau-;

Sä

: datus, quod ex Jure Majeftatis, tanquam puro quodam fontc ]qra Prin-

- cipum:circa facra derivaret. «

(!

(d) Hanc tractationem de jute circa facta mere eiïe æhcologxcam, adco-

que articulum £dei purum non quidem primarium, fcd fecundarinm

erudita Commentatione demonítratum ivit JOH. ABRAH. KRO-

MAYERUS, Ecclefiarum in Superiori Comitatu: Gleichenfi. Antx&cs,

& Confiftorii Ohrdruffienfis Adíeffor, vit omni fere. peritia commenda-

tiffimus, &ibidem prolixius comptobare ftuduit, pote&aæm Ecclefia-

fticam per fe ecclefie, non magiftratui politico, competere ; Qæ Dn.

BUDDEUS l. c. coatra hanc fententiam in medium protulit; repetere

nolumus ; faniora interim funt verba, qu& ipís KKOMAYERUS alio

in loco prodidnt A Magiflratu eptime jus. Loc exercetur, tam.prepter

gurisditlionem, qua pollet, tam qum f'alus reipullica religioni v alde in-

nellitur,guemadmodum poteflas interna esercetur a mintftris: Ecclef A

quam tamen tota ecclofía extra dubium babet. Commentar. in A, C,

Difbut. II. cQuejl H.p, 35. & in Tabul. Theol. Za£. XIX. Part. IIT..

(e) Reéla ratio omnino jus circa facra fümmis 1mpcrantxbus vindicat, qui

- ftatim rerum 'àdminiftrationi hac ratione civilem: manum affundere,

& $o fslicips Ecclefia Sonfulere poffnn&,fcd fcriptura quogue patro-

cina-

ssl

8$5oCS&

p

103

NNEMMPNEASS

"udfü

€inatur imperantibus ; fi enim ipfa ecclefia imperiurh aliquod habet ex«-

Daven

loque

ternum, queritur merito , per quosnam exercere debeat? 'per plebem?

(DAS

id nemo affirmabit; ergo per miniftros Ecclefiz? fed hisServator po-

teftatem expreffé denegavit Matth. XX, 25. 26. Luc, XXIl, 25. Sic Ec-

dielod.

clefia haberet pote&atem, quam niltiquam exercere poH' t,

pilcop

(f ) Habemus hac in re nobiscurn confentientem per omnia fere; Gotha-

iquot

num hoc tempore Theologum ampliffimum Dn..CYPRIANUM , qui

IM te

jam ante]AEGERUM rem difficillimam ea ratione faciliorern reddi-

n

dit,ut Prmcxpxbus jus circa facra, quantumcunque illud f' ity competere

Nori

exiftimet, vel qua Principibus,vel qua Chriftianis; vel qua collatam in fe

—

Ecclefiz poteftatem adminiftrantibus, conf. E)us Dx[þut. de MAX[MI-L

. Do-

(detut

LIANO L. Pontificatum affe&anre, Cap, 1I.

(g) Dire&ionem externi cultus divini ad Gentxles quoque Imperantcs

erdot

pertinere, quidam evincere ftudent ex TERTULLIANO in Apologet.

ollau

. Cap. IV. V 1. & EUSEBIO in Hift, Eccl. Libr. XXIV conf JO. aWO-

LPrin

WER in notis ad MUINUTIUM FELICEM, p. 15. «

(h) Juvabit in toto hoc negotio Cel, Dn. PFAFFIUM confulere in Or-

ifea

ginibus Jurls Ecclefiaftici; c qul tandem Juta Sacrorum, qua magiftratui

um

civili competunt, diftinguit in MAjESTAT ICA vel CONFENTIONA-

(0.

LL A,veluti Cap. IF. Art. II loqux amat, in Jura Superioritatis territoe

ilety

rialis, & Collegii: lllis, inquit , Magiftratus politicus carere nunquam

endà

lefia

poteft, nifi majeftate carendum ipfi (it; quo monítro monftrofius nihil

fingi poteff Hec mag:üratus, f quxdem a tyranmde manus abítra-

Dn

here velit, non nifi eo in cafu, ubi ad confervandam quiétem publi-

«t

cam id abíolute neceffarium eft, fibi vendicare potef'c, atque tum ad-

) alio

miniftrat, ubi vel ex beneficiis, que in Ecclefiam is & olim coritulit,

q

& adhuc confert, jus quoddam precipuum heic fibi formaverit; vel a

r

toto coetu , confenfu faltem tacito , eadem ipfi tradita fuerint, quod

feft;

ipfum, ubi aliter fe habet, magiftratum eundem politicum, majeftate

L CO

& fuperioritate fua haud diminuta vel limitata , hic collegii juribus

fabinde carere confpicimus.

Angu(ha paginarum, qua excludor, non

jqu

permittit ea; recenfere, quz ad jura territorialia & Collegialia retulxr,

t

nec cetera examiaare, ubi ab aliorum confeníu abfuit ; Interim cotne

ss

i((Q»

mendamus Lectori rélegenda fepius & probanda, que Art. HJ. anno-

n

tavit Ícitu digniffima, p. 222. feq.

(1) Ufus

*-

4

104

EM

i) Ufus fum ,vex':bïs D

fhti

. .;;gqnm";tn&æag Thcol Moral, l c P. ',7*8A6.

pcrä)

$ Wll(.-

viof

bet,

p Aftiqzilus Trz'ggþtmmfaffþtimw' A

quo

«Cumautem ufü receptum fit, Pfinöipes etiam ;ïjgga-rq'EPi[ïCö.;

fiS «

pos, & jus, quod circa Sacra verfatur, Epifcopale; ordinis gratià;

mat

qua monenda, vel notanda veniunt , breviterenarrabimus, Stylo

gm

Scripturz Epifcopus nihil aliud effe poteft, quam paftor, cujus eft

paícere gregem, h. e. docere & erudire populum, & facramentarite

que

AT

adminiftrare ; (a) Confuetudine autem ecclefiaftica factum eft,

a

ut illi (ücceffu temporisepifcopiin Ecclefia adpellati faerint, qui

Amp

ordinationetn non folum, fed etiam alia Jura circa res ecclefiafticas

qué

fibi vindicaverint, (b) usque tandem in Romana Ecclefia, univer-

u

fum Ecclefia regimen affectaverint epifcopi füpremi, vel Pontifi-

ces in fede apoftolica omne Jus Sacrorum exercentes. (c) Proprio

itaq; fenf poft reformationem imperantes flatuum proteftantium,

quantum ego affequi poffum, perperam dicuntur Epifcopi,id quod

primzvi Avguftane Confesfionis ejusdemque Apologiz autores &

propugnatores articulo ultimo de poteftate Ecclefiaftica , fatis a-

noverunt, & teftati funt, qui ideo modernos Epifcopos non fe-

|

cundum evangelium , fed fecundum politiam Canonicam effe di-

[

xerunt. (d) ^ Cumenim e re füerit , Romanam fedem in confes-

fione publica, ob varias easdemque pregnantes rationes ab electi-

one: & confirmatione Epifcoporum in Germania excludere, pra-

ter fus, quod Principes cum reliqua ecclefia habentcommune;non

tantum feparatum illis, ut nutritiis Ecclefiz, nec non ut Principibus

competens, fed etiam illud, quod ipfis , vel tanquam Ecclefiz pa-

cronis , vel faltem ratione bonorum temporalium, & multo magis

antes o-

ratione regglium Epifcopis concefforum debetur, Proteft

mnino

&ä)o(&ä*

loj$

-

emamemDun

x2

mnino (ibi recuperamnt 5 -interim nori: i ftatim duphcem qua(i

perfonam füftinere copiffe à tempore 1 reformatxoms & pacis reli-

piofz Status ImpernA E: . Principis fecularis,& Epifcopi,ftatui de-

bet, quod imperantes idtantum fibi tribuerint, & adquifivérint,

pi(co

quod Clerus perpcramab&ulerat, &admxm&raverat 3. pacificatio-

nes autem deinde tanquam civile fignum accefferint , quo confir-

Tatid y

mata Juranec à Clero, neca coetu amplius retiahi poffent. (e) An

Stylo

xgltur]us Eptfcopalc, quo nunc Próteftantes gaudent, unum idem-

juset

que fit cum Jure circa facra, vel huic tantum fübordinatum , alii

Lt

dx)udlcarunt, (£) nobls)amfuæc1cconcltïäere quodpertrans-

Leit

actionem Paffavienfem , aut pacem religionisinter (tatus Romani

qu

imperii fancitam , in magx&ratum civilem ea.translata non fint,

[ricas

qua vere prfcopis Formahter tahbus &in fenfu Scnpturæ attri-

TE^

buantur,

ftif

(a) Sériptura $, aham Eprf'copa!cm dxgmtatem & potcüa;em nx[' dogma-

prig

ticam non admittit ;; ut adeo mirati fatis non queamus Patres Con-

ym,

cilii Tridentini , qui ordinem & prarogativam prfcoporum ab 1pfo

Deo mfbtutum cfï'e, crediderunt, eumque anathema dixerunt, qui ne-

;uod

a&

gavetit, in Ecclefía catholica effe Hierarchiam,;divina ordinatione con-

flitutàm , conftántem ex Epifcopis Presbyteris & mini(tris. vid, Se/f.

I$ d

2

XXIII, de Sacram. ()rdmls Cap. VT. €&' F. conf CHEMNITH Exa-

^men in h.l.-

i

(b) CHRYSOSTO MI & HIERONTMI etate, qui Hmenre fc.culo quarto

fes

poft natum Chriftum vixerunt, prater ordinationem nihil precipuum

dl

habuerünt prfcopx fiquidem ipfe CHRYSOSTO MUS tefta tur,quod Íola

yt-

impofitione manuum adícenderint Epifcopi fuper Presbyterós, illos

circumveniendo, & defraudando poteftate ordinandi, & excufati vix

Yon

potuiffent, nifi accelfiffent. leges ecclefiaftice, ufürpationemiftam tan-

DUs

dem confirmantes. Tempore enim CONSTANTINI fan&iofolemnis,

P

eademque prolixa Jurisdidtioni Epifcopali, que vox in primitiva Eccle-

lgI$

fia in ufuquidem non erat, cum accurate loquendo ecclefie competere

0^

yxxpo(ft, vide NlEMElERUM de Dxfc:pl Ecclef. p.43, & ZIEGLE-

o

RUM

1o6

[

4$5oCS&

E

h

RUM mSupermtcnd Cap XVI. magnam & fupcrantem autoritátem

contulit,quam JACOBUS SIRMONDUS mappendxc:s L. f, Cod. Theo-

liA

dof. edidit, JACOBUS GOTHOFREDI antem ut fpuriam rejecit, À

CO

An

CONSTANTINO dreinde usque ad Imperatorem JUSTINIANUM ,

m

Epifcopi vatia promoverunt beneficia, poftquam judiciaillotum, qua

levia habebant initia, publica autoritate approbata faiffent, . Porro fub

ai

CAROLO M. laxior copit effe poteftas Epifcoporum, qui debellatis

tul

K

Saxonibus plures non foluminfltituitepifcopos, fed ctiam amph[ï'mas

illis conceffit dignitates & facultates, qua occafione majorem omnino in

Clericos & monachos, imo hanc adquxfïverunt poteftatem ; quod in vi-

PI

tiofos Chriftianorum mores pcenis canonicis animadvertere potucrint.

9

[

Sic prarogativa illaepifcopalis cum toto Epifcopatu canonico confüue-

di

tudine paulatim invaluit, usque tractu temporum ab immenfitate pote-

ftatis fpiritualis ventum eft ad tribunal temporale exftruendum in medio

Z

ftatus cujusque imperantis, quod imperium tandem; Epifcopis adem-

ptum; nunc fibi Pontifex Romanus ad hunc usque dxem vendicavit. . ln

t

compendium redegi, quz prolixius tractavit HEINRICUS LINCKEN

de Jure Epifcopali Cap.I. Jungantur hisce, que prater PFAFFIUM de

sf

Succeffione, Epifcopaliex PETRI SUAVIS POLANI Hiftoria Concil,

Ó

Trident. repetiit Dn; ZIEGLERUS de Jure Majcft. Cap. XIX.

g.

1

(c) Vid. fispoftSPRENGERUM Libr. l. Inftitut. Jur, Publ. Cap. XXXVT.

& BECMANNUM Not. dign, diífert. XII!,. Cap.2. Dn. de UFFEN-

.BACH in Trad. de Conf. Cælar Aul, Cap.X. Sett. II, Subfect. 1, n.1. ubi

fateri cogitur: CfBie unftreitig Cbro Sx6mifip ?aoferhcï)en S9mRajeftát

3

(

bit Cognition in "Caufas Ecclefiafticas gufomme, fo táre Dod) Dutd)

$€Wf€ ben allgugutiae Connivenz Pontifex Maximus (i Poffeffion.

(d) Auguft. Con£ ejusdemque Apologia proveris Epiícopis agnofcit tan-

tum illos, qui faciunt epifcoporum officia fecundum Evangelium ; inte-

rim non penitus reprchendunt epifcopos fecundum Politiam Canoni-

cam , fed poteftatem jare humano Epifcopis delatam , illisqueper plura

hadtenus tempora haud denegatam comprobant;illamque certo refpectu

non x neceflitate , fed ex confuetudine femel recepta admlttunt, quan-

tum Evangelio nori adverfetor,

(f

(c) Confsr Myler, ab EHRENBACH de. Prmcxp & Stat. Imper. Cap,

LXXXVI.

-

A

EO epm

PT

107

oritatem

I.XXXVI 5 3.-*&þäROTïu;M»-;dS*ImPevr.jSumm..Poteü. cfrcä facra ; Ca

d.Theo

B

t À

1L.De ipía Jurisdidione & poteftate Ecclefiaftica, exhibita Auguftana

Confe(fione Imperatori in ip(is comitiis Auguftz exorta fuit dubitatio :

ÁNUM,

An earum Ecclefiarum; äuæ Protefl antium provinciis continebantur, gu-

m que

otrofub

bernatio Epifzopis permittenda effet ? bi quidam non modo Jurisdi-

&ionem priftinam epifcopis dumimodo docttine nullum impedimen-

ebellatis

tum inferrent, relinquere, fed & Synodiindicende Jus Pontifici tribue-

iimas

re maluerunt, inter quos przcipuus fuit PHIL. MELANCHTHON, , ut

mnino if

d in v

ex ipfius literisad LUTHERUM & CAMERARIUM datis apparet; fed

aliter LUTHERUS remjudicavit: Nibil mimirum juris effe tribuendum

moernt,

epifcopis, iu alienas adeoque Proteflantium Eccle.äzz.f ; quod'fi enim pri-

oefut«

fHino more ecclefiaflicum vetinendum foret regimen, nuuquam effe Beran-

fepote

dum, cum nibil intermiffari [int Pontifex , ejusdemque Epiftopi , ut Pro-

mnedio

L"Uflantium miniffros verbi divini inodium, invidiam, G fuficionem pe-

: adem.

L Piincipe*s non folum , fed && pliöem conjim*egumt; cui fententiz

vit. la

prudentiori plerique alii A, C. addi&ii doctores , quibus injuftam & in-

(CKEN

tolerabile jugum epifcoporum videbatur, fubfcripferunt, — Quo fa&um

(RC

eft ,'ut non t«titum per imperii fanctiones epifcoporum Romanorum

concla

Turisdictio usque ad compofitionem diflidii religionis Chriftianam f*

fpenderetur, fed etiam ipfa fufpenfio, quam refIringere conabantur ad-

X

verfarii, pace tandem religiofa folemni confirmata fuit, cui pacificationi

FEEN-

omnibus viribus fe oppofuiffe fedem Romanam non quidem ignoramus,

n.l.ubf

quod inter cetera declaratio nullitatis ariculorum pacis germanica ab

INNOCENTIO X. propofita , de qua fupra dictum fuit , fatis-teftatur;

ajedit

) buþ

fed Dco fic dirigente,non attenta hac declaratione, communi Impera-

oD.

toris & totius Imperii confenfü hi pacis articuli ab Jmperatore FERDI-

cittdtt

NANDO IIl, publicati , .per edita & mandata executorialia effedui

J

mandati, inter leges publicas [mperii recepti, per capitulationes inyictis-

|motii

fimorum Imperatorum LEO POLDI, JOSEPHI, & Gloriofiffimi noftri

hodierni CAROLI FT. confirmati, & hactenus pro fanciionefundamen-

rplara

tali Imperii Romano- Germanici noftri eftima

:fpefhl

CKEN,1, c.

2

ti fu.e'r.u:nt. conf, L,iN'

quan-

(£)Con£ Da. STRYCK, in addition, QadB*RUN.N-E-M ANNI ]us- Ecclefiaft,

tUl AIE

; Capo

ü [.xbr. I. Cap. V. membr. XII. $. 1. ulï docet:; Jus Epifcopale a«

"u

ficer-

P

108

äS)O(ää'

"

Gt

/äcernendum ejä 4 jure fdcramm, quod ipfi mæ](,&;ztz canbæræ!, C*T mde

faculfa': disponendi circa facm Priucipi competit Hoc jus'eirca /zum,

till

4

girca tria potifimumverfavi, circacultum divinum in fe fetfatum, circa

perfinas cultti doflinatas, 6 circa vesbonaque adcultum neceffaria ; Epi-

&«l

feoporum autem pata/iatem fbordinatam effe buic juri, & pracipue ad

fül

exeeutionem £ultu$ jam recepti fhetlare. Jungatur Da. SCH!ETERUS,

Tiut

qui putat, ék hac ipfa differentia fluere, quodin nonnullisproteftantium

Cat

locis juta facrorum per fecretiora Principum confiliajaut Confiftoria fu-

jut

prema exerceantür ; Jus epifcopale vero per Confiftoria atque Superin-

tendentes,!nfþe&ores,& Decanos tra&etur, &c. lnfhtut Jur. 'anon.

T

ber.l Tit.Vll 5 3 fub Ene

*

-

Aïtzculzþs Trzgq/z'nms Oäldw;f

Et hac ratione non tollitur, quod / Adverfarii accufäre f'olent,

discrimen inter regimen ecclefiafticum & politicum , fed potius

(

ftabilitur non.commifcendo potc&aces,Echeüaülcam & civilem.

(2)- Regxmen politicum verfatur icirca Statum Reipublicz, leges

bonás condendo, confirmando,& exequendo,que executlofpe&a-

tür inlaude bonorum, &vmdläa malefadtorum, hoceft: in pra-

miis diftribuendis 11113, qui virtutem fectántur, &pæmsmfllgen-

dis illis , qui. 1mprobxtat1 ftudent;. (b)... Reglan Ecclefiafticum

autem & Sacrum,quod iterum (ano enfu diftinguitnrin internum,

& externum, verfatur circarem Ecclefiafticam & Sácràm. : Exter-

um non habet Paítor, non Epifcopus, non. Ponnfex, fed uti jam

di&tum fuit , Princeps, cujus fumma poteffas , quemadmodum ad

certareruni genera adürmgï non poteft , fed indiftincte ad omnia

fe extendlt qua poteüatem GIIQUaITl humanam admgttunt ; ita

.quoque : ab 1pfa Ecclefia in adjutorium yocarur,.qu& Gb,mpü con-

fulendi vires non posfidet; (c) Internum habet minifterium Ec-

&lefiafticum :

licetenim interior Ecclefiz Hatus omnem omnino-

poteftatcm& coadctiónem rcfpuere vidéatür; tamen; 'quod ipfe

/

fO-

1Og:

N

lp

E )ec sa'-» 3

Grotius: fateri*"cba&us' &Ggïcg'ifmeïn aliquod; habent Fp;rxtualeml.

Y( ficnt

niftri ecclefia; quodron de aliqua poteftate jubendi, qua cum co-

hh ctrtA

actione conjuncta e(t, fed de regimine declarativo- & (vaforio in-

irid ; Epi

telligi debet..(d) Internam hanc pote(tatem exercent Ecclefiz

'ttipit 4d

LTENIS,

.mini(tri. ecclefiaftice przdicando & interpretando verbum divi-

eflantiotm

num , adminiftrando (acramenta , remittendo & retinendo pec-

(toria fo»

"cata, de quibus paulo plenius in fequentibus ; Externam auteri

:Superin-

magilfratus quident exercent circa ecclefiaftica , fed nön ;c'clefiä

"

« Canon,

ftice, & modo potius civili. (e) .

:

(a) Confulendus eft ex Auguftana Con

Fefïïonc»: Artïi"cülüs; gljti-m'us fc'l*ïcl pó

teftate Ecclefiaffica, ubi flatim ab initio intervenit lamentatioy quod

nonnulfi incomtnode commifcuerint poteffate

m Eccfe-(ia&i'»eam & po-

folent,

teftatem gladii, p. 37:

*

- -.(b) Conf. MENZERUS in Exeg.

Aug. Conf. ad Art, XVL. p. gós. feq.-

| potius

()! pfi naturz fümmz poteftatis conveniens eft hocjus & regimen circa

qilem,

facra, cum ea fitindoles majefatis, uit propter fummiratem parem in re-

As

ublica poteffatem non ferat, neque patiatur ad certa caufarum gerierá

(peda-

ad(tringi , fed indiffin&te ad omnes caufas fe extendat, qua poteffatem

humanamadmittere poffunt ; quales cum fint caufz ecclefiafticaé exters

inpra«

nz, utique & fummz potcftatis arbitrio funt fübjectz ; uti contra circa

fljgen«

res confcientie & fidei, cum nullam humanam poteftaterhiadmittant,

(ricum

Princepsnil juris habet, vide-Dn. STRY CKIUM-de Jure ä;gb;ba-thiï hac

mruti

uidemi vice fatis redte loquentem, Cap.Il, $.9. p« 80«

Fxter

d) Confer HUG. GROTIUM de Jure Summar, P

oteflats ciréa Sacra,

njam

Cap. IV. n F. feq-

"

latem eccleflafticam externam ideo Priácipi come

]f à

.(e

) Et hinc patst; poté

"

:

petere, non ut

(it Prafes facrorum; fed'ut facrorum Prafides in-officia

yri

contineaf;

"nosi effe facetdotalem-&' pontificialem j.qu& in éxecutione

1tà

d

facerdotaliam actionum & officioruni-conf(illit ; fed cffe imperatoriams

TO

xternam difci-

qua facetdotes régit, utfüumi officium faciant, queque e

nEC

plinam in Ecclefia tuctur, vid .Dn, ZIEGLERUM de Jur,

Majeft. Lib. I

ninó

Cap. XIII. $. 14- : 6 17. Siautem Princeps vel magiitratus circd cultus

pf

conftitutivVam 6X arbirio humdnd

diviai intrinecam. qualitatem &

O 3

quic-

Gfo

1YO

L PLAS. AR

uxcquam facete veht,& poüït, ubi tandem con&ans & vcra cRct rchgxo?

celiri

conf NJEVIUM in Jure Cletic. Cap. IV. S.IV. p.ng, fequ

ipisec

foken

Artzculzæ ngy mus Nomus.

nep

Exterm 1taque maglüx atus poteftas , ut in determinandis fi-

ithab

nibus, intra quos fe continere debet, paulo prolixiores fimus, non

emp

ver(atur circa religionis conftitutionem, qua folius DEI eft, & Ec-

corul

clefiz miniftris , divinis Oeconomis, commendatur ; fed circa res

P]'O l

externas, que ad ordinem in Ecclefia obfervandum & confervan-

().

frà

dum , imo ad id, quod jure divino definitum eft in cultu divino,

y

fehcxter adjuvandum pertinet. (à) Hoc regimen objectivum,

71

non rectoris vel judicis fpiritualis poteftatem involvit,novos infti-

[

tuendi cultus, & facra peragendi vel interdicendi; fed promoto-

r

xYis & protedtoris tantum Ecclefiaftici poteftatem indicat,qua veri-

i

tatem illam, exDEI verbo.convenientibus auxiliis dcpromptam,

cermfirmsque rationibus fibi perfpectam, adhibità autoritate pro-

f

Y

moveat, errores contra & cultus faluti publicz pariter ac zterna

adverfos tollat, & ne.quid in ecclefiz detrimentum eveniat, fedulo

/

curet.

Hi gcnefaheres conceptus ideam. nobis formare poffunt

(b

deipfo jure Principum circa Sacra, refpicientesnon folum adcu-

ratam ecclefiz mfpe&xoncm, fedetiam providam fuftentationem.

Infpectio requirit partim vere religionis propagationem, partim

bonarum legum ecclefiafticarum conftitutionem: (b) Religio-

nis propagatio obtinetur idoneorum miniftrorum Ecclefiz voca-

tione &defenfiene; bonarum legum conftitutionem autem Ju-

dicia Ecclefiaftica (c) non folum applicant , fed Vi(itationes quo-

que publice feliciter exercent & confirmant. (d) Infpectionem

hanc providam comitatur füftentatio, qua Princeps Chriftianus

Præfsmm obhgatur omnem adliübere curam , ut fuppetant ne-

ce aria

(

.*

-X

ho

— »ece

: IY

*

mamerraert,

trligi?

ceffari impenfz, quz ad cultuni 'Chfi&i'anum r'e.quiru

ipfis ecclefix miniftris idonea conftituantur falaria, quibus honefte

füftentari cum familia queant,ne ludibrio fiant, quos functio efu-

rire patitur in Ecclefia. (e) Hinc a&desnon folum publicas , quas

dis fl

inhabitant Ecclefiarum & Scholarum mini(tri, ne vitium faciant;

s nf

tempeftive procurant, fed etiam; ne perfidá bonorum Ecclefiafti-

ï; & EC*

corum vel intempeftiva alienat

ione damnum infke;ra'yc.ur; Eccleliz,

:

KCà fe$

rohibent. (f) -

Itl«

uici&m n'dn funt, feä* hus

(a) Quinquehorum, quz jure divino definitaq

f(ít0,

mana poteftate adjuvari poffunt, recenítt GROTIUS cit, Tract. Cap.

IILS. XI. que repetere hác occafione non dübitamus: Primum eft,u e2;

ifum,

sitlti

ue Deusimperat, libere imo & commode.amotis impedimentis , datisg,

adminiculis facere queamus ; Secundum , ur lege bumana non tantum

foto«

permittendo , fed & jubendo, quod jubet lx divina, nova fuperadda-

ierie

zur obligatio. Tereium, u /umma potestas bumana circum[lantias quase

Tl

dam loci , temporis, modi , attionibus 4 DEO impertis prafcribat , ut

fiant. duscmuóvus waj xa]à vaLw,

Quartum ,zz per bumanum impe-

tpro-

(erng

vium vetitis 4 DEO atlionibus, materia 6 occaftones fubtmbantur y frve

féandala tollantur. — Quintum , u panis propofitis bomines

:dulo

s

4d "f' Adin

gant, qua Deu jubet, & avertitis abflerreant,

ont

(b) Cum dubitare nonliceat, quin etiam Eccle(iz Chrift

iani ia'liquïä prá-

tll«

vi admifceri, ejusveobtentu n'xoxiiquid in Rcmpublicamintroduci-quc-

at, vid. PHFENDORLEF, de hab. relig, ad ffat. $.44. Omnino principi

w

ftif

incumbit poteftas inquirendi & cognofcendi;quiipfe feit, que Chriftus

docuerit vel inftituerit, Conf. Dn. KRESSIUM in Commentar. ad h. l,

igio-

0C*

p.486. Nonnegligenda autem funt dodtorum confilia, fed audien-

da potius, qui defetus in Ecclefia optime nofcunt, & quadam cum fuc-

j

ceffu perlegem emendari queant, vel quenam prudenter tolerandafint,

2"

experientià didicerunt magiftrá. Accedit, Principem tantum in Eccle-

[otii

fia leges ferre poffe & debere, ubi ipfi non obfunt precepta novi. tefta-

fjj

menti, naturaque rei,vel ubi (übeft non legis latoris; fed legislationis u-

tilitas. Con£. itid: Dn. KKRESSIUS L c, f XLIIX. p-. $0445

[lee

WA

) Judicia Ecclefiaftica hodis conftituunt Senatus Eccle(iafticus , vel fic

dica

A0oES

commarap u

&

di&a Cohüfföräa , äe Quibug.&onfuläidþs fe-& DnCHRISTIANllSW'E.

q

BERUS, Theolog. Hallenfis in. Trad&. egregio de Jure con(fiftoriorum.

T

conferatur Dn. LINCKEN de Jure Epifcopali cap. X/". p. $04. $0$. qui

cum quibusdam J//EBERILM ca ftigat, & ftatuit: cognitionem confifto-

rialem À viris utriusque ftatus Ecclefiaftici & civilis peragendam;abfolu-

tz necesfitatisnon effe, Deabfoluta necesfitate non difeeptabimus; in»

terim illa pofitio praxiScripturz & Ecclefie primitivafine dubioadver-

Prn

fatur. Namres facras per folos Politicos curave,perinde erit ac ves politicas

mod

curare per folos Yheologos €& Medicos. conf. NZEFIUS in Jure Cleric

1

cap.1V. p.233. & Joh. Abrah..KROMATERIIS l,c.p 199...

Cire

ifcopalia quam maxime eminere [us Vifï,ta-h'diiiö.tume'ü,

) inter Jura Ep

quate

de quo Tractatum

fcripfit 4HASPERUS FRITSCHIIS, Non autem

NOM

necefíle eft, ut Principes & ftatus Evangelici ipfi hoc munus vifitationis

IH 1

ol

expediant, fed fufficit, fiillam per idoneas perfonas inftituant, quibus

dasY

omnino neceffarii fumptus & alimenta , que nomen Procurationis me-

ruerunt , fübminiftrandi funt, ne Epiícopus officium vifitationis , vel

hon

ille;; cui commiffum eft; cum fuo damno expedire cogatur. conf, iterum

fm

Dn, LINCKEN.|. c. cap. X. p. 167. f£q. & Dn. NZEPTUM l.c.p.448.

m

XC

) Vide PHFE

NDORFFIUM l.c. S..XLII. & conf. Dr. KRESSII Com-

Qon

mentarium,qu

i vel ob folam hujus loci praftantiam evolvendus & fum.

q.

far

mopere commendandus eft. p. 483. fe

*

avi

San

(f) Expro

feffo hanc materiam pertract

it Exc. BOEHMERüs-Jur. Pae

roch. Se

&. VT. Cap. I. II 111 p. 308. feq. Confer preter ZHO M ASIHM

gio

W

Differt. fpec. de-officio Princip. in augendo hon. & falar.. miniftrorum

Ecclefie, Dn. BIDDEUM eleganter in hanc rem differentem Inftit.

Yi

Theol.Moral.Part.ZZ, Sect.PII, Ca p.lII.;SAXXXII. p.595. Spectant quo-

f

dammodo ad bona Ecclefiaftica Decize, qua funt quota pars omnium

eft

bonorum . licite que(itorum miniftris ecclefiz , & hodie imprimis Pa-

rochis exfolvenda, Conf. Heinr. CA4NISIILS ad Jus Canon. Tit.de Dec.

IN

&T

Cap. l. n; 6. quo jure DEUS fibi vindicaverit Decimas, & quo jure de-

beantur Clericis; examinavititerum 8OEHMERUS Jur. Paroch. Sedt.

tü

VIL, Cap. l. p.392. conferri interim nof (ine fructu poterit Tractatus

te

antiquisfimorum duorum Clarisfimorum JCTorum, Perri REBAFH,

fe

& TINDARI de Decimis tam feudalibus, quam aliis, novalibusque ,

-*

& qüi-

ä)ciää'

"n vege d

113

TE

& qmbus debeantur, atquequömodo peti- folu ETE ;ud:can fuper h:s

oporteat, &an tolliposfint , & posnas contra non folventcs contmen-

(Otürt,

qi

t65 C010n. MDLXXXX. inpreffum.

ynfilto

dblolu

U5, 11

Articulus Quadragefimus.

ádre

'Sed fpcaahus rem adgreffuri, qmd circa Jus Reformandx

liticat

Principi in Ecclefia conceffum fit, merito dlfqummus. ngad-

Cleric,

modum turpe figmentum nobis eft, Jura Sacrorum & curam cir-

]

careligionem non aliter competere magiftratui fupremo, quam

W/?,

NI

quatcnus Sacra tranquillitatem publicam vel turbant, vel promo-

TOTIH

Vént ; ita heroico quafi contemptu fuoloco relinquimus, qux ex

Atten-

;uxbus

illo fuppofito in relipionis detrimentum concludi folent.

15 Ime

das velim, in caufa religionis magis obediendum effe DEO, quam

, vd

hominibus;

& magiftratum non poffe, nec debere religionis cau-

terum

" Ratio o-

fam eluderein commodum Relpubhcæ apparens. (a)

S

tnnis religionis & praprimis Chriftianz vim & coactionem ferre

Com

um

nonpoteft; hinc etiam quz DEUS coactioni & jurisdictioni hu-

man« non fübjecit, fed ao Dominio refervavit, & gratie Spiritus

s as

Sandti, illa poteftas humana fibi fübjicere non poteft. (b) .

Reli-

yu

gio eft res confcientiz, quz alieno arbitrio ftate non vult , fed il-

yi

lud redum piurique putar, quod bona fide fentit, & interno pri-

(üi

vilegio obfignatur. (c) His pranotatis , quz de jure reformandi

qUO

ftatuenda (int in ecclefia, fua fponte luunt. Primum nobis fermo

(

e(tde Principe (àano & Chriftiano, qui verum de DEO fenfum &

a

Y

rectum DEI cultum ex facris literis ipfe perdidicit, & fundamen-

tà Doctrinz Chriftlanzita cognovit, utnon czco judicio amplecta-

ede

d.

tur religionem, nec aliorum arbitrio fuam fübditorumque (alu-

tU

tem committats eaenim ratione magi(tratus non folum falutem

J

rexpubhcæ fed etiam religionem Chn[hanam, us multum con-

It g

X

P

ducit,

qül

| *"ääölo( se s

"-

n4

ducit, & fälut&m 'c—onþfc(iücnter fübditorum eternam promovebit.

(d) Deindecum religio fit totius Ecclefia, Princeps ex méro ar-

-ä

bitrio circareligionem facere non debet; & licet ctiti Pontificiis

|

Í

hac in parte non confpiremus, qui omnem rem circa religionem

fedi apoítolicz :committendam volunt ; tarnen confulendos in -

caufa religionis fine dubio effe Theologos, ipfa negotiorum in-

ä

doles requirit, quorum eft fcrutari Scripturas ,& religionis capita

exactius cognofcere:. Tandem negligi non debet cautela circajus

illud reformandi quam neceffaria , illud (cilicet exercendum effe,

b!

quantum posfibile & utile,qua quidem cautela iterum fane & pru-

1

4

»

li

denter applic

andaeft. (e) |Media legitima fi adhibeantur, ultra

.

poffe nemo hac etiam i

nparte obligatur finem fi femper fpecte-

rius legitimum , omne partium affectuumque ftudium facile evi-

£abimus. Princeps igitur ut Chriftianus quando cum finceris

theologis omnes corruptelas verbi imprimis , & deinde morum

ad normam Scripture , quantum quidem fieri poteft, examinat,

& in illorum caufas inquirit, ftatim ut Magiftratus potentia fua à

DEO conceffa, eliminare ftudet & exturbare, qua voluntati divi-

!,ä

n« in verbo expreffz adverfantur: ulterius autem imperium ad-

hiberi non debet, quam quantum indoles Chriftiane do':&r—inæ'pcr-—

mittit, & vera Ecclefix Chriftiang (alus requirit. (£) :

. (a) Quam dubie & fatis politice multi JCtorum circa hanc materiam ver-

.. fentur, ne dolorem ecclefiz refricemus , jam filentio involvimus. Dabit

hiis quoque DEUS finem! Religionem fubeffe magiftratüi , certo re-

fpeu verum eft; imo non ftatim coadionem confcientie dici poffe, fi

rinceps precipiat fubditis, ut rede fentiant, affirmamus cum Dn, NZE-

F0 in Jure Cler. cap. V, $. Xl, feq. Sed Magiüxfacu-s etiam Imperium

habere in fubditorüm intelle&tum; nemo fanus audebit dicere, Certe;re-

ligionem mutare pro lubitu in commodum externum, temeritatis &c — -

abnegationis eft indicium, Qua hácin caufa à quibusdam obtendun-

PUFEN-

tür, & fpeciem quandam pra fs f;fünt-, ipfe Magnus Politicus

"DO,RF-; |

98 )oCS8

i

l

YoYebit«

SDORFFIZIS explof' tl.c. $. XLIX, confcratur ejusdem Commentator

IC[O af«

Dn. KRESSIU.S'p «08. $i omnuia, quæ/hluæm Ecclefía , r HEg0liA ei-

ntifíciis

dem propria concernunt, ]zzdzcanda funt non ex fenfu 3uris bumani, fed ex

zOnem

jigmfvatu ecclefre proprio, quodipfe fatetur Magnus JCtus BOEHME-

idos in

ARHS in SCHILTERO illuftrato Cap. xx. $. vr. de Origine Jurisdidt, ec-

clefiaftica ;- fane jus reformandi nonin alio fenfu Magiftratui compe-

um 1

tere poteff , quam quatenus Ecclefiz confentaneum eít, & conforme,

s capita

conf, Dn. FECHTIUS in Colleg. quod in Syllog. Controvcrf habuit.

ircajus

Difputat, xrur. $, 1. p. 493:494

m elte,

(b) Conferatur & evolvatur prætcr liluftr. PZIFENDORFFIUM l.c. $.

xLiUux. eleganter huncin modum commentantem : Qui panis temponz-

jprüe

libus aliquem cogit ad amplettendam veligionem, vel ad profitenda aut

t

abneganda certa dogmara, de quibus inter Chriflianos diffenfio eft, is ft-

[pete

dem noffram, qua guitia Spiritus $. excitatur ,& mMntooDopía » plena fi-

jleev

ducia cordís conflat, transmutat in externum obfequium lingua, adverba

T CCTI

formanda, a fenfa animi plane difcrepantia, declinande pone tempom-

jorum

H.

Ubi tamen limisatio quadam addenda circa illa, qua religio Chri-

]z'mmz cum aaturnli baber communia, qua cultum numthüs in genere in-

Qitafo

(üaà

volvunt & c. felicisimus ille libertatis Protefantium propugnator Dn.

HENNIG£S in medit, ad In(trum, Pac. Specim. IV. p. 723. ubi poft

u

multa rclxqua fcribit: Deu ipfe nobis liberum arbitrium rel'mquzt, mala

mad

bonoque in medio pofitoy ut eligamus Quid igitur bonmines, qui inrebus

i

bujus natura f bi plus licere arbitmantur ?. Nibil bercle ! mifi ut v anam

&f irritam oflentent potenttam.

(c) Multa præclara extant fcripta de hbcrtate confcxcntxæ, que& qmdem

m

Dabit

unius tenoris & judicii non funt, Preter PETRI BAYLE commentaire

rto I*

Phxlofophxque fur les paroles de JEfus Chrift, ou traité de la tolerance

univerfelle, quod fcriptum CLERICUS , ni fallor nominavit le chef d

d

fj

ecuvres de Monf, BATLE, innotuit nobis GERHARDI NOODT Oratio

NE

verium

de religione ab imperio gentium libera ; SAMUELIS IFERENFELSII

Epiítola de jure i conícientias ab homme non ufurpando , & S4-

tere

dH

RINS reflexions fur les Droits de la Confcxencc fed omnium optime

ndun

rem expofuit Exc. DOEHMERLS in DxITertanone Tomo fecundo Juris

Ecclef, proteftant. prepofita, de Ture circa libertatem confc:ennæ.

[EA-

Confcr BÁASNAGE dans fon traité de la confcience,

P2

(d)

onF

116

-

|

P. od

) Vid. Dn ,:?IIDDEI Difffeff.-dg C'oncordæ chi;g. Chri&i.ï & Pcatchl-

| bnd

Re&e equidem dicitur : magiftratum ut talem non permittere debere,

|

ficütes

utjura majeftatis obtentu religionis minuantur , quapropter etiam

illo &«

Principi facra nondum profeffo infpe&ionerm in ecclefiam generalem ac

in reliqua collegia vindicamus , ne quid in prajudicium fui ibi agatur;

ped

conf Ezc. PHHFENDORFFIUM l. c. $. xuv. & uir. quo fpectare viden-

i

l

Qu

tür verba noftci LUTHERI: $ybtigfeit foü nidt toebten , mas jebete

E

tüm.

i

man febren unb gl

uben toitl, e8 fey Goanaelium oDer ?ügén, NB. e8

j

ift genug , baf fte2tufrube unb tinfriebe 3u. febven voebre, ^ Tom. L.

Cituf,

Aiteabarg. p, 116. rectius antem fentitur : Magiftratum Chriftiánum

taliui

effe cu(todem utriusquetabule , qui debet profpicere ; ut fuis fübditis

fitquam optime; &utfi

,

018

aliquando in futuro. -

nt feli'eþg non tgptum m hïoic fe,cu.k?? fcq-ötiam

pete

(

€) Posfibilitatem & utilitatem eH'e—nörvmam' refor&rahdi' obfer&aqtï Dn.

Ícier

KRESSIUS l. c, p.533. ubipergit : Ut reformatio contra refractarios

bert

- obtineatur,opus eft legibus;,

prud*cnt*ia..ïlegi»s'-la tbþig.pon*-'('.qnd-itlwl:e gses

fibu

. mifi posfibiles & utiles,&c. p; «13.-

?

Tif

— vwWirticulus Quadragefi

[/

"s Primis.

reïxgï

- Adhuc magis nos occupabit illa. controverfia, fi jus refor-

tiz

mandi pauloaccuratius examinare velimus ad pacem religiofam,

dito

quod. quidem.negotium..Politicis .& .P Eibl-ïciüis,fexpedifendum,

rel

primis tantum labris deguftabimus.: .Non repetiius;in transacti-

!

dan

one Paffavienfi jus illud circa Sacra;'quod a Pontifice toti eccle-

mt

fie furreptum faerat, eidem ecclefie , & imprimis magiftratui,

E

-

fuiffe reftitutum ;; (a) fedde

jurer

eformandi, quod cumiillo con-

i

tin

junctum eftut quedam in medium proferamus,eaque fcitu dignis-

fima & neceffaria , neces(itate diripimur. « Primarium ita , quod

(

occurritin hac tractatione, eft diícrimen inter jus mutandi reli-

gionem., & jus reformandi religionem,

Jus mutandi religio-

nem, quod barbare Freiftellionatus vocatur, ele&ionem liberam

involvit ratione trium religionum in imperio tolerándaram j Jus

reformaudi autem, quod'ex tempóre pacis compolit explican-

(

um

l&

P d

ä)o(æ

117

lat Cirl

tdibee,

dum eft, nihil aliud- quam jus vel expehendï vel tolerand'x diffen-

( Gtlam

tientes mvolvere poteft. (b) Hoc jus reformandi adhuc anno

eralemac

illo normali & decretorio MDCXXIV. fundatur, cui omnem de-

igetur;

bet efFe&um " quoties lis movetur inter diffentientes in imperio.

) vrden-

Quam: diu i igitur- fanctiones pragmaucæ -manebunt in fuo vigore,

i jfb

tamdiu gaudebunt Proteftantes jure füoin. facris.. (c) . Hinc et-

, Nb d

Fom. l1.

jiam qui ftudio reformandi religionem, & introducendi.veram du-

citur illum omnino oportet fefe continereintra legum fundamen-

tiltianum

i Jubditis

talium limites, ne injuftitiam committere in alios videatur. Qui

edetiam

nobislibertatem religiofi exercitii per inftrumentum pacis com-

petentem relmquere debent, in his quoque, quz fidem & con-

mat Dn,

fcientiam non attinent; illi vicisfim tolerandi erunt; quatenus li-

tadbatios

bertatem dicto anno normali exercuerunt. -

. Quamvis itaque fta-

dit leges

txbusxmpern cum jure territoriali ex commumpertotum impe-

rium hactenus ufitatà praxi etiam jus reformandi circa exercitium

religionis competat, hoc tamen non obftante libertas cónfcien-

s refote

tix fubditis adempta haud eft, nec ftatibusillis conceffum , ut fub-

7(Ofatn,

ditos diverfz religioni addictos obtorto collo.ad fuam. protrahere

ndütm,

religionenr, eosque propter diverfitatem religionis, moleftià qua-

MSa dl«

dam a&ïcere debeant, adeo; üttotà jurisdictio Ecclefiaflica ; cum

'ecde

omnibus fpeciebus , quam olim Eplfcop1 exercuerunt, fufpcnfa

frratul,

quoque fit contra A. C. fubditos, (i vel maxime in temtorus Pon-

[o COf«

tificiorum degant. (d)

dxgms

(3) Sunt;qui receptamTkeoiogorum & Politicofumi fententiani oppugna-

,quod

re conantur; jus circa Sacra non tam reflitutum efle Proteftantibus,

li relle

juam nova cónventione acqm('tum jinterquoseminet Dn. de LYN-

elielo^

CKER qui Di, SCHWEDERO in Analectisad ejusdem Introduct. ad

berati

- Juspubl Part. Spccs äe& II. Cap xil. p TT hoc Huoque in momento

contradixit.

Ju

Jicati"

(b) Conferatur BPlace.. ex mPcrumento pacis Artzculwlf 5 XX, qux fe-

P3

$$

duff

2

118

| ä'ä"io) Se

ss

-

- des hujus controver(iz: merito dïici,tur.:--Cumw,ejwmaali jlmbm :mmgdz.t-

tis cum jure cerritorii & fuperioritatis, ex communi per totunt mperium

h

rmandi,exercitium religionis com-

batlenus u[fitata praxi , etiam Tus refo

dcben

pemtyac dudum in pacereligionis talium

flatuum fubditis, f & religione

m,€$ c, 60«

denda

Domini territorii diffentiant , beneficium emigrandi cotee[fa

ut df

'tenbthium eft, boc idem porro quoque ab utriuique religianis

flatibus ob-

rii, gjk'

fervari , nullique fFatui immtdiaro jus; quod ipfi vatione territo

dcper

inrd

periorizatis inuegotie religionis competit, impediri oportere, — Qua de-

finitio Juris reforma

ndi clarioribus adhuc verbis explicatur. 4frz, 7Zl

; quam«

quainter modo dictos Prote-

$. 1. Quoniam vero contraver[rareligionis,

r

theol

flantes vertuntur,

batienus nonfuerunt comp

*

:

fita , fed ulteriori compoff-

conftituunt , ideo de Ture

pedx

tioni vefervata funt , Adeoque illi duas partes

veformandi inter utnimqueim conpentum efi,

ut, fí. aliquis Princeps,vel

vent:

alius territorii Dominus,vel alicujus Ecclefiz patronta , poflbac ad alte-

usqu

viur partis facna tranfierit, aut principarum, Aut dirionem , ubi alterius

pf

partis Sacm exercitio publico de prafents vigent , fu. jure fuccesfionis ,

.

ftion

, Aliove quacunque titulo natlus fut-

f« vigore prafentis tmatlatus pacis

(titCal

rit , 4ut recupenaverit , ipfi quidem concionatores Aulicos fue confesfia-

20

.

nis, citma fubditorum onus aut prajudicium , fecum atque in refidentia

f«a babere liceat.

At fas ei non fit, vel publicum religionis exercitium,

tisft

ba&enus ibi receptas , immueure ,

ttani

leges aut conflitutiones Ecclefiaflicas,

vel templa, fcbolas, bofpitnlia, aut eo pertinentes reditus, penfiones

jf

ftiar

gendia prior

ibus adimere , fuorumque Sacrorum bominibus applicare ,

atc

Patronatus , alioque quocunque pre-.

vel Turís territorialis Epifzopalie,

t

textu fubditis miniflros alterit confesfionis obtrudere ,

ullumque aliud

p

impedimentum, ;:'u( prajudicium direce, vel inaf,',eäf&; aitg'riw [aris aff

erre.

s

iní

V

. - (€) Con£. NIE

4 lI'- Jus Cleric. Cap. V. p. 274. ubx 4c-le Ju"rck.rrc'fo'rmandi

ref

J erolixius & diftin&ius actum eft.

Wi

(d) Quod fu

bditi gaudeant libertate confcientiz pet

/lun&rumentya pacis;

(travit Excell.BOEHMERUsS in Differt. modo alle-

W

€leganter common

iü

ata de Jure circa libertatem confcientiz; à $. XLIIX. usque ad LIIL.

U

conf, Au;orcm meditat, ad Inftrum. Pacis l. e. p.6 13 feq.

ld

.A)'tif

&ææ

1

116

äïo(ä&' |

mb

i(medi&

77 T Avticulus Quadragefomus Secundus, ——

:'mpm'um

Olli Of«

— Hisprameditatis facileapparet, quà ratione Magiftratus uti

rdligunt

debeat fuà poteflate, vel circa veritatem propagandam, & defen-

[

dendam, vel circa harefin reprimendam & ejiciendam. Veritatem

tihudh.

ut defendat. Princeps & promoveat, ipfa reipublic falus, qü&

'iiy g/ü'

dependet omninoà religione, fvadere.videtur, ne Iibertinisnrus

Ug de

Aft. J H:

inreligione vagam vivendi libidinem in civitatem introducat ; (a)

quamobrem necesfitatem refutandi adverfarios injungit potius

j Dyitt-

WI/J/ :

theologis, quam dubiam reddit, ne difputationes theologicas im-

& u

pediendo, quibus veritas defenditur, & ipfum Jus circa facra; quod

pl

veritatem nunquam violat , impediatur & evertatur; interim €o

4l at*

usque illa cura non debet porrigi,ut p;i' alia media,quam divinitus

altriu

prafcripta & probata , expromatur , fed que genio religionis Chri-

'.fiümk !

ftianzconveniunt. Ubiconfcientiz libertas in religione fuppri-

w fit-

mitur, & Homines ad idém coguntur violentia quadam, ibi veritas

163sgï0-

enttd

non promovetur fed hypocrifis. (b) — Argumentis & blandimen-

jf

tis (tudent, non externis feveritatibus, qui [incera iritentione ex-

tUtf s

traneosá vera religione ad veram fidem perducere cupiunt. Chri-

J

ftianusitaque non cogit errantes. ad veritatem , nec pro lubitu vi-

ht4?l )

am converfionis prefcribit, fed per fideles miniftcos illam often-

( gt

dit, & divinis revelationibus confirmatam pracipit. "Polemutur

alud

nf

erfonz errantes, quando explodunturerrores; (c) eum autem

in 8inem tolerantur, ut refipifcantfuo tempore 5 qui autem non

and

refipiícunt, nec ad mentem faniorem redeunt, quo ipfo civitati

pariter ac ecclefiz damnum inferunt, meritó 'ejiäciuntüf,*ït*ä tamen

4lfy

utproceffus per gradus & majori lenitate quam feveritate inftitüa-

4lle-

tur, (d). Turpequidem c(t heretificationis crimen, quo h&reti-

Jl

cos pronunciamus hominesin quadam refundamentum fidei non

tirpare

-1lf,lgdente-,änobis di(ï'e.;'xticntevs ; (e). fd turpe.non eft exi

/

here-

h

120

æs)o(ää

L sss

hzrefes, & d;pcllere hærcucos fi modq hæretw funt, cum quod

oal

flaticn

hzrefis Ht, difficile definiatur. (F)

Nón omms error " ftatim eft

harelis , &illi tantum haretici audiunt in Ecclefia, qui in rebus

ndp

Dn.

ad fundamcntum fidei fpe&antxbus errant, imo non femelerrant,

dehi

fed qui errores pertmacxter defendunt , & difleminando errores

(àQ

cap1talcs reyera nocere poffunt. (&) ' Cum porro error in fide

]u

gradus quoque cettos admittat; magxftratus Chriftianus rigorem

furj

Juris Canonici haud immerito defem: & in' puniendis hareticis

fj

fecundum prudcnuam thecloglcam & pohtlcam fcmper procc—

tiof

fati

dit. (h) .

EC

) beertmlsmum in rempubhcam non effe introdu cendum,grobe obfer-

lins

ydi

vavit Dn. NAVIUS in Jur. Cler, Cap. V. $. XT. p. 196. fcq Conf. JOH.

oli

MUSA&l Tractatum Theologico: Politicum de libertate philofophandi

lii

h. e. de doctrina religionis pro lubitu judicandi; fentiendi, & docendi,

ad veritatis lancem examinatum Jenz editum M D C L XXIV. ubi du

4f

ponsf mum quzfítiones evolvuntur : lina, en libertas pbzlofapbandz Uni-

pi

/m:«

euique, [alva pierate Reipublice] pzzce, concedi pa.ff £t ? altera, p eadem

Al

mantum cum pace reipublice ipfaque pietate comnexionem babeat , ut tolli

nonpo:ft, quin fimul ila & bec tollatur, S. XXVllI. p. 14. feq, conf,

(

BUDDEI Inftit. Theol, moral. Patt, l. Cap. III, Se&t,7. $. 19.

n

(b) Egregie hancinrem commentatus eft BASNAGE dans fon traité de

E

la Confcience Libr. I. C.IV. Enfin employerés vous la violence? mais

elle nepeut fetvir, qu' à faire des hypocntcs, & À jetterles hommes dans

fi

N

des peches contrala confcience, ce quien redoublel' honneur & l'enor-

]

mité: Il fautdansneceffairementen perfvader la conícience, qu'elle a

tort, foit par des raifons humaines;foit pár raifons dlvmes ou la laxffer

faire, ce qu' elle ctoit jufte & raifonnable.

-

f

c Non omnis tolerantia eft Syncretxsmus. Confer quz habet JOH

f

FECHTIUS le&tion, theol. in Syllog, Controv. Difp.lII. p. 94. feq. To-

lerantur tres religionesin Impeno Romano fine fyncretismo, quiatole-

tantur ex fanctione publica, ita tamen , ut à neutra parte adverfz fidei

dogmata approbentut : . Jam loquimur de hareticis ; qui tolerantur ,

i

quando

a$»5o(St

N

r2m

m qud

N .a quando Grt(-)-resutdfcüunWF läütä&&äüuhlmæäüb dlffemienmmon

atim eft

- flatim extirpentur; Intere(t autem Ecclefiz ,'ut errores emendeutur,ne

I tebus

. refpublica-tandem corrumpetur cum Ecclefia, / Conferri poffnt qüz

[etrant,

Dm KRESSIUS obfíetvavit. Commeutat.. ad !quh—. PaFEN.DORFF.

CIforcs

. dehab rel.ad. (lat $. L« pes - faqe -

(d.) Qui in. religione habet.feníus. dtä&erfasa, reduccmdus cft in: vxams, (ï

* 1n fide

- reluctetur;.& tamen fit quietüs., tolerandus eft ad. tempus;. fi.veno ex-

iporem

furgat in medio fübditorum.ad tutbándum Ratum Re xþubhcæ & Eccle-

&TCCICIS

- fiz, admonenduseftiterum atquencrum fi in errore procedat mali.

ptoce:

txofe,ipfemagxüratus tandem 1mpcrat, ut migret ,. qux. tmnigratio non

ftatim injungi debet cum ignominia diffentientiumutcirca politice.de-

:ilinguentés fieti-cómmuniter folet; quia plurimi errant , non.ut npcere

xeobfer-

ïf )OHn

velint;fed.quia, quz. credunt; & docent, recká: fanaqiie; effe:credunt, 1ra.

olim:'dehereticis judicabat S44LELANIIS Libr. V.. de Gubernat. DEI.

ophandl

Jocendi

Hareiici funt; ajebat; fed'mon fcientes.. Deniqueuapud nos funt baretici,

ibi duz

apud fenon funts . Et paulo poft:. Impii funt, fed. booputant. e[fe vexam

77775

qgietmtem, — Errant ergos /&d Lono animoermnt,nonodi, fed affetlu Dei,

Veadm.

: bononare fe. Dominum atque amare credenies. Conf leaür. B»QEHME.

«t tll

'RI Diflert; de Jurecirca libert; Confcientiz $. 1K. feq: .

, conf

(e) Q-ando voce haretificationis utor, non pro Indlff'efennfhs facw, qui

emnesillos infamare folent nomine haretificorum; qui veritatem dog-

ritede

matum divinitus revelatorum defendunt,. & errores- iisdem-oppofitos

Ecclefia intolerabiles judicant. Confer. Joh-FEGHZIIE Scrucinium: pro-

) máls

fligate:ex Eccléfiaheretificationis;;- fed illos tantum:corripimus,:qui

s dans

nimio. haretificationis ftudio ducti.in ormnem difTenfuri citcumftantia-

l'enof*

lém-adeo-invehuntur ; utetiam doctrinam. in: quodam: pmhlematc di-

jellt a

aillet

fcrepantem erroris gravioris& harefeos accufent, Jicet contrariamiyer-

bodivinodententiam;non propugnet ; ec per c*onfequmtias« tandem

fidei.fundamentum evertat, .

Herebs trimeén eft:omnino turpisfimum;

yot

fed crimen ahcuxa&ïngere, nonminüs crimen eft.... Conferantut verba

j Te

Dn, BUDDEI huc fpectantia; Latizantes bareticor qmmdaque in apri-

itolt«

cum:producendos, res ipfa docet.. Quainre tamencauteinvedit vir pru-

idei

dens,ediamque tenet viam ,ue baerefes autopiniones aliis: mzpwæm'o x

dtuf y

65' vel wvzmobtrudmda » opprimat innocentesy.héPe rurfüs á .callidis, &&

€

—

undO

ver/iz-

122

ä*ä)o(æ

folul

^

ve;fam baréticis fibi i tmpanz pammr. Iafht.Thcol« Mor. Part. Ill. Cap.

kaxt

OWH $. Vi p.68t.

fen

(f) Locum 4UGH$TINI egregium recitat Dn. DANNHAZIERHS in

tta

Dram, Sacr. Art, L. Theatr, E. Phoenom. 2. p. 4955 qua' fft barefis,

Toi

omnino dejïmre dgäïczle eit; & ideo cavendum ycum omnes 1n numerum

vedigere conamurs ne pratermittumus aliquas ; qwmws hære]äx fmis

AH

Ut Annuimeremus aliquas , cum barefes non f ant.

^No2» enim omnis ere

t0f

£0)

rür barcfis efí, quamvis omnis barefis , quain vitio ponitur y nifl errore

aliquo barefis effe mon poteft. Quidergo faciat bareticum vegulari àua-

H

dam definitione comprebendt«, /' Gcut ega emþmo, 4ut ammna non pom*! :

aut diffcillime poteft.

14

(g) Quemadmodum non omnes errantes eodem habenïïi funt l*oco, 'ita

nec éodem tractari poffunt modo. : Sunt quiexfi mphcxtatc errant , &

dex(

pifcopo CONST. AN-

illiadmonendi fünt leriter, id quodin 4TTICO; E

Dicat

TINOPOLITANO, laudat SOCRÁATES Hiftor. Ecclcf Libr. VIL Cap. 2.

negal

Sunt quierrori malitiam addünt, & illi everiorem merentur cenfuram,

UI

ita ut Magiftratusfrenum: illis injiciat, & quando a'cosptis defiftere no-

lint, exrepublica exire jubeat." Conf; iterum Dn. BIIDDEUM ïnsfht.

contr

Theol. dogmat. Libr. V. Cap.1V. $, XXVlI. inannot. p.3283.^

fcrüt

- (h) Interhareticos dari differentiam , fatis exinde.con(tat, quod qmdam

irüc

gravius.& majori cum. pertinacia aliorumque feduöhone errare posfint;

g

ac ceteti, qui aliorum faluti nonaperte infidiantur: Qqamobrem pro-

Cati

ceffus in hareticis ejiciendis & puniendis: prüdenter inftituendus eft ,

non fecundum: tigorem Juris Canonici , quem fimul Inftrumentum: Pa-

tlleo

cis Weftphalice mitigari vult, féd fecündum principia doctrine Chrifti-

IN

anz, quznon imperatur, fedex praceptz veriratis opinione, accedente

m*w

divini numinis gratia; bene przparatis mentibus infunditür.

Spectant

Íine

hucverba 4NTON. MATTHJEI in TraGat. de Crimim:e berefi nibil

faá

adjiciay tametf enim Pontificiorum moribus gravisfimum crimen e$ ,

Yl

multaque in znquzrmda & pindicando: ftngularia . 0&/2rv4nmr P umen

eum. libertate armis parta borrililis illa inquifitio 4 mofleis. provinciis

g

in|

exulety religionemque orthbodoxam docendam , mon impenindam eredi-

mus,: Enarnitio judicii crudelis inde fuperpacanea fatuna. ejt. -

- Inte-

ex

n—m fkme flattaloilla. Een*cenm hereticos mahnofæs &Ecckf' amnon

QUi

,»'

fölum;

Oi ao

m

$65)oCSe8.

123

lll.CaP,

folgm, fed ctzam; ,..publ:c&m turbanxes, tandem e*fle e;mcndos, imo

feditiofos & blasphemos omni fupphcno excruciandos, qui crimen le-

ERTS in

f majeftatis divinz & humanx committunt, L.IV. Cod, de Haret. con-

t hanfr,

tra illam. intempeftivam lenitatem SIMONIS de LOWEN in Cenfut.

MHEPILS

Forenf. Libr. V.. Cap. X X. &bi in fine fcribit:

Nemo propter barefnvel

Hf f s

apoftafiam perfecutionem zzisquam putiatur, aut ulla molefti affciatur,

0nni en

con[cientiarum. libertate procujurque arbitrio proprioque tmotu conceffa

Vf m

conflituto.. conferantur. que erudite & prolixe differuit Dn, N4EPIHS

m]ure Cleric. Cap. V. $, 15. 16.17. 18.. P. 303* feq.

Afl 9![4

ypuiit,

Artzcz;lus Qadmgef THIMS - Tertzzis

o ita

uamvis 1g1tur Maaxüratus polmcus propnc loquendo 3u.

fant ) &

NTAN.

dex controvcrfiarum non t it; interim tamen juscirca excommu-

nicationem hareticorum & flagitioforum. 1pü competere, nemo

p

hitat,

n;:gabxt.

anle

judicium. Magdtrat;ul competat , Chrtfhanc m.

(a) Quid autem cifca

kete no«

concilia, jam' circumfcribere nólumus; -

í (ü«l(t

controverfias thcologxcas ipfi incumibat procurandum, paucis pér-

fcrütabimar. |Qui fummis imperantibus omne jus &abfolutum

qurdam

dl)udu;andx controverfias adfcribunt, perperam id faciunt & ma-

posínts

gnátémeritate. (b). Habent equidem poteftatem cirra dijudi-

m pro

lüs e&;

candas controverfias , | quapropter fibi comparare debent rerum

theologicarum füfficientem notitiam, qua Spiritus probare, & do-

um 4

Chrilli

&rmam ad veritatis trutinam ponderare pos(int - (c) Sed non

habentpoteftatem quicquam.definiendi ex.humano arbitrio , &

'edente

pe&anr

fine Judice controverfiarum principali, prrxtuS .. qui mScnptu.

f Csl

rà & perScripturam infallibiliter teftimonium perhibet de veritate

j ef?,

mfa*lhblh. (d) ^ Satins 3gitur agit magiftratus, fi judicium theolo-

u

orum requirat, antequam )udlcmm definitivum ferre füftineat

iib

in fidei dodrina, & poteflatem qualificandi non ni(i per Synodos

7

.exerceat, quia nemo fibi judicium definitivum fumere debet , nii

Inte

gaon

gux;xa&ammrum divinarum habet: notitiam, &de fenfuScriptu-

Qz

rz&

fblum;

um

3$)oCS&

ss

4

-

vourfsneple

:

ep:fco

r & confenfü eft cemsf' imus.- (e) Ahter autem ï'efnmndum eít

hmd«

de dx('uphna Eccleüa&nca, vel de Excommuhicatione malorum, &

fig, F

impoeenitentium, qua in. antiqua ecclefia &apoünhca non folum

t

fuit;ulitata,(cd ab ipfo Chriíto, noftro Servatore, ni fallor'tra,xm ori-

L

ginem.- (£) -

Dl&mgmtur hzc excommunicatio à-Canoniftis in

()?

minorem . & majorem ;; Minorem exercent omnesminiltri Ec-

füb

ber

clefie ,. confenfu ConfiPcoru, quz fola facramentorum privat

AI!

participatione ; (g) "Majorautem, quaarcentur mali fimulab Ec-

tioi

clefia & omnifidelium communione, absqueautoritate.& directo-

P.

rio Magiftratus fierinon debet.. (h) Nam licetilladifciplina, qua

thet

fit peradmonitiones, deinde pcrmcrepatxoncs,&tanäem per ex-

2

communicationem, ecclefiz omnino fit propria, &à poena civili

H

maximopere illa emendandi ratio differat; (i) Supremi tamen

() (

T

imperantis. eft, hac etiam in parte difpicere, nevelpenitus. negh-

T

gatur, vel. m]u&e exerceatur ifta difciplina, cum multum interfit

g

Relpubhcæ&Eccleüæ, ut fine abufu ob metum contagii non fo-

b

lum, fedad exemplum primitivz.ecclefiz in emendationem mem-

&

brorum illam retineamus, quantum quidem eft posf' bile& utllc,

t

hcctmodus exerccndx hodnernus multuxg ab anthuo dlffcrre vx..

W

deatur, (k).

(à)

(a) Concxhorum convocationem pcrtmere 'ad. extcrnam 'E'cclcf' ie dxreöh-

Ye

onem adeoque ad fummos ittiperantes, illi negant , qui omne Jus circa

p

Sacra foli Ecclefie vindicant. Non feqüitur: ab ipfis apoftolis non

)

folum ad obortas in Ecclefia Antióchena controvetfias: confop:cndas

habitam fuiffs concilium Hicrofolymitanum , fedpoftea etiam ipfos

epeun &

t

Epifcopos indixiffe Synodos, vide Altare DA44445C, ' Cap. 1.

Cap. 1l. p. 3 z.crgohodlerm magx&ratus non pnffunt convocate concie

M

lia, Non negamus itaque in primitiva Ecclefia fuiffe vera concilia;

«

affirmamus autem fimul, Imperatores religionis Chriftiang ex quo Sa-

éris imbuti füerunt, poteftatem convocandi & dmgendl concilia fibi

con&antervmdx*eæfïe, xta, ut feculo adhüc-G&avo; quó jáfhmegna erat

epifcopo-

-*36)0(58"

i2

E

ftdom eft

epiü'üþot«umäu&orlras, abimperantibus id fa&um eü"e, exemp&äf

re-

hendamus, Conferatur preter RICHARDUM MONTACUTIUM in Q-

lorüm, &

rig. Ecclef. Part. l1. $. 1:9. & MARCUM ANTONIUM de DOMINIS de

n folum

(FAXIEOTI

Pa

republ. Eccief. ler. VI. Cap. V, Dn. ZIEGLERllMdcJur.«Ma]eR.ber.

ZIQCQP XV 5 3-

onillis in

(b) Principem habere pote&atem )udxcandl de rebus dnwms ad fa'ïatem

niflri Ec

fübditorum, ad imperium; ad atum publicum impetativiim, ad prafcri-

t prvat

bendam doctrinam publicam &c. iterum (atis perverfe fcribit larvatus

RIPERIS l. c. Cap. [l. cum quo ferefacit Autor jamiallegatus Inquifi-

ul ab Ec

diredo

tionis verifundamenti, Cap. lV, $. XI. conf, Tradatum THOMASII&

BRENNEISII de ]ure Principum Evangelicórum 'ii contreverfiis

It quz

theologicis, qui plane 4 tramiteaberrarunt, & omiit Jádiciam Théolo-

|per ere

gorum fefpenderunt in rebus fidei, ut lxcennam fennend: & docends

in Ecclefíam introducant.

3

na civill

1 tamin

(c) Qui omnem controver(iarum notitiamin principe vel magx&ratü re-

quirunt; nimis rigorofi funt; conf, fob. A4brab. KROMATERUS l;c.de

5 negh

Anterht

requifitis boni magiftratus, qui apud evangelicos regimini i Ecclefiaftico

praeft Sedt. IV, Cap. 1. ubi $. 4. p

igt. meminit ZEODOSII AM; qui

npn 10

exortis controverfiisfingularum fe&arum Epifcopis injunxerit , ut do-

i mem

&rina füz confesfionem exhiberent , quo eo faciliusdifcrimen fentene

V utile

tiarum deprehenderet; referente SOCRATE Hift.Eccl,Libr. V. Cap,X.

erte Vl

conf. Hl SECKENDORFFII GhyriftenzGtaat. Libr.llCap;lX. $.8.

(d) Magiftratus! pantcrac theologos Scripturams, .pto Judiee in contro-

diréd

ver(iis fidei acmorum agnofcere oportet. Nibil'eerti ex illa demonfimri

us Cifcà

polfe, fed omnia tantum dubie & probabilirer, eft blasphemia ; DEUS eft

Jis ton

judex principalis omnium conf'esf' ione, & infallibilis, non »ztze; nec n*

pjndat

geli 5 nec Ecclefía s nec Magifinitus ; DEUS auütem judicat non nifi per

vocem infallibiliter infallibilem; qu& ipfa eft fcriptura S. per/quam Spi-

" ;pbs

ritus $. loquens jdicat. Conf SCHERZERI Sy&cma Thcoi Lec. !. dc

v

conci

Script. S.$. XX VL p. 28:feq.

ncili4s

(e) Miniftrorum Ecclefiz ac Theologorum ePc Officium Eknchtmum ne

autem nitmio fervore abrepti modum excedant; vel illo ad tirbandam

o $4

ja (b

Eccléfiampatiter acrempublicam abatantur, & hoc ipfototum 'féligio-

2 dit

nis opus ludibrioexponarit, meríto cavent magiftrátus j mon: definiéndo

3

& qua-

p

126

ä*ä)ö(ä&

&quah&cando fidcm, fcd determmando & pr,æfmbendo modum in

fitit

concettationibus; quod & olim ab imperatoribus faum fuiffe tefta-

atus :

t£ur titulusin Codice TE EO DOSIANO : De bis quifuper re/;gmnem €0p-

$r

zendunt, . Spe&anchuc Leges lmperii publice,quas magiftratus i injun-

taht

unt conftanter & cuftodiunt, ne violentur fub prategtu;Elenchig in

B

illis enim,& fpeciatim in Receffu Imperii deanno 1$30.. $. Qit baben

70) '

un8 qud) 2c, expreffe fancitur ;; 0af bie Swebiger in ibren Swebigten

pornebmlid) eermeyben unb unteclaffen follen, roas Die &btiften 9Xten

btà

€ati

fden untzremanbetau berbe&en bienen, ober Liefad) aeben tibdofe 2c.

ho

JDeinde in Receffu imperii Ratxsboncnh de anno 1$41. omnes calu-

mniz& fevera expreffiones in caufis religionis ideo funt pro«brbzcæ,guod

glll [

Íloli

illis maxime impediatur pax & tranquillitas publica,. Transadtio Paf-

Y

favienfis cum pace rehgxofa iisdem inheret scfhgus, quod tandem

t

confirmarunt Tabulz pacis Weftphalice Art. V. $. 34. & de&um

Cæfärqum de Anno MDCCXV, recentisfimum.

Nl

(f) Que contra originem excommunicationis hodxcrms tcmponbus in

(

Novo inftrumento fundatam excipifolent;. collcgtt Autor ille, qui fcri-

Ini

pfit de Jure Excommunicationis ;; Noftrum jam non eft omries folvere

vt

frà

nodos;quibus illa resintricatur; namlicet concedamusChriftumMatth.

XIIX; 15. non loqui de ethnicis &. publxcams excommunicatis; etiam

p

admittamus, queex NI£MEIERO citantur de Diícipl. Ecclef Diff.I. S.

a

i

17. p. I3.- Labere 4lzquem tanquam etbnicum & publicanum dixette

3p[am excommunicationem non defignare ; tamen merito ftatuimus,fus-

damentum poni ad hanc difciplinam ecclefi afficam N,T. hoc ipfo didto,

fá

quo alludit Chriftus ad confvemdmcm judæorum, qui. ab ethnicorum

(

& publicanerum conforuo abhorrcbant » & ex eo Chriftum lpfum re-

darguebant, quod cum peccatoribus & publicanis verfaretur. Sit ergoy

(U

hanc ipfam cxprssünnem non denotare;excommunicationem plena-

riam; habemus interim originem; & initium publice feparationisà com-

munionetotiusEcclefi je,qua temporibus apoftolicis folennior fadta fuit.

Legiiterum merenturomnino non folum verba BERPEREGII in an-

7;;

notat, ad Can. Apoftol, Can, X.fzd etiam DUPINI de Difcipl, Eccl.

Differt. LII. in przloqu. p. 245. In apof'tollca Ecclefia fegregabantur

aagmo(i a corg,orc Ecclqüaiþgo » conf Dn, Jo£, 1 FECHT I$ de Excom-

mum-

-M

äSDOCSä'

ais

ass

"

E.

10duin i

ulle tellae

pludiéatiotic.: Ride

t quid'etä & contumeliofe 't:'a;iiuci t FECHTIZZM ci-

tatusautor; fed indignus eft refponfione , qui fibt foli fapir, & fenfum

Y L0f

Scripturz genuinum dubium reddit. Loca qua huc allegari folent , ex-

itus injon.

enchis in. .

tant I. Cor. V, r, -- $. 1. Tim. l, 20. ubi quid H't'illa,phga-fis-: [ 320:39"5

iab

x uig H Ua » 0 16 ä"g-yov t8]e 7*!»01':3&0:4'5* & quid denotet aagadsya)

jrtigtun

Tó» rü[oy T ra]av 5 imprimis quaritur, Tolli e medio , per tradi

ts

fatanz commode exponi, multi obfervarunt. Forma enim ekcommuni-

tft x,

cationis & hujus feparationisilla cffc debet, nt peccator tradatur fatane,

Dé5 Cal«

hoc eít, u; declaretur eo ipfo, quod fit fubjetkus regno & poteflati fatanay

i quod

qui ad regnum Chriffi non amplius pertineat ; addittandem finem apo-

Qio Pf-

ftolus, ut pudore & tri(titia confe&tus re(ipifcat.homo; & in Écclefiam

| tandem

receptus fpem falutis recuperet. Suflicitnobis hac vice , Paulum réfpi-

Edi&um

cere ad certam difciplinam Ecclefiaíticam in his locis,ex qua ortum tra-

xerit Exeommunicatio publica, in Ecclefia apoftolica fine dubio ufitata.

yibus ia

(g Difcriminis ; quod inter excommunicationem minorem & majorem

giifti

intercedit,exemplum jam apud Ebrzos nonnulli invenite voluerunt, In

(a(rete

veteri Ecclefia difcrimen inter illos,qui recipiebantur, & conftanter re-

aMatth, —

fradtarios obfervatüm fuiffe,clatius conftat, Excommunicatione majore

; etam

putrida. & mutila. ecclefie membra a corpore velut abfcindebantur ;

ii

minori autemab ufü facramentorum.excludebantur, & fatisfactionibus

db

canonicis fübjiciebantur. — Hodie minor exerceturá miniftris Ecclefiz,

IUS;Hm'

qui Potcffatem habent arcendi impoenitentes ab uíu Sacra coen& , ita

)didoy

tamen, ut nunquam fine confeníü presbyterii vel fuperiotüm fiat. vid;

icorum

CARPZOV'II jurisprad, Confiftor. Defin, CCLXXXI

^

V.& Artitulosi

üm fe

Vifitat. Ecclef£. -

t eg0y

'(h) !p-f'c LUÜTHERUS no&är' Árti

cnl Sehmalesld. IX. p.3 33. libr;Syabol,

o fatetur* Majorem excommunicationem, quam Papa ira nominat , non

plem-

'corte

nifi civilem panam effe ducimus,non pertinentem ad miuiffros. Ecclefía s

Licetenim excommuaieatio in fenfu Ecclefiaftico. & genuino ; civili

in àtl

communione non privet, fed tantum faera converfàtione piorum, quod

Ed

fentit ZIEGLERUS Librz1V. Inftit, Jus.Canon. Tit. 13. p.1O1$. riunc ta-

antüt

men fecundum mores hodiernos infamiam civilem cum fecum veliat ;

£om

£rà

'-g?scju*ö'r'nändætol&*au&oriiate eiüs"ifie?inon debst , .c'ui-]üs circa fà

eft

Junie

128

aS5)ocCSe

E osndi

asssl

c&conccfïum conf' Dn, BUDD&I !nüit.;theol ma:al Part LH. Cap

CIPBS |

/| HI. $.EXV. p. 693 feq & ibidem.adlegatosauctores.

foleti

(1) Emendandiilla ratio declaratur per publicamn poenitentiam Ecclcf ld-

[etis.

fhcam,dequa vide FECHTIUM in Inftru&. paftor. Cap. XV, $. 7. 8.

ratiól

confer hanc intem H£INRICI BODINI Tractatum fingularem deAb-

ufü Pæmtentlæ Ecclefiaftice , & Dillertat. Theol. dc Ole pæmtcn-

Quid

: tialifüb Dn, PAULO ANTONIO habitam.

eAn

(k) Notum eft, multos conqueri dcrcmls(' one dxfc:phnæ in Eccle(' a,qu:

cat|

priftinam obfervationem reftituendam optant & de(iderant, adeó , ut

ab hi

miferam & foedam Ecclefiz noftre faciem effe credant, & non dub:tent,

e:

quin cum abje&to cadavere comparari debear.

Verum enim vero inju-

riofi funt illinon fólum in Ecclefiam & cccleüæ beneficia, fed etiam ia

pugi

fnus,

miniftros Ecclefi&; quxcorda hominum fcrutari non poffunt. Notitia

Touf

peccati; quod excommunicationis caufa eft , debet efTe diftindia ; non

confufa, ad quam ipfa peccatoris merito requiritur confesfio ; De oc-

pusj

culns non]udlcat ecclcf' ia

do

Con

Artzcztlm ,Q-admgqf mm* Qtarms

netd

pux

Q/d tandem Juris tnagiftratus imperans: habeat circa ritus

Non

patx

in Ecclefia receptos, & adiaphora, difpiciendum reftat. (a) -

Va

de ritibus ab ipfo DEO prafcriptis, fed de humanis & ecclefiafti-

dun

cisfermo eft. Et circa hos. externam directionem verfari ,cum

nemo facile neget, dubiumetiam nullum fupere&, quin abrogare

bus[

dety

eos, vel præ(crxbere, in magiftratus imperantis pofita fit potc&ate,

fiq

Horum rituum &adiaphororum in ecclefia magna elt varietas;qui-

fioi

damad ritus divinos fpe&ant circunftantialiter, & locum,tempus

vel modum externum in cultudivino non determinatum declarare

la

hl

po(funt.'/ Sic ut Evangellum doceatur, & adminiftrentur Sacra-

menta, in Ecclefia ipfe DEUS precepit; quibus vero diebus,quota

Q

fs

dieihora, &qua methodo externa id publice fieri debeat, a fümmis

e

1mperant1bus merito determinatur. Ex hocipfo fundamento. Prin-

Ul

cipes

-

4$5oCStb.-

W emarusre

129

MO

l]. Cip

upes maperantes ferias, dies poemtentiales fefta jubllæa ahasquc

Ecdlefiae

folennitates Ecclefiafticas indicere , & quibus utendum fit canti-

IY

lenis , & precationum formulis ; quinam textus explicandi ; qua

m deAb-

ratione Mufica adhibenda & qua funtreliqua, prefcribere poteít.

Xenitefte

O&/xdam rttus merc accidentales funt, &ideo adhibentur, ut omnia

&Uootebyts wg) ao rdÉo peragantur, quo referuntur pul(ationes

Idf yqui

campanarum, (b) veftimenta Clericorum, (c) &c. hi quidem

(de0, ut

ab humano pendent arbitrio tantum, dxfplcxendum tamen fedulo

übitent;

eft, ne quidtemere, quod noxium fit, aut cum libertate Chriftiana

toinja

t[att (l

pugnet, ecclefiz obtrudatur , nec que ab antiqua ecclefia accepi-

mus, & fine vitio vel fupcrihuonc retinentur,ex pruritu tiovitatis

Notitia

1, not

mutcntur.

Sic igitur concedimus libenter , Magifttatus no(tros

De oc

plusjuris haberein adiaphoris quam reges Iíraeliticos V. T. fi mo-

do adiaphora mera fuerint illa, circa que ver(abatur Ecclefia V.T.

Concedimus quoque, à fuperfluis ritibus effe omni modo abfti-

nendum , quod primis etiam temporibus Chriftianos ufos fuiffe

paucisfimis ritibus fatis conftet ; (d) adeoque: utendum ritibus

|TILUS

Non

paucisfimis & Hmphmsfimls ; Concedimus tandem ejusmodi ritus

tantum tolerandos eífe in Ecclefia , qui ad emendationem. ten-

faít

dunt; (e) Interim tamen magnain mutandis & precipiendis riti-

cut

ymte

bus prudentia opuseít, ne Ecclefia potius turbetur, quam emen-

detur.

Commwuniter Clero mbuxtur illum adhærere conífvetis

(late,

fitibus, & cavere, ne hoc idolum ipfi auferatur, fub hàc praten-

,qm-

fione, quod aliquid imperito populo fit dandum ;5 fed pasimur

npUS

illam accufationem eo libentius, quo preftantius eft, (implicio-

fate

res ritus fine fuperftitione retinere , quam novos vel plane nullos

Mra

cum fcandalo & infamiaEcclefix habere. Ipía non folum zqui-

lE

tas poftulare videtur, ut in e;usmodl rebus nihil fufc:pmtur, quod

mis

ecclefix ahquah ratione noxium , aut fini, ad quem ritus omnes

[1fl»

comparati effe debent, adverfari poteü fed etiam prudcnrxa fva-

R

IPCS

. det,

130

3530(59

det , ne quid temere üne Ecclefiz vel mxm&mrum verb1 dmm

"T

confcnfu inftituatur. . Hinc magnus JCTus, ut fecure & prudcn-

fin

ä

tàh

ter agàt bonus Princeps, qui forte faciem quoque externam Ec-

clefiz in melius mutare cuperet , tres peculiares regulas preícri-

in

ht

píit, quarum fummia có tendit, ut lento gradu omnia fiant, & à

$

crasfioribus incipiatur, cujus iniquitas magls in confeffo (it, & ita

bo

porro adalios emendandos procedatur, qu1 modo emendan pot-

fe

funt, ac debent. (£)

l

h

(a) Notum eft (chisma ad:apbonfheum po& reformatxonem mfau&um,

occafione Ordinationis interimiftica, quam Imperator in comitiis Aue

r

guítanis Anno r548. die XV. Maji publicabat,. Conf. IWWelSMANNUS

no

Á

Hift, Eccl. Part, 1. Sec, X V, p. 173. & Luc, OSIANDER Ep. H. E. Sec.

XVI. p.492.feq. Multi enim Theologorum; inter quos primaríí erant

/

PHILIP, MELANCHTHON cumdifcipulis DA4NIELE MENIO, EBE-

[

RO, POMERANO, GEORGIO MAj'ORE, PFEFFINGERO & c. affure

á

gebant Cafari ; vide FL ACIILM in Scriptis fuis adiaphorifticis, & 4M$-

(?

DORFFIIUM in tractatu:

8Daf D. *ermmer uno D. Major tnít ibren

f

Adiaphoriften 9fetgernüf angevicbtet. 1t. Daf D. Martinus feírr Adia-

hi

phorift getvefen, &c. Hi autem & plurimi ex nofïranbusThcologxs con-

fcientie confülturi loco prius moveri, quam vel latum unguem in cafu

confesfionis etiam ratione adxaphorornm ccderc volebant. Conf. WEIS-

MANN, l.c. p.187. Ícq.

E

(b) Pulfationes campanarum abfolute neceszr:as non efïe conced:mus.

Interim cum Quackeris illasad jocandum non exponimus, fed merito

ad convocandum populum adhibemus fecundum antiquam iníctiptio-

nem

Dum trabor, Audite : vocovos, ad facravenite !

2

cum ritum hunc fuperfhtxofum eífe adeoque improbandum non perci-

piamus. An Campariz circa An. CCCC. a PAULINO Epifcopo Nolano

repert& füerint; quod PANCIROLLO placuit; HEINRICO SAL MUTH.

(4

non arridet, cum earum ufus jam antea apud gentes viguerit. conf,

preter POLTDOR,VERGILIUM de [nvent, rer,p.27 4. CASALIWM de

Vet. Sacr, Chrift. Rit, Part. lHl, Cap. XLIII. p. 239, feq. & MATIH4E-

UM LARROOQLMNHM Advstf. Sacr. L;br.ll. Cap. X XXV L. p. 355. feq.

(c) Intet

M r

ac 3eC 55;—

^IE!IA

UE Pt

bi.diini

, ;(c) ,,lptcf res indiffcrentejäflrccenfcri veifiturri Clericalem; nemo igno

rat ;

prudene

hinc (imulomnis faterbitur,var*incipem difponere polle circa illum. mu-

"àm Ec-

tandum; coníultiusautem eft, veftimentorum ufüm antiquum fervare

i prefcrie

in clericis fimpliciorem, quam mutare ; quod ipfe Exc. FLEISCH£RUS

fatetur ir ber Cinleitung um geift(ic)en SRecbt. Libr.I. Cap. XXVHI.

an, k

i &ita

$- 4. p. 221. Eriniquum omnino eft,confliringere miniffros &celefío , qui

bos velillosvitus ob fcrupulum conftientia abborrent, ut inviti eosdem ob-

dari pof

férvent , cum boc directo pugnet contra libertatem , fcribit STRYCKIUS

1. c, de Jure Sabbathi p. 109. & in fpecie p. 129. ubi; poftquam de origi-

afauüum,'

ne veftimentorum Clericalium differuit ex POLTDORO VERGILIO

vitiit ÀUe

de Invent, ter, Libr. VL Cap. 12. cui addi poteft ZEOMASSINUS de

[ANNUS

nov. & vet. Eccl. difc, P, L. Libr, ]. Cap. XXVI, tandem ita concludit:

4Ad minimum fi tolemnda funt quadam fingularia veflimenta, abolenda

irí etant

effent bfe,ïïïegæüïäwanbte, utpote , que aperte ex Papatu defcen-

IQ ERE

dunt, & nulli lii fini inferpiunt, quam ut comedia in te

"

æp(äs 14g.4n;m/',

fv affute

accedente infuper vario ornatu alizrium,

&A

(d

) In apoftolica & primitiva Ecclefia utebantur ritibus paucisfimis &

(CÓftem

fimplicisfimis, ubihomines magisad rem quam ad modum refpicerent;

i Adia«

nequidquam detrahatur rei. Praclara verbafunt ipfius ERA454MI intet

)gis Cott

Pontificios, qui ad HIERONYMI Epiftol. àd Algafiam Tom. Il1. p. m.

'jn cafü

i1$. inantidoto de ceremoniis italoquitur: Iv quefftone decima fcri-

EM

bit Chriftianum mon e[fe, teneri ceremonijs, & praceptis bumanit, quod

magis est Tudaorum - - - nou fentit de ceremoniís , que prafcribit ec-

edinius'

clefía, quanquam omnin comvenit, eas quam paucisfimas effe , alioquim

metito

ex bis, tamet[i fjeciem babent piesatis tumen miro quodam modo, omnis

qriptio

vera pietatis peflis nafcitur, . At nunc Chriftiani pluribus premunmtur ce«

vemoniis, quam Judai, & pietas admodum friget. Conf, Georg. I I-

CELIIS inviaregia de Ceremoniis.

»

i perci-

eGä. 2.Cor, XI lv, 19. conä

jolano

| ä(C

Omnia debent fieriad edificationem in Eccl

UTR

BRUNNEMANNILM d« Jure Eccl Libr. L, Cap. Vl m. 8. n. 4. & B.

- conti

CHIUM Differt. de Ceremoniis ecclefiafticis Cap. 11I. $. 19. italo-

Wib

quentem: Ceremoniarum finis femper ad adificationem eft veferendus

[EE

qua poftulante , mon modo mutari aliquid , fed quicquid ante in ufu

motrias

VE

$- fuit;vinvwi potefs — Ecelefia dmqu

e vel magi/lagwi f e8 cere

z

JIntef

*

ina(i-

d z

* 32

ss

æsio!gsæ |

| ipfein

inun'lef, m*agüqz)e ad /'mndalm, eämäw potiu qumäuwäïm',cmp:.

visas, futiont,qua fieri potuerit,commodisfimas abrogare. -

leint.

(f) Sepiuslaudatus Job. Sam. STRYCKIUS ille Ctus eft, qui magiftratui

vereti

D

—— ——

tres prudentie regulas circa Jus mutand

:

*

| HX

tus Eccl;äa&icþs prafcrie

: phit l. €. Ca"p. IV. p.348.59.-

didic

coní

Articzzlz-zs nggzdmgcfmw ,szmtm*

excip

- Sic quidem Miniltri Ecclefix ratione officii , quo f-'ungutitur,

Ecde

non funt miniftri ftatus & reipublice ; interim tamenquia in fta-

tanto

tu& republica vivunt , poteftati humanz etiam fübfünt & magi-

&ctef

ftratui , cui omnis anima fubjecta effe debet, (

a

- imo cui ipfe

4

non folum eft

ïaf?üï

Chriftus eum difcipulis füitfübje&tus. (b) — Fal

This

exclufio magiftratusà cura facrorum, quod hactenus vidimus, fed

vetft

falfa non minus eft exemptio Clericorum à poteftate civili. . Re-

il

of

ligio, quz tuetur magiftratus autoritatem , illos fübjectione civili

étian

non liberat ; quorum elt religronem explicare && defendere. (c)

tead

Quemadmodum itaque Cleriéi non folum confiderantur ratione

eBu

officii ,quo foliDEO & Ecclefie fubfunt , fed etiam ratione per-

thot

fonarum & bonorum ; nunquam fine violatione divinz ordina-

tionis e poteftate magiftratus politici penitus eximi poterunt.

i

riitf

Perfonarum ratione iisdem legibus fübjiciuntur ac reliqui, adco-

que fine dubio, (i eas transgrediantur & delicta committant focic-

!

E^

tatem civilem turbantia, five capitalia, five non capitalia , juftam

magiftratus animadverfionem incurrunt ; (d) onera vero perío-

nalia non fuftinent, quz alias civibus imponuntur , ne illorum

officium vel vilipendatur, vel impediatur.

Ratione bonorum

iterum,quamvis cum difcrimine,(übjedi funt ;. quedam funt illo-

ïlï

rum propria, quz ex emptione, hareditate, jure connubiorurm, vel

alio acquifitionis modo posfident, & hac tributaria funt; quae

lda:.n ag*tem funt bona ecclefiaítica ; Ecclefie Canccrata», de quibus

ipfä

as

GBS)O(SQ'

133

nE

hp

ipfe mag&&ratus Pfatmt, quod ab oráriibus o&n&mbus hbex*a effede-

beant. Exhacíübjectione Clericorum fequitür obedientia & re-

apidratu

verentia, quam utramque fummis imperantibus non denegant,

t praftie

Hinc traducendos non effe magiítratus fummos e pulpms facris

didicerunt, ne honori & exiftimationi illorum pro concione áa

confpe&ufubdxtorum detrahatur. (e) Licet enim imperans1 non

excipiendus , cum generatim & omnium hominum falutem pa&or

iputttr

Ecciefie querere debeat ; adeoque fi erraverit ; in rectam viam

af

C ittag

tanto magis reducendus fit, quanto gravius ab ülcrum exemplo

ecclefix imminet perlculum ; interim magna prudehtia & mode-

oipfe

ratione opus omnino habent miniftri ecclefiz, ne reverentiz fum-

lum CR

mis 1mperant1bus debit fimus immemores, quo ipfo fzpius ad-

tus (ed

verfus illos irritantur fubditi. (f) Clamorcs igitur tribunitios

L

e dvill

nonívademus; illa, que devote & cum lacrynuis dicuntur, fapius

etiam dutiora corda emolliunt. Literz quandoque cum devotio-

((

rattofie

nead Imperantes fcripta plus ponderis habent,cumtam facilenon

effluant e memoria , quam prolixiores fermones publici epanof-

te pct.

thotice propofiti, ex quibus plebs, fponte infenfa principibus, ame

Jrditde

biguas i mterprctatxones format , & ad contemptum fummx 1mpe-

'erutit,

rütrahitur. (g)

dQ«

(a) Contra expreífa Scr-pturæ tefhmoma Rom. XIII, r. 1. Petr II, r2.

fotit«

pugnat non folum furor Anaä;zpnj?arum, Scbïvemkfeldmnamm, é

aftan

Weigelianorum , qui magiftratum in N. T. falva confcientia geri poffe

perfo-

negant , fed etiamfaítus Clericorum in Ecclefia Romana , quo aucto-

ornri

ritatem & dignitatem: magn&ratus labefa&tant ; & Papali infetiorem

conítituunt.. Quod excipere folent circaallegataloca, non recitamus;

orufii

quia fcopum apoftolicum indigitare, fimul erit refutare hmxtanpncs,

t illoe

quasfingunt. Scopusautem A poftoli eít, oftendere, quod doctrina de

libertate prrltus fupcnus ttadita, non tollat fübje&ionem magifttatui

lj ve

ug»

debitam ; qui nusquam éxcluduntur ab illa fubje&ione ; hoc quoque

in laeo excludi non poffunt. confer ORIGENEM ADAMANTIUM

ibus

CLE-

L

R3.

i

:34

äöOCæ

bi

CLE)IJENTIS ALEXANDRLNI ka:pulum Lnbr. IX, adlocum Rom.

(h

;; XIIL & vide dehac re confcnülmtotzus anxlqmtam apud CHRISTIA:

füc

.ANUM DREIFRZIM in Con;tov. ct.m Ponuficus præcnpuxs dc Excmpu—

dà

oneCleticorum p.683.

B

b) Chritum fuiffe fub]e&um magx&ratxbus cxvxhbus tam in perfonah-

Íc

bus , quam n tealibus, nemo nifi Scripturarum ignarus vocabit in dubi-

àm. Ratione perfonæCthcum füiffc fübje&um patet ex Joh. XIX. v.tr.

f

uibi Pilatum mónet, quod sägmw infe habetet à DEO. conceffam ,.ae

in aliostanquam praes judiciià Gafare conftitutus ; confer qu& habet

()

!)

THOMAS 4QUINAS ad Rom. XIlI. Quoad realia fuxt fubje&us Chri-

,

ftus magiftratui, quia tributum folyit Math. XVII , ;23. feq.. licet enim

ia

liber erat tanquam filius DEL à tributo pendendo , uthomo tamen , re-

V

liquis Judzis accenfendus , füa fponte folvit folvenda ; ne fcandalum

I

praberet; nec offenderentutab negatam folutionem nefcientes caufam

negate folutionis, An autem hic locus de tributo Czfari dato intelli-

gendus fit, quod fententia HIERONYMI & plunmorum eft ; vel de di-

drachmo filiis Hraelisimpofito Exod. XXX , 14, quam expofitionem

habet HILARIUS cnm quibusdam ; jam fuoloco relinquimus,

2

$

(c) Jamnon quaritur de illa hypothet : Poteflatem ecclefiasticam 46/9.

dutam & immunem effe a magifiratu cipili, ita üt ne quzdem 4 judicio

ecclefiaflico ad fummam magiFivatua decifionem provocare libeat ; Vide

Jacob, REVIUM Exam. Quaft. 1V. qui füb finem libri Theologorum

:;ï

Leidenfium, Gróningenfium, Trajectinorum fententiam adduxit , &

confer fatob; TRIGLANDIUM conptra-Fedelium Diflert. theol. de cj-

vili & ecclef. poteft. Cap. XIIX. GISBERT. FOETIIIM Difp. I1L. de po.

teftate Ecclefiaftica ; Sedloqmmur de fubje&ione civili in rebus ciyili-

|

bus, quam relxgxom clericis non tollit, fed potius ftabilire videtur, Qui

enim officia religionis aliis inculcant , ipfi fuo cxemplo pfæ!uccre dc-

bent religionis officia eXercendo.

.(d) Aliter fentitur in Ecclefia Romana ex comvetudme Vctcns Ecclef i.

: Cumenim facerdotes fepe ad tribunal Imperatorum confugerent, ibi-

. demque litigarent, ne id vergeret in dettimentum religionis Cbriftianz,

* precavetevoluit; fanciens, ne quis Clericus cumalio contentionem.ha-

bens, ad imperatorem iret, Conf. Synodus L. dutiocheua, Sec, 1V, há-

bita

in

FR

Meteeieneiecl

E

b:ta 'Cän, Xl Conczl:um Cartbdgmenfe IH. Lano IX.Cawzl.Oemmem

um Rom.

HASTIAS

Chalcedonenfe Can. YX.. Concilium in Gallia. 4g arbezfe Can- X X XIL.Sed

fucceffu temporis illi Canones, qui ad fetvaridum ordinem. & amputan-

tErempie

da fcandala decernebantur, imo Principibus nil derogabant ; in dete-

pefond

riorem fenfüm rapicbantur, ac fi caufam Clericorum Principes cogno-

itin dubi-

Ícere & judicare non poffent, quod tamen tot legibus à 7USTINIANO

datis adverfatur, qui quidem quasdam immunitates clerícis.

*

«

:

:

.

XIX vt

A

eriet

"

4c*o'xff:fdi-t;

efïäm ,4€

nea quovis Judice politico ftatim judicentür, ^ ^*

»

De magistratu forte peccante. e pu

nl favü ll o Mdtivd Do;

yué habet

*

BARBERETCIUS Ícriplit orationem, quam -Job, A4bmb, KROMAYE-

Qus Ciri-

Cet &bf

RIS in annotationibus quibusdam perftrinxit. Interim Elenchi nomie

m

nalisiniquitatem in magiítratibus fummis, aliisve in. ampliori digni-

tatis gradu pofitis vix negare potuit in trad, de Elencho morali homie

andalum

s caufám

letico Cap, V. $. 6. p. 160. fed potius expreffe concesfit ; per illitis tez

0 intelli«

fnerarium ufüm , non tantum perfonam, fed & familiam proftitui, imo

ad ipfam excommunicationem pertinere. — Conf, Illuftt. SECKEN-

dl de die

fitionem

DORFEIUS im GbriftenzGotaat Libr, ; Cap. VE $, 1. ubi Elenchus

]

magiftratuum prudenter reftringitur, & temperatur.

&

) BUDDEIM

fere fccutus fum, qui tandem monui

t de 427:51&: cïvzlz'ZuJ,

?f//)Mf-

-

modoque adminiffandi rempublicam judicium ferre, pafloris "Wäf.æ*

Ljwiict

t; Yide

unde qui ralia agunt, inquity muneris [ui tranfiliunt limites, prudentia*

- que pariter ac juflitia leges piolánt, uift.in bisee peccata aperta & 345

0gotüm

nifesla occurmnt, qua redarguere ,. adhibitis admonitionis gndibus , of-

n

fícii vatio pofiulat, Inftit, theol. moral; Part. I1I, $, XLLI. in not. p. 688.

| de d

Confer, qu& habet éx HlGONE GROTIO de ]ure. fummar, pote(t,

|depo

(g.

Dna. DANNHAUERIIS in tract. de Confcientia, & Dn. 24£G ERIS de

s diyil

Concord. Imperii & Sacerdotii .Cap. X X1X. p. 257. Confuülenda quo-

yt, Qui

que eft in hoc univerfo negotio, Dn. Tob. 7ac. REINHARTHI Diflert,

de Clerico; per abufam officii paftoralis; leges imperii atque tranquil-

er;,dc-

litatem publicam violante; ejusve coércitione. Erfordie MDCCXXIV:

:clgüæ-

Quid igitur reforrhátioni debeant magiftratus Chriftiani j ex hac quo*

yt, ii

que controverfia apparet, quo fpe&tat Ba/rbafar. BEBELII Diflert, de

EE

b;ngficiis rxiggi(frätui fPö;iFico' bcvatiu, I;utþcri m'inifzcz-io gxþibitis,

cmhd-

j, li

m

bitd

!36

üä)b(ää'

gt

Aïtzmlm

tarf

uadrageþänus Sextu&

fent

Lf.cet autem mxm&n Eccfefiæ omnes ex ordmanonc dxvma

u 73

fubjeäh maneant libenter , & non ex necesfitate, magxümtux civi-

cantul

h, jura tamen & privilegia fua ipfinon refignant, ita utab ejusnu-

horit

tu, imperio & voluntate, quod nobis adhuc objicitur, totum pen-

(4)

deant , fed proptia quoque gaudent poteftate eaque maxime in-

ternà. (4) Inficiantur illam diftindionem nonnulli , tanquam

f€4

hypothef' 1n papizantem , fed ut refpondeamus: verbum , res ipía

fi

non indiget, ex ScripturisS. clarisfima. (b) ^An autem 1lla pote-

Hl

üas recte dividatur in poteftatem ordinis, & poteftatem Jurisdi-

f

&ionis, obfcurior quzftio fine dubioeft, cum ipfi B. Confeffores

(b)

DI*

hanc diftindtionem admittant. (c)

Nos equidem Jurisdidio-

pj

nem five civilem five ecclefiafticam nufpiam tribui in Scriptura

W

$. verbi divini miniftris libenter concedimus, qu& eos non domi-

K

nos vel imperantes fed fervos & divinarurfi rerum difpeníatores

4d

elfe, aperte teftatur ; interim non deneganda eft illis poteftas

fu

(9)

fpiritualis, qua in poteftate decendi, adminiftrandi facramenta, &

remisfione peccatorum confiftit. (d). Perhancminiftrorum Ec-

K

elefiz-poteítatem itaque non ejusmodi facultatem mtelhgxmus,

l

üz per modum humani imperii fe exerat ; fed operationem ho-

&l

mines ad falutem deducendi , &ad eum flncm media applicandi,

i

obtnendum. (e) Arma mxlmæ noftrz non funt carnalia , fed

potentia DEO; fi effent carnalia, poteftas quadam externa &

Chrifto fuiffet ere&a

nunc autem funt fpmtualra & potentia,

(

quibus deftruuntur 6 xvea)uag. Satanz , qux in animis hominum

fabricare folet , & ratiocinia fidei adveriäntla omnisque altitudo,

qu& contra cognitionem Chrifti fe effert, quando przdicationis &

reconciliationis minifterio, fvavi admodum & tamen potentiore

ä;

gua.dam yiadobfequium fidei, quad Chrifto praftatur, Perducun-

tur

PRESUSSCENI

7

ää)a(ää'

1'37

turfehcisümc (£)- Qua Evangelmm Chm&u prædzcant, non ca.

e dirita

rent pote&atc (þmtuah in officio, eum ipfum Evangelium fit Jjya-

tU CLVI«

pié T B65 &s CuTMQaM , qUa illuminantur , regenerantur , juftifi-

ejusnu

cantur, renovantur, cuftodiuntur, corroborantur, & confervantur

homines ad vitam xternam. (g)

Im pe»

C Ifle

(a) Quam habcanteprcopl & minillri ecc!cf & pote&atem ex Augu&a na

Confcff, Art. VII. abuf. it. Apol. Art. XII. & Atic. 'Schmalkald. p. as1,

inguaim

. feq. fatis apparet. Poteítas mxm&rorum ecclefiz ex ipfa inflitutione &

res ipla

fine minifterii eftimari debet; qui eft reconciliatio hominum cum Dce

lapotte

2.Corinth. V, 19. & incrementum in fide & fan&xtate Ephcf iV, 12.

Vorisdie

f

. conf. BIIDDEI Inft. theol, mor. 1 c p.604.

fffores

(b) THOMASIVS cum affeclis quxbusdam feverioribus hianc diftindio-

sdidio

nem mirum in modum traducit in cautelis .circa Jurisprudent Ecclef,

p«276. easdem buccasinflat 4NONYMP'S ille .Deg oerbedften unb ente

fiptura

domi

Dectten Carnevals, p. 172. fcd (ufficit oftendere » noftra dogmata de. po-

£cftate interna, quam mundus infanusridet , non in.Papatueffe inventa

fotores

ad augendam Clcncorum dommanoncm, Íed. in. V;rbo DEI folidiffime

teltas

- fundata.

t &

(c) Placet uobis,i mquxunt pii confcfforcs in Apol. Augu& ConF grt. uft.

abuf. p. 194 vetus partitio poteflatis, in pote[latem ordinis & potefta-

j Ec

zem Surisdittionis ; fcd palam eft , ibidem per poteftatem ordinis intel-

ïlmUS,

ligi poteftatem docendi &admxm&randl facramenta; ,per Pste&atcm

m ho«

autem jurisdictionis poteftatem retinendi & folvendi peccata , auo qui.

Cangl

dcm fenfu facileadmittitur, conf. qus. mculcavatCARPZOJ/Ias in lfa.

j fl

goge ad h.l. & BVDDEFS in: Piflert. de Orig. & pote&at prfcop,

em d

$. XXX,

(d) Qui Chrifti. funt fervi & Occonorm DEI,:XI: pote&atemhabcpt ratione

entid,

1tutm

..Officii non externam fed internam.ab ipío Deo conceffam ; male igitur

Ecclefiz profpexit ille LU/CIVS ANTISTI/S CONSTANS, qui in libro

tüdoy

de jure ecclefiatticorum infcripto, diffeminavit illum gravilfimum erro-

n

rem : Ecclefiz miniftrosnullam habere aliam poteftatem, nifi quam ipfis

1orc

magt&ratus civilis concefferit. conf. M4SIPFAM Diflert, de Intereffe Prm-

cip. circa Rehg Evangel. Cap. llI. $. 27.

jcute

tf

S

(d) Con-

4

138

AOoGE Á

ii

(c ?Con;fer qæ hancin rem Commcnfatu:c.—ü Illuftr. -PVFEND,ORFFIVS»

met

L,c.S XIX. XX, XXI. & cjusdem Commentator KRESSIPS,

E

. (£) Ne

quidem apoftoli aliquid imperii & coactionis exercuerunt ; preter

Ccono

potelfta

tem extraordinariam quandam & miraculofam, qua hodie eva-

|

locu

nuit.

Jubentur quidem invitatores cozpellere comvivas ad intrandum;

UT

fcd fuadendo, rogando , bortando, aliter enim invitatio ad convivium

Vesr

nonexequitur. Miniftri Ecclefie pafcunt gregem Domini, non ut domi-

nantes cleris 1. Petr. V, 2.3. 4. per M,»lgs; enim hic fignificatur ipfum

tuali

gróuWo»5 quemadmodum enim populus lfraeliticus olim dicebatur

peri

xMipoc ; Devter. IV, 20. IX, 29. itanunc Chriftiana plebs, qua in ejus

teri

locum fucceffit, hereditas DEI eft.

Sic quiad gregem acceffere olim,

türat

dicuntur expreffe wfos-xlïngwg'ïvaq tanquam per fortem adjecti Actor.

trary

XVII, 4. Hos Paftores dici zecte&ras, Vel atóicapéries Rom, XLL, g.

quo.

L Theff. V, 12. 1. Tim. IIT, 4. V, 17. imo ä'yxge'vz;,'- Hebr. X11l, i^. ve-

Tnan

rum eft, fed nudam directionem velexternam ; vel internam fpiritualem

pot

in

f

P

ectionem ha voces indicant, Conf, Dn. PFAFFIFM in Ofig.- Jur.

éin

Ecclef. Cap. II. Art, II. in nota p. p. 6T. feq. -

fiugy

(g P

er potentiam illam non intelligi debet Chri

ftus , dec durayie quz-

Qu

" dam miraculofa, qua potenter

propagaverit evangélium ifto tempore,

K

fed ipfum evangelium, vid. CALOVIUM Bibt, illuftr. h. l, & confer Di-

adit

i

P

utat. theolog. ad Rom, I, 16, 17. Cb(i/t'oplaari REUCHLINI Tubiggæ

Anno M DCC IV. habitgm.*

»

&f

n

g/imiþy .Septihzzis'. i

Mirticulus - ,szklmg

AX

fici

An claveslegitimam caufam przbeant huic ftruendx þate..

ftati, non immerito adhuc quaritur. Clavesregni coclorum ipfum

qui

Servatorem optimum tradidiffe Petro & reliquisapoftolis ; teftan-

hor

tur dicta clasfica Matth. XVI, 19. coll. XIIX, i$. & Johann. XX, 22.

f

o

Quidautemilla clavium concesfione proprie indicetur, adeo dif-

fuía etcontroveríia, utin varias fententias abierint eruditi. Non-

pol

fi"nq—

Tur

audemug interim probare cffatum: melius fe res haberet,

II)C:IX-

$

aeotse

Y

139

—

CIDPESNUPOMENOS

MRU

à

?

miericlatio clavis liggäüs & vf;*)'lvcntis nunqua»mqi-n troducta faiffet ;

fed potius fapientiam divinam admiramur, qua poteftatem in Oe-

t prettt

[o]

eorica

Odie eva«

conomia fpirituali miniftris concreditam hac quidem alle

tandumy

locutione explanare voluit. (a) Clavis domus David nihil aliud

)nvivium

€ft; quam poteftas politica in regno mundano E(aiz XXII, 22. Cla-

ütdomie

xesregni clorum nihil aliud eífe poffunt, quam poteftas fpiri-

utiplum

tualis in regno Chrifti. (b) . Homines enim natura funtin nexi

licebatut

periculofisimo, füb maledictione legis, ob reatum perpetui car-

inejus

«eris per peccata contractum ; folvunturautem , quando liberan-

t& olim

turareatu, & liberatisaditusad coelum recluditur; li gantur e con-

ti Ador.

trario, quando non modoillis impoenitentibuscoclum occluditur,

quod eftposna damni , fed & reatui, & ob reatum, carceri arctius

I Y

mancipantur, quod infert poenam fenfus, Eft itaque hzcclavium

itoalem

oteftas , fi locaconferamus , non folum facultas aperiendi per do-

Fig.' Iüf-

&krinam &Sacramenta , adeoque in Ecclefiam ejusque minifteria

fingularia admittendi aondum admi(fos, claudendique five pre-

if que«

cludendi eis, ut nondum idoneis atque ut zoic $o , qui extra funt,

A 6

aditum, & admiffos, feu vdc éza , qui intra funtretinendi ; (c)Nec

tfet Di-

wbinge

involvittantum excommunicationis confirmationem, ita ut ligari

& folviidem fit acteneri & liberum effe5 excommunicari, & ite-

rumad communionem Ecclefie admitti poft preftitam fatisfactio-

nem; (d) veldeclarationem liciti & illiciti ; (e)- Ne'c-vtwändgvm (u£.

0te^

ficit illa fignificatio, qua apoftolos poteftatem a Chrifto nactos

quidam putant , predicatione Evangelii viam ad regnum coclorum

ipfum

((latie

Y

hominibus aperiendi, iisque, qui crediderint , falutem , 1is autem,

X us

quinon crediderint, annunciandi damnationem, , cujus poteftatis

exercitium &in coelis ratum fit futurum; (£) fed per clavium

o di^

Noft

poteftatem intelligimus illam Ecclefix & imprimis Apoftolis eo-

00«

& delegatam facultatem, qua ipfi

xumqusfussciïogäþus-soncciïaxn

»2

non

(mem

3

*

140

PUR

apsc

Vs n ud

fonfolum j n;ä;: fed diaxeuxae Vel feyasixas inRüxa fi'fihifïüiä—

en

j

i, reali; licet dependente, & concurrente, adeoque natura polte-

(X

fen«

riu$, omnia credentium peccata, que DEUS ipfe in coelis folvit,

Valide folvunt , & omnia impoenitentium delicta, qu& DEUS if

faffla

toelis retinet, valideretineré poffunt. . Videtur liecpoteftas omni-

temr

efet

no omnium máxima,; que ütiquam in mundo hominibuscompe-

tere potuit, cum oninis magiftratus vis cum tnorte delinquentis

Trati

finiatur, velab aftató homine migratione & abituinalium locum

jedic

eludatur; h&c autem poftobitum demuri peceatoris efficaciám

fped

fuam fine ullo tértnino esérat , nec fügà jÓécalio callido confilio

juxta

enervetur. (g) Cümillis itaque verbacotritriutare nolumüs; qui

fran

hactenus exlocis Matth. XVI , 19. & Matth; XVIIT; 18. poteftatem

$piri

hancremittendi & retinendi peccata verbi divini mini(tris concef-

$p

fam haud probare aufi fünt , propter difficultatem locutionis &

gitu

conftructionis, quam pratexerüsit ; hanc enim controverfiam inter

pra

theologos fedatam novimüs, (h) licet alatürà quibusdam profanis

hán:

hominibus. Duásaütem objectiones adhuc füpereffe video, quas

tés

indigere accuratiori refponfionelibenter concedimus. — Prior eft:

pro

Poteftatem illam Joh. XX; 22. promiffam & coriceffari remittendi

Vat

& retinendi peccata fuiffe tántum donum extraordinarium mirá-

fati

culofum, folis competeris Apoftolis, quibus afflatu fingulari Chri-

tnl

ftus fimul dederitSpiritum probationis ; exinde argumentantur:

tor

uos Chriftus non afflavit, illi non gaudere poffant poteftate re-

tiQ

mittendi & retinendi peccata:. — Eri! 'Er,mamgfc"*o'*nfefqu:chtiämf!

Wt

DEUS ab initio infpiravitin faciem primi horinis fpiraculuti vi-

G

tz, cujus virtute vikvefet»&*intelligere't, hoceft: DEUS primo ihio.

l

u

mini animam dedit infpirando; argümeritareigitur: Quos Deus

Ik

non afflat,vel in quorum faciemDeus non infpirat fpiraculum vitá,

Q

z (tant

: 1lhnon bübent animam ; eod£þm 'telo &firmamemö amb

f&

" COf«

h&—

p——

TE

F

——

d6)oCSt —

-

7

a

Lïäeï..

tufteri.

()» file

conclufiones. - (Lä ratione Deus primo ^horhirii .infþitgnä

apolle.

cultatem propagandi animam dare potuit; ut ficut de lumine lu-

lifolrit

men accendatur ; eá ratione Chriftus , Dominus Ecclefiz , per in-

)EUS n

fufflationem primis Ecclefiz doctoribus & fundatoribus faculta-

56mti«

tem remittendi & retinendi peccata concedere potuit , ut donum

(otfipe«

effet totius ecclefiz ; quod cum opere reconciliationis conftanter

'qtientis

maneat conjunctum. . Refpondemus itaquead hanc priorem ób-

n lócum

jéctionem in genere: Hanc poteftatem apoftolis conceffam non

fcaciám

fpectaread donailla miraculofa, que demum in die peritecoftali

ón(iltó

juxta promis(ionet Chrifti participarunt ; . fed ad dona admini-

n qui

ftrantia,que jam-novam vocationem fequebantur;: nihil etiam:de

e(istem

Spiritu probationis vel explorationis dicitur ; fed com ommiunicatio

concit

Spiritus S. que hocloco cum facultate remittendi peccata conjutr

jonis &

gitur , ad efficaciam hujus officii in(inuandam donationem illara

j jotet

premiffam füiffe, ftatiimus, « Verum quidem eft, apud apoftolos

yofanis

hanc facultatemi infüper cum poteftateper miracula vere creden-

0, quis

tes fanandi , & incredulis malá infligendi fuiffe conjunctam ; 'fed

fioreft

probes quafo, quod illa miraculerum patratio neceffario invol-

Ytterdi

vatpoteftatem remittendi peccata; Poteftatem clavium fine mi»

1 fifte

raculis fepius exercuerunt, & miracula quoque patraverunt forfi-

iChri-

tan(ine claviumi'poteflate, In fpecie notamus contra oppugna-

(antur ;

tores liüjus poteftatis in miniftris Ecclefia hanc argumentandi ra-

latert-

tionem : Quicünque mittuntur ad predicandum Evangelium fic-

nar

ut apoftoli miffi fürit , illi etiam mittuntur adabfolvendumá pec-

ttt vt«

cátis ; "Quod hodierni miniftri Ecclefie ad predicandurm evange:

lium tmittantar, ficutapoftoli misfi furit, ex ila folemni inflructio:

0 ho«

: Deus

ne & proimisfione Servatoris probo "Matth. XXVIII. v.18. 19.26.

jl Vifæ;

queinftradio & promisfio ad diem usque extremum extenditur;

oftoli non *-prædicarunt 3 eadem

rf

cor.

fedad ïllüä-üäüe'tem?u,s,,,ipü:aþ

sj

itaque

142

æ)ocw

itaque gaudcnt m&ru&mnc & promxsïïonc m:mftr; ccclcf' & ho-

v

Det

dlcrm, acapoftolig Ergó , quiad prædxcandum mittuntur, illi et-

p€CC

iam mittuntur ad abfolvendum a peccatis, quia predicare & abfol-

vere funtofficia connexa; imo, quia abfolutio eft potior pars Evan-

ab

diff

gelii, & Prædicarc cvangchum fecundum Scnpturæ ftylum non

tiatt

tantum eft annunciaregratiam divinar , fed a peccatis revera ab-

bea

fólvere, five captivisaperturam facere. Efälæ LXI, 1. Lucz IV , 18;

fim.

Adhuc argumentor ;; Quamdiu reconciliatio cum Deo per Chri-

ftitt

ftum in histerris valet , tamdiu durat Jiaxorío 36 xæ&ü&a&ya);, ubi

Tüt

autem eft miniftetium reconciliationis, ibietiam eff Aéy(Q« rge xa

&V

su?ayis - Sic miniftriecclefie Chrifti normnclcgatxonc fungun,

tur, qui Chrifti verbum & Chrifti claves habent, & quorum offi-

In

cium quarem & effedtum cum verbo & abfolutxone Chrifti unum

pet

Qti

idemque eft.2. Corinth. V,18.19.20. (i) Hac ratione jamjam fa-

tisfecimus pofteriori objectioni, qua omnem pot;&atcm clavium

NI

ideo denegant ecclefiz mini(tris, & in nudam. annunciationem;

its

mi

transformant vel remisfionis declaratxonem,quod non fcrutari pof-

fent corda, nec (zire,quinam poenitentes fint inter peccatores, Ubi

et

off

fciendum, nos non negare fed lubentes largiri, Apoftolos ob xaz(-

euara quedam cxtraerdmana eminentior; quodam modo hanc

| ov

clavium poteftatem exercere potuiffe, quifimnl ex revelatione di-

vina intimos cordis receffus perfpectos habuerint: interim ad il-

lam nunc exercendam in Ecclefiz miniftris quicmnt dona ordi-

naria, fapientia & prudentia fpiritualis, quam precibus à DEO

impetrare poffumus ; (uüfficiunt prebatxoncs ex fructibus fidei,

ex quibus hypocntas & improbos à

vere. credentibus dxfccr,

(

nere licet.

i'Sic'etiam porro hoc mxm&enum & verbum re-

concxhauoms non abfolvitur nuda gratiz. divinz annunciatione

& declaranonc ; (k) Conccdlmus poreftatern à peccatis abfol-

vendi

145

A

Ms

( ho-

vendx fo"li beo tomþetefe principaliter aä:;&szaw'ga ;udxuah,fcd

il et-

Deus etiam hominibus quibusdam dedit poteftatem remittendi

kabfol

peccata, qui funt « órpyo. & cooperariiipfius Dei , & quando DEO

sEvan

abfolventi cooperantur , revera abfolvunt. ( Maltum itaque

differt ab evangelii annunciatione remisfio peccatorum ; Illagra-

tn non

&2 db

tiam divinam tantum offert, viamque oftendit, quam ingredi de-

:

IV

beant, ut zternaz falutis compotes fiant ; hac autem in efficacis-

rChri-

fima promisfionum divinarum applicatione ex (ingulari divina in-

ftitutione profecta confiftit, ex qua homo, quem peccatorum füo-

j ubl

neude

rum poenitet, non póteft non de illorum remisfione certus reddi,

& fimul fvavisfimum percipere folatium. (m). : Deus igitur ipfe

Inpuli

l Oä-

in abfolutione loquitur, fed per miniftrum ; . liberat a reatu, féd

üngn

erminiftrum ; impertit benedidionem, fed per miniftrum, Nec

otiofa & füpervacanea dici debet miniftrorum ecclefiz abfolutio ,

lm (3!

cum credens illam jam habeat, non credensáutemillà frui neque-

Ym

Joetti,

at; nam credenti adhuc aliquid conferri poteft perabfolutionem

miniftri, qui peccare non penitus de(init3 cum non credenti fola

ipof

, Ubi

etiam Evan

/

gelii annunciatio non aliter ac m

,

2

ec?ium plrarx:'pafa,rij;s* &

offerens conferri posfit. (n)

.

yu

( )(3

) Voces folvere & ligare in remi

ffionem & retentibx.ï;:m. pveþac;gät/orüm;tam

hanc

apte quadrant, ut concinnius dici quicquam non poffit, vide SEB AST,

fe die

SCHMIDIUM, qui quomodo clavium notio conveniat cum notione

d.l«

ligationis & folutionis eleganter explicavit in Differtat. de Clavibus Ec-

qrdi-

cleíie, que duodecima eft in Faícic. Difp. theologico-philolog. S. XIV.

)EO

p. 711 Íeqe & confer de hac poteftate Auguft, Congthl[ira.n):-Art,;VlI.

E

ideiy

abuf, p. 37-feq.

b) n Sacris litre

ris tripli;:is —ge'n-eris nidlmi/näntdïr— claves ; ii'ömï.hïibüs ad

(cefe

alium aliumque effe&um producendum creditz ; aliz funt politice, qua

Bu

conceffionem pote[latis & dignitatis rempublicam gubernandi fignifi-

ione

cant. Alie funt propbetice, nodos in fcripturis occurrentes recte facile-

ol«

celefías

wquc folvendi cum poteftate fibi & aliis applicandi, ! .Alig fünt E

"lHicey

di

E.

&$)oC(S& .

uB

"

A

W

&

i

? äfm hE

- flicts quenihilaliud in oficio peculiari (pedate (anty.quam lex

; i

j

12

- gelium;quatenus per illa v«l hominibus,reatu peccatorum folutis,coclum

dan

aperitur, vel reatui magis magisque innex

?

pmü

. nfernalis ; nifi re&pifcant, dictatur.

i$; ad.icuf pra:'-—clud;iv'tuvr,l& ;a;c;;;

GIrs

) Multo ftudio rem illam egit JOA4N.

SEL'-DENusjde;Sy*n-?edr.;v-eicr,um

(p *

Ebrizorüm Libr, l. Cap.IX, qui eum oftendiffetelavium nomine in facris

PT

lïf&fisgþöidfhtöm quandam ipe*räntpiam—dcügnæri 3qua rationg Talmudi-

tert

fte DEO foli adícripferintclaves pluviz , vit , fepulchri & flerilitatis;

(OIS

perclaves regni coclorum a pertiffime indicari poteftatemn aperiendi per

Tb i

dodtrinam& Sacramenta concludit, & tandem de excommunicatione

(i) Q

'fermonem heic

7

?

T

F.

*

effc

t

&i

e non poffe, fidenter affirmat , Cumrg*qq fere fgCit 70

ffite

LIGHIFOOTIS in Hor. Hebr. ad Matth, Vl 19.-

a

d) " Vid. HENR. HAMMONDIM , fttennum olim apud Anglos excom-

pn

fnunicationis defenforem , cui adjici poffunt 70. CAMERO in myro-

tuit

thecio Evangelico ad h.l. p.34«3 $- & infpecie FRANC, BIIRMANNIIS

ftet

fhi

in Exetc, acad, Part. lL. Differt. 6. de miniftris extraordinariis N, T.

CA4P.VITRINGA de SynagogaVetere;Libr, l. Part.T. Cap. X.p 754.

*

A

Tp

E

b f' & 7ä

C. BASNAGE in Hiftoire des Juifs. T. V. Cap. V.$ r$,

z

|

Vaj

CLERICIS hunc locum de declaratione liciti & illiciti maxime,& tandem

(

de inflidione morborum miraculofa exponit, qua punire delinquentes

abl

apo&oli & iterüm liberare potuerint, Confirmathanc feh-t-entiam,;quod

fet

non inlocis Matth. XVIII18. & XVl, 19.loquaturin genere mafculino,

du

féd neutro; verümenim vero , nonitafe:probavit hacféptentia , quin

£0

;di'rp-liwe-,-ït quibusdam, iriter quos eminet Thieologus.olim L;pxüïcnü um

fol

longe doctiffimus GOTH.OLEARIPVS, quirede monuit, fivel maxime

du

concedatur, Scholz Hilleliane & Schammaanz illum fuiffe ftilum, ut

W

vocibus DN & N'YD quibusgrace dcen & Aew refpondent , prohi-

u

bita'& promiIa imdicaverint; non tamen ex qualicunque votum ufü

d

fenfum fcripturz ; fed (imul ex textus circumftantiis, & locis parallelis

M

effe judicaridum, cum infüper probabile non videatur, Chriftum, qui

W

has voces nunquam ftilojuridico adhibuerit;hac quidem vice illas ita ad-

N

um licuiffe. Obferv, Sacr. in Evang. Matth. Obferv. LV. $ 8.p.455. feq.

"TY Sic Autor ANO"NTMVSVCTba e*gplicat'libelfi'a'ngliCi: 4 defence of rbe

r:gbt.f ef. ?be Cbriflian C)?zm:b contta: GFVILH.WOTIONFM , dice

psklo-

cum

ä)öfä&

34-7*

-—m

W

3

w & Q«

u ünïïhanc

VOR

xe;fe aräl!elümfaersMäW:XVI j 16. &Joh Xx,:; An ea-

m fit riens 0. BRENTII ad liufé locun, evolventi le&ori ledtio re-

bÁ catcer

petita dabit. Con£. qu& habet i liané fcre fentcnt:am PHIL LIMBVR-

^ Veterum

: GIVSThcoI Chrif. Libr, VIl. Cap. XMX. G: 26.

(g) 'Sunt verba- Dn. KRESSII nefcio 2n fetió vel dolofe propofxta l C.

nein factis

"p.3s $. - KXl cüm in fübfequentibus plane üngularem tueatut fen-

Talmudi-

tedtram, a noftratium fere orünbiutri álienam. —

leriliatis;

E6 ) Conf. Dn. B7D DEI! Inft- Thieol. dogmat, Libr. V. Cap. IV. $. XVI.

tiendi pt

in not. p. I260. & FECHTIFM de Clave ligante &folvcntc

IiCatIorg

(1) Claves coelorum toti Ecclefiz traditas effe; tecte creditur; fed malc

hii j0.

exindeinferunt MERCKERVS & BRENDELIVSàd Hngulos éam pote-

ftátem päx*tmere fideles." Affetvahtür'ab Ecclefia & in Ecclefia; fed ufur-

$ XC0m

pántürtantum ab ecclefiz miniftris, quos herüs ééconómios füos cónfti-

in myro»

tuit.. Dominusillas habet per naturam citta communicationem; mini-

(ANNIIS

fter per gratiam & herilem traditionern. Quoniam autem hos ipfos in-

risN,T.

flituit usque ad finem feculi, duraturos ad confunimationem fidelium

!p 7f

Ephef. 1V, 8

: 1. 13. omnesquoqueeandem potcüatemhabcre, quamchu

ff,

verbum reconciliationis habent, neceffario fequitur.^

vis

"tabidert

(k) Non eqmdcm negamus , nonnullos no(tratium quandoque nommarc

wqucmcs

abfolutionem asiunciativam, fed (iguificationem gratiz ad eam fic rc-

, quod

ferre folent,ut veram efficaciam per gratia ipfius collationem fi mul in»

(culino,

äludant.

Anmmcnanvam dxcunt ratione modi;,

li m annuncxat:one

1j qum

con(i[ht, vel rauone mcdu con erend: ,quod cïï v

c"r

d

um Evangeliiig ab-

ienfum

folutione annunciatum ; fed citra negationem falutaris effcdti , fecun-

nayume

dum quem coll.mva ejf, in granæ divinz collat:one &i xmpertxtxone re-

pm, üt

vera confiftens.

"Sic licet utrumque non femper exprimatur,neutrum

prohl

tamen excluditut, fed potiusuno expreü'o, alterum connotatur & intlue

m uf

ditür, confer Dn, WERNSDORFE Differtat. theol, qua abfolutionem

mallelis

Miniftri ecclef' £ non eïïe mére declarativam advqrfus novatores egre-

, qui

gie démonftravit, qui d partxbus Socinianorum, Árminianorum, & Re-

ita4d

formatorum ftantes abfolutionis efficaciam vel penitus negant , vel du-

f

biam reddunt. Vide ex Sociniftis VOLKELIFMin Diflolut. nodi Gerdn

vafrb:

P 67.72.&OSTORODVM Inftitut. Relig. Chrift. Cap, XXIX. P. 217

"n

€x Arminianis PAi/, 4 LIMBORCH Thcol, Cbrift, Libr, V, Cap. 77.

cam

T

P. 688.

146

ä)o(sæ

CXDMESZSS

enem g

um

, 688 qux confcif ionem a&ns Synodxc:s Rcmcu&;antwm ,mfcrtam &

a BENTHEMIO dcnuo evulgatam itt 5oll. Sitdbeie unb G»dulere

al

.. Gytadt, Part, , Cap. XIIX. p. 8 1 1. hac etiam in patte fequitur, Ex Refor-

ftüt

matis 70. CALVINUM lnftit. Libr, I1I. Cap.1V. n, 12- p.393. 70. Pl-

te

SCAIOR.in bibl, Herborn. ad Matth, IX. n. 6. p« 46.& ad]oh. XX,.

hi

() Verumomnino c(t, hanc poteftatem remittendi peccata primario & ii-

7

dependenter ipfifoli DEQ & Chrifto re&i(fime tribuis non autem exin-

(^)

de fequitur ; quod nulli homini illam competere credamus , uti olim

f

GUIL. AMESanno fcculi fuperioris LXl Gedanum delatus, coram ari-

pliffimo urbis fenatu profeflus eft, vide H4RTKNOCH. Hiftor. Ecclef:

Boruff, Libr. 11I, Cap. Xl, n.2.'p. 852- Apoftolis: eandem competiilfe,

némo, quod Íciam »preter rllum dubitavit ; umverfæ autem cum apoüo-

lis & pc& apoítolos in.omne evum Ecclefiz. ejusdemque.miniftris aut

hont

c:conomis concreditam effe hanc pote(tatem,poft alia multa probat,m(ï

necv

omnia me fallunt, oraculum illud Johanneum Apoc, XXII, 3. In ftatu

quod

Ecclefiz prafenti multa fünt anathemata; feparanda & ejicienda ; fsd de

vel

futura ecclefie conditione demum dicere poffumus, quod nullum in ea

1t xdrwráS:we, Confer HJMMOALDI D;H"ertat, quatuor. qwbus ngfco-

ia

patus Jura. adítruere conatur contra BLONDELLUM aliosque, Differt.

dabiti

ILI. $. 6. p

,. 143. & in fpecie. SCHERZERI Colleg Antl Socinian.. fol

Thec

Ior. feq. Neæjä ergo eff fatert, quod claves non ad per/ömm HHius certi

äamtm:, fed ad ecclefiam pertineant, ut multa clari, imat rmilima ar-

IC g

p

df

gumenta te/?amur. Nam Cbrz]iw de, cl.-zvzöu.r dzcem Mkttb XF TL 44—

fruft

dit: lbicunque duo vel tres confenfirint fuger Lerram ,69" 2 Pribuit igitur

principaliter claves eccle/' & immediate ; faut & ob eam caufam Ec-

Wt

elefja prmvzpalzter babet jus vocationis ; verba fünt- tra&acus de pore-

finte

ate & primatu Papa, nona Lutherano quopiam, cui nomen fit 4RTT-

T

CULIS SCHMALCALDICUS, ALSMALCALDILPSceu ex fancta fim»

pl:cxtate infelix ille Bibliothecarius a . CAROLO in bibliotheca fua Pon-

(

Vif f

tificía, non fine ledtoris rifü credidit, P-4$5-459- fcd per Thcologos

Schmalcaldiz congregatos M DXX KVII. confcripti,

Wde

(m) Remiífio peccatorum diffaert omnino ab evangelii annuncxat:one,

Qu

fünt

qus quidem alibi aliisque verbis apoftolis eft demandata.: Qui per pra-

dxcauoncm verbi homings adhoxtanwr; L xeconczhatxoncm cum DEo

abf

accc-

as )ecsæ*

4»

fertam d

Cijuluy

AE acäeaptent, quæadhortanogrïän firie: fficacia eü, xlh per ab('olutmnem

ExMor-

'€x Ípeciali mandato divino ,. promiffionum & comminationum divina-

rum adplxcatxonem ita inftituunt vere. & efr'icacxter , acfi Deus xpfc fen-

. 0. Hf

- Graviter de

»

tentiam autabfolventem, aut damnantem pronunciaffet.

* hac mxmftroru:p ecclefize

oteüate clavmm dx[fent dwus nofter L.

àtio & ii«

"FHERUS Tom. V. Jenenf f

zxg z: L z

It em extt

, üti olirg

(n) Diluit hanc d:lï'entxentmm inftantiarà Dn. WERNSD ORFFIUS in Du-

fert. ;amcntata5 XLVL p 46ifeq. -

Ofafrl atl«

h Ecclcf

Artzcz:lws ,ngaflmge/' TItS 06? vug.

pemfü-,

napoüo-

Q3 igitur Gallionismum dicunt non ('o]um, fed & S'Etmæxml

villris aut

« hanc miniftrorum Ecclefie poteüatem internam & fpiritualem,

Obat,ailt

nec voces nec res intelligunt. (3) - Galhems effatum & factum ,

In fatü

; fedde

quod Lucas memorat Adtor. XIIX, 14. t5. 16, 17 an laudandum (ïc,

lminei

Velpouus culpandum , ex profcfïb jamrexaminare nolumus ; (b)

v.c)ipfco-

Idautem omnibus textum paulo penitiüs infpicientibus facile fe

Dibwm,

dabitin confpectum , fermonem hocloco non effe de Gallionismo

àan, fol,

Theologorum, fed Politicorum,quo fümmis imperantibus (vadent

u (

rcligionis indifferentiam,& ex Gallionis Principio, Prmcxpum non

[ jma tr.

effe,curare controverfias theologorum , Aeyowaxios plerumque

V![I AJ

fru(traneas , vel in religionis dogmata inquirere, malejudicant.(c)

////gltlll

Hunc Galhemsmum, prohdolor! nunc ublque in Ecclefiam grat-

/4/1; Lc

d pitte

fantem deprchendlmus, quiin eo pousf' mumvim fuam exerit &

: ATT

malitiam, ut omnia Jura Imperantium circa Sacra ex fine Rexp ubli-

d ln

c2, nonautem exindole Ecclefix Chrifti dl)udxcanda Pcatuant, & di-

Ü4 Potie

vini mmecru ccclefia(ha inflitutionem non folum, fed etiam e-

ologot

jusdem necesfitatem & efficaciam evertant illius Gallionismi fe-

Gatores infelicisfimi. (d) Nec Sepayíac notam incurrere pos-

4tt0tiey

funtEeclefiz miniftri , qui ex conceffa poteftate divina, officium

et Pf .

" DEo

abfolunoms vel rcconc:hauoms in Ecclefia mxm&enahter pera-

Tz

gena

«

148

.

$$5o(S8

Ó

|

4

gendum fi bi vmd:cant, cum potius illi pro. &saf.aaxac; habenehünt,

[

ui legatis Chrifti, nullo inviolabilitatis refpectu habito , türpiter

hC

illudunt, & divinum plane opus eludunt. (e) Qgemadmcdum

q

enim poü angelos, quorum plures primi omnium coeperunt Seo-

f

paxev & contra Deum infurgere, non folum lllx CSésuaxios argui

k

poffunt, qui in V. T. per vanam idololatriam oppugnarunt Deum,

c1

(£) &inN. T. Chriftum occiderunt; (g) - fed étiam aliiidem cri-

men commxttunt, quando ea, quz 1p(ius Deifünt, audacxsfime ne-

l

gant, & cuiti hareticis verbo divino infultarit; . (h) itanon minus

Suaxsimi» qui partim DEI miniftros &in eczleha legatos offen-

j

dunt & perfequuntur, quafi elfent xa d doualo, gj mgnþwa.ä , exe

crementa.& . rejectamenta inutilia & ejicienda ; partim contra

doctrinam Chrifti infürgunt & my&ena evangelii vilipendunt, in

ordine falutis manifeftata,. qulbus gratia divina nobis. offertur &

(3

credentibus confertur. (1).. Ubii igitur Ssagæzm fæ.t,&m qua. hcr-

*e-

balateat, ex dictis facife patint

(2) .-Hac pueriliter ficta cffutiit a&enus 1 recentioris comoed:æ hcentxa , ut

(

malcdico dente carpant, que théologi conftanter defenderunt ab obtre-

&ationibus.

Poft reliquos in fcenam prodiit infanus ille RIPERUS, qui

poteffatemlllam ecclefiafticaminternam non folum'Ens papifticum ; &

(

peftem religionis & rexpubhcæ vocate non erubefcit j fed eriám füb Gal-

lionismi & S«uzxius ctimine deturbare & penitus ejicere fatágit, L c;

Cap. Xl S. Vi 1X, conf. Autorem DCSG!ZHD;GCBWWGUB beweffenbe

baö SRtecbt eines Proteftantiften. 8umen in einfübrung eine8 neuen

modi vocandi per nummos.

(b) GALLIO per adoptionem ita nommatus, alias NoFATUS, , fuit frate£

Z.ANNJAEI SENECAE, Neronis Praceptoris; Libros de ira SENEUA

N

Fratri NOVATO, de vita-beata autem G A4LLIONI dedicavit;póftquam

nomen mutaverat. vid NJGOL 4I A4NTO NII Biblioth. fopaa.V eter,

Libr. !. Cap. Vl. per hunc GALLIONEM éonciliata videtu: arnicitia ii«

ter PAULIIM & SENECAM;conf. prater Hieron. libr, de Script Ecclef,

.DANNHAZIERI Hcrmcnevt,s Sc& 1l. Art, L. S, VII. P 272. & JOH,

ARN-

ä)o(ä*

I49

Ms

RHENTUSNSE *

filint,

ARNDII Lex.. Ant:qu. Ecclef. p. a. feq; ;Fa&um. Gallzpwm actis de-

turpiter

fcnptum aliilaudaut;alii taxant,

Mult laudnrenolun

z

t quod Paulum

modum

non audire,nedum judicare dignatus fit,quafi relxgnonon attineret quice

int g.

quam ad magiítratum ; & profedto; fi textum in fontibus evolvamus;

facileadparet; in GALLIONE fuiíle àgbuas atheifticani, qua: Avyipiexius

aIgul

früftraneas habuit religionis controverfias; conf. CALOVIIAM, l, Alii

Deum,

cum laude extollunt illud.GAALLIONIS fa&tum; quod judiciumin caufis

let Cri«

facris declinarit,quo fpectant verba B4$NA4GHin Annal. Tomi. l.p.6$4,

IffiC fl£

Que magna judicis bujus prudentia fuit , nou folum quia «d Ecclefie

LTIUEUS

tribunal pertinent dé veligione difteptationes) verum etiam, quia arum,

offen

ignarus atque infolens quafiionum, rectum de illis dare. dtdicium non po-

puiffér, cotifsr SEIZII Libellumi: *Qïl;mh æerd) Eem äe!wæmþ,

ä: i.

p87.-

Contta

(c) Quamvis mchus facxt GALLIQ nc&rxs Cyclopnbus &; hypocmxs, quí

t

damnapt & perfequnritur, quod nón intelligunt ; tainen non redte facit,

rüt k

- qui-fecundum utramque tabulam.jus:dicere débebat, : conf. PA4REUM

jaltete

h«1. imo peffime facitj qui delegé divinacontemptim loquitur, ac fi reli-

gio verbis tantum; & fupervacuis quaftionibus conftaret. Impietas cít,

Ícribit BRENTIUS h. l. Homil. LKXXXV. quod GALLIO non requirat

ti3, Vf

veram relxgxonem ,«amque quantum magx&rawi leh hcet,ab hætö;,lczs,

y Obttt«

fchisrnaticis & aliisadverfariis defendat, -

lj5 qui

(d') Et fáne maltos hodie GALLIONES & PILATOS mvemas inter P:oce-

m

tés, qui vel odio dut contemptu religionis, velanimi levitaté, vel profa-

ib Gl

l6

naruth rerum ftudio religionis caufas omnino audirénolunt, Invenias

alios, hocGALLIONE ftultiores, qui dxp!omat:s & mandatis eorum fu-

TU

pcr(ht:oncm fulciant, quos certum eft, impios effe, & fanz do&trine

Qd

proprii commodi ftudio adver[än. vxd AHGHST MARLG,RATI Expo-

f

fïuonem Catholicam N. T. h.1.-

(t De xlhä,qmmdeiebdem swæ;(u; notam f' bi contrax«ant, exänlfona

VEUA

Fquam

apoffolica notüm eft A&. V, 39. XXIIL; 9. Vox 3« bene gráca eft,

jétefs

& preeter lóca allegata »2. Macc; VII, t9. occurrit adhu femel ; éómpo-

fita eft ex $45 & us quod verbum,quantum egóanimadvertijactive

na n

& paffive ufurpatur. Hinc S«uaxd modombonum, 'modoin málum**

fcnfum trahi pote(t ;in fenfu activo miniftri Ecclcfie non funt Swplao qui

jaH.

T 3

con-

At

x$0

)oC Sä*

€ontràá DEunm nw pugnant ; infenfu paif vo. aubem nozt abhorremüs ab

illá denominatione, fed Dei benevolentiampro nobis j pugnantxs merito

exofculamur. conf. egregiam Differtat.:de. Bub ante qumquagmta

annos Wittebergz fub Prafidio Dai. BIIGCHERI habitàm ad [oca citata.

Coni

(f) Infelices fütit 9d Idololatre ; quinon'olum fe ipfos patiuntur ha-

füin

- beriproDEo, & pro Chrifto; fed.etiam loco cultüs veti $& genuini fal-

d

- fosDEos colunt, quafi DEos poffent facere , vel quafi.Dii poffent fieri.

&

- con£ Efa. XLIV, 13. & LUTHERUM inh.l. Tom. V, Jen. p

.1osg.b.

-

nitt

(g) Chriftum: propr:ctruc;darunt Judzi;qui ideo apud: Eznpmres ecclefia-

fter

" flicos zociedic appellantur. ccnf. CEDBENZIM apud DRESSERIIM

inf

: Mil V.p. 223* 224«

( 7 3 P u o

5*

33

(h) Occurrunt hic inter

9'669:»)48: Athcl, tum exx&entxam DE&, tutn attri-

düca

buta divina, & maxime divinam providentiam impugnando ; quod 70-

Qu

SEPHIIS teftatur de Sadducais: Ivfeiati funt divinam providentiam,

tusl

ádeo Epicurai difti funt in libro Tachafin ;; Libr. XIlk. Antiq, Jud. Cap.

fito

IX. & Libr. LI. debello Judaic. Cap, HI, VIL: Omais veritatis adverfarii,

C

BA Zirte viy Abyor 7£ O1£, 1. Corinth, IV 27 infurgunt i 1pfumüEum; re-

ferunturitaque in hanc claffem omnces: haretici veceres & recentióres ;

hi

omnes Epicurei & hypocryta ; qui DEum oppugnant parum verbxs,

adh

artim vita indigna & diflolutiori.

àd

(;) Obje&tum 3uusiíus fecundarium perfonale Funt legati DEi& Chmfh,

tàt

miniftri pii Ecclefiz & confeffores veritatis, quorum perfecutiones in

3b

lpfum Chriftum redundant, A. IX,.4. teale autem eft doGirina cum bé-

(à

neficiis; que in nomine Chrifti prædxcatur. Contemnere docttipam

Chrifti, myfteria Evangclii in controverfiam ponere, vel fola zatione ex-

wo

cutete, evertere ordinem falutis, & excogitare víam umverfalem ;omni-

Qu

n0 eft Siuaizü», DEum perfequz ; cum DEo. cxpo&ularc,,& läplenuam di«

Cl

vinam emendare , quo turpius quid excogitari nequit; , . Non itaque

nà

Bd dici merentur miniftri ecc]efiz , quiofficio fuo. funguntur, & le-

qu

gationem fibi commiffam expediunt , verbum reconciliationis annune

ciando &apphcando i illi autem fummo jure perhibentur Duotuxóiy, QUi

RU

fur

Chrifti legationi refiftunt , legatos contumelia. aHicxunt, & legationis

;&'eötum mahtgofc im pcdmnt.

dew

üt

aldfriio

ä)*cr(ää*

f.cr

M

Témisab

15 rierIt0

drtzculm .ngzdrag e/ ómus X Nawzþs

iuagitta

Eä igitur poteftate fpirituali & occulta granof'c nobis mnce['sä

4 CItàta,

contenu,Sacerdonum fpirituale, quod quidem. muItum le"ert à

üntur ha

tninifterio Ecclefiaftico publico, fnagm a(timamus, & commer-

irrf

tüini fal

damus; fed novum facerdotium cum imperio con;un&üm, cam

fentfietis

fanaticis nofi exPe&amus. Sacerdonüm Fpmmafe ad effe&tusn mi-

&b

ecclefiae

nifterii ecclefiattici refertut, adeöque perperati pö&pomtur mifii-

FERIIM

fteriuin ecclefiafticum facerdotió fpirituali n ordinefalutis. Eutu

in finem minifterium prædlcanoms inftitutum eít; ut ad fidem pet-

t attti«

ducamur,que deinde per charitatem efïïcax, oRert facrificia fpiria

jod J0-

tualia.(a) Omnis Ecclefiz minifter merito effe debat facerdos fpiri-

Véntidthy

tualis, hoc eft;jüftus & (án&us$ fednóh omnis facérdos fpiritualis

Ud Cap-

fimul potefteffe minifter eccleüæ pliblicus.(b) Orunes equidetix

verfatiiy

imi (

Chriftiani vocati funt ad veram faplcnttam ; Ut Spmtu s 1mpletl

(Q$ y

fe ipfos doceant & commoneaht rioh folum, fed etiáni fe i invicerti

Fetbiiy

adhortentur, &folátio'eripant? (c) Vocati 4üterh on mfes füht

ad verbum Dei pradicáridum publice, & adminiftrandi (acramen-

Chilti

ta ordinarie;. (d). qulcquld de diverfitate ordinuüm & officioruni,

9ne u

ab ipfo Luthero abrogatà, in medium à qulbusdam proferri foleat;

m b

dói

(c) Totum regale facer

otium,feu facerdotale regnum, fpïeraIe

friparmi

pmrfus & fpmtuahter mtelhoendum elfe,Gcile vidémus ex eog

)ng

ompl.

quodé primogenitüra: ühorum DEI deducatur, &ad ftatim juftifie

cationis & gratiz unice rcferatur, In juftificatione multis cum hos

m di'

|faque

n0r1bus tutn oplbus ac deliciis, iisque fpiritualibus, beaturhomo,

Vr

uem Spiritus Clirifti ihhabirat, ultérius illümitiat, (anctificat; &

yiuft^

conferVat. (F) "Etficregale (acerdotium, (wefacördoralä regnüm

À

fundamentum haud elfe pote(t futuri facerdotii regii Melchife-

19ni$

dechici, quod fingurit nonnulli, & in ultinis diebusante diem exz

tremum es K/e.&ant. Propofmt & expofurt 1llam hypothc*ü-n hgud

1tä

Áfí»

ä)ö(ä&

ïgz

um Uuirmimesimedian

ita pndcm Aum?;äall*as non ignotus ;. (g) äün.q amem eo magis

"

defa&

fufþc&us ,quo liberiorem fïngcndx ràtionem feqmtur, more fana-

ticorum , qui fan&æ fed fimplicis phantafiæ ineptias : confïanter

ladio

fomniant. . Noftrum jam non eft, vifa lectaquenarrare, & fabule

pfalte

cetdo:

mterprctatxonem cxpïodcxe, cum. c,andem recitare fit fi mul refu-

tare;, ordinis tantum gratia, quid fibi velit hec opmm,tnöus yer-

& fpi

bis repetcmus, ut quantum roboris habeat ftatim apparcat. Poft-

yu$;

cupia

quam igitur per priora quinque caplta differuit tam de facerdotii

& imperii necesfitate in Beneré , quam, in fþccxe de relatione fa-

erit il

butit,

cerdetii ad1 1mper1um & vice verfa,. ubi tria preprimis monftrare

—

volult, quod nimirum in una €ademq, pcrfona facerdot;um &im-

(3)!

&i

perium ftare posf TO quomodo feparatum fueriti 1mper1uma facer-

ii

dotio, & quam prarogativam facerdotium habeat prz imperio;

&

tandem capite fexto ftatuere non dubitavit: Deum fuo tempore

hi

cerdotium Melghifecïechxcpm cum imperio con]un&um iterum

(9.

j

ablhturum, & facer lotio imperium, quod ipfi ereptum fue'nt,

a

vindicaturum ; quo refpectu hodiérnum minifterium & i imperium

n

mifere traducit, & modo confufum chaos , modo labyrinthum pe-

q

riculofisfimum , modo abominationem defolatxoms ,&que funt

u

relxqua,vocare nonerubefcit. M

1ramur fane hulus viri audacxam,

Ti

uà non 'folum Jura &: px lvdegla hu)us fïngularls Reglmmls poh-

ici.& ecclefiaftici in uno fübjecto prox1me inftantis , fed etiam,

quod plurimum eft,definitum tempus nová plane computandi ra-

M

tione przdixit. (h) Unde quafo! prohabxs, in Melchifedecko

eITc typum admmlüratxoms Ecclefiz , vel i 1mpem facerdotahs ex-

t

terhi, qui tantum typus Mesfix effe debult. Id eqmdem non ab-

[!

furdum & 1mposfib11e fuit in Melchifedecko , quin dlgmtatem re-

iam & facerdotalem fimul habere potuerlt & exercere ; fed ab-

furdum & 1mposfibllc eft, tale regimen. üngere in Ecclefia mili-

3

tante; quæ durabitusque ad finem feculi, eó quidem otdinejqueni

1pfc

—

| ä)o( - -

$3

0 magis

ipc hoftus if

it, fepærmdä cmääc:gmpmum 4 mmxüerro Ec-

Yre fan-

nflanter

cefiaftico. (k) ^ Quid choro cumforo? qiiüid gladio fpiritus cum

gladio carnis? non bene conveniunt , nec in una fede morantur

x Bbl

pfalterium & cythara; crucifixus & fümma poteftas; miles & fa-

ul refi

cerdos; imperator & paftor; regnum & patibulum;.corporalia

Dusvere

& fpiritualia; .. arma & facra;.. bellum & pax; : dominus & fer-

tl PO &'

yu$; (1) In Ecclefia militante Chrifti legati fecularis glorix non

'erdotit

cupiunt ornamenta ; fed in ecclefia triumphante, quum apparu-

one ft-

erit illorum Princ

j

.

à

ü(trare

bunt, (m)

x : ;

d immarcescibilem gloria COFOT feporta-

T

(2) Multeq

juidem differentie rationes Íntee facerdotium fpirituale, & ec-

i fncer"

cle(iafticum dantur, refpedtu autem praffantie vix unam deprehendi-

perios

mus, fi vel inde potiorem quandam miniferii ecclefiaflici, quam facer-

. do

t

L

tnpore

nomiam divinam nunquam effe inter homines poffit.

tii fpiritualis dignitatem elicere velimus , cumi hoc fine illo Pe;**occo.

r

3

ferum

(b) Alia fünt media,nempe fandtificantia, quibus facerdos Htfþïifiiäalisi&

alia fünt órgana, quibus DEus poteftatem docendi & facramenta admi-

enum

niftrandi miniftris confert ecclefiafticis./ Hac oc

f

f

cafione non incongrue

D

m pe

quaritur : 4 minifiri Ecclefia in N. T. vocari poffnt Sacerdotes ? ubino*

i font

tandum eft in genere, quod quidem in N. T. minifter ecclefiz iuius no-

L

mine nullib

;

*

veniat, quo u

t

&

'e

:batur argumento olim $A LMASIUS, quod

u;iam;

non folvebat PETAVIUS Tom. IV. Dogm. Libr. Ill. Cap. Il, p-79. in

| poli«

fpecie autem monemus, illos vocari mettzfurieus, quod germanico titulo

tiaftl;

Siyriefter plane confonum elfe videtur, quamvis in proprio fenfu V. T.

dird-

nünquam miniftros Ecclefiz N. T. facerdotes effe vocandos merito cum

N

jecko

!

"Megalandro noftro

:

:

Tom.Vl.fol.9$.. —

E

flatuamus, vid, Tom !lä,]encnf Germ. fol. 3: 0. &

»

c) An

f

Y

cerdotium fpir

f äb?

ituale ad jura vel o&ï&i; ChriRiäni fit 'refcrcn;!um,

anxienon disquirimus; in quibus autem jura vel officia illa fefe exerant,

Imre

diligentius examinatut inter theologos. Inu:guisque ungitur im facev-

T

Hotiums, ungitur in regnum.fed Dirituale v

e

acram,

gnum eft & Sacerdotium wquit

ml«

generaliter AMBROSIUS Libr,lV, de $

Cap.I. £ 391. ed. Frob.

£ 336 & Tom.11. £326.

lumï

confer pot LUTHERUM Tom, I. J';ni Gcrm

int

,GLASf

?

3S5oG&

354;.

at as

GLASSIHM inl Phalol $, de metaph. p g4 MX'L!HM in: A. C. amt.y

gl m&

.. de Miffa p. 74, & ex profeffo ad 1. Petr. 11 9, Dn.JOH. GUIL. BA]E-

n

"RUM Th:ol. olim Jenenfem cxcrcuanfi' imum de facerdotxo Chnfha-

byr

fiorum regio.

i

$i

d) Quermádmodum itaque : facerdotiur fpmtuale Formahter coiiiftit i

()&

. décenti & füis quafi ilimitibüs éireumfcripta taque myftita admihiftra-

pro

-tione;j' itaetiam ad poteftatem. habendorum e*anïwentuum,wl ékércéndi

B

actus minifteriales in. rigore fic dictos extendi:nor debet.. '

' Que ante

91

ahquot luftra Muhlhufii inter FROHNIUM & EILMARUM fuper hac

&T

matetia controvería funt ,. quorum prior illa. facerdotii fpiritualis jura

My

ad omnes actus mmx&ermles in cafu necellitatis exercendos ;Xtendgrcr,

N

pofterior yeto $, conam & quædam alia eximenda effe utare;, cum

NO

fru&ta evolvi poterurt. Nos; quod attiriét, non facile cafüm neceffita-

»

nà

tis fingimus, ubi abfolutam neceffitatem non p'ræf'chpr irDEus.. Tandem

concludimus: gäm »attone fideles /imt rege.r, dlla ratione ]imt [z:cerda-

d

£65 ; fed non funt reges externe [23 carpomhtä

2 8!'50

é f dote.f £runt

a

stodo extersno & corporali."

br

trarium vxäcrü

(c) QUi EUTHERUM hujus infi mulantc*(jnfäf ohis , c

«

poffünt in Augüffane Confeffionis Att. V. VIII. XLV..& XVI. ubi non

q

folum mitiifterium ecclefiafticum ut pecuhans ordo in Ecclefía cum

&i

charadere vocationis defcribitur, fed etiam a magxfh'atu politico aécu-

ráte diftinguitur.

Hanc étiam nori fohus MELANCHTHONIS, fed

Q

& ipfius LUTHER! méntem effs;, vetb;; Amcuh Vll, inter XVII. Torf

il

genfes ad oculum demoniftrant, -

(f) Qualis ptimogehitürà cftin N. T. tale fäcerdouum, tale regnumädc—

tt

libustribui poteft ; fed progenm fumus fermone veritatis, ut effemus

D

! primitiz quedam eorum,qu« creavit, Jacob, , 18. Apoc. XIV, 4. con-

u

fcr Cáhdidam folidamque de régali fidclium Sacerdotio fententiam Dn.

WERNSDOREFII i in Pccuhan Dxlï'crt. Anno MDCC XX!I?( ch.

tcbbrgæ propofitam. "

Autor notatus eft JOH. CHRISTIANUS SETTZ, qm fcnp('teum ia

E

^ finemba8 9 cbtfebecb:fct)efprteftevtl)um, 2imfterb. 1728. Reliqua

/feripta;ex quibus antea innotuit, funt : &Dr(fti tircbe Fein Qbelteoieicd)

contra R:pcr; Mofcn DEum Aaroms 3. Commc,ntanugm Apoca ypfin;

radat

um ]

,

...,.-.-.r-

RMITTTEPUREM

—

-

&-Q."ar;ï:i

&

gen, bie æïewä:tl;abe;ubec&

bemt unb

L DA[E.

Sjimmeb, Geuer unb QiBafjer.— i CBorftellung-oom SRedt unb

Cs

»:c 9Qadt roettlider unb

norifyngeny 26 o*

n

egïe;ffi;'tdgccrngifgfgitfmþ äïe( igioq unb äitcb'em

áltit t

m

.*-

/Cap,V1

lii Es QaddoFclfei Dl dl hus

miiftra«

b) Po[fqü*a

probavit füa quidem opinione'ex variis-vaticiniis V, T. & effatis N. T.

igércéndi

t

E(a, LX/LXI LXH. Dan. L; 345 3 5. 44. 45« Dan. VHI, 13. 14. Dan.IIX,

Que antt

9. 14. Mich. IV , 8. Matth. X1X ,38, Luc. XH , 32, 1, Cor, Vl , 2. $.

upet hac

2;Tifn-0th.-ll, Yr 12. APQG.I-I,-26-27S'C3P- "'I,'-Z-QI, X, IO: XLV, t."fo

idlis juta

tenderets

XX; 4. 6. A&t. , 6. cap. IIl, 2 1, ubi partim in plurimis cum PETERSE-

NIO facit, quamvis alia utatur terminolopgia ; in quibusdam autefn no-

« m

vo plane exemplo novam applicátionem extorque£ e; g, Dan; HX, g,

Vcefftae

13. 14» quod caput infecontinet yaticinium de tebus naximis in Mo-

Tandem

narchia tettia, & anteadventum Chrifli in carnem eventuris fub Antio-

þ:cefda-

cho Epiphane; & Mich,1V, g. ubi Propheta nil aliud dicit,:quam ür cx-

ff;jf,e:r;t«nt

cidium regai Judaici innuat;in cujus locum fuccederet novum reghum,

tempe regnam Cheifli fpirituale ;; nunc porro Autor ipfutn tempus de-

^

r

j Gaa

terminarcaufüs efty partim quoad durationérà & tétmiinüm a quo & ad

quem;quos quzrit in illis 22 00. diebus propheticis, qui aütem a vefpera

[ia m

ad mane numerandi funt;dies naturales ; & in 1260 12 90.1335. diebus

0 aCCl

Dan.X1L,7. t1.12. quos producit usquead annum mundi MDCCXXXVT

(5 d

quo tempóre DEus;per illos duos teftes,Mofen & Eliam A poc. Xl;r.--11.

Ti

llid negotium Ecclefiz faluberrimum fufciperet, àsque tatidem Anro

M DCCL. facerdotium cum ámperio reftitatum ?fe"iicfïwäpöpülo*[ uo

i

ttadéret j partiti quoad conditionem ; quamoccafionel ocutionis pFo-

fentus

pheticz ; Unumtenpus y duotempora, & dimidium temporis, explicat,

" £on»

tres peculiaresEcclefie mutationes vel flatus ponendo; Yeraózasricus;,

m Dllo

836. Jefabelicum, quo Sacerdotium iniperió itifültaverit.per univerfos

d

720.annos ad 15 455 & Jebuiticum;quo quafi mixtum: &'modetatum

eum ii

£egimen Jerobeamiticum & ] efabelicum ecclefiam tutbaverie ;:ád an.-

diqui

numusque 1736. quem tandem fequeretur teimpus'illud fingulate , de

9ui

-quo Johannes dixerit Apoc. X. Omnis in univeríum hujus viti labor im-

gl

*

geniofus quidem, fcd metis Pfæfuþp.q

&

fitis fundatus eft , quibus evolutis,

x

Til

QVQ-

CTgmee o o PRRPTSD O EE URT ORE OEU

156

E P.

W*—w

*

p t

t

UER r Wv

pt

tur p

*

j.opþetica*

- ita cavillari, quicquid tandem velis;c facris literis conflabis..

:

(

(i)Ante legem facerdotium & regalem poteftatem in una eademqu

epetfona

concurtiffe, conftat ex dignitate primogenitorum, quorum regnum fuit

ial

"riur

& facerdotium Genef, XLIX, 3. conf. ob Bened. CARPZOP IIDifput.

XX. $.9: p. 941 poft folennem legis promulgationem autem,dignitas

fores i

facetdotii ad oriundos ex tribu Levi translata,& regia majeftas tribui

dem,

Judzs propria fuit. conf, SPENCERHS deLeg.Rit. Hebr, Libr, L. Cap.VI,

magm

Scá.ill. p. s 16. Olim etiam apudGrzcos & Romanos tegiam & facerdo-

() (à

talem dignitatem fuiffe conjunctamin una perfona;apparet ex ZOMERI

hodieræ

lliade Libr. l1. v. 292. & L, VH. v, 1 45 & ex PL

fman. p 229:& OFIDII illo de neaz. (5

UTARCHI Qgæft. Ro-

ii

s. A.'H

Hunc Anius , qtib Rege bomines, Am/?:t: fjaæäw;

f

[ 4

Rite colebatury temploque domoque recepit.

DEUS

Sic Melchife

dech olim erat Sacerdos & Rex non in typum Ecc

le(ïæ,..fgdlacl

cïcüaü

1

Chriftum relatus, qui vere nofter Sacerdos & Rex factuseft. conf. Dn.

Salom. DEYLINGIIL , Prafulis hodie;Lipfienfium fumme reverendi Ob-

[X

ferv. V, Part, II, de

1ntol

.

'M;'elchifedc-c?i: ä!?e;ibn,aï' &m?&eno æd; 'Gïcfnef;« x IV.

àd n

s

, .7"34 fe e

É

k) VerbaLuc, X

Xll,zg ;däb ciäxl'a,'fdfät perad,e&am i',e:&r—i&ionemm, vo£s

hoco

men fic, ut non patiamur abduci nos per.illam anilem Gloffam, qua (ibi

te he

placuit DIDACUS STELLA in h. l.. conf- MEISNERI Philof, Sobr.

Part.]l; Cap

ris d

| €Sll Bellarm.

vino

.€nervat, Torn, l. Libr. ILL; Cap.1. p.132.feq«o ——

N.

bisnc

T) Eadem fere verba liabet Dn. STRYCKIHS in BRUN.

VEMAN. Jus Ec-

. ..&lef, Libr, l, Cap. 1V. p.47. & p. 278. confer, J'ICELIIIS in via

fitto

ad Auguft, Confeff, Art-XXV11.:de poteftat. Eccléf. .

qrcAgia

Videt

. (m) Monfiro fimile eft, Chrifli Legatos fecularis Bloriecupere ornamenta !

quar

-Symbolum fuit LUDOFICI pii imperat, Conf RSINUS de Monarchia

ümt |

Romaná; p. 301. Qmnmes fcimus, ecclefiafticum offcium & feculare re-

( gimen inter fe pugnare & diffdere,

ampl

nfguc .mgf:fo [e*ä pati. LRTHEI;HS

DW

hon«

x TO'D», llnlcno P:)a 360 :

H

F

**

4

&

m A,,ïïdrtj;a

fort

[ r

357

etraiseed

sidisso sss eisguttos

| '95 59( Sä' L

*

.f-.';j.;/

1rophcti01

epeon

Sed reliqua confülto preterimus, cum excreverit labor füb

conftitueram.

3-

pnum füit

manibus , quem delineare tantutn þaucïs',pag'ellis'

TTbf

"Triamphat adhuc ordo ecclefiafticus in Ecclefia, quem pii Confet-

hydipnitas

(lartribui

fores in Auguftana Confes(ione ex Sacris literis brevioribss qüi-

démi ponderofis tamen verbis propofüerunt. —"Triumphat jubilo

;O cap. Vll

tfacerdo»

iagno mon folum de victoria contra Cefareo-Papiam Romanam,

HOMENI

() fed etiam contra Cafareo-Papatum politicorum quorundam

'gæll. hCL

hodiernum; (b) triumphatin doctrina, quam habet finceram &

immutatam $- triumphat in miniftris verbi divini, qui adhuc ef-

ficácitet fünguntur officio facro. Quod figitur hoc beneficium

DEUS nobis concesfit ex mera gratia, ut habeamus ordinem ec-

szfedladþ

clefiafticum divinitus adhuc inftititum, in commodum reipubli-

:o'nï Dt

éx,maxime vero ad confequendam veram animafelicitatem,quetm

a Ob

in noftra quoque Ecclefia fervavit hactenus, & potenter fervabit

rc( KV.

ád finem usquemundi ; omnes omníno oportet recte judicare de

mm, Wf

hoc ordine, illiusque mitiiftros amore complecti, & juftis decora-

qua ii

re honoribus.: . Nori pofcimus ex árrogantiareftitutionem majó-

of, Sobts

ris dignitatis & poteftatis , licet minor hodie fit ,^ quatn jure di-

Bellartts

vino & naturali huie ordini competat ; (c) V indicamusdtitem no-

bisnon immieritoilla, qu& divinitus nobis conceffa fünit, officium

ju Ec-þ

facro zelo exequendo , & invocando DEUM , qui Ecclefi pro-

j g

videre promifit. — Servi quidem fümus, quo nomine plüs laboris

juarfi honoris tribui nobis videtur; (d) fednechonore privandi

.m!

parchia

(unt fervi Chrifti, quotum honorem ipfe DEUS deter miinavit &

lgt tt*

amplificavit. (e) Removeatitur qu&fo ! prajudicia circa hunc

REU

erdinem, ejusdemque fiecesfitatem , dignitàtem & gravitatem , &

honorem illi debitum nemo denegabit.. (£) . Hoc przprimistem-

eneficii confideratio ,.quo recor-.

porc Omni;buslïingumbit» hujus b

u5

/rt;a

: amgf

1;8

&3)0(9&

4l

damur repurgatmms do&rmæ & mgrum in Ecdefia pcr mmx&ros

lo

ecclefie facte.. (g) Celebrate mecum Dominum, » qui fideles do-

k

&ores mittit. & donis variis 1nfh*u1t, ad ædxücandum Corpus: Chu-

$

füi.. Cavctc vobxs à falüs do&onbus, qui animas feducun; &in

IN

()

pcrmucm præcxpxtant eternam. Habete mlmüros .quos DEUS

dat, pro dxfpcnfatonbus my&erlorum chvmox um, & «um. omm

manívetudine & obedientia recipite. — Audite verbum quod pre-

()

M

dicant, non utfermonem hominumy,fed ficut vere eft, fermonem

DEI, qui & operatur in vobis credentxbus.

f

chmmlm eorum ex-

jot

emplum & virtutes , de rchquo autemin homlmb Us perfe&xoncm

|

gi

Z|

angelicam non quarite.. Aliteillos, qui vobis fpmtuaha feminant,

& quead vitam honefte ducendam neceffaria habent cum familia,

fuppeditate.. Diligenter pro illisorate, utSpiritus S, gratià impleti

ft

officio. fungantur feliciterad DEI glonam, Ecclefig i incrementum,

|

& ommum falutcm

ÉB

iég

at .

!

MI

(a) Ve?ngus SAMZZELIS PUFENDORFFII qux edidit füb. BJSILH HT.

y

PERET.E nomine hiftoricam & polmcam dcfenpt:onem monarchix

01

fpmtuahs fedis Remanee, infitit egregie THEODOSIUS. GIBELINUS,

It

in Cafareo-Papia Romana, fuüb quo nomine fito,modo ESA4TAM PII-

€c

FENDORFFIUM, modo FITLIM LUDOV. SECKENDORFFIIUM pto-

D

vocárunt; usque tandemin editione tertia, qua L:pf' 12 An. M DCC XX.

le

curh erudita prafatione. GOTIFR. CHRISTIANI HOFFMANNI

ü

mnotefcerct Verus autor, MATET HIAS GOEBELIFS.

Prcdut,

j

b) Inyalefcit 1llud malum non tantum in Arminianorum f'cholxs, -nd

LT. ENBOGARDVM de offició magu&ratus Chriftiani ; fää etiam und

(0)

" dólendüm eft inter Reformatos & Evangelicos. conf Dn.,

VEND-

l

STEDII Sy(t. Théol. P.1V. Cap. XII. Se&t. IT.Qu. 2. p. 402.feq,

9

(o Si Theologus fcriberet, quz ipfe 7 HOMASIVS fcripfit in Difput. de

Officio Princ. Evang. circa augenda falatia & honores miniftrotum

ecclcüæ. procul dubxo male: accnpercmr amultis, Ab(it omnis fufpicio

ä

-

ambx-

R m

.æ)»e(ä& TR

ss

Itiflros

ambitionis & arrogantiz ! Interim

jufte funtquarele, quas ex theo.

desdo.

logorum. tum veterutg tunf recentiorum fcri

ptis repetere nolumiis ;

legi autem meretur in compendio JOH, 4B

TET

Scct, 1V. Cap. ult. p. 214. feq.

fe KROMATERY' V .

T

DEUS

1 n

Pa ss v

UM ia Conpia, & Eh4bM, SCEMIDIPM in

E

;

:

QO N af vialanda legaei fenBhtas , ait GROTIVS &

/^

f[enliatis caufa

Doncm

inquit ZIEGLERV'$ conf. GROT. Libr.1l..

E

f

Jur. Bell. & Pac.

CaPO XI Ix.

tens, €omae

unete

lonem

jori etiam excipiendi funt legati honore, qui non tam habent privile-

ium, quam communicatam majeftatem. conf GR£GOR. NAZIAN.

nifanty

ZENIM, Tom, 1. O

igeee.

pp. Orat. l.p..

L.. €d, Parif. & CHAYSOSTO M,

amlia,

Homil, ll in poft. Epift. a

x

3

Timoth, Graviter qi

-

f

mento differuit-OS TERIA

^

.

DVS, Mtfpruhig be

tQerbecbni

loque de hoc argu.

ipleti

F.

g/«P- 3$3.

DEDD,

fsq & PHIL, MPLL&R

4

$ m ber im Gemipfen.gefucbten $R

angaOrbs

pung, P.27.

) Quidam hunc ftatum np

ad

eo neceffarium effc

-Put.änt'- ; Cum qui-

LE FT*

gf

libet verbi divini-le&tione. fibir coníu

^

le

gï"'ö*'cïgca;f;*æ a

ii-dignitatem hujue

narthig

ordinis inficiantur, ob pravos quorundamver

ivit miniflrorum mo-

res ; iterutf alii mun

u

E

LINIS,

s illud.cujtisdam coamo

oralis caufa effe

iM PU

commodiffimüm fingunt , & füfpic

Duscabr

3

pti Onihe

giuïm' pro

M pro»

carnali habére non dubitánt j quem pr

mgfïis d:,iï

3

pii & fide.

OC XX

les mini&äþï*g;ccleffæ füfeipiut, Sed (ibi ipfi

i"f'ezrgäorfä!

esilla przjudi«

ciorum pefte fléxus & anfractus difponunt,ez-

E

T

2

.

podil

quibu£.déinceps emer-

gere vix poffuntz"vide.

E

.Dn- BEDDEFInfijs

THEGT moral. Part, II,

S c& " Vl l '. Ca P-, l ! I s g- X fïV[*P &. 6; I ygmw,;a** g

s vid,

j quod

(g) De teformationis negotio nunquam fatis dicitur l, quod.divina vo«

N-

luntate & direcione adhuc confirmatum habemus. Conf Theolo-

um magni nominis Gothanum ERN,. SA4L. CYPRIANEM in ber

l

u de

GCobueCdrifft oor bie Reformation qu8 avthentiquen 1ibtrfunben

Hotota

abaefaffet, bep ber übergeugenben 95elebrun

9 tem lirfprung unb

indicias Rsformationis Lutheri

yfpicio

T QBQ Cbm)um begæabü fbum8, & v

$8 none

gmbi'

z

169

osagrerio

p Y

a nonnullis novatoram prejudiciis,quas prój

4

ofü

Wittebergenfis, ^Quid de Reformatismo

DENIF$ Theologus olim

fentiendum fit, vide in FEV STKINGII Dif-

Ecclefiz noftre intentato

fert. inaugurali füb Prefidio 0. G£ORG. NÉVMANNI habita Wit-

W

teb, MDC XCVII, Optamus refotinationem in moribus; veritatera

habemus per DEI gratiam quam reformate nefas eft. Repurga Domine

Ag(

aream tuam, ut habeamus agnitionem veritatis, qua eft fecundum pie-

- Sanctifica nos Domine in hac veritate, verbum tuum

tut. $a

tatem.

);ft ygrita;,' qua ma

nebit, quando cetlum & terra

*

Albertil

-—

m

þajþgbi:»

Aug

Algamy

Anmdt]

Ambrof

Anísdo:

FINEM

M

——

)

ERN

aM

ni

i

Ánony

oX

Anonyi

. Cati

—

Anoriy

heC

Awrij

teht,

Aquin':

htdii,

Atnobi

Areií

Atnoi

tl

f*ügul

* ,inEx

—

äääe(*säa

p iAb

V$ CHLA

x

Id

Offnatismo

j

"PNDEX :

INGII Dif

abita Vit

c,AVCTORVM Q/ I HOC lNæ TRACT ATV ALLEGANTVR

YetltateIm

ia

l

B

) Domine

Dam.amws,Qngencs,

133

Batcn. Joh W:lh.DxfT dc Saccräot.

mdum pite

Agobatd;prüal. de priv, *ir-

.. Chrift. reg,

D u

tut. Sacerd.

$4

d7

Baldwm Phosph.ad?atzmannum, I$

:

Allberti Intereffe Relxgxon.

9go

Ej. Cafus Conícient,

$3.96.98

E; Obieber(egung Aug. & Anti-

Ej. Diff. de Attic. Schmalcald. «9

Auguít. Conf. 15,20,26,28

Ej Inftitut minift. ecclef. -

924

Alegambc biblioth. fcript/Soc.]ef: 17

Barbereycii Orat, demagiftratu for-

Amefii Bellarminusenervatus, 156

te peccante e pulpitis facris non

Ambrofius, :

63.153

£raducendo ,

135

Anisdo:ffius Tr. baf D.S|vormer unb

Barlei defenf. Grom :

IOtf

Major mif ibren Adiaphoriften

Baromx Annales ,

47.62.965,

130

Sleraernif angericotet, ..

Basnagms, Jae; Hxüo:re de l" Eglife,

; Ej. baf D. Martin feín. Adtayho»

*

1224 43

rift fep?

130

E; Hx&o:rc des ]tqu,

44

Anonymdnquit. veri; ifundam. 94

Ej« dans fon traite de la Confcien-

12$

Ce,

II$,120

Anonymx ber.becfteä amþ entbeæres

11

iX

Basnagæus, Sam, Annal Polit. Eccl.

Carneval,

MO rpITO

137

st

149

Anoriymi A defence of the r;ghts of

Bayle, Pctn Gommen.t Phxlof X n'

the Chriftian Chürch, ..

144

Bcbelms de teg. jut. natur.

Antonii, D; Paul, DxIT de odxo peni-

tent.

-Ej. Differt, de , beneficiis magx&r.

128

polit, B. Lutheri minifter, exhi-

Aquinas. ïl;o:n

134

bitis,

l13$

Arndii, Joh Lex. Ant:qu Ec-cl' 149

Bechmanni Theol. confc

,:48. $4

Arnobius in lib. advcrfusgcmcs, r$

Becmanni Norit. dxgn.

IO06

Aretii Comment, in N. T.

149

Bcllarmmus de transl, imp, Rom. 13

Arnoldi;Gothofr. $; uD $.. 5), 433

Fj. Judic. de Libr. Concord.

"3Y

Ej. Defcriptio Theol. myític, .. 33

Ej. de Clcricis ,

42. 50. 68

Auguftinds,, 4,58, 60,63.96, 122

E; de Pontifice Rom.

44. 96

Ej.de

DX

ummentey

ä*SDC)(ER?

: Xj de Sacram. ordxms,

A7

Brunncrxäannus de Jur. Ecc!ef 4. 94

Gu

Ej. Lib. deordinatione; -

48

13

Ej. de Ecclef. milit,

Buchert Diff. de Buiiioidy -

190

C

]

Buchii Diff. de Cerem. Ecclef 13I

Cafum

Benthemii £jellánb, $itd U.GCI)W

ten

faat,

I46

Buddex ln(htut. Thcol Dogm, 7.76

CafTaj

BerveregiiAnnot.adCan. Apo& 126

8;5.92. 102, 145

Befoldi Polit.

j

Ej, Tr.:d., Axh. & Superflit. -

Bibliotheca Juris Imperant.

IOZ

Ej. Diff. de pietate f. Relig. nat. 3

&j

Binius, Sever. Concil. Laodic. :

66

E) lfagoge Hift. Theol.

24.536

Cho

Ij

Bmghamx, Jof ; Antrqu.ecclef 66

39.47. 0. 51.85

Hj

67.69

E] Inftitut: Tlieol. Moral, 60, 69

Bodini,Henr. Tr. de abufü Poen, Ec-

86 91. 92. 941 96. 104. IIÀ

i

clef.

I28

122 127,135, 137. 159

Cl

Bothmeri Diff. de contra&u nonpra-.

Ej Diff, de Concord, Rel. Chrift,

lecto;

&Stat. Civ.-

Ij36

lhyt

I1,4j

Chy

Eï ]us Paroch 11,45.53.79. 88.

- Ej.Diff.deOrig.& poteft,epi 137

lem

91.9$;112

Burckardus;Fraric. de Autonorn. 19

|

E) Jus ProtcPc

$4 82. 115

Burmanni, EXercit. acad. -

144

Calsí

ld

Ej. Do&tr. deJur, princip, circa di-

N

rhiff. miniftror.

77.91

Calxxtus detolet. Reform.

24

Con:

114

Calovu Metaphyf. dlvxn.

Ej. Schilterus illuftrat,

98

J

Ej Diff, de Jur. circa libett. cori-

^ Ej. Bibl.lMlaftz. ":

138.145

fcient.

118. 121

Calvxm Inftitut.

16

Bogermannus cóntt, Grotium, 101

Carieto, Joh. Myroth. Evangel. 144

Bo.(ïhctms, Jac. dans l' Hiftoire des

Canifii Catechifmmus; «

42

Canifii, Henr. Jus Canon.

112

variations des eglifes prote-

22

Caranza, Summa Concil.

Ott

ftantes;

Coní

Prendelius,

145

Caroli, Andr., memorab. Ecclcf 22

Brenneifii Tr.de Jur. Pnncrp in con-

Caroli M. Capatul*ar.

troverf. Theolog.

1254

Carpzovn,]oh Ben.lfagoge, 8.17 ^

Conj

Brentius Homil. in Joh

145

21.24,137

I

Ctan

Ej. Homil, in AG,

149

- Ej. Diff. de dign, primogen. r$6

Ctoc

Brochmandus, Cafp Eras. Sy&em

Carpzovu, Joh. Gottl. Critica S. 8 Y

53 99

WEj Introdu&. Bib, V T. .

. St

Cypr

Carpzo-

ää)ecæ

M A

(:g.rpzovn ? Bencd. ]*unsprud; Con--

Cypnam,Em Sa! chaxnmxl i.:o;

!l

or

$A 80.12.7

& Ej. Hift. 4. C. vnd inDedici & 29

Cafalms, de. vet tlt. ecc!ef

30

E; Gcf)ug Gcbmfft bot Die Re-

f0

ormat,

l 121

Ca[' miri, Joh, , Duc. Sax, Con&:tuf

.

159

gm,7.76

- Ecclef;

101 1f

Caffandu, Confultat. de Att, rehg

D.

Qit

4-7-6$-97

Dal!æus, Joh. , de ;e;um & quadra :

Didt,

€atbonfd)er Ocuh&,

Ugete

66

Damafcenus,

36

Chemnitii Loci Thcolog, 17. 80 94

124

13f

Ej. Hiftor. Aug. Conf.

23

Dannhaueri Proth. C!m&

IO

4l,60,69

- Ej.Judic. de Controv. quibusd. ; 7

. Ej. Confcient, apert,

$34135

Ej. Exam. Concil. Trident, . 105

; Ej. Dram. Sacr. :

122

104,11À

Chladcnu dexc. Reform. Luther.

. Ej. Hermenevt. Sact,

48

1719

.33,160

Dedekennu confíilia,

;Cl Chnfb

ï4- 75

né

Chytræx Hx& 4. zC.

17

Depulfio gravifimarung accufatio-

pib37

Chryfoftomus ,

6!»77.xs9

nutm;,

36

onofo, 19

GClementis, Rom. , Conflitut.

266

Deylingii Obfervat,. Sacr.

.3$6:

Caleftini Hiftor. Comit.

42

Dtppeluï, alias Democrm, Papxsmus

E

Ej. Hifter, . C

IG

' vapulans;.

j

.

Concxhum Carthagm. IV.60.69.89

m

-

Dxllmgcnf um ]Ctorum cnmpof' tio

$

Nicenum,..

60,77

paCIS

|20.31,37

ex

Tridentinum;

68.10$

Dominis, Marc. Ànt, de, de rep. ec-

n$1u

-

Nannetenfe;

89

clef. .

I26

n

Romanur, ..

Dor[chex latto; .

7

TM

,. . *

Aurc&xanenfä, IlT, IV 97

. Ej. Theol. Zachar.

)

ï-

E

-

I

Lateranenfe, L.

2

. Ej. Diff, Sec. de confequent.ä C.

Cortelerii Conftit, apoft.

66

,2:2,26, 39

4f

Conftans;Lucius Antift. ; de Jur. Ec-

D:e;cn controv.cum Panmf. $8.134-

df 22

clef.

137

Dr.effcrus Mill.

150

r

Corvmx, Joh, ; defenf. Grow, IOr

Dua»rcnus, .Fr;mc. de SS,. meüer.

€y817

1417

Cranius de pacereligiofa,

48f

2s$3.67

Cranzius, Alb. ; metropol,.

68

Dunte cafus confcxent.

$3

g If

Crocii (;väummamfcf)e Syad)üd)trul-

Durrii Theol, Moral;

4

i5 81

Cypnam Opera; -

26 88.

Dupinus de éifcipl.. ccclef

126

&t

d

2

. E.Eh-

a

r

üg)b(ää'

-

Eo

Formula Concordr

77

D d

Ehrenbach de princip. & Stat. Im-

Fartíchii Selet Th. brev.

fuyt

€To

lo6

Frofchelii Edit. oper. Phil, Mel 31

2fu

Eilmarus de Sacerdotio Spirit. 1 54.

Fritíchii; Ah, ; de jure vifitandi, 1 12

Beide

Elias Pratorius;

Henni

Frohmus de Saccrdot Spirit. -154.

Cinleitung w be8 Soeil. SR. . Rm

- eben4

taat,

:23

Gentxhs, Alber - dc Iegat.

98

Hati

de Elswng de controv, circa atheis. $

Gethardi, Joh. , Conf.Cathol 48 8;

E

Epiphanius,

66

Ej. Loc. Tlieol, 5'9.60.73. 80. 82

Hiero

Erasmus Roterodamus,

13I

84.96

Hilati

Gerliardi; & fa!ubntafe pacis réli-

Hincn

Efpencai, Claud. ; digreffio;

47

Xjofa g

Hb

Ej. de offic. &m&:t. canon. "6I

|$39

Eufebu Hiftor, Eccleüa& /67, 103

Glaffii Phlïolog. Sacra,

154

Hobu

Grapii Theol. recens controv, 3,$

Hom:

Fabncu vel Fabr:m Harm. A.C, 1$

Griíchovii, Joh, Henr. Edit, Bing*

Hortl

I9.31.4I

hamí;

66

Hulf

Fcchtu Lect:Theog. in Syll. controv.

Grotii, Hug. , Vot; prb pace Kecl. v7

B

8. IO. 11 $. 120

E] de Imp.Sum.poteft, circa facra,

Ej

E] Diff. an LL. Symb. vocantur

80.98.101,107:109, 111.:3;

&

diviní,

.O. 11, 33

Ej Pietas ordin, Holland.

lIOI

L

Ej.[nftrud.Paftor. $3.$4.90.127

Ej. Vindic. pxctat ordm

IOI

E

Ej. Syllog. controv.

$9. 80

Ej jus B. & P,

159

Ej. Scrutin. profligat. heretif. 12 1

Gothofredus, Jac. '

. Io6

Hui

127

Gebelii, Mat. ; alias Theod. Gibelini

Ej. de Excommunicat.

H

Ej, deClave ligante & folvent. 144

Cafareo-Papia Rómana;

158

Feuftkitigii Diff. de Reformar. Eccl.

Gundlmgu via ad vetit, mor.

?

no(t. intentato,

160

Hutu

Fleifcheri Cinleítung jum oeiftticben

Hagen, Balth. , Collat. A. C. & Con-

SRedbte,

$$ 131

€il. Trid.

20

I30

Halbufch Diff. de Revel. div,

6

lol

Flacii fcripta adiaphoriffica, -

Forerus, Laur. ; comp()f' pac. Dxllmg

Halli, Joh, , Roma irreconciliab. 4.7

20,.3

Hammondus, Henr.

144.

Jtg:

Ej. UBetfcf)l ubev benötaarücbt

Hartknochii Hift. Eccl Borufl. 146

E

ælugamïe!, 20,21, 28.3 1,3$

Hartmanni Concil, llluftr,

"$9

Ej de

rb

-'BSJOCS&

m

5

E). de reb gq&ChnR* fub apoR 84.

]ofephl Antiquitat, Judme.

150

2

.faaupt:æm[)etb. be8 9.5 9Reioa

Jofephus Methonenfis;

27

N CET

2fugapffel, :

20,28

Jus Canonicum;

45.60

and, 112

Heideggeri Corp. doctr.

90

Jus Civile;

6I

tik- 154

Henmges meditat. ad inftrum. pacis,

]u-fhmanus,

135

Ií$.118

l

9j

HCmCI, Thom ,Anät A- C. 21; 31

Kemmtny Dan. ; unfcrmt Qlugen-

hol 48f

- Ej. Irenic, cathol. .

21,53I

toimpet,

I

Hneronymus,»

$9. 134

Kesleri refutat, belli ublquhcx, 30

7508

Hilarius;

E

98

$4.96

Kirchneri Hiftor. 4 C.

Ej. Metaphyf, Photin.

ii teli

Hmcmaruf,

23

1j

Hobbefii Element. ph:l de civ.

P

Kortholt Hift. ecclef. :

E

n

Hoburgs(Cpiegel betïmtgbzambe,äï

- Ej. Tra&t. de calumn. pag. in vet,

107, $f

Hometi lliad.

1;6

Chrift.

Hortledetus de bell, Germ.

19

Kreff i Comment. adPufcnd de hab,

(it, Bing

Hulfemanm Manual. 4. C,

17

óf

rel:g.7ï 84.91. III, 1I2, I I$

ld t

- Ej. GemiffenazcfBurm,

30

116, IZ2I, 138. 145

A t

Ej. de miniftro ordinat, -

48. $4

Kromayen,]oh Abrah. ,. Commenrt,

11155

Ej. Breviariuri;

$7.91

Dida&. Elencht, in 4.C. : 8,33

l

101

Ej. Preledt. in 4. C.-

7

. $9.102, 112, 135, 159

ii

Ej. Tr. contr. Hageri Concil, Trid.

E) Tabu! Theol.

102

& 4. C, conciliat.

.9r

159

Ej. Elcnch moral, homxlet. 135

Iof

Hunnii depulfio tieceffar,

37 .

d Giblini

Ej SBemoeif baf D. £utbet gt Re-

Landherrens, Georg ? fd)m:feö tutte

1di 158

form. tetmáfig vog GOtt

be8 9fuge,

21

beruffei,

72

Lavatherus de Orig,& progteff. con-

"

Hutteri Diff mAug Conf

trov.

2

? & Conn

Larroquanus,Matth. , controvcrf de

30

Jacobi l Reg Bnt. opera eclxta a a-

facram.

130

cobo Montacuto , vel ut aliis

Launoius Epift. ad Ha-dr.

30

jlacet Rich. Montacutio;

:'9f

Ej. Diff. dementeConcil.Trid, 30

ld7

]ægen deConc, Imp.& Sac. 94. 135

Limburchius,Phil,; alias aLimborch,

14 1

doctritia Chriflt.

$,81.145

nfl. 14

E). Tr. dej 1ure ptote& circa facra;

$0

95,102

Lightfooti Hor, Hebr;

144

E) d

X 3

Lin-

ää*)C)(Sä'

L»mckcn, chr. ; dej 1urc eplfc. 106

Maxxmus, Martyr, Apelgg.;xro Sy-

Nort

107.112

nod. Chalc.

226

DI

Lobkowuz,dcmonür pac.licitz,20

Maycn, Joh. Frid, , Syllabus audor.

' Lockius, Joh., deintellect. hum.

z

qui Rom, reconcil. flatuer, 43

Lofcherus Prenot. contra mehgxo-

0l«

narlos,

2

Mcierus, Juf. , an Proteft. Jure Cafz

. fint haretici,

"29

. Ej. Orat. de Gpere lchs in corda

Mcxsner: Philof, Sobr;::

156:

u

&

mfcn to,

Melanchthonis, Phil, " Opera,3 1.13

Of:

—— Ej Doctr. de vifion, &rcvclat.

Menzeti Excgeüs 4.C,. . 41.48.7E

r

.Ej.Stromateus, -

$7

$0, 109

Lombardus, Pett. , Sentent.. 42,6$

E; Diff. contra Crocxum,

Ü

2$

(fto

Lowen;de,Sim. , Cenfur.forenf 123

Mercketüs;.

145.

l

N

Lubcrtus, Sibrandus,. Rcfponf ad

Mollerus in Áug. Conf.

II

Of

Grotii p:ctat

' JOI

Montacutius; Rich. , Orig.Eccl.12$

Lünichi Spicilegium ecclef.

TT

Mulleti , Joh. Joach. , Joiftotíe oou

Luthcn, Mart. , Tom. Jenenf.

147

bet &oangel. Gmnbz Prote-

I

Pan

1$0.153.156

ftation unD 4.6.:

-b

hp

Ej hb baä bæSIBottlemm 1.30

Muucn, Joh., ?IBamung boc Das

Lutherus, Redonatus; Prolegom, in

ub El Pret.

Pate

inF. C,

II

E; lfag ad hift.lit,Cherf. mebr, 33

Pefa

de Lyncker Anale&a ad Schwederi

Mulleri,God. Ern, , 4. £.in Dedicat,

Introduct, ad jus ecclef.

i17

Mulleri;Phil, , ímGeroiffen gefudbte

Peta

SRangeforbnung, .

159

Pt

MaimbourgHiftoire de Lutheran.13.

Mufzus de libettate philofoph. 120

Marca, Petr. ; de Concord. Sacerd:

Mylius in Aug. Confefl, -

33, 154

& Vupet.

49.66.78

ll

E

Matlorati ; Aug. " Expof it, Cathol.

Navii Jus Clencorum, 38.75. 119

"h

* O

149

1I2, I14, 118.120. I23

Pifc

Martmx, Matth Lexicon *

8o

Nazianzenus;

71,88.159

Pilo

Maffovius Anarom tnumph

24

Nicephorus, . -

97

|

Mafii Diff. de Irtereffc priacip. circa

Niemeierus de dxfc:pl eccl.10 $,126

relig.

92, 137

Fj. de ecclef. ordinibus,

66

Yi

Ej. Difl; de Theolog.'naturali.

Poi

6 Noodt,Gerh. , Orat, de relig. ab Im-

Por

Matthai, Ant. ; ttact, de prim, . 122

, pssioggentium libera,

I1j

Prgi

Nor«

Bu

æs;ocæ

PO

ir$y.

Nardcrmann dej yure princip, -

Pufendorffil getm Smonard)ze be8

16

Sftotbroenbige æevtbemigung bes

a

4$.158

dudot,

Goangef. Qiugaptïels,

E; de habxtu relig. ad Rat. 25.9I

[ 47

JXIL I12, 115,116,158

teCaf,

Oicanus ji Gothofr. ;' Obfervat. in

Pun, du, Biblioth. Script, ecclef, $o

3

Matth.

144

W6

Olcarxus, Andr, , delumine gent 17

Quend&cdu Sy&cm. Theolog, -

:2

3113

Ofiandri Centur.

3tr

82-158

4871

98

$

- Ej. Theolog. conícient,

0,109

- Ej. Hiftor. ecclef.

130

Raynaudus, Th-coph de coron. au-

A

OP:orodx Inffitut. rchg. C

;

hrg&. I4

$

rea ponti£f.

926

uf

Ovidius; .

E ):

$6

Rebaffy, Petr, , de Decimis,

112

II

ORetwaldl Utfpumg DC! e5

efb:r

bz

Reinking de Regim,Secul. & eccl.94.

duj

: niB,

I'Sj)

Reimanni Hiftor. Univerf, atheis. €

TU

»

Reinhardi, Tob. Jac. , Dllïertat de

cler. coéetc.

Ptote

Pancnrol!us,

130

H

Pappi confat, libri b:pontmx contta

Reuchlinus; Chriff, , Dxff ad Rom.

(f

Agend. eccl. reip. Argent. 23

116.17.

EE

)j

Pareus;

149

Revius, Jac , Exam, Diff,

ngehr,

533

Pefarovii compofit. fundam. contro-

102, 134.

edicats

Rnccruntius,Heyd Bartomeus. 24

verf, de notitiairregenitor. $7

26

iij

Petavii Theolog. dogmat.

27,1$3

Rigaltiusin Tertullianum;.

)

Pfafhus deOr:g ]ur ecclef. 45, 103

Riperi, Albcrt. D Mnfes DEus Aaro-

Ro

138

nis,-

73.90. 1254.6

n

E]. de Succeff. eprcopal:,63. 106

Rudrauffii Colleg in LL.$ymbol. g

Ruffini in Explicat. Symb. Apoft. 26

Pipping Jpiftotiftbe &inleitung sum

28

T

IQ

Qmbol, $S0dern, -

Rudolphiil. Cafaris refolutio;

, 123

Pifcatoris Bibl, Herborn.

146

Rueln Conc;l 1ilu[hat.

$9

f2

Pxüom, ]oh. , cauí& tranfitusad pap.

'Ss

9]

.18.19,28

Salmaf us,

143

Plutarchl Qgæ& Rom.

156

Salmuth1 Hent.

130

n

Poiret oeconomia ;

73.82

Salvianus de gubernat. Dei,

I2K

6

bl

Pontificiale Romanum;

42

Sandoval,, Anton. de; Epift. ad Phi-

lj

Pratorius, Elias;

32

lippum 1V.

17

N

Sanv

RVE

ää)O(äS'

[j

Sanford de deföenf. Chnün ad mf 26

Sarmondus,Jac.,appeadæod.Theod,

Saübérti mirac, 44. C.

27

Io6

Bj.

Ej. Caffander Evangel, -

47. $1

Sacratcs Hï& Eccl

$ 0.8837 98

Saurms Reflexions fut les Droits, 114

I22.124

E

Gcherzeri Sy(tem. Thcol 47.48.$3

Sonntagii De Puifo fex Paxoram LL,

$5.62. 125

Symb.

II

E

Ej Breviar, Hulfem. :

$81.94

Sozomenus,-

-88.97

Ej

. Ej. Colleg. Anti-Socin,

146

Special- QBtebertegung —bec Saffel.

Tlio:

SïBetI)feldemfften,

24

Sclnltcrx Inftit. Jur. Can. 73 rog. 90

2t

Thuar

Schléidanus;

Speculum Brandenburg. .

Titi

Schmidii, Erasm. , Annot.

179

Spencetus de Leg. rit. chr.

ISE

l

Schmidii, Seb. de clavib. eccl. 145

Speneri Apologia,

33

Til

Schmidii; Joh. , Diff. de 4.C, norn.

Ej. Confil. German.

occaf. &c

63.1$5

Spinofz Tr. de Theol, polit,

381

Tutti

Schroeeti Diff.de bono eccl.oecon.8o

Splzclu Scrutin, atheismi,

Io6

Tynl

Schuzii, Wilh.lgn. , manual.pacif.24

Sprengerus de Jur. publ.

Schsrarzenau Syftem. Theol..

8

Stella, Didac, -

156

Schwendius , Lazarus Baro , Conf L

Stryckius de juram.cxtra;udxc

I1

Vedil

ad Maxim.

T

Ej.deJur.liciti & honeft.$7.80.9$

D

Schwederi Jus publ.

96

Ej. de form. miniftr, princ,

78

D

Seckendoerx Lutheranismus,

&j deJur.Sabbathl, 93,96, 109

35

Lffe

Verg

Bi. &briften«Gtaat,

125.135

131. 132

Scxtzu OfBieberleaung Ripeti,

921

Ej. Addltam.Brunnem 107, 156

Vitri

- Ej GbriftiAeic Fein cfiseltA. 140

Suaws , Petr, , Hiftor. Concil. Trid.

lnr:

Ej. Melchifed, *]wieftertbumt. 154

36 47. Io6

Voé!

Seldenus deSynedt. vet,Ebraor.144.

Synodus Laodicena, .

68

Volc.

-

- Antiochena I,

liríir

Selnecceri Orat. de Luthero,

2

13

T.

134

Ej. Hiftor. Aug. Conf.

Uten

Gienb«GCbreiben vom SRecbt einea

Tannen,'Ad , Antichrift, ptofcr 35

G

Proteftant. Sütjten in &infübe

Te:rtullianus;

26,4. 103

an emeä neueI modi vocandi

Theodoriti Hi(tor, Ecclef. 15.97.98

V

er nummos.

158

Theophylac&tus,

V

Senecz Lib. de vita beata;

148

Thomafius, Chr. , Inft. Jurispr.div. 3

Ej. de ita,;

148

E] Introdudt. in philof. mor.

3

Ej. Fun-

ml

RESNIRSSST

cäs)t?(???

lTheod,

E] ;Fundam. ] N

E

"'ï;'

nfcy Sam 4j Eptü. de ]ur. m

Tof

Ej. Diff. de offic. princ. cirda falat, . ; Mcauf ent.

II$

7.91

min.eccl,

81*112.158.

/etasdorffii Differt. de auctor. L.

n n

Ej. SXecbt bér Gütflen ii Theol.-

Syitb.

ram. L

CotteliioEeitett,

4$. 117

Ej. Diff. de]ur Magxür. circa vo-

cat. eccl. min,

I

Ej. Diff. decenfura morum,

79

96.98

887

Ej. Cautel citca jutispr, eccl. 3» "

- É£j. Diff. deabfolutiorie, 145. 147

&f

Thoma(ï' nus de nov. & v«et, ecclef.

E] Differt. de regali fidek facet-

difcipl.

131

dot.

154

]

A

2

Thuanus,

J

NV'effelius depotelt. ecclef.

39

Whiftenus, Guil.

63

,af

Titii Jus ecclefi a&

»

Triglandii DifT, de civ, & eccl. potcft

Wicelii via reg. ad 41 C. -

156

"

/.94.102, 134.

NWigandi Colloqu, Altenbutg An-

M

Turrianus , F:anc., J:b. de canon.

no 1$568.

apoft,

-.:49.67

Wittebergenfium refut. Hiftor. Peu-

J

Tyndari Tr. de dccxmn:,

II2

cer,

1oó

V.

Eor. 2ebr-6age unb unmd)ttg;

i((]

N1

edelius de Arcan. Armin,

1Yo

- *Gegen.z €á6e - au8 . sPeneu

1409

Ej. de Cathedra Petri,

63

Gdbriffteu,

33

) T0

Ej. de Epifc.Conftant. M. 9 r,10 1

Witfi Mifcellan,

Vergilius, Polydorus,

130, 13I

Wower; Joh., Notæ ad Minut. Fc-

96,102

Liffenbach de Conf. Aulic. Czf. 106

lic. -

103

110

pf

Vitringa, Camp. ; deSynag. vet, 144.

; Trid

Unrath de jut. patron.

jI

erglen Supcrmtendcns,

7;. T

Voétius; Gisb. ; de poteft. eccl, I 34.

Ej.de Dxaeoms &D:acoms[is ,vet,

i 106

$

Volckelii Diffolut, nodi Gordii, 144

Ecclef-

66.67. 68

lirfinus de Monarch. Rom.

I$6

Ej. [aftitut, Jur..Can. ad Lancel-

"

Utenbogardus de offic. magiítrat.

lot.

87.127

Chrift,

ofct. 36

158

. Ej ad Hug. Grot Jur. B. & P. 9r

10j

W.

Ej. de Jur, Maj. 9 1.106, wg.:zg

NU'eberi, Chr. , ]us Conf P: $1,112

Sungen«Cdlieer,

2r

915

chsmanm Hxüor. ecclef,

130

Zwingliana Confesfio,

23

P[' le-

TU 3

Y

IN-

EJ £no

äS)O(ää

vt

INDEX II

yat

caí

COMPLECTENS RES PRA:.CIPUAS HUJLIS TRACTATUS'

tür

u

À«

f

tet

Bfolutw, vxd Clavxs lxgans & folvws. non eft mcra annuncmtm, 1 39

du

Acoluthus. qui, 69.

Adiaphora, qui ea dirigit, 121. corumvanetas. 1b1d

Ambrofius electus eft.ab Imperatore & populo; 88. 98.-

C

u

Ancy. anaSynodusquando & ub: fit habxta, 4,9 go.

I)

AVEW&AT?I'TQV,qwd fit 60«

ao

Ave-yx?w;rav, quid: fit, 60. -

Cape

Anti-Chriftus vocatur Pontifex Rom. in: Form. Coacord. E rr

Cate

Apoftolatas non amplius viget in ecclefíay 61. 62

Cote

Archi-Capellanus olim primarius regis minifter. 26.

Cha

Atliei theoretici negantut, 4.-

(Lir

Athexsmus an neceffario ducat ad morum corruptwnem &an px:mr Ht fu-

Chií

* perftitione, s.

Chr

Amcx Epifcop. Confïtantmop moderatxo laudatur, 122;

j

.Augufïarra Conflio;an fi tnomæ,7 an fit humanz an div. fidei,9. an obh-

Cv

get quia aut quatenus S, S;eft conformis; 9; an'fit verbum Dei, £o. ejus

(l

fubfcriptio falva libertate cum juramento exigi poteft. 1 x« an ejus auctor

Cl

fitflus Phil. Melanchtfion: 12."eft ex Lutheri 17. artic; defcripta 12;14

«

eius auctores; 12: * 4; aha miultitudineauctorifatem hàabeat,13. noneft

Clet

in divetforio conflata; 14. non pt. argui temerariz feftinationis, 14. cüt

C

Phil. Melancht, optat, ut diu ante deliberata fuiffet; 14, non au&orem

Cor

habet diabolum, r4. non fcatet ermnbus, 16: omifit multos fidei articue

Cot

los fed' tunc non coütwvcr—fo&, 16. quisin ea 6000. errorum inveniffe pu-

tat.-16. a S. . nunquam aberravit, 46. eam adprobàvit Carolus V. 17,

Con

variatio ejus quando pririum noftrátibus obiecta & a qno; 18. falfo de-

w

ducit eam Piftorius, 19.' ob'eám variat. quidam defecerunt a Luther. Ré*

Coi

lxg A. variationi eius femper eft contradictum a noftratibus, 22. 23. va*

Co

nata que; 22« variatio in comuus non eít facta, 22, quo anno notabilis

€u

Vària»

,rl

Á

$995eC$S&€

varíatio fa&a, 22. vatiata nobis Qbucx non poteft, 22. in quibus articulis

variatio eft fa&ta &ca quo; 24. variata rectius dicitur Witteberg.2 «..quo

TUS,

cafu.tecte mutatur, 24. latinum & germanicum exemplar ubi adfervan*

tur, 26. Germanicum elt originale, 26. $. S. refutarinon pofls Ponti-

ficii ipfi fatentur, 28. cum exemplatri originali eft collata,2:8. . manfit ma-

terialiter in-fcriptis orthodoxorum , 28. .de veritate ejus an Lutherani

Q H

dubxtent, 3 , elt pupxlla Evangel 38, Ejus mutatio in Art. ViIl. 83.

Campanæmn abfo1ute fünt neceffarxæ, 130, nec fupcrlhuofus ci'c eatum

ufus, 130, aquo fint inventz, ibid,

Canones apoftol. a quo. fintconfedii, 49. -

Canones antiqui non omnes probantur in A pol 49.

Capellanus.qui, 76.

)Catechumeni, £9.

Ceremonia fjnt fimplices & paucæ in cgcle!ia, I 3!. vid.ritus cccläll

ï

Charadcter Roman. Sacerdoxum, T.

Chirotonia quz, $6,

((

Chriftiani in quantum fint miniftti div. 7;.

Chriftus fubie&us fuit maglfh*atm civili; 134«

Chriftomachi xeeopésio funt Tudzi, 1 8'0-

i obl

vaxtas, cius felicitas ex mente Auguftini, 4.

) Qu

Claves in SS. dantur triplices; 143.

audot

Claves ligans & folvens, 1 38. funtregni coelorum non äomus Dauid, lbxd.

,H- [3

earum poteftas eft efficax, I40. non funt dona excraprdmax. 140.

yonelt

Clerus quid fit, 138.

l! a

Concilia convocandi cui'ius competat. 114.

orem

Concionator aulicus, vid. Sacerdos aulicus,

r

Confffio Znglgana &Tctrapolxtana an eadem, zge eam tnadadxt.üdä

Hedio íed teiicitur, 23. eiusexemplar ub:adfervatur, 213

fc pte

Vl 170

Compofitionis pacis JCtorum Dxllmgenf quxs au&. 35'

/(o dé«

Confiftoria; X 1T.,

XConftantinus M..num facra.non cüraverit, 97.

r M*

,Và*

Controverf. Theol. num competant magxftr.cxv. Izs-e

,

gabllls

Culms DE: externus e(t neceffarius, 3.

«ana

—^

Z2

—

D. De-

)eC S&

..-Lm

m

D.

Demonizomeni qui, 68.

Gilio q

Decima, 1 12;

vitupt

Gallion

Delegare ius fuum quxd fit, 80.

Gantile

Diaconi qui fint, 68. .

Dxmllï' io& Dcpof tio ab offïcxo num unum xdchue Gne, 93.

E.

fiobor

Harefs

Ecclef' a xdcm eft ac feparatio;83. non eft flatus externus,83 84- quxd fit pro-

prxe,83 . vifibil. & patticul. quz, 83. ordmes diverfi funt in ea, 83. Sy-

Hereti

nechdochice fumta quid, 83. poteft dici ftatus, $84- qualei imperium fi fitin

Junitoe

€a; 84. reprafentativa, 84. nonfemper éft pura, 85.. primitiva utebatut

ld DE

'ritibus paucis & fimpliciffimis, 13t. eius ftatus Icrobcamlcus , lfabchcu:

& Jchuiticus num deturs15 ,

Jeite

Elenchus, quale officium magiítratus circa illum, x25.

lllamin:

Irapix

Eflicacia verbi & facramentorum non depcndet aminiftto, 9.

Indifs

Energumeni vocantur & damonizomeni & Catechumeni, 69.-

Epifcopus, eft nomen officii non honons,q.; undé habent regim. ecclef. ex-

lTuterin

ternum; 43. funt presbytens «quales, $0. Anghcam cum Romanenfibus

Jusi

Yaf

eandem caufam h;bcnr, $0 qmd eft ftylo S. S. t04. eplkopx ftatus pro-

v

teftantes proprie non funt, 104. quam poteftatem habent e pifcopi ]uxta

S. $. £05. per quod adícenderunt füper presbytetos, 105, eorum pote-

Juec

. flas quomodo & quando crevit).106. Epifcopis Rom. Catholms an con.

]uv

- cedendum fit ius in (latibus proteüannbus, 107.

"-—.

per

Errantes non funt unius getierís, t1 Z«

pop

Eruditio doctoris ecclefiaftici in quo confi ftat. 49«

git

Eufebxus Cefarienfis quomodo eledus, 88--

N

Excommumcmo, in quantum eius ius competat magx&ratm, 124. quotu-

Juci

plex, ibid, eius origo; 126. ma)or e& poeena cmhs, I7.

pi

Exorc:[tæ qui fint, 69-

lu

F.

Tutpa

lmp

Formula Conc. an ex Apo&aüa ab A. C, nata, 33.

Frederus lites movet in ecclefia; 48,

]usn

F:cx&clhonatus qu:d, 116,

&t

Jun

Gallio

7

L9DocSe

t um

G.

Gallio quis; 1!48'.3 lLBrosvSChe.cäï ik

.

,

.cæviti',«. !4& cius fä&um laudatur óc

vituperatur,i id.

P (i dedi

Gallionismus quid, 147*

hriffi non fünt falvatiy PA

genche; absquf cognitione lo

H

Hoburgius qu£ nomina ficta fibi de

d;;-itg 33.

Harefis & Hareticus quidy 119. eft diffi

uidfit pre

;

cilf defi

f:irsx i:z.-j.

4 9) of

Hæretifi'qtio*,- 119. 1,7" I«

rium fitia

L.

Janitores, €9.

utebatut

Idea DEi homini

bus innata a quibusdam negatur; ?.

Mibeicos

Jefuite impediunt, ut 4f C. multis in locis non recipiatur, Y7,-

llluminatio activa vel medii, $6. fübiective conüd'cra;a,» $6

Imaginaria militia que , $3«

Indifferentifta qui, 121

Interimliber?130. qui T

heologi fe ei 'o-ppofüc(unt,. 130:

aol are

OM

Jurisdi&io epifcopalis in

primava ecclefia fuitignota, 105*

.

Jur

a facrorumi territofialia & "Coll'cgialig* princ?is,- 99,

maje

&agica & 'coä-r

Atüs pro»

ventualia; 103.

»

opi juxa

lem habet ofi"gi:iem &þrogrem&m 3445 —

fus ecclefiafticum qua

cetut

m pote

Jus vocandi miniftros eft in ecclefía,

43. $0. penes DEum, 78. exer

isan;o?-

perprecipua membra, 89. non eft

tribuendum folis imperantibus, 89.

"populus conceffit imperantibus, 96: effimmiutabile, 9. denegant ma-

giftratui Pontificii; 94. quod etiam faciunt rigidiores Rbfþ

rmgti, 98. an

diftinguendum a jure circa facra, IOT,

magiftratui competat, 99.

an cumj'ur& epiíco»

Jus circa facra ex quo fonte

l quotn-

- pali fit idem; iog'.' per r

eformationem ecclefia magiftratui c& reftitu-

tum, 1 1 go'

"

Jus patronatus or

dinarium quale; $9. ieg-i'um',- $0, quà ex c'aüüä fümmus

imperans habet; 90. populi jus in magi

(tratum eft translatum, 90.

us reformandi, 113. I16, a jure muran

di religionem fii&fg;t,-, 1 16, quo

anno fundatut, 117.

;us'rwr—mtandi religionem quid fit, n-g;l. '

3

;l Ga"io

to ile'

m

^

[

L.

mod

Laodicenum Concilium quando celebtatum, 66, -

ttfot

Lateranenfe Concilium defecit ab an

Malchi

Le&or quid olim, 69;

gïqujqrïiþus, SOf

P

Manü

Legati fan&titas non eft violanda, 1$9,

Matthi

Libri Symbolici funt notma,7, ab Arminianis nega

i

tur,fbiä. ä'n vete anzqui- *

Melan

vocevocentut divini; 10, contine

A

Meldi

dinales, 17,

nt omxies articulos neceffarios & car-

-

Militia

Libertas conícientig, Y15. Ii7,

Minid

Libertinismus, 1 19, 7 Licet, Art.

IIX. A. C. expficäun;,"?"s'f. ;

-

aC

Lutheri vocatio fuitvera; 7

*

buiffet, 71.

ss

o, num miraculis do&:igam fuam ptobare

Minf&ri

Qs

Lutherani cut Pontificiis

æijäïpafäii funt

f

jure Cafareo non funt hzretici, 38,-

"

quaad pahtxca in Impefiokä;'n'-agi;'

ia

609 [

Lutherána ecclefia non defecit in quibusdam a

rticulis a fide, 29, pi'ctiofïumy

&on|

Rom. Ecclefia t.;ti'hu?t;l 79. jxx ga e(t verus pr'dq c;'clc(i.g&,icus, —.791,: |

dan

*

M.

pis-

fhot

Mavchï*av-eüuskf, quam —ovnp»timam dücat

K

r'e-iigidhäm

3I« rEFutaiuf, 3. Ka 6s

Magiftratus, proteftantium ex pace religiofa multa habet commoda, 3

8

Xi.]

ex

€0l

cur in primitiva ecclefía non conftituit miniftros ecclefiz, 86, hodie non

Qu

€ft citca conftitutionem minift. eccl. rejiciendus, 89;. majeftatem habet

[C|

nec ex fucceffione nec ex ele&ione, 9 t, cur dicitur humaria potentia, 92;

d&

&ftDEivicarius, 92. nonhabetabfolutum jus vocandi;9 2, prolubitu ec-

p

clefiz miniftros dimitterenon poteft; 92, neque translocare, 93, pote-

«t

ftas ejus fümma num architectonica ütyocanda,g 3. excluditur a ponti-

hu

ficiisajurevocandi, 95, babet jusvocandi, 95, poteftatem habet admi-

Mini

niftrandi facra fed quomodo, 95. an mandatum facra curandi ininovo

Mini

habeat teftam, 96, non competit ci munus fpirituale in ecclef. 98, ex quo

£onte habentjus circa facra, 99, 102, ejus poteftas externa ecclefiaftica

Mti

in quo confiflat. I10, 1 1 1, quomodo defendat veritatem religionis, 1 1 9.

ejus jus circa controverfias theologicas, 123, circa Excommunicat, 124

Nais

BY

circa ritus ccclefiafticos & adiaphora, 128, quas regulas in ritibus mutan-

a. quo-

Pi

v;,—di;—obfc:vct, I30, .fummusann eft traducendus e fuïgftfäfacxis; 13

No

modg

æS)o(st?

umemm

modo veto e& corrngendus, I 3 3, ejus hoftes mfcnf ij 133 multum dcbe-e

zeformationi, 135,

Malchion oppughator. Samofätem, 67,

-Manuum impofitio an pemtus Contcmncnda, 4-8«

- Matthie electio quahs, $g7;

at tqyi-

st

. .Melanchthonis mutatio Art. llX. A.C. 85',,

-Melchif:dech non eft typus ecclefior,. 152«

Militia imaginaria, $3.

Minifterium ecclefiaft. neceffarium e& adfalutem pubhcam,*yz. ejs au&o?

eft Chriftus, 72, a fanancxs vario modo i impugnatur, 73, 15 9,

M d

Miniflri eccle(iz requifita; $ « impii notitía non eft mere naturalis, $7. im-

pius orthodoxe docens num cum fructu doceat, 5 $. pius majori cum

.0111.3 )

fru&ia doceri poteft quamimpius,; $9, haud vacet aleis; cbnetatxbus,&c.

60., inquantum dici poffunt fucceffores apoftolorum, 62, quem infinem

etiofuni

conftituantur,72, funt DEi miniftri,74, differunt a miniftris regni mun-

o

dani, 74, funt ma g:&ratux fubjecti; 74:132. funt quodam modo princi-

pis mini(tri, 74, immediate dependent a DEo, 74. non funt: puri puti

morum ceníores, 79, conítituuntur a totaecclefia; $5, quale corum re-

gimen, 86. num dxmlttxqueant, 92, num translocari, 93, exercent exe

la) 380

communicationem minorem, I24, poffunt a magxüratu puniri, 132,

die noa

cur onsra perfonalia nonfüftineant;ibid. eorum bona privata funt tribu-

? habet

taria ecclefiaftica vero non, 132. de rebus civilibus judicium ferre non

14,92,

debent, 135, habent fuam propriam internam poteftatem, 136, con

u «

pellere eorum quale, 138, an remittere & retinere peccatà illis hodie

competat,140, num fint 9oeZro I $9. num Galhomsmx accufandx,rq,y

pOte

IPO!IEI

num fint in N, T. facerdotes, 1$3,:

aditi

Miniftri fervientes obediendo & imperando apud ponufïcxos, 86,

100

Miniftri ecclef & Lutheranz- num fint rite vocau, 4! 43,,

u

at

Natura non fufficit ad temporalem & fþxr:malem & æfemam Fchdxtatem, 2,

is119

Nazianzenus quomodo fuitelectus, 88, -

m

Sfeotbmenbige C3ertbeibigung, unb Sjaupte ïBertï)e:D:gung beä .fa,sïï. '.'K.y

Qutaf

S(ugs2tpfrels, voer fie atmadt, 20. :

K

Notma rerum facrarum in irtegenitis, $6,

0 Omm-

mole

P^

ræg )0( 5?

, .. -

O.

opi

in

"aE ömnipræfer'xtia-Chri&iaLutherani

snon begatur, go.

j

Ordinatio canonica an fit in noftra ecclefia, 4$. num

fif'facrargen&&a , .45;.

Pot:

cur ab Apologia noftra ita vocatur, 46, an in ca manuum impofitio fit

I

l

neceffaria, 48. cui tribuatur, 49, olim epifcopis abfolute non eft cribu-

Dot:

ta; 49, eam peragit Athana[ius contra canonem Ancyranum, 49, mini-

fterio ecclefiafticoa noftratibus vindicatur, 49, quirin A. C. & Apol. in-

I

telligatut, 49. pertinetad Confiftoria, 5 1. quid fit, 42, quis donandus

Prin

ea, 5 2. quiseam peragat, 52, 5 4 non eft abfolutz neceffitatis, ;2, cafü

neceffitatis poteft abeífe, s 2. 54, Argentorati olim ad tempus eít omiffa,

(

$2, ejuseffe&tus, $2, eft ritusfacr. 3. valde xftimanda, 5 3. quid deor-

f

f

dinatione fine titulo habendum, $ 3. an reiteranda in iis, quia Calviniano

aut Pontificio funt ordin

;

ati,y $44 ab ordine -.di&in.gu?mr» jurc Cano-

Pre

nico, 64.

1

Brot

cclefia faere, 64. -nfdinum diftin&io feminarium

Ordines qui in primitiva e

- fuit primitiva ecclefiz, 64. 67, ordinum fpecies unde iu papatu orta,64.

toteftantium fententia de iis, 65, ordines minores Diaconatu quando

'orti, 66, feptem ecclefiafticos quis confti

Mi

gderit,g.y. 68. quinam in cccle-

fia Chtiftiana admittantur, 61.64.

Á

Ordo ecclefiafficas quid fit, 4 1, eft ver

us apud Lutheranos,42. VLutherann-

k

rum oppugnatur a pontificiis, 4

K

cedat. 6I,

i

2. an Lq;her.- ex ordine.gpo&olorum füc*

P.

hG

;

*

P

a

cificatio r&ligïonis ana Lotheranis (it violata, 34, an ejus fint

p.articïpcs,v

- qui variatam A, C. aut Zwinglianam fequuntur, 35,

Pantznus prepofitus fchola Antiochenz,

"

Paftor, vide Minifter ecclefiz,

N

Petrus fedem fixam Romz non habuit, 65.

*

K

Pontifex Rom, non fucceffit Petro, 6 I, non

habet jus vocandi mini&;os ec..

hY

: clef. 96.

*

Pontificii an przrogativ

am habeant vi pacis religiofz, 39, ex

*

clqdunt mägi- |

ftratum a,vogndi jures 95.

| Pþpü-

-

L nentesnud

"-

L

d

Pbp

Qülug;» ah mäjc&at'c*;m-häb:cþa*fra.a-di«cal'itär, 91. 92. jura fua cedit ma?gï'&!r

atui

in ecclefía,92, habet votum negativum; 92, -

bn ;:& pontificialis feä-

q:en&um, 4f,

Potefítas ecclefiaftica, vid. Regimen ecclefiafticum. N

impolitio (

imperatoria, IO9. divifio in ordinis & jurisdictionis, 136, quid per

non tb

hanc diftin&ionem in LL. Symbol. intelligatur, 137.

tty 49, t

Poteftas remittendi & retinendi peccata an donum extraordinariu

m fu&rit,

3.&Apol.in-

140. non eft mera declaratio, 142. d

M

yis donandus

Fnþgatlxr ab Amcefio apoï&o-

lis, 146,. —

tis, £, calü

Principes, videmagi

f'rratu;s. Num,foli jus vocandi habeant, 94, multum

pseftomiffa

debent A. C. g6, gentilis habetetiam jura in facra & qua, 100. poft re-

, quiddeor-

formationem non duplicem perfonam repreíentant, IO$, €x arbitria

a Calviniano

fuo circa religionem facere non dcebent, 114.

Presbyteriqui funt & quomodo differant ab epifcopis, 68.

] jure Cang-

Proteítatio lnno;eqtiix. contra pacem Osnabrugeníem, 57.

feminatium

atuorta 64

R.

at quanab

amine dl

Rcformahdi jus, 113. in

A

*

qfantum-magi&rgf:ui competat, I I5, mnorma ejus

.quz, r46.

e

Keformatio nova num i

n-nd&rä &cdefïa Lutherana neceffaria, 160,

)Luther:,no-

Regimen ecclefiafticam & politicum eft diverfum, 108. ecclef. eft vel intet-

oonmlie

num vel externum, 108. internüm eft fpirituale, 109. & declarativum feu

" fuaforium, 109, externum compctit magiftratui. 109,

:

rio, ibid. an ifta Qboþna,

Religio datur,1, non dependet ex hominum arbit

quz reip. converiit; ibid. Chriftiana cft optima; 2, naturalis non fuff-

tpaticipt

ciens, ibid. Chriftianaanfocietati humane contraria, 4. ejusnorma de-

bet effe divina, 6, coactionem ferre non poteít, 1 13. an magiltratui fub-

fit, 114. incommodum externum mutari non debet, 114. -

Remiffio peccatorum differt ab annunciatione evangelica, 145.

Revelatio eft neceffatia, 6, novae non dantur, 6. immediata olim varia,8 r,

Ritus ecclefiaftici, qui eos dirigit, 128. eorum varietas, ibid. a fuperfluis eft

,mikros Ci*,

abftinendum, 129, quinam tolerandi, ibid, non facile 'vmuæ.ndj' 'bld'

dunt ag*

cur Clérus illisadhareat. ibid. eorum finis, 13 T,

»Rcïrx!anæ ecelcüæ pretiofum & vile, 70. -

S- SI',

*

pop

m

o n

aocse

.A

8.

Thomati

Toletanti

Sacerdotum divifio, 68. nuim fint eccle Gæ miniftri N.'- T Is' ä'i—

Tradere

Sacerdos aulicusundehi orti,76, funt DEi miniffri,76, quinam in pace Os-

nabrugenfe intelligantur, 77. poflunt facilius quidem translocari, non

; jgidcnti:

autem ceteris paribus dimitti, 77,

1

P

Sacerdotiuni Spirituale prafertur a fanaticis facer

cïoffo ecclefiaftico, 73;

ejusfundamentum; 15 r,quomodo d

^*

ifferata facerdotio ecclefiaftico, r s 3

Valentin

ejus fines, 154.

Verbun

"Sacerdotium & regnum in una Pärfoda olim fuere & a

pud Gracos & apud

Vellitus

Judaos, 1 56. it. in perfon'a;primogenitorpm, ibid.

potiu-,

Sacerdotium Melchifedechicum

tremum expedtandum,; I55,

quis exc*Ogifajit,j»"x $ x.g-n*uxg ante dij;m ex-

Nifitati

Vocatio

Sacramentum quid proprie fit, 47..-

j

!

conft

Schmalealdici Artículi a bibliothecario quodam habentur

PIO Virc)*: 1460 :

194

Scientia Theologica an a fide falvifica fe

parari poffit? 56,

imm

Scriptura S. eft vera religionis forma, s.

|

Seminarium primitivz ecclefiz quodnam fuer

tned

*

i t« 6 4.6 7',;

Vocut

Status tresan dentur in ecclefia; 44.

Succeffio canonica minifter, ecclef,63.

diat

doctinalis eft notà ecclelie, 63..!70

Sub-Diaconiqui fint.68. -

H

Symbola funt medullaS. S, r7, difcern

l

int 'ortäod'OX'os ab adïreffärii's, s 17

a patribus fepe funt mutata;2

hén

$. præfcrt,im a po&olxcum »16, a Pontificiis

id agnofcitur, 27,

fofing

dyin

Syncretismus non ftatim eff tolerantia refigf'ohuüïg Izo,

$ynodus Ancyrana quando & ubi fithabita, 49, -

Sym«odu-s Con&antinägolitana.lv, 97,

z

T.

*

'i'e'tra pol"it—'aln-a confkflïïo an &a dem cum Zwi n gllana,zg, d

Theologus num quis dici póffit fine vite fanctimonia, s6,

Theom'aïchia; Sioäæ;&iw: qDïd; I 475 qlll S*eoecækz'æ;'crim en P

g.trar-untnlïzæ,» Sfaeeä?sn?

g;odo in bono'modo in malo fenfu fümitur, 14 9;,—1

A hee

ä)e(ät?

Themafu mutata fententua, -

"Tolerantia errantium in rep. 119, non Piatxm e& Synctetumus, Izo,

"Fradere Satané quid denotet, 127,

Inpae Qs

Ociri, non

Tridentino concilio Ponutïcu 1pü non parent, 30;

Vo

iíico, 77,

Y

alicg3

Valentxmanus Imperator verclte] Curarc no[uem, 97

Verbumdivinum, ejus fru&üs non dependet a miniftro, 5 $,

r &apud

Veftitus clericalis eft res indifferens; 129, poteft mutari; 121, annqumr

T

potius eft fervandus, . ibid.

"T

Vifitationes ecclefiaftice, 1127

Vocatio miniftrorum ecclefie eff riaxirne d1vina,78 conHrmafur proprio

confcientie teftimonio, 78. 79. eft vel externa velinterna, 79. quid fit;

(; I46v

79. mediata quz, 81, 82, perfpiritus adparentes olim facta qualis, 8r.

immediata olim fuit; 81, negatur a Spinoza;8 , immediata quid fit; 8 1,

mediata fit per ecclefiam, 82,

Vocatusrite; qui fit & intelligaturin comitiis & Au g

genf 4o, v9cati n

diatean [int cam&lcs, 82.

6370

Zs

-

fi$ I7

'ontificüs

Zwingliana confeffio an eadcm cum tetrafpolxtana, 23.

Zwipgliani non funt focn Aug. Cenf 24.

s )o(Mw

du

21

Er-

Jhe

um tU

*

E

"

. Errata potiota:

InPref p 3. progua,legequa. p gnot.d,pot por f ege mpiet

p. 16. lin, 18. p.sZaleg.illos. p. 19. not,l. p.eZita;leg. ediza. .p. 20.not,

g. p. quemleg. quod. . p. 26, n. a. p. movet leg.ssonet.. p. 29. lin. 4. probie

leg.0tt, p.31.lin. 8. p. zozamleg.dotum. — p. $ $. lin. 3. pro, concil. leg.

confil. p.69.n.a.pro RAYNANDUS leg. RAYNAUDUS.

.II!.IT.b.

P

. quadam leg. g44nam. — p. Y2't i, 3. provorrumperur leg.corrumpattf,

RTE

f?lSCHMfgLCALDqu; qlwe"g—. bel 4LSMA;C4L DIUs.

: -Ifcjlilquis, quz

forfan occurrcnt,Bcneyzolhs--lc[&o

r kve-niam det.

X

A *me)»: x??gqque.-

N*

u

A EL

.

/

—

Es

EX

|-j

T

N

p-

;!

—

SS

|

Z

u

LA

U

I

)

l

A

À

m

)

VSSES

SNSS

27

j

—

f

1

)

Z

Jl L*xXï

)'9

.

LA

E u

m

r

"m

W

tx MC —

M

) lege ?!gäïdf.

mpmmn

i 4 proDit

to, ctnci)leg,

plb

amimpátit,

DilS,

eniam det :

s

i um

UET TAUR um

EE E M

WRCUI UM

li

mET

—

ii

[

L

D

E

L.

T

VOR

x

»

w

s

-

ET

»

t

Ri

»!

z

a

..M

2*

M.u

a

3

:

|:

]

L REN

as

"

..w

5

!

-

—

À —

MU

Ea t EEE RE aA

EEE TE ETE

a.

À2

»

3

I

iü

b u

vt N "*.

"d

i

D

5

b

R

d

*

i

9

a*

$.

gt

4

^

as

»

:::*

'ïä/

i

E

UE

..ïæ

E

"

g

"

d

E

952

Md

-

us

$

E

-

&

d

[5

E

u

v

k:

*

A.

(.

n

u

w

u

P

9.

*

;

$,

ä.

"

[

5

2

W

u

*

*

&

Ht

&

21

e

A

6E

M

,**;

2

s

o

*

at

ü

,&.

*

;i

^s

2

A

d

.^

N

»

£

üg,

h

i

i

[*

TEUM

W ec

!

"

»

n

"

3 r

"

2

3.

r

TT a

Z

Y

X

JOANNIS GEORGII WEBERI

CONCIONATORIS IN AVLA SAXO. VINARIENSI PRIMARIT,

W

4

)

CONSILIARII ECCLESIASTICI SVPREMI ET PER VNI-

j

VERSVM DVCATVM SVPERINTENDENTIS

o

GENERALIS

e

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

p

9

COMMENTATIO

16

o

t

((2

$YMBOLICO- THEOLOGlCA

ä

ä

B

Zï

1

il

L

]

ORDINE

ECCLESIASTICO

e

L

,

IPSO ANNO

11

L

9

CONFESSIONI AVGVSTANJE

10

li

SACRO

T

PRIMVM EDITA NVNC VERO RECVSA

8

7

VINARLE LITTERIS MVMBACHIANIS

n

ET IMPENSIS

6

SIGISMVNDI HEINRICI HOFFMANNI

BIBLIOPOLZE. VINAR.

ä

5

4

AN. M DCC XXXVI

3

M Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com