Hf180_2
author: Kelpius, JohannesandBlosius, Balthasar

d

^

J

t

P

x

$

d

-

Ed

»

E

T

d

Á

oW

3

LL

&

-

&

A

|

x

L

PA

H

i

x

*

Eo

Jl

s

L.

(

x

$

LT

(€$

"

$5

f

D

3

/

5

*

i

v

Val

TY d

3257

"

R

i

d

d

$

o

5 d

EH

^

M

A

L^

y

À

3-

AE

AA

——

d

3j

Y

.

P

g

AX

h

z

r

$,

N

z

m

2

&

a

aA

*

-

z

g.

Ro

P E

"-t

j:

Rn

X

:

K

I

t

»

Rn

x

,

-

$

[2

A:

-

u

ï:

*

p

3-

M

4i

-

^

r

ï

iv

)

t

(*

.E

1

:

*j

r

n

.

ET

A

m

ESr

LA

MR

Dd

j

M

i

"

Lt

z

ïï

É r

d

d

55

2

bo

R

E

u

zi

p

g

u

*

D

l

s

a

"

k:

-

i

T

-

:

1

-

H

)

EX

4

v

d

d

35

t

|4

l

'!

N12«510142214 021

|

VENEARUUL LA

UB Tübingen

LU

|

ï

TA

sv ) SCHRBCHS UE EUR

Nx.'

Inqvifitio

Xmmmhm

fhte Qu

EJCEFEICVS

?jq

Ü

j

ETHNICVS

Becfin

aptus fit Chriftianz Juyentutis

1n Conj

Hodegus :

five

piflraui

e/1n Tuvenu Chriflianus fit 1doneus

6p

.Audztor Ethices Ariflotelica?

Duptas |

Qvam

1j ib

benigho con[enja

alter

AMPLISSIAM4E

FACVLTATIS PHILOSOPHICE

IT

publzca examini fiftunt

. M. loHANNEs KErprivs

vifeht

Daliá -Tranfylvanus Saxo,

&

BALTHASAR BLOSIUS

p d

WIWJ

Nombergenils

CpA

(

us L.

"

M C

«'.,

AriTboREFÀ

Literis HgSR& 11 MEvent,Vniverfit. Typogr.

ANNO ,J DC XC.

*

H

13

d

D

hi »wvaw

gt

qe

VOW

s

m5 [

DL

NWWV

[Ep

ó:

?A

OU N

h

(

N

A

MO

j

|[:

i

2

i

k

MA

PUL

h

n d

gz'ta

PT

wanffcerct: r

vnvera va

Menluman

n rfniti i

qufinmey

W"i quc

5/35, ( ffar

dl al

jwy fj extg

L5

7

l

V, ló

Es o )

H

o

z

; £t

3

eh h dschdachch

E]

1

co»cvs

i

e cn cn cp cn

B

T

z

$

$. £L

&

QA9CACA2CA9 CA2 03 CA2 CAS CA

CAD A CASCA$CA9CA30A2

i

25

chen

( d qipe d qoqpeii m eoqo

DCESESE

g

.."-

«

&v3€Y2€v. €(2€Y26Y2€v2€Y26v26Y26Y; GY2CY2€Y2€Y26Y2CY2 CY2 GY26Y2C Y2 CYS

DO

É]

TE PTv

t

t':;cfu;auäa

?

& &

Go

PROOEMIV M.

y

:

z

E

o

lm nocte nuþer aflrorum contem-

7

W

2

1

o platzoni facrata àmmen[am banc

-a

»

a

Opificis infiniti machinam accu-

N

b5

A

5*;.

ratias aliquanto meditarer , tan-

n

RV

A L0 anguþiarz'läm féngula. corpora

[

"

,

«3: A

X -

2) cancell& circum[cribi videbam,

75 àn va[liffimam illam univer[i ex-

quantà liberi

tenftonem cogitando exeurrere mizhbà contingeret,

ut tandem orbis ifle noffer inflar punttuli penitis

evanelceret * adeo veré Sapiens àlle vidit omnta

opera , quae fa&a funt fub Sole, & ecce,

univería vanitas! (2) Mirabar illico , qui

Mens humana , omnts anateria expers , Creatart&gf,

ff£à infiniti imaginem in tantum vetinens , ut frt

quafiimmen[à er inferutabili, usd, ade pulvifcu-

o [ quó captzva vincitur, ceu mancipium (ab-

jiciatur ; unico hujus onere & ctltu fefe obrauat ;

ff , cen fCarabeus , lercore deleBfetur ; Q licet ad

altiora paululum evolare videatur , corporets ta-

inen £9 externis occupata , àt pracipue Scientiàs

deleetur , qua fenfin noffros delicatiore tantum

snorfra titillant. ( modó cum Matbematicis corpo-

4 a

vaum

lf

(4) Eccl. 15 14*

!

(

4

PROOEMIVM.

vum dimen[ines , aut cum Phyficts eorum qualita-

l f

tes invefHiganda; ssodo cum Medicis , quomodo fint

qucil

hominer fanandi , amox cum. Malitibus, quomodo

ii p

fnt pev endi, curando ) illam veroó Moraleza Chri-

73

fFianorum Philofophiam , quá prefens anima tran-

m n

quillitas , e9 futura in aternum beatitudo acqui-

Ls

fdüi) |

vitur,nea.tam defideret antequam inventa , neq,

mittl;

tam colat , pofiquam cagnita eft , ed tanquam rem

DT

alienam pror[us e9. ànjucundam -negligat. Nàft

;;W/Illl

certà tenuitatts , ampotentia Q corruptioni no-

dhtttly

ve aliuude quàm humillime memor fuiffem , evi-

Afutit

dens e$ànvitium ejus bine haufiffem avgumentum.

Bu

Sed £ aliam cogitationem flammeus àlle .S)derm;?

Aritote

chorus mihà objiciebat. . Vadebam , quantumvts

Phito

frequentibus [Hellis celum effet confitum , munda

in d

m

tamen à tot lucernis teuebras: non eximi ; lucem

Bu

difper[am àn mille fyderibus ad pellendam nottem

D

zon [ufficere , que n uno tamen Sole colletfa, diem

fàtie

f'lgidiffmam educeret. | dalia cum cogitarenm,

füani

P

arem im Mente mea conditionem advertebam.

& n

|

-Quot hattenus clarifffmorum Philofophorum Stella.

ii

vAdios fz?of.z'n animum ameum »nouinmi[erant t

aliriy

nullatamen bucid,ad iluffrandam mentem [af-

d

fecerat , nulla denfilfumas jenorantie tenebras ilu-

guinaverat , nulla denzg, fedam vwitiorum nigre-

us

dinem ex obfcuro voragints antro expulerat. Non

( Cit

ergo ulteriis de caligàne Mentts snea blaudiri mi-

]

bà poteram : cogitabams de Sole , qui colletta in fe

In

4uce

tt

P

E]

PROooEMIVM.

]

MIllje

luce: féue vadio Menti mee lucem 9. [évenitatem

*uu»mMnf

conciliaret , ut Dàvinam illam [(ine niclatzone 2n-

h quowdu

zuerà poffem - feu , ut fine enigmate loquar , qua-

^den C

Ü

Wtl

vebam Medicum , quà errores C morbos. Mentis

nea noffet , && quà nec fallere poffet omnino nec

idi uj 3

alli , ut miferam. Mentem fanavet , affetits do-

001 , It

maret , temperamentum mulceret , me virtuti 21

ï?lldm'ï "n

Deum mih2 conciliaret, atey ab omnibus erroribus

u N

gau[cantem , àn quietis & tranquillitatts arcem

t o«

duceret , ex qua omula gaudia celo inferiora e9

FM j fUl«

7777

aternitate breviora , generos? [pernere Pq[äm.

Et ecce , chariffenum illud mibé badlenu caput

Syderu:fz

TT

Ariftotelem; 4e quo zozzulii : Naagnum hunc

Philofophuiffic fuiffe Preecurforem Chrifti

j emmdp

ii: luen

in naturàlibus, quemadmodum Johannes

Baptifta in Gratuitis : imó fi contingeret

m x

Evangelica fcripta amitti , pofle ea recupe-

la, dl

rari ex Ethicis ejusdem libris : & nifi Chri-

| apitatt

ftiani effent , fe hujus do&rinam per omnia

duridat

wimdtt

& in omnibus ámplexumes, (/) Sal;vam

éllefiria bec encomia mihà movebant : aff cum

ij

aliorum edotlus malo , me nullius cra committere

nitl M

decred)ij]äm » tift de ipfocertus effem quid alios ar-

gt

Cicu-

771 ]]/;?f! "

?e f&tà ab interitu uindicaffet . quod "n

j

14

i, NT

-

...(b)»C.i

tantibus.;;B. Thomaf. Orar. pro Ariftot. fubjun&tà

lr m

Brev. ejus Eth. p. 74. Max. Rev. Dn. M. Heldio

um

in Dedic. Eth. Arift, D. Mich. Wal differr. de prae-

tenfa Gent. falute p. 79.. Henr. Ernft. evg. 4evQ.

114

P.182:300.

6

PROOEMIY M.

£am medicamini z'njlar parrigeret, AUt venenum

s

ibic

dllud avidé haurzret , quod zpfé non ita pridem le-

£hbale effe, aliis do&te demon[lraverat ; Stagiritam

hd.

elt

Spfe accedebam. Sed , me infelicem ! nullus n boc

gjw acroatevio locus erat jmvenibus ; ita enim

j W)

77

zuibi: Juvenis non eft accommodatus au-

ditorPolitices.

Imperitus enim eft actio-

(

j

;

num hujus vita. Argumentaveró ex hisce

ci

[!

£

& fuper hisce conficiuntur. Pratereacum

fimis.

affe&ibus fit obfequentior , fruftra illam

p

audiet acinutiliter.

uandoquidem finis

thituf

illius fola fcientia non eft, fed praxis. (c)

uNj

N

Quod fiergo fumma cum diligentia ad vir-

tutem jam inde à puero non fuifti educa-

at

tus, fruftra es,quod meam, aut cujuscund;

Of

Philofophi orationem quicquam tibi pro-

m

futuram fperes. (d) Capulares evgo fénes, in-

TU

füisS

quiebam , €9 decrepitos defideras , 6 Pagane ? [ed

quid [i iflà cupidztatibus inde à ferperaftris daf-

nibu

fluxere * quid f peccandi confletudine non. ad

füini

fpem emendationts féd. confammationem flagitio-

fatu

Yum t9 interitum maturuere $ annon defipiens

[

fiam

borum fenettus tantà puerilior futura eft , quantà

cuiffe

magts emendabiles alias etatule tenuzorts propen-

publi

0nes continuando in adulta £ prevalida flagitia

frif

voboravére 2 Tune veró hos Etbicá tud virtuti

quuls

Ytecoxn-

(c) L. Nic II t r. 12. 13. 14. rg. editionis Rachelianae

(

Iaf

c. I. C. D. p, 4. edit. Ca(aub. que duaz utplur.

D

citabuntur, — (4) X. Nic.IX, 19. feqq.

k

PRooEMIVM.

7

Pt

veconciliabé ? At , at ! mode[Hiora bic cr fabtiliora

pridfm l.

milhi cogitanda evant , n aygumentum excufmdæ:

Stagintam

baud adeó facilé vel ignorantie vel temeritatis

ii ls

edere vellem. . :INimirum, non intellexiffe me Pbi-

: dH t

lofophum , exc illorum interpretamento, qui feliciss

htus at

aliss affecutà fuerant , quzd hic n receffa lateret,

elt adio.

coll.

74

ebam ; fcilicet : Stagiritam hic aperuitfe

ex hisce

l

col

egium , matutinis lolum iisi; privatis-

Ca CUff]

fimis horis facratum , ned; nifi feledtiffima

a illam

& exploratiffima fibi ingenia, quae judicii

m finis

taturitas , experientia & continentia ali-

xis. (7)

uandiu exercita ad judicandum difcenda,

d vit-

& difcernendum cum judicio , habilitaffet,

edua-

admittere. Afferere enim hunccontraPla-

um

tonem , virtutem omnibus modis perfe-

übi pro-

Gam non Divini Numinis beneficio , fed

UUR

folà exercitatione , mediantibus exadiffi-

mis virtutum diftributionibus & definitio -

il

njri d

nibus, parari : Neigitur haec ejus fententia

n m d

ruinam pateretur , à facris fuis myfteriis &

7 ffugitiö-

matutinis fubtilitatibus juvenilem infa-

7 d:)(lþim

niam & promifcuam multitudinem ar-

cuiffe &c,

Offe me autem in le&tionibus

f p

/ n

publicis, feu Peripato vefpertino cum pro-

Ma-

jfiitia

mifcua multitudine comparere. (e

jnirtutà

gnam bac ilicomibà crucem figebant. CHRISTO

fQOl«

enig

"P

ddiane

(e) Ita fer& partim 'Thomaf. partim Celeb. Placcius in

s uplun

Differt. (uis Inaugur. Conf. & J. C, Becman. Med.

Pol. c 1. $. XL. p. 1$.

8

PRooEM1Y M.

enim nomen dederam, baud immemor illiws Ejur-

] 0

lts

dem : Non opus effe Medico valentibus, fed

talé habentibus, ( f). Huncautem Medicum

ml

il

uml

Ahagiritam agrotà janud 9 domá [iá interdicere,

zec nf fanos curare velle videbam. . Sufficabar

hn

vt

ergà , hunc ial moratos bomines meliores veddere

vixpoff. Cogitabam in[uper admirandam illam

fhudi

DEI mei

AasÜpcimra humilitatem , quá cum

nf

VEnEor

levi & zmperzta multztudine , fwnmläg,.þecmtae

vibus , àn puerulis etiam amantiffimà , jucundü-

f

$a? Cv familiarzf[fnà egerat , neq, àn Difcipulos

t]lfflïl /7??

e auditores felecta falrim £2 ex p/omm fba Phari-

g;zi Wtf

&orum C Legüperztorum ingenia [ed impravi-

fnten d

dos, fd [rusplices Cj quarum [cientia fagenas fpor-

nibma&a

t4sd, vimineas vvàx egreffa erat , pifcatores , ut

E hi

convincerent Philofophos ; balbos , ut faperarent

drifi.

eloquentiaim ; idiotas , ut erudirent Sophaflas, ele-

li

erat. Ilud fimul ejusdem : (ineme nihil quic-

àpl

.quam poteftis, (2) c 4poffo : Nos à no-

N fï&f/tz

bis noneffé idoneos cogitare vel agere ali-

d.

uid boni ex nobis , tanquam ex nobis , fed

DEU

quod idonei fimus , id ex DEO effe ; (5)

taban

Ut & illud Ecclefte : Sine Tuo Numine , nihil

j Jlllfg!&q

eft in homine, nihil eft innoxium : 4/rzs 2s

frth

apino meo vadices egerat.

Fertutem ergo per-

dttijj,.

eilam, veram, vivamá, nullam effe putabam, nifd

M zþ

qua per Fidem in DE'UM ex DEO þ'-vz"vo : 6

v;'z:ræ',

ejn

(l

( Matthlg,lz- (g) Johu 155 $. ) 2 Cor 3, g.

[

PROOEMIVM.

9

ilinEy.

«ejus oraculis bauriatur..— Anguem ergo fab berb

MO

l

latere ^ Jfpeciofuma, illud arcendi genus a/iqui.d

K

mon[tri alere augurabar.

Cur. enim. egregiam

li.

illam Preceptorss [ui de DEO fententiam Perzpa-

duf

to fuo exeffe jufferit , baud aliam febeffe caufam

Yertedln

verebar , quam illam à 1 beodorete datam: Non

vimilm

ftudio veritatis , fed inani glorize ambitio-

qui m

niá; fervientem novorum dogmatum in-

;'j/rmta,

ventorem vocari cupiiffe Atiftotelem. (2)

jiumdi-

Seri tamen in veritatem inquirere, nea, Ariflot.

yfeiput

quem per quadrienuium , c qua,qf exeurrit , zta-

? Diari-

g;;i feceram , ita faczl? deferere animus evat.. Cum

Fmprovi-.

autem aliorum judicit c» prajudicis expofitia-

tus r«

nibusá, animus meus ad id tempus iudormiffet ,"vi-

i? i

um fuit , bis me judicandi vinculit eximere cr

üpemrent:

driflot. zpfum àn faa lingua audire, ut. juffo il-

Nife, de.

]um pretio effimare , fCorias ab auro , furfuremd,

à polline fecernere pa[äm, Folvebam ergo frne

Nos -

rejudicio vevolvebamq, Stagivitam , nt , ut ca-

d

eredi-

n5 o Nilo, fontes ejus deguffabam. |. . Sed , bone

q0Us,

j

f

DE'US! faciliiserrores ówvenicbam , quám evi-

edi: ()

tabam , eyrores Etbuicorum non corrigebat , [ed

]ine) I]IM

augebat, c quod unum omni [acrilegio maju effe

m

potefl , baminem. aclionum [marum centrum , cui

énniti, Óv qua tendere omnt ejus (ülicitudo debe-

vrcee

TU [

MW]J D f

vet , effe volebat. — Gratulabar itaq, mibi , -quad

P

7C

J WW?Z

e)W

(i) Serm. V. lib. de Grzec, affe

1. &ezQ. p. 1a7.

& cur, cit, ad K, Ernftio

10

1O

PROOEMIVM.

ytiti

meinnumerum auditorum fuorumEthicorum non

vecepiffet * quicquid enim boni in animum meum

cegïu, (

Tns n

ex ipfo derzvar: Pamz'/]ät » d aliunde longà puriie

e feliczus fluminum inflar influebat. — S verb

g

cordä/]ïii

femel in vitia fua meum animum znclinaffet, nul-

la mihi fuiffet ampliusvuina deformis , difficilinsa,

pro&am

d.

ejeciffem , quàm admiféram ant? fiedos 2llos vitio-

vum Hofbites.

Cum autem Chri[liana me Cba-

fianel

vyitas ad dehortandum. alios à periculo , cui me

M;W

'

felix fabduxeram , impelleret, fful & attutum

]

donei |

illorum , quorum vvoluntas mibà pro imperio erat,

m ivl

monita , ut promiffis [Tavem , datama, de Philofo-

hu il

phica differtatione fidem jam tandem liberarem ,

nf

me erudirent : oflendere in animum inducebam,

genuum |

quaàm 'ver? dixerit 4rifi. J UNENEM IDO-

tin d

NEUM ETHICES AUDITOREM NON

T i

—

ESSE : mod videlicet id de [ua ipfiu Ethica,

nec alios juivenum. nomine , nzift Chriflianos, in-

telligamus. Iflud ergo conabor, difcordiamá, Etbi-

c& Ariflotelicas ceum . Chrifliana intercedentem.

n

fideliter d ingenud detegam , meliüs cert? , js-

dice beato Thomafío , (E) de fide facra meritu-

rus, quàm qui tenebras inter & lucem

pacdíci pergunt. —4P iló autem , qui dtriffa-

teli adbuc. intemperantis funt additii, bune

smihià polliceor candorem , fore , ut dum Atriffotelis

ii H

illos ia Preceptorem [tum Platonem in[ultus amorà

veri-

Aii g

Cl

(k) De Stoic. Mundi Exuft. p. 26. $. XIX. & feqq.

PROooEMIVM.

1l

if

veritatis adfcribunt , meos etiam ab Arz'potele re-

W i

celfums , v Vervitatis cr Pietatts cultui attribuant.

Weyr

fllos enim, qui Chriflum folum im omnibus imi-

L. n

tantur d in amore eju falo jucundiffimé c con-

efet nl

cor di/[eraé acquie(cunt , hor meos conatus non im-

»dlfdüäl&

pro/mturo.r i ferä eft , ut mibi firmifflme perfma-

Tlattil-

deam.

ed non VE morabor diutiis , mi Chri-

une Ch.

ftiane Lector ! jam enim ge[lit animus Tecum

, CU Ht

indagare , an Juvenes noftri Chriftiani , fint

allutum

idonei Ethices Ariftotelicae auditores ? zz

erio eltl,

ua indagatzone [f me forte vidertk aberrare , vel

Blj

,

aud videre, qua Tu vidifHi , bacd, adeo chriffia-

]eraten,

no [limulatus amore mecuu communicavertü ; in-

ducehtm,

genuum cert? docilemá, piorum 'T uorum mmonito-

LIDO.

hm efiimatorem me dep

rebendes. "ale, remg,

NNON

Tzam ia DOMINO feliciffem? age-».

j Bihiot,

Jlian, i

CArvrT l.

lm B-

gercalttim

ne Tuoeni Chrt/?ianä

sarti;le

! Deijerfk&io

necefJaria.

st

I

& ducem

Aud incongrmim fore reor » fiante vi»

deamus , quàm ab Ariftotele Juvenem

i hi

i, hm

Chriftianüm abducamus , ad quem ifte

tum collimare debeat.

Ideam pro-

Dd

inde Hominis in Chriftiana fua perfectione con-

d amtrà

i

,

gt

ftituti, quoad usd; licebit , adumbrabo , ut tantó

cvidentiüs appareat , 4n & hic noffer in Peripato

Stra-

q

I

12

CaAP.

judpi

Sragiritz taliseducari posfit. . Homo itaque ve«

ormatum

ré Chriftianus fe totum , quantus quantus eft,

futo,

à Creatore fuo dependere , facillime affentitur,

fiia füb

ubi generis originem ex DEI afflatu fe ducere,

obda

corpotisfabricam ex DEI manufe accepiffe, no-

Spes i

vam adoptionem ex DEI mifericordia , & aeter»

ulti

nam'immortalis animz fuz felicitatem ex DEI

Fidüd

Gratia (e confecutum effe letus experitur. Con»

fitai)

fcius eft fibi hac ratione quàm humillimé tenui«

LEGRTEL

tatis , velut verius dicam, zibilitatis (uge , quodd;

dgia.

fine DEO nihil fit, nihild; agere posfit nifi mala,

atpletu

Omnesigituractionüm füarum lineas , non ut fibi

wdninit

tanquam centro , fed ut foli DEO conveniant,

lioteco

incurvat: ultimumg; proinde, in quod omnia (ua

derats,

refolvat, A4xioma fibi fiftit: Pivere DEO ,in DEO

€9 per DEV.M.

quomox

Wa

II. Cum hacratione DEVM amet, ejus et«

ill

jam nutui cogitationes omnes , omnem volunta«

humä; |

tem, affectum , fenfum, motumd; omnem & his

alotqt

fimilia vel oppofita conformare ftudet. Etcum

aliunde fibi conítet , intelle&tus & facultatum

àdcon

füm, (

fuarum vires à peccato confufas effe , cujus im-

nfeüfze miferiae documentum vel indecapit, quod,

progre

Düditat

uzcunque tandem molíatur, femper tamen &

fentiat

ubid; feré fuo fine excidat; Medicum füuum Em-

manuelem ampleátitur , ut füb fidei confortamis

quaon

0C ef,

neomnia in integrum denuo reftituantur, ut ab-

jectis Adami exuviis, deteríá cutis leprá, ficcato

Vatinjar

!

|

Veralisf

mundi hydrope, membrorumgq; agilitate reddi-

ta, novus homo, fanctusque fimul ac perfectus

| (idnor

Chriftianus emergat.

)uantum D EO fuo de-

| Til l

beat , hinc facile colligit: affrmauti, proinde &

|

| f find.

pre-

|

De Perfetlione Chrifliana.

13

J

pr&cipieuti ,,nec non comminauti & promittentidin

omnium, qua ad ipfüm ducunt, mediorum the-

at

entinr,

fauto, Scriptuta Sacra fidem adhibet: cum caele-

ftia fublimitate füa vifum effugiant, abfcondatg;

Lfe d

pife, .

objecta füblimitas , contrahit hzc & vicina facit

1 at

Spes vitge melioris: Timorem injicit fan&ta DEI

uftitia, mentemq; à cultu creaturarum avocat :

mexDH

tüt. Co

Fiduciamin folo DEO ponere jübet immenfía Bo-

I tenijs

nitasejus & Mifericordia: Humilitatem itnperat

t qudj

tremenda DEI Majeftas, & ut ineffabilia verbo

tift mala,

eloquar: hzec ipfà UNIO, hic ipfedivinz mentis

amplexus omnem Religionem felicisfisfima ferie

on tbl

Veniant,

adminifttat , adeó , ut Homo in Chriftiana perfe-

mnía/ua

&ione conítitutus, qualem & noflrum fieri defi-

t DEO

deramus, haud indigeat inftructione, quoties &

quomodo DE VM Amorem fuum venerati te«

neatut.

J us ete

oluntt«

111. . Quia veró totus à DEO (uo dependet,

huncd; toto corde diligit, fe etiam propter hunc

n Ts

x Ro

atorem, concordisfimo amote profequitür ; fed

- fueoltatum

ad contemtüm usd; fui & orminium mundi Bono-

rum, Quó énim majotes in beata hac Philavtia

, Qjit-

progrefius facit, tanto feliciüs infirtnitatum &

p

nuditatum füarum cóntvincitur, donec tàndem

er um

m (om Em'

fentiat benevolam illam DEI fui potentiam ex

quaomniàin omnes zternitates & eft & operatür,

guurcime

Hoc ergo ESSE (uum diligit, & odio plusquam

um r

Qu W[.O

Vatiniano füuum NIHLL profeqüitur, cum uni-

verfalistima lege nature quod eft magis, quàm

jucrdte

quod nori eft, diligerejubeatur. . Et hzc eft Hu-

y

militas illà Chriftiana , primum omnium.virtu-

5EO [ d*

tum fundamentum , totiusá; Doctrinz Divinz

! proind

e&

n

&Ev-

Di

14

CAP.

Il

àm ob

& Evangelicz príncipium & complementum, ad

(ocietanes Dun

cujus lumen coecutire viderur humana ratio, di-

ordinem totn

vino benignitatis fulgore nondum irradiata , que

einus cui n

in fontem fuum fübinde regurgitat & peftilentis-

foi , f long

fimum hominis ertorem quotidianis aüget incre-

ficat Charita

mentis , ut & feipfam & opus fuüm, cum defpi-

li ventort

cere debeat , aut certé ex veró aeftimare , admi«

cer Divino,

rabunda (ufpiciat & veneretur.

Homo autem

veré Chríftianus in humillima haàc fui contem-

anim2tratqi

Áer, totumle.

4

latione latus maníuefcit , compofitis moribus,

fimplex & rectus effe anhelat , nihil admiratur;

ego, non m

Incabiles fuos

nifi Chriftum fummum fuum tfniracuhim , cum

uo intus & ín occulto Iztatur ; hon ad morrem;

conpleditur

pi, quomodo

fed ad malurn exhorrefcit; nihil expetit , fed o-

dhat; ledanim

mnium bonorutri à DEO acceptorum indignum

fe eftimat , fuaq; licet forte contentus , fubinde

a omina o

qifia , qid

füam tamen fcrutatur conícientiam , an ab ESSE

i

ratio

fisfima videlicet D E1füi Beriignitate;

ipperit

fuo,g

J. Sugge

ad (au

m NIBIL , utpote omnium malorum Ler-

Amot cu

nam revería fit, Quapropter in ex

pellendis de-

e fordibus à Patre Adamo;

à Patria

VANTA

tergendisqu

Mundo , à Sorore Carne

contraé&tis conftantis«

TANGI(

Creaturas a

fimus eft , perfpicacisfimus & laboriofisfimus.

1V. Hinc tertius Amoris ramus fua (ponte

enim imagi

ullulafcit, quó fe Divinus hic Amator & Con:

& terminos

Vit: ne ipi

templat

or, non DEO folum & Sibi; fed omini fi-

mul hom

ini Creatoris imaginem aut rudera vel

tirigi il

trí circumferenti amoris o

fficia debere fate«

cltinat ili

larva

tur.

Licet enim infandus ille NIHILI fui Amor;

It Cotrüpti

inde à Primo

Peceatorum ; in omnium animis,

ülerent: (

amorís Divini locum occupar

it; nihilominus ta«

m prop

lle rerum Arbiter in omni

bus et«

men liberrimus i

iam

(1'1/ Hn, PT

De Perfetlione Chriffiana.

L5l

)lcmentum,ad

iam hominibus femina reliquit amoris , ex quibus

Tn3 tati, dj«

focietates humanz fua fumunt exordia , fuumd;

ttàdiato, qu

Oordinem tuentur.

Non tamen Amator ille Di-

t& petlenti

vinus cui nofter etiam conformari debet , huic

I$ düpet incre

foli , fed longé folidiori fündamento fuam inzdi-

Im, cum defji

ficat Charitatem , quod aquarum agmina nulla,

fLimate, adrik

nulli ventorum impetus quatiunt , Amori videli-

0mo autem

cet Divino, cui jucundisfima fervitute, quá nihil

(c fl contem.

animz tranquillitati convenientius exigi potuis-

ftis moribus,

fet, totum fe & in zternum mancipavit. Omnes

hil admiratut

ergo, non Amicos rantum, fed & Hoftes, fed im-

culum , cum

lacabiles fuos ardentisfimo charitatis affectu

ad fnortemy

compleditur. | Necindiget, Politicorum przce-

petit , fedo-

ptis, quomodo non lzdat , & jus fuum cuid; tri-

in indignum

buat ; fedanimi propenfio, fed Amoris facri dicta-

tts , (ubinde

men omina fponté & füpra cuncta honeftatis re-

,an ab ESSE

uifita , quid boni in fingulos fit conferendum,

i erignitatey

uggerit.

mlorum Lete

V. Suggerit denique Chriftiano tali Divinus

Amor ceu

ypelendis de:

erfectsfimam Morum Magiftram,

dim;à Patrà

VANTA MISERATIONE BRVTORVM

TANGI (a) & quantá curá has aliasque DEI

iCtis conttanti

oriofisfmus,

creaturas ad fuos fines dirigere teneatur.

DEI

mus (oa (ponte

enim imaginem gerit , qui fingulis fuos fines

imaror &t

& terminos , fuas actiones & officia defigna-

i el um

vit: ne igitur à creaturis in ruborem agatur,

dirigit illas , ut finem fuum obtineant : jufta

ag rudera 6

cia debercite

deítinat illis officia, ne tantopere in fervi.

BILI(Gidmet

tute corruptionis ingemifcant & ab hac liberari

defiderent: (b) fovet, ut, ubi exarferit ira Domi-

jomimus

&i , tum propter illos, quinefciunt quid fit inter

dex«

inomnibus e

faf

(a) Phow, 1 £, 16. ( i) Keri, $, 81, 325;

&

16

CAPï ïï-

D

dextram & finiftram, tum proptet jümentav iàs

qpott ïp :

ftri mifereatur; (c) Ac ne parvulum & la&tan-

mrmenti

tem,bovem, & ovem, camelum & afinum inter-

omum 9

ficiat & nobiscum anathema effe jubeat , (d)

offciorum

omnibus omnia fübminifttat.

e, Qu

gerunctat

sllaer

ciud

&robultor

: De erron

eis Hypothefibus Ethica

& türbet u

"Ariflotelice.

Qu nej

Dearn ergo petfectionis ; quátm hómo veré

OE agen

VI. l

Chriftianus exprittereftudet; & ad quarri

telstehpo

animos omniumjuvenum; tmoralibus factis imbu-

ert, xb

endorum, erüdiendos effe, nemo Chriftianorum

tet,lnumer

inficiabitut, ut ille Solem carbone; fic nos obtüsá

ftocdem de

noftrá ctená délineavimus.

lam advertamtus;

patteracp

an àd hanc perfectionem in Peripato Stagirite

hrj N

uventus Chriftiana posfit erudiri. ^ Cui rectius

forde est

affequendo proderit , liberiori (crutinio expende«

beatis cct

Dümerand

dere pleraque, quae in Ethica (ua docuit Arifto-

teles , heipfis quidem hypothefibusomisfis ; qui«

de mute 1

bus haec ícientia fuperftructa deprehenditur;

d

teor tame,

Cüm enim omnium fcientiarum certitudo de-

tetpretam

monftrationibus ; demonftrationes vero certis

Judicio noy

innitantur principiis ; ab Ethica talia exulare ne-

erübeoo,

mo forté dixerit, nifi qui omnem inde eertitudi-

titt eadem

nem exícirdere aufit.. Necdubitandum quiti iri-

pta jn (

ter-hypotheles illiaspalimarias ac przcipuas; nr-

T fbaday

made DEI exifteutia €9 Providentia , Meutisd, bü-

debeafg

ïmfþ non t

'm-fmze iimmortalitate perfüafio numerari

t velue

utpoté

füt r

(c) Jon 4114 (d) & Sani.i f, á: &6

De Fiypolbefibus Etb. Arifl.

17

m &dnn.

ütpote in quibus tantum videtur effe pofitum

momenti , ut his negatis omnis DET cultus,

AU nkets

Jübat , (0)

omnium obligationum juftarum , omniumque

officiorum debitorum certitudo à mundo tollae

tur. Quodfienim juftà Numinis omnipotentis

remuneratio non fperanda, fi jufta DEI vindicta

nulla expavefcenda , fi nulli poft mortem excru-

ciandi fenfus , quid impedit, ut porentior quis;

Eid

& robuftior audeat & committat omnia , mifíceat

& turbet univerfa ? Quod equidem latiüs didu-

cere , nedj; vacat, ned; lubet, quando iftud nunc

! hóttio vite

potius agendum nobis jncumbit , ut quz Arifto-

&adqiait

telis de hypothefibus hisce mens & perfuafio fu-

ictis imbüs

erit, exactius innotefcat. Non equidem mela-

Tliatorir

tet, innumerum illorum fore numerum, qui Ari-

fiüs Obtüsà

ftotelem de hypothefibus hisce fatis pié fenfiffe

dvértamtüs;

pariterac pronunciaffe opinentur , cum & Theo-

Q Sug t

logiam Naturalem, tantum non integram ex Ari-

Coitebous

ftotele exículpere aliqui fint conati , alii infuper

tiocipemte

beatis coelorum incolis tantum Scriptorem an-

Kocuit At

numerandum duxerint, cui teftando vel ipfeille

sontisfs; u

de falute Ariftotelis emiffus liber fufficit.

Ve-

reor tamen , ne hi vel aliorumindormiverint in-

eprehendiwr;

ceritulo d-

terpretamento, vel certé Ariftotelem fine prz-

; vt (f

judicio non audiverint.

Nam & ego fateri non

a &idift t

erubefco, quantopere anirnum meum ineícave-

rint eadem illa, quz ex Ariftotelicis fcriptis ex-

aleceriti

du

cerpta in compendiis olim legeram, memorizd;

p [

mez mandaveram : qua tamen, fi dicendum quod

res eft, non leve faftidium mihi movent , cum de-

ii

jb

rj| debed

tractà velut larvà genuinam horum faciem in-

u[pote

tueri, illorum mihi bencficio licuit, qui neque in

legen-

Di

18

Car.

II.

PUR

legendo Ariftotele ulli opera: peperciffe, ned; in

| ejammume

interpretando oculos parum lynceos attuliffe,

| fs Sagit

neque in Jaudando vel vituperando minus inge-

| (in eum q

4uos & candidos fefe przftitiffe orbi demonftra-

fc, DE

runt. Quos inter maximé eminere putem Cl.

|

ec M ]

Thomafium , Ariftotelis alias zftimatorem inge-

nuum , quem in hoc foro, ceu teftem locupletis-

|. fionequi

deincpst

fimum, &, qui clarísfimam in his eruendis facem

mihi praculit, fubinde citaffe juvabit.

temporepi

inpallt,

VII. Utigitur rem eó, quó par efl candore

profequamur, inanteceffum obíervamus , optimé

pritipo o

ThOLUIT fR0Y

Stagiritam contra vulgi & infantiz prasjudicia

dertt: nece

monuiffe: uibil immotum movere feipfum ; nullamd;

adeó materiam fui motus efficientem caufam effe

Tonmotus,r

defnere pf

poffe: reété fecundo contra Democritum & Leu-

| etibater

cippum Antefignanos Epicuri, primam motus

| temforedu

cauíam indagandam fibi propofuiffe: & denique

verisfimé omnem motum à Divina virtute deri-

| Brhanc n

i,

vandum cenfuiffe. Quod autem majorum fuo-

rum Patrizd; de corporum cceleftium traditionie

|. fiml af

CiEqy: n0n.

bus ex inítituto fe accommodando, in applicatio-

UT

netheorematum horum aureorum, v422 illius, de

(0iri z

ua Paulus, ratiocinatiouis , cordis obtenebrati €9

]

uibus immortalis DEI gloria

Vi -- d

efipientis fapientie , q

in corruptibiles creatur

as transfertur , tam illuftria

A& uml

fpecimina dederit , miferamur ejus Ethnicismum.

1ritij; Quj

Quum enim Anaxagoras anteStagiritam verita-

1

lm eftioj

tem de Motore Primo , Mundiq; hujus univerfi

| fentiaal[oy;

Opifice DEO Opt. Max. perípectam fàtis habuis-

Mi fütorom

fet primumque Mundi Motorem, non folum absá;

g

Q

j

f figit

labore & defatigatione, verüm etiam fine ulla fui

Hlnon !

commotione vel alteratione , fo/ó voluntatis im-

qmoft

(l

T

De Hypotbefibus Eth. Arift.

19

)Cïcïfïe, t ln

wote nitu motum Mundi effeciffe , eundemque

C05 atf

etiamnum eàdem voluntate moderari pié docuis-

(40 Pints inpe

fet: Stagirita tamen ad Philofophi tanti effata,

Ybi demyfrn.

(in eum quippe fenfum detorta , ac fi ftatuis-

Kfe putem ()

fet; DEV M ad mundi productionem JMente

Datorem i

ceu 7Machina ufüm fuiffe, ) fubrifit, & explo-

em ocüplet

fione quàm calculo füo digniora credidit: cumq;

erüendis factn

deinceps,caufíam nul]am,quæDEVM ad motumin

J

tempore potius, quàm ab zeterno producendum

atell, candor

impuliffet , obverfari fibi cerneret , nec tamen

mus, opti

principio optimé prius pofito ( quo nihil im-

lz prajudii

inotum movere feipfum ítatuit ) renunciare au-

l

deret: neceffarió inde ab aterno duraffe coelo-

At ; nüllam

j

ncaufam effe

rum motus , nec ullo unquam tempore variari vel

itam & Leu-

definere peffe , h. e. mundum hunc, prout nunc

imam motus

eft, ab zterno extitiffe, & in omnem xternita-

tem fore duraturum, przcipitanter collegit. (e)

k: K deniqu

; Vittüte deri-

Ethanc fententiam in fecundo de Caelo libro ca-

pite primo, ceu in folis cabula nobisexhibet, ubi

mijpum ao«

Bom tradition

fimul caufam a:terni coelorum motüs reddit, di-

citq;: nonab Intelligentia quadam, feu, ut ipfe ait,

p,inappliat

ml

ab auima cogente mauere motum illum fempiteruum

( Ovve ^ a? dvxjis aïvaeyuaäz'anc eAew. aidyoy 31

r hii

tl DEL I

xivqri -- dN dueryxoGicy 'Aioyóe m atiggy Kai

xv aovl didioy

j um il

acguzy, ) fed. uece[fum effe ut

g Ethnicimun

lxionis cu

jusdam fatum perpetuum atq, indefeffum il-

ggiriam Va

lum efficiat.

Ut ergo ned; ab anima feu Intelli-

us uifet

gentiaaliqua , neque à feipfo, verüm ex inevita-

; hij

n

rbl

bili fatorum necesfitate, volvitur Ixiou , €9 fe fe-

" (olum absi

quiturd, fugitq, ; ita ex opinioneStagiritae corpora

uníieo

cceleftia non moventur motu vel ab ipfismet ef-

jqatifh !

B z

fecto

n

(e) Thom, de Stoic. AM. E.. diff. 5. $. 7. diff. . ex profe[fo.

D

20

C A. II

fecto vel alïünde accepto ,fed tali motu, qui ipfis

inevitabili naturz necesfitate ab aeterno in-

vt 1«

eft. (£) Falía hac coclorumi zternitate , falsád;

Jatetut.

motuüs causá ptzcfüppofità , nullo negotio divini-

[ate Divi

tatemetiam atque vitalitatem eorundem inferre

jpfüm an!

poterat. Omni namá; motu à Divina caufa prius

m

derivató, xternoque coelorum motu deinde ad-

jaborepno

Ítructó, quz nifi DEO propria videre non pot-

bernare, .

erat, nemine prohibente ccelis füis Divinitatem

lf p

quoque attribuere, (g) quin &, quia Divinitas ex-

I Qu

pers vitz effe nequit , viventia etiam €9 animata

& atetmos 1

dicere coeleftia corpora , dextrumd, adeü €9 . fini-

Mar cjut

ftrum , ut €9 fapremum ac inferum , utpote qu& aui-

fipfet, mi

mantium propria fint , iisdem adfcribere , (in capite

cinuis, fing

ejusdem libri € veftigio fübfequente fecundo)

ipfi licebat.

r

quilntelig

quiiy n

IIXU

Cum hac ratione Divínos füo

sE a boi

nos ccelorum orbes in mente fuà gyraffet ; dein-

bat, quant

AO d QU

de DEO etiam thronum zdificandum , eundem á;

Ta m

ad eminentisfímum orbem, (h) ceu dignum ani-

in volpo!

mali maximé rationali (i) folium levandum effe

cmb,g

putabac; non ut orbem rotando fatigaretur; hi

enim

Deos, qu

tür, ob u

(£) . B. Thon, de Shic. M. E. D

if

ff IV $. rg. inquiö.ï

flodiam

in. vvoce procreandi ambigue utitur. conf.

l, 2«

ubi negat juxta Arifl. dari creationem mundi. (g) L. de

fos(n))in

admodum

Celo. c. 2. 6. Nic. 7. (h) d bomaf. de Stoic. M. E x-

uft. dif. 14. $. 145. 172. &9. claris J. G. Foffius de

Qmnnibus p

Orig. Idol. l. 2. c. XL. p. 5 30. ambigia enim eff vox

AMundi apud. ZAriffot. ceu optime mouet T bom. b

$. 144. £ in Sched, Hiff. p. 3 1. &9c. - (1) Zdnrimal ra-

Ü

Thmof

tionale DEVZM appellat Arifl. probantibws id.ex 4riff.

if n

it Pl

J. Fr. Pico Miz, Exam. l.1V. c, 1. p. 1017. l. V. c. 8.

. 1126. l. VL. c. 17. p. 1238. &9c, Wittich, im Conf.

P)l/d (0

Verit. $. 209 p. 18 1. &9c.

/M( '/l

i

21

De Hypolhbefibus Etb. Ariff.

enim ex fatali necesfitate feipfos ab acerno mo-

'motUIQUïi lr

MESCUE Y

vebant, fed ut in hac Divina prorfüs & eminen-

tisfima fede feipfum in otio beatisfimo contem-

itate , f

laretur.

Nihil tamen magis indignum Maje-

Dlegotio divin.

Fündem infer

ftate Divina cenfebat, quam ( quod purior ante

Vinacaufapxiu;

ipfum antiquitas confeffa fuerat ) DEVM per

otu deinde jl

omnia eífe diffu(üm , iná; mundo terreftri omnia

labore proprio adminiflrare , omnia regere & gu-

dcré noq n

5 Divinitaten

bernare. Divinam ergo Providentiam vulgi fabu-

lam effe putabat. (K)

Divinitaser.

IX. Cum autem orbes fuos divinos prorfus

1 C quimddt

& zternos multiplicaffet, Primod; DEVM Opt.

ait) & f

Max. ceujumentum mole, ut 'T homafius ait (1) , al-

jott qué al

ligaffet , multiplicandus ipfi fimul erat Deorum

t,(In capite

chorus , fingulisd; orbibus finguli Dii prafigendi,

te fecundo)

quos Intelligentiarum nomine condecorabat, (m)

quosi; Primo Motori tantó fimiliores effe dice-

us atet-

bat, quantó propioribus primo , remotioribusd;

b

g dein-

adeo à q

uieto terrz globo orbibus infiderent.

,um,cundemq;

Ita (cil. mifer Ethnicus errorem fugiendo, quem

3 dignum at

in vulgo reprehenderat , ( optimé videlicet do-

leandüm &f

cendo , gentilium animales eosd; diverfi ordinis

:fatigarcrur,.hi

&

Deos, qui hominibus & brutis fimiles fingeban-

tur, ob utilitatem Reip. fan&ioremg; legum cu-

AYU i:uf.

ftodiam per fabulas folüm populo fuifle obtru-

qnf. 94

DT À

fos(n)) in alios errores fe przcipitem egit.Quem-

T

admodum autem in exercitu non plures fed unum

H

J

omnibus przeffe decet , juxta Homerum Arift.

3

B 5

citan-

T/,m lh

(k) T'bomaf. de Stoic. 7Maund. Exuf.. diff. 2. $. 18. p. 22-

1 A r

diff. 14. $. 146. p. 21 1. &9c. Samuel. Racbel. Introd.

ii t n

in Pbil. 7Moralem Zrifl, c. ILX. p. 85. Conring. de Civ.

LA

Prud, c. ILX. p 129.. (I) l. c. diff. 2. $. 16. (m) I.c

,lmwc f

diff. 14. $. 172

(n) 2. ZMetapb. S. p. m. 744. E..

D

22

CaAr.

II.

citante, (0) x dsacy Tl»Avxeigavén. &i xofeay O.

jotema

ïad D (quo :

Non eft bona pluralitas principatuum : um ergo

Priuceps; ita non univerfo r$ 6&e coclefti, fed

i d Mu

form ,

fupremi tantum orbis Seffori regimen univerfi

motüs exhibuit.

At ne regimen illud inferio-

choragum

anrem ort

rum Deorum poteftati vel tantillum derogaret,

fimilitudi

Supremum illum Motorem inferiorum Deorum

choragum

feu Intelligentiarum motum neutiquam efficere,

eauitibus

fed prafultoris inftar duntaxat inferioribus Diis

um orde

exemplo füo przire, ut chori inftar (uopte impe-

cum paloc

tu ad motus fuos incitentur , docuit.

Intelligen-

tiarum tamen (quarum in numerum & Primum

indeabate

Jisfibicoatt

Motorem alibi refert) motus, orbium fuorum mo-

tui nihil etiam prz;judicare credidit, quandoqui-

düratonis,i

eyitat, h

dem & ipfi Divini viventesá; , infità fibi ab xeter-

novi moverentur.

uo ipfo intelligentiis tan-

fiosinam

ym Ducer

dem non aliud officium relinquebatur, quàm ut

in beatisfima contemplatione Divinam ztatem

üpntatis

eros

tranfigerent : id quod tum alibi tum in Ethicis

noftris abunde teftatur, ceu patebit ex dicendis.

X. Hisitadeduc&tis, zenigma Scholafticorum

() 94

(DEVM ex mente Arift. mundi formam non tam

g/

ql«

informantem , quam a[fiffentem duntaxat appel-

k

lantium) ut & Thomafii fimilitudinem , (qui nos

LU

folem eteruum €9 panuum ver[(icolorem , folaribus va-

[

diis ab eterno expofitum, concipere jubet, faciet enim

Ff!

inquit, zece/fitas nature ut fpecies colorum ab eteruo

1f

tj

compareant ex pauno , edutte , non indutle per ideas,

&teruis alioquiu absq, fole fi effent , fepeliende tene-

hi

eltr

bris ) facilé intelligemus: fcil. DEV

Opt. Max.

(4]

non tanquam Opificem, motumque mundo lar-

trad,

gicn *

dj

(o) l.c. c, ult. p. 746. D.

Glfl«

23

De Hypotbefibus Eib. .Arift.

! " Mafwæ,'

ientem , ex mente Stagiritz concipiendum effe,

1 : g (

fed , (quod ipfe , vel alius ejusdem difcipulus in li-

&& Cl

bro de Mundo (p) ait) ut Regem quendam Per-

NI unive

(arum , Ducem in Exercitu , legem in civitate,

Fallor?

D lod infer.

choragum vel precentorem in choro.

lum detege

an rem omnem hactenus in compendio prolatam,

Orüm Dtors

fimilitudine quadam illuftrare licebit, fi modo

Iquam effen,

choragum Ariftotelis , ejusque choragium cum

ferioribus Di

equitibus & catadromo , terram autem circa

" opte im

quam orbes feu equites noítri in gyrum aguntur,

. Intelipen

cum palo commutavero ? Finge igitur homines

m & Primum

inde ab zterno & in omnem xternitatem cabal-

lis fibi cozternis infidentes, circa palum ejusdem

tMüorumto.

» quandoqui-

durationis, in circulis diver(íz à palo diftantiz ob-

equitare, hoc ordine, ut Eques à palo remotis-

f sb zter-

lgentis tün

fimus inamplisfimo fuo circuloreliquorum omni-

um Ducem agat , quem reliqui diveríz quidem

tür, quàm tt

"inam erateft

dignitatis , diverízd; potentiz ( prout nempe in

.

tom n Ethici

circu

los , ab exiremo & remotisfimo Ducis circu-

lo,

bit ex dicendi

B 4

Seholaficorum

(p) B. T bomafius bunc librum ab Arifl. con[criptum eJe ne-

o o t

at de Stoic. 7M. E. diff. XIV. $. $. 89 15 2. cum bis,

u& baBentu ex Stapirita deduximus , contraria dicere

Rntaxat oD

videatur : expre[fis enim verbis DEVS in boc libro re-

jinem, (quao

um omuium Genitor, Confervator €& Gubernatur ap-

m, fton t

ellatur. Quis autem bec &5 fimilia,que ibi fuseleguntur,

uetfrti um

primá flatim fvonte contraviari prioribus non videt ? Sed

vvereor , ingeniofiffimum bunc alias Arifl. Interpretem,

gt

xodum Gordium non folvere , fed fecare : quomodo enint

Vg

bic liber Arifl. dogmata de mundi bujus prout nunc eft

j

Vlind tt-

eternitate, calorum vita, divinitate, nece[fario fime ulla

TO

!

t Max

caufa motu , aliad, id generis alibi confus? &9 obfcurt

tradita: declaret. &5 illufiret , ingeniose. demonfIravvit

CI. Johannes de Raei ia Clawis Phil. Nat, Zppeadi-

g

ct , qui liber && nos de biá multa docuit.

24

CAF.

II.

D

lo, vel propiores vel remotiores fe egerint ) fuis

| fgeti

tamen finguli freti viribus, infequantur. Neau-

fnfotrasti

tem quzío equites in obequitando moderandis

mwm'x Age!

equis intentos Tibi fingas, hi enim füa fponte, ne-

Putentis

minedirigente currunt, faumd; circulum finguli

viginti & quatuor horarum ípatio emetiun-

eu'ygw l

&oén p

tur: Equites interea finguli cogitantes , fecumve

tem n

ipfis in beatisfima contemplatione dulcisfimad;

quiete ludentes jucundisfimam ztatem tranfi-

Wyyibiäf'

gunt; in Palumveró eosdem & maximé omnium

2 non Je

Ducem, vel obtorto folüm collo profpicere, in-

p

dignisfimum effet tanta Majeftatefpectaculum.

TT UT

I!j

XI. Hxzc (ané videtur effe domeftica mens

Stagiritz de DEI Exiflentia €9 Providentia. Licet

müspadon

tem icel.

enim, quod ingenué fateor , alicubi modeftiori

reffu benignisfimam DEI Providentiam acces-

hiim Mür

ferit, haud tamen ex amore veritatis aut ftimu-

lus Hocin

lante Numinis amore, fed metu poenz Magiftra-

Ageutem

tüs idfeciffe, Hluftrisfimo SECKENDOR FIO te-

tütum qe

fte, (q) videtur: interea veró, fux huic hypothefi

lum (

omnia moralium placita eum füperzdificaffe de-

menoni!

monftrabimus , ubi prius & hypothefin ejus de

tellipend

Anima rimati fuerimus.

Scilicet nec orbis ifte

lisad vid

terrenus Seffore fraudandus erat.

Hic autem,

doeltur

an orbi fimul lunari przfuerit , incertum eft: fic

ad [olur

Commodi

tamen Ariftotelem autumaffe quidam auguran-

tur ; alii Sefforem huncin alio quzrunt orbe: fed

Detfedtio

B. Thomafius ad mentem Ariftotelis convenien»

Orinécus

tiis Averroém dicere cenfet, ab Ariftotele pecu-

liarem orbi terreno Intelligentiam fuiffe deftina-

(r) hd 2

tam. Nos haud de orbe , fed officio hujus Intel-

('/H

QOinírg

dixerij

(q) loco infra citando;

UI

Ó

De FHhypotbefibus Etb. Arift.

2j

eRtint) t

ligentiz foliciti erimus, ubi prius de nomineejus

mur. Ne PUn

informati fuerimus.

0 od

Hzc itad; Scholis in com-

muni Agentis Intellectus , ille vero cui praeft,

Ua Donte ne

Patientis nomine venit.

Ariftoteles illum 7»y

CUlum (j

Gveale vv feu forinfecus advenientem intelle&tum

0. emetig.

Xt6s, fecüms

& S-aoy ucvoy, folum. Divinum: (r) in Ethicis au-

tem noítris tefte Auguftino Stevcho, (s) 9eeis

ulcisfima

Atetm tranf.

svyysyeeze rv Diis fimillimum , maximéq, finitimum ,

imeomnium

nec non feparatum €9 abftratdum , id quod imperat

picere, i.

€9 praeff , rerumq, boneftarum €9 Divinarum intelli-

Xdaculum,

geutiam continet : item annotanre B. Calixto, (t)

ellíca mens

proprüfmà bumanam : ut & maxime rationalem bo-

i, Licet

tünis pavtem &c. appellat.

Sunt qui hunc Agen-

tem íntell. Ariftotelis eundem effe volunt cum

modeftiori

tiam actese

Anima Mundi Platonis, negat tamen id Thoma-

s aut flimue

fius.Hoc interea ex menteStagiritze probabile eft,

a Magiflta-

Agentem unicum effe numero Intellectum per

DORRIQ t

totum genus humanum diffüfüm & intellectui

hic hypothdi

humano (quem Patientem appellant ) inftar for-

radiftcfe d

ma non informantis , fed f(olumasfiftentis , ad in-

xheln ejsdi

telligendum id praftare officii, quod lumen ocu-

pec orbis i

lisad videndum. — Quz ipfius Stagirita fimilitu-

do eft, unde & Thomafianam füperius adductam,

Hc anter,

ertum & Ut

ad folum Agentem ipío alibi preeunte , (u)

commodisfimé applicabis, Nec enim effentiali

dum augura

rüntorer

petfectioni Patientis quicquam addit, fed folüm

füpervenit , & rerum

s contenite

forjnfecus ifti Solis inftar

imae«

ifptdepe

B;

(£) 2. de gener, Idnim. 2.p. 819.

(s) de Perenni Pbilof. 1. 7.

falfedeita-

€. 15. p m. 367. B. qui tn. ipfe Ariflotelem immerità fibi

j lt

ligen-

contrarium fingit ex eo , quod. banc animam immortalen:

dixerit , ceu patebit ex direndis. (t) de Bono perfetfe

furmo e, 2,p. 12,. (u) Dial. Phyf. p. 287. $. 55.

|

26

CAr.

II.

jtimtz

imagines; quz per fenfus, veluti feneftras fübivé-

re, illuminat, phantasmatum tenebras difcutit,

quimz im

illas fpirituales & intellectiles efficit , ut Patiens

etquen

imagines excipiat & his imprzgnatus, füá vi fuág;

qem lais

Ubi enim infelix ifte Paga-

yife. Vi

potentia parturiat.

nus omnem . ex orbe creationem proícripferat,

ii pri

non poterat immortalitatem anime cum ejus-

dedetit d

commia

dem traduce conciliare: animas igitur humanas,

utpote ex materiz potentia educkas , tefte Tho-

confüre.

fitcertità

mafio, (x) mortales effe confitebatur. . Quic-

quid autem ab ipfo in fpeciem animi immortali-

il

tati favens prolatum eft, id omne de Intellectu

adumbrart

Agente intelligendum venit.

Sed miíeram, fa«

al

tente Thomafio, (y) immortalitatem! non enim

mümtity

moraliom

magis illa juvamur, quàm equus, fi immortalis

m

ille pronuncietur ex eo, quod ipsó in acie inter-

tdjafo

fectó,falvus & incolumisSeflor evaferit. Cercrum

Vil

enimeft, in Ethnicorum Philofophia formas as-

(teme:

fiftentes, nonalio, quam equitum munere fungi:

lediqa

in hoc tamen ab his diveríae , quod non uthi , mo-

10 Sqp

derandis & gubernandisiis, quibus infident, fati-

»MII

gentur: nulla enim, ut cum Thomafio loquar, (z)

cheorur

agendi libertas Agenti in Patientem alia relin-

& Cice

quitur ab Atift. quam quá uteretur [peculando magiss

horumc

uàm operando , perinde ac illi fuperius circa l'a-

taxatBt

um obequitantes.

Atür r

XII. Sed nolumus in deducendis Arift. Hy-

Urantgo

othefibus effe prolixiores: quàm enim , (ut de-

mncntj p

nuo beati Thomafii verba (a) mea faciam,) vir

ifte oculatisfimo praditus alias ingenio , in hoc

immi-

()1.M;

;

(QX) Le. p:201. $.06,. Cy) . &. $.07.. (z) Stoic. M. E.

()

ln 7

Dif2. $.6. (a) .c. Diff.14. $. 149*

li.

De FIypotbefibus Etb. Arift.

27

Vsf

imminutz Providentiz Divinz , fimul & nepatz

&bris d

animz immortalitatis dogmate , fibi providerit,

It üt Patien

ex fequentibus patebit, ubi demonftrabimus,eun-

us füdvifià ;

dem íuis in erroribus haud temeré fibi contradi-

liv ife Pa

xiffe. Videamus idcirco, an non hujusargumen-

prolcriperg

ti in primis ftatim Ethicz fuz lineis Specimina

W cüm oj«

dederit Ariftoteles. Deditfané,ac valdé quidem

tür homanas

$, teffe Tho.

commiferanda , dum ingenué fatetur, (b) non

conftare fibi de rerum earum quas propofiturus

t Quie

fit certitudine, fe verfari in incerto & ambiguo,

[ immortali-

ideod; fe rudem tautum €9 eventualem veri formam

t IntelleCtu

adumbrare velle.

Ipfum audiremus Ariftotelem,

Tietam, fd«

nifi valdé prolixus effec , duobus autem potisfi-

|! od enim

müm utitur argumentis , quibus incertitudinem

1mmortalis

moralium evincere fatagit : 1. quod tazta fit inve-

acie intete

bus diffenfio , ut lege tantummodo non natura conftare

xit, Certum

videantur : 3. quod €9 de bouis eadem [it controver-

a formas a5«

fias cum ex bis multi detrimenta capiant. . Ut tamen

nere lngi:

dealiquali certitudine moralium conftet, bomines

ynuri, m«

ad Sapientum judicia relegat.

jnfident, t

XIII. Eftojamdeautorelibrorum Nicoma-

fioloqus )

cheorum noscertos effe: mentiantur Laértius (c)

em al rell

& Cicero, (d) qui Nicomachum ipfüm autorem

«ado m

horumconftituunt : falfüs fit Suidas, qui fex dun-

xiüs ci r

taxat Ethicorum libros Ariftotelem reliquiffe te-

Ítatur: nullam Philofopho noftro tavtologias in-

yis t

urantnotam , qui derebus ejusdem prorfus argu-

enur

(

menti plura eundem opera concinnaffe clami-

3

m vt

tant,

; !

n

(b) r. Nic. r. ex profeffo. Conf. 1. Nic.7. 2 Nic.2, F. 1.Nic,2,

Ial«

3. Nic. 7. X. Nic. X, edit. Cafaub.

Mb

(c) In vita E»vdoxi.

1))

(d) Lib. V. de Fiaibus

"

28

"CAr.

1.

!

tant. (e) calumnientur & illi, qui magno confen«

'dïafnus af

fü tanta de corruptione, de interpolatione & de

MuORE

incertitudine librorum Ariftotelicorum orbi de-

pricipit

monítlrant. (f) Hac inquam & alia id generis

tort. D

argumenta nihili faciamus, ipfumd; folum Arift.

dentiott

dere (ua , deincertitudine dogmatum füorum te-

[] ïpjb) i

ftem admittamus , habebimusque confitentem

audio? à

reum.. Neceít, uc in duabusillisejusdem rationi-

anbiat C

bus convellendis actum agamus.

Audiamus de

Quüt iv

pofteriori faltem Celeberrimum Ariftotelid;aliàs

teg dequ

multum faventem Coanringium , qui licet, quoad

dafaifet.

prius Stagiritam quomodocund; defendendum

tilit ial

fufcepiffet , in hzc ipfa tamen ingenué pofteà

ide ab ex

erumpit: (g) Nec.Ariftoteli profettó , ait, temeré as-

Tüm 4uterm

fentiendum ef afferenti jus omue boninnd, intevdum

vetifenf,

ambiguuim effe, quoniam illorum cultzs bomines uon-

Simmo

nunquam wüferos veddit. . Nunquam: enim vere mifer

dopinta

uis fit virtutis €9. vetli fludio , fed nomiifi in fpeciem

minert 4

€9 ex illa opiuione , qu£ omnem bominis felicitatem

Norium:

bac vita defimit, animarum immortalitatem , earumq,

N

à morte bac beatitudiuem nullam agnofcens: quo le-

thali errore etiam Ariftoteles fuit imbutus. — Non faue

Toni

nam e8

id fuiffet didurws ille , fi Providentiam Divi

anfam h

anime noffrre naturam pleué. perfpexiffet. . Et vero

Qs (

uod in Etbicis Avtftotelis valdé awyvA^de plurima

títa, di

tradantur €9 firme demon(lvationes frequenter. exus

debet,or

lent , fatemur id- quidem : in caufa verà eft capitalis

Au-

!ibf iO Jel

L

tántà [eh

ifte Ariffotelis de DEO Eä,dnima-nojtra error

diamus

Tendvir

Ce) Lud;Viv. de trad. Scient. l. V. p. 363, Er. Picus Exam.

Wa Viti

L IV.c.1V. p.r033.

f) Piut. in Scylla. Stra

bo lib. r3. Gebg. Fr. Picu; Exatn.

LIV. c.IV. 9V. Idem de Fidet6 ordine Credend. p.227.

[h) lia

(g) de Prud. Civ. p. 125 125*

Mi

De Hypotbefibus Etb. Arifi.

29

BD tonfen,

diamus annuentem Conringio Magnum quoque

Jtione & de

Irum otb de.

RACHELIVM : sSi 4rifloteles , ait, (h) de noftris

Principz'is , Providentia videlicet & animarum im-

li id gners

mort. plané certus fuiffet , multó firmiores atq, evi-

h lum Arif

im (üorum t

dentiores demonftrationes in Etbicis quin baberemus

Confitentem

ab ipfo, uibil dubito.. Sed, de

$

[

ientum judicio, quid

audio? anne monebimus, ut

f

uic innitatur, hoc

idem ration

Audiamus d

ambiat Chriftiana juventus ? fed, bone DEVS!

juot diverfarum Se&tarum non habentur Sapien-

florelirlis

tes? de quibus ab Ariftotele prius fententia feren-

licet, quoad

da fuiffet.

Verüm ponetuliffe : numomnia pro-

fendendum

tulit infallibilia? nonne pro illis alii Sapientum

nüc pofte

inde ab exordio Philofophiz decertarunt? Ho-

o m d-

rum autem nonne diverfz (ünt hypothefes , di-

( ifardum

XOmios lf«

verfa (enfa, diverfi fines actionurn , adeó, ut de

Summo Bono duntaxat ztate Varronis ducenta

m vert mjtr

octoginta & octo fuiffe collectas opiniones me-

al u ect

minerit Zupufliuu (i) unde & illud Varronis apud

*

;

us icintm

Nontum :

qton,tittt

l

nfan: q -

Nemo egrotus quicquam fomuiavit

Tam infandum, quod non aliquis dicat Pbilofopbus

"TE

n Dinim d

anfam habuiffe congrué monet Celeberr. PLAC-

i, Bw

CIVS. (k) Quod (i ergo quis , monente Stagi-

yár lr

rita, diveríarum gentium conftitutiones fequi

ugudltr tl

debet, omnem virtutem, omneq; vitium in zqui-

nfb

librio pendere deprehendet : nulla. enim actio

a. P

tantá (ehoneftatis aut juftitize (anctimoniá com-

diarus

mendavit , quin illam integra alibi nationes ad

f,,PjquM"

inftar vitiorum non traduxiffent: nullüm etiam

ex

s u

(h) Introd. ad Eth. Arifl.p.85: . (1) l. 19. de Civ. DEI c.1

Cua'm!- 9.127.

p6 (k) Fruli, Prec, f IF. $. 2. p 77.

30

CAr.

111.

J

ex adverío tam enorme flagitium orbis vidit,

ciratis f

quod fuos alicubi gentium non habuiffet aeftima-

tem in a

tores.

Hazcautem incon(tantia, fatentibus unà

uod deic

u

os adduxi, noftra quidem laude majoribus te-

dum n0n

f

ibus , Ariftotelem erroneas illas hypothefes in

vdauna

Ethica fua fuppofüuife , demonítrant. Sed jam

s; ipür

incepta profequamur, atque in ipfa Ethices Arift.

]detiama

adyta penetremus.

neque D

tum 2200

tos n aml

r

]T.

hunc fb q

De erronea Summi Boni $cia-

lw f d

gim t

graphia.

du

Ihil magis agit Ariftoteles in hoc ipfo

( at

XIV. N

opere , quod erudiendo in humanis

fendendur

Filio Nicomacho Paternus affe&tus expresfiffe

tonüm a

fertur, quàm ut fummam & ultimam hominis

f

Beatitatem fuis depingat coloribus: (1) ac in ex-

ial

ordio quidem libri rudiüs , ut ipfe fatetur, (m)

hibet, (

iftud adumbrat , deícribitj; confufa quadam no-

uite.

tione, exactids demum in epilogo libri & exqui-

riligum

fitius edifferendum.

Et nos idcirco Stagiritz

XJ.

veftigiis infiftentes , eandem hypothefin ante

fitillodl

contemplabimur , quàm ad interiora ejus vifcera

rit Arif

cura-

fequendi

(1) Ut adeo fruflra fint , qui in boc ejm opere perfeBam Ethi-

Wtl

cam , non quod pueri in faba fe inveni[fe rati', illam

YI€ posf

in Ewdemonologiam Pjfychologiam 95 4Mfetologiam

ring,

partiuntur » cti

w ierità Scbolaflicis exprobáut Con

' LT.

de Prud. Civ. p. 9. &9c. B. Thbomaf. Tab. Etb

- Il

Tilere

lin. 36. &9c. AAnnot. X. in banc dab.. Etante bos Lud.

ii

Vives de caufis corr, ddrt, 1.6, p.193.. (m) I Nic.

VII, 47. 48. 49«

(H) 'lNim

De Sumtini Boni Sciagrapbia.

31

| fb Yidt,

ifet a(

curatiüs fcrutanda progrediamur. Sciamusau-

tem in anteceffum oportet , Ariftotelem , illo

Iéntibus u)

TDajoriDus t

quod deícribit Bono majus ab homine obtinen-

Yypothefts n

dum non agnoviffe, unde factum , ut illud

&ydaaquovioum , &ualiaw , TEX udorquovius , eiumtQ -

n Sed j

Cehices Arif

x« , ipfumd; adeo swoaor xj 79 d e4eoy appellarit.

Id etiam nos fugere neutiquam debet, quod Arift.

neque Bonum neque Malum aliud poft hanc vi-

tam agnoverit. lpíe Arift. de fua hac fententia

nos in ambiguo non reliquit : poftquam enim

hunc fibi quaftionis ftatum formaffec: (n) 4unue

fa.

beatus fit aliquis tum , cum exce[fit & vita? A4n boc

quidem fit provfus abfurdum di&u , prefevtim fibi , qui

beatitudinem a&ionem quandam , five energiam animi

in hociplo

effe dicat ? pofterius per integrum caput fibi de-

i. humanis

fendendum füfcepit, probavitq; in mortuos aliud

expresfifte

bonum liaud cadere , quàm quod ex horum recté

m hominis

factorum memoria in pofteros refültat.

Sedhzec

(D aciner-

ipfainalio loco (o) manibus quafi palpanda ex-

cetar, (9)

hibet, dicendo : Ovmuium rerum uibil borribilim

Quadamro

morteefl./ . Namomuium verum eft extremum : nibild,

li& exqi-

veliquum effe mortuo videtur,ned, Bonum, ned, Malum.

i Sugrtz

XV. Agedum ergo, jam inveftigemus, quid

orhein d

lj

fitillud Bonum , quibusd; gradibus ad id pervene-

rit Arift. quod in hac folum vita mortalibus con-

r as

a

fequendum effe docuit.

Orditur ergo à muaere

TT

bominis, ex quo altiüs altiüsq; fubinde pedem mo-

"

ii P

in

vere posfit, arguitque : quorumcund, opus aliquod

£ n

(f

$5 munus eft , eorum bonum €9 perfettio in illo opere

Il

£9 munere fita funt: comprobat hoc deinde ftatua-

fi

ub

li

rii tibicinis , aliorumd; artificum exemplo , quo-

l

mmm

(n) r, Nic. X. &l, Xl,. (o) 3. Nie. XL, D.

CaAr.

III.

Di

32

rumomnium artes per fe & fua natura fünt habi«

st,reprobat

tus Effectivi , habentd; pro fine veloperationem

jendic, in

vel opus aliquod non exiftens , à fe folis utexiftat

tür gradum

efficiendum. Hincjam infert : £5 bomizi, fiquod

nis patte, Q

fit ejus: opus €$. muums , in eo ipfo bouum ejw €9 bene

vationi tarnt

vivere pofitum eje. . Scilicet,hominem etiam pari

anima patt

ratione ut artifices operari propterfinem à fe ef-

u elt, alter

ficiendum , ut appetitus ejus à feipío fatietur.

&t , ce O

Et de hoc hominis munere fruftra dubitari par-

cuvertit.-|

timex eo colligit, quod fabro, futori, vilisfimisi;

tionibus tant

quibusvis opificibus fud fint munia, fui denique

puneros def

fines , quos ipfi efficiant ; neque proinde deterio-

pmmoycter t

rem & ad ignaviam inertiamq; hominis conditio-

Optritiones i

nem damnatam efíe poffe, cum maxime & illa-

tutoomine(t

rum artium inventio homini debeatur: partim

(t Gtent

ex eo , quod oculi , manus, pedes omniumd; adeó

ndem n

partium hominis fua 'fint officía , (uid; labores,

mam & oer

uos efficiant ; minusadeod; de hominetoto du-

fgi. Nef

bitari debere , quin & ejus proprium & àfe per-

Videbat , q

ficiendum fit munus & officium.

uó evictó

pettedisf

pergit; & quodnam fit illud munus tantam bea-

mo demun

titatem efhiciens , evolvit ulteriore fcrutinio.

tüm geaerj

Cumáj; potiora rerum munia ex fuis quàm opti-

li viri f

mé dijudicari formis fibi perfuafiffet, & in ante-

beatitatigar

cedentibus beatitatem & vitam beatam vulgó

105, lul

pariter ac eruditis eandem rem denotare mo-

ts COntery

nuiffet, ex vita hominis, ceu ipfius formz

J ng

wreAexeiu proprium hominis munus eruere co-

(.PLACC

natur; Cum autem illam, quz in alendi augen-

(?Elknf:re, ä [

did; ratione pofita eft , vitam, ftirpibus & plantis,

Va

j

Dropria

alteram vero quz in fentiendo verfatur, bobus;

Wiühlori

equis & omnibus animantibus competere vide-

tet,

Vg p

De Summi Boni Sciagraphia.

33

At fünt ht

ret, reprobat has & ad rationalem hominis vitam

LOpetationem

afcendit, in qua denuo novum afcenfionis ordi-

VOl uterifr

tur gradum, fegregatd; operationes ab ea homi-

ii f

nis parte, quz rationis in fe quidem expers eft,

m j lg

rationi tamen parét , at

Ietm etiam nor

que ad operationes illius

anima: partis , quz ratione quàm maximé pradi-

finem à d.

lo (atietur

tà eít, alteri imperat, cogitandid; munus exer-

cet , ceu nobiliores prioribus & perfectiores fe

ubitati pat.

]

j vilisfimis

convertit. . Sed nequein his fimul fumtis opera-

L

tionibus tantam inveniebat perfectionem , quae

ii denique

1de detetig«

numeros defideratz felicitatis explere poffet :

promovet ergo pedem & nobiliores hujus animae

jis conditio«

operationes inveftipat, cumá; illas, quae virtue

imé & illa-

tum nomine (e com mendant , ceteris, quz virtu-

üt: partitt

te carent , jure meritod; perfedtiores agnofceret,

Qumásadeo

tandem in operatione lecundum virtutem optis

ii labores,

mam & perfectisfimam in vi

ta perfecta pedem

iinetoto du«

figi. . Ned; aliud ad agead

um fibi jam reftare

n &i eut-

videbat, quam ur virtutem illam optimam &

t enio

pertectisfiipam determinaret, quod etiam in ulti-

gtantam D&

mo démum libro , luftratis priusaliquot virtu-

ore fautinio

tum geaeribus , teftatum fecit , ubi rejecta Praxi,

is quim p

foli viri fapieniis Contemplatiosi , omnem ultimae

:

et, Kin t

eatitatis acquifitionem acceptam fert ; quam &

xeatant VUgO

nos, luftratis

H

prius cum Arift. virtutibus

tius contemplabimur.

equ-, alf

jenotare m

ipfus m

XFi. Facilc jam elogium, quod alii annuente

Ci. PLACCIO (p) in Summum B. Ariftorelis

y ete t

j gt

confenfere, à nobis extorqueri patimur : iffud vi-

st

delicet propriz, ned, femper vera virtutis philavtiam,

jj 0008

"

àno idololatriam y extermorumd, vituperabilem, dile-

io.

gt a

Ith

(p) De Aug. Eth. p. 235.

[

34.

CaAr.

1TI.

Vel tonforibus enim &

femporüm

t&ionem uimium vedolere.

aindam P

tpares cum Arift. ceftesappellem ) ma-

lippis, u

s. H B. ir

nifeftum e

ít, quàm hac ratione hominem à DEO

ad femetipfum induxerit Arift. fuzd; fortis & ul-

igitur adi

| miovet,di

timz felicitatis unicum fabrum conítituerit.

ss d

Nam allatos in exemplum artifices id quod in-

q lu

tendunt opis ipfosmet elaborare, ita quidem , ut

effe&tus füam, quam fortitur bonitatem, foli at»

qui d r

| tafirad o

tificis füi operationi debeat , nemo unquam du-

bitavit- Sed Ariftoteles ad eandem fuz fortis fa-

E7

bricam hominem damnat , propriumd; adeó fuae

|- in &tbica

aligimal d

felicitatis Architectum effe vult , jubetá; ut fabri-

cet identidem & producat nondum exiftentem

efcls d

tiripufet,

felicitatem ut exiftac.

[ta videl. factoopus erat,

ubi hominera à Dependentia fua in libertatem,

Mif

tan: qi

(miferam fané

) vindicaverat, fortunzá; temeri-

tati commiferat.

Si enim Summum aliquod B.

TICQDUQ s

Ts (£)

iam exiftens , hominid; per operationem dunta-

xat obtinendum & appropriandum credidiffet,

lüg qum

hanc vind

nunqu

am (àné verfutisfimus & acutisfimus ifte

Philofophusin exemp

lumartificesutpote fuorum

etiarmf .

Effectores adduxiffet.

Iu dligtm,

bonorum , fuzá; felicitatis

Et ne de hac ejus mente

dubium alicui fübotiri

liv

$ fiir ont

posfit ,in fequentibus (q) adeó claré fuam de vera

beatitatis caufa mentem explicat , ut non nifi le-

tidetur, ;

erbis ejus inferenda effe

Tij corg

via quzdam monita v

ducam: quarit ibi : an

béc , quam defcripferat,

AUfilO qg].

an coufuetudine quevatur,

Witre (5 f

Beatitudo doviná pavetur,

"

an alia quadam exercitatione :

n potius divinitis ?

ii 7: dojj

obveniat 2 Videmus in hac Q.

V, Quam

An deuig, fortuità

nifi vehementer

fallor , decantatas illas illorum

üylgrer

tem-

(q) 7« Nic, LX, al. X.

Ubj Z

DevSummi Boni Sciagrapbia.

3

Yorbus enmk

temporum hypothefes : primam Ariftotelis, fz-

Saelem)m.

Vomitem DEU

«undam Platonis & ultimam denique eorum, qui

SS. H. B. in fortunz bonis quzrebant. Modeíté

d frtis i

igitur admodum initio Platonis hypothefin re-

m eonftite

movet, dicendo: Saue quidem , fi ullum aliud à diis

Cs id quoli

anuues efe bominibwus datum , profedó confentaneum

€ft , beatitudiuem

y Itaquidem t

cgumj;

à diis donari : €0g, maximn,

nitatem, (l«

quod ea €

rerum pumanarum optima. — Sed bocfor-.

fno unquam d

taffis ab eo , quod confiderare inftituimus aliems eft,

"

m fie fortis f

aued

bujus Difputationis proprium. Audis,quod hzec

inmó adebl

in Ethica fua locum habere neget ? quz tamen

übeti ucfalr

aliqui malé detruncata Philofopho affingunt , ut

m exilfenten

eb facilius de confenfü ejus cum Scriptura S. glo-

i dloopus erat

tiati poffent , non advertentes , quod hác ratione

(n libertatem,

Magiftrum fuum mundo contradi&torium profti-

tuant: qui fané commiferationemne an rifum

tüngi temeri.

um alquod B.

mereantur, judicavit ingenuá libertate B. Tho-

ationem dünta

mafius. (r) Sed pergit Ariftot. & clariüis adhuc

um a i

fue quam excogitaverat Operationi gloriam

; acusis d

hanc vindicat: il/ud quidem , inquit, perfpicuum eft,

cesupuelitnz

etiamfi non fit à diis douo mi[Ja , fed virtute €9 do&tri-

xtdores addaxlt

ua aliqua, aut exercitatione pariatur ,in vebus tamen

um alic fibot

diviailimis ejJe numeraudam. — Virtutis euim premium

dfv

4

05 finis optima quedam ves effe €$. divina €S beata

h

videtur. — Eadem etiam ia medio evit pofita , ut cum

cat; t nf

ss ird

multis communicetur. Poteff euim contingere vel

dothrina vel [iudio aliquo ijs omnibus , qui non funt

um d

j

ll!!'fikal'x

4

nature €5 fortung vitio ad virtutem inepti , quafi

!

jris

| thanci ac debiles. — Nihil jamreftabat, quam ut &

/jn jlb

fide

n

illam , quam vulgus amplectebatur hypothefin

lz improbaret, quod in fcquentibus ctiam egregie

iil

(

z

pra-

(1) De Sfoic. AH Exufl. p. 22.

IIt.

36

Car.

D

raítitit, horrendum tamen hoc Chriftianis auri-

gjedum t

ribus inferendo confectarium : ze puerum quidem

Chrftianu

beatum e[f : ac fi beatus dicatur , propter fpem dunta-

süm meort

xat , quam de eo babent bomines , talem predicari,

qiiminip

uó fcilicet ex omnibus ejus affertis elucefceret

fam detit

illa hominis independentia , quàá fuae beatitatis

vat tatiia

felicitatisá; omnigenz Fabricator unicus confti-

tuitur.

Sed non mirarer fi cum Ethnico folo mi-

þni'tium (ill

ao d i

hi res effet: ipfos videas magni nominis Chriftia-

gonablolut

nos in meridiano veritatis Evangelic fulgore

&rationea

huic mendacio teftimonium perhibuiffe. Scili-

tonfideraffe

cet: nullum mendacium tam impudens eft; quod

enters, Qu

tefte careat.

*

ad bont int

XVII. Sed utapertiu

s pateat, ab Ariftotele

intrni o

DEV M in appetendorum numero collocatum

orinis ad

haud fuiffe , alteram etiam Summi ejusdem Boni

thtliuum

robationem hic fiftimus, in qua , arrepta tritis-

misine

fima bonorum divifione ,admiísóq; ex communi

cffem Qu

Philofophorum confeníü bonorum animi princi-

rum in i

pat

u, colligit: in operatione fec. virtutemopt. &

in extetr

er

fectisfimam S. H. B. confiftere : Cum igitur, ait,

Tnümcor

boua tves in partes fint difivibuta , aliad, externa ,alia

nitorum

animi, alia corporis dicantur : auimi (aue bonaimpri-

Ceterum

nà & ex

mis €$ maxime propria boua dicimus.

Bonorun

atliones £9 energias anini in animo collocamus.. Tíad,

cteata ft

cum ex bac feutentia €9 vetere., 9 à Pbilofopbis umo

DA^T

ore comprobata rete boc à uobis ftatuitur , quod inodo

Interna,

dittum eff : tum verà proptevea, quod atkiones €9 ener-

tetna, ho

ig nonnulle ipfius finis vationem vicemd, obtineant.

iliare Em

Sic enim efficitur , ut beatitudo in auimi bonis , uon in

exteruis uunneretur. . Colligit fané idem quod in

'lsfimi

Ytralis a

antecedenti, (cil. Hominem fui appetitus unicum

ob-

IG homir

De Sumi Boni Sciapraphia.

37

hrilanis x

Dut qi

u

1

!l

obje&um eflc.

Optimé Eraudicisfimus & veré

Chriftianus RÓTENBECCIVS nofter , Studio-

Dtet Pa d.

ln pl

rum meorum Formator & Promotor indefeffus,

tis eluceferr

ui mihi potisfimam de fequentibus cogitandi an-

lu beatint

fam dedit, facemd; prztulit, alicubi ait; Vacilla-

tnicus conf

ret tota illa Ariftotelis collettio, nec conftaret perfeta

thnico folomi.

partium emneratione, [l DEVS in appetendorum nu-

[

mero ab ipfo fuiffet babitw. Sienim Arift. DEVM

minis Chrifla.

eeliz fülpor

nonabfoljute & in fe , prout eft Ens à materia, re

& ratione abítractum , fed in ordine ad hominem

buille, . Scl-

densefl,qud

confideraffet , nunquam rejectis omnibus bonis

externis, cum quibus utid; & DEVM rejeciffet,

3b Arffoti

ad bona interna prolapfus fuiflet: aut fi DEVM

interni potiusboni nomine condecoraffet, in ipfo

0 collocatum

ejsdem Boni

hominis adyto pretiofiorem illa contemplatione

thefaurum reperiffet : quod fi denique DE V.M

vt trit-

x ommunt

neá; inexternorum ned; in internorum bonorum

claffem fu(cepiffet ; fed przemifsá divifione bono-

a r

virxemol

rum in increatum & creata, polteriora folüm

in externa & interna fobdivififfet, nunquam ulti-

e;Cmniginh

mum conclufionis fuze pedem in folo bonorum fi-

üiaq';exrerm,m

nitorum choro fixiffet, verum altiüs fupra inter-

llf

hucinp

jci

j Q

na & externa afcendendo , ita forté collegiffet:

Bonorum aliud eftincreatum feu infinitum, alia

xl hi

creata feu finita , atque ab illo dependentia:

j

jiplli

creatorum autem bonorum alia funt externa , alia

at

quin

interna.

At veró quamvis externis praeftent in-

l-

uf

il

terna, horum tamen ne przftantisfimum quidem

i J

[

fatiareappetitum noftrum infiniti quippe & per-

gim

Ilf

[

fectisfimi boni fitientisfimum poteft. Ergo, cum

n l

qu

naturalis appetitus fruftraneus effe non posfit:

at

g

p

ned; hominis hunc appetitum maximé natura-

Es

p

u

3

lem

[

39

CaAr.

IV.

gmis O]t

lemeludi continget.

Ac proindeincreatum erit

icinayerat

aliquod, aut infinitum bonum, in quo appetitus

noíter acquiefcar. Sedcum hac ratione non col-

tm ormniun

tino, (quaT

legerit, quid aliud quzfo reftat , quam ut infera-

ors, 9d

mus : Zriftotelem noftram à DEO dependeutiam u«

horum o

affé , bominem, , ut fe pro S. B. colat €$ aguofcat,

oraverant

gulife.

Sed ne diutius huicSciagraphiz de . B.

.

vel ut veri

üs dicam Summo Malo Ariftotelico

oboririvirtü

DEO epet

immoremur , quin potius genera quadam Arifto-

telicarum virtutum peragremus, donec tandem

p.egonedi

fitur Orige

illam Summxz felicitatis arcem inveniamus & ex«

füfte f D

pugnemus.

gt L

it; ais a

CxXp PV

Sutorileger

viroti femi

Rv atq

De erronets Virtutum caufts..—

(entia at

XIX.

Ntequam ad varia virtutum genera

Ti , uN

- X procedat differtatio , folliciti cum

rupta vad

Arift.effe cogimur de principali & adzquata vir-

€ Jittt,

tulife,

tutum omaium caufa, de forma , fimul & d

j

XIX..

nec non de fubjetto earundem. . Caufam Ariltot,

lepido val

ned; naturam, ned; aliud praeter naturam , fed fo-

oppofitis!

Jam asfüefactionem ; adjuvantem vero & incli-

nantem doctrinam & naturalem indolis bonita-

prete (0),

Animam enim hominis pri-

*

trodücat

tem effe perhibet.

jurene eni

mo (ui exordio ad inftar cabularafa concipit , cui

ipía virtus ejusdemq; femina non fint imprefía,

Lopongili,

ihb & p

fed fola ad virtutem habilitas & aptitudo; perfici

autem & perpoliri , more & confuetudine , cum

Vaanti on.

omnes artes & diíciplinz ftudio & exercitatione

enus

Ál cond

comparentur. llla videlicet , de qua ha&

B;

egi-

Ifj

[ Fg;-mü

De Virtutum Caufis.

9.

IXttitum

egimus Operatio , Philofophi noftri mentem ita

fa(cinaverat , ut de fumma illa & przcipua virtu-

|QUO ts

tloht noncol.

tum omnium caufa , Gr'atia nempe €9 4uxilio Di«

am Ut infera

vino , (quam Praceptor ejus Plato , ut & Pytha-

tBartimy,

oras, Socratesi; cum reliquo veterum Philofo-.

At 6 agj

phorum choro phaleratis verborum ampullis ex-

ornaverant , nec nifi divinitis veram mortalibus

Taphi deS,]

lo Ari(loteli

oboriri virtutem, ned; aliunde idcirco, nifi à folo

uxdam Avf

DEO expetendam perhibuerant )ipfe cum Plau-

(Inde te-

donec tanden

$: egone ciccumquidem interduim.

niamus & ey.

ftatur Origenes (s) Peripateticorum placitum

fuifle neq,

preces quicquam juvare , net, facrificia :

graviterd; Lactantius ait(t) : Ariftotelem DEVAM

üec coluiffé, nec curaff. Non jam urgebo, quod

Sator illegeneris bumani omnibusquadam quali

virtutis femina infeverit, quae fübinde inflammet,

revocet atque reducat. Cum autemiifta pullula-

p

um at

fcentia ftatim in herba corruperit Arift. ne mire-

mur , eundem infelix illud lolium , quod ex cor-

, lii cum.

rupta radice progerminaverat , acceptum fibi

Lalaquia vt

fmd& &

(Ufp

tuliffe..

Xl1X. Annejam & illud eventilabimus, quod

Oxglam A

j

natoram, od

lepido valdé (pectaculo virtutem ab utrod; latere

oppofitis ftipatam vitiis, & ut Angli, Moro Inter-

m veo &i

prete (u) ajunt, quafi rofam iuter duas urticas , in-

indols bont

troducat ? Sed nolumus hic irritare crabrones:

jm ho p

jurene enim an injurià litem hanc in catalogum

fgcpt od

utinam aliquis orbi liti-

Logomacbiarum ( quem

p fin n

giofo & propter vocabu

la fe ad tribunal Chrifti

p p

citanti non invideret! ) referamus? judicent(

w

fjendnt; C

qui

C 4

d

(s) 1. 2. contra Celfum. — (£) l. 1. deIra DEI.. (w) Euchir.

e qud haäc

n5

Eth. 1.1.c.9. $« 1. p.127.. (v) Fid. Cl. Krebfii, Dif.

q

de Forma Virt,

4

LO

UsCAp, PV.

qui finé przjudicio utramque partem audiunt.

qos denk

Nos interea videamus, quam in lepidum nos Ari-

edeligita

ftot. concludat circulum, quando medium illud

jritam; It

virtutis acu nos tangeredocet. Si eniri'ex ipfo

&ineant.

percontari geftias: quodnam fit illud medium?

in delgen

ex fua definitione refpondebit (x): medimm virtu-

gnanis at

tis effe id, quod vir prudens defiiverit. Sijam de

bus, que [

ud tande

hoc Prudente folicitus, ex ipfo quzras , quis fit

vir ille Prudens? dicet: virum Prudente

m efje , qui

fgnorabit,

judicat fecundum virtutem. -

airoulo dira

Sed, nequid disfimu-

lafle videamur ( cum & alium ad hanc mediocti-

fndamis ;

tatem perveniendi modum (üppeditet ) agedum,

tuminftar

tentarem iterata vice & quzre, quid fit medios

um adyet

critas? refpondebit (y): i

reda vatio emmciat :

diocritatem effe , quam

fitis, & h

infta jam & urge Philofo-

ts pugare

phum, ut te meliüs informet, quid fit recta ratio?

jentem: M

dicet(2): retlam ratiouem effe , qua efF fecundum

ts n

Prudentiam: (ed hic novus tibi fciendi ardor ex-

quiseorm

furget, nóffed; defiderabis, quid fit Prudentia?

Deosterm

quare hancex ipfo habe definitionem: Prudentia

peli, t

€ft habitus cum vetda vatioue vera , exercens fe circa

[e conta

ea, que bomini boua funt vel mala (a). Dignas fa-

ccelos us

né tanto Philofopho refponfiones! Efto tamen,

cum Her

ablegemus ad Prudentes juvenem Chriftianum:

fcere, Nj

fedubi in aCtionibus fübitaneis & fingularibus ho-

16, COnd

rumcopiam nanciícetur? Ponamus autem, eun-

ll of

dem defiderio füo potiri: dubitabittamen adhuc,

trie Elevi

uosnam idoneos actionum arbitros cligere de-

Canere &

beat. Iliíco enim evertere Stagiritam, quod fun-

Watitiam,

dat Plato, ab utrisd; autem Zenonem abire , fin-

gulos

tipmenta

"t necef

(x) Idem veyetit X. Nic. V. 43. c.VI. 17.

y) VT. Nic. I.3.

(2) 1. Nic. ult, H.p. 62, V. Evdem, XIL.

(a) F1. Nic. F.

CJiIO, Pa

De Pirtutum Caufis.

At

TR atl

gulos denid; Pyrrhonium irridere deprehändet.

Dl ng

Sed eligat actionum fuarum lydium lapidem Sta-

O m o

iritam; iterum vero indigebit decernente, re-

L eninjeri

éténean malé elegerit. Verüm ponamus denuo,

ilid medigy

in deligendo Juvenem Chrift. non erraffe; hu-

* Beditr d.

manis tamen Ariftotelem inniti videbit rationi-

r Simg

bus, quz paribus iterum improbari poffunt, &

1025 , us [

uid tandem fint rationes , quid ratio , iterum

Mdtntemy efo. aj

ignorabit, cumin hac deícribenda Stagirita nos

equid disims

circulo circumícribat.

Attamen & ab his prz-

Anc medioqt«

fcindamus ,jubeamusd; noftrum agere mancipio-

ttt) agedum,

rum inftar;id quod imperatArift.Sed,boneDEVS!

id fit medios

uàm adverfis cornibus effata Magiftri cum ef-

n rfe, qum

fatis, & hzc cumvità , vitamd; denuó cum effa-

itge Philofo-

tis pagnare deprehendet: Audiet enim przci-

Itredaratio?

pientem: Magaificentiz ftudiofum Diis immor-

i frandim

talibus immolare capram, horumq; cempla ma-

d ardot er-

gnis exornare fumtibus debere; cum tamen alibi

f Prodenti?

Deos terriculamenta fo!üim promifcuz plebis ap-

ynem: Pruditi

pellet, fimul & ned; preces ned; facrificia prodes:

Axtrcan a

fíc contendat : audiet extollentem laudibus ad

(). Dial

ccelos usd; caftitatem; videbit autem ipfummet

ys! Eflo tama,

l

cum Herpyllide Scorto ad mortem usd; confue-

1

m Chrifianum:

;

fcere, Nicomachum ipfum ex concubina genera-

lingalarbis

re, concubinam Hermiz tantopere adamare, ut

|

mus a0tem, eite

illi; poftquam ipfi permiffa eft, adinftar Dez Pa-

bicamen d

trie Elevfing Cereriimmolet, Hermizq; peana

ipos d d

canere &c. audiet illum deteffari forditiem &

(tam, quo-

avaritiam; videbit autem eundem olcum in quo

o diue,

rigmenta corporis fui depofuit , civibus fuis ad

gili

vitz neceflaria vendere : videbit eundem Hera-

(

M

|

clito, Parmenidi, Empedocii, Anaxagorz , Phi-

fa. Nf

5

loxe.

;

42

CAr.

IV.

loxeni, Socrati, Platoni & quibus non ex vetu-

iioventote

silite phar

ftiori Philofophorum ordine, falfisfimas, quas de-

inde refutaret, affingere fententias , cum tamen

nis Vi

ilofo

alibi veritatem & candorem commendet: videbit

d fent

eundem Patriam füam Stagiram. Macedonibus

XX: (

prodere , quam legibusante confcriptis erexerat:

lv lf

videbit eundem Alexandro fuo turpiter adulari,

felicns ad

huncá; tándem venenó perimere , quem tamen

Horreo (cribere

Qp ii

ante ad meliora erudiverat.

m p

fcelus illud, quod miíer Ethnicus inftar juftitiz

f

j

l

wifim ra

9

commendat : liberos fcil. mancos mutilosi; ne»

ia

lfrahr

candos effe: deinde, fi quis exceffurus fit legiti-

ii

vto gt

mum fobolis, numerum gencerando, ut tunc

evdeno i.

Verspa oD potiüs abortu, quam animati expo-

vitio quodat

fitione averterentur ( b).

Non equidem hanc

RTO N

decumanam Ariftotelis impietatem defcriben-

vbj pra

do delector, tacitusque mecum gaudeo , quod

erquoam

inítituctum

evidentisfimis

adeo

ratíonibus

&extot !

mihi profequi contingat ; quin potius dolorem

Dracept

veré chriftianum exin' haurio , quod infelix hic

camum

Paganus veritatem DEI cum mendacio commutando,

coenum j

à juíta DEi vindicta traditus fuerit inimmuuditiam,

non inte

in reprobum fen[um, vepletus omui iniquitate, malitia,

ipfononj

fornicatioue , avaritia , nequitia , bomicidiis £9c. cu-

dicent Cl

peremáj; cum BORRICHIO molliüs ifthzec o-

Dutn

mnia interpretari , nifi auremidentidem vellica-

rent Scriptores antiqui perhibendo : tuiffe Arift,

in

li a/lp;,

(b) Qu& omnia vid. apud Petr. Greg. Tholozan. de Rep.

( n ha

l. 6, c.rg. $. 6. p. 220. J. Fr. Picum Mirand. Exani

-

ia ratio

- 1016. 1004. 1250. H. Ernft. ezQ. p. 154. Joh.

à Leunefchlos Para4, de Quant.

-X. Rachel. Intro4.

ln (d) |

44 .Pbil, Mor. Ziifl. p. 82.. Ex profe[fo autem. de bis

agit Borrichius Hermet. Sap. c..X. p. 235. &2c.

m

De Virtutum Caufis.

43

TO et vetr.

in juventute patrimonii decoctorem, & ex infelici

IT5 s.

-

milite pharmacopolam ; ftatà ztate juffu dmo-

$, Cum men

nis Philofophum, fed affentatorem ; imminente

endet: vildt

denid; fenio avarum Euclionem.

Micttonbi

XX. Sedinviamé diverticulo redeamus , il-

IDtisererent:

lamá; luftremus, quam nobis aperit Arift. ut €ó

Piter adur,

felicius ad medium hoc virtutis perveniamus:

Qum tamen

Iteo. fcribers

Oportet igitur eum , ait (c) , qui medium vult ferive

rimum ounim fe ab illo , quod magis contvavium eft,

nilar jultiig

l

0.

ugiffim? removere --- in contrariam partem opore

nutilos «

,

tet abfivabere --- quod fané faciuat ii , qui ligna dis-

ts fitlegiti

torta dirigmzt. At,at, veteor, ne hac ratione

), UE CUnc

res dengo in circulum abeat! quod fi enim aliquis

imati expo»

vitio quodam immeríüs fit, ac (urgere ex vitio-

videm hanc

rüm coeno & in medio virtutis fübfiftere geftiat,

j defcribene

vi hujus przcepti necefle eft, ut (e in ceenum illi,

ulo, quad

ex quo furrexitoppofitum provolvat: quod fijam

) maionbus

& ex hoc cceno emergere conatur , vi ejusdem

ytius dolorem

pracepti denuo in idem , ex quoante furrexerat,

aodinfelix Be

coenum revolvi debebit ,adeog; idem, quod ajunt,

Efíto autem , hoc

dicomita,

ccenum ia zternum agitare.

jimundits

non intendere f'hilofophum ; anne tamen hoc

iib ml

ipfo non jubeat mala facere ut eveniant bona? ju-

m

dicent Chriftiani, Optime fané Flaccus:

liil V

Dum vitant flulti vitia , in contraria curunt.

& alibi:

mdem vl

ip: ls

. In culpam ducit vitii fuga , fi caret arte.

P

quem in hac re citat Celebr. PLACCIVS , cujus

ho 29

i E

& alia ratio in aureo DE AVGENDA ETHICA

3

DL

[

libro (d) fümmi viri , fummo ingenio p

ar €it.

n

*

Probé

j

"

b

d

7

n 117

a

(c) 2, Nic, ult, (4) p. 42.

44.

Bc

i, I

Probé fané memores fuiffe videntur hujus prz-

fpminibus;

cepti, quos longo fatis catalogo in Scy//a mea

aj hancom

Tbeologica (e) produxi.

voïuï[ Ari

.XXI. Tertium eric, ut cum Philofopho vir-

rüm verbo

tutum omnium finem indagemus. Commifera-

nihil ld.

mur hicinfelicisfimi Pagan: ccecitatem, quod be-

nignisfimi füi Creatoris oblivionem in tantum

aucupium :

maxime in

ceperit , ut evidensillud naturz monitum, quod

GLORTAM DEI omnium virtutum & actionum

inculcat

X d

humanarum finem ultimum effe jubet , non fo-

lüm haud agnoverit, fed (e etiam ad hoc etern

guiramus

animam ma

Deitatis folum evexerit, virumd. bonum quemá;,

BILI noft

non DEI, fed ipfarum rerum caufa, quz aguntur

cedd num. ]

( avcav evexas ày aof ) agere jufferit. (£)

Et quid aliud quzfó fibi vulc illa virtutum Arifto-

lhiemorign

diti, ined

telicarum R egina Prudentia, nifi ut vitiofum fui

Juntemte

amorem imperct? videtur enim Stagirita: (g)

fs & t

Quimrie u2as eivog . t EL ao

£W ,€d mdas-

nilo dte

xime prudentia effe ,

quá fibi quisd, €S wui proficit:

indigot.

&is (h) é G a&

auToy edox , ", 2jeveiour , Qpat-

fius(i)à

yycic &i* 0i D) oroMmIXDL roAumeAryuoves". qui fua,

i talit

qu&d, ad fe pertinent , babet cognita , &9 in eis ver(a-

coieflant

tur, Prüdeus effe : at ii qui fe ad Rempubl. contulerunt,

Jolu ii

multarum adionum ftudio , rerumq, alienaruim cura

plaform

difineri. Hinc a&utum augurari licet , quales

iif

hzc virtutum R egina fic habitura fubditos ,. non

Pf/;?gl'dlzisz

alios fané , quam qui fibi folis fufficere, in fe ac-

lt jj

quiefcere , nec juxta fe alios indagare fines te-

nean.

ha fin

(e) pull. bàc annó prop. fub Prefidio 7Magnif. Dn. D. JOH.

DI

EABRICIL.

(f 6. Nic. 12 B. p. 62. al.c. XLI. 22,

lit, 10,

(g) FI. Nic. IIX. 7. Copf. c. PL 18. , (h) VI, Mic.

lringy

UX. 11 42. al. LX E.

MH

De Virtutum Caufis.

45

l hus l

neantur, lImpofüit autem miferandus híc errot

bominibus, fub fpeciofo HON ESTATIS titulo:

d SCyHJ [

ad hanc omnia virtutum genera retulit & referri

Pl r

voluit Ariftoteles , qua tamen, fi optimum fuo-

rum verborum interpretem ipfum admittamus,

Ommfen.

t6m, quodts

nihil aliud eft , quaàm AMBITIO vanzd; laudis

aucupium ; id quod tum in aliis, tum omnium

&m In tanty

Vonitüm, quod

maximé in Magnanimitate fua ad nauíeam usd;

m& adfonm

inculcat.

XXII.. Reftat ut in fubjectum virtutum in-

llet , non t

dlhocterma

quiramus, .Huic Stagirita fenfitivam hominis

animam mancipavit.

Scilicet , Amor ille NI-

fl quemi

Qu aguntür

HILI noftri ( liceat hoc termino rem in ante-

cedd. num.I. & I!. demonflratam , exprimere )

Juferi. (f

um Arif-

labemoriginalem (uübinde conatur ignorare, cre-

ditá; , inevitabili quodam naturz confenfü vo-

tvitifüm fai

luntatem íeu appeticurn rationalem ad dictamina

Sgag'uitæ (

legis & rationis Divinz fe adeo conformare, ut

YT

nullo dire&ore patrandis virtutum facinoribus

i m p

indieeat.

Hinc congrué monet B. Thoma-

Ng,ïgæülh Qf!l'

fius (i): apud. Etbuicos multaveperias quidem de pu-

a'«,lume;* g

gna rationis €9 appetitís , fed cave bec babeas pro

y, d ii

confeffione peccati originalas.

Nam appetitíls nomiue

!

ul cattl

folum intelligebaai fenfitivum : atqui labes illa Proto-

alietanm at

plaftorum infecit in. nobis voluntatem quod, , quam

x lict, (uat

ifti fanttam imaginabantur fibi (agnofce obiter fibvam

alübdis m

Pelagianismi) Quamobrem Ariftot. virtutes morales

non alibi, quam ia appetitu fenfitivo repofuit. —— Qui-

f

(tto, I d

ggrtl t

bus bac fraus non fuboluit , incaute, €9 ad ortbodoxe

Tl

Tbeol.

| PD'D

Jot

) Diff. devirt. Cardin. 2. n. 250, Conf. ejta Tab. Eth. l.

DLV

jl

P

lin. 0. €9 Anmnot. 38. ut €9 quem in priori citat Picco-

f V

lomineum : paria fcvibit CI. M. Jac. Henningiws Dif. de

RUH

nat. Hontfh $. 23

46

Car. IV.- DeVirtutum Caufis.

Ybeol. principia non fatis cougrue retinuerunt in Etbi-

ca Chiiffiana opinionem gentilium , quod ioralis vir-

tus in (olo fit appetitu fenfitivo. Non poffum non ad-

dere Max. Rev. & Magnif. DN. D. SONN-

j

TAGIVM noftrum, qui, poftquam de fcandalo,

uod homo vetus novo przbet , religiofisfime fi-

xxni ]

mul & eruditifs. dis(cruiffet , in hazc erumpit ver-

rüm itqi

ba (k) : BALBFETIVIT aliquid de boc fui ipfiw fcau-

neis lisce,

dalo Ariftoteles , jam de malo cougeuito, jam de pugua

&

olentibus c

bominis cum feipfo, €9 inde oriente fumma ejisdem mi-

l

[

f

uffi k

feria paffim couqueftus ; cum uempe vatio didet Fuge,

vethum effe

affe&us autem obftrepat Sequere malum. Sed B.AL-

feietia t

BVTIV 11 : quaudoquidem uti difciplina , fic Etbica

Sugitz, t

Cbriffianorumlong? perfetlior f , quam Etbuicorum.

attiner i

Non me equidem latet , Ariftotelis hacin re cau-

ohjcimt :

Íam magni nominis Chrflianos füfcepiffe , (uosd;

trifit obje

fenfüs ,opzimos fané, textibus Ariftotelicis intu-

: quo

liffe ; (ed aliis contradicentibus: cum Ariftotelis

docuerit,

verba nimis tanifefta fuppetant (1), qua fuz

tes Mapr

virtutis Operationi beatitatis

fumm fabrica-

*

ata funt, homi-

gente'

tioni tam ingeniosé fuperzdi

tident,q

nisd; de novo independentiam arguunt, ut haud

COte YOl

opus fit injurià quadam afficere Philofophum , ac

tanquam

fi in fundamentalibus hisce erroribus fibi teme-

illud Ch

ré contradixiffet.

dro mort

tim ho

um u

fjf (H), (Jïl

Car

Otorum |

(k) vDi[]?rt. in /Mattb. XVIII. 7: cui titulum fecit : Va

Tm fene

Ícandalizanti.

(D). Ex quibt eminet totum cap. ult.

"Ó teprel

]. 1.ut 88 1. 1. M. M c lV. 89 VT. Conf. 0. Nic z.

3. Nic, 19, 4l 134

(t) s Mi

*

t

Car. V. DeViinutibus.

/47

Ál

]U ttpgii

CAr.

V.

1 DOHümonad.

t D. 808X

, De vitiofis Virtutibus.

A de (andi

XXIII. | Taeft, mi Chriftiane! füperfedere pos-

elipofsfinc .

femus fpeciali virtutum Ariftotelica-

RC efumpltiv.

rum inquifitione , cum omnes ad unam ex erro-

fl

neis hisce, profundisfimumd; Ethnicismum red-

f ial

olentibus caufis emanarint ; aze enim arbor ma-

Wicjiden i

la frutius bonos ferre poteff ? anne erronea caufa

f dict Fa

rectum effeétum? Non idcircó nifi brevi manu

m. jtd DA

fequentia trademus , omiffuri meritó , quz alii

inay f Blb

tt El ficortt,

Stagiritz , tanti quidem momenti, quod praefens

attinet inftitutum , nobis neutiquam apparentia,

hacin te Cil«

objiciunt : utpote quod fibi à pracipuis fempe-

spife, uosd

totelicis intüe

rantie objectis temperaverit, notante id W/al-

leo: quod liberalitatem in accipiendo exerceri

m Arftotels

docuerit,exprobrante id Grotio: quod folos divi-

(0), qui hi

tes Mapaificentie titulo cohoneftaverit, perftrin-

(ummz brte -

enteid Vive. lllud tamen, & gentilium aliqui

a n hr

rident , quod irá fortitudinem accendi & acui ceu

rouont, u bt «

cote voluerit , jufferitd; fortes, irà concitatos,

)hHOFOPhum» D ï

tanquam belluas in vulnerandos irruere (m):

ribos i t

illud Chriftiani horremus, quod timidior Pifan-

dro mortem adeó horruerit, ut hanc omnium re-

)!

vum . borvibiliffgam , omuumd, rerum. extremam,

uam aed, Bonum ned, Malum conjequatur , appella-

rit (n) , cum hoc ipío nobis omnium futurorum

(A?,

bonorum fpem pra'fcindat , & utrasá; ad atheis-

mum feneítras aperiat : illud denid; jure meri-

j

ia fV

il

pap

toj; reprehendimus , quod idololatriam , fuper-

itio-

j p

M^

(m) . 3. Nic. XI. 21 11X,23,24« (n) Suprap.a1,in (0) cit.

48

CAP.

V.

ftitiofümd; deorum fi&itiorum , quos alibi ïpfäl

pERDIA!

deteftatur, cultum Magnifico fuo pracripferit.

fs(

Qv

Certé, fi beatus Augufliaus annuente. Celeb. Bec»

gaare

flw

gt marimé

maumo (o),fi Ma

T

gnus EDZARDVS (p), audien-

di fünt, Ariftotelis Ethica vel hac una de.cauía

t5 qii;:

ex Scholis Chriftianorum profcribenda erit.

Pharifaicin

XXIF. Ut veró grandem illum, quem Arift.

Galvatoris

in Magonauimitate fua tradenda erravit errorem

um Verer

penitüs disfimulemus, non poffumus À nobis im-

licet toto cà

petrare , cum Zumilitateim Chrifflianam funditus

vatia dicit.

evertat.

Reveraenim fj dicendum quod res eft,

qttiium. cotte

nihil aliud bic agit Arift. quàm ut faftum Dhari-

st fipiati]

faicum , infolentisümamq; animi elationem in-

hunano bta

culcet , quà maximis, h. e. ut ipfe interpretatur,

G Puli, qi

DIVINIS HONORIBVS nos dignos xítima:e,

anitetin of

hosd; omnibus modis ambire debeamus.

Ipfim

TET

quaío Stagiritam evolve mi Chriftiane Lector,.

Hlinn Coth

& tot infolentisfimi faítus veftigia deprehendes,

Quis autem

.quot feré prolixisfima deícriptionis lineas. . Ac

det? Cont

oleum fanc & operar perdere viderer, fi Chri-

& feipfum,

ftianis operofius oftendere conarer, quàm hac

thiractlom

hypothetis fundamentum omnium , virtutum

fibiipfi D

Chriftianarum , totiusd; dodrinz Evangelica

tut: fufpici

complementum HVMILITATEM evertat, fo-

piets ille t

lidumque omnium vitiorum fundamentum SV-

tatértomi

PER-

(o) Liz. 7Mor. c. XIF. $.VI. p.im. 236.. (p) AMemini eà,

& eumfaci

ue chariffimu: Frater &5 olin. Preceptor meu: M.

Ktt deed

ZAAKRTINVS KELPIVS , cum Gynnafü Sches-

At dicit fl

buro. /Moderatorem ageret , ex ore- feliciffimi bujus

apzid Hambergenjes LL. OOv. Propagatoris , quem per

Titlüetis.

triennium audrverat , aijcipulis fuis ideutidem inculca-

bat : Indignum videl, effe Chriftiano, ve[ nomina

[f ,

Deorum illorum ftercoreorum proferre,vel fcripta

biig. t

de his emiffa , nifi cum deceftazione, volvere,

. ( Pa

De Vwtutibus.

49

Quos al W

'

PERBIAM ponat.

Agnovit hoc B. Thoma-

! retrpfe

V,

fius (q), W allzus (r), Thomas Albius Anglus (s),

t Clb .

agnovere fimul alii Sedtatorum Ariftotelicorum :

PONM

ut maximeé mirer , füiffe aut effe adhuc Chriftia-

: Una de aj

nos ,

ui , faftum hunc, ne quid gravius dicam,

cndaert,

Pharifaicum publicis fcriptis excufare, & adipfius

, quem Ar

Salvatoris, fanctisfimorumdq; fimul ac humillimo-

Vi erroren

rum Vereris & Novi Focderis fidelium exempla,

35 nolis i«

licet toto coelo diverfa;provocare fint aufi: verbi

ha fupditis

gratia dicit Ariftoteles: Magnauimos effe aliorum

quodreseff

omuium contemtores : dicunt ifti: boc ipfam à mo-

lum Phati-

aitis fapieutifimi Regis nou abludeve , qui omuia bac

tionem in-

bumana fub vauitatis nomine exploferit in Ecclefiaffes

terpretatut,

€9 Pauli, qui omnia i. contentionem venientia cum

y altimate,

emineutia notitie Cbrifli velut euuGaAa fe babere

Ws Iu

profiteatur : contem

iffe infuper Davidem Goliatbum,

jane Ledtoty

Eliam Cenuturionem €9 Paulum Pfeudo-Apoftolos.

(eyretendes,

Quis autem difparem omnino rationem non vi-

i ünms, àc

det ? Contemnit fané Chriftianus otnnia , verüm

jaer, f r

& feipfum, folumautem Chriftum füummum füum

n qun lt

miracalum admiratur : Sed Arifíloteli homo

jum virtuum

fibiipfi DEVS eft: defpicit alios, ut ipfe fufpicia-

[

x bt

tur: (ufpicit fe , ut alii defpiciantur: Non fané fa-

Mevet o

piens ille ut Ariftoteles v szewóy five humili-

lanenram V

Ü

tatemomnem à viro Magnanimo alienam judicat,

& eum facit aliorutn ^szreetztny z sv Dpoviymuóv,

v

L

feu defpectorem. & contemtorem Pharifaicum

fed dicit melius effe fübmiffüm effe fpiritu cum

UY

manfuetis , quàm partiri fpólia cum füperbis (t).

Dicit

4tio

mitá

(q) T'hom.Tab. Etb, Annot. 96. p. 24.. (£) Wal. Eth. Arifl.

PI

p.139. €0c.. (s) . , -Mngl, Stat, ZMorum p, 3164

of

(t) Prow, 16 19.

r d

$o

CaAr.

V.

Dicit Ariftoteles: Magnauimum baud parva peri-

yaciunt, C

j fané idei

cula fufcipere, vite non parcere , cum ipfi minimé con-

veniat » omuino vivere velle : dicunc ifti : id ipfum

qur, Cam Ü

sleo fine

fuis veprefentaffe exemplis ipum Cbriftum €9 ejwsdem

r&ceptis inflitutos Cbriffianos : fubduxi[fe Chriftum fe

tos effelati

manibus Judgovum , Paulum per murum fune in fpor-

* ] des: Mp

ta dimitti [e voluife &c.

Modeftiora mi Chri-

| duufai if

ftiane deSalvatore tuo! anne crudelibus Judao-

ften. Ea

rum manibus, lapidum nimbo tumentibus & fan-

dudit ifrion

guinem füum petentibus , fe ideo fübduxit, ut ho-

Áj ili ynz'd:

nori füo violenta magis & horribiliori morte li-

li giam&.

taret ? ànne innoxius ifte R edemtor tuus feris

imp, gu

cruciatibusin praedam cesfit, aureacrinium fuo-

&l [

rum ftamina ípinarum vincula fecit & tandem

n8: Abrahom

ignominiofisfimam mortem obivit, mediusd; ge-

TU

minos inter hinc inde latrones fpiritum emifit,

d. Esdrqu

fola duétus ambitione & ideo folüm, quia, utait

G (

Ariftoteles : ei minimé conveniebat omnino vi«

pf f

vere velle? Par efto de czteris ratio, ab Arifto-

fimus u

telea nimium quantum diftans. .. Dicit Ariftote-

fitale ia

les : Magnanimum libenter beneficium in alios con-

fortitulin

erre, ab aliis autem accipereipfum pudere : illud enim

Jimam , dl

excelleutis efe , fed boc iuferioris. Hic ifti prz gau-

fits? pudeg

dio exclamant : Ecce quàm. confentiunt Cbriftus 89

aliudjt aol

Ariftoteles ! Poteftne ovum ovo magis efe [imile, quam

jro lii

Pbilofopbico noffro precepto cougruit illud : Beacius

Jemire 4

eft dare quam accipere: date nihil inde fperantes

| lljeiti jos

& erit merx veflra in Caelis: date & dabitur vo-

dUUUGIT

bis 89c.

Verum refpice, mi Chriftiane , dantis

ï

COf

utriusque intentionem : Anne tuus Ariftoteles

mercedem in coelis fperavit? anne forté in terris

AUOtojlate

exiftimationi fuz confuluit? anne Chriftiani be-

neias

|

j(m in:er:up

|

]

De Virtutibus.

st

Mp i

nefaciunt, quia beneficium accipere illos pudet:

lp[i Ti u

ita fané identidem à DEO in ruborem ageren-

IUO : d if

)

tur, cum fetotosex hujus Proncea pendere, fed;

W B nin

adeo fine Chrifto, nihil effe, nihil poffe, nihilfutu-

if rl

tos effe lzeti totà die experiantur: Dicit Ariftote-

m finci .

l0ta i Cb

les : Maguanimum aneminiffe libeutius eorum , quos

beneficio affecerit , à quibus autem acceperit , nom

delibus fuds.

item. — Eje enim il]jum , qui beneficium accipit , illo qui

entibus &f

dedit inferiorem. — At m

agnauimum excellere velle.

j]

bdaxit utli

4tq, illa quidem audire libentiffimà ac jucundiffime:

liori motte

Eor tuus fer

bac gravaté. : Hic ifti tuentur fe. exemplo bea-

torum , quib.s DEVS$ in die judicii beneficia uon

ierinium fio-

accepía , fed prafita in memoriam fit revocatu-

it & tandem

v5 : Abrabamum etiam noluiffe gratis accipere fpe-

mediüsi, ge-

luncam Hethitarum , fed pretium. exfolviffe : Ita

ritum emifit

eliam Esdram erubui[fe

etere à Rege auxilium

t quia, utalt

uid vero e

!

tenebras inter & lucem

yitofomino vie

€9 equites.

pacifci , fi hoc non eft? Optimé fané prudentis-

jb Arllo

fimus ives: 44n etíam , ficut pauló antea duas bea-

Diic Anflore

titates , ita mumc quoq, duas virtutes fingimus , €9 duas

dim i n

fortitudines , €$ duas magnanimitates , unam Chri-

udee: il

flianam , alteram gentilitiam , feu Ariftotelicam po-

Hicifl

ml

tim ? pudeat veró Chriffianos fic loqui , aifi fortà non

at C

;

]

j

aliud fit nobis Ariftotelica quam pi&ia , fida , mortuaz

jct r g

ro umbris veró €$ mortuis ?. Non poffumus Chriffo

j i

fervire €S Arifloteli contraria precipientibus ; illi at-

yline ts

tollenti nos ad celum, ad DEV.M Patrem fuum ,Q9

&b

Ji

anu$

j

er coutemtum vite bujm ad curam illius fempiterne :

i, d

uicprementi animumuoftvum, ut avGim completlatur

"] A[[ Q

boc corpw , curas 9 cogitationes fuas omues in bac

n m

ehrt

vi brevitate confumat. Addimus , qua ordine

yOritn

non interrupto fequuntur: Quastum boc obfuit

n

2

multis

32

CaP.

V.

multis in pletate, dum obliti preceptorum Chrifli , fa«

iridento c

tis fe vette ac fantià ex preceptis Ariffotelis putant

"

gSVLO lu

vivere , €9 ad ea tíanquam vite formulam , opera 9.

tafog annt

attianes bumauas examinaut , at in flagitiis ac fcele-

foribusino

vibus fibiipfi, €9 aliis indu

Igent impofito pulcherrima-

ra prutite

vum virlutum nomine ex

dc

otirina Ariflotelica: ut ia

in tenebris.

ira, ia ambitione , €9 bonoribus affettaudis , in luxu

hincindeSp

€9 profufis fumtibus , n ultione. — Nam &$ banc quod,

ternitatis

ia ordiuem virtutum admittit Aviftoteles,

chartacelinl

XXJE Nunc ad Ariftotelem revertamur,

mpentein li

qui totus in co eft, ut incautisimponat, ex duobus

rius, fed o

Magnanimitati oppofitis vitiis, non adeo fuper-

r cum bon

biam huic quam Humilitatem adverfari : mapis,

dyfim remp

ait (u), auimi maguitudii adverfatur bumilitas 69

YT, &

demiffio arimi, quàm elatio &$ fuperbia : Nam crebrior

fiilir, que

eff , €9. deterius malum.

Sed non imponet nobis

totdecoratür

Stagirita; qui ab humillimoSalvatore noftro con-

DEL: wullos!

traria (umus edocti.

Unde nec affenfum a nobis

lts ad notu

ullo modo extorquebit , quando in Modefliori fua

jorat; n D

uperbia bouoris contemtorem fine ullo refpetu vitu-

nuallo timor

erat, laudat veró ambitiofum tanquam virum fortem

tofles; nifi

&9 boneflatis frudiofitm (x) : Modeftam poxius il-

&utaterni

lam Regii Prophetz Magnanimitatem imitari

VIVIT; N

conamur, dicimusd;: Noz nobis Domine, uou utobis:

XWIL

ed tuo Nomini da Gloriam (y). .Et fané veri Chri-

Homilitari

Ítiani tota die vident hanc animi famem tam

ünc itaqu

multis imponere utillud; PLVS VLTRA : in ho-

noribus identidem ingeminent. Ipfi ergo gene«

Mofitfudiy

ia de M

rosà Magnanimitate hunc fuum ardorem non ad-

tf g

dendo, fed fübtrahendo, non multiplicando , fed

Wát,| Nos

div

"i dpori

(u) IP. Nic. HI, $6. al; c. 1X.. (x) IP. Nl IF. 4 f&

!

alió X. E. (y) Pfal. 175, r.

| (

VN

De Vowiuibus.

$5

tit Cj &

nj wta

dividendo curant & extinguunt : maluntd; cum

ESV LO fuo adtrigefimum , imó extremum vi«

Ian, oj

t fuz annum , obruti paupertate , miferiis & la-

Agitisr j

o plchrig.

boribusin occulto latere; quàm ad publica mune-

tfatdica t

ra prurire & profilire : malunt fcintillulz inftar

in tenebris hujus mundi micare , & fufflantibus

Clondis, lm

n /mmquog,

hinc indeSpiritüs San&ti favoniis majora indidem

D

sternitatis incrementa capere ; quàm pyroboli

chartacei inftar fomitem inanis glorix fufcipere,

! Fevertani,

3t, ex dügbis

repente in fublime ferri , & poít depaftum py-

rium, fed ocyus disfipandum nutrimentum , fo-

1adeo füpt

noro cum bombo in vacuum aéra & zeternitatis

tari: nupi

hnilitd

abyffüm rumpi.

Nancteoriot

XXVI Et hzc eft illa Chriflfianorum Magna-

nimitzs,qua Humilitatis nomineà Spiritu DEI

nponet nobis

condecoratur: nullos hzc ambit amores ; nifi

enoftrocon

DEI: nullos hzc quarit honores; nifi DEI: nul-

aum anobls

lius ad nutum vivit; nifi DEI: nullius in verba

Mf f

jo tf

jurat; nifi DEI: nullo gaudio pafcitur; nifi DEI:

nullo timore percellitur ; nifi DET: nullos habet

mv fur

hoftes; nifi DEI: nullos ambit amicos; nifi DEI:

(tam p

& ut zternitatem verbo circumícribam: NVLLI

iaem n

VIVIT; NISI DEO.

oritt f

XXVII. Sed forte jufto longioribus fancta

fane v U

Humilitatis juftus Amor nos abftulit ambagibus?

yi famen d

unc itaque misfis his agamus , unamd; adhuc

lLTRQ;inhO'

AMaufuetudinem | Stagiritae luftremus : Dicit ifte

p a g

in fuà de MANSVETVDINE dodrina (2):

monade

(l

Peccat man(uetus eam in partem , que eft infra

jpiants

(eä

modum. Non emüm ad ulcijcendum pronus eft boio

ropenfus, -- Videtur

leuis, fed potiu ad ignofcenduni) P

enim

' W W* L Sl |

3

(2 IP, Nic. V. 8j 1 1, 12 al XI,

$4

CaAr.

V.

enim talis provfus fenfu cavere , ued, dolorem percipere

| fl

gorolia d

ullum : cumd, non irafcatur , non facile ad propulfan-

vel obícutat

dain injuriam excitari. — Affici veró contumelia fe fi-

nere , €9 fuos contumelia affetos uegligere, maucipio-

DEO inter

imö, quo 1

yumeft. Viden', Ó Chriftiane ! vindictam Sal-

vatori noítro tantopere exofíam füb virtutis no-

deatur, ext

mine Tibi commendatam.

Indignum certé, ne

&6 lnpo il

etiam ordin

dicam Chriítiano, fed & Ethnico dicere: injuriss

lintie A

fuflinere mancipiorum e(fe : anne ergo rixari , litiga-

ia hac rati

re, contendere, pugaare, tumultuari, malum ma-

lo, í(commata fcommatibus , verbera verberibus

qici, penit

Cum tamen,

commutare manfueti hominis eft ? Ita profe&o

videas juratos Ariftotelis zftimatores praliari!

f hujs.

qonftantisfm

Quidni veró Stagirits ruborem incutere vel

fomigum in.

unus Seneca poffet , quando graviter: 7Magni atii-

qii eff , ait (a) , iujurias defpicere , ultionis contume-

qum oon ex.

|

liofiffnum genus eft , non e[fe vifum dignum , ex quo

l

pitores & À

peteretur ultio. — .Multi leves injurias altins fibi de-

|

|

füm nomim

fed & Gent

mifere , dum vindicani : ille magnus €9 nobilis eft , qui

more magna fere latratus minutorum canum fecurus

Chriftanor

exaudit.

lum etiam

XXIIX. Sedmoleftumforet, omnia miferan-

quod inpre

di Pagani errata recenfere , dum v. g. gloriz vel

Thomalius

honoris cauía mentiri nos jubet (b) , adulterium

in fola illa,

ex libidine, czdem ex irà proprie ad injuftitiam

fadtorum 1

pertinere, jus herile, paternum & maritale veti

quam ftop

nominis jus effe, negat &c. &c. in illo duntaxat

neo s i

anim voli

deploramus cum W/allzo ccecitatem Ariftotelis,

uod nullam plané rentionem fecerit ejus juris,

DBI üos a

quod DEO à nobis debetur , cum tamen illud fit

«o la hg

omnium jurium fundamentum & in civitate re-

[

(UE N

(a) D;Ira 12.c.32.p.84.. (b) I Nic. XIIL, H,

Durfori

De Virtutibus.

5

ohter d

&é conftituta prz caeteris colendum. Adde, quod

lial n

l

j

in prolixa illa de Amicitia Differtatione, nullam

»

Goj

vel obícuram duntaxat ejus quz mortalibus cum

ügii?.m.m:

DEO intercedit Amicitiz mentionem fecerit:

1

vindidam .

imoó, quod abominandum, illam plané negare vi-

Qb virtut

deatur, ex eo, qud bomines à DEO feparati penitns

DQm Cert, d

€9 longo intervallo inter fe disjundi (int (c): hinc

etiam ordine non interrupto

uxítionem: Ve-

dicete if

Otixati, lt

lintae Amici A4micos Deos e[fe ? exinde negat (d),

ii malumm

quia hac ratione non amplius eorum futuri effent

t2 Verberiu

amici, penitus enim a fe invicem fepararentur:

Cum tamen, amore fiduciali & filiali DEVM pro-

? [na profe

ores pradiai

fequi , .hujus Amicum effe , cum ifto in unione

incutere và

conftantisfima laetari , fumma fit & perfe&tisfima

hominum in terris, & in zternum beatitudo,

n M,zgzzi fti

fionis comtur

quam non experti folüm Divini plane Contém-

-

l

m x 0H

platores & Amici , quos Theologorum Myftico-

( .A.

hi hi d

rum nomine veneramur , fuavisfimé depinxere;

:

fed & Gentilium aliqui hujus, ad invidiam usd;

ol

/

V at juri

xlqæ

Chriftianorum monumenta nobis reliquére, Il-

lam.etiam hominis Philavtiam jure notamus,

« Ormmiam

f

quod in prolixa fua , fed contradi&toria, quam ipfi

X

"T homafius objicit (e), de voluptate peroratione;

"n

lr

in fola illa, quze ex aCtionum infignium & re&te

.p), at

i

factorum memoria oritur , delectatione , tan-

r ad Is

Idj

uam ftupidus ad Herculis ftatuas , fubftiterit,

&mi

ned; plus ultra cum Przceptore Platone ad illam

ini Odu'hw'

j i

NU

anima voluptatem , quz ex vifione & fruitione

t

DEI füos accipit natales, contenderit: cum ta-

f

& IUTISW

f.

men fola hzc, fi ad mentem Chriftianam redierit,

Infi«

D4

k g drntate

(€) IIX. Nic.VII. 19.20. al c.IX.. (d) Ex hominibtw enim

Dos fieri docet FLI. Nic.I. $.. (€) Tab. Etb. XX X. lin.g p

v'/X

(

1

$6

Car.

VI.

infinitum mentis humanz defiderium exfatiare | m N

osfit & tranquillare.

Cur vero miramur Ari-

omnium v

Ítotelis hacin re coecitatem? arrogantiam potius

VidCliCCta (

& faftum ejus cum Celeb. PLACCIO (f) dete-

ffterejube

ftemur ; Studió enim illum à meliore via in dete-

] iilo adm

riorem hanc declinaffe , documento eft melior

] timi mand

illa, & fi cum reliquis hypothefibus Gentilium

fini attemp

comparetur , aurea Platonis de DEO & futura

: fommurm, qi

vita fententia , quà & ifte indeà vigintiannis im-

templatione

butus fuerat: Sed ubi femel fibi tanto Philofopho

ftíre novem

& Praceptori Regio inglorium fore autumave--

&pol: 4f

rat alicubi HA«reví/ev , nova fübinde commini-

vatumlatis

fcenda erant dogmata, ead; non adeó remota à

tedennt; 1. 0

vulgi opinione , ut aulicis fuis eó magis arride-

irdonae, qu

rent, quó minus ifti cum Pilato

r

de veritate foli-

panfito

mugiam df

citi þrant.

tindifimem:

[

H pientem eitit

CAPR. VE

tdam per

foló cote

De erroribur circa. Summum

flam dlig

: Bonum in [pecie.

vonterlati

Ontendamus jam tandem cum Ari-

| G puan

XX[X. C

ftotele ad füpremam beatitatis ar-

alim um

cem. Peragravimusenim hacktenus tres illas Ope-

otift fnig

ris Nicomachici claffes , virtutum fcilicet, ami-

Wic Vif

citiarum & voluptatum: illas equidem aliquantó

Quatum dj

curatiüs , cum earum potior haberi ratio confue-

Mij efig

verit, licet forté invito Hodegó (g): (virtutum

du gj

tamen intelle&tualium cellulas, ftudió prateri-

V apere.

imus ) has vero & iftas obiter tantum & a &

Vibris c

mmipc-

Wt tjgm v

(£f) De.Aug. Eth.p.239.. (g) X. Nic.V1, r:

.De Summo Bono.

377

hlm ts

Tolfámur d

wwacóe, Nuncidcirco cum Arift. in operatione

omnium virtutum perfectisfima , SAPIENTIAE

Mamm

videlicet, feu CONTEMPLATIONIS eradum

4 (D) d

feVitindets

fiftere jibemur. Quz enim hactenus tenui pe-

nicilló adumbraverat ifte, pinguiori jam & ul-

t0 efmdy

tímà manu perficit, ultimod; omnium actionum

us Gentilm

fini attemperat.

Probat autem duplici ratione

EO & ,

füummum, quod ante quzfiverat Bonum in Con-

intiannis t

templatione viri fapientis confiftere: primó po-

0 Philofopy

itivé novem feré argumentis, quorum fumma es-

| aUütmave

fe poteft: 4 fe folo depeudens €9.in fe folo terminata

le commiri.

contemplantis beatitudo : argumenta autem huc

0 remota à

redeunt: r. virtutem banc ejje praftautiffrmg partis

igis attidee

in bomiue , que pars , propria fua virtute bauc euer-

etitate foli«

giam efficiat ver(ari fimul circa praftantiffima : 2. banc

energiam effe maxime contiuuam : 2. e|Je omuium ju-

cundiffimam: 4. awszpxec illud in bac confiftere: Sa-

pientem euiim coutemplatorem ad fuam energiam ob-

euudam per fe valere, uullo adjutore indigere , feipsó

foló contentum effe : banc energiam propter feipjam

m

folam diligere , um nibil aliud iatendat , quam folam

contemplationem : y. confiftere in otio €9 quiete:

dem m t

6. prefiare fludii gravitate, cum preter. fe nullum

deattats d*

alium finem expetat , à feipfa dependeat , quieta fit €9

estlsüne

otiofa fatigationisq, omuis expers: 7. Praftantiorem

clit at

bhaac vitam effe quam bumanam, cum fit divina , €9

du

quantum divina differunt ab bumanis feu concretis,

rautum etiam bauc energiam praftare ei , que fit fe-

imti o

) (rititm

cuadum alias virtutes: 8. Falfum illud efe : humana

nos fapere debere cum fimus homines, nec divi-

jipre

ynt a?

na fe&tarit cum aos ipfi ILLVD fimus , ut adeó alie-

n

nam vitam expetere , quam bauc noftram , ab[urdum

t

j

Ó

]

VI.

$8

CAP.

it : banc deuiq, 9. nobis effe naturalem, adeod, jucu-

Ü

uf

J oä"

diffimam €9 beatiffimam (h). Nullam prorfus in

i

ä

TT

hisSupremi Numinis tanquam obje&ti hujus feli-

rejlaraliu

citatis mentionem facit, & mentiar ego, ni hác

qudit erg

ratione Deos ex hominibus effecero. Vereor au-

ff at

temne id intenderit Ariftoteles : quid enim aliud

nj hia

dvvpese illud intendit, quid feptima, quid penul-

, Deniq

j

tima inordineratio? ego fané non aufim & bea-

congrid, Z

tisfimis Caelorum incolis calem tribuere beatitu-

du habert

dinem, licet hácomnium fit eminentisfima.

nutim d

XXX. Alter probandi modus , in quo ne-

ipitr: fUf

gat &umgæä/au reliquarum virtutum practicarum

f5 oitat

effe huic füz contemplationi zquipollentem,

gaptada;

n

quinque feqq. abfolvitur rationibus: r. quia beati-

ifinda

tudo bac pratfica fit tautum bumana , contemplativa

habete ,

veró abfiratia €9 feparata :

uid 2. indigeat exteriis

offe alibi

bonis , bec autem conte

j

jantem DI

"

anti obe(JE potim : (li-

cet illico mentem corrigat , dicatque : indigere

lt $rv

tamen ut bominem , cum indigeat corpore fano , item

cete ia

vitlu €9 reliquo vite cultu) quia 3. Deos etiam feli-

quoqz tüi

ciffimos €9 beatiffimos exiftimemum : Diis autem , ait,

Quis ite

qualesuam a&ioucs attribuemus ? num juflitie ? fed ri-

num fü

DEVM

diculi fane viderentur , fl commercia facerent €9 de-

ofita redderent , atd, alia ejumodi inter fe contva-

nos-ade

berent. — .Anergo ortitudinis illis tribuemus alioncs ?

quate v

ut ves formidolofas fubeant , €9 periculis fe objiciant

T6autp

propter virtutem. . 4n liberalitatis? fed cuinam da-

ni Spiri

bant, obfecro ? Abfurdum veró ditku €9 ill..d fit , fi fta-

Tat noi

tuatur , effe illis nomismata , ejusd, generis fimilia alia.

moralem

Evuntae igitur temperantes: Atqui gravis &$ onerofa

Mam In

fuerit eis baclaw , quod careant vitiofis cupiditatibws.

Ginonia

ngd

(hb) X. Nic,VIIL. per totum caput,

(IEN

|

De Summo Bono.

$9

L

diod. fi omnium atiomum genera profequamur , ab-

ul n

jéta effe deprebenduntur €9 diis indigna. — Quid ergo

^ usf

reftat aliud, quàm ut diis contemplatio tribuatur : con-

T 80, tll

), Vereor di.

|

|

cludit ergo: €9 aoftram attionem buic tv*y & Vegot Tlun

effe beatiffimam.

. Bruta on contemplari ideod,

d enimali |

ergo beatitudinemin tbeoria confifrere.

1 quidpem |

neq, beata efJe,

;. Denid; ideo, quia

fapientum teflimouio fit valdé

aulim &b

congrua , borum auteim opinion

es etiam aliquod pou-

Qere Deatiti

dus babere ad fidem faciendam, licet veritas pratli-

ItslIma,

corum dogmatum ex atiis €9 vita judicetur , monet

I quo at.

igitur: fuperizs ditta ita confideranda e[Je , ut ad fa-

pradticarum

a &9 vitam bominum veferautur : bis fi confentiaut,

ipollentem,

acceptanda ; fin diffonent , fabule €9 verba inania ex-

Ín theoreticis autem rem fecus fe

t quitdttie

iflimauda efJe.

tenplatioa

habere , in qua falva amicitia doctos diffentire

puttesttntis

offe alibi (1) docuerat : dicere autem hos: Sa-

Wiie: (li-

ientem DEQ e[fe amiciffmum , qui autem mentem co-

qu:idpet

lat &$ revereatur , banc maxime diligat €9 bonoret,

colere illam vem , que diis cava fit : adeod, vel. bac

x jmo, t

us diam f

quoj, ratione fa

pientem effe omuium beatifJmum.

Dii uf

Quis iterum non advertit omne moralium actio-

nüm fundamentum everti ? Si enim nullz in

jjic i

Aottatl Q

DEVM cadunt praxes, fi nulla voluntas: quare

!

nos adeo foliciti fumus de Divina voluntate?

inct j at

yemu d

quare ver

emur illud Numen, quod poenas irroga-

re,aut prae

mia difpenfare nefcit? quare illa Divi-

:ulis f[ 09/!34!1?

al um

ni Spiritus

eloquia tanti zcftimamus , quz theo-

riam non n

ifi rarisfimé , fübinde veró praxin &

TE M

moralem hominum vitam urgent, ac proinde

"11 jnlia l

Mgnfrojl

ipàm Imaginem DEI xar' &£oxyv juftitiam & fan-

tU.

jl

&imoniam appellant? Si porro theoria dvrzexec

illud

Q l

€) LX. Nic. 6. B.

6o

CAr.

YT

af

illud eft; cur vitam ad cultum DET vel ad reliqua-

rum virtutum operationem applicamus , cum

fne coadt

tem pedu

hzcfíola theoria omne voluntatis noftra defideri-

um abundantisfime fatiare posfit? nifi enim fatia-

gumem il

Rthnico f

ret , fpoliaretur illico füa dignitate ab hac ipfa

praxi, quz ejus vicesin fe füfciperet.

fpatioexpe

XXXI.

gumtpt 0

uz ut clariora fiant argumenta

Stagiritz penitiüs infpiciamus.

Primum ducit

altum de fa

cit C

à fübjetto €S objetto contemplationis , quae praeftan-

tisfima effedicit; Verüm, quid prohibet, quin de

Quodram v

Gifcat, nec

praxi idem fübfumamus? hzc enim pro fubjecto

habet voluntatem, voluntas autem eft ipía ani-

in(eipo tet

ma, ned; ab intelle&u magis diftinguitur, quam

defiderium a

Pater Abelis ab Adafno. — Nec eft, quod in obje-

pf Adh

geftcurtüsA

&o prxeminentiam quzras; cum voluntas adeod;

Mmeomre

praxis circa ejusdem dignitatis & eminentia ob-

jectà verfetur ac intellectus.

uod autem à pro-

tià certt in

m fnis fit

ria Virtute omnes intellectus operationes pro-

&

cifci dicitAriftoteles: arguit animz independen-

fi0S utalt

tiam, cujus tot veftigiain his lineisreliquiffeSta-

(5 ügicia

giritam, eft quod ejus Ethnicismum miferamur.

DEO. S

2. ait: Contemplationem effe maxim? continuam : Aft,

quo mifera

cur non jure potiori & praxis , cum tota vita no-

tori contt;

ftra in actione confiftat : quicquid enim intelle-

jufan: a

étus operatur, voluntas illico vel approbat, vel

atmore eta

cum DEQ.

deteftatur, adeod; licet effe£tum non ftatim pro-

ducat, intendit tamen, quz intentio agentis plus

quam totie

zítimanda (pé, quam ipfeeffe&tus, Supponitau-

d

pidentim,

tem Ariftoteles, mentem non nifi à phantasmati-

Alsimum

bus excitatam ideas elicere poffe : quae fententia

j divigam.

in animam à corpore feparatam , ne dicam uni-

duxihomo|

tam cum corpore , injuria eft : 3. ait: ilam effe ju-

fb quod

cundis-

De Summo Bono.

61

'üadrdiqm.

euudiffimam : idem teftamur experti de actionibus

CAQQS ,Qn

fine coa&tione pera&is jucundisfimam volupta-

r rder,

tem pediffequam identidem habentibus. 4. ait:

AL enimli.

ausupneg illud in fola Contempl. inveniri : id e(t quod

t ab lucip

Ethnico negarnus,qui aliam vitam decurfo hujus

fpatio expectamus , in hac veró in Amore Divino

t arpumen

«vrspxs; Ormne qu&rimus. Sed altum de DEO,

imum düet

altum de futura vita apud Arift.filentium. ,. di-

J preflan.

cic : Constemplationem confiffere i otio €5 quiete:

jet, quin de

Quodnam vero illud otium,quodDEV M non fan-

to (übjeda

&ificat, nec à peccato ceffat? qua illa quies, quae

fl ipfa ani.

in feipfo terminatur ? Atheus id dicat, hominis

tü, quam

defiderium alibi, quam in DEO adepto quiefcere

Yl in obje«

pofle. Ad hanc veró mentis ferenz Pacem lon-

Vasadeofs

gé fecuritis Amor rme ducit, quam contemplatio.

mentige h.

Nam cum res quzlibet in fine fuo acquiefcat, Ani-

m

ria certé in Amore quietem reperiet, cum Ani-

m finis fit amare; fed amare DEVM, qui fecit

tE0n5 pro«

Indeyenden

nos, ut ait cupidisfimus DEI Amator Auguftinus,

9 inquietum eff cor moflrum , domec vequiefcat in

viquft

mymiferamur,

DEO. Sed Ariftoteli dicendum nihil erat, in

atimn: Al

quo miferando füo de hominis independentia er-

tota vtà

roti contradiceret. — 6. ait : ZlJau ftudii gvavitate

enim at

preftare: annevero ftudium aliquod DEI cultu &

jpprot

amore gravius effe poteft? quid autem Ariítoteli

nfhinpe

cum DEO? Refümic hic iterum ipfisfimis verbis,

quam toties in ipfo notavimus, boittis à feipfo de-

gzgcunþp'üi

peudentiam. Hinc & illud verisfimum aliàs, evadit

WSUPWW'

falfisfimum: vitam talem uon amplius effe bumanam,

frumite

vt

fed divinam : illud enim divinum effe qui poteft,

juod homo füis viribus, fine adjutore DEO opera-

frim U

du

tur, quod hominem à DEO ad (eipfum detrudit

Qd«

&in

62

CaAp.

XTI'

& in fe folo tanquam centro quiefcere jubet? ll«

ide inqi

lationum

lud etiam ultroStagiritae concederemus: bominein

fe , quantum poteft , mortalitatis couditione eximere

& imperie

debere: nifi fcedisfimam illam Philavtiam hic de-

audi qua«

nuó ceu conaminis hujus finem homint propo-

orantem (

CIVM in(

fuiffet, negaffetd; alios effe quos imitari , & quo-

rum vitam expetere debeamus: cum nosipfi IL.-

lopliz !

LVD fimus.

Sed quid amabo? Divinum illud,

fane Arilto

quod aliàs imitandum nobis effet. — En mi Chri-

iamadnodi

ftiane everforem Itnitationis Chrifti ? Illud can-

)

n

í

"1277

dem Ariftoteli concedamus: cuid, optimum e[Je C9

M t

vis nofras

jucundiffimum , quod. cuid, naturá proprium eft : Sci-

licet: Amor Divinus poft immanem illam totius

audit ad |

humanigenerisin Adamocladem Amori Proprio

um Arift, l

locum cesfit , qui jam omneillud , quod homona-

difimulaffe :

turali ante impulfüs amore D E O libabat, teme-

voluntatis n

rario facrilegio fibi vendicat, in fe acquiefcit , fe

tibus erump

ad tremendum illud. Majeftatis Divinz. folium

ta cteberri

evehit : DEVMd,; vel ignorat, vel refiduos illos

füpponitur

in conícientia teftes ftimulosd; evellere perdius

pofle citra

Hujus in Ariftotele ceftem

& pernox allaborat.

actionibus

habemus locupletisfimum , cujus tamen vicem

nifelume

merito lugemus , quod adeó 5 eQía aura u-

illa novas

est.

i hac vit;

XXXII. Jam & fecundi generis argumenta,

quäm th&

eà , quá licet, brevitate redarguamus: Primum

u Hng;;

eít, quod Praxin bumanam tantum e[Je dicat , tbeo-

T^ ]u

riam veró Divinam.

Acceptemus hic, ceuin prio-

Tajorísa D

tibus, quod vulgo dicitur intellexiffe , videlicet

Weoteticas

humanas imbecillitates, imperfectiones, & alias

I Sacris [

id generis humanas aberrationes praxin conco-

Totehendi

mitantes , in genuinam Stagirita fententiam de-

inde

0(; D Amü

De Summo Bono.

65

J

V

|

t

inde inquifituri. Nonne tamen & de Contem-

TUS: DO

plationum noftrarum humanitatibus , erroribus

ht t

& imperfectionibus tota die convincimur ? Sed

m h de

audi quzfo hac de re eruditisfima facundia per-

mini poy

orantem Celeberrimum noftrum ROÓTENBEC-

iri, Kqn.

CIVM in Oratione füaipaugurali,, ubi fimul Phi-

tosipfi[L.

lofophiz Practica ex abundanti confuluit.

Ipfe

itum il

fané Ariftoteles alibi (k) ingenue fateri cogitur :

n mi Chr.

unemadmodum , ait , vefpertilionum oculi ad lumen

? [lud tan«

diei fe babent , ita €9 intelletius anime noftré ad ea,

d

qu& omuium mauifeftiffima funt. — Si igitur & cheo-

1 j: Sci-

rias noftras tot defe&tus circumftant,, quis illas

m totius

audebit ad Divinum illud perfectionis folium

riProprio

cum Arift. levare ? Ne tàmen & nos quicquam

lomonae

disfimulaffe videamur, fatemur, & operationes

yt, ternee

voluntatis noftrz cum affectibus & perturbatio-

yidot,

nibus erumpere, quibus adeo humana imbecilli-

tng folium

tas creberrimé füccumbit: fed ab Ariftot. gratis

efiuws s

füpponitur, voluntatem in hoc rerum ftatunon

Jere perdis

offe citra omnem affe&tum & perturbationem

lorcexelen

actionibus fuis defüngi: Hoc autem pofito, ma-

tamen Yi

nifeftum eft, voluntatis neftrz operationes, ubi

illa novas à Spiritu DEI vires füfceperit, altiores

ja r

in bac vita perfe&ionis gradus confcendere poffe,

quàm theorias intelle&us; Modó enim duntaxat

$ argumfm,

nus Pt

Ca. Miput paywoxopsY di écpolpm üy adviypatl. OA

j

Á ,,IM

m In Cbrifo veró omnia poffumw. Revera

nl

prio

majoris à DEO praécticas actiones zftimati quàm

[ )l Gt

fc, o

theoreticas , illud effe poteft documento , quod

in Sacris Literis nun

(0n6

1105

quam ignari theoreticorum

yiin ao

reprehendi legantur , maximé autem ftulti,, h. .

nanam o

inter-

I

(k). 2, eMetapb, 1,

*

64.

CaAP?.

Xr I.

"

interprete Becmauno (1), qui naturam rationa«

]lem exuunt, & Moralia ignorant.

Non pofiüm

yobitate , Q

XXxIlL

non adducere aurea Zbom Keimpii verba : Non

attertis y t

culpanda eft , ait (m) , fciearia , aut cujuspiam rei co«

demus quat

Iw

ouitio, qu fi rité coufideretur , botta €9 divinitis con-

fncluferit, c

r

ita: Sed ei femper anteferendus eff aniuus fibi bene

locó AOTE

confcius , €9 conjuntta cunn virtute vita. — Sed quia

pierid,

magis fcire , quàti beuevivere fiudent , efficitur

dofguettur d

wáittit, g

ut plerumq, erreut ,

89 pene uullum , aut ceríé exi-

£

uum frutum ferant. — Qui fi tatttam adbibevent dili-

m uf

entiam tum in vitiis exiirpaudis , tum in virtutibus

abotifum iro

ferendis ,

quantam adhib

eat in quaflionibis moveudis,

fiim que

uec in vulgo tot fcelera flagitiag, perpetra-

exermanm f

profedó

Divino Numin

ventur , nec ii

literatis tanta. vite licentia vigeret.

dicii, tou quid legerimus,

ais Cor , feu

,, Certe ubi venerit dies ju

It ane, f ob

» fed quid egeriimus : teg,

quàm beue dixerimus , fed

filtim ooylo

vixerimus , exigetur

à it'obis ratio.

» quam veligiose

mum honm

Verémagnus eft ,

qui maguam babet charitatem. . e-

*

hec rejicere

v maguas e

, qui

fito judicio parvus , orme culimen

Vere prudeus eft , qui ter-

quelo facult

bonoris pro uibilo babet.

tumilicatem

"

veftvia p

o flercoribus babet , ut Chriftum lucrifaciat.

Et vere

beue dotius eft , qui DEI voluutatem exequi-

àceS in nol

UE Favore

tur , velinquit,

fuam. Hucusá; docta in Chrifti

amore anitna.

Piisfimé fané cum de Regenito-

màndum &

Melins

* apient

rum operibus fermonem inflituerit.

enim eft amare Cbriftum quàm omuia fcire.. Nemo

ümi qujete

beatos duxetit , malignos illos originis fuz defer-

"i Dartes e

V cordig-

totes , przfractos Divinz legis, omnisd; moralis

re&itudinis juratos hoftes, licet infigni rerum

&& alig cir

iTterfis r

omnium Ícientia polleant. luflat fcientía , nifi

(uavi connubio juncta fit Amori. Longé propius

j

"ütr: qie

autem

!

" lt

(0) Lin, 4Mor. c 1. $: 5 p 7- (m) 4e Liit, Corifli ls 146« $

De Sumino Bono. |

2

. f

autem. ad DEVM accedimus Amore a

nimid;

Nf

robitate , quämScientiæ fübtilitate.

AU

XXXIII . Secundó dicit: Praxiaindi

Qere bonis

ppmioy

:

exteruis , ued, [iue bis atliones fuas obire pojé. — Vi-

Vltiblsty

ia

demus quam angufto notionis ergaftulo Praxes

LOT

incluferit, cum tamen, ut optimé monet citató

l, Sdoii

—

locó RÓTENBECCIVS

,Praxium nomine quecunq,

dett, fs

defigneutur operationes , previa intelletás operatio-

li Gf tj

n direda , que ad bouum aliquod wos ordinant ,ita ta-

Nereit dl

—

--

men , ut neceffarium fimul vefpedum ad boneftum , vel

TT

inboneftlum involvant.

Hac veró ratione hone-

flisfimz quavis actiones fine concur(ü rerum

t uotudi

9. Ffïþft)'(l*

externarum felicisfimé peragentur : unde & à

1 igtut

Divino Numine majoris femper eftimatur homi-

T

nis Cor, feu intentio, quàm agentis effectus.

iims f

Et (ané, fi objecta humanarum actionum fugitivó

ais t

faltim oculo luftrare lubuerit , illico nobilisfi«

r Jf

mum horum nulla exigere à nobis externa , fed

at i

hzc rejicere potius advertemus.

Quibus enim

quzío facultatibus externisad timo

rem,amorem,

j d gt

il

humilitatem , pietatem & cateras

cultüs Divini

faces in nobis accendendas ;

ad impetrandum

i ag

DEI Favorem, fun

dendas devoto cord

& i r

e prec

es,

amandum & exíequendum verbum Do

mini, £i-

d Kegetit

:

disfimam

dem, fapientiam , conftantiam & jucun

f

animí quietem confequendam aliasd; cultüs Di-

(llt

nis lp

vini partes exfequendas indigemus? Mitto quod

vera cordis Humilitas, divini Mentis Amo-

Yi S(Il* [i0n li

res &aliz circa DEVM

5

jucundisfima operatio«

i

n€s externis rebus impediantur magis quam ad-

Val

iuventur: mitto quod prcip

d

Pmpxu

Ua charitatis opera,

4oteti

guiþus &Eternam

horminum falutcm promovemus,

r

nhon

Val

Iuj

66

C AP.

V1

àon nifi pér accidens opus in externos fenfüs ii

ifriptam,:

gid

currens efflagitent : mitto denique officia, qua

brutis & plantis ab homine debentur, quz fola

ERTEL

dire&ione ad fines à DEO ordinatos , indigent.

]

TET

Cumautem Ariftoteles ad utrasd; Mentis opera-

tiones externa bona , licet diverío füb gradu re-

|

tit qua d

quirat , invi&é hinc colligimus , fermonem ipfi

|gia) Sira

effe' de (olo Summo Hominis Bono hujus vitz,

f motftin

! ts ilos 1

quod tarnen ipfi omnium bonorum abfoluté ex-

tremum effe, jam füpra monuimus.

fuam fihuen

CXX XIV. Tertio dicit: atliodes in Deosnon ca-

lum duto a

at tttiota

dere: Si Axiftoteles benignisfimum Patrem Caeli

& terrz Cyclopico hoc faftu contemnit: nihil

p

[

n t

valsilonen

habeo, quàm ut RÓTENBECCIVM noftrumin

hac DEI cauía contra Stagiritam adducam: Par-

hs etea

cin , lt (n) , »i Atriftoteles ! Nec tu euim taim celeri

|

fücitiam. T

azeee latifundiumn - es

m ia

curfu amplifnum : illud «t

emeufus , aut tuarum etiam ,

qu.z« expofuifti , virtu-

Vr fper:

£um praxes attentó fatis oculó

luftváfti , ut univerfim

- loeontenpla

Erubefcas illum conci-

fis cacurit

à D EO removere potueris.

P

ere temperantem , fortem dicere non a

udeas , fed

ls Drachiis.

710

m itidem nomi-

deffum vocitare addubites , urbanu

illi virtutes

h forte, w

aare refugias : qua veró fronte ceteras

tifierio Diy

detraxeris ? qu& veri fpecie ommium virtutum praxi

lMtjhas) v

illum privabis ? Dum enim in mifevos i bomuncio-

^ ladis il f

ae , Divini auxilii nunquam non indigos ac fitientes,

|ur éx fi

heneficia , qui.

toto quafi borreo quotidie fua effudit

7777

eft liberalem aut magaificum .effe ,

fi boc non eft?

; htto Ariflo

Dum Diviniffimi Nominis fii ploriam délibari nuiü-

uam

L

uan patitir., nec infrà Majeftatem fuam quicq

laCtenus

üf

agit , contra legemnillam eteruamin fe concepam

d

[2

/

Nitt nec prax

(n) Critatä Differt. Inaug. p. 3 t.

De Sunmo Bono.

67

"r lf Ó L

defcriptam , dum poenas premiad, ex merito difpenfat,

I Oi qu 1

quid ä/l jufum effe , fi bocnon eft 2 Tu veró quando pa-'

QUPj que (j

vi aufa zramzw , eamq, longins quam ipfam voazw

I nf

à DEO abefje voluifti, cum tamen avtificiofiffrma hu-

Cnis Q

jus mundi iacbiua , Dadala ipfius manu fabréfata

Vüb gradus. |

(in qua quot pulvifculi, tot Diviue zromoewe ve[ti-

fetmonemb

gia) Supremum bunc Architetum indicé velut digi-

ho linjus vt

to mon[irare Tíbi potui[Jet ; (ubolet pen?, quid ad Sco-

abloluc

ulos illos Te alliferit , qui triffi naufragio cymbam

Tuam fubverterant. |.:Nimirum Gentilis evas , €9 in

j Dtositon t

eodem luto cum cateris oberrabas , quotquot Divi-

Patrem Cet

nam creationem ac providentiam vel non agnoveraut,

entoit : nilil

velparum firma fcientia tenuerant, — Nifi euim admi-

d noftrumin

valilis illa verum omuium à DEO creatio , €$ , quam

Qlucam: Dur-

bujws exteufionem dicere merito liceret , conjervatio

aini m cderi

fcieutiam. Tuam effugiffet , jam , préter theoriam,

la & |

eroiyoyw. etiam promtiffie in D EO aguoviffos. — Nifi

vojili t

qero iufaper potentiffimum illud Numen otiojum $ Cv

ji, u iturt

lo contemplatorem , tanguan fi quis & prerupto mou-,

j um a

tis cacumine vegiones a[fitas , vicinag, maria decuffa-.

m adus t

tis bracbiis coutemplaretur , apud e finxi(fos ( veri-

gum ii

tus foríe, ne leviffimarum verum multiplici vilid, mi-

grar t

aillerio Diviua vel contaminaretur vcl obrueretur

g i

MMajeflas) vix credo , modà enmneratas praxes au-

"14

dacins illi fubtvaxiffos , aut cetevarum immenfum cu-.

df

shülum ex fapientijfrma bujus mundi pubevuatione ipfi

ia

incumbentium , tam alto filentió imvolviffas.

uod

TAE

porro Ariftoteles urget : Tbeoriam ideo efft Sum-

jl zf

L

)f d -

um Howiuis Bouum , quia bec in bruta ion cadat :

ex hactenus utcund; dictis , fua fponte labafcit,

J

u

riymnafï

cum nec praxes hominum in bruta cadant , quod

fg'fo»

l

E 2

impie

68

CAr.

VL«

impieé fupponit Ariftoteles, fuze hyþothefï de irra»

tionali animz parte,ut fubjecto praxium, innixus.

jt, tunqu

XXXYF.

Provocat denid; ad autoritatem Sa-

4timam C

pientum : ubi prima ftatim fronte talia fe offe-

ft, ut vul

runt, duz modeftisfimum hominis ingenium,

3 u Honot.

piisfimamd; de DEO (ententiam arguere poffent,

pamur & al

quafi jam in fineoperis immutatus plané refipuis-

! Anfiromen

X

fet. Scilicet: dum illa que hactenus attulerar,

fi factis hominum confentiant , recipienda ; fin

effelpetoq

Arifloteles.

minus, rejicienda effe: & dum porro cultoribus

optimz füze partis Deos benefacere perhibet (o).

quidenim, u

firvintus, i

Verüm , quód attinet prius illud affertum, quis

illam ejus hypothefin : morales bominum attiones

Mi füo vin

Tentiori mod

non ànatura C9 «terna Lege DEI; fed àmero bomi-

aum avbitrio dependere: non advertit? cui tamen

ayim intelleé

h

othefi Stagiritam omnem fuam de moribus

Áma; refidet

ftru&uram inzdificaffe , (uperius ex ipfo vidimus.

| s funt ma

Alterum quod attinet , Ariftoteles id non ex fua,

fi theora qu

fed Sapientum , quos teítatus fuerat, mente pro-

dum períeth

Yesanime[

ducit, his enim ubid; fe conformare ftudebat. In-

eniosé tamen in antecedentibus , illà hypothefi:

non conícei

polfe fapientes de cacleftibus €9. divinis inter fe falvá

US Conterr

amicitid difJentire : praecaviffe fibi videtur. ^ Sed

Torum exte

efto, ex fua hzcipfum mente protuliffe, mani-

igebunt vc

feftae revera fe contradictioni denuo implicabit,

Vultetiam a

cum omnem in antecedentibus activitatem, prz-

Vantur; ne

]

ter folam & unicam contemplationem à DEO

! dcniq',- $1

removerit.

Nec tamen & hoc modo veritati

us flantem

Chriftianz fe unquam probabit: nullibi enim hzc

*àdeo nullo

Mentem colere, venerari , fümmisi; honoribus

Mdeors.

complecti jubet : & ficubi fimile quid injunxe-

lt A

rit,

i

Mümus

I

!

J

J

(0) Quá ipfa me fententia delufum fep? fuiffe, ingenu fateor.

At ingenio:

fb

De Summo Bono.

69

Lt inriroe

rit , nunquam id hac intentione factum eft , uc

It .

animam colamus , ideo folüm, quia DEO chara

tl f fs

fit, ut vult Ariftoteles: fed hàc unicá de caufa,

1 ingen,

ut Honor DEI, quem unicum fuper omnia vene-

QUetepfins

ramur & amamus , per curamanimz noftrz , ceu

Yanérefpds

inftrumenti, amplificetur.

1US attulen

XXXVI. Manifeftum ex ha&tenus utcund; dictis

ipienda ;

effe'(pero, quàminani molimine vitam practicam

'0 Cultoriis |

Ariftoteles infra theoreticam deprefferit: quic-

ertibet (o)

4 ]

quid enim, ut obiter illa, quz fufius aliquanto lu-

tU us

Ítravimus, intueamur , quicquid inquam iztel-

TA

leui füo vindicavit, aequali certé , f1 non emi-

mtro t«

nentiori modó vindicavimus & nos voluatati: Si

Cül tamen

enim intellectus refidet in parte mentis divinis-

de moribus

fima; refidet & voluntas: fi operationes intelle-

ovidims,

&üs (ünt maximé continuz ; funt & voluntatis:

|non ex la

fi theoria quendam in hac vita con(cendit gra-

. D

dum perfectionis , conícendit & voluntas: Si pra-

lda«

xesanimz Divinz perfectionis foliumin hac vita

fibypotd

non confcendunt , multo difficiliüs illud intelle-

&us contemplabitur : Si actiones intellectüs bo-

; t f

vier, d

norum externorum non fünt indigz ; minus in-

valíe, m

digebunt voluntatis: Si DE VS contemplatur ;

noimplcdi

vult etiam agitd; & efficit: fibruta non contem-

titatem p

E

plantur; neque id agunt, quod homines agunt:

n DRU

Si denid; Sapientum judicio ftandum eft ; habe-

1

modo vetut

musftantem pro Praxibus Sapientiam Divinam;

ut adeó nullo jure Praxi fplendidior emicare pos-

Jjieintie

fit theoria.

j ho Vs

2uod fi veró illa, que num. XI. de

Intellectu Agente & Patiente ex mente Arifít.

qkfid jjnre

If

differuimus, recolere velimus , apparebit infuüper

quàm ingeniosé omnis Stagiritz: beatitudo huic

in;mu? jl

B

5

fua

2

wCAP.

VI.

40

füz opinioni fuperftru&ta fit ; apparebit , cur fub-

g 0EV

alum fatie

je&tum . contemplationis appellarit Divinum

. quo contet

prorfüs, Diis evyyerécemr , abftra&tum & fepara-

? tim huma

tum &c. apparcbit denid; cur Praxin utpote hu-

/fojy duntz:

manam inífra theoriam ceu Divinarmn deprefferit,

| quo, proun

Unicum modo hzc exprimentem de fubjecto con-

tis, Stagiri

templationis locum , fideliter transiatum fifti-

| &avarii

mus ; Sivero beatitudo , ait (p), eff operatio fecuu-

vindicabim

dum virtutem , conveuieus eff , eam effe fecundum

f hs trade

optimam, Eaveró virtus fuerit praftautiffimi. Sive

antecedd, o

"Mens illud fuerit , frve aliud quippiam , quod profettà

toris opinio

videtur imperare &9 preeff , verumd, boucftarum 89

Sive diviuum

rümintetpre

]

divinavum 1intelligentiam contiuere.

! di

us llius!

boc fit , five eorum que inuobis, diviziffiaum : Hujus

| pretenobis

operatio , à propria virtute proficifcens , perfeda bea-

Bul

titudoerit.

uod autem fit Contemplatio , dittum eft.

| rmopinion

Qua verba ii hunc modum interpretanda effe

tontemplat

remur , ut prafiantiffmum ejus quod in nobis eft

Ke&orem :

Mens, fit Intellectus Patiens : illud aliud veró quod

quo tamen

amperat €9 peseft fit Incellectus Agens, Intelligen-

minermut

tiarum una , extrinfecus Patienti , ut Sol oculis,

fe&tamde |

asfiftens: Agens Divimw e(t , Patiens eorum que in

«obis funt diviniffinum : Patientis autem operatio,

| Iuiffet, illu

| nem citta .

quándo (cilicet rerum imagines ab Agenteillumi-

debuiffe, |

natas, propria virtute concipit, parturit, aliasd;

; DEVMcor

fübinde producit , hoc eft, quando contemplatur,

!

t Scholz|

perfeta beatitudo eff.. Nejam miremur, cur Ari-

Krationea

ftoteles nullam DEI mentionem hic fecerit , circa

quem viri fapientis contemplatio verfari , & quo

Vam Ens b

HOC pofferi

fatiati debeat ejus appetitus: cum hic ipfe [ntel-

fibi

le&tus, utait Arift. fit ILLVD » hoceít, fit

ipfi

) r

(p) X. Nic, VIL. r. 2. G9

*00,

x

De Suimo Bono.

7X

ipfi DEV'S divinisfimus: Appetitus autem fe-

f& tf

itatis gradum, in

AUL Dium

ipfum fatiet , nec ad illum dign

quo contemplatio fita eft, afcendat, quippe tan-

tuntilnn.

tüm humanus , & cum corpore concretus, diver-

n ml

foj; duntaxat hominum arbitrio fübjiciendus.His,

f d

elübjedo.

quz prolixiüs diducere prohibemur, bené nota-

tis, Stagiritam non folüm melius intelligere, fed

inslatum (f

& à variis inevitabilibusd; alias contradictionibus

qprratio f |

|

vindicabimus, Ingenuétamen fatemur, eundem

ft fandm

in his tradendis obícurum valdé fuiffe: unde in

DT

I

|

antecedd, convellendis non huic domeftica: au-

qud j |

toris opinioni , fed vulgari emper Ariftotelico-

ia G

rum interpretamento nos accommodavimus , ne

de ditium |

aliquis illius hypothefeos ignarus objiciat , nos in

i ; B

ariete nobisadverfíarium depinxiffe.

ao hu- |

XXXVII. Nuncitadá; denuó vulgari Schola-

i, hm

rum opinioni , perhibenti Stagiritam pro objetto

quu

ndh efe

contemplationis Summum Numen Patremd; &

y n m

]

Rectorem omniüm Creaturarum habuiffe ( de

iidveoq

1

quo tamen altum ifte filet) condefcendamus. Ne-

minem autem negaturum (pero , fi Stagirita per-

vas t

i, uN u)

fectamde DEO Contemplationem inftituere vo-

j u

luiffet , illum in DEO nullam naturz perfectio-

anen i

nem citra Scripturam S. attingendam omittere

p Agenelut

debuiffe, Dupliciautem modo intellectus nofter

arut,

DEVM contemplari poteft (q) : vel algfolat&&ä in fe,

d gt

ut Scholz loquuntur , prout eft ens à materia, re

renu, ar t

& ratione abítractum: vel i2 ordige ad bomincscan-

j d

quam Ens benignisfirium & beneficentisfimum.

i

Hoc pofteriori modo fi Sta

girita DEV M fibi con-

du

E 4

Cce-

. (q) Ut optime monet B. ZMufeus Introd. a Stud. Tbeol. p.93.

l i mi

j

i

feqq. ubi prolixe AAriflotelis Summum B, vefutat,

/

"

72

CaAp.

VI.

cepiffet, non potuiffet non illam in DEO bonita«

remplati:

: tuit? (ed

temadvertere, qua NOSTR VM eft Suium Bo-

num.Eft enim de natura boni,ut,fimul ac contem-

. g Me

plationi objiciatur , appetitum in fui defiderium

genue L

abripiat, & quo majorem bonitatem offert, rantó

. eoutempl

vehementius appetitum excitet, donec ifte :n

. mojdfata

adepta bonitatis unione per continuam íruitio-

ad iferio

nem indigentiam fuam acquiefcentisfimé , delí-

lm a

ciofisfime & concordisfimé expleat, fitimá; cu-

erat, qual

piditatis füuze extinguat: utd; , nifi hanc unionem

re ortupa

coníequatur , nuda bonitatisiliius eminentisfima

tradere, ul

contemplatio , miferum illum potius quäm bea-

] disfme ( i

tum reddat ; cumille mifer fit Amator, qui acer-

lgtari poffe

rimum defiderium , flagrantisfimamd; fuam cu-

AXKIIE.

piditatem folo afpe&u & nuda contemplatione

1 faholarum :

extinguére cogitur.

( Hinc fua fponte ruit &

j &hypothe

alia Icholarum incruftatio diftinguentium interfi-

intradere

nem objectivum & formalem , quam ipfam tamen

3 lenboud lo

ex Arift. nemo in zternum probabit). Aff hac

J explo(um «

ratione Ariftotelesin nuda contemplatione nun-

1 Vive f&

quam fübftitiffet, fammamd; hominis in ea beatie

Ceptiuncu

tatem, extremumd; omnium operationum finem

] Bortoin (a

collocaffet ; íed ad illam . Mentis noftrz cum

1 cüm &ibi

DEO, ceuperfe&tisfimo Bono unionem, utpote

1 debeat, in

majorem nuda contemplatione , perfectionem

jllam extendiffet.

| bis pisfim

Verüm id Ariftotelem non

fttis fnni?.

fecifle manifeftum eft: Subftitit ergoin Logica illa

U5 Qua g

beatitate: Hanc autem imperfectam effe jam vi-

Árifatelicg

dimus: An enim optima illa & perfectisfima

LUWTTIUE

Contemplatio effe poreft, quz optimam & per-

bla;pbema d

fe&tisfimam in DEO bonitatemomittit? Sed cur

altiüs fuam de contemplatione fententiam con-

( hr; c;'f.-

tem

3 dtyr, A

De Summo Bono.

75

]Dmbonita.

. S'ïl'ïlümEu.

templari noluit ? anne quia ut Gentilis non po-

tuit? fed potuit Preceptor ejus Plato , potuére

j AUttm,

alii.

Reftat igiturillum noluiffe: Scilicet, ut in-

genué fatetur RACHELIVS (r), DEVAM in fui

O

contemplatione: €9 reflexiva intuitione acquiefcere,

Ontc t

majeftatem. autem €9. eminentiffimam ejus felicitatem

Ttam fs.

ad inferiora fefe ac fingularia demittere vulgi fabu-

tisfme, i.

lam effe exiffimabit.

Quid aliud ergo quzío pot-

z ii n

erat , quàm hominem à dependentia DEI liberg-

ADC lnionem

re,fortunz temeritati commitrere;in feipfum de-

Vnentisfime

trudere, ubi Summum Bonum operari , & jucun-

iquum be.

disfimé ( imó miferrimé ) fecum tanquam DEO

!s QUi acer

latari poffet.

j famcu-

XXXIIX. Neceft,utreliquas incruftationes

emphitione

fcholarum moremur , qui fuos fenfus Ariftoteli-

tenit &

cis hypothefibus, invito revera Magiftro, & hic

tiominerft

intrudere geftiunt ; quod enim ajunt: Zriflote-

Aamtama

leu baud loqui de fine abfolute ultimo , jam fuperius

i Atb |

explofum eft, quod & à B. Mufzo & Ludovico

ylatine n

Vive factum effe adverto , qui prior & illam ex-

nisinez D

ceptiunculam: Zriffotelem loqui de Summo Hominis

atipomirem

Bono in focietate civili fbettato , ceuimpiam valdé,

i nofte m |

cum & ibi Summum hominis Bonum DEV'S effe

ionem, us

debeat, infringit. Nihilitad; habeo, nifiut ver-

m

bis piisfimi /ivis (s) claudam: Sumusne , inquam,

ritotdtm m

fatis fani? babemus lucem , fcimus que fit vera beati-

tas , qua ad illam eundum : €9 difputamws adbuc de

spin Ltl

m dejm -

"triflotelica beatitudine ? 4n duas facimus beatitu-

dines, unam Cbrifli , alteram Ariftotelis ?. Ecce iterum

: p

ii g

blasphema de beatitudine diffetkio , ut dudum de lu-

j d t

E;

minue.

Q

ngþnlfüm 0

(x) loco cit- fupra p. 2r. lit. (k).

«

(s) de corv, Art, caufis lib, 6v p« 188. 1891

74

^CáÁP.

VIL

mine. - Si Ariflotelica beatitudo/expet;enda bic eft,

santium

Chrifli beatitudo non efl bic expeteuda: ued, enim con-

ríetatt d

traria poffunt eodem loci €9 temporis ad idem €9 loct

nique vet

€9 temporis concupifci. Si Ariftotelica beatifudo com-.

fita iüddi

£-—

?

mentitia eff,quid laboramus,quomodo eam tueamur

homines:

Anverà ludimu in (ententia de beatitudine , id eff , de

fisfimis 0.

Summa totius vite? Pericalofum eft contra veritatem

ipfonecd

pro falfo ffare. . Quanto periculofius in ve tanti mo-

mur& fir

menti, de veligione , de cardime , in quo vita univerfa

«dinfltut

volvitur ? Si fída eft Arifiotelis beatitudo , valeat,

2j

etiam gentilibus ipfis parum fana 9 pia.

Nos ?erd

Qus, Inir.

difcamus €9 fcire €9 tueri.

humanatt

fontederiv

timiltjus

EULT

mrinis lgt

Providenti

x

De Defetlibus Ethica Ariffotelica.

principiis,

Olumus hic datà operá prolixio-

türg vitd

XXXIX. N

res effe, cum ex hactenus dictis,

num hum

Ariftotelem potisfima Principia doctrinz veré

Glotia D'

Moralis effentiam conftituentia filentio invol-

certam it

viffe , neminem amplius latere poffe putemus:

De5 expa

Igitur hic in fafciculum illa colligemus, quz alii

in incert

difperfa nobis exhibuere. Principalem vero de-

hocin re

fe&tum haud immeritó effe dicimius , Ionorationem

prudenti

füi ipirs : quid enim ille quzfo de animz noftiz

bitrio re

origine, immortalitate , de originali ejus imper-

XLI,

fectione , ratione intelle&tus, judicii & voluntatis,

lum igfzom

hancá; comitantibus affectibus , veritati Divinae

lerruer

& naturali confonum orbi reliquit? quid de vo-

tetrectan

Juntária animz noftrz cum mortali hoc corporis

ergaftulo conjun&ione; adtionum; inde proma-

Cu(t)m

nan

m Fm&! b

De Däfeäibzþ: Eib. Avift.

75

t li

j

LOW TUM

nantium virtuofarum & vitiofarum infinita va-

Sl

rietate ab ifto informari defideramus? quid de-

im

li

At

nique veri de mundo vifibili , temperamenta no-

ftra modis innumeris irritante; de hominum ad

M. —

homines vario refpectu , fluentibusá; hinc diver-

it,ili

fisfimis officiorum generibus; de Ente illo ex fe-

T tht

TU fl h

ipfo neceffarió exiftente in quo vivamus, movea-

mur & fimus , in omnibusd; adeó dependeamus,

lz utotrjy

ed inftitutionem noftram teítatum fecit?

T

XL. Deplorandum hünc excepit alter defe-

As otti

&tus, Iguoratio Summi Boni : Hincfactum quodnec

humanarum actionum (eriem à primo boc boni

fontederivarit , neccohxrentiam earum cum ul-

timi hujus finis plenitudine aperuerit, feu ut ter-

minis vulgo receptis rem eloquar: altum filuit de

gtdith,

Providentia DEI, de verisactionum humanarum

principiis, de fatis & fortuna, de vera hujus & fu-

r ol«

turz vitz beatitate, de ultimo omnium actio-

ins d

num humanarum , ipfiusi; adeo beatitatis fine,

Ya vet

Gloria DEI,

Unde, quid mirum, nullam illum

Jenro inrà

certam indubiamá; vitze regulam, ad quam actio-

fle putemUSf

nes expendere debeamu$, exhibuiffe ; fed omnia

n qual

in incerto & ancipiti, in judicio viri prudentis,

jem vero d-

hoc in recta ratione, hanciterum in judicio viri

prudentis, univer(a adeó in diverfo hominumar-

: Ignarationlm

qing d

bitrio repofuiffe?

j

XLI. Fa&umhinc porró , ut & Summum Ma-

iwfunlltlïp

H

lum igitoraverit , ned; iftó malos homines à vitiis

erizm'Divinæ

3

abfterruerit , qui alias amore virtutis illud fugere

t

detrectant: Quis autem , ut verba Celeb. PLAC-

J COrpons

I

veatd,

CiI(t) mca faciam, quis inquam unou optet a

cogm-

E]v

:

p

m

(t) i*"rzz&, fræc.p.&';. Typ, edcceff, 2Mor. Part.II"L p

6 r

76

Car.

VIL.

coguitum babere illud malum

XLill

; in quod. iucidere tan-

je virtüt

dem ipfe po[Jit

, tl caveat- &9 vitam vetle inflituat ;

atpote tui demum judicaturus , an illiu evitatio me-

tl5 ) feu ,

reatur , ut tot, tautis tam

virtutibu

d, prafentibus bujisce vite

obedienti

bonis atd, voluptatibus fi

bimetipfi durus ac. feverus

Celebarr.

ideo P& agogus interdicat , tot contva moleffiis €9

principi

malis ipfe , videns , fciens,volens

prudens, fe corpusq,

faum imuiütis ouevet , €$ vitam b

infignia p

auc exacerbet , u fu-

num coni

£ura, iteliori potiatur , aut pejori non excrucietur ?

illa virtuti

4Absd, bac notitia fi fis , quidui in diem viv

45 , amimoq,

it lucro ap«-

tia2-ubi P:

iudulgeas &9 quemcuad, dieu fors deder

Gusvirtdol

pouas ? prafeutibus frueris , cum futuri fis nefcius, aut,

nofler in tl

quod eodem feri recidit , iucertuw. — Sed Ariftote-

Arífotelein

les ingenué fatetur (u), futura fibi obfcura effe, tan-

infnitum fo

tum abeft, ut de fümmo hujus & futurz vitz ma-

lodifferuerit: quod enim ait de Priami calamita-

df utvir

edlis ( con

tibus, aliis; extremis hujus vitz xrümnis, in qui-

Áint,totider

busconítitutus beatus effe nemo posfit, Chriftia-

:

nirident, ut de Ethnicis nihil dicam.

cifiones (

virtutum q

XLII. Excipit generalem hunc defectum

volata eff

quartus, ignoratio nempe mediorum perveniendi ad

j

Icdtuiles,

Summum iljud Bonum €Sin adepto permaneudi : quo-

rum omnium Summa eft, verz veri DEI cultus.

igentiam,

tém, perm

Quid autem in univerfo hoc ejus volumine , quod

cufabili i

beando filio paternus affectus ex

presfiffe fertur,

de Amore DEI, omnium virtutum , totiusd; cul«

fedes asfjo,

XLIy,

tus Divini coryphzo,quid de Pietate, de Fide, Ti-

more , Paenitentia, Fiducia, Spe, gratiarum actio-

probrem

p dec]in

ne, glorificatione, humilitate, precibus , omni-

V* Haud.

busdá; adeó primz decalogi tabulz virtutibus ifte

mundo reliquic?

(t)in, 44j

XLIII. Sed

(u) L. Nio X, g.

Y Vg

De Defelibus Eth. Arifl.

77

ts

l

XLIIL. Sed efto folicitum fuiffe Stagiritam

[ ITFW

de virtutibus ad hominem duntaxat termina-

7 witxtinvru.

tis , fcu , ut Chriftiano Stylo rem eloquar , de

du

virtutibus fecundz. Decalogi tabule : ubi hic

75 0 f

obedientia Superioribus debita? ubi illa quam

li

Celeberr. Becmagis (x) primum Chriftianorum

principium appellat , & de quaalii gentilium tam

5, frtrg

tb t

infignia prodidére , Abnegatio füi ? ubi quotidia-

PXtHcidum)

num conícientiz fcrutinium? ubi humilitas? ubi

illa virtutum Modetatrix Charitas? ubi conítan»

4f am'moq;

i um dj«

tia? ubi Patientia, Mifericordia , omnesd

; affe-

&us virtüofi? ubi quas Excell. DN. OMEI

SIVS

t a

Ariflote.

nofter in theatro fuo virtutum & vitiorum ab

Ariftotele in Nicomachiis omifforum docuit? fed

tf tan-

ITH

infinitum foret omnia recenfere : tantum enim

abeft, ut vircutes undecim illis vocabulorum can-

|elhmita-

cellis (e conftrin

Yis inqi-

fint,

totidem certé

8i patiantur, ut infinitze potius

; quot rerum gerendarum oc-

t Oi

cafiones (y). Prin

ci

paliores folum , reliquarumá;

Y deiedn

virtutum quafi fün

damenta tam alto filentio in-

voluta effe dolemus. — Mitto jam virtutes intel-

perveniena'ia

leduales, mitto virtutum omnium a

ymd: q

djuncta, di--

ligentiam, v. g. obedientiam,

juftitiam, humilita.

ADELad.

tem, permanentiam &c. mitt

[6)

lumint

denid; quod inex-

cufabili neglectu nullas affec&

ibus in Ethica fua

exife u

Íedes asfignaverit.

,turisga

XLIF. lllhud faltem hom

ini gratullemume an

gldeFl'df) d

exprobremus, quod aul/a vi

t

ttutes adipifcendi ; vi-

tiag, declinaudi aut expelleud

i remedia prefcripfe-

3CibU5J Omnl'

rit? Haud immeritó fane

Íftupendum hunc de.

fU

feéctum

i

(x) Lin. /Mor. 'p. m.302.

jun 5«

Cy) Beemann. loc. cit, c, XIF, $. 2. p. 228,

79

CAP.

VII.

fe&um appellat eruditus & de morali ícientia ul-

nbfhümi

mentius.

tra noftras laudes meritus PL A CCIVS , eod;:

inajorem quod & Hyperafpifte cjus hac in negli-

qutem y

; peceffe:

entia tam fideles fe demonftraverint imitato-

res, illumá; forté criminis Izefze Majeftatis Arifto-

d n05'

telicae reum arguiffent, qui de remediis folicitus

4 fimulin

intolerabilem hunc defectum füppleviffet. Sed

quam P(

nostotài

ne quid disfimulemus, exhibuit utid; geminos re-

iam virtutum viam ingrediendi.modos; Primus

eillitatüm

fium ini

eft, ut exorbitemus , animosd; in oppofitum ma-

gis, quàm id quo

natura vergimus vitium infle&ta-

fiflere: N

mus.

De quoa

&um S. X X. . Alter modus eft:

fité Bonu

L

in perfed

am migrare Rempubl. quod'aunquam fatis

vümyde m

zítiman

dus PLACCIVS idem effe dicit, ac fi fe--

itiad t x

bricitanti apu

.

d nos Medicus, Sinenfium aliquem

fiamde pe

montem , cuj

us aer

huicce morbo curando folus:

mfet,. E

absá; ullorem

edio füfficere perhibetur, afcendere

qua Ensil

füaderet, àquo mille mi

busfüisjat

liiaribus & amplius ægle':r;

ille (etmotus eflet.

*

abomnib

XLV.

O fi Àri

ftoteles inevitabilis illius tor-

tbl quicq

menti, quo

d nemo quantumvis atheus.unquam

Ut patean

effugere poté

ft, fuz videlicet confcientize mor-

, Ubilaboril

füuum, memor

, in continuas fuas imbecillitates,

quod civil

aé&tiones quasd

; licet honeítisfimas , fummad; f-

Dür vires,

identidem comitantes, aliquan-

delitate patratas,

- legibus vi

to diligentiüs advertiffe

t5 fimulatd; immeníam

Verum:

uminis benignitatem, in creaturis omni-

Divini N

- fedtisfima

bus confpicuam, pa

lpare voluiffet ; non potuiflet

Qus, i qu

hasprope

llere cogitatiónes: Effe

non animum in

Onemur ;

Ensaliquod iní

finité

Bonum & infinité Perfedtum:

Yenes & R

de natura Vero

boni effe, ut fit communicativum

um

tüam.

fui: omnem autem

Bqni cognitionem appetit

"

no-

79

DeDefetlibus Eth. Arift.

ilinia

,

noftrumin fui defiderium abripere, tantod; vehe-

lat

;,

Dit hw

mentius, quantó majoremoffert bonitatem. ]am

autem ; cüm naturalia fruftra effe.non posfint,

int n

As

neceffe effe , ut illad infinité bonum in refpe&tu

ad nos fit communicativum füi.

Sed illud effe

X ol

vifet. d

fimul infinité Perfectum : non poffe itad; fe aliis

quam perfectis communicare : convinci autem

Peminostt

dos: Primis

nos totà die noftrarum imperfe&tionum & imbe-

eillitatum , nihilominus tamen appetitum: no-

üfitum m.

munfledo-

ftrum inillo potiundi Summi Boni defiderio per-

fiftere: Non poffe ergo non illud Ens, cum fit in-

nodus elt:

finité Bonum,fuid;, refpe&u noftri,communicati-

quam ts

vum, de modo nobis ad perfectionem debitàm &

Saifee

ita ad fe perveniendi profpexifle.' Hinc itaque

taliquent

fuam de perfectà Republica fententiam itainfor-

qndo folüs

maffet. . Effealicubi terrarumtalem R empubl:in

nl

qua Ensillud infinité Bonum & Perfectum civi-

yisegt

bus fuis jura det, ipfumd; omnia gubernet, in hoc

abomnibusaliis Imperatoribus fegregatum, quod

ls us o

ubi quicquam jufferit ,illico etiam civibus fuis det

peos ungudt

ut pareant; ubi onera impofuerit, det ut ferant ;

(ienti n

uübi laboribus exercuerit, det ut fufficiant; verbo:

imbecïlïitgrä;

quod civibus ad fervandas leges cantas impertia-

, f

Q^

tur vires , ut facilius conformem quàm adveríam

Qd

n

sdi

legibus vitam vivere posfiut &c.

[ :mmmïm

Verum exin(peratoin felicisfimam hanc & per-

ranurs n

fectisfimam Chriftianorum R empublicam incidi-

| IIOHW

tl

mus, in quam adícribi , quiseft, qui non anhelat?

H

Conemur itaj; tandem abducere Chriftianos ju-

jtnfo

li

p

venes e Kepublica Stagiritz, illosd; fuae civitati

oD

reRituamus.

,

n

CAP-

80

",C;AP. IIX.

Dec

z

rb

|

it bilt/

CAP.

IIX.

M

i einet q

)uó demon[tratur, informandis fu-

o d)

Rftanun

«venibus Chriftianis Etbicam Arifotelicam

ineptam elje.

M Ari

0l

IOT.

Am ergo detractà Ethices Ariftotelicz

XLFT. ï

larvà, qua homines adolefcentulos im-

vídte 4 d

peritos rerum, eductos , libere in fraudem illexe-

gentia Ipec

rat, facili negotió noftram negabimus quzftio-

g g

abergltida

nem , cum fe quadruplex negotium conficiendi

t 0000

via nobis aperiat: periculofi videlicet in Arifto-

ii

tele errores, defectus apud eundem inexcufàbi«

les , ifnpotentia naturz fibi relictaa ad Summum

Prkerüs nid

Bonum perveniendi , & divina deniq; facrarum

qufitores bt

literarum in moralibus perfedtio.

*

tiot odv

XLVII.. De DEO quàm erroneam

Stagirita

tb

foverit hypothefin ex dictis abunde patefcit: ni-

fiyaut at

lt Compl

hil aliud enim ei nomine DEI veri venit, quaim

Intelligentia meré fbeculativa, que uulla verum bu«

fbfv apr

manarum , ceterarumq, fublunarium curá tangatur.

aber bomit

Sed annon hzc hypothefis utrasd; , quod ajunt

tige Darübt

portas ad atheismum aperiat, multosdá; in lugu-

Wtrudte L

brem hanc malorum Lernam dudum przcipites

ligtn od

Mr fonfttim

egerit: malo religiofisfimi Herois à Cecfenóotff/

quam meis confirmare verbis: Ita autem in ape«

ttt übel anf

riundis atheismi fontibus Illuftris Heros diffe-

Mndfreid t

rit (z): Syiefe ( bie Acheiften ín CfGelftblanD) ba

!

W c')d)ïf l

ben fícb anfangs al$ 9(usleger De8 Ariftotelis at

Mürtefeur

oeftellet / unb toie ein febr gelebrter Cngellánbiftber

bbie €hri

!

'Teologus, D. Samuel Parker , ín feínen/ A. 1678-

qn

Vi

u

À

LU

(2) A42, 44 Güviftenfaaf p. z. 12. i2 Exordio,

—N

De Quæ]?ionü negatirva Decifione. — 81

ju fenben gebructten Difputationen cap. 1. fect. 24.

"

Dbafür bált/ ift unter Denfelben ber evften unb árge

nl

(ten einer geefen / Andreas Czfalpinus ?on Are-

atl j

tio , tveltber oietfeicbt ben eigentlicben tie(f vevz **

Al

flecften/unb babervon tvenigen ergrünbefen Coinn *

be8 Ariftotelis ergriffen unb G345tt alfo befcbrie: **

! Atiftotel

ben / baf er in effe&u mit ber OBelt/degierung *

Centuloim.

nichte su tbun babe/ fonbern allein eine Intelli- **

ndem illere

gentia fpeculativa unp nicbt activa fen / umb Daz *

nus quafto

gegen bieSycatur alle8/ 6tf aber nicbt$ voivcfe/ **

ConficieYd

Db er gleicb aug C dbeu ber £ybrigFeit unb beg ge *

tin Arill«

meinen $Xtanné . ficb nicbt mit Giefabr $u toiberz **

Inexcülabie

fe&en / bigtoeilen anberg gefcbrieben, — nb Flaget **

1 ummum

Parkerus nicbt unbillig / bag aucb bíe fdbarffen In-

y ficranm

quifitores be ber 3 ómifben Svircben oiefes (Difft

nicbt tabrgenommen fonbern Dergleicben SBucber

o

ub Syeinungen CDeren er mebr anjebet) toann fie

fid) nuc auf Den Ariftotelem begjogen ; unb mít eiz

þmf.cxt: ni.

i

| yemt

Qu

nem Compliment Der Cenfür ber $ircben untere

!

i

toorffen/ approbirt unb tobl pasfiren lafen,. G8 üjt

Cl

aber bamit nacd) unb nad fo grob tvorben/ baf ei-

, qudir

nige Darüber eingebüffet / barunter fonberlid) Der

verruchte Lucius ( ober tvíe ev fic aus Cdulbafre

lstl

tigen Joocbmuth genennet Julius Caefar) Vaninus,

üm pmipüiï

du

ber fonft ein Medicus feyn toollen/mit feínenGodbriff

aumin

ten übel anfommen / utiD A. 1619. $u Tholofa in

H d

Syranctreich oerbranbt oorben, Syergleicben gott: *

lbfe C5cbrifften baben mun 1irfac) gegeben ; bafi *

yfnoj

gelebrte £eute 3ue C'Giberfegung gefdritten/ unb *

Afmlïefiä t

alfo bie &briftlicbe Seligion nicbt toiber G'üccfen **

l

unb Joeiben/ fonbern toiber bie bófen unb faffcben **

n(&

ml 1*1

Ghriften terfecbten müffen : Qgie nácft oielen i

!

ber

$82

CAP.

IIX.

i

Der SRómifdben Seircbe/ unb. barunter Dev. gefebrte

fitimp al

Hifpaniet Joh. Ludov. Vives getban.

Deplorari

qilem -

fané nunquam fàtis poteft,quod calamos,quos Pa-

hn fit

tres EcclefizPrimitiva in Ariftotelemaliosi;Pa-

(hrinid

Mobefan

ganos ftrinxerant, hodié Chriftianiin Chriftianos

acuere cogantur.

Jam veró judicent Chriftiani

foliben

an Ethicà juvenum Chriftianorum animi imbu-

t aicta

endi fint, quam totam, quanta quanta elt, huic

ja i M

inzdificatam efífe faundamento demonftravimus?

ag t

udicavit certé ingenuàá libertate beatus nofter

tirum od

[ utherus, cujus auréa verba non poffüm non ad«

gt t

ducere, ita vero fatur (a): Syie Univerfitáten

qbutScotus

bürfften aud) tvol einer guten ftarcfen R eformation.

t4850

Cid muf e8 fagen / e8 verbvüfje rven e8 tvill..— Syft

s beati vir

Dod alle8 toas Sabftum bat / eingefefset unb ordini-

(lianoram d

XLIIX.

ret / nuv gericbtet auf &ünbe unb Syrotbum qu trieb

ten, Oa fínb bie Univerfitáten / tvo fie nicbt an

DEO ejusi;

Der$ / Denn bigber verorbnet: Denn/ toie Dag S5ud)

Yina Chrift

Maccabxorum fagt / Gymnafia. Epheborum &

tibus ipfen

zrecz glorix , Darínnen ein frep. geben . gefübret/

&j que d

wenig ber Joeil. Cbrift / unb Cbriftlicber Glaube

füam Ethit

nempe à Philofophis ) gelebret toivb : unb allein

initio de

ber blinbe beibniftbe Steifter Ariftorteles vegteret

ile: homir

aucb weiter benn Gbriftus? Joie vodre nu mein Skatb/

leatitatem

bafi bíe SBüdber Ariftotelis, Phyficorum, Meta-

10n nifi p

hvficz, de Anima, Ethicorum, tvelde bisber füt

beatitaterr

bie betten gebalten/ ganf votivben abgetban mitallen

Ohrifti p

,Gnbern. --- Getbutmirtoebe in meinemJDerfen/

tu, Dicit j

, baf Der verbamte/ bodymütbige/ fcbalcbafftige

jtine DE,

» Soeibe mit feinen falfcben C'iGorten / fo viel Der be

&t D

» ften Cbriften oerfübret unb genavret bat: (ODte

» bat

: Ptopter (

tülinem fin

(a) Tom, 1. Jen. p. 310. b. p. 343- fec. edit. A,VJ;;;'.

De Queflionis nepatirva Decifione. . 83

Ol

WW

fatuns alfo mit ibm qeplagec um unfer €&fnóe ^*

l. Dehnri

willen. --- 4Da8 $Sud) Echicorum ift dtget ^*

T

m

l!

benn Fein 93ucb / (tracf8 bet naben GOtes unb **

Gbripilid)en G'ugenben entgegen / ba$ bod) aud) *

it Chi

I

ber beften eines toirD gevecbnet.

(* nut woeíc mit *

ent Chrlii

V atmiimbi.

folcben 25ücbern. von allen Cbriften. . arff

mir.niemanb auflegen/ tcb rebe gu oiel, obet oertoevfe

inta ed hi

bag. icb nicbt tvi(fe.

iebev SSreunb /-id) toeif tool

onflravims

qta8idy vebe/ Ariftoteles ift mit fo too[ befanb/ al

beatis noft

bir unb beine8 gleicben / icb babe ib aucp gelefen unD

(lim nonat

gebort mit. mebr

eem C3erftanb /.Denn. S. Thomas

foiveritith

oDer Scotus , bef

icb micb obne Jaoffart rübmen/ unb

elormati(l

100 €$ Seotb ift/ betveifenfan, — Non adducam plu-

jl ii

ra beati viri loca , cum unicus ifte piorum Chri-

tusyordini-

ftianorum defiderium expleat.

XLIIX. Et licet unicus ifte Ariftotelis de

Qu qutdy

od t

DEO ejusá; Pronza error animos juyentutis, Di-

ww

vina Chrifti veritate imbuendos, ut hoftes à mac-

ipheborum k

nibus ipfemet arceat ; presfius tamen agemus,

Qivo iü

éad; quz de bomiuis iudependeutia per univerfam

ii

fuam Ethicam dixit , cum illis conferamus , qua

jb uml

initio de Juvene Chriftiano differuimus. Dicit

florcles t

ille: hominem proprià fuá vircute perfectisfimam

n

beatitatem operari ; fed ifle fe proprià virtute

non nifi perfectisfimam damnationem operari,

icorun, M*

beatitatem vero non acquirere ,- fed fanguine

wb

Mil

l

at

j

:

l

Chrifti partam & oblatam gratis accipere fate-

tur. Dicit i//e : beatum feipfo contenrum effe ; fed

r

, i

ifle ine DEO non ni(i cruciatus & tormenta pet-

l il N

Ííentifcit. Dicit i//e, hominembeatitudinem folam

& propter (eipfam diligete; fed if/e folam beati-

3 6u

tudinem fine D E O immeníàm rugiferiam effe vi-

)J/:

Fa

Anfh

det,

CAr.

IIX.

Dt

$4.

det, mavultáj; adeo cum DEO in profunditatem

lt a

i praot

abysfi detrudi , quàm fine DEO in amcena beato-

rum civitate permanere. Dicit i//e, beatae mentis

fjf t

actionem prafer fe nullum finem expetere; (ed

tltimmi

ifle ne quidem beatus efle defiderat alia.de caufa,

ro re i

quàm ut per fuam feliciratem Nomen Domini

ficeremu

glorificetur. Dicit i//e, beatum non alienam , fed

quando

füam ipfius vitam expetere ; ifle veró füam cane

ano(cere

virtutes tà

pejus & angue deteítatur, nec nifi in Chrifto vi-

vere anhelat.

Sedlongum foret Paganum hunc

propriam [

cum Chriítiano committere , manifeftum ex (ü-

mi Chrifi

Chriflianor

perioribus effe putamus , quàm adverfis ambo-

rum beatítudo cornibus pugnet. lllud falcem

ti? Beatus f

hinc colligimus , non pofle ultimam hominum

dignatione

beatitatem independentem fimul & dependen-

phijopbaf

tem effe : fiautem à DEO felicitas noftra depen-

drifodis

det, (dependet autem fi DEVS creator nofter eft

Mfiuntac

& Coníervator ) impius, & ut dicam quod res eft,

noan foic

atheus eft Ariftoteles, qui contrariam hypothe-

f ofv

fin (üz felicitatis fandamentum effe voluit. Tol«

L

W

lit enim é mundo omnem DEI Providentiam;

eum illis ,

uoad effe&um verüó moralets ( ut optimé Puffen-

düximus,c

dorffius (b) periude eft , utrum quis neget DEVM

bi virtuti

exiftere, an ab eodem bumana curari $ cum utrumd,

vidimus, i

omuem religionem plané tollat. Nonitaque Ethi-

Ti tantopl

ces ejus Chriftiani Juvenes idonei auditores effe

tem, injur

offünt.

tandem .

XLIX. Annejam allubefcit Ariftotelem de

icülcatas,

vera virtutum caufa fallicitare? anne de fine ea-

Mtentiam

rundem? Neminem (anéin utrod; cafu quàm Te-

W. inter

ipfum digito monítrabit. DEI veró, ut ingenue

tCm, odiffe

fate«

$b) 4: Off. H. £5 C, l. i c 4 $..

()d Honfj]

De Quef[lionis necatirva Decifione.

8;

Lt

fatetur RACHELIVS (c) ia tota bac fua Pbilofo-

1AQYny beno

phia pra&ica variffimé €9. aon nifi obiter meationem

^ Ut2

facit ; nunquam autem GLORIAM DEI, ceu

1 Cltere bj

ultimi actionum noftrarum finis;cum hanc tamen

TT

pro re indifferenti habere velle, idem effet ac fi

Vomen Donii

diceremus : in noftro arbitrio-fitum effe, fi ali-

D allenam, i

quando à DEO nos dependere, agnofcere vel nos

reto füum t

aenof(cere velimus.

Cum igitur Ariftot. omnes

i Chridos.

virtutes tanquam fua folius induftria patratas , ad

panm hu

propriam nominis gloriam retulerit : penes Te,

fellum ez f

mi Chriftiane, judicium efto: anne juvenum

erfis ambo

Chriftianorum animi hàc idololatrià fint imbuen-

llud (altem

di? Beatus fané Henricus Ernftius pia quadam in-

T homintum

dignatione motus pronunciare non erubuit (d ):

L dependtne

philofopbaftros illos , qui Chriffiane juventuti libvos

visdtpene

Ariftotelis , quos de moribus edidit , commendare non

tor nolereft

definunt , ac fi ad mores in melius formandos , add, bu-

neuodresd

manam felicitatem €9 inveniendam €9 babendam mul-

f hypott-

tum confevrentyinexcufabiles effe.

fevolut, TU

L

uod fi deniá; virtutes Ariftotelis ipfas,

Providentn

cum illis , ad quas initio Juvenem Chriftianum

oyxme Pt

duximus, contulerimus; Humilitatem, quam nos

j wpt DI

ibi virtutum- Chriftianarum fundamentum efle

vidimus, ifte vitio nobis vertet: quamin Chriftia-

i; um dj

onitgie l

no tantopere laudavimus inimicorum dilectio«

i audire t

nem, injuriarumd; omnium tolerantiam , & quas

tandem non virtutes à Chrifto nobis tantoperé

inculcatas, ifte in vitio ponet? quam veró concu-

Arfiniad

od

pifcentiam unanimi con(eníu peccatum efle dici-

ümuämTC;

mus, inter res medias ifte numerabit: iraíci au-

tem, odiffe, contendere , belligerare, foenerari

y g

"u

E.3

& alia

(c) de Horefl. $. $0. (d) esQ. p. r58.

pu

86

CXP-^CTDPPXS

um

& alia id generis carnalium hominum facinora

du f

virtutum nomine commendabit.

Efto autem

|

ggem mur

per imposfibile , omnia virtutum genera Stagiri-

L imo] & V

tam nobis quàm dexterrime explicuiffe: ubi ta-

pentis no

men ad finem pervenerimus, videbimüs, idem

perre,

verfali hat

quod initio füppofüerat , denuó illum iterare, vi-

delicet, omnes virtutes ex arbitrio hominum de-

! osfit. E

ym effe cc

pendere, ideod; fi huic confentiant, facienda , fin

minus, omittenda & fabularum verborumd; ina-

corrüption

nium inftar rejicienda effe.

'Tam labili autem

pendam er:

arenz juvenes Chriftiani füas actiones inzdifi-

iem DEO

care debere, nemo Chriftianorutm affirmabit.

tem n ani

LI. Secunda jam argumentorum clasfis in-

perfedion

ftruenda, defectusd; Ethica Ariftotelicas inexcu-

pientiam:

fabiles confiderandi effent: fed cum ex antece-

jgnoranti

mus; itàt

denti capite hzc manifeíta finr, per nudam füb-

füumtionem concludimus : Ethicze Ariftotelicz,

cipué ho

quz hominem ipfum, religionem omnem ; fütu-

pientiam

rum in hac & in zterna vita Bonum & Malum,

haud inc

mur, Cu:

affectus in homine przcipuos , virtutes optimas

quasá; , remedia ormnia virtutes adipifcendi &

dentes af

totà die «

& vitia expellendi vel ignorat, vel alto filentio

involvit : hujus inquam EFthicz Ariftotelicz ju-

Opifici at

venes Chriftianos idoncos auditores non effe.

mentem

Minor ex antecedentibus fua luce radiat: Major

&ione cr

autem , fi munera & officium Ethicz genuinum

l

tuamus (

fpectes, eàdem pollet evidentiá.

W fuerit

LII. Tertium erit ut demonftremus ,

--hatu-'

, ir, homi

van bominis fibi velitiam ad Summum Bonum perve-

.. hiffe crea

uire , veramq, adeo virtutem vel facere vel docere

fur, (l

"104 po[fe. -Etlicet altiüs hic quedam ordienda

6 ,hümin

entibus

mihi eITenF, fequar tamen, ut in anteced

etiam,

omo iüh

J

97

"

De Quaflionis negativa Decifione.

hts

1

etiam füumma folüm faitigia rerum. — Evicimus

3 m

autem num. XXXII. & in Proaemio , intellectus

fimul- & voluntatis feu ut verbó rem eloquar,

äïneraïugiri.

.

Cife i.

mentis no[trz operationes 1

dentidem à (copo fuo:

hominem, qui ab uni-

ebimi m

aberrare , nec effe füb fole

m ttruee

ver(ali- hac errorum lue fe infectum efle negare

Domintm d

osfit. -Ex quo concludimus: rationem huma-

, ficenda n |

nam eífe corruptam.

Ut hanc rationis humana

reftituamus, fuppo-

bonmiis. |

corrüptionem natalibus fuis

lil autem |

nendum erit,, quod alibi demonftratum, homi-

uemadmodum au-

o ingd- | ^

nemà DEO creatum effe.

frmabit,

tem in artificialibus operibus

vel defectum vel

buimus, & ex hac fa-

m clastis n-

pe

rfeétionem architecto tri

licz inegu

pientiam arti

ficis & potentiam,

ex illo vero vel

dem vel impotentiam zftima-

h antece

ignorantiam ejus

t ml b«

mus: itaex creat

ione rerum naturalium, & prz«

ficis Divini Potentiam, Sa-

Arltotedia,

cipué hominis, Opi

jientiam , Bonitatem a

liaj; id generis attributa

myem füti

alogià venera-

m & Mtr,

haud incongruá conclufionis an

H

mur. Cumá; in

homine corruptos

& in devià ten-

ates optins

v atipend

dentes affectus

,fimul & intellectüs aberrationes

totà die experiamur , neq;

.defectus hosce DEO

vdl dho faco

fieundem humanam

Anftoeicg

Opifici attribuere liceat , ni

mentem fine omni labe , adeod

; in fumma perfe-

pres n d

1 noluiffe ftà-

endi: t

&ione creare , vel non potuifle, ve

tuamus ( quorum utrumq;

dicere horrendum fa-

dioz gcnäinüm !

né fuerit) neceffarió hinc co

lligendum relinqui-

tur , homínemin fümma rationis fuz perfe&ione

r d

fuiffe creatum. - Ned; minus evidenter hinc in-

Z dul

fertur, ftatum illumin quo homo à DEO creatus

gl t

j

cquid

eft,homini effe naturalisfimum , adeod; qui

gl rdiendt

homo in hac fui creatione accepit , id ci nat

urale

g

fuis-

F 4

«

Í

|

x

$8

CaAr.

IIX.

Di

fuiffe, nec vires ejusd;

naturz capacitatem ex-

| stà Dl

cesfiffe,

Cumg;

porró in naturali ifthoc ftatu

ratio hominis om

! rabitüt.

nibus numetis abíoluta ,in hoc

|

LIV.

vero prafenti fta

tu maximé corrupta a

ppareat ;

D

eadem pronitate hinc fequitur ex hoc

naturali

cere : utt

ftatu, quacund; tandem de cauía

» nos excidiffe,

tione pol

atd; ut ratione recta denuó polle

amus, ad natu.

nali conft

ralem ftatum nobis revertendum

effe; nec recta

relidtum,

ratione pollere , quicund; in illum

ftatumnon re-

vertitur,

(amá ad

ftatum fe

Sed nec hominem in naturalem fuum

fare non

folo Duce, fuád;

potentia reverti poffe,

tantet aut

hinc credo conítab

dó dictum ) homi

ni à D

it, quod re&a ratio ( ceu mo-

feenim ha

EO fit concreata : hec

ditare:

ergo à folo DEO depend

€bit: quod autem à folo

DEO dependet , homo (

lbi tan

aliisi; pt

quam à fe depen-

abhorret,

densnullo jure vindicare

poteft. Lt igitur ho-

LF,

|

mo rectaratione denuó po

lleat , neceffe eft , ut il-

mur &à

lam à Creatore füo denu

Ó fortiatur.

Duos hac

una fidelia parietes dealbavimus, vide

licet : $o-

virtutem

enim ipfü

lum DEPM , ut autorem nature £5 retle v

ationis, bo-

miuem in flatum ex quo exciderat , conve

bit: (ed.

deinde : homine

[/

rteve poffa:

4deo ratic

ibi relitum ia ftatum

fuum natu-

Vértantut

ralem ex quo exci

h

t , fua fponte reverti non

Et hoc eft primu

Converfür

m quod demoníflrandum

a

Tam virtul

pimus, zaturam f

birelitlam ad Summum Bonum per-

venire non pofle.

pole, itid

LIII Exhisita dedu&is füafi

ponte fluit alte-

fàn neque

rum: zaturam videlicet

A0f qutem

Jibi relidam no poffe veram

(Onverfis.

virtutegm operari.

Hzc enim dependet à re&á

ratione, recta rati

o veró non nifi homini inftatu

(ttu, affei

naturali propria

Tonüimus .

fuit, ex quo ncs excidiffe jam

anteevicimus: n

emo ergo noftrüm vi antecedd.

Draridobe;

nifi

flon«

De Queflionis negativa Deczfon'c. 89

aPlFïmEm D

|

nifi à DEO convertatur

V M

[

, Veram virtutem ppe—

rabitur.

ol

N

LIF. Unde & tertium füa fponte refültac

RL

naturam fibi velidam veram virtutem non poffe do-

C hitodi

Ios rf

cere : ut enim id praítet, prafüpponitur recta ra-

tione pollere: Sed cum hzc homini in ftátu natu-

ImUS, ad t

s net r

rali conftituto propria fit, fequitur hominem fibi

relictum, feu qui ex ftatuillo naturali excidit, re-

Atümnonye

tüczlem füum

&amá; adeo rationem amifit, id fua fponte prz-

ftare non poffe, nifi à DEO convertatur. No-

elerti poft

l0 ( C0 m«

tanter autem dicimus ; gaturam [ibi relittam : pos-

fe enim hancaliquid aliunde furari & pro fuo ven-

d&ifa : hat

utem à (ofo

ditare: illud ut pfittacus füuum xezgs tenere

aliisj; proponere , à corrupta ejus ratione non

iedenan-

abhorret.

itigtat hn«

LI. Hisita pofitis ad propofitum reverta-

fl tl

mur & à priori concludamus, Ariflotelem veram

t. Dushie

virtutem ned, feciffe , ned, docuiffe.

Hominem

videlcet : d

enim ipfüm de (orte communi fuüiffe nemo nega-

NTITTN

bit : fed hos € ftatu naturali excidiffe , rectad;

amqtr p

adeo ratione non pollere, nifi denuo à DEO con-

d ftm vt

"

vertantur, evicimus: Ariftotelem autem à DEO

uf t

"

converfüm non fuifle, certum eft: fed tales ve-

vandüni

M

!

i

ram virtutem ned; facere, ned; fuafponte docere

u D

poffe, itidem evicimus : Ergo Arift. virtutem ve-

ram neque fecit, neque fua fponte docere potuit.

dl

Nonautem de folo Arifl. fed omnibus à DEO non

pf

converfis, hzc argumentandi ratio id , quod evi.-

t d

1

cimus, afferit. .. Subfümimus itad; illa quz initio

pnipumdta

monuimus : Juvenem Cbriffianum veram virtutem

a

i

fe j

operari debere: Sed cum hanc Ariftoteles,omnesd;

utete

nil

;

à DEO non converfi, ned; facere , ned; fua fponte

x f

doce-

9o

CAP; IX.

t

docere potuerint, concludimus: Jevenem Chriftia--

aum Ethice Ariflotelice , omniumd; à DEO non'

vecordia

Celebert

converíorum, idoneum auditqrem non effe.

Cam,Bil

quando.

CrApo dX

hümanat

qui deinq

De fahtz'lam* Ethica vera.

commuti

LVI.

Uo ergo tandem ablegandus erit Ju-

um JE

/ venis Chriftianus? non enim ei con-

tem ejus

tionem (

fultum effe incerta per Aegypti avia vagari, aut

monio in

anfractuofos Helladis angiportus pererrare vidi-

homine

mus: facilé enim à venenofis animalibus Hefpe-:

cadere,

ridumq; Draconibus inficeretur, zternumd; adeo;:

rimamé

fed fruftrà, miferam olim errandi libidinem fe ex-:

leffe doleret.

Evicimus autem S, XL V. extare

ne ulla f

autem t

alicubi Remp. in qua DEVS ipíe Rex & Legisla-

tor civibus füis incolatus jura viresd; miró diftri-

(quos

generibi

buat ordine: quid fi hxc effet illa Chriftianorum

Resp. in qua animi noftri non coguntur, fed mu-

ximus)|

fin: JE:

tàntur , non premuntur , fedlevantur, non ple-

&untur, fed munerantur? Neergo loquamur in:

vitam n

niofisfim

znigmate, cum orienteSole Chrifto paganz no»

&is intempefta caligo dispalefcere coeperit: de-

penitüs

rüm h

foffum in facris rv Gsozye/ «v eloquiis thefau-

yum , abundantem rerum omniüm divinarum &

tuis refür

poH'eJ" CC]

humanarum copia, nec fallacibus eloquentiz

quacfitze figuris ,

fed ru

dibus & agreftibus feré, vi-

Potorem

vis tamen & anima

tis, flammeis & aculeatis ad

tà 4 fefe

imum usque fpiritum penetrantibus,

hominemá;

titeà mor

bonitatiei

totum mirabili poteftate transformantibus , fer-

monibus fe infinuantem posfidemus.

stillos f

LVL Ob

De Fontibus Etbice "vere.

o1

hn

"LVH. Obimmanem nihilominus aliquorum

il

vecordiam , eó feré modó , quó me Vir quidam

.

Celebérrimus informavit , probabilisfimé evin-

——Ó—À

cam , Biblia noftva tbefaurum bunc efje.

Fuiffe ali-

quando JESVM quendam , miráculis & prodigiis

humanam conditionem exfuperantibus, clarum,

,

qui deinceps à Judzis morte cruenta fublatus fit,

communi gentium teftimonio certumeft. Hunc

ipfum JESVM habuiffe difcipulos , qui poft mor-

dus eri J

nim ei COn-

tem ejus docirina fua totum orbem in admira-

tionem íui rapuerint , eódem communi tefti-

Vapari, aut

trare vidie

monió indubium eft. — Jam .przfupponimus, in

s Hefe-

hominem cordatum & ratione przditum non

um 4deo,

cadere, ut mendacii cujusdam ergo vitam mifer-

memeer-

rimam & tandem ignominiofisfimam mortem,fi-

(V , extate

ne ulla futurz compenfationis (pe, (übeat. Cum

( Lt

autem difcipuli JESV hujus, magnó numeró,

"T

( quos. omnes cordatos variisque prodigiorum

hiliunorum

generibus inclutos fuiffe, gentesomnes teftari di-

nrir, ld

ximus) finguli feré propter hanc unam hypothe-

fin: JESVM A MORTVIS RESVRREXISSE;

jor, mpe

; loquamur

vitam miíerrimam & tandem mortém ignomi-

niofisfimamobierint ; nemo, ficonfícientiam (üam

ppiguam

penitüs excufferit, affirmare füftinebit, hancipfo-

5 cæpeïi[l ]

qis d

rum hypotbefin mendacium fuiffe.

Sed à mor-

tuis re(urgere, nifi à DEO refufcitetur, neminem

divum

poffe, certum eft.. . DEVM veró hominem im-

y du

oftorem & qui innumeros ante homines doctri-

fs

nà fuá fefellerat, extraordinarià prorfus folenni-

nga[is 8,

tate à mortuis refufcitare, fapientiz , fanctitati &

T

bonitatiejus ex affe repugnat: Si ergo ( quod te-

ftes.illos, fane locupletisfimos , fua morte confir-

)

?auzibUS v

gno

mafíc

CAr.

IX.

92

maffe audivimus) DEVS JESVM illum à mor-

jt, fifu

tuis refüfcitavit, non impofuiffe hominibus, fed

flrologia

docuiffe eundem interpretem divinz voluntatis

ünue Lt

talis Do£

veritatem, ni DEVM ipfíum inexcufabili blasphe-

mià impoftorem dicere velimus, fateri cogemur.

toformi

Sed docuit, unanimi Judzorum , hoftium ejus in-

nfla rati

fenfisfimorum, confenfu, quicquid in quatuor Ev-

d demon

angcliftis continetur, quibus optimé. convenit

i&dm

gibt um

cumreliquorum Apoftolorum ícriptis. Provocat

autem J ESVS in his ipfis ad Legem & Teftimo-

toguthr

nium Foederis antiqui : ergo hzc fcripta (eu Bi-

oie Erhica

blia noftva erunt illud ipfum medium in quo fuffcieutis -

$u

[mà vevelatum eft, quomodo in ftatum naturalem , e

Ethiagy

redacitt

quo excidimus , reverti , veramd, adeó virtutem t9

operari &€$ docere debeamuw.

1 hoc ? quod fané

grunbgr

vel nomen Revelationis innuit : vi S. LII. & feqq.

trieben t

inevitabili confequentia concludimus ,

UUenes

jut fodn

Chriftianos non Etbices Ariflotelice , fed folius Biblice

fiein

Chriftianorum idoneos auditorcs e[fe.

Id quod ulti-

gefu o

in effedt

mum erat ex illis, qux $. XLVI. demonftranda

fü(ceperamus.

tnb ab

LIIX. Morabimurne ampliusillos, qui Theo-

inalle (

logiam. Moraiem à Philofophia Morali divellere

te nid)

fuftinent? Equidem horum opínioni invictisfimis

telis umb

argumentis obviam ivere multi Theologorum

fenanbert

fimul & Philofophorum, quorum omnia feré Ce-

Jtutib bv

leb. Becmannus (e) ingeniosé contracta fic exhi«

ib

bet: Difcrimen à Tbeologia Morali nullum agnofci-

VO

amu s fi euim fine Tbeologia fit , incompleta eft , nec in«

AUftig u g

l

QU

telletium fatiat : fi quid doceat , quod in Theologia uon

f

€) Lin., 7Moral. c. r. $. ull. p. r4.. Cónf. integram Di[p.

"m [i de PevfeBione 88, Scripture.

( hi

|

De Fontibus Etbice vere.

95

il 'amgy;

fit , falfum eff : Et vurfus quicquid. .Moralium citra

Qtis d

Tbeologiam €9 verbum DEI revelatum novinus , id

V ts

omne. Tbeologia itidem exbibet. — Superfiua ergo erit

lia

trityem,

talis Dorina Moralis : Accedit principiorum utrinq,

mj

conformitas, remideo nimirum agendam e[Je, quia cuma

re&a ratione congruit , queipfius $. Scripture continua

quurdy.

eft demonftratio , €9c. . Adde Illaftrisfimi Herois

1 CODYeDI

à GecPenóorff monitum veré Chriftianum ; 9d

. Dtovocat

gebe unmafgeblicb / ait (£), su ermegen/ ob8 nicbf

K Tellimp.

tvolgethan todre / Daf bie Theologia Moralis, ober

nta eu Bi

bie Ethica Chriftiana ftattlid unb ausfübrlic) auf

fifciati.

hrgem,

Jyoben &dbuten gelebret / unb bíe Philofophifibe

Echica ganf unb gar/inunb unter jene geftecfet un

itulum d

reducitet/alfo Dieje Profesfion von einem erfabrnen/

u ane

grunbgele

e

brten unb getoiffenbafften Theologo ge

J ,

trieben votitbe/Da bann bie Scudiofi aller Facultáten/

s, s

gum roeníg(ten ín o tveit / nácbft Der Cacechefi , pie

ol lt

fie in &cbulen lernen / unb mebrentbeil bernad? verz

i qui Vlts

emonltdi

gefien ober beracbten/ uhter Der Lectione Ethica,

in effectu , Theologifi)e Lectiones bóren müffen/

unb Daburc einen beffern Grunb be8 C-beiffentbumg

yqiTie

inallen &tanben Ie

gen fónten. — yenn man bat ja

ni didtt

tben nicbt nótbig'

« n8 mit Der Stepnung Des Arifto-

ii

telis unb feiner 1 1. &'ugenben/ ober mit ben Gooprifrz

Theogorum

ten anberer Joeiben/ toelcpe Da3 principium unb ben

erunb Der Gugenb / bíeaug Dem Glau

ben unb beg

mj

fiebe . Ottes imGbriftentbum oollEóm

mlic beraug:

sfofz t

Pommet / gar-ni

i m

cbt serftanben unb getvuft/ fo toeite

iil

4l

1

i

láuftig qu placte

n/ unb fo viel Daoon

Coulmáffig su

fh

yritot

lebten unb ju difputiren/ Da tvir ja

basnod) in mo-

5[)

ralibus überblieberte Süncflein Der

Statut / unb barz

auf

W

"

(£) Ghriften/Gtaaf 1. 2« 0. $, $. 0. p ss s.

CaP.

IX.

94.

w

auf alli

i gebauté Philofophia, alfobalb mit bee bele

nov

Fel Gyottlicbes CfGovts überftrablen Fónnen/

lia

len Sac

£on

toie Denn

bie Ethica, obev Die Moralis Apoftolica;

&ij

eaen bie Philofophifbe gebalten / unverneinlid)

nocd oiel Fldrer unb bevilicber tf / al8 bie Coonne ge

£

(þ:h

*

en bem Fleineften C5tern / ober ein bellbvennenbe8

4j

Sid)

t/ gegen eín fcbimmerenbeo $)oly. Etqua au-

Ti

rea porró fequuntur.

.

*

difïenüis e medio tolletur;

thica

LIX.

(Omnis vero

fe cenf

modo quid verz virtutis ,

'& quid retie rationis no-

fentiet

mine veniat , advertamus.

Vera virtus DEO

puutis

lacere debet: Si DEO; ex Fide ut fiat oportet:

fi ratio

Si ex Fide; neceffe eft,ut homo convertatur.. -

ponun

ra ergo Virtus oft , que ab bomine regenito , viribus à

Recta ratione vi ante-

ratio,

D EO acctpiis ,

paivatur.

nifi ey

'cedd. nemo po

llec, nifi quià DEO convertitur:

hac er

q

uià DEO convertitur, regeneratur: qui regene-

faciet v

ratur , illuminatur.

Ergo re&a vatio erit ipfiffima

LX.

1, qui

Spiritís S. illfmzinatio (g). Quod fiitad; ill

Ethi-

ifbm ^

.os in a

^(g) Non obfcurum luicsei decui concilial oratio: Davidis :

ipforun

*33D5 i^yn CO 210 Praftanciam rationis &

radiari.

fcientize doce me. Pf. 1 (9, 66. &5 quo Jobannes Bapt.

adhibCh

AMatth. 3, 2. Chriftes /Mattb. 4,17. &5 Alpofloli 48. 2?38'.

Fateri vi

ex mandato Szlvatoiis Luc. 24, 47. conciones fuas d u-

you (qu& Hebrais efi P233Un converfio , reverfio )

lamá, vc

NOS op:

orfi fuére : que wulgó min

us congrue per Poanitentiam,

male autem per germanicum

O5fe (ut optime religiofiffmus

ia €et

vinam ll

£5 vere Chriflienzs d beologws SPENERVS docet

mam fact

ner €to. G. &ebr p. 796. $66. $14. G9c.

) weititur, cum

& fufþïcia

transmentationem ,jeu vationió corrupte inr

etie 9 Di-

vine -voluntati con[entanee. transfor

mationem importet c

quideft, f

binc Paulus Aogexz». Aesteiow rationa

lem cultum DEO

Dotiüs C

(.(-e'm-

placeie afferit ; fed fecundum talem rationfm gque fit

od

Wlri(feo.

De Fontibus Etbice vvera.

95

hn

pogQuSeirm, f Zvaxatamd E yoss transformata per re-

lt

novationem mentis &6c. Rom. 12, 1,2.. Hec autem &5

alia id generis Scripture oracula , rationi 4 DEO nondum

vl

converje ( que à Spiritu DEI 4$€da')"4/.(9& ais oztexd s* ia p

Ut

eis az» Gov Rom. 7, 7. ome£ 15 eipgs AMattb.16,17. 2 9-

iC

um 39 ao p imvpeia, Góc, CO. appellatur, &9 qu& vv

Tocemayi

QuAsaodiur 95 wiyny dizram £5 æþeuwa.gv ilam qy2aw;

"Apoflolo immaue quantum invifain orbi produxit ) conves

Iqua.

nire, nemo Chriflianorum afferet.

.Ethicam ex lumine re&z rationis hauriendam es-

li toletu

tifiütis o

fecenfent, in banc ipfam digitum intendunt , as-

fentientes habebunt & illos , qui Ethicam 6 Scri-

"ts DEO

toporttt

tutis SS. docendam effe perhibent.

At veró,

firationem illi nondum à D E O converfam fup-

atur. J

yitiied

ponunt (nec enim hanc inter & converíam ulla

ratio,veram virtutem efficiens, medium occupat,

eviantee

pwerotuts

nifi evomenda illa ex ore Salvatoris ) corrupta

hzc erit, ned; vi antecedd. veram virtutem ve

i

w

faciet.vel docebit.

D

-

vj

LX.. Anneergo Juvenibus Chriftian. coecam

uj i

J

iftam Morum Magiftram praficiernus, obícurasd;

€os in antris faces fequi monebimus , cum ratio

T

ipforum à Divino veritatis Sole tota die posfit ir-

"

radiari ? Nonne hoc effet , lucernam in meridie

du ^

adhibere , aut prafente face fatuosignes fectari ?

" 1:381'

Fateri vero: nos fine auxilio DEI nihil poffe, nul-

Pal

lamá; veram edere virtutem ; & tamen velle, ut

IBU; "w&p

NOS ope rationis à DEO nondum illuminatz Di-

pænirruriluï,

Tiv

vinamllam faculam in nobis accendamus,Supre-

vt

j lmmüfl'

mam facultatem expergefaciamus, illud amemus

jetit

n

& füfpiciamus , quod abfoluté optimum eft &c.

j

$

:Tm D

quid eft, fi hoc Pelagianum non eft? Agnofcamus

m

p

potius cum illo in Evangelio miferandam Servi

0i

m

f.lfï( E

noftri ((cu.Mentis fub jugum peccati & corruptio-

n

D»IE

CAr.

IX.

96

ia indi

nis mifTz ) zgritudinem, illumd: domi quietum

cubare patiamur, interea vero verá cordis fiducià

otuit &c

MundiSalvatorem accedamus & oremus: Domni-

mundum

ne, fervus ineus decumbit eger 9 mifer? afflittus : veni

fiduag; it

quafo €$ faua eum antequam pereat ! qui fàné, licet

impragu:

illico peccatorum fordibus inquinatum pectoris

[rigoribus

noftri tectum non fübintret; dicet tamen animz

aliis ad ft

noflre verbum, quod viresejus in integrum ex-

traditione

templó reftituet & in ftatum naturalem conver-

mandos m

tet, ipfamd; tanta confolatione permulcebit , ut

cateris pli

nunquam fubire priftinam vitiorum fervitutem,

rintyatPyt

fed in hac virtuofa Chrifti vita liberam aternüm

c füa P'ytl

fervire fervitutem anhelet.

offendit Ce

LXI. Utauteminnotef(cat, qua de caufa non-

Ceptor nofle

nulli , alioqui piisfimi Chriftianorum adhucdum

&tlam B. 4i

rationi fibi relictz tantos effectus in moralibus

t(li Plofon

attribuant, ingenué fatemur, illos haud agnofcere

dixerint , be

rationem füam radió Divinz veritatis illumina-

fraitem a

tam effe: & hinc fieri, ut fibi id arrogent, quod

LXII.

acceptum Divinz benignitati ferendum fuiffer.

tradtatum

Hoc fibi eveniffe Divinus Amator Auguftinus

JESV,m

candidé ait (h) : Dorfum , inquit, babebam ad lu-

cum, mic

menye8 ad eaque illuminautur faciem : unde ipfa facies

meum fit/

mea, quà illuminataceraebam , non illuminabatur €$c.

qui ver

Similis, fed haud in omnibus par , efto de Genti-

d

lium aliquibus ratio: qui, ut idem ait Auguft. (1)

magna quedam invenerunt ,

quautum Divinitus ad-

juti funt ,

quantum autem bumanitws impediti futt, er-

vaveruut.

Et clariüs adhuc Illuftrifs. Mirandulz

quoruma

Princeps: Mentes Gentilium, ait (k), aliquando ra«

diw Diviue voluntatis €9 bonitatis illuftravit, parum

tamen

fütaum A

th

Putegt,

(h) Conf.1. 4

. C ult,. (1) de Civ. DELI, 2.c. 7.. Conf. Interp.

Cequei ub

lit E. p.r , &8c.. (K) Picus Exam, p.7 22.816.

Jhrin, L

*

!

: þomiq

Il

NI

URU

De Fontibus Etbice "vere,

97

tamen inde luminis

HC

i

minimumá, caloris ad nos refietdi

OC: D.

potuit &c.

Scilicet: omnem hominem in hunc

mundum venientem illuminat Lux illa Mundi,re-

T

! Qu (b

fiduaq; in mente veri bonid; femina Solis inftar

imprzgnat & fufcitat, zternis alioquin peritura

Raf Dedors

LAaImen animg

rigoribus, Unde factum, utaliqui Gentilium pra

tinteprum

aliis ad frugem meliorem fe receperint , alii per

traditionem à Chaldzis & Hebrzis multa ad for-

Iralem conre

Tmacehit, u

mandos mores conducibilia acceperint, alii pra

czteris plus veri oculis animi acutioribus vide-

2 eryituten,

D aethu

rint,ut Pythagoras, Stoici, Plato ; prout id in Ethi-

ca fua Pythagorea & Platonica MSCta pasfim

oftendit Celeberr. O MEISIVS, Fautor & Prz-

l eatfa non-

madhocdam

ceptor nofter zftimatisfimus , fidelisfimus, " Ipfe

dn rb

ctiam B. Zuguflinu profitetur: Platoaicos in 1mo-

lat

vali Pbilofopbia priacipatum obtineres utpote qui uon

tats hum

[

dixerint , beatum effe bominem fruentem corpore , vel

Tuüentem animo , fed fruentem DEO.

at qu |

rendum Cufer

LXII. Sed rumpimus, & quali quali colo per-

j

|

tractatum, fecamus filum. Ad TE; CHRISTE

por Augiin

J ESV, nobis nate, nobis date jamrevertor. Te-

dan ia

[

!

cum , mi dilecte! partiar omnes meas leétiones:

"Id

p)im;:f;

[

meum fit AMO, Tuum DOCEO, omnium autem,

Jumaapdn

qui verba T'ua legere , Tuasá; voces audire

[

detrectant, efto filentium, efto

v n

FINIGS

U Divimg»: li

"

j

EDUYIMETPA

t

i

|

I

hi

quorum nonnulla (uperiüs dictis lucein affundent,

)

Y.

HW"M

i

elleum Agentem utramá, Cbriflianismi paginam facere, ne

hn

IM

m

Patientem ad. veram Sapientiam 9 Contemplationem 'peé«

vexire, ii Acens agat in iflum, auguramur,

jnM

Zilgl j

G

"TT Ouas-

396 (0) 9tv

98

iL Quando de Arifl. Ethica fupr. p. 48. & Scholis Cb

villianorutà

T

profcribenda fermo efl , intelligatur id , fub adjelis ibidem

j

conditionibus. Neq's boc ipfo futmmorum Principum £9 /Ma-

giflratuum , qui ilam in Academiis fuis prelegendam juffe-

runt, auttoritati, ned, Clariffimorum Virorum , qui eandem

u

bodied, prelegunt , & fimul , que in ea emendanda [fint,

monent, exiflimationi quicquam detra&um eflo,

11I. ZMullo weró minus omnia Etbnicorum Pbilofophorum *wolu-

mina e manibus Chriflianorum excutere conamur,

Poffe

enim illa à peritioribus volvi publicéq, doceri, omninà pro-

temur , tum ut appareat , quang, bomines Ethnici , verbo

Diviao de/!ituti , [int progrefft ; ium etiamy ut rubor multis

Cbriflianorum incutiatur , qui ne illa quidem faciunt , que

Paganos docuiffe €o feci[Je deprebendimus,

-[V. tinam fane etbuicam fvliun bodie vitam viveremus !

v.

Quando c. IIX. demonflratur : informandis jwvenibus Chri-

ianis Ethicam Ariflotelicam ( banc enim ante alias eligere,

fuit re& arbitrii noflri ) ineptam , id efl non fufficientem,

minwid, idoneam effe , boc wvolumm , Ethicam illam uon

effe aplam ad imbuendos jwvenum animos virtutibtu veris

Chriflianis , quibus D EO , ut autori Gratie ,. placere

o[fint,

L

VL Atd, buc , nifi fallor , etiam collineat locus ille B. Luiheri

. 82. cit. quó bic in Zdriflotelem , qui id temporis pent folus

ertraBabatur in. Scholis, ipfisq, $, Biblüs prefevebotur,

ardentius invebitur,

ANowimu; interim. /Mepalandrum

- de opere Ari]l. Nicotaacbio , aliis in locis , meliàs mitiwq',

K

entire,

V 11. Omnes babere virtutes , qui unam babet , profitemur,

I1X. ZMulta praBice wvera funt, qu& falfa tbeoreticé , &9 multa

theoretict vera funt ,.que falfa pratlice,

IX.

Non tantum moveri terrenum orbem , quod demquïmwit s

"chimedes ; fed & Jufflari po[fe perfuafi [umu.

—— dl

X. | Procefus in infinitum , infinita fe'commendat utilitate.

&5 tec T heologum; nec Polifi-

XI. lguarula AMathefeos $8 Phfic

cum , nec Oeconomum , mulfo minws Etbicum e[fe p

defendemts.

g[]"f.

X1I Optime STAGIRITA: Vitium illud ipfum principium

ä

extinguir, quo re& de rebus judicare valemus. INa97

ebfolutt impo[fibile efl, ut ullsu itnpive folida rationt uiatur.

T

»$3 (0) £$-

——€

E

z.

À

—

TTR r n —

T um

Vi

D -

TM

E

s

3

2

"m

/

- i.

as

ETE

x

Is

ls

3

Z

LVYT UT

—

"

E7

x

EY

-

-

d

d

»

|

:

$

*

à

E

E

RI

ndem

-

zi

|a

&l

n

E

2h

,-..-

;

— Ó

CHAT

T

—

d

L:

L

E

-- Jniimee

SRTED

V Ra lus

E

"

Ra

um

Cs

—

—

x

m t — á Ó o B

——

Vr

n p

— ÁÁ M

AAE

—

i

»

yd

D

[

22

[4

19 ([20 21

a

18

[!

17

16

W02'19]seulÁXK'MMM Hqui5 Jejse|NÁAXA 6661v 1uDuÁdoo æ

d

JOEMIVM,

15

LT

Bs

meos etiam ab Arz/H

Mil

" Pzetatis cultui att

WIIIIWIWIIIIIIHF(!HIIIIII'!HHHII!IIHHHWIIIIHWHIHHWIHI

[

l

14

UE

um [olum in ommä

HI!H

NI

[1:

us falo jucundiffme ——

3

Ó 5

— , bos meos conatw

[

fs

et

ut mibi firmiffc me

f Vil

) P

orabor diutians , m——

s

7107

|

£L

nim geflit animu

p

0 w

s noftri Chriftia

T

Tutim

v

iftotelicae auditoE-

0 &tl

orté "viderts aber.

E-

-

SL

g

fil jf

Vid/fH , bacá, adeo 4*

9

ATC ,

Z€cum c ommumm'vq

bam,

'ï' Zor um 'Tuorum E

DO

Pal—

deprehendes.

NON

ä

feliciffene 4ge».

Brhict,

7

[:-]

1 , d

ä

7M li

[^-]

pv L

6

vienim

ä

^ fwveni C/ar

fl l

5

Tif

ce[Jaria.

T.

IIIUH) äIWIIIIIIHIH

lucem

uum fore reor , fi —

I

4

Ál

"

c

-àm ab Anüocele JE

hu

1esJO eJexsoung - , paepuejs 40199[esqieJ1elA

abducamus , ad qi—

fiteli

mare debeat.

— ENAR

47710'/2

N

«

&ftiana fua perfeöhoæ

gr:l:ut adumbrabo t—w

'IIIHIIIIqHIIHIH'IHIIIIH,HHIHII'IIIIHIH'HHHIH!IIHIHH.IHHHH

|

HHHHI[HIHHH'

10

—