Hf180_2 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Inquisitio an ethicus ethnicus aptus sit Christianae juventutis hodegus?, (2. Stück) Kelpius, JohannesandBlosius, Balthasar d ^ J t P x $ d - Ed » E T d Á oW 3 LL & - & A | x L PA H i x * Eo Jl s L. ( x $ LT (€$ " $5 f D 3 / 5 * i v Val TY d 3257 " R i d d $ o 5 d EH ^ M A L^ y À 3- AE AA —— d 3j Y . P g AX h z r $, N z m 2 & a aA * - z g. Ro P E "-t j: Rn X : K I t » Rn x , - $ [2 A: - u ï: * p 3- M 4i - ^ r ï iv ) t (* .E 1 : *j r n . ET A m ESr LA MR Dd j M i " Lt z ïï É r d d 55 2 bo R E u zi p g u * D l s a " k: - i T - : 1 - H ) EX 4 v d d 35 t |4 l '! N12«510142214 021 | VENEARUUL LA UB Tübingen LU | ï TA sv ) SCHRBCHS UE EUR Nx.' Inqvifitio Xmmmhm fhte Qu EJCEFEICVS ?jq Ü j ETHNICVS Becfin aptus fit Chriftianz Juyentutis 1n Conj Hodegus : five piflraui e/1n Tuvenu Chriflianus fit 1doneus 6p .Audztor Ethices Ariflotelica? Duptas | Qvam 1j ib benigho con[enja alter AMPLISSIAM4E FACVLTATIS PHILOSOPHICE IT publzca examini fiftunt . M. loHANNEs KErprivs vifeht Daliá -Tranfylvanus Saxo, & BALTHASAR BLOSIUS p d WIWJ Nombergenils CpA ( us L. " M C «'., AriTboREFÀ Literis HgSR& 11 MEvent,Vniverfit. Typogr. ANNO ,J DC XC. * H 13 d D hi »wvaw gt qe VOW s m5 [ DL NWWV [Ep ó: ?A OU N h ( N A MO j |[: i 2 i k MA PUL h n d gz'ta PT wanffcerct: r vnvera va Menluman n rfniti i qufinmey W"i quc 5/35, ( ffar dl al jwy fj extg L5 7 l V, ló Es o ) H o z ; £t 3 eh h dschdachch E] 1 co»cvs i e cn cn cp cn B T z $ $. £L & QA9CACA2CA9 CA2 03 CA2 CAS CA CAD A CASCA$CA9CA30A2 i 25 chen ( d qipe d qoqpeii m eoqo DCESESE g .."- « &v3€Y2€v. €(2€Y26Y2€v2€Y26v26Y26Y; GY2CY2€Y2€Y26Y2CY2 CY2 GY26Y2C Y2 CYS DO É] TE PTv t t':;cfu;auäa ? & & Go PROOEMIV M. y : z E o lm nocte nuþer aflrorum contem- 7 W 2 1 o platzoni facrata àmmen[am banc -a » a Opificis infiniti machinam accu- N b5 A 5*;. ratias aliquanto meditarer , tan- n RV A L0 anguþiarz'läm féngula. corpora [ " , «3: A X - 2) cancell& circum[cribi videbam, 75 àn va[liffimam illam univer[i ex- quantà liberi tenftonem cogitando exeurrere mizhbà contingeret, ut tandem orbis ifle noffer inflar punttuli penitis evanelceret * adeo veré Sapiens àlle vidit omnta opera , quae fa&a funt fub Sole, & ecce, univería vanitas! (2) Mirabar illico , qui Mens humana , omnts anateria expers , Creatart&gf, ff£à infiniti imaginem in tantum vetinens , ut frt quafiimmen[à er inferutabili, usd, ade pulvifcu- o [ quó captzva vincitur, ceu mancipium (ab- jiciatur ; unico hujus onere & ctltu fefe obrauat ; ff , cen fCarabeus , lercore deleBfetur ; Q licet ad altiora paululum evolare videatur , corporets ta- inen £9 externis occupata , àt pracipue Scientiàs deleetur , qua fenfin noffros delicatiore tantum snorfra titillant. ( modó cum Matbematicis corpo- 4 a vaum lf (4) Eccl. 15 14* ! ( 4 PROOEMIVM. vum dimen[ines , aut cum Phyficts eorum qualita- l f tes invefHiganda; ssodo cum Medicis , quomodo fint qucil hominer fanandi , amox cum. Malitibus, quomodo ii p fnt pev endi, curando ) illam veroó Moraleza Chri- 73 fFianorum Philofophiam , quá prefens anima tran- m n quillitas , e9 futura in aternum beatitudo acqui- Ls fdüi) | vitur,nea.tam defideret antequam inventa , neq, mittl; tam colat , pofiquam cagnita eft , ed tanquam rem DT alienam pror[us e9. ànjucundam -negligat. Nàft ;;W/Illl certà tenuitatts , ampotentia Q corruptioni no- dhtttly ve aliuude quàm humillime memor fuiffem , evi- Afutit dens e$ànvitium ejus bine haufiffem avgumentum. Bu Sed £ aliam cogitationem flammeus àlle .S)derm;? Aritote chorus mihà objiciebat. . Vadebam , quantumvts Phito frequentibus [Hellis celum effet confitum , munda in d m tamen à tot lucernis teuebras: non eximi ; lucem Bu difper[am àn mille fyderibus ad pellendam nottem D zon [ufficere , que n uno tamen Sole colletfa, diem fàtie f'lgidiffmam educeret. | dalia cum cogitarenm, füani P arem im Mente mea conditionem advertebam. & n | -Quot hattenus clarifffmorum Philofophorum Stella. ii vAdios fz?of.z'n animum ameum »nouinmi[erant t aliriy nullatamen bucid,ad iluffrandam mentem [af- d fecerat , nulla denfilfumas jenorantie tenebras ilu- guinaverat , nulla denzg, fedam vwitiorum nigre- us dinem ex obfcuro voragints antro expulerat. Non ( Cit ergo ulteriis de caligàne Mentts snea blaudiri mi- ] bà poteram : cogitabams de Sole , qui colletta in fe In 4uce tt P E] PROooEMIVM. ] MIllje luce: féue vadio Menti mee lucem 9. [évenitatem *uu»mMnf conciliaret , ut Dàvinam illam [(ine niclatzone 2n- h quowdu zuerà poffem - feu , ut fine enigmate loquar , qua- ^den C Ü Wtl vebam Medicum , quà errores C morbos. Mentis nea noffet , && quà nec fallere poffet omnino nec idi uj 3 alli , ut miferam. Mentem fanavet , affetits do- 001 , It maret , temperamentum mulceret , me virtuti 21 ï?lldm'ï "n Deum mih2 conciliaret, atey ab omnibus erroribus u N gau[cantem , àn quietis & tranquillitatts arcem t o« duceret , ex qua omula gaudia celo inferiora e9 FM j fUl« 7777 aternitate breviora , generos? [pernere Pq[äm. Et ecce , chariffenum illud mibé badlenu caput Syderu:fz TT Ariftotelem; 4e quo zozzulii : Naagnum hunc Philofophuiffic fuiffe Preecurforem Chrifti j emmdp ii: luen in naturàlibus, quemadmodum Johannes Baptifta in Gratuitis : imó fi contingeret m x Evangelica fcripta amitti , pofle ea recupe- la, dl rari ex Ethicis ejusdem libris : & nifi Chri- | apitatt ftiani effent , fe hujus do&rinam per omnia duridat wimdtt & in omnibus ámplexumes, (/) Sal;vam éllefiria bec encomia mihà movebant : aff cum ij aliorum edotlus malo , me nullius cra committere nitl M decred)ij]äm » tift de ipfocertus effem quid alios ar- gt Cicu- 771 ]]/;?f! " ?e f&tà ab interitu uindicaffet . quod "n j 14 i, NT - ...(b)»C.i tantibus.;;B. Thomaf. Orar. pro Ariftot. fubjun&tà lr m Brev. ejus Eth. p. 74. Max. Rev. Dn. M. Heldio um in Dedic. Eth. Arift, D. Mich. Wal differr. de prae- tenfa Gent. falute p. 79.. Henr. Ernft. evg. 4evQ. 114 P.182:300. 6 PROOEMIY M. £am medicamini z'njlar parrigeret, AUt venenum s ibic dllud avidé haurzret , quod zpfé non ita pridem le- £hbale effe, aliis do&te demon[lraverat ; Stagiritam hd. elt Spfe accedebam. Sed , me infelicem ! nullus n boc gjw acroatevio locus erat jmvenibus ; ita enim j W) 77 zuibi: Juvenis non eft accommodatus au- ditorPolitices. Imperitus enim eft actio- ( j ; num hujus vita. Argumentaveró ex hisce ci [! £ & fuper hisce conficiuntur. Pratereacum fimis. affe&ibus fit obfequentior , fruftra illam p audiet acinutiliter. uandoquidem finis thituf illius fola fcientia non eft, fed praxis. (c) uNj N Quod fiergo fumma cum diligentia ad vir- tutem jam inde à puero non fuifti educa- at tus, fruftra es,quod meam, aut cujuscund; Of Philofophi orationem quicquam tibi pro- m futuram fperes. (d) Capulares evgo fénes, in- TU füisS quiebam , €9 decrepitos defideras , 6 Pagane ? [ed quid [i iflà cupidztatibus inde à ferperaftris daf- nibu fluxere * quid f peccandi confletudine non. ad füini fpem emendationts féd. confammationem flagitio- fatu Yum t9 interitum maturuere $ annon defipiens [ fiam borum fenettus tantà puerilior futura eft , quantà cuiffe magts emendabiles alias etatule tenuzorts propen- publi 0nes continuando in adulta £ prevalida flagitia frif voboravére 2 Tune veró hos Etbicá tud virtuti quuls Ytecoxn- (c) L. Nic II t r. 12. 13. 14. rg. editionis Rachelianae ( Iaf c. I. C. D. p, 4. edit. Ca(aub. que duaz utplur. D citabuntur, — (4) X. Nic.IX, 19. feqq. k PRooEMIVM. 7 Pt veconciliabé ? At , at ! mode[Hiora bic cr fabtiliora pridfm l. milhi cogitanda evant , n aygumentum excufmdæ: Stagintam baud adeó facilé vel ignorantie vel temeritatis ii ls edere vellem. . :INimirum, non intellexiffe me Pbi- : dH t lofophum , exc illorum interpretamento, qui feliciss htus at aliss affecutà fuerant , quzd hic n receffa lateret, elt adio. coll. 74 ebam ; fcilicet : Stagiritam hic aperuitfe ex hisce l col egium , matutinis lolum iisi; privatis- Ca CUff] fimis horis facratum , ned; nifi feledtiffima a illam & exploratiffima fibi ingenia, quae judicii m finis taturitas , experientia & continentia ali- xis. (7) uandiu exercita ad judicandum difcenda, d vit- & difcernendum cum judicio , habilitaffet, edua- admittere. Afferere enim hunccontraPla- um tonem , virtutem omnibus modis perfe- übi pro- Gam non Divini Numinis beneficio , fed UUR folà exercitatione , mediantibus exadiffi- mis virtutum diftributionibus & definitio - il njri d nibus, parari : Neigitur haec ejus fententia n m d ruinam pateretur , à facris fuis myfteriis & 7 ffugitiö- matutinis fubtilitatibus juvenilem infa- 7 d:)(lþim niam & promifcuam multitudinem ar- cuiffe &c, Offe me autem in le&tionibus f p / n publicis, feu Peripato vefpertino cum pro- Ma- jfiitia mifcua multitudine comparere. (e jnirtutà gnam bac ilicomibà crucem figebant. CHRISTO fQOl« enig "P ddiane (e) Ita fer& partim 'Thomaf. partim Celeb. Placcius in s uplun Differt. (uis Inaugur. Conf. & J. C, Becman. Med. Pol. c 1. $. XL. p. 1$. 8 PRooEM1Y M. enim nomen dederam, baud immemor illiws Ejur- ] 0 lts dem : Non opus effe Medico valentibus, fed talé habentibus, ( f). Huncautem Medicum ml il uml Ahagiritam agrotà janud 9 domá [iá interdicere, zec nf fanos curare velle videbam. . Sufficabar hn vt ergà , hunc ial moratos bomines meliores veddere vixpoff. Cogitabam in[uper admirandam illam fhudi DEI mei AasÜpcimra humilitatem , quá cum nf VEnEor levi & zmperzta multztudine , fwnmläg,.þecmtae vibus , àn puerulis etiam amantiffimà , jucundü- f $a? Cv familiarzf[fnà egerat , neq, àn Difcipulos t]lfflïl /7?? e auditores felecta falrim £2 ex p/omm fba Phari- g;zi Wtf &orum C Legüperztorum ingenia [ed impravi- fnten d dos, fd [rusplices Cj quarum [cientia fagenas fpor- nibma&a t4sd, vimineas vvàx egreffa erat , pifcatores , ut E hi convincerent Philofophos ; balbos , ut faperarent drifi. eloquentiaim ; idiotas , ut erudirent Sophaflas, ele- li erat. Ilud fimul ejusdem : (ineme nihil quic- àpl .quam poteftis, (2) c 4poffo : Nos à no- N fï&f/tz bis noneffé idoneos cogitare vel agere ali- d. uid boni ex nobis , tanquam ex nobis , fed DEU quod idonei fimus , id ex DEO effe ; (5) taban Ut & illud Ecclefte : Sine Tuo Numine , nihil j Jlllfg!&q eft in homine, nihil eft innoxium : 4/rzs 2s frth apino meo vadices egerat. Fertutem ergo per- dttijj,. eilam, veram, vivamá, nullam effe putabam, nifd M zþ qua per Fidem in DE'UM ex DEO þ'-vz"vo : 6 v;'z:ræ', ejn (l ( Matthlg,lz- (g) Johu 155 $. ) 2 Cor 3, g. [ PROOEMIVM. 9 ilinEy. «ejus oraculis bauriatur..— Anguem ergo fab berb MO l latere ^ Jfpeciofuma, illud arcendi genus a/iqui.d K mon[tri alere augurabar. Cur. enim. egregiam li. illam Preceptorss [ui de DEO fententiam Perzpa- duf to fuo exeffe jufferit , baud aliam febeffe caufam Yertedln verebar , quam illam à 1 beodorete datam: Non vimilm ftudio veritatis , fed inani glorize ambitio- qui m niá; fervientem novorum dogmatum in- ;'j/rmta, ventorem vocari cupiiffe Atiftotelem. (2) jiumdi- Seri tamen in veritatem inquirere, nea, Ariflot. yfeiput quem per quadrienuium , c qua,qf exeurrit , zta- ? Diari- g;;i feceram , ita faczl? deferere animus evat.. Cum Fmprovi-. autem aliorum judicit c» prajudicis expofitia- tus r« nibusá, animus meus ad id tempus iudormiffet ,"vi- i? i um fuit , bis me judicandi vinculit eximere cr üpemrent: driflot. zpfum àn faa lingua audire, ut. juffo il- Nife, de. ]um pretio effimare , fCorias ab auro , furfuremd, à polline fecernere pa[äm, Folvebam ergo frne Nos - rejudicio vevolvebamq, Stagivitam , nt , ut ca- d eredi- n5 o Nilo, fontes ejus deguffabam. |. . Sed , bone q0Us, j f DE'US! faciliiserrores ówvenicbam , quám evi- edi: () tabam , eyrores Etbuicorum non corrigebat , [ed ]ine) I]IM augebat, c quod unum omni [acrilegio maju effe m potefl , baminem. aclionum [marum centrum , cui énniti, Óv qua tendere omnt ejus (ülicitudo debe- vrcee TU [ MW]J D f vet , effe volebat. — Gratulabar itaq, mibi , -quad P 7C J WW?Z e)W (i) Serm. V. lib. de Grzec, affe 1. &ezQ. p. 1a7. & cur, cit, ad K, Ernftio 10 1O PROOEMIVM. ytiti meinnumerum auditorum fuorumEthicorum non vecepiffet * quicquid enim boni in animum meum cegïu, ( Tns n ex ipfo derzvar: Pamz'/]ät » d aliunde longà puriie e feliczus fluminum inflar influebat. — S verb g cordä/]ïii femel in vitia fua meum animum znclinaffet, nul- la mihi fuiffet ampliusvuina deformis , difficilinsa, pro&am d. ejeciffem , quàm admiféram ant? fiedos 2llos vitio- vum Hofbites. Cum autem Chri[liana me Cba- fianel vyitas ad dehortandum. alios à periculo , cui me M;W ' felix fabduxeram , impelleret, fful & attutum ] donei | illorum , quorum vvoluntas mibà pro imperio erat, m ivl monita , ut promiffis [Tavem , datama, de Philofo- hu il phica differtatione fidem jam tandem liberarem , nf me erudirent : oflendere in animum inducebam, genuum | quaàm 'ver? dixerit 4rifi. J UNENEM IDO- tin d NEUM ETHICES AUDITOREM NON T i — ESSE : mod videlicet id de [ua ipfiu Ethica, nec alios juivenum. nomine , nzift Chriflianos, in- telligamus. Iflud ergo conabor, difcordiamá, Etbi- c& Ariflotelicas ceum . Chrifliana intercedentem. n fideliter d ingenud detegam , meliüs cert? , js- dice beato Thomafío , (E) de fide facra meritu- rus, quàm qui tenebras inter & lucem pacdíci pergunt. —4P iló autem , qui dtriffa- teli adbuc. intemperantis funt additii, bune smihià polliceor candorem , fore , ut dum Atriffotelis ii H illos ia Preceptorem [tum Platonem in[ultus amorà veri- Aii g Cl (k) De Stoic. Mundi Exuft. p. 26. $. XIX. & feqq. PROooEMIVM. 1l if veritatis adfcribunt , meos etiam ab Arz'potele re- W i celfums , v Vervitatis cr Pietatts cultui attribuant. Weyr fllos enim, qui Chriflum folum im omnibus imi- L. n tantur d in amore eju falo jucundiffimé c con- efet nl cor di/[eraé acquie(cunt , hor meos conatus non im- »dlfdüäl& pro/mturo.r i ferä eft , ut mibi firmifflme perfma- Tlattil- deam. ed non VE morabor diutiis , mi Chri- une Ch. ftiane Lector ! jam enim ge[lit animus Tecum , CU Ht indagare , an Juvenes noftri Chriftiani , fint allutum idonei Ethices Ariftotelicae auditores ? zz erio eltl, ua indagatzone [f me forte vidertk aberrare , vel Blj , aud videre, qua Tu vidifHi , bacd, adeo chriffia- ]eraten, no [limulatus amore mecuu communicavertü ; in- ducehtm, genuum cert? docilemá, piorum 'T uorum mmonito- LIDO. hm efiimatorem me dep rebendes. "ale, remg, NNON Tzam ia DOMINO feliciffem? age-». j Bihiot, Jlian, i CArvrT l. lm B- gercalttim ne Tuoeni Chrt/?ianä sarti;le ! Deijerfk&io necefJaria. st I & ducem Aud incongrmim fore reor » fiante vi» deamus , quàm ab Ariftotele Juvenem i hi i, hm Chriftianüm abducamus , ad quem ifte tum collimare debeat. Ideam pro- Dd inde Hominis in Chriftiana fua perfectione con- d amtrà i , gt ftituti, quoad usd; licebit , adumbrabo , ut tantó cvidentiüs appareat , 4n & hic noffer in Peripato Stra- q I 12 CaAP. judpi Sragiritz taliseducari posfit. . Homo itaque ve« ormatum ré Chriftianus fe totum , quantus quantus eft, futo, à Creatore fuo dependere , facillime affentitur, fiia füb ubi generis originem ex DEI afflatu fe ducere, obda corpotisfabricam ex DEI manufe accepiffe, no- Spes i vam adoptionem ex DEI mifericordia , & aeter» ulti nam'immortalis animz fuz felicitatem ex DEI Fidüd Gratia (e confecutum effe letus experitur. Con» fitai) fcius eft fibi hac ratione quàm humillimé tenui« LEGRTEL tatis , velut verius dicam, zibilitatis (uge , quodd; dgia. fine DEO nihil fit, nihild; agere posfit nifi mala, atpletu Omnesigituractionüm füarum lineas , non ut fibi wdninit tanquam centro , fed ut foli DEO conveniant, lioteco incurvat: ultimumg; proinde, in quod omnia (ua derats, refolvat, A4xioma fibi fiftit: Pivere DEO ,in DEO €9 per DEV.M. quomox Wa II. Cum hacratione DEVM amet, ejus et« ill jam nutui cogitationes omnes , omnem volunta« humä; | tem, affectum , fenfum, motumd; omnem & his alotqt fimilia vel oppofita conformare ftudet. Etcum aliunde fibi conítet , intelle&tus & facultatum àdcon füm, ( fuarum vires à peccato confufas effe , cujus im- nfeüfze miferiae documentum vel indecapit, quod, progre Düditat uzcunque tandem molíatur, femper tamen & fentiat ubid; feré fuo fine excidat; Medicum füuum Em- manuelem ampleátitur , ut füb fidei confortamis quaon 0C ef, neomnia in integrum denuo reftituantur, ut ab- jectis Adami exuviis, deteríá cutis leprá, ficcato Vatinjar ! | Veralisf mundi hydrope, membrorumgq; agilitate reddi- ta, novus homo, fanctusque fimul ac perfectus | (idnor Chriftianus emergat. )uantum D EO fuo de- | Til l beat , hinc facile colligit: affrmauti, proinde & | | f find. pre- | De Perfetlione Chrifliana. 13 J pr&cipieuti ,,nec non comminauti & promittentidin omnium, qua ad ipfüm ducunt, mediorum the- at entinr, fauto, Scriptuta Sacra fidem adhibet: cum caele- ftia fublimitate füa vifum effugiant, abfcondatg; Lfe d pife, . objecta füblimitas , contrahit hzc & vicina facit 1 at Spes vitge melioris: Timorem injicit fan&ta DEI uftitia, mentemq; à cultu creaturarum avocat : mexDH tüt. Co Fiduciamin folo DEO ponere jübet immenfía Bo- I tenijs nitasejus & Mifericordia: Humilitatem itnperat t qudj tremenda DEI Majeftas, & ut ineffabilia verbo tift mala, eloquar: hzec ipfà UNIO, hic ipfedivinz mentis amplexus omnem Religionem felicisfisfima ferie on tbl Veniant, adminifttat , adeó , ut Homo in Chriftiana perfe- mnía/ua &ione conítitutus, qualem & noflrum fieri defi- t DEO deramus, haud indigeat inftructione, quoties & quomodo DE VM Amorem fuum venerati te« neatut. J us ete oluntt« 111. . Quia veró totus à DEO (uo dependet, huncd; toto corde diligit, fe etiam propter hunc n Ts x Ro atorem, concordisfimo amote profequitür ; fed - fueoltatum ad contemtüm usd; fui & orminium mundi Bono- rum, Quó énim majotes in beata hac Philavtia , Qjit- progrefius facit, tanto feliciüs infirtnitatum & p nuditatum füarum cóntvincitur, donec tàndem er um m (om Em' fentiat benevolam illam DEI fui potentiam ex quaomniàin omnes zternitates & eft & operatür, guurcime Hoc ergo ESSE (uum diligit, & odio plusquam um r Qu W[.O Vatiniano füuum NIHLL profeqüitur, cum uni- verfalistima lege nature quod eft magis, quàm jucrdte quod nori eft, diligerejubeatur. . Et hzc eft Hu- y militas illà Chriftiana , primum omnium.virtu- 5EO [ d* tum fundamentum , totiusá; Doctrinz Divinz ! proind e& n &Ev- Di 14 CAP. Il àm ob & Evangelicz príncipium & complementum, ad (ocietanes Dun cujus lumen coecutire viderur humana ratio, di- ordinem totn vino benignitatis fulgore nondum irradiata , que einus cui n in fontem fuum fübinde regurgitat & peftilentis- foi , f long fimum hominis ertorem quotidianis aüget incre- ficat Charita mentis , ut & feipfam & opus fuüm, cum defpi- li ventort cere debeat , aut certé ex veró aeftimare , admi« cer Divino, rabunda (ufpiciat & veneretur. Homo autem veré Chríftianus in humillima haàc fui contem- anim2tratqi Áer, totumle. 4 latione latus maníuefcit , compofitis moribus, fimplex & rectus effe anhelat , nihil admiratur; ego, non m Incabiles fuos nifi Chriftum fummum fuum tfniracuhim , cum uo intus & ín occulto Iztatur ; hon ad morrem; conpleditur pi, quomodo fed ad malurn exhorrefcit; nihil expetit , fed o- dhat; ledanim mnium bonorutri à DEO acceptorum indignum fe eftimat , fuaq; licet forte contentus , fubinde a omina o qifia , qid füam tamen fcrutatur conícientiam , an ab ESSE i ratio fisfima videlicet D E1füi Beriignitate; ipperit fuo,g J. Sugge ad (au m NIBIL , utpote omnium malorum Ler- Amot cu nam revería fit, Quapropter in ex pellendis de- e fordibus à Patre Adamo; à Patria VANTA tergendisqu Mundo , à Sorore Carne contraé&tis conftantis« TANGI( Creaturas a fimus eft , perfpicacisfimus & laboriofisfimus. 1V. Hinc tertius Amoris ramus fua (ponte enim imagi ullulafcit, quó fe Divinus hic Amator & Con: & terminos Vit: ne ipi templat or, non DEO folum & Sibi; fed omini fi- mul hom ini Creatoris imaginem aut rudera vel tirigi il trí circumferenti amoris o fficia debere fate« cltinat ili larva tur. Licet enim infandus ille NIHILI fui Amor; It Cotrüpti inde à Primo Peceatorum ; in omnium animis, ülerent: ( amorís Divini locum occupar it; nihilominus ta« m prop lle rerum Arbiter in omni bus et« men liberrimus i iam (1'1/ Hn, PT De Perfetlione Chriffiana. L5l )lcmentum,ad iam hominibus femina reliquit amoris , ex quibus Tn3 tati, dj« focietates humanz fua fumunt exordia , fuumd; ttàdiato, qu Oordinem tuentur. Non tamen Amator ille Di- t& petlenti vinus cui nofter etiam conformari debet , huic I$ düpet incre foli , fed longé folidiori fündamento fuam inzdi- Im, cum defji ficat Charitatem , quod aquarum agmina nulla, fLimate, adrik nulli ventorum impetus quatiunt , Amori videli- 0mo autem cet Divino, cui jucundisfima fervitute, quá nihil (c fl contem. animz tranquillitati convenientius exigi potuis- ftis moribus, fet, totum fe & in zternum mancipavit. Omnes hil admiratut ergo, non Amicos rantum, fed & Hoftes, fed im- culum , cum lacabiles fuos ardentisfimo charitatis affectu ad fnortemy compleditur. | Necindiget, Politicorum przce- petit , fedo- ptis, quomodo non lzdat , & jus fuum cuid; tri- in indignum buat ; fedanimi propenfio, fed Amoris facri dicta- tts , (ubinde men omina fponté & füpra cuncta honeftatis re- ,an ab ESSE uifita , quid boni in fingulos fit conferendum, i erignitatey uggerit. mlorum Lete V. Suggerit denique Chriftiano tali Divinus Amor ceu ypelendis de: erfectsfimam Morum Magiftram, dim;à Patrà VANTA MISERATIONE BRVTORVM TANGI (a) & quantá curá has aliasque DEI iCtis conttanti oriofisfmus, creaturas ad fuos fines dirigere teneatur. DEI mus (oa (ponte enim imaginem gerit , qui fingulis fuos fines imaror &t & terminos , fuas actiones & officia defigna- i el um vit: ne igitur à creaturis in ruborem agatur, dirigit illas , ut finem fuum obtineant : jufta ag rudera 6 cia debercite deítinat illis officia, ne tantopere in fervi. BILI(Gidmet tute corruptionis ingemifcant & ab hac liberari defiderent: (b) fovet, ut, ubi exarferit ira Domi- jomimus &i , tum propter illos, quinefciunt quid fit inter dex« inomnibus e faf (a) Phow, 1 £, 16. ( i) Keri, $, 81, 325; & 16 CAPï ïï- D dextram & finiftram, tum proptet jümentav iàs qpott ïp : ftri mifereatur; (c) Ac ne parvulum & la&tan- mrmenti tem,bovem, & ovem, camelum & afinum inter- omum 9 ficiat & nobiscum anathema effe jubeat , (d) offciorum omnibus omnia fübminifttat. e, Qu gerunctat sllaer ciud &robultor : De erron eis Hypothefibus Ethica & türbet u "Ariflotelice. Qu nej Dearn ergo petfectionis ; quátm hómo veré OE agen VI. l Chriftianus exprittereftudet; & ad quarri telstehpo animos omniumjuvenum; tmoralibus factis imbu- ert, xb endorum, erüdiendos effe, nemo Chriftianorum tet,lnumer inficiabitut, ut ille Solem carbone; fic nos obtüsá ftocdem de noftrá ctená délineavimus. lam advertamtus; patteracp an àd hanc perfectionem in Peripato Stagirite hrj N uventus Chriftiana posfit erudiri. ^ Cui rectius forde est affequendo proderit , liberiori (crutinio expende« beatis cct Dümerand dere pleraque, quae in Ethica (ua docuit Arifto- teles , heipfis quidem hypothefibusomisfis ; qui« de mute 1 bus haec ícientia fuperftructa deprehenditur; d teor tame, Cüm enim omnium fcientiarum certitudo de- tetpretam monftrationibus ; demonftrationes vero certis Judicio noy innitantur principiis ; ab Ethica talia exulare ne- erübeoo, mo forté dixerit, nifi qui omnem inde eertitudi- titt eadem nem exícirdere aufit.. Necdubitandum quiti iri- pta jn ( ter-hypotheles illiaspalimarias ac przcipuas; nr- T fbaday made DEI exifteutia €9 Providentia , Meutisd, bü- debeafg ïmfþ non t 'm-fmze iimmortalitate perfüafio numerari t velue utpoté füt r (c) Jon 4114 (d) & Sani.i f, á: &6 De Fiypolbefibus Etb. Arifl. 17 m &dnn. ütpote in quibus tantum videtur effe pofitum momenti , ut his negatis omnis DET cultus, AU nkets Jübat , (0) omnium obligationum juftarum , omniumque officiorum debitorum certitudo à mundo tollae tur. Quodfienim juftà Numinis omnipotentis remuneratio non fperanda, fi jufta DEI vindicta nulla expavefcenda , fi nulli poft mortem excru- ciandi fenfus , quid impedit, ut porentior quis; Eid & robuftior audeat & committat omnia , mifíceat & turbet univerfa ? Quod equidem latiüs didu- cere , nedj; vacat, ned; lubet, quando iftud nunc ! hóttio vite potius agendum nobis jncumbit , ut quz Arifto- &adqiait telis de hypothefibus hisce mens & perfuafio fu- ictis imbüs erit, exactius innotefcat. Non equidem mela- Tliatorir tet, innumerum illorum fore numerum, qui Ari- fiüs Obtüsà ftotelem de hypothefibus hisce fatis pié fenfiffe dvértamtüs; pariterac pronunciaffe opinentur , cum & Theo- Q Sug t logiam Naturalem, tantum non integram ex Ari- Coitebous ftotele exículpere aliqui fint conati , alii infuper tiocipemte beatis coelorum incolis tantum Scriptorem an- Kocuit At numerandum duxerint, cui teftando vel ipfeille sontisfs; u de falute Ariftotelis emiffus liber fufficit. Ve- reor tamen , ne hi vel aliorumindormiverint in- eprehendiwr; ceritulo d- terpretamento, vel certé Ariftotelem fine prz- ; vt (f judicio non audiverint. Nam & ego fateri non a &idift t erubefco, quantopere anirnum meum ineícave- rint eadem illa, quz ex Ariftotelicis fcriptis ex- aleceriti du cerpta in compendiis olim legeram, memorizd; p [ mez mandaveram : qua tamen, fi dicendum quod res eft, non leve faftidium mihi movent , cum de- ii jb rj| debed tractà velut larvà genuinam horum faciem in- u[pote tueri, illorum mihi bencficio licuit, qui neque in legen- Di 18 Car. II. PUR legendo Ariftotele ulli opera: peperciffe, ned; in | ejammume interpretando oculos parum lynceos attuliffe, | fs Sagit neque in Jaudando vel vituperando minus inge- | (in eum q 4uos & candidos fefe przftitiffe orbi demonftra- fc, DE runt. Quos inter maximé eminere putem Cl. | ec M ] Thomafium , Ariftotelis alias zftimatorem inge- nuum , quem in hoc foro, ceu teftem locupletis- |. fionequi deincpst fimum, &, qui clarísfimam in his eruendis facem mihi praculit, fubinde citaffe juvabit. temporepi inpallt, VII. Utigitur rem eó, quó par efl candore profequamur, inanteceffum obíervamus , optimé pritipo o ThOLUIT fR0Y Stagiritam contra vulgi & infantiz prasjudicia dertt: nece monuiffe: uibil immotum movere feipfum ; nullamd; adeó materiam fui motus efficientem caufam effe Tonmotus,r defnere pf poffe: reété fecundo contra Democritum & Leu- | etibater cippum Antefignanos Epicuri, primam motus | temforedu cauíam indagandam fibi propofuiffe: & denique verisfimé omnem motum à Divina virtute deri- | Brhanc n i, vandum cenfuiffe. Quod autem majorum fuo- rum Patrizd; de corporum cceleftium traditionie |. fiml af CiEqy: n0n. bus ex inítituto fe accommodando, in applicatio- UT netheorematum horum aureorum, v422 illius, de (0iri z ua Paulus, ratiocinatiouis , cordis obtenebrati €9 ] uibus immortalis DEI gloria Vi -- d efipientis fapientie , q in corruptibiles creatur as transfertur , tam illuftria A& uml fpecimina dederit , miferamur ejus Ethnicismum. 1ritij; Quj Quum enim Anaxagoras anteStagiritam verita- 1 lm eftioj tem de Motore Primo , Mundiq; hujus univerfi | fentiaal[oy; Opifice DEO Opt. Max. perípectam fàtis habuis- Mi fütorom fet primumque Mundi Motorem, non folum absá; g Q j f figit labore & defatigatione, verüm etiam fine ulla fui Hlnon ! commotione vel alteratione , fo/ó voluntatis im- qmoft (l T De Hypotbefibus Eth. Arift. 19 )Cïcïfïe, t ln wote nitu motum Mundi effeciffe , eundemque C05 atf etiamnum eàdem voluntate moderari pié docuis- (40 Pints inpe fet: Stagirita tamen ad Philofophi tanti effata, Ybi demyfrn. (in eum quippe fenfum detorta , ac fi ftatuis- Kfe putem () fet; DEV M ad mundi productionem JMente Datorem i ceu 7Machina ufüm fuiffe, ) fubrifit, & explo- em ocüplet fione quàm calculo füo digniora credidit: cumq; erüendis factn deinceps,caufíam nul]am,quæDEVM ad motumin J tempore potius, quàm ab zeterno producendum atell, candor impuliffet , obverfari fibi cerneret , nec tamen mus, opti principio optimé prius pofito ( quo nihil im- lz prajudii inotum movere feipfum ítatuit ) renunciare au- l deret: neceffarió inde ab aterno duraffe coelo- At ; nüllam j ncaufam effe rum motus , nec ullo unquam tempore variari vel itam & Leu- definere peffe , h. e. mundum hunc, prout nunc imam motus eft, ab zterno extitiffe, & in omnem xternita- tem fore duraturum, przcipitanter collegit. (e) k: K deniqu ; Vittüte deri- Ethanc fententiam in fecundo de Caelo libro ca- pite primo, ceu in folis cabula nobisexhibet, ubi mijpum ao« Bom tradition fimul caufam a:terni coelorum motüs reddit, di- citq;: nonab Intelligentia quadam, feu, ut ipfe ait, p,inappliat ml ab auima cogente mauere motum illum fempiteruum ( Ovve ^ a? dvxjis aïvaeyuaäz'anc eAew. aidyoy 31 r hii tl DEL I xivqri -- dN dueryxoGicy 'Aioyóe m atiggy Kai xv aovl didioy j um il acguzy, ) fed. uece[fum effe ut g Ethnicimun lxionis cu jusdam fatum perpetuum atq, indefeffum il- ggiriam Va lum efficiat. Ut ergo ned; ab anima feu Intelli- us uifet gentiaaliqua , neque à feipfo, verüm ex inevita- ; hij n rbl bili fatorum necesfitate, volvitur Ixiou , €9 fe fe- " (olum absi quiturd, fugitq, ; ita ex opinioneStagiritae corpora uníieo cceleftia non moventur motu vel ab ipfismet ef- jqatifh ! B z fecto n (e) Thom, de Stoic. AM. E.. diff. 5. $. 7. diff. . ex profe[fo. D 20 C A. II fecto vel alïünde accepto ,fed tali motu, qui ipfis inevitabili naturz necesfitate ab aeterno in- vt 1« eft. (£) Falía hac coclorumi zternitate , falsád; Jatetut. motuüs causá ptzcfüppofità , nullo negotio divini- [ate Divi tatemetiam atque vitalitatem eorundem inferre jpfüm an! poterat. Omni namá; motu à Divina caufa prius m derivató, xternoque coelorum motu deinde ad- jaborepno Ítructó, quz nifi DEO propria videre non pot- bernare, . erat, nemine prohibente ccelis füis Divinitatem lf p quoque attribuere, (g) quin &, quia Divinitas ex- I Qu pers vitz effe nequit , viventia etiam €9 animata & atetmos 1 dicere coeleftia corpora , dextrumd, adeü €9 . fini- Mar cjut ftrum , ut €9 fapremum ac inferum , utpote qu& aui- fipfet, mi mantium propria fint , iisdem adfcribere , (in capite cinuis, fing ejusdem libri € veftigio fübfequente fecundo) ipfi licebat. r quilntelig quiiy n IIXU Cum hac ratione Divínos füo sE a boi nos ccelorum orbes in mente fuà gyraffet ; dein- bat, quant AO d QU de DEO etiam thronum zdificandum , eundem á; Ta m ad eminentisfímum orbem, (h) ceu dignum ani- in volpo! mali maximé rationali (i) folium levandum effe cmb,g putabac; non ut orbem rotando fatigaretur; hi enim Deos, qu tür, ob u (£) . B. Thon, de Shic. M. E. D if ff IV $. rg. inquiö.ï flodiam in. vvoce procreandi ambigue utitur. conf. l, 2« ubi negat juxta Arifl. dari creationem mundi. (g) L. de fos(n))in admodum Celo. c. 2. 6. Nic. 7. (h) d bomaf. de Stoic. M. E x- uft. dif. 14. $. 145. 172. &9. claris J. G. Foffius de Qmnnibus p Orig. Idol. l. 2. c. XL. p. 5 30. ambigia enim eff vox AMundi apud. ZAriffot. ceu optime mouet T bom. b $. 144. £ in Sched, Hiff. p. 3 1. &9c. - (1) Zdnrimal ra- Ü Thmof tionale DEVZM appellat Arifl. probantibws id.ex 4riff. if n it Pl J. Fr. Pico Miz, Exam. l.1V. c, 1. p. 1017. l. V. c. 8. . 1126. l. VL. c. 17. p. 1238. &9c, Wittich, im Conf. P)l/d (0 Verit. $. 209 p. 18 1. &9c. /M( '/l i 21 De Hypolhbefibus Etb. Ariff. enim ex fatali necesfitate feipfos ab acerno mo- 'motUIQUïi lr MESCUE Y vebant, fed ut in hac Divina prorfüs & eminen- tisfima fede feipfum in otio beatisfimo contem- itate , f laretur. Nihil tamen magis indignum Maje- Dlegotio divin. Fündem infer ftate Divina cenfebat, quam ( quod purior ante Vinacaufapxiu; ipfum antiquitas confeffa fuerat ) DEVM per otu deinde jl omnia eífe diffu(üm , iná; mundo terreftri omnia labore proprio adminiflrare , omnia regere & gu- dcré noq n 5 Divinitaten bernare. Divinam ergo Providentiam vulgi fabu- lam effe putabat. (K) Divinitaser. IX. Cum autem orbes fuos divinos prorfus 1 C quimddt & zternos multiplicaffet, Primod; DEVM Opt. ait) & f Max. ceujumentum mole, ut 'T homafius ait (1) , al- jott qué al ligaffet , multiplicandus ipfi fimul erat Deorum t,(In capite chorus , fingulisd; orbibus finguli Dii prafigendi, te fecundo) quos Intelligentiarum nomine condecorabat, (m) quosi; Primo Motori tantó fimiliores effe dice- us atet- bat, quantó propioribus primo , remotioribusd; b g dein- adeo à q uieto terrz globo orbibus infiderent. ,um,cundemq; Ita (cil. mifer Ethnicus errorem fugiendo, quem 3 dignum at in vulgo reprehenderat , ( optimé videlicet do- leandüm &f cendo , gentilium animales eosd; diverfi ordinis :fatigarcrur,.hi & Deos, qui hominibus & brutis fimiles fingeban- tur, ob utilitatem Reip. fan&ioremg; legum cu- AYU i:uf. ftodiam per fabulas folüm populo fuifle obtru- qnf. 94 DT À fos(n)) in alios errores fe przcipitem egit.Quem- T admodum autem in exercitu non plures fed unum H J omnibus przeffe decet , juxta Homerum Arift. 3 B 5 citan- T/,m lh (k) T'bomaf. de Stoic. 7Maund. Exuf.. diff. 2. $. 18. p. 22- 1 A r diff. 14. $. 146. p. 21 1. &9c. Samuel. Racbel. Introd. ii t n in Pbil. 7Moralem Zrifl, c. ILX. p. 85. Conring. de Civ. LA Prud, c. ILX. p 129.. (I) l. c. diff. 2. $. 16. (m) I.c ,lmwc f diff. 14. $. 172 (n) 2. ZMetapb. S. p. m. 744. E.. D 22 CaAr. II. citante, (0) x dsacy Tl»Avxeigavén. &i xofeay O. jotema ïad D (quo : Non eft bona pluralitas principatuum : um ergo Priuceps; ita non univerfo r$ 6&e coclefti, fed i d Mu form , fupremi tantum orbis Seffori regimen univerfi motüs exhibuit. At ne regimen illud inferio- choragum anrem ort rum Deorum poteftati vel tantillum derogaret, fimilitudi Supremum illum Motorem inferiorum Deorum choragum feu Intelligentiarum motum neutiquam efficere, eauitibus fed prafultoris inftar duntaxat inferioribus Diis um orde exemplo füo przire, ut chori inftar (uopte impe- cum paloc tu ad motus fuos incitentur , docuit. Intelligen- tiarum tamen (quarum in numerum & Primum indeabate Jisfibicoatt Motorem alibi refert) motus, orbium fuorum mo- tui nihil etiam prz;judicare credidit, quandoqui- düratonis,i eyitat, h dem & ipfi Divini viventesá; , infità fibi ab xeter- novi moverentur. uo ipfo intelligentiis tan- fiosinam ym Ducer dem non aliud officium relinquebatur, quàm ut in beatisfima contemplatione Divinam ztatem üpntatis eros tranfigerent : id quod tum alibi tum in Ethicis noftris abunde teftatur, ceu patebit ex dicendis. X. Hisitadeduc&tis, zenigma Scholafticorum () 94 (DEVM ex mente Arift. mundi formam non tam g/ ql« informantem , quam a[fiffentem duntaxat appel- k lantium) ut & Thomafii fimilitudinem , (qui nos LU folem eteruum €9 panuum ver[(icolorem , folaribus va- [ diis ab eterno expofitum, concipere jubet, faciet enim Ff! inquit, zece/fitas nature ut fpecies colorum ab eteruo 1f tj compareant ex pauno , edutte , non indutle per ideas, &teruis alioquiu absq, fole fi effent , fepeliende tene- hi eltr bris ) facilé intelligemus: fcil. DEV Opt. Max. (4] non tanquam Opificem, motumque mundo lar- trad, gicn * dj (o) l.c. c, ult. p. 746. D. Glfl« 23 De Hypotbefibus Eib. .Arift. ! " Mafwæ,' ientem , ex mente Stagiritz concipiendum effe, 1 : g ( fed , (quod ipfe , vel alius ejusdem difcipulus in li- && Cl bro de Mundo (p) ait) ut Regem quendam Per- NI unive (arum , Ducem in Exercitu , legem in civitate, Fallor? D lod infer. choragum vel precentorem in choro. lum detege an rem omnem hactenus in compendio prolatam, Orüm Dtors fimilitudine quadam illuftrare licebit, fi modo Iquam effen, choragum Ariftotelis , ejusque choragium cum ferioribus Di equitibus & catadromo , terram autem circa " opte im quam orbes feu equites noítri in gyrum aguntur, . Intelipen cum palo commutavero ? Finge igitur homines m & Primum inde ab zterno & in omnem xternitatem cabal- lis fibi cozternis infidentes, circa palum ejusdem tMüorumto. » quandoqui- durationis, in circulis diver(íz à palo diftantiz ob- equitare, hoc ordine, ut Eques à palo remotis- f sb zter- lgentis tün fimus inamplisfimo fuo circuloreliquorum omni- um Ducem agat , quem reliqui diveríz quidem tür, quàm tt "inam erateft dignitatis , diverízd; potentiz ( prout nempe in . tom n Ethici circu los , ab exiremo & remotisfimo Ducis circu- lo, bit ex dicendi B 4 Seholaficorum (p) B. T bomafius bunc librum ab Arifl. con[criptum eJe ne- o o t at de Stoic. 7M. E. diff. XIV. $. $. 89 15 2. cum bis, u& baBentu ex Stapirita deduximus , contraria dicere Rntaxat oD videatur : expre[fis enim verbis DEVS in boc libro re- jinem, (quao um omuium Genitor, Confervator €& Gubernatur ap- m, fton t ellatur. Quis autem bec &5 fimilia,que ibi fuseleguntur, uetfrti um primá flatim fvonte contraviari prioribus non videt ? Sed vvereor , ingeniofiffimum bunc alias Arifl. Interpretem, gt xodum Gordium non folvere , fed fecare : quomodo enint Vg bic liber Arifl. dogmata de mundi bujus prout nunc eft j Vlind tt- eternitate, calorum vita, divinitate, nece[fario fime ulla TO ! t Max caufa motu , aliad, id generis alibi confus? &9 obfcurt tradita: declaret. &5 illufiret , ingeniose. demonfIravvit CI. Johannes de Raei ia Clawis Phil. Nat, Zppeadi- g ct , qui liber && nos de biá multa docuit. 24 CAF. II. D lo, vel propiores vel remotiores fe egerint ) fuis | fgeti tamen finguli freti viribus, infequantur. Neau- fnfotrasti tem quzío equites in obequitando moderandis mwm'x Age! equis intentos Tibi fingas, hi enim füa fponte, ne- Putentis minedirigente currunt, faumd; circulum finguli viginti & quatuor horarum ípatio emetiun- eu'ygw l &oén p tur: Equites interea finguli cogitantes , fecumve tem n ipfis in beatisfima contemplatione dulcisfimad; quiete ludentes jucundisfimam ztatem tranfi- Wyyibiäf' gunt; in Palumveró eosdem & maximé omnium 2 non Je Ducem, vel obtorto folüm collo profpicere, in- p dignisfimum effet tanta Majeftatefpectaculum. TT UT I!j XI. Hxzc (ané videtur effe domeftica mens Stagiritz de DEI Exiflentia €9 Providentia. Licet müspadon tem icel. enim, quod ingenué fateor , alicubi modeftiori reffu benignisfimam DEI Providentiam acces- hiim Mür ferit, haud tamen ex amore veritatis aut ftimu- lus Hocin lante Numinis amore, fed metu poenz Magiftra- Ageutem tüs idfeciffe, Hluftrisfimo SECKENDOR FIO te- tütum qe fte, (q) videtur: interea veró, fux huic hypothefi lum ( omnia moralium placita eum füperzdificaffe de- menoni! monftrabimus , ubi prius & hypothefin ejus de tellipend Anima rimati fuerimus. Scilicet nec orbis ifte lisad vid terrenus Seffore fraudandus erat. Hic autem, doeltur an orbi fimul lunari przfuerit , incertum eft: fic ad [olur Commodi tamen Ariftotelem autumaffe quidam auguran- tur ; alii Sefforem huncin alio quzrunt orbe: fed Detfedtio B. Thomafius ad mentem Ariftotelis convenien» Orinécus tiis Averroém dicere cenfet, ab Ariftotele pecu- liarem orbi terreno Intelligentiam fuiffe deftina- (r) hd 2 tam. Nos haud de orbe , fed officio hujus Intel- ('/H QOinírg dixerij (q) loco infra citando; UI Ó De FHhypotbefibus Etb. Arift. 2j eRtint) t ligentiz foliciti erimus, ubi prius de nomineejus mur. Ne PUn informati fuerimus. 0 od Hzc itad; Scholis in com- muni Agentis Intellectus , ille vero cui praeft, Ua Donte ne Patientis nomine venit. Ariftoteles illum 7»y CUlum (j Gveale vv feu forinfecus advenientem intelle&tum 0. emetig. Xt6s, fecüms & S-aoy ucvoy, folum. Divinum: (r) in Ethicis au- tem noítris tefte Auguftino Stevcho, (s) 9eeis ulcisfima Atetm tranf. svyysyeeze rv Diis fimillimum , maximéq, finitimum , imeomnium nec non feparatum €9 abftratdum , id quod imperat picere, i. €9 praeff , rerumq, boneftarum €9 Divinarum intelli- Xdaculum, geutiam continet : item annotanre B. Calixto, (t) ellíca mens proprüfmà bumanam : ut & maxime rationalem bo- i, Licet tünis pavtem &c. appellat. Sunt qui hunc Agen- tem íntell. Ariftotelis eundem effe volunt cum modeftiori tiam actese Anima Mundi Platonis, negat tamen id Thoma- s aut flimue fius.Hoc interea ex menteStagiritze probabile eft, a Magiflta- Agentem unicum effe numero Intellectum per DORRIQ t totum genus humanum diffüfüm & intellectui hic hypothdi humano (quem Patientem appellant ) inftar for- radiftcfe d ma non informantis , fed f(olumasfiftentis , ad in- xheln ejsdi telligendum id praftare officii, quod lumen ocu- pec orbis i lisad videndum. — Quz ipfius Stagirita fimilitu- do eft, unde & Thomafianam füperius adductam, Hc anter, ertum & Ut ad folum Agentem ipío alibi preeunte , (u) commodisfimé applicabis, Nec enim effentiali dum augura rüntorer petfectioni Patientis quicquam addit, fed folüm füpervenit , & rerum s contenite forjnfecus ifti Solis inftar imae« ifptdepe B; (£) 2. de gener, Idnim. 2.p. 819. (s) de Perenni Pbilof. 1. 7. falfedeita- €. 15. p m. 367. B. qui tn. ipfe Ariflotelem immerità fibi j lt ligen- contrarium fingit ex eo , quod. banc animam immortalen: dixerit , ceu patebit ex direndis. (t) de Bono perfetfe furmo e, 2,p. 12,. (u) Dial. Phyf. p. 287. $. 55. | 26 CAr. II. jtimtz imagines; quz per fenfus, veluti feneftras fübivé- re, illuminat, phantasmatum tenebras difcutit, quimz im illas fpirituales & intellectiles efficit , ut Patiens etquen imagines excipiat & his imprzgnatus, füá vi fuág; qem lais Ubi enim infelix ifte Paga- yife. Vi potentia parturiat. nus omnem . ex orbe creationem proícripferat, ii pri non poterat immortalitatem anime cum ejus- dedetit d commia dem traduce conciliare: animas igitur humanas, utpote ex materiz potentia educkas , tefte Tho- confüre. fitcertità mafio, (x) mortales effe confitebatur. . Quic- quid autem ab ipfo in fpeciem animi immortali- il tati favens prolatum eft, id omne de Intellectu adumbrart Agente intelligendum venit. Sed miíeram, fa« al tente Thomafio, (y) immortalitatem! non enim mümtity moraliom magis illa juvamur, quàm equus, fi immortalis m ille pronuncietur ex eo, quod ipsó in acie inter- tdjafo fectó,falvus & incolumisSeflor evaferit. Cercrum Vil enimeft, in Ethnicorum Philofophia formas as- (teme: fiftentes, nonalio, quam equitum munere fungi: lediqa in hoc tamen ab his diveríae , quod non uthi , mo- 10 Sqp derandis & gubernandisiis, quibus infident, fati- »MII gentur: nulla enim, ut cum Thomafio loquar, (z) cheorur agendi libertas Agenti in Patientem alia relin- & Cice quitur ab Atift. quam quá uteretur [peculando magiss horumc uàm operando , perinde ac illi fuperius circa l'a- taxatBt um obequitantes. Atür r XII. Sed nolumus in deducendis Arift. Hy- Urantgo othefibus effe prolixiores: quàm enim , (ut de- mncntj p nuo beati Thomafii verba (a) mea faciam,) vir ifte oculatisfimo praditus alias ingenio , in hoc immi- ()1.M; ; (QX) Le. p:201. $.06,. Cy) . &. $.07.. (z) Stoic. M. E. () ln 7 Dif2. $.6. (a) .c. Diff.14. $. 149* li. De FIypotbefibus Etb. Arift. 27 Vsf imminutz Providentiz Divinz , fimul & nepatz &bris d animz immortalitatis dogmate , fibi providerit, It üt Patien ex fequentibus patebit, ubi demonftrabimus,eun- us füdvifià ; dem íuis in erroribus haud temeré fibi contradi- liv ife Pa xiffe. Videamus idcirco, an non hujusargumen- prolcriperg ti in primis ftatim Ethicz fuz lineis Specimina W cüm oj« dederit Ariftoteles. Deditfané,ac valdé quidem tür homanas $, teffe Tho. commiferanda , dum ingenué fatetur, (b) non conftare fibi de rerum earum quas propofiturus t Quie fit certitudine, fe verfari in incerto & ambiguo, [ immortali- ideod; fe rudem tautum €9 eventualem veri formam t IntelleCtu adumbrare velle. Ipfum audiremus Ariftotelem, Tietam, fd« nifi valdé prolixus effec , duobus autem potisfi- |! od enim müm utitur argumentis , quibus incertitudinem 1mmortalis moralium evincere fatagit : 1. quod tazta fit inve- acie intete bus diffenfio , ut lege tantummodo non natura conftare xit, Certum videantur : 3. quod €9 de bouis eadem [it controver- a formas a5« fias cum ex bis multi detrimenta capiant. . Ut tamen nere lngi: dealiquali certitudine moralium conftet, bomines ynuri, m« ad Sapientum judicia relegat. jnfident, t XIII. Eftojamdeautorelibrorum Nicoma- fioloqus ) cheorum noscertos effe: mentiantur Laértius (c) em al rell & Cicero, (d) qui Nicomachum ipfüm autorem «ado m horumconftituunt : falfüs fit Suidas, qui fex dun- xiüs ci r taxat Ethicorum libros Ariftotelem reliquiffe te- Ítatur: nullam Philofopho noftro tavtologias in- yis t urantnotam , qui derebus ejusdem prorfus argu- enur ( menti plura eundem opera concinnaffe clami- 3 m vt tant, ; ! n (b) r. Nic. r. ex profeffo. Conf. 1. Nic.7. 2 Nic.2, F. 1.Nic,2, Ial« 3. Nic. 7. X. Nic. X, edit. Cafaub. Mb (c) In vita E»vdoxi. 1)) (d) Lib. V. de Fiaibus " 28 "CAr. 1. ! tant. (e) calumnientur & illi, qui magno confen« 'dïafnus af fü tanta de corruptione, de interpolatione & de MuORE incertitudine librorum Ariftotelicorum orbi de- pricipit monítlrant. (f) Hac inquam & alia id generis tort. D argumenta nihili faciamus, ipfumd; folum Arift. dentiott dere (ua , deincertitudine dogmatum füorum te- [] ïpjb) i ftem admittamus , habebimusque confitentem audio? à reum.. Neceít, uc in duabusillisejusdem rationi- anbiat C bus convellendis actum agamus. Audiamus de Quüt iv pofteriori faltem Celeberrimum Ariftotelid;aliàs teg dequ multum faventem Coanringium , qui licet, quoad dafaifet. prius Stagiritam quomodocund; defendendum tilit ial fufcepiffet , in hzc ipfa tamen ingenué pofteà ide ab ex erumpit: (g) Nec.Ariftoteli profettó , ait, temeré as- Tüm 4uterm fentiendum ef afferenti jus omue boninnd, intevdum vetifenf, ambiguuim effe, quoniam illorum cultzs bomines uon- Simmo nunquam wüferos veddit. . Nunquam: enim vere mifer dopinta uis fit virtutis €9. vetli fludio , fed nomiifi in fpeciem minert 4 €9 ex illa opiuione , qu£ omnem bominis felicitatem Norium: bac vita defimit, animarum immortalitatem , earumq, N à morte bac beatitudiuem nullam agnofcens: quo le- thali errore etiam Ariftoteles fuit imbutus. — Non faue Toni nam e8 id fuiffet didurws ille , fi Providentiam Divi anfam h anime noffrre naturam pleué. perfpexiffet. . Et vero Qs ( uod in Etbicis Avtftotelis valdé awyvA^de plurima títa, di tradantur €9 firme demon(lvationes frequenter. exus debet,or lent , fatemur id- quidem : in caufa verà eft capitalis Au- !ibf iO Jel L tántà [eh ifte Ariffotelis de DEO Eä,dnima-nojtra error diamus Tendvir Ce) Lud;Viv. de trad. Scient. l. V. p. 363, Er. Picus Exam. Wa Viti L IV.c.1V. p.r033. f) Piut. in Scylla. Stra bo lib. r3. Gebg. Fr. Picu; Exatn. LIV. c.IV. 9V. Idem de Fidet6 ordine Credend. p.227. [h) lia (g) de Prud. Civ. p. 125 125* Mi De Hypotbefibus Etb. Arifi. 29 BD tonfen, diamus annuentem Conringio Magnum quoque Jtione & de Irum otb de. RACHELIVM : sSi 4rifloteles , ait, (h) de noftris Principz'is , Providentia videlicet & animarum im- li id gners mort. plané certus fuiffet , multó firmiores atq, evi- h lum Arif im (üorum t dentiores demonftrationes in Etbicis quin baberemus Confitentem ab ipfo, uibil dubito.. Sed, de $ [ ientum judicio, quid audio? anne monebimus, ut f uic innitatur, hoc idem ration Audiamus d ambiat Chriftiana juventus ? fed, bone DEVS! juot diverfarum Se&tarum non habentur Sapien- florelirlis tes? de quibus ab Ariftotele prius fententia feren- licet, quoad da fuiffet. Verüm ponetuliffe : numomnia pro- fendendum tulit infallibilia? nonne pro illis alii Sapientum nüc pofte inde ab exordio Philofophiz decertarunt? Ho- o m d- rum autem nonne diverfz (ünt hypothefes , di- ( ifardum XOmios lf« verfa (enfa, diverfi fines actionurn , adeó, ut de Summo Bono duntaxat ztate Varronis ducenta m vert mjtr octoginta & octo fuiffe collectas opiniones me- al u ect minerit Zupufliuu (i) unde & illud Varronis apud * ; us icintm Nontum : qton,tittt l nfan: q - Nemo egrotus quicquam fomuiavit Tam infandum, quod non aliquis dicat Pbilofopbus "TE n Dinim d anfam habuiffe congrué monet Celeberr. PLAC- i, Bw CIVS. (k) Quod (i ergo quis , monente Stagi- yár lr rita, diveríarum gentium conftitutiones fequi ugudltr tl debet, omnem virtutem, omneq; vitium in zqui- nfb librio pendere deprehendet : nulla. enim actio a. P tantá (ehoneftatis aut juftitize (anctimoniá com- diarus mendavit , quin illam integra alibi nationes ad f,,PjquM" inftar vitiorum non traduxiffent: nullüm etiam ex s u (h) Introd. ad Eth. Arifl.p.85: . (1) l. 19. de Civ. DEI c.1 Cua'm!- 9.127. p6 (k) Fruli, Prec, f IF. $. 2. p 77. 30 CAr. 111. J ex adverío tam enorme flagitium orbis vidit, ciratis f quod fuos alicubi gentium non habuiffet aeftima- tem in a tores. Hazcautem incon(tantia, fatentibus unà uod deic u os adduxi, noftra quidem laude majoribus te- dum n0n f ibus , Ariftotelem erroneas illas hypothefes in vdauna Ethica fua fuppofüuife , demonítrant. Sed jam s; ipür incepta profequamur, atque in ipfa Ethices Arift. ]detiama adyta penetremus. neque D tum 2200 tos n aml r ]T. hunc fb q De erronea Summi Boni $cia- lw f d gim t graphia. du Ihil magis agit Ariftoteles in hoc ipfo ( at XIV. N opere , quod erudiendo in humanis fendendur Filio Nicomacho Paternus affe&tus expresfiffe tonüm a fertur, quàm ut fummam & ultimam hominis f Beatitatem fuis depingat coloribus: (1) ac in ex- ial ordio quidem libri rudiüs , ut ipfe fatetur, (m) hibet, ( iftud adumbrat , deícribitj; confufa quadam no- uite. tione, exactids demum in epilogo libri & exqui- riligum fitius edifferendum. Et nos idcirco Stagiritz XJ. veftigiis infiftentes , eandem hypothefin ante fitillodl contemplabimur , quàm ad interiora ejus vifcera rit Arif cura- fequendi (1) Ut adeo fruflra fint , qui in boc ejm opere perfeBam Ethi- Wtl cam , non quod pueri in faba fe inveni[fe rati', illam YI€ posf in Ewdemonologiam Pjfychologiam 95 4Mfetologiam ring, partiuntur » cti w ierità Scbolaflicis exprobáut Con ' LT. de Prud. Civ. p. 9. &9c. B. Thbomaf. Tab. Etb - Il Tilere lin. 36. &9c. AAnnot. X. in banc dab.. Etante bos Lud. ii Vives de caufis corr, ddrt, 1.6, p.193.. (m) I Nic. VII, 47. 48. 49« (H) 'lNim De Sumtini Boni Sciagrapbia. 31 | fb Yidt, ifet a( curatiüs fcrutanda progrediamur. Sciamusau- tem in anteceffum oportet , Ariftotelem , illo Iéntibus u) TDajoriDus t quod deícribit Bono majus ab homine obtinen- Yypothefts n dum non agnoviffe, unde factum , ut illud &ydaaquovioum , &ualiaw , TEX udorquovius , eiumtQ - n Sed j Cehices Arif x« , ipfumd; adeo swoaor xj 79 d e4eoy appellarit. Id etiam nos fugere neutiquam debet, quod Arift. neque Bonum neque Malum aliud poft hanc vi- tam agnoverit. lpíe Arift. de fua hac fententia nos in ambiguo non reliquit : poftquam enim hunc fibi quaftionis ftatum formaffec: (n) 4unue fa. beatus fit aliquis tum , cum exce[fit & vita? A4n boc quidem fit provfus abfurdum di&u , prefevtim fibi , qui beatitudinem a&ionem quandam , five energiam animi in hociplo effe dicat ? pofterius per integrum caput fibi de- i. humanis fendendum füfcepit, probavitq; in mortuos aliud expresfifte bonum liaud cadere , quàm quod ex horum recté m hominis factorum memoria in pofteros refültat. Sedhzec (D aciner- ipfainalio loco (o) manibus quafi palpanda ex- cetar, (9) hibet, dicendo : Ovmuium rerum uibil borribilim Quadamro morteefl./ . Namomuium verum eft extremum : nibild, li& exqi- veliquum effe mortuo videtur,ned, Bonum, ned, Malum. i Sugrtz XV. Agedum ergo, jam inveftigemus, quid orhein d lj fitillud Bonum , quibusd; gradibus ad id pervene- rit Arift. quod in hac folum vita mortalibus con- r as a fequendum effe docuit. Orditur ergo à muaere TT bominis, ex quo altiüs altiüsq; fubinde pedem mo- " ii P in vere posfit, arguitque : quorumcund, opus aliquod £ n (f $5 munus eft , eorum bonum €9 perfettio in illo opere Il £9 munere fita funt: comprobat hoc deinde ftatua- fi ub li rii tibicinis , aliorumd; artificum exemplo , quo- l mmm (n) r, Nic. X. &l, Xl,. (o) 3. Nie. XL, D. CaAr. III. Di 32 rumomnium artes per fe & fua natura fünt habi« st,reprobat tus Effectivi , habentd; pro fine veloperationem jendic, in vel opus aliquod non exiftens , à fe folis utexiftat tür gradum efficiendum. Hincjam infert : £5 bomizi, fiquod nis patte, Q fit ejus: opus €$. muums , in eo ipfo bouum ejw €9 bene vationi tarnt vivere pofitum eje. . Scilicet,hominem etiam pari anima patt ratione ut artifices operari propterfinem à fe ef- u elt, alter ficiendum , ut appetitus ejus à feipío fatietur. &t , ce O Et de hoc hominis munere fruftra dubitari par- cuvertit.-| timex eo colligit, quod fabro, futori, vilisfimisi; tionibus tant quibusvis opificibus fud fint munia, fui denique puneros def fines , quos ipfi efficiant ; neque proinde deterio- pmmoycter t rem & ad ignaviam inertiamq; hominis conditio- Optritiones i nem damnatam efíe poffe, cum maxime & illa- tutoomine(t rum artium inventio homini debeatur: partim (t Gtent ex eo , quod oculi , manus, pedes omniumd; adeó ndem n partium hominis fua 'fint officía , (uid; labores, mam & oer uos efficiant ; minusadeod; de hominetoto du- fgi. Nef bitari debere , quin & ejus proprium & àfe per- Videbat , q ficiendum fit munus & officium. uó evictó pettedisf pergit; & quodnam fit illud munus tantam bea- mo demun titatem efhiciens , evolvit ulteriore fcrutinio. tüm geaerj Cumáj; potiora rerum munia ex fuis quàm opti- li viri f mé dijudicari formis fibi perfuafiffet, & in ante- beatitatigar cedentibus beatitatem & vitam beatam vulgó 105, lul pariter ac eruditis eandem rem denotare mo- ts COntery nuiffet, ex vita hominis, ceu ipfius formz J ng wreAexeiu proprium hominis munus eruere co- (.PLACC natur; Cum autem illam, quz in alendi augen- (?Elknf:re, ä [ did; ratione pofita eft , vitam, ftirpibus & plantis, Va j Dropria alteram vero quz in fentiendo verfatur, bobus; Wiühlori equis & omnibus animantibus competere vide- tet, Vg p De Summi Boni Sciagraphia. 33 At fünt ht ret, reprobat has & ad rationalem hominis vitam LOpetationem afcendit, in qua denuo novum afcenfionis ordi- VOl uterifr tur gradum, fegregatd; operationes ab ea homi- ii f nis parte, quz rationis in fe quidem expers eft, m j lg rationi tamen parét , at Ietm etiam nor que ad operationes illius anima: partis , quz ratione quàm maximé pradi- finem à d. lo (atietur tà eít, alteri imperat, cogitandid; munus exer- cet , ceu nobiliores prioribus & perfectiores fe ubitati pat. ] j vilisfimis convertit. . Sed nequein his fimul fumtis opera- L tionibus tantam inveniebat perfectionem , quae ii denique 1de detetig« numeros defideratz felicitatis explere poffet : promovet ergo pedem & nobiliores hujus animae jis conditio« operationes inveftipat, cumá; illas, quae virtue imé & illa- tum nomine (e com mendant , ceteris, quz virtu- üt: partitt te carent , jure meritod; perfedtiores agnofceret, Qumásadeo tandem in operatione lecundum virtutem optis ii labores, mam & perfectisfimam in vi ta perfecta pedem iinetoto du« figi. . Ned; aliud ad agead um fibi jam reftare n &i eut- videbat, quam ur virtutem illam optimam & t enio pertectisfiipam determinaret, quod etiam in ulti- gtantam D& mo démum libro , luftratis priusaliquot virtu- ore fautinio tum geaeribus , teftatum fecit , ubi rejecta Praxi, is quim p foli viri fapieniis Contemplatiosi , omnem ultimae : et, Kin t eatitatis acquifitionem acceptam fert ; quam & xeatant VUgO nos, luftratis H prius cum Arift. virtutibus tius contemplabimur. equ-, alf jenotare m ipfus m XFi. Facilc jam elogium, quod alii annuente Ci. PLACCIO (p) in Summum B. Ariftorelis y ete t j gt confenfere, à nobis extorqueri patimur : iffud vi- st delicet propriz, ned, femper vera virtutis philavtiam, jj 0008 " àno idololatriam y extermorumd, vituperabilem, dile- io. gt a Ith (p) De Aug. Eth. p. 235. [ 34. CaAr. 1TI. Vel tonforibus enim & femporüm t&ionem uimium vedolere. aindam P tpares cum Arift. ceftesappellem ) ma- lippis, u s. H B. ir nifeftum e ít, quàm hac ratione hominem à DEO ad femetipfum induxerit Arift. fuzd; fortis & ul- igitur adi | miovet,di timz felicitatis unicum fabrum conítituerit. ss d Nam allatos in exemplum artifices id quod in- q lu tendunt opis ipfosmet elaborare, ita quidem , ut effe&tus füam, quam fortitur bonitatem, foli at» qui d r | tafirad o tificis füi operationi debeat , nemo unquam du- bitavit- Sed Ariftoteles ad eandem fuz fortis fa- E7 bricam hominem damnat , propriumd; adeó fuae |- in &tbica aligimal d felicitatis Architectum effe vult , jubetá; ut fabri- cet identidem & producat nondum exiftentem efcls d tiripufet, felicitatem ut exiftac. [ta videl. factoopus erat, ubi hominera à Dependentia fua in libertatem, Mif tan: qi (miferam fané ) vindicaverat, fortunzá; temeri- tati commiferat. Si enim Summum aliquod B. TICQDUQ s Ts (£) iam exiftens , hominid; per operationem dunta- xat obtinendum & appropriandum credidiffet, lüg qum hanc vind nunqu am (àné verfutisfimus & acutisfimus ifte Philofophusin exemp lumartificesutpote fuorum etiarmf . Effectores adduxiffet. Iu dligtm, bonorum , fuzá; felicitatis Et ne de hac ejus mente dubium alicui fübotiri liv $ fiir ont posfit ,in fequentibus (q) adeó claré fuam de vera beatitatis caufa mentem explicat , ut non nifi le- tidetur, ; erbis ejus inferenda effe Tij corg via quzdam monita v ducam: quarit ibi : an béc , quam defcripferat, AUfilO qg]. an coufuetudine quevatur, Witre (5 f Beatitudo doviná pavetur, " an alia quadam exercitatione : n potius divinitis ? ii 7: dojj obveniat 2 Videmus in hac Q. V, Quam An deuig, fortuità nifi vehementer fallor , decantatas illas illorum üylgrer tem- (q) 7« Nic, LX, al. X. Ubj Z DevSummi Boni Sciagrapbia. 3 Yorbus enmk temporum hypothefes : primam Ariftotelis, fz- Saelem)m. Vomitem DEU «undam Platonis & ultimam denique eorum, qui SS. H. B. in fortunz bonis quzrebant. Modeíté d frtis i igitur admodum initio Platonis hypothefin re- m eonftite movet, dicendo: Saue quidem , fi ullum aliud à diis Cs id quoli anuues efe bominibwus datum , profedó confentaneum €ft , beatitudiuem y Itaquidem t cgumj; à diis donari : €0g, maximn, nitatem, (l« quod ea € rerum pumanarum optima. — Sed bocfor-. fno unquam d taffis ab eo , quod confiderare inftituimus aliems eft, " m fie fortis f aued bujus Difputationis proprium. Audis,quod hzec inmó adebl in Ethica fua locum habere neget ? quz tamen übeti ucfalr aliqui malé detruncata Philofopho affingunt , ut m exilfenten eb facilius de confenfü ejus cum Scriptura S. glo- i dloopus erat tiati poffent , non advertentes , quod hác ratione (n libertatem, Magiftrum fuum mundo contradi&torium profti- tuant: qui fané commiferationemne an rifum tüngi temeri. um alquod B. mereantur, judicavit ingenuá libertate B. Tho- ationem dünta mafius. (r) Sed pergit Ariftot. & clariüis adhuc um a i fue quam excogitaverat Operationi gloriam ; acusis d hanc vindicat: il/ud quidem , inquit, perfpicuum eft, cesupuelitnz etiamfi non fit à diis douo mi[Ja , fed virtute €9 do&tri- xtdores addaxlt ua aliqua, aut exercitatione pariatur ,in vebus tamen um alic fibot diviailimis ejJe numeraudam. — Virtutis euim premium dfv 4 05 finis optima quedam ves effe €$. divina €S beata h videtur. — Eadem etiam ia medio evit pofita , ut cum cat; t nf ss ird multis communicetur. Poteff euim contingere vel dothrina vel [iudio aliquo ijs omnibus , qui non funt um d j ll!!'fikal'x 4 nature €5 fortung vitio ad virtutem inepti , quafi ! jris | thanci ac debiles. — Nihil jamreftabat, quam ut & /jn jlb fide n illam , quam vulgus amplectebatur hypothefin lz improbaret, quod in fcquentibus ctiam egregie iil ( z pra- (1) De Sfoic. AH Exufl. p. 22. IIt. 36 Car. D raítitit, horrendum tamen hoc Chriftianis auri- gjedum t ribus inferendo confectarium : ze puerum quidem Chrftianu beatum e[f : ac fi beatus dicatur , propter fpem dunta- süm meort xat , quam de eo babent bomines , talem predicari, qiiminip uó fcilicet ex omnibus ejus affertis elucefceret fam detit illa hominis independentia , quàá fuae beatitatis vat tatiia felicitatisá; omnigenz Fabricator unicus confti- tuitur. Sed non mirarer fi cum Ethnico folo mi- þni'tium (ill ao d i hi res effet: ipfos videas magni nominis Chriftia- gonablolut nos in meridiano veritatis Evangelic fulgore &rationea huic mendacio teftimonium perhibuiffe. Scili- tonfideraffe cet: nullum mendacium tam impudens eft; quod enters, Qu tefte careat. * ad bont int XVII. Sed utapertiu s pateat, ab Ariftotele intrni o DEV M in appetendorum numero collocatum orinis ad haud fuiffe , alteram etiam Summi ejusdem Boni thtliuum robationem hic fiftimus, in qua , arrepta tritis- misine fima bonorum divifione ,admiísóq; ex communi cffem Qu Philofophorum confeníü bonorum animi princi- rum in i pat u, colligit: in operatione fec. virtutemopt. & in extetr er fectisfimam S. H. B. confiftere : Cum igitur, ait, Tnümcor boua tves in partes fint difivibuta , aliad, externa ,alia nitorum animi, alia corporis dicantur : auimi (aue bonaimpri- Ceterum nà & ex mis €$ maxime propria boua dicimus. Bonorun atliones £9 energias anini in animo collocamus.. Tíad, cteata ft cum ex bac feutentia €9 vetere., 9 à Pbilofopbis umo DA^T ore comprobata rete boc à uobis ftatuitur , quod inodo Interna, dittum eff : tum verà proptevea, quod atkiones €9 ener- tetna, ho ig nonnulle ipfius finis vationem vicemd, obtineant. iliare Em Sic enim efficitur , ut beatitudo in auimi bonis , uon in exteruis uunneretur. . Colligit fané idem quod in 'lsfimi Ytralis a antecedenti, (cil. Hominem fui appetitus unicum ob- IG homir De Sumi Boni Sciapraphia. 37 hrilanis x Dut qi u 1 !l obje&um eflc. Optimé Eraudicisfimus & veré Chriftianus RÓTENBECCIVS nofter , Studio- Dtet Pa d. ln pl rum meorum Formator & Promotor indefeffus, tis eluceferr ui mihi potisfimam de fequentibus cogitandi an- lu beatint fam dedit, facemd; prztulit, alicubi ait; Vacilla- tnicus conf ret tota illa Ariftotelis collettio, nec conftaret perfeta thnico folomi. partium emneratione, [l DEVS in appetendorum nu- [ mero ab ipfo fuiffet babitw. Sienim Arift. DEVM minis Chrifla. eeliz fülpor nonabfoljute & in fe , prout eft Ens à materia, re & ratione abítractum , fed in ordine ad hominem buille, . Scl- densefl,qud confideraffet , nunquam rejectis omnibus bonis externis, cum quibus utid; & DEVM rejeciffet, 3b Arffoti ad bona interna prolapfus fuiflet: aut fi DEVM interni potiusboni nomine condecoraffet, in ipfo 0 collocatum ejsdem Boni hominis adyto pretiofiorem illa contemplatione thefaurum reperiffet : quod fi denique DE V.M vt trit- x ommunt neá; inexternorum ned; in internorum bonorum claffem fu(cepiffet ; fed przemifsá divifione bono- a r virxemol rum in increatum & creata, polteriora folüm in externa & interna fobdivififfet, nunquam ulti- e;Cmniginh mum conclufionis fuze pedem in folo bonorum fi- üiaq';exrerm,m nitorum choro fixiffet, verum altiüs fupra inter- llf hucinp jci j Q na & externa afcendendo , ita forté collegiffet: Bonorum aliud eftincreatum feu infinitum, alia xl hi creata feu finita , atque ab illo dependentia: j jiplli creatorum autem bonorum alia funt externa , alia at quin interna. At veró quamvis externis praeftent in- l- uf il terna, horum tamen ne przftantisfimum quidem i J [ fatiareappetitum noftrum infiniti quippe & per- gim Ilf [ fectisfimi boni fitientisfimum poteft. Ergo, cum n l qu naturalis appetitus fruftraneus effe non posfit: at g p ned; hominis hunc appetitum maximé natura- Es p u 3 lem [ 39 CaAr. IV. gmis O]t lemeludi continget. Ac proindeincreatum erit icinayerat aliquod, aut infinitum bonum, in quo appetitus noíter acquiefcar. Sedcum hac ratione non col- tm ormniun tino, (quaT legerit, quid aliud quzfo reftat , quam ut infera- ors, 9d mus : Zriftotelem noftram à DEO dependeutiam u« horum o affé , bominem, , ut fe pro S. B. colat €$ aguofcat, oraverant gulife. Sed ne diutius huicSciagraphiz de . B. . vel ut veri üs dicam Summo Malo Ariftotelico oboririvirtü DEO epet immoremur , quin potius genera quadam Arifto- telicarum virtutum peragremus, donec tandem p.egonedi fitur Orige illam Summxz felicitatis arcem inveniamus & ex« füfte f D pugnemus. gt L it; ais a CxXp PV Sutorileger viroti femi Rv atq De erronets Virtutum caufts..— (entia at XIX. Ntequam ad varia virtutum genera Ti , uN - X procedat differtatio , folliciti cum rupta vad Arift.effe cogimur de principali & adzquata vir- € Jittt, tulife, tutum omaium caufa, de forma , fimul & d j XIX.. nec non de fubjetto earundem. . Caufam Ariltot, lepido val ned; naturam, ned; aliud praeter naturam , fed fo- oppofitis! Jam asfüefactionem ; adjuvantem vero & incli- nantem doctrinam & naturalem indolis bonita- prete (0), Animam enim hominis pri- * trodücat tem effe perhibet. jurene eni mo (ui exordio ad inftar cabularafa concipit , cui ipía virtus ejusdemq; femina non fint imprefía, Lopongili, ihb & p fed fola ad virtutem habilitas & aptitudo; perfici autem & perpoliri , more & confuetudine , cum Vaanti on. omnes artes & diíciplinz ftudio & exercitatione enus Ál cond comparentur. llla videlicet , de qua ha& B; egi- Ifj [ Fg;-mü De Virtutum Caufis. 9. IXttitum egimus Operatio , Philofophi noftri mentem ita fa(cinaverat , ut de fumma illa & przcipua virtu- |QUO ts tloht noncol. tum omnium caufa , Gr'atia nempe €9 4uxilio Di« am Ut infera vino , (quam Praceptor ejus Plato , ut & Pytha- tBartimy, oras, Socratesi; cum reliquo veterum Philofo-. At 6 agj phorum choro phaleratis verborum ampullis ex- ornaverant , nec nifi divinitis veram mortalibus Taphi deS,] lo Ari(loteli oboriri virtutem, ned; aliunde idcirco, nifi à folo uxdam Avf DEO expetendam perhibuerant )ipfe cum Plau- (Inde te- donec tanden $: egone ciccumquidem interduim. niamus & ey. ftatur Origenes (s) Peripateticorum placitum fuifle neq, preces quicquam juvare , net, facrificia : graviterd; Lactantius ait(t) : Ariftotelem DEVAM üec coluiffé, nec curaff. Non jam urgebo, quod Sator illegeneris bumani omnibusquadam quali virtutis femina infeverit, quae fübinde inflammet, revocet atque reducat. Cum autemiifta pullula- p um at fcentia ftatim in herba corruperit Arift. ne mire- mur , eundem infelix illud lolium , quod ex cor- , lii cum. rupta radice progerminaverat , acceptum fibi Lalaquia vt fmd& & (Ufp tuliffe.. Xl1X. Annejam & illud eventilabimus, quod Oxglam A j natoram, od lepido valdé (pectaculo virtutem ab utrod; latere oppofitis ftipatam vitiis, & ut Angli, Moro Inter- m veo &i prete (u) ajunt, quafi rofam iuter duas urticas , in- indols bont troducat ? Sed nolumus hic irritare crabrones: jm ho p jurene enim an injurià litem hanc in catalogum fgcpt od utinam aliquis orbi liti- Logomacbiarum ( quem p fin n giofo & propter vocabu la fe ad tribunal Chrifti p p citanti non invideret! ) referamus? judicent( w fjendnt; C qui C 4 d (s) 1. 2. contra Celfum. — (£) l. 1. deIra DEI.. (w) Euchir. e qud haäc n5 Eth. 1.1.c.9. $« 1. p.127.. (v) Fid. Cl. Krebfii, Dif. q de Forma Virt, 4 LO UsCAp, PV. qui finé przjudicio utramque partem audiunt. qos denk Nos interea videamus, quam in lepidum nos Ari- edeligita ftot. concludat circulum, quando medium illud jritam; It virtutis acu nos tangeredocet. Si eniri'ex ipfo &ineant. percontari geftias: quodnam fit illud medium? in delgen ex fua definitione refpondebit (x): medimm virtu- gnanis at tis effe id, quod vir prudens defiiverit. Sijam de bus, que [ ud tande hoc Prudente folicitus, ex ipfo quzras , quis fit vir ille Prudens? dicet: virum Prudente m efje , qui fgnorabit, judicat fecundum virtutem. - airoulo dira Sed, nequid disfimu- lafle videamur ( cum & alium ad hanc mediocti- fndamis ; tatem perveniendi modum (üppeditet ) agedum, tuminftar tentarem iterata vice & quzre, quid fit medios um adyet critas? refpondebit (y): i reda vatio emmciat : diocritatem effe , quam fitis, & h infta jam & urge Philofo- ts pugare phum, ut te meliüs informet, quid fit recta ratio? jentem: M dicet(2): retlam ratiouem effe , qua efF fecundum ts n Prudentiam: (ed hic novus tibi fciendi ardor ex- quiseorm furget, nóffed; defiderabis, quid fit Prudentia? Deosterm quare hancex ipfo habe definitionem: Prudentia peli, t €ft habitus cum vetda vatioue vera , exercens fe circa [e conta ea, que bomini boua funt vel mala (a). Dignas fa- ccelos us né tanto Philofopho refponfiones! Efto tamen, cum Her ablegemus ad Prudentes juvenem Chriftianum: fcere, Nj fedubi in aCtionibus fübitaneis & fingularibus ho- 16, COnd rumcopiam nanciícetur? Ponamus autem, eun- ll of dem defiderio füo potiri: dubitabittamen adhuc, trie Elevi uosnam idoneos actionum arbitros cligere de- Canere & beat. Iliíco enim evertere Stagiritam, quod fun- Watitiam, dat Plato, ab utrisd; autem Zenonem abire , fin- gulos tipmenta "t necef (x) Idem veyetit X. Nic. V. 43. c.VI. 17. y) VT. Nic. I.3. (2) 1. Nic. ult, H.p. 62, V. Evdem, XIL. (a) F1. Nic. F. CJiIO, Pa De Pirtutum Caufis. At TR atl gulos denid; Pyrrhonium irridere deprehändet. Dl ng Sed eligat actionum fuarum lydium lapidem Sta- O m o iritam; iterum vero indigebit decernente, re- L eninjeri éténean malé elegerit. Verüm ponamus denuo, ilid medigy in deligendo Juvenem Chrift. non erraffe; hu- * Beditr d. manis tamen Ariftotelem inniti videbit rationi- r Simg bus, quz paribus iterum improbari poffunt, & 1025 , us [ uid tandem fint rationes , quid ratio , iterum Mdtntemy efo. aj ignorabit, cumin hac deícribenda Stagirita nos equid disims circulo circumícribat. Attamen & ab his prz- Anc medioqt« fcindamus ,jubeamusd; noftrum agere mancipio- ttt) agedum, rum inftar;id quod imperatArift.Sed,boneDEVS! id fit medios uàm adverfis cornibus effata Magiftri cum ef- n rfe, qum fatis, & hzc cumvità , vitamd; denuó cum effa- itge Philofo- tis pagnare deprehendet: Audiet enim przci- Itredaratio? pientem: Magaificentiz ftudiofum Diis immor- i frandim talibus immolare capram, horumq; cempla ma- d ardot er- gnis exornare fumtibus debere; cum tamen alibi f Prodenti? Deos terriculamenta fo!üim promifcuz plebis ap- ynem: Pruditi pellet, fimul & ned; preces ned; facrificia prodes: Axtrcan a fíc contendat : audiet extollentem laudibus ad (). Dial ccelos usd; caftitatem; videbit autem ipfummet ys! Eflo tama, l cum Herpyllide Scorto ad mortem usd; confue- 1 m Chrifianum: ; fcere, Nicomachum ipfum ex concubina genera- lingalarbis re, concubinam Hermiz tantopere adamare, ut | mus a0tem, eite illi; poftquam ipfi permiffa eft, adinftar Dez Pa- bicamen d trie Elevfing Cereriimmolet, Hermizq; peana ipos d d canere &c. audiet illum deteffari forditiem & (tam, quo- avaritiam; videbit autem eundem olcum in quo o diue, rigmenta corporis fui depofuit , civibus fuis ad gili vitz neceflaria vendere : videbit eundem Hera- ( M | clito, Parmenidi, Empedocii, Anaxagorz , Phi- fa. Nf 5 loxe. ; 42 CAr. IV. loxeni, Socrati, Platoni & quibus non ex vetu- iioventote silite phar ftiori Philofophorum ordine, falfisfimas, quas de- inde refutaret, affingere fententias , cum tamen nis Vi ilofo alibi veritatem & candorem commendet: videbit d fent eundem Patriam füam Stagiram. Macedonibus XX: ( prodere , quam legibusante confcriptis erexerat: lv lf videbit eundem Alexandro fuo turpiter adulari, felicns ad huncá; tándem venenó perimere , quem tamen Horreo (cribere Qp ii ante ad meliora erudiverat. m p fcelus illud, quod miíer Ethnicus inftar juftitiz f j l wifim ra 9 commendat : liberos fcil. mancos mutilosi; ne» ia lfrahr candos effe: deinde, fi quis exceffurus fit legiti- ii vto gt mum fobolis, numerum gencerando, ut tunc evdeno i. Verspa oD potiüs abortu, quam animati expo- vitio quodat fitione averterentur ( b). Non equidem hanc RTO N decumanam Ariftotelis impietatem defcriben- vbj pra do delector, tacitusque mecum gaudeo , quod erquoam inítituctum evidentisfimis adeo ratíonibus &extot ! mihi profequi contingat ; quin potius dolorem Dracept veré chriftianum exin' haurio , quod infelix hic camum Paganus veritatem DEI cum mendacio commutando, coenum j à juíta DEi vindicta traditus fuerit inimmuuditiam, non inte in reprobum fen[um, vepletus omui iniquitate, malitia, ipfononj fornicatioue , avaritia , nequitia , bomicidiis £9c. cu- dicent Cl peremáj; cum BORRICHIO molliüs ifthzec o- Dutn mnia interpretari , nifi auremidentidem vellica- rent Scriptores antiqui perhibendo : tuiffe Arift, in li a/lp;, (b) Qu& omnia vid. apud Petr. Greg. Tholozan. de Rep. ( n ha l. 6, c.rg. $. 6. p. 220. J. Fr. Picum Mirand. Exani - ia ratio - 1016. 1004. 1250. H. Ernft. ezQ. p. 154. Joh. à Leunefchlos Para4, de Quant. -X. Rachel. Intro4. ln (d) | 44 .Pbil, Mor. Ziifl. p. 82.. Ex profe[fo autem. de bis agit Borrichius Hermet. Sap. c..X. p. 235. &2c. m De Virtutum Caufis. 43 TO et vetr. in juventute patrimonii decoctorem, & ex infelici IT5 s. - milite pharmacopolam ; ftatà ztate juffu dmo- $, Cum men nis Philofophum, fed affentatorem ; imminente endet: vildt denid; fenio avarum Euclionem. Micttonbi XX. Sedinviamé diverticulo redeamus , il- IDtisererent: lamá; luftremus, quam nobis aperit Arift. ut €ó Piter adur, felicius ad medium hoc virtutis perveniamus: Qum tamen Iteo. fcribers Oportet igitur eum , ait (c) , qui medium vult ferive rimum ounim fe ab illo , quod magis contvavium eft, nilar jultiig l 0. ugiffim? removere --- in contrariam partem opore nutilos « , tet abfivabere --- quod fané faciuat ii , qui ligna dis- ts fitlegiti torta dirigmzt. At,at, veteor, ne hac ratione ), UE CUnc res dengo in circulum abeat! quod fi enim aliquis imati expo» vitio quodam immeríüs fit, ac (urgere ex vitio- videm hanc rüm coeno & in medio virtutis fübfiftere geftiat, j defcribene vi hujus przcepti necefle eft, ut (e in ceenum illi, ulo, quad ex quo furrexitoppofitum provolvat: quod fijam ) maionbus & ex hoc cceno emergere conatur , vi ejusdem ytius dolorem pracepti denuo in idem , ex quoante furrexerat, aodinfelix Be coenum revolvi debebit ,adeog; idem, quod ajunt, Efíto autem , hoc dicomita, ccenum ia zternum agitare. jimundits non intendere f'hilofophum ; anne tamen hoc iib ml ipfo non jubeat mala facere ut eveniant bona? ju- m dicent Chriftiani, Optime fané Flaccus: liil V Dum vitant flulti vitia , in contraria curunt. & alibi: mdem vl ip: ls . In culpam ducit vitii fuga , fi caret arte. P quem in hac re citat Celebr. PLACCIVS , cujus ho 29 i E & alia ratio in aureo DE AVGENDA ETHICA 3 DL [ libro (d) fümmi viri , fummo ingenio p ar €it. n * Probé j " b d 7 n 117 a (c) 2, Nic, ult, (4) p. 42. 44. Bc i, I Probé fané memores fuiffe videntur hujus prz- fpminibus; cepti, quos longo fatis catalogo in Scy//a mea aj hancom Tbeologica (e) produxi. voïuï[ Ari .XXI. Tertium eric, ut cum Philofopho vir- rüm verbo tutum omnium finem indagemus. Commifera- nihil ld. mur hicinfelicisfimi Pagan: ccecitatem, quod be- nignisfimi füi Creatoris oblivionem in tantum aucupium : maxime in ceperit , ut evidensillud naturz monitum, quod GLORTAM DEI omnium virtutum & actionum inculcat X d humanarum finem ultimum effe jubet , non fo- lüm haud agnoverit, fed (e etiam ad hoc etern guiramus animam ma Deitatis folum evexerit, virumd. bonum quemá;, BILI noft non DEI, fed ipfarum rerum caufa, quz aguntur cedd num. ] ( avcav evexas ày aof ) agere jufferit. (£) Et quid aliud quzfó fibi vulc illa virtutum Arifto- lhiemorign diti, ined telicarum R egina Prudentia, nifi ut vitiofum fui Juntemte amorem imperct? videtur enim Stagirita: (g) fs & t Quimrie u2as eivog . t EL ao £W ,€d mdas- nilo dte xime prudentia effe , quá fibi quisd, €S wui proficit: indigot. &is (h) é G a& auToy edox , ", 2jeveiour , Qpat- fius(i)à yycic &i* 0i D) oroMmIXDL roAumeAryuoves". qui fua, i talit qu&d, ad fe pertinent , babet cognita , &9 in eis ver(a- coieflant tur, Prüdeus effe : at ii qui fe ad Rempubl. contulerunt, Jolu ii multarum adionum ftudio , rerumq, alienaruim cura plaform difineri. Hinc a&utum augurari licet , quales iif hzc virtutum R egina fic habitura fubditos ,. non Pf/;?gl'dlzisz alios fané , quam qui fibi folis fufficere, in fe ac- lt jj quiefcere , nec juxta fe alios indagare fines te- nean. ha fin (e) pull. bàc annó prop. fub Prefidio 7Magnif. Dn. D. JOH. DI EABRICIL. (f 6. Nic. 12 B. p. 62. al.c. XLI. 22, lit, 10, (g) FI. Nic. IIX. 7. Copf. c. PL 18. , (h) VI, Mic. lringy UX. 11 42. al. LX E. MH De Virtutum Caufis. 45 l hus l neantur, lImpofüit autem miferandus híc errot bominibus, fub fpeciofo HON ESTATIS titulo: d SCyHJ [ ad hanc omnia virtutum genera retulit & referri Pl r voluit Ariftoteles , qua tamen, fi optimum fuo- rum verborum interpretem ipfum admittamus, Ommfen. t6m, quodts nihil aliud eft , quaàm AMBITIO vanzd; laudis aucupium ; id quod tum in aliis, tum omnium &m In tanty Vonitüm, quod maximé in Magnanimitate fua ad nauíeam usd; m& adfonm inculcat. XXII.. Reftat ut in fubjectum virtutum in- llet , non t dlhocterma quiramus, .Huic Stagirita fenfitivam hominis animam mancipavit. Scilicet , Amor ille NI- fl quemi Qu aguntür HILI noftri ( liceat hoc termino rem in ante- cedd. num.I. & I!. demonflratam , exprimere ) Juferi. (f um Arif- labemoriginalem (uübinde conatur ignorare, cre- ditá; , inevitabili quodam naturz confenfü vo- tvitifüm fai luntatem íeu appeticurn rationalem ad dictamina Sgag'uitæ ( legis & rationis Divinz fe adeo conformare, ut YT nullo dire&ore patrandis virtutum facinoribus i m p indieeat. Hinc congrué monet B. Thoma- Ng,ïgæülh Qf!l' fius (i): apud. Etbuicos multaveperias quidem de pu- a'«,lume;* g gna rationis €9 appetitís , fed cave bec babeas pro y, d ii confeffione peccati originalas. Nam appetitíls nomiue ! ul cattl folum intelligebaai fenfitivum : atqui labes illa Proto- alietanm at plaftorum infecit in. nobis voluntatem quod, , quam x lict, (uat ifti fanttam imaginabantur fibi (agnofce obiter fibvam alübdis m Pelagianismi) Quamobrem Ariftot. virtutes morales non alibi, quam ia appetitu fenfitivo repofuit. —— Qui- f (tto, I d ggrtl t bus bac fraus non fuboluit , incaute, €9 ad ortbodoxe Tl Tbeol. | PD'D Jot ) Diff. devirt. Cardin. 2. n. 250, Conf. ejta Tab. Eth. l. DLV jl P lin. 0. €9 Anmnot. 38. ut €9 quem in priori citat Picco- f V lomineum : paria fcvibit CI. M. Jac. Henningiws Dif. de RUH nat. Hontfh $. 23 46 Car. IV.- DeVirtutum Caufis. Ybeol. principia non fatis cougrue retinuerunt in Etbi- ca Chiiffiana opinionem gentilium , quod ioralis vir- tus in (olo fit appetitu fenfitivo. Non poffum non ad- dere Max. Rev. & Magnif. DN. D. SONN- j TAGIVM noftrum, qui, poftquam de fcandalo, uod homo vetus novo przbet , religiofisfime fi- xxni ] mul & eruditifs. dis(cruiffet , in hazc erumpit ver- rüm itqi ba (k) : BALBFETIVIT aliquid de boc fui ipfiw fcau- neis lisce, dalo Ariftoteles , jam de malo cougeuito, jam de pugua & olentibus c bominis cum feipfo, €9 inde oriente fumma ejisdem mi- l [ f uffi k feria paffim couqueftus ; cum uempe vatio didet Fuge, vethum effe affe&us autem obftrepat Sequere malum. Sed B.AL- feietia t BVTIV 11 : quaudoquidem uti difciplina , fic Etbica Sugitz, t Cbriffianorumlong? perfetlior f , quam Etbuicorum. attiner i Non me equidem latet , Ariftotelis hacin re cau- ohjcimt : Íam magni nominis Chrflianos füfcepiffe , (uosd; trifit obje fenfüs ,opzimos fané, textibus Ariftotelicis intu- : quo liffe ; (ed aliis contradicentibus: cum Ariftotelis docuerit, verba nimis tanifefta fuppetant (1), qua fuz tes Mapr virtutis Operationi beatitatis fumm fabrica- * ata funt, homi- gente' tioni tam ingeniosé fuperzdi tident,q nisd; de novo independentiam arguunt, ut haud COte YOl opus fit injurià quadam afficere Philofophum , ac tanquam fi in fundamentalibus hisce erroribus fibi teme- illud Ch ré contradixiffet. dro mort tim ho um u fjf (H), (Jïl Car Otorum | (k) vDi[]?rt. in /Mattb. XVIII. 7: cui titulum fecit : Va Tm fene Ícandalizanti. (D). Ex quibt eminet totum cap. ult. "Ó teprel ]. 1.ut 88 1. 1. M. M c lV. 89 VT. Conf. 0. Nic z. 3. Nic, 19, 4l 134 (t) s Mi * t Car. V. DeViinutibus. /47 Ál ]U ttpgii CAr. V. 1 DOHümonad. t D. 808X , De vitiofis Virtutibus. A de (andi XXIII. | Taeft, mi Chriftiane! füperfedere pos- elipofsfinc . femus fpeciali virtutum Ariftotelica- RC efumpltiv. rum inquifitione , cum omnes ad unam ex erro- fl neis hisce, profundisfimumd; Ethnicismum red- f ial olentibus caufis emanarint ; aze enim arbor ma- Wicjiden i la frutius bonos ferre poteff ? anne erronea caufa f dict Fa rectum effeétum? Non idcircó nifi brevi manu m. jtd DA fequentia trademus , omiffuri meritó , quz alii inay f Blb tt El ficortt, Stagiritz , tanti quidem momenti, quod praefens attinet inftitutum , nobis neutiquam apparentia, hacin te Cil« objiciunt : utpote quod fibi à pracipuis fempe- spife, uosd totelicis intüe rantie objectis temperaverit, notante id W/al- leo: quod liberalitatem in accipiendo exerceri m Arftotels docuerit,exprobrante id Grotio: quod folos divi- (0), qui hi tes Mapaificentie titulo cohoneftaverit, perftrin- (ummz brte - enteid Vive. lllud tamen, & gentilium aliqui a n hr rident , quod irá fortitudinem accendi & acui ceu rouont, u bt « cote voluerit , jufferitd; fortes, irà concitatos, )hHOFOPhum» D ï tanquam belluas in vulnerandos irruere (m): ribos i t illud Chriftiani horremus, quod timidior Pifan- dro mortem adeó horruerit, ut hanc omnium re- )! vum . borvibiliffgam , omuumd, rerum. extremam, uam aed, Bonum ned, Malum conjequatur , appella- rit (n) , cum hoc ipío nobis omnium futurorum (A?, bonorum fpem pra'fcindat , & utrasá; ad atheis- mum feneítras aperiat : illud denid; jure meri- j ia fV il pap toj; reprehendimus , quod idololatriam , fuper- itio- j p M^ (m) . 3. Nic. XI. 21 11X,23,24« (n) Suprap.a1,in (0) cit. 48 CAP. V. ftitiofümd; deorum fi&itiorum , quos alibi ïpfäl pERDIA! deteftatur, cultum Magnifico fuo pracripferit. fs( Qv Certé, fi beatus Augufliaus annuente. Celeb. Bec» gaare flw gt marimé maumo (o),fi Ma T gnus EDZARDVS (p), audien- di fünt, Ariftotelis Ethica vel hac una de.cauía t5 qii;: ex Scholis Chriftianorum profcribenda erit. Pharifaicin XXIF. Ut veró grandem illum, quem Arift. Galvatoris in Magonauimitate fua tradenda erravit errorem um Verer penitüs disfimulemus, non poffumus À nobis im- licet toto cà petrare , cum Zumilitateim Chrifflianam funditus vatia dicit. evertat. Reveraenim fj dicendum quod res eft, qttiium. cotte nihil aliud bic agit Arift. quàm ut faftum Dhari- st fipiati] faicum , infolentisümamq; animi elationem in- hunano bta culcet , quà maximis, h. e. ut ipfe interpretatur, G Puli, qi DIVINIS HONORIBVS nos dignos xítima:e, anitetin of hosd; omnibus modis ambire debeamus. Ipfim TET quaío Stagiritam evolve mi Chriftiane Lector,. Hlinn Coth & tot infolentisfimi faítus veftigia deprehendes, Quis autem .quot feré prolixisfima deícriptionis lineas. . Ac det? Cont oleum fanc & operar perdere viderer, fi Chri- & feipfum, ftianis operofius oftendere conarer, quàm hac thiractlom hypothetis fundamentum omnium , virtutum fibiipfi D Chriftianarum , totiusd; dodrinz Evangelica tut: fufpici complementum HVMILITATEM evertat, fo- piets ille t lidumque omnium vitiorum fundamentum SV- tatértomi PER- (o) Liz. 7Mor. c. XIF. $.VI. p.im. 236.. (p) AMemini eà, & eumfaci ue chariffimu: Frater &5 olin. Preceptor meu: M. Ktt deed ZAAKRTINVS KELPIVS , cum Gynnafü Sches- At dicit fl buro. /Moderatorem ageret , ex ore- feliciffimi bujus apzid Hambergenjes LL. OOv. Propagatoris , quem per Titlüetis. triennium audrverat , aijcipulis fuis ideutidem inculca- bat : Indignum videl, effe Chriftiano, ve[ nomina [f , Deorum illorum ftercoreorum proferre,vel fcripta biig. t de his emiffa , nifi cum deceftazione, volvere, . ( Pa De Vwtutibus. 49 Quos al W ' PERBIAM ponat. Agnovit hoc B. Thoma- ! retrpfe V, fius (q), W allzus (r), Thomas Albius Anglus (s), t Clb . agnovere fimul alii Sedtatorum Ariftotelicorum : PONM ut maximeé mirer , füiffe aut effe adhuc Chriftia- : Una de aj nos , ui , faftum hunc, ne quid gravius dicam, cndaert, Pharifaicum publicis fcriptis excufare, & adipfius , quem Ar Salvatoris, fanctisfimorumdq; fimul ac humillimo- Vi erroren rum Vereris & Novi Focderis fidelium exempla, 35 nolis i« licet toto coelo diverfa;provocare fint aufi: verbi ha fupditis gratia dicit Ariftoteles: Magnauimos effe aliorum quodreseff omuium contemtores : dicunt ifti: boc ipfam à mo- lum Phati- aitis fapieutifimi Regis nou abludeve , qui omuia bac tionem in- bumana fub vauitatis nomine exploferit in Ecclefiaffes terpretatut, €9 Pauli, qui omnia i. contentionem venientia cum y altimate, emineutia notitie Cbrifli velut euuGaAa fe babere Ws Iu profiteatur : contem iffe infuper Davidem Goliatbum, jane Ledtoty Eliam Cenuturionem €9 Paulum Pfeudo-Apoftolos. (eyretendes, Quis autem difparem omnino rationem non vi- i ünms, àc det ? Contemnit fané Chriftianus otnnia , verüm jaer, f r & feipfum, folumautem Chriftum füummum füum n qun lt miracalum admiratur : Sed Arifíloteli homo jum virtuum fibiipfi DEVS eft: defpicit alios, ut ipfe fufpicia- [ x bt tur: (ufpicit fe , ut alii defpiciantur: Non fané fa- Mevet o piens ille ut Ariftoteles v szewóy five humili- lanenram V Ü tatemomnem à viro Magnanimo alienam judicat, & eum facit aliorutn ^szreetztny z sv Dpoviymuóv, v L feu defpectorem. & contemtorem Pharifaicum fed dicit melius effe fübmiffüm effe fpiritu cum UY manfuetis , quàm partiri fpólia cum füperbis (t). Dicit 4tio mitá (q) T'hom.Tab. Etb, Annot. 96. p. 24.. (£) Wal. Eth. Arifl. PI p.139. €0c.. (s) . , -Mngl, Stat, ZMorum p, 3164 of (t) Prow, 16 19. r d $o CaAr. V. Dicit Ariftoteles: Magnauimum baud parva peri- yaciunt, C j fané idei cula fufcipere, vite non parcere , cum ipfi minimé con- veniat » omuino vivere velle : dicunc ifti : id ipfum qur, Cam Ü sleo fine fuis veprefentaffe exemplis ipum Cbriftum €9 ejwsdem r&ceptis inflitutos Cbriffianos : fubduxi[fe Chriftum fe tos effelati manibus Judgovum , Paulum per murum fune in fpor- * ] des: Mp ta dimitti [e voluife &c. Modeftiora mi Chri- | duufai if ftiane deSalvatore tuo! anne crudelibus Judao- ften. Ea rum manibus, lapidum nimbo tumentibus & fan- dudit ifrion guinem füum petentibus , fe ideo fübduxit, ut ho- Áj ili ynz'd: nori füo violenta magis & horribiliori morte li- li giam&. taret ? ànne innoxius ifte R edemtor tuus feris imp, gu cruciatibusin praedam cesfit, aureacrinium fuo- &l [ rum ftamina ípinarum vincula fecit & tandem n8: Abrahom ignominiofisfimam mortem obivit, mediusd; ge- TU minos inter hinc inde latrones fpiritum emifit, d. Esdrqu fola duétus ambitione & ideo folüm, quia, utait G ( Ariftoteles : ei minimé conveniebat omnino vi« pf f vere velle? Par efto de czteris ratio, ab Arifto- fimus u telea nimium quantum diftans. .. Dicit Ariftote- fitale ia les : Magnanimum libenter beneficium in alios con- fortitulin erre, ab aliis autem accipereipfum pudere : illud enim Jimam , dl excelleutis efe , fed boc iuferioris. Hic ifti prz gau- fits? pudeg dio exclamant : Ecce quàm. confentiunt Cbriftus 89 aliudjt aol Ariftoteles ! Poteftne ovum ovo magis efe [imile, quam jro lii Pbilofopbico noffro precepto cougruit illud : Beacius Jemire 4 eft dare quam accipere: date nihil inde fperantes | lljeiti jos & erit merx veflra in Caelis: date & dabitur vo- dUUUGIT bis 89c. Verum refpice, mi Chriftiane , dantis ï COf utriusque intentionem : Anne tuus Ariftoteles mercedem in coelis fperavit? anne forté in terris AUOtojlate exiftimationi fuz confuluit? anne Chriftiani be- neias | j(m in:er:up | ] De Virtutibus. st Mp i nefaciunt, quia beneficium accipere illos pudet: lp[i Ti u ita fané identidem à DEO in ruborem ageren- IUO : d if ) tur, cum fetotosex hujus Proncea pendere, fed; W B nin adeo fine Chrifto, nihil effe, nihil poffe, nihilfutu- if rl tos effe lzeti totà die experiantur: Dicit Ariftote- m finci . l0ta i Cb les : Maguanimum aneminiffe libeutius eorum , quos beneficio affecerit , à quibus autem acceperit , nom delibus fuds. item. — Eje enim il]jum , qui beneficium accipit , illo qui entibus &f dedit inferiorem. — At m agnauimum excellere velle. j] bdaxit utli 4tq, illa quidem audire libentiffimà ac jucundiffime: liori motte Eor tuus fer bac gravaté. : Hic ifti tuentur fe. exemplo bea- torum , quib.s DEVS$ in die judicii beneficia uon ierinium fio- accepía , fed prafita in memoriam fit revocatu- it & tandem v5 : Abrabamum etiam noluiffe gratis accipere fpe- mediüsi, ge- luncam Hethitarum , fed pretium. exfolviffe : Ita ritum emifit eliam Esdram erubui[fe etere à Rege auxilium t quia, utalt uid vero e ! tenebras inter & lucem yitofomino vie €9 equites. pacifci , fi hoc non eft? Optimé fané prudentis- jb Arllo fimus ives: 44n etíam , ficut pauló antea duas bea- Diic Anflore titates , ita mumc quoq, duas virtutes fingimus , €9 duas dim i n fortitudines , €$ duas magnanimitates , unam Chri- udee: il flianam , alteram gentilitiam , feu Ariftotelicam po- Hicifl ml tim ? pudeat veró Chriffianos fic loqui , aifi fortà non at C ; ] j aliud fit nobis Ariftotelica quam pi&ia , fida , mortuaz jct r g ro umbris veró €$ mortuis ?. Non poffumus Chriffo j i fervire €S Arifloteli contraria precipientibus ; illi at- yline ts tollenti nos ad celum, ad DEV.M Patrem fuum ,Q9 &b Ji anu$ j er coutemtum vite bujm ad curam illius fempiterne : i, d uicprementi animumuoftvum, ut avGim completlatur "] A[[ Q boc corpw , curas 9 cogitationes fuas omues in bac n m ehrt vi brevitate confumat. Addimus , qua ordine yOritn non interrupto fequuntur: Quastum boc obfuit n 2 multis 32 CaP. V. multis in pletate, dum obliti preceptorum Chrifli , fa« iridento c tis fe vette ac fantià ex preceptis Ariffotelis putant " gSVLO lu vivere , €9 ad ea tíanquam vite formulam , opera 9. tafog annt attianes bumauas examinaut , at in flagitiis ac fcele- foribusino vibus fibiipfi, €9 aliis indu Igent impofito pulcherrima- ra prutite vum virlutum nomine ex dc otirina Ariflotelica: ut ia in tenebris. ira, ia ambitione , €9 bonoribus affettaudis , in luxu hincindeSp €9 profufis fumtibus , n ultione. — Nam &$ banc quod, ternitatis ia ordiuem virtutum admittit Aviftoteles, chartacelinl XXJE Nunc ad Ariftotelem revertamur, mpentein li qui totus in co eft, ut incautisimponat, ex duobus rius, fed o Magnanimitati oppofitis vitiis, non adeo fuper- r cum bon biam huic quam Humilitatem adverfari : mapis, dyfim remp ait (u), auimi maguitudii adverfatur bumilitas 69 YT, & demiffio arimi, quàm elatio &$ fuperbia : Nam crebrior fiilir, que eff , €9. deterius malum. Sed non imponet nobis totdecoratür Stagirita; qui ab humillimoSalvatore noftro con- DEL: wullos! traria (umus edocti. Unde nec affenfum a nobis lts ad notu ullo modo extorquebit , quando in Modefliori fua jorat; n D uperbia bouoris contemtorem fine ullo refpetu vitu- nuallo timor erat, laudat veró ambitiofum tanquam virum fortem tofles; nifi &9 boneflatis frudiofitm (x) : Modeftam poxius il- &utaterni lam Regii Prophetz Magnanimitatem imitari VIVIT; N conamur, dicimusd;: Noz nobis Domine, uou utobis: XWIL ed tuo Nomini da Gloriam (y). .Et fané veri Chri- Homilitari Ítiani tota die vident hanc animi famem tam ünc itaqu multis imponere utillud; PLVS VLTRA : in ho- noribus identidem ingeminent. Ipfi ergo gene« Mofitfudiy ia de M rosà Magnanimitate hunc fuum ardorem non ad- tf g dendo, fed fübtrahendo, non multiplicando , fed Wát,| Nos div "i dpori (u) IP. Nic. HI, $6. al; c. 1X.. (x) IP. Nl IF. 4 f& ! alió X. E. (y) Pfal. 175, r. | ( VN De Vowiuibus. $5 tit Cj & nj wta dividendo curant & extinguunt : maluntd; cum ESV LO fuo adtrigefimum , imó extremum vi« Ian, oj t fuz annum , obruti paupertate , miferiis & la- Agitisr j o plchrig. boribusin occulto latere; quàm ad publica mune- tfatdica t ra prurire & profilire : malunt fcintillulz inftar in tenebris hujus mundi micare , & fufflantibus Clondis, lm n /mmquog, hinc indeSpiritüs San&ti favoniis majora indidem D sternitatis incrementa capere ; quàm pyroboli chartacei inftar fomitem inanis glorix fufcipere, ! Fevertani, 3t, ex dügbis repente in fublime ferri , & poít depaftum py- rium, fed ocyus disfipandum nutrimentum , fo- 1adeo füpt noro cum bombo in vacuum aéra & zeternitatis tari: nupi hnilitd abyffüm rumpi. Nancteoriot XXVI Et hzc eft illa Chriflfianorum Magna- nimitzs,qua Humilitatis nomineà Spiritu DEI nponet nobis condecoratur: nullos hzc ambit amores ; nifi enoftrocon DEI: nullos hzc quarit honores; nifi DEI: nul- aum anobls lius ad nutum vivit; nifi DEI: nullius in verba Mf f jo tf jurat; nifi DEI: nullo gaudio pafcitur; nifi DEI: nullo timore percellitur ; nifi DET: nullos habet mv fur hoftes; nifi DEI: nullos ambit amicos; nifi DEI: (tam p & ut zternitatem verbo circumícribam: NVLLI iaem n VIVIT; NISI DEO. oritt f XXVII. Sed forte jufto longioribus fancta fane v U Humilitatis juftus Amor nos abftulit ambagibus? yi famen d unc itaque misfis his agamus , unamd; adhuc lLTRQ;inhO' AMaufuetudinem | Stagiritae luftremus : Dicit ifte p a g in fuà de MANSVETVDINE dodrina (2): monade (l Peccat man(uetus eam in partem , que eft infra jpiants (eä modum. Non emüm ad ulcijcendum pronus eft boio ropenfus, -- Videtur leuis, fed potiu ad ignofcenduni) P enim ' W W* L Sl | 3 (2 IP, Nic. V. 8j 1 1, 12 al XI, $4 CaAr. V. enim talis provfus fenfu cavere , ued, dolorem percipere | fl gorolia d ullum : cumd, non irafcatur , non facile ad propulfan- vel obícutat dain injuriam excitari. — Affici veró contumelia fe fi- nere , €9 fuos contumelia affetos uegligere, maucipio- DEO inter imö, quo 1 yumeft. Viden', Ó Chriftiane ! vindictam Sal- vatori noítro tantopere exofíam füb virtutis no- deatur, ext mine Tibi commendatam. Indignum certé, ne &6 lnpo il etiam ordin dicam Chriítiano, fed & Ethnico dicere: injuriss lintie A fuflinere mancipiorum e(fe : anne ergo rixari , litiga- ia hac rati re, contendere, pugaare, tumultuari, malum ma- lo, í(commata fcommatibus , verbera verberibus qici, penit Cum tamen, commutare manfueti hominis eft ? Ita profe&o videas juratos Ariftotelis zftimatores praliari! f hujs. qonftantisfm Quidni veró Stagirits ruborem incutere vel fomigum in. unus Seneca poffet , quando graviter: 7Magni atii- qii eff , ait (a) , iujurias defpicere , ultionis contume- qum oon ex. | liofiffnum genus eft , non e[fe vifum dignum , ex quo l pitores & À peteretur ultio. — .Multi leves injurias altins fibi de- | | füm nomim fed & Gent mifere , dum vindicani : ille magnus €9 nobilis eft , qui more magna fere latratus minutorum canum fecurus Chriftanor exaudit. lum etiam XXIIX. Sedmoleftumforet, omnia miferan- quod inpre di Pagani errata recenfere , dum v. g. gloriz vel Thomalius honoris cauía mentiri nos jubet (b) , adulterium in fola illa, ex libidine, czdem ex irà proprie ad injuftitiam fadtorum 1 pertinere, jus herile, paternum & maritale veti quam ftop nominis jus effe, negat &c. &c. in illo duntaxat neo s i anim voli deploramus cum W/allzo ccecitatem Ariftotelis, uod nullam plané rentionem fecerit ejus juris, DBI üos a quod DEO à nobis debetur , cum tamen illud fit «o la hg omnium jurium fundamentum & in civitate re- [ (UE N (a) D;Ira 12.c.32.p.84.. (b) I Nic. XIIL, H, Durfori De Virtutibus. 5 ohter d &é conftituta prz caeteris colendum. Adde, quod lial n l j in prolixa illa de Amicitia Differtatione, nullam » Goj vel obícuram duntaxat ejus quz mortalibus cum ügii?.m.m: DEO intercedit Amicitiz mentionem fecerit: 1 vindidam . imoó, quod abominandum, illam plané negare vi- Qb virtut deatur, ex eo, qud bomines à DEO feparati penitns DQm Cert, d €9 longo intervallo inter fe disjundi (int (c): hinc etiam ordine non interrupto uxítionem: Ve- dicete if Otixati, lt lintae Amici A4micos Deos e[fe ? exinde negat (d), ii malumm quia hac ratione non amplius eorum futuri effent t2 Verberiu amici, penitus enim a fe invicem fepararentur: Cum tamen, amore fiduciali & filiali DEVM pro- ? [na profe ores pradiai fequi , .hujus Amicum effe , cum ifto in unione incutere và conftantisfima laetari , fumma fit & perfe&tisfima hominum in terris, & in zternum beatitudo, n M,zgzzi fti fionis comtur quam non experti folüm Divini plane Contém- - l m x 0H platores & Amici , quos Theologorum Myftico- ( .A. hi hi d rum nomine veneramur , fuavisfimé depinxere; : fed & Gentilium aliqui hujus, ad invidiam usd; ol / V at juri xlqæ Chriftianorum monumenta nobis reliquére, Il- lam.etiam hominis Philavtiam jure notamus, « Ormmiam f quod in prolixa fua , fed contradi&toria, quam ipfi X "T homafius objicit (e), de voluptate peroratione; "n lr in fola illa, quze ex aCtionum infignium & re&te .p), at i factorum memoria oritur , delectatione , tan- r ad Is Idj uam ftupidus ad Herculis ftatuas , fubftiterit, &mi ned; plus ultra cum Przceptore Platone ad illam ini Odu'hw' j i NU anima voluptatem , quz ex vifione & fruitione t DEI füos accipit natales, contenderit: cum ta- f & IUTISW f. men fola hzc, fi ad mentem Chriftianam redierit, Infi« D4 k g drntate (€) IIX. Nic.VII. 19.20. al c.IX.. (d) Ex hominibtw enim Dos fieri docet FLI. Nic.I. $.. (€) Tab. Etb. XX X. lin.g p v'/X ( 1 $6 Car. VI. infinitum mentis humanz defiderium exfatiare | m N osfit & tranquillare. Cur vero miramur Ari- omnium v Ítotelis hacin re coecitatem? arrogantiam potius VidCliCCta ( & faftum ejus cum Celeb. PLACCIO (f) dete- ffterejube ftemur ; Studió enim illum à meliore via in dete- ] iilo adm riorem hanc declinaffe , documento eft melior ] timi mand illa, & fi cum reliquis hypothefibus Gentilium fini attemp comparetur , aurea Platonis de DEO & futura : fommurm, qi vita fententia , quà & ifte indeà vigintiannis im- templatione butus fuerat: Sed ubi femel fibi tanto Philofopho ftíre novem & Praceptori Regio inglorium fore autumave-- &pol: 4f rat alicubi HA«reví/ev , nova fübinde commini- vatumlatis fcenda erant dogmata, ead; non adeó remota à tedennt; 1. 0 vulgi opinione , ut aulicis fuis eó magis arride- irdonae, qu rent, quó minus ifti cum Pilato r de veritate foli- panfito mugiam df citi þrant. tindifimem: [ H pientem eitit CAPR. VE tdam per foló cote De erroribur circa. Summum flam dlig : Bonum in [pecie. vonterlati Ontendamus jam tandem cum Ari- | G puan XX[X. C ftotele ad füpremam beatitatis ar- alim um cem. Peragravimusenim hacktenus tres illas Ope- otift fnig ris Nicomachici claffes , virtutum fcilicet, ami- Wic Vif citiarum & voluptatum: illas equidem aliquantó Quatum dj curatiüs , cum earum potior haberi ratio confue- Mij efig verit, licet forté invito Hodegó (g): (virtutum du gj tamen intelle&tualium cellulas, ftudió prateri- V apere. imus ) has vero & iftas obiter tantum & a & Vibris c mmipc- Wt tjgm v (£f) De.Aug. Eth.p.239.. (g) X. Nic.V1, r: .De Summo Bono. 377 hlm ts Tolfámur d wwacóe, Nuncidcirco cum Arift. in operatione omnium virtutum perfectisfima , SAPIENTIAE Mamm videlicet, feu CONTEMPLATIONIS eradum 4 (D) d feVitindets fiftere jibemur. Quz enim hactenus tenui pe- nicilló adumbraverat ifte, pinguiori jam & ul- t0 efmdy tímà manu perficit, ultimod; omnium actionum us Gentilm fini attemperat. Probat autem duplici ratione EO & , füummum, quod ante quzfiverat Bonum in Con- intiannis t templatione viri fapientis confiftere: primó po- 0 Philofopy itivé novem feré argumentis, quorum fumma es- | aUütmave fe poteft: 4 fe folo depeudens €9.in fe folo terminata le commiri. contemplantis beatitudo : argumenta autem huc 0 remota à redeunt: r. virtutem banc ejje praftautiffrmg partis igis attidee in bomiue , que pars , propria fua virtute bauc euer- etitate foli« giam efficiat ver(ari fimul circa praftantiffima : 2. banc energiam effe maxime contiuuam : 2. e|Je omuium ju- cundiffimam: 4. awszpxec illud in bac confiftere: Sa- pientem euiim coutemplatorem ad fuam energiam ob- euudam per fe valere, uullo adjutore indigere , feipsó foló contentum effe : banc energiam propter feipjam m folam diligere , um nibil aliud iatendat , quam folam contemplationem : y. confiftere in otio €9 quiete: dem m t 6. prefiare fludii gravitate, cum preter. fe nullum deattats d* alium finem expetat , à feipfa dependeat , quieta fit €9 estlsüne otiofa fatigationisq, omuis expers: 7. Praftantiorem clit at bhaac vitam effe quam bumanam, cum fit divina , €9 du quantum divina differunt ab bumanis feu concretis, rautum etiam bauc energiam praftare ei , que fit fe- imti o ) (rititm cuadum alias virtutes: 8. Falfum illud efe : humana nos fapere debere cum fimus homines, nec divi- jipre ynt a? na fe&tarit cum aos ipfi ILLVD fimus , ut adeó alie- n nam vitam expetere , quam bauc noftram , ab[urdum t j Ó ] VI. $8 CAP. it : banc deuiq, 9. nobis effe naturalem, adeod, jucu- Ü uf J oä" diffimam €9 beatiffimam (h). Nullam prorfus in i ä TT hisSupremi Numinis tanquam obje&ti hujus feli- rejlaraliu citatis mentionem facit, & mentiar ego, ni hác qudit erg ratione Deos ex hominibus effecero. Vereor au- ff at temne id intenderit Ariftoteles : quid enim aliud nj hia dvvpese illud intendit, quid feptima, quid penul- , Deniq j tima inordineratio? ego fané non aufim & bea- congrid, Z tisfimis Caelorum incolis calem tribuere beatitu- du habert dinem, licet hácomnium fit eminentisfima. nutim d XXX. Alter probandi modus , in quo ne- ipitr: fUf gat &umgæä/au reliquarum virtutum practicarum f5 oitat effe huic füz contemplationi zquipollentem, gaptada; n quinque feqq. abfolvitur rationibus: r. quia beati- ifinda tudo bac pratfica fit tautum bumana , contemplativa habete , veró abfiratia €9 feparata : uid 2. indigeat exteriis offe alibi bonis , bec autem conte j jantem DI " anti obe(JE potim : (li- cet illico mentem corrigat , dicatque : indigere lt $rv tamen ut bominem , cum indigeat corpore fano , item cete ia vitlu €9 reliquo vite cultu) quia 3. Deos etiam feli- quoqz tüi ciffimos €9 beatiffimos exiftimemum : Diis autem , ait, Quis ite qualesuam a&ioucs attribuemus ? num juflitie ? fed ri- num fü DEVM diculi fane viderentur , fl commercia facerent €9 de- ofita redderent , atd, alia ejumodi inter fe contva- nos-ade berent. — .Anergo ortitudinis illis tribuemus alioncs ? quate v ut ves formidolofas fubeant , €9 periculis fe objiciant T6autp propter virtutem. . 4n liberalitatis? fed cuinam da- ni Spiri bant, obfecro ? Abfurdum veró ditku €9 ill..d fit , fi fta- Tat noi tuatur , effe illis nomismata , ejusd, generis fimilia alia. moralem Evuntae igitur temperantes: Atqui gravis &$ onerofa Mam In fuerit eis baclaw , quod careant vitiofis cupiditatibws. Ginonia ngd (hb) X. Nic,VIIL. per totum caput, (IEN | De Summo Bono. $9 L diod. fi omnium atiomum genera profequamur , ab- ul n jéta effe deprebenduntur €9 diis indigna. — Quid ergo ^ usf reftat aliud, quàm ut diis contemplatio tribuatur : con- T 80, tll ), Vereor di. | | cludit ergo: €9 aoftram attionem buic tv*y & Vegot Tlun effe beatiffimam. . Bruta on contemplari ideod, d enimali | ergo beatitudinemin tbeoria confifrere. 1 quidpem | neq, beata efJe, ;. Denid; ideo, quia fapientum teflimouio fit valdé aulim &b congrua , borum auteim opinion es etiam aliquod pou- Qere Deatiti dus babere ad fidem faciendam, licet veritas pratli- ItslIma, corum dogmatum ex atiis €9 vita judicetur , monet I quo at. igitur: fuperizs ditta ita confideranda e[Je , ut ad fa- pradticarum a &9 vitam bominum veferautur : bis fi confentiaut, ipollentem, acceptanda ; fin diffonent , fabule €9 verba inania ex- Ín theoreticis autem rem fecus fe t quitdttie iflimauda efJe. tenplatioa habere , in qua falva amicitia doctos diffentire puttesttntis offe alibi (1) docuerat : dicere autem hos: Sa- Wiie: (li- ientem DEQ e[fe amiciffmum , qui autem mentem co- qu:idpet lat &$ revereatur , banc maxime diligat €9 bonoret, colere illam vem , que diis cava fit : adeod, vel. bac x jmo, t us diam f quoj, ratione fa pientem effe omuium beatifJmum. Dii uf Quis iterum non advertit omne moralium actio- nüm fundamentum everti ? Si enim nullz in jjic i Aottatl Q DEVM cadunt praxes, fi nulla voluntas: quare ! nos adeo foliciti fumus de Divina voluntate? inct j at yemu d quare ver emur illud Numen, quod poenas irroga- re,aut prae mia difpenfare nefcit? quare illa Divi- :ulis f[ 09/!34!1? al um ni Spiritus eloquia tanti zcftimamus , quz theo- riam non n ifi rarisfimé , fübinde veró praxin & TE M moralem hominum vitam urgent, ac proinde "11 jnlia l Mgnfrojl ipàm Imaginem DEI xar' &£oxyv juftitiam & fan- tU. jl &imoniam appellant? Si porro theoria dvrzexec illud Q l €) LX. Nic. 6. B. 6o CAr. YT af illud eft; cur vitam ad cultum DET vel ad reliqua- rum virtutum operationem applicamus , cum fne coadt tem pedu hzcfíola theoria omne voluntatis noftra defideri- um abundantisfime fatiare posfit? nifi enim fatia- gumem il Rthnico f ret , fpoliaretur illico füa dignitate ab hac ipfa praxi, quz ejus vicesin fe füfciperet. fpatioexpe XXXI. gumtpt 0 uz ut clariora fiant argumenta Stagiritz penitiüs infpiciamus. Primum ducit altum de fa cit C à fübjetto €S objetto contemplationis , quae praeftan- tisfima effedicit; Verüm, quid prohibet, quin de Quodram v Gifcat, nec praxi idem fübfumamus? hzc enim pro fubjecto habet voluntatem, voluntas autem eft ipía ani- in(eipo tet ma, ned; ab intelle&u magis diftinguitur, quam defiderium a Pater Abelis ab Adafno. — Nec eft, quod in obje- pf Adh geftcurtüsA &o prxeminentiam quzras; cum voluntas adeod; Mmeomre praxis circa ejusdem dignitatis & eminentia ob- jectà verfetur ac intellectus. uod autem à pro- tià certt in m fnis fit ria Virtute omnes intellectus operationes pro- & cifci dicitAriftoteles: arguit animz independen- fi0S utalt tiam, cujus tot veftigiain his lineisreliquiffeSta- (5 ügicia giritam, eft quod ejus Ethnicismum miferamur. DEO. S 2. ait: Contemplationem effe maxim? continuam : Aft, quo mifera cur non jure potiori & praxis , cum tota vita no- tori contt; ftra in actione confiftat : quicquid enim intelle- jufan: a étus operatur, voluntas illico vel approbat, vel atmore eta cum DEQ. deteftatur, adeod; licet effe£tum non ftatim pro- ducat, intendit tamen, quz intentio agentis plus quam totie zítimanda (pé, quam ipfeeffe&tus, Supponitau- d pidentim, tem Ariftoteles, mentem non nifi à phantasmati- Alsimum bus excitatam ideas elicere poffe : quae fententia j divigam. in animam à corpore feparatam , ne dicam uni- duxihomo| tam cum corpore , injuria eft : 3. ait: ilam effe ju- fb quod cundis- De Summo Bono. 61 'üadrdiqm. euudiffimam : idem teftamur experti de actionibus CAQQS ,Qn fine coa&tione pera&is jucundisfimam volupta- r rder, tem pediffequam identidem habentibus. 4. ait: AL enimli. ausupneg illud in fola Contempl. inveniri : id e(t quod t ab lucip Ethnico negarnus,qui aliam vitam decurfo hujus fpatio expectamus , in hac veró in Amore Divino t arpumen «vrspxs; Ormne qu&rimus. Sed altum de DEO, imum düet altum de futura vita apud Arift.filentium. ,. di- J preflan. cic : Constemplationem confiffere i otio €5 quiete: jet, quin de Quodnam vero illud otium,quodDEV M non fan- to (übjeda &ificat, nec à peccato ceffat? qua illa quies, quae fl ipfa ani. in feipfo terminatur ? Atheus id dicat, hominis tü, quam defiderium alibi, quam in DEO adepto quiefcere Yl in obje« pofle. Ad hanc veró mentis ferenz Pacem lon- Vasadeofs gé fecuritis Amor rme ducit, quam contemplatio. mentige h. Nam cum res quzlibet in fine fuo acquiefcat, Ani- m ria certé in Amore quietem reperiet, cum Ani- m finis fit amare; fed amare DEVM, qui fecit tE0n5 pro« Indeyenden nos, ut ait cupidisfimus DEI Amator Auguftinus, 9 inquietum eff cor moflrum , domec vequiefcat in viquft mymiferamur, DEO. Sed Ariftoteli dicendum nihil erat, in atimn: Al quo miferando füo de hominis independentia er- tota vtà roti contradiceret. — 6. ait : ZlJau ftudii gvavitate enim at preftare: annevero ftudium aliquod DEI cultu & jpprot amore gravius effe poteft? quid autem Ariítoteli nfhinpe cum DEO? Refümic hic iterum ipfisfimis verbis, quam toties in ipfo notavimus, boittis à feipfo de- gzgcunþp'üi peudentiam. Hinc & illud verisfimum aliàs, evadit WSUPWW' falfisfimum: vitam talem uon amplius effe bumanam, frumite vt fed divinam : illud enim divinum effe qui poteft, juod homo füis viribus, fine adjutore DEO opera- frim U du tur, quod hominem à DEO ad (eipfum detrudit Qd« &in 62 CaAp. XTI' & in fe folo tanquam centro quiefcere jubet? ll« ide inqi lationum lud etiam ultroStagiritae concederemus: bominein fe , quantum poteft , mortalitatis couditione eximere & imperie debere: nifi fcedisfimam illam Philavtiam hic de- audi qua« nuó ceu conaminis hujus finem homint propo- orantem ( CIVM in( fuiffet, negaffetd; alios effe quos imitari , & quo- rum vitam expetere debeamus: cum nosipfi IL.- lopliz ! LVD fimus. Sed quid amabo? Divinum illud, fane Arilto quod aliàs imitandum nobis effet. — En mi Chri- iamadnodi ftiane everforem Itnitationis Chrifti ? Illud can- ) n í "1277 dem Ariftoteli concedamus: cuid, optimum e[Je C9 M t vis nofras jucundiffimum , quod. cuid, naturá proprium eft : Sci- licet: Amor Divinus poft immanem illam totius audit ad | humanigenerisin Adamocladem Amori Proprio um Arift, l locum cesfit , qui jam omneillud , quod homona- difimulaffe : turali ante impulfüs amore D E O libabat, teme- voluntatis n rario facrilegio fibi vendicat, in fe acquiefcit , fe tibus erump ad tremendum illud. Majeftatis Divinz. folium ta cteberri evehit : DEVMd,; vel ignorat, vel refiduos illos füpponitur in conícientia teftes ftimulosd; evellere perdius pofle citra Hujus in Ariftotele ceftem & pernox allaborat. actionibus habemus locupletisfimum , cujus tamen vicem nifelume merito lugemus , quod adeó 5 eQía aura u- illa novas est. i hac vit; XXXII. Jam & fecundi generis argumenta, quäm th& eà , quá licet, brevitate redarguamus: Primum u Hng;; eít, quod Praxin bumanam tantum e[Je dicat , tbeo- T^ ]u riam veró Divinam. Acceptemus hic, ceuin prio- Tajorísa D tibus, quod vulgo dicitur intellexiffe , videlicet Weoteticas humanas imbecillitates, imperfectiones, & alias I Sacris [ id generis humanas aberrationes praxin conco- Totehendi mitantes , in genuinam Stagirita fententiam de- inde 0(; D Amü De Summo Bono. 65 J V | t inde inquifituri. Nonne tamen & de Contem- TUS: DO plationum noftrarum humanitatibus , erroribus ht t & imperfectionibus tota die convincimur ? Sed m h de audi quzfo hac de re eruditisfima facundia per- mini poy orantem Celeberrimum noftrum ROÓTENBEC- iri, Kqn. CIVM in Oratione füaipaugurali,, ubi fimul Phi- tosipfi[L. lofophiz Practica ex abundanti confuluit. Ipfe itum il fané Ariftoteles alibi (k) ingenue fateri cogitur : n mi Chr. unemadmodum , ait , vefpertilionum oculi ad lumen ? [lud tan« diei fe babent , ita €9 intelletius anime noftré ad ea, d qu& omuium mauifeftiffima funt. — Si igitur & cheo- 1 j: Sci- rias noftras tot defe&tus circumftant,, quis illas m totius audebit ad Divinum illud perfectionis folium riProprio cum Arift. levare ? Ne tàmen & nos quicquam lomonae disfimulaffe videamur, fatemur, & operationes yt, ternee voluntatis noftrz cum affectibus & perturbatio- yidot, nibus erumpere, quibus adeo humana imbecilli- tng folium tas creberrimé füccumbit: fed ab Ariftot. gratis efiuws s füpponitur, voluntatem in hoc rerum ftatunon Jere perdis offe citra omnem affe&tum & perturbationem lorcexelen actionibus fuis defüngi: Hoc autem pofito, ma- tamen Yi nifeftum eft, voluntatis neftrz operationes, ubi illa novas à Spiritu DEI vires füfceperit, altiores ja r in bac vita perfe&ionis gradus confcendere poffe, quàm theorias intelle&us; Modó enim duntaxat $ argumfm, nus Pt Ca. Miput paywoxopsY di écpolpm üy adviypatl. OA j Á ,,IM m In Cbrifo veró omnia poffumw. Revera nl prio majoris à DEO praécticas actiones zftimati quàm [ )l Gt fc, o theoreticas , illud effe poteft documento , quod in Sacris Literis nun (0n6 1105 quam ignari theoreticorum yiin ao reprehendi legantur , maximé autem ftulti,, h. . nanam o inter- I (k). 2, eMetapb, 1, * 64. CaAP?. Xr I. " interprete Becmauno (1), qui naturam rationa« ]lem exuunt, & Moralia ignorant. Non pofiüm yobitate , Q XXxIlL non adducere aurea Zbom Keimpii verba : Non attertis y t culpanda eft , ait (m) , fciearia , aut cujuspiam rei co« demus quat Iw ouitio, qu fi rité coufideretur , botta €9 divinitis con- fncluferit, c r ita: Sed ei femper anteferendus eff aniuus fibi bene locó AOTE confcius , €9 conjuntta cunn virtute vita. — Sed quia pierid, magis fcire , quàti beuevivere fiudent , efficitur dofguettur d wáittit, g ut plerumq, erreut , 89 pene uullum , aut ceríé exi- £ uum frutum ferant. — Qui fi tatttam adbibevent dili- m uf entiam tum in vitiis exiirpaudis , tum in virtutibus abotifum iro ferendis , quantam adhib eat in quaflionibis moveudis, fiim que uec in vulgo tot fcelera flagitiag, perpetra- exermanm f profedó Divino Numin ventur , nec ii literatis tanta. vite licentia vigeret. dicii, tou quid legerimus, ais Cor , feu ,, Certe ubi venerit dies ju It ane, f ob » fed quid egeriimus : teg, quàm beue dixerimus , fed filtim ooylo vixerimus , exigetur à it'obis ratio. » quam veligiose mum honm Verémagnus eft , qui maguam babet charitatem. . e- * hec rejicere v maguas e , qui fito judicio parvus , orme culimen Vere prudeus eft , qui ter- quelo facult bonoris pro uibilo babet. tumilicatem " veftvia p o flercoribus babet , ut Chriftum lucrifaciat. Et vere beue dotius eft , qui DEI voluutatem exequi- àceS in nol UE Favore tur , velinquit, fuam. Hucusá; docta in Chrifti amore anitna. Piisfimé fané cum de Regenito- màndum & Melins * apient rum operibus fermonem inflituerit. enim eft amare Cbriftum quàm omuia fcire.. Nemo ümi qujete beatos duxetit , malignos illos originis fuz defer- "i Dartes e V cordig- totes , przfractos Divinz legis, omnisd; moralis re&itudinis juratos hoftes, licet infigni rerum && alig cir iTterfis r omnium Ícientia polleant. luflat fcientía , nifi (uavi connubio juncta fit Amori. Longé propius j "ütr: qie autem ! " lt (0) Lin, 4Mor. c 1. $: 5 p 7- (m) 4e Liit, Corifli ls 146« $ De Sumino Bono. | 2 . f autem. ad DEVM accedimus Amore a nimid; Nf robitate , quämScientiæ fübtilitate. AU XXXIII . Secundó dicit: Praxiaindi Qere bonis ppmioy : exteruis , ued, [iue bis atliones fuas obire pojé. — Vi- Vltiblsty ia demus quam angufto notionis ergaftulo Praxes LOT incluferit, cum tamen, ut optimé monet citató l, Sdoii — locó RÓTENBECCIVS ,Praxium nomine quecunq, dett, fs defigneutur operationes , previa intelletás operatio- li Gf tj n direda , que ad bouum aliquod wos ordinant ,ita ta- Nereit dl — -- men , ut neceffarium fimul vefpedum ad boneftum , vel TT inboneftlum involvant. Hac veró ratione hone- flisfimz quavis actiones fine concur(ü rerum t uotudi 9. Ffïþft)'(l* externarum felicisfimé peragentur : unde & à 1 igtut Divino Numine majoris femper eftimatur homi- T nis Cor, feu intentio, quàm agentis effectus. iims f Et (ané, fi objecta humanarum actionum fugitivó ais t faltim oculo luftrare lubuerit , illico nobilisfi« r Jf mum horum nulla exigere à nobis externa , fed at i hzc rejicere potius advertemus. Quibus enim quzío facultatibus externisad timo rem,amorem, j d gt il humilitatem , pietatem & cateras cultüs Divini faces in nobis accendendas ; ad impetrandum i ag DEI Favorem, fun dendas devoto cord & i r e prec es, amandum & exíequendum verbum Do mini, £i- d Kegetit : disfimam dem, fapientiam , conftantiam & jucun f animí quietem confequendam aliasd; cultüs Di- (llt nis lp vini partes exfequendas indigemus? Mitto quod vera cordis Humilitas, divini Mentis Amo- Yi S(Il* [i0n li res &aliz circa DEVM 5 jucundisfima operatio« i n€s externis rebus impediantur magis quam ad- Val iuventur: mitto quod prcip d Pmpxu Ua charitatis opera, 4oteti guiþus &Eternam horminum falutcm promovemus, r nhon Val Iuj 66 C AP. V1 àon nifi pér accidens opus in externos fenfüs ii ifriptam,: gid currens efflagitent : mitto denique officia, qua brutis & plantis ab homine debentur, quz fola ERTEL dire&ione ad fines à DEO ordinatos , indigent. ] TET Cumautem Ariftoteles ad utrasd; Mentis opera- tiones externa bona , licet diverío füb gradu re- | tit qua d quirat , invi&é hinc colligimus , fermonem ipfi |gia) Sira effe' de (olo Summo Hominis Bono hujus vitz, f motftin ! ts ilos 1 quod tarnen ipfi omnium bonorum abfoluté ex- tremum effe, jam füpra monuimus. fuam fihuen CXX XIV. Tertio dicit: atliodes in Deosnon ca- lum duto a at tttiota dere: Si Axiftoteles benignisfimum Patrem Caeli & terrz Cyclopico hoc faftu contemnit: nihil p [ n t valsilonen habeo, quàm ut RÓTENBECCIVM noftrumin hac DEI cauía contra Stagiritam adducam: Par- hs etea cin , lt (n) , »i Atriftoteles ! Nec tu euim taim celeri | fücitiam. T azeee latifundiumn - es m ia curfu amplifnum : illud «t emeufus , aut tuarum etiam , qu.z« expofuifti , virtu- Vr fper: £um praxes attentó fatis oculó luftváfti , ut univerfim - loeontenpla Erubefcas illum conci- fis cacurit à D EO removere potueris. P ere temperantem , fortem dicere non a udeas , fed ls Drachiis. 710 m itidem nomi- deffum vocitare addubites , urbanu illi virtutes h forte, w aare refugias : qua veró fronte ceteras tifierio Diy detraxeris ? qu& veri fpecie ommium virtutum praxi lMtjhas) v illum privabis ? Dum enim in mifevos i bomuncio- ^ ladis il f ae , Divini auxilii nunquam non indigos ac fitientes, |ur éx fi heneficia , qui. toto quafi borreo quotidie fua effudit 7777 eft liberalem aut magaificum .effe , fi boc non eft? ; htto Ariflo Dum Diviniffimi Nominis fii ploriam délibari nuiü- uam L uan patitir., nec infrà Majeftatem fuam quicq laCtenus üf agit , contra legemnillam eteruamin fe concepam d [2 / Nitt nec prax (n) Critatä Differt. Inaug. p. 3 t. De Sunmo Bono. 67 "r lf Ó L defcriptam , dum poenas premiad, ex merito difpenfat, I Oi qu 1 quid ä/l jufum effe , fi bocnon eft 2 Tu veró quando pa-' QUPj que (j vi aufa zramzw , eamq, longins quam ipfam voazw I nf à DEO abefje voluifti, cum tamen avtificiofiffrma hu- Cnis Q jus mundi iacbiua , Dadala ipfius manu fabréfata Vüb gradus. | (in qua quot pulvifculi, tot Diviue zromoewe ve[ti- fetmonemb gia) Supremum bunc Architetum indicé velut digi- ho linjus vt to mon[irare Tíbi potui[Jet ; (ubolet pen?, quid ad Sco- abloluc ulos illos Te alliferit , qui triffi naufragio cymbam Tuam fubverterant. |.:Nimirum Gentilis evas , €9 in j Dtositon t eodem luto cum cateris oberrabas , quotquot Divi- Patrem Cet nam creationem ac providentiam vel non agnoveraut, entoit : nilil velparum firma fcientia tenuerant, — Nifi euim admi- d noftrumin valilis illa verum omuium à DEO creatio , €$ , quam Qlucam: Dur- bujws exteufionem dicere merito liceret , conjervatio aini m cderi fcieutiam. Tuam effugiffet , jam , préter theoriam, la & | eroiyoyw. etiam promtiffie in D EO aguoviffos. — Nifi vojili t qero iufaper potentiffimum illud Numen otiojum $ Cv ji, u iturt lo contemplatorem , tanguan fi quis & prerupto mou-, j um a tis cacumine vegiones a[fitas , vicinag, maria decuffa-. m adus t tis bracbiis coutemplaretur , apud e finxi(fos ( veri- gum ii tus foríe, ne leviffimarum verum multiplici vilid, mi- grar t aillerio Diviua vel contaminaretur vcl obrueretur g i MMajeflas) vix credo , modà enmneratas praxes au- "14 dacins illi fubtvaxiffos , aut cetevarum immenfum cu-. df shülum ex fapientijfrma bujus mundi pubevuatione ipfi ia incumbentium , tam alto filentió imvolviffas. uod TAE porro Ariftoteles urget : Tbeoriam ideo efft Sum- jl zf L )f d - um Howiuis Bouum , quia bec in bruta ion cadat : ex hactenus utcund; dictis , fua fponte labafcit, J u riymnafï cum nec praxes hominum in bruta cadant , quod fg'fo» l E 2 impie 68 CAr. VL« impieé fupponit Ariftoteles, fuze hyþothefï de irra» tionali animz parte,ut fubjecto praxium, innixus. jt, tunqu XXXYF. Provocat denid; ad autoritatem Sa- 4timam C pientum : ubi prima ftatim fronte talia fe offe- ft, ut vul runt, duz modeftisfimum hominis ingenium, 3 u Honot. piisfimamd; de DEO (ententiam arguere poffent, pamur & al quafi jam in fineoperis immutatus plané refipuis- ! Anfiromen X fet. Scilicet: dum illa que hactenus attulerar, fi factis hominum confentiant , recipienda ; fin effelpetoq Arifloteles. minus, rejicienda effe: & dum porro cultoribus optimz füze partis Deos benefacere perhibet (o). quidenim, u firvintus, i Verüm , quód attinet prius illud affertum, quis illam ejus hypothefin : morales bominum attiones Mi füo vin Tentiori mod non ànatura C9 «terna Lege DEI; fed àmero bomi- aum avbitrio dependere: non advertit? cui tamen ayim intelleé h othefi Stagiritam omnem fuam de moribus Áma; refidet ftru&uram inzdificaffe , (uperius ex ipfo vidimus. | s funt ma Alterum quod attinet , Ariftoteles id non ex fua, fi theora qu fed Sapientum , quos teítatus fuerat, mente pro- dum períeth Yesanime[ ducit, his enim ubid; fe conformare ftudebat. In- eniosé tamen in antecedentibus , illà hypothefi: non conícei polfe fapientes de cacleftibus €9. divinis inter fe falvá US Conterr amicitid difJentire : praecaviffe fibi videtur. ^ Sed Torum exte efto, ex fua hzcipfum mente protuliffe, mani- igebunt vc feftae revera fe contradictioni denuo implicabit, Vultetiam a cum omnem in antecedentibus activitatem, prz- Vantur; ne ] ter folam & unicam contemplationem à DEO ! dcniq',- $1 removerit. Nec tamen & hoc modo veritati us flantem Chriftianz fe unquam probabit: nullibi enim hzc *àdeo nullo Mentem colere, venerari , fümmisi; honoribus Mdeors. complecti jubet : & ficubi fimile quid injunxe- lt A rit, i Mümus I ! J J (0) Quá ipfa me fententia delufum fep? fuiffe, ingenu fateor. At ingenio: fb De Summo Bono. 69 Lt inriroe rit , nunquam id hac intentione factum eft , uc It . animam colamus , ideo folüm, quia DEO chara tl f fs fit, ut vult Ariftoteles: fed hàc unicá de caufa, 1 ingen, ut Honor DEI, quem unicum fuper omnia vene- QUetepfins ramur & amamus , per curamanimz noftrz , ceu Yanérefpds inftrumenti, amplificetur. 1US attulen XXXVI. Manifeftum ex ha&tenus utcund; dictis ipienda ; effe'(pero, quàminani molimine vitam practicam '0 Cultoriis | Ariftoteles infra theoreticam deprefferit: quic- ertibet (o) 4 ] quid enim, ut obiter illa, quz fufius aliquanto lu- tU us Ítravimus, intueamur , quicquid inquam iztel- TA leui füo vindicavit, aequali certé , f1 non emi- mtro t« nentiori modó vindicavimus & nos voluatati: Si Cül tamen enim intellectus refidet in parte mentis divinis- de moribus fima; refidet & voluntas: fi operationes intelle- ovidims, &üs (ünt maximé continuz ; funt & voluntatis: |non ex la fi theoria quendam in hac vita con(cendit gra- . D dum perfectionis , conícendit & voluntas: Si pra- lda« xesanimz Divinz perfectionis foliumin hac vita fibypotd non confcendunt , multo difficiliüs illud intelle- &us contemplabitur : Si actiones intellectüs bo- ; t f vier, d norum externorum non fünt indigz ; minus in- valíe, m digebunt voluntatis: Si DE VS contemplatur ; noimplcdi vult etiam agitd; & efficit: fibruta non contem- titatem p E plantur; neque id agunt, quod homines agunt: n DRU Si denid; Sapientum judicio ftandum eft ; habe- 1 modo vetut musftantem pro Praxibus Sapientiam Divinam; ut adeó nullo jure Praxi fplendidior emicare pos- Jjieintie fit theoria. j ho Vs 2uod fi veró illa, que num. XI. de Intellectu Agente & Patiente ex mente Arifít. qkfid jjnre If differuimus, recolere velimus , apparebit infuüper quàm ingeniosé omnis Stagiritz: beatitudo huic in;mu? jl B 5 fua 2 wCAP. VI. 40 füz opinioni fuperftru&ta fit ; apparebit , cur fub- g 0EV alum fatie je&tum . contemplationis appellarit Divinum . quo contet prorfüs, Diis evyyerécemr , abftra&tum & fepara- ? tim huma tum &c. apparcbit denid; cur Praxin utpote hu- /fojy duntz: manam inífra theoriam ceu Divinarmn deprefferit, | quo, proun Unicum modo hzc exprimentem de fubjecto con- tis, Stagiri templationis locum , fideliter transiatum fifti- | &avarii mus ; Sivero beatitudo , ait (p), eff operatio fecuu- vindicabim dum virtutem , conveuieus eff , eam effe fecundum f hs trade optimam, Eaveró virtus fuerit praftautiffimi. Sive antecedd, o "Mens illud fuerit , frve aliud quippiam , quod profettà toris opinio videtur imperare &9 preeff , verumd, boucftarum 89 Sive diviuum rümintetpre ] divinavum 1intelligentiam contiuere. ! di us llius! boc fit , five eorum que inuobis, diviziffiaum : Hujus | pretenobis operatio , à propria virtute proficifcens , perfeda bea- Bul titudoerit. uod autem fit Contemplatio , dittum eft. | rmopinion Qua verba ii hunc modum interpretanda effe tontemplat remur , ut prafiantiffmum ejus quod in nobis eft Ke&orem : Mens, fit Intellectus Patiens : illud aliud veró quod quo tamen amperat €9 peseft fit Incellectus Agens, Intelligen- minermut tiarum una , extrinfecus Patienti , ut Sol oculis, fe&tamde | asfiftens: Agens Divimw e(t , Patiens eorum que in «obis funt diviniffinum : Patientis autem operatio, | Iuiffet, illu | nem citta . quándo (cilicet rerum imagines ab Agenteillumi- debuiffe, | natas, propria virtute concipit, parturit, aliasd; ; DEVMcor fübinde producit , hoc eft, quando contemplatur, ! t Scholz| perfeta beatitudo eff.. Nejam miremur, cur Ari- Krationea ftoteles nullam DEI mentionem hic fecerit , circa quem viri fapientis contemplatio verfari , & quo Vam Ens b HOC pofferi fatiati debeat ejus appetitus: cum hic ipfe [ntel- fibi le&tus, utait Arift. fit ILLVD » hoceít, fit ipfi ) r (p) X. Nic, VIL. r. 2. G9 *00, x De Suimo Bono. 7X ipfi DEV'S divinisfimus: Appetitus autem fe- f& tf itatis gradum, in AUL Dium ipfum fatiet , nec ad illum dign quo contemplatio fita eft, afcendat, quippe tan- tuntilnn. tüm humanus , & cum corpore concretus, diver- n ml foj; duntaxat hominum arbitrio fübjiciendus.His, f d elübjedo. quz prolixiüs diducere prohibemur, bené nota- tis, Stagiritam non folüm melius intelligere, fed inslatum (f & à variis inevitabilibusd; alias contradictionibus qprratio f | | vindicabimus, Ingenuétamen fatemur, eundem ft fandm in his tradendis obícurum valdé fuiffe: unde in DT I | antecedd, convellendis non huic domeftica: au- qud j | toris opinioni , fed vulgari emper Ariftotelico- ia G rum interpretamento nos accommodavimus , ne de ditium | aliquis illius hypothefeos ignarus objiciat , nos in i ; B ariete nobisadverfíarium depinxiffe. ao hu- | XXXVII. Nuncitadá; denuó vulgari Schola- i, hm rum opinioni , perhibenti Stagiritam pro objetto quu ndh efe contemplationis Summum Numen Patremd; & y n m ] Rectorem omniüm Creaturarum habuiffe ( de iidveoq 1 quo tamen altum ifte filet) condefcendamus. Ne- minem autem negaturum (pero , fi Stagirita per- vas t i, uN u) fectamde DEO Contemplationem inftituere vo- j u luiffet , illum in DEO nullam naturz perfectio- anen i nem citra Scripturam S. attingendam omittere p Agenelut debuiffe, Dupliciautem modo intellectus nofter arut, DEVM contemplari poteft (q) : vel algfolat&&ä in fe, d gt ut Scholz loquuntur , prout eft ens à materia, re renu, ar t & ratione abítractum: vel i2 ordige ad bomincscan- j d quam Ens benignisfirium & beneficentisfimum. i Hoc pofteriori modo fi Sta girita DEV M fibi con- du E 4 Cce- . (q) Ut optime monet B. ZMufeus Introd. a Stud. Tbeol. p.93. l i mi j i feqq. ubi prolixe AAriflotelis Summum B, vefutat, / " 72 CaAp. VI. cepiffet, non potuiffet non illam in DEO bonita« remplati: : tuit? (ed temadvertere, qua NOSTR VM eft Suium Bo- num.Eft enim de natura boni,ut,fimul ac contem- . g Me plationi objiciatur , appetitum in fui defiderium genue L abripiat, & quo majorem bonitatem offert, rantó . eoutempl vehementius appetitum excitet, donec ifte :n . mojdfata adepta bonitatis unione per continuam íruitio- ad iferio nem indigentiam fuam acquiefcentisfimé , delí- lm a ciofisfime & concordisfimé expleat, fitimá; cu- erat, qual piditatis füuze extinguat: utd; , nifi hanc unionem re ortupa coníequatur , nuda bonitatisiliius eminentisfima tradere, ul contemplatio , miferum illum potius quäm bea- ] disfme ( i tum reddat ; cumille mifer fit Amator, qui acer- lgtari poffe rimum defiderium , flagrantisfimamd; fuam cu- AXKIIE. piditatem folo afpe&u & nuda contemplatione 1 faholarum : extinguére cogitur. ( Hinc fua fponte ruit & j &hypothe alia Icholarum incruftatio diftinguentium interfi- intradere nem objectivum & formalem , quam ipfam tamen 3 lenboud lo ex Arift. nemo in zternum probabit). Aff hac J explo(um « ratione Ariftotelesin nuda contemplatione nun- 1 Vive f& quam fübftitiffet, fammamd; hominis in ea beatie Ceptiuncu tatem, extremumd; omnium operationum finem ] Bortoin (a collocaffet ; íed ad illam . Mentis noftrz cum 1 cüm &ibi DEO, ceuperfe&tisfimo Bono unionem, utpote 1 debeat, in majorem nuda contemplatione , perfectionem jllam extendiffet. | bis pisfim Verüm id Ariftotelem non fttis fnni?. fecifle manifeftum eft: Subftitit ergoin Logica illa U5 Qua g beatitate: Hanc autem imperfectam effe jam vi- Árifatelicg dimus: An enim optima illa & perfectisfima LUWTTIUE Contemplatio effe poreft, quz optimam & per- bla;pbema d fe&tisfimam in DEO bonitatemomittit? Sed cur altiüs fuam de contemplatione fententiam con- ( hr; c;'f.- tem 3 dtyr, A De Summo Bono. 75 ]Dmbonita. . S'ïl'ïlümEu. templari noluit ? anne quia ut Gentilis non po- tuit? fed potuit Preceptor ejus Plato , potuére j AUttm, alii. Reftat igiturillum noluiffe: Scilicet, ut in- genué fatetur RACHELIVS (r), DEVAM in fui O contemplatione: €9 reflexiva intuitione acquiefcere, Ontc t majeftatem. autem €9. eminentiffimam ejus felicitatem Ttam fs. ad inferiora fefe ac fingularia demittere vulgi fabu- tisfme, i. lam effe exiffimabit. Quid aliud ergo quzío pot- z ii n erat , quàm hominem à dependentia DEI liberg- ADC lnionem re,fortunz temeritati commitrere;in feipfum de- Vnentisfime trudere, ubi Summum Bonum operari , & jucun- iquum be. disfimé ( imó miferrimé ) fecum tanquam DEO !s QUi acer latari poffet. j famcu- XXXIIX. Neceft,utreliquas incruftationes emphitione fcholarum moremur , qui fuos fenfus Ariftoteli- tenit & cis hypothefibus, invito revera Magiftro, & hic tiominerft intrudere geftiunt ; quod enim ajunt: Zriflote- Aamtama leu baud loqui de fine abfolute ultimo , jam fuperius i Atb | explofum eft, quod & à B. Mufzo & Ludovico ylatine n Vive factum effe adverto , qui prior & illam ex- nisinez D ceptiunculam: Zriffotelem loqui de Summo Hominis atipomirem Bono in focietate civili fbettato , ceuimpiam valdé, i nofte m | cum & ibi Summum hominis Bonum DEV'S effe ionem, us debeat, infringit. Nihilitad; habeo, nifiut ver- m bis piisfimi /ivis (s) claudam: Sumusne , inquam, ritotdtm m fatis fani? babemus lucem , fcimus que fit vera beati- tas , qua ad illam eundum : €9 difputamws adbuc de spin Ltl m dejm - "triflotelica beatitudine ? 4n duas facimus beatitu- dines, unam Cbrifli , alteram Ariftotelis ?. Ecce iterum : p ii g blasphema de beatitudine diffetkio , ut dudum de lu- j d t E; minue. Q ngþnlfüm 0 (x) loco cit- fupra p. 2r. lit. (k). « (s) de corv, Art, caufis lib, 6v p« 188. 1891 74 ^CáÁP. VIL mine. - Si Ariflotelica beatitudo/expet;enda bic eft, santium Chrifli beatitudo non efl bic expeteuda: ued, enim con- ríetatt d traria poffunt eodem loci €9 temporis ad idem €9 loct nique vet €9 temporis concupifci. Si Ariftotelica beatifudo com-. fita iüddi £-— ? mentitia eff,quid laboramus,quomodo eam tueamur homines: Anverà ludimu in (ententia de beatitudine , id eff , de fisfimis 0. Summa totius vite? Pericalofum eft contra veritatem ipfonecd pro falfo ffare. . Quanto periculofius in ve tanti mo- mur& fir menti, de veligione , de cardime , in quo vita univerfa «dinfltut volvitur ? Si fída eft Arifiotelis beatitudo , valeat, 2j etiam gentilibus ipfis parum fana 9 pia. Nos ?erd Qus, Inir. difcamus €9 fcire €9 tueri. humanatt fontederiv timiltjus EULT mrinis lgt Providenti x De Defetlibus Ethica Ariffotelica. principiis, Olumus hic datà operá prolixio- türg vitd XXXIX. N res effe, cum ex hactenus dictis, num hum Ariftotelem potisfima Principia doctrinz veré Glotia D' Moralis effentiam conftituentia filentio invol- certam it viffe , neminem amplius latere poffe putemus: De5 expa Igitur hic in fafciculum illa colligemus, quz alii in incert difperfa nobis exhibuere. Principalem vero de- hocin re fe&tum haud immeritó effe dicimius , Ionorationem prudenti füi ipirs : quid enim ille quzfo de animz noftiz bitrio re origine, immortalitate , de originali ejus imper- XLI, fectione , ratione intelle&tus, judicii & voluntatis, lum igfzom hancá; comitantibus affectibus , veritati Divinae lerruer & naturali confonum orbi reliquit? quid de vo- tetrectan Juntária animz noftrz cum mortali hoc corporis ergaftulo conjun&ione; adtionum; inde proma- Cu(t)m nan m Fm&! b De Däfeäibzþ: Eib. Avift. 75 t li j LOW TUM nantium virtuofarum & vitiofarum infinita va- Sl rietate ab ifto informari defideramus? quid de- im li At nique veri de mundo vifibili , temperamenta no- ftra modis innumeris irritante; de hominum ad M. — homines vario refpectu , fluentibusá; hinc diver- it,ili fisfimis officiorum generibus; de Ente illo ex fe- T tht TU fl h ipfo neceffarió exiftente in quo vivamus, movea- mur & fimus , in omnibusd; adeó dependeamus, lz utotrjy ed inftitutionem noftram teítatum fecit? T XL. Deplorandum hünc excepit alter defe- As otti &tus, Iguoratio Summi Boni : Hincfactum quodnec humanarum actionum (eriem à primo boc boni fontederivarit , neccohxrentiam earum cum ul- timi hujus finis plenitudine aperuerit, feu ut ter- minis vulgo receptis rem eloquar: altum filuit de gtdith, Providentia DEI, de verisactionum humanarum principiis, de fatis & fortuna, de vera hujus & fu- r ol« turz vitz beatitate, de ultimo omnium actio- ins d num humanarum , ipfiusi; adeo beatitatis fine, Ya vet Gloria DEI, Unde, quid mirum, nullam illum Jenro inrà certam indubiamá; vitze regulam, ad quam actio- fle putemUSf nes expendere debeamu$, exhibuiffe ; fed omnia n qual in incerto & ancipiti, in judicio viri prudentis, jem vero d- hoc in recta ratione, hanciterum in judicio viri prudentis, univer(a adeó in diverfo hominumar- : Ignarationlm qing d bitrio repofuiffe? j XLI. Fa&umhinc porró , ut & Summum Ma- iwfunlltlïp H lum igitoraverit , ned; iftó malos homines à vitiis erizm'Divinæ 3 abfterruerit , qui alias amore virtutis illud fugere t detrectant: Quis autem , ut verba Celeb. PLAC- J COrpons I veatd, CiI(t) mca faciam, quis inquam unou optet a cogm- E]v : p m (t) i*"rzz&, fræc.p.&';. Typ, edcceff, 2Mor. Part.II"L p 6 r 76 Car. VIL. coguitum babere illud malum XLill ; in quod. iucidere tan- je virtüt dem ipfe po[Jit , tl caveat- &9 vitam vetle inflituat ; atpote tui demum judicaturus , an illiu evitatio me- tl5 ) feu , reatur , ut tot, tautis tam virtutibu d, prafentibus bujisce vite obedienti bonis atd, voluptatibus fi bimetipfi durus ac. feverus Celebarr. ideo P& agogus interdicat , tot contva moleffiis €9 principi malis ipfe , videns , fciens,volens prudens, fe corpusq, faum imuiütis ouevet , €$ vitam b infignia p auc exacerbet , u fu- num coni £ura, iteliori potiatur , aut pejori non excrucietur ? illa virtuti 4Absd, bac notitia fi fis , quidui in diem viv 45 , amimoq, it lucro ap«- tia2-ubi P: iudulgeas &9 quemcuad, dieu fors deder Gusvirtdol pouas ? prafeutibus frueris , cum futuri fis nefcius, aut, nofler in tl quod eodem feri recidit , iucertuw. — Sed Ariftote- Arífotelein les ingenué fatetur (u), futura fibi obfcura effe, tan- infnitum fo tum abeft, ut de fümmo hujus & futurz vitz ma- lodifferuerit: quod enim ait de Priami calamita- df utvir edlis ( con tibus, aliis; extremis hujus vitz xrümnis, in qui- Áint,totider busconítitutus beatus effe nemo posfit, Chriftia- : nirident, ut de Ethnicis nihil dicam. cifiones ( virtutum q XLII. Excipit generalem hunc defectum volata eff quartus, ignoratio nempe mediorum perveniendi ad j Icdtuiles, Summum iljud Bonum €Sin adepto permaneudi : quo- rum omnium Summa eft, verz veri DEI cultus. igentiam, tém, perm Quid autem in univerfo hoc ejus volumine , quod cufabili i beando filio paternus affectus ex presfiffe fertur, de Amore DEI, omnium virtutum , totiusd; cul« fedes asfjo, XLIy, tus Divini coryphzo,quid de Pietate, de Fide, Ti- more , Paenitentia, Fiducia, Spe, gratiarum actio- probrem p dec]in ne, glorificatione, humilitate, precibus , omni- V* Haud. busdá; adeó primz decalogi tabulz virtutibus ifte mundo reliquic? (t)in, 44j XLIII. Sed (u) L. Nio X, g. Y Vg De Defelibus Eth. Arifl. 77 ts l XLIIL. Sed efto folicitum fuiffe Stagiritam [ ITFW de virtutibus ad hominem duntaxat termina- 7 witxtinvru. tis , fcu , ut Chriftiano Stylo rem eloquar , de du virtutibus fecundz. Decalogi tabule : ubi hic 75 0 f obedientia Superioribus debita? ubi illa quam li Celeberr. Becmagis (x) primum Chriftianorum principium appellat , & de quaalii gentilium tam 5, frtrg tb t infignia prodidére , Abnegatio füi ? ubi quotidia- PXtHcidum) num conícientiz fcrutinium? ubi humilitas? ubi illa virtutum Modetatrix Charitas? ubi conítan» 4f am'moq; i um dj« tia? ubi Patientia, Mifericordia , omnesd ; affe- &us virtüofi? ubi quas Excell. DN. OMEI SIVS t a Ariflote. nofter in theatro fuo virtutum & vitiorum ab Ariftotele in Nicomachiis omifforum docuit? fed tf tan- ITH infinitum foret omnia recenfere : tantum enim abeft, ut vircutes undecim illis vocabulorum can- |elhmita- cellis (e conftrin Yis inqi- fint, totidem certé 8i patiantur, ut infinitze potius ; quot rerum gerendarum oc- t Oi cafiones (y). Prin ci paliores folum , reliquarumá; Y deiedn virtutum quafi fün damenta tam alto filentio in- voluta effe dolemus. — Mitto jam virtutes intel- perveniena'ia leduales, mitto virtutum omnium a ymd: q djuncta, di-- ligentiam, v. g. obedientiam, juftitiam, humilita. ADELad. tem, permanentiam &c. mitt [6) lumint denid; quod inex- cufabili neglectu nullas affec& ibus in Ethica fua exife u Íedes asfignaverit. ,turisga XLIF. lllhud faltem hom ini gratullemume an gldeFl'df) d exprobremus, quod aul/a vi t ttutes adipifcendi ; vi- tiag, declinaudi aut expelleud i remedia prefcripfe- 3CibU5J Omnl' rit? Haud immeritó fane Íftupendum hunc de. fU feéctum i (x) Lin. /Mor. 'p. m.302. jun 5« Cy) Beemann. loc. cit, c, XIF, $. 2. p. 228, 79 CAP. VII. fe&um appellat eruditus & de morali ícientia ul- nbfhümi mentius. tra noftras laudes meritus PL A CCIVS , eod;: inajorem quod & Hyperafpifte cjus hac in negli- qutem y ; peceffe: entia tam fideles fe demonftraverint imitato- res, illumá; forté criminis Izefze Majeftatis Arifto- d n05' telicae reum arguiffent, qui de remediis folicitus 4 fimulin intolerabilem hunc defectum füppleviffet. Sed quam P( nostotài ne quid disfimulemus, exhibuit utid; geminos re- iam virtutum viam ingrediendi.modos; Primus eillitatüm fium ini eft, ut exorbitemus , animosd; in oppofitum ma- gis, quàm id quo natura vergimus vitium infle&ta- fiflere: N mus. De quoa &um S. X X. . Alter modus eft: fité Bonu L in perfed am migrare Rempubl. quod'aunquam fatis vümyde m zítiman dus PLACCIVS idem effe dicit, ac fi fe-- itiad t x bricitanti apu . d nos Medicus, Sinenfium aliquem fiamde pe montem , cuj us aer huicce morbo curando folus: mfet,. E absá; ullorem edio füfficere perhibetur, afcendere qua Ensil füaderet, àquo mille mi busfüisjat liiaribus & amplius ægle':r; ille (etmotus eflet. * abomnib XLV. O fi Àri ftoteles inevitabilis illius tor- tbl quicq menti, quo d nemo quantumvis atheus.unquam Ut patean effugere poté ft, fuz videlicet confcientize mor- , Ubilaboril füuum, memor , in continuas fuas imbecillitates, quod civil aé&tiones quasd ; licet honeítisfimas , fummad; f- Dür vires, identidem comitantes, aliquan- delitate patratas, - legibus vi to diligentiüs advertiffe t5 fimulatd; immeníam Verum: uminis benignitatem, in creaturis omni- Divini N - fedtisfima bus confpicuam, pa lpare voluiffet ; non potuiflet Qus, i qu hasprope llere cogitatiónes: Effe non animum in Onemur ; Ensaliquod iní finité Bonum & infinité Perfedtum: Yenes & R de natura Vero boni effe, ut fit communicativum um tüam. fui: omnem autem Bqni cognitionem appetit " no- 79 DeDefetlibus Eth. Arift. ilinia , noftrumin fui defiderium abripere, tantod; vehe- lat ;, Dit hw mentius, quantó majoremoffert bonitatem. ]am autem ; cüm naturalia fruftra effe.non posfint, int n As neceffe effe , ut illad infinité bonum in refpe&tu ad nos fit communicativum füi. Sed illud effe X ol vifet. d fimul infinité Perfectum : non poffe itad; fe aliis quam perfectis communicare : convinci autem Peminostt dos: Primis nos totà die noftrarum imperfe&tionum & imbe- eillitatum , nihilominus tamen appetitum: no- üfitum m. munfledo- ftrum inillo potiundi Summi Boni defiderio per- fiftere: Non poffe ergo non illud Ens, cum fit in- nodus elt: finité Bonum,fuid;, refpe&u noftri,communicati- quam ts vum, de modo nobis ad perfectionem debitàm & Saifee ita ad fe perveniendi profpexifle.' Hinc itaque taliquent fuam de perfectà Republica fententiam itainfor- qndo folüs maffet. . Effealicubi terrarumtalem R empubl:in nl qua Ensillud infinité Bonum & Perfectum civi- yisegt bus fuis jura det, ipfumd; omnia gubernet, in hoc abomnibusaliis Imperatoribus fegregatum, quod ls us o ubi quicquam jufferit ,illico etiam civibus fuis det peos ungudt ut pareant; ubi onera impofuerit, det ut ferant ; (ienti n uübi laboribus exercuerit, det ut fufficiant; verbo: imbecïlïitgrä; quod civibus ad fervandas leges cantas impertia- , f Q^ tur vires , ut facilius conformem quàm adveríam Qd n sdi legibus vitam vivere posfiut &c. [ :mmmïm Verum exin(peratoin felicisfimam hanc & per- ranurs n fectisfimam Chriftianorum R empublicam incidi- | IIOHW tl mus, in quam adícribi , quiseft, qui non anhelat? H Conemur itaj; tandem abducere Chriftianos ju- jtnfo li p venes e Kepublica Stagiritz, illosd; fuae civitati oD reRituamus. , n CAP- 80 ",C;AP. IIX. Dec z rb | it bilt/ CAP. IIX. M i einet q )uó demon[tratur, informandis fu- o d) Rftanun «venibus Chriftianis Etbicam Arifotelicam ineptam elje. M Ari 0l IOT. Am ergo detractà Ethices Ariftotelicz XLFT. ï larvà, qua homines adolefcentulos im- vídte 4 d peritos rerum, eductos , libere in fraudem illexe- gentia Ipec rat, facili negotió noftram negabimus quzftio- g g abergltida nem , cum fe quadruplex negotium conficiendi t 0000 via nobis aperiat: periculofi videlicet in Arifto- ii tele errores, defectus apud eundem inexcufàbi« les , ifnpotentia naturz fibi relictaa ad Summum Prkerüs nid Bonum perveniendi , & divina deniq; facrarum qufitores bt literarum in moralibus perfedtio. * tiot odv XLVII.. De DEO quàm erroneam Stagirita tb foverit hypothefin ex dictis abunde patefcit: ni- fiyaut at lt Compl hil aliud enim ei nomine DEI veri venit, quaim Intelligentia meré fbeculativa, que uulla verum bu« fbfv apr manarum , ceterarumq, fublunarium curá tangatur. aber bomit Sed annon hzc hypothefis utrasd; , quod ajunt tige Darübt portas ad atheismum aperiat, multosdá; in lugu- Wtrudte L brem hanc malorum Lernam dudum przcipites ligtn od Mr fonfttim egerit: malo religiofisfimi Herois à Cecfenóotff/ quam meis confirmare verbis: Ita autem in ape« ttt übel anf riundis atheismi fontibus Illuftris Heros diffe- Mndfreid t rit (z): Syiefe ( bie Acheiften ín CfGelftblanD) ba ! W c')d)ïf l ben fícb anfangs al$ 9(usleger De8 Ariftotelis at Mürtefeur oeftellet / unb toie ein febr gelebrter Cngellánbiftber bbie €hri ! 'Teologus, D. Samuel Parker , ín feínen/ A. 1678- qn Vi u À LU (2) A42, 44 Güviftenfaaf p. z. 12. i2 Exordio, —N De Quæ]?ionü negatirva Decifione. — 81 ju fenben gebructten Difputationen cap. 1. fect. 24. " Dbafür bált/ ift unter Denfelben ber evften unb árge nl (ten einer geefen / Andreas Czfalpinus ?on Are- atl j tio , tveltber oietfeicbt ben eigentlicben tie(f vevz ** Al flecften/unb babervon tvenigen ergrünbefen Coinn * be8 Ariftotelis ergriffen unb G345tt alfo befcbrie: ** ! Atiftotel ben / baf er in effe&u mit ber OBelt/degierung * Centuloim. nichte su tbun babe/ fonbern allein eine Intelli- ** ndem illere gentia fpeculativa unp nicbt activa fen / umb Daz * nus quafto gegen bieSycatur alle8/ 6tf aber nicbt$ voivcfe/ ** ConficieYd Db er gleicb aug C dbeu ber £ybrigFeit unb beg ge * tin Arill« meinen $Xtanné . ficb nicbt mit Giefabr $u toiberz ** Inexcülabie fe&en / bigtoeilen anberg gefcbrieben, — nb Flaget ** 1 ummum Parkerus nicbt unbillig / bag aucb bíe fdbarffen In- y ficranm quifitores be ber 3 ómifben Svircben oiefes (Difft nicbt tabrgenommen fonbern Dergleicben SBucber o ub Syeinungen CDeren er mebr anjebet) toann fie fid) nuc auf Den Ariftotelem begjogen ; unb mít eiz þmf.cxt: ni. i | yemt Qu nem Compliment Der Cenfür ber $ircben untere ! i toorffen/ approbirt unb tobl pasfiren lafen,. G8 üjt Cl aber bamit nacd) unb nad fo grob tvorben/ baf ei- , qudir nige Darüber eingebüffet / barunter fonberlid) Der verruchte Lucius ( ober tvíe ev fic aus Cdulbafre lstl tigen Joocbmuth genennet Julius Caefar) Vaninus, üm pmipüiï du ber fonft ein Medicus feyn toollen/mit feínenGodbriff aumin ten übel anfommen / utiD A. 1619. $u Tholofa in H d Syranctreich oerbranbt oorben, Syergleicben gott: * lbfe C5cbrifften baben mun 1irfac) gegeben ; bafi * yfnoj gelebrte £eute 3ue C'Giberfegung gefdritten/ unb * Afmlïefiä t alfo bie &briftlicbe Seligion nicbt toiber G'üccfen ** l unb Joeiben/ fonbern toiber bie bófen unb faffcben ** n(& ml 1*1 Ghriften terfecbten müffen : Qgie nácft oielen i ! ber $82 CAP. IIX. i Der SRómifdben Seircbe/ unb. barunter Dev. gefebrte fitimp al Hifpaniet Joh. Ludov. Vives getban. Deplorari qilem - fané nunquam fàtis poteft,quod calamos,quos Pa- hn fit tres EcclefizPrimitiva in Ariftotelemaliosi;Pa- (hrinid Mobefan ganos ftrinxerant, hodié Chriftianiin Chriftianos acuere cogantur. Jam veró judicent Chriftiani foliben an Ethicà juvenum Chriftianorum animi imbu- t aicta endi fint, quam totam, quanta quanta elt, huic ja i M inzdificatam efífe faundamento demonftravimus? ag t udicavit certé ingenuàá libertate beatus nofter tirum od [ utherus, cujus auréa verba non poffüm non ad« gt t ducere, ita vero fatur (a): Syie Univerfitáten qbutScotus bürfften aud) tvol einer guten ftarcfen R eformation. t4850 Cid muf e8 fagen / e8 verbvüfje rven e8 tvill..— Syft s beati vir Dod alle8 toas Sabftum bat / eingefefset unb ordini- (lianoram d XLIIX. ret / nuv gericbtet auf &ünbe unb Syrotbum qu trieb ten, Oa fínb bie Univerfitáten / tvo fie nicbt an DEO ejusi; Der$ / Denn bigber verorbnet: Denn/ toie Dag S5ud) Yina Chrift Maccabxorum fagt / Gymnafia. Epheborum & tibus ipfen zrecz glorix , Darínnen ein frep. geben . gefübret/ &j que d wenig ber Joeil. Cbrift / unb Cbriftlicber Glaube füam Ethit nempe à Philofophis ) gelebret toivb : unb allein initio de ber blinbe beibniftbe Steifter Ariftorteles vegteret ile: homir aucb weiter benn Gbriftus? Joie vodre nu mein Skatb/ leatitatem bafi bíe SBüdber Ariftotelis, Phyficorum, Meta- 10n nifi p hvficz, de Anima, Ethicorum, tvelde bisber füt beatitaterr bie betten gebalten/ ganf votivben abgetban mitallen Ohrifti p ,Gnbern. --- Getbutmirtoebe in meinemJDerfen/ tu, Dicit j , baf Der verbamte/ bodymütbige/ fcbalcbafftige jtine DE, » Soeibe mit feinen falfcben C'iGorten / fo viel Der be &t D » ften Cbriften oerfübret unb genavret bat: (ODte » bat : Ptopter ( tülinem fin (a) Tom, 1. Jen. p. 310. b. p. 343- fec. edit. A,VJ;;;'. De Queflionis nepatirva Decifione. . 83 Ol WW fatuns alfo mit ibm qeplagec um unfer €&fnóe ^* l. Dehnri willen. --- 4Da8 $Sud) Echicorum ift dtget ^* T m l! benn Fein 93ucb / (tracf8 bet naben GOtes unb ** Gbripilid)en G'ugenben entgegen / ba$ bod) aud) * it Chi I ber beften eines toirD gevecbnet. (* nut woeíc mit * ent Chrlii V atmiimbi. folcben 25ücbern. von allen Cbriften. . arff mir.niemanb auflegen/ tcb rebe gu oiel, obet oertoevfe inta ed hi bag. icb nicbt tvi(fe. iebev SSreunb /-id) toeif tool onflravims qta8idy vebe/ Ariftoteles ift mit fo too[ befanb/ al beatis noft bir unb beine8 gleicben / icb babe ib aucp gelefen unD (lim nonat gebort mit. mebr eem C3erftanb /.Denn. S. Thomas foiveritith oDer Scotus , bef icb micb obne Jaoffart rübmen/ unb elormati(l 100 €$ Seotb ift/ betveifenfan, — Non adducam plu- jl ii ra beati viri loca , cum unicus ifte piorum Chri- tusyordini- ftianorum defiderium expleat. XLIIX. Et licet unicus ifte Ariftotelis de Qu qutdy od t DEO ejusá; Pronza error animos juyentutis, Di- ww vina Chrifti veritate imbuendos, ut hoftes à mac- ipheborum k nibus ipfemet arceat ; presfius tamen agemus, Qivo iü éad; quz de bomiuis iudependeutia per univerfam ii fuam Ethicam dixit , cum illis conferamus , qua jb uml initio de Juvene Chriftiano differuimus. Dicit florcles t ille: hominem proprià fuá vircute perfectisfimam n beatitatem operari ; fed ifle fe proprià virtute non nifi perfectisfimam damnationem operari, icorun, M* beatitatem vero non acquirere ,- fed fanguine wb Mil l at j : l Chrifti partam & oblatam gratis accipere fate- tur. Dicit i//e : beatum feipfo contenrum effe ; fed r , i ifle ine DEO non ni(i cruciatus & tormenta pet- l il N Ííentifcit. Dicit i//e, hominembeatitudinem folam & propter (eipfam diligete; fed if/e folam beati- 3 6u tudinem fine D E O immeníàm rugiferiam effe vi- )J/: Fa Anfh det, CAr. IIX. Dt $4. det, mavultáj; adeo cum DEO in profunditatem lt a i praot abysfi detrudi , quàm fine DEO in amcena beato- rum civitate permanere. Dicit i//e, beatae mentis fjf t actionem prafer fe nullum finem expetere; (ed tltimmi ifle ne quidem beatus efle defiderat alia.de caufa, ro re i quàm ut per fuam feliciratem Nomen Domini ficeremu glorificetur. Dicit i//e, beatum non alienam , fed quando füam ipfius vitam expetere ; ifle veró füam cane ano(cere virtutes tà pejus & angue deteítatur, nec nifi in Chrifto vi- vere anhelat. Sedlongum foret Paganum hunc propriam [ cum Chriítiano committere , manifeftum ex (ü- mi Chrifi Chriflianor perioribus effe putamus , quàm adverfis ambo- rum beatítudo cornibus pugnet. lllud falcem ti? Beatus f hinc colligimus , non pofle ultimam hominum dignatione beatitatem independentem fimul & dependen- phijopbaf tem effe : fiautem à DEO felicitas noftra depen- drifodis det, (dependet autem fi DEVS creator nofter eft Mfiuntac & Coníervator ) impius, & ut dicam quod res eft, noan foic atheus eft Ariftoteles, qui contrariam hypothe- f ofv fin (üz felicitatis fandamentum effe voluit. Tol« L W lit enim é mundo omnem DEI Providentiam; eum illis , uoad effe&um verüó moralets ( ut optimé Puffen- düximus,c dorffius (b) periude eft , utrum quis neget DEVM bi virtuti exiftere, an ab eodem bumana curari $ cum utrumd, vidimus, i omuem religionem plané tollat. Nonitaque Ethi- Ti tantopl ces ejus Chriftiani Juvenes idonei auditores effe tem, injur offünt. tandem . XLIX. Annejam allubefcit Ariftotelem de icülcatas, vera virtutum caufa fallicitare? anne de fine ea- Mtentiam rundem? Neminem (anéin utrod; cafu quàm Te- W. inter ipfum digito monítrabit. DEI veró, ut ingenue tCm, odiffe fate« $b) 4: Off. H. £5 C, l. i c 4 $.. ()d Honfj] De Quef[lionis necatirva Decifione. 8; Lt fatetur RACHELIVS (c) ia tota bac fua Pbilofo- 1AQYny beno phia pra&ica variffimé €9. aon nifi obiter meationem ^ Ut2 facit ; nunquam autem GLORIAM DEI, ceu 1 Cltere bj ultimi actionum noftrarum finis;cum hanc tamen TT pro re indifferenti habere velle, idem effet ac fi Vomen Donii diceremus : in noftro arbitrio-fitum effe, fi ali- D allenam, i quando à DEO nos dependere, agnofcere vel nos reto füum t aenof(cere velimus. Cum igitur Ariftot. omnes i Chridos. virtutes tanquam fua folius induftria patratas , ad panm hu propriam nominis gloriam retulerit : penes Te, fellum ez f mi Chriftiane, judicium efto: anne juvenum erfis ambo Chriftianorum animi hàc idololatrià fint imbuen- llud (altem di? Beatus fané Henricus Ernftius pia quadam in- T homintum dignatione motus pronunciare non erubuit (d ): L dependtne philofopbaftros illos , qui Chriffiane juventuti libvos visdtpene Ariftotelis , quos de moribus edidit , commendare non tor nolereft definunt , ac fi ad mores in melius formandos , add, bu- neuodresd manam felicitatem €9 inveniendam €9 babendam mul- f hypott- tum confevrentyinexcufabiles effe. fevolut, TU L uod fi deniá; virtutes Ariftotelis ipfas, Providentn cum illis , ad quas initio Juvenem Chriftianum oyxme Pt duximus, contulerimus; Humilitatem, quam nos j wpt DI ibi virtutum- Chriftianarum fundamentum efle vidimus, ifte vitio nobis vertet: quamin Chriftia- i; um dj onitgie l no tantopere laudavimus inimicorum dilectio« i audire t nem, injuriarumd; omnium tolerantiam , & quas tandem non virtutes à Chrifto nobis tantoperé inculcatas, ifte in vitio ponet? quam veró concu- Arfiniad od pifcentiam unanimi con(eníu peccatum efle dici- ümuämTC; mus, inter res medias ifte numerabit: iraíci au- tem, odiffe, contendere , belligerare, foenerari y g "u E.3 & alia (c) de Horefl. $. $0. (d) esQ. p. r58. pu 86 CXP-^CTDPPXS um & alia id generis carnalium hominum facinora du f virtutum nomine commendabit. Efto autem | ggem mur per imposfibile , omnia virtutum genera Stagiri- L imo] & V tam nobis quàm dexterrime explicuiffe: ubi ta- pentis no men ad finem pervenerimus, videbimüs, idem perre, verfali hat quod initio füppofüerat , denuó illum iterare, vi- delicet, omnes virtutes ex arbitrio hominum de- ! osfit. E ym effe cc pendere, ideod; fi huic confentiant, facienda , fin minus, omittenda & fabularum verborumd; ina- corrüption nium inftar rejicienda effe. 'Tam labili autem pendam er: arenz juvenes Chriftiani füas actiones inzdifi- iem DEO care debere, nemo Chriftianorutm affirmabit. tem n ani LI. Secunda jam argumentorum clasfis in- perfedion ftruenda, defectusd; Ethica Ariftotelicas inexcu- pientiam: fabiles confiderandi effent: fed cum ex antece- jgnoranti mus; itàt denti capite hzc manifeíta finr, per nudam füb- füumtionem concludimus : Ethicze Ariftotelicz, cipué ho quz hominem ipfum, religionem omnem ; fütu- pientiam rum in hac & in zterna vita Bonum & Malum, haud inc mur, Cu: affectus in homine przcipuos , virtutes optimas quasá; , remedia ormnia virtutes adipifcendi & dentes af totà die « & vitia expellendi vel ignorat, vel alto filentio involvit : hujus inquam EFthicz Ariftotelicz ju- Opifici at venes Chriftianos idoncos auditores non effe. mentem Minor ex antecedentibus fua luce radiat: Major &ione cr autem , fi munera & officium Ethicz genuinum l tuamus ( fpectes, eàdem pollet evidentiá. W fuerit LII. Tertium erit ut demonftremus , --hatu-' , ir, homi van bominis fibi velitiam ad Summum Bonum perve- .. hiffe crea uire , veramq, adeo virtutem vel facere vel docere fur, (l "104 po[fe. -Etlicet altiüs hic quedam ordienda 6 ,hümin entibus mihi eITenF, fequar tamen, ut in anteced etiam, omo iüh J 97 " De Quaflionis negativa Decifione. hts 1 etiam füumma folüm faitigia rerum. — Evicimus 3 m autem num. XXXII. & in Proaemio , intellectus fimul- & voluntatis feu ut verbó rem eloquar, äïneraïugiri. . Cife i. mentis no[trz operationes 1 dentidem à (copo fuo: hominem, qui ab uni- ebimi m aberrare , nec effe füb fole m ttruee ver(ali- hac errorum lue fe infectum efle negare Domintm d osfit. -Ex quo concludimus: rationem huma- , ficenda n | nam eífe corruptam. Ut hanc rationis humana reftituamus, fuppo- bonmiis. | corrüptionem natalibus fuis lil autem | nendum erit,, quod alibi demonftratum, homi- uemadmodum au- o ingd- | ^ nemà DEO creatum effe. frmabit, tem in artificialibus operibus vel defectum vel buimus, & ex hac fa- m clastis n- pe rfeétionem architecto tri licz inegu pientiam arti ficis & potentiam, ex illo vero vel dem vel impotentiam zftima- h antece ignorantiam ejus t ml b« mus: itaex creat ione rerum naturalium, & prz« ficis Divini Potentiam, Sa- Arltotedia, cipué hominis, Opi jientiam , Bonitatem a liaj; id generis attributa myem füti alogià venera- m & Mtr, haud incongruá conclufionis an H mur. Cumá; in homine corruptos & in devià ten- ates optins v atipend dentes affectus ,fimul & intellectüs aberrationes totà die experiamur , neq; .defectus hosce DEO vdl dho faco fieundem humanam Anftoeicg Opifici attribuere liceat , ni mentem fine omni labe , adeod ; in fumma perfe- pres n d 1 noluiffe ftà- endi: t &ione creare , vel non potuifle, ve tuamus ( quorum utrumq; dicere horrendum fa- dioz gcnäinüm ! né fuerit) neceffarió hinc co lligendum relinqui- tur , homínemin fümma rationis fuz perfe&ione r d fuiffe creatum. - Ned; minus evidenter hinc in- Z dul fertur, ftatum illumin quo homo à DEO creatus gl t j cquid eft,homini effe naturalisfimum , adeod; qui gl rdiendt homo in hac fui creatione accepit , id ci nat urale g fuis- F 4 « Í | x $8 CaAr. IIX. Di fuiffe, nec vires ejusd; naturz capacitatem ex- | stà Dl cesfiffe, Cumg; porró in naturali ifthoc ftatu ratio hominis om ! rabitüt. nibus numetis abíoluta ,in hoc | LIV. vero prafenti fta tu maximé corrupta a ppareat ; D eadem pronitate hinc fequitur ex hoc naturali cere : utt ftatu, quacund; tandem de cauía » nos excidiffe, tione pol atd; ut ratione recta denuó polle amus, ad natu. nali conft ralem ftatum nobis revertendum effe; nec recta relidtum, ratione pollere , quicund; in illum ftatumnon re- vertitur, (amá ad ftatum fe Sed nec hominem in naturalem fuum fare non folo Duce, fuád; potentia reverti poffe, tantet aut hinc credo conítab dó dictum ) homi ni à D it, quod re&a ratio ( ceu mo- feenim ha EO fit concreata : hec ditare: ergo à folo DEO depend €bit: quod autem à folo DEO dependet , homo ( lbi tan aliisi; pt quam à fe depen- abhorret, densnullo jure vindicare poteft. Lt igitur ho- LF, | mo rectaratione denuó po lleat , neceffe eft , ut il- mur &à lam à Creatore füo denu Ó fortiatur. Duos hac una fidelia parietes dealbavimus, vide licet : $o- virtutem enim ipfü lum DEPM , ut autorem nature £5 retle v ationis, bo- miuem in flatum ex quo exciderat , conve bit: (ed. deinde : homine [/ rteve poffa: 4deo ratic ibi relitum ia ftatum fuum natu- Vértantut ralem ex quo exci h t , fua fponte reverti non Et hoc eft primu Converfür m quod demoníflrandum a Tam virtul pimus, zaturam f birelitlam ad Summum Bonum per- venire non pofle. pole, itid LIII Exhisita dedu&is füafi ponte fluit alte- fàn neque rum: zaturam videlicet A0f qutem Jibi relidam no poffe veram (Onverfis. virtutegm operari. Hzc enim dependet à re&á ratione, recta rati o veró non nifi homini inftatu (ttu, affei naturali propria Tonüimus . fuit, ex quo ncs excidiffe jam anteevicimus: n emo ergo noftrüm vi antecedd. Draridobe; nifi flon« De Queflionis negativa Deczfon'c. 89 aPlFïmEm D | nifi à DEO convertatur V M [ , Veram virtutem ppe— rabitur. ol N LIF. Unde & tertium füa fponte refültac RL naturam fibi velidam veram virtutem non poffe do- C hitodi Ios rf cere : ut enim id praítet, prafüpponitur recta ra- tione pollere: Sed cum hzc homini in ftátu natu- ImUS, ad t s net r rali conftituto propria fit, fequitur hominem fibi relictum, feu qui ex ftatuillo naturali excidit, re- Atümnonye tüczlem füum &amá; adeo rationem amifit, id fua fponte prz- ftare non poffe, nifi à DEO convertatur. No- elerti poft l0 ( C0 m« tanter autem dicimus ; gaturam [ibi relittam : pos- fe enim hancaliquid aliunde furari & pro fuo ven- d&ifa : hat utem à (ofo ditare: illud ut pfittacus füuum xezgs tenere aliisj; proponere , à corrupta ejus ratione non iedenan- abhorret. itigtat hn« LI. Hisita pofitis ad propofitum reverta- fl tl mur & à priori concludamus, Ariflotelem veram t. Dushie virtutem ned, feciffe , ned, docuiffe. Hominem videlcet : d enim ipfüm de (orte communi fuüiffe nemo nega- NTITTN bit : fed hos € ftatu naturali excidiffe , rectad; amqtr p adeo ratione non pollere, nifi denuo à DEO con- d ftm vt " vertantur, evicimus: Ariftotelem autem à DEO uf t " converfüm non fuifle, certum eft: fed tales ve- vandüni M ! i ram virtutem ned; facere, ned; fuafponte docere u D poffe, itidem evicimus : Ergo Arift. virtutem ve- ram neque fecit, neque fua fponte docere potuit. dl Nonautem de folo Arifl. fed omnibus à DEO non pf converfis, hzc argumentandi ratio id , quod evi.- t d 1 cimus, afferit. .. Subfümimus itad; illa quz initio pnipumdta monuimus : Juvenem Cbriffianum veram virtutem a i fe j operari debere: Sed cum hanc Ariftoteles,omnesd; utete nil ; à DEO non converfi, ned; facere , ned; fua fponte x f doce- 9o CAP; IX. t docere potuerint, concludimus: Jevenem Chriftia-- aum Ethice Ariflotelice , omniumd; à DEO non' vecordia Celebert converíorum, idoneum auditqrem non effe. Cam,Bil quando. CrApo dX hümanat qui deinq De fahtz'lam* Ethica vera. commuti LVI. Uo ergo tandem ablegandus erit Ju- um JE / venis Chriftianus? non enim ei con- tem ejus tionem ( fultum effe incerta per Aegypti avia vagari, aut monio in anfractuofos Helladis angiportus pererrare vidi- homine mus: facilé enim à venenofis animalibus Hefpe-: cadere, ridumq; Draconibus inficeretur, zternumd; adeo;: rimamé fed fruftrà, miferam olim errandi libidinem fe ex-: leffe doleret. Evicimus autem S, XL V. extare ne ulla f autem t alicubi Remp. in qua DEVS ipíe Rex & Legisla- tor civibus füis incolatus jura viresd; miró diftri- (quos generibi buat ordine: quid fi hxc effet illa Chriftianorum Resp. in qua animi noftri non coguntur, fed mu- ximus)| fin: JE: tàntur , non premuntur , fedlevantur, non ple- &untur, fed munerantur? Neergo loquamur in: vitam n niofisfim znigmate, cum orienteSole Chrifto paganz no» &is intempefta caligo dispalefcere coeperit: de- penitüs rüm h foffum in facris rv Gsozye/ «v eloquiis thefau- yum , abundantem rerum omniüm divinarum & tuis refür poH'eJ" CC] humanarum copia, nec fallacibus eloquentiz quacfitze figuris , fed ru dibus & agreftibus feré, vi- Potorem vis tamen & anima tis, flammeis & aculeatis ad tà 4 fefe imum usque fpiritum penetrantibus, hominemá; titeà mor bonitatiei totum mirabili poteftate transformantibus , fer- monibus fe infinuantem posfidemus. stillos f LVL Ob De Fontibus Etbice "vere. o1 hn "LVH. Obimmanem nihilominus aliquorum il vecordiam , eó feré modó , quó me Vir quidam . Celebérrimus informavit , probabilisfimé evin- ——Ó—À cam , Biblia noftva tbefaurum bunc efje. Fuiffe ali- quando JESVM quendam , miráculis & prodigiis humanam conditionem exfuperantibus, clarum, , qui deinceps à Judzis morte cruenta fublatus fit, communi gentium teftimonio certumeft. Hunc ipfum JESVM habuiffe difcipulos , qui poft mor- dus eri J nim ei COn- tem ejus docirina fua totum orbem in admira- tionem íui rapuerint , eódem communi tefti- Vapari, aut trare vidie monió indubium eft. — Jam .przfupponimus, in s Hefe- hominem cordatum & ratione przditum non um 4deo, cadere, ut mendacii cujusdam ergo vitam mifer- memeer- rimam & tandem ignominiofisfimam mortem,fi- (V , extate ne ulla futurz compenfationis (pe, (übeat. Cum ( Lt autem difcipuli JESV hujus, magnó numeró, "T ( quos. omnes cordatos variisque prodigiorum hiliunorum generibus inclutos fuiffe, gentesomnes teftari di- nrir, ld ximus) finguli feré propter hanc unam hypothe- fin: JESVM A MORTVIS RESVRREXISSE; jor, mpe ; loquamur vitam miíerrimam & tandem mortém ignomi- niofisfimamobierint ; nemo, ficonfícientiam (üam ppiguam penitüs excufferit, affirmare füftinebit, hancipfo- 5 cæpeïi[l ] qis d rum hypotbefin mendacium fuiffe. Sed à mor- tuis re(urgere, nifi à DEO refufcitetur, neminem divum poffe, certum eft.. . DEVM veró hominem im- y du oftorem & qui innumeros ante homines doctri- fs nà fuá fefellerat, extraordinarià prorfus folenni- nga[is 8, tate à mortuis refufcitare, fapientiz , fanctitati & T bonitatiejus ex affe repugnat: Si ergo ( quod te- ftes.illos, fane locupletisfimos , fua morte confir- ) ?auzibUS v gno mafíc CAr. IX. 92 maffe audivimus) DEVS JESVM illum à mor- jt, fifu tuis refüfcitavit, non impofuiffe hominibus, fed flrologia docuiffe eundem interpretem divinz voluntatis ünue Lt talis Do£ veritatem, ni DEVM ipfíum inexcufabili blasphe- mià impoftorem dicere velimus, fateri cogemur. toformi Sed docuit, unanimi Judzorum , hoftium ejus in- nfla rati fenfisfimorum, confenfu, quicquid in quatuor Ev- d demon angcliftis continetur, quibus optimé. convenit i&dm gibt um cumreliquorum Apoftolorum ícriptis. Provocat autem J ESVS in his ipfis ad Legem & Teftimo- toguthr nium Foederis antiqui : ergo hzc fcripta (eu Bi- oie Erhica blia noftva erunt illud ipfum medium in quo fuffcieutis - $u [mà vevelatum eft, quomodo in ftatum naturalem , e Ethiagy redacitt quo excidimus , reverti , veramd, adeó virtutem t9 operari &€$ docere debeamuw. 1 hoc ? quod fané grunbgr vel nomen Revelationis innuit : vi S. LII. & feqq. trieben t inevitabili confequentia concludimus , UUenes jut fodn Chriftianos non Etbices Ariflotelice , fed folius Biblice fiein Chriftianorum idoneos auditorcs e[fe. Id quod ulti- gefu o in effedt mum erat ex illis, qux $. XLVI. demonftranda fü(ceperamus. tnb ab LIIX. Morabimurne ampliusillos, qui Theo- inalle ( logiam. Moraiem à Philofophia Morali divellere te nid) fuftinent? Equidem horum opínioni invictisfimis telis umb argumentis obviam ivere multi Theologorum fenanbert fimul & Philofophorum, quorum omnia feré Ce- Jtutib bv leb. Becmannus (e) ingeniosé contracta fic exhi« ib bet: Difcrimen à Tbeologia Morali nullum agnofci- VO amu s fi euim fine Tbeologia fit , incompleta eft , nec in« AUftig u g l QU telletium fatiat : fi quid doceat , quod in Theologia uon f €) Lin., 7Moral. c. r. $. ull. p. r4.. Cónf. integram Di[p. "m [i de PevfeBione 88, Scripture. ( hi | De Fontibus Etbice vere. 95 il 'amgy; fit , falfum eff : Et vurfus quicquid. .Moralium citra Qtis d Tbeologiam €9 verbum DEI revelatum novinus , id V ts omne. Tbeologia itidem exbibet. — Superfiua ergo erit lia trityem, talis Dorina Moralis : Accedit principiorum utrinq, mj conformitas, remideo nimirum agendam e[Je, quia cuma re&a ratione congruit , queipfius $. Scripture continua quurdy. eft demonftratio , €9c. . Adde Illaftrisfimi Herois 1 CODYeDI à GecPenóorff monitum veré Chriftianum ; 9d . Dtovocat gebe unmafgeblicb / ait (£), su ermegen/ ob8 nicbf K Tellimp. tvolgethan todre / Daf bie Theologia Moralis, ober nta eu Bi bie Ethica Chriftiana ftattlid unb ausfübrlic) auf fifciati. hrgem, Jyoben &dbuten gelebret / unb bíe Philofophifibe Echica ganf unb gar/inunb unter jene geftecfet un itulum d reducitet/alfo Dieje Profesfion von einem erfabrnen/ u ane grunbgele e brten unb getoiffenbafften Theologo ge J , trieben votitbe/Da bann bie Scudiofi aller Facultáten/ s, s gum roeníg(ten ín o tveit / nácbft Der Cacechefi , pie ol lt fie in &cbulen lernen / unb mebrentbeil bernad? verz i qui Vlts emonltdi gefien ober beracbten/ uhter Der Lectione Ethica, in effectu , Theologifi)e Lectiones bóren müffen/ unb Daburc einen beffern Grunb be8 C-beiffentbumg yqiTie inallen &tanben Ie gen fónten. — yenn man bat ja ni didtt tben nicbt nótbig' « n8 mit Der Stepnung Des Arifto- ii telis unb feiner 1 1. &'ugenben/ ober mit ben Gooprifrz Theogorum ten anberer Joeiben/ toelcpe Da3 principium unb ben erunb Der Gugenb / bíeaug Dem Glau ben unb beg mj fiebe . Ottes imGbriftentbum oollEóm mlic beraug: sfofz t Pommet / gar-ni i m cbt serftanben unb getvuft/ fo toeite iil 4l 1 i láuftig qu placte n/ unb fo viel Daoon Coulmáffig su fh yritot lebten unb ju difputiren/ Da tvir ja basnod) in mo- 5[) ralibus überblieberte Süncflein Der Statut / unb barz auf W " (£) Ghriften/Gtaaf 1. 2« 0. $, $. 0. p ss s. CaP. IX. 94. w auf alli i gebauté Philofophia, alfobalb mit bee bele nov Fel Gyottlicbes CfGovts überftrablen Fónnen/ lia len Sac £on toie Denn bie Ethica, obev Die Moralis Apoftolica; &ij eaen bie Philofophifbe gebalten / unverneinlid) nocd oiel Fldrer unb bevilicber tf / al8 bie Coonne ge £ (þ:h * en bem Fleineften C5tern / ober ein bellbvennenbe8 4j Sid) t/ gegen eín fcbimmerenbeo $)oly. Etqua au- Ti rea porró fequuntur. . * difïenüis e medio tolletur; thica LIX. (Omnis vero fe cenf modo quid verz virtutis , '& quid retie rationis no- fentiet mine veniat , advertamus. Vera virtus DEO puutis lacere debet: Si DEO; ex Fide ut fiat oportet: fi ratio Si ex Fide; neceffe eft,ut homo convertatur.. - ponun ra ergo Virtus oft , que ab bomine regenito , viribus à Recta ratione vi ante- ratio, D EO acctpiis , paivatur. nifi ey 'cedd. nemo po llec, nifi quià DEO convertitur: hac er q uià DEO convertitur, regeneratur: qui regene- faciet v ratur , illuminatur. Ergo re&a vatio erit ipfiffima LX. 1, qui Spiritís S. illfmzinatio (g). Quod fiitad; ill Ethi- ifbm ^ .os in a ^(g) Non obfcurum luicsei decui concilial oratio: Davidis : ipforun *33D5 i^yn CO 210 Praftanciam rationis & radiari. fcientize doce me. Pf. 1 (9, 66. &5 quo Jobannes Bapt. adhibCh AMatth. 3, 2. Chriftes /Mattb. 4,17. &5 Alpofloli 48. 2?38'. Fateri vi ex mandato Szlvatoiis Luc. 24, 47. conciones fuas d u- you (qu& Hebrais efi P233Un converfio , reverfio ) lamá, vc NOS op: orfi fuére : que wulgó min us congrue per Poanitentiam, male autem per germanicum O5fe (ut optime religiofiffmus ia €et vinam ll £5 vere Chriflienzs d beologws SPENERVS docet mam fact ner €to. G. &ebr p. 796. $66. $14. G9c. ) weititur, cum & fufþïcia transmentationem ,jeu vationió corrupte inr etie 9 Di- vine -voluntati con[entanee. transfor mationem importet c quideft, f binc Paulus Aogexz». Aesteiow rationa lem cultum DEO Dotiüs C (.(-e'm- placeie afferit ; fed fecundum talem rationfm gque fit od Wlri(feo. De Fontibus Etbice vvera. 95 hn pogQuSeirm, f Zvaxatamd E yoss transformata per re- lt novationem mentis &6c. Rom. 12, 1,2.. Hec autem &5 alia id generis Scripture oracula , rationi 4 DEO nondum vl converje ( que à Spiritu DEI 4$€da')"4/.(9& ais oztexd s* ia p Ut eis az» Gov Rom. 7, 7. ome£ 15 eipgs AMattb.16,17. 2 9- iC um 39 ao p imvpeia, Góc, CO. appellatur, &9 qu& vv Tocemayi QuAsaodiur 95 wiyny dizram £5 æþeuwa.gv ilam qy2aw; "Apoflolo immaue quantum invifain orbi produxit ) conves Iqua. nire, nemo Chriflianorum afferet. .Ethicam ex lumine re&z rationis hauriendam es- li toletu tifiütis o fecenfent, in banc ipfam digitum intendunt , as- fentientes habebunt & illos , qui Ethicam 6 Scri- "ts DEO toporttt tutis SS. docendam effe perhibent. At veró, firationem illi nondum à D E O converfam fup- atur. J yitiied ponunt (nec enim hanc inter & converíam ulla ratio,veram virtutem efficiens, medium occupat, eviantee pwerotuts nifi evomenda illa ex ore Salvatoris ) corrupta hzc erit, ned; vi antecedd. veram virtutem ve i w faciet.vel docebit. D - vj LX.. Anneergo Juvenibus Chriftian. coecam uj i J iftam Morum Magiftram praficiernus, obícurasd; €os in antris faces fequi monebimus , cum ratio T ipforum à Divino veritatis Sole tota die posfit ir- " radiari ? Nonne hoc effet , lucernam in meridie du ^ adhibere , aut prafente face fatuosignes fectari ? " 1:381' Fateri vero: nos fine auxilio DEI nihil poffe, nul- Pal lamá; veram edere virtutem ; & tamen velle, ut IBU; "w&p NOS ope rationis à DEO nondum illuminatz Di- pænirruriluï, Tiv vinamllam faculam in nobis accendamus,Supre- vt j lmmüfl' mam facultatem expergefaciamus, illud amemus jetit n & füfpiciamus , quod abfoluté optimum eft &c. j $ :Tm D quid eft, fi hoc Pelagianum non eft? Agnofcamus m p potius cum illo in Evangelio miferandam Servi 0i m f.lfï( E noftri ((cu.Mentis fub jugum peccati & corruptio- n D»IE CAr. IX. 96 ia indi nis mifTz ) zgritudinem, illumd: domi quietum cubare patiamur, interea vero verá cordis fiducià otuit &c MundiSalvatorem accedamus & oremus: Domni- mundum ne, fervus ineus decumbit eger 9 mifer? afflittus : veni fiduag; it quafo €$ faua eum antequam pereat ! qui fàné, licet impragu: illico peccatorum fordibus inquinatum pectoris [rigoribus noftri tectum non fübintret; dicet tamen animz aliis ad ft noflre verbum, quod viresejus in integrum ex- traditione templó reftituet & in ftatum naturalem conver- mandos m tet, ipfamd; tanta confolatione permulcebit , ut cateris pli nunquam fubire priftinam vitiorum fervitutem, rintyatPyt fed in hac virtuofa Chrifti vita liberam aternüm c füa P'ytl fervire fervitutem anhelet. offendit Ce LXI. Utauteminnotef(cat, qua de caufa non- Ceptor nofle nulli , alioqui piisfimi Chriftianorum adhucdum &tlam B. 4i rationi fibi relictz tantos effectus in moralibus t(li Plofon attribuant, ingenué fatemur, illos haud agnofcere dixerint , be rationem füam radió Divinz veritatis illumina- fraitem a tam effe: & hinc fieri, ut fibi id arrogent, quod LXII. acceptum Divinz benignitati ferendum fuiffer. tradtatum Hoc fibi eveniffe Divinus Amator Auguftinus JESV,m candidé ait (h) : Dorfum , inquit, babebam ad lu- cum, mic menye8 ad eaque illuminautur faciem : unde ipfa facies meum fit/ mea, quà illuminataceraebam , non illuminabatur €$c. qui ver Similis, fed haud in omnibus par , efto de Genti- d lium aliquibus ratio: qui, ut idem ait Auguft. (1) magna quedam invenerunt , quautum Divinitus ad- juti funt , quantum autem bumanitws impediti futt, er- vaveruut. Et clariüs adhuc Illuftrifs. Mirandulz quoruma Princeps: Mentes Gentilium, ait (k), aliquando ra« diw Diviue voluntatis €9 bonitatis illuftravit, parum tamen fütaum A th Putegt, (h) Conf.1. 4 . C ult,. (1) de Civ. DELI, 2.c. 7.. Conf. Interp. Cequei ub lit E. p.r , &8c.. (K) Picus Exam, p.7 22.816. Jhrin, L * ! : þomiq Il NI URU De Fontibus Etbice "vere, 97 tamen inde luminis HC i minimumá, caloris ad nos refietdi OC: D. potuit &c. Scilicet: omnem hominem in hunc mundum venientem illuminat Lux illa Mundi,re- T ! Qu (b fiduaq; in mente veri bonid; femina Solis inftar imprzgnat & fufcitat, zternis alioquin peritura Raf Dedors LAaImen animg rigoribus, Unde factum, utaliqui Gentilium pra tinteprum aliis ad frugem meliorem fe receperint , alii per traditionem à Chaldzis & Hebrzis multa ad for- Iralem conre Tmacehit, u mandos mores conducibilia acceperint, alii pra czteris plus veri oculis animi acutioribus vide- 2 eryituten, D aethu rint,ut Pythagoras, Stoici, Plato ; prout id in Ethi- ca fua Pythagorea & Platonica MSCta pasfim oftendit Celeberr. O MEISIVS, Fautor & Prz- l eatfa non- madhocdam ceptor nofter zftimatisfimus , fidelisfimus, " Ipfe dn rb ctiam B. Zuguflinu profitetur: Platoaicos in 1mo- lat vali Pbilofopbia priacipatum obtineres utpote qui uon tats hum [ dixerint , beatum effe bominem fruentem corpore , vel Tuüentem animo , fed fruentem DEO. at qu | rendum Cufer LXII. Sed rumpimus, & quali quali colo per- j | tractatum, fecamus filum. Ad TE; CHRISTE por Augiin J ESV, nobis nate, nobis date jamrevertor. Te- dan ia [ ! cum , mi dilecte! partiar omnes meas leétiones: "Id p)im;:f; [ meum fit AMO, Tuum DOCEO, omnium autem, Jumaapdn qui verba T'ua legere , Tuasá; voces audire [ detrectant, efto filentium, efto v n FINIGS U Divimg»: li " j EDUYIMETPA t i | I hi quorum nonnulla (uperiüs dictis lucein affundent, ) Y. HW"M i elleum Agentem utramá, Cbriflianismi paginam facere, ne hn IM m Patientem ad. veram Sapientiam 9 Contemplationem 'peé« vexire, ii Acens agat in iflum, auguramur, jnM Zilgl j G "TT Ouas- 396 (0) 9tv 98 iL Quando de Arifl. Ethica fupr. p. 48. & Scholis Cb villianorutà T profcribenda fermo efl , intelligatur id , fub adjelis ibidem j conditionibus. Neq's boc ipfo futmmorum Principum £9 /Ma- giflratuum , qui ilam in Academiis fuis prelegendam juffe- runt, auttoritati, ned, Clariffimorum Virorum , qui eandem u bodied, prelegunt , & fimul , que in ea emendanda [fint, monent, exiflimationi quicquam detra&um eflo, 11I. ZMullo weró minus omnia Etbnicorum Pbilofophorum *wolu- mina e manibus Chriflianorum excutere conamur, Poffe enim illa à peritioribus volvi publicéq, doceri, omninà pro- temur , tum ut appareat , quang, bomines Ethnici , verbo Diviao de/!ituti , [int progrefft ; ium etiamy ut rubor multis Cbriflianorum incutiatur , qui ne illa quidem faciunt , que Paganos docuiffe €o feci[Je deprebendimus, -[V. tinam fane etbuicam fvliun bodie vitam viveremus ! v. Quando c. IIX. demonflratur : informandis jwvenibus Chri- ianis Ethicam Ariflotelicam ( banc enim ante alias eligere, fuit re& arbitrii noflri ) ineptam , id efl non fufficientem, minwid, idoneam effe , boc wvolumm , Ethicam illam uon effe aplam ad imbuendos jwvenum animos virtutibtu veris Chriflianis , quibus D EO , ut autori Gratie ,. placere o[fint, L VL Atd, buc , nifi fallor , etiam collineat locus ille B. Luiheri . 82. cit. quó bic in Zdriflotelem , qui id temporis pent folus ertraBabatur in. Scholis, ipfisq, $, Biblüs prefevebotur, ardentius invebitur, ANowimu; interim. /Mepalandrum - de opere Ari]l. Nicotaacbio , aliis in locis , meliàs mitiwq', K entire, V 11. Omnes babere virtutes , qui unam babet , profitemur, I1X. ZMulta praBice wvera funt, qu& falfa tbeoreticé , &9 multa theoretict vera funt ,.que falfa pratlice, IX. Non tantum moveri terrenum orbem , quod demquïmwit s "chimedes ; fed & Jufflari po[fe perfuafi [umu. —— dl X. | Procefus in infinitum , infinita fe'commendat utilitate. &5 tec T heologum; nec Polifi- XI. lguarula AMathefeos $8 Phfic cum , nec Oeconomum , mulfo minws Etbicum e[fe p defendemts. g[]"f. X1I Optime STAGIRITA: Vitium illud ipfum principium ä extinguir, quo re& de rebus judicare valemus. INa97 ebfolutt impo[fibile efl, ut ullsu itnpive folida rationt uiatur. T »$3 (0) £$- ——€ E z. À — TTR r n — T um Vi D - TM E s 3 2 "m / - i. as ETE x Is ls 3 Z LVYT UT — " E7 x EY - - d d » | : $ * à E E RI ndem - zi |a &l n E 2h ,-..- ; — Ó CHAT T — d L: L E -- Jniimee SRTED V Ra lus E " Ra um Cs — — x m t — á Ó o B —— Vr n p — ÁÁ M AAE — i » yd D [ 22 [4 19 ([20 21 a 18 [! 17 16 W02'19]seulÁXK'MMM Hqui5 Jejse|NÁAXA 6661v 1uDuÁdoo æ d JOEMIVM, 15 LT Bs meos etiam ab Arz/H Mil " Pzetatis cultui att WIIIIWIWIIIIIIHF(!HIIIIII'!HHHII!IIHHHWIIIIHWHIHHWIHI [ l 14 UE um [olum in ommä HI!H NI [1: us falo jucundiffme —— 3 Ó 5 — , bos meos conatw [ fs et ut mibi firmiffc me f Vil ) P orabor diutians , m—— s 7107 | £L nim geflit animu p 0 w s noftri Chriftia T Tutim v iftotelicae auditoE- 0 &tl orté "viderts aber. E- - SL g fil jf Vid/fH , bacá, adeo 4* 9 ATC , Z€cum c ommumm'vq bam, 'ï' Zor um 'Tuorum E DO Pal— deprehendes. NON ä feliciffene 4ge». Brhict, 7 [:-] 1 , d ä 7M li [^-] pv L 6 vienim ä ^ fwveni C/ar fl l 5 Tif ce[Jaria. T. IIIUH) äIWIIIIIIHIH lucem uum fore reor , fi — I 4 Ál " c -àm ab Anüocele JE hu 1esJO eJexsoung - , paepuejs 40199[esqieJ1elA abducamus , ad qi— fiteli mare debeat. — ENAR 47710'/2 N « &ftiana fua perfeöhoæ gr:l:ut adumbrabo t—w 'IIIHIIIIqHIIHIH'IHIIIIH,HHIHII'IIIIHIH'HHHIH!IIHIHH.IHHHH | HHHHI[HIHHH' 10 —