Hd276_qt_1
author: Selchow, Johann Heinrich Christian von

[

—

10ANNIS HENRICI CHRISTIANNI
pDE SELCHOW D.
COMMENTATIO

STATV NGENVORVNM

IN GERMANIA.

CGOTTIN GAE
SVMTIBVS. VICTO RINI B0S9IEGELII, clo Io CCLVI.

ILLVSTRISSIMO ATQVE EXCEL-
LENTISSIMO DOMINO

DOMINO

CH RI STIANO ERNE STO
§. R. I. CO MITI,

COMITI STOLLBERGAE, K OENIGSTEINII,
RVPISFORTIS, WERNIGERODAE ET
HOHENSTEINII,
DYNASTAE EPSTEINII, MVNZENBERG AE,
BREVBERGAE, AIGMONTII, L O H
RA E, CLETTENEERGAE
RELICA, RELICVA,
MAGNI ORDINIS AB AQVILA NIGRA NVNCGVPATI
EQVITI AVRATO

RELI QVA,

MAECENATI SVO INDVLOENTISSILMO

DEMISSISSIMA VOTA NVYNCGVFPAT
DEVOTVS

IOANNES HENRICVS CHRISTIANVS DE SELCHO W.

ILLVSTRISSIME SR. L COMES

AC DOMINE,
DOMINE INDVLGENTISSIME,

Qln in publicam lucem iam prodire patior
libellum, ad TE, IL LVSTRISSIME DOMIN E,
Potisſimum ferendum eſſe putaui, vt & lucem
aliquam ipſi ab ILLVSTRISSIMI NOMINIS TVI
ſplendore conciliarem, & deuotae erga TE, DOMI-
NE, Pietatis meae monimentum aliquod in pu-
blicum exhiberem. Ea enim ſunt in gentem
meam, vnde genus traho, profecta indulgentis-
ſimae voluntatis r—VAE documenta, vt pec-

care mihi viderer in benignitatem TVAM, ILLV-

STRISSIME DOMINE, ſi crederem, TE has deuo-

H TIBI animi teſſeras non ea, qua ſoles, hoc eſt,

mMaxima indulgentia ſuſcepturum eſſe. Anni plus
. quin-

quinquaginta decurrerunt, INDVLGENTISSIME
DOMINE, ex quo auum meum maternum Ludo-
uicum Amandum de Rimbach, auitis poſſeſſionibus
ſuis ferali calamitate depulſum, in indulgentiſſimo
patrocinio rVO adquieſcere voluiſti, & confectis

itineribus rvIs, quorum rv ipſum comitem beni-
gniſſime eſſe iubebas, ipſi eum in aula ſplendidis-

ſima rVA locum tribuiſti, qui vulneribus a fortu-
na inflictis ſi non omnino mederetur, quod fie-
ri non poterat, cicatricem ſaltem obduceret.
Et felicem ſane, qui gratia T VA florens, TIB.I
deuotus fato occubuit! Felicem & me, DOMI-
NE ILLVSTRISSI ME, ſenis optimi nepotem, cui

hoc ipſum neceſſitudinis vinculum aditum ad

gratiam TVAM conciliauit. Tv enim, INDVL-

GENTISSIME DOMIMNE, me anno huius ſecu-

li triceſimo nono, qui tertius a lugubri Patris
mei optimi fato labebatur, omnibus auitae for-
tunae beneficiis exutum, & tantum non ab omni-
bus depoſitum hilari animo eſſe iubebas (felicem
enim huius diei memoriam nec longiſſimus tem-
porum decurſus mihi extorquebit) & ab hoc
tempore omnibus omnis generis beneficiis adeo
adauxiſti, vt ad ſolam eorum contemplationem
lacrimas compeſcere valeam, quas miſerabilia pa-
tris gentisque meae fata reluctanti licet & maxime
etiam renitenti exprimunt. Neque ſatis habebas,
INDVLGENTISSIME DOMINE, in florentiſſimo
gymna-

—

gymnaſio r vo me iis imbui artibus, in quibus ali-
quando, ni fortuna remitteret, perfugium quae-
rerem, verum etiam abitum ad academiam pa-
ranti indulgentiſſima benignitate rvA adfuiſti, qua
ſola fretus Georgiaez Auguſtae dolctoribus, generis bu-
mani praeeptoribus, operam darem non penitus
ignauam. Impetratis deinde in vtroque iure ſum-
mis honoribus cum licentiam nanciſcerer, qua-
lemcumque doctrinam in eadem, quae me aluit
& fouit, alma academia docendo explicandi, ea ad-
huc indulgentiſſimae voluntatis r1vVAE monimen-
ta apud me exſtare voluiſti, quibus recenſendis ſi
animum adplicarem, rem adgrederer vires meas
uam longiſſime excedentem. Sane nuper adhuc
cum ſanctiſſimam purpuram TVAM exoſculari
contingeret, illuſtriſſimi fauoris TVIſigna indul-
gentiſſima perhibuiſti, quorum memoriam non
niſi cum ſpiritu dimittam. Accipe ergo ILLV-
STRISSIME DOMINE, deuotum TIBI animum,
qui totus iuſtiſſimo mancipio, dum viuam, rVVS
erit. Et tametſi perpetuam praeſentiam T—VAM
praeſentemque rvI venerationem fortuna mihi in-
uiderit, abſentem meILLVSTRISSIMI NOMINIS
TVI cultum in parte religionis haud poſtrema,
dum viuam, habiturum eſſe, benigne confidas.

Deus TE amet, ILLVSTRISSIME DOMINE,

cum gente rVA illuſtriſſima, T1E que ſero in coe-
lum

lum redire, diuque in multorum hominum ciui-
umque Tuorum felicitatem, populo rvo intereſſe
iubeat. Seruet REVERENDISSIMVM ILLVSTRISSIMVM-=

QVE FILIVM TVVM HENRICVM ERNE-

STVM QVEM inter cimelia ſua refert Georgia

Auguſta, virtutum rVARVM ex aſſe heredem, eoque
ſaluo ſaluos aliquando ciues T voOs, ſaluos infinitos
numero homines florere iubeat. Seruet ILLV-=
STRISSIMVM NEPOTEM TVVM, amabilem
CHRISTIANVM FRIDERICVM in eo-
que ſanctam venerandamque poſteritati imaginem
TVAM ſuſpendat. Seruet omnem gentem TVAM
illuſtriſſimam, & aliis ſuper alia ſerenae fortunae
augmentis exornatam ſerae poſteritati oſtendat.
De cetero hoc a TrE, DOMINE, indulgentiſſime
impetrari patiaris, vt fauorem rVVM& indulgen-
tiſſimum patrocinium, in poſterum etiam, exi-
guo hoc libello interprete ac deprecatore ſub-
misſiſſime mihi exorem.

DEVS TE, DOMINE amet.

Dabam Gottingae a. d. lulii cIoIcCcLVI.

—

— — — 0 — ſ — —,— — — —

l.
le

1=

5*

*

S

Se eSe e S
P

REet i S

*

EEE
2ðò.
* rSrE ee er eee

PRAEFATIO.

uam nunc vniuerſam Tibi ſiſto, LEGCTOR BE-
Oα NEVO LE, CoMmmentationem, illam particula-
tim antea in forma diſſertationum Academi-
carum prodiiſſe, non eſt, quod TIBIin memoriam re-
vocem, quum vix annus elapſus ſit, ex quo pars eius pri-
ma in publicum emiſſa eſt, quam breui poſt altera & nu-
perrime tertia excepit. Dum tamen, ex cathedra ſingu-
las publice ventilatas eſſe diſſertationes, Tibi ſimul ſigni-
fico, ſilentio hic praetermittere nequeo nomina eorum,
in illis defendendis ſuam mihi operam praeſtiterunt.
cilicet in adſtruendis pariter atque tuendis, quae in
pParte commentationis prima de Inceſtu iuris nat. exule
fundamenti loco ſubſtrauimus, ingenium ſuum exer-
cuit Vir iuuenis Nobiliſſimus doctiſſimusque, Ioh. Da-
niel Schubert, Glucksbrunna-Meinungenſis, e ciuibus
adeo meis, qui diligenter, dum hic viueret, ſcholas meas
frequentauit, nunc alibi regendis ſtudiis moribusque bo-
nae ſpei adoleſcentis Generoſi felici cum ſucceſſu inui-
gilat. Alteram partem, eiusque ſectionem tam Primarn,

vbi de inceſtu lege diuina reuelata prohibito actum eſt, quam
ſecundam, quae de connubiis lege humana prohibitis adeo-
que praea diſpenſatione licitis exponit, priuignus meus
amantiſſimus, Carolus Fridericus Wincklerus, Lipfien-
ſis, contra diſſentientes mecum tuitus eſt. Ratio totius
inſtituti occaſioque ſcribendi ex Edicto Regio mihi na-

ta in limine ſtatim Sectionis praeliminaris fuit indicata.

Quem ordinem vero in quaque parte ſecutus ſim, cum
ſummaria ad marginem poſita, tum Conſpectus, qui
iam in fronte commentationis adparet, Te edocere pos-
ſunt. Dubia, contra diſſertationes duas priores in Ephe-
meridibus literariis Hamburgenſibus nuper mota, nouis
meditationibus anſam praebuerunt, quas vltimae ſectio-
ni inſeruimus, optantes, vt viris doctiſſimis, quibus
illa circa ſententiam noſtram ſubnata ſunt, ſatisfaciant.
Duplici quoque indice opuſculum hoc inſtruere viſum
eſt, auctorum altero, altero rerum notatu digniorum.
Subiuncta eſt ad calcem eius Appendix variorum Re-
ſponſorum, quae ius diſpenſandi circa connubia prohibi-
ta illuſtrant. Haec omnia vt aequi bonique conſulas, ſicu-
bi operae aberrauerint, errores condones ſtudiisque no-
ſtris faueas, humaniſſime Te rogatum volo. Vale. Ex A-
cademia Georgia Auguſta d. xXX. Mart. Clo Io cc xXxXXII.

CONSPECTVS.

SECTIO I.

Praeliminaris.

6. I. Scribendi occaſio ex Edicto Regio
nata. .
§. II Unſtituti ratio.
§. III. Tractatio ad Iurisprudentiam
ſpectat
§. IV. Edicti regii tenor.
§. V. Cauſſa Edicéti impulſiua indicatur.
H. VI. Eadem latius exponitur.
§. VII. Diſpenſationis abrogatio edicto
continetur.
§. VIII. Errores & incommoda ex ni-

mis frequentibus diſpenſationibus ori-

unda.
§. IX Nimia graduum prohibitor, ex-
tenſio iure pontificio introducta.
§. X. Inde ortae frequentes diſpenſatio-
nes eaeque ſatis oneroſae.
§. XI. Apud Proteſtantes quoque matri-
moniales prohibitiones vltra legem diu.
extenduntur.
§. XII. Salua tamen diſpenſandi, vel ſine
diſpenſatione, nuptias iure hum. ſolum
prohibitas, permittendi poteſtate.

SECTIO II.
De Inceſtu iuris nat. exule.

§. I. Quaeſtionis de inceſtu iuris nat. v-
ſus oſtenditur.
§. II. Ab explicatione vocum primordi-
um capiendum.
§. III. De origine vocis inceſtus.
§. IV. Inceſtus modo late, modo ſtricte,
accipitur.
§. V. Plerumque concubitum cum con-
ſanguineis vel affinibus denotat, ite-
rumque varie diuiditur.
§. VI. Hic latiſſime inceſtus ſumitur.
9. VII. Iure nat. omnes propinquorum
nuptiae ſunt licitae.
§H. VIII. Calculi ſolummodo hice recte
ſubducendi. 8
§. IX. Ius nat. varie accipitur.
§. X. Leges nat. quid ſint?
§. XI. Iurisprudentiae nat. definitio.
9. XII. Ratio quomodo ſpecetur?
§. XIII. Cur dicatur naturalis Iurispru-
dentia?
§. XIV. Status controuerſiae formatur.
H. XV. Et aceuratius determinatur,

N:⸗( 2 §. XVI.

C O NSPECT VS.

S. XVI. De conſeruatione, primo Iur. nat.
prineipio.
H. XVII. Conſeruationis nomine quid
comprehendatur?
G. XVIII. Non pugnat eum conſeruatio.
ne noſtra inceſtus.
G. XIX. Reſpondendum ad rationes dis-
ſentientium.

§S. XX. Nec refert, vtrum hoc, an ali-
vd principium ipſis arrideat.
§H. XXI. Saltem conſeruationis ſtudium
pro lege nat. accipi debet.
H. XXII. Cui non alia ex iurispr. nat, ob-
ſtare poteſt.

S. XXIII. Eadem eoneluſio de licitis pro-
pinquorum nuptiis ex dicta lege elici-
tur.

H. XXIV. Quid difſentientes hie probare
debeant? .
5§ XXV. Criteria in diiudicandis argu-
mentis contrariis obſeruanda.
H. XXVI. Arg. I. a. ſocialitate.
G. XXVII. Quatenus ſocialitas principii
loco aſſumatur, oſtenditur.

S. XXVIII. Remiſſio ad priora.
SH. XXIX. Inceſtum turbare ſocialitatem,
ab aduerſariis demonſtrandum eſt.
S. XXX. Prouocant ad incommoda cum
inceſtu coniunécta.

G. XXXI. Non ex inceſtu per ſe, ſed per
accidens oriri haee mala atque incom-
moda, & quid ſit per ſe ex re aliqus
ſequi, oſtenditur. .
Illuſtratur id exemplo.
H. XXXII. Per accidens quid ſit, expli-
catur, .
& itidem exemplo illuſtratur.

SH. XXXIII. Per accidens ex inceſtu es

ſequi, quae opponuntur, aſſeritur.

S. XXXIV. Quod vlterius demonſtratur.

H. XXXV. Inconuenientia & veritati re-
pugnantia ex diſſentientium argumento
ſequi, probatur.

§H. XXXVI. Obiic. inceſtum impedire pro-

lem & facultatum incrementum.

. XXXVII. Reſpondetur ad obieét, do

augendis opibus.

§H. XXXVIII. Remouetur obiectio, in.
ceſtu prolem impediri.
Adducunturque teſtimonia in con-
trarium.

§F. XXXIX. Nouae exceptioni oceurritur,
ſeil. florem populorum exempli gratia
adductorum, aliis cauſſis tribuendum

eſſe.

FH. XL. Tranſitus ad aliud argumentum

II. a lege perfectiua.

§. XLI. Quae non habetur pro adaequa-

to principio.
§. XLII. Argumentum hoc num contra
theſin fit, disquiritur.

5§. XLIII. Leges eiuil. ſi ſpectes, inceſtu

imperfectiores nos reddi, conceditur.

§. XLIV. Rationes, eur nos non feriat
obiectio, ex legib. ciuil. deſumta.
5. XLV. Diſtinctius proponuntur.
5§. XLVI. Notio perfecti, quo ſenſu ſus
matur, exponitur.
F. XLVII. Perfectio quid ſit, explicatur
indeque diſſentientium fententia erui-
tur & refellitur.

5. XLVIIL

—

—00— —

— ——

—

C ONSPECT VS.

S. XLVIII. Argumenta, ab educationis
impedimentis deſumta, remouentur.
S. XLIX. Reſp. ad argumenta a diſpa-
ritate annor. & deficiente procreandae
ſobolis ſpe.

§ L. Ad argumentum, per conſequenti-.

am ab occaſione ſtupror. adulteriorum.

que petitum, reſpondetur.

cS. LI. Argum. a confuſione officiorum,

quae explicatur accuratius.

g. LII. Conſectaria inde notanda.
G. LIII. Excutitur hoc argumentum.

S. LIV. Obiectiones nouae, a violatione
reuerentiae filialis petitae.
§. LV. Quae diluuntur.
H. LVI. Obiectio noua remouetur.

cS. LVII. Quid diſſentientes indicent per

7 % confundere?
g. LVIII. Loca veterum de confuſione no.
minum adducuutur.
§. LIX. Tranſitus ad alia argumenta le-
uioris momenti. S

§. LX. Argumentum ab horrore pudoreque
naturali petitum. .
§. LXI. Teſtimonia de horrore anima-
lium.

§. LXII. Teſtimonia in contrarium.
§. LXIII. Reſpondetur pro diuerſa vo-
cabuli naturae acceptione.
H. LXIV. Obiicitur, gentes inceſtuoſas
fuiſſe barbaras.
§. LXV. Reſpondetur ad totum argum.
de conſenſu vel diſſenſu gentium.
§. LXVI. Ad alium ſignificatum vocis na-
turae reſp.

§. LXVII. Quid pudor & horror fſit?

§. LXVIII. Reſpondetur ad argum. de kor-
rore & pudore nat.

F. LXIX. Negatur, dari pudorem & hor-
rorem naturalem pro diuerſo ſignifica-
tu naturae.
§. LXX. Alius ſignificatus naturae indica-
tur & negatur vis argumenti.
§H. LXXI. Argum. a poenitentia inceſtus
comite & morſibus conſcientiae expen-
ditur.

§. LXXII. Tranſitus ad noua argumenta
Gundlingii.
§. LXXIII. A virtute & caſtitate.

§. LXXIV. Quid Gundling. per virtutem
& caſtitatem intelligat?

§. LXXV. Reſponſ. ad argum. Gundling.
§. LXXVI. Ad ea, quae confirmationis
gratia a Gundlingio adferuntur, re-
ſpondetur.
§. LXXVII. Vberius illa examinantur.
§. LXXVIII. Ad argum. a decoro re-
ſponſio.

S. LXXIX. Ad argumenta, ex ſacra ſeriptu-⸗
ra petita, reſpondetur.
H. LXXX. Ratio, quare ad loca S. S. non
adferatur reſponſio, redditur & S. S.
nobis refragari non poſſe, a priori o-
ſtenditur.
§. LXXXI. Itidemque a poſteriori.
§. LXXXII. Ad argument. ab vnitate per-
ſonar. reſp.
§. LXXXIII. Ad argument. a confuſione
ſanguinis reſp.
§. LXXXIV. Argumenta ab analogia plan-
tar. & riuor. areefſita memorantur.
§. LXXXV. Refutatur illud ab analogia
plantar.

XK 3 5.LXXXVI,

C ONSDFEC T V S.

§. LXXXVI. Similiterqne a riuis dedu-
Gum.
§H. LXXXVII. Sententia eorum, qui, in-
ceſtus iure nat., prohibiti rationem ninl.
lam reddi poſſe, ſtatuunt, proponi-
tur.

§. LXXXVIII. Diſtinéctiusque examina-
tur.
9. LXXXIX. Ex iam adducétis reliqua fa-
cile poſſunt diiudicari forte praeter
miſſa.

§. XCI. Breuis repetitio argument. con-
trarior.
F. XCI. Regetitio noſtri argumenti & v.
berior explanatio.
§. XCII. Inuehuntur quidam vehementi-
us in cauſſam eorum, qui, inceſtum
iuris nat. dari, negant.
§. XCIII. Quibus reſpondetur.
9. XCIV. Vſus disquiſitionis de inceſtu
iure nat. non prohibito.

SECTIO III.

De inceſtu lege diu. reuelata
prohibito.

5§. I. De diuerſitate legum a Deo promul-
gatarum.

§. II. Controuerſia de legibus diu. poſit.
vniuerſalibus ſtrictim exponitur & ſen-
tentia illas negantium adprobatur.
§. III. Excipiuntur tamen leges natura-
les, per promulgationem diu. ſolum re-
petitae.

F. IV. Etiamſi vero dentur LL. diu. poſ.
vniuerſ, eo tamen ſpecdtare LL. ma.

trimoniales, non poteſt demonſtrari à
priori.
§. V. A poſteriori id demonſtrari conan-
tium argument. palmarium.
§. VI. Quod variis rationibus impugna-
tur.

9. VII. Comminatio vniuerſalis, legibus
diu. Leu. XVIII. ubiuncta, reſtringi-
tur.

§. VIII. Quae reſtrictio ex ipſa legum
Moſaicarum promulgatione latius oſten-
ditur.
F. 1X. Ad extenſiuam interpretationem
reſpondetur a Zeltnero, Stryckio, Tho-
maſio, Boehmero.

§. X. Chriſtianos tamen his legibus tene-
ri, oſtenditur.

§. XI. Quaeſtio de limitibus prohib. nu-
ptiar. proponitur.
§. XII. Tenor. legum diu.
SF. XIII. Perſonarum recenſus ſecundum
illas inſtituitur. .
6. XIV. Perſonas, non gradus prohibitos
eſſe, aſſeritur.

5§. XV. Sententia fingularis proponitur
de intentione legislatoris non tam le-
ges matrimoniales condendi, quam ſtu-
pris & adulteriis occaſionem praeſein-
dendi.

§. XVI. Sed in medio relinquitur & in
rationem prohibitionis fruſtra inquiri,
contenditur.
§. XVII. Ratio interpretationis reſtricti-
uae I. a libertate matrimoniorum pri-
maeua repetitur.

„XVIII,

C ONSPECTVS.

6

§. XVIII. II. a praecepto Dei Israe litis
promulgato de contrahendis propinquo-
rum nupttis.
§. XIX. III. a prohibitione repetita ea-
rundem perſonarum, indeque eluce-
ſcente enixa Dei voluntate clare men.-
tem ſuam explican di.
§. XX. IV. a ſapientiſſimo Dei praecepto,
vt neque aliquid addatur, neque dema-
tur legibus ſuis.
§. XXI. Recenſio argumentor. contrari.
or. I. a lege generali leges ſpeciales
praecedente.
9. XXII. Reſponſio ad argument. I.

§. XXIII. II. argumentum ab abſurdo.
§. XXIV. Reſponſio ad arg. II.
9. XXV. Arg. III. a reſpe cu parentelae.
§. XXVI. Reſponſio.
§H. XXVII. IV. aucétoritatibus in contrari-
um adduétis.

§. XXVIII. Opponuntur audtritates I.
Veterum Talmudicorum.

§. XXIX. II. Recentiorum & quidem 1r.
pontificiorum.
§. XXX. 2. Proteſtantium a) Theologor. in
primis ipſius Lutheri & prioriſtici &
poſterioriſtici, Philippi Melancht. Nic.
Amsdorffii, Bullingeri, Brentii, Bul-
lingeri, Sarcerii.

§. XXXI. Speneri, aliorumque.
§. XXXII. b) ICtorum complurium.
§. XXXIII. c) Collegior. Theol. & Iurid.

5. XXXIV. Argum. vlt. de via tutiore
ſequenda.

S. XXXV, Coneluſio.

SECTIO IV.

De connubiis lege humana pro-
hibitis adeoque praeuia
diſpenſatione licitis.

J. I. Diſpenſatio generatim quid hic ſigni-
ficet, explieatur.

§. II. Eiusdem origo perperam ex Paradi-
ſo repetitur.

F. III. De diſpenſatione matrimoniali eius-
que origine ſpeciatim agitur.
§. IV. Quae vlterius inueſtigatur.
J9. V. Penes quem ſit poteſtas diſpenſandi,
docetur.
§. VI. Quatenus conſiſtoriis competat,
disquiritur.
9. VII. Diſpenſationem cadere in leges na.
turales, negatur.
§. VIII. Quod arroganter aſſeritur a pon-
tificiis.
§. IX. Nec diſpenſatio locum habet in le-
gibus matrimonialibus Moſaicis, qua-
rum quippe obligatio, ex Iudaiſmo re-
formato deducta, Chriſtianos quoque
tenet.

§. X. Ad dubia, huic obligationi nuper
oppoſita, reſpondetur.
§. XI. Juxta mentem edicti Regii prohibi-
tionibus matrimonial. diuinis ſua ma-
net auctoritas.

§. XII. Recenſus perſonarum haud dubie
ibi prohibitarum inſtituitur.
§. XIII. Ad coniugia dubiae prohibitionis
fit progreſſio.
§. XIV. Controuerfiae de coniugio cum
fratris vidua ſtrictim memorantur.
5S. XV.

C ONNSPECT V 8.

§. XV. Duplex lex de fratria ex S. S. §. XXIV. Prohibitiones nuptlarum eum

proponitur. propinquis humanae non minus, quam
S. XVI. Vtramque peeuliarem reip. Iud. circa ipſas diſpenſatio, variant.
formam reſpexiſſe, oſtenditur. §. XXV. Queusque diſpenſatio cirea ma-
§. XVII. Genuinus legis Leu. XVIII. 16. trimonia eiusmodi, in his terris prohi-
ſenſus indagatur, dubiaque ei obſtan- bita, ſeſe extendat, docetur.
tia remouentur. §. XXVI. Exempla diſpenſationis adfe-
§. XVIII. Iuuatur explicatio propoſita runtur. .
textu Leu. XX. 21. §H. XXVII. Item poenae nuptias prohi-
H. XIX. Lex leuiratus Deut. XXV. expli. bitas ſine diſpenſatione contrahentinm.
catur. §H. XXVIII. Differentia inter proximitatem
G. XX. Explieatio legum hactenus propo- ſanguinis legitimam & illegitimam hie
ſita auctoritatibus fuleitur. non attenditur.
H. XXI. De matrimonio cum defunctae XXIX. De diſpenſatione gratuita & o.
vxoris ſorore. neroſa.
5. XXII. De compriuignorum coniugio §. XXX. An Judaei quoque diſpenſatione
Leu. XPIII. non prohibito. opus habeant ad nuptias ordinationibus
§. XXIII, Ad nuptias iure humano ſolum Chriſtianorum eccleſiaſticis prohibitas

prohibitas proceditur. ineundas, diſquiritur.

ðẽ

4 S e , E. 3 . *£
D „ = èð “õ
F SAES ere e ese e e . e
E R B
e oe ee e e e NeNl e -

IVRIBVS ENSTATVINGENVORVM
APVD CGERMANOS PENDENTIBVS.
CVM GENERATIM, TVM SPECIATIM
CIRCA POSSESSIONEM FEVDORVM NOBILIVM
S. EQVESIRIVM.

CAPVT I.
DE

STATV INGENVORVM.
§. I.

ARGVMENTI RATIO.

ED Te iuribus ex ſtatu libertatis ingenuae apud Ger-
& manos pendentibus diſputationem ex patria iuris-
Pprudentia ingreſſurus vix operae pretium’ feciſſe
videbor, niſi qui apud Germanos ingenuorum iure &
olim vſi ſint, & hodie cenſeantur, explicatum reddam;
vt & facilior ad iura ex ingenuitate proficiſcentia percen-
ſenda aditus pateat, & quae huius doctrinae luminibus
offecerunt praeiudicatae Doctorum opiniones contraria
legum

2 CAP. I. DE STATVINGENVORVM.

legum & tabularum fide proſcribantur. Neque profecto
hanc diſputationem molienti metuendum mihi eſt, ne
aut luſiſſe operam, de re grauiſſimi momenti expoſitu-
rus videar, aut ea proponere, quae iam expolita ſatis ſint
& celebratiſſimorum ingeniorum induſtria pertractata.
Licet enim & complures, qui ius patrium compendiis,
velut nuci Homerum, incluſerunt viri praeſtantiſſimi, &
alii quoque ſaepiuſcule hac de re tractauerint, quo velut
vnum inter omnes nomino CHRISTIANVM THO MA-
SIVM in diſſertatione, qua vſum practicum diſtinctionis
inter ingenuos & libertinos complexus eſt: nondum ta-
men eo res peruenit, vt non interdum ad deliteſcentes
in immenſo legum patriarum oceano ſcopulos adpella-
tur. Quos vt pro virili euitare liceret, operam certe
non penitus ſpernendam inſumſiſſe videbar, ſi quae hac
de re, velut ofſa iurisprudentiae domeſticae legens, anim-
aduerteram, alis quoque proponerem. Quod quia non
alio conſilio inſtitueram, quam vt ex inſignibus huius do-
Gtrinae difficultatibus eluctarer, neminem qui ſpernat, fu-
turum ſpero. Vt ergo ſine vlteriore mora in rem prae-
ſentem veniamus, ſectione prima de ſtatu ingenuorum,
altera de iuribus generatim ex hoc ſtatu pendentibus ex-
ponemus; quam inſequetur tertia de iure ingenuorum
ad feuda & praedia equeſtria ſiue nobilia.

§. II.
OMNES GERMANI LIBERI AVT SERVI LIBERI
AVTEM VEL INGENVI VEL NON
INGENVI.

Vt ergo a primo quaſi argumenti fonte oratio pro-
Huat: hoc ante omnia monendum eſt, & olim & hodie
P non

CA. I. DE STATV INGENVORVM. 3

non eſſe in Germania ampliorem ciuium noſtrorum di⸗
uiſionem, quam quae ipſos in liberos &; ſeruos deſcribit.
Certe ſumma haec eſt diuiſio & ab omnibus agnita, qui
de rebus patriis memoriae quidquam prodiderunt. Re-
QGe eum in finem gloſſa ad I. P. S., lib. I. art. 51. es ſind
ſonſt keine andere Leute in der Welt als eigen und freyen.
Neque diſſentit profecto NITHARDVS de diſenſionibus
filiorum Ludouici Pii apud scCHILTERVM in ſéèriptor.
rer. germ. p. 105. qui de Saxonibus ita: CGens dawonum
omnis in tribus ordinibns diuiſa conſiſtit: ſunt enim inter
illos Edlingi, ſunt qui Frilingi; ſunt qui Lazzi illorum lin-
gua dieuntur. Latina vero lingua hi ſunt: nobiles, in-
genui &; ſeruiles. Licet enim ille triplicem ponat ciui-
um germanicorum cauſſam: ita tamen hoc facit, vt ſta-
tim adpareat, eum Edlingorum & Frilingorum nomine
liberos omnes complecti voluiſſe; & quos vltimo loco
nominat, Lazzis, ſeruilis conditionis hominibus, alte-
rum ordinem adſignare, libertos certe non multum fſu-
pra ſeruos eſſe contendens. Ad idem pertinet locus
AD AMI BREMENSIS I, S. Apud LEIBNITIVM T. I.
p. 76. Quatuor differentiis gens iſta conſiſtit, nobilium
& liberorum, libertorum atque ſeruorum, quo nempe in-
dicatur, Germanos quidem liberos omnes eſſe aut ſer-
uos, ſed ita tamen, vt liberi deinde in varias denuo claſ-
ſes diſtribuantur. Licet ergo diuerſis nominibus vtan-
tur ſcriptores adlegati: idem tamen omnes propoſitum
tenent. Enimuero cum libertatis denominatio ſemper
ſit reſpectiua. non poteſt fieri, vt vna idea vniuerſa eius
ſubſtantia comprehendatur, quod bene monet CHR.
WOLFIVS in boris ſubſec. marpurg. trim. vern. a. 1730.
ſpec. 2. & POTTGIESSER de conditione ſeruor. proleg.
§. 8. p. 10. vid. etiam THOMASIVS de homin. prop.
A 2 §. 31⸗

4 CAP. I. DE STATV INGENVORVM.

F. 31-33. P. 20. ſq. Prima certe eius fignificatio eſt,
cum hominem liberum opponimus feruo, qui in pleno
dominio alterius vel natiuſtate vel faéto conſtitutus eſt, eo
fere ſenſu, quo & liberi & ſerui legis romanae ſenſu de
nominantur. Altero vero fignifigçatu liberi vocantur ii, qui
nulli omnino, ne honorabili quidem miniſterio obnoxii, de
Praediis luis viuunt, & tum fane miniſteriales iis e diuer-
ſo ponuntur. Quod licet per ſe patens vt tamen exem-
Pplis etiam euincatur, proſtant ea apud ?FEFPFINGERVM
ad Vitriarium IHI, 760. STRVVIVM in hiſtoria iuris p.
70A4. LVDEWIGIVM ih Reliquiis L. II. p. 347. & Tom.
Xl. p. 550. 599. vbi in diplomate de 1196. occurrunt te-
ſtes: nobiles, liberi ac miniſteriales & bomines Marchiae
quam plurimi. ldem conſtat ex exemplis, quae adferun-
tur a viro ſummo, iurisprudentiae patriae principe vin-
dice ill. ST RVBIO in den Nebenſtunden T. IV. obſ. 28.
§ 6. p. 370. ſq. & apud ill. ScHEIDIVM in den Nachrich⸗
ten vom Adel p. 265. vbi teſtes occurrunt primum laici
Tiberi, deinde miniſteriales in diplomate de 1221. & p.
305. in diplomate de 1141. teſtes vocantur Liberi homi-
nes Comes Sigefridus, Comes Sizzo, Comes Erneſtus,
Arnoldus de Lurenburg, iisque poſtponuntur miniſte-
riales Embrico Comes Reni cet. vt iam alia taceam, quae
larga manu adducere liceret, fi otio abundarem. Pofita
ergo hac duplici forma non poſſum adſentiri ill. ESTo-
RI qui in praefat. ad Grollmanni Aiſert. de operarum
debitarum mutatione adſenſum praebente Cl. MET-
TINGH de ſtatu militiaé ſ. 4. §. 2. p. 30 3. not. d. adſtru-
Xit, nobiles & liberos idem ſignificare, quod iam vidit
10. LEON H. HAVSCHILD V. C. in diatriba de praeſumt.
pro libertate ruſticorum p. 103. & 120. nempe quia hac
ratione genus & ſpecies inter ſe commiſcentur. Et in-
. Con-⸗

CAP. I. DE STATV INGENVORVM. 5

congruum prorfus eſt argumentum Cl. METTINGHII,
qui p. 203. negat miniſteriales eosdem poſſe eſſe inge-
nuos. Cauſſam dixit ill. s RVBE de miniſterialium dig-
natione §. 10. inter obſeru. iur. & bhiſt. germ. p. 84. ſq.

Neque recte habet HEINEGCGIVS Elem., iur. germ. lib. l.
§. 63. cum liberos eſſe eosdem ait, qui ingenui.“ Quod

enim eam in rem adfert teſtimonium CoNRADI VRS-2
PERGENSISad a. 1215.. nihil probat. Ita enim ille: Mr-

LITES quippeé teutonicos in dignitatibus Italiae conſtituit.
Mam quemdam LIBERVM Bidolulphum Ducem Spoleti ef-
fecit. Ex iis enim, quae infra diſputabimus, adparebit,
non omnes omnino liberos pro ingenuis ex diſpoſitione
juris haberi; & cum ingenui tantum militari honore deco-
rarentur: ille quidem, quem memorat Conradus Vrſper-
genſis, liber ſine dubio fuit, & ingenuitatis honore vſus eſſe
videtur, ſed tamen inde non ſequitur, omnes omnino
liberos ingenuorum olim honore vſos fuiſſe; quod ſta-
tim pluribus demonſtrabimus. Adlegantur eamdem in
rem verba legis Friſionum tit. IX. F. 2. & 4. vbi nobiles
& liberi ſibi opponuntur, ſed non ita tamen, vt inde
adpareat, liberos omnes haberi ingenuos. Neque mo-
uent verba ſpec. ſueu. c. 47. Vvbi: Hie ſoll man merken dreyer⸗
ley Leute: es heiſſent eins Semperfreyen, das ſind die freyen
Herren als Fuͤrſten, und die andere Freyen zu Mann haben,

das andre ſind Mittelfreyen, die der hohen Freyen Mann

ſind; das dritte ſind Bauren, die frey ſind, die heißen freye

Landſaſſen; die haben jeglicher ihr ſonderbar Recht. Haecd

enim diuiſio magis ad diſcernendas claſſes libero-
rum hominum inter ſe, quam ad adornandam hane,
quam proponimus, liberorum hominum & ſeruorum,

diuiſionem pertinere videtur. Interim negare nolim, ſae-

pe ingenuos & liberos eosdem dici, licet inde regula ali-
. A 3 gqua

6 CAP. I. DE STATV INGENVORVM.

qua generalis effingi prorſus non poſſit. Ita Capitular.
lib. 3. J. 25. dicitur: Si quis per chartam ingenuitatis 4
domino ſuo legitime libertatem eſt couſequutus, liber per-
maneat, vbi ſane, qui fictam adeptus eſſet ingenuitatem
liber permanere iubetur. Eadem ratione in Capit. Da-
goberti de 630. dyud B ALVZIVM L. I. p. 13 I. dicitur:
Si quis ingenuum hominem vendiderit, cum ille ſuam
probauerit libertatem, reducat eum in locum ſuum, & re-
ſtituat ei libertatem ſicut prius habuit, &z compo-
nat ei XL. ſolidos. excepto, quod emtori in duplum pre-
tium, quod accepit, cogatur exſoluere Porro l. c. T. I. P.
36. S quis clericum interfecerit, iuxta quod natiuitas
eius fuit, ita componatur. Si ſeruus, ſicut ſoruum. Ni
regius aut eccleſiaſticus, ſicut alium regium aut eccleſiaſti-
cum. Si litus, ſicut litum. Si liber, ſicut alium in-
Sgenulm cum CC. ſolidis componat. Eodem redit ſan-
citum Capit. 3. Caroli M. de 8l3. ad Leg. Angliorum
& Werinorum tit. I. ap. Georgiſeh p. 446. Vbi: Si quis
Adalingum occiderit, ſexcentis ſolidis componat. Qui
liberum occidet, Aucentis ſolidis componat. Qui ſer-
vum occiderit, triginta ſolidis componat, quo cum plane
conueniunt verba Capitular. lih. IV. c. 26. ap. Baluz. T.
I. p. g5I. quae mox adlegabimus. Haec tamen omnia con-
trariam ſententiam mihinon perſuadent. Ne enim nobiles
& liberos eosdem eſſe tueamur, in eo eſt, quod ſaepe
liberorum nomine veniant & illi, quos nobiles olim Ger-
mani nominare ſolebant, quem in finem adlego litteras
ap. ill. SC HEIDIVM I. C. p. 407. quibus Sifridus Archie-
piſcopus moguntinus decimam in Rodolueshuſen mo-
naſterio in Polecte a. 1209. confert, vbi teſtes inuocan-
tur Laici liberi Heinricus de Hagenowa, Cerhartis &
PFride-

CAP. L. DE STATV INGENVORVM.ð. 7„

Fridericus fratres de Randinburc, Waltherus de Loben-
huſen, Hermannus de Stechlingeburk, Helwicus de Bo-
denhuſen, quos tamen ne nobilitatis eſſe ſuperioris prae-
rogatiua praeditos omnes agnoſcam mouet, quod ſtatim
adiiciatur: miniſteriales Theodericus Vicedominus de
Ruſteberc, VIbertus de Ethichenſtein, certo argumento,
liberos dici ſemper in oppoſitione ad miniſteriales & ſer-
uilis conditionis homines, neque inde poſſe pro ſuperio-
ri conditione argumentum peti, quod quis liberi hominis
titulo condecoraretur. K RESSIVS de variis iurisd. cri-
minal. in Germania generibus c. 2. Obſ. A. S. 5. ill. STRV-
BE de orig. ac progreſſu ord. eueſtr. in Germ. & 3. in obſ.
jur. & hiſt. germ. p. 6. ſq. Deinde vero ne liberi qui-
dem omnes habendi ſunt ingenui, quod iam adcuratio-
ri cura probandum videtur.

—

§. III.
INGENVVS QVINAM APVD GERMANOS
DICATVR.

Vt ergo ſine vlteriori mora ad probandam, quam
propoſui, ſententiam progrediar, ingenuum dico eſſe eum,
qui ad tertiam generationem maiores ex vtroque latere li-
beros probare poteſt. Quod quia a communi opinione
aliquantum recedit, age huius notationis rationes redda-
mus. Videamus ergo capitulare de a. 644. ap. BAL V-
ZIVM I, 154. vbi ita ſancitum deprehendimus: Libertus
& liberta in nullis negotiis contra quemquam teſtimonium
dicere permittantur, quia indignum noſtra penſat clemen-
tia, vt libertorum teſtimonia ingenuis damne incutiant.
Qui vero ex eisdem fuerint progeniti, ad teſtimonium a
tetttia generatione admittantur. Sane hoc loco ad ador-
nandam

£ CAP. I. DE STATV INGENVORVM.

nandam ſententiam meam adcommodatius eſſe nihil pot-
eſt. Negatur ſcilicet libertinis ius teſtimonii aduerſus in-
genuorum natalium homines ferendi, hac addita ratio-
ne, quod indignum ſit legislatoris ſaeculo, Abertorum
teſtimonia ingenuis damna incutere. Iam ergo cum
ad teſtimonium ferendum tertia eorum progeniti gene-
tione admittantur: quid ſane clarius eſt, quam ingenuo-
rum iure tum cenſeri, qui antea erant libertini, ſi ſta-
tum; liberti, ſi patronos eorum ſpectares. Idem con-
ſequitur ex Cayitular. lib. VI. G. 352. Pp. 960. & 983. vbi:
homo denarialis non antea hereditare in ſuam agnationem
poterit, quam vsque ad tertiam generattonem perue-
niat; homo chartularius ſimiliter faciat; qua nempe lege
a tertia demum generatione ius hereditatem ad poſteros
transmittendi libertinis conceditur, quod quia ingenuo-
rum eſſe ius infra demonſtrabimus; non poteſt non hoc
maximum ad euincendam ingenuitatis, quam dedimus,
finitionem, argumentum perhibere. Idem adparet ex
eo, quod ad hunc vsque diem in Auſtria, qui ad feudo-
rum poſſeſſionem adſpirare cupiunt, ad tertiam vsque
generationem liberi & nobiles nati eſſe debeant, quod
didici ex ill. ST RVBII horis ſubſeciuis T. III. p. 527. id-
que transſumtum eſſe ex vera ingenuitatis natura vide-
tur. Huc etiam pertinet, quod Imperator ex obſeruan-
tia ſatis antiqua in conferenda nobilitate inferiori ple-
rumque quatuor maiores concedere ſoleat, quod itidem in
memoriam priſtinae Germanorum ingenuitatis fieri vi-
detur. Quod autem maiores ex vtroque latere liberos
eſſe debere voluerim, neque hoc inuita Themide ger⸗
manica adſtruxi. Ita enim ſpec. ſueu. c. 49. diſpoſitum
animaduertimus; Item welcher Mann von ſeinen vier Ah⸗
nen

.

CGAE. I. DE STATVINGENVORVM. 9

nen d. i. von ſeinen alten zweyen Muͤttern, und zwey Alter⸗
vaͤtern, und von Vater und Mutter unbeſcholden iſt in ſei⸗
nem Rechte, den kann niemand geſchelten an ſeiner Geburt,
er habe denn ſein Recht verwuͤrkt; quod tantum non iis-
dem verbis hauſtum videtur ex I. P. S. lib. I. art. 51. vbi:
Welch Mann von ſeinen vier Ahnen, das iſt, von zweien
Eltervaͤtern und von zweyen Eltermuͤttern, und von Va⸗
ter und Mutter, die unbeſcholden ſein, unbeſcholden an ſei⸗
nem Recht iſt, den mag niemand beſchelden an ſeiner Geburt,
er habe denn ſein Recht verloren und verwuͤrkt. Huc redit
ſententia ERGHEMBERTI in hiſt. Longob. c. 6. vbi:

Liber & ingenuus ſum natus, vtrogue parente
Semper ero liber, credo, tuente Deo.

Haec certe explicatio ingenuitatis clarior eſt illa, quam
vulgo dare ſolent. Ita 10. GE. CRA MER de iuribus &
praerogatiuis nobilitatis auitae Cap. II. §. 7. not. i. p. 61.
ingenuos eſſe ait eos, quibus ingenita eſt libertas, quod
tamen & obſcurum eſt & falſum, licet etiam probet hoc
POLVYGC. LEYSERVS in obſeruatis diplomatico-biſtoricis
de frilingis §. 2. 3. & HEINECCIVsS lib. L, tit. 1. §. 27. Ob-
ſcurum eſt inde, quia intelligi non poteſt, quando ingenui-
tas incipiat. Si enim ingenita libertas ſola hoc efficere pot-
eſt: ſane liberti filius poſt manumiſſionem procreatus erit
ingenuus, quod tamen non eſſe, ex memoratarum legum
ſententia aperte liquet, vnde etiam de falſitate huius re-
gulae ſtatim conſequitur. Recte autem monet littera-
tiſſimus vir, omnes omnino homines liberos vocari in-
genuos ſed ſenſu tamen improprio, qui a vera ingenui-
tatis notatione quam maxime abludit. Neque magis ad-

ridet opinio HEINECCII lib. I. §. 63. qui ingenuos eſſe
B ait.

1 CAP. I. DE STATVINGENVORVM.

ait, qui in libertate ſine maiore dignitate manerent. Li-
cet enim verum hoc ſit, non tamen inde cuiquam de
vera ingenuitatis indole conſtabit, cum hac ratione li-
berti, plene manumiſſi, & eorum liberi ingenuorum
numero habendi ſint, quod tamen, vt diximus, vsque-
quaque falſum eſſe adparet.

§. IV.
AN INGENVI IIDEM, QVI HODIE BVRGENSES
VOCANTVR.

Non inconcinna eſt quaeſtio, an ingenui veterum
Germanorum iidem ſint, qui hodie ciuitatibus & vrbi-
bus adſcripti burgenſes voeantur. Litem ſecundum ad-
firmantem ſententiam dedit nuper V. C. CAROLVS
FERDINANDVS HOMMELIVS eleganti progr. de par-
ticula von noſtris temporibus nobilitatis charactere c. 2.
P. 6. Obſtare videbatur, quod vrbium germanicarum in-
crementa Henrico Aucupi demum debeantur, & cum
iam ante eius aetatem ingenui in Germania fuerint, non
poſſe omnino burgenſium loco eos haberi. Sed reſpon-
det vir acutiſſimus, Burgenſium nouum eſſe nomen, na-
tiuitatem & ſtatum plane antiquum. Quod licet non
omnino improbabile videatur, non potui tamen a me
impetrare, vt ſententiage V. C. non ſatis forte peritus
harum rerum iudex penitus ſubſeriberem. Protulit in
medium V. C. locum wIPPONIS in vita Conradi Sali-
ci ap. ? ISTORIVM P. 428. vbi ita: Umnes epiſeopi Du-
ces & reliqui Principes, milites primi, milites greégarii,
quin ingenut omneés, ſi alicuius momenti fint, regibus
Edem faciunt. Ex quo illud elicere ſtudet, tenue eſſe
ingenuorum genus, epsque militaſſe quidem, ſed milites
non

CAP. I. DE STATVINGENVORVM. II

non fuiſſe. Enimuero oſtendemus infra, omnes omni-
néô homines ad militandum olim coactos; ſed tamen cum
ſuis quisque ſumtibus militarent: illi, quibus non adeo lau-
ta eſſet domi res, ne publicam notationem bellum ſubter-
fugientes ſubirent, pedites militabant & reliquorum in-
genuorum, pauperum tamen, gregi immixti non glo-
rioſam valde militiam agebant, & a ſplendido cinguli mi-
litaris honore tantum non penitus excluſi erant, cum
non haberent, vnde eum gradum tenerent. Statum ta-
men ſin quaereres, non magis erant ingenui, qui illuſtri
militis honore condecorati eſſent, quam qui amplis aui-
torum bonorum latifundiis deſtituerentur. Neque pro-
fecto wIPPO I. c. negat, milites etiam primos eſſe inge-
nuos, quod videtur HO MMELIO V. C. ſed hoc tantum,
eſſe ingenuos, qui ne militiam quidem gregariam ſeque-
rentur, ſcilicet quia non erat ipſis tantum bonorum,
quantum ad alendum militiae ſplendorem requirebatur.
In eo quidem lubenter conſentio V. C. fuiſſe ingenuos &
olim admodum pauperes, & ita etiam in legibus ſaepi-
uſcule nominari; ſed tamen non omnes omnino inge-
nui, & ne plurimi quidem, hoc cenſu habendi ſunt.
Non tamen contemnendae prorſus videntur trium aut
quatuor manſorum poſſeſſiones, quod p. 7. putat Cl.
Hommelius. Cum enim in Capitular. Caroli M. de Soz.
c. 2. I, 458. dicatur; militare debere: in primis quicumque
beneficia habere videntur omnes in hoſtem veniant. Qui-
cumque liber manſos quinque de proprietate habere vide-
tur, ſimiliter in hoſtem veniat, qui quatuor -- qui tres - ſi-
militer faciut: certe inde adparet, non adeo exiguas es-
ſe manſorum quatuor aut quinque opes, vt non inde
poſſent militiae ſumtus bene ſuſtineri. Siue autem cum
IIll. SCHEIDIO I. c. p. 10. not. l. per manſum intelliga-
B 2 mus

12 CAP. I. DE STATV INGENVORVM.

mus Hubam agrorum, ſeu XXX. iugerum ſiue quod ait V.
C. FALKIVS in tradit. Corbeienſ. p. 6. poſſeſſionem LX.
iugerum, quem recte tamen notat ill. scHEIDIVSI. C. ſi-
ue denique, vt communis interpretatio fert, villam aliquam
cum qualibuscumque latifundiis intelligamus: non erit ta-
men, cur, vt tum erant res, ad imae paupertatis homines
horum manſorum poſſeſſores referamus. cf. infra §. 38.
Deinde vero, quod alterum eſt viri egregie docti argumen-
tum, concedo etiam hoc, ingenuos multos, exſtructis poſtea
vrbibus, ciuium, burgenſium, ſeu quod ait Cl Hom-
melius, Burgalingorum nomine vſos, id quod infra com-
pluribus exemplis comprobabo: ſed non ita tamen ve-
rum eſſe videtur, vt omnes omnino ingenui in vrbes
conceſſerint, neque fuerint, niſi burgenſes, qui inge-
nuorum honore cenſerentur. Sed e diuerticulo in viam
redeamus.

6. V.
AN INGENVI SINT, QVI HODIE NOBILITATEM
INFERIOREM CONSTITPVYVVNT.

Communis eſt & omnium fere, qui iura patria tra-
diderunt, voce comprobata ſententia, ingenuos, quos
priſtini Germaniae ciues dixerunt, eosdem efle cum
nobilibus ſ illis qui milites, militares dicti, conditionem
etiam militarem ad poſteros ſuos propagauerunt., IHud
quidem ante omnia monendum eſſe puto, nobiles no-
ſtros genus & proauos recte ab ingenuis priſtinae Ger-
maniae deducere, quod recte monent CH R. T HOMASI-
VS de iure ſtatuum dandae ciuitatis §. 17. ſqq. de homini-
bus propriis §. 59. ſq. §. 72. & de Vju practico diſtinétio-
nis in ingenuos & libertinos c. 2. §. 25. A. GVNDLIN-
61VS

CAF. I. DE STATV INGENVORVM. r3

G1V*”söä in Henrico Aucupe §. 21. & in diſſert. an nobilitet
venter c. 2. CH R. GOTTL. RICCIVS V. A. vom Land⸗
ſaͤßigen Adel P. II. c. VI. §. 2. p. 323. & perperam a qui-
busdam nouiori aetate negatum eſt. Non tamen inde
conſtare crediderim, non eſſe neque fuiſſe in Germania
ingenuos, niſi, qui e genere militari deſcendentes nobi-
litatis praerogatiua hodie reſplendeant. Princeps quaſi
vindex huius fententiae exſtitit V. C. 10. GEOR G. CRA-⸗
MKRVsS in politiſſimo libro de iuribus & praerogatiuis
nohbilitatis auitae c. II §. 7. not. h. qui cum totus in eo
eſt, vt nobilitatem Germanicam debitis ceteroquin lau-
dibus exornet, ingenuos qui olim in Germania fuerunt,
eosdem eſſe atque nobiles hodie contendit. Sed recte
a viro doctiſſimo diſſentiunt ill. ST RVBE de orig. ac pro-
reſſu ordinis equeſtris in Germ. S. I. in obſeruatt. iur. &
icor. germ. p. 3. & in den Nebenſtunden T. III. obſ. 14.
§. 1. p. 12 5. & obſ. XX. &. 1. P. 490. Exc. RiCCIVsS I. C.
Pp. 323. Vt autem arcem quaſi huius opinionis expugne-
mus, monendum eſt, olim omnes omnino ingenuos ho-
mines, praediorum poſſeſſores ad militiam eſſe coactos,
vsque adeo, vt conditio militaris ad praediorum poſſeſ-
fionem paene adſtringeretur. Quod ne gratis adfirmare
videamur, proferamus in medium Capitulare Caroli A.
de §oO7. c. 2. Ap. BALVZIVM T. I. p. 458. vbi ita ſanci-
tum deprehendimus: Quicumgué liber manſos quinque Ae
proprietate hbabere videtur, ſimiliter in hoſtem veniat; &y
qui quatuor manſos habet, ſimiliter faciat. Qui tres ba-
bere videtur, ſimiliter agat. Vbicumque autem inuenti
fuerint duo, quorum vnusquisque duos manſoòs habere vi-
getur, vnus alium praeparare faciat, & qui melius eαo
ipſis potuerit, in hoſtem veniat. Et vbi inuenti fuerint
duo, quorum vnus babeat duos manſos, & alter babeat
MD B 3 vnum

14 CAP. I. DE STATVINGENVORVM.

vnum manſum, ſimiliter ſe ſociare faciant, &; vnus alte-
rum praeparet, & qui melius potuerit, in hoſtem veniat.
V'bicumque autem tres fuerint innenti, quorum vnusquis-
que manſum vnum habeat, duo tertium praeparare faciant:
exv quibus qui melius poteſt, in hoſtem veniat. Illi vero
qui dimidios manſos habent, quinque ſextum pratparare fa-
ciant. Et qui ſic pauper inuentus fuerit, qui nec man-
cipia, nec propriam poſſeſſionem terrarum babeat, tamen
in pretio valente quinque ſolidos ſextum praeparent; &&
bi duo, tertium de illis, qui paruulas poſeſſiones de lerra
habere videntur. Et vnicuique eéw ipfis, qui in hoſtem per-
gunt, fiant conittati ſolidi quinque a ſupraſcriptis paupe-
rioribus, qui nullam poſſeſſionem babere videntur in terra.
Et pro bac conſideratione nullus ſuum ſeniorem dimittat.
Eadem ratione Capitularium III, 27. dicitur: Quicumque
liber homo admonitus a Comite ſuo vel miniſtris efus ad pa-
triam defendendam ire neglexerit, &; exercitus ſuperuenée-
rit, ad iſtius regni deuaſtationem, capitali poenae ſubiaceat.
Pluribus hoc probat V. C. 1O. PAVLL. MAN F de vario
militiae ſtatu apud veteres Germanos §. S. 14. easque leges
egregie, more ſuo, illuſtrat ill. G E. LvVD. BOEHMERVS
ge iuribus e ſtatu militari Germanorum pendentibus c. I.
F. 4. p. 7. ſq. Ex quibus certe hoc adparet, quemlibet
liberum hominem, praediorum poſſeſſorem, ſumtibus-
que adeo belli fufficiendis haud imparem militare de-
buiſſe, poenamque capitalem ſeu Herislizium ſubiiſſe
eos, qui militiam vecordes ſubterfugerent. Enimuero
cum poſtea, qui reliqui erant ingenui, neque oneri huic
pares, ſenſim a priſtina conditione militari deficerent,
in vrbem concedentes, aut ruri agri colendi cauſſa rema-
nentes: hi quidem qui praediorum poſſeſſione ad pro-
pagandam militiae praerogatiuam habiles erant, ſepara-

tum

CAP. I. DE STATV INGENVORVM 1 5½

tum quemdam perſonarum ordinem conſtituere ſenſim
coeperunt, ſed non ita tamen, vt reliquis, qui iam non
eſſent militares, inde ſtatus ingenuorum quaeſtio moue-
retur, modo non ſeruilis conditionis perſonis connubio
miſcerentur. Inde ergo confit, nobiles quidem Ger-
manos auitorum natalium ſplendore illuſtres ab ingenuis
militibus deſcendere; ſed tamen non omnine nobilium
ordine conſtare ingenuos, quod probatum etiam ill.
SCHEIDIO l. c. §. 2. not. d. p. 3. Ceterum hoc ob-
ſeruare non iniucundum eſt, ingenui titulum maioribus
noſtris adeo in deliciis fuiſſe, vt maioris etiam nobilita-
tis hominibus tribueretur, nempe quia & hi maiores ex
vtroque latere liberos habebant, licet ipſi deinde virtu-
te ſua & regum indulgentia ad maiorem nobilium ſiue
illuſtrium axioma eniſi priori nomine rato vterentur. Ita
apüud LVDEWIGIVM Reliqu. T. IX. p. 538. in diploma-
te de 1196. quo Otto II. marchio brandenburgenſis mag-
deburgenſi archiepiſcopo fundos quosdam donat, face-
re ſe hoc ait cum ingenuo comite Alberto fratre ſuo. Ea-
dem ratione Rudolphus I. in diplomate, quod Adelhei-
di a Munzenberg dedit, ait: Te puerosque tuos nobiles &y
ingenuos de vtroque parente reddimus &z donamus. Idem
in diplomate, quod Eliſabethae Maltitiae concedit, ait:
in futurum ab omni ſeruilis ſeu miniſterialis conditionis
reſpectu de plenitudiné regiae poteſtatis eximimus &y ipſos
ingeniitatis ac liberi partus honore & titulo perpe-
tuo inſignimus, volentes eos ſic ſemper in antea in eénll-
rum & nobiltum ſorte & numero recenſert, ac ſi
de ventre libero nati eſſent, ita quod ad ſucceſſionem bo-
unorum feodalium &; aliorum quorumlibet pari forma ſicut
ingenu! G nobiles admittantur. Exhibet hoc diplo-
äl mA

16 GAP. I. DE STATV INGENVORVM.

ma LVDEWIGIVS Reliquiar. T. X. p. 656. Scite v-
trumque diploma illuſtrat V. C. 10. FRID. 10 ACHIM.
in der Sammlung vermiſchter Anmerkungen p. 134. ſq. li-
cet in eo non conſentiam viro docto, quod ea, ceu prima
nobilitatis codicillaris initia adlegat, de quo tamen forte
alibi diſſerendi erit occaſio.

§. VI.
AN BVRGENSES INGENVI.

Praemiſſis his eo deducenda eſt oratio, vt intelliga-
tur, quinam Germaniae ciues ingenuorum iure vſi fint,
vt cognitis hiſce facilior deinde ad ipſa cognoſcenda inge-
nuitatis iura aditus pateat. Et primo quidem loco diſcu-
tienda eſt quaeſtio, an burgenſes ſtatu olim ingenuorum
cenſiti fuerint; ſed quia non commode hoc perſpici poterit.,
quam ſi cognita etiam ſint ingenuorum iura, de vtroque hac
& ſectione ſecunda pluribus commentabimur. Vt autem
ſtatim de ſententia mea pateat, poſcant ſane proſcriptionis
tabulam, qui volent, & in propria cauſſa iudices ſedeant,
nihil plane extimeſco, & omnes omnino ciues ſ. burgen-
ſes ingenuos praeſumi debere contendo, quae res quia
multorum eſt clarorum virorum ſententiis damnata, qui
omnes omnino burgenſes libertinae eſſe conditionis au-
tumant, ſententiae noſtrae rationes in publicum exhi-
beamus.

§. VII.
AN BVRGENSES LIBERTINAE
CONDITIONIS.
Vt ergo eo redeamus, vnde ciuitatum noſtrarum

(vrbium origo arceſſenda eſt & conditio: illud conſtat,
Taciti

CXE. I. DE STATV INGENVORVM. 17

Taciti aetate, & vt quaeque illi eſt propior, aut nullas
fuiſſe in Germania, aut certe perpaucas numero vrbes.
Ita enim refert CAESAR VI, 22. Germanos quotannis
ſedes mutaſſe, ne-adcuratius ad frigora atque aeſtus vi-
tandos aedificarent; quocum conueniunt, quae refert
TACITVS Hiſt. IV, 64. & Germ. c. 16. eaque de re fuſi-
us expoſuimus Aifſ. inaug. de ſeru. alt. toll. rom. eiusque
ad Germ. habitu c. 3. J. 49. p. 116. . Neceſſe ergo eſt,
vt omnes omnino Germaniae ciues, quos in liberos &
ſeruos deſcripſimus, (S. 2.) in agris verſati fuerint. E-
nimuero cum poſtea aut Romanorum conſuetudo, aut
accedentium ad Germanos epiſcoporum mollities, qui-
bus rurales deliciae ſordebant, aut denique ingruens belli
metus Germanis vrbium exſtructionem perſuaderent: il-
li certe, quos aut belli metus haberet, aut luxuriantis
conſuetudinis vrbanae amor teneret, in vrbes conceſſe-
runt. Cum ergo plures eſſent in agris, qui non habe-
rent tantum praediorum, quantum & ad vitam pro digni-
tate tranſigendam requireretur, aut certe conditio milita-
tis propriüs nempe ſumtibus conſiſtens (§. 3.) deſidera-
re videretur: neceſſarium eſt, ſtatuamus, multos etiam
ingenuorum natalium ſplendore illuſtres in vrbes con-
ceſſiſſe. Ne autem vllam orationis noſtrae partem, quan-
tum id quidem fieri poteſt, hiſtoriarum fide non munia-
mus, inſpiciamus inſigne teſtimonium e Capitulari Ca-
roli M. iam §. 4. ſuppeditatum, vbi occurrunt liberi man-
ſos quinque, quatuor, tres, duo, vnum, dimidium, de
proprietate habentes; quin ſic pauperes olim inuentos eſ-
ſe legislator monet, qui nec mancipia, nec propriam
poſſeſſionem terrarum haberent, tamen in pretio valen-
te quinque ſolidos. Idem clarius adparet ex Capitular.
lib. V. c. 30. ap. BALVZ. II. 88 5. vbi mentio iniicitur Ii-
berorum

8 CAP. I. DE STATVINGENVORVM.

berorum hominum, qui proprium non habent & I. c. T. I.
p. 458. liberi pauperes, qui nec propriam poſeſionem ter-
rarum babent. lam ergo, vt plura non addamus in re
nota, quid his liberis ceteroquin & ingenuis hominibus
agendum erat? Scilicet, cum, ſi qua vmquam in regione,
certe in Germania cenſus daret honores: qui diuitiis
prorſus erant deſtituti, cum faciliorem futuram eſſe ſen-
tirent in vrbibus rerum faciendarum viam, neque etiam
vlla poſſent ratione cogi ad retinendam priſtinam vi-
tae conditionem; ratio ſane naturalis ſuadet, vt eos ob-
latam hanc commodam occaſionem, ad maiora eniten-
di, adripuiſſe ſtatuamus. Recte ergo rationes ſubduxiſ-
ſe videntur doctiſſimi viri 10 A CHIMVS POTTGIESSE-
RVS de conditione ſeruorum lib. I. c. I. F. 92. p. 9). &
praeſertim 1ACOBVS CAROLVS SPENERVsS in iure
publico lib. II. c. 7. §. 6. not. n. p. 33. cum luxus & com-
moditatis gratia multos ingenuos in vrbes conceſſiſſe
contendunt, cui ſententiae conſentit etiam cCoNRINGIVS
de vrbibus germanicis F. §l. T. I. opp. p. 499. & qui o-
mnium loco eſſe poteſt ill. G. L. BO EK MERVS diſſ. cit.
§. 9. p. 29. Enimuero fuerunt, qui omnem omnino ci-
uium ſ. Burgenſium familiam ad ſeruilis aut libertinae ſal-
tem conditionis homines detrudere ſtuduerunt; quem in
finem, ne plauſtra Doctorum adferre videamur, nomi-
no tantum, honoris cauſſa, egregios duumuiros P?PoTT-
GIESSERVMI. C. lib. I. C. 1. §. 93. P. 96. & 10. GE. CRA-
MERVM I. C. C. 2. F. 8. not. b. p. 76. & not. e. Pp. 78. Et
hic quidem ante Henricum Aucupem ſolos fere libertos
yrbes habitaſſe ait. Sed vt taceam, ante Henricum Au-
cupem, quod modo vidimus, vrbes non niſi in Germa-
nia magna fere vllas fuiſſe: cum ſine vlla omnino argu-

Mentorum fide ſententiam ſuam adfirmauerit V. C. mi-

CAP. I. DE STATV INGENVORVM. 19

hi quidem eodem ſpiritu eamdem negare licebit. Ne
tamen & nos gratis, quae dicimus, dixiſſe videamur, vi-
terius ea probando euincemus. Conſtat ergo, ab anti-
quiſſimis inde temporibus non eſſe in vrbes receptos, niſi
liberos homines. & eosdem quidem ingenuorum natali-
um ſplendore coruſcantes. Egregie probat hoc LEH-
M AN NVS Chron. Spir. IV, 22. p. m. 353. ſq. Adducit
eum in finem legem Henrici R. de 1232. qua cauetur, ne
quis ſeruus aut homo proprius ciuitatis iuribus honora-
retur. Eamdem legem imperiali auctoritate muniuit Si-
gismundus in bulla de I431. Cc. 5. qua ſancitum, vt ſi quis
homo proprius furtiua fraude ad ciuitatis honorem &
praerogatiuam adſpiraret, ſtatim ipſe dignitate, ad quam
eniti ſeruum nefas habebatur, penitus excideret. Hinc
Imperatores Fridericus I. & Henricus V. & qui horum
priuilegia confirmauerunt, ſemper ſollicite a ſe diſtin-
guunt ciues & ciuitatem inhabitantes, claro argumento.
non omnes, qui urbes habitarent, eo ipſo etiam eſſe ci-
ues, ſed habitatorum tantum iure frui, qui ingenuae na-
tiuitatis dignitatem non poſſiderent, quod ex exemplis
a Lehmanno I. c. adductis aperte conſequitur. Notatu
dignum eſt, quod p. 3 54. occurrit priuilegium Caroli IV.
de 1357. ciuibus Conſtantienſibus conceſſum, vbi dicitur:
Ciues & inhabitatores dictae ciuitatis, qui ad an-
nos diſeretionis peruenerunt, epiſcopos pro tempore exſi-
ſtentes -tamquam eorum veros dominos in temporalibus &'
Wiritualibus absque omni contradictione tenentur reueren-
ter recipere, & eis fidelitatis é&y ſubiectionis iuramentum
praeſtave. Quod quum ab antiquiſſimis inde tempori-
bus in Germania obtinuerit, po ſtea conſtanti eſt ciuita-
tum germanicarum obſeruantia roboratum. Hince in
S C 2 ſtatutis

2% CAP. I. DE STATVINGENVORVM.

ſtatutis hanoueranis de 1344. apud ill. GRVPENIVM in
obſeruatt. p. 1024. cautum: (ſerui & letones) non re-
cipiuntur in burgenſes. Eadem ratione Carolus IV. in
charta de 1360. ap. GLAFEV in anecdot. P. 514. priuile-
gium concedit de nundinis ſingulis hebdomadibus in op-
Pido S. Andreae inſtituendis. Ibi: Wir tun auch im (dem
Edeln Gotfried von Hewenenburg) und ſeinen Erben und
Nachkommen ſunderliche Gnad, da ſi in demſelben Markt zu
Sant Andres Burger mugent haben und nemen, die do won⸗
haft und ſeßhaft ſint, und die von eygenſchaft des Leibs
keines Herrn ſint ldem Carolus IV. in charta Nordlin-
genſibus a. 1361. dato ap. GLAFEVP. 541. ait: Es ſul⸗
jen auch alle Herren, wie die genannt ſein, geiſtlich und
weltlich, niemand verbuͤrgen, noch zwingen, bey in zu blei⸗
ben, nur allein ir eigen Leut, die ires Leibes eigen Leut ſein,
nicht ſolche, die ſich mit Willen eigen machen, oder der ei⸗
geſchaft man mit zwein oder mit dreyn ir nechſten nagelman
beweiſen mag, ſuſt alle ander eigen Leut, wie die genant ſein,
oder was ſie ſein, mugen dieſelben Burger zu Nordlingen
wol empfahen an aller Leut Widerſprechen. Kodem redit
paroemia iuris germanici: keine Henne fleugt uͤber die Mau⸗
ren, quam pulcre illuſtrat, more ſuo, magnus vir HER-
TIVS paroem. II, 11. p. 401. Scilicet quia interdum,
vt mox videbimus, homines ſeruilis conditionis in op-
pidis habitantes oppidorum priuilegio ſe tuerentur, one-
raque fſeruilia ſoluere amplius renuerent: natum inde
prouerbium, gallinas quas ſeruilis conditionis homines
pendere ſolent & Leibhennen vocantur, moenia non trans-
uolare. Hinc fane, bene monente Hertio, in multis
Germaniae ciuitatibus eſt conſuetudo, in eas non ante
quem recipi, quam fidem fecerit litteris, vulgo Mann⸗
resht, liberum ſe aut a nexu, quo proprii homines te-
nentur,

CAF. I DE STATV INGENVORVM 21

nentur, liberatum. Quippe cum olim Princ'pes & Co-
mites occaſione huiusmodi hominum in liberis ciuitati-
bus multa ſibi iura niterentur aſſerere, natum a. 1356.
ea de cauſſa bellum inter comites Hoienſes & Bremen-
ſem ciuitatem. Vnde in ciuitate ille fluxit conſuetudo,
albo eorum inſcribi neminem, niſi, ſe non eſſe hominem
proprium, daß er nicht Leibeigen oder Wachszinſig ſey, fi⸗
deiuſſorem dederit. vid. ſtat. brem. 4. apud Perill. b v-
FENDORFIVM Obſeruatt. T. I. app. p. 36. & LEHMA N-
NVMII, 20. p. 101. His, credo, argumentis fides con-
ſtabit ſententiae meae, burgenſes noſiros non eſſe de fae-
ce hominum ſordidorum natalium ortos, quorum cete-
roquin cauſſam iam aliqua ex parte egerunt 1. H. BO EH-
MER in exercitt. I, 808. K NIPSCHILD de ciuitatibus
imp. II, S. §. 150. PATT de pace publica IV, 3. p. 42.
THOMASIVS de homin. propr. §S. 90. & ill. G EBAVE-
RVS, αοανo in progt. de nobilit. veter. Germ. p. 23.

§§8. . VIII.
DE FICTA SERVORVM IN GERMANIA
8 MVLTITVDINE.

Sed vt dictis a Viris ſummis aliquid addamus, &
ſententiam noſtram in medium proferamus; mihi quidem
fuaues eſſe fabulae videntur, quae de horribili ſeruorum
germanicorum multitudine vulgo perhibentur, quaeque
originem praebuiſſe videntur opinioni, quod burgenſes
noſtri & ruſtici tantum non omnes, de quibus infra vi-
debimus, ſeruilium hominum claſſi inſerantur, & modo
non glebae adſcribantur. Certe POTTGIESSERVS,
quem quia ſollertiſſime hanc cauſſam egit, ſolum nomi-
no, in diuino ceteroquin opere totus in eo eſt, vt Ger-
C 3 Waniam

22 CGAP. I. DE STATV INGENVORVM.

maniam infinitis hominum ſeruilium millibus ſcatuiſſe e-
uincat. Quem dum oppugno, multisque praeiudicatam
hanc opinionem, delicias ſuas, eripere ſtudeo, nefan-
dae haereſeos reus in publicum perhibebor. Sed enim
amore veritatis ſuffultus voces proſeriptionis tabulas po-
ſcentium prorſus non expaueſco, illud potius ingenue
peroptans, vt ſcopuli, ad quos, communem ſequens
opinonem, ſaepe offendi, a peritis harum rerum iudici-
bus de medio tollantur. Sunto ergo haece portentoſae
haereſeos meae momenta. Wumquam ille fuit ſeruorum
in Germania numerus, vt vel centeſima pars aut ruſtico-
rum aut burgenſium noſtrorum inde enaſei potuerit. Cu-
ius quidem rei has rationes habeo. Primo quidem ſatis
conſtat, ſerui nomen latiſſime patens omnes illos com-
plexum eſſe, qui quacumque ratione intuitu perſonae
aut praediorum alteri eſſent obligati. Certe cum liberta-
tis & ſeruitutis nomen ſit relatiuum, non poteſt commo-
de eius vera ſignificatio perſpici, niſi cognito prius eo,
in cuius oppoſitione ſeruus aliquis eſſe aut liber perhibe-
tur. (S. 2.) Ita ſeruile nomen mancipium opponitur iis,
qui a miniſterialitatis nexu ſunt liberi in charta de 1173.
Apud ill. ScHEIDIVM H. c. p. 108, Ibi: Wouerint ergo
quod vir guidam liber, Hamero nomine, de villa, que
Aeretorph dieitur, ouni Vogi’é libera, nomine Fride-
burch, & tribus filiis Rothero, Remhardo, Bruningo
Je tradidit eccleſiaë, quae monaſterium S§. Marie dici-
tur, iuxta caſtrum Swalenberg, iure miniſterialium
Paderbornenſium - - Wulli filiorum eius vel poſtero-
rum liceat accipere vxorvem, niſi fuerit mancipium
ihius eceleſte, vel it libera, vt poſſt ſett ccleſie

videa-

CA P. I. DE STATV INGENVORVM. 29

videatur 1EM I. c. p. 161. not. t. Tum vocantur ſer-

ui & famuli homines militares, qui nondum militiae ti-
rocinium poſuerant, & militari cingulo eſſent honorati,

qui üidem Knechte dicuntur. Ita apud ill. SHEIDIVM
I. c. p. 62. occurrit Dethardus de Roſtorp, Bernhardi
eiusdem filius adhuc famulus p. 63. Bernhardus adhuc
famulus, & in Origg. guelf. T. I V. p. 535. videre eſt Ma-

reſchallum Comitis de Beichlingen Henricum de Thal-
beim adhuc ſernum & apud scHEIDIVMP. 65. teſtes

nominantur Henricus de Claua miles, Theodericus de

Claua, lohannes de Hungershuſen ſerui. Neque ergo,

cum ſeruus quis aut mancipium vocatur in chartis medii

acui, ſtatim ad crucem deducendus eſt, cum fieri poſſit,
vt ingenuos natales probare queat. Eadem ratione fa-

miliat vox adeo late patet, vt omnes omnino compre-
hendat, qui vel minimo miniſterii nexu nobis obſtricti
ſunt. Ita apud Perill. DE GVDEN VsS II. 5 5. Sigfridus
Comes a Witichenſtein archiepiſcopo moguntno ſe tra-

dit hiſee verbis: Egoque & fratres mei Wdekindus &y

Wernberus de familia computabuntur & erimus ar-
chiepiſcopi moguntini & apud SCHEIDIVM I. c. Pp. 27 ex
GRVBERI ſeriptore anongmo chronici liuonici locus ad-
ducitur, qui ita: e Teutonicis, qui in proelio ceciderunt,

erat vnus Comes de familia epiſeopi é&y vnus miles

Ducis. lbidem deprehenduntur Hermannus de Stochu-

Jen, Theodericus de Bodenbuſen &; famulus dictus Brolere

de noſtra fannlia (Godſchalci nobilis in Pleſſe) ewi-
ſtentes, vt plura exempla taceam, quae larga manu ex-
ſtant I. c. p. 26. & p. 169, ibi ex MEKICHELRHC hiſt. fri-
ſing. TI. I. p. 322. adducuntur teſtes laici, de nobilibus Co-
mes Pertboldus de Tjrol,-- de Jamilia eccleſiae Ifen-

rich

*

2 ¼ CAP. I. DE STATV INGENVORVM.

rich Camerarius &y filius eius Heinricus. Et ne quis
familiue nomen deſpicatui habitum eſſe adſeueret, facit
illuſtre exemplum Eberhardi Comitis de Wirtenberch,
qui in charta de 1292. ap. ScHEIDIVM P. 169. dicit,
patrem ſuum & progenitores magnifico principi Domi-
no ſuo Ludwicoô illuſtri Comiti palatino Reni, Duci Ba-
varie, & progenitoribus ſuis ab olim ſeruicio & familia-
ritate adheſiſſ, & ipſe quoque de ſe ait: Et vt nos in ſer-
uitio ſuo, & ipſorum puerorum ſuorum exercere vtilius
valeumus, promiſit nohis trecentas triginta marcas argen-
ti. Statim ergo adparet, familiae vocem adeo late pa-
tere, vt nobiles etiam & militares perſonas comprehen-
dat. Idem iudicium fero de chartis, quas produxit 1o-
ANNES ADAMVS KOPPIVsS in der Nachricht von denen
armen Mannen genannt die Peterling in Heſſen, der Wet⸗
terand und auf dem Vogelsberg §. 6. apud kKVCHENBECG-
KERVM L. IX. analeétor. haſſiac. p. 85. ſqq. Ita 1. C. in
transactione inter archiepiſcopum Colonienſem Anno-
rum II. & Reginam Richezzam de 1057. dicitur: Mo-
tum eſſe volumus cunctis tam futuris quam preſentibus
Domini Dei & S. Petri fidelibus, qualiter Starckbare qui-
dam vir ingenuus & Comes -- Salvelde Caſtellum cum o-
mnihus & vniuerſis ad hoc pertinentibus terris & lvis,
foreſtis atque piſcationibus, pratis, paſcuis & familiis
S§. Petro Coloniae ad vſum archiepiſcopi -tradidit
iure perpetuo poſſidendum. Quae quum ita ſint, non
poteſt non erroris conuinci eorum argumentatio, qui
cum mancipii, ſerui, familiae nomen occurrit, ſtatim ad-
ſcriptitiae & imae ſeruitutis homines innui contendunt.
Enimuero quantus ſeruorum numerus hac ratione de-
cedat, facile eſt illud ad perſpiciendum.
§. IX.

CGAP. I. DE STATV INGENVORVM. 2 ½

. IX.
CO NTINVATIO ARGVMENTI. TACITI LOCVS

IN GERM. C. 24. ET 25S. EXPENDITVR.

Enimuero ſicut tertii ſignificatus ſeruos, nempe ad
morem Romanorum ita vocatos, in Germania olim nul-
los fuiſſe adſeuerare nollem: ita tamen non poſſum in
eorum tranſire ſententiam, qui infinita horum millia
Germaniam habitaſſe adſtruunt. Videamus primum te-
ſtimonium T ACITI Germ. Cc. 24. & 25. ad quod vulgo
prouocant, qui contrariam nobis ſententiam adornare
ſtndent. Et Tacitus quidem duplicis ſeruos generis in
Germania fuiſſe ait 1) eos qui alea victi ſpontaneam
ſeruitutem extremo ac nouiſſimo iactu de libertate & de
corpore contendentes adirent; 2) ceteros ſeruos, quibus
tamen non in romanum morem, deſcriptis per familiam
miniſteriis, vterentur. Ad primum ergo ſeruorum, quos
alea ſeruituti addixerat claſſem, quod attinet, hos qui-
dem, teſte ipſo Tacito c. 25. per commercia tradiderunt
victores, vt ſe quoque pudore victoriae eſoluerent, nem-
pe quia indignum eſſe putarent, hominem liberum tri-
ſti ſeruitii iugo in patrio ſolo, quod liberum procrea-
tum educauerat, verſari. His ergo ſeruis aut numquam
frequentata eſt Germania, aut certe rariſſime. Pulcre,
more ſuo, hunc Taciti locum illuſtrauit ill. G EKBAVE-
RVS. vir magnus, eleganti progr. de alea & fide Gotting.
I1741. Reſtat ergo altera ſeruorum ſpecies, & quaſi fa-
milia, de quibus ita Tacitus: Ceteris ſeruis non in no-
ſtrum morem, deſeriptis per familiam miniſteriis, vtun-
tur. Suam quisque ſedem, ſuos penates regit. Frumenti
modum dominus aut pecoris, aut veſtis, vt colono, iniun-
git, &y ſeruus hactenus paret. Cetera domus oficia vwor
ac liberi exſequuntur. Verherare ſeruum ac vinculis &5
operaè

.6 CAP. I. DE STATV INGENVORVM.

opere coercere rarum. Occidere ſolent non diſeiplina
& ſeueritate, ſed impetu & ira, vt inimicum, niſi quod
impune. Lihertini non multum ſupra ſeruos ſunt, ra-
ro aliquod momentum in domo, numquam in ciuitate, ex-
ceptis dumtaxat iis gentihbus, quae regnantur. Ibi
enim & ſuper ingenuos &y ſuper nobiles adſeendunt:
apud ceteéros impares lihertini lihertatis argumentum
Junt. Excellens ſane locus auro & cedro dignus. At
enim, quod in toto Taciti aureolo libello obſeruandum
eſt, illud ad hunc etiam locum pertinet; eum fſcilicet
ſemper mores Germanorum cum Romanis contendere,
& obſeruare, ſi quam diſſimilitudinem inter vtrosque
deprehendat, quod poſt alios, THOMASIVM pPraeſer-
tim, de iure ſtatuum dandae ciuitatis. §. 17. p. 16. egre-
gie monuit GEBAVERVS, vir ſummus, in abſolutiſſimo
programmate, quo ad honores ill. AYRERI a. 1736.
inuitauit p. §. ſq. Animaduerterat Tacitus, ſeruos, qua-
les Romae erant, in Germania non effe. Et cum nec
arare terram aut exſpeckare annum tam facile ſibi per-
ſuaderi paterentur Germani, teſte eodem TLacito c. 14.
quam vocare hoſtes & vulnera mereri: pigrum & iners
videbatur, ſudore adquirere, quod poſſet ſanguine pa-
rari. hinc ergo delegata domus & penatium & agrorum
cura feminis ſenibusque & infirmiſſimo cuique ex fami-
Hia. Enimuero cum hi non fſufficerent, agris rite colen-
dis, ſumendi in auxilium erant homines, qui vice do-
minorum agros eorum colerent, & acceptis a domino
caſis frumenti modum, pecoris aut veſtis imperatum
praeſtarent. Et hos ſane homines, cum aliud nomen
non occurreret, ſeruos nominat Tacitus, idem tamen
oſtendit, hoc ipfis elogium, ſi Romana reſpicias, non
competere; hinc ergo addit, vt colono, quae aperte
tud,

CAP. I. DE STATV INGENVORVM. 27

lud, quod volo, innuunt; nempe incongrue ſeruorum
nomen ad eos adplicari. Hi vero agrorum cultores aut
bello capti (nam hoc vulgo perhibet Pottgieſſerus & qui
eum ſequuntur) aut ſpontanea addictione conditionem
ſenſim & perſonam aliquam ſeruilem induerunt. Cum
enim raro ipfis contingeret, vt ad maiores eniſi opes
ſuos ipſi penates, relictis alienis agris, colerent: factum
eſt ſucceſſu temporis, vt hereditario quaſi iure ad domi-
nos ſpectare viderentur, nempe quia vix meliori ratio-
ne ſibi reique ſuae familiari proſpicere ſe poſſe ſemtirent.
Et aequum ſane videbatur, vt qui ſe ſuosque ex alterius
agris alerent, domino agri viciſſim aliquid praeſtarent.
Et certe, ſi vel maxime ex hac colonaria conditione,
cui pacto ſe adſtrinxerant, dimiſſi eſſent. quos Tacitus,
licet perperam, libertinos vocat, non multum tamen ſu-
Pra ſeruos erant, & taro aliquod momentum in domo,
numquam in ciuitate, éceptis dumtawat jis gentibus, quae
egnantur; ihi enim & ſuper ingenuos & ſuper nohiles
adſcendunt: apud ceteros impares lihertini libertatis ar-
gumentum ſunt. Recte quoad haec Tacitus. Dixerat
Ile, Germanos ſemper in bello belli cauſſam quaeſiuiſſe,
vsque adeo vt omnis eorum respublica militaris habere-
tur. Hinc ille c. 13. MWihil autem neque vuhlicae ne-
gue priuatae rei niſi armati agunt. Sed arma Jumere non
aute cuiquam moris, quam ciuitas ſuffecturum probauerit.
Tum in ipſo concilio vel principum aliquis, vel pater, vel
Propinquus ſeuto frameaque iuuenem ornant. hacc apud
illos toga, hic primus iuuentae honos: ante hoc domus
Pars videntur, mox reipublicae. Iam cum pauperes ho-
mines non haberent, vnde belli ſumtus effcerent, fieri
certe non potuit, vt aliquod momentum eſſent miſeri
homines in ea republica, quae omnis bellum ſpirzrer⸗
D 2 Feu-

28 CAP. I. DE STATVINGENVORVM.

Feudorum enim & beneficiorum vſus illa aetate non-
dum inualuerat, quo potuiſſent ad inſignem aliquem in
republica locum eniti, praeſertim in populis, quorum
res non ad vnum rediiſſet. Enimuero inter gentes illas,
quae regnabantur, res aliter habebat. Harum enim
principes, ſi fortem aliquem virum inter hos deprehen-
diſſent, illico eum in oculis ferre ſolebant, & dantes illi tan-
tum praediorum, quantum in populo militari ad vitam
militarem requireretur, ſuper ingenuos etiam &y ſuper
nobiles adſcendere iuſſerunt. Inde ergo adparet, ho-
rum hominum conditionem non fuiſſe per ſe adeo con-
temtibilem, ſed opum tantum ratione, quae ipſos eum
conſcendere honoris gradum prohibebat, qui in bellico-
ſo populo omne punctum ferebat.

7 §. X.
VLTERIOR HVIVS ARGVMENTI
DECLARATIO.

Vidimus ergo, eos, quos Tacitus commemorat,
ſeruos, minus recte hoc nomine inſignitos. Enimuero
quid poſt Taciti aetatem in Germania obtinuerit, vi-
deamus. Laudatiſſimus quidem ?OoOTTGIESSERVS l. C.
integro lib. II. cap. 2. p. 33-120. totus in eo eſt, vt os-
tendat, bellis per Germaniam tam inter ſe, quam cum
Romanis geſtis, infinitum in modum ſeruos creniſſe.
Attente perlegi eruditiſſimi viri commentationem, ſed
aegerrime licet & diu multumque reluctatus ab eius ſen-
tentia mihi diſcedendum eſſe video. Nam quod bella
Germanorum omnium contra omnes Germanos perſe-
quitur, in eo quidem doctrinam & ſtudium viri meri-
tiffimi miror, argumentorum tamen, quae Prohnpd
uſce⸗

CAP. I. DE STATV INGENVORVM. 29

ſuſcepit, robur deſidero. Probauit ille quidem, captos
eſſe quosdam Romanos, vaſtatam Saxoniam, & multa
hominum millia in Franciam occidentalem eſſe trans-
portata, oſtendit etiam, tributa ſaepe gentibus deuictis
a viétoribus eſſe impoſita. Sed ſeruitutem inde & or-
tam eſſe in Germania & inſigniter inualuiſſe, illud eſt
quod probare debebat, quod tamen conieéturis tantum
adſequitur, quibus tamen rem non confici facile eſt ad
animaduertendum, praeſertim cum de captorum condi-
tione, quorum inſuper numerus ad totam Germaniam
nullum habet momentum, nihil quod veri tantum ſimi-
litudinem excedat, adferre poſſit. Licebit ergo mihi,
coniecturis POTTGIESSERIalias, & eas quidem vero
forte ſimiliores opponere. Scilicet cum pleraque bella,
quae Pottgieſſerus enarrat, inteſtina fuerint, non eſt ad
credendum, gentes deuictas, quibus libertatis amor ma-
ximus ſemper ſedit, ad ſeruitutem, qualem recentiores
ICti animo conceperunt, ſe paſſas eſſe detrudi. Potius
more omnium gentium, illi, qui deuincebantur, quan diu
victoris opes non ipſae eſſent acciſae, cenſum & tribu-
ta de bonis ſuis vicioris arbitrio praeſtabant, quae ta-
men obligatio eo vsque tantum perdurabat, donec red-
eunte victis in praecordia virtute triſte victoris iugum
excutientes ad priſtinam conditionem & libertatem e-
mergerent. Haec ſane, ſicut in ipſa hiſtoria imperii
noſtri optime fundata ſunt: ita non poſſunt non fortiſſi-
mum aliquod argumentum perhibere contra eos, qui
ex his bellis originem conditionis ſeruilis & hominum
propriorum arceſſendam eſſe cum Pottgieſſero conten-
dunt. Ita v ADIAN VsS in epiſt. apud G OLDASTVM L. II.
antiquit. alem. p. 84. qua de proelio ad Tolpiacum deui-
Ctisque a Chlodouaeo Alemannis loquitur, ait: Plena fuit
D 3 ſeruis

30 CAr. I. DE STATV INGENVORVM.

ſeruis &' ſeruitutibus Alemannia noſtra, cuius magna
pars hodie Heluetia eſt, nec eſt, quod ſciam, montanus

pagus aliquis Helueticus, qui rebus Francorum floren-
tibus duriſſimam illam ſeruitutem (nempe quia ſpoliati

armis a militiae honore & aliis officiis excludebantur de-
uicti, & nullo numero habebantur. res Germanorum
libertati intolerabilis. LEHMANNVS II, 20. p. 96.) non
ſeruiuerit. Exſtant enim tabulae veteres, quae banc rem cla-

riſime teſtantur. Enimuero validiſſima tela, quibus hypo-

theſin doctiſſimi ceteroquin viri oppugnandum eſſe puto,

plura adhuc ſuppetunt. Nempe ſi verum eſt, quod acutis-

ſimus vir adſeuerat, bello captos in ſeruitutem apud
Germanos eſſe detruſos: eccur iis demum in locis, vbi
Slauicarum gentium victores habitant, ſeruitutis reli-
quiae ſuperſunt, neque aliis in locis, ad quae Slauorum
deuictorum gloria non pertinuit, homines proprii eius-
modi ſuperſunt. Scilicet haec mihi ſedet animo ſenten-
tia, homines proprios qui hodie ſunt in Germania, ma-

Ximam partem a Slauis eſſe, neque multos ſane hac con-

ditione vti, quorum non eo fſit arceſſenda conditio. Sci-

licet Slaui, gens bellicoſa, & reliquo Germanorum no-

mini infeſta, cum bello omnem Germaniam tentauiſſent,
relictisque vbique infignis crudelitatis & furoris moni-
mentis, eo tandem populum germanicum furoris dedu-
Xerunt, vt de excidendo omni Siauorum populo con-
ſilium caperent, cui rei adeo poſtea inſtiterunt, vt ex-
pulſi ſedibus Slaui & ad ſeruilem cauſſam deducti triſte
Germanis rehiquis libertatis argumentum perhiberent.
Hi ergo durius poſtea habiti reliquis, quos a Taciti in-
de aetate in ſeruili aliqua cauiſa fuiſſe oſtendimus (S. 10.)
Videndus hac de re ipſe laudatiſſimus PoTTGIESSE-
RVsS I. c. praeſertim §. 98-118. P. 102 -120. hinc K AN-
ZIVS

CXT. L DE STATV INGENVORVM. z

ZIvs in E' andalia I, 6: bodie ad ſummam indignitatem

apud nos traduöëtum eſt nomen Sclauorum, quod quum no-
ſtrae regionis E andali ſint hodie grauiſſima preßt a Saxo-
nibus ſeruitute, ſeruiles homines & vltimae Jortis manci-
Pia feputentur. Interim ne hoc quidem nego, multis in
locis pacto, matrimonio, domicilii electione, natiuitate
& delicto quosdam eſſe ad proprietatis nexum detruſos;
ſed illud tamen non eſt perpetuum, & ita late patens, vt
poſſit inde inſigne aliquod ad totam Germaniam argu⸗
mentum adornari. Sed enim reponunt multi doctiſſimi
viri, vniuerſam olim Germaniam ſeruis fuiſſe repletam;
ſed nimia deuotione, academiarum conſtitutione, per
expeditiones cruciatas, & quae ſunt alia, ſeruorum eſſe
numerum imminutum. Sed haec non efficiunt, vt a
ſententia mea diſcedam. Cum enim & iis in terris, vbi
homines proprii ſuperſunt, deuoti fuerint homines, a-
cademiae conſtitutae; ad easque eadem ratione expedi-
tiones cruciatae pertinuerint: nulla Poterit ratione per-
ſpici, cur non & his in terris omnes fint manumiſſi, &
ita quidem manumiſſi vt ſeruitutis priſtinae neque vo-
la neque veſtigium fuperfit. Scilicet illae Germaniae
Partes, ad quas aut nulli aut non adeo multi Sla-
ui aut capti aut commercio transditi Penetrauerant,
omnem omnino ſeruitutis priſtinge memoriam exue-
runt, cum & illuſtrius eſſet deuotionis argumentum,
ſi quis vnum alterumque forte hominem proprium
Poſſidens, deuotione manumitteret; & collegia IC-
torum in academiis recens conditis reſponſis & conſiliis
ſuis illud plerumque firmarent, quod vtplurimum fieri
ſolitum obſeruantiam aliquam perficeret. lam cum o-
mnes aut plerosque certe in eiusmodi territoriis liberos
eſſe animaduerterent: vix potuerunt ſententiis ſuis ſer-
vituti

32 CA. I. DE STATV INGENVORVM.

uituti vix vno alteroque loco ſolitae fauere, & enata in⸗
de libertatis praeſumtio fauorabilis, quam qui conditio-
nem Germaniae non recte calluerunt, perperam con-
demnare ſategerunt. Sed haec tantum per modum pro-
blematis dicta ſunto. Iam ergo e diuerticulo in viam.

§. XI.
AN EX IVRE MORTVARII PROBETVR,
EOS ESSE LIBERTINOS.

Etenim ex his, quae de commentitia ſeruorum ger-
manicorum multitudine diſſeruimus, ſi vel maxime ali-
unde probari non poſſet, clare tamen conſequitur, eo
tempore, quo vrbes in Germania exſtrui coeperunt, non
tantum fuiſſe ſeruorum numerum, quantus ad capien-
dam pro ſeruili burgenſium conditione praeſumtionem
ſufficeret. Interim ſicut vix vllam nanciſci licet ſenten-
tiam, quae non aliquo poſſit modo, propoſitis eam in
rem exceptionibus, aliquantum elidi: ita non poſſum non
hoc adfirmare, interdum ciuitatibus eſſe adicriptos ho-
mines impuros, faecem patriae, ſeruili ſanguine imbu-
tos. Hi nempe vrbanae vitae mollitie ſaepiuſcule initiati
illud totis viribus egerunt, vt poteſtati dominicae ſeſe
ſubducerent, & in vrbibus laetius rerum ſuarum domi-
cilium ponerent. Quae res vt pluribus exemplis euin-
catur, omnino neceſſarium videtur, ne talia ſupprimen-
do minus ingenue hoc in argumento verſati dicamur.
Agmen ergo ducat illuſtris locus apud Reuerendiſſ.
HONTHEMIVM ToOm. I. biſt. treuir. p. S24. lbi Impe-
rator: Rudolfus D. G. Romanorum rex — Sant cum
venerabilis Bohemundus Treuirorum archiepiſcopus prin-
ceps noſter kariſſimus ſue preclare fidei puritate, qua erga
nos

5

C/AP. I. D E STATV INGENVORVM. 3

nos &z ſucrum rom. imperium ſemper permanſit deuotus
ac ſtabilis, nos inducat, quod omnibus his libenter inten-
dere debeamus, que ſibi noſeimus profutura, nos ipſius de-
uotis precibus inclinati fauorabiliter oppidum ſuum in
AWeyene, e plenitudine regie poteſtatis libenter & libe-
raliter libertamus, &o eidem loco omnem immunitatem con-
cedimus, qua predeceſſores noſtri diue memorie munitio-
nes conſueuerant liberare, indulgentes & concedentes
eidem loco & ciuibus eiusdem, nec non ceteris perſonis
quorumcunque locorum ad dictum locum ſe transferre v=
lentibus, vt omni iure, honore & boneſta conſuetudine,
quibus cétera noſtra & imperia oppida muniuntur,
gaudeant & vtantur. Et boc damus predicto archiepi-
ſcopo & ſuis ſucceſſoribus, ad quos dictum oppidum de-
uolui contigerit, plenam é' liberam poteſtatem per ſe vel
vicarium animaduertendi in facinoroſos, & punire ſcele-
ra, nec non iuſtitias altas exercere, ſalua iuſtitia & iu-
risdictione in prediéto oppido iure vel conſuetudine compe-
tente. Datum Franckenfort- 1291. Sed, vt verum fa-
tar, quamuis etiam hoc teſtimonium magni ſit momen-
ti, magis tamen pro ingenuitate burgenſium militat,
quam vt inde poſſit libertina eorum origo deduci. Nam
1) agitur ibi de oppido tantum ſ. loco nondum munito,
cuique nondum imperiali elogio iura ciuitatis conceſſa
erant. Etiamſi ergo incolae huius oppidi ſeruilibus ob-
noxii fuiſſent oneribus, quod tamen ne dicit quidem Im-
perator, 4) mirum hoc eſſe non poſſit. non enim erant
eius
„.) Addit quidem illuſtriſſ. A 0N THEMIVS libertate donatos oppidi in-
colas iuxta aeui morem ſeruitutibus vt plurimum obnoxios; ſed vellem,

hoc probauiſſet pro inſigni, qua pollet, omnigena eruditione, auctor
eminentiſſimus.

34 CA P. I. DE STATV INGENVORVM.

eius incolae burgenſes, burgum quippe non inhabitan-
tes. Hoc enim nominis iis demum tribuebatur, qui
burga ſ. burgos inhabitarent. I A C. CAR. SPENER I. C.
lib. II. c. 7. §. 6. P. 33. & Perill. PHIL. CAR. DE KNIG-
G E de natura & indole caſtrorum in Germania C. I. §. 10.
P. 15. ſqq. Cum ergo haec loca non munita vtilitatem
& ſecuritatem patriae plane non adferrent; iis etiam
riuilegiis vti & honore non potuerunt, quibus, vt ait
Kudolfus , cetera noſtra & imperii oppida muninntur.
2) Haec ipſa verba, quae modo adduximus, burgo-
rum ſ. munitarum vrbium honorem & priuilégia adeo
oſtendunt, vt haud ſciam, an non magnum inde pro
vrbium libertate poſſit argumentum concinnari 3) haec
magis fuiſſe videtur Rudolfi mens, vt iurisdictioni co-
mitum vrbs iſta, burgi honore munita, fubduceretur,
dareturque archiepiſcopo ius iurisdictionem & altam &
baſſam in ea exercendi, quod vltima diplomatis verba
clariſfime oſtendunt. Succedat iam akerum diploma,
quod qui hanc cauffam tractant, in conſilium vocare ſo=-
lent, Spirae a. IIII. conceſſum ab Heurico V. de quo
LEHMANNVS IV, 22. memorabile fſatem & adceuratio-
ri cura perluſtrandum, quam quidem adhucdum factum
eſt. Verba quidem huc pertinemtia ita ſe habent: On nes,
ui in ciuitate ſpirenſi modo habitant, vel deincrps habita-
ve voluerint, vndecumque venerint, vel cuiuscumqne con-
ditionis fuerint, a lege nequiſſima &y nefanda, videlicet
a parte illa, quae vulgo Budtheil vocabatur, per quam
tota ciuitas, ob nimiam paupertatem annibilabatur, ipfos
Juosque heredes ewcuſſimus. We vero aliqua perſona vel
maior vel minor, non aduocatus, non eorum naturalis
dominus illis morientibus de eorum ſnpellectile quicquam
auferre praeſumat, interdiximus. Et vt omnes liberam
pote-

CAEP. L. DE STATV INGENVORVM 35

poteſtatem habeant, ſuis heredibus relinquendi, pro anona
Jua dandi, vel cuicumque perſonae dare voluerint, ipſo
Spirenſi epiſcopo Brunone in pulpito aſtante & concedente
conceſſimus & confirmauimus. Vulgo ex hoc diplomate
probare ſtudent, Henricum V. ciuibus ſpirenſibus gra-
tiam iuris mortuarii feciſſe, quod facit HEINERGGIVS
lib. I. §. 24. P. 17. & ex eo IO. G E. CRAMERVS V. C.
I. c. p. 79. & teſtem laudat Lehmannum, ſed ea, qua
ſolebat vir elegantiſſimus, αιν Neque enim hoc
priuilegii verba aiunt, neque vult etiam Lehmannus, qui
potius totus in eo eſt, vt confellat hanc, quam tuetur
Heineccius, ſententiam. Ait enim Imperator, omnes,
ui in ciuitate ſpirenſi habitant, vel deinceps habitare vo-
uérint, vndecumque venerint, vel cuiuscumque conditio-
nis fuerint. ab habitatoribus autem & incolis burgenſes
& ciues admodum diuerſae ſunt conditionis (§. 7.) Si
enim ciues aut burgenſes nominaſſet Imperator, habe-
ret, quod ſibi gratularetur Heineccius. at enim cum illis
tantum, qui habitant vrbem, nominat, clare hoc innuit,
hos tantum, non autem ciues ſ. burgenſes oneri mor-
tuarii fuiſſe obnoxios. Nempe cum in vrbem Spiren-
ſem, quod oſtendit Lehmannus Il. c. ſaepiuſcule conce-
derent homines ſeruilem ſanguinem trahentes (§. 9.) &
ii quidem de quorum bonis ius mortuarii dominis com-
peteret; iique deinde per varias fraudes matrimoniis ſe
in familias burgenſium inſinuarent, factum inde, vt mor-
tuarii ius oblique etiam ad quosdam ciues ſpirenſes per-
tingeret. Quae tamen res cum & commerciorum aug-
mentis noceret, & burgenſium obeſſet iuribus, tandem
boc Imperatoris priuilegio ſublatum. Viderint ergo.
qui haec verba ad contrariam ſententiam adornandam
adhibere ſuſtinent, an non obtorto plane collo ad iudi-
E 2 cium

36 CAP. I. DE STATV INGENVORVM.

cium male formatum pertrahantur. Idem etiam iudi-
cium ferendum de diplomate, quod Wormatienſibus
dedit a. III4. Henricus V, editumque a LVDEWIGIO
Reliqu. T. II. p. 183. cuiusque deinde confirmationem
aàa Friderico I. impetrarunt, apud LEHMANN VM I. C.
P. 356. & V, 64. P. 529. ſqq. qui eam egregie illuſtrat;
vt iam nihil dicamus de charta, quam Otto dux Brun-
ſuicenſis a. 1324. ciuibus Brunſuicenſibus conceſſit, de
qua videndus ill. G. L. BOEHMER I. C. §. 9. P. 30. not. O.
Deinde vero, ſi vel maxime concedatur, a Burgenſibus
etiam hoc mortuarium exactum eſſe, non tamen ſequi-
tur, hoc aut perpetuum effe, aut abſciſſe inducere con-
ditionem aliquam feruilem. Nam ne omnes quidem ci-
uitates huic iuri obnoxiae fuerunt, & ſaepe quoque a libe-
ris etiam & nobilibus adeo debitum demonſtrarunt 1V-
STVS GEOR G. SCHOTTELIVSã dé ſing. quib. & perant.
in Germ. iurib. C. 2. S. 6. P. m. 40. IO. WERN H. GERI-=
CKEN in Schottelio illuſtr. & contin. ad c. 2. F. 19. p. m.
I2. CHR. G0OTTL. RICCIVS V. A. in ſpicileg. iur. germ.
P. 103. & ill. CHR. FERD. HARPPRECHTIn diſſ. quam
inſcripfit: iura priuata ſingularia (alpirſpacenſia) germa-
nica §. 4. 5. P. 1 8. ſqꝗq. vid. etiam ill. DAV. G E. STRVEBE
de mortuario reali onere in obſeruatt. iur. & hiſt. germ.
P. 250. ſq9⸗

§F. XII.
INTERDVM SVNT LIBERTINAE
CONDITIONIS.

Ex his ergo, quae modo produximus, adparet, ſi
vel maxime de quarumdam ciuitatum iure mortuarii
conſti-

CAPY. I. DE STATV INGENVORVM. 3.

conſtiterit, non tamen inde rem confectam eſſe, aut
omnes huic iuri obnoxios. aut ſaltem inde praeſumtio-
nem pro conditione eorum ſeruili poſſe enaſci. LTnHo-
MASIVS quidem in diſſ. de iure ſtatuum dandae ciuitatis
F. 19. 20. 30. de hominibus propriis §. 90. 91. 93. 94. &
de diſtinétione hominum in ingenuos &y; libertinos c. 2. 9. 290.
33. totus in eo eſt, vt oſtendat, plerosque ciues liber-
tinos fuiſſe, aſtutia clericorum manumiſſos, & deinde in
vrbes eſſe progreſſos. Miror ego acutiſſimi ingenii lu-
mina, rideo etiam eius aſtutiam, cum totus in hoc ar-
gumentum incumbens diſſ. cit. de iure ſtat. ddæ ciuit.
§. 22. p. 22. ait: vel controuerſia noſtris temporibus de
iure W'ildfangiatus mota torporem noſtrum excutere, &
naſum ingenii noſtri odore ſeruitutis bodiernae violentio-
ri modo ecitare debuiſſet cet. ſed probationem deſidero
& hiſtoriam, teſtem illam & lucem veritatis, ſine qua
frigent, vel a ſexcentis Thomaſiis prolata. Sed tamen,
quae non probauit Thomaſius, & qui idem hoc ſequi-
tur SPENERVS I. c. non omni omnino veritate deſtitu-
untur. Ita, vt ne multis hoc probemus, conſtat, & dixi-
mus iam fupra (S. 7.) Comites hoienſes ciuibus quibus-
dam bremenſibus quaeſtionem ſtatus libertatis mouiſſe,
eosque auocauiſſe ad ſeruitutem. DILIICHIVsS in cbron.
bremenſ. p. 107. quod & de hamburgenſibus, & aliis
forte quam plurimis conſtat, quae tamen congerere
non attinet, cum neque illi hoc negent, qui quantum-
uis extollunt primaeuam vrbium conditionem, neque
gqui male de iis ſentiunt, inficias hoc ituros eſſe facile
credendum ſit.

L 3

38 CAT. I. DE STATV INGENVORVM.

§. XIII..
QVOMODO SIBI VRBES EAM OB CAVSSAM
PROSPEXERINT.

Enimuero cum animaduerterent hoc ciuitates ali-
quantum ſui memores, variis modis ſibi conſulere ſtu-
duerunt; quam in rem duo praeſertim earum inſtituta
memoria eſſe digna videntur. Et primo quidem con-
ſtituebatur, vt qui ingenuos natales ſ. das Mannrecht
probare non poſſent (§. 7.) illi non ad ciuitatis iura ad-
mitterentur, ſed ad ſuburbia relegarentur, contemtibi-
lem prorſus locum, & imae olim plebis receptaculum,
vt non dubitem, huic negotio originem adſcribere di-
Cterii Hans hinter der Mauer. Elegans hac de re locus
WITTICHINDI annal. Corbei. lib. III. p. 6ͦ43. ap. Mei-
bom. quem ex SCHILTERO ex 3. J. 37. exhibent GVND-
LINGIVS in Henrico Aucupe §. 20. P. I24. & S PE NE-
RVS I. c. p. 40. ibi: Rex Henricus, cum eſſet Jatis ſeue-
rus extraneis, in omnibus cauſis erat clemens ciuibus;
vnde quemcumque videbat furem, vel latronem manu for-
tem &y bellis aptum, a debita poena ei parcebat, collocans
in ſuburbano merſaburiorum, datis agris atque armis:
iuſit ciuibus quidem parcere, in barbaros autem, in quan-
tum auderent, latrocinia exwercerent. Hi quidem homines,
quia intra palum ſ. fines vrbis habitarent, licet integro ci-
uitatis honore non inſignes, originem dediſſe Pfalbur-
geris videntur. SPENERVS I. c. p. 41. Altera autem
Gautela, qua ad conſeruandas ciuitatis praerogatiuas vti
ſolebant, in eo erat, vt vel codicillis Imperatorum, vel
latis eam in rem legibus, vel iure per obſeruantiam in-
troducto efficerent, ne qui certum temporis ſpatium in
Vrbe degiſſet, & in quaſi eſſet poſſeſſione libertatis con-

ſtitutus

CAY. L DE STATVINGENVORVM. 35

ſtitutus, deinde glebae, cui antea addictus fuiſſet, denuo
adſcriberetur. Ita Ratispona hoc iure vſa eſt ex priuile-
gio Friderici II. ap. se-ENERVM p. 40. Quicunque
reſidens in ciuitate impetitur de Jeruili conditione, qua
teneatur impetenti, ſi talis probabit, quod decem annis
manſerit a nullo impeditus, deinceps ſecurus permanebit
ab illa impetitione. Idem Northuſani impetrarunta Ru-
dolpho I. a. 1290. apud H ERTIVM de hom. propr. ſ. 3.
F. 10. Volumus, vt quicumque ſe in ciuitatem Worthu-
ſen pro ciue receperit, & ibilem cum noſtris ciuibus
per annum & ſex hebdomadas ſine iuſta impetitione per-
manſerit, quod ipſum de cetero repetere nullus poſſit: cum
hoc etiam aliis noſiris & imperii ciuitatibus ſit in dultum.
In ſtatutis ſtadenſibus p. 7. art. 14. ap. Perill. bVFRN-
DORFIVM in adpend. T. I. obſeruatt. p. 213. ſancitur:
Wert ein Man Borghere hir in dheſſer ſtat, unde is hir bin⸗
nen wonaſtig Jar unde Dach, unde quame jemende, dhe
eme ſcult aheven wolde, dhat he ſin eghen ware, unde ſpre⸗
ke ene an mit Tughe mit ſineme Bus men, unde dhe ghene
dheme men anſpricht, mach dhe dhat ghetughen mit twen er⸗
fagtegen Luden, dat he hir binnen weſen hevet borghere Jar
unde Dag ſunder Biſprake he ne ſcal van ſiner Anſprake ne⸗
ne not lidhen. Statuta VlIzenſia l. c. p. 241. Siquis in ipſa
ciuitate annum & diem tranſegerit non inquiſitus a domi-=
no ſuo, pro libero bomine babeatur, &y; 4 nemine in po-=
ſterum impetatur. Statuta bremenſ. C. 4. I. C. T. II. P. 36.
So wol ok ſine Burſcop wint, de ſchall ſetten einen Borgen,
de ein Borger ſy, to einem Jare, dat he ein frig Man ſy.
Charta Ottonis ducis de 1296. accolis terrae nouae data
I. c. T. II. p. J. Si aliquis 4 dominio alterius principis
ad terram hanc inhabitator venerit, &⸗ ber annum inſe-

e1Ar=

4s Car.DE STATVINGENVORVM.

uerauerit habitando, licet proprius fuerit, reputabitur
eſſe liber. vet. leg. Cellenſ. I. I. L. II. p. 1r4. Swelich Man
is Borghere in der Stadt Jar unde Dach, den ne mach nei⸗
nan vorderen Ius lubec. lib. I. t. 3. §. 3. Pluribus hoc per-
ſequitur 1CCIVS V. A. de praeſeriptione Germanotum
c. XVII. F. 12. 13. & ?OTTGIESSERVsS lib. IV. c. 13.
F. 6. p. 761. . In his ergo ciuitatibus eo ipſo quis
liberum ſe eſſe & ingenuum probauit, cum oſtendit, ſe
a tertia inde generatione in poſſeſſione vel quaſi & liber-
tatis & ciuitatis eſſe conſtitutum.

S AEPISSIME NOBILES OFFICIA VRBANA
AMBIERVNT.

Quod ergo a plerisque ad probandam ciuium li-
bertinitatem adhibetur argumentum, ſine dubio ad ex-
ceptiones pertinet, neque poteſt non regulam magis
confirmare, quae pro libertate & ingenuitate priſtino-
rum ciuium praeſumendum eſſe ait. Neque profecto
maiori poteſt argumento diſſentientium ſententia con-
felli, quam quod ſaepiſſime nobiliſſima illuſtriſſimaque
proſapia editi homines dignitatem & honorem ciuium
adeo non a natalibus ſuis alienam eſſe putarent, vt po-
tius enixe illam ambirent, quod exemplis firmare quam-
plurimis noſtra plurimum intereſſe videtur. Et primo
quidem hoc certum eſt, multos homines ciuitatis ho-
nore eſſe eum in finem auétos, vt magiſtratibus inibi
honorarentur. Ita apud LVDEWIGIVM XI, 230. de
a. 1305. Occurrit Alexander miles dictus Pruno, Procon-
ſul hallenſis; & Buſſo diues. Hunc autem militaris con-
Gitionis eſſe inde paret, quod diues eo tempere vocatetur
idem,

CAP. I. DE STATV INGENVORVM. 4r.

idem, qui hodie nobilis. KoxNIGSHOVEN chron. p.
301. P. 52 5. edit. SCHLTERI. REINECCIVS von des
Adels Herkommen p. 37. RICCIVS V. A. von Stadtgeſe⸗
tzen p. 456. POTTGIESSER P. 437. Eadem ratione
a. 1270. occurrit Arnoldus miles de Visbeke proconſul
Indaginis ſ. Stadthagen apud ill. SscEIDIVM I. c. p.
24: Conſulatum Berolini geſſerunt a. 1284. Nic. de Lut-
zen, Io. de Blankenfelde, & Nicolaus de Botſon milita-
ris conditionis homines apud LvVDEWIGIVM Tom.
XI. p. 22. & p. 636. anno 13 17. magiſtros conſulum in Go-
tha ſe profitentur Hartung de Thutelſtete & Conradus
de Witzeleyben apud KVGHENBECKERVM L. IX. p.
175. In aétis comitialibus de 1495. apud Perill. s E N-
KENBERGIVM in der Sammlung ungedruckter und rarer
Schriften L. I. p. 131. occurrit Hartung de Andlo miles
& conſul baſileenſis, Bernae deputatus Wilhelmus a Dies-
bach miles, Auguſtanorum Hans Langemantel, miles,
ne plura adducam, quae ſi maius eſſet otium facile con-
gerere liceret. Vulgo huc trahunt cum CONRINGIO
I. c. J. 83. THOMASIO de hominibus propriis §. 79. &
de iure dandae ciuitatis §. 32. GVvNDLIN GIO JI. C. & 10.
GE. CRAMERO V. C. I. C. C. 2. §. 8. p. 76. celebratiſſi-
mum Henrici aucupis inſtitutum, de quo WITICHIN-
DVsS lib. I. p. 639. cw agrariis militibus nonum quemque
kéligens in vrbibus habitare facit, vt ceteris confamiliari-
bus ſuis octo habitacula exſtrueret, frugum omnium ter-

tiam partem ewciperet ſeruaretque, ceteri vero octo ſemina-

vent & meterent, frugesque colligerent nono, & ſuis eas

locis reconderent. Sed recte huic ſententiae ſe oppoſue-
runt B. KOEHLER in der Reichshiſtorie p. 62. BERN H.
CLEE M. METTINGH V. C. dge ſtatu militiae Germano-
Tum p. 372. & ill. SchEIPIY. c. P. 2I. & p. 182. not.

p. praeé-

42 CXL. L. DE STATV INGENVORVM.

p. praeſertim cum hoc Henrici inſtitutum non perpe-
tuum eſſet, ſed ad praeſentem tum belli metum ſolum-
modo adcommodatum; licet contrarium etiam velit
PFOTTGIESSERVs lib. I. c. 1. §. 93. P. 96. qui hos mili-
tes agrarios comparat der Landmiliz, eosque ad officia
vVrbana eſſe ait admiſſos, quafi libertini burgenſes fue-

rint omnes, neque ad hos adſpirare honores potuiſſent.

“ 8S. X V.
QVIN CIVES TANTVM FACTI
SAEPISSIME.

Ne tamen forte ſolo ambiendorum vrbanorum ho-

norum cupidine ductos ciuitatis honorem eſſe adeptos
dicamus nobiles & militaris conditionis homines: age,
pluribus exemplis euictum hoc dabimus, ſolo ciuitatis
honore eos ſaepiſſime vſos eſſe. Ita Conſules & vni-
uerſitas huxarienſis Godebertum dictum de Vslaria, con-
ciuem a. 1275. vocant & Lippoldum militem de Amelun-
geſſen, & Robertum monetarium a) conburgenſes apud
IIl scRHEIDIVM p. 22. lbidem a. 1337. Duderſtadii oc-
currit Henricus ſenior miles de Bernshuſen. p. 23. Ea-
dem ratione a. 1326. apud ill. ScHEIDIVM P. 37. memo-
rantur Henricus & Conradus dicti de Iune oppidani in
Gottingen, quatuor manſos in pheodo tenentes. Et
hos quidem fuiſſe conditionis militaris inde adparct.
quo

9) De monetariis vide LEHMANNVM VII, 25. p. 764. ibi? Heinrich
von Coͤlln, Buͤrger zu Speyr, adelichen Geſchlechts und Hausgenoß
verkauft a. 1316. etliche Flecken und Dorfſchaften uͤber Rhein, Bi⸗
ſchof Emich und dem Stift zu Speyr mit Vorbehalt der Buͤrgerſchafs
daſelbſt von Alters hergebrachten Freyheit. . BVDER diſf. de mo-
netarüs dictis Hausgenoſſen⸗

SSnsS e — 90

CAT. I. DE STATVINGENVORVM. 4³3

quod I. c. p. 297. occurrit Godofredus de Iune inter no-

biles & milites. Theodorus de Grone p. 41. inter milites
adducitur, & 1326. Hermannus de Grone, oppidanus
in Gottingen, quos militares fuiſſe inde conſequitur.
quod p. 48. de 1361. nominantur Erenfred, Gunzel und
Herrmann, Brodere geheten von Grona — Knechte &
p. 49. Ridder. In litteris amicabilis compoſitionis in-
ter Ioannem, Epiſcopum Wormatienſem & ciues a. 1366.
confectis apud ScCHANNATIVMin cod. prob. hiſt. worm.
epiſcop. p. 152. dicitur: daz ein Biſchof zu Wormze allein
ſall ſetzn ſechs Ritter uff den Eyt, die ingeſeſſene Buͤr⸗
ger zu Wormze ſind. Conſules ciues & vniuerſitas er-
furthenſis Albertum Comitem de Gleichen & heredes
eius in eorum familiares & conciues fauorabiliter recepe-
runt apud MENKKENIVM L. I. p. 540. Notabilis hanc

in rem eſt locus chronici magdeburgici apud MEIBOMI-

VM L. II. p. 338. Cum iterum iſte dominus Burcardus
archiepiſcopus pluria grauamina contra ciues attentaret,

&M non ſolum Magdeburgenſihus, ſed etiam Hallenſibus

&; Caluenſibus, nec non miniſterialibus, Baronibus &y co-
mitibus circumquaque ſe grauem exhiberet, ipſi vt huma-

na ſe habet induſtria, ſeſe inuicem contra archiepiſeopum

fortificantes confoederati ſunt, &; plures domini ter-
raéë faëti ſunt ciues in Magdebirg, vigelicet Comes
de Mansfeld, & Comes de Wernigerol, Dominus de
Hadmersleben &y aliqui miniſteriales. Idem fere narrat
PAVLLINVS in annalibus Iſenacenſibus P. 48. ibi: Illa
(Sophia Brabantina) in Haſſia, bic (Henricus illuſtris
miſnenſis) in Thuringia diuerſa caſtra & vrbes ceperat
incendiis & latrociniis longe lateque dominentibus, diſtra-
Rtisque popularium animis. hinc nobiles ab Erfa, angen-
P 2 d2 hbheimii

44 CAF. I. DE STATV INGENVORVM.

heimii y alii iure ciuitatis noſtrae Aonati ſunt. Wilhel-
mum Romanorum Regem, cinem VIraiectinum fuis-
ſe refert A N r. MATTHAEVsS de nobilitate p. 1097. Hen-
ricus Comes de Luxemburg a. 1302. & a. 1305. lIoan-
nes Comes de Spanheim ciues treuirenſes occurrunt a-
pud HONTHEMIVM L. II. p. 15. & p. 32. ibidem T. II.
P. 110. Wiricus Landir, armiger, ciuis treuirenſis vo-
catur. vid. Perill. SENKENBKERG in ſel iur. & hiſt. L.
II. praef. p. 7. Comites Solmenſes Wetzlariae ciues pro-
Dat G E. MELCH. DE LVDOLF adpend. T. II. obſeruatt.
p. 275˙. Aleuicus Comes de Sulz, Dominus de Regen-
ſperc, Comes de Habſpurc, Epiſcopus Conſtantienſis,
Comes de Arburg. & Comitiſſa ciues Thuricenſes &
Bernenſes occurrunt apud STVMPFIVM in der Schwei⸗
zerchronic V. 37. VI, 3. 474. b. VI, 8. VI, 19. 493. b. VII,
24. VII, 27. VIII, 15. Ioannes Landgrauius Argentinae
ciuis fuiſſe probatur ab v LR. OBRECHT prodrom. rer.
alſat. P. 280. ſqq. & Barones ab Hunoltſtein Treuerorum
ciues. KYRIANDER P. 234. Neque difficile eſt ad-
modum cauſſam huius rei inueſtigare, cum nempe in-
tra moenia vrbium ſecuritas quaereretur in turbis, quae
tum patriam mirum in modum tenuerunt; quo certe
factum, vt domini etiam terrae i. e., nobiles refugium
quaererent bellis impetrato ciuitatis honore, & eorum
ſe ordini adſcribi paterentur, quos dira paupertas rei fa-
ciendae cauſſa in vrbes compulerat. SCHANNA T. hiſt.
epiſc. Worm. p. 195. & KVCHENBECKERVS I. VIII.
P. 304. qui occaſione Conradi de Steinheim, ciuis in
Frankenford, idem egregie monet. Pluribus exemplis
hoc conſtat apud LIMNAEVM ad A. B. c. 16. F. 1. obſ.
B8. n. 2. HONTHEMIVM II, 15. 110. 616. III, 14. ill.
SCHEIDIVM I. c. P. 23. 24. ill. STRVBIVM in den Ne—
benſtun⸗

CAPY. I. DFE STATV INGENVORVM. 45

benſtunden T. IV. obſ. 28. p. 381. ſqq. iremque 10. GE.
CRA MERVM V. C. I. C. c. 4. P. 25 5. & B. KOEHLE-=
RVM in disquiſitione, an Adolphus Naſſouius fuerit ci-
uis norimbergenſis apud PISTOiRRIVMin amoenitt. p. 2051.
Ex quibus certe omnibus hoc conſequitur, etiamſi aliae
rationes non ſuppeterent, inde tamen fieri probabile,
non fuiſſe Burgenſes ex regula adſcriptitiae conditionis
homines, cum qui militarem traherent ſanguinem, quid-
uis potius perpeſſi fuiſſent, quam vt gregi ſe libertino-
rum, impuris hominibus & ſentinae reip. miſcuiſſent,

extremis etiam neceſſitatibus adacti.

NOBILES SAEPISSIME BVRGENSIVM
MINISTERIALES.

Enimuero grauiora adhuc reſtant tela, quibus con-
trariae ſententiae fautores obrui facile queunt. Huc prae-
ſertim pertinet argumentum, quod ex vaſallagio & fi-
delitate deſumitur, cui ſaepiſſime ciuitatibus nobiles er-
iam perſonas adſtrictas eſſe perpetua annalium fide edo-
cemur. lIuſto volumine de his commematus eſt WE N-
KERVS de Gleuenhburgeris, itemque ANDR. OCKEL
de praeſcr. immemorial. C. 2. §. 38. quem tamen vide-
re nondum licuit, & BEVHR delineat. iur. germ. lib. I. c.
Xll. §. 18. p. 57. Nobis quidem ſatis erit, argumenti
noſtri probandi gratia quaedam de his, ſpicilegii cauſſa
adferre ex LEHMANNo libro VII. Scilicet quo tem-
pore diffidationibus inſigniter Germania perturbabatur,
neceſſitas quaedam imponebatur ciuitatibus, militarium
hominum arma circumſpectare, certaque interceden-
te mercede eorum auxilia redimere, quo ſolo nempe
F 3 fretae

46 CAr. LDE STATVINGENVORVM.

fretae vrbes ab incurſionibus & depraedationibus defen-
dere ſemet poterant. Illuſtria eam in rem de Spirenſibus
monumenta proſtant apud Lehmannum, e quibus cum
de conditione horum miniſterialium conſtare optime
queat, quaedam in publicum exponemus, Ita l c. c. VII.
p. 735. Her Albrecht Summer, Herr Jacob Schlafer, Rit⸗
ter von Dietensheim, Cunrad des vorgenannten Herrn Ja⸗
cob Schlafers Sohn, Johannes Schad und Wilhelmſtein
Bruder, Wenze von Mansheim, Stephen, Herrn Ste⸗
phens Sohn von Carlebach, Henrich Mudis, Arnolt von
Holdenberg, und Stephan von Flanborn, Edelknechte,
promittunt, ſe velle jeglicher mit einem großen Roß von
50 Pfunden, oder darumbe, und mit deme, das darzu hoͤ⸗
ret, von der Stadt wegen von Speyr, und in der Burger⸗
dienſt fahren — uͤber das Gebuͤrg gegen Lanparten — und
ſollen die Buͤrgere Herrn Albrecht dem Summer, der Haupt⸗
mann der andern ſoll ſeyn, dreyßig Marck Silbers, und
Schlaffer fuͤnf und zwantzig Marck Silbers, und darnach
jedem Edelknechte zwanzig Marck Silbers, je die Marck um
drey Pfund ane vier Schilling zu rechnen, geben, igenote
bereit ſich zu beroſſen und zu ruͤſten, dazu ſollen ſie jeglichem
Ritter vier Marck und jeglichem Edelknechte drey Marck in
der vorgenannten Schatzunge zu jetzlichem Monat, dieweil
ſie in dem Dienſt ſeyn, geben, ſich zu bekoſtende: — p. 736.
und hant die vorgenannte Ritter und Edelknechte vor uns ge⸗
ſchworen uf den Heiligen unſerm Herrn dem Koͤnig Heinrich
und dem Reiche, und auch dem Rath, den Buͤrgern und
der Statt zu Speyr zu dieſen Sachen, und alldieweil dieſer
Dienſt weret, getrew und hold zu ſeyn, und getrewlich
zu dienen, und vor Schaden zu warnen, ſo fern ſie koͤnnen
oder moͤgen, aber ohne Geferde., Idem narrat VII, 23. p.
761. die Stadt hat zum Oberſten in Beſtallung gehabt den
beruͤhm⸗

CAP. I. DE STATV INGENVORVM. 47

beruͤhmten Ritter Cunradt von Winsberg den Alten —
und zu jaͤhrlicher Dienſtbeſoldung ſo lang er gelebt, bezahlt
und erlegt hundert Pfund Heller, dergeſtalt daß er ſein Roß
und Ruͤſtung auf ſeinen eigenen Koſten der Stadt halten
ſollen. Hingegen der von Winßberg ſich dergeſtallt gegen
einem Rath reverſirt, daß er aus ſonder Lieb, Freundſchaft
und Gunſt, die er uͤber andere Staͤdt und Leut zu einem
Rath und Buͤrgerſchaft der Stadt Speyr getragen, ei⸗
nen geſtabten Eyd gelobt und geſchworen, daß er der
Stadt und Buͤrgern helffen, ſie und ihre Freyheit, weil er
lebe — ſchuͤtzen und ſchirmen ſolle und wolle, und wann die
Buͤrger, oder einstheils wider ihr Feind außfahren, daß er
mit ſein ſelbſt Leib zu ihnen kommen und mit außfahren ſoll,
wenn er daß ermahnt werde. So er aber Leibs halben dar⸗
an verhindert wuͤrde, daß er ſeinen Sohn an ſeine Statt ih⸗
nen ſchicken, und durch denſelben ſein Ampt verrichten laſſen
wolle. Und iſt die Beſtallung angangen An. 1320. 1DEM
VII, 27. p. 768. narrat. a. 1327. haben die Staͤdt⸗Land⸗
frieden wieder erneuert, und ferner uff etliche Jahr erſtreckt,
daruͤber zum Hauptmann beſtellt und angenommen Gra⸗
fe Johann von Sponheim. Memoria autem quam ma-
xime dignum eſt pactum, quod Emich Comes a Leinin-
gen 1351. cum Spirenſibus iniit. VII, 46. p. 793. ibi:
Wir Emich, Graf von Leiningen, thun kundt — daß wir
mit den Erſamen Weiſen Leuten, den Burgermeiſtern „dem
Rath und den Buͤrgern — zu Speyr uͤbertragen — daß wir
ihr Helffer, Schirmer und Diener ſeyn ſollen — und ſol⸗
len den vorgenanten der Stadt und den Buͤrgern der Stadt
Speyer — beholffen ſeyn und dienen mit unſerm ſelbſt
Leib, und mit zehen Beckenhauben, Edler Leut, die wolge⸗
ritten ſeyn ſollen, — Und ſollen auch die vorgenannte zehen
unſere Diener ſchweren zu den Heiligen, der Statt Svener
gehor⸗

4⁸ CAP. IL. DE STATVYINGENVORVM.

ſam zu ſeyn, und auch dem Hauptmann, denn ſie ihnen ge⸗
ben. — Und zu einem wahren Urkund — dieſe Beſtallung
iſt Anno 1352. und 1368. erneuert — VII, 64. p. 85 1. Wolff
Grave zu Eberſtein der Statt Hauptmann umb 1000 Gul⸗
den jaͤhrlichs Dienſtgelt. Dieter und Hans von Angeloch,
Eberhart Frey von Treiſching. Henne Eckbrecht von Dir⸗
meſtein, alle drey Edelknecht, jeder mit einer Glen gewap⸗
neten Einſpenniger mit Hauben, Bruſtblechen und Beinge⸗
wanden und I Armbruſt und 8 Pferden ins Raths Dienſt.
Andreas vom Berg mit 2 Glenen, jede mit I Hengſt und
1 Pferd und 2 Einſpennigern wohl gewapnet, jeder mit 3
Pferden VII, 66. p. 838. ad a. 1381. Graf Wolff zu Eber⸗
ſtein der Stadt Oberſten zum Krieg von ſeines Dienſt wegen
bezahlt 500 fl. guter Geber von Gelde. p. 842. Item ſoll
auch ein jegliche Statt verſorgen, daß ihre Diener alle Ord⸗
nungen halten, und ihren Hauptleuten gehorſam ſeyn, und
daß auch niemand fuͤrbas mehr von dem Paner fieg und
wer der Stuck eins uͤberfuͤhre, daß deß Leib und Gut der⸗
ſelben Statt verfallen ſey, und auch weder er, noch ſein
Weib, noch ſein Kindt in die Statt noch in kein Reichsſtatt
ewiglich nimmermehr kommen ſoll, VII, 69. p. 846. Herr
Gerhard Herr zu Bolchen und Oſeltingen diß Jahr der Statt
Hauptmann. Und hat zu ſeinem Soldt empfangen 2000 fl.
VII, 86. p. 894. XX V. militares, ſtipendiarii Spirenſes
Andreae ab Oberſtein litteras diffidationis mittunt; vt
quamplurima alia a Lehmanno producta taceam, e quibus
certe hoc ſequitur, hos tamquam vaſallos ad nutum vrbis
paratos omnia ea eſſe exſequutos, quae ipfis iniungeban-
tur. Et ne putemus eos aut ſordidae fuiſſe conditionis
aut bonis forte dilapidatis ad hanc militiam detruſos, ob-
ſtat illuſtris aliquorum in iis conditio. De Argentora-
to idem eodemque numero probat KOENIGSHOVEN
1. c.

— K—EE

—. „ —

2

— —

=n =

rent, ad aliosque etiam libertinum ſanguinem Propaga-
G

CAr. I. DE STATV INGENVORVM. 49
1. c. de Norimberga RICCIVS vom Landſaͤßigen Adel, P.

I. C. 13. J. I. P. 146. vbi integrum catalogum texit eo-

rum qui miniſterialitatis nexu Norimbergae eſſent adſtri-
cti & ciuitatis etiam honore aucti. vid. etiam 10. p AVLL.
HANF V. C. de vario militiae ſtatu apud Germanos §. 15.
P. 34. Ita exemplum de Treuirenſibus a. 1324. Profert
HONTHEMIVS II. 100. vbi Wiricus Landir armiger in-
ter ciues receptus promittit: ipſos ciues & eorum ciuita-
tem inuare ſe tertio videlicet duobus cum armigeris ſe-
cum in armis expertis, cum equis 6o patinis ac aliis ar-
mis decentibus armatis. De veſtibus eorum curialibus
vide Perill. SENKENBERGIVM Sel. iur. & hiſt. 1. II.
praef. p. 7. & exemplo ex vrbe Luneburgenſi deſumto
hoc probantem ill. ScHEIDIVM le veſtibus curialibus
in den Hannoͤverſchen gelehrten Anzeigen de 1753. p.
967. & vom Adel p. 185˙. Quae quum ita ſint, profe-
Sto non eſt probabile, burgenſes noſtros quorum ad-
ſcribebantur numero & defenſionem iurato promittebant
nobiles militarem, fuiſſe contemnendae adeo ſortis e liber-
tinorum grege propullulantes, cum eo numquam deſcen-
ſuri fuiſſent homines qui genus & proauos oſtentare ſe-
que militari & libero prognatos ſanguine iactare poterant.

§K. XVII.
LIBERTINITAS TERTIA GENERATIONE
AMITTITVR.

Enimuero cum negari tamen non poſſit, inter-
dum ſeruilis conditionis homines, in vrbes conces-
ſiſſe iureque & honore ciuitatis auctos fuiſſe: fieri certe
aliter non potuit, quam vt hi matrimonio ſe aliis iunge-

rent

50 CAP. F. DE STATV INGENVYVORVM.

rent. vide doctiſſimum boTTGIESSERVM Hlib. I. c. 3.
6. 24. P. 145. 26. P. 147. §. 28. 30. Notabili exemplo
hoc probat LEHM AN NVS VII, 70. 71. P. 847. ſq. Spi-
renſes nempe ex priuilegio Wenceslai quosdam homi-
nes adſcriptitios Etlinga & Pforzhemio venientes in ci-
uitatem receperant, quam ob rem cum ipfis lis a Mar-
chionibus Badenſibus pararetur, tandem Wenceslaus li-
tem ſecundum ciues dedit. Hinc ergo non ſine cauſſa
interdum burgenſes deſpicatui fieri coeperunt reliquis
militaribus ingenuis ruri adhuc degentibus & matrimo-
nia non niſi cum ingenuis contrahentibus. Enimuero cum
hoc tamen in ipfis etiam vrbibus perpetuum non fit: non
poteſt quidem magnum aliquem habere effectum vel id-
eo, quia ex ſententia Germanorum libertinitas tertia ge-
neratione amittitur. (§. 3.) Cum enim tertia demum
generatione procreati a libertinis ad iura ingenuorum
poſſidenda admittantur; his autem nemo niſi ingenuus
ipſe ſit, vti poſſit: facile perſpicitur; libertinis etiam
hominibus non omnem, in poſteris ſaltem, adipifcendi-
ingenuitatem, occaſionem fuiſſe praecluſam; neque poſ-
ſe ab hac generatione ipſis vel minimam ſeruilis cauſſae
maculam adipergi. Egregie certe monet ill. schHEIDIVS
l. c. p. 2 5. ne poſie hoc quidem probare illuſtriſſimae etiam
proſapiae familias, ſi vkra Carolingos adſcendas, an non
& inter ipſorum maiores libertinus referendus fit; quod
multo magis ad eos pertinere videtur, qui militares an-
tea dicti nobilitatis poſtea praerogatiuam ad pofferos ſu-
os a ſaeculo inde XII. & XIII. transmiſerunt. Ssp’ENE-
RVS I. c. not. e p. 38. Maneat ergo hoc & induhiis hi-
ſtoriarum monimentis comprobatum, burgenſes noſtros
origine ſaltem omnes fiuiſſe praeſumtione ingenuos, & vel
Paucos, qui exX iis ſeruili aliqua macula adſperſi, inter
eos

d
ſl⸗

E-⸗
hi⸗

el
ter
205

CAP. IJ. DE STATV INGENVORVM. 5T

cos fuiſſe, & hos tamen ipſos tertia generatione, & con-
tracto cum reliquis ingenuis matrimonio ad ingenuitatis
iura adſpiraſſe. Sed tamen, cum ſequiori tamen aetate
a conditione ſua defecerint burgenſes tantum non o-
Ines, paucis de mutata eorum conditione exponen-
dum. Scilicer cum omnis Germanorum respublica ad
ſtatum & habitum militarem componeretur; hi, qui in
vrbes conceſſerant ingenui, cum initio non haberent,
vnde poſſent ſumtus militari vitae ſufſicere; poſtea ve-
ro creſcente, commerciorum ratione, ipſorum opulen-
tia, ſenſim a priſtina militari conditione defeciſſent, com-
merciis nempe, negotiationibus & opificiis adeo inten-

ti; & faſtidientes vitam militarem, rei quaerendae pror-

ſus inhabilem: & reliqui ingenui, qui acceptam a ma-
ioribus dignitatem militarem ſemper conſeruauerant,
tandem nobilium praerogatiuas ambirent: id quidem non
amplius licuit omnibus burgenſibus, vsque adeo, vt
mox inter hos & reliquos burgenſes ingenuos inſigne
aliquod diſcrimen intercederet, quo factum, vt vix alii

nobilium honore vterentur, quam qui purum ſemper &

aà plebeiis non contaminatum militarem ſanguinem con-
ſeruaſſent.

§. XVIII.
IVRIBVS INGENVORVM VSI SVNT
BVRGENSES.

Reſtat adhue vunum argumentum, quo pro inge-
nua plerorumque burgenſium conditione vti licet, nem-
pe hoc, quod olim omnium ingenuitatis iurium partici-
Pes haberentur. lam cum credibile plane non ſit, eos
qui non eſſent ingenui, ingenuorum tamen eſſe honpis
2 vſos,

52 CaAr. I. DE STATV INGENVORVM.

vſos, vel inde conſtat, fuiſſe tempus, quo omnes omni-
no burgenſes ingenuorum iure & honore cenſerentur.
Potiſſimum autem, ſi publicam rem ſpecétes in eo eſſe
videtur horum iurium, quod deputatos ad mallos ſ. co-
mitia prouincialia mitterent, quo niſi ingenui numquam
enitebantur. ill. SCHEID. I. C. p. 22. ill. G EORG. LVD.
BOEHMK R I. C. §. 9. p. 29. Huc etiam pertinet, quod
Prinripe⸗ raro aliquod, maioris momenti negotium tra-
Gare ſolebant, niſi adhibito etiam burgenſium conſilio.
hinc formula e. g. in charta de 1208. apud MIRAEVM
in notitia eccleſ. belg. cap. 193. e conſilio nobilium mi-
niſterialium éz burgenſium. Quod autem ad priuata iu-
ra attinet, quae ingenuitatis quaſi erant conſectaria, de
his quidem, cum hoc loco nondum conſtare poſſit, ſe-
ctione huius commentationis altera exponemus.

NIHIL INDE IVRIBVS DOMINORVM TERRITO-
RII AVT NOBILITATIDECEDIT.

Ne tamen quisquam hanc quam tueri ſuſtinuimus
ſententiam, aut nobilitatis iuribus aduerſari putet, aut
principum imminuere iura videatur, paucis monendum
eſt, ſeparandas plane eſſe a ſe quaeſtiones, an olim & no-
biles & ingenui burgenſes vnius eiusdemque conditionis
fuerint; an vero & hodie ſint. Si enim verum eſt, quod
ait W ASSERBACHIVS in diſ. de vitoria Harminii p.
§S9. & ex eo POTTGIESSERVsS lib. I. c. 2. §. 29. P. 5 I⸗
hodiedum in ruſtica Weſtfalorum gente ſupereſſe, qui
Caeſareas & conſulares familias adgnatione attingant;
multaque adhuc cognomina in gente Weſtfalica cum
Romanis conuenire; neque tamen hae ipſae familiae ſi

.
4

—

CAP. L DE STATV INGENVORVM. 53

bi vmquam adeo placere poſſint, vt ad priſtinam gentis
ſuae gloriam enitantur: quis ſane hoc de burgenſibus no-
ſtris vmquam contendat? Fuit ſane llium, fuit ingens glo-
ria Teucrum, fuit & burgenſium, ſed variis illi mutatio-
nibus ad deteriorem nunc conditionem deſcenderunt,
neque qui olim militari honore poſſent ornari, nata
praeſertim militarium nobilitate, adhucdum eo eniti poſ-

ſunt. Quod autem ad iura rempublicam attingentia

pertinet: itidem iam non quaeritur, quae ſaeculis X. XI.
XII. olim obtinuerint, ſed quid hodie rei agatur, & an
lege, pacto, obſeruantia priſtina iura ſua burgenſes re-
tinuerint. Quae quum ita ſint, & ſententia, quam tue-
mur, plane non obſit neque nobilium ſplendori, non
eſt, quod damnemus eam ſententiam, quae indubiis
plane annalium & fide & teſtimoniis poteſt euinci.

§. XX.
AN RVSTICI INGENVIZ;

Sed iam reſtat nobilis quaeſtio, an & ruſtici inge-
nuorum iure apud nos vtantur, magnis animorum mo-
tibus a doctiſſimis viris in vtramque partem diſputata.
De ſubobſcura ruſticorum denominatione iam alibi, quod
ſatis eſt, expoſuiſſe videmur in diſſ. de matrimonio nobi-
lis cum vili & turpi perſona, pracſertim cum ruſtica. §.
10. p. 20. ſq. quibus in praeſenti quaedam addamus, quae
ad eruendam veram ruſticorum & originem & conditio-
nem pertinere videntur. Ex iis ergo, quae & 8. diſſerui-
mus, hoc conſtat, quo tempore in Germania non-
dum exſtructae erant vrbes, omnes omnino Germanos
ruri habitaſſe, liberae aeque ac ſeruilis conditionis. Iam
cum, qui ruri verſabantur, non omnes ipfſi eam agro-

G 3 xum

54 CAP. I. DE STATV INGENVORVM.

rum quantitatem poſſiderent, quae ipſis & alendae eo-
rum familiae ſufficeret, quid ipſis agendum? Aut fame
pereundum aut eligenda qualiscumque vitac conditio,
qua ſibi de victu proſpicerent. At enim cum ea aetate
nec commercia in Germania admodum florerent, qui-
bus rerum quaerendarum viam inuenirent; neque opi-
ficiis admmodum indigeret rudis adhaucdum & a mollitie
& delicato cultu aliena Germania: eligendus ſane is erat
ſtatus vitae, qui neque inhoneſtus eſſet aut ingenuum
dedeceret, nempe agrorum vice aliena colendorum ſtu-
dium. Qua in re qui ſibi ſuisque optime conſulere ſtu-
derent, illud iis vnice agendum erat, vt de perpetuo hu-
ius victus quaerendi modo circumſpicerent. Quod ta-
men quia dominis agrorum alia ratione perplacere non
poſſer, neque etiam deficiente pecunia fleri poſſet, cen-

ſibus promittendis, praeſtatione operarum & his talibus

17

efficiendum erat. Qui enim agros ſuos vitae militari

toti intenti alis colendos permittebant, vitam inde

alere, & bello quaerere ſumtus cupiebant. Hi ſane ho-
mines, cum vix alium parandarum vitae neceſſitatum
modum ſibi relictum eſſe ſentirent: non facile ab agris,
quos ſemel ſub hac conditione accepiſſent, recedere ſo-
lebant, quo tandem factum, vt iure quaſi hereditario ad
dominum agri pertinere & fundo eſſe adſeripti cenſeren-
tur, a quo nempe aegre ſe diuelli patiebantur. Et haec
eſt ſine dubio ſeruorum natio, quam deſcripſit Tacitus
(§.9.) quae tamen, quam male ſeruorum claſſi adſeriba-

tur, vel ex ipſo Lacito probauimus, cum ſeruitus haec
germanica non niſi in cenſus aliqua praeſtatione aut ope-
ris collocandis conſiſteret. Inde ergo palam confit, co-
lonos hos (ruſticorum enim adpellatio vix ante evſtru-=
ctionem vrbium deprebenditur, & in oppoſitione ad burgen-

5)

CAP. I. DE STATV INGENVORVM. 55

ſes) non omnes, quin paucos admodum fuiſſe ſeruilis
conditionis cum doctrinam de commentitia ſeruorum

multitudine iam proſcripſerimus (§. 8-10.) Hoc ſane

vel inde maxime patefit, quod & liberi & ingenui ſaepe
vocentur, & ſollicite vt plurimum a feruis & ancillis dis-
cernantur. Ita in Capitulari Ludouici Pii de §36. apud
BALVZIVMI, 864. nominantur homines tam litt quam
& mgenui ſuper terram manentes. Capitular lib. V.
C. 30. ap. BALVZIVM II, 885. liberi bomines, qui pro-
prium non habent; itemque Capit. a. 807. C. 2. I. C. I,
458. liberi pauperes, qui nec propriam poſſeſionem terra-
rum habent; porro Poledrarii, qui liberi ſunt in Capitu-
lari Caroli M. de illis n. 5. apud EK CCARDVM in Fran-
cia orientali p. 915. itemque Ingenui ſ. Franci per fiſeos
& villas regias commanentes. cit. Capit. Caroli M. n. 4.
& 52. Porro in charta Hartuichii de 804. apud HoNTHEMI-
VM L, 154. donat quis villam Odonium cum ſeruts & an-
cillis, colonos &) colonds vna cum oros Es' infan-
tes. Ita porro ruri degere dicuntur pauperes & propri-
um non habentes liberi homines manſuales &; meliori &y
magis honorabili elientela in charta Embriconis epiſcopi
herbipolitani apud ScHANNATIVM in Vindem. litte-
rar. I. I. n. 55. Vocantur etiam ſequiori praeſertim
aeuo arme Lude, nempe eadem ratione, qua liberi, mi-
litares, nobiles dicti funt homines rici, diuites. (§. 14.)
de qua denominatione videndus eſt KorPrvVs apudkv-
CHFNBECKERVM L. C. licet in eo aberrare Koppius
a vero videatur, quod ſeruilis conditionis homines eos
eſſe praeſumat, cum tamen & ipſe oſtenderit, non ſem-
Per eos fuiſſe ſeruos, ſed ſaepe etiam conditionis inge-
nuae, qua in re quam ſibi conſtet, viderint alii.

§. XXI.

56 CA P. I. DE STATV INGENVORVM.

§. XXI.
AN POST EXSTRVCTAS VRBES RVSTICI
ADHVC INGENVI.

Ex quo autem poſt Henrici Aucupis praeſertim
tempora vrbibus admodum diſtinguebatur Germania, li-
cet plurimi ingenui in vrbes concederent: illi tamen,
quibus aut agreſtis vita magis adrideret, aut obſtaret pa-
ctum, quo ſe ad perpetuam agri culturam obſtrinxerant,
ruri remanebant. Hi autem, cum multi eſſent, qui a-
gros vice aliena colere percuperent, vt perpetuo ſen-
ſim iure ad poſteros ſues conditionem colonariam trans-
mitterent, paullo durius interdum habiti & ad ſeruilem
aliquam cauſſam eſſe deducti videntuxr. Interim ne ſic
quidem omnes libertatis ſuae iacturam feciſſe videntur
aut ingenuitatis ſplendore eſſe priuati. Licet enim ſer-
uis forte etiam (§. 9.) connubio aliisque modis miſce-
rentur ex his aliqui, ſollicite tamen & tum quoque a ſer-
uilis conditionis hominibus diſtinguuntur. Patet hoc
ex Ccharta veteri de 821. (licet haec Henricum adhuc an-
tecedat) apud MAEICHELBECKIVM hiſt. friſing. T. I.
part. inſtrum. n. 451. p. 25. Ibi: Iſti ſunt liberi homi-
nes qui dicuntur Barſoalci, qui & cum Wagone
complacitauerunt, vt eccleſiaſticam acceperunt terram,
de ipfſa terra condixerunt facere ſeruitium. Iſti
ſunt: Saco, Oadlamunt, Toto, Sigadeo, Deotmer, a-
rant 3. dies temporibus tribus in anno, & ſecant tres di-
es, illud collegunt & ducunt in horrea, & reddunt mo-
dios XV. ex bis tres de ordea, vna PFriskinga valente
Jſaicas 2. Seprat & Alprat ſimiliter arant S65 ſecant & du-
cunt ad locum. Hrogfrit arat pleniter, ſicut alii ſerui,

CA P. I. DE STATV INGENVORVM. 57

& donet modios X. de auena, & vna Friskinga valen-
te ſaicas 2. Iſtud firmiter condictum eſt, vt eis nullus am-
plius maiorem ſeruitium iniungere valeat, ſed itinera vi-
ciſim agant. Porro Henricus II. in diplomate de 1005:
quo pagos Geſinegaue &c. donat, ait hoc ſe faceré cum
pratis, molendinis, campis, culturis, manſis, ſeruis, li-
beris guoque qut regiage tam poteſtatis erant. Ita
porro in actis fundationis Murenſis, quae exſtant in 10.
GEORG. ECCARDI HABSBVRGICIS p. 223. dicitur:
ſunt ibi quidam libert, qui de praedio ſuo cenſum buc
perſoluunt, villicus quoque dat piſcem magnum. In prae-
cepto Ludouici Pii de confirmatione priuilegiorum ec-
cleſiae viennenſis apud B ALVZIVM II. 1405. occurrunt
homines eccleſiae tam ingenui quam &y ſerui ſuper terram
ipſius reſidentes quod idem repetitur Il. c. p. 1408. 1410.
1411. 1412. 1413. 1415. ſqq. In codicillo regio Fride-
rici I. apud 10. FRID. SCHANNATIVM in collect. ſec.
vindemiar. litterar. p. I16. dicitur: boc excepto, quod co-⸗

mites de liberis hominibus, qui vulgo Bargildi vocantur.

Non tamen adſentiri poſſum ill. ESTORI, qui in tr. de
miniſtertalibus p. S. putat, Bargildos deſcendere a Barr
ſ. Pfarrer & Guͤlt, vt adeo Bargildi iidem ſint, quam
qui parochis cenſum praeſtarent; quam tamen conie-
cturam, licet probet etiam GvVNDLINGIVsS in der neuen
Bibliothek St. 19. P. 755. ſequi vel ideo non licet, quod
probari nullo modo potoſt, Bar idem eſſe ac Pfarrer.
licet enim ſequiori forte aeuo haec in vna alteraque Ger-
maniae prouincia vnum ſonare videantur, de prioribus
tamen lingnae noſtrae aetatibus hoc adfirmare non licet,
praeſertim cum propior exſtet vox, a qua hoc nomen

deriuare licet, nempe Bauen & Bauer, eadem ratione

H qua

58 CAP. I. DE STATV INGENVORVM.

qua Barſcalcos modo vocatos eſſe vidimus a Bauer. vid.
WACHTER in gloſjar. voc. Bauen. & ill. G. L. B OEH-
MER diſſ. cit. §. 7. p. 21. De libertate horum hominum
& eorum, qui Landſetene & Pfleghaften vocantur, vide
etiam gloſſam ad I. P. S. I, 2. p. 19. edit. Perill. GAERT-
NERI ibi: Freyheit iſt auch dreyerley unter denen, die da
dingepflichtig ſeyn. Pfleghafften ſind die, die in dem Lan⸗
de eignes haben, da ſie pflichtig ſind, etwas von zu geben,
oder zu thun. Schoͤppenbarfrey ſein die, die ihr Eigen
frey haben, nur daß ſie darvon Schoͤppen ſein ſollen. Land⸗
ſeſſen ſind die, die auch Birgelten heißen. Dieſe ſitzen
auf gemietem Laßgut, da man ſie abweiſen mag, wenn man
wil. & lib. III. art. 44. denen, die Biergelde und Pfleghaf⸗
ten heißen, und der Schultheißen Gerichte ſuchen, denen
gibt man funfzehn Schilling zur Buße, und zehn Pfund zum
Wehrgeld. Aus dieſen mag man wohl, wenn es noͤthig, ei⸗
nen Frohnboten wehlen, der weniger als drey Hufen Eige⸗
nes habe. Andre freye Leute, ſind Landſaſſen geheiſ⸗
ſen, die kommen und gehen Gaſtweiſe, und haben nichts Ei⸗
genes im Lande. ad vocem Biergelden gloſſa p. 424. dieſes
ſind die Pachtleut — & ad vocem Eandſaſſen: dis ſind Hof⸗
leut oder Meyer, welchen man ein gut austhut oder leſſet.
Dieſe mag man jederzeit wieder davon weiſen. Denn ſie ſind
auf dem gut gleich als Geſte, kommen darauf, und ziehen
wieder davon, nach der Erbherren Willen und Geheiß. Ne-
que feruilis adeo conditionis eos omnes fuiſſe patet ex
Weichbildo Sax. art. §o. vbi dicitur: ein Laß mag auch
wohl bey ſeinem Leben ſein Guth auflaſſen vor ſeinen Herrn,
und wieder empfahen und geben wem er will ohne jemandes
Widerſpruch. De friſahis ſ. colonis liberis in Sueuia, ter-
ra hadelenſi & dueatu bremenſi videndus PFEFFINGE-
RvVSs ad Eitr. I., 609. De Hoflfaſſis, liberis haegeris
(oryghen

CAPY. I. DE STATV INGENVORVM. 59

(oryghen Hegher) & agricolarum brunſuicenſium liber-
tate videndus omnino eſt ill. CH R. VLR. GRVPENIVS
in obſeruationibus (quae diſceptationibus forenſibus ſub-
iunctae) p. 1057. 10 5 1. quo loco de adſerenda ruſtico-
rum libertate vaſto eruditionis adparatu adiutus com-
mentatus eſt, cuius deinde veſtigia preſſit 10. LEONH.
HAVSCHILD V. C. I. c. p. 109. ſqq.

§S. XXII.
CONTINVATIO ARGVMENTI.

Maneat ergo hoc & indubũis conſiſtat argumentis,
ruſticorum noſtrorum olim quam plurimos fuiſſe inge-
nuos, neque certe ex ruſtiea alicuius conditione potuiſ-
ſe pro ſeruili ipſius origine praeſumtionem adornari,
praeſertim cum numquam eum fuiſſe ſeruorum in Ger-
mania numerum oſtenderimus, qui ad contrariam ad-
ornandam ſententiam ſufficiat (S. 8-10.) & ſerui etiam
ac familiae nomen perſaepe liberorum quoque & inge-
nuorum natalium homines comprehendat. (§. 7.) Enim-
uero quibus in terris aut Slauorum victores habitarunt,
aut quo certe Slaui commercio transditi penetrarunt, de-
terior eorum eſt facta conditio, multique poſtea his ipſis
Slauis immixti ſeruilem denique hominum propriorum
perſonam prorſus induerunt, quo certe factum, vt his
ipſis in terris vna eorum cum Slauis conditio ſenſim ha-
beretur, praeſertim cum res domi anguſtiſſima ipſis ob-
ſtaret, quo minus relictis agris & caſis laetiores penates
quaererent. At enim reliquis in terris tantum abeſt,
vt ipſi omnes ruſtici haberentur ſerui, vt potius inge-
nui & ipſi vocarentur, & ſaepiſſime, rerum ſuarum ne-
ceſſitate ita ferente agrorum alienorum culturam ſuſci-
F 2 perent.

60 CAP. I. DE STATV INGENVORVM.

perent. Patet hoc ex notabili charta apud GoEBELT-
VM de iure &y indicio ruſticorum c. I. J. 27. p. 50. qua a.
1142. traduntur villae colonis quibusdam, & dicitur p.
5§I. JNi quis ad nos liber intrauerit, & ſe ſicut eſt, libe-
rum profeſus fuerit, libertate ſua, ſi velit, vtatur, ex
quo illud eſt ad perſpiciendum, colonariam conditio-
nem libertatem ingenuam prorſus non excludere. Ea-
dem ratione apud EKMVNDVM MARTENIVM in col-
le&t. diplom. T. I. p. 4I. occurrunt pagenſes ingenui. Ad
meieros autem quod attinet, nec hi quidem ſeruitutem
omnes apud priſtinos Geamanos ſeruiuerunt, cum co-
lonariam hanc ſ. meiericam conditionem militares etiam
homines ſequerentur. Ita apud ill. SscHEIDIVMI. C.
p. 485. Occurrit Hermannus villicus de Moringen, quem
ingenuum fuiſſe patet, quod teſtis adhibeatur in nego-
tio inter ingenuos celebrato, de quo infra (§. 3.) mili-
tarem autem fuiſſe vero ſit ſimile inde, quod I. c. occur-
rat Titmarus miles de Moringen; omnium autem ma-
xime hoc probatur ex charta de 1339. quam illuſtris e-
ditor l. c. ſubiecit, qua Her Baſilius Bock, Ridder, un⸗
de Baſilius Wulvesberch, Knecht, ſyn Sone, praedia ac-
cipiunt an Meygers Wyſe ad triennium, ſeque praeſti-
turos eſſe inde promittunt Pflicht unde Tyns ſ. cenſum
& operas, quo loco quid clarius eſſe, quid ad proban-

dam ſententiam noſtram poſſit aptius, haud ſcio. ibi-

dem p. 487. teſtis nominatur in charta de 1269. Theo-
dericus villicus de Asle ex quibus certe exemplis hoc
ſequitur, cenſuum & operarum praeſtationem ne iis
quidem offeciſſe, qui militari eſſent cingulo ornati. Sed
omnium hoc maxime probari poteſt ex illuſtribus exem-
plis, quae videre eſt apudk A MVNDVM DVELLIVM
in miſcellaneor. lib. II. p. 162. vbi ex chronico Rotten-
burgenſi

— — - ðð

ͤ—d, —— —

—

CAY. I. DE STATV INGENVORVMlI. 61

burgenſi de originibus gentium Seckendorfiae, Seins-
hemiae, Norttenbergiae exponitur, easque a ruſticis
natales deriuare ſuos contenditur. Debeo haec beniuo-
lentiae in me ſummae, illuſtris viri, G; O R GII LVDOVI-
CI BOEHMERI, quem dum fautorem, praeceptorem
in legitima ſcientia in paucis optimum, amabilemque
hoſpitem meum nomino, habeo, quod mihi ex animi
ſententia gratuler. Sed videamus de ſingulis. De Sec-
kendorfiis ergo ita chronographus Rottenburgenſis. J⸗
tem der von Seckhendorf herkommen und anfanng ſoll alſo
ſein, das Sie Bauers Leuth geweſen, und raiſig worden ſein,
und ſein kommen an Kayſer Henrichs und St. Kunigunda
Hofe zu Bamberg, und hielten ſich redtlich, das man Inen
gar gut lob und wort gabe, und dauchten ſich gegen andern
reiſigen Geſellen beſſer ſein, dann alle Tage umb ſolcher red⸗
lichheit willen, die ſie dann thetten. Nun zu einer Zeit als
Kayſer Heinrich uͤber feld ritte, da wurde er vonn Inen ge⸗
bethen, Sie mit einer wappen zu begaben, darauf antwort
er Inen, er wiſt nit, womit er Sie begaben ſolte, Er hette
nichts, da ſprachen ſeine Raͤthe, Er ritt jetzt under einer
gruͤnen Linden, er ſolt Inen ein Krentzlein machen vonn den
linden Plettern, undt Inen das geben, fuͤr bas von ſeinen
gnaden zu einer Wappen zu haben und zu tragen, alſo thet
das der Keiſer, undt macht Inen ein Krentzlein uͤbereinan⸗
der geſchrennckt von den Plettern, undt von einem Zweig in
einem weiſen feldt zu fuͤhren, und dem Helm ein Buſch mit
Plettern, das fuͤrtten und hetten die von Seckendorff manch
Jahr. Darnach als ſie wurden uffnemmen undt mechtig,
uͤbertruegen ſie mit dem Kayſer, der ihnen das endert, undt
fuͤhren hetzunder ein rotes Krentzlein von linnden Plaͤttern
in weiſen feldt, undt einem federbuſch uff einem weiſen Re⸗
hinhuet uff dem Helm, undt ſi ein neu geſchlecht und gar
3 nit

62 CQAb-; I. DE STATVY INGENVYORVM.

nit elter dann ſeither Kayſer Heinrichs undt Sannt Kuni⸗
gunda leben. Idem I. c. de Seinshemiorun- originibus
fere in eundem modum: Item die von Seinßheim ſollen
auch anfangs Baurngeſchlechts geweſen ſein, undt als ſie nun
an der herrn hoͤfe kammen, undt am letzten an eines herrn
undt Kayſers hofe, daran ſie ſich gar ordentlich und redtlich

hielten; da wurd der Kayſer gar demuͤthiglich angenuſſen⸗

und gebetten, ſolche Ihr Dienſt und redtlichhait anzuſehen,
undt ſie mit einem Wappen zu begaben, wenn ſie es umb
Ihm und das heylich Reich wol moͤchten verdienen. Alſo
gab der Kayſer antwort: Sie ſolten des morgens wider zu
Ime kommen, ſo wolt er ſich darumb bedencken. Und am
moͤrgen, als der Kayſer am feldt riete, wurdt er gemant,
alſo ſprach Er, er wuſte nit, was er Inen zu einem ſchilt ge⸗
ben ſolte zu fuͤhren? doch ſo were heut frue ſchnee gefallen,
der were weis, das ſollen ſie drey lange Strich nemmen,
undt darzu drey bloe ſtrich ineinander vermiſcht in einem

ſchildt fuͤhren, das wolt Er Inen vergoͤnnen, und ſie dar⸗

mit begaben, aber ſeithero iſt es verendert wordeu an etli⸗
chem vonn Sainßheim, und dem helm undt ſchilt, alſo wur⸗
den Sie furthin gar lieb gehalten an des Kayſers hofe, undt
namen faſt uff an Ehrn undt guet. Aber Herr Eberhardt
von Sainßheim Meiſter Teutſchordens inn teutſchen, undt
welſchen landen furt vier bloe ſtrich undt vier weyß, deßglei⸗
chen Herr Erckinger von Seinßheim, herr zu Schwartzen⸗
burg undt ſein Sohne. De Norttenbergiis autem culina-
riis ita p. 263. Als die Hertzogen obgenanrt zu Rottenburg
lebten, da waren in der Burckgaſſen nurren ſiben Hauſer zu

der Burgk, das iſt die gaß von St. Joannes hinaus, die

man noch nennet burgkgaſſen, da ſaß ein Kuͤrßner in derſel⸗
ben gaſſen und Heuſer einem, der hette 5oder 6 huͤbſche Soͤh⸗
ne. Da begab es ſich, das die Edelleuth vonn Burlinſchwab
ein

heen
der
naa
Her
lſne

n

CGAP. L DE STATV INGENVORVM.R, 63

ein groſe namb undt raub namen vonn ſtubigken, und Kuͤrſ⸗
nerwerck undt andern, und als man ſolche haab beuthen wol⸗
te; da ſprachen die hauptleuth: wir ſollen das Kuͤrßnerwerk
dem Kuͤrßner zu Rottenburg zu kauffen geben, wann wir
wiſſen wol, das wir dem Hertzogen ein großen Dienſt undt
wolgefallen daran thuen, undt erweiſen, der uns auch wol
ergoͤtzen mag mit fuͤtterung am wieder heranreiten. Alſo
gaben ſie Ime den ſtuͤbich mit gefuͤlt zu kauffen, und als er
ſie heimbracht und auffprach, da fandt er groß guet darinnen
von goldtgulden und geldt, auch Silbers und anders, das
die Kaufleuth darein gethan hetten. Uff Ime wolt der Her⸗
zog ſein Ungnadt geworffen haben, als das er Ime ein ſol⸗
che haab ein theils genommen haben wolt. Da bathen die
Raͤthe des Hertzogen, und ander erbar Leuth fuͤr Ine, und
ſolt Gnadt haben, dieweil er ſein Hoffkuͤrßner were, und
alſo Ine berathen hette ohne ſein Schaden, ſo ſolten ſie
Gnadt an Ine legen, darzu hette er viel huͤbſcher Knaben,
die noch zu frommen Leuthen, und Ime auch nuͤtzlich moͤch⸗
ten werden, an deren es auch wol angelegt werden moͤchte,
und ſolten Ime das ſein laſen, undt Ime undt ſeinem Saa⸗
men fuͤr bas, wie vor, helffen und rathen. Alſo that der
Herr Haimdt, und als ſich nun derſelbig Kuͤrßner vormals,
auch ſeither gar redlich gehalten, undt Ime nun wol mit
der haab genng und gangen hette, und ſein Sohn uffwuch⸗
ſen, und redlich waren, ſollen dieſelben des Hertzogen raͤ⸗
the mehr denn einſt geredt haben: es were wol „das er
Wappensgenoß were, wenn da wurd ein geſchlecht von ſei⸗
nen ſohnen, daß man ſich kuͤnfftiglich erfreuen moͤchte, und
der Kuͤrßner thett ſich des Handtwercks ab, undt kam dar⸗
nach recht gunſt und huͤlf der Raͤthe undt Herrn an den
Hertzogen, und bath Inen, Inen undt ſeinen Soͤhnen mit
einer Wappen zu begnaden. Deſſen wardt er alſo gewehrt,
der

64 CAP. I. DESLPATV INGENVORVM.

der Hertzog namb Ine in ſein Hofe, undt machtt einen
Kuͤchenmeiſter ans Ime, der name Kuͤchenmeiſter pliebe
fuͤrterhin ſeiner Sohne auch. Alſo nam der genant Kuͤrß⸗
ner auff an leib, Ehr, und guet mit ſeinen Soöhnen, das
der Herr ſein groß gnadt hette, undt gewahren nun huͤlff,
ſchlos und leuth zu kauffen, und ſeine Kinndt mit ehrli⸗
chen Dingen gegen Edelleuth zu vermiſchen, die auch fuͤr
bas rath und huͤlff von Inen heben. Alſo ſollen die Kuͤ⸗
chenmeiſter uffkommen, und fuͤrterhin an das heilig Roͤ⸗
miſch Reich gezogen worden ſeyn, das ſie des Reichs⸗Ertze
kuͤchenmaiſter ſein ſollen. Die Kuͤchenmeiſter fuͤhren jetzt
drey ſchildt, und den letzten gleich mit Seldeneckh. Von
ſeither die gemelten Kuͤchenmaiſter gen Ochſenfurth gerennt
ſein, haben ſie kein Gluͤck mehr gehabt, ſtettigs abgenom⸗
men, und zuletzt abgeſtorben und verdorben, Sane quae
bic a chronographo de originibus gentium ſplendidiſſi-
marum proferuntur, non ſunt ab omni fide aliena,
praeſertim quod fide tabularum munitus ſcripfſiſſe vi-
detur. vide Chronicon Chamburgenſe l. c. p. 295. quod
eumdem cum chronico Rottenburgenſi auctorem ha-
buiſſe videtur, bene hoc monente & probante DVEIL-
L1O in praefat. ad. lib. II. pagina, ſi numeres, 22.
Neque eſt, quod hae ipſae familiae illuſtres ad ſuam
originem erubeſcant. Nam vt taceam, multas fami-
lias etiam nobiliſſimus, ſi a fabulis recedas, non pos-
ſe ad veram ſui originem eniti: hoc certum eſt, ru-
ſticos olim plerosque fuiſſe ingenuos adeoque vnius
eiusdemque cum nobilitate hodierna originis, niſi quod
ſequior aetas maximum inter vtrosque diſcrimen inter-
iecerit. 4

1 ... XXIII.

be
ſ
s
f
fi⸗
ir
⸗
G
ß⸗
ht
on
nt

ae

ius

CAA Z. I. DE STATV INGENVORVM. 65

§. XXIII. “
AN EXN CENSV EMICGRATIONIS RVSTICORVM

SERVILIS CONDITIO RECTE COL-
LIGATVR:?

Hoc ergo, quod ſatis eſt, nobis oſtendiſſe vide-
mur, ruſticos noſtros non fuiſſe omnino ſeruilis con-
ditionis homines, vt grauiter errent, qui eos aut ſer-
uos eſſe dicunt omnes, aut ſaltem a ſeruili plane ſan-
gauine deducunt. Sed tamen adhuc alia proſtant argu-
menta, quibus ſeruilis ruſticorum conditio coargui ſo-
let. Vulgo huc referunt cenſum detractus ſ. emigra-
tionis, quem ex lege ſeruitutis deriuandum eſſe conten-
dunt. Ita rationes ſubducit GE. BEVERVS in deli-
neat. iuris germ. lib. I. c. 20. §. 5§. quem ſequitur
HEINECCIVS in Elem. iur. germ. lib. I. J. 61. Enim-
uero cum cenſus detractus aliam habeat rationem nem-
pe ſalutis publicae, ne respublica deductis ciuium diui-
tiis nimis exhauriatur, neque ciues ad praeſtanda collecta-
rum cet. onera inhabiles reddantur, certe inde ſequitur,
quod fatetur idem HEINEGCIVS I. c. lib. I. §. 73. £
10. RVD. ENGAV in Elem. iur. germ. lib. II. §. 507.
ſqq. p. 508. vt ingenui etiam ad eius praeſtationem obli-
gentur, vt adeo haud ſciam, an in eius praeſtatione ido-
nea priſtinae conditionis ſeruilis ratio collocetur. Idem
dicendum eſt de praeſtatione aliorum cenſuum & ope-

rarum, quae tantum abeſt, vt cauſſam aliquam ſerui-

lem redarguant, vt potius etiam nobiles praediorum
ruſticorum poſſeſſores ad earum praeſtationem obligen-
tur. Conferendus omnino eſt doctiſſimus anonymus

1 in

66 CA P. I. DE STATV INGENVORVM.

in der Abhandlung von dem Zuſtand der adelichen Hinterſaſ⸗
ſen in den Hertzogthuͤmern Schleswig und Holſtein ap. ill.
10. CA R. HE N R. DREVN R in der Sammlung vermiſchter
Abhandlungen Th. I. p. 360- 442.

5§5. XXIV.

EXx ORIGINE RVSTICGORVM NVLLA ORITVER
PRAESVMTIO PRO OPERIS EORVM DE
TERMIN ATIS AVT INDETER-
MINATIS.

Sed videamus iam, an non & haec quaeſtio de ru-
ſticorum ingenuitate aut ſeruili conditione quidquam
poſſit pro ipfis operis eorum aut determinatis aut inde-
terminatis efficere. Scilicet qui ruſticos noſtros liber-
tos efſe Germaniae dicunt, pro indeterminatis eorum
operis praeſumendum eſſe contendunt, hanc nempe
rationem praetendentes, vero non eſſe ſimile, vt is,
qui libertate donauerit hominem proprium, omni 0-
mnino iure in eum ceſſerit. Alii autem, qui mitiori
vtendum eſſe ſententia credunt, falſitatis eos conuincunt,
& pro operis ruſticorum determinatis praeſumendum
eſſe volunt. Vterque noſtra ſententia non recte pro-
cedit. Vt ergo primum de iis dicamus, qui ob ſerui-
lem ruſticorum conditionem operas eorum indetermi-
natas eſſe volunt, his quidem duo opponimus momen-
ta 1) numquam ille ſeruorum fuit in Germania nume-
rus, vt probabilis fiat eorum ſententia, qui ruſticos
aà ſeruili cauſſa arceſſunt. (§. 8- 10.) 2) Deinde cum
ſeruitus germanica olim non conſiſteret niſi in opera-
rum

—

CAP. IL. DE STATV INGENVORVM. 67

rum & cenſuum praeſtatione: qui libertatem manumis-
ſione adeptus eſie deprehenditur, libertatem etiam a
cenſibus & operarum praeſtatione euiciſſe cenſendus eſt.
lam qui manumittit dominus, cum ſibi ſtipulari operas
& cenſus intendit a liberto (adhibeamus enim hanc vo-
cem, quae tantopere in deliciis eſt Laciti admiratori-
bus) rem agit ſine dubio ad ipſius commoda reſpicien-
ccem. Iam cum agitur de rebus commoda nobis feren-
te, ille ſine dubio clarius loqui debet, cuius commoda
aguntur, & interpretatio adeo facienda eſt contra domi-
num, qui clarius loqui, h. e., determinare operas & cen-
ſum debebat, quam in rem videndi ſunt ſummi I[Cti
I. H. BOEH MRR deé interpretatione facienda contra eam,
qui clarius loqui debuiſſet in exerc. ad æ T. H. p. 36 5-425. &
AVG. A LEVSRRInhn med. ad æ ſp. 41. M. 4. Quod autem ad al-
teram ſententiam attinet, nempe quod ruſtici, quia libe-
ri origine fuerint & ſtatu ingenuitatis praediti, ad ope-
ras determinatas obligentur, ne haec quidem recte ha-
bere videtur. Nam ſi verum eſt, multos ruſticorum
noſtrorum fuiſſe ingenuos, quod late euicimus, & hi
tamen ipſi ſaepiſſime ad operas indeterminatas obligen-
tur, quod patet ex exemplo in §. 21. adducto, & ali-
unde iam conſtat: non recte ſe habet eorum argumen-
tatio, rnſticos, qui olim fuerint ingenui, ad operas aut
nullas aut ſane dererminatas obligari. Nam 1) poſſunt
& alii quam qui ſint ſeruilis conditionis, ad operas in-
determinatas praeſtandas compelli, cum addictione
ſpontanea, domicilii conſtitutione & contracto matri-
monio cum ruſtica, quae ad indeterminatas operas obli-
gatur, haec onera ſubire quis poſſit. 2) Cum obliga-
tio ad praeſtandas & operas & cenſus hodie ſit realis,

& praediorum plerumque poſſeſſioni adſtricta, certe

I 2 non

68 GAr. I. DE STATV INGENVORVM.

non ex ſtatu berſonarum, ſed praediorum diuerſa con-
ditione arceſſenda eſt; vt adeo qui praedium poſſidet
cenſibus operisque praeſtandis obnoxium, ſiue ingenuus
ille ſit, ſiue ſeruilis conditionis homo, ad earum prae-
ſtationem cogatur. ill. 10. STEPH. PVTTERVS Elem.
iur. germ. 9. 473. ſqq. Vt ergo non tamquam iudex, ſed
arbiter quaſi honorarius litem inter ſummos ICtos hac
de re ortam aliquo certe modo decidam, haec ſunto
ſententiae meae argumenta: In ditudicanda quaeſtione,
An ruſticus ad determiuatas operas aut determinatas ob-
ligetur, non reſpiciendum eſt ad priſtinam eorum condi-

tionem, ſed ad praediorum poſſeſionem, vnde praeſtari operae

& cenſus ſolént, & quales in regione aliqua &y territo-
rio pratſtari vt plurimum ſoleant. Certe qui aliter pro-
cedunt, & praediorum dominis quam maxime praeiu-
dicant, & a veritate aberrant. Nam ſi primam am-
plectaris ſententiam, quod nempe ruſticus ad ſeruilem
cauſſam detrudendus indeterminatas debeat: ecquid
faciendum ſi iam ruſticus ingenuos natales ſuos pro-
bauerit, nonne tum, deſtructo fundamento actionis,
corruet quidquid eſt operis, quod ei ſuperſtruxiſti? Sa-
ne ſi nobilis v. C. aut burgenſis ingenuus adquirat prae-
dium aliquod, nonne hic ab operarum cenſuumque
praeſtatione, ſi ita procedatur, liberum ſe eſſe perhi-
bebit 5 Prorfſus ergo recedendum eſt ab eorum argu-
mentatione; qui ita cauſſam ſuam inſtruere nulli du-
bitant. Deinde vero, ne altera quidem ſententia vera
eſſe ſatis & idonea videtur. Nam ſi dicatur ingenuos
obligari ad operas determinatas easque minimas, denuo
ſibi ipſi officient huius ſententiae amici. Cum enim &
ingenui, vt vidimus, ad operas & eas quidem indeter-
minatas poſſint obligari, non certe ex ſtatu ingenuita-
tis,

CAP. I. DE STATV INGENVORVM. 69

tis, ſed aliunde haec eſſe quaeſtio decidenda videtur.
Abſtrahamus ergo cogitationes a priſtino ruſticorum
ſtatu, & eo tantum oculos & mentem dirigamus, an ex
regula & plerumque debeantur operae aut indetermina-
tae aut determinatae, & ſane, ſi qua alia, hac certe in
re medium beati tenebunt.

§8. XXV.

DE PROBATIONE INGENVI-
TAT IS.

Qaae autem de probatione ingenuitatis in legibus
antiquis occurrunt, paucis adhuc monendum eſt, cum
nemo niſi qui ingenuos natales probare poſſit, ad iura
ingenuorum admittatur. Et primo quidem quaeſtio-
nem de ſtatu ingenuitatis ad res arduas & maiores eſſe
iam olim relatam patet ex Capitular. Caroli M. de 779.
apud B ALVZIVMI, 197. & de 797. I. C. I, 2 59, ex capit. Pi-
pini de 793. I, 537. & Capitularium lib. V. c. 196. l. c. I,
860. & in additione quarta I, 1221. Quod autem ad
modum probandae ingenuitatis attinet, de eo prodi-
tum in Capitular. Dagoberti c. 67. §. §. J. c. I, 47. Si
quis pro bereditate vel pro ingenuitate certare coeperit,
poſt malo ordine, cum ſex in ecleſia coniuret, & cum
12. 4d ſtappulum Regis in circulo & baſſa h. ée. in ramo
cum verborum contemplatione coniurare ſtudeat. Si non
adimpleuerit, cum legis beneficio reſtituaut. Aut ſi quis
eum contra prendere voluerit, aut cum armis ſuis ſe de-
fenſare ſtudeat ante Regem, aut omnem repetitionem cum
legis beneſicio reſtituat. In Capitul. Caroli M. de 803.

1 3 I, 395.

70 CAP. I. DE STATV INGENVORVM.

I, 395. ibi in cap. de ingenuitate chartarum ita: Si

quis per chartam ingenuus dimiſſus fuerit, & a quoli=
bet bomine act ſeruitium interpellatus fuerit, primum le-
gitimum auctorem libertatis ſuae proferat, & in ſita
libertate perſeueret. Si vero legitimus auctor defuerit.
teſtimonio bonorum hominum, qui tunc aderant, quan-
do liber dimiſus fuerit, ſe defendere permittatur. Si
vero &' teſtes defuerint, cum duabus aliis chartis, quae
eiusdem cancellarii manu firmatae ſunt vel ſubſeriptae,
cuiuscumque fuerint, ſuam ecbartam, quae tertia eſt, ve-
ram éo legitimam eſſe confirmet. Si autem qui interpel-
latus fuerit ad ſeruitium nec auctorem nec teſtimonia
habuerit, neque alias duas chartas ad ſuam chartam
confirmandam inuenire potuerit, tune is, qui eum in-
terpellauit, ſecundum legem ipſam chartam falſam eſi-
ciat, & ſeruum conquirat. & vero interpellator aut

au&tore aut teſtimoniis aut chartarum conlatione vi-

us fuerit, & hic quod voluit, eficere non potuerit,
mulétam, quae in ipfa ingenuitatis charta continetur,
cogatur exſoluere, Capit. 3. Caroli M. de 813. L 511.
ita habet: S&i quis bominem ingenuum ad ſeruitium re-
quirit, cum 12. hominibus de ſuis proximis parentibus
in ſanctis iuret, & ſe ingenuum eſſe faciat, aut in ſer-
uitium cadat. Porro Capitular. IV, 26. I, 78 1. ita
diſponit: Homo de ſtatu ſuo pulſatus, ſi is, qui eum
vulſat, ad conuincendum illum procinétum babuerit, ad-
bibeat ſibi §. coniuratores legitimos ex ea parte, vnde
pulſetur ſiue illa paterna ſiué materna ſit, & quatuor
aliunde non minus legitimos, &y jurando vindicet li-
bertatem ſuam. Quodſi procinctus defuerit, adſumat

vndecumque 12. liberos homines, & iurando ingenui-

tatem

CAP. I. DE STATV INGENVORVM. yr.

tatem ſuam defendat. Omnis controuerſia coram cen-
tenario definiri poteſt, eæcepta redditione terrae & man-
cipiorum, quae non niſi coram comite ſieri poteſt. Ea-
dem ratione in Cap. 3. Ludouici Pi de 819. Baluz. I,
610. diſponitur: Si ſeruus chartam ingenuitatis ad-

tulerit, ſi ſeruus eiusdem chartae auctorem legitimum

habere non potuerit, domino ſerui ipſam chartam falſa-
re liceat. His addo locum Capitular. III, 28. I. 760.
vbi: Si quis per chartam ingenuitatis a domino ſuo
legitime libertatem eſt conſequutus, liber permaneat. JSi
vero aliquis eum iniuſte inſeruire tentauerit, & ille
chartam ingenuitatis ſuae oſtenderit, & aduerſarium ſe

inſeruire velle comprobauerit, ille qui hoc tentauerit,

muläam, quae in charta deſcripta eſt, ſoluere cogatur.
Si vero charta non paruerit, ſed iam ab illo, qui eum
inſeruire voluerit, diffacta eſt, virgildum eius componat,
duas partes illi, quem inſeruire voluerat, tertiam par-
tem regi, & ille iterum per praeceptum regis liberta-
tem ſuam conquirat. De probatione ingenuitatis igne
facta a. 1095. exemplum habet PEZIVS in theſ. anecd.
T. I. P. III. p. 132. ibi: Praeditta mulier praefato
Abhate annuente igniti ferramenti experimento hoc ob-

tinuit & confirmauit, ſe &y filios ſuos & omnem paren-

telam ſuam ab omni ſeruitute eſſe liberrimam. Cum er-
go ingenuus ex mente Germanorum ſit ille, qui ad
tertiam generationem maiores ex vtroque latere libe-
ros probare poteſt (§. 3.) ille demum ad iura inge-
nuorum percipienda admittebatur, qui hanc proba-
tionem ſuſceperat. Recéte ergo ſpec. fueu. c. 49. ap.
10. AVG. DE BERGER P. IIS. Ingenuus das ſpricht
in Latein der hoͤchſtfrey, und Libertinus Mittelfrey. —

Item

72 CA F. I. DE STATVINGENVORVM.

Item welcher Mann von ſeinen vier Anen, das iſt, von
ſeinen alten zweyen Muͤttern und zweyen alten Vaͤtern,
und von Vater und Mutter unbeſcholden iſt an ſeinem Recht,
den kan niemand geſchelten an ſeiner Geburt, er habe denn
ſein Recht verwirkt. Ceterum haec probatio ingenui-
tatis, quae olim in Germania obtinuit, admodum di-

uerſa eſt a probatione nobilitatis, quae deinde inua-

luit, cum quidam ex ingenuis militarem conditionem,
poſt Conradi praeſertim Salici aetatem haereditario
quaſi iure ad poſteros transmiſerunt, cuius vtriusque
differentias primus adcurate docuit, quem aliquoties
honoris cauſſa nominaui, ill. G E. LV D. BOEHMERVS
diſſ. cit. . 13. p. 44. ſq4. Sed iam ad iura ecx
ſtatu ingenuorum pendentia progre-
diamur.

=

R

3MW
4

9 Dy AEIANNNN M
AN BAnninn W .
1 O à R

or SLLCHOW D.
COMMENTATIO

CGO& T T 1 N G A E
SVMTIBVS VICTORINI B0SSIEGELII, clolo ccIVI.

IOANNIS HENRICI CHRISTIANI

STATV HNGENVORVM

IHN GERMANIA.

[20 an

—

15

tttt

S 1 U0 V

R

Focus O BSalance Q

N

H 1 J K 1.

G

E F

D

VierfarbSelector Standard*-Euroskala Offset

Q
—

3 4 5 6 7 8 9 10 11
Copyright 4/1999 VxyMaster Gmbhi wwW. yymaster. com

2

1