Hc1356
author: Junghans, Johann Friedrich

INITIA

IVRIS CIVILIS

SECVNDVM

ORDINEM INSTITVTIONVM
ADORNAVIT

TABVLASQVE ADIECIT

D. IO. FRIDERICVS IVNGHANS

PROFESSOR IVRIS EXTRAORDINARIVS IN
ACADEMIA LIPSIENSI.

rrEAAerere

LIPSIAE
LITTERIS SOMMERIANIS

PRAEFATIO.

uplex fuit, quod mihi propoſui, in con-
ſcribendo hoc qualicunque libello, con-
ſilium. Primo enim conſcriptus eſt eorum
cauſa, quibus pleniorem ad Inſtitutiones com-
mentarium perlegere nec animus eſt nec pro-
pter otium licet; quique tamen nonnullarum,
quae in Inſtitutionibus tractantur, doctrina-
rum, expoſitionem paulo vberiorem, quam
quae in compendiis occurrit, licet breuem,
deſiderant. Quem in finem nonnulla quoque
paulo copioſius, ac in compendiis fieri ſolet,
tractaui. Deinde hoc quoque coepi confilii,
vt hic libellus, ſi fieri poſſet, ſimul inſeruiret
ipſis ad Inſtitutiones praelectionibus academi-
cis, modo, quae forte nimis late dicta viden-
tur, breuiter explicentur, aut leéctioni dili-

gentiageque cuiusque priuatae relinquantur.
Ex-

Exiſtimaui enim, (vt Bachii verbis ex praefa-
tione ad hiſtoriam ſuam iuris Romani vtar „)
breue aliquod diſciplinae compendium, ſi qui-
dem iuſta diſciplinae icientia auditoribus tra-
denda ſit, non breuiori tempore explicari poſ-
ſe, quam vberiorem atque copioſiorem eius
generis librum, propterea, quod necefſario
multa in breuiori libro omiſſa, aut ſaltem bre-
viter tantum tacta, in enarrationibus vberius
explieanda ſunt, plusque adeo temporis deſi-
derant, quam vbi funt diligentius in ipſo
libro tradita. Ceterum ex hoc duplici reſpe-
Su velim diiudices, quod tibi trado, candide
Lector, opuſculum.

Vt vero, quid praeſtare voluerim, intelli-
gatur eo melius, de ipſa, quam ſecutus ſum.
tractandi ratione, pauca adhuc monenda vi-
dentur.

Primo litteraturam, diſcentibus neceſſariam
addendam putaui. Qua quidem in re ita ver-
ſatus ſum, vt non ſolum praecipuos, qui de
aliqua materia in vniuerſum tractarint, auctores
laudarem, ſed et eos, qui ſeciatim de aliqua
quaeſtionè ſcripſerint, non omitterem. Imo
interdum ex ipfis Iureconſultorum Romano-
rum libris, qui in Schukingii iurisprudentia
Anteiuſtinianea deprehenduntur, loca ſingula,
quae ad uſtrancumi ius nouum facere viſa eſ
ſent, allegare non dubitaui. Qua quidem
me-

teran
iuris
pote

iſſi⸗
ne ſt
Vber⸗
nOS
la d
toni
ia
0.

eln⸗
9
ui.
ra.
ol-
W
rio
bre.
rius

leſi.
io⸗
elpe.

Gide

telli⸗
ſum,
4 VI-

riam
yer-
ii de
kores

Imno
ano⸗
entia
gole,
ſn el.
idetn

Wme⸗

methodo hoc efficere ſtudui, partim, vt is,
qui ad priuatam ſuam induſtriam hoc libello
vti velit, fontes ipſos, ex quibus ad vberio-
rem comparandam eruditionem hauriendum
eſt, cognoſeere poſſit paulo vberius, ac qui-
dem ex ipſis praelectionibus, in quibus pro-
pter breue temporis ſpatium non ſemper licet,
copioſiorem adferre litteraturam; partim vero,
vt, ſi quis ad ipfſas praelectiones eo vtatur,
non ſit neceſſe, multum temporis dictando lit-
teraturam conſumere, quod explicando ipſa
iuris principia melius in rem auditorum verti
poteſt.

Deinde nonnullas Inſtitutionum materias
difficiliores, quarum tamen adcurata cognitio-
ne ſtatim diſcentes imbuendi videntur, paulo
vberius proponere ſtudui, ita quidem, vt opti-
mos mihi duces eligerem. Sic v. g. in doctri-
na de praeſcriptionibus RAVIVM; de condi-
tionibus RAVENSBERGIVM; de Lege Falci-
dia VOORDAM; de ſucceſſione ab inteſtato
Cel. KOCHIVM; in aliis alios ſecutus ſum.
Eas vero iuris Romani materias, quas ipſe Iu-
ſtinianus in Inſtitutionibus tractari noluit, con-

ſulto omiſi, partim, ne nimis augeretur libel-

lus, partim, vt eiuſdem luſtiniani ſequerer
conſilium, quo §. 2. I. de I. et I. putauit, primo
leui via ſingula eſſe tractanda, ne ſtatim ab initio
fortaſſe diſcentium animus multitudine et va-
rietate rerum nimis oneretur, ſicque cum ma-
gno

gno labore ſerius ad id perducatur, ad quod
leuiori via maturius perduci potuiſſlet. Ex qua
ratione alias, eaſque a iure Romano plane alie-
nas, res aeque omiſi, nihilque v. g. de prohi-
bitis ex iure diuino nuptiis, de vnione pro-
lium, de tutela et ſucceſſione pactitia, de cam-
biis, de feudis, aliiſque ſimilibus, dicendum
exiſtimaui. Ea tamen, quae ſtatim ab initio
ſcitu neceſſaria mihi viſa ſunt ad ipfas Inſtitu-
tionum doctrinas eo adcuratius percipiendas,
paucis attuli v. g. diuiſiones poſſeſſionis, pi-
gnorum et hypothecarum; de vſuris, mora,
et eo quod intereſt.

Loca probantia et illuſtrantia, ne filus ora-
tionis interrumperetur, ſeparatis notulis ſfin-
gulis paragraphis addidi.

Vt porro et iudicio et memoriae diſcentium
ſuccurrerem, hac vſus ſum methodo: Primo
ſecutus ſum in vniuerſum Heineccii exemplum
j. e. attuli definitiones, ex quibus axiomata et
conſectaria deriuaui; (de qua re videri poteſt
v. g. §. 84. 102. 108. 130. 136. 241.) Deinde
diuiſiones ex ipſa rei natura, quantum fieri
poterat, demonſtraui, addidique diuidendi
fundamentum; (vid e. g. §. I1. 22. 30. 179.
196. 212. 229. 257.) Porro varia iuris prin-
cipia, circa candem doctrinam obtinentia, in
certas claſſes diſtinxi. Hinc v. g. iura patriae
poteſtatis diſtinxi in ea, quae in bona, in perſo-
nas

nas 6
ſita
eiuln
rur
Tün
Tinxi
7)
gvoc
692

c

ſum,
,
Re
Preii
exikin
rum

voch
ua
alie.
Ohi-
dro⸗
carn-
dum
nitio
titu.
cas,
Dr.
nord,

Ora⸗

ſin⸗

nas

—

—

nas et in actiones liberorum competunt; requi-
ſita iuſtarum nuptiarum duplicis generis feci,
eiuſmodi nempe, quae ex vtroque iure, tam
naturali quam jciuili, et, quae ex ſolo i jure Ci-
Vili neceſſaria ſunt; effectus alicuius negotii di-
ſtinxi (vid. v. g. H. 90. 92. 588. 594. 601.
607.), Mocdos, quibus finitur vel ceſſat ali-
quod negotium in certas claſſes redegi (vid.

§. 93. 142. 250. 317. 429. 436.).

De antiquitatibus iuris pauciſſima dixi,
non, quod eas inutiles iudicarim, ſed, quod
mihi princibia, non antiguitates, iuris fuerit
tradendi animus; has enim ex aliis propriiſ-
que libris addiſcendas putaui.

Vſum iuris Romani, quem dicunt, ho-
diernum breuiter, vbi et quantum opus vide-
batur, addidi.

Denique adieci tabulas in vſum diſcentium,
quibus forte memoriae cauſa vti poterunt.

Sed ſufficiant haee de meo, quod ſecutus
ſum, conſilio. Quid vero praeſtiterim, tuum
eſt, candide Lector, iudicare. Ceterum
ipſe ego non tantum tribuo labori meo
pretii, vt omnibus eum numeris abſolutum
exiſtimem. In tanta enim rerum tractanda-
rum, et breuiter tamen proponendarum, co-
pia

—

1

inutilem reiiciant, ſat
lane inutilem r. inty ſat
Blam mii laboris mei ſenſecntum E riir
Prieni Dabam Lipſiae d. IV.
iſtimabo.
MDCCLXXXVI.

4.1

A
.

Re
cdepi

o
lellio i

Ile mo⸗
tuerlis

deitis,
Momul
ann,

R
H
1

I
7

TWInn

PROLEGOMENA.

A. BREVIS IVRIS IVSTINIANEI
HISTORIA.

I.

Ał initio reipublicae Romanae Reges varias tu-
lerunt leges, vnde LEGES REGIAE.

II.

Regibus eietis INCERTO iure MORIBVSQVE
ali coepit populus Romanus.

III.

Poſtea, vt ius certum redderetur, legum col-
lectio facta eſt. Miſſi enim ſunt a. V. 300. tres lega-
ti in Graeciam, qui optimas Graecorum leges eorum-
que mores deſcriberent cognoſcerentque. Quibus
reuerſis et decemuiris legum ſcribendarum a. V. 302.
creatis, leges nouae in DECEM TABVLIS populo
promulgatae ſunt, quibus poſtea DVAE adhuc acce-
debant. Vnde leges DECEMVIRALES ſeu DVO-
A DECIM

2 INITIA IVRIS CIVILIS

DECIM TABVLARVM, quae partim ex legibus
graeccis, ſtatui reipublicae Romanae adcommodatis,
Partim ex moribus ipſius populi Komani conſcriptae ſunt.

IV.

Hisce XII. tabb. legibus ſub libera republica
multae aliae acceſſerunt, vel POPVLISCITA vel
PLEBISCITA dictae. Praeterea per EDICTA MA-
GISTRATVVYM, MORES MAIORVM, DISPVTA-
TIODNES FORI et RESPONSA PRVDENTVMI
multa iuris principia introducta ſunt.

V.

Sub Imperatoribus iuris prudentia cum ipſo rei-
publicae ſtatu magnam paſſa eſt mutationem. Etenim:

A. Imperatores in vniuerſum per CONSTITV-

TIONES ius nouum condiderunt.

B. A TIBERII temporibus, translatis e campo in
curiam comitiis, noua legum ſpecies per SE-
NATVS CONSVLTA in caufſis priualis et ciui-
libus orta eſt. .

C. Imperator HADRIANVS per EDICTVMI
PERPETLPVVM anno Chriſti 131. publicatum
multa circa totam iurisprudentiam et potiſſi-
mum circa ius honorarium mutauit.

D. Sub CONSTANTINO M. aut eius filiis duo
codices, GREGORIANVS et EiERMOGENIA-
NVsS, a priuatis Iureconſaltis, Gregorio et Her-
mogene, faéti ſunt; qui erant collelctiones conſtitu-
tionum nonnullorum Imperatorum. Et quamuis
a priuatis facti propter vtilitatem tamen in
praxi recepti fuerunt.

E. Im-

E.

futort
Latus
nesti

yria

omnie
tantu
der
aboli

.
fugn
TIn
is o
nem
dey
V

200

Nr
ag
et Al.
us
dro)
lart
e

egbns
Odais,
eſunt,

WWen

A vel
MA.
VTA.
TVYM.

ſo rei⸗
enim:

PIIV.

npo in
r KE.

t tili-

TVYM
catum
otiſi⸗

6 luO

t Her.

nſtitt.

lamuis

len in

PROLEGOMENA- 2=?

E. Imperator THEODOSIVS IVNIOR ipfe no-
uum codicem anno Chriſti 438. publicauit, qui
THEODOSIANVS dictus eſt.

F. Tandem IVSTINIANVS totum iuris ſyſtema
mutauit per 1) Codicem priorem 2) Pandeckfas
3) Inſtitutiones 4) Quinquaginta deciſiones 5§) Co-
dicem repelitae praelebtionis et 6) per Nouellas.

VI.

1) CODEX ille erat collectio conſtitutionum Impe-
ratorum a Iuſtiniano falta. De eo nota: 1) promul-

gatus eſt anno Chriſti 529. 2) continet conſtitutio-

nes tum anteceſſorum eum inpſtius Iuſtiniani, 3) eo Gre-

goriano, Hermogeniano et Theodoſiano Codicibus

omnis vis legalis ademta eſt. Hinc illi codices vſum
tantum theoreticum hodie praeſtant. 4) Ipſe hic co-

dex per eum, qui repetitae praelectionis dicitur,

abolitus eſt, nec hodie extat.

VII.

2) PANDECTAE ſeu DIGESTA funt collektio
Ffragmentorum, ex iir ICiorum ſoriptie, quae nouiſ-
Jima iuris principia continerent, deſumtorum. De
iis obſerua: 1) Compilatae ſunt intra triennium,
nempe anno 531. 532. et 533. 2) Publicatae ſunt
die XVI. Dec. anni 533. vſumque ſorenſem acceperunt
d. XXX Dec. ei. an. 3) lIis omnis veterum Icetorum
auctoritas abrogata eſt. 4) Diſtribuuntur: ) in

SEPTEM PARTES, quarum prima protribunalia ſeu

7α οοταποα dicitur, βο) in L. LBROS, quorum XLVII.
et XLVIII. in ſpecie terribiler appellantur, „) ſingu-
lus liber TlTVLOS i. e. Ca PITPA habet, excepto li-
bro XXX. XXXI. et XXXII. qui omnes vnicam de
legatis dotrinam complectuntur, ) fingulus titulus
eontinet fragmenta ex ſcriptis Ictorum deſumta,
A 2 quae

4 INITIA IVRIS CIVILIS

quae LEGES dicuntur ?s) ſingula lex plerumque

PROEMIVM ſeu PRINCIPIVM et PARAGRAFPHOS
habet. 5) Modus eas allegandi hic eſt: vt numerus
fragmenti ſub nomine legis eius proemium ſeu prin-
cipium et §, deinde tituli, qui hoc fragmentum
continet, ruübrica exprimatur, omiſſo tamen iphus

libri titulique numero. Nomen Pandectarum figni-

ficatur vel per D. vel per æ. vel per ff. v. g. L. I.
pr. et S. 1. D. de conſtituta pecunia. LE.. 3. H. J. T. de
iureiurando. L. 37. F. de uſufrußtu. In ſpecie vero
libri, qui de legatis agunt, ita allegantur: l. 1. de leg.
l. 2. de leg. 2. l. Iy5. de leg. 32.

VIII.

3) INSTITVTIONES funt compendium, grauiſ-
marum materiarum 6 Pandeltir tyronum cauſa
faktum. De his tene: 1) conſcriptae ſunt poſt Pan-
dectas; publicatae ante eas anno 533. d. XXI. Noubr.
vſumque forenſem acceperunt d. XXXDec. ei. an.
vna cum Pandectis. 2) In iis non Pproponuutur
omnia iuris principia, ſed ea tantum, q uae tyroni-
bus, vt eo melius Pandetctas jntelligere poſſent, ne-
ceſſaria videbantur. 3) Aliquando et nous, quae in
Pandectis non extant, iuris principia continent.
4) Confecae ſunt admodum inſtitutionum CalIl, ve-
teris alicuius Icti. 7) Diſtribuuntur in IV. LIBROS;
ſingulus liber in TlTVLOS, et fingulus titulus in
PRINCIPIVM et 8§. 8) Allegantur ita: v. g. Pr. I.
de patria poteſt. G. 2. I. de iuſtit. et iure.

IX.
4) QvVINOVAGINTA DECISIONES ſunt Con-
hitutiones lIuſtiniani, quibur ſctorum controuerſias

decidit. Eae intra annum 530, 531 et 532. latae et
codici repetitae praelectionis inſertae ſunt.

X.

051

graete

tils en

tit,

tinean

inII
“ quo

ASrii.

linguat

bara v
VACH

omnibe

et (0d

THEN

H
egol
in
theoret
VELL.
et ſen
Praxi y
mania!
ntien
Abencn
a he
Ge

uf.
lnnſa
Pen-
oubr.
. an.
lutur
roni.
ne
ae in
gent.
„ve.
805;
os in

r. l.

Co.
erſar

1e et

PROLEGOMENA.

X.

5) CODEX REPETITAE PRAELECTIONIS
talis eſt callectio, qualis prior Codex Iuſtinianeus
fuit, niſi quod conſtitutiones recentiores in eo con-
tineantur. Publicatus eſt anno 534. Diſtribuitur
in XII. LIBROS, TILPVLOS et LEGES, eodemque,
quo Pandedae, modo allegatur, v. c. , 1J. C. de iu-
diciis.

XI.

6) NOVELLAE ſunt conſtitutiones a Iuſtinians
POST Codicem fadae. Obſerua: 1) eas ab initio
graece ſcriptas eſſe, ſed duplicem earum in latinam
linguam obſerua translationem, quarum altera bar-
bara vocatur, altera vero ab HOMBERGIO ZvV
VACH publici iuris facta eſt, 2) in praxi non omner,
ſed GLOSSATAStantum vim habere, 3) is derogari
omnibus anterioribus Corporis iuris partibus, hinc
et codici repetitae praelectionis. Dicatur de AV-
THENTICIS.

XII.

His igitur partibus conſtat corpus iuris ciuilis.
De quo denique addendum: 12) omnes legum colle-
Kiones ante lIuſtinianum factas hodie vſum tantum
theoreticum praeſtare. 2) Omnes leges poℳ NO-
VELLAS publiceatas v. g. edicta XIII. iplius Iuſtiniani
et ſequentium Impp. imprimis Nouellas LEONlIsS in
Praxi vſu deſtitui. 3) Ipſum ius Iuſtinianeum in Ger-
mania tantum eſſe in SVBSIDIVM receptum 4) Dil.
ſentientibus interſe corporis iuris partibus, id ſe-
quendum eſſe, quod in poſteriore parte continetur,

quia lex poſterior derogat priori; hincque Patet, in

dubio IuKitutionet derogare De Kir.
A 3 B. PRAE-

6 INITIA IVRIS CIVILIS

B. PRAECIPVI IN INSTITVTIONES
COMMEN TARII.

FRANCISC. BALDVINI in inſtitutiones iuris ciuilis
commentarii, cura et cum notis Henrici Pe-
treii Frf. 1582. f.

FPRANC. HOTTOMANNI Comm. ad Inſtit. Baßt.
1585. f. et in Eiue Opp. T. II.

EGVINARII BARONIS Comm. ad Inſtitutiones
Lugd. 1574. f. et in Eius Opp. T. II.
REINEI. BACHOVII Com. in Inſtitutiones Franc.
162 8. et ſaepius.
EDMVNDI MERILLII Comm. ad Inſtit. cum Praef.
TPROTZII Eltrai. 1739. 4.
ARNOLDI VINNII Notae et Comment. ad Inſtit. ed.
nouiſſ. cum notis HEINECCII Lugd. 1747. 4.

EV. OTTONIS Comment. ad Inſtit. ed. nouiſſ.
ISELII Baſil. 1760. 4.

IANI A COSTA Comm. ad Inſtit. Paris. 165 9. 4. et
cura IO. vAN PE WATER L. B. 1744. 4.

WVI RICI HVBERI Praelechiones juris ciuilis, Tomi

III. nouiſſ. cum notis LVD. MENRENII Lipfſ.
et Frf. 1749. 4.

HOPPII Comment. ad Inſtit. Frf. 1094. et optime

cura WaLC EHII Ienae 177 1. 4.

HEINECCII Recitationes in elementa iur. ciu. ſecun.

dum ordinem Inſtitutionum, Vratisl. 1773. 4.
EIVSDEM fſyntagma antiquitatum iurisprudentiam
Romanar illuſtrantium. Arg. 1741. 8.

LvDW. IVL. FRIEDR. HOEPFNERS theoretiſch-

practiſcher Commentar über die Heinecciſchen
SIèðM Inſti⸗

Inl

AN

ENDU
lol
Pr

THEOI
Fen
C0
151

CAVI
5
EV. 01
V

MEER
1I

GER. 0
run
tan

WSo.
h

Uilis
Pe.

.

nes
fune.
raek.
ed,
14.
uiſl.
. er

komi
Li.

dtime
cun⸗
tiamm

kilch⸗
ſchen
Iolti.

PRO LEGOMENA. 7

Inſtitutionen nach der neueſten Ausgabe Frf.
am MWayn 1783. 4.

EBENDESSELBEN Tabellen über die Heinecciſchen

Inſtitutionen als des Commentars zweyter Theil
Prf. a. M. 1783. Querf.
X
Praeterea notetur:

THEOPHILI paraphraſis graeca Inſtitutionum, ex
verſione et edit. GVIL. OTT. REIZII, Hag.
Com. 175 1I. 4. II Tomi. Adiecta eſt quoque
ISELII editioni commentarii OTTONISs.

SCHVLTINGII iurisprudentia Anteiuſtinianea. L.

B. 1717. et Lipſ. 1737. 4. cura AXYRERI.
EV. OTTONlIS theſaurus iuris Romani. Edit. altera,
Vltrai. 1733 — 1735. V Tomi in f.

MEERMANNI nouus Thefaurus iuris ciu. et canon.
Haagae Com. 175 1 — 1754. VII Tomi in f.

GER. OEIL-RICHII theſaurus diſſertationum iuridica-

rum ſele ctiſmſimarum in academiis Belgicis habi-
tarum. Bremae 1768 — 1770. II Vol. 4.

EIVSD. theſaurus nouus diſſertt. iur. ſel. in acad. Belg.

hab. Bremae 1771 — 1773. II Vol. 4.

A 4 TITY.

TrrvyLvs I.

TITVYLVS I.

DE

IVSTITIA E T IVRE.

§. r.
Definitio iuſtitiae.

VSTITIA a) I. Romanis erat conſtant et perpetua
voluntas, ius ſuum cuique tribuendi b) ſed II. no-
bis eſt habitus abliones ENX TERNAS ad leges EXN TER-
NAS conformandi.

a) CLAVD. DAVID. Velit. ad proem. et I. et II. tit. Inſt.
in MEERM. theſ. T. IV. CONST. LANDI enarratio-
nu m liber. ad h. t. in OTTON., theſ. T. III. GEBAVE-
Rl diſſ. de iuſt. et iure in EIVS exercit. acad. Erford.
1776. 4. Vol. I. b) pr. I. h. t. Haec definitio (de
qua cf. NOODTII probab. L. III. c. I. 2. ibique
WAECHTLERVS. GEBAVER diſſ. cit. S. 4. WOLFII
borae ſubceſ. Marb. TIrim. vern. anni 1729. h. 2.) ex
philoſophia ſtoica deſumta eſt, cf. MALQVITIVS d-
vera non ſimulata Ictor philoſophia in GVNDLINGII
zriga libellor. rariſſim. Halae 1727. 4. EV. OTTONIS
orat. de philoſophia veter. Iccorum in opuſc. SLEVOGTI
de ſectie et philoſophia veter. Ictorum. lenae 1724. 8.
I. H. BOEHMER. de ſtoica Ictor. philoſ. in Eius Exerc.

ad Pand. T. I. et in SLEVOGTI opuſc. laud. Uanan

ceſinit

K. 2. iitin iu
Clarius

Eius diuiſiones.
Diuiditur:
I. Ex ARISTOTELE a) A. in VNIVERSALEM

et PARTICVLAREM. ILLA eſt exercitium
OMNIVM

11

nſ.
tio.
VE.
rd.
(e
igue
LPFII
)es
8 de
WII
NIS
GTI
48.
xert.

itium

AN

DE IVST. ET IVBE. 9

OMNIVM virtutum; HAEC: abſtinentia a LV-
CRO INIVSTO. B. in COMMVTATIVAM,
quae verſatur circa contrabtus et rerum commuta-
tiones, et DISTRIBVTIVAM, quae locum ha-
bet in prazmiie poenizue decernendis. In ILL. A
rationem arithmeticam, in HAC geometricam eſſe
ſtatuunt. b)

II. E GROTIO in EXPLETRICEM et ATTRIBV-
TRICEM. ILLA eſt ewercitium offciorum tantum
PERFECTORVM; HAEC quoque pertinet ad
IMPERFECLA. c) HZ

III. E PVFFENDORFIO in iuſtitiam PERSONA-
RVMet ACTIONVM. d)

8⁸) Etbic V. 1. b) DANDINI de ea iuſtitiae diſtrib.
parte, quae in praemiis larg. verſatur, Petau. 1734. PV-
FENDORF. de O. H. et C. L. I. c. II. §. 14. et de iure
N. et G. L. I. c. VI. J. 8. ſeqq. ibique BARBEXYRA-
CIVS. MERILL. obſ. I. 24. GEBAVER. diſt. cit. §. 5.
c) GROT de ſ. B. er P. L. I. c. I. §. 8. HVBEKR: prael.-
ad Dig. b. t. §. 1 — 8. et Digreſſ. L. I. c. VII. ſeqq:
d) PVFENDORF. de iure N. et G. L. I. c. VII. §. 6. et 7.

§. 3.
Definitio iurisprudentiae.
IVRISPRVDENTIA eſt rérum diuinarum et hu-
manarum notitia, iuſti iniuſtique ſcientia. a) Quae
definitio ab aliis pro philoſophica b); ab aliis vero vel
pro ſcientia iurit SACRI et PROFANI, c) vel pro no-
titia iuris NATVRALIS zt POSITIVI accipitur. d)
Clarius tamen definiri poteſt, quod ſit ſcientia legum
zarumque interpretationir et adplicationis.

³) §. 1. I. h. 1. b) Cum ſtoici pbiloſophiam rerum di-
uinarum humanarumque ſcientiam dicerent, CIC. de
A 5 Fn.

10 TITVZVS I.

EVn. II. 12. et Tſcul., IV. 26. V. 3. de offic. II. 2. SE-

NECA epiſt. 89. cf. Script. §. I. “ b. laudati, quibus
add. HEI NECCII Ppraefat. ad faſcic. Sript. naut. Halae,
1730. 4. c) Quia maxima horum iurium erat
coniunctio., vid. GOTTFR. MASCOV. ad Grauinae
Orig. iur. p. 45. III. PVET LMANNI probab. L. I. c. 21.
CIC. de leg. II. 19. 21. D'ARNAVD variae coniect. L.
II. c. r. BVNKERSHI. de relig. peregr. cultu ap. Rom.
diſſ. I. BRISSON aut. ſel. L. IV. c. 16. p. 15I. ed.
TREREL. Lipfſ. 1741. 4. GEBAVER. difl. laud. §. XI.
d) ERNESTI: Clau. Cic. ind. lat. ſ. v. diuinus. PER-
RENONII animadu. iur. L. I. c. 24.

d. 4.
Eius partes.
Igitur iurisprudentia duabus conſtat partibus
I. THEORIA i. e. ſcientia legum arumque interpreta-
tionir. II. PRAXI, quae conſiſtit in adplicatione le-
gum ad falla. Vnde empiricus, leguleius et rabu-
ja non eſt verus Ictus. CIC. de orat. I. §SS. CASP.
ZIEGLER. de arte rabuliſtica. Vit. 1685. 4.

9. 5. .
I. De INTERPRETATIONE. .
INTERPRETATIO legis eſt afktur, que
eius verus ſenſus rebkagque adplicatio eruitur. Ea
ratione fundamenti, quo nititur, triplex eſt: I. AV-
THENTICA, quae datur a principe ex eius arbitrio a)
II. VSVALIS, quae fit ſecundum conſuetudinem rece-
ptam b) III. DOe TPRINALIS, quae ſecundum cer-
tas regulas conſtituitur.

a) l. 11. F. de leg. b) I. 37. F. eod.
H. 6.
Continuatio.

Hae vero regulaz verſantur vel 1. circa eruen-
dum SENSVM verborum legis, vt, quomodo ſuen.
igi

lgi gebe
pretnio
is, yt,
1001C
interpret

MENEY

2) Hl
E
44d
Prae
V.
b)I
lens

eſt fin

vel gene

1
cumn en
Cum ei
PANT
atque
Pretat

.V 1
tier in
VAdi
nen P.
iebutt
torel

ibus
eta-

abu⸗
AS.

gu⸗
Ea

io a)
ree-
U ar.

tuen⸗
intel.

i

PDE IVST. ET IVRE. 1I1

ligi debeat, ſciamus; vnde GRAMMATICA inter-
pretatio a) vel II. circa eruendam RATIONEM le-
gis, vt, quomodo adplicanda ſit, diſcamus; vnde
LOGICA interpretatio. Ipſum vero vegularum in
interpretandis legibhus adhibendarum complexum, HER-
MENEVTICAM IVRIS appellamus. )

a) BRISSONII Opus de verb. ſignif. cura BOEHMERI et
HEINECCII Halae 1744. f. WVNDERLICHII addir.
ad Briſſ. opus de V. §. Hamburg 1778. f. BOEHIMERI
Praef. de vſu interpr. gramat. in iure Rom. ad Briſſon. de
V. S. et in ElVS exerc. ad Pand. T. I. n. 3.
b) ECRHARDI bermeneutica iuris cura WALCHII,
lIenae 1779. 8.

§K. 7.
Continuatio.
RATIO autem legis (a qua eius occaſio differt)
eſt ſnix, quem ſua lege conſequi Vult legislator. Ea eſt
vel generalis vel ſpecialis; vel primaria vel ſecundaria.

§. 8.
Continuatio.
Ipſa porro logica interpretatio eſt verborum legit
eum eius ratione comparatio. Qua facta legis verba
cum eius ratione aut CONVENIVNT, aut DISCRE-
PANT. Si koc, in VERBIS legis aut plus aut minut,
atque in eius RATIONE, continetur. Vnde inter-
pretatio declaratiua, reſtrictiua et extenſiua.

I. DECLARATIVA eſt, qua lex praetiſe ad ſpe-
cies in verbis expreſjas adplicatur. II. RESTRICTI-
VA dicitur, qua lex propter SPECIALIOREM ratio-
nem PAVCIORIBVS, quam verbis exprimuntur, ſpe-
ciebus adcommedatur; propter regulam: céſante ra-
tione legis, ceſſat et eius diſpoſitio. a) III. EXTEN.-
SIVA

12 TITvVLVS I.

SIVA eſt, qua lex propter GENERALIOREM ratio-
nem de PLVRIBVS tisque SIMILIBVS, quam verba vo-
lunt, ſpeciebus accipi debet; propter aliam regulam:
vbi eſt cadem legie ratio, ibi et eius diſpoſitio éſſe debet. b)

a) cf. v. g. l. 6. §. 2. F. de iure patron. b) I. 12. f5.
27. f. de leg.

§. .
II. De PRAXI.

Adplicantur leges vel negotüs iudicialibur, vel
extraiudicialibur, hinc praxis eſt vel IVDICIALIS,
vel ENTRAIVDICIALIS. ILLA eſt ſcientia 1) iura
per actiones in iudicio perſequendi, 2) de lactis iuri-
dicis, quid iuſtum ſit, iudicandi. HAEC vero eſt
habitus: 1) de iure reſpondendi (vnde iurispruden-
tia conſultatoria) 2) negotia ſecundum formam a le-
gibus praeſcriptam conficiendi (quae eſt iurispruden-
tia formularin a) 3) cautelas adhibendi (quam di-
cunt iurisprudentiam cautelarem ſeu hevrematicam. 5)
Et hinc officium Iureconſulti in agendo, reſpondendo,
ſeribendo, cauendo et iudicando conſiſtere dicitur. c)

a) BRISSON. de formulis pop. Rom. cura BACHII Lipf.
1754. f. HElINECCII orat, de inrisp. Rom. formul. in
ElIVS ſylloge opuſc. b) 10O. SCHILTERI Heren-
nius Modeſtinus, ſeu liber, quem de cautelis ſeripſerar,
commentar. illuſtratus Arg. 1687. 4. HENRICI
BRENCMANNI commentar. ad Modeſt. de bevrem. L.
B. 1706. 8. SAM. STRXYKII cautelae contractuum, iu-
rament. et teſtament. CLAPROTHII iurispr. bevrem.
Gott. 1762 — 65. 8. 2 part. ElVSD. Abbandlung von
Tſtamenten u. ſ. er. der iurisp. bevrem. dritter Theil
Gott. 1782. 8. c) CIC. de orat. I. 48. BACHII
Biſt. iur. L. II. c. II. ſect. IV. §. 8 — 12.

TIT.

WI

E .
min
4 hote
1cquiren
cum, Vl
legum e

³) V g
lanci
mo
ſicen⸗
n.
nis

NVMY
eſt, vel
TIVVN
Vel Pkl
NWRlb
) dal

M

atio.

4 b0.

lam:

.5)

n.

vel
16,
jura
juri⸗
eſt
len⸗
le.
ben.
i.
9)

no,

Lip-.
eren⸗
erat,
RICI
1. L.
i⸗
rem.
von
peil
OHII

Tir.

13

TITVLVS II.

DEF

IVRE NATVRAE CGENTIVM
ET CIVILI.

§. 10.

Iuris ſignifcationes.

VS denotat 1) leges ipſas a) 2) facultatem ho-
minis moralem 5) 3) ipſam iurisprudentiam c)
4) poteſtatem, ſub qua hemo viuit d) 5§) titulum
adquirendi é) 6) ſententiam magiſtratus 7) lo-
cum, vbi ius redditur g) 8) complezxum plurium
legum eiusdem generis 9) neceſſitudinem. )

a) v. g. contra ius agere. b) v. g. ius eundi, ambu-
landi. c) l. , pr. F. de L. er I. d) v. c. ho-
mo fui vel alieni iuris. e) v. c. iure heredis poſ-
ſidere. f) v. c. ius dicere vel reddere. g)
I. 114. F. de. J. er I. h) v. c. eſt mihi ius cognatio-
nis. lI. 12. F. eod.

§. I I.
Iuris diuiſiones.
Omne ius eſt ratione AVCTORIS vel DIVI-
NVM vel HVMANVM. ILLVD quoad originem,
eſt, vel NATVRALE, vel REVELATVM ſeu POSFE
TIVVM. HOC I) quoad obiettum vel PVBLICVM
vel PRIVATVM aâ) et 2) quoad promulgationem vel
SCRIPTVM vel NON SCRIPTVM dicitur.

a) Paulo aliter in §. vlt. I. er l. 1. §. f. de I. et I. DVAE
iuris poſitiones adferuntur, ius publicum et pziuatum

hocqne

14 TIrvLVS II.
hocque iterum in natzurale, gentium et ciuile diſpeſcitur.
De voce poſitio ef. DVCKER. de latin. lror. p. 295.
F. rꝛ. ſino n)
I. Ius diuinum. A.
I. Ius DIVINVM: n⸗
ye
A. NATVRALE I) Romanis erat iur, quod natu- 10
ra omnia enimalia docuit a) ſed 2) hodie dicitur M
ijus ex kominum eorumque aötionum NATVRA
proflueng, quod iterum eſt æ) mere naturale, 8. P
quod concernit iura SINGVLORVYM hominum
et βο) ius gentium vniuerſale quod comprehen- .
dit iura INTEGRARVM GENTIVM erga ſ
obtinentium. b) „N
Po
B. POSITIVVM eſt, quod expreſſe a Deo in ſ. ſcri- iut
pturis promulgatum eſt. Id vel morale eſt vel ce- au⸗
remoniale vel forenſe. c) 4
a) KORTE diſſ. vindiciae I. 1. H. 3. Ff. de I. et I. iuris, quod A
nat. omnia anim. docuit. Lipf. 1727. 4. C. F. HOM- ei
MELII propoſitum de nouo Jyſtemate iur. N. et G. ex ge
ſententia vet. Ictor. Lipl. 1747. 8. ElvSD. diſſ. ius 8
mundi vniu. ex mente vet. Ictor. ib. 1763. 4 b) Ali- i
ter iterum Romani, quibus ius gentium erat, quod nong f.
omnibus animalibus: Jed SOLIS HOMINIBVS commane t
eſt. l. 1. J. 4. l. 2. 2. F. de I. et J. Caeterum de variis, 1.
uibus ius gentium denotatur, ſignificationibus cf.
THOMASII iurip. diu. L. I. c. II. J. 103. et fundam. I. 4
N. L. I. c. V. §. 65. ſeg. c) cf. COLLATIO lg.
Moſaicar. et Roman. in SCHVITING. iurispr. Antei. 3
SAM. STRXYCKII Veges forenſes Moſ. cum iur. Rom. col- nit
latae, cura HAXYMII Lipf. 1745. 8. HELLFELDI diſſ. 0
de leg. Moſaic. vſu bodierno. in ElIVS opuſc. iur. ciu. 4
priu. Iena 1775. 4. D. I. H
.
§. 14

itar.
).

üte-⸗
citur
VRA
jale,
inumn
hen

Ii.

el e.

glod
10M.
6. ex
ll. ius
Ali.
d non
mmune
Variis,
us el,
len. 1,
0 by;
Autei.
n. col-
N dit.
1 cin.

8 14

DE IVR. NAT. GENT. ET CIVILI. 15

§. 14
II. Ius bumanum.

II. Ius HVMANVM: (ſeu ciuile in ſenſu latis-
ſimo a)

A. PVBLICVM ) in genere eſt, quod determi-
nat iura principis ſubditorumque in republica. Eſt
vel vniuerſale vel poſitiuum. β) in ſenſa Roma-
n0 erat, quod circa SACRA, SACERDOTES et
MAGISTRATVS verſabatur. b)

B. PRIVATVM eſt, quod in vtilitatem SlNGVLO-
RVM conſtituitur. Id Romanis tripertitum
erat, vel naturale, vel gentium, vel ciu le. c)

a) Nota: Ius ciuile 1) in genere eſt à) quod quisque
populus ipſe ſibi conſtituit, ſiue ſit publicum ſiue pri-
uatum, et opponitur iuri naturali, ſeu, vt Romani lo-
quuntur, iuri gentium, l. 9. F. de I. et I. β) quod
obtinet in ſocietate ciuili, et opponitur iuri eccleſftaſtico.
„₰) quod verſatur circa facta licita, et opponitur iuri
criminali. °) quod diſponit de iuribus priuatorum, et
opponitur iuri publico. II. In ſenſu iuris Romani ius
ciuile appellatur. α) zotum ius Romanum, quod zar
zg& νπ ius ciuile appellant, &) ius ex legibus, Plebifci-
tes, Sctis, decretis principum, prudenzumque reſponſis or-
tum, cui opponitaur ius honorarium et praetorium. 1. 7.
ff. de I. et I. „) ius, auttoritaze prudentum per dilputa-
tiones fori introdudum, J. 2. J. 5. de O. I. b) I.
1. H. 2. f. b. t. Praeterea ius publicum dicitur æ) quod
quidem ad vrtilitatem ſingulorum fertinet, ſed PVBLICA
lege ita conſtitutumeſt, vt PRIVATIS pactis muteri ne-
quent. Sic v. g. ſucceſſio ab inteſtato eſt iuris publici;
33) quod priuato lege PVBLICA conceſſum eſt; et oppo-
nitur iuri ex conzractu aut zeſtamento adquiſito. EvV.
OTTO ad Tiz. de I. er I. G. 4. c) 1. 1. J. 2.
de I. et I.

§. 15.

16 TrTVLVS II.
§. 14.

Ius ſeriptum, eiusque ſpecies,
C. Ius SCRIP TVM eſt, quod EXPRESSE promul-
atur. a) Eius ſex referuntur ſpecies: I. Leges. II.
Plebiſcita. III. Senatus conſulta. IV. Edicta magi-
ſtratuum. V. Reſponſa prudentum. VI. Conſtitu-
tiones principum. b)

a) de voce: ſcriptum cf. GVNDLING. ad ραταtit. de
leg. §. 9. HElNECC. elem. Inſtit §. 4 ½. D'ARNAVD
var. coniect. p. 73. b) Ita luſtinianus §. 3. l. h.
t. et recte, ſi de iure nou ſimo ſermo eſt. Quodſi
enim primo ad originem edictorum magiſtratuum re-
ſpicias, ea potius ad ius mixtum (de quo vid. Pauli
tec. ſent. L. V. T. 4. §. 6 — 8. Noodtii probab. L. I.
c. 12.) referenda videntur, cum publice in albo pro-
ponerentur, vſuque accedente ſeruarentur. Deinde
cum reſponſa prudentum ab initio nunquam tanquam
leges promulgarentur, erant ſine dubio iuris non ſeri⸗
pti. At, vbi edicta magiſtratuum ab Hadriano edicto
perpetuo, et reſponſa prudentum a Iuſtiniano Pande-
Sis inſerta eſſent, iuris ſcripti eſſe coeperunt.

F. 15.
De legibus.
I. LEGES erant ſancita a TOTO populo falcta.
De iis nota: 1) condebantur in comitiis centuriatis, a
toto populo; hinc leges CENTVRIATAE et POPV-
LISCITA dictae, 2) rogabantur a magiſtratu ſenato-
rio (veluti Conſule) 3) obligabant totum populum. a)
Ceterum diuiduntur in perfektas, minusquam Pperfe-

Kas et imperfebtas. b)

„) 4. I. à . b) VP. fagm. T. I. F. 1. 2. ibi.
que SCHVLTING.

§. 17.

uibun

Il
Fiſu
hutit
res et
9) obl
Horat
retur,

.
nutu,
mumn i
2) Die
1d prin

rentur,

i

tinentil
farium
CAMI
NNIN

mul.
Il,
gi⸗
n.⸗

t de
AVD
L h.
nocſi
n re⸗
bault
L. I.
pro⸗
inde
uam
dicto
inde⸗

aha.

1, 4
eV.
nato⸗
n. )
vyfe.

ibi⸗

7

PDE IVR. NAT. GENT. ET CIVILI. 17

§H. 17.
De plebiſcitis.
II. PLEBISCITA erant ſancita a PLEBE tantum
Ffatza. De iis nota: 1) Condebantur in comitiis tri-
butis et a plebeiis i. e. ceteris ciuibus praeter ſenato-
res et patricios. 2) rogabantur a Tribuno plebis.
3) obligabant ab initio ſolos plebeios, donec legibus
Horatia, Publilia et Hortenſia totus populus iis tene-

retur. §. 4. I. l. k.

§. 18.
De SOcris.

III. SENATVS CONSVLTA erant ſancita a ſe-
natu, vice populi fabla. Ea 1) ſub Imperatoribus de-

mum in cauüs ciuilibus priuatis que ius faciebant. a)

2) Dicuntur et orationes principum, cum plerumque
ad principis, quae praecedebat, orationem confice-
rentur. b)

a) III. SEGERI obſi. iur. ciu. n. 3. Lipf. 1767. HEINEG-
ClI ſynt. antiq. h. t. §. 46. Diſſent. Bà CH biſt. iur. L.
II. C. II. ſect. II. J. I — 4. b) A BOEKEIL. EN de.
orat. princ. L. B. 1678. et in SLEVOGTI opuſc. de ſe-
is lctorum. SCIP. GENTILIS de orat. et relat. prin-
cip. in Eius parerg.

§. 19.
De edictis Magiſtrutuum.

IV. EDICTA MAGISTRATVVM erant ſancita,

gquibus magiſtratus modum, quo ius in cauſis ad eos per-

tinentibur dibkturi eſſent, publicabant. Ex iis ius hono-
rarium et praetorium ortum eſt. l. 2. §. 10. de O. I.
CAMILLVS BORELLVS de editt., mag. Frf. 1621. 4.

HEINECCG. hiſt. ed. perp. in opuſc. poſth. Halae.

1744. 4.
B §. 20.

TITVLVS II.

§. 20.
De reſponfis prudentum.

V. RESPONSA PRVDENTVM erant opiniones
Iureconſultorum, quibus permiſſum erat de iure reſpon-
dere. a) Iis multa iuris principia prudentes intro-
duxerunt: I. INTERPRETANDO II. FINGEN-
DO ⁵°) et III. FORMVLAS ADHIBENDO.

a) GEBAVERI excurſ. ad Inſt. p. 166. RAEVARDVS
de aucéctoritate prud. in Eius Opp. b) ALTESEKR-
RA de fict. iur. cura ElSENHARDTI Helmſt. 1769.

§. 2I.
Continaatio.

Imprimis ex formulis Ictorum ortae ſunt:
I. ACTIONES LEGIS et II. ACTVS LEGTTIMI.
ILLAE erant negotia in iudicio hunc in Finem peragenda,
vt iudex IVS DICERETL, qualia erant adcuſationes et
petitioner. Hl vero duplicis generis erant; vel )
negotia in iudicio tractanda, non vt iur diceret iudex,
ſed AVCTORITATEM INTERPONERET ſuaʒm, ro-
burque negotio adderet; vel 6) negotia, priuatim adhi-
bitis quiburdam formulis et ſolemnitatibus perſicienda,
vt conſtaret, rem legitimo modo factam eſſe. Actio-
nes legis erant contentioſae, actus legitimi voluntariae
jurisdictiqnis. a) Vtraque vero negotia nec diem,
nec conditionem, nec procuratorem admittebant, et
vno actu et ſemel peragi debebant. 5)

2) RLTTER ad Hein. biſt. iur. L. I. S. 46. SCHVBAR-
THVS de fatis iur. R. Exc. II. H. 59 — 67. aliique plu-
res. b) GOTHOFRED. ad I. 77. de R. I.

eipun
lege
divi⸗
diui
fum
inye
VIN
xeri⸗
VA
guat
intel

lg

lfete
prin
tis
4. l
T. I
thel.

nioner

utro⸗

65N.

RDVS
SER.
69.

funt:
TIMI.
gend,
Mer et
l a)
iuder,
, o⸗
acti.
lienda,
Actio⸗
foriat
diem,
nt, et

VBAh-
ne plo⸗

DE IVR. NAT. GENT. ET CIVILI.

§. 22.
De placiiis principum, eorumque diuiſione.

VI. PLACITA PRINCIPVM erant omner prin-
cipum conſtitutioner. Hae enim legis vim habebant,
lege regia principibus omni imperio collato. à) Eae
diuiduntur in GENERALES et SPECIALES. Quae
diuiſio vel ab ambitu obligationie vel a modo interpretandi
ſumitur. Illo ſenſu GENERALES erant, quae in TOTO
imperio; et SPECIALES, quae in CERTA tantum PRO-
VINCIA obtinehant. Hoc vero ſenſu, GENERALES di-
xeris quaz rationem GENERALEM habenter EXTENSI-
VAM admittunt interpretationem; SPECIALES vero,

quaz rationem SPECIALEM habenter STRICTISSIME

intelligi debent. Ad priores pertinent edikla et epiſto-
lae generaler. Ad poſteriores referuntur reſcripta, de-
creta, mandata et priuilegia. cf. STIRNII Zz. de conſ/t.
princ. Argent. 1664. 4. STRAVCHIII diſſ. de ſtatu-
tis a ſummo principe in Eius diſſ. acad. Brunſu. 1662.
4. PAPILLONIVS de conſt. princ. in MEERM. theſ.
T. II. ANT. MVRETVS de conft. princ. in OTTON.

theſ. T. IV.

§. 23.
De edickit.
EDICTVM erat conftitutio ab Imperatore PRO-
PRIO MOTV faka. a) EPISTOIA vero GENE-
RALIS ea, quae ad Senatum ab Imperatore mittebatur,
vt ſzcundum ezam Setum ſieret.

a) BACHII hiſt. iur. L. III. c. I. Sect. IV. §. 6.

9. 24.
De reſeriptis.
RESCRIPTVM eſt reſponſio principis ad Preces
Jubditorum. Ea vel 1) AD NO TATIONES ſeu SVB-
B 2 . NOTA-

20 TrITVLVS II.

NOTATIONES dicebantur, cum in cauſis priuato-
rum dabantur; vel II. EPISTOLAE SPECIALES,
uoties ad magiſtratum mittebantur; vel III. SAN-
CTIONES PRAGMATICAE, ſi quando corpus vel
vniuerſitas hominum ob cauſam publicam preces fu-
derit. cf. I. 7. C. de diuerſ. reſcript. HVN THVM de
reſcriptis in OELLRICHIII theſ. diſſ. iurid. belg. Vol. II.
T. III. SCHVLTINGII diſſ. pro reſcriptis Impp. Kom.
in ElVS commentat. acad. Vol. I. n. 3. BOEHME-
RI diſ. de ſanct. pragm. indole, in Exerc. ad Pand.
Vol. I. n. 12. IAC. GOTHOFREDI paratit. Cod.
T heod. de diuerſ. reſer. GVTHERIVS de off. dom.
Aug. I. 32. III. 4.

§. 25.
Continuatio.
Ceterum reſcripta effectu deſtituebantur, ſi 1)
nec ab ipſo Imperatore ſacro encauſto, nec a Quae-
ſtore ſubſcripta eſſent. a) 2) Si dies et Conſul de-
eſſet. ) 3) Si ipſum authenticum non inſinuaretur. «)
4) Si preces veritate haud niterentur. d) 5) Si eſ-
ſent vel contra vtilitatem publicam vel contra ius
commune, vel contra ius tertii quaeſitum. *)

a) I. 6. C. de diu. reſer. Auth. glorioſeſt. C. eod. 8TRY-
CKII diſſ. de ſacro encauſto. Frf. 1680. b) 1. 1. C.
Theod. de conſt. princ. I. 4. C. Iuſt. de diu. reſer. c)

. 3. C. eod. d) I. 7. C. eod. STRYCKlI diſſ. de falſit.

prec. princ. oblat. Halae 1699. e) l. 3. 7. C. de prec.

Imp. offer. l. 6. C. ſi contra ius. STIEGLITZII difſ. de

iure imperant. in iura quaeſ. ſubdiz. Lipfſ. 1713.

§. 25.

Huihu
gni
cie e
f. dh⸗
TEI.
orit

iale
Ci no

Iuoac
ni ex
net,
²) nt
ſinge
LEN.
Gan
en.
do
i
luie

uafo⸗
UES.
AN.
yel
fu.
Acke
l.I.
Kon,
MAE.
and.
Cod.
dom.

1 1)
ae:
de-
r.)
el⸗
ius

PDEY IVR. NAT. GENT. ET CIVIILI. 2 1

§. 26.
DUDU De decretis.
DECRETA in genere erant ſententiae principis
quibus lis decidebatur. Quae cum vel prazuia cauſ ae
cognitione vel de plano ferrentur, DECRETA in ſpe-
cie et IN TERLOCVTIONES dicebantur. 1. I. §. Y.
fj. de conſt. princ. MEkRILL. obſ. L. II. obſ. 26. NET-
TELBLAD L. diſſ. de deciſione caſuum, quae fit pro aus

Goritate, Halae 1754. .

§. 27.
De natura reſeriptorum et decretorum.
Cum itaque reſcripta et decreta ſint leges jſne-
ciales, ſequitur, ea ad aliar perſonas vel cauſas exten-
di non poſſe. a) Niſi forte ratione decidendi generali
vſus ſit princeps. b)

a) l. 2. C. de leg. b) Ita intelligi poteſt l. 12. C. eod.
De reſcriptorum in Corpus iuris translatorum vi et in-
dole cf. NOODT. Diocler. er Maxim. c. II.

6. 28.
De FPriuilegiis.
PRIVILEGIVM denique eſt conſtitutio, qua quit
quoad PLVRES EIVSDEM generis ahtus a iure commu-
ni eximitur. a) Ergo ad priuilegit notionem perti-
net, 1) vt quis quoad plurer actus eximatur,
2) vt hi actus eiucdem generis ſint. Hinc ab eo di-
ſtingue: 1) CONSTITVTIONEM PERSONA-

LEM, qua quis quoad vnicum in ſpecie determinatum

a um eximitur. Ea eſt vel odioja v. g. exaſperatio
oenae, vel fauorabilis v. c. diſpenſatio, adgratiatio,
abolitio. II. BENEFICIVM IVRIS quod cuique ſub⸗
dito propter certam qualitatem conceditur, v. g. fide-

iuſſori, heredi, rel. III. IVS SINGVLARE, quod
B 32 toti

22 TrTVLVYS II.

toti ſubditorum ordini datum eſt. v. g. feminis, mi-
noribus. 5) Sed haec omnia et priuilegia impro-
prie dicuntur. c)

a) GEBAVERI diſſ. Iingularia de priuil. in Exerc. acad. Vol.
I. PETRVS DE TOVLLIEV in Eius collectan. n. 15.

PAVLI difſſ. de priuilegior. conceptu Lipſ. I741. b)

CONRADI difſ. Je iur. Lng. Lipſ. 1727. ec) CV-
IAC. obſ. L. XL. c. 5. .

§. 29. .
Eorum natura.
COMMVNIS priuilegiorum natura eſt, vt fint
eveceptiones a iure communi; hinc 1) concedi tantum
a principe poſſunt, qui et modum priuilegii ſtatuit. a)
2) debent Kribékiſime intelligi. 5)

a) l. 191. de R. I. b) de CANNEGIESSER collectio de-
ciſ. Caſſel. T. I. n. 39. De ſenlu l. 3. F. de conſt. princ.
cf. THOMASII diff. de interpr. priuil. in diff. Vol. II.

§. 30.
Diuiſiones priuilegiorum.
At natura certorum priuilegiorum varia eſt, vnde
diuiduntur:

A. Ratione MODI CONCEDENDI 1) in PRECA-
RIO modo conceſſa, cum princeps iur pro lu-
bitu reuocandi fibi reſeruauit; et II. CON-
VENTIONALIA, quae per modum paßéli con-
ceduntur; haecque funt æ) gratuita, quae gra-
tis, ſeu per modum donationis; et βο) oneroſa
quae pro praeſtatione aliqua conferuntur. a)

B. Ratione OBIECTI, cui dantur, ſunt I. PER-

SONALIA, quae perſonat competunt, adeoque

cum illa exſpirant; ?) II. Kealia, quae rei in
haeren-

D.
bant
III.
nia!

kock
ſeu

l
1pro⸗

nt
atum
iit 9)

lio de-
prine.
ſl. II.

vnde

ECA.

ro Iu⸗
(0.
con⸗
e gra⸗
neroſa

.a)

PPh-
koqe
rii in
eren-

DE IVR. MAT. GENT. ET CIVILI. 23

haerentia ad quemcungque poſſeſſorem transeunt;
III. MIXTA, quae alicui propter rem, ita con:
ceduntur, vt ad eius poſteror, non vero ad ter-
tium quemcunque transmittantur; IV. CAVSAE
quae obiebto in litem deduéto competunt. Quae
diuiſiones vſu non deſtituuntur.

a) SCHAVMBVRG. diſſ. de natura priu. grot. er conu. Ie-
nae 1736. STRYCKlII difſſ. de priu. zir. oner. adquiſ-
Halae 1704. b) l. 1. J. 43. J. de aqua quot. HER.
n difſ. de zranſit. priu. perſ. ad hered. in ElVS opuſc.
T. III.

§. 3 1.
II. Ius non ſcriptum.
D. Ad ius NON SCRIPTVM apud Romanos pertine-
pant I. Diſputationes fori. II. Mores Maiorum.
III. et longa Conſuetudo. De prioribus in hiſto-
ria Iuris.

§. 32.
De conſuetudine, eiusqué requiſitis.
CONSVETVDO a) eſt repetitio abctus alicuius
zodem modo ſaepiur falta. Ex qua vt iur nouum
ſeu conſuetudinarium oriatur, requiritur:

A. In GENERE I. FREQVENTIA ACTVVM ?̈)
(ſola pluralitas ſufficere non videtur) modo
a ctus ſint æ) rationabiles 6) vmiformes et
„) publici, quam vis errore commiſſi et extra-
judiciales i. e. contradicto aliquando iudicio non
firmati. c) II. ANNI PLVRIMI ſeu DIVTVR-
NITAS TEMPORISd) quae iure Romano ab ar-
bitrio iudicis pendebat, ſed hodie ex tempore
praeſcriptionis diiudicatur.)

B 4 B. In

TrrvVLvVS II.

B. In SPECIE vt conſuetudo I. contra ius COM-
MVNE introducatur: conuiuentia PRINCIPIS,
II. Vt vero contra ius PRIVATI obtineat, con-
niuentiahuius PRIVATI, ſeu eius, cuius intereſt,

adeſſe debet. †)

a) CRELLII obſeruat. de orig. et virt. iur.' non ſeripti in
diſſ. Faſc. V. Halae 1776. 4. THOMASII difſ. de mo-
rum cum iure ſeripto content. in diſſ. Vol. II. ElVSD.

coniect. de iure conſuet. ibid. HOFACKEEKlI difſ. de iure
conſuet. ſec. ius Nat. er Rom. SENKENBERGII diſſ.

de iure conſuet. in cauſ- publ. et priu. Gieſae 1743.
GVNODLINGIANA part. 7. p. 142. b) lJ. 1. C.

quae ſit longa conſuet. c) Nou. 134. t. 1. in f. l. 39.

V. de leg. Obſtare videtur . 34. fFj. eod. vid. Beyträge
zur juriſtiſehen Litteratur in den! preuſſ. Saaten, dritte
Samml. n. 15. III. PVETTMANNI interpr iur. eiu. c.
10. CAsSP. CONR. STAVDINGERI difl. de conſuet.
contradicto iudic. firmaia, Gott. 1753. V N N. ad b. z.
H. 9. 2. 4. in f. 4d) l. 23. 35. F. de leg. e) c. vlt.
X. de conſuet. cf. HOCHISTETTER diff, de praeſeript.
conſuet. Stuttgard. 1777. f) l. 32. H. 1. F. de leg.

§. 33.

Natura conſuetudinis.

Ceterum de natura conſuetudinis obſerua: 1)

gaudet eodem, quo lex ſcripta, effectu, a) 2) eſt

optima legis interpres b) 3) cum ex facto oritur,

Pprobari debet. c)

) J. 322. §. 1. l. 35. F. de leg. Obſtare vid. L. 2. C. quae ſit
longa conſuet. cc. CONRADI diſſ. de conſuet. legem
baud vincente. Helmſt. I741. AXRER. progr. de con-
ſuet. legem vincente Gott. 1761. NOODT z«G D. tit. de
leg. AVERA N. interpr. L II. c. I. b) 1. 57. F. de
leg. c) KEMMERICIHI. diſſ. de probat. conſuet. Ie-
nae 1737.

.

lu
lcae
ſaum e
IECTN
nes. 5)

ir

F
gue
haec

B0 N
gualite

) ef
dti

0M.
I,

5

con.
reſt,

idti in
190-
VD.
e iure
cifl.
1743.
1. C.

Nrige
driue
u. c.

ſuet.

b t.

itur,

ue ⸗t
legen
n.
1. de
. de

1 le⸗

34

PDE IVR. NAT. GENT. ET CIVILI. 25

§. 34.
Corollarium.
Iuris I. FINIS eſt vnicur, ſalus nempe reipu-
blicae II. PRAECEPTA ſunt tria: honeſte viue,
ſuum cuique tribue, neminem laede. a) III. OB-
IECTVM eſt triplex 1) perſonae 2) res 3) actio-
nes. ⁵) Et prius de perſonis videamus.

a) §. 3. J. de I. et I. b) g. 12. I. h. t. cf. tamen HV-
BER. digreſſ. L. IV. c. I.

TITVLVsS III.

DE

IVRE PERSONARVM.

§K. 35.
Ius perſonarum.
Te PERSONARVM Aa) complectitur iura pronter
gualitatem PERSONALEM competentia. Qualitas
haec perſonalis eſt qua quis gaudet ſine reſpebtu ad eius
BONA vel FACTA; (licet forte factum cauſa huius
qualitatis eſſe poſſit.)

a) cf. Sammlung iur. philoſ. und crit. Aufſaetze, viertes
Stück n. 6. Bytzow. 1775. und 1776. 8. A. F. REIN-
HARDS vermiſebte Schrifft. 2 Band. p. 263.

§. 36.
Diſferentia inter bominem et perſonam.
Homo et perſona differunt. ILLCE eſt omne ene
RATIONE HVMANA praeditum. a) HAEC eſt ho-
B 5§ mo

26 TrrvVLvVs III.

mo ſtatu CIVIDI gaudene. 5) Ea vel phyfßica vel mqjſti-
ca ſeu moralis eſſe poteſt. )

a) Licet vſu rationis deſtituatur. Hinc furioſi et in-
fantes ſunt homines, non vero monſtra, a quibus dif-
ferunt portenta. WEBEKRI diſſ. de iure, monſtror. Gieſ,
1712. b) Perſona comicis proprie larua erat. cf.
BERGERI diſſ. de laruis. BRISSON. de V. §. ſ. v. bo-
mo. c) HERTII difl. de pluribus bominibus vnam per-
ſon. gerentibus, Gieſſ. 1709. et in Eius opuſc. T. II. n. 11.

K. 37.
Quid ſtatus?
STATVS eſt complexus iurium, vi certae qualita-
tie perſonalis competentium. Ipſa igitur qualitas non
eſt ſtatus, ſed eum effcit. Quae vero cum vel natu-
ralis vel ciuilis ſit, hinc et datur ſtatus naturalis et ci-
uilit.

§. 38.
De ſtatu naturali.
Status NA'TPVRALIS continet iura propter qua-
litatem PHXYSICAM competentia. a) Eius intuitu ho-
mines ſunt:

I. Ratione ſexus vel MASCVLI vel FEMINAE. b)

II. Ratione aetatis vel MAIORES vel MINORES.
Illi ex Lege Laetoria dicuntur, qui annum aeta-
tis XXV. compleuerunt. c) A quibus differunt
SENES, i. e. qui annum aetatis LXX. transgreſſi
Jſunt. Hi ſunt, qui nondum annum XXV. aeta-
tis peregerunt. Qui iterum vel PVBERES ſunt
vel IMPVBERES. Pubertas eſt vel PL. ENA vel
MINVS PLENA. IIIa in maſculis eſt annus
XVIII. ſed in feminig annus XIV. d) Haec ve-
ro iure nouo in maſculie anno XIV. in feminis
anno

li.

t in.
dif-
Giel,
N. ck.
Vv. bo.
n her.
n. II.

alita⸗
non
Natu
et li.

gla⸗
dho⸗

5)
N.

abtta⸗
erunt
Grſ
zeta-
ſunt
l el
anhus
ec vé⸗
feninin
anno

a) Hinc a ſtatu hozminum naturali,

—

DE IVRE PERSONARVM. 27

anno XII. abſoluitur. e) IMPVBERES ſunt vel
infantes i. e. qui intra annum VII. viuunt vel in-
Jantia maiores, quos iterum vel infantige vel
hubertati pProximos appellabant Romani. )

de quo in iure natu-
rae dicitur, differt. b) I. 9. F. de ſtatu hom. QVIS-
TORP von den Gerechtſamen des ſebönen Geſebhlechts,
in deſſen kleinen juriſt. Schrifft. Erſte Sammlung By-
120W. I772. S8. ROESLINS Abbandlung von beſondern
weibl. Rechten Stuttgard 1775. 4. c) HETZER diſſ.
ad L. Lactor. Lipſ. 1749. d) PAGENSTECII.
admonitor. ad Pand. h. t. §. 55. FELZ. diſſ. Je iurib.
Jenectut. Arg. IoO8. SOCHOEPFERI Gerontologia ſ. de
iure ſenum, Quedlinb. 1705. J. 4. I. de adopt. I. 14. §.
1. de alim. leg. e) pr. I. quib. mod. tutel. finit. l.
vlt. C. quando tutel. vel cur. cf. BYNKERSII. Obſ. III.
24. OlSEL ad CAII Inſt. L. I. T. IV. pr. SCHVIL.-
TING ad VLPIAN. fragment. T. XI. §. vlt. MAS-
COV. de ſectis Proc. er Jab. c. IX. §. 2. p. 151. ſqq.
) CRELL de iure aetatis ex lege natur. et autiquit. in
eius difſ. Faſc. I. MOLLERI diff. de e%, quod iuſt. Ieſt
circa varias bom. aetat. Trai. ad Rh. 1732. rec. Helmſt.
1744. cf. HOEPFN. Com. ad Inſt. §. 62. Nota: Di-
uiſio hominum propter ſtatum naturalem ex eiusmodi
qualitate phyſica, qua homines integrum ordinem (eine
beſondere Claſſe von Menſchen) vel ex rei natura, vel
ex legum voluntate efficiunt, deſumenda eſt. Hinc
nollem propter ſpecialia aliqua corporis vitia nouas ho-
minum formare diuiſiones, cum v. g. coeci, ſurdi rel.
non habeantur pro ſpeciali hominum ordine, licet
Propter eorum corporis vitium ingularia quaedam in
legibus conſtituta ſint, conſtituique debuerint.

§. 39.
Quid ſtatus ciuilis?

Statu CIVILIS complectitur iura ex ACCIDEN-

TALI qualitate per legum ciuilium diſpoſitionem orta.
Isque eſt I. Libertatis. II. Ciuitatis. III. Familiae.

§. 39.

28 TrIrTvVLVS III.

§. 40.
Status libertatis.
I. Status LIBERTATIS eſt, quo quis non ſubie-
Gur eſt DOMINICAE alicuius poteſtati. Libertas
ipſa eſt naturalis faeultas eius, quod cuique facere
libet, niſi ſi quid vi aut iure prohibetur. Seruitus
autem eſt conſtitutio iuris gentium, qua quis domi-
nio alieno contra naturam ſubiicitur. Hinc homines
vel LIBERlI ſunt vel 8SERVI. pr. §. 1. 2. I. h. t.

§. 41.
De ſeruis”s.
SERVVS eſt, qui ex iuſta cauſa dominicae alterius
poteſtati ſubieltur eſt. a) Haec iuſta cauſa eſt I. NA-
TIVITAS, ſi quis ex ancilla natus eſt. II. FACTVM
uo homo liber in ſeruitutem redigitur, quale eſt
I. Iure Gentium captiuitas in iuſto bello. b“) II. Iu-
re ciuili nouiſſimo 1) ſi quis maior XX. annis pretii
participandi cauſa ſe venundari paſſus eſt; c) 2) in-
gratitudo liberti. d)

a) Hinc differt, ſeruum eſſe et in ſeruitute eſſe. BRIS-
80N. de V. §. ſ. v. hona fides. b) Vnde ſerui qua-
ſi ſeruati vel mancipia dicebantur §S. 3. I. b. t. MENAG.
amoen. iur. ciu. c. 39. ſ. v. ſeruus. c) §. 4. I. h. z.
D'ARNAVD de bis, qui pretit partic. cuuſa ſe venund.
pat. in Eius Coniecturis. 4d) §. ꝛ. L. de cap. dim.
BARTIHIII diſſ. de poenis ingrat. libert. Lipf. 1738. De
jure ant. cf. HEINECC. antiq. h. t. JF. 5.

§. 42.
Continuatio.
Conditio porro omnium ſeruorum haec erat, vt
1) pro rebur haberentur a) 2) non gauderent capite
i. e. ſtatu ciuili) 3) nulla propria poſſiderent bona c)

4) non poſſent contrahere aut obligari ) §) non
inirent

inirent
potelkate
tione ve
verſ ge⸗
Geinde
nati era

) .2
⸗
ſern.
I.

IV
Vitae et
commerci

uos e) 4
6) ius e

) No
0TI
ſene
fra⸗
Ron
de o

eſt cun
s, gu—
Juds no
Condtio

ſubie.
ertas
cere
uitus
domi.
mines

teriut
NA.-
PM.
e eſt
I. Iu-
dretii

)in.

BRIS.
i qua⸗
N46.
Llet.
nund.
. dim.

Der

it, t
pit
nac)
non
irent

DE IVRE PERSONARVM. 29

inirent matrimonium ſed contubernium. e) 6) patria
poôteſtate et teſtamenti factione deſtituerentur. ½) Ra-
tione vero operarum, quas dominis praeſtabant, di-
uerſi generis erant, v. g. coloniarii, adſcriptitii, cet.;
deinde ratione ipſius domini ſerui vel publici vel pri-
uati erant. )

a) lI.

2. §. 2. F. ad L. Aquil. MERII. L. Obfſ. Il. 25. by
§. 4. II. de cap. dimn. THEOPHIL. ad pr. I. de ſtipul.
12 c) FH. 3. J. per quas perſ. d) I. 22. pr. de R.
e) F. infra ad tit. de nupt. e) vid. infra ſuis
loc. f) TITVS a POPMA de oper. ſeru. Colon. 608. 8.

§F. 43.
C ontinuzazio.
IVRA denique domini in ſeruos erant 1) ius
vitat et necis, iure tamen nouo reſtrictum. a) 2) ius
commercii cum ſeruis ⁵) 3) ius adquirendi per ſer-

uos e“) 4) ius noxae dationis d) 5) ius operas exigendi
6) ius caſtigandi. e)

a) NOORDKERK. diſquiſ. de L. Fetron. Amſt. 1731. 8.
OTTO ad Inſt. h. t. J. 2. b) IVGLER. de nundinat.
ſeruor. ap. Rom. et Graec. Lipfſ. 1741. 8. c) vid. in-
fra de pecul. d) pr. K. 1. 2. 2. J. de now. acz. e)
l. vn. C. de emend. ſeru. Vid. PIGNORIVS de ſern.
Rom. Amſtel. 1674. 12. D'ARNAVD de ſtatu ſeru.
apud Rom. in Eius coniect. iur. ciu. MEISSNERI difl.
de ortu et progreſſu ſeruit. ſec. ius Rom. et nat. Lipſ. 1762.

F. 44.
Wus doctrinae de ſeruis bodiernus.
Ceterum tota haec doctrina hodie nullius vſus
eſt, cum ne Turcarum quidem captiui apud nos ta-
les, quales Romani erant, ſerui fiant, hominumque,
quos nos habemus, conductitiorum et propriorum
conditio plane diuerſa ſt. cc. CHR. THOMASII
diſſ.

30 FTITVIVs III.

diſſ. de vſu prabt. ditinbf. in lib. et ſeru. ĩ in Eius diſſ.
Vol. III. EIVSD. diſl. coniekz. de hom. propr. ibid.
Vol. II. BOEHMERI diſſ. de homin. propr. Germ. a
Jeruie Germaniae non a Kom. deriu. in Eius exerc. ad!
Pand. Vol. I. p. 736. POTTGIESER de Katu ſeru.
Germ. Colon. 1707. 8.

TITVLVS III.

DE

DE I NGENVIS.

9. 45.
De ingenuis.
Ion NvVVsS dicebatur qui a MATRE libera aatus
nec Vnquam in iuſta ſeruitate fuit. Sufficiebat au-
tem, matrem vel tempore conceptionie, vel grauida-
tis Ve partus liberam per momentum fuille. 2) Cete-
rum huius tituli ne apud Romanos quidem iure no-
uiſſimo magnus eſſe vſus poterat, conceſſis liberti-
nis üisdem, quae ingenuis competebant, iuribus. 6)

a) pr. r G. 1. I. b. . b.) Nou. 75. c. 1. v. g. ius annhulo-
rum aureorum cf. BVRRMANNVS et KIRCHMAN-

NVS de iur. annul. aur. THOMASII difl. de vſu: praét.
diſtinét. int. ingen. et libert. in Eius diff. Vol. III.

Tr.

v 1ðð

IBE

ſin ea

1
Uus do
tur eln
ſo )
tum 4
1) per
natione
de manu
de manu
Vol, 2.

I 14
ins

(il,
ibic.
M., 4
. ad
ſern.

natur
t au⸗
mica⸗
Cete.
e 0
berti⸗

15,5)

inholo⸗
MAN-
prwif

.

3*

TITVLVS IV.

D E

LIBERTINIS.

9. 46.
Libertus quid?
IBERTI ſunt, qui ex iuſta ſeruitute dimiſy Junt per
manu miſionem. Non nunquam tamen ſerui et

ſine ea liberi fiebant, cf. tit. G. qui ſine manumiſſ.
§. 47.

De manumiſſionibus.
Ipſa MANVMISSIO, quae erat à Rus ipſe, quo ſſer-
uus a dominica poteſtate liberabatur vel ſolemnis diceba-
tur vel minus ſolemnis. Ad priorem pertinebat manumiſ-
ſio 1) per cenſum 2) per vindictam 3) per teſtamen-
tum 4) in S. S. eccleſiis. Ad hanc vero, ea quaé
1) per epiſtolam 2) Inter amicos 3) Per nomi-
nationem filii 4) In conuiuio fiebat. cf. vAN LOON
de manumiſy. ſeru. VItraj. 268 7. 12. BEEMII diſſ.
de manumiſj. in S. S. eccl. in OELRICH. theſ., nouo
Vol. z. T. I. HEINECC, antiq. h. t.

§. 48.

Continuatib.
Effe tus manumiſſionis erat:

I. ratione LIBERTI 1) vt perſona fieret 2) vt
ius ciuitatis nanciſceretur.

II.

32 TIrvLvs VI.
II. rat. DOOMINI, vt ius patronatus in libertum
acciperet, quo æ) exigere a liberto poterat tum
obſequium et reuerentiam, cum operas opifi-
cialer non fabriler β) ſuccedebat liberto, de
quo infra.

— = —

TITVYLVS VI.
QVI

ET Ex QVIBVS CAVSIS MANV.
MIFTERE NON POSSVNT.

§K. 49.
De lege Aelia Sentia.

um domini, praeſertim iuniores, facillime ad

manumiſſiones accederent, lege AELIA SEN-
TIA inter alia cautum fuit 1) vt ne manumiſſiones
in fraudem creditorum fierent; 2) vt ne dominus mi-
nor XX. annis, nili per vindittam et ex iuſta cauſa
manumitteret; quod tamen lIuſtinianus ita mutauit,
vt domini puberes in teſtamento manumittere poſſent.
cf. T. I. qui et ex quib. cauſ. Nou. 219. c. 2. HEl-

NECC. antig. h. t.

Trr

—

LEGE

N
te
FVSIA
poſent,
luſtiniann
tiam con
ad l. vn.
IANll

H
ſtatu. 1
mines p
cum Imn
f. de l
ius cilit
haec dol
ſt, nee
mamus,
hilloria e

ſnt.

tum
tum
viſ.
Ge

ad
EN.
ones
mi⸗
tullſa
avit,
ſent.

33

—
— - ʒ—ʒ—ʒ—

TITVLVS VII.
DE

LEGE FVSIA CANINIA TOLLENDA.

§. 49.
De lege Fuſia Caninia.

Nen ſolum viui, ſed et per teſtamenta impruden-
ter manumittere ſolebant domini, hinc lege
FVSIA CANINIA certus ſeruorum, qui manumitti
poſſent, numerus definitus eſt. Sed et hanc legem
Iuſtinianus, morientibus eandem, quam viuis, licen-
tiam concedendam putans ſuſtulit. cf. GERARDVS
ad l. vn. C. de L. F. Can. toll. Ienae 1707. 8. MA-
IANSII diſſ. de L. Fuſ. Can. in Ei. diſſ. TL. I.

§. §0.

De ſtatu ciuitatis.

Haec de libertatis, tanquam de bprimo ciuili,
ſtatu. Dicendum nune eſſet de ciuitatis, quo ho.

mines vel ciues vel peregrini erant, ſtatu. Sed

cum Imp. Caracallae conſtitutione (de qua vid. I. 17.
ff. de ſtatu hom.) omnibus imperii Romani in colis
ius ciuitatis tributum eſſet, nullius fere vſus fuit

haec doctrina, qua propter et Iuſtinianus eam omi⸗-

ſit, nec nos hoc quidem loco de ea dicendum exiſti-

mamus, cum, quae fſcitu neceſſaria videantur, in

hiſtoria et antiquitatibus luris Romani dici facile poſ-

ſint.

1

C0 Trr.

34
TITVLVS VIII.
DE

HIS, QVI SVI VEL ALIENI IVRIS SVNT.

§. 5§I.

Alia bominum diuiſio.

Viaimus, homines eſſe vel liberos vel ſeruos.
Sequitur alia, quae ad ſtatum FAMILIAE per-
tinet, diuiſio. Dicuntur enim homines vel SVI iuris
vbi nullius poteſtati ſubielti ſunt; vel ALIENI iuris,

2 quis vel DO MlINICAE zl1 PATRIAE poteftati ſub.

Aſ; hinc homines ſunt vel domini vel ſerui; vel patrer
familias vel lii familiar. De dominica poteſtate iam
§. 43. dictum eſt; de patria vero titulo ſequente age-
tur. De vſu huius doctrina hodierno cf. THO-
MASII diſſ. de vſu praé?. diſtinct. in hom. ſui et al. iur.
in Ei. diſſ. Vol. III. B

— —2----— weeeee.ee

TITVLVS IX.
DE

1

PATRI A POTESTATE.

5§. 5§2.
Patria poteſtas quotuplex?
ATRIA POTESTAS eſt vel naturalis vell ciuilir.

Illa conſiſtit in obligatione parentum educandi alen-
dique

dile 1
lagihu
Cirman
. Cae

rutiont

commpe
ſert.
pot.
Tub. 1
terſclit

terl.

D
1) Dar
comper
Poter e
igſtrele
lor er⸗
Uliirpr⸗
ter pett
tinedat
) nee
ret 0)

nilſi er

ſed pet
inuent
to, qu
heres
ipſius
elle pol

tinor, 1

)E
W

N.

eruog.
Per.
Tiuri
iurit,
i ‚ſub.
Hatrel
e iam
age.
HO.
.. iur.

ciuilif.
Gi alen.
igue

TrT. IN. PDE FATRIA POTESTATE. 35
dique liberos. Haec complectitur iura parentibur ex
legibus poſitiuis conctſſa, quae iterum vel Komana vel
Germanica dici poteſt. cf. tit. D. de agneſc. et alend.
lib. Caeterum naturalis et Romana P. P. potiſſimum
ratione 1) fundamenti, quo nititur, 2) obiebti, cui
competit, 3) Finis et 4) facultatis renunciandi dif-
fert. Vid. CHIRPEI. FKlD. SCHOTT difl. de patr.
pot. vet. Roman. ſecundum ſrita iur. nat. conſiderata.
Tub. 1756. CHRISTIANI Gedankten von dem Un-
terſchitd der natürl und bürgerl. röm. Rechts in der vä-
terl. Gewalt. Königsb. 1740.

§. 53.
De patria poteſtate Romana.
De patria Romanorum poteſtate à] in genere nota:
1) Data erat ſolis patribur, iisque ciuibur, 5) 2)
competebat tum in liberos primi gradus, cum in ne-
potes ex lio in poteſtate conſtituto natos e) 3) liberi
ipſi reſpectu patris et in cauſis priuutis FlILII fami-
liag erant, ſed reſpectu reipublicae et in cauſis pu-
blicis pro PATRIBVS familias habebantur. 4) in-
ter patrem et liberos PERSONARVM VNITAS ob-
tinebat, «) quae in eo ſeſe potiſſimum exſerebat, vt
&α) nec inter filium patremque ſtipulatio locum habe-
ret / nec deinde 6ο) lis patri cum filio eſſe poſſet,
niſi ex peculio caſtrenſi; g) nec porro ) filius ſibi
ſed patri adquireret, donec varia peculiorum genera
inuenta eſſent; ) nec denique 9) filius in teſtamen-
to, quod vel ipſe pater conderet, vel in quo pater
heres ſcriberetur, ſicut nec pater in teſtamento vel
ipfius filii, vel in quo filius heres fſcriberetur, teſtis
eſſe poſſet. ) §5) non competebat in liberos illegi-
timos. A)

a) GEBAVERI diſſ. II. de pat. poz. in EIVS diſſ. acad.

Vol. I. et in ElVS commentat, de patr. poz. Rom. er
C 2 Germ.

36 Tirvrvs IXM. . 4
Germ. Frf. 1773. 4. ABRAAMVS a KERKRAAD dd
. jure patrio. Vitrai. 1708. 8. b.) JH. 2. I. h. . III. 3
PVETTMANNI probhab. iur. L. I. c. IO. CAMPEK.
diſſ. de marsris in liberes poteſt. L. B. 1780. c) S. 3. 1.
I. b. t. ibique EV. OTTO. ,d) . 9. ff. de his, qui
ſui vel alien. 1J. 13. H. r. J. 14. G. ad Scr. Treb.
e) lI. vlt. C. de impub. ſubſtinr. f) F. 6. I. de inut. ſtip.
g) l. 4. ff. de iudic. I. 7. G. de O. et A. h) J. 1.
1. per quas perſon. J. 4. in f. I. de inut ſtip. 1) g. I
9. 10. I. de tzeſt. ord. RlVINI difſſ. de fignento päct. vnit. petunt
verſ. int. patr. et lib. Vit. 1760. k) §. 12. I. enini
de nupt.
nulle
6. 5§54. ſunt
Patria poteſtas antiqua.
Ipſa vero patriae huius poteſtatis iura alia iure
antiquo, et iure nouo alia fuerunt: .
I. Iure ANTIQVO patres gaudebant 1) Iure vi⸗ nis a)
tae et necis in liberos vi iuricdictionir domeſticae licls e
2 Romule patribus familias datae a) 2) iure li· ins
beros pro lubitu venundandi et noxaz dandi b) tem vi
3) iure adquirendi per liberos «c) 4) iure libe- 108,
ros pro lubitu exheredandi. ) Praeterea pa- uirti
tres liberos et donare et ophignorare et exponere ſtamen
ſolebant. ) Quae tamen omnia, quo modo
iure nouo immutata ſint, in ipſis dici praele- 4)1
c1: . .
ctionibus poteſt. †) 4
B R
2) RAEVARDVS ad XII. tabh. c. III. GEBAVER diſſ. ð”JZM
prior. c. II. b) §. 7. I. de noxae. act. DATT de be⸗
vendiz. liber. in MEERM. theſ. T. II. NOODTII Iulius
Panlus. c) §. 1. l. per quas perſ. d) v. infra
. ad tit. de exhered. lib. e) cf. I. 1. C. de patr. qui
kil. diſtr. Nou. 153. f†f) Dicatur de controuerſia inter
NOODTIVMet FTNRERSHOEKIVM agitata, de qua
vid. NOODTII Iulius Paulus ſeu de partus expoſit. c. V. .
VI. EIVSD. amica reſponſio ad diſſic. Iul. Paulo motas, ti
in Ei. Op. T. I. BYNRLRSH. tr. de iure occid. lib. ap. )
Rom.

iure

V-
irot
li-
9
ibe⸗
5a.
nefe
vodo
gele⸗

dif.
T de
nlius
infte
,gli
inter
eua
e. V.
1otas,
h. ap⸗
Ron.

DE PATRIA POTESTATE. 37

Rom. ElIVSD. curae ſecundae de zure occid. in Eius
Opuſc. min. Halae 1719. T. II. GEBAVER diſſ. II. c.
II. WIELING de iure vitae et nec., in lib. Amſt. 1723.
v. NECKR quamdiu ius nec. lib. ap. Rom. obrin. L. B. 1770.

ſ. 55.
Ius noununm.
II. Sed legibus nouiſſimis, quae patribus com-
petunt, iura triplicis quidem generis ſunt: alia
enim in PERSONAS, alia porro in BONA, non
nulla denique in ACTIONES liberorum aliquas
ſunt data.

§. 56.
In perſonas liberorum:
A. In PERSONAS: 1) ius modicae caſtigatio-
nis a) 2) ius praeſcribendi iudici ſententiam in de-
li dtis contra pietatem parentibus debitam commiſtis b)
3) ius liberos ſanguinolentos propter nimiam pauperta-
tem vibtur cauſa vendendi c) 4) ius vindicandi libe-
ros, adiecta cauſa: Ex iure Nomano, ſeu: ex lege
Quiritium d) 5) ius denique liberis tutorem in te-
ſtamento conſtituendi. f)

a) I. vn. C. de emend. prop. LANGEBECRK difi. de mod.
caſt. Alt. 1692. bD) 1. 3. C. b. f. c) I. 2. C. de
patr. qui lib. diſtr. CVIAC. parat. ad C. eod. HVBE-
RI Digreſſ. L. II. C. V. d) I. 2. F. 2. F. de R. E.
GEBAVER diff I. c. II. J. 2. e) tir. ff. de lib. ex-
ber. f) F. 3. I. de zutel.

§. 57.
In bona liberorum.
B. In BONA: 1) ius dominii in res peculii pro-
febtitii, 2) ius vſus frubtus bonorum aduentitiorum a)
3) ius bonis liberorum impuberum heredem ſcribendi

C 3 Per

38 TIITVLVS IXNX.

per ſubſtitutionem pupillarem b) 4) ius bonis libero-
rum puberum, curatorem dandi, ſi praetoris accedat
decretum. c)

a) §. 1. I. per quas perſ. adqu. I. 1. C. de bon. mat. b)
tit. I. de ſubſtit. pup. c) §. 1. I./de curat. l. 16. F. de
cur. Jur.

§. 58.
In actiones liberorum.
III. In ACTIONES: vt liberi 1) ſponſalia et
nuptias inire a) 2) hereditatem adire b) et 3) mutuum
accipere e) ſine patris conſenſu nequeant. In reli-
quis enim negotiis filius et ſine patris conſenſu obli-
gatur. d) .

a) l. 7. H. 1. fF. de ſponſal. I. 2. ff. de: R. N. b) l. vlt.

pr. et §. 1. C. de honis, quae lib. c) I. 7. §. 15. J. 12
2. C. de &z. Maced. d) lI. 39. ff. de O. er A. lI. 57. F.
de iudic.

§. 59.

Wus huius doctrinae bodiernus.
Cum itaque iure Romanorum nouiſſimo patris

poteſtas iuris naturalis principiis magis adeommodata

ſit, in genere quidem haec doctrina hodie recepta
eſt, etſi nonnulla, de quibus in ipfſis praelectionibus,
aliter ſeſe habent. Sic v. g. matribus iure hodierno
poteſtatem competere, funt qui ſtatuant. CHR.
THOMASII diſſ. de iuris paterni Rom. ſu in diſſ. Vol.
I. ElVSD. diſſ. pract. tit. I. de patr. pot. ib, Vol- 3.
F. A. HOMMEL. diſſ. de vſu pat. pot. Rom. in for.
Germ. Lipfſ. 1732. .

TrIr.

Pei
zut
priis,
pattiig
ſit, Gle
ablenti
Aut er
ne Opls
pot, re
Litimmet

) ki

l
toliun,
nini ef
Viri t
iem con

deto⸗
elat

F. d⸗

, et
tuum
reli⸗

obli⸗

l. dli.
/,

.

hatri⸗
odats

cepta
nibus,
lierno
CIIR.
Vol.

— —

TITVYLVS X.
DE

N V P T II S8S.

§K. 60.
Adquiſitio patriae poteſtatis.

Prtria poteſtas triplici modo adquiritur. Etenim
aut aliquis liberos inſe procreauit, aut non. Si
prius, liberi aut ex iuſtis nuptiis nati ſunt, et tunc
Patri ipſo iure competit patria poteſtas: quum pater
ſit, quem iuſtae nuptiae demonſtrant, niſi vel ex
abſentia vel impotentia, ſe patrem non eſlſe, doceat. a)
Aut ex coitu illegitimo orti ſunt, et tunc legitimatio-
ne opus eſt. Sin poſterius, per adoptionem in patr.
pot. rediguntur. Hoc titulo de juſtis nuptiis et le-
gitimatione. Sequenre de adoptione.

2) I. 6. ff. de bis, qui ſui iur. I. 5. F. de in ius voc.

§H. 61.
Nuptiae quid?
Ipſae vero nuptiae 4) iure ANTICVO erant
coniuntctio maris et feminae, conſortium omnis vitaeg, di-
uini et humani iurir communicatio,. Iure NOVO funt:
viri et mulieris coniuntkio, indiuiduam vitae conſuetudi-
nem continens. b)

a) GRVDENII vor. Rom. Hannouer. 1727. 8. HOTO-
MANNVS de vet. rit. nupt. in GRAEVII theſ. ant. Rom.
T. S. nec non in Ei. Opp. T. I. BRISSON. 1) de ri-
iu nuptiarum 2) de iure connub. in GRAEVII theſ. an-

tig. graec. L. 8. nec non in Eius Opp. min. ALB.
C 4 GENTI.

Tirvrvs X. .

GENTILIS de nupz. Hannou. 1601. 8. D'AVEZAMN

de matrim. et ſponſal. in MEERM. theſ. T. IV. CAN-
NEGIETERI obſeru iur. Rom. L. I. c. I — g. AVRE-
Rl diſſ. de iure connubii apud Rom. Goett. 1736. D'AR-
NAVD var. coniect. c. 27. 28. 29. LOBETHANS Ein-
leitung in die iheoreriſche Eberechtsgelabrtheit. Halle 1775.
8. Caeterum differunt nuptiae a concubinatu, de quo
vid. RAMOS in MEERM. Thefſ. T. V. HEINECCG. adJ
L. Pap. Popp. L. II. c. 4. ZACH. WINKLERI diſſ.
de genuino conceptu concub. iur. Rom. Lipfſ. I744. CHR.
TROMASII diſſ. de concub. in Difl. Vol. III. b) §.
17. I. de pat. pot. I. 1I. ff. de R. N., de quibus definitio-
nibus vid. GEBAVERI diff. de matrimonio cum auunculi
vidua c. I. H. 1I1. in Exerc. Vol. I. DVAREN. in rit.
Jol. matrimon. quaeſt. I. de nupt.

§. 62.
Iuſtarum nuptiarum requiſita.
Vt autem nuptiae IVSTAE fſint, requi-
ritur: I. Iure NATVRALI et ROMANO fſimul:
A. Potentia generandi, de qua nota tempus, a guo
incipere, et ad quod durare praeſumatur. Prius iu-
re antiquo ex inſpebtione corporiz diiudicabatur, ſed a
Iuſtiniano annis pubertatis definitum eſt a) Poſterius
iure aeque antiquo per legem Iul. et Pap. Popp. de-
terminatum, ab eodem Iuſtiniano ſublatum eſt. b)
Ex his autem fluit, 1) puellam ante XII. aetatis an-
num non eſſe vxorem legitimam, ) 2) caſtratum
verum mätrimonium inire non poſſe. ) B. CON-
SENSVS COEVNTIVM, quia nuptiae ſunt contra-
Rurs. e) Hinc et apud Romanos ſolur conſenſus fa-

ciebat nuptias. †) Ex quo intelligitur 1) domum

deductione paétorumque dotalium ſubſcriptione non
ad ſubſtantiam, ſed ad ſignum et probationem matri-
monii iure Romano opus fuiſſe g) 2) furorem an-
tecedentem impedire nuptias k) 3) metum reddere in

validum matrimonium, modo iniuſtus, grauig nec re-

uerentialis fuerit. ¹)
aà) pr.

II.

frin in
Urgo er
ton debe
nuptias
3) Mitn
nuptize
eſlet,
ſent ei
patrem
ucente
mberer
conlenl
ſenlum
tilauitio
effteich
ti poti
)patn
An log

AN
VUNE.
Ein.
.
quo
C. ad
diſt.
CIR.
ininio.
Vunculli
n.

eni⸗
mul:
guo
il⸗
ed
erlus

DE NVPTIIS. 41

a) pr. I. quibus mod. tut. fin. I. vlt. C. quando tut. vel cu-
rat. BYNKERSH. L. III. obſ. 24. OlISEL. ad CAII
inſtit. L. I. tit. 4. pr. SCHVLTING. ad VI.P. fragm.
Tit. XI. 9. vlt. MASCOV. de ſectis Proc. er Sab. c. 9.
H. 2. p. I5I. ſqq. b) l. 27. C. h. t. ad quam vid.
HEINECC. ad L. Pap. Popp. L. II. c. 3. J. 8. et III.
PVETTMANNI comment. de nuptiis ſenum, Halae
1782. 8. c) l. 1. G. de K. N. d) DELPHIN.
de matrimonio kunuchi, Halae 1685. 4. HEI NECC. 1.
c. e) l. 2. gJ. de R. N. lI. 30. G. de R. I. I. vlt. C. de
vepud. diſſent. HVBER. ad I. b. z. n. 2. f. g) l. pen.
F. de donat. inter . et U. I. 22. C. b. HVBER. digreſſ.

D

L. I. c. II. ſlq. h) l. 6. S. 2. Ff. de R. N. 1i) .
122. F. de ſponſal. I. 21. 22. de R. N. WII.LENBERGII
traét. & meru reuerent. Gedani et Lipſ. 1712. 4.

§. 653.
Contiinuaatio.
II. Iure MERO ROMANO requiritur: A. Pa-
tric, in cuius poteſtate viuunt coeuntes, conſenſus. a)
Ergo ex principis iuris Romani 1) mater conſentire
non debebat 2) emancipati liberi ine patris conſenſu
nuptias reéte contrahebant, excepta filia minore hy)
3) patre furioſo, ſine eius conſenſu validae erant
nuptiae; ſed eo abſente, vt ignoraretur, vbi et an
eſſet, trennium expectandum erat, niſi nuptiae eſ-
ſent eiumodi, quarum conditionem certum eſſet,
Patrem non repudiaturum. c) 3) Nepote vxorem
ducente et filius conſentire debebat; neptis vero ſi
nuberet, aui conſenſus ſufſeiebat. 4) Curatoris
conſenſu opus non erat. d) Caeterum nota: 1) con-
ſenſum patris praecedere debuiſſe; ſubſecuta enim ra-
tihabitionz, nuptiae demum ab eius momento iuſtae
efficiehantur e) 2) hunc conſenſum et tacite interpo-
ni potuiſſe †) 3) eo negleéto nullas fuiſſe nuptias g)

4) patrem ſine iuſta cauſa diſſentientem ad conſen-
ſum cogi potuiſſe. )

C S a) l. 2.

42 TirvIvs X.

a) I. 2. ff. de R. N. G. L. BOEIIMERI diſſ. de neceſſario
e C parentum in nupt. liberorum in Elect. iur. ciu.
. ADR. PVLVAEVS de nupt. ſine conſenſu parent.
non 1,Ara⸗. b) L 25. F. eod. I. 1. et 20. C. h. z. c) lI.
16. F. 1. F. eod. d) l. 20. f. eod. IENICHEN de ne-

ceſſ. conſenſus curat. in ſponſ. minor. in obſeru. ad LEY-

SERI meditat. ad Pand. Vol. X. e) I. 13. F. 6. F. ad
L. Iul. de adult. I. 6. C. h. t. Nec aliter dicendum vi-
detur, licet iure nouo l. vlt. C. ad Sctum Maced. I. 25.
C. 'de don. inter V. et U ratihabitio ad initium retrotra-
hatur. cf. IAC. GODOFR. ad I. 152. J. 2. de K. J. HO-
TOM. quaeſt. ill. . IX. diſſent. HVBER ad “ h. t.

n. 10. f) I. 7. J. 1. J. de ſponſ. I. 5. C. h. 1 g) l.
E. de R. N PAVLI rec. ſent. L. II. J. 19. §. 2.
1) 9 . i9. F. de R. N.

§. 64.
Alterum iuris Romani requiſitim.
B. Vt coeuntes CIVES ſint. Ergo net 1) pe-
regrinus gaudebat iure connubi, niſi ipſi ſpecialiter
conceſſum fuerit; nec 2) ſeruus connubum ſed
tontubernium inibat.

Pr. I. h. t. I. I1. §. 2. F. de K. M. l. 7. C. de in-
ceſt. nupt. VLP. T. V. J. 4. PAVLT rec.
ſent. L. II. c. 19. J. 6. CAlI intit. L. I. T. 4. Pr.
ibigq. SCHVLTING. GVNDLINGIANA de contub.
ſeru. p. II. n. 10. BRISSON. de V. S. f. v. connu-
bium et contubernium.

g. 65.

Tertium iuris Romani requiſitum.

C. Vt nuptiae ex ſpeciali aliqua cauſa non ſint
prohibitae; aliae enim tanquam I. Inceſtee, non-
nullae tanquam II. Indecorae prohibentur; dantur
denique III. nuptiae noxiae.

§. 66.

4
1
GNXT
(006
clen fan
NIIS”
et elk
1S,:
Oritur

H
GNAD
Perſoni
uum.
ſen 0
lſtena
Giuidi⸗

fa ieg
“
Hanum

)be.⸗
aliter.

ſed

le in⸗
I fee

4 pr.
utub.
onnu⸗

n ſint

antur

6

DE NVPTIIS. 43

F. 66.
De nuptiis inceſtis
A Propter CONSANGVINITATEM.

I. INCESTAE nuptiae ſunt, quae propter CO-
GNATIONIS PROXIMITATEM interdicuntur. a)
COGNATIO ipfſa eſt neczſitudo perſonarum ad ean-
dem familiam pertinentiumi. Ea eſt vel CONSANGVI-
NITAS vel ADFINITAS. Hla oritur ex generatione,
et eſt: 1) MERE NATVRALIS, 2) MERE CIVI-
LIS, 3) MINXTA, et 4) SPIRITVALIS. ) Haec
oritur ex coitu et eſt vel VERA vel QVASI talis.

a) FABRI diſſ. viciſſitud. iur. R. de nupt. inceſt. Lipſ. 1763.
NETTELBLADTI ſcbema doctrinae de grad. probib. ſec.
ius diu. Rom. et Can. in obfſ. iur. ecclel Halae 1783. 8.
HEISLERI obſ. ſel. de inceſtu in DESSEN juriſt. Ab-
bandl. 3te Samml. Halle 1783. 4. b) l. 4. F. 2. F.
de grad. I. 26. C. h. r.

§. 67.

Gradus et lineae quid?

Haec autem proximitas ex gradibus intelligitur.
GRADVS eſt quoduis generationis fabtum, ſeu diſtantia
perſonae generatae a generante. LINEA eſt ſeries gra-
duum. Ea vel RECTA eſt, vel COLLATERALIS
ſeu OBLIQVA; ILLA iterum in adſtendentalem et
deſcendentalem, HAEC in aequalem et inaequalem ſub-
diuiditur.

§. 68.

Regulae computationis.

Regulae computationis graduum (de quibus l. 10.
F. de grad. adfin.) hae ſunt: I. Tot ſunt gradus, quot
ſunt vel GENERATIONES vel DISIANTIAE perſo-
narum vaque ad eum, de cuius cognatione quaeritur. Vel
Vt

44 TrrvLvVs X.

vt alii: tot ſunt gradus, quot ſuperſunt PERSONAE,
demta ea, a qua computatio incipit.

II. Iure CIVILI ſemper 8INGVLVS gradus nu-
meratur; quae computatio proinde ciuilir dicitur.

III. Iure Càa NONICO numerantur in linra COL.-
LATERALI gradus VNIVS tantum lateris, eiusque,
Gi linea inaequalis ſit, LONGIORIS; et hanc compu-
tationem Canonicam dicunt. De qua porro hae ſpe-
ciales regulae notandae: 1) quoto gradu vnaquaque
perſona in linea aequali diſtat a communi ſtipite, eo-
dem diſtant inter ſe. 2) Quoto gradu remotior in Ii-
nea inaequali diſtat a communi ſtipite, eodem inter

ſæ diſtant.

IV. Computatio CANONICA obtinet in doktrina
de NVPTIIS INCESTIS; in reliquis obſeruatur com-
putatio CIVILIS.

TRIERI diſſ. de comput. grad. conſ- et ad fin. Frf.
1736. LVDERI MENKENII coᷣmpendiaria theoria et
praxis computat. grad. Lipſ. 172 1. BOEHMERVS
de comput. grad. adi. EIVS dofhtfrinae de ablion. GVND-
LINGIANA part. 27. TOBIAS RICHTER. lib.
ſing. de nupt. et comput. grad. Lipſ. 1744. 8. ANT.
CONTIVS de grad. conſangu. et adfin. in Eius opp.
Neap. 1725. f. HO TOM. de nomin. et grad. conſan-
guin. et adfin. in ei. Vol. difl. BOEHMERlI ius eccl.
prot. lib. IV. Tit. XIV. WEISSERS Anleitnng zur
Berechnung der Verwandſchaftigrade Stuttg. 1781. 8.

§. 69.
Prohibitiones nuptiarum.
Sunt autem prohibitae nuptiae propter conſan.
guinitatem:

A. ME-

A. M
lne⸗
LA
ineg

Ph

B. bro

4.
eir eiur
Onbitus /

Llineot

NAE

i⸗
r.

(01.
uuhue,
empn.
ſpe.
Lague
0.
in l.
inter

Nrina
conn.

Prl.
jia et
RVS
No.
lib.
N.
opp.
Onan⸗
1 Aueh.
21
i. §.

nſan.

M.

DE NVPTIIS. 45

A. MERE NATVRALEM zt MIXTAM: 1) Ia
linea RECTA in infinitum; 2) In linea COL.-
LATERALI &) aequali, gradu ſecundo a) ) in
inaequali licitae ſunt, modo abſit RESPECTVS
PARENTELAE. b)

B. Propter mere CIVILEM: 1) cum filia adopti-
ua, nec non vidua tum patris cum filii adopti-
ui, ne ſubſecuta quidem emancipatione, 2)
cum ſorore adoptiua, et patris adoptiui matre
aut matertera, aut nepte ex filio, niſi adoptio
ſit emancipatione diſſoluta. )

C. Propter SPIRITVALEM: cum ea, quam ali-
quis ſuccepit ex ſacroſancto baptiſmate. d)

a) §. I. 2. 4. J. h. t. De nuptiis conſobrinorum cf. THEO-
PHILI paraphr. h. t. §. 4. CAIVS inſtit. L. I. tit. IV.
§. 6. ibiq. SCHVLTING. EV. O TTONIS diſſ. de nupt.
conſobr. c. IV. b) §. z. 5. I. b. t. Fratris filiam
ex Scto Claudiano olim ducere licuit, non vero iure
nouo. SVET. Claud. c. XXVI. ALEANDER et
OlISEL ad CAll inſtit. L. I. T. IV. n. 19. NOODT.
L. II. obſ. 5§. J. 17. C. b. HEISLERS Gutachten von der
Ebe mit des Bruders Tochter, in deſſen jur. Abhandl.

2te Samml. Halle 1783. 8. C) §. 1. 2. JI. Q. t. I. 14.
pr. or G. 1. I. 12. pr. 1. 5y. J. 1. de R. N. d) l. 26.
C. b. z.
§. 70.
De nuptiis inceſtis

B. Per ADFINITATEM αι) veram.

A. VERA adfinitas eſt neceſitudo cum conſangui-
neis eius perſonaz, qua cum aliquis toncubuit, ſiue con-
cubitus legitimur, ſiue illegitimus fuerit. Ex quo in-
telligitur: 1) inter ipſos maſculi et feminae conſan-
guineos aut collaterales; 2) inter compriuignos; 3)
inter-

46⁶ TrIrvLVS X.

interpriuignum et nouercae matrem; 4) inter vitri-
cum et priuignae maritum adfinitatem intercedere

nullam. I. 4. §. 2. de grad. S. ö. I. h. t.

§. 7r.
Continuatio.
Adfinitatis, quum generatione haud nitatur,
nulli proprie gradus ſunt; a) ſed receptae ſunt hae
regulae:

I. Quoto gradu aliquiz CONSANGVINEVS eſt
perſonae, quacum alter concubuit, eodem infius concum.
bentis ADFINIS c/t.

II. Quoto gradu nuptiae prohibeniur inter CON-
SANGVINEOS, zodem etiam interdicuntur inter AD-
FINES. Ergo nec 1) vitricus priuignam, nec 2)
ſocrus nurum, nec 3) priuignus nouercam, nec
4) frater fratris viduam nec 5) filius patris concubi-
nam ducere poteſt. 5)

a) l. 4. §. §. de grad. b) F. 6. 7. I. b. z. I. 5. pen. et vlt.
C. de inceſt. nupt. l. 4. C. h. r.

§. 72.
De β) quafßi adfnitare.
B. QVAsl adfinitas eſt, quae vel ex ſponſa-
liis, vel ex diuortio oritur. Vnde 1) filius ſponſam
atris defuncti, et pater defuncti filii, ſcut frater de-
functi fratris ſponſam; 2) maritus filiam, quam vxor
voſt diuortium ab alio ſuſcepit, ducere non poteſt;

§. 9. I. . t. l. 12. J. L. 2. 3. F. de K. N.

§. 73.

1

Il.
HONES
Ptine den
Datorum
gui Inue
craln lae
ea, gua
nium aut
publieo
Alenone
denatore
viciſitue
) noptt
cumm rap
aut nou

)14
1. I
. l⸗
ler.
Me
mit
Ab
lei
dii⸗

IITTAI
1) Mar
M adul

dp

Vitri.
Ledere

ttetur,
t hae

cumn.

(0N.
A.
jee 2)
vec
ubi

et dh.

ponſe.
onſam
er de⸗
VXO
Ctelt,

4 73.

DE NVPTIIS. 47

§. 73.
II. Nuprziae INDECORAE quae er qnales?
II. INDECORAE nuptiae ſunt, quae propter
HONESTATEM prohibentur a) Quales ſunt 1) nu-
ptiae Senatoris eiusque liberorum nepotumue ex filiis
natorum cum libertina aut libertino, aut eo eaue,
qui quaeue vel ipfi vel eorum parentes artem ludi-
cram faciunt aut fecerunt. 2) Nuptiae ingenui cum
ea, quae aut palam corpore quaeſtum aut lenoci-
nium aut artem ludicram facit fecitue, aut iundicio
publico damnata, aut in adulterio deprehenſa;, aut
a lenone manumiſſa eſt; quod poſtea Scto etiam ad
Senatores extenſum eſt. Quae tamen prohibitiones
ex L. Iulia et Papia Poppocta deſcendentes poſt varias
viciſitudines tandem a TIuſtiniano ſublatae ſunt, b)
3) nuptiae adultericum adultera, nec non raptoris
cum rapta. c) 4) Nuptiae vitrici cum priuigni vidua
aut nouerca mariti priuignae. d)

a) l. 42. pr. ff. de KR. b) HEINECC. ad L. Pap. Popp.
L. II. c. I. 2. c) I. vn. G. I. C. de rapt. virg. Nou. 134.
c. 12. d) I. I5. F. de R. N. HEISLERS Abbhandl. von
der Ebe mit des Srieffſobns Witiwe und der Stieftochier
Manne. ElVSD. Unerſuchung der Frage: ob die Ebe
mit der Mutter der Stiefinutter erlaubt ſey, in deſſen jur.
Abhandl. 2te Samml. GRIEBNERI medit. probab. de in-

ceſtis cum nouercae matre nuptiis in eiusd. ſel. opuſc. iur.

priu. ſect. I.

§. 74.
III. Nupziae NOXIAE quae?
III. NOXIAE nuptiae ſunt, quae propter VTI-
LITATEM PVBLICAM illicitae ſunt. Huc pertinet
7) Matrimonium inter Iudaeos et Chriſtianos ſub poe-
na adulterii. àa) 2) tutoris eiusque ſilii nepotizue cum
pupilla, niſi aut &) rationibus redditis exactoque
vice-

48⁸ TrrvLVS X.

viceſimo quinto aetatis puellae et anno vtili, aut β)
impetrato principis reſcripto, aut „) ex deſponſa-
tione, deſtinatione, nominata in teſtamento condi-
tione, vel iuſiu patris, cum decederet, dato, nu-
ptiae contractae ſint 9) 3) magiſtratus prouincialis
cum femina prouinciali propter rationem potentatus; c)
4) clericorum omniumque caftitatis voto obſtricto-
rum. d)

a) I. 6. C. de Iudaeis. b) l. 56. 59. 60. F. de R. M. I. 6.
7. C. de interd. matr. int. pup. WESTENBERG. in dino
Marco p. 391. 394. D'ARNAVD variae coniect. L. II.
c. I7. MARKARTI interpr. iur. ciu. L. II. c. 9. Er-
örterung der Frage: ob ein Vormuud oder deſſen Lohn ſei-
ne Pfleghefoblne vor abgelegter Rechnung beurathen dürfe?
in den Beyträgen zur juriſt. Litteratur in den preuſſ.
Sraaten Iite Samml. Berlin 1776. 8. III. PVETT-
MANNI Progr. ad Orat. D. Marci de pupilla a tutore
eiusue filio baud ducenda, Lipf. 1783. c) l. 17. pr.
I. 63. f. de R. N. d) lJ. 44. pr. C. de epiſc. Nou. 6.
c. I. CALIXTVS de coniugio cleric. cura HENKII
Helmſt. 1783. 4. KOERNER vom Coelibat der Geiſtli-
cben Leipz. 1784.

. 75.
Poenae iniuſtarum nuptiarum.
Hae ſunt iuſtae nuptiae, de quarum effectibus
in Pandectis. At iniuſtae in genere ipſo iure nullae
ſunt, adeoque omni effectu deſtituuntur, a) nin co-
euntes aut aetatis lubrico aut errore inuincibili dece-
pti coierint, modo vel maiores facti vel errore com-
pPerto Ratim huiusmodi coniunctionem dirimant. b)
In ſpecie vero nuptiarum inceftarum poenae erant:
1) exilium 2) verberatio, ſi perſonae viles eſſent
3) confiſcatio bonorum et dotis, niſi liberi ex priori
matrimonio legitimo adeſſent, ad quos tunc ſtatim
bona patris perueniebant, praeſtitis tamen ei alimen-
tis neceſſariis. e)

a,) §. 12.

b)1.
utiud
utan
12. 0

I. V.

II
ronſenti
Obleru⸗
2) lne
ben. 3
gitiman
4) 101

11.6.
Gito
1. II.
D-

ſei⸗

irfe!

reuſſ.
ETT.
utore
7 r.
u. 9.
IKII

li.

bus
ullae
co.⸗
gece⸗
com.
t. 5)
rant:
elſent
Nriori
atim
men⸗

n

DE NVPTIIS. 49

§. 12. I. h. t. HEINECC. ad L. Pap. Popp. L. II. c. VI.
b) I. 4. C. de inceſt. nupt. HERT'IVS de matrimonio pu-
tatiuo in Opuſc. Part. I. GOTTFR. MASCOV. de matr.
putatiuo in Opuſe. T. II. Lipfſ. 1776. c) Nou. 12. c.
1. 2. qua derogatum eſt l. 6. C. de inceſt. nupt. MERILL.
L. V. obſ. I1.

DE LEGILIMAIIONE.
§. 76.

Legitimatio quid?

LEGITIMATIO eſt altur, quo liberir illegitimis

conſentientibus iura legitimorum tribuuntur. a) De ea
obſerua: quod 1) nec aliqua fctione nitatur, b) nec
2) ſine conſenſu liberorum legitimandorum fieri de-
beat. c) 3) iure Romano liberi tantum naturales le-
gitimari potuerint. d)
a) IORDENS diſſ. II. de legitim. in FELLENBERGII iu-

risp. antig. . II. I. H. BOEHMERlI diff. de legitim. ex
damnato coitu natorum in Eius Exerc. ad Pand. T. I.
b) I0O. IAC. PREHN: ob die legitimation ſich auf eine
Erdichtung grüände? Roſt. 1777. 4. diſſent. THOMAS.
ad STRAVCH. diſſ. Iuſt. No. 4. §. 3. HOEPFNEKR.
Comm. ad Inſt. h. t. c) l. 11. f. de his, qui ſui vel
al. iur. Nou. LXXXIX c. TII. d) K. vlr. I h. z. I.
10.] C. de natur. liber, Sunt enim liberi illegitimi vel
1) naturales vel 2) ſpurii, ſeu vulgo conceptt, vel 3)
adulterini, vel denique 4) inceſtuoſt §. 12. 1. h. t. l. 23.
f. de ſtatu bom. HOTTOMANNVS de ſpar. et legir.
in Eius Opp. T. I. MENAG. amoen. iur. c. 39. II-L.
PVETTMANNI diſſ. ge querela inoff. zeſtam. fratribus
et ſoror. contra ſpurios baud conced. Lipfſ. 1772.

§. 77.
Eius ſpecies.

Ipſa legitimatio fiebat I. per obiationem curiae,
II. per ſubſequens matrimonium, III. per reſeriptum
0 prin-

50 TIrvVLVS X.

principis, IV. per teſtamentum patris a principe con-

Lirmatum.
II
§. 78. gitimat
5 I. Oblatio curiae quid? 7 lcere
I. Per OBLATIONEM CVRIAE, cum pater beret.
) Fflium naturalem curiae ita offerret, vt munera Eerat, 1
curialia valde odioſa aliquando ſuſciperet; vel 6) mod
iiam naturalem homini curiali matrimonio colloca⸗: mtelka
ret. Eius auctor eſt Theodoſius iunior. I. 2. C.de nat.
Uib. Nou. 59. C. 2. ſegg. WVNDERLICEHIII lib. d )
legit. per obl. cur. Ienae 1759. . Ler
II. Subſequens matrimonium. 1
II. Per SVBSEQVENS MATRIMONIVM fit,
cum pater concubinam, ex qua liberos naturales pro- Ihls
creauit, ducit. Quam in rem requirebatur: 1) vt lubere
cum concubina nuptiae licitaz eſſent a) 2) vt inſtru- tdert,
menta dotalia conficerentur, exceptis agricolis, mi- nat
litibus armatis et caligatis ?“) 3) vt iam tempore con- tua har
Obtulert

cubitus nullum matrimonii impedimentum adfuerit c)
4) vt ipſum matrimonium iuſto modo contractum eſ- 74,0
(t, v. g. ſine vi, dolo rel. Eius effectus eſt, vt legi.
timati eéodem, quo legitime nati, iure vtantur. d)

a) H. vlt. J. h. 2. b) §. vlt. I. h. t. §. 2. Inſt. de ſucceſſ.

quue ab inz. l. 10. C. de nat. lib. Nou. 74. C. 4. H. 2. 3. P
Nou. So. c. S. Hinc et legitimatio per inſtrumenta do. toem
talig appellatur. Sed et nuda inſtrumenta nuptialia ę tabt
ſuffeciſie videntur cf. NOODT. Comm. ad Pand. tit. de nt d
pis, qui ſui vel al. VINNIVS ad Inſt. h. t. §. vlt. difſ. n
GEBAVER ad Inſt. Excurſ. IV. J. 3. SCHVLTING tatis e
ad rooντοαοσ εο.. c) cf. PEREYZ Praelect. ad C. rz. de Nuatur
nat. lib. u. 12. d) l. 1. C. Theod. de nat. lib. Nou.
Sy. c. J. HENNE diſſ. de legitim. p. ſubſ. matr. Erf.
1751. H R

§. 80.

6 ton⸗

Dater

unera
lloca.
E nat.

lb. d

M ft,
8 pro.
1) rt
inſtru⸗
, Mi⸗
e oe
lerit)
tum el⸗
rt legi.
4

ſuutſ.
. 2 .
u do:
ritliu
tit. de
lt. iſl
LTING
t de
„ Wyu.

t. Eik.

DE NVPTIIS. Fr1

§. Lo.
Legitimatio per reſcriptam principis.
III. Vt RESCRIPTO PRINCIPIS procederet le-
gitimatio, ſupponebatur, 1) vt pater concubinam
ducere non poſſet, 2) vt ſobolem legitimam non ha-
beret. a) Auctor eius eſt Iuſtinianur. Effectus vero
erat, 1) vt pater nanciſceretur patriam poteſtatem,
modo eam petüiſßſet, 2) vt legitimati ſuccederent ab
inteſtato, de qua re ſuo loco.

a) Nou. 74. c. 2. pr. et Nou. 5g. c. 9. PAVLI de legit.
per reſeriptum princ. Gedani 1756.

§. 81.
IV, Per teſtamentum patris a principe confrmatum.
IV. Legitimatio per TESTAMENTVM PA-
TRIS requirebat: 1) vt nullos liberos legitime natos

haberet teſtator, 2) vt concubinam ducere non po-

tuerit, 3) vt in teſtamento expreſſerit: Je velle libe-

ros naturales ſibi eſſe legitimos ſucceſorer; 4) vt mor-

tuo patre ipfi liberi teſtamentum adconfirmationem

obtulerint principi; 5) vt eſlent heredes capaces. Nou.

74. C. 2. J. I. et Nou. Y. C. 10.

§. 82.
An detur legitimatio per nominationem Rlii?
Praeterea nonnulli legitimationem per nomina-
tionem filii in quaſt publico inſtrumento factam eſſe pu-
tant. a) Perperam, vt videtur, cum Nou. 1I7. c. 2.

ad quam prouocant, de prazſumtione tantum natiui-

tatis legitimae, non vero de legitimatione aliqua lo-
quatur. b5)

a) v. c. PEREZ Praelect. ad Cod. tit. de nar. lib. n. 6. GV-
DELINVS de iure nouiff. L. I. c. 16. b) loubrs
D 2 Diſt.

52 TITvLvVS X.

Difl. I. de legitim. c. V. §. I. Iqq. Caeterum olim le-
gitimatio etiam per arrogationem vel adoptionem fieri
poterat, quae tamen iure nouo ſublata eſt. 1. 7. C. de
nat. lib. Nou. 74. c. 3. et Nou. Sg. c. 7. Quod denique
vſum huius tituli attinet cf. IHOMASIVS in diſfſ.
Vol. III.

TITVLVS XI.
D E

ALDOPTIONIB V,S.

§. 83.

Adoptio quid? Differentiae ab arrogatione.

ltimus adquirendi patriam poteſtatem modus eſt
ADOPTIO, quae æ) in ſenſu GENERALI
eſt aftur, quo in locum ſilii eligitur qui natura talis non
eſt; &) in ſenfu SPECIALI eſt adus, quo homo ALIE-
NI iuris auktoritate MAGISTRATVS pro filio declara-
tur. a) Ab ea diſtinguenda eſt ANROGATIO, quae
eſt adoptio hominie SVI iurit aubloritatt PRINCIPIS
fakta. Haec differt ab adoptione in ſpecie dicta ra-
tione 1) obiebti. 2) modi. 3) conſenſus et 4) effektus,
tum quo ad ipſum arrogantem vel adoptantem, cum
3) quoad arrogati adoptatiue liberos. )

2) FELZll difſſ. de adoption. Argent. 1720. SCHROE-
DERlI diſſ. de adopt. iure ciu. et moribus Germ. vſit. le-
nae 1705. CHR. THOMASII Diſſ. de vſu pract. b. t.
in Eius Diſſ. Vol. 3. De cauſis adoptionum apud Ro-

manos vid. GROSSERI difſ. Lipſ. 1746. b) l. 5. 40.

A. DE

1
ramn.
Nonp
vel ter
triam

poſſun
niſi ve
eupace
lium a
Porro
tein gu
Ae ado
AAoter
mir dd
ſubeenn

4) .

m le.
ſeri
C. d
nigne

Ciſl.

3 eſt
ALI
non
IE-
tlara⸗
oee
CIPIS
Olara-
Pecur,

cum

IROE-
t. le
1. b. t.
ud Ro⸗

15. 40

4. D

TII. XI. pE ADorriIoxnVs. 53
A. DE ADOPTIONE IN GENERE.
§. 84.

A X i o m a t a.
De ea nota axiomata I. Eſt actus imitans natu-
ram. II. Inuenta eſt in ſolatium improlium. III.
Non poteſt fieri in praeiudicium vel ipfſius adoptati
vel tertii cuiusdam. IV. Eſt modus adquirendi pa-
triam poteſtatem.

8öz.
Awioma primum.
I. Eſt abkus imitans NATVRAM. a) Ergo non
poſſunt adoptare 1) caſtrati, ſed poſſunt ſpadones
niſi vel imul caſtrati vel in pernetuum generationis in-
capaces ſint ?) 2) minores maiores, cum pater fi-
lium adoptiuum plena pubertate praecedere debeat. )
Porro ex hac regula intelligitur 1) eum, qui vxo-
rem quidem non habeat, ſed tamen habere poſſit, re-
e adoptare d) 2) plures ſimul, niſi ex iuſta cauſa,
adoptari non poſſe. ]) 3) neminem in locum fra-
trie adoptari )² nec 4) adoptionem ad tempur aut
ſub conditione aut per procuratorem fieri. 9)
a) §. 4. 1. h. t. b) §. 9. Juſt. I. 2. §. I. l. 40. G. 2. F.
b. r. l. 39. H. 1. F. de iure dor. l. 6. pr. . t. ſf. de lib. et

boſt. c) K. 4. Inſt. I. go. & 7. F. h. z. d) l. 30. F.
b. t. HERRMANN. CANNEGIETER obſ. wr. Rom. L.
II. c. A VII. e) lJ. 15. O. 2. H. h. t. f) . 7. C.
de hered. inſt. vid. tam. I. 5S. G. I. F. de bered. inſtit. et

CRELLII diff. de adopt. in locum fratris non monſtroſa.
in Diſſ. Faſc. VIII. g) l. 24. §. 1. l. 25. 34. F. b. z.

§. 86.
Axioma ſecundum.
II. Inuenta eſt in ſolatium IMPROLIVM. Ergo
non poſſunt adoptare 1) quibus iam ſunt liberi natu-
D 3 rales;„

54 TIVLVS XI.
raler; 2) qui liberis naturalibus procreandis ſtudere
poſſunt, quales ſunt minores 6 annis, niſi vtroque
caſu iuſta cauſa accedat. a)

a) I. 17. §. 3. Ff. b. t. I. 15. §. 2. eod.
6. 87.

Axioma tertium.
III. Non potett feri æ) in praeiudicium ipſius
ADOPTATI. Ergo 1) pauper diuitem non re te
adoptat, niſi ex iuſta adfectione et praeſtita ſatis da-
tione a) nec 2) tutor curatorue pupillum minoremue,
niſi poſt rationes redditas, vel ex alia iuſta cauſa, ex-
cepto priuigno b) nec 3) ſi adſint ſimul liberi natu-
rales legitimi patris adoptiui, adoptatus minus per-
cipere debet, quam dignum erit eum conſequi. c)
Porro nec peragi debet 6β) in praeiudicium T'ERTII.
Vnde 1) filii conſenſu opus eſt, ſi quis in locum ne-
pvotir quaſi ex eo nati adoptatur. d) 2) liberis, quos
adoptans habet, legitimis, quam ſibi obſequio para-
runt, ſpes non debet adoptione diminui. )

a) I. 17. K. 4. 5. E. h. z. b) I. 17. pr. F. I. 2. 3. fr.
eod. I. 32. . i. eod. CVIACIVS Obſ. L. II. c. 38. c) I.
17. §. 3. eod. d) I. 6. F. eod. e) c. l. 17. §. 3.
F. eod.

Axioma vltimum.

IV. Eft modur adquirendi PATRIAM POTE-

STATEM. Ergo proprie femina non poteſt adoptare,
licet ei permiſſum ſit in ſolatium liberorum amiſſorum.

1. 5F. C. . f.

Ar

4) W a
quen
nere u.
jure non
ri poli
uorun
II. arro
inira p
zdopti
turi uit
julta ead
bonorun
0 petre
modum

ere
lue

Niu

elle

ne,
ex-
natl⸗
per-
1²)
TII.
Ue⸗
luos
ara⸗

=

— .

011.
Ptare,
ſorum.

DE ADorrioNisrs,
B. DE ARROGATIONE.
§. 899.

Arrogationis requiſita.
Arrogatio requirit 1) principis reſcriptum. a)
2) vt arrogandus jui iuris ſit 3) eius conſenſum, b)
quem vero cum olim impuberer in eomitiis interpo
nere non poſſent, ideo nec arrogari poterant. At
jure nouo ex conſtitutione ANTONINI PlII arroga-
ri poſlunt; modo I. ADsIT &) conſenſus propin-
quorum et tutorirec) G) cauſae a iudice facta cognitio 4)

II. arrogans CAVTIONEM praeſtet, ſe æ) mortuo

intra pubertatem pupillo, bona eius illis, qui, ſi
adoptio facta non fuiſſet, ad eius ſucceſſionem ven-
turi fuiſſent, reſtituturum, et ϑι) ſi impuberem ſine
juſta cauſa exheredaſßſet, aut emancipaſſet, ei quartam
bonorum partem relicturum, praeter bona, quae
ad patrem adoptiuum transtuliſſet, quorumque com-
modum ei poſtea adquiſiuiffet. e)

a) l. 2. pr. ſr. I. 6. C. 5. t. Iure antiquiori populus in co-
mitiis conſentire debebat; deinde reſeriptum principis
ſuſciebat. HEINECC. Oyntagm. antiq. h. t. G. 5. 1ſqq.
CAII L/t. L. I. T. S. §. I. et L I. T. 3. §. 3. VI-P.
fragm. T. VIII. §. 2. 3. HERM. CANNEGIETI ER. obſ.
iur. Rom. L. II. c. 19. b) l. I. K. I. 1. 5. O. b. z.
c) l. 21. F. ood. VI. b. 1. c. l. 2. C. h. t. 7. olt. C.
de praeſt. auétor. d) In quo verſetur haee cognitio,
tradit §. 3. Inſt. et l. 17. ff. h. t. e) §. 2. Inſt. l.
15. 20. f. I. 2. C. h. t. cf. MAIANSII Diſſ. de arrog. im-
pub. in Diff. Vol. I. MADIHNI Diffſ. de quarta D. Fii
eiutque nſu bodierno Frf. ad Viadr. 1770.

F. 90.
Eius effecta.
Effectus arrogationis ſpeciales ſunt:

5 4

56 TITVLVS XI.

I. Ratione ARROGATORIS: 2²) patria poteſtas
non ſolum in ipſum arrogatum, ſed et in eius, quos
in poteſtate habuit, liberos, tanquam in nepoter, a)
2) vfusfructus in bona arrogati viui, 3) vt nomine

arrogati propter eius debita conueniri poſſit, 4) vt

ſuccedat arrogato non emancipato. 5)

II. Ratione ARROGATI: 1) participatio iuris
adgnationis, non vere ſanguinig c) 2) participatio

dignitatie arrogantis, ſi maior ſit ipſius arrogati di-

gnitate 4) 3) ius ſuccedendi. e)

a) §. 71. I. J. 40. pr. J. h. t. b) §. 2. 3. Inſt. de adquiſ.
per arrog. c) 1. 232. V. b. rz. d) I. 35. J. ecod.
HERM. CANNEGIET. obſ. iur. Rom. L. II. c. 18.
e) §. 2. J. de leg. agnat. ſucc.

C. DE ADOPTIONE IN SPECIE.

HJ. 91.
Adoptio in ſpecie ſic dicta.
Ea jure nouo a) fieri debet 1) afie interue-
nientibus, 2) apud magiſtratum competentem, qui
plenam habet legis actionem, 3) prazſente et non con-
tradicente adoptando et adoptante. 5) Hinc porro
nota: 1) coram tabellione et per teſt amentum non re-
Qe adoptari ?), 2) adoptionem pertinere ad iurisdi-
RNionem voluntariam, 3) adoptionem non iure fa-
tam a principe confirmari. 6

a) Iure enim antiquo per tres emancipationes duasque ma-
numiſſiones in fliis, et per vnam in caeteris liberis fie-
bat. b) I. 1. l. vit. C. h. t. c) I. 4. C. eod. HERM.

CANNEGIETER. ob. iur. Rom. L. II. c. 20. 4) l.

3. 4. F. eod. e) f. 535. F. eod.

§. 92.

Ek
adoptitn
et Vterd
tamen
xtraneo
peteren
)eogde
quum.
CTAM
Giſtindi

I.
e famili
iis ado
Ng

è intel

II.
ſegusten
müilin er
dat tun
Vberins

3. Ch

erue⸗
agi
1 0⸗
vono
n re⸗
nisdi⸗
re kr

le M-
is he⸗
ERM.

6 92.

DE ADOPTIONIBVS. 57

§. 92.
Eius efjectus iure antiquo et nouo.
Effectus adoptionis iure antiquò ſemper erat, vt
adoptatus transiret in patriam adoptantis poteſtatem,
et vterque inuicem ab inteſtato ſibi ſuccederet; quod
tamen luſtinianus ita mutauit, vt ) filio familias ab
extraneo adoptato, patri adoptanti nulla in eum com-
peterent iura, aeque ac ſi adoptio facta non eſſet; at
&) eodem ab adſcendente adoptato, maneret ius anti-
quum. Vnde adoptionis in PLENAM ſeu PERFE-
CTAM et MINVS PLENAM ſeu IMPERFECTAMI
diſtinctio. Cuius vſus eſt:

I. Ratione PLENE adoptati, vt &) egrediatur
e familia patris naturalit, transeatque in familiam pa-
tris adoptiui β) vt ſubiiciatur eius patriae poteſtati,
) vt gaudeat iure ſuccedendi tum ex teſtamento cum
ab inteſtato.

II. Reſpectu MINVS PLENE adoptati, vt con-
ſequatur quidem agnationis iura, ſed æ) maneat in fa-
milia et poteſtate patris naturalis adeoque εο) ſucce-
dat tum patri naturali, cum ſimul adoptiuo; quod

vberius ſuo loco tradetur. cf. F. 2. I. l. 10. PDr. §. T. 2.
J. C. h. t.

D 5 TIT.

TITVLVS XII.

QVIBVS MODIS IVS PATRIAE POTE-
STATIS SOLVITVR.

§. 92.

Conn e X i o.

Pitria poteſtas vel I. plane tollitur, vel II. tan-

tum transfertur, vel III. iterum recuperatur.

§. 94.

De modis tollendi patriam poteſtatem A. ex cauſa naturali.

I. PLANE TOLLITVR et quidem:

A. Ex cauſa NATVRALI I. morte filii. II. mor-

te patris, ſi nemo, in cuius poteſtatem liberi recidere
poſſent, adſit. Quo caſu 1) liberi patris defun-
Gi fiunt heredes ſui, et 2) nonnulla patriae poteſta-
tis iura, ſi liberi adhuc impuberer ſint, effectum ha-
bent. Vnde ſi æ) ſolus pater adfuerit vel auus, eius
morte liberi nepotesue ſemper ſui iuris fiunt; 6) ſin
auus et pater ſimul adfuerint, et ille quidem filium
eiusque liberos ſimul in poteſtate habuerit, hi nec
aui nec patris morte liberantur, cum ex aduerſo,
vbi pater tempore mortis aui vel iam emancipatus vel
praemortuus fuerit, omnino ſui iuris fiant. Pr. Inſt.

h. t. CAII Inſt. L. I. T. VI. VLP. fragm. TL. X. §. 2.

§. 95.

—11 15ͦ

De noli,

B.
tur PN
Nolenten
ur. 0)

I.
prinmni
et ipi
ſentiant

drlarut
liberort

2)0
Ell

1

nor-
dere
kun⸗
eſta.
ha-
ejus
n
lium
nec
erſo,
vel

liſ.

TITr. XII. QvIB. MOD. IVS FATR. POT. 5§9

K. 95.
De modis tollendi patriam poteſtatem B. ex cauſa cinili et ve-
luntaria. In ſpecie de emancipatione. .

B. Ex cauſa CIVILI eaque æœ) volunteria tolli-
tur EMANCIPATIONE, quae eſt actus, quo liberi
volenters ab ipſo patre expreſſe e ſua poteſtate dimittun-
tur. d) Ea duplex eſt:

I. ANASTASIANA, quae fit per reſcriptum
printipis, modo &) iudici competenti inſinuetur, G)
et ipſi liberi vel apud eundem vel alium iudicem con-
ſentiant. b)

II. IVSTINIANEA, quae fit ſola vatrise
declaratione apud iudicem competentem cum conſenſu
liberorum. c)

a) SCHELTINGAE Diſſ. II. de emancip. in FELLENBER-
GII wmrisprud. antiq. Vol. II. HEIMBVRGII diſßcill.
emanc. capita lenae I742. SENRENBERG. diſſ. de iuri-
bus egreſſus e patr. pot. Rom. et Germ. Gieſſae I763. et
in El. libro ſemeſtrium, ibid. KRAVSII difl. de differ.
emancip. Rom. et Germ. Vit. 1755. LEXSERI Med. ad
Pand. Spec. XXI. THOMASII diſſ. de vſi: pract. hbui.
zit. in Eius Diſſ. Tom. IV. b) l. 5. C. de emanc. lib.
c) F. 6. I. b. t. l. vlz. C. de emanc. lib. Iure enim anti-
quo emancipatio per venditiones et manumiſſiones ima-
ginarias peragebatur, ques vero circuitus Iuſtiniznus
plane ſuſtulit. c. I. vlt. C. de emanc. Ceterum de dui-
ſione emancipationis in generalem et ſpecialem cf. GME-
LIN und ELSASSER gemeinnützige juriſt. Beobacht. 2ter
Band p. 228. BERG. Oec. iur. pag. IIS5. ed. nouifl.

§. 96.
De effectu emancipationis.
Fflectus emancipationis eſt 1) ratione PATRIS,
*) vt retineat ius ſuccedendi, 6) vt gaudeat dimidia
vſusfructus parte in bonis emancipati; „) vt nan-
ciſcatur

60 TITvVLVS XII.

ciſcatur tutelam in impuberes emancipatos, de quibus
omnibus ſuis locis. Reliqua patriae poteſtatis iura
ceſſant.

II. Quoad ipſos emancipatos, vt o)] naturalet liberi
retineant ius ſuccedendi a) β) adoptiui vero eo de-
ſtituantur b) „) vtrique habeant patriam poteſtatem
in liberos poſt emancipationem natos. )

a) I. 15. §. 1. C. de legit. hered. N. 1II8. c. . De iure an-
tiquo cf. l. II. C. eod. I. vlt. C. de emanc. lib. by l.
10. pr. §. I. 2. C. de adopt. DONELL. comm. iur. cin.
L. II. c. 27. c) F. 9. Inſt. b. t.

§. 97.
De cauſis tollendi p. p. G) neceſfariis.
Haec de cauſis ciuilibus iisque voluntariis. Por-
ro tollitur ex cauſa ciuili eaque βι) NECESSARIA
vel in poenam vel ex alia neceſſitate.

A. In POENAM 1) propter capities diminutio-
nem patris maximam et mediam, a) 2) propter leno-
cinium cum filiabus exercitum b) 3) propter infantis
expoſitionem 4) 4) propter ſecundas nuptias inceſtas d)
5) propter ſaeuitias.?) Ceterum his ſpeciebus omnia
patri adimuntur iura, quid, quod, diſſoluta propter
inceſtas nuptias poteſtate, liberi ſtatim accipiant bona

paterna. †)

B. Ex ALIA neceſſitate 1) per filii deportationem
vel captiuitatem g) 2) dignitate, quam filius eſt ad-
eptus, a curia liberante, veluti patriciatus, epiſcopa-
li, confſulatus ordinarii vel codicillaris, praefecturae
praetorio et vrbi, magiſterii militum et patrocinii
fiſci. Hoc tamen caſu liberis omnia familiae iura
Jalua manent, ſublatis tantum incommodiæ ex
Patris

atris po
1 „ .
iſituti⸗
tra arro
familiae
ccepit,
diu t y⸗

II.
zi, ſa
in Kopt
Pj.l.,.

III
ingratit
Optione
tia prin
) Ln
de 4
Cet.

lbus
iura

beri

term

4:

cin.

Por⸗
RlIA

utio⸗
jeno⸗
unti⸗
kard)
nnid
ppter
bona

Unem
Lad-
ope⸗
turae
einii
iura
er
itns

GQVIB. MOoD. IVS PATR. POT. 61

patris poteſtate ad eos redundantibus h) 3) propter
reſtitutionem in integrum quam pubes vel minor con-
tra arrogationem impetrauit, quo caſu ſimul omnia
familiae iura extinguuntur ½) 4) ſi quid pater ea lege
accepit, vt liberos emancipet k) 5) ſi filius familias
diu vt pater familias, tacente patre, res ſuas geſſit. )

a) §. 1. 2. 5. I. h. CAlII. Iuſt. L. I. L. VI. H. I. 2. ibique
SCHVLTING. b) I. 6. C. de ſpecta6c. c) 1. 2. C.
de inf. expoſ. N. 1532. c. 1. d) N. 2. c. 2. e) 1.
vn. fj. i a parent. f) Nou. XII. c. 2. g) O.
1. 3. F. I. h. 1. h) K. 4. I. D. z. 1. vlt. C. de decur.
Nou. 81. c. 1. 2. 3. WOLFG. TRIERI Diſſ. de dignit.
quae a pat. pot. liberant. Prf. 1737. ¹) J. 32. pr. l.

33. fr. de adopt. l. 3. §. 6. fFf. de minor. k) D,D̃I. 92. F. de
C. er D. 1) I. 1. C. de pat. pos.

§. 98.
Translatio P. P.
II. TRANSFERTVR patria poteſtas 1) morte
aui, ſuperſtite filio non emancipato 2) datione filii
in adoptionem plenam 3) arrogatione ipſius patris.
Pr. I. h. t. l. I5. de adopt.

§. 99.
Recuperatio P. P.
III. RECVPERATVR fſoluta patria poteſtas 1)
ingratitudine liberorum emancipatorum a) 2) read-
ontione b) 3) reſtituto patre vel ex ſpeciali indulgen-
tia principis vel iure poſtliminii. c)

a) I. vn. C. de lib. ingrat. b) l. 22. I. 37. J. I. 1. 417. F.
de adopt. C) H. I. er 5. I. h. t. I. 9. C. de ſentent. paſſ.
Cet. vid. IORDENS diſſ. de mod. quib. pat. poz. ſolu. El-

Trr.

62

TITVYLVS XIII.

I. 71
DE Dublimin 6
. ochumn in
E V 1 E LIS. tnte nagi/
ne
erunt 1)
g. 100. 2)
1ra ns i t à 5. 1 .
ec de iis, qui alieni iuris ſunt, hominibus; iam Ceterum

de iis, qui ſui iuris dieuntur. Hi vero vel een

impuheres ſunt vel minores vel maiorer. Iſti ſub TV- Dub
TELa, illi ſab CVRA viuunt, hi NEVTRO IVRIEE
in regula tenentur. n
R lieito
§. 101. focke
Tutela quid?
TVTELA a) auctore Seruio Sulpicio, eſt viæ
ac poteſtas in capite libero, ad tuendum eum, qui Pro-
vpter aetatem ſe defendere nequit, iure ciuili data et ver
miſſa b)ſeu clarius: eſt munus publicum perſonale quo r
quis ad curam perſonae impuberis morte patris Jui iuris muneris
Jatti obligatur. tr 1
/ 7 . .
a) de etym. b. v. cf. MENAG. omoen. c. 39. b) S. 1. elleino
I. I. 1. pr. ff. 6. t. cf. EV. OTTO com. ad I. h. t. J. I. mnlclre
HEINECC. elem. Inſt. J. 203. GEBAVERI progr. de KHYM Hine ap
Seruii Sulpicii deßnit. tut. in Ex. acad. Vol. II. WAG. E ,) n
NERI lib. fing. de genuino defin. tut. intell. Lipf. 1742. 4. d Gie 3
WIESANDI Obſ. iur. Rom. er Sax. Spec. I. Vitemb. 0 tion
1775. 4. et in Eius opuſc. Lipfſ. 1782. c) cf. ILL. Utite inte
SEGERI difſtl. de biſt. tutel. ſub lib. republ. Lipf. 1760. 10 c) nar

PAVL. MONTANVS de iure tutel. Hagae 1657. 8. dbb 1)1
CHR. THOMaASII difl. de zurelis in diſſ. Vol. II. ent

§. 102. . ete
d⸗ 2.

I

iam
10 vel
IV.
IVRE.

eſt vi⸗
vro-
t per-
le Auo
uuni

) Kr.
Der. de
WA.
zenl.
ek II.
60.
67. 5
1

102,

4

DE TVTELIS. 63

§. 102.

Primum de tutelis axioma.

I. Tutela eſt munus publicum perſonale. Munus
Publicum dicitur offcium priuati hominis, ex quo com-
modum in ſingulos vniuerſosque ciuer peruenit, aubkori-
tate magiſtratus ſuſcipiendum. a) Eiusmodi munera
erant 1) perſonalia, 2) patrimoniorum 3) mixta. b)

a) 1. 229. §. 4. J. de . & Py) I. I. K. 4. l. 1S. pr. O.
1. 15. 26. fF.. de muner.

Ceterum in genere nota: tutelam ezriplici reſpectu conſi-
derari poſie 1) quoad totam rempublicam eſt munus
publicum et iuris PVBLICI. 2) Katione ipfius zutoris
et pupilli eſt quaſi conzractus, vt loquuntur. 3) Re-
ſpectu zertii inter pupillum et tutorem efficit perſona-
rum aliquam vnitarem, qua pupillus ex facto zutoris
licito iura ſibi adquirit et obligatur. Tit. ff. 4uando ex
facto, tut.

§. 103.
Con ſe d a r i a.

Ex quo axiomate intelliguntur regulae: I. Qui
muneris publici capax eſt, ſimul tutelae capax habe-
tur. II. Sicuti munus publicum ſine iuſta cauſa re-
cuſari non poteſt, ita nec tutela; et iniuſte recuſans
mulctae diclione aut pignorum capione cogitur. a)
Hinc apparet, lios quidem familias tutores eſſe poſ-
ſeb) non vero 1) furioſos et mente captor, niſi ſub
conditione: cum ſanaz mentit eſſe cozperint, quae et
Zacite intelligitur e) nec 2) feminat, excepta iure no-
uo d) matre et auia, quae tutrices eſſe poſtunt, mo-
do 1) fenunciauerint Scto Velleiano, nec 2) trans-
eant ad ſecundas nuptias e) nec 3) teſtator eas tu-
trices fieri prohibuerit. ) Caeterum praeferuntur
omni-

64 Trrvrvs XIII.

omnibus collateralibut, non vero tutori teſta-
mentario. g)

a) I. 1. f. de adm. turt. l. 9. ſr. de mun. l. 3. C. de ſuſp. tur.
KVESTNERI difl. de ritu pign. capionis ap. Rom. §. 6.
b) pr. Inſt. qui tut. teſtam. dari poſſ. I. 1. J. h. . c) l.
2. I. qui teſt. tut. dari poſſ. I. 11. f. b. r. d) Iure
enim antiquo mater per reſériptum principis tutelam im-
petrare debebat, I. vlt. f. h. t. e) Nou. uS8. c. 5.
nec amplius iure nouo haec renunciatio iureinrando
feri debet, Nou. 94. c. 2. f) L.EYS. Med. ad Pand.
Spec. 230. Med. I. cf. HAHNII difſſ. de tut. materna.
Helmſt. 1661. HENNE difſ. de zut. legit. marris er
auiae, Erf. 1736. K RAVSII difſ. de zut. materna ex iure
com. Germ. et Sax. Vitemb. 1724. DE LVDWIG dif-
fer. iur. Rom. et Germ. in mar tut. in Eius opuſc. miſ-
cell. T. II. p. 1II5. g) cit. Nou.

F. 104.
Aioma ſecungldum.
II. Hoc munus publicum ex LEGIBVS incumbit. Er-
go omnes tutelae in ſenſu lato ſunt legitima-. Sed
Jpecialis obligatio, qua certa perſona ad tutelam vo-
catur, eſt, vel 1) expreſſa patris impuberis in te-
ſtamento declarata voluntas 2) vel ſpes ſuccedendi
impuberi ab inteſtato, vel 3) iuſſus magiſtratus ſpe-
cialis. Hinc tutela in TESTAMENTARIAM, LE-
GITIMAM et DA'IIVAM diuiditur.

Nota: Iure tum naturali cum germanico quarta tutelae
ſpecies, quae pactitia dicitur, addi poteſt, de qua ta-
men an Romanis cognita fuerit, diſputatum eſt, cf.
GLAFEV epiſt. de zut. pactit. Tubing. 1716. 4. LEx-
SERI medit ad Pand. Spec. 327. DAKRIES diſſ. de tut.
pactit. tam in iure Rom. quam Germ. fundata, eiusque in
Foris vſu. Ien. 1739. HEINECCII diſſ. de tut. pact.
Lipf. 1765. pluresque. Vid. hiſtoriam huius controuer-
ſiae in NETTELBLADTS Hall. Beytr. zur jur. gel. biſt.
T. I. P. 121I.

III.

II.
tur. )

l.
Prueſtet
gebeat

II.
vando ſen
ſige decr,
etexigat
aubtorit⸗

kbor-
Das tut
queunt!
Inltos)

Pereſſe .

4) 14.
latius
auct.

W.
ſaſto. P
morte da
labenti n
)lemine

keninarun

c. ſ.
4rando
Pand.
Nerue.
ris er
e iure
Gdif⸗

.
.

e. mil⸗

Er.
Sed
vo.
in te⸗
dendi
s ſpe.
1,LE.

tutelae
ua t-
4, ck.
LE-
de tut.
lee in
t. fuck.
trouer-

Ill.

DE TVTELIS. 65

§. 105.
Axioma tertinm.
III. Zutor primario perſonae, ſecundario rei da-
tur. a) Ex quo patet, officio tutoris contineri:

I. quoad PERSONAM pupilli æ&) vt ei alimenta
praeſtet β) vt curet vbi et a quo pupillus educari

debeat 7) vt eum in iudicio deſendat.

II. quoad RES eius &) vt mobiles, quae ſer-
uando ſeruari non poſſunt, vendat ο) vt immobilia
ſine decreto iudicis kaud alienet ) vt debita ſoluat
etexigat % vt reditus ex bonis pupilli percipiat 6) g) vt
auéctoritatem ad negotia pupilli interponat. c)

Porro ex hoc axiomate intelligitur, eas perſo-
nas a tutela arcendas eſſe, quae huic officio ſatis ne-
queunt facere, veluti æ) minores d) β) ſurdos et
mutos e) )) acgrotos, qui ne ſuis quidem rebus ſu-

Pereſſe poſſunt. )

2) g. 4. I. I. 14. ff. de tut. teſt. b) de quibus omnibus
latius in Pandectis dicetur. c) cf. infra tit. I. de

auct. tur. d) §. 13. I. de excuſ. tut. e) l. 1. JH. 2.
3. F. b. f) l. 10. G. S. F. de excuſ.
9. 106.

Aioma quartum.

IV. Tutor datur impuberi] morte patrie ſui iurie

Jaéto. Pupillus enim dicitur, qui, cum impubes

eſt, deſiit eſſe in patria poteſtate, quod accidit vel
morte patris vel emancipatione. Hinc 1) patrem

hiabenti non datur tutor, etiamſi pater abſens ſit, nec

2) feminae puberer tutorem habent, ſublata perpetua
feminarum tutela. G

E l. 2239.

66 TIrvevs XIII. .

I. a59. Ppr. de V. & l. 6. H. 4. ff. b. t. EV. OITO de aur.
fem. perp. in diſſ. iur. publ. et priu. SCHVLTING. ad
VLP. fragm. Tit. XI. §. 25. et 27. HEIN. ad L. Pap.
Popp. L. II. c. XI. §. 3.

§. 107.
Corollaria.
Praeterea ſciendum 1) tutorem in regula non
dari ad ſingulum, ſed ad omnia pupilli negotia. a) 2)
plures tutores ita conſtitui poſſe, vt aut ) ſingulus
zerto bonorum generi detur “) aut 6β) alter fiat tu-
tor gerene, alter vero honorariuf, a quo differt tutor
notitiat cauſa datus, adiutor tutelat et alloer tutoris.

a) l. 12. ff. de zut. teſt, except. eſt in l. 10. pr. ff. eod. l. 9. l.
13. pr. ff. de tut. et curat. dat. l. 17. H. : F. de appell.
b) I. 15. F.. de tut. zeſt. c) lI. 3. §. 2. J. 24. G. de ad-
min. zur. l. 20. H. 1. F. de tut. teſt. l. 13. H. 1. F. h. t. G.
vlt. I. de curat. WILLENBERG. de zutor. honor. Gedan.
1I72I. LEVYSER. Med. ad Pand. ſpec. 329.

re.e
BBB—

TITVLVS XIV.

DE .
TVTELA TESTAMENTARIA.
§FK. 108.

Tutela teſtamentaria quid?

T'tela TESTAMENTARIA eſt, quam ex oltima
patrir impuberis voluntate ſuſcipimus. a) Origi-
nem habet ex XII. tabb. in quibus ſic: Patertamiliat
vti legaſit de tutela ſuae rei, ita iur eſto. b) Ex qua
lege intelligitur huius tutelae indoles: I. Paterfami-

Tr.

lur gaude
de re un
III. boten
IV. Vti
ſitio valich

4) AlE
ALVI

lig in
b.1.

Uge
yero natri

PAE

Deind
urſtituti
Eet huins t
un temh
et tempore
et 3) mort
Pater non
ſe et 91
Vero e) iſ
6tus iue
niſt geque 1
tutorem di
60 mortno,

—

e tut.
—

G. 8d

Pay.

non
) 2)
gulus
t tu.

tutor

. 4)

.. l.
Appell.
de dd.
1 t. .
Bedan.

Ultima
Origt
——
mnitian
Es ua
lfaur.
ar

TIT. XIV. PDrE TVTELA TESTAMEN TARIA. 67

lias gaudet hoôc iure tutorem dandi. II. Poteſt legare
de re ſua, i. e. de liberie in Jua poteſtate conſtitutis
III. Poteſt legare i. e. vltima voluntate diſponere.
IV. Vti legaſlit, ita ius ſto. i. e, omnis eius diſpo-

ſitio valida eſt.

²) ALENANUDER POLITTVS a S. SIGISMVNDO de e.

Fect. pat. pot. in cond. zeſtam. in MEERM. theſ. T. I.
A LVDWIG de differ. iur. Rom. et Germ., in zut. teſt. er

leg. in Opuſc. Miſcell. T. II. p. 1071. b) L. 1. pr. f.
b. 1.

9. 109.
S Quis det tutorem?
Ergo I. PA TRI competit ius tutorem dandi, non
vero matri, niſi liberos ſimul heredes ſeripſerit.

7. 4. f. b. z. cui obſtare videtur l. 4. C h. r. ad quam vid.
BYNKERSEHI. Olſ: L. II. C. 1.

§G. IIoO.
LQuibus derur tutor?
Deinde II. Paler liberis in POTESTATE SVA
conſtitutis tutorem dat. Ergo patria poteſtas
eſt huius tutelae fundamentum, modo liberi non ſo-
lum tempore 1) teſtamenti conditi in ea fuerint, ſed
et tempore 2) mortis teſtatoris in ea adhut exiſtant,
et 3) mortuo teſtatore ſui iuris fiant. a) Hine 1)
pater non ſolum tutorem dat liberis oσ) iam natis,
ſed et β) poſtumis ſuis b) et P) exhertdatit, c) Non
vero &) illegitimir, nifſi heredes ſeripſerit, tutorque
datus a iudice confirmatus ſit et 6) emancipatit,
niſi aeque tutor confirmatus ſit ) 2) auus paternus
tutorem dat nepotibus in ſua boteſtate conſtitutis, ſi,
*ο mortuo, in patris poteſtatem haud recidant. †)

E 2 a) l.

68 TrrvLVS XIV.

a) J. 73. §. 1. F. dé K. T. by) l. 1. J. 1. J. 10. H. 5. J. H. ?·
c) lI. 4. pr. F. eod. d) I. vlt. C. de confirm. ut. e)
§. 5. I. de tut. f) F. 3. I. eod.

F. 111.
Vbi detur?

Porro III. Pater VLTIMA VOLVNTATE fu-
jorem dat; id eſt, vel teſtamento ſolemni vel codicillis
teſtamento confirmatit. a) Hinc axioma: nonnulla,
qua? de TESTAMENTIS cauta ſunt, adplicari debent
TVTELAE TESTAMENTARIAE. Vnde:

A. Voluntatem teſtatoris quoad TVTELAM aeque
plenius interpretari debemus, ac in ipfir TESTAMEN-
TIS; ne teſtator nec quoad tutelam pro parte teſta-
tus pro parte inteſtatus decedat. 9) Ex quo ſequi-
tur tutorem ad partem patrimonii datum, toti
patrimonio datum cenſeri c) G) eundem vni filiorum
datum, reliquis omnibus datum videri, modo &)
teſtator ſciuerit, ſibi eſſe plurer liberos nec 33) aut
prazſumi aut aperte probari poſſit, teſtatorem aliter
ſenſiſſe, 3) eundem fliir datum, et liabus datum
eſſe, 4) eundem liberie datum ſimul nepotibus datum
cenſeri; ſecus ſi fliir datus ſit, licet alias ſub filio-
rum nomine et nepotes contineantur, 5) eundem
vel filiis vel filiubue datum aeque poſthumis datum in-
telligi 6) eundem denique poſteris datum omnibus li-
beris, tam natir quam poſthumis, datum videri. 4. 3

B. Ii tantum, qui HEREDES ſcribi poſſunt, et
TVTORES dari poſſunt; ſi ſimul munerit publici capa-
ces ſint. Ex quo patet, 1) ipſum heredem recte tu-
torem dari e) nec non 2) furioſum, mentecaptum

et minorem.) Non autem 1) perſonam incertam. g)

nec 2) eum, qui ſe in teſtamento ipſe tutorem ſeri-

nſit

ſecd
tem
teſta
cnd
fin

MXI
toſta
llato
cenle
8 d
erat,
mati
fiebe
TRE
ſei
ſtior
dee
lun

f.ber.
e)

E nu.
licilir
nulla,
Mbem

aegne
AEN.
teſta
egui-
oti
iorum
0 a)
) t
aliter
datum
datum
b fllio⸗
Uodemm
Gin in⸗
nibur li⸗

9)

Unt, et
i capa.
elle tu⸗

captum

rtam. 9
ein /.
N

PDE TVTELA TEST AMEN TARIA. 6
*
npß. It h) nec 3) in tutoris arbitrio poni poſſe, cui libe-
rorum tuter eſſe velit. ¹)

a) l. 3. F. h. 2. b) I. 12. de K. I. c) §. 17. J. de
excuſ. tut. d) F. j. J. . F. 6. 16. J. b. t. e) l. 7.
F. h. r. 5) S8. 2. I. . 10. §. 3. F: b. r. nec obſtat §. 1.
I. de excuſ. tut, et l. vit. C. de zut. leg. g) l. 20. pr.

b. t. 1) ½ 2. Y. A. . ¹) 1I. 23. F. eod.

H. 112.
Quomodo dari poſſit?
Denique IV. cum IVS SIT, vti pater legaſſit,
ſequitur, tutorem et a certo tempore et ad certum
tempus et ſub conditione et vſque ad conditionem
teſtamento dari poſſe, quo quidem caſu 1) pvendente
conditione vel die tutor interim a iudice datur 2). de⸗
Kiciente ea, tutela ad legitimum tutorem peruenit. .

S. O. J. 2. L. II. Pr. VG. h. f.

§. II 3.
De confirmatione tutorum.
Nonnunquam tutoris teſtamentarii CONFIR-
MATIO accedere debebat. Ea erat abkus, quo futor
teſtamentarius CONTRA LEGES datus, pro IVSTE
dato a magiſtratu declarabatur. Contra leges datus
cenſebatur 1) ſi eum dederat, qui non poterat. 2)
Si datus erat, cui dari non poterat. 3) Si non datus
erat, quomodo et vbi debebat. a) Ipſa vero confir-
matio aut CVM aut SINE inquiſitione vel ſatirdatione
fiebat. En rem ipſam! Contra leges datus æ) a PA-
TRE omni modo; ο) a MATRE cum inquiſitione
ſed ſine ſaticdatione; ) ab ENTRANEO, cum inqui-
ſitione et ſatitdatione confirmandus erat. ) Sed

haec hodie ſunt inutilia; cum in Germania non ſo-

lum omnes omnino confirmari debeant tutores, ſed
E. 3 et

70⁰ . TIrvVLVS XIV.

et ipſius confirmationis hodiernae alia, quam Roma-
nae, ſit indoles. e)

a) l. 1. G. 1. F. de confirm. tut. b) l. 1. H. 2. k. 2. l. 3.
I. J. 6. I. 7. pr. ff. l. F. 9. 10. F. I. vlt. C. eod. I. 4. ff.
b. t. c) vid. Reform. pol. imp. de 1548. Lit. 31. §. 2.
et Ordin. polit. Imp. de 1577. Lit. 32. J. 2. AXxRERI
diſſ. de difer. iur. Rom. et Germ. in conkrm. tut. Goet.
1748.

— — ——— ——

TITVLVS XV.
DE

LEGITIMA AGNATORVM TVTELA.

g. 114.
Tutela legitima gquid?
ltera tutelae ſpecies dicitur LEGITIMA. Ea in

genere eſt, quae proximir impuberis heredibus ab
inteſtato defertur. Ergo fundamentum huius tutelae

eſt ſpes ſucce ſionis ab inteſtato. Vnde regula: vbi cſt

SVCCESSIONIS emolumentum, ibi et plerumque onut
TVTELAE eſſe debet, a) Dicitur: plerumqut. Ex-
cipiuntur enim 1) nonnullae perfonae, quae quidem
ſuceeſſionis capaces, at tutelae incapaces ſunt, v. g.
feminae et minores 2) qui iuſtam habent eοανaſäandi
cauſam, quamuis heredes eſſe poſſint; de qua re
infra.

a) §. vn. L. de leg. patron. tut. I. 73. pr. de R. I. IO. BERN.
FRISII diff. de nexu tutelae et ſucceſſionis legitimae, Ien.
1719. Diſſent. WIESAND. Obſ. iur. Rom. et Sax. Spec.
3. Vit. 1775. 4. et in Eius opuſe.

Co

I.
Tabb. d
NEIS;
TOhRV.
tinet et
tutelape

ef. .
deck
ume

c.)

Lo
eſam int
atus el
terim ²
rlo, vel
tione tu
te Nie
erat, 4)

Kr
eſ.
ſ.1.

OIa.

ERI
Coet.

Ea in
bur a⸗
utelae
Nbi
2 onli
nidem
1 V., 9.
Mani
la 1e

5ENN.
e, len.

115.

LEGITIMA AGNATORVM TVTELA., yr.

§. I15.

Tutela legitima quotuplex?
Cum vero ius ſuccedendi ab inteſtato competat:

I. AGNATIS, quibus diſertis verbis in XII.
Tabb. datum eſt; a) et nonnunquam: II. EXxTRA-=
NEIS; ſequitur, tutelam legitimam eſſe vel AGNA-
TORVMvel EXxTRANEORVM. Ad priorem per-
tinet etiam tutela Educiaria; ad poſteriorem vero,
tutela patronorum et parentum.

cf. C. F. WALCEII diſſ. de legitima extraneorum tutela
Sect. I. Ienae 1753. Ceterum ſubſpecies tutelae legi-
timae erat ceſſicia, de qua cf. K VESTNERVM de tur.
ceſſ. Lipſ. I745. HEINECC. ad L. Pap. Popp. Le II.
c. XI. g. 32. .

F. 116.
Quando ei locus ſit.

Locus ei eſt 1) ſi parens vel plane vel quoad tu-
lelam inteſtatus deceſſit a) 2) teſtamento, quo tutor
datus eſt, deſtituto, iacente enim hereditate tutor in-
terim a iudice datur ) 3) mortuo tutore teſtamenta-
rio, vel, ſi plures fuerint, mortuis omnibur c) 4) da-
tione tutoris teſtamentarii ipſo iure nulla 5) deficien-

te die vel conditione, ſub qua teſtamentarius datus

erat. 4)

a) §. 2. I. b. t. 1 6. F. b. . b) l. 9. I. 1io. pr. F. de rzur.
ioſt. c) §. 2. J. H. t. I. 11. §. 3. 4. F. de tur. Teſt. I. 2.
H. 6. H. h. t. d) l. S. §. 2. I. u. pr. ff. de tut. teſt.

§. 117.
Quando ce ſCſet.
Ex oppoſito non obtinet:
I. Quotiet adhut teſtamentaria ſperatur; a) vnde
ceſſat &)] teſtamento vel propter iniuſtam liberorum
E 4 ex

72 TIrvIvs XV.

exheredationem vel poſthumi agnationem inualido b⁵)
66) pendente die vel conditione, ſub qua tutor teſta-
mentarius datus erat. c)

II. Quotier ſemel tutela ad teſtamentarium adhuc
viuentum tutorem deuoluta eſt. Ergo ceſſat: &) ſi
teſtamentarius ſe ecuſauerit; &G) ſi remotus ſit. dy

a) l. 2. pr. de tut. teſt. b) l. 32. F. de tut. teſt. Nou.
n5. c. 3. in fine. c) l. n. pr. ff. de zut. teſt. d) lI.
u. §. 1. F- eod. cf. THOMAS. in nor. ad &rauchii diſſ.
Iur. Iuſt. Exerc. V. J. IO. et ad HVBERI prael.ad Inſt.
Tit. de tur. teſt. n. 3.

§. 118.
De tutela agnatorum legitima.
Haec de tutela legitima in genere. De tutela
AGNATORVM in ſpecie notandum: I. iure antiquo
ſolos agnatos et gentiler, excluſis cognatis, ad tutelam
vocatos fuiſſe, illis ſolis ad ſucceſionem ab inteſtato
admiſſis; II. ſed iure nouo, ſublato agnatorum co-
gnatorumque, quod ſucceſionem attinet, diſcrimine,
hos agquali iure cum illis ad tutelam admitti, modo
capaces tutelae et maſculi ſint, excepta, vt vidimus,
matre et auia. Ex quo fluit: 1) in tutela legitima
hodie eundem, quem in ſucceſione ab inteſtato, or-
dinem ſeruari; hinc 2) proximiorem excludere re-
motiorem, 3) proximiori ipſo minore interim alium
tutorem dari, 4) eodem plane incapaci proxime ſe-
quentem ad tutelam vocari. 5) pluribus eodem gra-
du exiſtentibus, omnibus quidem tutelam deferri,
ſed poſſe tamen vnum a iudice eligi, cui bonorum
adminiſtratio committatur.

§. 7. J. de cap. dim. I. 10. §. 7. ſr. de excuſ. zut. I. 3. J. 9.
l. 10. pr. F. h. t. Nou. 15. c. 4. 5.

P ig
Dimn

hoce tit

0
1
Qui eu
tripler
nima.

von B
jur
ſen
DV

“
TEM t/
10 z0c
lbets

teſta.

nhur
4) l

MWu.
4 l.
ii diſ.

4 luſt.

tutela
ntiquo
Utelam
Iteſtato
um co.
erimmine,
, mod?
vidimus,
legitima
ato, Ol⸗
ldere re-
rim alium
xime ſe⸗
llen gra-
deferti,
vonorum

2 —

TITVLVS XVI.
DF

CAPITI8 DIMINVTIONF.

§. 119.
Conn e X i 0.
Ius agnationis et hinc ſimul tutela agnatorum ma-
xima et media capitis diminutione ceſſat, vnde
hoc titulo de ea agitur.

§. 120.
Capitis diminutio quid et quotuplex?

CAPITIS DIMINVTIO eſt mutatio ſtatus CIVI-

LIS. Caput itaque idem eſt, quod ſtatus ciuilis.

Qui cum triplex ſit (§. 39) et ipfa capitis diminutio
triplex eſt: vel maxima, vel minor ſiue media, vel mi-

nima.

von BRAVN von der Eintheil. der cap. dim. in SCHOTTS
jur. Wochenbl. 3ter lahrgang. Capitis diminutionem
Jemper eſſe amiſſionem ſtatus ciuilis tradit WIESAN-
DVS obſ. iur. Rom. et Sax. Spec. II. Et in Ei. opuſe.

§. 121.
De MAXIMA C. D.

I. MANXIMA eſt, cum aliquis ſimul et CIVITA-
TEM et LIBERTATEM amittit. Quod iure nouißß-
mo accidit 1) ſeruis poenae, quae tamen ſeruitus a
Iuſtiniano in fauorem cognatorum fublata eſt a) 2)
libertis ingratis erga patronos b“) 3) maioribus XX.
annis

74 TrrvEZVS XVI.

annis, qui fé pretii partieipandi cauſa venundari paſſi

funt «) 4) captis ab hoſtibus, niſi iure poſtliminii re-
ſtituti ſint. d) .

a) §. 1. I. h. t. Nou. 22. 6. 5. b) l. vn. C. de libert. in-
grat. c) G. 2, I. b. . d) MAIANSII diſſ. de poſt-
7i. in Ei. difl. T. I. SALMAS. obſ. ad ius Arttic. cap.
26. RO M. TELLERI diſſ. de iure poſtlim. Lipfſ. 1758.
Iure antiquo et incenſ: et mulieres ingenuae in ſerui

alieni amplexus ruentes, maximam capitis diminutio-

nem patiebantur, cf. HEIN. antig. h. t. §. 3. et 8.

. 122.
Media C. D. quid?
II. MEDIA eſt, cum ciuitas quidem amittitur, li-
bertat retinetur. Quae accidit, 1) exulibus, non
vero relegatis 2) aqua et igne interdictis 3) deporta-
tis in infulam 4) transfugis 5) hoſtibus iudicatis.

§. 2. 1. 1. 5. f. b. z. RETES de interdictis et relegat. in
MEERM. theſ. T. V. HEIN. Oynt. ant. b. r. IVSTI
Spec. oN. crit. c. VIII. Viennae 1I765.4. .

Obſerua: Vtradue haec capitis diminutio mors ciuilis dici-
tur, cum Romani ſeruitutem mortalitati fere compara-
rent, et, qui ciuitatem amiſerat, quaſi pro mortuo
haberetur. J. 209. de R. L. §. I. I. quib. mod. p. p. toll.
Vnde poena capitalis apud Romanos haec quoque dici-
tur, quae conſiſtit morte cinili, et crimen capitale eſt,
quod vahitt⸗ inin on maxima vel media punitur.
lI. 2. pr. vlt. F. de poen.

9. 123.
Minima C. D. quid?
MINIMA eſt cum ciuitas retinetur et libertas, ſed
HKatut Jfamiliae amittitur. Quam quidem patiuntur
1. omnes qui cum ur iuris fuerint, coeperunt eſſe
alieno juri fubiecti; id, quod aecidit ℳ) arrogatis
et

RR

4,) le
heerint,
teri aecid
Mutatum
Alieni iun
commutan
)in ple
)
de mn

5)14

Quo

Dnotandum

dehciente
ſeruitute
Geler ex iu
infidelibe
bentibus
ptir ex li
Minimam

ſpeciehus

) ch

cay. 6

e

re.

7t. in⸗
kepoſt⸗
1759.
n ſui
linntio⸗

9.

tur, li.
non
Porta⸗
tls.

Pegor, i in
VII

uilis dici⸗
compara
mirnt

,.9. M.

ue diei⸗
Pirale le eſt,
kmi kur.

jtat, ſel
patiuntur

runt ell

rrogetis
et

DE CAFITES DIMINVTIONE. 75
et β) legitimatis. II. Omnes, qui cum alien: iuris
fuerint, ſui iuris eſſe coeperunt. Hoc vero iure ve-
teri accidebat emaneipatis, quod tamen iure nouo
mutatum. a) III. Omnes, qui, cum nec ſui nec
alieni iuris eſſe coeperint, fumiliam tantummodo
commutant; quod fit in, æ) arrogatorum liberis et
6) in plene adoptatis. 5)
a) §. J. I. l. 2. J. I. F. h. z. Nou. iaS. c. 4. J. CONRADI

de min. cap. dim. in parerg. iur. ciu. L. II. p. 264.
1) l. 40. f. de adopt.

§. 124
Vſus bodiern u 5.

Quod vſum hodiernum huius doctrinae attinet

notandum: I. Maximam hodie occurre re jnon poſſe,

deficiente apud nos tali, neemn Romani habebant,
ſeruitute, niſi quod nonnulli ſtatuant, captiuos inf-
deles ex iure retorſionis hodienum pro ſeruis cenſeri,
infidelibus captiuos Chriftianos aeque pro ſeruis ha-
bentibus. II. Mediam adplicari a plerisque proſeri-
ptis ex Imperio et relegatis cum fuſtigatione a) III.
Minimam hodienum iisdem, quibus apud Romanos,
ſpeciebus locum habere.

a) cf. STRYCR Vſ. mod. tit. de ſtatu bom. §. 3 et tit. de
cap. dim. min. §. 7. ſqꝗ.

FTirvIVS XVII.
2=ð

LEGITFIMA PATRONORVM TVTELA.

§. 125.

Tutela patronorum quid?

Alter tutelae legitimae ſpecies eſt PATRONO-
RVM tutela. Cum enim I. XII. tabb. patro-
nos ad libertorum ſucceſſionem ab inteſtato vocaret,
ibique, vbi ſpes hereditatis eſſet, ſimul tutelae onus
eſſe deberet, ex interpretatione prudentum tutela in
libertos impuberes patronis ita delata eſt, ac ſi no-
minatim de ea in XII. tabb. cautum eſſet. J. vn. I. h. t.

TITVLVS XVIII.

DE

L.-EGITIMA PARENTVM TVTELA.

§. 126.

Turela parentum quid?

ARENTVM tutela, quae patronorum tutelae

ſubſpecies eſt, dicitur, quae patri in flium eman-
cipatum imhuberem incumbit. Cum enim iure veteri
emancipatio manumiſſione imaginaria (§. 95.) fieret,
emancipatus pro liberto et pater emancipator pro eius
patro-

jutrono Ni

huberi⸗ ſal

interpe

ea 1l legiti

Cum
numiſſo ce
nouo non
er conſtitu
remn etnane
emancipet
vinut agne
kert in not
Pater hodd
cipatorum

Gfferre,

ek. (VIS
und V.
Milens
trig. 21

etlipl.

ONO.
Patro⸗
vocaret,
e Onus
ltela in
ſi no⸗
1L. ht.

LA.

1 tutelae
um eMan-
re veteti
3)ber et
rpto eins
potro⸗

TrIT. XVIII. DE LEG. PAR. TVTELA 77

patrono habebatur, vnde et qua talis tutelam filii im-
puberis ſuſcipere debebat. Ea olim tutela fiduciaria
ab interpoſito fiduciae pacto dicta, ſed poſt-
ea ad legitimas tutelas relata eſt. G. vn. I. h. 6.

§. 127.
Vſus bodiernu’s,
Cum vero hodie in emancipationibus haec ma-
numiſſio ceſſet, per ſe patet, eiusmodi tutelam iure
nouo non poſſe exiſtere. Aliter dicendum, ſi pater
ex conſtitutione Anaſtaſiana vel Iuſtinian-a impube-
rem emancipet. Tunc enim procul dubio pater eſt
emancipati tutor, ſed non qua patronus ſed qua pro-
ximus agnatut. Haec vero tutela patris legitima dikf-
fert in nonnullis a patria eius poteſtate. Praeterea
pater hodie et curator bonorum liberorum non eman-
cipatorum eſſe poteſt; quam quidem curam a tutela
differre, per ſe intelligitur.

cf. CVISTORP. wieferne einem Vater die Vormundſchaft
und Verwaltung der Güther ſeiner Kinder dureh letzte
Willensverordn. genommen werden könne? in deſſen Bey-
träg. Zur Erläut. verſch. Rechtsmat. erſtes Stück. Koſt.
et Lipfſ. 1778. 8.

Tir.

78
TITVLVS XIX.
DE

FIDVCIARITA TVTEL A.

1

§. 128.
Tutela iduciaria quid?

DVCIARIA tutela eſt, quae lir maioribus mor-
tui putris emancipatorie in impuberem emancipatum

defertur. Ea competebat 1) fratri et quidem ſic:
FPabebam duos filios, alterum maiorem, alte-

rum impuberem. Impuberem emancipans tuebar
eum tanquam legitimus. Me mortuo, frater per-

fectae aetatis erit tutor fiduciarius 2) patruo fratris

filio, quomodo? Habebam filium maiorem et nepo-
tem ex filio mortuo. Emancipaui nepotem. Ego
quidem vt legitimus tutor ero; poſt meam vero
mortem patruus vt fiduciarius tuebitur. 3) Patri in
fillum hunc in modum: Habebam filium maiorem
atque ex eo nepotem impuberem. Nepotem eman-
cipaui. Ego quidem vt legitimus tnebor, poſt me
autem pater vt fidueiarius. Ita THEOPH. paraphr.
h. t. cf. quoque GEBAVERI excurſ. V. ad Inſt.

TzT.

ATILIA
II.

Viin
eam
h er ſent
gui tutor d
Gelcendat,
DATIO i-
ſperalir he⸗
er el I. a0
I gilt

cf. MC
WIV

Tutel

Vdetutor

Vel 9 utor

1„à J

mnof⸗
potumm
mn be:
te.
tebar
per-
fratris
nepo⸗
. 60
m vero
Patri in
aiorem
eman-⸗
voſt me
araphr.

.

79

TITVYLVS XX.

DE

ATILIANO TVTORE, ET EO, QVI EX
LEGE IVLIA ET TITIA DATVR,.

§. 129.
Tutela datiua et tutoris datio quid!

lItima tutelae ſpecies eſt DATIVA, quam dicimus
eam, quae deficiente tutore teſtamentario et legiti-
mo ex ſententia magiſtratus alicui datur. Vnde ipfſe,
qui tutor datus eſt, datiuus, aut cum ex lege Atilia
deſcendat, Atilianus tutor appellatur. TVTORIS
DATIO ipfa eſt acluc legitimur, quo in ſubfidium vi
ſpecialis legis a magiſtratu tutor conſtituitur. Igitur
ea eſt I. atus legitimus II. locus ei eſt in ſubſidium
III. Magiſtratus ex ſpeciali lege tutorem dat.

cf. MARGHII diff de zuror. ex L. Iulia er Litia Lipl. 1736.
WILDVOGELII diſſ. de zut. dat. Ienae 1691.

§. 130.
Aioma primum.
Tutela datiua I. % ACTVS LEGITIMVS,
vnde tutor nec ad tempus, nec ſub conditione dari pot-
eſt, a) niſi æ&) conditie ipſi tutelae naturae inſit b)

vel β) tutor teſtamentarius tantum impediatur. e)

a) lI. 77. de R. J. b) l. 6. H. I. F. de zur. C) §. I.
I. h. t.

§. 121.

Se Trrvrvs XX.

Axioma ſecundum.

Deinde II. Locur ei eſt in Sy BSIDIVM, i. e. de-

ficiente tutore et teſtamentario et legitimo. H

nota regulas:

it oſtar iur vel legitimus NVL-
uoties tutor teſtamentarius vel ,
LVS 4 adeſt, totier tutor a magiſtratu datur. a).

B otiesr tutela TESTAMENTARIA Eae
TV totier datiuat interim locus eſt. ne
SPERA )pendente die vel conditione, ſub da e-
nenet r Vtutor ſeriptus eſt ?⁵) 2) iacente here ita-⸗
ſamenker o ſo exheredato, licet tutor pure ſerr
dtn 6 H ktutore teſtamentario impedito d) 4) ſi
Futor teſtamentarius adpellauerit. c)

C. Quoties tutela ſemel ad TESTAMENTARIVM

i vindicat;
datiua locum ſibi vin 7
VIVVM deuoluta eſt, toties
zn datur tutor teſtamentario excuſato aut remoto )
hinc

I.
) I. II. pr. ff. de tut. teſt. c) J
3) ez1. r. d) 3 1. zol. I. 17. de teſt. tut. e) l. 2.
1. .. f) I. II. H. I. de tut. teſt.

§. 132.
Aioma tertium.

III. Magiſtratur e SPECIALI lege tutorem datf.

7 6 no.
Haec lex ſpecialis erat Atilia, qua praetori vrbano,

nariae 2) nec eam mandari poſſe l. F. pr. f. k. t.

§. 133.

P
P
H

Porro

I. T
VIde pupil
felltater p
magiſtratibu
Gitione ſitan
ſtratus chmnie

II. Mi

ſine ſatisdat
conſtituunt.

III. Te

blenti, ign

IV. No
)Pohibita
peclaum de
dichiniſuben
haud meria

V. Mut
iſur et ine
rlenti tutore
6aut minmn,
ud tnditi

dati ſit.

de.

line

WI.
7. 6).

nchut
Vnde
te-
ecita⸗
ſer⸗

4)1

IVM
dicat;

to. )
95
e

1.
12.

em dht.
yrbano,
bus to⸗

t Boma-

xtraorch
lt.

PE ATILIANO TVTORE, ete.

§H. 133.

Corollart:a.

Porro nota:

I. Tutorem dat magiſtratus loci, æ&) vel eius
vnde pupillus originem habet, βο) vel eius, vbi ſunt
facultates pupilli ſita-. Vnde 1) ſi bona ſub diuerſis
magiſtratibus ſita ſint, ſingulus rerum, ſub ſua iuris-
dictione ſitarum, Gpecialem tutorum dat. 2) magi⸗
ſtratus domicilii non dat tutorem. a)

II. Magiſtratus maiorer cum inquiſitione, ſed
ſine ſatisdatione, minores cum iatisdatione tutores
conſtituunt. b) P

III. Tutor recte datur cuilibet pupillo, hinc et
abſenti, ignoranti, inuito. c) —“

IV. Non poteſt magifſtratus dare 1) ſemetipſum
2) prohibitum a patre 3) eum, qui in legatione
eſt, 4) eum, qui ſe ingerit, vt creetur 5§) eum, qui
pecuniam dedit, denique 6) eum, qui alienae iuris-
dictioni ſubeſt, niſi in propria iurisdictione idoneus
haud reperiatur. d)

V. Nulla eſt tutoris datio 1) ſi magiſtratus fu-
rioſus et demens tutorem creauerit 2) ſi tutor &) aut
habenti tutorem, ſed eo abſente, quaſi non habenti
) aut minori, „) aut pupillo, patrem habenti ) aut
ſub conditione aut ab incompetente iudice immediate
datus ſit. e)
a) I. 27. ſ. b. t. l. vn. C. vbi pet. tut. b) pr. er g. olt.
I. de ſatisd. tut. c) l. 5. 6. fj. h. t. d) 1I. „. 1.
27. §. 2. 2. et 6. l. 24. ff. eod. HERTELII diff. de tutore
alienae iurisd. Ienae 1739. e) l. 5. §. 1. l. 10. 26. ff.-
b. Z. l. 6. §. 2. et 4. Ff. de eeen J. C. qui dare tut.

§. 134.

TITVLVS XX.

§. 134˙
Vſus bodiernusß.
Sed hodie 1) tutoris datio non eſt actus legiti-
mus 2) pertinet ad iurisdictionem ordinariam 3) Jui-
üibet magiſtratus ea gaudet 4) ei locus eſt, ſi magi-
ſtratus tutorem teſtam. et legit. ex iuſta cauſa non
confirmauerit. .

DE LVDEWIG de different. iur. Rom. er Germ. de tut.

Atil. in Eius opuſc. Miſcell. T. II. p. 1161.

TIITVLVS XXI.

DE

AVCTORITATE TVTORVM.

F. 135.

Auctoritas tutoris quid?

Cen pupillus propter iudicii, quo pollet, imbe-
cillitatem circumueniri facile poſſet, ſi nego-
tia ſolus ipſe perageret, cautum, vt, quae damnoſa
ipſi eſſe poſſent, negotiis accederet TVTORIS AV-
CTORIIAS, quae eſt akhtus legitimus, quo tutor id,
quod pupillus infantia maior gerit, et ex quo conditio
eius deterior poſſet fieri, ſe probare dicit. Itaque eſt
I. actus legitimus II. ſupponit pupillum infantia ma-
jorem III. neceſſaria eſt, vbi deterior reddi eius con-
ditio poſſet.
pr. I. I. 3. f. b. ?. GVNDLING. de auétor. tut. in GVND-
LINGIAN. part. 29. p. 362.

3

§. 136.

1E
tin in 0
uuitegatun
nenca erut

) Diſe
Obltare!
L. IUlll.
40 1. 29.
9Krl

Cum
cebtat, zul

Opus erat,
2. ck ach

III. N.
TERIOR p.
vel ahenat e
fieri 1) in
mleuntur,
oniut, il

obligenur,
) Loupeti,

en verlus ſi

it ) Colo

ms ſitn
Meſtonis
2 .
3) mutu 0
Olnüinnbs

giti⸗
Iui.
nagi⸗
non

de tut.

t, inbe.
ſi nego⸗
damnola
tltor iih
o Conlliti⸗
taque elt
lantia a⸗
eius con-

in GVND-

6 136.

PEx AVCTORITATE TVTORVM. 83

§F. 136.
. Aiomal primum.
I. Eft ACTVS LEGITIMVS. a) Hinc 1) Ha-
tim in iſo negotio b) 2) ab ipſo tutore prazſente et;
quid agatur, ſciente 3) pure et 4) expreſſe interpo-
nenda erat. *) .

a) Difſent. CVIAC. L. XV. obſ. 16. b) §. 2. I. h. z.
obſtare videtur l. 25. J. 4. de adq. hered. cf. CVIAC.
L. XIII. obi. 31. HOTTONM. L. XII. obl. 2. GODOFR.
ad I. 29. de R. I. VINNIVS ad h. t. §. 2. ibique HEIN.
c) §. 2. I. l. 5. l. 9. J. 5. G. h. t.

§. 137.
Aioma ſecunlum.
Cum II. pupillus INFANTIA MAIOR ESSE
debeat, auctoritate tutoris in negotiis infantium non
opus erat, cum hi ipfi nihil peragere poſlent, l. 1.
G. 2. de adm. tut.

.

F§. 138.
Axioma tertium.
III. Nectſſaria eſt, cum pupilli conditio reddi DE-
TERIOR pOet; quod fit, cum vel aliquid promittit
vel alienat e bonis ſuis. ] Hinc tutor debet auctor
fieri 1) in omnibus, ex quibus obligationes mutuae
naſcuntur, caufſis; in his enim ſi deficiat tutoris au-
Roritas, ipſi quidem, qui cum pupillo contraxerunt,
obligantur, at inuicem pupillus non obligatur; niſi

ææ) locupletior factus ſit 5) aut βο) contractus in eius

rem verſus ſit, c) aut „) obligatio e re oriatur d)
aut ε)) dolo malo aliquid fecerit, modo pubertati pro-
ximus ſit e) 2) in aditione hereditatis, bonorum
poſſeſſionis petitione, fideique commiſſ acceptionef)
3) in mutuo, quod pupillus credere vult g) 4) in
ſolutionibus creditoribus falis. )
F 2 a) Pr.

24 . TITrVLVS XXI.

a) pr. I. I. 9. pr. H. 1. fr. B. z. b) pr. I. I. J. pr. §. 1. F.
b. t. c) arg. tit. f. de in rem verſo. d) l. 46 f.
de O. et A. I. 33. F. pro ſoc. e) l. I. de R. J. f) §.

1. I. I. g. F. 5. F. h. t. CVIAC. obſ. L. I. c. 34. 8) l.

9. pr. eod.. h) l. g. §. 2. eod.

§. 139.
Quando auctoritas tutoris ceſſet?
Ex oppoſito nonnunquam tutoris auctoritas vel
A. non nectaria vel B. plane inutilis eſt.

A. NON NECESSARIA eſt: 1) quoties titulo lu-
cratiuo ſibi adquirit pupillus, 2) quoties alium ibi obli-
gat, 3) in obligationibus ſolam pupilli perſonam con-
cernentibus; v. g. in ſponſaliis, 4) in adquirenda

voſj zſſione. a)

B. Plane INVTILIS eſt 1) In teſtamentie impu-
berum 2) in negotiis, quae tutor vel immediate vel
mediate cum pupillo geſſit, propter regulam: tutor
non poteſt in rem SVAM außor fieri, niſi tantum per
conſequentiam cum pupillo negotium habuerit. ⁵)
Vnde 1) pupillus tutori, eo auctore, obligari,
hincque mutuum dare vel vendere aliquid non poteſt,
niſi æ) qui auctor fiat, adſit contutor; &) emtio pa-
lam facta ſit, aut „) creditor pignus pupilli diſtra-
xerit, aut ο); tutor non ſit gerens aut &£) pupillus
maior factus emtionem comprobauerit, aut &) locuple-
tior factus ſit c) 2) tutor cum pupillo non poteſt
agere, niſi dato prius pupillo curatore d) 3) pupil-
lus tutorem, eo auctore, liberare non poteſt.
Pupillus tutoris, quem in poteſtate habet, filio obli-
gari, licet patre conſentiente, non poteſt. †)

2) pr. I. I. 9. pr. ſy. b. t. I. 11. ff. de A. R. D. I. 20. ſy. de
R. N. l. 32. §. 2. ff. de adq. poſſ. b) I. 1. pr. l. 2. Pr.
F. b. r. c) cf. l. j. 6. F. eod. I. 46. de contr. emt.
4) §.

(eter
fiat, non
auctoritate
toribus on
tela pron
60) acluse
alienandis
temn non it
nand debe
integrun,

1) L.
eod. l.

eor. gui

Hodie

non diline

s vel

alo /u.
iobli⸗
n con⸗
lirend

impu⸗
ate vel
: tutor
uin per
erit, 5)
potelb
ntio pu-
difra-
Nuplllos
) boupk.
on pole
puhl.
tell. 4)
Kio obli⸗

ntr. ent.
4)

3
(

DE AVCTORITATE TVTORIS. 85

4) F. 3. I. b. Z. Nou. 72. c. 2. VLP. fragm. Xl, 24.
e) l. 22. F. b. . f) l. 1. pr. b. .

§. 140.

Corollaria.
Ceterum adhuc obſerua 1) tutorem, vt autor

fiat, non cogi, a) 2) tutorem gerentem tantummodo

auctoritatem interponere poſſe b) 3) ex pluribus tu-
toribus vnius ſufficere autoritatem, niſi vel ) tu-
tela pro regionibus aut ſubſtantiae partihut diuiſa, vel
ι) actus eiusmodi ſit, quo tota tutela nitur c) 4) in
alienandis pupilli immobilibur ſolam tutoris autorita-
tem non fuſſicere, ſed accedere iudicis decretum alie-
nandi debere d) 5⁵5) pupillo laeſo dari reſtitutionem in
integrum, licet tutoris adfuerit auctoritas. e)

2) l. 7. J. b. . b) I. 4. J. eogd. c.) I. 4. J. F. pr. F
eod. I. vlt. C. de auctor. praeſt. d) tit. f. de rebus
eor. qui ſub cura ſunt. e) tit. fF. de minor.

§. 141.
Vſus ho diernus.
Hodie 1) tutoris auctoritas non eſt actus legiti-
mus 2) io6ſ tutores pupillorum negotia gerunt 3)
non diſtinguitur inter infantem et infantiae proximum.

F 3 TrIT.

86

TITVLVS XXII.
QVIBVS MODIS TVTELA FINITVR.

§. 142.

Tutela quot modis Eniatur.

MVai, quibus finitur tutela, ſunt vel I. NATV-
RALES, vel II. CIVILES, hique vel A. Com-
munes, vel B. Proprii.

§. 143.
De modis naturalibus.
I. Modi NATVRALES ſunt 1) vitium corpo-
ris animiue ſuperueniens, quo tutor inhabilis reddi-
tur a) 2) Mort tutoris naturalis, cum tutela ſit mu-
nus perſonale. Hinc regula: nulla tutela iure heredi-
tario ad alium tranſit. ?) Attamen rem ſic habe )
inchoata a defuncto tutore negotia perficere eius here-
des debent c) β) iura et obligationes e tutela et in
et ad tutoris heredes transeunt d) „) ii plures tutores
teſtamentarii ſint, tutela non, niſi omnibus defun-
Qis, finitur e) 3) Mors pupilli naturalis; obligatio
tamen defuntti pupilli, ad praeſtandam tutori in-
domnitatem, tenet quoque eius heredes. )

a) I. 17. F. de tut. b) I. 16. H. I. F. eod. c) I. 36.
J. 2. . de admin. tzut. l. vn. §. 1. F. i pend. appell.
d) I. z. C. de bered. tut. CVIAC. Obf. L. XIII. c. 39.
7OLLERI difſſ. de culpa ab bered. tut. praeſt. Lipſ. 1779.
e) I. u. §. 4. I. 34. Ff. de zut. teſt. †) I. 3. §. 9. F. de

contrar. tut. act.

§. 144.

I. N
4. 0

toris maxt
2) Duben
et 4) er
Ponentur,

1, P
nian, eniſt
conditio.
muatrir auie
Quoad tun
er et ſuh⸗
mnotum,
musue ſia
mentum.
4) Kr3
NWerg
emanciy
voc 1

Eed
unt, 0 t
Alt, danmgum
ſus eumn 4
umn alio

II. Rat

Nlnmem,

Rln Weſt

4 TV.
Com.

corpo⸗
reddi⸗
ſt mu-
lertcli
abe )
1s herxe⸗
ela et in
tutores

ekon-
ooligetio
utori in⸗

) l. .
ul. eppel
IIII. e. 30.
lipl. 1i)

ſ 1H

19*

CQIBVS MODIS TVTELA FINITVk. 87

§. 144.
De modis ciuilibus.
II. Modi CIVILES:

A. Communes ſunt: I. Capitis diminutio æ) tu-
toris, maxima et media; 6) pupilli, quaecunque. a)
2) Pubertas pupilli minus plena. ⁶) 3) Remotio
et 4) excuſatio, ſecundum ea, quae inferius pro-
ponentur.

B. Proprii fſunt: I. Quoad tutelam teſtamenta-
riam, exiſtens dies, vel, ad quam tutor datus erat,
conditio. c) II. Quoad tutelam legitimam, et quidem
matris auiaeque, lecundae nuptiae ) (cf. 9. 103.) III.
Quoad tutelam datiuam 1) exiſtens dies vel conditio,
ex et ſub qua tutor teſtamentarius datus erat 2) re-
motum, propter quod tutor teſtamentarius legiti-
musue ſtatim tutelam ſuſcipere non potuit, impedi-

mentum. ⸗g)

a) §. 1. 4. I. h. b) pr. I. cold. c) 9. j. I. b. x. d)
Nou. 94. c. 2. Iure antiquo tutela agnatorum legitima
emancipatione, qua ius agnationis tollebatur, ceſſabat,
quod tamen Nou. 115. c. 4. mutatum eſt. e) vid. S.

5§. 145.
De effectibus zutelae finitae.

Effectus finitae tutelae

I. Ratione Il'VTORIS ſunt: &) vt rationes red-
dat, &) vt omne, quod dolo, culpa lata et leui de-
dit, dammnum reſarciat; quem in finem pupillo aduer-
ſus eum datur tum actio TVTELAE DIRECTA,
cum actio de DISTRAHENDIS RATIONIBVS. a)

II. Ratione PVPILLI: ) vt tutorem reddat
indemnem, ad quod actione TVTELAE CONTRA-
RlIA poteſt compelli. 5)
F 4 a) Pr.

88 TITVZVS XXII.

a) zit. F. de zut. et rat. diſtr. b) tit. . de act. tut.

contr.

§. 146.
Vſus bodiernus.

Hodie pubertate non finitur tutela, vt tit. ſeq.
tradetur. Deinde quoad actiones §. praec. allatas
nonnulla aliter ſeruantur, quae tamen commodius
in Pandectis poſſunt dici.

S TITVLVS NXIII.

DE

CVRATORIBVS.

§. 147.

Caurator guis?

WVRATOR in genere eſt quicunque rerum alienarum

adminiſtrator, at in ſpecie eſt, adminiſtrator bo-
norum eius, qui iis inſe ſupereſſe non poteſt. a) Ce-
terum cura diuiditur:

I. Quoad ORIGINEM in legitimam et datiuam

ſeu honoruriam, b) teſtamentaria enim, niſi acceſſe-
rit iudicis confirmatio, non valet.

II. Ratione OFFICII in implicem ſeu realem et
mixtam. Hoc quidem titulo de ea, quae vel 1) ob
animi corporisue vitium, vel 2) ob aetatis lubricita-
tem contigit, agitur.

a) Hine

4.
XII ni

cmui eſlen

iir et en
ſed iure
ſucced
nis tojl
gnatos
lauſat ti
furor f
23) ofhe
tempus
ipſe fun
tunt ſie⸗

. 1. .
interdic
rioſis 49
iis tantn
redes i9
genuis,
Piaetor
Uante in
Nodigun
ihn tr⸗
W er
norre

ut.

tas
lins

narutm
or do.

(e.

datiuan
ccelle⸗

alen et
1) b
bricita⸗

) Eine

—

DE CVRATORIBVS.

89

a) Hinc differt a negotiorum geſtore et procuratore, licet
vox curateris et procuratoris ſaepius promiſcue vſurpe-
tur. BYNRKERSH. L. II. Obfſ. 20. b) H. 1. I b. t.
VLPIAN. fragm. Lit. XII. §. I.

F. 148.

De legitima cura.

I. LEGITIMA curatio eſt:

A. Furioſorum, de qua tenendum: 1) iure
XII. tabb. iis tantum, qui ſimul heredes ſui et inge-
nui eſſent, furioſis curatorem datum eſſe; cum liber-
tir et zmancipatis furioſis Praetor curatorem daret a)
ſed iure nouo, quo liberti et emancipati parentibus
ſuccedunt, nec amplius emancipatione iura agnatio-
nis tolluntur, omnibus emnino farioſis agnatos co-
gnatosque legitimos eſſe euratores. 2.) Opus eſſe
cauſat cognition, in qua iudex inquirit: æ) annon
furor cétus ſit &) an cognatus habilir curae ſit, b)
3) officium curatoris perdurare per totum furoris
tempus, licet tempore dilucidi interualli verſeltißſimi
ipſe furioſus omnia, quae ſanis hominibus compe-
tunt, facere poſſit. c)

B. Prodigorum, quibus adminiſtratio bonorum
interdicta eſt. His enim lex XII. tabb. aeque ac fu-
rioſis agnatos curatores conſtituit; quod tamen de
iis tantum intelligendum prodigis, qui parentum he-
redes ab inteſtato erant; libertinis enim itemque in-
genuis, qui ex teſtamento patris heredes facti funt,
Praetor curatorem dabat. d) Ceterum nota: 1) du-
rante interdictione adminiſtrationis bonorum ipſum
Prodigum mihil tam inter viuos quam mortis cauſa in
alium transferre poſſe e) 2) ceſſante prodigalitate,
vbi per decretum magiſtratus conſtat, eum ſanos
mores recepiſſe, inſo iure curam ceſſare. p)

F 5 a) VLP.

9⁰ TrIrTVLVS XXIII.

a) VLP. fragm. Tit. XII. b) I. 6. 13. F. de cur. fur.
c) i. 6. C. h. r. d) VLP. 1. c. J. 2. 3. PAVLI rec.
Jent. L. III. Tit. 4. A. de teſtam. 9. 7. e) I. 10. pr.
F.: de cur. fur. l. 25. F. qui teſt. fac. poſſ. ◻) I. 2. pr.
F. de cur. fur. CVIAC. et SCHVIT. ad PAVLI I. c. §.
2. REINOLDI varia c. 41.

5§. 149.
De dat iua cura«.
II. DATIVA cura locum habet: 1) propter
animi vitium, quoad mente captos, quibus cum leg.
XII. tabb. haud proſpexerint, curator a magiſtratu
dandus erat a) 2) propter corporis vitium, quoad
ſurdos, mutos et perpetuo aegrotos b) 3) pro-
pter iudicii imbecillitatem, quoad minores, quibus
curatores dabantur, licet puberes eſſent. Attamen
g) ex L. Laetoria non omnibus omnino, ſed laſciuis
tantum et dementibur curatores dabantur; c) quod ta-
men 6) ex conſtitutione D. MWarci mutatum ita,
yvt omnibus adultis, etiam non redditis caufis curator
conſtitueretur. d)

2) §. 2. I. h. t. HVBER Ohf.- iur. bum. L. III. c. 15. b) J.
4. JI. b. z. e*) HETZERI diſſ. ad L. Eaetor. Lipf.
1749. HARTWIGII breu. biſtor. curar. Lipfiae 1763. 4.
3) CAPITOL. in D. Marco, c. X. ad quem locum cf.
HETZER, HART'WIG II. cc. CRVSIVS in FELLEN-
BERG. iuriepr. ant. T. II. SCHVLTING. ad CAII in-
ſtit. L. I. T. VIII. n. 7. RlTIERVS ad Hein. Vift. iur.
L. I. §. 99. EV. OTTO comm. ad Inſt. h. t. F. 2.
VINNIVS ad eund. locum ibique HEINECC.

§. 150.
Differentiae inter zutores et curarores.
Ceterum inter tutorem et curatorem minoris
hae potiſſimum erant differentiae: 1) ille impuberi-
bus; hie minoribus dabatur 2) ille primario perſonae

curam habebat, ſecundario rei; hic primario rei, ſe-
cunda-

Cndari
gebat
4)ille
gulum
hic tan
tutoren.
ratorem
conſnſi

9) Li.
„I.5
ut.
ribu
lis
1. 1.
e:
1. §.
verle
por⸗
vel
tor
neus
tutel
Pl.
Lab.
etian
NXIV
g.
NO
rentli

Pra⸗
ere,
Clrttores

²) nite

DE CVRATORIBVS. 91

fur. cundario perſonae; a) 3) ille teſtamento datus non
egebat in regula confirmatione; at hic omnino b)
. 4) ille ad omnia dari negotia debebat; hic et ad
e, gulum atum recte conſtituebatur c) §) ille inuito,

hie tantum petenti et conſentienti dabatur d) 6) ille
tutorem habenti non dabatur, hie et tutorem et cu-
ratorem habenti adiungitur e) 7) ille audoritatem, hic

conſenſum interponit. )

ter
a) l. 72. §. 3. V. de adu. rur. l. 20. ſ. de R. N. b g.
1. I. h. t ec) F. 2. I. h. t. d) V. 2. §. 4. 5. F. qui pet.
kratu. tut. iß. «) minor litem habeat, vel ) ipfi a credito-
uOad ribus ſoluatur, vel ) tutor ei rationes reddere velit;
o. his enim ſpeciebus et inuito curator dabatur. §. 2. J. lh.
ibus t. l. 7. C. qui per. turz. 4 §. 2. Ff. de minor. Diſſent.
SCHULT. t RITTER. cc. ſed cf. VIN MVS ad h.
mnen 21. §. 2. ibique HEIN. . Quod fit ₰½) propter ad-
eiuig uerſam valetudinem, ſenestutem, abſentiam et tem-
dcͤ ta⸗ porariam tutoris excuſationem; ) ſi tuter legitimus
n ite, vel propter dolum vel culpam inidoneus fit. .) ſi tu-
tor teſtamentarius aeque ad adminiſtrationem inido-
Grädr neus ſit, nec tamen fraudulenter negotia gerat °) ſi
tutela tam late difuſa ſit, vt vnus adminiſtrationi non
ſufficiat. S. F. 6. I. h. z. I. 13. pr. f. de tzut. l. 11. 15. I. 20.
b) ,. §. 1. F. de zur. et cur. dat. . 3. 5. C. in quib. cauſ. tzur.
v. i. bab. HVBERl Digreſſ. L. III. c. 19. Sed in his caſibus
1763. 4. etiam zutor dari dicitur in I. 12. et 15. F. de zut, cf. VIN-
cum ek. NIVS et LVDWEL. ad b. t. §. §. f) . 2. C. qui
ELLEN. leg. perſ. in iud. cui obſtare videtur l. 1oz. de V. O. cf.
PAll in. NOODT de pack. c. 20. Praeterea vid. PVETTMAN-
liſt inr. NI probab. iur. ciu. L. I. c. 21. Ceterum de his diffe-
1. 5.2. rentiis vid. quoque CVIAC. Obſ. XVII. 7.
§H. 151.
Corollartia.
nors H Praeterea nota: 1) eosdem magiſtratus curato-
me⸗ rer dare, qui et tutores dare poſſunt à 2) eosdem
Gn, curatores, qui tutores, fieri poſſe, modo exceperis
eho . ) matrem et auiam, et 60) filios 5) 3) finiri curam
10 rli, l

ceſſante
cunde⸗ N.

92 TIrvLvs XXIII.

ceſſante eius ratione, v. g. furore, minorennitate, ni-
ſi quis veniam aetatis impetrauerit c) 4) curatorem
) minoris ab ipſo minore actione tutelae directa vti-
li, ſed fnita demum cura; at ab extraneo manente
etiam adminiſtratione; ο) curatorem maioris v. g.
aegroti, furdi rel. aeque durante officio conueniri
poſſe ) 5§5) curatorem ipſum &) minorem aclione
tutelae contraria vtili &) maiorem actione negotiorum
geſtorum contraria conuenire ad indemnitatem prae-
ſtandam poſſe.

a) F. I. I. h. t. b) I. 12. §. 1. l. 21. . de zur. er cur. dat.
I. 2. 4. fr. de cur. fur. CRELL. de filio patris aut matris
curatore in Ei. difl. Faſc. XNl. c) tit. C. de bis, qui
ven. get. d) I. 16. J. 2. F. de tut. es rat. diſtr. l. 26. l.
14, C. de admin. zut.

§. 152.
Vſus bodiernus.
Hodie inter tutores curatoresque minorum non
diſtinguitur, hine pleraque de cura minorum dicta
parum ſunt vtilitatis.

cf. BEXYERlI diſſ de bodiern. tzut. et curat. differ. in opuſc.
n. 4. p. 100. GAERTNERI diſſ. iure Germ. int. tut. et
curat. non diſtingui Lipſ. 1732. PVFENDORFII obſ.
iur. vniu. T. I. Obſ 48.

Trr.

KATISI

P zee
l

i e guue

8A
onne, gu
mnechium.
Frueſtite.
ria q tutor
ſipulation

Cum
dultur⸗ .

I N
lttione
tüim in ¹

ſte lueon

„dat.
natris
1 gui
.20.

n non
die

1 opule.
t. tut. e

Il *

n.

93
TITVLVS XXIV.
DE

SATISDATIONE TVTORVM ET CVRA-
TORVM.

§. 153.

Conne X i o.

Hee de iis, quae tutoribus vel curatoribus ſingu=
laria ſunt; ſequuntur, quae iis oommunia ſunt,
i. e. quae de vtroque pari modo obtinent, quo per-
tinet 1) fatisdatio, 2) excujſatio et 3) remotio.

K. 154.
Satisdatio gquid?
SATISDATIO in genere eſt omnis cautio. i. e.
omne, quo quis de iuribus bonicue ſuir redditur ſecurus,
medium. In ſpecie vero eſt cautio FlDEIVSSORIBVS
Praeſtita. b) Hoc loco ſatisdatio eſt cautio hideiuſjo-
ria a tutore vel curatore, in quem cadit ſuſpicio, ſolemni
Ktipulatione praeſtita.

§. 155.
LQLuis ſazisd'e t?
Cum igitur caueat, in quem cadit ſuſpicio, ſe-
. 8 „ in 4 DPicio,
quitur:

I. NON fatisdare tutorem: 1) a magiſtratu ex
inquiſitione datum a) 2) a matre datum et a magiſtra-
tu cum inquiſitione confirmatum b) 3) a patre ſiue iu-
ſte ſiue contra leges datum, hocque caſu a magiſtratu
ſine

94 TIrvVLVS XXIV.

JVine inquiſitione confirmatum. ec] Quodſi plares te-
ſtamento paterno dati ſint tutores, is ſatis dat 1) qui
ſolus ſe ad tutelae adminiſtrationem ofert, modo
ℳ) non ſit perſona turpis vel ſuſpelka, nec 62) reli-
qui aut aegue ad ſatisdandum parati aut eius exiſtima-
tionis et honeſtatis ſint, vt ſatisdationis contumeliam
ſubire non debeant; 2) nemine ſe offerente, is,
quem teſtator adminiſtrare iuſit, cauet; 3) ſi teſta-
tor nihil dixerit, is, quem maior tutorum pars elege-
rit, ſatisdat; 4) diſſentientibus contutoribus, magi-
RKratus ex offieio vnum eligit, qui adminiſtret et ca-
ueat, modo contutores electo a magiſtratu fidem ha-
beant, nec omnes ipſi adminiſtrare, vel tutelam inter
ſe diuidere velint. d)

II. OMNINO ſatisdare tuorem 1) teſtamen-
tarium ab extraneo datum SꝛIRSe 2) legitimum, exceptis
patronis eorumque liberis, modo perſonae honeſtae
pupillique bona modica ſint. †) 3) datum a magi-
ſtratu minori et ſine inquiſitione. g)

a) Pr. I. b. t. b) l. 2. fF. de confirm. tzut. c) pr. I.
b. r. I. 3. F. eod. d) F. I. I. 6. z. 1. 77. N. de zurt. te-
ſſtam. l. 3. J. 6. ſeqq. F. de adiin. tut. l. 2. C. de diuid.
tut. e) lI. 5. F. de confirm. tut. f) l. j. H. 1. J. de
zut. leg. g) §. vlt. I. b. t.

§. 156.

Corollaria.

Praeterea obſerua: 1) tutores curatoresue ſa-
tisdare nolentes pignorum capione coerceri a) 2) eum
qui non ſatisdederit, tanquam ſuſpebtum remoueri. b)

a) K. 3. 1. b. z. b) vid. tit. de ſuſp. tut.

8. 157.

torde te
et tutela
Nlih ex
Iit, r
lem puuj
conuenien
Uerit, an

5 14.
il.

Hoe
in. Pol.
nec. per
ſanda ef
ſtratus d

s

Ann
W

te-⸗
i

nen⸗
ptis
ellae
nag⸗

bn.
tut. te-

iuid.
1 FE

Ge ſ⸗
eum
eri. 5)

SATISD. TVT. ET CVRAT. 95

§. 157.
De effectibus ſatisdationis.
Effe Rus ſatisdationis ſunt 1) vt ipſe tutor cura-
torue teneatur pupillo abione e ſtipulatu tunc, cum
et tutelae agi poteſt 2) vt tutore curatoreue injol-
uendo exiſtente fideiuſſores ex ſtipulatu conueniantur
3) vt, nec his idoneis, aduerſus megiſtratum mino-
rem pupillo detur actio ſubſidiaria de magikratibus
conueniendis, quoties aut omnino non ſatisdari cura-
uerit, aut non idonee paſſus ſit caueri.

. 2. 4. J. B. f. l. 2. l. 4. §. 2. F. rem pupilli tit. F. de ma-
giſt. Conuen.

§. 158.
Vſus bodiernus.
Hodie 1) omner tutores ſatisdare debent Or-
din. Pol. imp. de 1577. tit. 32. §. 3. 2) ſatisdatio
nec per ſipulationem nec abſciſſe per ſideiuores prae-
ſtanda eſt 3) actio ſubſidiaria aduerſus omnes magi-
ſtratus datur.

TITVYLVS XXV.

D E
EXCVSATIONE TVTYORVM VEL CV-
RATORVM.
§. 159.

Excuſatio quid?

Alterum curatoribus tutoribusque commune eſt
EXCVSATIO, quae eſt in genere, iuſta cauſa a

Wmuäntrt

96 Trrvevs XXV.

munere publico liberans. Tutela vero eſt munus pu-
blicum (§. 102.) ergo ab ea nemo, niſi qui iuſtam ha-
beat cauſam, immunis eſt.

ANT. AVGVSTINI comment. ad Her. Modeſtinum de ex-
cuſ. in OTTON. theſ. T. IV. IAC. CVIACII comment.
ad tit. ff. de excuſ. in Eius Opp. IENICHEN. ſel. obſer-
uatt. de excuſ. tutor. Gieſae 1755. DE TOVLLIEV col-
lect. iur. p. 255.

. 160.

Modi liberandi a tutela.

Poteſt autem aliquis liberari I. vel a SVSCI-
PIENDA vel II. a iam SVSCEPTA tutela. Prius
fit vel A. IPSO IVRE vel B. ope EXCVSATIONIS
aut voluntariae aut neceſariae ſeu prohibitoriagc. Po-
ſterius autem fit, cum quis deponere tutelam vel A.
POTEST vel B. DEBET, licet tanquam ſuſpectus
haud remoueatur. Hinc porro obſerua: 1) qui ip/0
iure immunis eſt, non opus habet excuſationz, nec
obligatur, ſi tutelae adminiſtrationem non ſuſceperit a)
poteſt tamen, ſi velit, eam ſuſcipere b) 2) qui excu-
ſatur, ipſo iure tutor eſt, c] hinc cauſam excuſationis
allegare debet, cui tamen, ſi voluntaria ſit, expreſſe
vel taeite renunciare, hincque tutelam ſuſcipere pot-
eſt, 4) ſin vero prohibitszia, non poteſt e) 3) qui ab-
dicare ſe a tutela ſuſcepta poteſt, eodem quo is, qui
ſe a fuſeipienda excuſare poteſt, jure cenſetur, i. e.
cauſam abdicationis allegare, et, pendente de ea co-
gnitione, tutelam continuare debet, attamen abdica-
tioni vel expreſſe vel tacite renunciare poteſt. 4)
Qui tutelam ſuſceptam deponere debet, ſimilis eſt ei,
qui a ſuſcipienda prohibetur i. e. non poteſt tutelae
adminiſtrationem continuare.

²) I. 3. §. 12. fF. h. z. ibi: neceſſe NON babaiſti ExCV-
SARI, eum IPSO IVRE non tenenis. l. 26. F. de tut. et
eur.

—

cur.
ceſa

te 11
jure

t e.
e)
EI
BVYN
part.

I.¹

4.
lger dati

Pitente; a

3)1 i.
5) 1.

DB EXCVS. TVT. VEL CVRAT. 97

pu. cur. Aatis. 1bi: Reſpondi: neque ENCVSATIONEM ne-
ha- † eeſſariam eſſe, neque obligari, quod NON esρ7eτ. b)
I. 13. §. 122. vbi: ſi non adminiſtraueris; ſi adminiſtrationi
ze non maiſcuiſti. c) l. zi. pr. h. z. PAVLVS, o

ex. inre, inquit, zutor eſt, e ANTEOVAM excuſetur.
gent, 4) c. l. 321. pr. h. t.: Portuit ergo excuſari, ſed cum non
ſer. lEit excuſatus, neceſſario SVBEVNDVM eſt onus zutelae
Vcl. N. e) §. 13. I. B. r. I. I. §. 2. 3. F. de tzut. ibi: non POT-

EST. Ceterum de ſigniſcatione vocis excuſatio cf.
BXNRERSH. obſ. IV. II. MARKARTI prob. rec. lect
part. I. p. 84.

Sc. .. §. 161.
Deius Liberationes a ſuſcipienda tutela.
O0NIS J. A SVSCIPIENDA tutela immunes ſunt:
Po⸗ A. IPSO IVRE, tutores: 1) teſtamentarii contra
el A. leges dati nec confirmati; 2) dati a magiſtratu incom-
ellus vetente; a) 3) dati minoribus. b)
iſ
1 a) l. 13. §. 22. f. h. t. D'ARNAVD var. coni. p. 287.
eito) DM b.) l. 26. f. de tut. er cur. datis.
eien. 1 . §. 162.
tionis . .
“ Continuatio .
H dot. B. Vi EXxCVSATIONIS &) voluntariage aliquis
it. immunis eſt vel ab O MNIvel a CERTA tutela. Prius
8, aui Ne fit vel in perpetuum vel ad tempur.
Ir, i.
e ea lo⸗ §. 163.
ibdi Continaatio.
. 4 Ab omni tutela et quidem ) in PERPETVVM
8 Rei eyxcuſantur 1) qui Romae trer, in Italia quatuor et
tutelne in Prouinciis quinque liberos habent, modo ſint æ)
vaturaler, non adoptiui, quamuis in adoptionem da-
c. ti batri naturali proſint 6) legitimi, licet emancipati
e )) iam nati, licet monſtroſi öε viui eo tempore,
A. G G quo

98 . TrITVLVS XXV.

quo pater tutor datus eſt, exceptis in acie amiſſis;
nam alias in bello mortui, aut captiui non, niſi poſt
reuerſionem, numerantur. Nepotes ex lio nati ita
proſunt, vt omner ex godem filio procreati, nec ab eo
emancipati, pro vna habeantur perſona. a) 2) Gram-
matici, rhetores, Ieti, medici ροοοιτο,. Philoſo-
phi, Sophiſtae omnesque liberalium artium profeſ-
ſores ordinarii et vel Komae vel in patria docentes. )
Qui annum aetatis LXX compleuerunt, quem ta-
men exceſſiſſe oportet, vel α) tempore illo, quo
creantur, &) aut quo hereditas adita eſt, vel ) quo
conditio, teſtamento inſerta, extitit. c) 4) Pauperes,
ſi probent, ſe tutelae impares eſſe d) 5) Qui ita ae-
groti ſunt, vt et ſuir ſupereſſe rebus nequeant. e)

Imperiti literarum, niſi tutela tam tenuis ſit, vt et

eiusmodi homo ad eius adminiſtrationem ſufficiat/)
7) Tribuni, qui in cohortibus praetoriis permilita-
uerunt g) 8) in caſtris merentes, dati ab eo, qui
qui ibi non merebat à) 9) qui in collegiis fabro-
rum et piſtorum funt.?)

2) br. L. I. 2. §.2. ſeqq. HEINECC. ad L. Pap. Popp. L.

II. c. 8. MARC. VERTRAN. MAVRVS de trium lib.
iure in OTT. theſ. T. III. PETR. pE TOVLLIEV in
colleẽ?. h) O. 15. I. 7. 6. §. F. J„q. G. b. z. 1. l. C. de

profeſſ. MENAG. amoen. iur. ciu. c. 35. non vero poe-

tae. J. 3. C. eod. cf. PVETTMANNI aduerſ. iur. ciu. L.
II. c. 2. EISENHARDI difſ. ad lI. z. C. de prof. in
opuſc. Halae 1771I. 4. attamen profeſſores poeſeos cf.
WIESAND. obſ. iur. R. et Sax. Spec. III. in eius Opuſe.
c) F. 22. I. I. 2. pr. F. h. t. nec obſtat l. 3. C. qui aerate
vel praf. d) §. . 1. l. 7. f. h. t. e) H. 7. I. I. 20.
H. 5. F. eod. f) §. 5. 1. lI. 6. §. 79. fr. h. k. 8) I.
9. F. eod. h) l. 23. G. 1. F. cod. 1) I. 77. §. 2. 1.
46. f. eod.

§. 146

—

Pe
Vs re
toresgt
curamt
ipſi, n
polt ren
tra ſlat
giſkritu
dilesvr
bo ten

2) 1:
flei
acto
trim
j.
rum
l.1

ſint 2)
Priorib,
ſuperſit
din ezs
comput
Ie:,
imonia
Ueſte co⸗
nder
lklſts ſ
. Tun,

ſis;
Poſt
l ta
b eo
am⸗
lolo.
rofel⸗

e. )

n ta⸗
uO
quo
veres,
ta ae-
ant, 6)
Vt et
milita.
o, gui

lahro⸗

Pope- l.
Fium lih.
UIEV in
l. C. &
rero poe
r. il. L.
nrof. in
deleos et.
ins Opule.
etutt

„ —

/

pE EXCVS. TVT. VRL CVRAT.

§. 164.
Continuatio.
Porro ab omni quidem tutela, ſed β) ad TEM-
PVS remiſſionem habent: 1) Adminiſtratores cura-
toresque a principe conſtituti, quamdius adminiſtrant

curamue gerunt a) 2) Abſentes reipublicae cauſa, tam

ipſi, non ſolum quamdiu abſunt, ſed et intra annum
poſt reuerſionem; quam eorum comites, qui ſunt in-
tra ſtatutum numerum, quamdiu abſunt b) 3) Ma-
giſtratus maiores et eiuitatum, Tribuni plebis, et ae-
diles vrbani, quamdiu magiſtratum gerunt c) 4) Mor-
bo temporario laborantes. d)

a) I. 22. §. 1. K. h. t. v. g. adminiſtratores rerum aerarii,
fiſei et principis, praefecti annonae et vigilum, ex-
actores tributorum, menſores frumentarii, coloni pa-
trimoniales G. 2. I. I. 26. I. 414. Dr. §. 1. J, l. 10. C. b. rz. l.
13. C. qui tut. dure poſſ. Non vero adminiſtratores re-
rum ciuitazum, l. 15. §. 7. 10. F. b. t. HVBERI digreſſ.
L. III. c. 21. b) §. 2. I. I. z0. pr. §. 2. 1. 47. §. 2. F.-
b. t. tit. C. ſi tut. reipubl. cauſ. abſ. c) H. 3. J. l. .
§. 16. ff. b. t. PETK. DE TOVLLIEV in collect. n. 7.
D'ARNAVD var. coniect. p. 288. HEINECC.
ad VINNII com. b. z. §. 3. EV. OTTO de aedil. colon.
c. 13. d) l. 22. Pr. G. h. t.
A terta denique tutela excuſantur: 1) Qui tres tu-
telas aut curationes in vna domo habent, modo non
ſint &) tenues, nec βG) adfectatae, nec )) pupillis
prieribus aut poſterioribus Jemeſtre tantum tempus
ſuperſit; hi enim excuſantur ab vlteriori tutela, quam-
din eas adminiſtrant. a) Ceterum hae tutelae non
computantur ſecundum perſonas, ſed ſecundum pa-
rimonia b) 2) Milites, qui vel tempus militiae ho-
neſte compleuerunt, vel intra illud honeſte dimii ſunt,

ſemper immunes a tutela aduerſus priuatos; at ad-

uerſus filios eorum, qui eidem ordini communicaue-

runt, eorumque, qui olim milites fuerunt intra an-
G 2 num

100 Trrvevs XXV.

num dimiſſionis remiſſionem habent. c) 4) Primipi-
larii habent reliquarum tutelarum excuſationem, niſi
in primipilarii liberos tutores erunt. d) 5§5) Inquilini
caſtrorum, qui aeque a tutela liberorum, qui ipfi in-
quilini ſunt, excuſantur. ½) 66°) Senatores omnes-
que a magiſtratu dati tutores liberantur a tutela vltra
C. vrbis lapidem, niſi bona in eadem prouincia ſita ſint )
7) tutores teſtamento dati immunes ab adminiſtratio:
rerum in alia prouincia, licetintra C. lapidem ſitarum. g)
a) l. 4. H. 1. J. 5. I. 15. §. 15. 1. 27. pr. I. 32. .- h. . b) J.
5. I. I. g. f. eod. c) l. S. pr. §. 5. 6. F. h. z. d) I.
5. F. 22. ed. e) IJ. 17. 9. 7. coN. f) I. 2:. §. 2. 3.
f. eod. g) l. 10. J. 4. eod.

g. 165.
Exeuſationis probibitoriae.
Vi excuſationis G) prohibitoriae arcentur a tu-
tela: 1) minores a) 2) furiofi, mente capti, muti,
ſurdi, coeci, morbo continuo laborantes b) 3) milites
armati c) 4) epiſcopi et monachi d) 5) maritus et

ſponſus e) 6) inimici capitales, niſi reconciliatio ſe.

cuta ſit †) 7) qui poſt nuptias nurui dantur g) 8)
qui litem habent cum pupillo vel de omnibur vel de
maxima bonorum eius parte. De qua tamen re iure
nouißimo ita cautum eſt &)] vt nemo, qui pupilli cre-
ditor debitorue eſt, tutor creetur, qua propter β) ne
greari poſſit, hoc iudici ſtatim indicare debet; quo
omiſſo „g ſiquidem ereditor pupilli eſt, omni aduer
ſus eum abtione cadit, ſin debitor, durante tutela mi-
nori ſoluere non poteſt. At ne ſub crediti debitiue
praetextu recuſare tutelam poſſit ο ſtatim ab initio
hoc probare debet. Denique vt ne tutor per ceſzo-
nem pupilli creditor fiat * ei nullae aduerſus pupil-
lum actiones cedi poſſunt, neque vt pupillus durante
neque vt fnita demum tutela ex iure ceſſo a tutore
conueniatur; ceſſione ipſa ita inualida, vt pupillus
ab

obli
tltor al
Pupilli
crator.

Pupilli

2) §
ſtrin
HV
249
le in
ſuum
4 0
v.
HEI
ſyllo
caula
ba e.
porir
darin
cin.
uo
ſ4
.1.
lanm
nonn
ter 0
1. cui
tenc

Port
e: a)

4

chram
hnem,

niſ
lini
in⸗

tra
rf)
ltio.
89

) ſ.
4) 1.

a tu⸗
muti,
ilites
us et
tio ſe.
9)
Vel de
re iure
illi ane.

t, go
laduer
tela mi
jebitine
b initio
r teſio.
pupi-
8 Gurantt
4 tutole
Pupüſus
4

DE EXCVS. TVT. VEL CVRAT. 101

ab obligatione ſua plane liberetur. Quodſi tamen
tutor alio iuſto modo v. g. per hereditatem creditor
pupilli debitorue factus ſit, non finitur tutela, ſed
curator adiungitur. Ab hac tamen ſanctione mater
Pupilli excipitur. )

a) F. 13. JI. b. z. I. §. C. de leg. tut. quae lex tamen non re-
ſtringenda eſt ad ſolam legitimam tutelam, quod fecit
HVBER. prael. ad I. h. 1. n. 14. et Digreſſ.. L. III. c.
24. cf. VINNIVS. ad h. t. J. 12. b) l. 1. §. 2. 2. Y.
de tut. l. vn. C. qui morbo excuſ. STRXCK. de iure ſen-
ſuum, diſſ. IV. c. II. n. 18 ſeqq. c) §. 14. I. b. t. l.
.1. C. gqui tut. dare d) Nou 123. c. 5. e) l. z. §.
vlt. ff. h. t. I. 2. C. qui dare zut. I. 4. C. de cur. fur.
HEINECCII diſſ de marito vxor. tut. er curat. legit. in
ſyllog. opuſc. f) F. y. 12. J. J. 6. K. 17. G. h. z. Hanc
cauſam alii ad voluntarias excuſationes referunt ob ver-
ba c. l. 6. excuſare SOLET, ſed cum in lL. 13. §. 12. F.
de ſuſp. tut. dicatur, inimicum REIICI debere, videtur
potius eſſe cauſa neceſſaria. Ceterum cf. RAEVARDI
varia L. V. c. 15. III. PVETTMANNI aduerſar. iur.
ciu. L. I. C. I. g) J. 7. C. b. z. h) De iure anti-
quo vid. §. 6. I. I. 27. pr. F. b. t. VLP. Fragm. Tit. XI.
§. 24. At de iure nouo Nou. 72. c. I —5: Nou. 94.
c. I. C. F. WAI. CHII difſſ. de zutore pupilli ante tute-
Jam debitore lenae 1777. Ceterum hanc ſanctionem
nonnulli in tutere teſtamentario ceſſare ſtatuunt, ſi pa-
ter obligationem ſciuerit. SANDE. dec. L. II. tit. 9. dec.
17. cuius rei deciſio ex l. ö. 9. 10. ff. qe confirm. tut. pe-
renda videtur.

§. 166.

Corollaria de excuſationilbus.

Porro ſciendum: 1) excuſationes opponendas

efſſe: &) intra certum tempus a) O) non per libellor

ſed coram tribunali b) ) coram iudice, qui vocauit

tutorem, hinc et reiecta demum cauſa ad ſuperiorem

iudicem appellari poteſt c) 2) ante oppoſitam excuſa-
tionem tutelam ipſo iure ad vocatum pertinere d) 3)
G 3 tuto-

1O02 TrrvLvS XXV.

tutorem iniuſtum decretum iudicis de allegationibus
non competentibus extorquentem teneri de admini-
ſtrationis periculo a tempore, a quo datus eſt e) 4)
eum, qui plures excuſationes habet, omnes ſimul no-
minare debere, ita tamen, vt, quas non Kfatim pro-
bauerit, intra tempus ſtatutum adhuc probare poſ-
ſit †) 5) neminem pro parte ſe excuſare poſſe, niſi
tutela diffuſa bonaque in diuerſir prouinciis vel vltra
C. lapidem ſita ſint g) 6) excuſationes legitimiz quoque
tutoribus competere ) 7) ceſſare ius ſe excuſandi
ℳσ⅓) ſi quis patri pupilli promiſerit, ſe liberorum fuo-
rum fore tutorem vel β₰) intra ſtatutum tempus non
ſe excuſauerit „) ceſſante, ob quam excuſatio daba-
tur, cauſa.?)

a) Quod definitum eſt §. 76. I. J. 12. H. 1. ſeqgq. F. h. t.
b) I. 25. Ff. b. t. obſtat l. 23. J. 10. F. eod. c) l. n. JS.

1. F. quando appell. ſit. d) I. 32. pr. H. b. 4. e) 1I.
39. §. 6. ſr. de admin. tut. l. 22. C. h. 1. tit. C. ſi zut. Palſ.
alleg. exottſ: ſit. †) S. 26. I. 1. 123. H. F. F. D. ?: 9) §.
17. I. I. 20. G. 4. I. 27. J. 2. F. l. 2. 711. C. h. t. h) quod
contra CVIAC. oſtendit SCHVLT. ad VLP. fragm. T.
XI. §. 1I7. et VVI. TEl. h. t. pr. n. 6. 1) §. 9. I. l. 13.
9. 4. F. b. t. .

H. 167.
Liberatio a zutga ſuſcepta.
II. SVSCEPTAM tutelam deponere æ&) POT-
EST: 1) Qui mutauit domicilium ex reſcripto prin-
cipis, migrantem tutorem eſſe, ſcientis hocque lite-
ris ſignificantir a) 2) Qui dignitatem vel Senatoriam
vel conſiliarii principis adeptus eſt, modo priori caſu

pupilli non ſint Senatoris liberi, et poſteriori caſu

tutor Iureconſultus ſit ?) 3) Qui litem cum proximis
agnatis tutelae occaſione ſuſcipere debet c) 4) Qui
reipublicae cauſa abeſſe coepit, quamdiu abeſt 4) 5)

Qui ſtatus controuerſiam pupillo ſuo bona fide mouet.

Por-

Por
1) Qui
nient inhe
pertatem
Qui
iltentem,
ktam iud
Plius in

He⸗
anten gel

Hoe
fontur,
Pponencdan
dut es
.
n05 fuit,

niſi
Itra
e
anci
ſuo⸗
non
daba⸗

150.
to Pri⸗
e lite⸗
gtoriam
hti calu
ti cilu
roxinmin
) Qui
4) 5

6 mouet.

kor⸗

DE EXxCVS. TVT. V EEL. CERAT. 103

Porro ſuſceptam tutelam deponere 6β) DEBET
1) Qui propter corporis animique vitium ſuperut-
niene inhabilis tutelae redditur †) 2) Qui propter pau-
pertatem ſuperuenientem tutelae impar factus eſt g)
3) Qui propter excuſationem neceſſariam poſtea ex-
iſtentem, a tutela repellitur 4½) Qui propter aliam iu-
ſtam iudicisque arbitrio relicdtam cauſam non am-
plius in ea tutela debet verſari. )

a) 1. 72. §. 1. F. h. 7. b) I. 75. H. 2. 5. I. 70. pr. eod.
c) I. 22. C. b. 1. d) lJ. 1o. F. 2. J. eod. e) I. 6.
§. 15. b. f. f) l. 140. §. H. 1. 2r. 12. Pr. J. 40. pr. bp. f.
junct. l. 1. §. 2. 32 Ff. de tur. g) l. 40. §. 1. F. h. t.
h) l. 5.. §. 22 ff. de ſuſpect. tut.

§. 168.

Excuſatio a cura.

Syecialis cauſa, quae a cura excuſat, eſt tutela
antea geſta §. I5. I. h. t.

. 169.
Vſus bodiernus.
Hodie nominatae excuſationes vel plane igno-
rantur, vel alio modo locum habent; 2) tempus op-
ponendarum excuſationum non obſeruatur; 3) mo-
dus eas opponendi non talis eſt, qualis apud Roma-
nos fuit, quae in ſingula re vberius in praelectioni-
bus ipfis poſſunt dici.

G 4 TIT.

104

TITVIVS8 XXVI.
DE

SVSPECTIS TVTORIBVS ET CVRATO-
RIBVS.

§. 170.
Remotio 4uid?
ltimum tutoribus et curatoribus commune eſt RE-
MOTIO, quae eſt abdieatio a tutela ex ſententia
iudicis propter cauſam ſuſpicionie fatta. a) Inde ap-

aret, quid ſit inter depoſitionem tutelae, de qua
„ q P 9

H. 167. dictum eſt, et hanc remetionem, diſcriminis.

nouo Vol. I. T. I.

cf. VOLLENHOVE de ſuſp. tut. in OELRICHI. theſ. diſſ.

d. 171.
Canſae ſuſpicionis.
Cauſae vero huius ſuſpicionis ſunt vel I. gene-
rales vel II. ſpeciales.

I. GENERALES ſunt 1) mores praui a) 2) ſe-
gnities, ruſticitas, ſimplicitas, ineptia et ignauia. b)

II. SPECIALES ſunt 1I) alimenta a tutore ab-
ſente pupillo non praeſtita c) 2) rerum pupillarium
vetitarum iine iudicis decreto et ex fraude facta di-
ſtractio 3) ſi pecunia pupilli prazdia non emerit tu-
tor 4) ſi tutor dolo vel culpa ab hereditate pupil-
lum abſtinuerit d) 5) omiſſa inuentarii confectio 6)
non

Nn Pra⸗
ltelam
leaus, 4

ſerretur

eylpa l

)
13, 11
l
1.1.
NIR

Tu
SVSPEC
TI0 //
curatorin
lent,
alfione /
publica,
quig nee

in crime

tuebatur

a) de
NVS
Prf.
Coett

N
)er hun
un idnin

Diluni

10.

ERE.
tentia
a.
qua
ninis.

el. di.

l gene

.

aula.

ore ab⸗
glarium
zlta i⸗
erit tu⸗
no 0)
non

DE SVSPECT. TVT. ET CVRAT. 105

non praeſtita ſatisdatio e) 7) contumacia, qua quis
tutelam non ſuſcepit, vel ſui copiam non fecit †) 8)
fraus, qua quis, vt eo tardius tutela ad eum trans-
ferretur, fecit g) 9) tutela antea male geſta ) 10)
culpa lata dolusue in tutela adhibitus.)
a) §. vlt. L. I. 5§. F. eod. b) l. z. SH. 19. J. 2. §. 5. F. h. r.

t
c) §. 9. I. I. 3. §. 14. 15. l. 7. §. 2. F. ecd. d) lI. 2. §.
13. 10. 17. ff. h. . e) l. vlt. §. I. C. arbitr. tut. f) l.
7.* §. 3. F. 1J. 3. C. h. z. g) l. 2. C. h. z. h) J. 5.
1. l. 3. J. §. F. b. t. i) I. 3. J. 5. 1. 7. K. 1. F. b. z.
&TRVBENS vecbtl. Bedenk. P. I. p. 199. P. III. p. 473.

§. 172.
Crimen et poſtulatio ſuſpecti.
Tutor ex eiusmodi cauſa ſuſpectus CRIMEN
SVSPECTI committebat. Hinc dabatur POSTVLA-
TIO ſuſpolli, quae erat accuſatio quaſi publica tutoris
curatoricue] ſuſpebli ad eius remotionem et poenam ten-
dens, ſi fabtum atrocius commiſerit, nec pupillus aliæ
ahtione ſecurus éſet. Itaque haec accuſatio erat 1I
publica, quia omnibus patebat, et 2) quaſi publica a)
quia nec ex vero delicto dabatur, nec ſubſcriptione
in crimen opus erat, nec coram praefe co vrbi inſti⸗

tuebatur §. 1. J. 1. 1. §. 3. 4. ff. h. t.

a) de particula quaſi cf. CHR. GOTTFR. HOFFMAN-
NVS de gnificat. et vſu particulae quaſi in iure Rom.
PFrf. 1727. UDIETERICH de genuina quaſi notione iurid.
Geett. 1740.

§. 173.
Axioma primum.
I. Haec actuſatio OMNIBVS patebat. Hinc
1) ex humanitate quilibet ex populo, imo et mulieres
tam coniunétae quam extraneae ex pietate erga pPu-
pillum adcuſare poterant a) 2) ex neceſſitate contu-
G § tor

106 TrrvVLvVSs XXVI.

tor, ſiue durante adhuc eius officio, ſiue eo finito,
licet ipſe remotus eſſet, adcuſare contutorem ſuſpe-
tum debebat. ?) Praeterea obſerua: 1) ipfum iu-
dicem tutorem, de cuius ſuſpicione apertiſſimis con-
ſtaret documentis, ex oficio remouere debuiſſe c)
2) ipſum impuberem tutorem ſuum non potuiſſe ad-
cuſare;, at 3) puberem potuiſſe curatorem ſuum, ad-
hibito tamen neceſſariorum conſilio, adcuſare. d)

2) §. 2. 1. l. 1. §. 6. 7. . hH. t. b) I. 3. Pr. G. J. S. C. h.
t. I. 2. C. de diu. tut. c) l. 3. B. 4. F. eod. d) l. 7.
Ppr. F. l. 6. C. h. t.

K. 174.
Axioma ſecundum.
II. Accuſabatur tutor ſuſpeltur. Ergo omnes
omnino tutores curatoresue poſtulari poterant, et-
iamſi vel ſoluendo fuerint, vel ſatitdederint vel ſatis-
dationem obtulerint. a) licet, quod legitimos atti-
net, optimum factum videretur, ſi eis curator ad-
iungeretur. b)

a) §. 22. L. I. 5. F. I. 4. 5. C. h. b) I. 9. F. h. t. BRENK-
MAN. heurem. c. 6. CVIAC. ob. L. XII. c. 32.

5. 175.
Axioma tertium.
III. Haec adcuſatio tendebat ad REMOTIONEM
et POENAM tutori. Vnde eius effectus erat: 1) vt
accuſato tutori pendente cognitione interdiceretur
adminiſtratio a) 2) vt condemnatur, non ſolum &)
remoueretur vel cum infamia (ſi vel propter dolum
remotus eſſet b) vel in pupilli bona graſſatus eſſet
vel pernicioſe aliquid egiſſet, vel res pupilli interce-
piſſet, vel dolo non ſatis dediſſet; c) modo in de-
creto iudicis cauſa remotionis expreſla eſſet) d)
vel

ſl ſre ei
ur,) ſe
lius kact
tempore
horis pe

I. 2.
e) 4
U;

MEN
Marb
nae
CEI

t,

W.

Pupillur

“Dũ
ante, g
auterpi
Uerl. 2
ſeentis
Publieze
geſta an
coepiſie

II.
win tun
dis a

Udect

inner
et⸗
ſatis⸗
atti⸗
hr ad⸗

NENK.

NENM
) t
eretut
m a)
dolum
ns eſlet
interce⸗
in be⸗

DE SVSPECT. TVT. ET CVRAT.- 107
vel ſine ea, (ſi ob culpam latam et leuem re mouere-
tur e) ſed et β) vt extraordinarie puniretur, ſi gra-
uius factum commiliſſet. †) Ceterum remotus a
tempore decreti remouendi non ſubibat futuri tem-

poris periculum. g)

a) §. 7. I. h. t. b) F. 6. I. h. 1. c) 7. z. §. j. V. O. t.
I. 2. C. qui tut. non ſatisded. 4) lI. 4. §. 7. 2. J. H. z.
e) F. 6. I. J. 3. J. vlt. l. 4. F. I. ut. C. b. z. cf. NOOD-
TI probab. L. I. c. 13. EV. OTTO ad §. 6. I. h. GRIM-
MENSTEINII diff. de zur. propt. culp lat. non inf ami
Marb. 1753. ZEILLERl exercit. ad §. 27. I. h. t. Vien-
nas 1I778. dillent. CVIAC. obf. L. VII. c. 8. COC:⸗
CEII difl. de culpar. praeſt. THOMASIVS ad HVB.
prael. inſt. h. t. n. 6. in nono addir. ) l. 2. J. §. N.⸗
b. t. g) l. 10. F. b. t.

§. 176.
Axioma quartum.
IV. Locus huic adeuſationi erat, K ALIA abtione
pupillus non eſſet ſecurus. Hine:

I. CESSABAT I) propter id, quod tutor fecerat,
ante, quam tutor eſſet, tnnc enim, v. g. a tio furti
aut expilatae hereditatis aduerſus eum poterat mo-
ueri. 2) Si tutor, depolita tutela, eiusdem adole-
ſcentis curator factus eſſet 3) ſi tutor abfuturus rei-
ublicae cauſa alium ſibi ſfubſtitui deſideraſſet, quoad
geſta ante abſentiam 4) ſi quis deſüſſet et rurſum
coepiſiet tutorem eſſe. a)

II. SOLVEBATVR poſtulatio, finita tutela,
uia tunc remotione non opus erat. ⁵) His enim ca-
ſibus actioni tutelae locus eſt, quae ab adcuſatione

ſuſpecti differt.
a) l. 3. §. 5. 6. 7. 1i0. F. b. 4. by) l. 1. C. eod.

C. 177.

10S8 Tir. XXVI. DE svsE. TVT. ET CVRAT.

§. 177.
Vus bodiernus.
Cum vero hodie tutores rationes quotannis red-
dere, easque magiſtratus quotannis ex officio exigere,
hincque tutorem, fraude culpaue cognita, aeque
ipſi ex officio remouere debeant poſſintque, rario-
rem apud nos eſſe huius poſtulationis vſum, intelli-
Litur.

RERVI

blol
ieb
tur. El
patrimon
qua int
PATRI
guat vej
guirere .

) 1. .
e

ted.
exe
9
ae
ario⸗
telli⸗

CIPER

1095
r e -
LIBER SECVNDVsS.

TITVLVS I.

DE

RERVM DIVISIONE ET ADQVIRENDO
EARVM DOMINIO.

§. 178.
Conne X i 9.
Abſoluto primo, quod de perſonis agit, iuris ob-
iecto, alterum, quod circa res obtinet, ſequi-
tur. Eſt autem REs in ſenſu iuris omne id, quod in
patrimonio eſſe poteſt. Ab ea differt PECVNIA, ſub
ua intelligitur res in patrimonio iam conſtituta. a)
PATRIMONIVM denique dicitur complexus rerum,
quas vel exceptione retinere vel abione recuperarz aut ad-
quirere poſſumus. b)

a) I. 5. de V. &§ BRISSON. de V. §. ſ. v. pecunia. b) l.
22. F. de A. R D. I. 1i5. de R. I.

DE RERVM DIVISION.

§. 179.
Rerum diuiſio.
Res varie diuiduntur tum ratione I. proprietatis
st oſus cum II. propter diuerſam earum qualitatem.

I. Quoad proprietatem et uſum omnes res ſunt
vel in patrimonio vel extra illud. a) Hae dicuntur,
quaes

110 LrIB. II. TrT. I.

quae non ſunt net eſſe Bolſunt in dominio hominum, qua-
les erant res diuini iuris, propterea et nullius dictae. )
IIlae, quae in dominio vſuque hominum exiſtere poſſunt,
adeoque humani iuris eſſe dicuntur. Vnde diuiſio in

res DIVINI et HVMANI iuris. )

a) pr. I. . z. Nec obſtat l. 2. J. de vſu er vſufr. leg. in
qua dicitur, eſſe res, quae nec in patrimonio nec ex-
zraällud ſint. cf. NOODT. Probab. L. II. c. 3. b) §.
7. I. b. t. c) CAlVsS inſt. L. II. T. I. 9. I. DIET.
HERRM. KEMMERICH. difſ. de diuiſ. rer. in res diuin.
er bum. iur. illarumque in ſacras, religioſas, er Janctas.

Vit. 1729.
§. 180.

Res diuini iuris quae?
I. Res DIVINI iuris ſunt vel vere vel quodammo-
do tales. IIlas dixeris, quae diis conſecrataz commer-
cio hominum eximuhtur, quales ſunt A. res ſacrae et
B. ,sioat. Hae vero appellantur ſanktae. §. 7. 70.
1. h. f.

A. SACRAE ſunt omner res deo conſecratae a)
quae propterea nec in alicuius bonis ſunt, nec aeſti-
mari nec oppignorari alienariue poſſunt, 5) niſi )
ad redimendos taptiuos, modo non ſub conditione, vt
nunquam alienentur, eccleſiae datae ſint ) 6£)
ad alendos pauperes in fame publica, quo caſu et res
immobiles alienari poſſunt d) „) ad ſoluendum ues erccle-
ſaz alienum, quo tamen caſu licet vaſa tantum ſuper-
Aua vendere. e) Quodſi praeter has caufas res ſacra
venditae vel oppignoratae ſint, eccleſia eas vindicat,
non reddito pretio emtionis; nec ſoluta, pro qua
oppignoratae ſunt, ſorte; ſin vero conflataz alioue
modo immutatae et diſperſae ſint, eccleſiae ad inſa
corpora petenda competit actio realis, ad pretia vero
aclio in factum. f)
a) §.

P
ruto lie
a) loeo
reſtitute
cris ifl

utue /

2) 1 6.

9. h.

4
BS

H.
nota:
Mortui
conſenti
tenetur
dauer al
Publitun
Danitur
du pi

lammno⸗
ommer-
crae et

ratot )
ec deſti.
vone, Vt
0
et res

1.
lur eltli⸗

res ſacla

jindicat,

nro Qua
Pro ua

ne Aoue

ad i
etia Vero

11

)

DE RER. DIV. ET ADQVIR. EARVM DOMIN. III

a) §. 8. I. h. t. veluti aedes ſacrae et donaria. De ritu
conſecrationis cf. GROTII Horum ſparſ. h. t. p. 32. et
HEINECC. ſynt. antiq. h. t. §. 2. b) S. 7. I. I. 2.

Ppr. lI. b. §. 2. 1. 9. J. .. JJ. . r. c) F. §. I. b. t. Non.
720. c. 9. d) l. 21. C. de &. J. eccleſ. e) Nou. 229.
c. 1o. 1) 1. 24. C. de N. L. eccl.

9. 181.

Continuatio.

Praeterea ſciendum 1) aedes ſacras manere, di.-
ruto licet aedificio a) 2) ceſſare hanc ſanctitatem
ℳσ½) loco ab hoſtibus capto, niſi iure quaſi poſtliminii
reſtitutus ſit b) β&) ſacris euocatis c) 3) a rebus ſa-
cris differre res ECCLESIASTICAS, i. e. quae ad ſu-

Rentationem eccleſiae perſonarumque eccleſiaſticarum deſti-
natat ſunt. .

a) l. 6. H. 3. F. de R. D. b) I. 36. de religioſ. c) J.
9. H. 2. F. de R. D. HENR. de COCCEII et I. GVIL.
BERGERI diſſert. de euocat. ſacror.

§. 182.
Res religioſae quae?
B. RELIGIOSAE res erant ſepulcera. a) De iis
nota: 1) ſepulerum religioſum fit priuata illatione
mortui b) 2) qui in ſepulcrum alienum ſine domini
conſenſu aut ratihabitione mortuum intulerit,
tenetur actione in factum, aut ad tollendum ca-

dauer aut ad ſoluendum loci pretium; qui vero in

Publicum intulerit, extra ordinem, ſi ex dolo fecerit,
Punitur c) 3) mortuo in diuerſis locis ſepulto, is, in
quo caput eſt, religioſus habetur, ) 4) cenotaphium
non eſt religioſus locus e£)] 5⁵) ſepulcra ipſa non ſunt
in commercio, licet ius ſepeliendi transferri in alium
Poſſit /) 6) locus deſinit religioſus eſſe, translato
cum principis conſenſu cadauere. g)

a2) GV.

LIB. II. Trr. I.

112

2) GVTHER. de iure man. L. III. c. I. PLAZII diff. de
religione ſepulchr. Lipſ. 1725. BRISSON. anz. ſel. L. II.
c. 14. 15. 16. b) l. 6. §. 4. F. h. r. c) l. 7. l. F.
§. 2. F. de religioſ. d) l. 44. pr. ff. eod. e) I.
42. ff. eod. I. 7. F. b. z. GOTHOFRED. de cenotaph-
in Ei. opuſc. HERM. CANNEGIET. obſ. iur. Rom. L.
III. c. 5. f) I. 14. C. de legat. g) l. 44. §. I. F.
de relig.

§. 183.

Res ſanctae quae?

SANCTAE ſunt, quae ſanbkione poenali ita mu-
niuntur, vt, qui zas violauerit, grauius puniatur; et
hinc quodammodo iuris diuini eſſe dicuntur. Huc
pertinent muri et portae ciuitatum. Vnde 1) mu-
ros reficere iisun aliquid immittere aut ſuperponere
ſine principis conſenſu non licet ) 1) qui eos tranſ-
cenderit vel violauerit, capite plectendus eſt. c)
a) §. 10. J. l. 9. §. 3. 4. F. h. . D'ARNAVD. var. coniect.
L.. I. c. I4. d) 1 §. §. 2. 1. 9. J. 4. J. eod. c) I.
11. f. eod. Ceterum, quoniam in genere omne id,
uod ab iniuriis hominum ſanctione poenali defenſum
eſt, ſanctum dicitur, dantur et perſonae ſanctae, imo
et leges ſanctae dieuntur. H. 40. L. I. S. pr. l. 9. §. 3. F.
eod. I. 9. F. de obſ. par. et patr.

§. 184.
De rebus bumani iuris.
II. Res HVMANlI iuris ſunt, quae in dominio
vſugue hominum ſunt vel eſe poſſunt. Eae vero vel
ſunt in alicuius dominio, vel non. Hae dicuntur
res COMMVNES, ſeu NVLLIVS. IIIae ſunt aut
in dominio publico aut in priuato, hinc res PVBLI-
CAE et PRIVATAE. Priuatae iterum vel in vniuer-
ſitatis vel in ſinguli hominis proprietate exiſtunt,
hinc res VNIVERSITPATVM et SINGVLORVM.
Pr. I. h. E. l. I. Pr. J. le f.
§K. 185.

00
NEMN
zer, idu

Vol.
ure

V
TOTVN
Hue Der

) 1. 1.

Ceter
rum
men
MER.
II. §.
ab iis
1e5 Pr.
Xium

NI

rum

Pominio
ro el
kuntur
nt aut
VMII.
niuer·
iſtunt,
DRVM.

6. 185.

DE RER. PDIV. ET ADCVIR. EARVM DOMIN. 1I13

§. 185.

Res communes quae?

COMMVNES appellant, quarum proprietat
NEMINI, vſus vero OMNIBVS vacat. à) quales ſunt
aer, aqua profluens, mare et littora maris. )

a) lJ. 5i. F. de contrab. emt. b) §. 1. J. . 2. F. 1. J. 4.
JF. b. t. MAIANSII diff. de littore maris, in Ei. diſſ.
Vol. II. Ab his tamen rebus differunt communes,
quae in condominio ſunt.

§. 186.
Res publicae quae?
PVBLICAS dixeris, quarum proprittas eſt penes
TOTVM populum, vſus vero OMNIBVS patet. a)
Huc pertinent flumina et portus. b)

a) I. 15. et 16. f. de V. S. b) §. 2. I. l. 4. K. 1. h. 2.
Ceterum 1) diſcrimen rerum communium et publica-
rum plane negat NOODT probab. L. I. c. 7. 8. cf. ta-
men HVBER. digreſſ. part. II. L. II. c. I. et BOEH-
MER. diſſ. de iure principis in loca et opera publica. Sect.
II. F. 5. ſeqq. in Eius electis iur. ciu. T. I. p. 594. 2)
ab iis ſecernendae ſunt res vſus publici, quales ſunt
res priuatorum, quibus tamen quilibet ad vſum inno-

xium vti poteſt, v. g. ripae, §. 7. 1I. I. 5. F. h. t.

§. 187.
Res vniuerſitatis.
VNIVERSITATIS rerum nomine veniunt, qua-
rum proprietas TOTI eſt vniuerſitati, vſus vero SIN-
GvVLEIS eiue membrir. v. g. theatra, ſtadia, curiae. 9§. 6.

JI. 1. 6. §. 1. HF. h. f.

Nota 1) Vniuerſitas in genere eſt complexus plurium obie-
ctorum, quae pro VNO habentur. Ea vel bominum vel
rerum eſt. Illa eſt ſocietas ominum auitoritate priucipis
in republica initg,. 2) Datur et PATRIMONIVM vni-
H uerſita-

114 Lip. II. TIT. I.

uerſitatis, quod comprehendit res vniuerſitatis non ad
Jingulorum ſed TOTIVS vniuerſitatis vſum deſtinatas cf.
SCHOEPF. diſſ. de reb. vniu: von Allmanden Gütern-

Tubing: 1740.
§. 188.

Res ſingulorum quae?
SINGVLORVM denique rer dicuntur, quae et
in proprietate et vſu SINGVLI hominis cum exclukone
aliorum exiſtunt.

§. 189.
Alia principalis rerum diuiſio.
Atque haec de prima rerum a proprietate vſu-
que deſumta diuiſione. Sequitur altera. Omnes
enim res:

II. ratione DIVERSAE QCVALITATIS ſunt vel A.
Corporales vel incorporales, vel B. Mobiles vel immo-
biles, vel C. Fungibiles vel non fungibiles, vel D.
Diuiduae vel indiuiduae.

§. 190.
De rebus corporalibus et incorporalibus.
A. Res CORPORALEsS ſunt, quae ſenfibus exter-
nie percipiuntur. INCORPORALES, quae non Junt,
ſed tantum intelliguntur. 4) Quo pertinent iura,
aſtiones, obligationes, nomina et quantitates. 5) De
his tenendum eſt, quod quaß tradi, quaſi poſſideri, in
quaſi dominio ſeu in bonis eſſe dicantur.

a) Romani res corporales dicebant, quae zangi poſſent.
De qua ſtoica definitione vid. MEISTERI progr. de
philoſophia Ictor. Rom. in doctr. de corpor. §. XI. in
opulſc. p. 548. cf. quoque CICERO Top. c. V. NOODT.
prob. L. II. c. 3. b) rit. I. de reb. corp.

§. 191.

1.
TVRAlI.

animata

mouente
cum tral

Re⸗
ſu NAT
matte, 4
V. g. 2
poflunt.
lohaeren,
adeoe
hiles ſint
3) res,
feruntur
mobilibun
Rls: res
TVVYMe

Ceterum
dlat.
alieuin
ſe cont
erium

ck.
en,

le et
ſone

lu-

mnes .

el A.
mmo⸗

vel D.

1exter:
a ſunt,
ht iure,
)De
5 )
deri in

vollent.
progt.⸗ de
XI. in
NOODI.

PDE REB. PIV. ET ADGVIR. EARVM DOMIN. 115

§. 19 1.
Res mobiles et immobiles quae? B
B. Res MOBILES dicuntur: 1) in ſenſu NA-
TVRALI, quae ſeſe vi interna IPSAE mouent, i. e. res
animatae 2) in ſenſu IVRIS, quae ſe quidem non
mouentes SALVA tamen SVBSTANTIA de loco in lo-
cum trantferri poſſunt. a)

Res deinde IMMOBILES iterum ſunt I. in ſen-
ſu NATVRALI omnes res ſe non mouentes, ſeu inani-
matae, quales ſunt: æ) quae plane moueri nequeunt
v. g. agri, ⁶β) quae ſalua ſubſtantia transferri non
poſſunt, v. g. aedificia, „) quae cum aliqua re ita
cohaerent, vt ſalua ſubſtantia ab ea ſeparari nequeant,
adeoque huius rei partes ſint, licet ſeparatae res mo-
biles ſint, v. g. fructus pendentes, arbores ſtantes 5)
½) res, quae per ſe exiſtentes ſalua ſubſtantia trans-
feruntur, v. g. libri, quae tamen in ſenſu iuris pro
mobilibus habentur, vt iam dictum. II. In ſenſu IV-
RIS: res mobiles ad vſum rei immobilis PERPE-
TVVM deſtinatae, quae et a vintta dicuntur. c)

a) v. g. naues, molendina aquatilia ex anchoris ſtantia
(0hiffsmühlen) horrea mobilia, I. 6o. f. de A. R. D. l.
20. §. pen. W. quod vi aut clam. l. 26. §. 2. F. de inſtr. leg.
CARPLZ. p. 3. conſt. 24. def. S. b) l. 44. F. Je K. E.
l. 17. H. 2. et 6. F. de act. emzi, I. 6. §. F. . de furtis.
c) l. 177. g. 7. G. de act. emti I. 242. pr. de V. & PAVLI
VOETII tr. de reb. mob. er immob.

Ceterum haec diſtinctio ad res corporales potiſſimum ſpe-
Gtat. De rebus enim incorporalibus ita habe: 1) Res
alicuius hominis incorporales omnes in abſtracto et per
ſe conſideratae, nec mobiles nec immobiles ſunt, ſed
tertium ſeparatumque rerum genus conſtituunt ! 15. §.
2. F. de rer. ind. I. vn. §. 7. C. de rei vx. act. verbis:
exactio autem. 2) ſingula vero res incorporalis in con-
creto conſiderata mox mobilis mox immobilis eſt, pro-
H 2 ut

.

I. 1B. II. TxzT. I.

ut obiecdtum, circea vel propter quod ins actioue compe-
tit, vel a quo nomen obligatioue debetur, res vel mo-
bilis vel immobilis eſt. Vnde et idem ius res mohilis
et immobilis ſimul eſſe poteſt, v. g. ius hereditarium.

. . 192.
De rebus fungibilibus et non Ffungibilibus.
C. Res FVNGIBILES (ſeu funblionem recipienter)
dicuntur, quae vſu vel ſtatim CONSVMVNTVR vel
DIMINVVNTVR, quales plerumque ſunt res, quae
menſura, pondere et numero conſtant. a) De qui-

bus addendum, quod, ſi de earum corporibus ſermo

ſit, referantur ad res corporales; ſin vero de earum
numero, menſura, pondere vel quantitate, pertineant
ad res incorporales. )

Res NON fungibiles igitur ſunt, quae perdurant,
etiamſi iis vtaris.

a) III. SCHOTTI progr. de reb. funct. recipientibus in Ei.
opuſe. Lipf. 1771. 8. b) l. 30. pr. de leg. 1. I. 94. §.
1. fF. de ſolut.

§. 193.
De rebus diuiduis et indiuiduis. .
D. Res DIVIDVAE 1) CORPORALES funt,
quae pro parte phyſiea poſideri queunt; licet in par-
tes phyſicas digecari non poſſint. v. g. domur 2) In-
corporales vero ſunt, vel iura, quibus, ſi pluribus Com-
petant, ſingulus pro parte ſua intellecttuali vti poteſt, a)

vel obligationes, quae a ſingulo pro rata impleri

poſſunt.

—

INDIVIDVAE dicuntur res vel iura, quae à
ſingulo in ſolidum poſſideri et exerceri debent; nee
non obligationes a ſingulo in ſolidum praeſtandae. )

a) v. g.

il.
30
10
17

Praet
ſer
0
lubl
Tit
mar

1
quod
rerum
ins vel
gitione
Doteſt,
Gator v
Petend⸗
que den
inde Orr
ertamt
lialiter
lnem)
nnecia

Je

npe⸗
mo-
hilis
im.

entec
K tel
quue
quj⸗
er.
aruin
neant

lrant,

din Ei.
. 5.

unt,
in per.
2) Ir.
vCom-
telba
mpleri

quze 4
t; ſee
Cat.)

DE RER. DIV. ET ADQVIR. EARVM DOMIN. 117

2) v. g. dominium, ſeruitus perſonalis I. 6. §. 2. de leg.
2. b) v. g. ſeruitus realis, J. 127. f. de ſeruit. cf.
ALEX. TVRAMINVS de diuiduis et indiuiduis, in Ei.
Opp. Edit. nouifſl. Senis 1770. f. RETES de obligat. di-
uid. et indiuid. in MEERM theſ. T. VII. EGVIN. BA-
RO de diuid. et indiu. oblig. in Ei. Opp. T. III. AVG.
HOFFMANNI tract. de iure rer. indiu. Ed. tert. Frf-
1710. 4.

Praeterea res diuiduntur: 1) In ſpeciales et vniuerſales
ſeu vniuerſitates rerum, 2) Iure antiquo res erant vel
mancipi vel nec moncipi, quae tamen diuiſio à Iuſtiniano
ſublata eſt. l. vn. C. de zrangform, vſuc. VLPIAN. fragm.
Tit. XIX. §. I. ibique SCHVLT. BXYNRLERSH. de reb.
manc. in Ei. opuſc. MEERMANNI conieét. de reb. mane.
et nec manc. L. B. I74I. FPR. CAR. CONRADI lib.
ſing. de reb. manc. er nec manc. Helmſt. 1739. 4. PVF-
FEND. obſ. iur. vniu. T. II. obſ. 79. CAR. FERD.
HOMMELII difl. de orig. diuiſ- rer. in manc. et nec mane.
Lipfſ. 1744.

§. 194.
De iure rerum.
Haec de variis rerum ſpeciebus. Iam de ipſo,
quod circa res obtinet, iure. Diuiditur autem ius
rerum in ius in re, et ad rem. Primo enim omne
ius vel eiusmodi eſt, quod aduerſus quemeungue, obli-
gatione lieet fpeciali mihi haud obſtri tum, exerceri
poteſt, et hoc dicitur ius IN RE (in rem) quodque
datur vel æ) ad rem aliquam a quocumque poſſeſore
petendam, vel β) ad ius aliquod aduerſus quemcun-
que denegantem perſequendum v. g. ſeruitutem. De-
inde omne ius vel tale eſt, quod competit aduerſus
certam tantum perſonam ad praeſtandum aliquid ſpe-
cialiter obligatam, et hoc eſt ius AD REM. (in per-

fſonam) Specialis vero haec obligatio oritur vel 1)

immediate ex LEGIBVS, (quod fit in obligafionibus,

quae quaſi ex contractu oriuntur.) vel 2) mediante
H 3 FaCTO

.

1IIS8 LrIB. II. TIT. I.

FACTO aliquo huius perſonae obligatorio, ſiue ſit li-
citum v. g. contractus, ſiue illicitum v. g. delictum
et laeſso. a)) Ex iure in re oritur actio in rem; ex iu-
re ad rem datur actio in perſonam. b)

a) Vocabula haec paulo obſcuriora deſumta ſunt ex c. 8.

in f. de conceſſ. praeb. in 6. b) cf. l. 25. pr. G de

O. et A. vbi VLPIANVS, in rem actio eſt, inquit, per
quam rem noſtram, quae ab alio poſſidetur, petimus; et
Jemper aduerſus EVM eſt, qui POSSIDET. In perſo-
nam actio eſt, qua cum EO agimas, qui OBLIGATVS
(ſpecialiter) eſt nobis ad faciendum aliquid vel dandum;
et ſemper aduerſus EV NDEM locum habet, vid. quoque
HVBERI digrefſſ. L. IV. c. 4— I0. FELTMANNI tr.
de iure in re Amſt. 1672. 12. et HVBERI/ tr. de iure in
ve in digreſſ. L. IV.

§. 195.

De iuris in re ſpeciebus.

Quot vero iuris in re dentur ſpecier, controuer-

titur. Praecipue in eo diſſentiunt, an POSSESSIO ſit
ius in re, quod tamen, cum ea fit fabßtum, videtur

negandum.

De controuerſia inter HAHNIVM et BORNIVM circa
hanc quaeſtionem agitata cf. IVGLERI jur. Biogr. II
Band. pag. 170. Vid. quoque VLR. HVBERI prael. ad
Inſt. tit. de inter dict. n. 2. et DIGRESS. L. IV. c. 10.
ZACII. HVBERI L.è III. difl. V. cap. 2. §. 17. fq.

H. 196.
De poſſeſione eiusque diuiſionibus.
Ipſa vero POSSESSIO eſt detentio alicuius rei. Ea
varie diuiditur. Etenim poſſidet aliquis:

I. vel rem corporalem vel incornoralem, hinc poſ-
leſſio eſt vel VERA vel QVAsl talis.

II.

PE

Il.

di, vel

ſterius

I
eamn tal
ipfum!
RaALIS

W
Mne po

V
hanc r
pertine

V
ſitione

deat,

Domin
tit ſeg
IV. Ius

Ad
Uhent

n iu

.. d.
Pde
, der
; et
derſo.
TWVS
dun;
oque
l tr.
e in

uer⸗
Oſit
detur

citea
gr. II
el. ad

e 10.

DE BER. DIV. ET ADCVIR. EARVM DOMIN. 119

II. vel cum animo rem tanquam propriam haben-
di, vel non; ſi prius poſſeſſio NAI'VRALIS; ſin po-
ſterius CIVILIS dicitur.

III. vel rem inſam, vel habet tantum animum
eam tanquam propriam poſſidendi, licet corpus rei
ipſum anon poſſideat; hinc eſt poſſeſſio vel CORPO-
RALIS vel ANIMI.

IV. vel ex iuſto, vel ex iniuſto et vitioſo titulo,
hinc poſſeſſio IVSTA, INIVSTA, et VIIIOSA.

V. vel cum ignorantia, ſibi nihil eſſe iuris, in
hanc rem, vel cum ſcientia, rem ad tertium aliquem
pertinere, hinc BONAE et MALAE Edei poſſeſſio.

VI. poſſidet vel rem ipſam, vel ex legum diſpo-
ſitione pro poſſeſſore habetur, quamuis non poſſi-
deat, hinc poſſeſſio VERA et FICTA.

§. 197.
De ſpeciebus iuris in re.
Dantur igitur quatuor iuris in re ſpecies; I.
Dominium, de quo hoc titulo. II. Seruitus, de qua
tit. ſeq. 3. III. Hereditas, de qua a tit. X. libri II.
IV. Ius pignoris de quo in XX. Pandetctarum libro.

§. 198. .
De titulo er modo adquirendi.
Ad omne vero ius in re adquirendum duo adeſſe
debent:

I. TITVLVS adquirendi, qui eſt iuſta cauſa, éx
qua ius in re adquiri POTEST. Is diuiditur, ſi efe-
Gum reſpexeris, in 1) HABILEM, quoties dominium
H 4 Per

120 LrrB. II. TIT. I.,

per eum transfertur, et 2) INHABILEM, ſin ſecus.
Ille porro eſt., vel gratuitus ſeu lucratiuus et oneroſus,
vel reuocabilis êt irreuocabilis.

II. MODVS adquirendi, qui eſt iuſta cauſa, ex
qua ius in re iam reuera ADQVIRITVR. Qui quidem
eſt quadruplex: 1) vel factum ipfſius adquirentis v. g.
occupatio, praeſcriptio, hereditatis aditio; 2) vel
faſtum eius, cuius res adquiritur, v. g. traditio; a) vel
3) factum iudicie v. g. adiudicatio in iudiciis diuiſoriis;
vel 4) alia iuſta cauſa, cui leges hunc iuris in re effe-
Kum tribuerunt. 5)

a) Huc et pertinet pactum hypothecae, licet alias ex pacto
ius tantum ad rem oriatur. b) v. g. mors yel patris

qui heredes ſuos habet, vel cuius libet teſtatoris, rem

ſpecialem et propriam legantis.

§. 199. .
Il. DE RERVM ADOVISITIONE. In ſpecie de
dominio.
Vidimus iam de variis rerum diuiſionibus. Nunc
de earum adquiſitione dicetur. Et primo quidem
loco de dominio (tanquam prima iuris in re ſpecie)
quod eſt ius re corporali vtendi et abutendi cum kxclufione
aliorum. Igitur duo ei inſunt iura principalia: 1) ius
ABVTENDI ſeu PROPRIETAS, 2) ius VTIENDI
ſeu VSVSFRVCTVS.

§. 200.
Dominii diuiſiones.
Variae autem dominii dantur ſpecies. Etenim
T. ratione modi finiendi diuiditur in REVOCABILE,
quod et inuito adimi poteſt, et IRREVOCAPILE,
quod non niſi conſentienti aufertur. Deinde II. quo-

ad obiebtum, ſi res corporalis in dominio eſt, VERVM;
ſin

Plend l

Dr

ſin imm
Porre
et N
MTAI
ſeet, el
gando
us elt,
non pet
vel viit
priamt,
aliena e
contigt
Virfeie,
in iure
ſeruitur

res gei
gaudent
Prietas,
Particul
Sin de
vtendi
eſt SES

Nota:
uin⸗
rem
in e
Ciſti
Luir
laud
22.

Hal

eus.
Aun,

ex
idem
g.
) vel
) vel
Driii;

efle.

pado
pattis
„rem

Nunc
nidem
pecie)
lußone
4 ius

ENol

tenim
GDll,
. quo⸗
RVM;
ſin

—

DE RER. DIV. ET ADCVIR. EARVM DOMIN. I2 I

ſin incorporalics, QVASI dominium dicitur. III.
Porro reſpectu ſubieéti eſt SOLITARIVM, quod vni,
et CONDOMINIVM, quod pluribus competit. De-
nique IV. intuitu exercitii diſpeſcitur 1) in ILLlI-
MITATVM, cum domino omnia eius iura exereere
licet, et LIMITATVM, ſi ſecus, 2) in PLENVM,
quando vſus et abuſus rei in eadem perſona coniun-
Stus eſt, et MINVS PLENVM, ſi haec iura domino
non perfecte competunt, quod iterum vel direktum
vel vtile dici ſolet. Illud vocant, cui ineſt ſola pro-
prietas, hac vero, quod conliſtit in iure vtendi re
aliena cum aliqua proprietatis particula; id quod
contigit, 1) in emphiſteuſi, de infra; 2) in ſu⸗
perfitie, de qua in Digeſtis; 3) in feudis, de quibus
in iure feudali. Ceterum, i condominium et
Jeruitus in re aliena competens ab hoc dominio minus
pleno differat, facile intelligitur. Quodſi enim plu-
TeS atcquali et proprietatis et vtendi iure in re aliqua
gaudent, adeſt condominium. Si porro alteri ſola pro-
prietas, alteri vero ius vtendi cum aliqua proprietatis
Particula competit, adeſt dominium minus plenum.
Sin denique alteri Proprietas, alteri vero ius
vtendi cum nulla proprietatis particula competit, ad-
eſt SERVITVS.

Nota: Iure antiquo dominium quoque in bonitarium et
quiritarium diuidebatur. Hoc dicebant, quod ciuis in
rem mancipi modo ſolemni et ciuili; illud vero, quod
in ceteras res modo naturali adquirebatur; ſed hanc
diſtinctionem ſuſtulit Iuſtinianus l. vn. C. de nudo iure
Quir. toll. cf. qui de rebus mancipi ſcripſerunt ſupra
laudati Auctores, quibus add. BRISS. ſel. ant. L. IV. c.
22. p. I61I. SIGON. de ant. iur. ciu. Rom. A. F. REIN-
HARDI vermiſcbte, Sebriften zueyter Band p. 354.

H 5§5 §. 201.

LIB. II. TIT. I.

§. 201.
De modis adquirendi naturalibus.

Singulorum autem hominum multis modis res
ſunt. Quarundam enim dominium nanciſcimur
jure naturali, quarundam vero iure civili; a) vnde mo-
di adquirendin ſunt vel NATVRALES vel CIVILES.
Ad illos pertinet I. occupatio, II. frubtuum perceptio,
III. traditio, et IV. acceſſio; hos infra videbimus.

a) §. 12. L. b. ?t. Diſtinctionem Grotianam in modos natu-
rales originarios, et deriuatiuos, eum parum nobis boc
loco vtilitatis praeſtet, conſulto omittimus; Ceterum
cf. REINOLDI difſ. de adquirendo rerum dominio, in

Ei. opuſc. p. 448.

I. DE OCGCVPATIONE.

§. 202.
Occupatio quid?
OCCVPATIO eſt apprehenſio rei corporalis nullius
cum animo, eam propriam habendi, falta. Itaque re-
quiritur 1) res corporalis 2) res nullius 3) appre-
henſio rei, 4) animus rem tanquam propriam reti-

nendi. I. 2. pr. f. de A. K. D. I. 7. §. I. F. de adq. poſſ.

§. 203.
Quid res nullius.
RES vero NVLLIVS eſt, quae dominum non ha-
bet, ſiue 1) eum nunquam habuerit, ſiue 2) de
de eo non conſtet a) ſiue 3) ab eo derelicta ſit.
Haec tamen derelictio æ) in re mobili fit, cum abii-
citur; β) in immobili, cum deſeritur; „) in incorpo-
rali v. g. actione, cum ei renunciatur vel dominus
ea non viitur. b) Semper tamen domini animur dere-
linquendi, vt res ſua eſſe deſinat, requiritur. Hine
res

lhpere
An Pral
her bienn,
1

) §4

omni
460.1

/
l.
jure

Oee
cupetio

A.
leſiarun
aſne ve
ſyliis ve
ſunt A
Verſante

²) ſe
difl.

is res
eimur
emo-
IIES,
eptio,
us.

8 natu.
bis boe
terum
io, in

nlllſiur
ne re.

Ppre-

nreti⸗

oh.

DE RER. PIV. ET ADCVIR. EARVN DOMIN. I23

res deperditae non fiunt nullius. ) Hic vero animus
non prazſumitur, niſi, re immobili deſerta, dominus
per biennium tacuerit. d)

a) §. 47. J. b. I. J. 1. 2. J. pro de rel. b) J. 5. C.
omni agro deſerto. l. vn. C. quando non petent. c) F.
465.. I. . z. l. §. ff. de L. Rbod. I. 21. §. 2. 2. de adq. poſſ-
d) c. I. S§. C. de omni agro deſerto cf. MAIANSII difſ. de
iure rei derelictae in Ei. diſſ. Vol. I.

§. 204.
Occupationis ſpecies.

Occupationis ſpecies ſunt A. Venatio. B. Oc-
cupatio bellica. C. Inuentio.

§. 205.
De venatione.
A- VENATIO in genere eſt occupatio ferarum
beſtiarum. a) Beſtiae enim ſunt vel ferae vel manſuke-
faßtae vel manſuetae. Iſtae dicuntur, quae libere in
ſyluis vagantur; illae, quae conſuetudini hominum
ſunt adſuefactae; hae, quae a natura cum hominibus
vVerſantur. b)

a) H. 72. I. h. t. b) S. 14. 215. 26. I. h. z. MARKARTI
difl. de diu’ſ. animal. iuridica, in ei. exerc. n. 8.

§H. 206.
Venationis diuiſio.
Cum vero animalia vel terreſtria ſint, vel volu-
eria, vel aquatilia, venatio ſubdiuiditur in venatio-
nem in ſpecie, in aucupium, et piſcationem. Ex
his clarae ſunt, quae ſequuntur, regulae:

I. FERAE tantum beſtiae occupari poſſunt.
Ceterum nota: ) ſola animalis vulneratio non ſuffi-
cit

124 LIn. II. Trr. I.
cit ) poſſunt quoque in alieno fundo, non prohi-
bente domino, capi „) captae ſtatim occupantis
Runt et manent, donec libertatem naturalem recepe-
rint. a)

II. Ferae INCLVSAE non poſſunt capi. b)

III. Ferae MANSVEFACTAE capi demum poſ-
ſunt, depoſito prius reuertendi animo. c)

IV. Ferae MANSVETAE noſtrae manent, li-
cet oonſpectum effugerint noſtrum; et repeti poſ-
ſunt, vbicunque inueniantur, vt, qui eas lucrandi
animo detinet, furtum committat. )

a) G. 12. 13. I. h. z. J. 3. G. 4. J. 1. 55. F. de A. R. D. RAXYS
diſſ. de perſec. Fer. beſt. in fundo alieno Gieſae 1738.
MICH. GRIEBNERI diſſ. de eo, quod iuſtum eſt circa
feras cuſtod. de lapſ. Lipfſ. 1702. b) I. 3. §. 14. F. de
adquir. poſj. c) §. 15. I. h. z. d) F. 16. I. eod.

§. 207.
De occupatione bellica.
B. OCCVPATIO BELLICA eſt, ius res hoſti-
les in bello publico adquirendi. à) De qua fſeiendum:
1) res mobiles tunc demum hoſtium fieri, vbi ad
eorum prazſidia perductae ſunt ⁵) 2) milites prae-
dam non ſibi, ſed reipublicae adquirere, exceptis mobi-
libus a magiſtro militum iis donatis c) 3) res bello
captas dominis iterum ex iure poſtliminii cedere, vel
hofſtibus ex agris expulſis, vel rebus mobilibus ad prae-
ſidia nondum perductis iis ereptis. d)

a) PVFEEND. I. N. er G. L. IV. c. 6. §. 14. b) l. 5.
g. 1. F. de capt. et poſtl. MARRARTI interpr. recept.
lecét. L. I. c. 10. II. diſſent. VOET. com. ud Pand. tit.
de capt. et poſtlim. n. 3. c) l. pen. ff. ad L. Iul. pe.

cul.

D

al.l.

(, 7.

fab
1. F.

.
lapillorn
ribus int

be
qui eſt
non xta
mohilig
thelaur
ſa ànot
dem,

de A.

Re
ſimo ha

Prohi⸗
antis
ecepe⸗

m dol⸗

nt, li⸗
ti pol.

utranci

.RAYS
e 1738.
Aſ cirea
4. F. de
eog.

holti⸗
endum:
Vbi ad
5 Prae-
mobi⸗
8s bello
1, ſel
dprae

919.
r. releht.
Pand. tit,
„ll. be.

eul.

EE RER. DIV. EFT ADGVIR. EARVM DOMIN. 125

cul. I. 36. H. 2. C. de donat. Diſſent. CVIAC. obſ. L. 19.
c. 7. ſed vid. GROT. I. B. et P. L. III. c. 6. F. 8. ſeq.
PFABRI ſemeſtr. L. II. c. 3. 4. d) l. 5. D. 1. 1. 20. J.
1. ff. de capt. et poſtlim.

§. 208.

De inunentione.

C. Inuentie eſt adquiſtio rerum nullius v. g.
lapillorum, gemmarum, aliarumque rerum in litto-
ribus inuentarum g§. 15. I. h. t.

F. 209.
In ſpecie de inuentione theſauri.
Pertinet huc potiſſimum inuentio THESAVRI,
qui eſt vetut quaedam pecuniue depoſitio, cuius memoria
non extat, vt iam dominum non habtat, ſeu: condita
mobilia ab ignotie dominis tempore vetuſtiori. Ergo
theſaurus non eſt, quod lucri, metus, cuſtodiae cau-
ſa a non ignotis dominis abſconditum eſt, quod qui-
dem, qui occupat, furtum committit, l. 31. §, 1. JF.
de A. N. D. l. vn. C. de theſ.-

§. 210.
Regulae de theſauri inuentione.

Regulae circa inuentionem theſauri iure nouiſ-
ſimo hae ſunt:

I. Theſaurus ARTIBVS MAGICIS inuentus,
indiſtincte ſco cedit.

II. LICITO modo inuentus:
1) in loco ſacro, religioſo, publico, Fſcali, et
in poeſione Cuejaris, pro parte inuentori pro parte

fiſco cedit, ſi caſu inuentus ſit.

2) in

126 LrIS. II. Trr. I.

2) in fundo alieno, pro parte inuentoris, pro
parte domini loci eſt, ſi caſu; ſed totus domino
fundi eſt, ſi data opera inuentus ſit;

3) in loco proprio inuentus, totus eſt loci do-
mino. a)

III. Si, qui alieni iuris eſt, theſaurum inuene-
rit &) in fundo alieno et caſu, pars ad dominum
agri, pars ad patrem dominumue inuentoris perti-
net β) in fundo patris dominiue proprio, totus il-
lius eſt. )

IV. Deferre ſe nemo cogitur, quod theſaurum
inuenerit, niſi ex eo pars fiſco debeatur; qui vero
partem fiſco debitam ſuppreſſerit, totum cum altero
tanto ſoluere cogitur. )

a) lJ. 3. §. 10. F. de iure ſiſci. G. 30. I. h. t. ad quam vid.
CVIAC. obſ. L. IX. c. 537. ſub fin. l. vn. C. de zheſ.
b) 1. 6z. pr. G. de 4d. K. D. c) l. 2. H. vlt. G. de
iure aſci. MERILL. ad g. 39. I. b. 4. SCHILT. erc.
ad Pand. tEx. 45. §. 25. ſeqq. FRIESE diſſ. de theſ.
art. mag. inu. lenae 1I719. FRANKENSTEIN. diſſ.
de eo, quod iuſt. eſt circa theſ. Lipſ. 1727. LAVTEKR-
BACH. diſſ. de theſ. in Ei. diſf. Vol. III.

§. 211.
II. DE FNVCTVVIM PERCEPTIONE.

FRVCTVVM PERCEPTIO eſt, iur frubkur rei
alienae, bona fide iuſtogue titulo poſſzſſae, adgquirendi.
Bona fide enim et iuſte poſſidens, quod ad frußkur,
loco domini paene eſt. Hinc requiritur, æ) vt bona
nide, ο iuſto titulo, et ₰ tanquam dominus poſſi-
deat, quo ipſo differt ab viufructuario, creditore an-

tichretico et cet. 9. 75. JI. h. I. l. g5.. pr. de A. K. O.

§. 212.

Lun
prouenien

L
turuler, .
nis arte

II.
qgoi eum
non anmp
diam et

gui pere

IIl.
eos adhu
lonſumto.
ſunt natt
cüntur e
leperchti

lim

GGnns
ePter 0

Pro
mino

i do-

uene⸗
tinum
perti⸗
us il

urum
VerO
ltero

n vid.

he tleſ⸗

7

de

r rti

endli.
Uckun,
bona
poſtr
te anr

..

,
21².

DE KER. DIV. ET APDCIR. EARVM DOMIN. 127

§. 212.
Fructuum definitio et diuiſiones.

Sunt autem fructus omner vtilitates EX ipſa re
prouenientes. Ii diuiduntur:

I. Ratione CAVSAE EFFICIENTIS 1) in za-
turaler, qui a ſola natura 2) induſtrialer, qui homi-
nis arte et cultura producuntur.

II. Ratione PERCEPTIONIS 1I) in pendenter,
qui cum fundo adhuc cohaerent 2) in ſeparatos, qui
non amplius cohaerent 3) in perceptor, qui in cuſto-
diam et poſſeſſionem redacli ſunt; in 4) percipiendoc,
qui percipi potuiſſent.

III. Ratione EXISTENTIAE. Percipiens enim
eos adhuc poſſidet, en fructus extanter; aut non, en
conſumtos! Conſumlſit eos porro vei 1I) vtendo, hi
ſunt naturaliter confſumti, vel 2) alienando, hi di-
cuntur ciuiliter conſumti. Denique, ſi caſu Perierint,
deperditi dicuntur.

IV. Fructus vel in regula ex re aliqua perci-
piuntur, vel extraordinario modo; hinc ſunt vel or-
dinarii vel extraordinarii.

Nota: Dantur et fructus ciuiles v. q. vſurae, merces.

F. 213.
Regulae fructuum perceptionis.
Iam nota regulas:
I. BONAE fidei poſſeſſor: 1) quamdiu verus
deminus non ſuperuenerit, fructus ſeparatos et per-
ceptos OMNES et STATIM lucratur pro cultura et
cura, quocumque, modo iuſto, titulo Poſleder 2
2) ſi

12 8 . LIB. II. TrIT. I.

2) ſi vero dominus poſtea rem ſuam vindicauerit,
fru Rus extantes reſtituere debet; de conſumtis vero
et percipiendis AN TE. litis conteſtationem, non tene-
tur, niſi in hereditatis petitione, in quantum locuple-
tior factus eſt. De fructibus vero POST Lit. cont.
Pperceptis, percipiendis et conſumtis omnino tene-

tur. 5)

II. MALAE ſidei poſſeſſor omnes fructus a tem-
pore, quo in malam fidem peruenit, reſtituit; et
percipiendos quidem ſecundum eum modum, quo
dominus frui potuillet, ſi ei rem habere licuiſſet. e)

a) §. 35. L. h. z. ibi: Si quis a non domino, quem domi-
num eſſe crediderit, bona fide fundum emerit, vel ex
donatione, aliaue qualibet iuſta cauſa, b. f. acceperit:
narurali ratione placuit, fructus quos percepit, eius eſſe
pro cultura et cura. (de quibus verbis cf. NOODT.
prob. L. II. c. 7. et VINN. ad l. J. 35) l. 25. Pr. G. de
vuſur. ibi: Itaque agni, et hoedi, et vituli STATIM
pleno iure ſunt bonae fidei poſſeſſoris. !. 45. Pr. de A.
R. D. ibi: Bonae fidei emtor non dubie percipiendo
fructus ex re aliena, ſuos interim facit; non tantum
eos, qui DlLIGENTIA er OPERA eius peruenerunt,
ſed OMNES; quia quod ad fructus attinet, loco DO-
MINI paene eſt. Denique etiam priusquam percipiat,
STATIM vbi a ſolo ſeparati ſunt, bonae fidei emtoris
fiunt. Sed obſtare vid. I. 45. ff. de vſur. cf. OTTO ad
§. 35. b) S. 35. I. h. z. 1. 25. §. 1. 1. 40. F. 1. J. l. 1.
C. de bered. petit l. 49. §. 1. ff. I. 22. C. de K. H c) l.
23. 52. in fn. f. l. 22. C. de R. V. I. 4. C. vnde vi I. 2.
C. de fruct. et lit. imp. Ceterum cf. de hac doctrina:
MADIHNII difſ. de b. f. poſſeſſ. ſingulari a reſtit. fruct.
percept. immuni, Halae 1754. MOECKERTI difl. de
poßj. Ling. a zeſtit. fruét. non ſemper immiuni, lenae
3. FKICKlI diſſ. de iure b. F. poſſeſſoris circa Ffru-
s ex re aliena perceptos, Helmſt. 1769. TRENDE-
NBVRGII diſſ. ſelecta quaed. cap. doctrinae de iure poſ-
oris circa fruct. percept. Kil. 1775. de WOLFFRADPT
Mſtens theoriam gener. de fruct. percept. Gott. 1783.

H. 214.

S

— —
„

—

2

—

TR
nlild, in
guatenus
iquiren

Vtr
r. Ineo
hollelliont
caul, gn
farulfan al
cula eſt ſ
gui do
len exce
bon ſde
bet untu
tur iurdti
ne conin
Ceterum
procurotoj
fatori tra⸗

Uertt,
Vero
tene.
uple.
Ont.
tene⸗

tem.
t; et
quo
t. )

dom.
vel er
eperit:
us elle
007.
F. de
ATIM
. de A.
Ppiendo
tantum
mnetunt,
o D0.
eteipiat,
emtoris
TO a
)I.
vi l. 2.
ockrina:
pudt.
Gifl.
lenae

ca fru.

ENDE.
iure .
PRADTI

24

DE RER. DIV. EFT ADGVIR. EARVM DOMIfN. 129

§K. 214. 4
III. DE TRADITIONE.

FRADITIO eſt altur, quo poſſeſſo rei corporalit
Vacua, in tertium transfertur. Ea eſt modus naturalict,

quatenus iuri uaturali non repugnat, licet eo iure ad

adquirendum deminium non ſit nect Haria.

9. 225.
Requiſita zraditionis.

Vt vero legitime fiat, requiritur: 1) res cornora-

lir. Incorporales enim Juaf traduntur; 2) translatio
poſleſſionis vacuae; a) 3) iuſta et prazcedens tradendi

cauſa, quae tamen ſola in emtione non Iufficit; ?) 4)
facultas alienandi a Parte tradentis, hinc &) qui ſub
cura eſt ſine curatoris autoritate non recte tradit;
ϑ) qui dominium vel Pplane nullum habet, nihil trans-
fert, excepta conditione vſucapiendi, ſi accipiens in
bona fide ſit; vel qui teſtribzum vel temporarium ha-
bet, tantum transfert, quantum et ad quod tempus
ipſe habet, vnde regula: reſoluto iure dantis reſolui⸗
tur ius accipientir; c) 5) animur alienandi cum traditio-
ne coniunctus, quia et alio animo fieri poteſt. )
Ceterum nihil intereſt; 1) an inſe dominus aut eius

Procuratoy tradat 2) an ipſi accipienti aut eius procu-
ratori tradatur. e*)

a) . 3. H. 1. de act. emt. I. 122. C. de probat. I. 13. C. de di-
ſtr. pign. Diſſent. HVBER. digreſſ. L. II. c. 5.
ſed vid. STRAVCHII diſſ. Iuſt. n. 6. theſ. 37. VINN.
ad h. t. §. 40. b) §. 40. 46. Ie h. t. l. 31. pr. Wy. de A.
R. D. c) l. u. I. 20. pr. ſ. de A. K. D. 4) §. 40.
I. b. z. ibi: voluntatem domini, volentis rem ſuam in
alium transferre. e) l. g. §. 4. Ff. de A. R. D. I
20. F. de ada. poſſ.

1 §. 216

LI8S. II. Trr. I.

HF. 216.
Diuiſio traditionis.

Ipſa vero traditio, quoad modum tradendi eſt vel
VERA ſeu NATVRALIS, vel FICTA ſeu CIVILIS.

I. VERA eſt, qua res ipſa traditur, quae qui-

dem fit 1) in rebus MOBILIBVS ) per dationem
rei de manu in manum ) per depoſitionem rei vel

in domo vel in conſpeltu accipientis iuſſu eius fa tam a)
2) in rebus IMMOBILIBVS vel iis mobilibus, quae pro-
pter magnitudinem ponderis Jfacile moucri non poſ-
funt ) per decçlarationem tradentis in re praeſente
factam 6β) per adpoſitionem cuſtodis. )

II. FICTA iterum varia eſt 1) ſejmbolica, cum
ſignum aliquod loco ipfius rei traditur, quo perti-
nent &) claues rei praeſentis c) 66), inſtrumenta 4)
2) longa mann facka, cum tradens rem immobilem
accipienti e longinquo demonſtrat, addita, ſe Poſſeſ.
ſionem vacuam tradere, deelaratione *) 3) breui ma-
nu fadta, quando tradens patitur, vt accipiens, qui
rem iam ex alia ſed ad dominium transferendum in
habili cauſa poſſidet, eam nune in vim dominiüi reti-

1. :§. §. 2. F. de adq. poſj. I. 79. f. de ſolut. b) I. 1.
)4. 21. S e ada. Po. Ccj) §. 45. I. . Y. 1. 74. J.
de contrab. emt. ibi: apud borrea l. 9. J. 6. de A. R. D
I. 1. §. pen. f. de adq poſj. 4d) l. 2. C. de donaz
EV. OTTO de ymbolica Iurisprud. Traj. ad Rhen
1730. 8. SCHAVMBVRG. diff. de trad Gimb. Vitemb'
1727. NOODTII probab. L. II. c. 6. n 6. CVIAC-
L. IV. c. 3. e) . 1S. §. 2. F. de adq. poſſ. . §.
4. I. D. r. 1. 9. §. J. 1. 21. §. 4. de 4. F. D. I. 43. A. 1. F.

de znre dot.

IV

40.
lonnmoce
Nota: 1)
ceſſio no
eceſſori
Principal
ſa polleſt
2)lf.

res
Alccſ

lol.
tura open
et homit
NATVR
TIFICLA

4.)
uio fum

—
=
=
=

ſt vel
IS.

qui⸗
onem
rei vel.
Hama)
lepro⸗
1 pol.
ſente

cumm
Perti:.
enta c
obilem
pollel.
ui ne⸗
8, gui
gum in

W.

FTFIFICIALIS; vltimo denique MINX TA eft.

1. c. terra, agro nol

DE RER. PIV. ET ADGQVIR. EARVM DOMIN. 135½

IV. DEIVRE ACCESSIONIS.

§. 217.
Acceſſo guid?
ACCESSIO eſt iur, rem alienam cum meg ita, vt
commode ſeparari nequeat, coniunbktam adquirendi. Hinc
nota: I) acceſſiones differunt a frubtibus; 2) vera ac-
ceſſiò non eſt, ſi ſeparatio commode fieri poteſt; a) 3)
acceſſorium ſequitur principale;5⁵) 4) dominus rei
Principalis reſtituit rei acceſſoriae pretium pro diuer-
ſa poſſeſſionis ratione. )

) l. F. §. 1. , 23. G. 5. ſy. de R. V. b) Principale ſeu
Tes principalis hoc loco eſt, cui alia adiuncta eſt, et res
acceſſoria, quae adiuncta eſt. c) 9. 26. I. h. t.

§. 2 18.
Ei a s d i u i ſo.
Ipſa vero rerum coniunttio fit vel 1)) ſola na-
ura operante, vel 2) ſola hominis arte vel 3) natura

et hominis arte ſimul. Primo caſu acceſſio dicitur

NATVRALIS; poſteriori IN DVSTRIALIS ſeu AR-

§. 2 19.
A. De naturali acceſſioue.

A. NATVRALIS acceſfſionis ſpecies ſunt 1) al-

luuio fuminis, quae eſt incrementum agri noſtri latense,

ſtro per flumen paulatim ita adie-

a, vt, quando et vnde quoquo temporis momento
adiectà ſit, non intelligatur. Hoc autem alluuionis
ius locum tantummodo habet in agris non limitatir. )
2) Vir fluminiz quae eſt terra, agro noſtro per flumen
Jemel et ſimul adiecta, vt, quantum et vnde abre-
ptum fit, intelligatur. Haec domino agri tunc de-
12 mum

132 LIB. II. Trr. I.

mum adquiritur, vbi in eius agrum radices
egerit, b)

a) I. 20. L. h. z. 1I. 7. §. 2. 1I. 16. F. de A. R. D. GRONOV.

ad GROTII j. B. er P. L. II. c. 3. §. 16. b) H. 22.
I. h. . Id quoque de zerrae motu dici debet; HVBER.
digreſſ. L. IV. c. 22. FEI TMANNVS de acceſſ. memo-
. rab. vi aequae vel zerrae motu factis. Amſt. 1691. 8-

Nota: Plerumque ad acceſſionem naturalem referunt

partum, inſulam in flumine natam et aluei mutationem.

I. PARTVS eſt omne id, quod naſeitur ex ventre in domi-
nio meo conſtituto. F. i9. I. h. t. ſed hic potius ad fructus
pertinere videtur. D'ARNAVD. var. coniect. p. 2.

II. De INSVLA IN FLVMINE NATA ſciendum 1) ſi
in media fluminis parte orta ſit, communis eſt eorum,
qui ab vtraque fluminis parte prope ripam praedia polſ-
ſident, pro modo latitudinis cuiusque fundi, 2) ſin
vero alteri parti proximior ſit, eorum tantum eſt, qui
ab ea parte prope ripam praedia poſſident. Ceterum
diſtingue: æ) inſulam in mari natam quippe quae oc-
cupantis fit, cum nullius credatur β) agrum in forma
inſulae redactum, cum aliqua parte diuiſum ſit flumen,
deinde infra vnitum; is enim eius permanet, cuius
antea fuit, §. 22. JI. b. t. ENGAV diſſ. cuinam inſulae
in flum. publ. nat. eompetat domin. Ienae 1751I.

III. ALVEI MVTATIO contigit æ) ſi flumen alueo na-

turali derelicto, ad aliam partem fluere coepit, ₰) ii—

poſt aliquod tempus flumen ad priorem alueum reuer-

tatur. Vtroque caſu alueus derelictus eorum eſt, qui

prope ripam eius praedia poſſident pro modo latitudi-
nis cuiusque agri. Ab ea tamen differt inundatio.
Haec enim non commutat fundi ſpeciem, adeoque ſi
aqua receſſerit, fundus eius manet, cuius antea fuit,
niſi inundatio perpetua fuerit §. 23. 24. I. h. t. l. 23. F.
quib. mod. vſusfr. amit. WIESANDI progr. de inundat.
ſpeciem fundi non mutante. Vit. 1784. Sed inſula nata

et alueus derelictus non ex iure acceſſionis, quae non

adeſt, ſed ex aequitaze, quae non patitur, Vt ii, qui
agros

agros
Uant,

0. I.
adiundio

1)1
noſtrae nn
gemma:
dit, niſi
adhibitun
Vnde pur
pkura, hi
cedit, li
Pturae en
nus ſtate
deat, pi
tio, poſſ
bona fide
ſs; )

R.D.
Vidern
4) §.

eX alen,
Kcitur⸗

nllicer

v0V.
l. 21.
BER.
nmeno⸗

.

.

ferunt
nen.

Qdomi.
frucut
.

1) ſ
oruim,
ia pol.
2) ſin
ll, gwi
eierum
vae oe
formna
flumen,
t, euius
hinſilue

neo na⸗

hH

reuer⸗
eſt, gui
latitudi⸗
undario.
oge 1
te fuit
1 2,. .
Mundot.
la nata
nae non
ii, gu
agrt0

DE RER. DIV. ET ADQvVIR. EARVM DOMIN. 133

agros prope ripam poſſident, ſola eius incommoda ſen-

tiant, iis adquiri videtur.

§. 220.
B. De acceſſione induſtriali.
B. INDVSTRIALIS acceſſionis ſpecies ſunt 1)
adiunctio 2) ſpecificatio 3) confuſio 4) inaedificatio-

§. 221.
De adiuncäcione.

1) ADIVNCTIO, eſt alius, quo res aliena materiae
noſtrae adiicitur. Quod fit: æ) incluſione vnde v. g.
gemma auro argento annuloue meo incluſa mihi ce-
dit, niſi aurum argentumque gemmae ornandi cauſa
adhibitum ſit a) &) adferruminatione b) „)) intextura,
vnde purpura veſti meae intexta mea eſt c) ) ſcri-
ptura, hinc quod chartae meae inſcriptum eſt, mihi
cedit, licet literae aureae ſint, reſtitutis tamen ſcri-
pturae expenſis d) e) piltura, de qua tamen Iuſtinia-
nus ſtatuit, vt 1) ſi dominus tabulae picturam poſſi-
deat, pictor tabulam petere, ſoluto tamen eius pre-
tio, poſſit; 2) ſin vero piézor tabulam poſſideat: æ)
bona fide, dominus eam petit, ſolutis pi curae impen-

ſis; ₰) ſin mala fide, domino datur actio furti. ²)

a) I. 15. §. 13. 15. 16. ff. de auro leg. b) l. 27. pr. de A.
K. D. c) g. 26. I. h. z. aliud de attextura dicendum
videtur. d) C. 32. I. h. 1I. lI. 9. J. 1. J. de A. R. L).
e) §. 34. I. h. r. l. 9. J. 2. de A. K. D.

§. 222.
De ſpecifcation e. V
2) SPECIFICATIO eſt aftur, quo alienaz mate-
riae datur noua forma. Quod accidit 1) cum partim
ex aliena, partim ex propria materia noua ſpecies ef-

ficitur; 2) cum ex aliena materia ſola noua forma fit.
13 Priori

=èð

—

134 LrIB. II. TIT. I.

Priori caſu indiſtinde materia cedit ſpecificanti. a)
Poſteriori vero ex deciſione Iuſtiniani poſt multam
Sabinianorum et Proculianorum ambiguitatem res
haec eſt: æ) ſi ſpecies ad priorem rudem materiam
reduci poteſt, domino materiae cedit; 6) ſin minus,
res cedit ſpecificanti. h) Requiritur itaque, vt ſpeci-
ficatio ſit modus adquirendi: 1) res mea et aliena
aut 2) ſola aliena, quae ad priorem rudem materiam
reduci nequeat 3) vt ſpecificans ſuo nomine, licet
mala fide, ſpeciem fecerit. 6)

a) §. 25. in f. h. t. En verba: Quodſi partim ex SVAates
ria, Partim ex ALIENA materia ſpeciem aliquam fecerit quis
dubiandum non eſt, hoc caſu cum eſſe dominum, qui fe-
ceri; addita ratione: cum non ſolum operam ſuàm dede-
rit, ſed et partem eiusmodi materiae praeſtiterit. VOET.
ad tit. de A. K. D. n. 21. Vnde fruſtra diſtinguit
VINN. ad l. z. J. 25. b) c. §. 25. I. b. f. MASCOV.
de ſectis Proc. et Sab. c. IX. §. 27. n. 2. c) cf.
VOET. lI. c.

§. 223.
De confuſione.
3) CONFVSIO eſt aftur, quo res fluidaez diuerſorum
dominorum commiſtentur. De ea nota: ) ſi vel cum
conſenſu vtriusque vel caſu facta ſit, maſſa confuſa
ſit communis; β ſin ex voluntate ſolius confundentit
orta ſit, maſſa e quoque cedit. Ex quo patet 1)
confuſionem tunc demum eſſe modum adquirendi,
ſi ex ſola confundentis voluntate facta ſit 2) confu-
ſionem fortuitam minus recte ad modos adquirendi
et ad acceſſionem induſtrialem referri. §. 27. I. h. t.
D'ARNAVD. var. conielk. pag. 2.

Nota: COMMIXTIO huc non pertinet, cum nunquam
ſit modus adquirendi. Ea vero eſt actus, quo res ari-
dae diuerſorum dominorum commiſcentur. Iam nota: &)
ſi facta eſt vtriusque conſenſu, res commixtae coe ene
unt

11

Klunt
dum
non.
ſerin
mixt

2

91

10 fneo a
ftio in
Vel aed
ſolo, 4
acdiſtei
elificio

Conſeu

teriamn
quis /
Uifcio⸗
uitam
lum die
materia
debet;
ncaueri

l fae e

R 29.
V.
TH
actis
VIN
11.

i. a)
ultam
n res
eriacn.
minus,
ſpeci.
aliena
teriamm
licet

Amati

rit gi⸗
gli fr
n dete-
VOET.
ingnit
800V.
.) ek.

ſorun
el cum
conkuſa
nlentir
atet 1)
Uirendi,
confu-
uirendi

Lht.

unqam
res Al.

nota: ,

conulef
ſunt

fiunt β) ſin vero ex veluntate vnius, vel caſu, viden-
dum: vtrum commixtae res facile ſeparari poſſint, an
non. Si prius fingulus Sua corpora vindicat; ſin po-
ſterius (v. q. frumentum mixtum) vtrique pars com-
mixtae maſſae pro modo frumenti cuiusque competit.
§. 28. I. h. t. .

§. 224.

De inaedikfeation e.

4) INAEDIFICATIO eſt ius adquirendi, quod in ſo-

lo meo aedificatum éeſt. En regulam: quod ſolo aut aedi⸗
Ricio inponitur, ſolo vel azdificio (i. e. domino ſoli

vel aedificii) cedit. Hinc 1) ſi quis in ſuo quidem

ſolo, aliena tamen materia zedificauit, eius manet
aedificium, ſed dominus materiae æ) Zante adhuc
aedificio duplum materiae actione de tigno iuncto
conſequitur; βο) eo vero diruto ipſam vindicare ma-
teriam poteſt, niſi eius duplum iam acceperit; 2) ſi
quis ſua quidem materia, alieno tamen ſolo aut ae-
dificio aliquid impoſuit, aedificium eſt ſoli domino,
qui tamen æ) aedificanti bona ide (i. e. ignoranti ſo=-
lum alienum eſſe,) ſimulqne aedificium poſidenti et
materiae pretium et fabrorum mercedes reſtituere
debet; Etenim non poſſidenti, licet bona fide aedi-
Eicauerit, nihil reſtituit. β) Sin vero aedificans ma-
la ſide exſtruxerit, aeque nihil reſtituit.

§. 29. 20. I. b. t. J. 32. f. de condiét. indeb. I. 2. C. de R.
V. I. 1.1. . de doli except. HENR. BROKES ſeu PAVI.

THEOPH. STRAVCHII difl. de poſſiſſore b. f. circa

action. de ligno iuncto ad dupl. non oblig. Vit. 1725.
VINNII ſel. quaeſt. Lib. I. cap. 24. HVBER. ad inſt.

DE RER. DIV. ET ADCVIR. EARVM DOMIN. 135

Xx36 IIS. II. TIT. I.

§. 225.
De mixta acceſſione.

C. MIXTAE acceſſionis ſpecies ſunt I. Jatio

et II. plantatio, cum quis vel ſua ſemina ſuarut plan-

tas in terra aliena, vel ali ta ſemina alienarue plantas
in ſua terra poſuerit vel conſeuerit. Vtroque caſu,
quae ſata ſunt, ſolo cedunt, ſRi radices egerint. Ce-
terum, quae &§. Ppraeced. dicta ſunt, de eo, qui alie-
no fundo aliquid bona fide inaediſcauit, huc quoque
Pertinent.

S. 31. 52. I. h. z. Ex his ſimul quod Romani' de domi-
nio arboris ſtatuerunt, intelligitur. Si enim 1) arbor
aliena in meum fundum radices egerit, mea eſt. 2)
Ea vero in confinio poſita, quamdiu cohaeret fundo,
e regione cuiusque finium, vtriusque pro diuiſo eſt,
vbi vero eruta aut ſucciſa eft, communis pro indiuiſo
fit. F. 31. I. b. t. l. 19. Pr. F. com. diu. KRAVSII diſſ.
de iure vicini in arbores in ſuum Fundum propendentes,
Vir. 1765. 4. WII. DVOGEI- diſſ. de eo quod iuſtum er
circa arb. len. 1737.

§. 226.

Corollaria.

I. ADQVIRITVR, dominium vel per nosmet
ipſos vel Der procuratorem. a)

II. EF FECTVS eius praecipuus eſt ius Vindican-
di, hinc domino datur: 1) rei vindicatio, quae eſt
actio, qua dominus rem a quocunque poteſt repete-
re boſſeſſore. 2) abkio Publiciana, qua a tertio in-
firmiori demum iure poſſeſſore repeti res poteſt. 5)

III. AMITTITVR dominium 1) Derelilriont
(cf. ſupra S.203.) 2) Confiſtatione bonorum 3) T2ſtamen-
to, cum teſtator rem heredis legauerit 4) Alienatio-
ne,

D1

, quut
Fonsfortt
vel II.
40r vel n
alienati
ſimulgne

3) M ne
ſit,e)

a) CA
vocu,
ick.
inped

—-

NDVS

ae
Gen

Jati
blan.
Atas
calu,
(e.
dlie.
loque

domi
atbor
ſt. 2)
fundo,
lo eit,
diniſo
l difl.
lentet,
ſun er

osmet

Udican-
ne elt
epete⸗
ſ0 in⸗

5)

Kione
lamen.
atio⸗
ne,

DE RER. PIV. ET ADGVIR. EARVM POMIN. 137

ne, quae eſt omnis altur, quo dominium in tertium
ransfertur. Ea vero eſt I. vel pura vel zukntualis;
vel II. voluntaria vel nectſtaria; vel fit III. inter vi-
u0s vel mortis cauſa. Ceterum requiritur: 1) vt res
alienata ſit in commercio 2) vt alienans ſit dominur rei
ſimulque libera de ea diſnonendi gaudeat facultate
3) vt ne fiat in praeiudicium tertii 4) vt ne dolola

ſit. e)

a) CARL FERD. SCHMIDT. difſſ. de dominii ad
procurat. Vit. 1277. b) zit. F. de R. V. er
ack. c) SIEGELII difl. de dolo zranslationem
impediente, Lipfſ. 1747.

guiſ. per
de publ.

dominii

TITVIVS II.

DE

REBVS CORPORALIBVS ET INGORPO.

RALIBVS.

Q hoc titulo continentur, jam ſatis praece-

dente titulo expoſita ſunt.

I §5 T1 r.

TITVLVS III.
DE

SERVITVTIBVS PRAEDIORVM.

§. 227.

C o a u e X i o.

Dum eſt huc vsque de prima iuris in re ſpecie;
iam vero ſecunda, ius nempe quod circa rerum
ſeruitutes verſatur, pertractanda venit.

K. 228.
§H eruitz us 7 ui d?

SERVITVS rerum eſt ius in re, commodum ali-
quod ex re aliena percipiendi. Ergo omnis ſeruitus
duo preeſupponit ebiecta: alterum, quod percipit hoc
commodum, alterum vero quoò illud praeſtat. Prins
dominane dicitur, et vel res vel perſona eſt. Poſte-
rius ſeruiens appellatur, et ſemper eſt res aliqua.

cf. IANI ACOSTAE praelecé. ad Lit. Dig. de ſernitutibus
in MEERM. theſ. T. I. et auctiores in El. praelect. iur.
iu. L. B. 1773. 4. D'AVEZYAN Jeruitut. liber in
MEERM. theſ. L. IV. DANDINI inzerpr. de ſeruit. ad
loca quaedam L. VII. VIII. Dig. Veron. 1741. 4. EDM.
MERILLII com. de ſeruit. in OTTON. thef. T. III.
WESTPHALII interpr. iur. ciu. de libert. et Jeruit, Prüe-
dioru m Lipfſ. 1773. 8.

§. 229.

Diuiſiones ſeruitutum.
Seruitutum variae ſunt diuiſiones, de quibus ſic

habe:
I. Com

l,
percipit
na fun
nantem
domiua
aliquid

anena,
Datiatun

tiendo .

Ttillae
er ſole
non
contra

II
Hine
Gicitur
poheli
eſt, g.
perſon
ſeruitu
Perlon
mortu
Gi don
Preedi
Uiſeunt
tis Gim

II
R agri
N vol

hoen

pecis;
Terum

imn ali
eruitus
pit hoe
.Prius
Poſte⸗

DE SERVITVTIBVS PRAEDIORVM. 139

I. Commodum, quod dominans ex re aliena
Percipit, confiſtit vel 1) in eo, vt aliquid in re alie-
na facere poſſit, ſeu, vt ſeruiens pati debeat, domi-
nantem in re fua aliquid facere; vel 2) in eo, vt
dominans prohibere ſeruientem poſſit, quo minus
aliquid in re ſua faciat. a) Iur ſaciendi aliquid in re
aliena; ſeu, cogendi alterum, vt aliquid in re ſua ſieni
Patiatur, eſt ſeruitus ADFIRMATIVA, ſeu in pa-
tiendo conſiſtens; Ius vero prohibendi alterum, ne quid
in re ſua faciat, eſt ſeruitus NEGATIVA ſeu in non
faciendo cônſiſtens. Cuius diſtin tionis vſus eſt, 1)
vt illae ſubſecuta demum quaſi traditione, hae vero
ex ſolo pacto adquirantur 2) illae amittantur ſolo
non vſu, hae vero accidente ſimul facto ſeruientis
contrario. b)

II. Obiectum dominans eſt vel rer vel perſonæ.
Hine ſeruitus vel REALIS eſt vel PERSONALIS. IIIa
dicitur, qua res rei ſeruit i. e. qua dominans propter
poſeſſionem alicuius rei percipit commodum. Haec
eſt, qua res perſonge ſeruit i. e. cum dominans pro
perſona ſua ſeruitutem habet. c) Hinc non datur
ſeruitus mixta. d) Huaius diſtinctionis vſus eſt 1)
perſonales extinguuntur perſona, cui competunt,
mertua; at reales transeunt ad quoscunque prae-
dii dominantis poſſeſſores e) 2) illae extinguuntur
praedii ſeruientis interitu, nec, eo reſtituto, reui-
uiſcunt, hae vero reuiuiſcunt 3) illae pereunt capi-
tis diminutione, hae minus. g)

III. Res ſeun praedium ſeruiens vel ad oeconomiam
et agriculturam, vel ad habitationem, commoditatem
aut voluptatem vitae deſtinatum eſt. Illud vrbanum
hoc ruſticum dicitur; hinc et ſeruitus, quas in prae-
dium,

4140 LIB. II. TzT. III.

dium vrbanum competit, VRBANA, quae vero in ruſti-

cum, RVSTICA nominatur. ) 6NA
pechus,
IV. Conſtituitur ſeruitus vel 1)) lege publica,
vnde ſeruitus PVBLICA 2) vel ex decreto iudicis, II.
vnde ſeruitus NECESSARIA) 3) vel ex libera ſeruien- yncli v⸗
tis voluntate, vnde ſeruitus VOL-VNTARIA, quae Dividi
iterum vel pafto vel teſtamento originem debet.
2) I. 15. §. 1. F-. b. . b) cf. SCHLTTTE ad LyDOVI- I
CI vſum pract. diſtinét. p. 168. et LVyDOV. ipfe diſt. 3. ſolum en
b. t. c) l. 12. fF. b. t. d) DONELL. comment. iur. Lahtong
cin. l. IX. e. 22. e) J. 2. §. 3. F. quib. mod. vſusfr. fyn, g
amitt. f) I. 10. §. 7. F. eod. l. 20. §. 2. dei §. P. V. I.
14. pr. f. quem ſeru. amitt. g) l. 3. F. eed. h)
Quae ſint vrbana quaeue ruſtiea praedia diſſentiunt. I
Plerique aedificia praediae vrbana, et areas, aedificiis iut, au
deſtitutas, ruſtica dicunt. Sed videntur potius ex vſu Qui hau
definienda, cum praedia materia i. e. vſus facit. I. i95. cteu
de V. § ibique GOEDDAEVS. vVid. quoque KO- uin
GEIII diſſ. de pracd. vrb. er ruſt. HIVBER. ad I. b. 2. n. lulſu e
2. ¹) CRELL. de ſeru. neceſſ. in Ei. diff. faſc. IX. Rl- men enit
VINI difſ. de ſeru. nec. Lipſ. 1734. NOODT ad T. f. haulits
de & P. V. VINN. el. quaeſt. I. 30. WiIE- il art
SANDI progr. de ſeru. neceßj. Vit. 1784. PVEEND. en
ohſ. iur. vn. L. I. obſ. 239.
V.
iur pecor.
DE PRAECIPVIS SERVITVTIBVS
7
REALIBVS. e.
8Vd, CA
E N
§. 230. DAN )
A. De Seruitutibus RVSTICIS. 3
Agitur hoc titulo de ſeruitutibus realibus; de D0N
perſonalibus ſeq. tit. Et primo quidem Iuſtinianus culun
in pr. I. h. t. ruſticas ſequentes enumerat: NEE.
A
I. Ser- Y

fuſti.

8;5 de
lanus

PDE SERVITVTIBVS PRAEDIORVIHE. 141
I. Seruitutem ILINERIS, quae eſt ius zundi es
ambulandi per praedium alienum. Ire non ſolum eſt
Pedibus, ſed et uo incedere et ſella aut legtica vehi. a)

II. Seruitutem ACTVS, quae conſiſtit in iure
agendi vel vehiculum vel iumentum per Jundum alienum. b)
Diuidi ſolet in plenum et minur plenum.

III. Seruitutem VIAE, qua quis habet iur, non
Jolum eundi et agendi, ſed et tignum et lapidem trahendi,
haſtamque rebtam referendi, ſi modo frubtus non lazdan-
tur. c)

IV. Seruitutem APEQVAE HAVSTVS, quae eſt
ius, aquam ex fonte vicini priuato hauriendi. Nota:
Qui hauſtum habet, et iter habet ad hauriendum,

et cui ius itineris tantum ad fontem datum eſt, ei et

hauſtur competit. Haec de fonte priuato. Ad flu-
men enim publicum iter tantum concedi debet, non
hauſtus, quem quidem qui ſine itinere conceſſit, ni-

hil egit. d)

V. Seruitus PASCENDI, qua alicui competit
ius pecora ſua in fundo alieno paſcendi, e&

VI. Seruitus PECORIS AD AOVAM ADPVL-
SVS, CALCIS COGCVENDAE, ARENAE FODIEN-.
DAE. †)

2) I. 1. 7. 12. F. de N. P. R. CVIAC. Obſ: L. XXII. c. 35.
DONELL. com. iur. XI. c. 6. b) l. 1. ff. eod. vehi-
culum h. l. non eſt currus manualis, vt vult BYN-
KERSH. Obfſ. IV. 7. ſed plauſtrum, ſic enim PAVI. VS
in l. 7. de S. P. R. qui actum habet, inquit, et PLAV-
STRVM ducere poteſt. c) c. 7J. 7. F. eod. cf. II-L.
SCHOTT. de vero actus et viae diſcrimine in ei., opuſe.

n. 7-

442 LIB. II. Trr. III.

n. 7. 4) I. 2. 5. 5. eold. e) H. 2. I. b. 2. I. 4. F.
de ſeru. praed. ruſt. †) §. 2. JI. b. t.

§. 231.
B. De Seruitutibus VRBANIS.

VRBANARVM ſeruitutum praecipuae ſunt:

I. Seruitus ONERIS FERENDI, cum paries vi-
eini onus aedium dominantis ſuſtinere debet. a)

II. Seruitus TIGNI IMMITTENDI, qua vici-
nur in vicini parietem tignum immittere poteſt, vt ibi
requit ſcat.

III. Seruitus PROIICIENDI, quae eſt iur, ti-
gnum in vicini acrem prouehendi, ut tamen in eius area
non requieſcat. b)

IV. Seruitus PROTEGENDI, cum quis prote-
Gum ſuper ſolum alienum habere poteſt.

a) F 1. I. h. 1. l. 33. J. de §. P. V. b) lIJ. 2. J. eod. l.
242. H. 1. ℳ. J.

§. 232.
Continuatio.
V. Seruitus STILLICIDII vel FLVMINIS. a)
De qua haec nota: Iure naturali 1) cuilibet licet
aquam pluuiam ſuam in ſuum auertere fundum, ibi-
que recipere, ad proprios adhibere vſus, et quemcun-
que tertium, quo minus hanc pluuiam aquam
in ſuum fundum deriuet, impedire,; 2) nemini licet,
aquam ſuam pluuiam ſuperfluam ſeu noxiam in alte-
rius fundum deriuare. Quoad alterum datur ſeruitus
STIILLICIDII RECIPIENDI vel AVERTENDI, qua

vici-

inus 4
,/pot’
1q uarm 1
Gomminan
Vicini po
STIILII.
TENDI
4 MEO
licet au
hinc non

Dal
IL.
540
ed.n
lie. in

omsnuni

BVS OF

Uier⸗

tibi

ote

ol, h.

DE SERVITVTIBVS PRAEDIORVM. 143

vicinus in vieini fundum aquam ſuam ſuperfluam deriua.
re poteſt. Ea ecipiendi relpectu ſeruientis, qui
aquam meam recipere debet, et autrtendi, ratione
dominantis, qui auertere aquam pluuiam in fundum
vicini poteſt, dicitur. Quoad primum datur ſeruitus
STILLICIDII NON RECIPIENDI ſeu NON AVER-
TENDI, qua pati debeo, vt vicinus aquam pluuiam
eN MEO in SVVM fundum deriuet. Quia mihi non
licet aquam in meum fundum recipere ſeu deriuare,
hinc non recipiendi vel non auertendi dicta. b)

a) Sillicidium eſt aqua guttatim cadens; ftumen aqua ca-
nali collecta vno impetu ruens. VARRO de lingua lat.
L. IV. c. V. b) Aliter VIN NIVS ad b. z. Aliter
BACHOV. ad h. t. Aliter BERGER. Oecon. p. 2332.
ed. nouiff. vid. quoque IHOMASII difſ. de ſeruit. ſtii-
lic. in ei. difſ. Vol. I.

§F. 2323.
Continuatio.
VI. LVMINIS caufa occurrit: 1) Seruitus LV.-
MINVM, quae eſt ius ſeneſtras luciferas in alieno vel
communi pariete habendi 2) ſernitus, NE LVMINI.
BVS OFFICIATVR, qua vicinus prohibetur, ne quid
faciat, quod lumina mea minuat aut Obſturet, ſiue fene-
ſtras ex iure dominii in mmeo aut ex ſeruitute luminum
in alieno vel communi pariete aperuerim.

I. 4. 9. 15. 17. de J. P. V. l. 24. H. ult. FH. de damno inf. I.
22. §. 2. 3. C. de aedif. priu. SCHVLT. ad CAlII Inſt.
L. II. Tit. I. J. 3. n. 30. in f. .

g. 234.
Continuatio.
VII. Ratione PROSPECTVS datur: 1) Seruitus
PROSPECTVS, qua quis feneſtras Proſpebtiuns in fun-

dum

144 LIB. II. Tir. III.

dum alienum habere poteſt 2) NE PROSPECTVI OF-
FICIATVR qua vicinus nihil, gquo gratior liberiorque
proſpeltur impediatur, ponere debet. l. 2. 15. F. de
J§. D. EZ.

§. 335.

Continuatio.

VIII. Reſpectu denique AEDIFICIORVM
competit ſeruitus:

1) NON TOLLENDI ſeu DESTRVENDI 2)
NON ALTIVS TOLLENDI. 3) ALTIVS TOL-

LENDI quae eſt ſine dubio ius, aedes ALIENAS al-

tius tollendi v. g. coenaculum iis imponendo. a) Fre-
quentior tamen eſt, qua haec ſeruitus in iure, aedes
proprias vltra modum legitimum ex conſenſu vicini
extollendi conſiſtere dicitur, opinio. At licet conce-
di debeat, certam aedificiorum altitudinem, vltra
quam ſine vicini conſenſu tollere haud licuerit, prae-
ſeriptam fuiſſe “) obtento tamen hoc conſenſu, non
ſeruitus impoſita ſed libertas reſtituta videtur. Cum
porro, ſi hanc ſequaris ſententiam, haet ſeruitus et
in re propria eompeteret, et in faciendo conſiſteret,
naturae ſeruitutis propius accedere, quam dedimus,
definitionem intelligitur. c) Nec obſtat §. 2. I. de
abtion. d)

a) l. 3. J. 7. F. vti poſſid. b) l. 22. G. 2. C. de gedif-
priu. c) vid. PAGENSTECH. ſicilim. manp. 3.
BACHOV. ad b. z. qui tamen in eo errat, quod altius
tollendi et non tollendi ſeruitutem vnam eſſe putat.
de SENKENBERG. medit., iurid. biſtor. Spec. I. Gieſſae
1782. d) Ibi enim haec agendi formula traditur:
Aio, ius mibi eſſe aedes MEAsS altius zollendi. Sed ea
videtur potius negatorige quam confeſſoriae actionis for-
mula. Ceterum cf. de SELCHOV. diff. de ſeru. alt.
voll. einsque ad Germ. babitu in electis iur. Germ.
. CREL.-

CRI
.
der
De
IVG

H
praedior
eas Pleru
et rultie⸗
Potelt,
banas m

ck. /2.
Ceco⸗

De

1
in fe et

I.)
ciendo ve

III.
dec e te
ndition
eepti
ateptio
Cetem.

0F.
vorgue

F. d

NVM

9)
VOl-
al.
)Fre.
aedes
vieini
obce.
Vtra
,Prue:
noN
Cum
itus et
ſteret,
Uimus,

l. dͦ

1 oelif.
hp. 3.
aAltius
Putat⸗
Gieſlae
aditur:
Sed ea
nis kor⸗

,. k.

Cerm.
CREl-

DB SERVITVTIBVS PRAEDIORVM. 145
CRELLII difſ. de ſeru. alt. toll. in vſu libert. notur. con.

Riſt. in ei. difl. Faſc. 3. ES TORS Anmerk. von der Höhe
der Gebäude zu Rom zur Erläut. der Jeru. alt. toll. in

Deſſen auserleſ. Rlein. Schriffi. P. III. et latine c. not.
IVGIL. ERI, Lipſ- 1736. 4. “

§. 236.
Corollariu’m.
Hae ſunt praecipuae vrbanorum ruſticoru
praediorum ſeruitutes, de quibus adhuc ſciendum
eas plerumgque tales eſſe; namque vrbana in ruſticam
et ruſtica in vrbanam degenerare, mutato eius vſu,
poteſt, vnde v. g. ſeruitus altius Gollendi mox ad vr-
banas mox ad ruſticas refertur ſeruitutes.

mque

cf. I. 2. f. de . P. V. e tl. 2. pr. . de J. P. K. BERGER.
Oecon. p. 224. et ſq. ex edit. nouifl.

§. 237.
III. De NATVRA ſeruitutum.
De natura ſeruitutum haec nota:

IJ. Omnis ſeruitus eſt æ) quoad ſeruientem, re-
ſtribtio libertatis naturalis &) ratione dominantis ius
in re et quidem in re aliena, nulli enim res Jua ſer-
uit. a)

II. Nulla ſeruitus in faciendo, ſed vel in non fa-
ciendo vel in patiendo conſiſtit. b)

III. Seruitutes ealer ipſo iure nec ad tempus
nec eæ tempore, nec ſub conditione, nec vsque ad

conditionem conſtitui poſſunt, ſi tamen adiecta ſit

exceptio doli vel pabti datur aduerſus ſeruitutem vin-

dicantem. Modus tamen adiici poteſt. c) .

* K IV.

146 LI. II. TITr. III.

IV. Seruitutes non ſolum vtilitatis ſed et amoeni-
tatis et voluptatis cauſa conſtitui poſſunt. )

V. Seruitus ſeruitutif non datur. e)

VlI. Seruitutes ſunt cauſae indiuiduaz, excepto

vſufructu. )

yll. Seruitutum, quae circa aquam obtinent,
cauſa eſſe debet perpetua. g)

VIII. In omnihus ſeruitutibus refectio ad domi-
nantem pertinet.

0
a) I. 25. F. de J. P. V. b) I. 75. §. 2. . de ſeruit. promit,
GERH. TITII diſſ. de ſeruit. faciendi Eipfſ. 1710. ert in et ſt p
El. diſp. n. II. GERHARDI diſſ. de ſeru. in fac. con- rhe
ſiſt. lenae 1710. GVNDLING. de ſeru. fac. in ſeinen el alu
kleinen deutſch. Schrifft. p. 454. HEINECC. ad VINN. in alteriB
h. t. §. I. n. 3. in med. c) l. 4. ff. de ſeruit. DO- ſeruitut
NEILL. comm. iur. ciu. L. II. c 1O. CRELLII Obf. d ) ent
ſeruit. ad tertum modum reſtrictis im Ei. diſſ. Faſc. IX.
d) NOODT. prob. L. I. c. 2. THOMAS. ſchol. et nou. 6 qda
addit. ad HVBER. h. t. e) l. 2. ff. de vſufr. leg. uitutes
1) 1. §. §. 1. 1. 741. 77. F. de Oeruit. I. 1. S. 9. ad L. Fulc.
I. 19. fFf. de vſu. g) 1. 25. G. de . P. V. I. 23. §. 1. de (83) J.
§. P. R. I. vn. J. 4. de fonte, l. 12. & 5. fFf. de aqua quot. K
Cauſa perpetua eſt, cum obiectum, circa quod eéxerce- fan.

tur ſeruitus, cauſam naturalem habet, i. e. a ſola na-
tura, non facto hominis oritur et continuatur, vid. I.
c. 25. ibi: neque enim cauſam perpezuam babet, quod,
MANV fit, at, quod ex COELO cadit, etſi non aſſidue
fit, ex N A TVRALI tamen cauſa fit, et ideo PERPETLVO
fieri exiſtimatur. Cum vero eiusmodi cauſa naturalis
in omnibus ſeruitutibus non adſit (v. g. in ſoruitute one-
ris ferendi, tigni immittendi) et leges laudatae ſem-
per de ſeruitutibus, quae circa aquam locum habent,
loquantur, non videtur alienum, quod in c. 1. 28.
generaliter adfertur, axioma, ad bas tantum reſtringe-
re ſeruitutes. Ceterum vid. HEINECC. diff. de cauſa
ſerui. perp. Halae 1738. * 6. H. 2. . Tenn.

vind.

noeni.

cepto⸗

tinent,

domi.

Zerlit.
er in
. con⸗

ſeinen

VINN.
it. D0.
Obl. d
Ale. IX.
et nou..
l. Fole.
. 1. e
ugu.
exeree
ſola na⸗
id. l.
„ auod,
Aune
PETVO

aturalis

te one
ae ſem⸗
habent,
e. . 2 ⁰* R“D
e clſ

nind. .

DE SERVITVTIBVS PRAEDIORVM. 147

ſeru., vind. ibi: in OMNIBVS ſeruizutibus refectio ad
EVM perrinet, qui SIBI SERVITVTEM ADSERIT,
NON a eum, cuius ves ſeruit Hinc non eſt, quod
ſeruitutem oneris ferendi dieamus anomalam. vid.
STRVBENS rechtl. Bedenk. T. IV. n. I58. HEISLERS
Abhandl. ob in den Dienſtharheiten der Herr des dienſtba-
7en Gutbes zu vepariren ſebuldig Jey? in Deſlen jur.
Abhandl. I Samml. und in SCHOTTS jur. Wochenblatte
2ter Iahrgang, EBENDEDSELB. nochmalige Prörterung
der Frage, Wer in den ſeruit. zu repariren Tobuldig ſeyè

Ebendalelbſt n. 2.

9. 238.
De conſtitutione et adquiſitione ſeruitutuin.
CONSTITVTIO feruitutis eſt alzur, quo alteri
promittitur ſeruitus. Ex ea oritur tantum ius ad rem;
et fit per pabkum. a) ADQVISITFIO vero ſeruitutis

eſt abtur, quo ius IN RE ſeruitutis (ſeu ſeruitus ipſa)

in alterum transfertur. Haec fit 1) quaſi traditione in
ſeruitutibus adfirmatiuie; h) 2) vltima voluntate 2)
3) ſententia iudicis d) 4) praeſeriptione adquiſitiua
de qua ſuo loco. Ceterum de modis amittendi ſer-
uitutes commodius dici in Pandectis poteſt. e)

a) H. 4. 1J. Z. r. b) I. n. G. 1. ff. de public. adt. c)
§. 4. l. h. z. tit. ff. de ſeru. leg. d) l. 22. §. 3. F.
Jam. erciſo. e) ad tit. quem ſeru. amitt.

X

148
TITVLVS IV.

DE

D E VSVFRVCT V.

§. 239.

Conne i o.

Faee de realibus ſeruitutibus; iam ſequuntur per-
ſonales, quarum prima et potior eſt VSVSFRV-
CTVS, qui, quoad obiektum, in A. VERVM et B.
QVASI talem diuiditur.

§. 240.
De vero vſufructn.
A. VERVS vſusfructus eſt ius alienis rebus vtendi
fruendi, ſalua rerum ſubſtantia a) i. e. ius in re et
perſonale, quoscunque fructus ordinarios ex re alie-
na non fungibili ſalua eius ſfubſtantia percipiendi.
Ergo vſusfruclus eſt I. ius in re II. ius in re aliena.
III. Ius in re non fungibili IV. ius perſonale V. Eo
percipiuntur omnes fruétus VI. fubſtantia tamen rei
ſalua manere debet. b)

a) l. 1. F. h. t. b) cf. GALVANI diſſertt. var. de vſu-
fr. Geneu. 1676. 4. NOODTII libri II. de vſufr. in
ei. Opp. LEONINVS de vfſufr. in OTTON. theſ. T.
V. FR. HOTIOMANNVS ad zit. C. de vſufr. in Ei.
Opp. T. I.

R
4

I.)
pem real
ductor,
Cuius re
habet,

Exercere

Il.
wobilis
IlS nO
r gao
in et ſon
Cekurrert
Peik rei
rium i e

raro

III.
1 Gikkert
an
MomiIne
eſtare
i gen

ir er.
PhV.

et B.

Ptendi
re et
re alie⸗
piendi.
aliena.
V. Lo
nen rei

le ſu⸗
ify in
hel. T.

LrB. II. TIT. IV. pz VsVFRVCTV. 149

§. 241.

Aioma primum.

I. VTutfrubtur eſt iur IN RE. Hinc qui ex iure ad
rem re aliena fruitur, non gaudet vſufructu v. g. con-

ductor, commodatarius, creditor antichretieus.

Cuius rei hoc eſt diſcrimen, quod qui viumfructum
habet, eum aduerſus quemcunque rei poſſeſſorem
exercere poſſit, quòd ſecus in iure ad rem.

§. 242.
Axioma ſecundum.
II. V ſusfrubtus eſt iue in re ALIENA, ſiue ſit
mobilis ſiue immobilis. Hinc ex propria re domi-
nus non vi ſeruitutis ſed vi dominii fructus percipit.
Ex quo patet, 1) diſtin tionem vſusfructus in cauſa-
lem et formalem eſſe inutilem a) 2) in vſufructu duar
oecurrere perſonas: ) proprittarium i. e, cui com-
petit rei vſufructuariae dominium, 6) vſufrubtua-
rium i. e. qui gaudet rei alienae vſufructu.

a) MAIANSII dif. de vſufr. proprietazi coniuncto et ſepa-
rato in ei. difſ. T. I. HVBER. ad I. . z. n. 3.

§.243.
Axioma tertium.
III. Oſugfrubtus eſt ius in re NN fungibili. Hinc
1) differt a quaſi vſufructu 2) finito vſufructu rem

iMam, quatenus caſu non interiit, reſtituere, eoque

nomine 3) cautionem, quae vſufrubtuaria dicitur,

Praeſtare vſufructuarius debet, l. I. pr. et G. 7. H. vuſu-

frutlt. quem. cau.

§. 244.

LIB. II. TITr. IV.

§. 244.
Awioma ganiun.
IV. VEſusfrublus eſt ius PERSONALE, i. e. non
poteſt egredi vſufructuarii perſonam. Vnde 1)
inſum vſumfructum non poteſt vſufructuarius cedere,
niſi ipſi proprietario, cum, ſi extranto cedatur, nihi
a um ſit, ſed finito eedentis jure, vſusfructus ad
Pproprietarium reuertatur, ac ſi nulla facta eſſet ceſ-
ſio. a) At eſfebtus vſusfructus i. e. fructuum perce-
ptio, poteſt extraneo in vim iuris ad rem cedi v. g⸗
donando, vendendo, locando. Quoniam tunc vfſus-
fructus penes ipſum fructuarium manſiſſe creditur,

isque per hunc tertium frui videtur ⁵) 2) vſusfru-

Rus non transit ad heredes, de qua re infra.

a) §. 3. I. b. t. l. 6. f. de iure dot. Ergo vſusfrucdtus non
atim reuertitur ad proprietatem, quod putat VIN-
NIVYS ad h. t. Ita enim in I. cit. 66. de iure dot. ſi ex-
trane cedatar, 5 Wn ad eum transire, ſed ad dominum
proprietatis REVERSVRVM vſumfructum. b) l. 12. J. 2.
J. h. t. .. l. iure dot.

§. 245.

Axioma quintum.

V. V'ſufrubzuarius Percipit OMNES fruckus OR-

DINARIOS. ag) Hinc theſauri in fructuario fundo,

quaſi in alieno, inuenti pars dimidia proprietario re-
ſtitui debet. b)

a.) I. 7. pr. I. 9. Ppr. I. 59. J. 1. J. b. e.. b) 7. 7. §. 12. J.
Jol. matr.

K. 246.
Awioma ſextum.
VI. Z. Dußrubfuarius vtitur SALVA rei ſubſtantia.
Ex quo vſufru Ruarii iura et fobliĩgationes intelliguntur;
A. Eius

A.
jem kru
Praec)

H.
fuß a ter
tae alian
moditt
2) t m.
pollt, n
ex boni

fradt lhht

4) ,.
ꝗuen

P.21

B
PILI ali
tur. )
matio re⸗

ſtituat ve

tio fero
quali vlul

4) Sero:
deaS
XAIV
F.d

Dihere

et
VERH

Don
* 1)
ere,
nihil
us a
t cel.
beree⸗
vſus.
ditur,
Gskru.

s non
VIN.

omninumn

12,6.¹.

70.

fundo,

rio re⸗

1.

12,

antiu.
untur;

DE VSVFRVCTV. 151

A. Eius IVRA: Competit ipfi 1) ius poſidendi
rém fructuariam 2) ius percipiendi ex ea Frubtus (H.

Praec) 3) ius plene diſponendi de fruftibus perceptis.

B. Eius ebligationes 1) vt vtatur tanquam bo-
nus Paterfamiliat, hincque ) in locum rei deperdi-
tae aliam ſubſtituat a) ο remque reficiat ſi refectio
modica ſit, nec vſumfractam derelin uere velit ⁵)
2) vt mutare rei ſuhſtantiam ne in melius quidem
Poſſit, niſi ornatus tantum cauſa &) 3) vt caueat, ſe
ex boni viri arbitratu vſurum d) 4) vt onera rei
Frubtibusque impoſita ſoluat, non vero perſonalia. e)

a) §. 25. J. de rer. diu. b) lI. 7. F. 2. 3. l. 64. F. . r.
c) J. 13. H. 7. J. J. 44. W. G. eod. d/ t. 1. F. rſafr.
quem. cau. e) l. 7. H. 2. f. b. t. BERGER. Oecon.
Pp. 239. DONELL. com. iur. ciu. L. X. c. 13.

§. 247.
De quaſt vſufructu.
B. QVASI uſufrultus eſt ius abutendi re FVNGI-
BILI aliena, vt eius AES TIMATIO aliquando reſtitua-
tur. a) Ergo requiritur 1) res fungibilis 2) aeſti⸗
matio rei, vt fructusrius finito vſufructu tantum re-

ſtituat pecuniazg, quanti res aeſtimata fuerit. b) Cau-

tio vero de hae pecunia reſtituenda ad ſuhſtantiam
quaſi vſufruétus pertinere non videtur. c)

a) Seto aliquo introductus eſt, cuius tamen hiſtoria et
aetas incerta eſt, cf. SCHVLT. ad VLP. fragm. Tit.
XXIV. g. 27. b) H. 2. J. b. r. c) vid. l. J. §. 2.
F. de vſufr. ear. rer.

§. 248.
Dißferentiae veri et quaſi vſusfructus nec non mutui.
Ceterum differt hic quaſi vſusfructus I. a
VERO &) quod hic detur in rem non fungibilem,
K 4 ille

152 LIR. II. TIT. IV.

. .
ille vero in fungibilem ſ2) quod in hoc res iſa, in
illo aeſtimatio rei reſtituatur. II. a MVYVO &α) quod
in hoc tantundem, in illo aeſtimatio reddenda ſit 6)
in mutuo uſuraz peti poſſunt, non vero in quaſi vſu.
frudtu „) mutuum pro lubitu reuocari poteſt, niſi
expreſſe certum tempus definitum ſit, ſed quaſi
VIusfructus finitur ex certis cauſis legibus determina-
tis Hι in mutuo cautio peti non poteſt. Denique
errare videntur, qui hunc quaſi vſumfructum tunc
demum locum habere ſtatuunt, ſi teſtamento relictus,
non vero ſi paſhto conſtitutus ſit.

§. 249.
De conſtitutione vuſucfructus.
Supereſt adhuc, vt de modis, quibus vſusfru-
Sus conſtituatur et finiatur, videamus, de qua re
Iuſtinianus G. 1. et 2. I. h. t. egit.

A. CONSTITVITVR:

I. LEGE, vnde vſusfructus legitimus, qui com-
petit 1) PATRI &) in peculio fili aduentitio ordi-
nario, de qua re ſuo loco; β) in omnibus liberorum
emancipatorum bonis pro dimidia tantum vſusfructus
Parte (non totus vinsfructus in dimidia bonorum
Parte) exceptis caſtrenſibusi et quaſi caſtrenſibus a)
2) CONIVGI fuperfſtiti ab inteſtato ſuccedenti, quod
infra dicetur.

II. A IVDICE, cum in iudiciis diuiſoriis alteri
Proprietatem alteri vſumfructum adiudicat. )
III. A PROPRIETARIO *α½) per pactum, quo
caſu quaſi traditio accedere debet ο) per vltimam
voluntatem, et tunc nulla opus eit quaſi traditione. )

IV.

2) lure
quo⸗
Jule
nij,

ſu

I.
tum ten
dum reg
altipient

II.
remiio
Ppropten
a) ſin
ea et d
tur er
cet, ig
mortem
Der ma
ſin vere
Pfum C
heredib
dem eſt
Minos.

I
Fik, 1

n in

guod

vſu⸗
hili
guli
mina-
nique⸗
1
tune
icus,

lsfru.
ia re

com.
ordi-
rorum
ructus
oru
bus a)

godl
alteri

quo
ſtinam

ne⸗k)
WV.

BE VSVFRVCTV. 153
IV. PRAESCRIPTIONE.B 4)

a) Iure antiquo pater zertiam bonorum partem accipiebat,
quod Iuſtinianus mutauit, qui in l. . §. z. C. de bon.
quae lib. ſancimus, inquit, non TERTIAM vartem domi-
nii, Jed DIMIDIAM (partem) vſusfruétus apud maio-
res, qui emancipationem donant, reſidere. b) I. 6. §.

70. ſp. com. diu. I. 16. §. 1. F. fam. erc c) tit. f. de
vſufr. leg. d) I. vlt. in En. C. de praeſc. longi temp.

§F. 250.
De modis, quibus finitur vſucfructut.

B. FlNITVR:

I. Ex perſona PROPRIETARII, ſi ipſe ius tan-
tum temporarium in re fructuaria habuerit, ſecun-

dum regulam: reſoluto iure dantiet, rtſoluitur et ius
accipientit. à)

II. Ex perſona VSVFRVCTVARII: 1) propter
remiſionem ceſionemque proprietario factam 5⁵) 20
Propter derelictionem c) 3) per non uſum, et quidem
&) ſi nec ipſe nec per alium fruitur, ita, vt propter-
ea et dominium rei amittere poſſet q) &) ſi non vti-
tur per modum et tempur e) „) ſi vſum tantum exer-
cet, ignorans, ſe vſumfrubtum habere †) 4) per
mortem eiuilem, id eſt, ſi perſonae Phiſicae competat,
per maximam et mediam capitis diminutionem 9)
ſin vero vniuerſitati, per eius diſſolutionem vel la-
pſum C. annorum ) 5) per mortem naturalem, niſi
heredibus ſimul ſtipulatus ſit, quo caſu duplex qui-

dem eſt vſusfructus?) ſed non transit niſi ad heredes
primos. )

III. Ratione REI FRVCTVARIAE I) eius inte-
ritu, modo caſu res tota et ſimul Perierit, nec reui-
K 5 uiſcit

154 Lis: II. TIr. IV.
uiſcit licet res reflituta ſit ) 2) mutatione ipfius rei,
non vero dominii m) 3) conſolidatione. n)

IV. Ratione MODI CONSTITVENDI 1) lapſu tem-
poris 2) exiſtente vel deficiente conditione 3) eſjante,
propter quam datus erat, qnalitate. Finitus autem
vſusfruus reuertitur ad proprietarium. 0)

a) l. 16. f. quib. mod. vſusfr. amitt. b) F. 2. I. l, 1.
94 1. A.’ b. t. d) 1. 12. H. 2. . 1. 40. H. 1. Q. h. ?.
e) §. 3. I. h. t. VIN NIVS ad cit. §. ibique HEINECC.
1EV. OITO ibidem f) l. 20. . quib. mod. vſusfr.
amitt. g) I. 16. H. 2. C. b. t. Olim et minima amit-
tehatur PAVL. rec ſent. L. III. T. 6. J. 20. h) l.
56. G- h. z. 1) 1. 3. S. 10. 12. 12. F. de V. O. k)
l. 14 C. h. t. Exceptio eſt in vſufructu plio familias le-
gato, quippe qui, mortuo filio, ipo iure ad patrem
eius transmittitur, l. vlt. C. h. t. 1) §. 32. I. I. 36. pr.
F. b. t. I. J. G. 3. 17. 70. F. 2. 3. 1. 30. 31. H. quem. usfr.
amitt. m) l. 12. 19. ff. eod. 2) §. 3. I. H. 1. 09
G. 4. I. h. t.

TITVLVS V.

DE

VSV ET HABITATIONE.

§. 25 1.
V RnuS 1 i d.
Altera ſeruitus perſonalis eſt VSVS, qui conlſiſtit
in iure frultus ad NECESSITATEM pertinentes
eZX re aliena ſalua eius ſubſtantia percipiendi. a) Quod
quomodo fiat variis exemplis in ipfis legibus illuſtra-
tur. B)

Ue
Pudh Ror

ſilun
1ae 1
et ad
D

e

VI
quue en
ni efin
cedium.
capitßs d
guam in

4—
tes ſun
Uitute,
funt 40
Promitt
lem ali
Nin P0
e et
N n0
ſenitet

rei,

tem.
an 11 te,
Atem

iug le.
tem
S
6. N.

U

iſtit
lntet
uod
ſtra⸗

—

DE VSV ET IIAàA BITATIONE. 155

tur. b) Et cum ſerui ad res referrentur, dabatur
apud Romanos et vſus ſerui alieni. c)

a) VTI eſt: 1) ita agere cum re aliqua vt ſubſtantia eius
Jalua maneat, opponitur ro abuti. 2) Fructus ad vi-
tae neceſitatem percipere, eum frui ſit, omnes fructus
et ad jucunditatem vitae pertinentes percipere CRELL.
de ſern. vſus eiusque enisne interpr. in Ei. diſſ. Faſc. X.
b) cf. Iuſt. et Pand. b. t. c) §. 3. I. h. t. tit. F. de
de oper. ſeru.

§. 252.
. Habitatio quid?
VItima ſeruitus perſonalis eſt HABITATIO,
quae eſt ius iis aedium partibus fruendi, quae habitatio-
ni deſtinatae ſunt. a) Ab ea differt vſusfrub’lus et vjus
aedium. Hoc ſingulare eſt huius ſeruitutis, quod
capitis diminutione non finiatur, quia in fabto potius,
quam in iure conſiſtit. 5)

a) MAIANSII diſſi de habir. in Ei. Vol. I. b) I. 10. ff.
F. cap. dim. ad quam vid. GVNDLINGIANA part. 17.
.I25. III. SCHOTTI jur. Wochenbl. 2ter Iahrg.

§. 253.
De actionibus ſeruitutum.
Actiones denique propter ſeruitutes competen-
tes ſunt duplicis generis. Aliae enim dantur ex ſer-
uitute promiſa ſed nondum adquiſita, quae omnes
ſunt actiones PERSONALES, et dantur ad id, v
promittens exercitium ſeruitutis pati debeat, vel 6
rem alienauerit, ad praeſtandum id, quod intereſt.
Alia porro datur actio ex ſeruitute iam adquißita,
quae eſt realis, et CONFESSORIA dicitur. Ergo
huc non pertinet actio NEGATORIA, quae non ex
Jeruitute, ſed ex libertate naturali oritur.

TIT.

156

TITVILVS VI.

DE

VSVCAPIONIBVS ET LONGI TEMPO-
RIS PRAESCRIPTIONIBVS.

§. 254.

Conn e X i 0.

Hle de naturalibur adquirendi modis. Iam de
A eciuilibus tractatio incipit, qui vel VNIVERSA-
LEsS ſunt, quibus VNIVERSITAS rerum, vel Sl NGV-
LARES, quibus res SINGVLARIS adquiritur. Ad
priores pertinet 1) hereditatis aditio 2) bonerum
Poſſeſſio 3) addictio bonorum libertatum ſeruanda-
rum cauſa, de quibus omnibus fſuis locis, 4) ſucceſ-
ſio fiſci, quae ex variis cauſis locum habebat a) 5)
ingreſſus in monaſterium. b) Ad pokteriorer plerum-
que referri ſolent 1)) vſucapiones 2) donationes 3)
legata, st 4) fideicommiſſa particulatia. At obſer-
ua: 1) vſucapio etiam eſt modus adquirendi vniuer-
ſalie 2) donatio iure nouo plane non eſt modus ad-
quirendi, vt tit. ſeq. dicetur; 3) legata et fideicom-
milſa particularia iure nouo non niſ verbis differunt,
hine non ſunt duo ſpeciales modi adquirendi.

a) tit. W. de iure fiſci. b) Nou. 5. c. 4. Ceterum de
iure antiquo huc etiam pertinebat I) conuentio vxo-
ris in manum mariti 2) adquifſitio ex arrogatione 3)
ex ſectione bonorum debitoris et 4) ex Scto Claudiano.

§. 255.

Vs
Ncbptio
ſo inun.

cf. Gh
GAl
eryn
Eun
Marl
ed.
IVI
circ⸗
44

Ra
certa ſia
jure an
ſeriptio
PTIO,
minium
I165 tant
guue re⸗
res mol
in hic v
ablentes
ſed prae
Othhia i
Uns int
in difke

R

60.

m de

RSA.

GV.
Ad
drum
nda.
ecel.
95
rum⸗
bler⸗
iuer.
ad-
vom⸗
runt,

de
Vx0.
3)

jano.

Lin. II. Trr. VI. DE VSVC. Er LONG. TEMP. PRAES. 157

§. 255.
De vſucapione.
VSVCAPIO ſeu PRAESCRIPTIO in genere eſt
adeptio commodi cuiusdam orta ex eo, gquod alter iure
Juo intra certum tempus vſus non eſt.

cf. GROSLOTIVS de vſucap. in OTTON. theſ. T. V.
GALVAN. de vſufr. c. XI. XII. de vſucapionis nazura
etymol. origine et ne in Ei. diſſ. Vol. II. ES TORS
Entiickelung der vertzorrenen Lehbre von der röm. vſucap.
Marb. 1750, 8. RAVII principia doctrinae de praeſeript.
ed. nouifi. c. not. ElCHMANNI lenae 1780. 8. 10.
LVDW. SCHMIDTII opu/lcula de praeſiribpt. praeſert.
circa pignus lenae 1780. 8. Opuſc. I. CVIAC. com.
ad tit. F. de vſurp.

§. 256.
Ratio praezſeriptionis quae?
Ratio praeſcriptionis eſt, 1) vt dominia rerum
certa fiant 2) vt negligentia puniatur. a) Ceterum
iure antiquo duplex apud Romanos dabatur prae-
ſoriptionis ſpecies 1) VSVCAPIOet 2) PRAESCRI.
PTIO, quae differebant 1) quod illa efficeret do-
minium quiritarium, haec vêro bonitarium. 2) illa
res tantum mancipi et praedia italica, hac vero reli-
quaez res adquirerentur 3) illa requireret annum, ſi
res mobilis, et biennium, ſi fundus praeſcriberetur,
in hac vero decennio inter praeſentes et vicennio inter
abſentes opus eſſet 4) vſucapere poſſet ciuit tantum,
ſed praeſcribere et peregrinus poſſet. Quae tamen
omnia iure nouo ita immutata ſunt, vt nulla am-

plius inter vſucapionem et praeſceiptionem interce-
dat differentia.

a) PETRVS DE TOVLLIEV collectan. p. 409. b) cf.
RAEVARDVS de differ. vſuc. et praeſcript. in CONRA-
DI zriga libell. de iurib. uſuc, ibique ipſe CONRADI in

praef.

LIB. II.

TrIT. VI.

praef. ESTOR lib. laud. erſtee Hauptſt. RIVINI ſeu
SCHMVCKII diff. de vmucap. ſtatu a XII tabb. vsque ad
Iuſtinian. Vit. 1756. DONELL. com. iur. ciu. L. V. Cc. 4.

g. 257.

Praeſeriptionis diuiſton's.

I. Prazſcriptio, eſt aaenptio COMMODI alicuius.
Quod commodum cum varium eſle poſſit, ideo

et praeſcriptio varie diuiditur. Namque:

A. Adipiſcor vel rem aliquam, vel ius aliquod,

vel liberationem a poena criminali, hinc prae-
ſcriptio ratione obiebti, quod praeſeribitur,
eſt vel RERVM, vel IVRIVM vel CRIMI-
NVM. a)

. Adipiſcor commodum, quando aliquid mihi
adquiro, quod anten meum non fuit. Hinc
peaeſcriptio ADQVISITIVA dicitur, qua
meum facio, quod antea meum non fuit. Quod
quidem duplici modo accidit: 1) quando
rem ipſam altexrius mihi adquire, et tunc
praeſcriptio adquiſitiua i in ſpecie TPRANSLA-
TIVA dicitur, quia dominium eius rei,
quam mihi a adquiſiui, ab altero in me trans-
fertur. 2) Quando ius tantum aduerſus ter-
tium mihi adquiro, quod antea non habui;
et tunc praeſcriptio adquifitiua in ſpecie
CONSTITVTIVA dicitur, quia conſtituitur
mihi ius, quod antea non habui. b)

. Adipiſcor commodum, quando liberor ab
obligatione tertio ecuidam drhita; quia hic ter-
tius ſeu creditor meus iure aduerſus me ſuo
vſus non eſt. Hinc praeſcriptio EXTINCTI-
VA

P
II. P.
C
tio
4
B.
. e) 4
4) 6
Vit.
de 0
N
t obe

Nl len
ge ad

N l. 4.

Nuiut.
t, ideo

quoc,
Prie.
bitur,
RlMI.

or ah
lc ter⸗
ne luo
CTI.
VA

DE VSVCAP. ET LONGI TEMP. PRAESCRIPA. 159

VA dicitur, qua liberor ab obligatione aligua.
Extinguitur enim tum ius alterius cum obli-
gatio mea.

II. Praeſeriptione adipiſor commodum, quia alter in-
re ſuo intra CERTVM TEMPVS bſur non eſt.
Quod tempus cum varium ſit, ideo et eius ra-
tione, praeſeriptio varie diuiditar. Namque:

A. Si certum tempus a legibus definitum eſt,
praeſcriptio ipſa DEFINITA dicitur. -Hoe
certum tempus vel in regula obſeruari debet,
vel aliud eſſe poteſt in certis ſpeciebus. Prius
ordinarium, poſterius extraordinarium dicitur;
vnde ipfſa praeſcriptio eſt vel ORDINARIA,
vel EXTRAORDINARIA: illa, in gua tempus
ordinarium, haec in qua extraorqinarium ob-
Jeruatur. c) Cum vero tempus extraordina-
rium vel breuius ſit ordinario vel longius; hinc
et praeſcriptio vel TEMPORALIS vel LON.
GISSIMI TEMPORIS dicitur. d)

B. Si certum tempus definitum non eſt, prae-
ſcriptio indeſinita ſeu IMAMEMORIALIS
dicitur.

a) ENGAV hurze Betracht. von der Verjübrung in peinl.
Fallen, Ienae 1737. 8. b) RAVE G. S. 15. 16.
c) de COCCGCEII diſt. de praeſcript. extraord. Frf. 1700.
d) GVIL. LEXSEKRI difſſ. de praeſceript. longiſſ. temp.
Vit. 1661I. Ampliſt. CHR. FRID. POHLII diſſertt. if.
de orig. praeæſeript. longiſſ. temp. Lipſ. I779. et 1780.

§. 258.
Requiſita praeſeriptionum.
REQVISITA omnium praeſcriptionum ſunt 1)
vt obiectum, quod praeſcribitur, vſucapionis capax

ſit;

160 LIB. II. TIr. VI.

ſit; 2) vt is, contra quem praeſcribitur, in negligen-
tia verſetur. Hinc non datur praeſcriptio 1) rerum
merae facultatis a) 2) iurium, quae ex cauſa iuſta ex-
erceri non poſſunt, propter regulam: agere non Va-
lenti non currit praeſcriptio b) 3) rerums commercio
exemtarum c) 4) rerum pupillariumn, quarum prae-
ſcriptio iam inchoata coepit dormire d) 5) rerum
dotalium, ſi praeſcriptio incipit, vbi res iam coepe-
runt eſſe dotales ) 6) rerum furtiuarum, niſi ad
priorem dominium reuer/ ae ſint. f)

a) cf. LEYSER Med. ad Pand. Sp. 4562. RAVE §. 1.
IO. CHR. CLAbPROTHI de de rebus merae facultat. Gott.
1745. HOEPFNER. comment. Inſt. ad b. t. p. 290.
b) lI. 7. §. 4. C. de praeſer. XXX. annor. l. 4. in ſin. C.
de bonis, qnae liber. I. ult. §. 3. C. commun. legat. e)
JB. 1. 1.! 9. F. O. r. d) l. 10. F. quem ſeru. amitt. I.
45. dr. f. de A. R. D. I. 3. C. de praeſer. XXX. annor.
LEVYSER ſp. 463³. RAVE §. 3. e) 1. 16. fF. de fun-
do dot. f) §. 2. 3. §. I. b. t. RETES de probhib. vſuc.
in MEERM. theſ. T. VI. MAIANSII difl. ex quib.
cauſ. vſuc. probibita ſit, in Ei. diff. Vol. II. cf. ElVSD.
difſſ. de L. Atin. et Plaut. ibid HADR. PVLVAEVS ad
L. Arin. ſeude rei furt. probib. vſuc. in OTTON. thef.
T. IV. et in CONRADI triga.

§. 259.
A. De praeſcriptione A DQVISITIVA er quidem æ) trans-
latiua.
In omni praeſcriptione adquiſitiua neceſſe eſt, vt
praeſcribens in poſeſſione ſit. Sed &) tranzlatiua in
ſpecie requirit:

A. Ratione PRAESCRIBENTIS: I. vt in BONA
FIDE ſit, id eſt æ) vt putet, eum a quo rem acce-
pit, verum dominum fuiſſe iusque alienandi habuiſ-
ſe a) βο) vt credat, ſibi ex legibus licere, hanc rem

pobidere b) „) vt tertio ius in re eſſe ignoret, niſi ex
iuſta

Mput
le vert
1) hanc
ſenption

ſeribit ve

ſuccellot
ntecelt
810 NS

a) h 1.
c)h.
üuc.
prue/
lenae
. 2.
n.
1 de 4
ſon⸗
NAER
ine

N

II.1
lerur 0)
iin elle
t, niſi
Uiiaſa imm
.
Jo et
nerſlre
Ohatione

glgen.
rerum
la ex.
n a.
Bercio
Prae-
rerum
edepe.
hili ad

. Gott.
h. 290.
ju. .
²)
nitt. .
annor.

le fun.

WS ad
N mel.

trani⸗

eſt, wt

iua in

0NA

ccCe⸗
habuil⸗
Ne remn
piſter

DE VSVCAP. ET LONGI TEMP. PRAESCRIPT. I6

iuſta putauerit cauſa, hunc tertium in alienationem
eſſe veroſimiliter conſenſurum. c) Ceterum nota:
1) hanc bonam fidem requiri tantum in initio prae-
ſcriptionis, cum mala fides ſuperueniens non noceat 4)
2) ſufhcere, eam tempore traditionis adfuiſſe, exce-
Ppta emtione g) 3) eam transmitti ad hkereder, non ve-
ro ad ſucceſſores ſingularer, et hinc æ) heres prae-
ſcribit non ex propria, ſed ex defunki fide, ſed G)
ſueceſſor fingularis praeſcribit ex propria, non ex
antecelloris fide, ita tamen, vt ſi anteceſſor et ſuc-
ceſſor ſimul in bona fide ſit, locum habeat POSSES.
SIONIS ACCESSIO. f)

a) l. 12. F. h. t. I. 209. de V. §. b) l. 22. §. 2. F. b. z.
c) l. 46. §. 7. F. de furt LEVS. ſpec. 455. d) l. vn. C. de
uſnc. trans form. Aliter iure Canon. per c. vlr. X. de
praeſcript. PETR. MVELLERl diſſ. de m. f. Juperu.
Ienae 1686. e) l. 15. H. 3. I. 44. 9. 2. 1. 46. F. . z.
I. 2. pr. et g. 73. ff. pro emt. DVAREN. ad . z. c. 2. in
fin. f) l. 20. 1. 35 l. 40. l. 44. J. 3. ſr. h. t l. pen. §.
2. de diu. temp. praeſer. MAIANSII diff de poſſeſſ. ac-
ceſſione ad vſuc vtili, in Ei. diſſ. Vol. II. Ceterum
vid. ElVSD. diſſ. de b. f. ad vſuc. reguiſita, ibid. MEI-
STERI diſſ. de Ede, eiusq. iune in vjuc. Gött. 1741. et
in ei. opuſc. n. I. WESTPHAL. difſ. de indole b. f. in
praeſoript. Halae 1764.
§. 260.
Conzinuatzio.
II. Vt ex SPECIALI titulo poſideat a) qui æ)
verus 63) iuſtus ) habilis ) irrevocabilit et s) vali-
dus eſle debet. Hinc 1) titulus erroneus non ſuffi-

cit, niſi iuſta adfuerit erroris cauſa b) 2) poſſeſſio

vitioſa impedit praeſcriptionem «) 3) ex contractu

ANcto praeſcribi nequit, bene vero ex ſimulato d) 4)

qui ex iure ad rem poſſidet, non praefcribite) 5) ex
donatione mortis cauſa non datur praeſeriptio †) 6)
titu⸗

162 LIB. II. Trr. VI.

titulus quidem verus, ſed inualidus non efficit prae-

ſeriptionem. g)

a) l. 5. pr. C. de praeſer. XXA. annor. b) l. 27. l. 33.
§. 1. F. b. t. l. il. 14. F. pro emt. l. vlt. J. 2. pro ſuo.
RAVE f. 56. MEISTER. de errore circa tieul. eiusque
effectu in vſucap. in Eius opuſc. p. 130. c) §. 2. 3z.
F. I. b. t. d) tit. C. plus val quod agitur. l. vlt. ff.
pro don. e) I. 2. C. de prazsſer. XAA. annor. I. 1. C.
commun. de vſucap. f) l. 13. pr. ff. de mort. cauſ. do-
uat. g) l. 122. F. D. z. I. 2. J. 15. 76. Ppro emr. I. ¹. 5. 1.
2. pro don. Ceterum cf. MAIANSII diſſ. de titulis vſuc.

in eius diff. I. II. n. 51 — 60.

§. 261.
Continuaua?i o.
III. Vt per CERTVM TEMPVS poſſederit, quod
iure quidem nouiſſimo eſt in re æ) mobili triennium,
at in re β) immobili decennium inter praeſentes et

vicennium inter abſentes. a) De quo adhuc obſerua:

1) domino rei partim praeſente partim abſente an-
nos abſentiue vel duplicari, vel tot annos ſuper de-
cennium adiici, quot ex ipſo decennio abſens fuit b)
2) hoc tempus non a momento ad momentum, ſed to-
tum poſtremum diem computari i. e. coeptum pro im-
pleto haberi. 0)
2) pr. L. b. 1. I. vn. C. de zranif. nſuc. MAIANSII diff-
de tempore ad vſac. ſtatuto in Ei. difſ. Vol. II. De vſu
hodierno cf. BERGER. Oecon. p. 194. not. 2. ed. no-

uiſſ. LEXSER. Spec. 454. Med. 10. b) Nou. ng.
c. F. MEISTERI vindiciae legislationis de mixto tzempore

computando ad N. 1II9. c. 8. in Eius ſylloge opuſc.
P. 417.
§. 262.
Continuatieo.
IV. Vt poſſeſione NON INTERRVPT A poſſede-

rit. Eſt autem INTERRVPTIO poſſeſſionis (quae
et

.

lſar
1 0Y 4
a lgt
aturali
jel volu
yel extr.

2) EF.
1,
obla
KNͦ
IAN

Giſl

Qudn
B.
tur, ex
1) t in
2) Wr.
huiusr.
ſeriben

cf. R
Jore
Schi

17.

5. De⸗
00

A Rel
1 on
Verietur

3)N

Pprae.

l,.
ſo ſuo.
eiusgue
. 2. .
dh. f.
1 C.
nuſe do.
11 ſ.
it ſur.

, quod
nnium,
Utes et
blerua:
te an-
Per de.
fuit )
ſec to
Pro in⸗

Nöll i
De viu
ed. no-
N. ug.
nenpore

e opule⸗

DE VSVCAP. ET TONGI TEMP. PRAESCRIPT. 163

et vſurpatio dicitur) abtur, quo poſſeſſor ita turbatur,
vt poſſeſionem vna jJerie continuare nequeat. Ea fit vel
A. a lege contraria vel B. ab homine. a)᷑ Haec eſt vel
naturalis ſeu renlis vel ciuilis ſeu verbalir., IIla iterum
vel voluntaria eſt, vel nectſaria b) haec vel iudicialis

vel extraiuditialis eſſe poteſt. c)

àa) BERGER. Oecon. p. 282. not. 12. b) l. g. §. 22.51.
I. J. b. fr. c) v. g. per proteſtationem vel libelli
oblationem l. 2. C. de ann. except. l. w. C de K. V.
KRAVSE diſſ. de interpell. praeſer Vitemb. 1726. MA-
IANSII difl. de poſſeſſione ad uſucap. requiſita. in Ei.
diff. Vol. II.

. 263.
Quid ratione eius, contra quem praeſeribitur, requiratur?
B. Ratione eius, CONLRA QVEM praeſcribi-
tur, ex ipſa huius praeſcriptionis natura exigitur:
1) vt ipſe rem ad praeſeribentem non transtulerit
2) vt rem non vindicautrit, ſiue, quia neſciuit, ſe
huius rei dominum eſſe, ſiue, quia ignorauit, prae-
ſcribentem poſſidere.

cf. RAVE S. 19. Abbendlung ob zur Verjäbrung die yiſſen-
ſebft decjenigen, gegen den praeſoribirt werden ſoll, er-
Fordert Wwerde? in der Samml. vermiſchter kleiner
Schrifften, fünftes Stück n. 2. Bützo und Wismar
1771. 8.

F. 264.
B. De praeſeriptione adquifiiua eaque G) conſtitutiua.

CONSTITVTIVA praeſcriptio requirit:

,
A. Reſpectu PRAESCRIBENTIS: 1) vt ſit in quaſßi

Foſſeſione iuris, quod ſibi adquirit 2) vt in bona fide
verſetur h. e. ignoret, hoc ius ſibi non competere

3,) vt hoc jus per tempus legitimum exercuerit. Ne-

I. 2 ceſſe

164 LIB. II. TIr. VI.

ceſſe tamen non eſt, vt ex ſpeciali titulo illud exer-
ceat.

7

B. Quoad eum, CONTRA QVEM praeſeribi-
tur: 1) vt ſeiuerit, praefcribentem in re ſua iure ali-
quo vti 2) vt per tempus legitimum praeſcribentem
in exercitio non turbautrit. a) Pertinet huc potiſſi-
mum praeſeriptio ſeruitutum adquiſitiua. b)

a) RAVE §. 59 – 63. b) RAEVARDVS ad L. Scribon.
in CONRADI triga laud. EV. OTTON. diſſ. de prae-
ſeript. ſeruit. in Ei. difſertt. iur. publ. et priu. RETES
Jſueciſſ. relect. ad L. Serib. in MEERM. theſ. T. VI. KA-

VE J. 66 –— 87. MAlIANSII difl. de lege Scriboniana,

praeſer. ſeruit. probibente in Eius diſſ. Vol. II.

§. 265.
C. De praeſcriptionei EX T NO TIVA.

7

EXTINCTIVA praeſcriptio locum habet 1)

cum praeſcribens ius ſuum eique quod alter exercere
potuiſſet, contrarium recipit, et hoc caſu extinguitur
obligatio patiendi, vt alter ius ſuum aduerſus me ex-
erceat. v. g. in praeſcriptione ſeruitutum extinctiua
2) cum praeſcribens rem alterius retinet, quam ei
reſtituere debuiſſet, ſi is iure ſuo ſeu actione aliqua
intra legitimum tempus vſus eſſet. Et hoc caſu ex-
tinguitur obligatio reftituendi, quod alter petere potui-
ſet. a) Ceterum differt haec praeſcriptio extinctiua
ab interitu iuris per non vſum. 5)

a) RAVE §. 89. 90. 91. et §. 126— 135. b) IDEM
§. 89. 90. CONRADI difſ. de praeſer. extinct. cum in-
zer, iur. per non nſum non conf undenda, Marp. 1750.

§. 266.

D

Ha
tur extr:
ſimi ten
Hiore ho
L. vel 0

T
tioſee ſe
res libef
Petebat
alienatat
eam alie

ſide ſit.

2) l. 5
AUIr.
ME
I

G
fiſtaler
cunque
res elrle
4) Omt
enepti
QOnnes
Anen

lerer.

etibi⸗
e ali.

entem
potif.

Kribon.
le zyre⸗
RETES
I. KMA-
niane,

et 1)
ercere
guitur.
ne ex⸗
inctina
lamn ei
diqua
la er⸗
potui⸗
inchina

IDEM
umn in⸗-
5.

266,

DE VSVCAP. ET LONGI TEMP. PRAESCRIPT. 165

§. 206.
D. De praeſeriptione EX TRAORDINARM.

Hactenus de praeſcriptione ordinaria. Sequi
tur extraordinaria, quam vel temporalem vel longiſ-
ſimi temporis diximus. De priori infra; de poſte-
riore hoc loco. Ea abſoluitur vel XXX. vel XL. vel
L. vel C. annorum ſpatio.

g. 257.
Praeſeriptio XXA. annorum.
TRIGINA annis praeſcribuntur: 1) res Vi-
tioſae ſed bona fide poſleſſae a) 2) res minorum b) 3)
res liberorum a parentibus, quibus vſusfrucdtus com-
petebat, alienatae c) 4) res a malae dei poſſeſſore
alienatae, ignorante vero domino vel rem fuam vel
eam alienatam eſſe, modo nouus poſſeſſor in bona

fide ſit. d)

2) J. F. §. 1. C. de pr. 30. an. b) 1. 3. C. eod. I.
vlt. C. in quib. cauſ reſtit in inz. opus non eſt. BOEII-
MERI diſt. de curſu praeſer. contra min. ſuſpenſo. Halae
1719. c) Nou. XAII. c. 24. d) Nou. 9. c. 7.

6. 268.
Praeſariptio XL. annorum.
QVADRAGINTA annis praeſcribuntur 1) res
fiſcaler a) 2) res patrimoniales et templorum ex que-
cunque titulo, vel etiam ſine titulo poſſeſſae ?) 3)
res zocleſiarum non ſolum immobiles, ſed et mobiles c)
4) Omnes res, quae alias praeſcribi non poſſunt,
exceptis ſupra allatis d) 5§) res ciuitatum *) 6)

Omnes actiones, in litem quidem deductae, ſed caſu

ad finem non perduétae.)

a) lI. 4. C. de praeſcer. XXX. annor. ibi: nullumque ius pri-

uatum vel PVBLICVYM moueatur. b) l. olt. C. de
F 3 fund

166 LI. II. Trr. VI.

fund. patrim. c) Nou. im. c. 1. er Nou., t131. c. 6. per

quas centenaria eccleſiarum praeſeriptio ſublata eſt, cf.
IO. AVG. BACHII diff. de praeſer. C. annor. in act. eccl.
Rom. Lipf. 1750. et in opuſc. pag. 44. nec obſtat Auth.
quas actiones C. de §. S§. eccl. vid. RAVE S. 27. n. 2.
et §. 28. u. 4. d) l. 4. C. de praeſer. XXX. annor.
vbi ita: quicunque ſuper quolibet iure, quod per memora-
zum tempus (L. annor.) inconcuſſum poſſedit, ſit liber et
praeſentis legis pleniſſima munitione ſecurus. e) Ita
plerumque, ſed cf. AVG. FKRID. SCHOTT. diſſ. biſto-
ria praeſcr. contra ciuit. Lipſ. I774. c. 1I. §. 8. RAVE
§. 27. lir. d. fF) l. vlt. C. de praeſer. AXX. annor.

Praeſeriptio L. annorum.

CQVINQVAGINTA annis praeſeribuntur res

alea amiſſae, quae fiſco cedunt.

I. vlt. C. de aleat.

§. 270.
Praeſcriptio C. annorum.
CENTVM annis praeſcribi res eccleſiae Noma-
naz dicunt, licet probari ex Authent. Quas actiones
C. de &. §. eccl. nequeat, quia cum Mou. 121. 6. 6.,
ex qua deſumta eſt, non conuenit.
g. 271.
E. De praeſeriptione IMMEMORIALI.

IMMEMORIALIS denique praeſcriptio eſt, qua

quis commodum quoddam adipiſcitur, quia illud per tem-
pus immémoriale habuit. Tempus autem immemoria-
le dicitur, cuius initium, ſeu quando res ita eſſe coe-
perit plane ignoratur. Ceterum nota: 1) eam quo-
ad rem omnino in iure Romano fundatam eſſe a) 2)
praeſeribentem probare debere æ) initium ſtatus rei,

quo nititur, ignorari 6ο) ſtatum rei ſemper talem

fuiſſe

1
1

lile ſ
Cumm e

eſt, in

henti,
beat. 5

Rc
iImm
VE
ſpen
veti

cid

eſt, ck.
t. ercl.
Auth.
D. 2.
annor.
emora.
iber et
e) Ita
I liſtoe
RAVE
mor.

lr res

Roma-
Niones
... ,

gua
, fen.
noria⸗
ſe coe:

1 quo⸗
s el
talem
fuiſſe

DE VSVCAFP. ET LONGI TEMP. PRABSCRIPT. 167

fuiſſe ſine interruptione, qualis nunc eſt, 3) effe-
Rum eſſe, vt is, aduerſus quem haec probatio facta
eſt, in hoc ſtatu rem relinquere, adeoque praeſcri-

benti, quod praetendit, commodum concedere de-

beat. b)

a) cf. l. 2. C. 7. F. J. 26. F. de aqua pluuia l. 3. J. 4. de aqua
quot. diſſent. TRENKMANNVS diſſ. praeſeriptionis
immem. origo Rom. impugnota. Lipſ 1770. b) RA-
VE §. 177. ſqq. Ceterum vid. OCKEL de praeſtr. im-
mem. Halae 1707. 4. KRESSII difſſ. de genuina natura
vetuſtatis ſ. de praeſer. imm. Helmſt. 1734. CRELLII
diſſ. de praeſcr. imm. in Ei. diſſ. Faſc. XI.

E f f

TITVLIVS VII.

DE

DO NATIONIBVS.

§. 272.

. *.
Donatio quid?

ONATIO a) eſt pacltum de dominio rei in ter.
tium gratis transferendo. b)

a) RETESII academica relectio de donat. in MEERM. theſ
T. VI. BRVMMERVS ad L. Cinciam in Brummerianis
Lipſ. 1712. 8. b) Ergo donatio non eſt modus ſed
titulus adquirendi. Cur vero hoc loco ad modos refe-
ratur, explicat EV. OTTO et HEINECCG. ad VINN.
pr. h t. Nec poteſt dici, donationem hodie eſſe mo-
dum adquirendi, ſi traditio ſtatim accedaz. Sic enim
v. g. emtio venditio, ſubſecuta ſtatim traditione, quo-
que eſſet modus adquirendi. Quod tamen falſum vi-
detur, cum non ex contractu, ſed ex traditione, ab
illo ſecernenda, ius in re oriatur. An vero donatio
= lure

168⁸ LIB. II. Trr. VII.

iure nouiſſimo ad pacta legitima, aut contractus conſen-
Juales pertineat, vid. SCHLITTE ad LVDOV. vſum
Ppract. diſtincéct. iurid. part. III. p. 119. 1q q.

§. 273.
De natura donationum.
Natura vero omnis donationis haec eſt 1) re-
quiritur acceptatio a) quo ipfſo differt a remiſione 2)
non debet eſſe inoſſcioſa 5) 3) donari poſſunt omnes
res in commercio exiſtentes, licet alienae. )

a) Id, quod negat. PETR. de LVDWIG. diſſ. de differ.
iur. Rom. et Germ. in donat. Halae 1721. ſed vid. I. 70.
I. i9. §. 2. ff. h. t. l. 55. de O. er A. WERNHERI difl.
de acceptaz. in don. neceſjaria, Vit. 1724. VOORDAE
interpr., iur. Kom. L. III. c. vitt. GVNDLINGIANA
part. 29. obſ. 2. 3. 4. SCHWOPE diffſ. de acceptat.
quoad vocem biud barbaro donat. adnexu Lipf. 1778. 4.
b) zit. C. de don. inoff. III. RAV. difſ. de querela inbff.
don. Lipf. 1775. HOEPFNER. com. ad Inſt. §. 415.
c) lI. 9. pr. J. G. t. l. 2. 3. Ff. pro donato.

J. 274.
Donationum diuiſio.
Doenatio eſt vel propria, qualis eſt, quae inter
viuos fit, vel impropria, quo pertinet donatio mor-
tis cauſa et propter nuptias.

I. IN TER VIVOS eſt, cum donatarius VIVO

adhuc donatore ius PERFECIVM nanciſcitur, licet tra-
ditio nondum falta ſit.

II. MORTIS CAVSA vero, cum ius donatarii à
MORTE donatoris demum incipit, licet traditio ante
zam iam fabta ſit.
cf. omnino §. 1. I. h. r. 1. 1— F. 1. 27. l. 32. J. 35. §. 2 — 5.
F. ae mort. c. don. MENKLENII diff. de don. m. e. vali-
da.

m— ———+v

donare
min ſnt
potelt,
fllio fa

donare

II.
natio inn
tis cauſ⸗
Vode in
QA.
Paltis,
legitis,

bus. 9)

III
gvoc ill
lieet tel
Ptis ere
tantum!

IV
Gonatio
itio m
go⸗
1)

DE DONATIONIBVS. 169

da, licet in caſum mortis expreſſe non difzeratur in ei.
opuſe. Halae I77o. 8, CARRACH. diſſ. dJe different.
iur. Rom. et Germ. in mort. cauſ. don. Halae 1739.

K. 275.

Diſferentiae inter donationes inter viuos et mortis cauſa.

Differunt autem hae donationes:

I. Ratione DONATORIS. Inter viuos enim
donare poteſt qui liberam rerum ſuarum habet ad-
miniſtrationem, ſed mortis cauſa is demum dobare
oteſt, qui gaudet teſtamenti fatlione actiua; excepto
filio familias, qui conſentiente patre mortis cauſa

donare poteſt, I. 25. §. I. ff. de m. c. don.

II. Ratione DIVERSAE NATVRAE, quod do-
natio inter viuos ſit merum pactum, ſed donatio mor-
tis cauſa partim pacéti partim legati naturam habeat;
vnde in nonnullis conuenit cum legatis et dilcrepat 4
Patis, et in allis conuenit cum Pactis et diſerepat a
legatis, quod vberius in jpſis tradetur Praele ctioni-

bus. a)

III. Ratione SVBIECTI, cui donari poſtit,
quod illa recte fiat omnibus, q ui adquirere poſſunt,
licet teſtamenti factione paſſiua deſtituti ſint, exce-
ptis parentibus, liberis et coniugibus; haec vero iis
tantum fiat, qui gaudent teſtamenti factione Palſiua. b)

IV. Ratione MODI CONSTITVENDI, quod
donatio inter viuos æ&) nullos teſtes requirat, ſed do-
natio mortis cauſa coram quinque teſtibus fieri debeat
ο quod illa, ſi 500 aureos excedat, iudicialiter inſi-
nuanda ſit, haec vero unqguam egeat inſinuatione. 42)
Ceſſat tamen haec donationum inter viuos inſinuatio
1) fi a principe eiusue coniuge aut principi eiusue
L S coniu-

170 LrS. II. TIr. VII.

coniugi 2) a magiſtris militum militibus 3), ad redi-
mendos captiuos et reſtituendas azdes incendio aut
ruina conſumtas, nec non ad pias cauſas d) 4) ſi
plures donationes diuerſir temporibus factae e) 5)
in donatione pronter nuptias reſpectu ipſius vxoris. )
Ceterum haec inſinuatio requiritur, ſi res ip/a hanc
qualitatem excedat. g)

V. Ratione EFFECTVS, quod donatio inter
viuos I) conſumatur ſubſecuta demum traditione;
ſed donatio mortis cauſa transferat, mortuo donato-
re, dominium ſine traditione, modo æ) res ſpecialis
et donatoris propria donata ſit, nec ο) donatorem
voenituerit h) 2) quod in illa locus ſit beneſicio com-
petentiae, in hae vero iuri adereſcendi, Falcidiaz, ſub-
ſtitutioni, et cautioni Mutianae 1) 3) quod illa ſit ir-
reuocabilis E) niſi vel *α½) propter ingratitudinem do-
natarii ) vel β) propter ſuperuenientiam liberorum
reuocetur; m) haec vero ſemper pro lubitu reuocari
poſſit n) 4) quod ex illa competat tantum actio per-
Jonalis 0) ex hac vero omnes quae legatariis dauntur,
a tioness inſtitui queant, de quibus ſuo loco.

VI. Ratione MODI FINIENDI, quod donatio
inter viuos reſcindatur 1) quatenus 500 aureos ex-
cedit, nec inſinuata ) eſt, ſed mortis cauſa donatio
ſemper maneat (vid. n. III.) 2) quod illa tranteat ad
donatarii, qui ante donatorem deceſſit, hereder, ſed
haec extinguatur, vbi donator donatario ſuperuixit 4)
3.) quod illa maneat valida, ſi donator inſoluendo ſit,
nec cum animo fraudandi creditores domauerit, haec
vero reſcindatur, licet defuerit fraudandi animus ")
4) qued mortis cauſa donatio euaneſcat ) ceſſante
vitaz, propter quod facta erat, periculo ) β) omni-
bus, quibus legata adimuntur aut extinguuntur, mo-
dis. t/

dta,

non

I
rerun,
De Iu
eam au
tis a)
tam ce
Niſkrati
ſalito
it e⸗
Tes
alen

DE DONATIONIBVS. 171

Ared. dis. 2) Quae cogitari in donationibus inter viuos
4 non poſſunt.
4)
)5) a) H. 1. I. h. t. I. 27. F. I. 4. C. de m. c. don. hinc et acce-
Ris ptatio in m. c. donatione neceſſaria eſt; diſſent. qui-
dem IO. TOB. RICHTLEK. diſfſ. de accept. in don. m. c.
ac

non neceſſaria. Lipfſ. 1744. ſed vid. SCHWOPE diſſ.
laud. bJal. 35. pr. f. eod. PAVLI rec ſent L. V.
T. XI. g. 3. l. 25. C. de donat. int. vir. et vxor. c) I.
b inter 34. pr. l. 26. H. 3. C. de don. d) I. 324. pr. I. 36 pr. F.
ikine⸗ 2. 2. Auth. item C. eod. e) l. 57. §. 2. C. . . f)
ione, Nou. 119. c. 1. et Nou. 127. c. 2. g) l. 23. pr. f. h. t.

onato. † h) I. 2. F.. de act. publ. 1) l. 12. 33 pr. ff. h. t. Nou.
vecialif 22. c. 44. §. vlt. k) §. 2. I. h. z. 1) l. ult. C. de
toremm reuoc. donat. m) I. S. C. eod. TIRAQVELLVS ad

1. c. S. de reu. don. ob ſuperu, lib. in Opp. Tom. V.

6 d WERNHERI difſ. de modo donat. ob agnat. liber. rerra-
Jub⸗ ctandi, Vit. I724. KNORRS rechtl. Abhandl. Halle
ſit ir. 1I757. 8. diſſent. SCHELLHORN diſſ. de opinata dona-
mn do- tionum ob ſuperu. lib. reuocat. Gott. 1747. MERILL. L.
Rofic II. obſ. 34. n) l. 16. 30. ff. de don. m. e. 0) l. 35.
§. 4. F5. C. b. t. P) l. 4. C. de don. m. c. 4) l. 23.
Wmoca l. 29. in f. l. vlt. f. de m. c. donat r) l. 17. F. eod.
lo er. ⁸) lI. 29. . eod. I. i9. ff. de reb. cred. t) l. ult. in f.
aotur, C. de m. c. don. .
9. 276.
onatio De donatione propter nuptias.
0s er III. Donatio PROPTER NVPTIAS eſt complexus
onstio rerum, quaz vxori in ſecuritatem dotis conktituuntur.
leut 1d De qua nota 1) eam improprie donationem dici 2)
7, led eam aecqualem eſſe debere cum quantitate ipſius do-
iitg tis a) 3) conſtante matrimonio vxzori hpothecam in
,o ſi, eam competere, non autem vſumfructum vel admi-
haec niſtrationem, ) niſi maritus ad inopiam vergat 4)
us 1) Joluto matrimonio, ſiquidem α) dotem vxor recepe-
ſſante rit, eam euaneſcere β) amiſſa vero dote, vxorem
omnbi- res huius denationis extantes loco dotis retinere,
mo. alienatas vindicare poſſe. Ceterum ab ea diuerſa

Gis. t/ eſt

172 LIR. II. TIT. VII.

eſt ſponſalitia largitat, ſub qua intelliguntur omnes a
ſnonſo vonſae ſine reſpebtu dotis Juturiqut matrimonii
ineundi ſaltaz donationes. 6)

a) Nou. 97. c. 1. b) I. 25. C. de iure dot. RAVE diſſ.
de vera ind. don. propt. nupt. Pomanae lIenae 1762.

c) l. 1. §. 2. F. h. t. l. 4. 26. C. de don. ante nupt.

§. 277.
Aliae diuifones.
Praeterea donationes diuiduntur I. in puras
conditionatas et modales a) II. in abſolutas et remune-
ratoriar b) III. in voluntarias et nect ſariar.

a) l. 2. §. 5. F. b. t. tit.,C. de donat. ꝗquae ſub modo. b)

TITVLVS VIII.
(WIBVS ALIENARE LICET VEL NON.

§. 278.

Conne Xi o.

Ddrime de translatione et ad quiſitione dominii
quaeſtionem duplicem adiicit Imperator. Al-
teram, quis transferre dominium ſeu alienare poſſit,
alteram, quis ad quirere illud queat, de priori hoc,
de poſteriori ſeq. titulo.

§. 279.
Quis poſſit alienare aut non?
Regula eſt; dominus alienare poteſt. Dantur ta-
men ſpecies 1) in quibus dominus non poſſit aliena-
re:

le, que
uliam
eſt alien
nihil in
nus rel
tutor
latius e

PI

AX

per ler

I.
re antie
Tentur.
1 „,
de Helll

nnet a
imonii

giſl.
1762.

purat
mue.

U

0N.

dmini
4Al.
Polſt

hoe,

QVIBVS ALIENARE LICET. VEL NON. 173

re, quo pertinet 1) maritus, qui propter legem
Iuliam de adulteris fundum vxzoris dotalem non pot-
eſt alienare 2) pupillus, qui ſine tutoris auctoritate
nihil iure transfert II. in quibus, qui non ſt domi-
nus recte alienat, ſic creditor diſtrahere pignus, et
tutor vendere res pupilli potel. Quae omnia
latius explicari in Pandectis poſſunt debentque.

TITVLVS IX.

PER QVAS PERSONAS CVIQVE AD-
QvVIRIPTVR.

§. 280
Co n n e i o.

dquirimus 1) per nosmet ipſos 2) per liberos
ſeruosque in noſtra poteſtate conſtitutos 3)
Per ſeruos alienos 4) per tertium liberum hominem.

§. 281.
De patre per liberos adquirente.
I. Pater per liberos in ſua poteſtate exiſtentes iu-
re antiquo omnia adquirebat, donec peculia inueni-
rentur. cf. IIl. CHRIST. RAV. difl. hiſtoria iuris ciu.
de peculiis. Lipſiae 1770.

§. 282.
Peculiuam quid?
Eſt autem PECVLIVM in genere complexus re-
rum homini alieni iuris proprio iure competentium. a)
Cum vero iure antiquo vxores, liberi et ferui alieni
juris

174 LIB. II. TIT. IX.

iuris eſſent; dabatur peculium vxorum, liberorum
et ſeruorum.

a) I. §. H. 3. 4. F. de pecul.
De peculio liberorum.

Peculium in ſpecie LUIBERORVM eſt complexus
rerum liberorum a rationibus (i. e. rebus) patris ſepara-
tarum.

EMAN. MENDOZA DE CASTRO repetitiones de peculio
caſtrenſi profectitio etc. Aug. Vind. 1615. 8. IO. WIE-

GER difi. de filior. pecul. Argent. 1754. CRELLII obſ.

de pecul. perſon. ſui iuris ad l. 29. H. 1. de leg. 3. in Eius
diſſ. Faſc. X.

§. 284.
Peculii diuiſioues.
Diuiditur in MILILARE et PAGANVM. II-
lud eſt CASTRENSE vel QVASI CASTRENSE; hoc
vero vel PROFECTITIVM vel ADVENTITIVM,
quod iterum in ORDINARIVM et EXTRAORDINA-
RIVM ſubdiuidere ſolent.

§. 285.
I. De peculio MILITIARlI.
MILTARE eſt, quod filiutfamilias occaſione mi-
litiae adquiſiuit. Quae militia cum vel ſagata ſit vel
togata, peculium militare eſt vel A. CASTRENSE
vel B. QVASI CASTRENSE.

F. 286.
De caſtrenſi peculio.
A. Caſtrenſe continet omnes res, a filiofamilias

occaſione militiae ſagatae, adquiſitas. Ad id per-
tinent

U

ent
lente,
Illltare
Alae ²
t dona
guiliuit
let v.
nam g
lium ei

l.l
dee
cis
To

rorunn

.

pleru:
eomre.

peclli⸗
). WIE.
UIl obt.
in Eins

ne mi⸗
ſit rel
ENE

atnilias

per.

tinent

PER GVAS PERSONAS cvTIGVE APDGVIRTVR. 175

tinent 1) quae tulit ſecum in caſtra, patre conce-
dente, 2) quae alias ex pecunia ad res caſtrenſes vel
militares comparandas relicta ſbi comparauit 3)
quae à parentibus vel agnatis vel amicis in caſtra eun-
ti donata ſunt 4) quae ipſe filius in militia ſibi ad-
quiſiuit, quae, niſi militaret, adquiſiturus non fuiſ-
ſet v. g. hereditas a commilitone relicta, praeda;
nam quod erat et ſine militia adquiſiturus, id pecu-
lium eius caſtrenſe non eſt.

cf. I. 3. l. 4. pr. I. 11. . de caſtr. pec. l. 1. et 4. C. de caſtr.
Ppec. mil. et praef. MAIANSII difſſ. delpecul. caſtr. in Eius

diff. Vol. I. RETES de pec. caſtr. in MEERM. thef.
Tom. VI.

§. 287.
De peculio quaſi caſtrenſti.
B. QVASI CASTRENSE dicitur, quod ex mili-
tia togata oritur. Huc referunt leges, 1) quae pa-
latini, dum in palatio principis morantur, conſecuti
ſunt a) 2) quae filius aduocatus ſibi adquiſiuit) 3)
donata a principe eiusue coniuge c) 4) falaria ex of-
ficiis publicis. d)

a) l. vn. C. de caſtr. omn. palat. pecul. b) L. 14. C. de
aduocatis diu. iudicior. c) I. 7. C. de bonis, quae lib.
4) l. vli. pr. C. de inoff., teſtam. Cererum de hiſtoria
huius pecul. cf. BAV. VOORDAE diſl. de pec. quaſi ca-
ſtr. veter. Ictis incognito, L. B. 1780.

§. 288.
Natura peculii militaris.
Ceterum hoc peculium militare pleno iure ſilii
eſt; quia eius ratione pro patrefamilias habetur;
hincque et de eo quocumque modo diſponere poteſt.

176 LIs. II. Trr. IX.

I. 37. G. 1. C. de inoff. teſt. I. 6. pr. C. de bonis, quae lib. I.
2. f. ad Scz Maced. J. 6. I. de milit. teſtam. pr. I. guib.

non eſt permiſſ. teſtam. fac.

§. 289.
II. De peculio P AGANO.

Peculium PAGANVM compleckitur rer EXTRA
Militiam adquiſitas. Eſt vel A. profectitium, vel B.

Aduentitium.

§H. 290.
De peculio profectitio.
A. PRIVS efficiunt rer, quas vel pater ipſe e bo-
nir ſuis, vel aliur contemplatione patris hilio dedit. a) Id
pertinet pleno iure ad patrem. ) Prodeſt tamen fi-
lio 1) bonis paternis a fiſco propter debitum occu-
Patis c) 2) facha emancipatione, modo pater id non
ademerit. d)

a) §. ꝛ. J. h r. I. 22. ff. de vſufr. b §. 2. I. b. 72.
c) l. 2. §. 4. in f. J. de minor. d) l. 31. G. 2. F. de
donat. IO. WIEGER. diſſ. de pecul. prof. Argent. 1754.

§. 291.
De peculio aduentitio.
B. POSTERIVS dicunt rer, quaz aliunde, guam ex
bonis vel contemplatu patris ad filium perueniunt. Nimi-
rum 1) quae liberi a matre aliaue quacunque perſo-
na acceperunt 2) quae vel ex maritali luero vel 3)
ex liberalitate fortunae filio obuemunt 4) quae uis
laboribus adquiſiuit. Eius domintum filio, ſed vſus-
ruktus patri in regula cedit; de quo vſufructu nota:
I. PATREM, 1) ipfas peculii res nec alienare nec
obligare, niſi ex iuda cauſa poſſe, liet ea, quae

ex hoc viufruétu ſibi comparauit, eius ſint pro lubitu.
. 2) eum

460

) eum
AAnuc!
eum nn
nec exi⸗

1.l. er
de

9u6
nen

I
petit;
telictum
An
dolole
ter;)
calu bo
iure de
titii in

ORDIS

e lib..
1. auib.

XTNA

vel 9,

dam e1

Nimi-
verlo
el3
s
ur⸗
nota:
e nec

quae

PER QAS PERSONAS CVICVE A PDGVIRITVR. 177

2) eum iuri ſuo renunciare poſſe II. FlLIVM, viuo
adhuc patre de peculio ſuo non poſſe diſponere; 2)

eum nullam habere hypothecam in bonis patris; 3)

nec exigere rationes a patre poſſe.

l. 6. pr. S. 2. C. de bon. quae lib. CAR. AD. BRAVN. diff-
de vſusfructu parentum in bonis liberor. zam iure Rom,
quam Germ Part. I. ſect. 2. 3. Ienae 1743. HOM-
BERG zu VACH difſ. de diuerſo iure Patris in pec. ad-
uent. ad l. F. §. 3. C. de bonis, quae lib. Marp. 1753.

§. 292.
Huius beculii iura.
In regula huius peculii vſusfructus patri com-
petit; pleno tamen iure filii eſt: 1) ſi integrae ſeu
Plenue aetatis renuente patre hereditatem adierit; a)
2) ſi quid, ſalua patris legitima, filiis ea conditione
relictum donatumue eſt, ne pater vſumfrubtum habtat; )
3) fihus vna cum patre fuccedit fratri germano; e)
4) ſi pater in reſtituendo fideicommiſſo filio relicto
doloſe verſatus fit; d) 5) ſi vſufructui renuneiauit pa-
ter; e) 6) ſi pater iniuſtum diuortium fecerit, quo
caſu bona eius, excepto triente, ad liberos plene
iure deuoluuntur. †) Hinc diſtinctio peculii aduen-
titii in ORDINARIVM ſen REGVLARE et EXTRA-
ORDINARIVM feu IRREGVLARE. g)

a) l. vlt. pr. G. 2. C. de hbon. quae lib. b) Nou. 7I7. (C. f.
pr. c) Nou. 115. c. 2. d) I. o. G. ad Sr. Trebell.

e) l. 6. §. 2. C. de bon. quae lib. f) Nou. 234. c. 21.

g) LAVTERBACH. difl. de pecul. aduent, irreg. jn Eius
diſſ. Tub. Vol. III. HEVSINGER. commentatio de
iure pec. aduent. extraord. Iſenac. I75I. 8. De vſu ho-
dierno huius doctrinae cf. CARRACH. diſſ. de differ.
iur. Romz. et Germ. in pecul. fil. fam. Halae 1745.

§. 293.

Lis. II. TIr. X.
§. 293.
Quando dominus per ſeruos adquirit.
II. Dominus iure Romano per ſeruos tum pro.
Prio⸗ cum ufufrubtuarior ſibi adquirebat. a) Quae
omnia hodie ſine vſu ſunt.

a) cf. §. 3. 4. I. b. 1. 1 34. 5. rel 46. §. . F. d adt.
Poſj.

§. 294.

Quando per hominem liberum adquiratur?

III. Per hominem LIBERVM adquirimus, ſi

eſt procurator vel mandatarius, de qua re ſus loco.
TITVLVS X.

DE

TESTAMENTIS ORDINANDIS.

7

§. 295.

Conneio.

Hden- admonuiſſe ſufficiat, quemadmodum
fingulae res adquirantur; nam legatorum et fi-
deicommiſſorum ius opportunius inferiori loco refe-
remus. Videamus hinc, quemadmodum per vniuer-
Aitatem res adquirantur. Ac prius de hereditatibus
diſpiciamus. J. vlt. I. per quas perſ.

5§. 296.

pro .
Pr,
FVT
adhue
ADQ

juris
tas ge
ceſſio
UIIN
tiali;
PRA
inkra.
cedite
TAL.
MEN

.
la ſue
It e
ins pr
1t de

eredi

Eniu
udor

Huin

n pro-

Quae

de uc

nus, I.
loeo.

Imoduam

m et ſi
co kele-
r hiull-
tatibus

DE TESTAMENTIS ORDINANDI,S. 179

§. 296.
Hereditas quid?
Hereditas ſumitur 1) pro modo adquirendi 2)
pro complexu rerum, hereditate comprehenſarum
3) pro iure in hereditatem eompetente. Ea eſt I.
FVTVRA, cum is, de cuius hereditate quaeritur,
adhuc viuit, II. DELATA, cum is mortuus eſt. III.
ADQVISITA, cum adita eſt.

297.
Quibus modis bereditas deferatur.
Vt deferatur hereditas, ſupponitur titulue vel

iuris naturalis vel iuris ciuilis. Iure naturali heredi-

tas defertur per PACTA SVCCESSORIA, vnde ſuc-
ceſſio PACTITIA; Iure ciuili vero vel ex iure CIVI-
LI IN SPECIE ſic dicto, vnde hereditas in ſenſu ſpe-
ciali; vel ex iure PRAETORIO, vnde ſaucceſſio
PRAETORIA, ſeu BONORVM POSSESSIO, de qua
infra. Vtroque iure, tam ciuili quam praetorio, ſue-
ceditur vel ex TESTAMENTO vel ex IMMEDIA-
TA LEGIS DISPOSITIONE; hinc ſucceſſio TESTA-
MENLARIA et LEGITIMA ſeu AB INTESTATO.

I. PACTITIAM Romani ignorabant, quia pa-

cta ſucceſſoria iis erant odioſa; quod tamen ita cape,
vt pacta de propria hereditate inita non valerent, ne

ius publicum pacécto priuato mutatum videretur; a)
at de aliena hereditate pacilci licebat, ſi is, de cuius
hereditate quaerebatur, conſentiret, et in hoc con-
ſenſu vsque ad mortem perſeueraret; alias enim con-
tra bonos mores pactum videbatur. ⁵)

II. TESTAMENTARIA duplex eſt. Foteſt
enim aliquis vel ita inſtitui, vt inſ'e immediate here-
M 2 ditatem

180 LIB. II. Trr. X.

ditatem ex teſtamento accipiat; vel ita, vt mediante
reſtitutiont a tertio immediate inſtituto ſibi faa eam
accipiat. Priori caſu adeſt heres DlRECTVS et ſuc-
ceſſio DIRECTA; poſteriori vero heres INDIRE-

CTVS ſeu FIDEICOMMISSARIVS et ſucceſſio IN.

DIRECTA ſeu FIDEICOMMISSARILA. De directa
hoc titulo.

III. LEGITIMA locum habet, deficiente teſta-
mentaria, de qua re infra.

a) I. §. ff. de pact. b) . 3o. U.Oeod. HEBESTREITII

diff. vindiciae veri valor. pact. ſucceſſ. iure Rom. et Germ.
Erf. 1768.

§. 298.

Teſtamentum quid?
TESTAMENTVM A) eſt voluntas libera, vltima

et vnilateralis, qua heres direltur omnium bonorum legi-
time inſtituitur. b)

a) HENRXSON. ad zir. I. de teſt. ordin. in MEERM. th.
Tom. III. VIGLII ZVICHEMI comment. ad z. I. de
teſtam. ordin. Leouard. 1643.5 8. et ſaepius. SAM.
STRYCKII cautelae tzeſtamentor. b) Aliter MODE-
STINVS in! 1. Ff. qui teſt. fac. poſj. cf. HERRM. VVI.-
TEII com. ad Inſt. b. z. pr. n. 15. ſeq. GEBAVER. in
Praefat. ad TREREL. de orig. zeſt. Lipfſ. 1739. De ety-
mologia vid. pr. I. h. t. ME
DVCKER. de latin. vet. Ictor.

NAG. amoen. iur. c. 39.
P. 21. ſeq. ed. nouiſſ-

§. 299.

A i o m ar a.

I. Liſtamentum eſt VOLVNTAS; hinc: 1) inte-

gritas mentis, non ſanitas corporis, tempore teſtamen-
ti conditi in teſtatore requiritur a) 2) vis, metus,
dolus, blanditiaeque importunae teſtamentum reddunt
inualidum. b)

II,

I

ibus 1

.
pter te
ſterius
adiect
amhul

.
1) H
Duf n
el ih⸗
menti
caput
exigit
gebet
ſint
lerta.
tur. f

1

liante
eam
ſuc.
RE.

reca

tellu⸗

EITII
Cern.

fina

li

Mth.
. I. de
Sa M.

inte;
men⸗
getus,

Adunt

I

=☛

DE TESTAMENTIS ORDINANDIS. 181

II. Eſ V LTIMA voluntary hinc nemo cum plu-
ribus teſtamentis, excepto milite, decedere poteſt. )

III. Eft VNILATERALIS voluntaxv. Qua pro-
pter teſtator voluntatem ſuam pro lubitu mutare, po-
ſteriusque teſtamentum condere poteſt, licet priori
adiecta ſit claufula derogatoria vel iuratoria, quia
ambulatoria éſt voluntas hominum veque ad mortem. d)

a) I. 2. ff. qui teſt. fac. poſſ. b) FVNELEK. diſſ. de ze-
ſtam. quod quis blanditiis inuitatus condidit, inualido.
Liplſ. 1774. c) l. 1i9. C. de teſtam. d) l. 4. F. de
adim. leg.

§. 300.
Continuatio.
IV. Tiſtemento inftituitur HERES. Nota:
1) HERES eſt ſucceſſor in ius defunbti, quod eiut olſi-
bus non in haeret, Vniuerſum. a) quapropter et fabéta
defunbti pratſtare tenetur 2) HEREDISINSTTITVTIO
eſt deſignatio heredit. De hac obſerua: A. Ea eſt teſta-
menti fandamentumb) B. Ea iure antiquo primum eius
caput eſſe debebat; iure nouo ſeripturae ordo non
exigitur c) C. Ea iure antiquo verbis imperatiuis fieri
debebat; iure nouo quaecunque admittuntur, modo
ſint nec perplexa nec captatoria. d) D. Ea debet eſſe
certa. *]) E. Ea in arbitrium tertii non recte confer-
tur. ) F. Ea poteſt tacite et expreſſe fieri. g)

a) JI. 24. de V. S. I. 62. de R. J. BY NKERSH. Ohſ. L. I.
c. 2. b) §. 324. I. de leg. l. 10. F. de iure codicill. c)
I. 1. pr. fy. de he red. inſtit. G. 34. I. de legat. d) VL.-
PIAN. fragm. Tit. XXI. I. 15. C. de teſtam. I. 70. 77. F.
de bered. inſtit THOMAsSII diſſ. de captatoriis inſtitu-
zionibus in Ei. diſſ. Vol. II. BYNKERSH. de capz. inſt.
in Opuſc. WAECHTLER. in actis erud. lat. d. a. 1720.
MAIANSII difl. de Scto inſtit. captat. probibente in Ei.
difſ. Vol. I. e) lJ. 9. J. 5. F. de bered. inſtit. f)
M 2 1. 72.

182 LIB. II. TIT. X.

I. 32. pr. I. OS. ſ. e.d. WIESANDI obſeru. iur. Rom. er

Germ. Spec. VI. n. I. in Eius opuſc. Lipfſ. 1782. 8.
g) cf. LEYS. Spec 356. Med. 7. .

§. 30 1.

Continuatio.

. V. Inftituitur herer DIRECTVS, hinc teſta-
mentum a Codicillie, de quibus infra, differt.

VI. Inſtituitur herer OMNIVM bonorum, pro-
pter regulam: quod nemo Paganus pro parte teſtatus
et pro parte inteſtatur decedere poſſt. a) Ex qua regu-
la multa, quae ad hereditatum diuiſiones, heredum
inſtitutiones et ius adcreſcendi pertinent, fluebant, de
quibus tamen fſuis locis plura dicentur.

a) F. 5. I. de ber. inſt. I. 7. de R. J. MARKARTI interpr.
rec. lect. L. II. c. 21. .

§. 302.
Continuatio.
VII. Heres LEGlITIME inſtitui debet, i. e. obſer-
uatis ſolemnitatibus. Teſtamenti SOLEMNITAS
eſt requiſitum ad Validitatem teſtamenti nece ſarium. Ea
concernit vel formam teſtamenti externam, vel eius
materiam internam, hinc vel EX TERNA vel IN TER-
NA dicitur. a) Cum porro aliae in omnibus, aliae
in certie tantum teſtamentis obſeruari debeant, hine
et vel COMMVNES ſunt vel PROPRIAE. Hoc ti-
tulo de externis.

a) AVERAN. interpret., L. IV. c. II. 12. Ceterum iure
antiquo varia erat teſtamentorum, pro temporum va-
rietate, forma. Antiquiſſimis enim temporibus teſta-
mente in COMITIIS CALATIS condebantur; poſtea
fiebant per AES et LIBRAM; deinde ex iure PRAE-

TORIO; denique ex CONSTIITVTIONIBVS IMPE-

RATO.

NAI
.
ſucee
CII
Fyllo
oſte
argt

ſanm

A.
145 (.
ſormita
PTEM.
500641
biles ho
ſint, n
zdmitte
TOTV
alii ver
lertit t
tinent,
liofi
interdit
oſterio
1el tun
ſament
lement
krenſb
ter,
lidin
M
non
eiuste

hime

om. et

12. 8.

teſte.

Pro.

jotur
egh⸗
dum
t, ds

terr.

bſer.
TAS
La
eius
ER.
Aliae
hine
ti⸗

iure

n Va⸗
teſte⸗
oſtes
AE-
APpE-

PDE TESTAMENTIS ORDINANDIS. 183

RATORVM. cf. JH. 1. ſeg. I. h. t. CHR. THOMASII
diſfſ. de orig. Cucceſſ. teſtam. EIVSD. diſſ. prima initia
Jucceſſ. teſtam. ap. Rom. in Ei. dift Vol. II. HEINEC-
CII difſ. de orig. teſtam. factionis et ritu antiqg. in Ei.
ſyllog. opuſc. p. 97. TREKELL. de orig. er progreſſie
teſtam. ap. Rom. Lipf. 1739. 4. III. SEGERI miſie læ
argum. iur. ciu. Lipf. 1768. 4. AXRERI difl. ad ius re-
ſtamentor. et L. Anaſt. Gott. 1742. Sect. I. §. 6. ſqq.

§. 303.

De ſolemnitatibus communibus.

A. COMMVNES ſolemnitates ſunt: I. VNI-
TAS CONTEXTVS i. e. æ) continuitas et εα) vni-
formitas a us teſtandi. a) II. PRAESENTIA SE-
PTEM TESTIVM. b) III. SPECIALIS TESTIVM

ROGATIO. c) IV. HaßILITAS TESTIVM. Ha-

biles hoc loco dicuntur, qui in teſtamentir adeſſe poſ-

fſunt, non, qui in genere ad teſtimonium dicendum

admittuntur. Inhabiles vero hoc loco ſunt alii 1) in
TOTVM i. e. qui in nullo teſtamento adeſſe poſſunt;
alii vero tantum 2) CERTO RESPECTV i. e. qui in
certis teſtamentis non admittuntur. Ad priorer per-
tinent, 1) feminae 2) impuberes 3) ſerui, 4) fu⸗
rioſi, §) muti 6) ſurdi 7) prodigi, quibus bonis
interdictum eſt, 8) improbi et inteſtabiles. ) Ad

po ſteriores: 1) omnes, qui funt vna vel cum teſtatore

vel cum herede perſona. Vnde arcetur &) filius a te-
ſtamento patris, in cuius poteſtate eſt, ₰) pater a te-
ſtamento filii, quem in poteſtate habet, de bonis ca-
ſtrenſibus teſtantis, „) filius a teſtamento, in quo
pater, et ο pater a teſtamento, in quo filius heres
ſcribitur; 2) omnes, qui eſſent vel teſtes in re PRO-
PRIA vel teſtes DOMESTIOCI; vnde &) ipſe heres
non poteſt eſſe teſtis, nec ) fratres teſtatoris in
eiusdem patris poteſtate conſtituti admittuntur e)
hincque patet, cur tam legatarii quam teſtes inter ſe
M 4 con-

1 84 LIR. II. Trr. X.

eoniuncti admittantur. †) Ceterum nota: 1) hanc
habilitatem requiri tantum tempore teſtamenti couditi g)

2) errorem, quo quis pro habili credebatur, inuin-
cibilem non vitiare teſtamentum h) 3) coecum in te-
ſtamento nuncupatiuo recte adhiberi ¹) 4) teſtes du-
rare debere, donec ſuprema peragatur conteſtatio,
eos tamen inuitos detineri, ſub teſtamenti nullitate,
non poſſe ) §) nihil intereſſe in teſtamento ſeripto,
an teſtes, qua teſtator vſus eſt, linguam intelligant,
quidue teſtamento contineatur, ſciant, nec ne. 1)

) l. 27. G. 3. F. qui teſt. fac. poſſ. I. 25. pr. C. de teſtam.
HVBER. ad b. t. §. 8. 9. 10. b) §. 2. 3. er vlr. I. h.
z. l. 296. §. 1. C. de teſtam. FERD. AVG. HOMMELII
diſſ. de numero ſeptenario teſtium in veſtqm. Lipfſ. 1731.
An etiam ad probandum teſtamentum ſeptem teſtes ne-
ceſſarii ſint, cf. GLVECRII difſ. de teſtamenti priuati
ſolennis probatione per 7. teſtes in eo ordinando adhibitos
inſtitnenda Halae 177. c) I. 21. H. 2. fr. qui teſtam.
Fac. poſſ. d) §. 9. 10. I. h. z. obſtare videtur l. 20. §.
2. J. qui teſt. fac. poſſ. cf. VINNIVS ad §. 9. n. 3. 4. h.
x. e) §. §. 11. J b. WIESANDI bbſ. iur. Rom., er
Sax. Spec. XII. in Eius opuſc. 9g) l. 22. §. 2. ff. eod.
b) R. 7. I. h. z. 1) 1. 9. C. de zeſtam. LAVRICH.
Qiſſ. de coeco idonco in tzeſtamenti factione teſte. Lipfſ. I775.
diſſent. KOCH. progr. de conſpectu teſistoris ad I. 9
C. de teſtam. k) l. 20. J. J. 10. F. qui teſt. fac. voſſ.
1) 20. §. 9. F. eode l. 22. pr. C. de teſtam.

§. 304.
De propriis ſolemnitatibus.

B. PROPRIAE ſolemnitates ſunt:

I. Teſtamento NVNGCVPATIVO: 1) vt heres

valam nuncupetur 2) vt haec nuncupatio abſoluta
ſeu perfelza ſit, licet nomen eius non ex
do indubitabili ſigno demonſtretur. a 1

Primatur, mo-

II.

I.
nr ible

La tam

plium.
ſeulpta
et iplir
mentun
nil inte
Vtatur.

) hane
diti 9)
inuin.
in te⸗
kes d.
elitio,
litite,
nht,
en
teſton,

lr. I.,.
MELII

I31.

es ne⸗
priuan
lhibizo⸗
teſtaft.
h. 20. 5.
K .
n. et
f. eol.
RICH.
l;.
ad l.9
e

DE TKSTAMFNTIS ORDINANDIS. 185

II. Teſtamento SCRIPTO: 1) Juſeriolio teſta-
tori-, quae &) Praeſentibus teſtibus, et il tele⸗
tor ipſe ſeribere neſeiat, ab oblauo teſte fieri debet.
Ea tamen exulat in teſtamento olographo 5) 2) ſub.
ſeriptio teſtium, a ſingulo ipſo facienda; 3 Magnati
teſtium, quae inſtrumento quocumque ormar in-
ſculptamque ſignis imaginem habente, imo et a jeno
et ipſius teſtatoris anuulo fieri poteſt 6) 4) vt teſta-
mentum non notis ſed literis ſcribatur. 4) Ceterum
nil intereſt, qua lingua teſtamenti vel materia aliquis
vtatur. &

7. l. 25. ff. qur teſt. fac. poſſ. l. 9. H. 5. W. de be-
) n. de. . 5 24u. C. pr. l. 25. H. 1. C. ge teſtam.
ibi: quis ſua manu toꝛum teſtamentum ſcrinerit , et hoc
ſpecialiter in ſcriptura repoſuerit, 740d haec ſua manrs
confecit, Juſſzciat ei totius teſtamenti ſeriptusa, negue alia
ſuhiſeriptio requiratur. Hinc et ſuffieit teſtatoris per
ſigna facta ſubſeriptto cf. &I RXCK. giſt. de e ave)
a ρ0ιν C a. n. z6. FPRANC. 108. MVEILER diſſ.
de ſubſeriptione teſtatoris analpbabeti per cruces V irceb.
1778. c) l. 22. §. 2. 4. . 7. 1. 30. F.- ere R. Aar.
poſſ. l. 12. et 21. pr. et l. 256. C. de teſtam. cf. B EHME-
Ri diſt. de 2eſtamento ſignato et IJubſeripto a teſtibus in
inuolucro, in Eius electis iur. ciu. T. I. p. 35. d) I.
6. d. 2. F. de bon. poſſ. CVIAC. obſ. L. III. c. 3. e)
F. 12. L. h. z. ibique O L'TO. I. 1. §. 4. F. de bon. poſj. ſec.
tabul. l. 27. §. vlt. C. de teſtam.

186
— EE ErErrEEErõ

TITVLVS XI.
DE

MILITARI TESTAMENTO.

§. 305.

Conne Xio.

Hee de teſtamentis ſolemnibur, jam de minur ſo-
lemmibus ſeu priuilegiatixy; qualia ſunt 1) mili-
taria 2) parentum inter liberos 3) tempore conta-
gionis condita 4) ruri facta 5) teſtamenta poſterio-
ra 6) principi oblata 7) actis inſinuata.

§. 306.
De teſtamento militari.
I. MILITARK eſt, quod a militt in ENxPEDITIO-
NE CONSTITVTO conditur. lam videamus: A.
in quo conſiſtat eius priuilegium. B. Curet quando
competat; C. cur introduéctum ſit hoc priuilegium.

CO TERAEVSde iure er priuil. militum in tract. tract. T.
VIII. ENENKEL. de priuil. milit. Frf-I 607. 4. BERGERI
diſſ. de teſtam. milit. in Ei. diſſ. ſel. n. 22.

§. 307.
In quo conſiſtat militaris teſtamenti priuilegium.
A. Priuilegium in eo conſiſtit, vt militis teſta-
mentum ſine omni ſolemnitate, tam externa quam in-
erna, valeat, modo puber ſit et de eius ſeria et certa
volun ate conſtet. a) Hinc 1) nulli teſtes requirun-
tur, modo, ſi nuncupatiue teſtatus ſit, duo proba-
tionis

TIr

tonis eau
unpacem
ire et p
Atempo⸗
cchillit 1
ſelit noe
urte int
11) 9)

cum plun

n
1. f
nil.
ſtan
e)

9)9
1. .

At
Cumn vel
tutorem
Sitioner
inſtituti
mn vron
)1
.

)

—

—

lun!
bus,
ſeiene

l ſo.
mili⸗
onta⸗
erio⸗

eſta⸗
n in⸗
lerta
irun⸗
oba⸗
lonis

TIT. XI. DE MILITARI TESTAMENTO. 187

tionis cauſa adfuerint; 2) miles poteſt: æ) heredem
incapacem inſtitnuere b) β) liberos pro lubitu exhere-
dare et praeterire, ſi, liberos ſibi eſſe ſeiuerit “) »)
ad tempus et e tempore heredem ſcribere d) ε) in
codicillis militaribus heredem direftum facere e) &) 4u0
velit modo ſubſtituere †) 6⁶) pro parte teftatus pro
Parte inteſtatus decedere g) „) ultra Falcidiam lega-
re h) ) nuda voluntate teſtamentum reuocare i) 4)

cum pluribus teſtamentis decedere. k)

a) §. 1. I. b. t. ibique VINN. I. 5. C. h. r. b) I. 13. G.
2. F. eod. e) F. 6. I. de exher. lib. l. 9. 10. C. de teſt.
mil. Hinc et agnatione poſtumi non rumpitur eius te-
ſtamentum. IJ. 7. S. fj. h. t. d) l. i §. 4. . eod.
e) l. 36. pr. F. eod. f) I. F. 15. §. §. l. 29. Jf. eod.
g) l. 6. f. eod. h) I. 7. J. 4. J. 1 12. C. h. t. 1)
I. 15. H. 12. F. eoold. K) l. 19. pr. ff. eod.

§. 308.
Quid miles non poſſit?
Attamen non poteſt miles: 1) inſtituere hereti-
cum vel mulierem, in qua cadit turpis ſuſpicio a) 2)
tutorem dare ei, qui in aliena poteſtate eſt“) 3) con-
ditionem turpem vel ſub iuramento praeſcribere c) 4)
inſtitutionem captatoriam facere d) 5) fundum dofa-
lem vxoris legare vel alienare. )

a) l. 11. H. 1ꝛ. J. b. t. l. vlt. C. de beret. b) I. 4r. H. 2.
ff. hb. t. c) l. 29. F. 2. F. eod. d) lI. 11. C. h. z.
e) l. 26. f. eod.

§. 309.
Quibus competat?
B. Competit hoc priuilegium militibus non ſo-
lum 1) is, qui intra numerum ſunt, ſed et 2) omni-
bus, qui in hoſtico deprehenduntur. a) Praeterea

ſciendum 1) teſtamentum ante militiam vitioſe cor-
ditum

188 LIB. II. TrT. XI.

ditum tanquam militare valere, modo teſtator, miles
tus, id ratihabuerit ) 2) poſt militiam zuaneſcere te-
atim, ſi miles ignominioſe

ſtamentum militare: &) ſi
dimiſſus ſit, β) poſt annum vero, ſin kone-
Nam et cauſariam miſſionem meruerit. 6)

2) l. 42. 44. ff. bh. z. l. vn. pr. Ey- de hon. poſſ. ex teſt. mil.
FERD. CHR. HARPRECHT. diſſ. II. de teſtam. pagani
in boſtice condito in Ei. diſſ. Vol. I. HOMMEL. difl. de
exig. different. teſtam. milit. et pagani in boſtico cond.
Lipf. 1727. BYNKERSH. obſ. L. IV. c. 20. b) 7.
9. F. 1. 4. 20. H. 1. l. 25. F. h. t. HVBER. prael. ad Inſt.
h. t. n. 6. VINNIVS ad §. 4. I. b. 1. c) I. 26. pr.
1. 35. ff. h. . IO. OTTI. KOENIG. difſ. quamdiu valeas
teſtam. milit. Halae 1780.

9. 310.
Huius priuilegii ratio.
C. Vera huius priuilegii ratio eſt vitae, in quo
milites verſantur, periculum. a) Hinc locus ei de-

mum eſt, ſi milites in eæpeditione caſtricue conſtituti

ſint, non ſi in hibernis ſint aut in pragſidiis. 5)

a) Alia ratio adfertur in pr. L. et I. 1. fF. b. z. aliam con-
iecit HEIN. ad VINN. Dr. I. h. z. b Tempore
antiquiſſimo milites priuilegio hoc vti poterant, ſi in
procinctu eſſent. ILL. SCHOTTI difſ. de teſtam. in pro-
cinctu focte in ei. opuſc. Poſtea variis Imperatorum
conſtitutionibus vbique priuilegiato modo teſtari potuiſ-
ſe videntur cf. I. 1. . h. t. Deinde luſtinianus ad mi-
lites in expeditione oceupatos hoc priuilegium reſtrin xit
. pen. C. G. r. PEREZ. ad C. h. z. n. 2. Denique iuré
Germanico differt miles in acie et in caſtris conſtitutus.
CONSTIT. MAXIMIL. de 1522. tit. de teſtam. S. und
Jollen etc.

0 eſt
ſiuunt.
ntes,
e uhſ
lberort
3) Ne
luedatu

4) l.
con
iut,

ip

condit
millae

tur /n
bent.

nim

t, mles
lene te.
ninioſe.
lone.

. mi.
Dpagoni
Gitl

0 cond.

od n
20. pr.

valeat

1 quo
ei de⸗
lituti

n co-⸗
empore
ſ in
in go⸗
torumm
pomil.
ad mi⸗
krinxit
juré
tutus.
nud

311.

b) I.

DE MILITARI TEST AMENTO. 189

g. 311.
De ſecundo teſtamento priuilegiato.
II. Teſtamentum PARENTVM IN TER LIBE.-
ROS eſt, quo adſcendentes deſcendentes, zosque ſolos in-
ſtituunt. In eo nullae externaze requiruntur ſolemni-
tates, modo 1) parentes vel ipſt id ſcripſerint, vel
ei ſubſcripſerint 2) annus, menſis, dies, nomina
liberorum et vnciae litteris, non ſignis exprimantur. a)
3) Nemo liberorum vel exheredeiur vel in legitima
laedatur. b)

a) J. 21. §. 7. C. de teſtam. Nou. 207. c. z. cf. HOEPFN.
com. dd I. h. t. J. 460. KOENIG. diſſ. de parentibus
inter liberos teſtantibus eorumque iuribus. Alt. 1743.
b) QVISTORPS Beyträge zu verſehied. melrentbeils un-
entſchied. Rechismater. zZweytes Stück p. 83. WIE-
SANDI obſ. iur. Rom. et fax. Spec. XI. in Ei. opufe.
Lipf. 1782. 8. IO. FLOR. RIVINI difſf. de filioin teſtam.
parent. priuilegiato non exberedando Lipf. 1751.

F. 3132.
Tertium teſtamentum priuilegiatum.

III. In eo, quod tempore CONTAGIONIS a)
conditur, teſtamento nullae aliae ſolemnitates re-
miſſae ſunt, quam ſimultanea teſtium praeſentia. Igi-
tur ſeptem teſtes omnino ſubſcribere et ſublſignare de-
bent. b)

a) I. §. C. de teſtum. Igitur non praeciſe requiritur, vt
tempore peſtis condatur. Ita enim in l. 5.: aduerſus
timorem CONTAGIONIS. b) Haec funt legis ver-
ba: teſtes enim eo tempore IVNGI e⸗ 8OCIARI remiſſum
eſt. cf. tamen LEXSER. Spec. 36⁰. Videtur quoque, ſi
verba legis reſpicias, neceſſarium, vt teſtes 1 morbo
contagioſo laborent. Imperatores enim, teſtes, inqui-
unt, buius modi morbo OPPRESSOS. cf. CVIAC. L.
XXVI. obſ. zww. Ceterum cf. IAC. GODOFRED. in
opuſc. c. 10. ANDR. MXYLII diſſ. de zeſtam. temp. peſt.

condit.

190 LIsS. II. Trr. XI.

condit. Lipf. 1680. CASP. ZIEGLER. diſſ. de teſtam.
temp. peſt. Vitemb. 1682.

§. 313.
Quartum teſtamentum priuilegiatum.
IV. De teſtamento RVRI condito diſponunt leges
1) vt illis locis, in quibus nulli inueniuntur homi-
nes litterati, ſeptem quidem teſtes, ſed ſine ſubſcri-
Pptione aohibeantur 2) vt, ſi ne ſeptem quidem habe-
ri queant, quinque ſufficiant, minus autem nullo mo-
do; 3) vt, ſi vnus duoue litterati fint, liceat eis pro
ignorantibus litteras, prazſentibus tamen, ſubſeribe-
re, ſic autem, vt ipſi teſtes litteras ignorantes et te-
ſtatoris voluntatem et heredis inſtitutionem cognoſcant,
hocque poſt teſtatoris mortem iurate deponant.

a) l. vlt. C. de teſtam. STRXYCK. diſſ. de reſtam. iuri te-
ſtant. Frf. 1674.

§. 314.
Quintum teſtamentum priuilegiazum.
V. Teftamentum POSTERIVS tunc demum
priuilegiatum eſt, ſi in eo heredes ab inteſtato, in
priori praeteriti, inſtituantur. In quo quidem, cum
non pro teſtamento, ſed pro vltima inteſtati volun-
tate habeatur, quinque teſtium iuratorum depoſitiones
ſufheiunt. l. 21. J. 2. C. de teſtam.

§. 315.
Wtimum teſtamentum priutlegiatum.
VItimam, quod ad priuilegiata refertur, teſta-
mentum eſt, quod vel PRINCIPI in audiorio offer-
tur a) vel aftis inſinuatur, ſeu iudiciale. b)

a) l. 719. C. de teſtam. C. F. WALCHII ert a WVRMIB.
diſſ. de teſtam. principi oblato. Ienae 1777. MADIHN.
de

QVS

ieſtaner
Valeat
mus,
inde,
las inn
hoc tit

RH
A natur

NWob
nntn
cipi
niſin

tiſt,

t leges
homi⸗
lubleri.
habe.
o no.
is Pro
ſendbe⸗
et te.
oleant,
,

iuri te:

emmum
to, in
cum
volun⸗
tiones

telta.
offer.

RMS.
DIHN.

DE MILITARI TESTAMENTO. 191
de validit. tzeſtam. nen rite oblati. Halae 1771. 4. CON-
RADI diſt. de zeſtam. publ. quod ſit apud acta Helmſt.
I74I. BALSARI lib. de forma teſtam. iudic. externa.
Gieſſae 1745. 4. Cap. I.

— — ——

TITVLVS XII.

DE

QVIBVS NON EST PERMISSVM FACERE
TESTAMENTVM.

§. 316.

Conneio.

H'enus de externis teſtamentorum fſolemnitati-

bus; ſequuntur internae, quarum prior eſt
teſtamenti fabtio ACTIVA. Si enim quaeramus, an
valeat teſtamentum, imprimis animaduertere debe-
mus, an teſtator habuerit teſtamenti faéctionem, de-
inde, ſi habuerit, requiremus, an ſecundum regu-
las iuris ciuilis teſtatus ſit. De hoc tit, X. de illo

hoc titulo agitur. lI. 4. f. qui teſt. fac. poſt.

§. 317.
QLui non poſſint teſtari?
Regulariter omnes poſſunt teſtari, niſi qui vel
a natura vel a legibus prohibeantur.

A. NATVRA prohibentur, qui vel ob animi
vel ob corporig vitium perfeéte ſeſe declarare impe-
diuntur. Hinc non teſtantur 1) furioſi et mente-
capti, niſi tempore dilucidi interualli ) 2) irati,
niſi in ſua voluntate perſeuerauerint 5) 3) impube-
res

192 Lin. II. TITr. XII.

res c) 4) furdi et muti, niſi verbis vel ſcriptis ſe de-
clarare valeant 4) 5) Coeci tamen teſtari per nuncu-
pationem duplici quidem modo poſſunt: I. SINE
praecedente ſcriptura, quo caſu obſeruandum: 1) vt
adſint ſeptem teſtes et tabulariur 2) vt teſtator te-
ſtes, ſe ſine ſcriptis teſtari, edoceat 3) vt in ipfa nun-
cupatione nomina, dignitates, indicia et partes ſeu
vnciae ſpecialiter exprimantur, et palam edicentur,
4) vt haec omnia ex ordine perorata a tabulario Ka-
tim i. e. eodem loco et tempore, conſcribantur et 5⁵)
teſtes et tabularius ſubſcribant et ſubſignent. II.
PRAECEDEN TE ſecriptura, memoriae cauſa facta,
quo caſu haec obſeruari debent: 1) vt hoſtea conuo-
atis teſtibus teſtator patefaciat, cuius canſa conuo-
cati ſint, 2) vt ſcripturam, in qua aeque omnia, vt
in priori caſu, ſpecialiter exprimi debent, teſtatori
teſtibusque praelegat tabularius 3) vt, facta praele-
Rtione, teſtator elogium ſuum agnoſrat, et ex animi
Jui ſententia ſe, quae acta ſunt, diſpoſuiſſe fateatur
4) vt teſtes et tabularius ſubſcribant. Vtroque vero
caſu loco tabularii, ſi quis reperiri non potuerit, te-
ſtis oczauus, qui omnia, quae tabularius, peragat,
adhiberi et ipla charta vni teſtium cuſtodienda man-
dari debet. e)

B. A LEGIBVS prohibentur:

I. Homines alieni iuris. Ergo nec ſerui nec fi-
liifamilias teſtari poſſunt, et hi quidem ne conſentien-
te quidem patre, cum teſtamenti factio ſit iuris pu-
blici,; excepto peculio militari. )

II. Qui non ſunt ciues, quo pertinent 1) capti
ab hoſtibus, quorum teſtamenta in captiuitate' facta
non valent, licet redierint, ſed ante eam condita va-
lent

DE OVIS

lunt rel
29) ¹)

hrncipie

II.
flatae et
contraren
Gicti 4)

) K
D
NI d
AIl e
1.
mil.
An
telta⸗
9)§
C. de
1
WII
1.i.
MEN
liuil
mina
verb
n. 7.
in E

DE QVIE. NON kST FERMISS. FACERE TrSTAM. 193

ſe be. lent vel ex iure poſtiiminii vel ex legis Corneliae fifkio-
Une⸗ ne g) 2) peregrini et 3) obſides, niſi ex reſcripto
6INE principis. h)
1) t
r te. III. Nonnulli in poenam; quales ſunt: 1) apo-
nün. ſitatae et haeretici improbi ¹) 2) qui nuptias inceſtas
8 ſen contraxerunt ½) 3) deportati vel aqua et igne inter-
entur, dicti 4) ob carmen famoſum et 5§) capitis damnati.!)
0 ſta.
a) §. 7. I. b. 1. b) I. 45. de R. J. LEXSER. ſpec. 352.

med. 4. c) F. 1. I. b. t. 4) l. 1ο. C. eod. RIVI-

Il. NI diff. de teſtam ſurdi et muti, Lipfſ. 1740. MAIAN-
lachi SII difſ. de ſurdor. et mutor. teſtam. fact. in Ei. diſſ. Vol.
ohuo⸗ I. e) I. F. C. qui teſtam. fac. poſj. f) §. 6. I. de
Onnd. mil. teſt. pr. I. h. ? l. 2. I. 6. pr. I. i9. G. qui zeſt. fac. voſſ.
An filiusfamilias de peculio aduentitio exiraordinario
ch t teſtari poſſit, controuertitur; ef. VINN. ad pr. I. h. 2.
latori g) §. 5. J. ?. h) I. n. F. qui teſt. fac. 1) l. 3. pr.
raele. C. de apoſt. I. 4. §. 5. C. de haeret. k) Nou. 12. c. 1.

2. qua derogatum eſt l. 6. C. de inceſt. nupt. cf. ME-
“ RILL. obſ. L. V. c. 121. 1) l. S. §. 1. 2. 4. l. 13. §. 2.
Katat I. 15. F. 2. F. qui teſt. fac. poſy. I. 5. C. ad L. Iul. LVDW.
e vero MENKEN. diſſ. de zeſtam. fact. damnatis ad morr. iure
it, te 3 ciuili denegata Lipſ. 1694. Ceterum de teſtamentis fe-
minarum cf. HEIN. ad L. Pap. Popp. L. II. c. XI. §. 3.
verb. Ex quo facem. HVBER. prael. ad I. b. 1.
tMan. n. 7. IVST. HEN. BOEHMERI difſ. de zeſtam. mulier.
in Ei. exercitat. ad Pand. T. IV. .

hec f⸗
ntien-
tis r

capti
lita ve-
lent

2.

Tr.

194

=— —

TITVLVS XIII.
DE

LIBERIS EXHEREDANDIS.

4

§. 318.

Conne X io.

Gequitur altera teſtamentorum ſolennitas interna,
quae circa inſtitutionem et exheredationem verſatur.
Quod illam attinet, quaeritur: 1) quid ea ſit, et
quomodo fieri debeat, de quo ſupra §. dictum, 2)
quis non ſolum poſſit, ſed et debeat inſtitui, quod
eſt huius tituli, 3) quis ne pot quidem inſtitui,
quod titulo ſequente tractatur 4) quis ſit iniuſtae
exheredationis et inſtitutionis effectus, de quo Tit.
XVII. et XVIII.

§. 319.
Quotuplex beredis inſtitutio.
Inſtitutionem heredum diuidere ſolent in VO-
LVNTARIAM et NECESSARILAM. IIIa eſt, qua te-
ſtator, quem VELIT, inſtituere poteſt. Haec vero,
qua teſtator CERI'AS perſonas ex diſpoſitione legum aut
inſtituere aut rite exheredare DEBET.

cf. IOD. TOB. CARRACHII diſſ. de bered inſtit. neceſſ.

Halae 1746. EIVSD. diſſ. de hered. inſtit. volunt. ibid.
ElIVSD. diſſ. de differ. iur. Rom, et Germ. in bered. in-

ſtit. neceſſ. ibid. 1751.

1uI.

Int

alte

heſona
110 L

itt. ge in

uquend
fur. A

dap

TIONb
nſamen
in ſpeei

ninerit
(Wwvredemn
iit: vel
rvel nomi
uus hon
ITEROS
heredan

ſunto.

Quae 30
et aliam

IE fit.

e
red
de er

Pandd

lGterne,

erlatur.

ſt, et

m, 2)
Juod

hſtitui,
niuſtae
10 Tit,

in V0.
Iuu te.
e vero,
gun alit

. necſ.

11 ibid.
ered. in⸗

20.

7

LIEB. II. T'TT. XIII. DE LIDERIS EXHEREDANDIS. I 9 5

§. 320.

Quis debeat inſtitui, et exberedatio quotuplex?

Inſtitui autem debent 1) liberi 2) poſt eos na-

renter 3) vltimo loco fratres ſororesque, ſi turpis

perſona ipſis praeferatur. His enim competit POR-
TIO LEGITIMA i. e. certa bonorum pars (de qua ad

tit. de inof. teſtam. plura) certis perſonir neceſſario re-

linquenda. Quam qui non accipit, exheredatus dici-
tur. Adeoque EXHEREDATIO in genere eſt eelu-
Ko a portione legitima. Ea fit I. per PRAEFTLERI-
TIONEM, cum eius, qui excluditur, nulla plane in
teſtamento fſit meutio. II. Per EXHEREDATIONEM
in ſpecie dictam, cum teſtator excluſi quidem me-
minerit, addita tamen expreſja declaratione, eum e-

heredem eſſe debere. Hoc iterum duplici modo acci-

dit: vel æ) NOMINATIM i. e. cum exheredatus
vel nomine vel alio ſigno ita demonſtratur, vt ab omni-
bus hominibus ſecerni poſſit; vel β) IN TER CE.-
TEROS i. e. cum plures VNA appellatione ſimul ex-
heredantur v. g. filiae meae, nepotes mei exheredes
ſunto. a) Ceterum diuiditur exheredatio in eam,
quae BONA MENTE i. e. in vtilitatem exheredati,

et aliam, quae NOTAE CAVSA vel MaLA MEN.-
TE fit. )

.

a) pr. er §. 1. I. h. 7. l. 1. 2. l. z. pr. F. de lib. et poſt he-
red. b) l. 15 F. de lib. er poſt. SCHVLZE diſſ.
de evxher. b. m. facta Gött. 1774. 3TRYCRK. vſus mod.
Pand. tit. de lib. et poſt. §. 9. 10.

§. 32 1.
De forma exbheredationis nouiſſima.
Vt autem exheredatio, praeſertim quae mala
mente fit, effetum habeat, RITE fiat neceſſe eſt
i. e. ſecundum Fformam a legibus praeſcriptam; quae qui-
dem A. vel communis eſt vel B. propria.
N 2 §. 322.

Trr. XIII.

LIn. II.

H. 322.

De forma exheredandi communi.

A. COMMVNIS eſt, quaz in OMNIBVS omni-

no exheredationibus obſeruari debet. Ea requirit, vt
exheredatio fiat: 1) in teſtamento, non in codicillis a)
2) in perpetuum, ne teſtator pro parte teſtatus et pro
parte inteſtatus decedat 3) a tota legitima. )

2) §. 2. I. de codic. b) I. i9. Fr. de lib. et poſt.
§. 323.
De forma exhberedaudi propria. .
B. PROPRIA eſt, quae in CERT'A exheredatione
adhiberi debet, qualis alia eſt in liberorum, alia in pa-
rentum, alia denique fratrum ſororumque exhereda-
tione.

§. 32 4.
De liberorum exbheredatione.
I. LIBERORVM exheredatio ſine diſcrimine ſe-
zxur, gradus et natiuitatis iure nouiſſimo fieri debet,
1) nominatim a) 2) pure 3) ab omni gradu et he-
rede b) 4) ex ſpeciali cauſa, quae iuſta, vera et te-
ſtamento inſerta eſſe debet. c)

a) I. 4. C. de praeter. liber. b) l. 3. H. 1. 4. de lib. er
poſt. c) Nou. 1r5. c. 3. .

Nota: 1) Diximus iure nouiſimo. Nam de iure antiquo
ſic tene: I. Ex XII. tabb. patribus licebat liberos pro
lIubitu exheredare l. 1u. F. de lib. et poſt. vid. tamen
GALVAN. de vſufr. c. 8. §. 13. ſqq REINOLDI diſt.
de cauſis, in quibus etiasn nune quer. inoff. teſt. eſt neceſſ.
in eius opuſc. p. 339. VAN DE WATER. obſ. iur.
Rom. L. I. c. II. II. Poſtca vero ſequentes differen-
tias introductae ſunt: vt 1) liberi SVI deberent nomi-
natim exheredari, ſed EMANCIPATI poſſent
praeter

1. 6.

rte
Drat
3.
ze
tam
den
dian
ibic
niat
ſtan
tur
eoc
qu
tan
cip⸗

u⸗

150
nae
/
lipt.
dus,
er f
Vtrin
zWie⸗
Pknn
1.)
plur
ren
Sa
qua⸗
CA)
Den
natin
1os,
tes n
nati

t
natu,
ſed⸗
i
ſan
h

Omti.
t, yt
Unis a)
rpro⸗

datione
in pa.
ereda⸗

ine /
debet,
et he-
et te⸗

lib. e

ntiquo
ros 6r0
tamen
Dl if.
ceſ.
ſ. iun.
feren⸗
nomi.
poſſent
pruerer

DB LIEMERIS FXHEREDANDIS, 197

praeteriri et inter ceteros exheredari, quibus tamen
Praetor dabat bonorum poſſeſſionem contra tabulas,
§. 3. I. h. z. 2) vt FlLIAE, NEPOTES et NEPTES
aeque praeteriri et inter ceteros exheredari poſſent, ita
tamen, vt ſcriptis heredibus adcereſcerent; et ſuis qui-
dem in partem virilem; at extraneis in partem duni-
diam, pr. JI. hb. z. VLPIAN. fragm. Tit. XXII. §. 7.
ibique SCHVLTING. IAC. PEKIZON. ad Leg. Voco-
niam. Vt 3) ADOPTIVI ratione patris adoptiui &)
ſtante adoptione, eiusdem iuris ac naturales haberen-
tur; 6β) ea vero diſſoluta loco extraneorum eſſent, ad-
eoque pravteriri poſſent; reſpectu vero patris natzuralis,
quamdiu in adoptiua familia eſſent, praeteriri poſſent
tanquam extranei; cum vero a patre adoptiuo eman-
cipati eſſent, praeteriri aeque a patre naturali tan-
quam emancipati poſſent. §. 4. I. hb. r. Vt denique 4)
POSTVMI, qui iure antiquo tanquam incertae perſo-
nae plane non poterant inſtitui (cf. STRAVCHII diſſ.
de perſ. inc. Ienae 1714. DATHE diſſ. de perſ. inc.
Lipſ. 1783.) ſiquidem eſſent ſui, maſculi et primi gra-
dus, ſicut iam nati, nominatim exheredari deberent:
et filiae poſtumae, omnesque ulrterioris gradus liberi
Vvtriusque ſexus pofſent inter ceteros exheredari, cum
adiectione tamen legati, licet tutius et in praxi rece-
ptum fuerit, eos nominatim exheredare. VLP. fragm.
T. XXII. g. 21. 22. H. z. JI. b. . Ceterum de poſtumis
plura in Pandectis. III. Porro deinceps licentia pa-
rentum, liberos pro lubitu exheredandi, ita reſtri-
Sta eſt, vt ex iuſia cauſa eos exheredare deberent,
quae tamen arbitrio centumuirorum relicta erat cf. 8IC-
CAMA de iudic. centum. Edit. ZEPERNICKII. IV.
Denique Iuſtinianus: I) ſuſtulit omne ſexus, gradus et
natiuitatis diſcrimen, ſanciens, OM NES omninoe libe-
res, ſiue filii ſiue filiae, ſiue primi gradus ſiue nepo-
tes neptesue, modo ex maſculis progeniti, ſiue iam
nati ſiue poſtumi ſint, nominatim eſſe exheredandos.
l. 4. C. de praet. lib. 2) quoad ADOPTIVOS its ſtatuit,
vt plene adoptati æ) ſtante adhuc adoptione a patre
naturali praeteriri poſſent, quaſi perſonae extraneae;
ſed a patre adoptiuo, nominatim exheredari deberent
) ſoluta vero per emancipationem adoptione, a patre
nazurali, nominatim exheredari deberent, et a patre
adoptiuo praeteriri poſſent. At minus plene adoptati a
3 Patre

N

N

res
juri

Lrän. II.

TIT. XIII.

patre naturali nominatim exheredandi eſſent, ſed ab
adoptiuo praeteriri poſſent. l. 10o. pr. §. 2. C. de adopt.
3) cauſas exheredandi, ne incertae eſſent, non am-
plius a judicum arbitrio pendere paſſus eſt, ſed ipſe in

N. uj. c. z. nouas et certas, de quibus §. ſeq. defi-

niuit.
1

ota 2. An lIuſtiniauus diſcerimen liberorum ſuorum et
emancipatorum ſuſtulerit, controuertitur, cf. SARTO-

RlII diſſ de bonor. poſj. contra zab. Lipfſ. 1775. vbi p. 80.

1q oſtenditur, neque ex §. 5. I. h. z. neque ex Nou.
5. c. 1 hanc ſublationem poſſe probari. Sed ne ex
Nou. ufß. c. 3. quidem ea demonſtrari poteſt, cum vox:
cererorum liberorum, de nepotibus et deinceps intelligi
poſſit.

ota 3) Haec omnia de liberis legitimis intelligenda
ſunt; illegitimos enim pater praeteriri poteſt, mater
vero, quia huius conditionem ſequuntur, ex forma
huc vsque deſcripta exheredare debet. Ceterum de

hbaec docrina cf. VAN DE POLL. de exber. lIiber. VItrai.

1712. 4. ALEX. POLIIVS a S. SIGISMVNDO de
pat. pot. in condend. teſtament. in MEERM. theſ. T. I.
IAC. DE LA LANDE de praeter. lib. in MEERM. theſ.
T. IV. ES. DE PVFFENDORF. obſ. iur. vniu. Vol.
V. T. IV. IO. GOTTFR. BAVERI diſſ. de eo, quod iu-
ſtum eſt circa formam exberedat. Lipf. 1731. CORN.
VAN DER BVRCIHI. diſſ. de exber. et praeter. liber. L.
B. 1750.

§. 325.
De iuſtis exheredandi cauſis, quoad liberos.

Sunt autem iuſtae, ob quas liberi exheredari

poſſunt, cauſae iure nouiſſimo-definitae, vel I. Com-
munes omnium liberorum. II. vel Propriac. Prio-

ſunt: 1) manus illatio 2) grauis et inhoneſta in-
a parentibus ingeſta a) 3) conuerſatio cum ma-

leficis, vt maleficus b) 4) inſidiae vitae parentum
ſtructae 5) impedimentum parentibus teſtari volen-
tibus dolo obiectum 6) conſociatio cum arenariis

vel

Mini
Peri in
ſr prot
Omifſa r
leticl i.
catholic
caenatm

et Chale

II.
criminis
Publican
ne illat

nlin

Pparente
5VS:
re doten
Vitam lu

²) BE.
mec
er n

Il.
ler etere
Mrentes
upto er,
ndee
tun 4)
inet
ſtructe
onmile

ſed ab
aloyt.
n m.
iple in
defi.

rum et
ARTO.
i .
Nu.
ne ex
m vox:
ntelligi

lgende
mater
forma
um de
Vlrrai.
00 de
.T. I.
Nl. thel.
u. Vol.
Muod in⸗
0C0ORN.
iber, L.

eredari
Com.
Prio⸗
ſt in-
m ma-
rentum
volen⸗
rmorüir
vel

8

DE LIBERIS EXNHEREDANDISBVS.

199

vel mimir contra parentum voluntatem inita, modo
liberi in ea pvermanſerint, nec ipſi parentes eiusdem
ſint profeſſionis 7) neglecta cura parentis furioſi 8)
omiſſa redemtio captiui parentis 9) ſi liberi ſint he-
retici i. e. ſi nec communicent in S. S. eccleſiis nec
catholicam fidem aut ſanctas quatuor ſynodes Ni-
caenam, Conſtantinopolitanam, Epheſinam primam,
et Chalcedonenſem amplectantur.

II. Propriae et quidem &α) FILIIS 1) adcuſatio
criminis, quod non eſt contra principem vel rem-
publicam 2) ſtuprum nouercae, vel patris concubi-
nae illatum. 3) delatio contra parentes, per quam
grauia diſpendia patiuntur 4) omiſſa fideiuſſio pro
parente carcere incluſo, qui eam petierat β) FllIA-
BVS: ſi filia minor XXV. ann. parenti, maritum da-
re dotemque praeſtare volenti, non conſenſerit, ſed
vitam luxurioſam slegerit.

a) BERGERI Oecon. p. 274. not. 4. LEXYSER. ſpec. 357.
med. I. b) PETRVS DE TOLLOZAN. de malef.
et mathem. in OELLRICH. theſ. Vol. I. T. III.

9. 3260.
De parentum exheredatione.

II. PARENTVM exheredatio debet fieri I. in-
ter ceteros, nam praezterire parentes non licet a) II.
ex iuſta cauſa teſtamento inſerta, qualis eſt: 1) ſi
parentes liberos ad interitum vitae tradiderint ex-
cepto crimine maieſtatis 2) inſidiae vitae liberorum
ſtructae 3) ſtuprum nurui vel filii concubinae illa-
tum 4) ſi parentes liberos teſtari prohibuerint 5)
incdiae vitae vxoris a marito, vel mariti ab vxere
ſtrucdtae 6) omiſſa cura liberorum furioſorum 7)
omiſſa redemtio liberorum captiuorum 8) ſi paren-
N 4 tes

20⁰0 LI. II. Trr. XIII.

tes non fint orthodozi, ſecundum ea quae G. praec.
dicta ſunt. .

Nou. uz;. c. 4. Ceterum an praeter has cauſas aliae ſimi-
les vel grauiores admitti debeant, diſputatur; cf. VINN.

ad tit. I. de inoff. teſt. in pr. COCCEII diffſ. quae ſit ge- J

nuina reſolutio controuerſiue circa canſas exber. lib. in Ei.
diſſ. Vol. II.

§. 327.

De fratrum exberedatione.

Quod III. FRATRES SORORESQVE attinet, ii
praeteriri et inter ceteros exheredari poſſunt, modo
ipfſis non praeferatur turpis perſona. Specialis vero
exheredandi cauſa non requiritur, quia Nou. XXII.
c. 47. pr. huc pertinere non videtur.

TrIrVLVS XIV.

DE

HEREDIBVS INSTITVENDIS.

§. 328.

Conne io.

7 ractat hoc titulo tria Iuſtinianus momenta: 1)
quis poſſit inſtitui 2) quomodo heredes inſti-
tuantur 3.) de diuiſione hereditatis inter coheredes.

§. 329.
I. QVIS poſiit inſtitui?
Qui inſtituitur, debet eſſe capax. Quae capa-
citas A. in inſtitutione ?VRA adeſſe debet trmpore
1) Ie.

zecedit
tecio t
tem te
gens n

.
LVTI
LATI
ſona ve

duellin
recept
Peregt
ig
vel ſee
Cerunt

Priee.

e ſni.
VINN.
ſt ge.

in Ei.

net ii
mocdo
8 vero

XXII.

ta: 1)
inſti⸗
redes.

CaPe⸗
mpore

nE HEREDIBVS INSTITVENDIS. 201

1) teſtamenti conditi 2) mortis teſtatorir et 3) aditio-
nis hereditatie B. in inſtitutione CONDITIONATA
accedit tempus exiſtentis conditionis. Incapacitas
medio tempore inter conditum teſtamentum et mor-
tem teſtatoris vel exiſtentem conditionem contin-
gens non nocet.

a) §. 4. J. de hered. qualit. l. 49. §. 1. F. b. . DE TOVL.-
LIEV collect. p. 441. NOODT. probab. L. I. c. 12.
verb. Aliud exemplum bhabet Gellius.

§. 330.
Quis incapax?
Incapax ex oppoſito eſt aliquis A. vel ABSO-
LVTE, ſi nunquam inſtitui poteſt, B. vel RE-
LATIVE, ſi vel 1) in certo caſu vel 2) a certa per-
Jona vel 3) in zota hereditate non poteſt inſtitui.

A. ABSOLVTE incapaces ſunt: 1) liberi per
duellium a) 2) apoſtatae 5) 3) heretici, eorumque
receptatores et fautores c) 4) corpora illicita d) 5)
peregrini c 6) deportati †) 7) in metallum damna-
ti g) 8) feminae, quae ante finitum tempus luctus
vel ſecundas nuptias contraxerunt, vel partum edi-
derunt, qui non eſt ex priori matrimonio. )

a) l. 5. H. 1. 2. C. ad L. Iuliam Maieſt. GVNDLINGII
ſingularia ad L. Iul. Mai. p. 103. b) I. 3. C. de apoſt.
c) l. 4. F. C. de heret. Auth. Credentes C. eod. d) I.
F.] C. h. r. e) l. 6. F. 2. F. h. z. 1) l. 1. C. h. z.
g) lJ. 3. ff-. quae pro non ſcript. hab. h) I. z. C. de
ſec. nupt. Nou. 39. c. 2. J. :. Ex Lege Voconia et fe-
minae incapaces erant, vid. IAC. PERIZON. ad L.
Vocon. in difſ. Triad. Halae 1732. 4. ABR. WIELING.
lect. iur. ciu. Lib. II. c. 19. ſqꝗ.

§. 331.

LIB. II. Trr. XIV.

§. 331.
Continuatio.
B. REI-ATIVE incapaces ſunt 1) princeps litis
cauſa inſtitutus aà) 2) vitricus vel nauerca, cui a
coniuge non plus poteſt relinqui, quam vni libero-
rum prioris matrimonii ?) 3) Iudaeorum vniuerſi-
tates quae a Chriſtianis non poſſunt inſtitui c) 4) per-
ſona, quacum teſtator adulterium ſtuprumue perpe-
trauit d) 5§) ſecundus maritus, qui viduaim ante tem-
pus luctus duxit, cui non niſi tertio bonorum pars
a coniuge relinqui poteſt. e)

a) §. vlt. J. quib. mod. teſt. infirm. GVNDLING. difſ.
de principe herede ex teſtam. ciuium Halae 1721. LVD.
MENRENII difſſ. de princ. litis cauſa inſtituto in collect.
diſſ. n. 24. b) I. 6. pr C. de ſec. nupt. c) l. 1. C.
de Iudaeis. d) l. 13. 14. ff. de his, quae vt indign.
e) I. 1. C. de ſec. nupt. Vulgo addunt, parentes ince-
ſtas nuptias contrahentes, qui nec ſeſe inuicem, nee
liberos ex inceſtu natos inſtituere poſſent. Sed ii pla-
ne non poſſunt teſtari, eum omnia eorum bona aut
fiſceo cedant, aut ad liberos legitimos, ſi qui adſint,
ſtatim iure nouiſſimo perueniant, Nou. AII. c. 1. 2.

§K. 332.
Continuatio.
Hinc patet, recte inſtitui 1) ſeruos tam pro-
prios, quam alienos a) 2) perſonas incertas, modo
aliqua ratione certae fiant, veluti &) poſtumos b)
8) pauperes c) „)) eccleſias d) ½) ciuitates z) s)
collegia licita. P)

a) pr. §. 1. 2. 3. I. h. t. b) §. 25. J. I. de leg. c)
lI. 24. C. de epiſe. d) J. 1. C. de §. J. eccleſiis.
e) l. 122. pr. de leg. I. l. 26. ff. ad Sct. Treb.
I. 12. C. b. t. DATHE diff. biſtor. iur. ciu. de perſon.
incert. ex teſtam. beredibus. Lipſ. 1783.

§. 333.

DITIOU
ſel in

4
jurur
cuiut .
teſtane

cf. Fl
ron
lum
175
ſma
DE
ni

I.
ſeripte
vel Ex.
gvoch en
tum pal
onata
oller⸗
hetor

litis
zui 4
dero.
verſi.
Per.
erpe.
tem⸗
Pars

1 diſ.
LVD.
olleck.
,. (.
ncign.
8 nce.
nec
üplr.
1 aut
adſint,

DE HEREPIBVS INSTITVENDIS. 203

§. 333.
Il. Q OMODO beres inſtitui poſit.
Poteſt aliquis inſtitui vel PVRE vel SVB CON-
DITIONE, vel EN DIE INCERTO. Ex certo enim
vel in diem certum nemo poteſt inſtitui.

§. 334.
Conditio quid?
CONDITIO in genere eſt euentus incertus et fu-
turus a cuius exiftentia vel deficientia validitas altus ali-
cuius pendet. Hoc loco eſt euentus futurus et incertus
teſtamento adieltus, a quo ius heredis pendet.

cf. FR. BALDVINVS de condiz. in HEINECCII iurisprud.
rom. et att. T. I. IO. IVSTI RAVENSBERGII opſcu-
lum de condit. conuentionum et vltimar. volunt. lenae
1752. 8. Ceterum differt conditio a modo et a demon-
ſtratione I. So. f. de C. et D. LEVS. Sp. 339. Med. I.
DE HACKEMANN. de vſu pract. diſtincétionis inter con-
ditionem et modum Frf. I751. RAVENSBERG. c.: §. 2.

§K. 335.

Conditio quotuplex?
De variis conditionum diuiſionibus haec nota:

IJ. Conditio aut diſertie verbis a teſtatore prae-
ſcripta eſt, aut non. Hine ratione fundamenti eſt
vel EXPRESSA vel TACIPA. Ad hanc pertinet 1)
quod ex rei natura ſubintelligitur v. g. ſi teſtamen-
tum valuerit. Haec inſtitutionem non reddit condi-
tionatam, licet expreſſa ſit, niſi in voluntatem heredis
conferatur v. g. ſi voluerit a) 2) quae ex prazſumta
teſtatoris voluntate ſub intelligitur v. g. ſi ſine liberis. b)

II. Conditio collata eſt vel 1) in hunc caſum:
F gquid fiat; vel 2) in hune: i quid NON Jiat. Er-
g0

204 LIB. II. TIT. XIV.

go ratione modi exiſtendi eſt vel ADFIRMATIVA
vel NEGATIVA.

III. Id, quod fieri aut non fieri debet vel pot-
eſt exiſtere, vel non. Vnde habes conditionem vel
POSSIBILEM vel IMPOSSIBILEM.

IV. Poſibilis conſiſtit vel 1) in datione aut non
datione alicuius REl vel 2) in praeſtatione aut omiſſo-
né alicuius FACTI; hinc ratione obietti eſt vel con-
ditio DANDI aut NON DANDI, vel FACIENDI
aut NON FACIENDI.

V. Conditio dandi aut faciendi vel 1) vni prae-
ſeripta eſt vel pluribus. Hoc caſu, ſi a ſingulo imple-
ri poteſt DIVIDVA. -ν ab omnibur SIMVL impleri
debet, INDIVIDVA dicitur, 2) Vel haec res dari aut
hoc factum ſaepius, aut ſemel tantum poteſt; hinc
conditio REILERABILIS aut NON REITERABI-
LIS. c) 3) Vel res dari aut factum praeſtari facile
aut dißicile poteſt, hinc conditio eſt vel FACILIS
vel DIFFICILIS.

VI. Exiſtentia conditionis poſſibilis pendet 1)
vel a caſu fortuito 2) vel principaliter a ſola heredis
voluntate 3) vel a caſu et voluntate heredis SIMVL.
Hinc conditio CASVALIS, POTESTATIVA et
MIXTA. d)

VII. Conditio impoſſibilie eſt talis: 1) vel phy-
Fice vel moraliter, prout vel a NATVRA ipſa vel a
LEGIBVS aliquid fieri prohibetur; 2) vel abſolute vel
relatiue, prout vel a QCVOLIBET vel a CERTO tan-
tum homine aliquid fieri non poteſt; 3) vel agfirma-
tiue vel negatiue, prout heredi iniungitur, vt factum
impoſ-

npolt
UAT.

V
heres
Geficie
demur

LVII

I
RA el
haber
3) ita
futuru,
STER.
X
vel 2)
nondum

Dil

Rtünet

NV4

vot.
1 vel

t non

niſio.

co⸗

WI

Prze-
mple.
Pleri
1l aut
hinc
bl⸗

farile
ILIS

et 1)
recis
VL.
A et

Pig⸗
Vel
terel
tan-
irna⸗
Gtum
npol.

DE HEREDIBVS IN STITVENDIS. 205

impoſſibile vel COMMITTAT vel OMIT-
TAT.

VIII. Conditio hune effectum poteſt habere, vt
heres 1) vel ſtatim hereditatem accipiat, eam tamen,
deficiente conditione, reddat 2) vel vt eam exiſtente
demum conditione accipiat. Priori caſu eſt RESO.
LVTIVA, poſteriori SVSPENSIVA. e)

IX. Conditio vel 1) intelligi poteſt; tunc CLA-
RA eſt 2) vel ſibi contraria continet, adeoque exitum
habere nequit; hoc caſu PERPLENXA dicitur ) vel
3) ita concepta eſt, vt in praeſene aliquid detur, ſi in
Juturum aliquid extiterit: en conditionem PRAEPO-
STERAM. )
X. Conditio vel impleta eſt, tunc EXISTENS,
vel 2) non impleta eſt, tunc DEFICIENS, 3) vel
nondum impleta eſt, tunc PENDENsS dicitur.

a) l. 65. §. 1. de leg. 1. I. 12. ff. de condit. inſtit. byj
l. 102. ff. de C. er D. I. 3⁰. C. de fideic. c) lI. 1. pr.
Ff. de C. et D. d) l. 6o. pr. F. eod. I. vn. . 7. C.
de caduc. toll. vid. tamen III. SCHOTT. de figmento
cond. poteſt. in Eius opuſc. WESTPHAL. de cona. por-
eſt. RICHTER. de cond. poteſt er mixrza. e) MElI.-
STERI diſſ. de eo, quod inter cond. reſolut et mod. in-
tereſt. Gvett. I768. et in Ei. ſylloge opuſc. altera ibid.
1775. 8. f) v. g. ſ Litius beres erit, Seius beres eſto.
Fi Seius heres erit, Titius beres eſto., I. 16. f. de condirt.
inſtit. g) v. g. nauis CRAS ex Aſia venerit,; HO-⸗
DIE dare ſpondes? cf. §. 14. J. de inuril. ſtipul.

§. 336.
Regulae de inſtitutione conditionata.

Quod vero ipſam inſtitutionem conditionatam
attinet, nota regulas:

I. Nulla

206 LIS. II. T'rrr. XIV.

I. Nulla conditio in praeteritum vel prazſens con-

ferri poteſt. a)

II. Heres non recte ſub conditione reſolutiua
inſtituitur. b)

III. Legitima ipſa non poteſt ſub conditione re-
linqui; at vltra legitimam heredi SVO non niſi poteſta-
tiua praeſcribi poteſt.

IV. Heres extraneus recte ſub QVACVNQVE
conditione inſtituitur. c)

V. PENDENTE conditione ius heredis in ſuſ-
penſo eſt; poteſt tamen bonorum poſſeſſionem pe-
tere. d)

VI. EXISTENS conditio retrotrahitur ad tem-
pus mortis teſtatoris; ſecus in contractibus et le-
gatis. é)

VII. Herede ante exiſtentem conditionem mor-
tuo, inſtitutio euaneſcit. †)

VIII. DEFICIENTE conditione &) caſuali,
euaneſeit ins heredis β) poteſtatiua, diſtingue: an
facto teſtatorie, aut heredis aut tertii cuiusdam defe-
cerit; „ mixta, aeque diſpiciendum eſt, an caſu,
an fabto aut teſtatoris aut heredis aut tertii defecerit. g)

IX. Conditio impoſſibilis pro NON ADIECTA
habetur. 4)

X. Conditio diffcilie impleri debet, modo he-
res ſuus non ſit ea oneratus. )
XI.

les vit

X
eus pre

*
dum:
poſitat

vnutu
heredi
hil ace

X
ciſe eo

a ett.

tinet,
ann pon
cernat

ſeriple

con⸗

1:
AIG

ne re.
teſte.

WE

n pe-

tem.
et le.

mor⸗

ſuali,
: al

Gele.
aſi,
it)

CTA

o he-

PE HEREDIEBVS INSTITVENDIS. 207

XI. Conditio negatiua ſuſpendit ius heredis ad
dies vitae, niſi cautionem MVTIANAM praeſtiterit. )

XII. Conditio perplexa vitiat inſtitutionem, ſe-
cus praepoſtera. !)

XIII. Si plures adie cae ſint conditiones, viden-
dum an CONIVNCTIM, an ALTERNATIVE ad-
Poſitae ſint. m)

XIV. Si pluribus eadem praeſcripta ſit conditio,
Vnutquitque eam implere debet, et portionem ſuam
hereditatis accipit; qui vero non impleuerunt, ni⸗
hil accipiunt, quia deficere videntur. u)

XV. Conditio ab ipſo et ſciente herede et prae-
ciſe eo, quem teſtator Praeſcripfit, modo implen-

da eſt.

XVI. Quod temput, quando impleri debeat, at-
tinet, videndum eſt, an poteſtatiua aut caſualis ſit;
an porro factum perſonamue ipfius teſtatoris con-
cernat, modo teſtator certum tempus haud prae-
ſcripſerit. 0)

2) l. 0. § 1. in ſine fF. de condit. inſtit. b) DO-
NELL. comm. iur. ciu. L. VI. c. 18. c) RAVENS.
BERG. c. II. §. u1. 12. 13. kö. ſq4q. l. 32. C. de inoſf. teſt.
PFEIN. difſ. de berede ſuo ſub condit. inſtituto, Gött.
1777. 4) l. j. 6. F. de bon. poſſ. ſec. tab. I. 23. F.
de bered. inſtir. e) KAVENSB. c. VI. §. 2. 19.
20. f) l. 21. pr. ſy. quando dies leg. g) cf.
VOETIVS ad. Pand, tit. de Condiz. inſtit. CRELLII
difl. an conditio quae propter caſum impleri non poteſt,
pro impleta habeatur ad concil. I. 3i. f. d. e. C. et D. es
l. 5§54. §. i. de leg. z. in Eius difl. Faſc. 4. h) I.
47. l. 50. §. 1. F. b. t. I. 1. l. 20. ff. Je cond. inſtit. MA-
IANSII diſſ. de condit. impoſj. vltimi, volunt. adiect. in
Eias

TIT. XV.

LIB. II.

Eius diſſ. Vol. II. ¹) l. §3. F. de C. er D. k) I.
4. §. 1. de cond. inſtit. l. 73. F. de C. er D. CONRA-
DlI diſſ. de caut. Mut. Lipſ. 1761. BALDVINI iaris-
prud. Mutiana Halae 1730. 8. et in HEl N. iurisp. Rom.
Att. T. I. MAIANSII difſſ. de caut. Mut. ibid. I.
i6. fr. de condit. inſtit. S. 19. I. de inut. ſtipul. I. 25. C.
de teſtam. m) §. I1. I. h. z1- n) l. 6⁶. C. de con-
dit. inſert. 0) VOETIVS l. c. §. 24. 744.

.—erereeeeeee =
TiTvVLVS XV.

DE

VVLGARI SVBSTITVTIONF.

§. 337.

Connexio.

uum huc vsque de heredis inſtitutione primi
gradus dictum ſit, ſequitur ea, quae fit vlte-
riora gradus, quaeque SVBSTITVTIO vocatur.

cf. PAPILLONII tr. de directis beredum ſubſtitutionibus. in
OTTON. theſ. T. IV. CLAVD. CHIFLFTIVS de ſub-
ſtit. ibid. T. V. RA MOS ad zit. . de vulg. et pup. Jub⸗-
ſtit. in MEERM. theſ. T. VII. ANT. VOQVELINVS
ad tit. I. de vulg. et pup. ſubſtit. L. B. 1712. 12. VIN-
CENT. FVSARIVS de ſubſtit. Geneu. 1653. f. et ſaep.
ANT. GOVEANVS ad zit. f. de vulg. et pup. ſubſtit.
in Eius Opp. edit. van VASSEN, Amſtel. 1766. f. 10.
IGNAT. TVRINI de ſubſzit. Erf. 1733. PETRI de
TOVLLIEV diſſ. de ſubſtit. vulg. Linguae 1701.

§. 338.
Subſiituere quid?
Subſtituere 1) in genere eſt in locum alicuius rei

aliquid ſurrogare. 2) in ſpecie heredem ſabllituere
e

elt a) i
eredit
proprio:
lari. H

vel IM

PRC
ni hfui
pellatur.

IM
dem i
Quod a
tio PV
et menter
fir ſeu E.

Porro
Gedet, ve
jilque ſoli
et MlI
cie hoe
exemplin

WLC
rimi ieft
Cicitur
ſiue prop
neipit, .
od caſus
Preſus ſt

)1.
NNX.
iurit⸗
Rom.

1.

le don⸗

DE VVLGARI INSTITVTIONE. 209

eſt &) in ſenſu proprio: in locum DEFICIENTIS
heredit I N STITVTI alium ſurrogare &) inſenſu im-
proprio: ei heredem ſcribere, qui IPSE NON poteſt te-

Nari. Hine heredis ſubſtitutio eſt vel P R OPRIA

vel IMPROPRIA.

PROPRLA eſt, qua herer ſecundus in locum pri-
mi deſicientis ſurrogatur, quae et VVLGARIS ap-

Pellatur.

IMPROPRIA dicitur, qua ei, qui ipſe here-
dem bi ſeribere non poteſt, heres ab alio ſeribitur.
Quod accidit: 1) ratione impuberum, hinc ſubſtitu-
tio PVPILLARIS VERA 2) ratione furioſorum
et mentecaptorum, hinc ſubſtitutio QVASI pupilla-
ris ſeu EXEMPLARIS.

Porro omnis fubſtitutio vel jure communi fſieri
debet, vel vi cuiusdam Ppriuilegii, quale militibue,
iiſque ſolis, datum eſt. Hine fubſtitutio PAGANA
et MILITARIS. Iam primo de pagana, et in ſpe-
cie hoc titulo de vulgari;, ſequenti vero de pupillari,
exemplari et militari.

§. 339.
Vulgaris ſubſtitutio quid?

VVLGARIS eſt inſtitutio ſecundi heredis in locum
primi deficientis a quolibet teſtatore fabta a). Deſiciens
dicitur, qui herer NON eſt, ſiue propter noluntatem
ſiue propter impotentiam i. e. qui hereditatem non
accipit, ſiue quia non vult, ſiue quia non poteſt. Hi
duo caſus ſubintelliguntur, licet vnicus tantum ex-
preſſus ſit. Vnde ſubſtitutio eſt vel EXxPRESSA vel
TACITA. b)

a) cf.

210 LIEB. II. Trr. K V.

) cf. BRISGON. de . & ſ. v. ſecundus beres. b) Ita
. in praxi, licet quoad theoriam magna ſit controuerſia
cf. HOEPFN. com. ad I. S. 500. HERTELS Politiſcbe

Tbee uud Cafße Taſſe. Gout. 68. Alio porro ſenſu ta-

cita dicitur, quae ſub altera continetur, de qua re
tit. ſeq.

§. 340.
Secunda diuniſio.

Cum porro vel coheres coheredi, vel extraneus
coheredi fubſtitui poſſit, ſubſtitutio in MVTVAM
ſeu RECIPROCAM (quae omnino a iure adereſcendi
differt) et SI MPLICEM diuiditur. Illa eſt, qua CO-
HERES coheredi; haec, qua EXTRANEVS coheredi

1. 4. §. 1. ff. h. t. I. 6g. de leg. II. CLEMANNI diſj. de
ſubſtit. vec. Lipſ. 1770. CVIAC. Ob. L. XII. c. II.
REVTER diſſ. de ſubſt. rec. eiusque a iure ader. diſcrim.

Halae 1750.

§. 341.
Terria diutilio.

Deinde ſubſtitutio, vti inſtitutio, eſt vel PVRA

vel CONDITIONATA. Omni tamen fubſtitutioni
tacite ineſt conditio.

§. 342.

De natura Jubſtitutionis vulgaris.

De natura ſubſtitutionis vulgaris nota:
I. Ea eſt fmul INSTITVTIO, et quidem CON-
DITIONATA. Hinc 1) qui poteſt inſtituere poteſt
et ſubſtituere. 2) qui poteſt inſtitui, poteſt et ſubſtitui.
3) ea non poteſt fieri, in codicillir a).

II. In-

I.1
ehs, .
Eencien
9 inſti
lo fut
mittitun
nul in⸗

III.

endet.

Pluribu
pulum
tutum
ſico,
Portion

W.

Effe
tuto, ſo
Ver Pr.
tum vale

Mituti

gumuis

Il,
3

) Ii
touerſia
liriſche
nſu ta.
gua re

traneus
PVYAM
endi
a 00.
heredi

Giſ. d
.. II.
iſenin.

PVRA
tutioni

(0N.
poteſt
litui.

Il. .

DE VVLGARI INSTITVTIONE. 211

II. Inuenta eſt, ne teſtamenta deſtituantur. Vnde
1) ſubſtituto tertius, tertio quartus, et ſic dein-
ceps, poteſt ſubſtitui, quo caſu vltimus ſubſtitutus,
deficientibus prioribus, inſtituto immediate ſuccedit,
2) inſtituto heredi coherede fubſtituto dato, eique
alio ſubſtituto, ad vtramque partem fubſtitutus ad-

mittitur, quia vtroque caſu ſubſtitutus ſubſtituto ſi-

mul inſtituto ſubſtitutus videturb).

III. Inſe ſubſtituendi moqus a eſtatorit arbitrio
pendet. Hinc teſtator poteſt: 1) aut vni plures, aut
pluribus vnum, aut pluribus plures, aut ſingulo ſin-
gulum ſubſtituere; 2) certam portionem ad ſubſti-
tutum peruenturam exprimere, quo tamen non
facto, ſubſtitutus eandem, quam inſtitutus accepiſſet,
portionem nanciſcitur. c)

IV. Ea potior eſt iure ADCRESCENDI d).

a) §. 2. I. de codic. b) pr. et G. 3. I. h. .. c) G. t.
2. I. eod. d) DVAREN. diſp. de iure adereſc. L.
II. c. 16.

§. 343.

De effectu ſubſtitutionis vulgaris.

Effectus eius eſt, 1) vt, deficiente herede inſti-
tuto, ſubſtitutus reliſtam inſtituto hereditatem, non
vero propria eius bona capiat a). 2) vt teſtamen-
tum waleat a ſecundo inſtitutionis gradu ⁵), 3) vt
inſtitutus, ſi neceſjurius heres ſit, fiat voluntarius
quamuis maneat ſuus. c)

a) Id, quod ex'fne huius ſubſtitutionis patet. b) I.
3. F. vlt. F. de lib. et poſt. c) VINN. h. t. pr. n. 5.

7. 344.

212 LIB. II. Trr. XIV.

9. 344.
Quangdo cejſſes:?
Exſpirat denique ſubſtitutio vulgaris 1) adita ab
inſtituto hereditate vel petita bonorum poſſeſſione 4)
2) ſubſtituto velante inftitutum vel eo ad huc delibe-
rante mortuo b) 3) ſi inſtitutns indignus ſit. )

a) I. F. C. h. z. I. 2. f. de hon. poſſ. Exceptio tamen eſt
in Nov. I. c. 1. G. 3. b) l. un. §. 5. C. de cuduc. tzoll.
c) tit. ff. de his, quae vt indign. auf.

f

TITVLVS XVI.

DE

PVPILLARI SVBSTITVTIONE.

§. 345.

Conne io.

He de propria ſubſtitutione, iam de impropria:
qualis eſt PVPILLARIS, quam iterum vel VE-
RAM vel QVASI talem eſſe vidimus.

§. 346.
De vera pupillari ſubſtitutione.

4) VERA eſt inſtitutio heredir, liberis impuberi-
bus, in patria poteſtate conſtitutis, mortuoque patre ſui
iuris fabékis in caſum, ſi intra pubertatem deceſſerint, a
Patre fabla. Ad eam igitur requiritur: I. Vt filius
impuber ſit, et intra pubertatem decedat. II. Vt in
patris poteſtate tum tempore teſtamenti cum tempo-
re

murti

e/u

CE. S.
176
thel

Hu
le quid

L.
pupillan
quoc ta
Kimpul
lam ver
lum ſpe
tiont tn
vel Dy
peticli
puber h
kur, v.
ber cone,
um ſul
Preſert,
8A vel“

I.
.
Htuere
v.
d
ne Pu
N

ito a
ne)
delihe.

nen eſt

1e tol. 1..

.

hnin;
l VL.

uberi

ne ſii

int, 4
blius

Vt in

empo⸗

1.

„

PDE PFVPILLARI SVESTITVTIONE. 213

re mortir patris conſtitutus ſit, III. Vt mortuo pa-
tre ſui iuris fiat et maneat.

GE. SAM. MADIIINII viciſſitudines ſubſtir, impub. Halae
1769. 4. de GAST de impub. er aliis ſubſtit. in MEERM.
thef. T. VI. WERNHERl obf. T. III. obl. 82.

§. 347. —

Subſtitutio pupillaris vera quotuplex?

Huius ſubſtitutionis nonnullae dantur diuiſiones,
de quibus ſic tene:

I. Caſus generalis, in quem omnis fſubſtitutio
pupillaris fieri debet, eſt: i flius impubes dereſſerit;
quod tamen duplici iterum ſpeciali caſu accidit, vel
ſi impubes ſimul heres patris fuerit, vel ſi non fuerit.
lIam vero teſtator vel vtrumque vel vnum tantum ca-
ſum ſpecialem in ſubſtitutione expreſſit. Hinc ra-
tione caſus ſpecialis expreſi ſubſtitutio vel SIMPLEX
vel DVPLEX dicitur. IIla, quando VNVS tantum caſut
Necialis expreſſus tſt, v. g. i filius heres erit, et im-
pubes deceſſerit. Haec, quando VTERQVE Axpr. imi.
tur, v. g. ſi filius herts ERIT aut NON erit, et impu-
bes deceſſerit. a) Cum vero pater in vtrumqut mo-
dum ſubſtituiſſe praeſumatur, licet vnum tantum ex-
Preſyerit, hinc ſubſtitutio duplex iterum vel EXPRES.
SA vel TACITA eſſe poteſt?).

II. Teſtator poteſt vel 1) certam perſonam fab-
ſtituere, vel 2) generaliter vnum ex reliquis heredi-
bus v. g. quirquir mihi erit heres, Klio ſubſtitutus ſit.
Hinc pupillaris ſubſtitutio porro eſt vel SPECIALIS
vel GENERALIS c).

0 3 Sub

LIz. II. LIT. XIV.

214

III. Subſtitutus vel pure vel ſub conditione ſubſtitui
poteſt; hinc datur PVRA et CONDITIONATA pu-
Pillaris ſubſtitutio. d) 27

IV. Pater vel omnibur liberis impuberibus vel tan-
tum nouiſſime morienti ſubſtituit e). De quarum di-
uiſionum ſu in ipſis praelectionibus.

aePr. Lr r. &r.l. 45. Vid.r. b) l. 4. Pr. S. 1. J.-

b. t. l. 4. C. de impub. et al. ſuhſt. cCf. VIN N. ſel.
ꝗquaeſt. L. II. c. 24. c) Y. 7. I. b. 2. dy l. 5. F. h.- r.
&) §. 6. J. h. z.
§. 348.

A X i o öm a t a.

Ceterum ex iis, quae §. 346. dicta ſunt, ſequen-
tia de hac ſubſtitutione intelligi poſſunt axiomata:

I. EZa éſt potius INSTITVTIO heredis impuberi a —
PATRE fabta, quam ſubſtitutio. Hinc fſubſtitutus
ipſam impuberis matrem excludit a).

II. Eiur FINIS eſt, ne impuber filius IN TESTA-
TVS decedat. Ergo 1) tantum ad pubertatiz annos,
vel ad breuius tempus ſubſtitui poteſt à). 2) puberi
non recte fubſtituitur in caſum: / intra certum tem-
pus deceſſerit c).

III. Eius FVNDAMENTVM eſt PATRIA tefta-
toris POTESTAS, in qua impubes tum tempore te-
NNamenti cum tempore mortis patris conſtitutus eſſe de-
bet, ita tamen, vt, eo mortuo, ſui iuris fiat. Qua-
propter 1) mater tantum vulgariter fubſtituere liberis
poteſt ). 2) pater impuberibus ſuix, ſiue iam natis,
ſiue poflumis, ſiue inſtitutis, ſiue xheredatis retcte ſub-
ſtituit

ſtuit,
hus in

W.
TA; 41

Z ſiigſef

teltamer
ditatum

V.
1, con
impuben
ſcatur
venerun
centur.
pro gut
nienti
tum in

VI
liberor
firmato
rogotio

3)1.
ſub
le
er

bſitai
ApuA.

ltan-
mn di-

. 1 .
N .

quen⸗
ata:

lberi a —
litutus

ESTA-
annos,
uberi
n tem.

tzha-
re le⸗
lle de⸗
Qun⸗
liberis
n notin
le ſub.⸗
ſtituit

LDE PVPILLARI SVBSTITVIONE. 215

ſtituit, non vero emancipatis, illegitimit, et nepoti-

bus in patriam recaſuris poteftatem ).

IV. In ea DVO quodammodo ſunt TESTAMEN-
TA; alterum nempe patris, alterum RKklii, tanquam
ſi ipſe filius heredem ſibi inſtituiſſet, aut certe Vnum
teſtamentum eſt duarum cauſarum i. e. duarum here-

ditatum f.)

V. Eius effeltus eſt, 1) vt ſubſtitutus filio natura-
li, conſequatur non modo patrin ſed et omnia ipſius
impuberir bona g) at ſubſtitutus filio arrogato nanci-
ſcatur tantum, quae ab arrogatore ad arrogatum per-
venerunt h) 2) vt ſubſtitutione generaliter facta vo-
centur, qui et ſcripti funt heredes et extiterunt, et
pro qua parte heredes facti ſunt, 3) vt, nouiſſime mo-
rienti facta ſubſtitutione, ius legitimarum heredita-
tum integrum inter impuberes cuſtodiatur i.)

VI. Exfpirat ſubſtitutio pupillaris: 1) pubertate
liberorum 2) lapſo, ad quod facta eſt, tempore 3) in-
Firmato patris teſtamento ). 4 ) emancipatione et ar-
rogatione impuberis ſubſecuta.

) lJ. §. §. 5. f. de inoff. teſt. HEISLER. difſ. de pupill.
ſubſtit. matrem excludente Halae 1750. WESTENBERG.
de port. legit. difl. II. c. 3. §. 6. de CANNGIESSER.
deciſ. Caſſel. T. I. n. 67, b) Jg. F. I. 1. 21. F. h. t.
c) §. 9. I. b. r. d) pr. L. h. t. nec obſtat l. 33. Pr. f.
h. t. e) PVETTMANNI progr. de iudicio Curiano
Lipfſ. 1765. et in Eius probab. iur. civ. L. II. c. 14. nec
non in ZEPERNIRII edit. SICCAMAE de iudic. cen-
zum. LEVS. Med. ad Pand. Spec. 362. Med. 6. 1)
H. 2. JI. . z. g) pr. I. b. t. l. 15. F. h. r. diſſent. BEH.
MER. iure nouo controv. T. I. obſc. 37. Lemgov. 1771.
4 h) l. 10. F. 6. h. 1. 1) H. 5. 7. J. H. z. k) F.
5. §. I. b. t. I. 21. ff. de vulg. ſubſt.

0 4 §. 349.

Lis. II. Trr. XVI.

§. 349.
De quaſi pupillari ſubſtitutione.
B) QVASI pupillaris eſt, qua parentes liberit FV-
RIOSIS aut MENTECAPTIS heredem ſcribunt in eum
calum, i in furore deceſſerint. Ea quoque ENEM-
PLARIS et IVSTINIANEA dicitur, et fundata eſt in
l. 9. C. de impub. et al. ſubſtit.

cf. de TOVLLIEV coniect. iur. civ. P. 366. LVDOV. GO-
DOFR. MADIHN. opuſc. de viciſſit. er indole ſubſtit.

exempl. Halae I775. 4. WERNHERI Obfſc. T. III. obſ.

90. 9I. SEIP. diſi. de ſubſt. exempl. quoad lib. menrtecapꝛi
baud condit. Gott. 1749.

J. 350.
Axiomata de quaſi pupillari ſubſtitutione.

De hac ſubſtitutionis ſpecie nota, quae ſequuntur:

I. Eiur fundamentum eſt HVMANITAS, hinc et
mater hoc poteſt modo ſubſtituere a).

II. Ad eam requiritur 1) vt liberi perpetuo fu-
rioſi ſint 2) vt, ſi plurer ſint liberi, omnes ſint mente-
capti 3) vt ei, qui ſubſtituitur, legitima relinquatur
4) vt furioſis primum eorum liberi, vel vnug, vel
certi, vel omner; his vero deficientibus, fratrer ſo.
roreſue eodem modo ſubſtituantur. Si denique nec
fratres ſororesue adſint quemlibet ſubſtituere licet b.)

III. Ea exfpirat 1) ſi furioſus reſipuerit ). 2) ſi-
tempore dilucidi interualli ipſe teſtatus ſit d). 3)
poſtumi, qui furioſo jubſtitui debuiſſet, agnatione e).

a) l. 92. C. de imp. ſubſt. ibi: QVI vel QVAE teſtarur;
item: teſtatricis. b) En contracta legis laud. erha:
ndur-

——

ludu
yjol
DV
bus
lict⸗
vel

eort
tam
ſube
Cal
be

Ha
TAhIS
tis le
quoque
lunt,
intra e
Vltra

. 1.

4d

DE PVPILLARI SVBSTITVTIONE. 217

Indulgemus, vt ſi flium parentes babeant, ec ALIAM
prolem, iſte tamen mentecaptus PERPETVO Iſit; vel ſi
DVO filii fuerint, NVIL-LVS vero ſapiat, liceaz parenti-

e Fy. bus ei vel eis, quos voluerint ſubſtituere, LEGITIMA re-
n licta — non liceat parenti alios quam DESCENDENTES
z⸗ vel VNVM veI CERTOS vel O MNES — ad FRATRES
WN. eorum VNVM vel CERTOS vel OMNES rel. Matrem
Neſtin tamen et auiam non debere inſtituere fratres eius, cui

ſubſtituit, vnilaterales, obſeruat de CANGIESS. deciſ.
Caſſel. L. I. n. 25. c) l. 43. pr. f. b. t. l. 9. C.

b. r. d) I. 9. C. qui teſt. fac. poſſ. e) l. 43. Pr. f-.
.60. b. t,

ſulſtir.
IIl obl.
necupni F. 35 1.
De ſubſtitutione militari.
Haec de PAGANA fubſtitutione ſequitur MILI-
TARIS. Sicut vero milites in condendis teſtamen-
tis a legum obſeruantia immunes ſunt (§. 307.) ita
ntur: quoque in ſubſtitutionibus ex arbitrio diſponere poſ-
funt, v. g. heredi puberi ſubſtituere in caſum, ſi
line et intra certum tempus deceſſerit, vel filio impuberi
Vltra pubertatem, rel.
cf. I. 15. F. h. z. I. F. C. de imp. ſubſt. ANT. de SOVSA
1) fn. ad j. 15. F. . z. Londini 1643. 4. BA VERI diff de
nente- ſubſt. mil. Lipf 1728.
guatur
1, vel
er ůo.
ſe nee
et .)
) ſl

.
,½%

Notur;

Fetba:
“ § TrI.

218
Wre=
TITVLVS XVII.

DE

MODIS QVIBVS TESTAMENTA
INFIRMANTVR.

*

§K. 352.

Conne X i e.

H'denus de modis, quibus teſtamenta recte con-
duntur; iam de iis, quibus condita inſirmantur.
Teſtamenta vero vel iure facta ſunt, adeoque ab ini-
tio ſubſiſtunt, ſed poſtea infirmantur; qualia ſunt
RVPTA, IRRITA et DESTITVTA; vel non iure
conduntur, adeoque ſtatim ab initio non valent,
qualia ſunt NVLLA, INIVSTA et RESCISSA. De
illis hoc, de his ſeq. tit. Porro teſtamenta vel iure
CIVILI infirmantur, vel iure PRAETORIO per
bonorum poſjeſionem contra tabulas, de qua infra.

cf. PAVL. FRANC. ROMANI difſ. de modis, quib. teſtam.
infirm. LIPS. 1671. GABR. STOCKII diff. de iniuſto,
rupto et irrito teſtam. Argent. 1717.

§. 35 3.
De teſtamento rupto.
I. RVMPITVR teſtamentum, cum in eodem ſta-
zu manente teſtatore IPSIVS TESTAMENTI iu˖r vi-

tiatur; quod fit vel A) agnatione ſui heredis vel B)
mutatione voluntatis.

§. 355.

4):
50T /.
Glem na
RA cun
VILIS,
mum c
mentunm
potetati
ne plen
tum con

Kl.]1

3)1
1
Poſterio
.uſator
2) hu
triur
kuerit e

nſt
je i
ren
H
Cen
17
NI
P.
ta
10,
Mr
in

e Lon.

antur.
b ini.
ſunt
iure
llent,
.De
Liure
Der

.

teſten.

tiuſto,

PB CIBVS MODIS TESAMENTA FIRMANTVR. 219

§. 354.
Agnatio qguigd?
A) AGNATIO fui heredis eſt, quando teſtator
POST' teſtamentum conditum in ſuam poteſtatem ali-
quem nanciſcitur, quam inſtituere debet. Ea eſt I. VE-
RA cum NATVRALIS et ſuus poſtumus; et II. CI-
VILIS, cum poſtumus CIVILIS agnaſcitur; quod vlti-
mum contingit 1) nepotibus, patre voſR aui teſta-
mentum mortuo emancipatoue, in proximum aui
Ppoteſtatis gradum redaéctis; 2) arrogatione, adoptio-
ne plena et legitimatione a teſtatore voſt teſtamen-
tum conditum facta.

§. I. I. h. z, §. 2. I. de exber. lIiher.

Murno veoteen⸗ quid?
B) MVTATIO voluntatis accidit, 1) teſtamento
Poſteriori perfetto, licet priori clauſula, quam dicunt,
caſſatoria ſeu derogatoria vel iuratoria adiecta ſit à).
2) nuda prioris teſtamenti reuocatione vel coram
tribus teſtibusvel inter alta manifeſtata, ſi decennium
fuerit emenſum b). 8) deletione, inductione, rel. c.)

a) §. 2. 7. I. b. z. III. SCHOTT. ad orat. Pertinacis de
zeſtam. poſter. imperfecto prius perfectum baud inferman-
ze in Ei. opuſc. Exceptiones tamen in Pandectis profe-
rentur. b) I. 6. C. Tbeod. I. 27. C. Iuſt. de teſtam.
HANNESENII diff. II. de zeſtamenti accedente lapſu de-
cennii reuocatione ad I. 27. de zeſtam. Gott. 1736. et
1737. III. SCHOTT. difj. laud. c. 9. IIl. PVETTMAN-
NlI interpret. iur. civ. c. 27. HOEPFNERI com. ad Inſt.
P. 389. Hanc 1. 27. C. extendunt queque ad teſtamen.
ta nuncupatiua. de CRAMER. MWezl. Nebenſt. Theil
107. n. 4. Vſum tamen forenſem ei denegat BEH-
MER iure nov. contr. n. 73. c)] tit f. de bis, quae
in teſt. del.

§. 356.

TIT. XVII.

De effectu teſtamenti rupti.

LIB. II.

Effectus teſtamenti rupti eſt, vt omnia eius capi-
ta corruant, lI. J. C. de poſtum. hered. niſi ex Prae-
toris ediéto per bonorum poſſeſſionem ſecundum
tabulas ſuſtineatur, quod ſuo loco dicetur. WERN-
HER. Obſ. T. III. F. III. n. 60. 61.

§. 357.
ITrritum teſtamentum quid?
II. IRRITVM fit teſtamentum ſubſecuta teſtato-
rit CAPITIS DIMINVTIONE. Sed et hoc nonnun-
quam a Praetore per bonorum poſſeſſionem ſecun-
dum tabulas ſuſtinetur. cf. F. 4. 5. 6. I. h. f.

§. 358.
Teſtamentum deſtitutum quid?
III. DESTITVTVM dicitur teſtamentum, ex
uo herer non exiſtit, ſiue quia non poſit ſiue quia
nolit hereditatem adire. Quo facto res ad cauſam
inteſtati redit, cum omnis eius vis ſoluatur; licet
ſint, qui propter Nov. Y. aliter ſtatuant.

v. er §. 7. f. d. ſucceſſ. ab int. I. 151. de R. I. ZEPER-
NICKII diff. II. de zeſtam. deſtituti viribus Halae 1773.2
et I774.

IN

Gen
vitl

ternam
NIVS
(1OSV)X

lennitat.
eſt, vt
Oa ſit

tamen

N
lrborat.
nenti
Wndit
N
tlsſt
aut int

erpi⸗
brne.
indum
RN.

Eato.
nnun.

lecun-

n, er
e qia
aulam
lieet

EPER-
17737

Tir.

221

— —
—=

———

TITVLVS XVIII.
D E

INOFFICIOSO TESTAMENTO.

§. 359.

ConneX i o.

Quuntur teſtamenta ſtatim ab initio condita cum
vitio aliquo, quod quidem vel externam vel in-
ternam concernit teſtamenti formam. Priori caſu
INIVSTVM, poſteriori vel NVLLVM vel INOFFI-
CIOSVM dicitur.

H. 360.
Teſtamentum iniuſtum quid?
INIVSTVM itaque eſt, quod propter vitium in ſo-
lennitate EX TERNAcOomimmiſjum non valet. Cuius effectus
eſt, vt omnia teſtamenti capita corruant, niſi adie-

ta ſit clauſula, quae dicitur, codicillaris, de qua
tamen infra.

§. 361.
Teſtamentum nullum quid?
NVLLVM porro dicitur, quod vitio INTERNO
laborat. Quod fit: 1) ſi teſtator non habuerit teſta-
menti factionem actiuam a) 2) ſi vi, metu, dolo aut
blanditiis importunie ad teſtandum inductus fuerit b)
3) fſi deſit heredis inſtitutio c). 4) ſi incapax inſtitu-
tus ſit) 5§5) ſi pater liberos aut plane praeterierit
aut inter ceteros, aut non ab omni gradu aut ſub con-
ditione,

222 LIB. II. TITr. XVIII.

ditione, aut ſine iuſta cauſa exheredauerit e). Cete-
rum eius quoque effectus eſt, vt omnia teſtamenti
capita corruant †).

a) l. 2. ff. qui reſt. fac. Pr. I. h. r. b) b) vid. ſupra §.
299. de CANNGIESSER er r c. Caſſel. T. I. n. 42. )
l. 10. f. de iur. codic. i) oid ſoar tit. de bered. in-
inſtit. e) cf. ſupra tit. g. 344. de liber. ex her. f)
Nec obſtat Avtb. Ex cauſa C. de lib. pr aet. quippe quae
eum Nov. 11j. c. 3. non conſpirat.

9. 362.
Teſtamentum inoſſicioſum quid?
INOFFICIOSVMI denique eſt, quo ii, gquibus le-
gitima debetur, iniuſte exheredati ſunt. Inofficioſum
enim dicitur, quod ſit contra pietatis oficium a). Hinc
iure antiquo omne teſtamentum inofficioſum erat,
quo teſtator perſonam, quam ex aliquo pietatis ofki
cio et aequitate inſtituere debuiſſet, exheredauerat.
Vnde et amici exheredati teſtamentum inofficioſam
dicere poterant ⁵). Sed iure nouo ii tantum, quibus
LEGITIMA debetur, teſtamentum impugnhare quidem
poſſunt, non tamen ſemper eodem modo. Hinc ſe-
quentes obſeruandae videntur regulae:

I) Si quis iam tempore teſtamenti conditi adfuit, qui
in legitima inſtitui debuiſſet, nec tamen inſtitutus aut
exheredatus ſit, tunc teſtamentum mox nullum, mox
inoficioſum fieri poteſt, ſecundum ea, quae in ſe-
quentibus proponentur. Sin vero, qui adfuit, non
ex iure ſribto eiuili, ſed ex aequitate ſeu edibkto Prae-
torie inſtituendus fuiſſet, attamen inique exhereda-
tus ſit, tunc teſtamentum nec nullum nec inoffi-
cioſum dici poteſt, ſed reſcinditur ex edicto Praeto-
ris per bonorum poſeſſionem contra tabulas, de qua

infra.
II. Si

Il.
uun der
Aut ritt
junpitii

Cu
Praelu
ultate
eſſet ee
mentut
ii furio
ro, gu⸗
LAN
ompete
leſtame
rela in
ma gei
tionem
teſtame

W

um
Hinc
erat,
luerat,
joſam
uihut
Uidem

ne ſe.

it qui
us aut
mor
in le⸗
vpon
Prae-
reda.
nof⸗
raeto⸗
e qus

Il. Fi

DE INOFFICIOSO TESTAMENTO. 223

II. Si quis neceſſario inſtituendus poſt teſtamen-
tum demum conditum exiſtat, nec tamen inſtitutus
aut rite exheredatus ſit, eius agnatione teſtamentum

rumpitur (5§. 355.)

III. Si exheredati ſunt, quibus? legitima non de-
betur, teſtamentum omni iure fſubſiſtit &).

a) SEC. de benef. III. 18. CIC. Verr. 1. 42. b) VAL.
MAX. L. VII. c. 7. §. y5. c) 1. 2. F. h. r.

§. 363.
Querela inofficioßt quid?
Cum igitur teſtamentum inofficioſum iniquam
praeſupponeret exheredationem, ex ſola vero ini-
quitate non competeret actio, hinc, vt ſolidum ad-
eſſet contra eiusmodi teſtamentum agendi funda-
mentum, Prudentes, teſtatorem tempore teſtamen-
ti furioſum fuiſſe, fingere non dubitabant. Ipſa ve-
ro, quae hoc ficto furore nititur, actio, QCVERE-
LA INOFFICIOSI dicta eſt, quae proinde eſt aftio
competens iis, qui a legitima iniuſte exheredati ſunt, ad
teſtamentum, quaſi furiofi, reſcindendum. Igitur que-
rela inofficioſi I. Praeſupponit perſonam, cui legjiti-
ma debetur. II. Datur propter iniuſtam exhereda-
tionem III. Nititur ficto furore et IV. Tendit ad
teſtamenti reciſſionem.

1) Obſerua vox querelae mitior eſt voce adctionis Voſſ-
Inſtit. orat. L. I. c. 6. G. 2. 2) De origine huius
querelae, quae ſine dubio ex reſponſis Prudenzum pe-
tenda eſt, variae ſunt variorum opiniones. Vid. CV-
IAC. Obſ. L. II. c. 21. et L. XIV. c. 14. CAR. LOVARDVS
de orig. quer. inoſf ex L. Glic. Dreſd. 1762. 8. PETR.
PITHOEVS ad collat. leg. Moſ. et Rom. in SCHVL-
TING. iuriſpr. Antei. p 796. DVARENVSh. t. c. 2. in
opp. p. I7I. BINKERSH. Obfſ. L. II. c. I2. SCHVI.-
TING.

224 LIS. II. Trr. XVIII.

TING. ad PAVLI rec. ſent. L. IV. Tit. VIII. §. 5. p.
408. WESTENBERG. in D. Marco p. 214.

g. 364.
ANioma primum.
I. Praeſupponit guerela inoſicioſi perſonam, cui da-
tur LEGITIMA. Eſt autem haec legitima, certa
bonorum pars certis perſonis neceſario relinguenda. De
quatenendum: 1) Eam inuentam videri ad imitatio-
nem quartae Fulcidiag a). 2) Eius quantitatem iure
nouiſſimo eſſe tertiam bonorum partem, ſi quatuor
vel pauciores; dimidiam vero, ſi plures, quam quatuor
adſint, quibus competit, perſonae 5). 3) Eam com-
etere primo LIBERIS, deinde, his deficientibus, PA-
RENTIBVS, et vltimo loco, ſi nec parentes adlint,
FRATRIBVS et SORORIBVS, modo turpis perſona
ipſis praelata ſit. Ergo reliquis, ultra fratres ſoro-

reſue, cognatis nulla datur legitima, ideoque nec

uerela. ) 4) Eam liberis et parentibus titulo HO-
NORABILILſeu HEREDITARIO relinqui debere; fra-
tribus vero et ſororibus QVOCVNQVE titulo relin-
qui poſſe; d) quod propter ius adertſcendi notandum.
5) Eam onere aliquo grauari non poſſe e). 6) Iure
nouiſſimo fufficere, eius partem reliquiſſe, cum,

quod ei deeſt, condictione EXN PLETORIA peti
Ppoſſit. )

a) cf. SCHVLTING. ad PAVLI rec. ſent. L. III. T. VIII.
§. 3. p. 281. b) Nov. 1S. c. z. vbi in fine Iuſtinia-
nus addit: boc (augmentum legitimae) obſeruando in
OMNIBVS perſonis, in quibus ab initio antiquae quar-
zae ratio de inoſfcioſo lege decreta eſt. Quae verba no-
ta contra VINN. S. 3. b. t. cf. HVBER. prael. Inſt. h.
t. n. II. c) pr. G. 2. I. h. t. I. 21. 27. C. h. 1. Quae
zurpes perſonae ſint tradit THEOPHIL. paraphr. b. r.
§. XI. HARMENOPVL. promzuar. iur. L. V. Tit. 6. 6.
2. IAC.: GODFR. ad l. 1. C. Theod. b. à. d) Nov.
115.

1i..

Hale
Gott
Mer
FI.
I
jur.
legi

110
DATIO
dica (9
meogtum
Vnde ee

mis, gu
loco erl
dunt.
gue, an
ſiſunt
Pati per
Poſterio
Pollunt
vel tete
tis. d)
tre erl
10 TV
lunt
Wüti t⸗
letitti
tellanen

pubern

lui da.
lerta
la. De
nitatio.
nn iure
uatuor.
Iuatuor
neom.
1, PA-.
adint,

erſona

8 ſoro⸗
ne nec
0 HO.
refu.
Nrelin⸗
ndam.
) lore
cum,
peti

I. VII.
uſtinia⸗
ndo in
e auar.
erba 10⸗
Intt. h.
. Quae
Pbr. b. t.
6) Nov.
.

PDEFE INOFFICIOSO TESTAMEN TO. 225

nz. c. 2. pr. er c. 4. pr. de TOVLLIEV collect. n. 9. e)
I. 30. 32. C. h. z. STRXYCKII diſſ. de grauamine legitimae.
Halae I702. de SENRENBERG. diſſ. de grav. legit.
Cott. 1738. †) §. z. J. I. 30. 32. C. h. t. de CRAMER
Wezl. NWebenſt. Theil i5. u. 72. Cet. cf. CL,AVD. CHI-
Fl. ETIVS de port. legit. in OTTON. thes. T. V. W E-
STENBERG. de legit. in Opp. T. 1. PVFENDOkRF. obſ.
jur. zniv. T. IV. obl. 76. ZEPERNICKII difl. biſtor. de

legit. parentum, Halae 1773.

§. 365.
Aioma ſecundum.
II. Querela inoſſicio ſi datur pronter iniuftam EXHERE-
DATIONEM; quod tamen de exheredatione in ſpecie
dicta (§. 320) intellige; namque praeteritio teſta-
mentum reddit nullum, niſi ſit loco exheredationit.
Vnde competit haec querela:

A) LIBERIS I. a matre praeteritis, tam legiti-
mis, quam illegitimir a), quia praeteritio matris eſt
is patris, et illegitimi matri ſucce-

loco exheredationi

dunt. Nam quoad liberos a patre praeteritos diſtin-

gue, an ſint legitimi an illegitimi. Priores praeteriti,

ſi ſunt ſui, teſtamentum reddunt nullum; ſin emanci-
pati, petunt bonorum contra tabulas poſſeſſionem .
Poſteriores teſtamentum patris impugnare plane non
poſſunt e). II. Liberis a palte ex iuſta quidem, ſed
vel teſtamento non inſerta, vel alſa cauſa ezshereda-
tis. d) Nam ſi vel ex nulla plane vel ex iniuſta a pa-
tre exheredentur, teſtamentum eſt nmullum. III.
POSTVMIS exheredatis, qui nulla alia vei a ſtione
poſſunt e). IV. PL-ENE adoptatis contra pvatris ad-
optiui tellamentum, ſi conſtante adhuc adoptione ex-
heredati ſint. V. MINVS plene adoptatis ratione
teſtamenti patris naturalis f.) VI. ARROGATIS

puberibus; impuberes enim per actionem familiae er-
ciſcun-

226 LIB. II. Trr. XVIII.

ciſcundae quartam, quam dicunt, Pianam petere de-
bent. g)

B) PARENTIBVS in genere, ſi a liberis, de-
ſcendentibus orbatis, praeteriti vel exheredati ſint. )
In ſpecie vero: 1) MATRI competit querela quo-
ue contra teſtamentum illegitimorum i.) 2) PA-
TRI ea datur æ) contra teſtamentum filii in adoptie-
nem minus plenam dati, O&O) contra teſtamentum filii
plene adoptati et arrogati. )

C) FRATRIBVS SORORIBVSque, deficienti-
bus defuncti liberis parentibuſue, ſi perſona turpis in-
ſtituta ſit. 2) In genere nota regulam: Quotier per-
ſona, quam teftator NON habuit in POTESTATE,
ratterita aut exheredata eſt, totier teſtamentum eſt
INOFFICIOSVM. m)

a) F. 7. I. de exrbher. lib. l. 29. §. 12. F. l. 1I5. C. b. . b)
pr. et §. 3. I. de exber. lib. e) l. 29. §. 1. F. . d)
An teſtamentum cauſa exheredandi non inſerta nullum
aut inofficioſum ſit, controuertitur. Vltimum tamen
ſtatuendum videtur ex ipfis Nouellae 115. c. 3. verbis,

vbi non omnia teſtamenti capita, quod tamen fit in teſta-

mento nullo, I. 17. ff. de iniuſto teſtam. I. 29. C. de

fideic. ſed ſola hberedis inſtitutio corruere dicitur. En

ipſa verba: Nue igitur omnes ingratitudinis canſas, ſiue

certas, ſiue vnam parentes teſtamento INSERVERINT,.

et ſcripti heredes certas vel vnam veram eſſe monſtrauerint,

teſtamentu; ſuam habere Ermitatem decernimus. Si au-

tem HAEC Ci. e. ſi vel nulla cauſa inſerta vel vera mon-

ſtrata fuerit) obſeruata NO N' fuerint, nullum exhbere da-

tis liberis praeiudicium generari, ſed quantum ad IN-

STIITVTIONEM HEREDVM arztinet, teſtamento eua-

cuato, ad parentum bhaereditates liberos anquam ab inte-
fſtato peruenire. Si vero contigerit in tali teſtamento lega-

ta aut fidei commiſja relinqui vel quaelibet alia capitula

legibus conceſſa nominari, ea OMNIA iubemus ADIM-
PLERI. cf. VINNIVS a pr. b. t, et in Sel. quae L. II.
Cc. 21.

III.
R9),
Vlus febrt
SIDlAnl.
vel emane
tefitif e)
E prorß
fione tomn
res ) 2
to intra
vel alia
runt. /)

rs ſerittl

enim,

terea verd

cet nn

) pr. 1
en edi
lune
In, pa

60.

fe de.

. de.
ſint h)
4 quo.
A
optie.

n kli

cjenti.
Vir in.
ier er.
ATE,
unn eſ

)
nullum
Ntamen
,verbis,
intelta⸗
9.C. de
nr. En
16; ſue

ENNI,

rouenii,
Gan⸗
amon-

herede -

4 IN⸗

1to ed⸗.
ab inie

Cupitili

DE INOFFICIOSO TESTAMENTO. 227

c. 21. HVBER. ad zit. exber. lib. in f. van de POLL. de
exher. lib. c. 19. ſeqq. diſſenn. THOMAS. in nouo ad-
dit. ad HVBER tit. laud. §. 2. REINHARDT vermiſch-
7e Arbrifft. 2. B. 2. Stück, n. 2. aliique quos laudauit
HOEPFNER. comm. ad Inſt.] §. 525. e) H. 2. inf.
I. h. z. ibigque VINN. f) §. 2. I. H. t. I. 10. pr. H. 1.
2. C. de adopr. g) l. F. ſ. b. z. h l. I. . 14.
V. h. t. ¹) . 29. §. 1. F. b. 7. k) l. 10. pr. S§. 2. 2.
C. de adopt. 1) BOEHMERI diff- de quer. inoff. frarr.
in Elect. iur. civ. T. I. De controuerſia, an et vierinis
et contra ſpurios haec quaerela detur, in Pandectis.
m) PVFFENDORF. Ob/. iur. T. IV. Obſ. 76.

§. 366.

ANioma tertium.

III. Querela inoffcioſt nititur FlCTO FVRO.
RE4);. Quapropter pro odioſa habetur, eiusque
vIus rekriktus eſt. Vnde A) Ea eſt ablio tantum SVB-

SIDIARIA ). Hinc non datur: 1) liberis vel Jſuis

vel emancipatis vel poſtumig, qui agnaſcuntur, prae-
teritis c). 2) arrogatis impuberibur d). Vnde B)
Ea pratſcribitur QVINQVENNIO ab hereditatis adi-
tione computando e=). Excipiuntur tamen: 1) mino-
res f.) 2. et maiores, qui vel ex iuſto impedimen-

to intra quinqnennium querelam non mouerunt 9)

vel alia actione ordinaria prius vſi ſunt et ſuccubue-
runt. ) C) Ea non tranſit ad HEREDES; miſi he-
res ſeriptus intra tempus legitimum non adierit. Tunc
enim, ſi heres ſuus de inofficioſo quaeri poterat, in-
terea vero deceſſerit, ad eius poſteritatem querela, li-
cet non praeparata, tranſit; ſin extraneur, non

niſi praeparata actio tranſmittitur. i)

a) pr. I. h. t. ALTESSERA de fiät. iur. Tract. I. c. 26.
ex, edit. EISENHARDT. Helmſt. 17690. 8. Alii tamen
hunc furorem praeſumtum dicunt; ſed, quo verbo vta-
ris, parum intereſt cf. III. PVETTMANNI diſl. ad L.
56. C. b. z. Lipſ. 1776. et in Eius aduerſ. iur L. I. c. 6.
P 2

b)

LIB. II. TrIr. XVIII.

b) §. 2. I. b. t. c) l 23. ff. pr. h. t. l. i. ſf. de iniuſto
zeſtam. l. vlr. C. de praeterit lib. obſtare videtur l. §. §.
2. ff. h. t. ſed cf. III. PVETTMANN. I. c. VOET. ad
Pand. h. t. n. 20. d) l. y. G. 15. F. h. r. e) l. 8.
§. 17 l. 9. f. I. 34. in f. C. b. z. Quod quinquennium

ex edicdo Neruae et Titi, quo de ſtatu defuncterum

poſt quinquennium quaeri vetabatur, et ex luſtris Ro-
manorum deriuat ill. PVETTMANN. I. c. f) I. 2.
C. in quib. cauſ. reſt. in inn. 9) l. 8. §. vlt. f. h.t.
h) I. :6. C. h. t. ad quam itidem Vid. l. c. PVET'TMAN-
NvVS. i) J. 15.9. I. J. J. Se J. 34. J. 36. J. 2. C. h. r.
HVBER ad I. h. t. S. I4. Quae vero ſit praeparata actio
docet l. 7. f. b. z. C. F. WALCHII. diſſ. de tranſitu
querel. inoff. ad hered. Ien. 1772.

§K. 367.
Aioma quartum.
. IV. Tlndit ad RESCISSIONEM teſtamenti a)
Hinc heredis inſtitutio ſemper corruit, ſed quoad re-
liqua teſtamenti capita diſtingue: ſi liberi vel parentes
hac querela vſi ſunt, ea manent ſalua; 2) ſin vero
fratres, ea cum heredis inſtitutione ſimul corruunt a).

Ceterum qui in hac querela ſuecubuit, amittit lega-

tum in illo teſtamento ipſi relictum b)-

a) Nov. 115. C. 3. §. vlt. er c. 4. olt. De iure antiquo vid.
1. §. §. pen. J. 259. in F. J. h. r. b) I. F. §. 24. b. I.

quod tamen iure nouo aliter eſſe ſtatuit OTTO ad b.
7. §. 5. et III. KOCHIVS Spec. comp. Pand. Med. 5§.

Differentiae querelae nullitatis et inoſitioſt.

Ex his omnibus patet, querelam nullitatis a
querela inofficiofi potiſſimum differre ratione prae-
ſeriptionis, éffebtus et tranſmiſionis ad heredes.

§. 369.

Cet

Iit a).
impuber

3)
teſtatore
renuntiau
3) ſ me

Paratam

0
te hla ſ
pr.
99
de li⸗
ck. d
thes.
Ei.
2EP
tame
et
W
diſl.

ininſo⸗
145
ET. ad
dis
mmium
terum
is Ro-
5 12.
F. hr.
MAN.

C. b. 1.

taacio
runitu

nti a)
ad re-
arente
n vero

unt ..
t lega⸗

no id.
1. bel
adh6́
led. 5.

DE OFFICIOSO TESTAMENTO. 229

§. 369.
Quando ceſſet quer. inoff.
Ceterum ceſſat haec querela:

A) Reſpetu LTESTATORIS: 1) ſi miler fue-
rit a). 2) ſi pater in ſubſtitutione pupillari matrem

impuberis excluſerit ).

B) Ratione EXxHEREDATI: I) ſi ei mortuo
teſtatore et nomine proprio vel expreſſe vel tacite
renunciauerit c). 2) ſi quinquennium labi paſſus ſit à)
3) ſi mortuus ſit intra quinquennium et ante prae-
paratam actionem, niſi heres ſuus adſit e.)

C) Ratione qualitatis exheredationit, ſi bona men-
te fabcta ſit .).
a. 1) §. §. 4. F. l. 27. J. 2. F. I. 9. l. 27. C. h. t. vid ſupra
g. 307. b) vid ſupra §. 348. c) l. 5. §. 20. J. 10. J. 1. l. 12.
pr. I. 17. pr. I. 2. §F. 1. l. pen. §. 2. 2. J. 35. §. 2. C. h. t.
d) §. 366. lit. B. e) F. 366. lit. CW. f) J. 1f5. F.
de lib. et poſt. l. 12. §. 2. I. 47. pr. F. de bon. libert. Cet.
cf. de tora hac doctrina RETES de ineff. teſt. in MEERM.
thes. T. VI. SCHVLTING. diſſ. de zeſtam. reſciſſ. in
Ei. diſſ. acad. Vol. l. SICCAMA de iudic. centumv. edit.
ZEPERNIKII. PETR. de TOVLLIEV colect. n. 5. Sunt
tamen qui iure nouo querelam inofficioſi ſublatam
et nouum remedium introduétum ſtatuant. cf. Cel.
WOLTAER. in Obſ: Faſc. II. Obſ. 7. SCHNEIDT.
diſſ. de quer. inoff. int. par et lib. exule Wirceb. 1778.

—— —— — ebuWW:
—— ==

TITVLVS XIX.
D E
HEREDVM QVALITATE ET
DIFFERENTIA—

§. 370.
Contenta tituali.
radtantur duae hoc titule quaeſtiones: I) De
varia heredum qualitate II) de hereditatis ad-
quiſitione.

§. 371.
4A) De beredeum QVALIIATE.

Heredes aut neteſſari dicuntur, aut ſui et ne-
cearii, aut extranzi.

I. NECESSARII heredes ſunt omnes ſerui.
Ideoque ſic appellantur, quia ſiue velint, ſiue no-

lint, omnino poſt mortem teſtatoris heres fiunt. So-

lebant enim, qui facultates ſuas ſuſpectas habebant,
ſeruum inſtituere, vt, ſi creditoribus ſatis non fieret,
potius eius heredis bona quam ipfius teſtatoris a
creditoribus poſſiderentur, vel diſtraherentur. §. 1.
I. h. f.

II. SVI ET NECESSARII heredes ſunt, defi-·

niente Iuſtiniano, liberi, qui in poteſtate morientit fue-
runt, ſiue ſint naturales, ſiue adoptiui, fiue legiti-
mati. a) Sed obſerua, heredes ſuos in ſpecie dici:
. . I. Ra-

N II

1.
tgl te
9 poſtt

r0s Pery

II.
natos,1
tigntur
nepotes
tes viuO

mortuo

non ſa
ſient,
ſunt au
to et
rede ſer
ditatin
lium ſu
gei eſt
erheree
teſtame
qvibus
aſtencht
liberos
ten e
tris, on
Patria
Pater

) De

tis al.

et ne⸗

ſmui.
ne no⸗
nt. 50.
ebant,
ſieret,
foris
K1.

tir ſu⸗
bici:

I. N-

DE IIEREDVM QGVALITATE ET DpIFFERENTIA. 231
I. Ratione PATRIS: 1) liberos iam natos in
poteſtate patris tempore eius mortig conſtitutos b)
2) poſtumos a patre non emancipatos c). 3) libe-
ros perpetuo furioſos, licet ſui iuris fuerint d).

II. Reſpectu AVI: 1) nepotes viuo auo et patre
natos, ſi pater eos non antecedat i. e. ſi pater vel eman-
cipatus ſit, vel alio modo deſierit eſſe heres ſuus,; 2)

nepotes viuo auo ſed mortuo patre natos; 32) nepo-
tes viuo auo conceptos, ſed praemortuo patre et poſtea

mortuo auo natos. Nam ſi praemortuo auo nati fint,
non ſunt ſui heredes aui, quia pater eos antecedit,
ſicut, ſi et concepti et nati ſint poſt aui mortem non

funt aui ſui heredes; “) 4) nepotes, qui exhereda-

to et poſt auum mortuo patre, mox deficiente he-
rede ſcripto, proximi agnati fiunt aui tempore here-
ditatis deſtitutae. †) v. g. Auus meus exheredauit fi-
lium ſuum, qui eſt pater meus, et inſtituit Caium,
qui eſt extraneus. Auus decedit, poſteum pater meus
exheredatus quoque decedit. Poſtea Caius deſtituit
teſtamentum; nunc ego fio heres ſuus aui mei. Ex
quibus intelligitur, non eſſe heredes ſuos: 1) omnes
aſcendentes et collateralei; 2) ratione patris, omnes
liberos emancipatos, exceptis iis, qui per dignita-
tem e patria poteſtate exiere g); 3) ratione ma-
tris, omner omnino liberos, quia mater nan gaudet
Patria poteſtate; 4) ratione aui omnes nepotes, quos
pater antecedit E).

) H. 2. I. h. t. G. 2. I. de hered. quae ab. int. b) §. 2.
I. b. t. c) §. 2. I. de hered. quaesb int. l. 1. §. 2. de
ventre in poſſ. mitt. d) §. 2. 1. eod. I. vlt. §. 2. C. de
cur. fur. e) G. 2. I. b. z. G. S. I. de ber. quae ab int.
f) §. 4. et 7. I. eod. l. 7. F. vnde lib. CONTIVS de he-
red. et bon. poſſ. in opp. p. 292. g) Nov. Sr. c. 2. h)
§. 2. 3. I. h. t.

P 4 §. 372.

23 2 LIB. II. Trr. XVIX.

§. 372.
Cur liberi ita nominentur?
Hiie liberi ideo heredes SVI appellantur, quia
ſunt heredes domeſtiti, et viuo adhuc patre domini
bonorum quodammodo exiſtimantur a). NECES-
SARlII vero dicuntur, quia, ſiue velint fiue nolint,

heredes tam ab inteſtato, quam ex teſtamento
ſiunt. b)

a) §. 2. I. b. t. HOTTOM. L. IX. Olſ: IO. RAEVARD.

varia n. 8. A COSTA ad pr. h. t. GALVAN. de

vufr. c. VIII. §. 13. b) §. 2. I. h. z.
§. 373.
De iure ſHwi.
Propterea vero, quod liberi ſui quaſi domini
viuo patre habeantur, gaudent quoque, quod heredi-
tates attinet, iuribus nonnullis praecipuis prae ce-
teris heredibus, quae iur SVI (ſeu, vt male dicunt,
zur ſuitatie) dicuntur. a) Ad quod potiſſimum per-
tinet, quod ſint ipſo iure heredes, vnde regula: he-
reder SVI tranſmittunt hereditatem NON aditam. 5)

Attamen hereditatis poſaſſionem adquirere ſibi de-
bent. c)

2) I. I. §. pen. ſr. de agnoſc. lib. p) g. 2. J. de her. quae
ab int. c) lI. 22.) pr. W. de adq. poſ. STRAVSII. diſſ.
de berede ipſo iure non poſſid. Vit.

§. 374.
De beneficio abſtinendi.
Propterea porro, quod liberi ſui ſimul ſint he-
redes nece ſarii, ii non poterant repudiare pater-
nam hereditatem; hinc et ad omnia patris debita
ſoluenda obligati erant, licet eius hereditas eſſet

inſol-

N!

Maetorl,
1icuiuf
7 po un
heris ſen
ſe in mniſt
Fint a).
Plius in
quamuis

3) l.u.
30

ſe in
anli
RdN-
1716
alſten

540.

Nota !
cunt
trane
here
Lere

II.
D0 MIN
iechi unt.
libera et
liare hen

quia
tomini
Ecs.
nolint,
mento

VAN.
AN. E

lomini
eredi.
e ce.
icunt,
n per.
2: he.
m. 5)
bi de⸗

. Auce

t he
Pater⸗
gebita
ellet
in/ol.

DE HEREDEVM QVALITATE DIFFPERENTIA. 233

inſoluendo. Quod tamen, cum idurum videretur
Praetori, introductum eſt beneficium ABSTINENDI,
vi cuius liberi ſui hereditatem patris daumnoſam repudia-
re poſſunt De quo porro nota: 1) impuberibus li-
beris ſemper datur; at puberibus tunc demum, ſi nec
ſe immiſcuerint hereditati, ncec ex ea aliquid amoue-
rint a). 2) per hoc benefieium liberi ſui non am-
plius ſunt neccſſarii, ſed fiunt voluntarii heredes;
quamuis maneant heredes ſui. 5)

a) I. 11. J. 77. H. 2. 9. F. de adquir. bered. b) G. L.
BOEHMERI diſſ. de ber. ſuo ab beredit. abſtinente et
ſe immiſcente in Ei. elect. iur. civ. T. 1. De quaeſtione,
an liberi abſtentionem probare debeant vid. IOS. AVE-
RAN. interpr. L. II- c. 9. et WAECHTLER in actis erud. an.
1716. p. 361. KOCHII difl. de hered. uis lad probat.
abſtent. baud obligazis. HOEPFNER Com. ad Inſt. §.
540.

Nota formulas loquendi: 1) abſtinere ab bereditate di-
cuntur heredes SVI; ſed repudiere heteditatem, ex-
tranei dicuntur. 2) immiſcere ſe bereditazi, aeque de
heredibus SVIS vfurpatur, cum extranei ſe pro berede
gerere dicantur.

K. 375.
Extranei beredes quinam?
III. Extranei denique dicuntur hereder, qui nec
DOMINICAE nec PATRIAE teſtatoris poteſtati ſub-
iebßti ſunt. Hi et VOLVNTARII dicuntur, quia a li-
libera eorum pendet voluntate, vtrum adire an re-
diare hereditatem velint.

P S B) De

234 LIS. II. Trxr. XVIX.
B) De hereditatis ADQISITIONE et EEP-
DIATIIONE.
§. 376.

Hereditatis aditio quid?

Altera huius tituli parte agitur de aditione et
repudiatione hereditatis ADITIO eſt alzus legiti-
mur, quo heres declarat, je hereditatem acceptare. Quae,
ſi verbis ſit, aditio in ſpecie; ſin fabtis, IMMIXTIO
vel GESTIO PRO HEREDE dicitur.

. vlt. I. b. t. De antiqua cretione cf. l. 27. C. de iure de-
lib. HEIN. ynt., ant. h. t. §. I4. ſeqq. K VSTER. de-
cretione. BESECKE comment. de, cretione, iure delib.
et inuent. Halae 1773.

K. 377.
ANiomata de aditione.
lIam nota, quae ſequuntur, axiomata: I. Adi-
tio eſt declaratio mentis, et II. actus legitimus. III.
Ea neceſſaria eſt heredibus extraneis. IV. Eius effe-
Qus eſt, vt non ſolum tranfferat dominium, (non
vero poſſeſſionem) ſed et V. Obliget heredem adeun-
tem quaſi ex contractu. .

§. 378.
Axioma primum.
I. Aditio hereditatis eſt DECLARATIO mentir.
Ergo: qui non pottſt valide ſe DECLARARE, is nec
ADIRE hereditatem poteſt. Quapropter adire non
poſſunt: 2) furioſi et mentecapti a); hinc quoque
3) aditio vi et metu facto nulla eſt. )

1 E0

ui

KAR

Il.
fieri non

Pro Jart

.) 1.
qul
poſe
Vlt.
Atta⸗
RMAN.
DVA
ber.
HAN

Ill.
NeIS.
373, di
NONᷣ
Pe tame
reditate
Omnner d
35 ane
ſiencknt
trankmni

4)

Py.

one et
lutt.
Quze,
XTIO

iure de.
ER. de.
e elib.

I. Adi⸗
us. III.
8 ele⸗
(non
adeun-

munti⸗
i, net
te non
guoque

DE HORDEVM GVALITATE ET DIFFERENTIA 235

a) l. vlt. §. O. 9. C. de fur. cur. BECKMANNI diſſ. de
adquiſit. bered. dementi delatac Gott. 1772. b) MAR-
KARTI interpr. L. II. c. 13.

§. 379.
ANioma ſecundum.
II. Aditio eſt ACcTVS LEGITIMVS. Hinc ea
fieri non poteſt 1) in diem 2) ſub conditione. a) 3)
Pro parte 5) et 4) per procuratorem. c)

a) I. 77. de R. I. I. Si. §. 2. F. de adq. hered. Sunt tamen,
qui putent, iure nouo aditionem ſub conditione fieri

poſſe; cf. LEXSERI Medit. ad Pand. Spec 370. Med.

vIlr. b) 7. 1. 2. 5. V. eod. 2 l. 9o. pr. WF. eod.
Attamen de hac re magna eſt controuerſia, cf. AVE-
RAN. interpr. L. I. c. 12. CVIAC. oblſ. L. I. c. 34. FR.
DVAREN. diſput. L. II. c. 27. et ad tit. ff. de adquir.
her. FACHINAEI controv. iur. L. VI. c. 96. REIN-
HARDI difl. de adit. bered. per procur. Halae 1720.

§. 380.

Axioma tertiunm.

III. Aditio NECESSARIA eſt heredibus EXxTRA-
NEIS. Suos enim heredes ipſo iure heredes eſſe G.
373. dictum. Hinc regula: Etraneus hereditatem
NON aditam NON tranſmittit ad hereder. a) Exci-
pe tamen 1) infantes, qui, licet ſui iuris ſint, he-
reditatem non aditam ad patrem tranſmittunt b). 2)
omnes deſcendentes, cuiuscunque ſexus et gradus,
ab adſcendentibur inſtitutos, qui iterum ad ſuos de-
ſcendentet hereditatem non aditam transmittunt, quae
tranſmiſſio Theodoſiana dici ſolet e).

a) I. vn. §. 5. C. de cad. toll. b) I. 175. C. de iure delibe
c) 1. vn. C. de bis, qui aute apert. tab.

§. 380.

LiB. II. TIr. XIX.

§. 381.

Aioma quartum.

IV. Aditio transfert DOMINIVM, non vero
poſſeſionem. Haec enim ſpeciali adhuc facto adpre-
hendenda eſt. l. 23. pr. F. de adq. poſj.

§. 382.

Axioma quintum.

V. Aditione herez QVASI ex contrabtu obliga-
tur, et quidem fideicommiſſariis, legatariis et credi-
toribus hereditariis. Vnde regula: Qui non poteſt
Je= OBLIGARE, is nec ADIRE poteſt. Quapropter
non poſſunt adire: 1) filifamilias, niſi conſentiente
Patre. a) 2) minores, (niſi cum curatoris conſen-
Ju), qui tamen contra aditionem in integrum poſſunt
reſtitui ?), 3) prodigi, niſi cum curatore &).

2) I. §. pr. §. 1. 2. C. de bon. quae lib. b) I. 7. §. 9.
I. 21. §. 5. ff. de minor. I. 5. H. 6. C. de bon. quae lib.
VOET ad. Pand. Tit. de adq. her. §. 26. 27. c) REIN-
OLDI varia.

§. 383.

De beneficiis heredum.

Cum igitur heres quoque obligetur ad debita
defuncdti ſoluenda, conſequens eſt, eum, ſi heredi-
tas non ſuſficiat, ex propriis bonis ſoluere iure ſtricto
debere. Verum ex aequitate duo heredi data ſunt
beneficia; alterum a Praetore, quod ius deliberandi;
alterum a Iuſtiniano, quod beneficium inuentarii ap-
Pellatur.

§. 384.

4)
liree her.
ſerua iar

1
gat, utr
heredita

II.
rum, ſi
poſſideut
petitio
Figetar .
deoque
Ureat 11
Vtrum ft
Vvero Vlt
tionem
heredita
fepudiata
tur d),
mortuo,
des trant

uperfit

II.
nere!
lerlita

eNr

pre.

oblge⸗
credi.
hottt
ropter
tiente
Nnen.

W

7. .
Une ib.

REIN.

Gaebitu
eredi⸗
ricto
Lſunt
rand;

PE KEREDVM QVALITT ATE ET PIFFERENTIA. 237,

§. 384.
De beneficio deliberandi.

A) Beneficium DELIBERANDI eſt 'ius heredis in
vires hereditatis intra certum tempus inquirendi. Ob-
ſerua iam, quae ſequuntur:

I. FINIS huius beneficii eſt, vt heres intelli-
gat, lueroſa an damnoſa, adeunda an repudianda ſit
hereditas.

II. TEMPORIS ſpatium eſt: 1) triginta anno-
rum, ſi nemo aditionem vrgeat, et kZertiur aliquis
poſſideat hereditatem, quia eo tempore hereditatis
petitio praeſcribitur; ſin enim ipſe heres poſſideat,
videtur potius hereditatis aditio res merae facultatis
adeoque nulli tempori ſubiecta a). 2) ſi quis autem
vrgeat aditionem, fatim heres declarare ſe debet,
vtrum repudiare, adire, an deliberare velit ⁵). Quodſi
vero vltimum elegerit, intra annum abſoluere delibera-
tionem debet; e) quo lapſo, ſi ſe non declarauerit,
hereditas ratione hkeredum ab inteſtato et ſubſtituti pro
repudiata; ſed reſpectu creditorum pro adita habe-
tur d). Herede vero deliberante intra hunc annum
mortuo, tantum deliberandi temporis ad eius here-
des tranſmittitur, quantum ipſi defunbto ex hoc anno
ſuperfuit, quod vocant tranſmiſſionem Iuſtinianeam e).

III. EFFECTVS eius eſt, vt heres omnia debita
ſoluere teneatur, licet inuentarium confecerit aut
hereditas inſoluendo ſit ).

238 Trr. II. LIB. XIX.

a) l. F. C. de iure delib.ef. de TVOLLIEV in collect p. 137.
b) Alii putant, heredem ſe tunc intra aunum poſſe de-
clarare, an deliberare velit; Vid. HOEPFN com. ad I.
H. 548. c) Iure antiquo ſpecialiter vel a Praetore
vel ab ipſo Imperatore impetrari ſpatium deliberandi
debebat; ſed iure nouo ipſo iure licet per annum deli-
berare J. 19. C. de iure del. Sunt quoque, qui duplex
deliberandi tempus ſtatuant, cf. HOEPFN. Comm. ad
I. §. 548. d) l. G. ff. de adq. ber.’ l. vlt. §. 14. C.
de iure del. e) l. 29. C. eod. f) l. 22. §. 14. C. eod.
Cet. vid IO. BALTH. WERNHERlI diſſ. de vſu benef-
delib. Vit. 1720.

§. 385.

De benefcio inuentarii.

B. Beneficium INVENTARlII eſt iur, quo heres,
legitime fabto inuentario, non obligatur, niſt quatenut
hereditas ſußfciat. Inuentarium ipſum eſt conſigna⸗
tio rerum aubloritate publica fabta. Iam nota:

I. Vt legitime fiat inuentarium requiritur: 1)
vt inchoetur intra triginta dies poſt apertas tabulas,
vel poſtquam cognita fuerit heredi tabularum aper-
tura, vel delatam ſibi hereditatem ab inteſtato co-
gnouerit, numerandos; 2) vt conſignentur omnes
res, quas defunctus mortis tempore habuit; 3) vtin.
tra alios ſezwaginta dies perfitiatur; niſi heredes a lo-
cis, in quibus res hereditariage vel maxima earum
pars poſita eſt, abſint, quo caſu annu a morte te-
ſtatoris ad conſummationem inuentarii conceditur;
4) vt conſcribatur praeſentibus tabulariis, legatariis,
Jubſtitutir et creditoribue defuncti; 5) vt ſubſeribat
heres, ſignificans et quantitatem rerum, et quod nul-
la malignitate ab eo facta vel facienda res apud eum
remaneant; 6) vt ſi heres literarum imperitus fit,
ſvecialis, qui pro eo ſubſeribat, adhibeatur tabula.
rius,

951

s, I
gnolcun

II.

II.
tes Vltra
poſit er
habita
20 dedit
buit, ,
creditor
trahere

W.
ßnplirtt
pro her

nem .

P. 197.
n. ad l.
retore
derändi
n. deli-
duplex
mm. ad
. 14. 0.
C. eod.
benef.

leren,

otttue

Ur: 1)
abulas,
aper⸗
to eo⸗
onnet
)ytin.
8 lo.
earutm
htte te⸗
elitur;
tarüit,
ſribat
nul⸗
deum
tur ſt,
tabula.
rius,

DE HORDEVM CALITATE EV DIFEERENTIA. 239

rius, modo heres praeſentlbus, qui heredem co-
gnoſeunt, teſtibus tabularium ſubſcribere iuſſerit.

II. Dum confititur, heres non poteſt conueniri.

III. Confelti inuentarii effectus eſt: 1) vt he-
res ltra vires hereditatis non teneatur; 2) vt heres
poſſit creditori vel legatario primum venienti, nulla
habita prioritatis ratione, ſoluere; res hereditarias
ad debita ſoluenda vendere; quod defunRus ipſi de-
buit, ibi ſoluere, habita tamen, reſpecétui reliquorum

creditorum, prioritatis ratione; Falcidiamque de-
trahere a).

IV. Ceſat hoc bencficium 1) ſi heres iam vel
ſimpliciter vel cum ſpatio deliberandi adierit 2) fſi ſe
prb herede geſſerit 3) ſi teſtator inuentarii confectio-
nem prohibuerit. b)

a) cf. omn. l. vlt. C. de iure del. by LEXSER. Spec.
92. Med. 3. et ſpec 464. Med. I. VOET. com. ad Pand.
tit. de iure del. F. I5. Cet. cf. FVCHSII rr. de inuenrar.
Kil. 1672. 4. ROESLINS Abhandl. v. Inuent. u. v. Erbtheil.
2. Aufl. Mannh. I780. S8. de AEMINGA diſſ an beres
deliber. benef. inuent. vri poſſit Gryphiſw. 1773. ALTE-
SERRAE recit. ad Tryphon T. II. n. I. 2. 3. HENR.
HAHNII difſ. de benef. inuent. Helmſt. 1661. RVM-
PFII diff. de' iure del. et benef. inuent. et viriuſque differ.

Gort. 1777.

§. 386.

De repudiatione hbereditatis.

Vidimus hereditatis adquiſitionem; iam de eius
omiſſone. REPVDIATIO hereditatis eſt declaratio he-
redis, ſe NON acceptare hereditatem. Ea quoque fit
vel expreſſe vel tacite, veluti per praeſcriptionem
aut

240⁰ LIB. II. IIT. XX.

aut per falta, quibus alium pro herede agnoſcit. I0.
IO. HENR. BERGERI diſſ. de omiſſ. hered. in diſſ.

Sel. p. 999.
rr f f f f f =
TITVLVS XX.

DE

D E L E G A T IS.

§. 387.

Conne X i o.

TP teſtamentis non ſolum hereditates, ſed et legata
et fdeicommiſja relinquuntur, ideo de iis hoc et
ſeqq. titulis agitur, loco quidem non ſatis ideo.

§. 388,
3 Legatum quid?
LEGATVM a) eſt commodum aliquod ſpeciale
verbir direſtie vltima voluntate alicui relittum b) Ergo
I. Leégatum ſemper eſt commodum, vnde nunquam
damnoſum eſſe poteſt. c) II. Legatum eſt commo-
dum ſpeciale, quod in eo conſiſtit, vt legatario ali-
uid vel detur, vel concedatur vei pratſtetur, vnde vel
res vel ius vel factum legari poteſt. Hinc legatarius
eſt ſucceſſor ſingularis, licet partem abſolute certam
hereditatis (partem, vt dicunt, quofam) acceperit.
III. Legatum relinquitur verbis direblie, quo ipſo a fi-
deicommiſſo differt; IV) Legatum relinquitur vltima

voluntate.

a) MXLII difſ. biſtoria legat. Lipf. 1731. RETES com. de
leg. et fideic. in MEERM. theſ. T. VI. RA MOS ad lib.
7.

7. 4.
Hag
i e.
REN
110
rellit
NVS
ment
het.
ab li
IAC.
LIVS

Cu
haec ver
nudis ve
lepari po
) nudis

4
ui non

LEGAI

B)
ſiue ſint
A viar
4
ratione,
Udta: 1
iluunnia⸗
n ege

rhn

in il.

gate
hoe et

ſrtig

Ergo

nquam
ommo⸗
rio Ali⸗
de vel
tarins
ertan
perit.
loaf⸗

vlina

cotn d
a 1.

.

DE LFGarIS. 241

. de leg. er Ed. ibid. T. VII. b) Aliter VLPIAN.
TFragm. Tit. KXIV. §. I. Legatum eſt quod legis modo,
(i e. imperatiue), zeſtamento relinquitur. Aliter FLO-
RENTINVS in I. 216. pr. de leg. I. Legatum eſt DEIIBA-
TIO bereditatis, qua teſtator ex eco, quod vniuerſum hbe-
redis foret, alicui quid collauum velit. Aliter MODESTI-
NVS in l. 536. de leg. 2. Legatum eſt DONATIO zeſta-
mento relicta. Aliter denique IVSTINIANVS §. 1. I.

b. t. Legatum eſt donatio QVAEDAMa defuncto relicta,

ab herede praeſtanda. De quibus definitionibus cf. CV-
IACG. parat. ad Dig. de leg. l. A COSTA et MARCI-
LIVS ad y. I. I. h. t. c) l. 32. J. Mand.

De modo legandi.

Cum igitur legata vltima relinquantur voluntate,
haec vero vel teſtamento ſolenni, vel Codicillis, vel
nudis verbis poſſit declarari, ideo et fripliti modo
legari poteſt: A) Solenni teſtamento B) Codicillis
C) nudis verbis.

A) SOIL-ENNI TESTAMENTO. Hincregula:
qui non poteſt TESTAMENTVM CONDERE, is nec
LEGATA relinquere pottſt a).

B) CODICILLIS coram quinque teſtibus factis,
ſiue ſint ſeripti ſiue nuncupatiui. Excipitur legatum
ad pias cauſas relictum. )

C) NVDIS VERBIS i. e. nuda defuncti decla-
ratione, ſolo praeſente herede, facta. De qua re
nota: 1) is, qui legatum petit, prius iuramentum
calumniaz praeſlare debet; 2) heres deinde aut ſol-
vere legatum, aut iurare debet: ſe nihil æudiuiſſe, de-
funktum legatum reliquiſſe. e)

242 LIB. II. Trr. XX.

2) l. 2. I. iig. pr. G. 1. de leg. z. Hinc repete, quae ſupra
ad tir. qui teſt. fac. poſſ. dicta ſunt. by I. H. BOEH-
MERI diſſ. de priuil. Iegat. ad pias cauſ. in Ei. Exerc. ad
Pand. T. V. c) §. vlt. I et lI. vlt C. de pdeic. HA RB-
RECHTI difſ. de remedio leg. vlt. C. de fideic. in Ej. diſſ.
Vol. II. KAESTNERlI dift. de vſu et agequit. vlt. C. de
fdeic. LEXSER. Sec. 40t. GMELIN und ELSAESSERS
gemeinnütz. iur. Beob. I. B. n. 19. 3

§. 390.

Quae boc titulo tractentur?

Iam videamus A) A quo legari poſſit B) Cui va-

lide legata relinquantur C) Quid legari poſſit D)
Quomodo relinquantur E) Effectus legatorum.

§. 391.
A quo legari poſſit?
A) Legari poteſt ab omnibuc, ad quos ALIQVID e
DEFVNCTI BONIS peruenit a). Hinc recte lega-
tur: 1) ab herede; b) 2) a coherede ad ſoluendum

praelegatum; 3) ab ipſo legatario, modo non plus

oneretur, quam honoratus eſt; ec)] 4) a ſubſtituto; )
5) a mortis cauſa donatario; e) 6) a adebitore; F) 7)
a creditore pignoratitio g).

a) Ab aliquo legare eſt, praeſtationem legati alicui iniun-

gere. b) Exceptio eſt in l. 1. J. g. I. 2. 1. . C. 2. de

leg. 2. c) pr. J. 1. I. de ſing. reb. per ſdeic. Olim

quidem a legatario legari non poterat, bene vero fdei-
committi. Sublato vero iure nouo legatorum fideicom-
miſſorumque particularium diſcrimine, nihil, quo mi-
nus hodie a legatario legari poſſit, impedit. d) Ex-

ceptio eſt in l. 41. J. 3. F. de teſtam. mil. l. 24. C. b.

z. e) 1. 77. F. 1. de leg. II. f) lJ. 77. de leg. I.
2) l. 1056. H. 13. de leg. 14. 3 7 5

§. 923.

5)
AX .
Cayax
Valet l
temport
gati et
ditidnis
cipe tan
tum ine

3) Heo

pta ſit

a) K:
e
MA
CHI
dle r
PAN
de
2. ¹.

0.
TEM 9
Hinc no
tum inut
kxemtae,
Kheatun

4 4.
Gnn.

e ſupta
B0E.
ere, adl
HARß.
0. 4de
SSERS.

4

Cui ve⸗

lit D)

ID *
lepa:
endum
n plus
to; 4)
907

miul⸗

ſ.1

1 Olim.

1o fli⸗
eicom⸗
uo mi⸗

4)Ex-

leg. ſi⸗

93),

.
„7

DE LEGATIS.

§. 392.
Cui legari poſßit?
B) Legari poteſt ei, qui HEREDITATIS CA-
PAXNX eſt, licet ipſe teſtamentum facere non poſſit a.
Capax vero ſit legatarius neceſſe eſt tempore 1) le-

gati relii, nam ſi poſtea demum capax factus ſit non

valet legatum propter regulam Catonianam; 2)
tempore mortis defuncti; 3) tempore agnitionis le-
gati, et 4) tempore eiſtentis, ſi qua adiecta ſit, con-
ditionis “). Ergo incapati non recte legatur; ex-
cipe tamen: 1) legatum alimentorum c); 2) Lega-
tum incapaci ita relictum, vt id capaci reſtituat; d)
3) ſi conditio: /i quando capax faltut fuerit, adfcri-
Dta ſit e)

a) §. 24. I. h. zt. Hinc repete, quae ſupra tit. de hered.
inſt. dicta ſunt. b) arg. §. 4. I. de bered. qualitat.
MAIANSII difſ. de reg. Car. in diſſ. T. II STRAV-
CHII diſſ. de reg. Cat. Tenae 1715. FR. BAI-DVINVS
dereg. Car. adi. dift. Strauch. ab HAMBERG. editae.
PAVLI difſ. de reg. Cat. Vit. 1769. c) l. II. 27. F.
de alim. leg. d) I. A0. de leg. I. l. 49. S. pen. de leg-
2. l. 71. de V. &. e) l. 51. Pr. de leg. II.

§. 393.
Quaenam res legari Zoſſint?
C) Legari poſſunt omnes res, quaz VTILITA-
TEM praeſtant, ſimulque exiſtunt in COMMERCIO.
Hine nota: 1) rei, commercio planz exemtae, lega-
tum inutile eſt, et 2) rei, ſolius legatarii commercio
exemtae, certe ad, hoc vtile eſſe videtur, vt acſtimatio
debeatur. WDw

§. 4. I. b. r. I. 39. §. 7. l. 40. I. 114. H. 5. de leg. I. &..
omn. III. PVETTMANNVS Aduerſ. L. I. c. 3.

2

„

244 LrB. II. TIT. XX.

§. 394.
Varia legatorum genera.

Sed cum res, quae legantur, diuerſae qualita-
tis eſſe poſſint, hinc et varia dantur rerum legata,
quorum nonnulla ſpeciali aliquo gaudent nomine,
reliqua vero eo deſtituuntur. Ad priora potiſſimum
pertinet legatum 1) arbitrii 2) partitionis 3) diſtri-
butionis 4) liberationis 5) debiti 6) nominis 7) ge-
neris 8) electionis ſeu optionis 9) ſpeciei 10) prae-
legatum 11) dotis 12) praelegatum dotis 13) legata
pia. Quorum cum luſtinianus in hoc titulo fecerit
mentionem, ideo de iis hoc loco pauca addamus.

Nota: Olim quatuor modis legabatur:

I) Per VINDICATIONEM, i. e. quando teſtator res
proprias legabat.

II) Per DAMNATIONEM, quandoe teſtator heredem
damnabat, vt rem, licet alienam, vel factum legatario

pr aeſtaret.

III) SINENDI modo, quando heres damnabatur pati, vt

legatarius certam rem, ſiue teſtatoris ſiue heredis, ſibi
ſumeret.

IV) Per PRAECEPTIONEM, quando beredi praeter por-
tionem bereditariam res praecipua relinquebatur. Ce-
terum haec legata praeter ſolemnia verba ſin multis
aliis differebant, vid. CAII. Inſt. L. II. Tit. 5. PAVL.
rec. ſent. L. III. Tit. VI. § 7. I0. II. VLPIAN Fragm.
Tit. XXIV. vbique SCHVLTING. Add. MERILL. Ob-
ſerv. L. VI. c. 32. qui ſedecim differentias recenſet;
quas tamen Iuſtinianus, quatenus inanibus ſubrili-
tatibus nitebantur, ſuſtulit l. I. C. commun. de leg.

§. 395.

.
herecit
TE v
NyNAs
le

ll

.pN

tarins

Fa
the
C
4

vid.
l.

I
Qu le
buendn

WV. ob

lalita.
gata,
omine,
nmu
Ciſkri.
7) ge⸗
prae-
legati

leeerit

mus.

tor res

eredem
gatatio

zui jt
dis, ſbi

leter dor⸗
r. Ce⸗
1 multis
PAVI.
Haom.
l. Ob.
enſet;

ſibiſ

–

DE LEGATIS. 245

§ 395.

Legatum arbitrii quid?

I. Legatum ARBITRII eſt, cuius pracfiotio in
heredis arbitrium non abſolute, ſed vel CONDITIONA-
TE vel ALTERNATIVE vel tantum quoad TERMI-
NVM S8OLVTIONIS collata .

vid. l. 43. §. pen. de leg. I. l. 16. de ley. II. I. II. §. 7. de
leg. III. J. 3. §. 2. F. de ann. leg. WALCHII difſ. de
legato in beredis arbitrio collato. lenae 1761.

§. 396.
Legatum partitionis quid?
II. Legatum PARTITIONIS eſt, Ju0 legatariut
PARTEM hereditatir vel bonorum accipit, vnde lega-
tarius Partiariur dicitur.

vid. FH. 5. 1. Ke Fc⸗ bered. . 5. §. vlt. J. 9. Fr. de- leg. II.
I. 164 de V. J. VI-P. Fragm. tit. XXIV. J. 25. vVOOR-
DAE diſſ. de leg. partit adiect. eius coment. ad L.
Falc. CHIFLETIVS de fideic. L. II. c. 4. in OTTON.
theſ. T. IV. ALEX. TVRAMINVS de exaequaet. legat.
Cap. II. n. 4. ſqq. STRXYCKII Vg. Mod. Pand. h. t. §.
4. IO. LVD. CONRADI difſ. de leg. parz. Lips. 1756.

§K 397.
Legatum diſtributionis quid?

III. Legatum DISTRIBVTIONIS appellamus,
quo heredi certa quantitas inter certas perſonas diſtri-
buenda iniungitur. de PVFFEND. Obſ. iur. un. Vol.
IV. obſ. 4. 4².

§. 398.

De legato liberationis.
IV. LIBERATIONIS legatum eſt, quo debitori,
quod debet, legatur. Id quod duplex eſt 1) cum teſta-
Q3 tor

246 LiIB. II. TIT. XX.

tor vel ſuo vel heredie ſui debitori, quod debet, le-
gauit a). 2) cum debitori alieno debiti liberatio-
nem relinquit 5).

VTRVMQVE relinquitur vel erpre vel taci-

te, vel quoad totum debitum vel eius partem d).

De PRIORI vero in ſpecie nota: 1) relinqui-

tur aut ad tempur et quoad ſolam debitoris perſonam;

aut in perpetuum et ſimul quoad debitoris heredes e).
Si prius, liberatur debitor oppoſita doli exceptione;
ſin poſterius, aeque exceptio doli competit, ſed pot-
eſt quoque pignora et chirographum repetere †/); 2)
euaneſcit, debito ab inſo defuncto 0 ſine neceſſitate
exaclo g). “

De POSTERIORlI in ſpecie obſerua: quod he-
res aut ipſe, quod legatarius debet, ſoluere eius cre-
ditori, aut legatario, qued is ſoluit, reſtituere
debeat.

2) G. 13. I. b . b) L. §. pr. F. de lib. lIeg. c) v. g
legato chirographo, non vero legato pignore I. I. .. .
1. 3. H. I. F. eod. d) I. 7. pr. f. de lib. leg. J
I. F. §. 1. 3. F. eod. f) §. 13. I. h. t. J. 3. §. Z. l. 22. F.
de lib leg. g) l. 21. F. eod. I. ii. O. 12. 13. de leg. III.

CRELLII diff. dgernn liber. ſpont. ſolut. non extingui adl.
n. H. 3. de leg. III. in Ej. diſ. Faſc. VII.
.

§. 399.
Debiti legacum quid?

V. Debiti legatum eſt in genere, quo creditori,
guod petere poteſt, legatur. Id quoque eſt duplex,
vel PROPRII vel ALIENI debiti. Priur adeſt, cum
teſtator, quod debet creditori SVO, relinquit. Eius
vtilitas varia eſt: v. g. quoad Probationen vel condi-
tionem

Conem
ſonir t0
guoad al
valet, 1
do verta
adhue te
Hiterit .

ol tt
4) H ¹4
ꝗ”
I
4 5
no
VI
iceben
omnes
Aliones
legatari
corem i
heres 4
demon ſt
vero he
exallo
rit, ²)
eauerit.

tarius
Ceterur

t, le.
katio.

ti.

1.

ingi.
nam;

lere)

tione;
pot.
2)
Utote

dd he.
ere⸗
kituere

Nr.g.
1. § 1.
)

12 f.
1. III.
iat.

Citori,
loler,
,tun
Eius
lonci·

fionen

DE LEGATIS. 247

ditionem diemue debito adiectum, (quod repraezſenta-
tionir commodum dicitur) vel quoad exceptiones, vel
uoad affiones creditori nunc competentes ?. Imo
valet, 1) licet teſtator legatario nihil debuerit, mo-
do certam quantitatem expreſſerit 5), 2) licet viuo
adhuc teſtatore dies legati venerit, vel conditio ex-
Riterit c). Poſterius vero eſt, cum alicui legatur,
quod teſtator non ipſe, ſed TERLIVS debet O).

a) H. 124. 1. h. t. I. 25. 29. de leg. I. b) I. 75 J. 1. de leg.
2. I. 25. Fr. de liber. leg. c) §. 14. L. b. t. IA C G0D0.
PREDI com. ad I. 5. §. 1. de R. J. VINN. et HEIN.
ad §. laud. d) vid. BERG. Oecon. iur. p. 29 1. ed.

nov.

§. 400.
Nominis legatum quid?
VI. NOMEN legatur, quando defunbkus, quod
ſibi debetur, alicui legat. Cuius effe ctus eſt, vt heres
omnes defuncto aduerſus debitorem competentes
a Riones legatario cedere debeat a). Poteſt tamen
legatarius immediate actionem vtilem aduerſus debi-
torem inſtituere ?), a quo tamen ſi nihil acceperit,
heres ad euictionem aon tenetur, niſi debitor tantum
demonſtrationie cauſa adiectus fuerit &). Extinguitur
vero hoc legatum, debito a teſtatore ſine neceſſitate
exacto; niſi: 1) in fauorem ipfius legatarii Xege-
rit, 2) teſtator pecuniam exactam vel iterum collo-
cauerit, vel ad collocandum deſtinauerit, 3) lega-

tarius probet, teſtatori non fuiſſe adimendi animum ).

Ceterum ab hoc legato differt legatum chirographi.
à) §. 27. I. H. 1. I. 44. J. 6. . 75. §. 2. l. 205. de leg. I. b)

18,8. C. h. . c) I. 27. J. 2. de leg. 3. d) l. 11.
§. 13. et l. 64. de leg. 3.

4 F. 401.

LIB. II. TrT. XX.

H. 401.
Legatum generis quid?
VII. Legatum GENERIS eſt, quo alicui res ex
genere aliquo rerum infimo legatur. Hinc obſerua:
1) legatum ex genere ſummo vel medio inutile eſt;
at 2) quoad legatum generis infimi, diſtingue: aut
continet hoc genus res, quae certos ab ipſa natura
determinatos fines habent, v. g. agri, equi, boues;
aut tales, quae fabto hominum conſtituuntur, vt do-
mus, libri. Priori caſu valet legatum, licet teſta-
tor tales res ipſe in bonis non hubuerit; at poſteriori
caſu, ſi teſtator eiusmodi res anon reliquerit, inutile
eſt. Quod vero electionem attinet, nota: 1) ſi teſta-
tor nihil dixerit, electio eſt legatarii, 2) ſi teſtator
tales res non reliquerit, electio eſt penes hkeredem 3)
ſi teſtator electiònem in tertium contulerit, isque non
elegerit, iterum legatarius eligit, 4) ſi teſtator de re
certa ſenferit, eam tamen clare non expreſſerit, eli-
git berer, 5) ſi teſtator electionem legatario diſerte
dedit, eſt legatum optionie.

§. 22. k. b. z. . 20. J. 37. H. z. l. 108. §. 2. de leg. I. I. l2.
§. I. de opt. leg. l. vlt. §. I. C. com. de leg. G MELIN
undELSAESSERS gemeinnütz. iur. Beob. I. B. n. 21.

§. 402.
Legatum optionis quid?
VIII. Legatum OPTIONIS igitur appellatur,
quo defunktur, genere legato, ipfi legatario diſerte ius
eligendi dedit. Iam notandum eſt: 1) hoc legatum
olim in ſe habebat conditionem: / legatarius IPSE
optaſſet, ideoque ad heredem eius, non dum facta ele-
ctione, legatum non trans ibat, quod tamen muta-
vit Iuſfiniauus. a) 2) Optio adita demum hereditate
fieri

nata eſ.
Fatin 2
ſi ei pie
falko
4) ſin
herecit
Perieri
legatan
tuin h
legitar
Latarin
tem :

huec
ſinir,
Aterz
Mior
me,
intal

irer ey
ſerna!
le eſt;
6: aut
natura
bones;
Vt G0.
t tella
ſeriori
inutile
telta.
elkator
en 9)
ue non
tde re
it, eli⸗

iſort⸗

.1 h.
MELIN
n. 21.

ellatur,
rte iut
atum
IPSE
la ele⸗
muta⸗
editate
ſeeri

—

DE LEGATIS. 249

fieri poterat b) 3) Ea erat adur legitimus c) 4) Electa
Jemel re legatarms non poteſt variare, niſi ex iuſta
cauſa d) 5) Legatarius optimum ſibi poteſt eligere e) 6)
Differt hoc legatum a legato generie P).

a) §. 23. J. h. t. ibique VINN. et HEIN. b) I. 16.
Fr. de opt. c) l. 77. de K. I. d) l. 4. 5. f. de opr.
leg. e) l. 2. pr. ed. f) cf. VINN. ad h. t. §. 23.
GEBAVERI tit. ff. de opt. leg. illuſtratus in Ei. Ex. acad.
Vol. I.

§. 403.
Legatum ſpeciei quid?
INX. SPECIES legata dicitur, quando res legata
in INDIVIDVO (i. e. in ſpecie) a detunkto determi-
nata eſt. Eius effetus eſt, vt dominium rei legatae
ſtatim a morte teſtatoris tranfeat ad legatarium. Hinc
ſi ea perierit CASV, nihil poteſt legatarius petere; ſi
fatto ipfius HEREDIS, agſtimatio legatario debetur;
a) ſin denique fatto TERIII, diſtingue: vtrum aute
hereditatis aditionem legatique agnitionem, an poſt eam
perierit. PRIORlI caſu, ſi tota peremta eſt, datur
legatario actio doli aduerſus laedentem; ſin vero tan-
tum deteriorata eſt, heres actionem Legis Aquiliae
legatario cedere debet. POSTERIORI vero caſu, le-
gatarius immediate ex Lege Aquilia aduerſus laeden-
tem agit b)

Quodſi plures res legatae ſint, et vna perierit,
haec nota: 1) ſi omnes ſunt res principaler, ea quae
Jupereſt, legatario cedit 2); ſin altera eſt principalis,
altera eius acceſſoria tunc peremta principali, nonde-
betur acceſſoria; At peremta acceſſoria, debetnr ad-
huc, quae ſupereſt, principalis. e) Caeterum haec
intellige de re legata viuo adhuc teſtatore peremta;

05 Per-

250 LIB. II. TIr. XX.

namque ſi poſt eius mortem interierit, ſemper, quod
ſupereſt, peti poſſe videtur ).

a) l. 36. §. vlt. de leg. I. §. 16. I. b. -.. b) PAVLI rec.
ſent. L. III. T. 6. § 9. J. 15. §. vlt. F. de dolo malo I.
13. §. vlt. l. 15. pr. F. ad L. Aquil. c) §. 17. I. h.
z. d) arg. l. 12. G. de pecul. leg.

§. 404.
Praelegatum quid?
X. PRAELEGATVM eſt, quod vni COHERE-
DVM relinquitur.

NIETO de prael. in MEERM. Itheſ. T. VII. HERTIII diſſ.
de prael. in Opuſc. Vol. III.

F. 405.
Legatum dotis quid?
XI. DOTIS legatum eſt, quod feminae INNV-
PTAE in taſu ſubſecuti matrimonii, tanquam dor, lega-
tur a). Ab eo igitur differt legatum, quo nuptiae
tantum tanquam terminus ſolutionis adiectae ſunt,
vel quod maſculurs accipere, debet, ſi certam feminam
duxerit.
a) J. 31. 71. §. 3. F. de C. er D. l. 21. et 41. G§. I. de iur
dot. cf. VOET. ad tit. F. de dot. prael. S. 5§. STRVY-

CKII caut. teſtam. c. 20. §. 35. NETTELBLADT. diſfſ.
de leg. dotis conſtituendae, rec. Halae 1769.

§. 406.
Praelegatum dotis quid?

XII. PRAELEGATVM dotis dicimus, quo ma-

ritus VXORI dotem illatam relinquit. Quod fit vel .

expreſje vel lacite; vel dum res ipſa dotalis vel ne-
sunia loco eius legatur à). Vtilitas huius legati
ſe

perlerit
ois, in

aium 5)

iter vxo

2 l. 1.

. f.

I
relinuit
nonico

ek. I. .
et ge
100

u
ne gaud
Ner lege
TES
NA, e
aut 0
ſeciebe

I
ſue ſei
W her⸗

I.
Gde: A
lepedu

guod

Ul ne.,
Malo l.

7. ll,

Ny.
legn.
ptige
funt,
ninam

le ilr
3IRY-
l dil.

0 MId⸗

t vel
pe-
legati

le

DE LEGATIS. 25ͤ 1

ſe exſerit ratione probationis, tempore reſtitutionie
dotis, impenſarum in dotem factarum et pabkorum do-
talium h). Ceterum aliud plane eſt legatum iimpli-
citer vxori relidum c).

a) I. I. §. 5. 6. I. 3. 1. 5. J. de dot. prael. b) I. 1. §. 2. 2. l.
5. fF. eol. c) vn. §. 3. C. de rei vxor. act.

§. 407.
De lJTegato pio.
XIII. Legatum PIVM eſt quod PIAE CAVSAE
relinquitur. Id tam iure ciuili quam potiſſimum ca-
nonico nonnullis gaudet priuilegiis.

cf. I. H. BOEHMER. diſſ. de priuil. legator. pior. Spuriis
et genuin. in Ex ad P. T. V. AB AEMINGA difſ. de eo
quod iuſt. eſt circa leg. pia Gryph. 1767.

§. 408.
Regulae de reliquis legatis.
Quae huc vſque vidimus legata, ſpeciali nomi-
ne gaudent. Iam de reliquis in vniuerſum nota:
Res legata aut iam EXISTIT aut FVTVRA eYſt, aut
eſt TESTATORIS vel HEREDIS propria, aut ALIE-
NA, aut COMMVNIS, aut LEGATARIO propria,
auft OPPIGNORATA, aut ALIENATA. De quibus
ſpeciebus in legibus haec ſancita ſunt:

I. Rei PROPRIAE veI HEREDIS legatum valet,
ſiue ſciuerit defunctus ſiue ignorauerit, rem vel ſuam
vel heredis eſſe a)

II. Quod legatum rei ALIENAE attinet, diſti-
gue: A) ſi defuncus ſciebat, rem eſſe alienam, valet
legatum, eo quidem effectu, vt ſi quid iuris fuerit te-
ſtatori

25 2 LIB. II. TrT. XX.

ſtatori in hanc rem (v. g. ſeruitus), hoc iur, non ipſa
es, legatum cenſeatur; ſin vero nihil iuris habuerit, ip/a
res legata videtur, quam heres aut redimere a domi-
no, et praeſtare legatario, aut, ſi non poſſit redimere,
forte quia dominus eam vel plane non vel immodico
pretio vendit), aeſtimationem eius dare tenetur. B) ſin
vero defunctus ignorabat, rem eſſe alienam, corruit
legatum. Forſitan enim ſi ſciſſet alienam, non le-
gaſſet; a) niſi vel æ) vrori aut proximae perſonae
rem alienam legauerit c) β) vel heredi fiduciario prae
legatum rei alienae reliquerit d) „) vel pater diuifio-
nem bonorum inter liberos fecerit, vnique rem alie
nam inſcius adſignauerit e) ) vel res aliena niae cauſae
relicta ſit †) Ceterum legatarius probare debet, de-
functum non igneraſſe rem eſſe alienam 9)

Praeterea ſciendum: 1) ſi legatarius rei alienae
dominus eius viuo adhuc teſtatore, ſed poſt teſtamen-
tum conditum, factus ſit; ſi quidem ex cauſa emtionis,
petere poteſt ab herede pretium, quod pro re lega-
ta ſoluit. Sin vero ex cauſa lucratiua, nihil conſe-
quitur, quia duaz cauſae lucratiuae in eundem hominem
zandemque rem concurrere non pohunt 2). Si eadem res
diuerſis teſtamentis a diuerſir teſtatoribus eidem lega⸗
ta ſit, intereſt, vtrum rem ipſam an eius aeſtimatio-
nem ex alterutro teſtamento iam acceperit. Si prius,
nihil ex altero teſtamento petere poteſt; ſin poſterius,
rem ipſam quoque ex altero teſtamento petere non pro-
hibetur; licet eius aeſtimationem iam acceperit. Se-
cus ſi res cadem ſaepius eodem teſtamento eidem reli cta

ſit ).

IIID Re COMMVNI legata videndum, vtrum
defuncdtus eam communem habuerit cum tertio ali-
quo, an cum ipſo legatario.
Si

Fl
ſie 1)
um, ut
nem 100
nem pra
QVAT
toto do⸗
ſetur.

Fin
legatari
legatari
lluae can
ſederint
relicli e
non. P
tionem
nem leg
ba atten
io rem
gotorii
NVS n
tantum

NyII
gnoc
60 e
on ac
NAM

it 3)

on ipſa
rit in⸗
domi⸗
limere,
moclico
. B)ſin
corruit
non le.
erlonae
io pro⸗
Giuißo.
n alie
allſae
t, de.

Wenne
amen.
ntionit,
e lega
conle⸗
minem
lem res
lege⸗
imatio⸗
iprius,
ſterius,
onpto⸗
it, Fe⸗
relicla

vtrum
tio ali⸗

i

DE LEGATIS. 253

Si PRIVS, ad verba teſtatoris reſpicie ndum. Nam-
que 1) ſi defuntus iimpliciter dixerit: lego Caio do-
mum, quam cum Meuio communem habeo: heres portio-
nem ſocii imul aut redimere, aut eius aeſtimatie-
nem praeſtare debet. 2) ſin vere dixerit: lego domum
QVATENVS mea eſt, aut: lego domum MEAM, non
tota domus, ſed pars tantum defuncti legata cen-
ſetur.

Sin POSTERIVS, diſtingue: 1) ſi defun Rus et
legatarius eam rem ex cauſa lucratiua poſſederint,
legatario portionis ſuae aeſtimatio non praeſtatur, ne
duae cauſae lucratiuae concurrant. 2) ſin ex emtione poſ-
ſederint, iterum diſtingue, vtrum tempore legati
relicti emtio iam perfelta reſque tradita fuerit, aut
non. Priori caſu legatum tantum valet quoad por-
tionem teſtatorir, niſi is ſimul ius aliquod in portio-
nem legatarii habuerit. Poſteriori caſu, iterum ver-
ba attendenda ſunt: 1) ſi impliciter dixerit: lego Ca-
io rem communem, heres quoque pretium portionis le-
gatarii praeſtare debet 2), ſin dixerit: lego, QVATE-
NyS mea eſt, vel: QVATENVS emi, legatum valet
tantum quoad defuncti portionem.¹).
IV. Legatum, quo legatario res SVA relinquitur,
INVTIE eſt, niſi 1) vel defunctus vel tertius ius ali-
quod in eam habuerit 2), res ſub conditione: ſi quan-
do legatarii eſſe deſierit, relicta ſit. Qua conditione
non adiecta legatum propter regulam CATONIA-
NAM inutile manet, licet legatarius rem alienaue-
rit; 3) res reuocabiliter tantum legatarii ſit ).

V. De legato rei OPPIGNORATAE ſic habe:
1) ſi defunctus ignorabat, rem eſſe oppignoratam,
a legatario luenda eſt, niſi æ) vel hanc vel aliam rem
teſta-

254 LIB. II. TIr. XX.,

teſtator reli curus fuiſſet, ſi ſciuiſſet obligatam, vel
6ο) poteſt aliquid eſſe ſuperſtuum aere exſoluto. 2)
Si ſciebat oppignorationem heres luere pignus debet,
niſi æ) defun tus diſertit verbis onus luendi legatario
impoſuerit, aut β) vniuerſitas legata ſit. 3) Si de-
functus poſt teſtamentum rem lIegatam pignori de-
dit, manet legatum, et herer iterum luere pignus de-
bet. 4) Si res obligata a creditore diſtratta ſit, pre-
tium heres exſoluere cogitur, niſi contraria defun-
Gi voluntas ab herede probetur. )

VI. Si rem ſuam legauerit teſtator, poſteaque
eam alienauerit, non corruit legatum, niſi cum ani-
mo adimendi facta ſit alienatio. Hinc nota: 1) Si te-
ſtator rem alicui donauerit, ſemper euaneſcit legatum
2) ſi eam ſine neceſſitate vrgente vendiderit, aeque
infirmatur legatum, niſi legatarius probet, teſtatori
non fuiſſe adimendi animum, 3) ſi neceſſitate vrgente
alienauerit, manet legatum, et habetur pro legato
rei aliena-, niſi heres probet, teſtatorem ſimul adi-
mere voluiſſe legatum. m)

VII. Res FVTVRAE quoque recte legantur, ſi-
ve nondum in rerum natura exiſtant, ſed tâmen exi-
ſtere poſſunt, (v. g. fructus futuri;) ſiue exiſtant qui-
dem, ſed futurae ſunt teſtatoris. (v. g. hereditas fu-
tura, vel res, quam libi teſtator adquiſiturus vel em-
turus eſt).

lam nota: A) quoad FRVCTVS futuros legatos
17) Vtrum ſimpliciter reli dti ſint (i. e. non adiecto
fundo, ex quo praeſtari debeant) tunc indiſtintte de-
bentur, 2) an fundus, ex quo praeſtari debeant, ad-
Sebllur ſit. Tunc enim obſerua vtrum demonſtratiue
an taxatiue (ſeu reſtriétiue) fundus expreſſus ſit. Prius

fit

R”

e, cum
Cutinent
vinea
fuctus et
g⸗ (aio

NIORNI

nihilomin
Vvel uihin

N4
ceſleriten
lum ſit e
hereditat

00
cam non:
condition

984
leic.
10. 0
Kf.
GER
1. 6.
10 fe
c. 1
Hl

in, vel
0. 2)
debet
gatarig
Fi de.
dri de.
ius de.
8 e-
Gekun⸗

lenque
m aui.
te.
gatum

46 ué

latori
genne
legato
1l adi.

Ur, ſ
n exi⸗
t gui⸗
a5 fu⸗

l em.

gatos
jelto
, de⸗
t, al.
Fotiut
Prius

⸗
e

DE LEGATIS. 255

fit, cum fructus et fundus diuerſie propoſitionibus
continentur v. g. Caio decem amphoras vini lego, quas
x vinea Tſculana ſumet. Poſterius vero fit, cum
fructus et fundus vna coniunguntur propoſitione. v.
g. Caio decem amphoras vini ex vinea Tuſculana lego.
PRIORI caſu quantitas fructuum legatorum definita
nihilominus debetur, licet in eo fundo vel varum
vel nihil naſcatur; ſecus in caſu POSTERIORI ).

B) Quoad HEREDITATEM futuram: Si, de-
ceſſerit ante eum, cuius hereditatem legauerat, nul-
lum fit legatum; ſed manet ſi poſ eum deceſſerit et
hereditatem adierit.

C) Quoad REM ADQVIRENDAM: ſi teſtator
eam non adquiſuerit, corruit legatum, quaſi deficiente
conditione. Conditio enim oſtendit futurum quid 0).

a) §. 4. II. I. b. t. J. G. §. §. de leg. II. . 25. C. de f-
deic. b) §. 4. 1. h. t. I. 71I. O. J. de leg. 2. c) lI.
10. C. h. t. d) l. 72. F. ad Sct. Treb. e) I. 77.
§. 5. de leg. 2. f) arg. l. 39. F. de fideic libert. BER-
GER. Oecon. p. 292. nota- b. g) §. 4. I. h. z. h)
I. 66. §. 5. de leg. 2. §. 6. J. b. t. COCCEII diſſ- de lega-
to rei propr. et al. in diſſ. Vol. II. CVIAC. Obſ. L. XIV.
c. 19. MAIANSII difſ. de leg. rei al. et ElVSD. diſſ.
de probib. concurſu duar. cauſ. lucrat. in diſſ. T. I. HO-
HEISEL. diſſ. de concurſu duar. cauſ. lIucrat in eand pers.
Halae 1725. i) l. 5, §. vlt. de leg. I. H VBER. prael.
ad Pand. h. t. n. 8. ſqq. VINNIVS ad §. 4. I. h. t. n.
3. k) §. 10. 1I. b. 1. l. 41: §. 2. J. 71. §. 5. de leg. I.
VINNIVS, A COSTA et OTTO ad §. 10. I. h. t.
MASCOV. de ſectis Sab. et Proc. 1) §. 5. I. h. r. l.
15. ſFf. de dote prael. l. 3. C. b. t. I. 6. C. de fideic. l. 57.
§. I. de leg. I. ad quam vid. VINN. er HEIN. ad g. 5.
I. h. r. VOORDAE interpr. L. III. c. IV. Cet. cf. MA-
IANSII diſſ. de leg. rei oblig. in difſ. T. I. m) §.
12. I. b. rz. l. II. §. 12. de leg. 3. l. I8. F. de adim leg.-
n)

256 LIs. II. TIT. XX.

n) l. 12. ff. eod. l. 5. 13. F. de trit. leg. I. 8. §. 2. de leg.
2. l. 27. §. 2. de leg. 3. o.) l. 34. §. I- J. deC.
et D.

H. 409.
De legato rei incorporalis.

Haec de legatis rerum corporalium. Sed poſ-
ſunt quoque incorporales relinqui, quo pertinent
iura v. g. ſeruitutes a) et fabka b).

a) l. 41. pr. de leg. I tit. ſ. de ſeruit leg. b) l. 39. §.
4. de. leg. I. LICHTWER diatr. de factis legatis Vit:

1748.

§K. 410.
Legata probibita.
Vidimus, quarum rerum legata licita ſint. Sed
dantur quoque legata prohibita, quo pertinent: I.
legata CAPTATORIA, de quibus eadem, quae ſu-
pra de captatoriis heredum inſtitutionibus diximus, re-
petenda funt. II. Legata POENAE NOMINE re-
licta; de quibus tamen variae ſunt opiniones. a) Iu-
ſtinianus ipſe ea ita definiuit, quod ſint, quae here-
dis coercendi cauſa relinquuntur, quo magir aliquid fa-
ciat, aut non faciat. Veluti: herer meus ſi filiam ſuam
Titio collocauerit, vel NON collocauerit, dato decem
aureos Seio. Ceterum iure antiquo plane odioſa⸗ et
inualida erant. Iuſtinianus tamen ea admittit, mo-
do nihil impoſſibilit, legibus interdibéti aut alias probro-
K heredi iniungatur. ⁵) III. Legata rerum litigioſa-
rum c) et 4) rerum aedibus iunkzarum. d)

a) BXYNKERSH. de leg. nom. poen. rel. in Ej. opuſc. Ha-
lae et Lipfſ. 1729. 4. MAIANSII difſ. de his, quae poen.
nom. relinqu. in Ej. diſſ. T. II. AYRERI difſ. de defnir.
leg. poem. nom. rel. ad §. 36. I. de lcg. Gott. 1742. IVL.
BERNH.

INN
1748.
174 .
herede
112. *

Leg
Kone III.
VI. Sab

1 l
legatarii
ſatorit:
Hine mo
legatum
At li lege
Vſus irud

nec venit

Il. D
dem, qu
obleruan
ſequuntu
lione acli⸗
tar 2) ſ

keitum,
hebdatle

dn e)
t WlS
tio in
enin e
diuerit

de le.

ei.

tinent

139. 8.

it Vin

de
nt: I.
hae ſu⸗
1, e.
E re.
2) lu.
te here⸗
vid fer⸗
1ſiun
decem
a et
, mo.
rohrh⸗

gioſe.

ſe. Hr.
de hoen
Gefnit.
2. IV.
ERNI.

DEr LEGATIS. 257

BERNH. BECMANNI diff. de leg. poen. nom. rel. Gott.
1748. 10. GOTTFR. SAMMET de leg. poen nom. Lipfſ.
1748. et in Ej. opuſc. GVNDLING. in diſſ. de principe
berede inſtit. c. VI. b) §. vlt. I. b t. c) Nov.
112. c. I. d) lI. 41. §. 1. de leg. I.

DE MODO LEGANDI.

LQuibus modis legari poſRit?
Legata relinquuntur: I. Pure. II. Sub condi-

Hfone III. In diem IV. Ex die V. Sub demonſtratione

VI. Sub cauſa. VII. Sub modo. Iam vero nota:

I. Legati PVRE relicti, quod ſimul ad hereder

legatarii transmittitur, dies CEDITI ſtatim a morte te-

ſtatoris; Sed VENIT adita demum hkereditate a).
FHinc mortuo ante aditionem legatario eius hereder
legatum poſt aditionem omnino exigere poſſunt.
At ſi legatum ad heredes non transmittitur, (v. g.
vſus fructus, vſus, habitationis) eius dies nec cedit
nec venit, niſi adita demum hereditate ).

II. De legato CONDITIONATO in genere ea-
dem, quae ſupra de hereditate conditionata attulimus,
obſeruanda ſunt. Quibus tamen adhuc adde, quae
ſequuntur: 1) quod pure legatum eſt, ſi ſub condi-
tione adimatur, quaſi ſub conditione legatum habe-
tur 2) ſi extrinſzcur, non ex teſtamento, ſuſpendatur

legatum, non eſt conditionatum, hinc, licet ante

decedat legatarius, tamen ad heredes tranſmittit lega-

taum c), 3) dies legati vere conditionati cedit et ve-

nit EXISTENTE demum conditione, niſi &) condi-
tio vel impoſſbair fit, vel probroſa, vel inepta; tunc
enim legatum pro puro habetur; β) tertiur impe-

diuerit conditionis exiſtentiam, modo ipſe legata-

R rius

258 LIB. I. TrTr. XX.

rius implere paratus fuerit; „) legatarius ſab eadem,
ſub qua ipſe herer, inſtitutus ſit conditione; hoc ca-
ſu enim pro puro iterum legatum habetur d.)

III. Legatum IN DIEM relictum eſt, quod le-
gatariur non pernetuo, ſed tautum ad PEMPVS ALI-
QVOD habere debtt. Hoc tempus vel certe deſmi-
tum eſt, vel non. Hinc dies vel CERLVS vel IN-
CERTVS dicitur. Iam nota: A) Si legatum in diem
CERTVM relictum eſt, et quidem pure (v. g. Titio
fundum Tuſculanum ad decem annos do, lego.) dies ce-
dit et venit, vt in legato puro ſine die relicto; Sin ve-
rOô conditionatim (v. c. Titio fundum Tuſculanum ad de-
cem annos do lego, SI Meuiam duxerit,) dies cedit et
venit exiſtente coonditione. B) Quodſi in diem IN-
CERTVM relictum ſit (v. g. TLitio alimenta lego, do-

nec munus publicum cum ſalario accenerit, legatum pro

conditionato cenſetur.

IV. EX DIE legatur, quando tempur additur
POST cuius lapſum legatarius accipere debet. Is dies
iterum vel certus eſt, vel incertus. Si igitur ex tem-
pore CERTO legatum eſt (v. g. poſt DECEM annos
habeto); dies cedit ſtatim, ſed non venit niſi lapſo
tempore. Sin ex tempore INCERTO, diſtingue:
1) ſi certum eſt, tempus viuo, vel certe moriente lega-
tario exſtiturum eſſe, dies cedit ſtatim, ſed venit e;=-
iſtente tempore (v. g. Weuio, die, quo I P SE morietur,
centum lego) 2) ſi incertum ſit, an vel vnquam vel cer-
te viuo legatario exſtiturum ſit tempus, legatum eſt
conditionatum †ε (v. g. Meuio lego centum die, quo
Caius morietur.)

V. DEMONSTRATIO hoc loco eſt deſcriptio.

Hinc legatum SVB DEMONSTRATIONE relictum
. eſt,

t, tun
nterelt,
ſnj O
lonmii
guid teke
retinl 101
eoque:
rlt, (I.
nofhinat

tantom

rii ver/⸗

ren iſ⸗

defuncte
nominer
ſit, 4en
modo al

ſet; 5

Exiftent,

VI.
kioren,
Vvti! Tit

cun ſer

perimit
Titio,ſi
2) heree
ſuille, ſ

VII
iumn g

De gua r

Aehins
Uon ed
Eelttiore

Laden
10e ce.

uod le.
8 ALI.
lefni.
el IN.
n diem
. Ttio
lies ce⸗
Finre
ad h.
cellt et
em IN.
go, h⸗

um pro.

Olliitur
ES dies
ex temn.
M annor
li a
ſtingae:
te lega-
enit ⸗
norietu,
vel cer⸗

tum eſt

e, quo

relictum

elh⸗

.

DE LEGATIS. 259

eſt, cum vel RES legata vel PERSONA legatarii ſrri-

bitur. Inter conditionem vero et demonſtrationem hoc

intereſt, quod illa oſtendit futurum, haec vero prae-

Jonz quid. En regulam: Error in demonſtratione
commiſſur NON inſirmat legatum, modo ALIVNDE,

gquid teſtator voluerit, conſtet; niſi probetur, teſtato-

rem non legaturum fuiſſe, ſi errorem ſeiuifet. Ad-
eoque: 1) ſi teſtator in ipſa legatarii perſona erraue-
rit, corruit legatum, niſi conſtet, eum huic perſonae
nominatae oeque legaturum fuiſſe; 2) ſi in nomine
tantum errauerit, manet legatum, ſi de ipſa legata-
rii perſona aliunde conſtat. 3) Si error concernit

rem ipſam, infirmatur legatum, modo non probetur,

defunctum hanc rem acque reliturum fuiſſe; 4) ſi in
nomine rei vel eius loco, vbi reperiri poſſit, erratum
ſit, aeque non corruit, quod relictum eſt, legatum,
modo aliunde, de qua re teſtator cogitauerit, con-
ſtet; 5⁵5) Si demonſtrata ſit res in rerum natura non

exiſtens, nihil peti potaſt. ).

VI. Sub CAVSA legatur, quoties teſtator ra-
tionem, quat ecum ad legatum commouerit, adiicit, vel-
vti: Titio, QCVIA me abſente neygotia mea curauit, Sti-
chum ſeruum do, lego. Quae caulſa, ſi falſa ſit, non
perimit legatum, niſi 1) conditionaliter addita ſit (v. g.
Titio, ſi negotia mea curauerit, ſtichum ſeruum do, lego).
2) heres probare poſſit, teſtatorem non legaturum
fuiſſe, ſi cauſam falſam ſciuiſſet g).

VII. Sub MODO legatur, quando teſtator cer-

tum legati FINEM et VSVM legatario praeſeribit.
De qua re nota: ſi vel teſtatoris vel heredis vel tertii

alicuius iure perfelzo interſit, modum adimpleri, dies

non cedit, niſi aut modo impleto, aut praeſtita prius
cautione, de reſtituendo legato, modo non impleto,

R 2 niſi

200 Lis. II. Trr. XX.

niſi per legatarium non ſteterit, quo minus modum
implere; 2) ſi neminis aut ſolius legatarii interſit,
modus impleri non debet, hinc et non opus eſt cau-
tione; 3) ſi teſtator diſerte dixerit, vt, modo non im-
pleto, legatum reſtituatur, indiſtinkte cautio illa debet
praeſtari; 4) Modus impohſibilis et turpis pro non
adizéto habetur h).

a) Dies CEDENS in genere eſt tempus, a quo nanciſeor

ius exigendi aliſe in futurum; ſed dies veniens eſt zem-

pus, a quo evacdtio IPSA mibi competit. Igitur dies le-
gati cedens eſt tempus, a quo ius legatarii incipit, lega-
tum aliquando petendi. Dies legati veniens eſt tempus,
« quo legatarius ipfam legati PRAESTATIONEM pete-
re poreſt. I. 213. F. de V. §. b) I. 2. 3 f. G. 11. . 9.
F. quando dies leg. ced. I. vn. §. 2. F. quando dies leg.
uſucfr. ced. BOEHMERI difſ. de differ. legat puror et
non puror. praecipue intuim Faleidiae, in Ex. ad. P. T.
V. Ceterum nota: I) iure autiquo dies legati pure vel
in diem cerium relicti cedebat ſtatim a morte teſtatoris,
ſi legatum tranſiret ad herede, 2) Auguſtus in L. Iulia

et Papia Poppea ſanxit in fauorem ſci, vt legatorum

dies cederet demum a tabulis apertis.. 3) Iuſtinianus
in l. vn. J. 7. C. de cod. toll. reuocauit in fauorem he-
redum legatarii ius priſtinum. HEINECC. ad L. Pap.
Popp. L. III. c. II. §. 3. e) l. 6. pr. J. 1. ff. quan-
do dies leg. d) I. F. J. 2. 3. 4. F. l. 24. §. t. g. ood l.
37. de C, et D. I. vn. §. 7. C. de cad. toll. GO'TTF. LVD.
MFNREN. pr. de leg. condit. Vit. 729. e) l. 75. f.
de C. er D l. z. l. 5§. §. I. F. quando dies leg. f) §.
30. L. h. z. I. 17. pr. l. 34. pr. §. 1. l. 40. §. 4. F. de C. er
D. I. ios. §. 10. de leg. 1. VLPIAN. fragm. . XXIX.
g. 19. GVNDLINGIANA pat. 33. n. 4. §. 27. Sqq.
VINNIVS Sel. quaeſt. L. II. c. 27. AVERAN. interpr.
L. II. c. 16. et L. V. c. 16. FR. CAR- CONRADI diſſ.
de volunt. teſtat. dubia oberror. in nom. vel demonſtrat. hbe-
redis vel legatar. commiſſi, Helmſt. 1736. CVIACG. ad
L. 4. de leg. L. De nomin. Rom. cf. CAKR. SIGON.
in Opp. g) H. 31. J. b. r. 1. 77. H. 2. 3. 1. 72. HK. 6.
F. de C. et D. Iit. C. de falſa cauſa leg. adiecta. h) l. 77.
§. vlt. l. 40. J. vlt. I. 80. F. eod. I. vlt. J. 2. ff. de auro

leg.

leg.
lit
D0
1720
u

D

Eg
1) die
rei lege
mum
regulae

I.
torir vel
tranſit
tellige:
telletor
petit i
tum ag
ris; 4
elt, a0

II
tae tra
rede tr.

4

odum
terlit

cau.

n im.
debet

non

neiſeo/

ſt en.

lies le.
leo⸗
empos,
lpete
1l. h.
ien leg.
ror et
.. 1.
re vel
tatoris,
,lvlia
Norum
nianus
em he⸗
L. Lop.
guan:
. 14 1
LWD.
f.
5).
ke C. er
XXIN.
59.
Nterpr.
I Gili.
at. he⸗
C. ad

—

R

4
PDE LEGATIS. 261

leg. I. 1. C. de bie, quae ſub modo. MAIANSIIdiſſ. de
his, quae ſub modo relinquuntur in Ej. diſſt. Vol. II. I V-
DOV. MENKENII difſ. de modo ſegatis adſeripto, Vit.
1729. Ceterum adde: Conditio exprimitur per: N,
cum; Cauſa per: quia, quoniam; Modus per: vt.

DE EFFECTIBVS LEGATORLVM.
Effe tus legatorum generales ſunt, vt legatarius:
1) die veniente legatum petere poſſit; 2) vt dominium
rei legatae naneiſcatur vel ipſo iure, vel fabta de-
mum ab eo, a quo relictum eſt, traditione. Hinc
regulae:

I. Dominium rei in ſpecie legatae, et vel teſta-
torit vel heredis propriae, ipſo iure a morte teſtatoris
tranſit ad legatarium. Quod tamen hoc modo in-
tellige: 1) periculum et commodum rei ſtatim a morte
teſtatoris eſt legatarii; 2) lus tamen vindicandi ei com-
petit ab adita demum hereditate; 3) transmittit lega-
tum agnitum ad ſuos heredes ſtatim a morte teſtato-
ris; 4) ſi vero legatarius repudiauerit legatum, idem

eſt, ac ſi dominium ad eum plane non tranſiiſſet.

II. Dominium rei vel in genere vel alienae lega-
tae transfertur ad legatarium, faa demum ab he-
rede traditione.

1. 44 §. ¹. 1. 6. §. 2. de leg. 1. 1. 80. de leg. II.
§. 41 3.

Actiones legatariorum quae?

Ad petenda vero legata variae dantur actiones,
et quidem:

262 LrIB. II. Tir. XX.

I. REI VINDICATIO, qua vtitur legatarius, cui
res in ſpecie et vel teſtatoris vel heredis propria reli-=
ta eſt, aduerſus heredem et quemcungut rei poſſeſſo-
rem a)].

II. Actio PERSONALIS EX TESTAMENTO
aduerſus heredem, qui adiit, ad praeſtandum legatum.
Ea opus eſt vel quantitate, vel re in genere, vel re
aliena, vel nomine et liberatione relicta, vel facto le-
gato. Huius actionis fundamentum eſt obligatio
heredis ex aditione hereditatis quaſi ex contractu ipſi
incumbens. b)

III. Actio HYPOTHECARIA aduerſus quem-
cunque poſſeſſorem. Eius fundamentum eſt hy-
potheca tacita c).

IV. ARtio FAMILIAE ERCISCVNDAE aduer-
ſus coheredes ad praelegatum coheredi praeſtan-
dum ).

Ante vero, quam aliqua actione vtatur legata-
rius, AGH NITIO legati i. e. declaratio legatarii, ſæ ac-
ceptare legatum, praeceſſerit neceſſe eſt. Hinc et ei
datur ius deliberandi, legate forte ſub onere ipſi
reli to. c)

a) I. 3. H. 3. 4. C. comm. de leag. b §. 5. I. de oblig.
quae quaſi ex comr. c) l. k. C. comm. de leg. 49
I. 25. §. vlt l. 26. F. fam. erc. PAVLI rec. ſent. L. III.
T. VI. §. I. e) l. 31. f.. de mil. teſtam. I. 15. F. de
reb. dub. l. 38. de leg. I. l. 4. 5. I. 55. de leg. II.

§. 415.

E. n

Ea

durn nen
i debet

tele li

heredita

1
In

Nlerutt
uda

ur. I

I.
Partem
ſerit, i
Ureſette

I
lertor
ter din
eius pe
cis ni⸗
indicett
iio ſun⸗
mgule
uuſid
lert,
Ttä

cui
reli.
ſoſo⸗

NTO0
ttum.
el re

0 E.
Ati

Uiſi

DE LEGATIS. 263

„

§. 4r4.
De re PLVRIBVS relicta.
Eadem res vel hereditas pluribus relinqui pot-
eft. lam nota: 1) ſi collegatariorum vel cohere-
dum nemo deficiat, res aut tommunir manere aut diui-
di debet. 2) Deficiente vero collegatario aut cohe-
rede aliquo, pars vacans adereſcit. Hinc de diuiſione
hereditatis et iure adcreſcendi videamus.

§. 415.
DE DIVISIONE HEREDITYATIS.

In diuidenda hereditate regula generalis eſt:
Hereditas inter coheredes ſeriptos ſemper 10 TA diui-
denda eſt, ne teſtator pro parte inteftatut deceſſiſe videa-
tur. lam ſequuntur regulae ſpeciales:

I. Si teſtator Fingulo coheredi certam quidem
partem adſcripferit, attamen hereditatem non exhau-
Jerit, id, quod ex ea ſupereſt, ſingulo pro rata ad-
ereſcit. 3)

II. Si teſtator ſingulo coheredi certam rem vel
certas alicuius rei partes adſeripſerit, omnes aequali-
ter diuidunt hereditatem, quaſi teſtator nec rem nec
eius partes nominaſſet, ita tamen, vt ex officio iudi-
cis vnicuicunque eorum, res, quae ei relia eſt, ad-
iudicetur. Exempla: Titius heree eſto ex parte ter-
tia fundi Corneliani, Meuius ex beſſe eiutdem fundi:
ſingulus dimidiam totius hereditatis partem acceipit,
quaſi detracta fundi mentione et ſine partibus ſcripti
eſſent. Aut: Attiur fundi Corneliani heres eſto, duo
Titii illiur inſullae heredes ſunto: Habebunt duo Titii

Jemiſſem et Attius ſemiſſem ex eadem ratione. Aut:
R 4 Meuius

264 LrB. II. Trr. XX.

Meuius heres eſto ex fundo Corneliano, Titius ex fundo
Dibiano. Erunt heredes ex aequis partibus, quaſi
ſine iis ſcripti, et ille officio iudicis fundum Corne-
lianum, hic vero Libianum in ſua parte accipiet.
Niſi his omnibus ſpeciebus voluntas teſtatoris mani-
feſtiſſime refragetur ).

III. Si teſtator nonnullis coheredibus certas RES,
reliquis vero vel plane nullas vel certas PARTES ad-
ſcripſerit, illi tantum pro legatariis habentur c)]. Ex-
emplum: Caius herer eſto ex fundo Corneliano, Meuius

ex fundo Libiano. Titius et Seiut hereder ſunto: Ca-

ius fundum Cornelianum, Meuius Libianum accipit,
quaſi legatum. Reliquam hereditatem diuidunt Ti-
tius et Seius agquis partibus, vel, ſi partes iis adſcri-
ptae ſint, pro rata. .

IV. Si teſtator nonnullie coheredibus certar par-
tes, reliquir vero nullar adſcripſerit, diſtingue: 1) ſi

quid aſſi deeſt, (i. e. ſi partibus expreſſis hereditas

non eſt exhauſta) ii, qui ſine partibus ſcripti ſunt,
accipiunt partem reſiduam. Sic: Caius heret eſto ex
Sextante, Weuius ex quadrante. Praeterea Titiur et
Seiur hereder ſunto. Hi ſeptem hereditatis partes ac-
cipiunt. 2) Sin vero totus as completus ſit, (i. e. ſi
Partibus expreſſis exhauſtus ſit) ii, qui nominatas par-
tes habent in ſemiſſem, et, qui non habent, in alte-
rum ſemiſſem ſuccedunt, (i. e. parti cuiusque nomi-
natae decreſcit dimidium). V. g.: Caius heres eſto
ex triente. Meuius ex beſſe. Praeterea Titius et Se-
ius heredes ſunto. Caius accipit duag, et Meuius
quatuor partes. Reliquae ſe partes perueniunt ad
Titium et Seium. d) .
*

V.
eredits
heredes

fundh⸗
guuſ
orde.
ipit.
nani⸗

RES.
ad⸗
). Ex-
Leuius
.Ca.
ipit,
1t Tl⸗
dſeri.

par⸗
1) 1
editas
ſunt,
1o er
iut et
ae⸗
e ſi
par⸗
lte⸗

DE LBGATIS. 265

õ

V. Si teſtator plane nullar partes expreſſerit,
hereditas aequaliter diuiditur, vt tamen coniunkti co-
heredes pro vna perſona habeantur e).

a) §. 7. I. de bered. inſtit. b.) l. 9. H. 13. l. 10. 11. J.
35. pr. G. eod. c) lI. 13. C. eod. d) §. 6. l. eod.
e) I. 9. J. 12. II. 12. pr. ff. eod. Add. MAIANS diſſ.
de diuis. bered. in diſſ. Vol. II. Praeterea nota tibi
iuris vocabula: As dicitur tzota hereditas, quae in
duodecim vncias (i. e. partes) diuiditur. Habentautem
et hae partes propria nomina, puta haec: SEXTANS,
i. e. duae vnciae, ſeu ſexta hereditatis pars (½) QVA-
DRANS i. e. tres vnciae ſeu quarta pars (†) TRIENS
i. e. quatuor vneiae ſeu tertia pars (3½) QVINCVNX
i. e quinque vnciae (z5.) SEMIS i. e. vnciae ſeu
dimidium hereditatis () SEPTVNX i e. ſeptem vnciae
(2) BES, i. e. octo vnciae (2) DODRANS i. e. nouem
vnciae(3) DECVNX, i. e. decem vnciae (5) DEVNX
i. e. vndecim vnciae (1). Vncia porro diuiditur in
ſemunciam, ſicilicum, ſextulam, ſcriptulum, ſimplium,
et cet.

Aliquando hereditas in DVPONDIVM i. e. XXIV. vn-
cias et TRIPONDIVM i. e. XXXVI. vncias diuiditur.
cf. VOLVSIVS MECIANVS de aſſe et partibus eius,
adiect. SICHARDI et CVIACII editt. Cod. Theod. nec
. non GRONOVII libro de pecun. ver. Extat quoque in
GRAEVII theſ. ant. Rom. Tom. II. Vid. porro GVIL.
BVDAEVS de aſ’e cura RECHENBERGII et ſae-
pius. CVIAC. ob6ſ. L. VII. c. 33. SALMAS. de modo
vwſur. p. 25I. BKISSON. de V. §. ſ. v. bes.

§. 416.
DE IVRE ADCRESCENDI.

Haec de hereditatis diuiſione. Sequitur IVS AD-
CRESCENDI, quod eſt ius, quo portio coheredie, vel
collegatarii deficientiv ad reliquos collegatarios aut aut
R 5§ cohe-

266 LIB. II. TIT. XX.

coheredes deuoluitur. Itaque duplex eſt, alterum co-
heredum ſeu quod ratione hereditatirs ipſius; alterum,
quod inter collegatarios ſeu circa legata et fideicom-
miſſa obtinet.

§. 417.
I) DE IVRE ADCRESCENDI COHEREDVM.

De coheredum iure adcreſcendi in genere obſer-
1) Originem reſpenſis prudentum debere videtur.
2) Eius ratio eſt regula: quod nemo pro parte teſta-
tus detedere pobßit. 3) Praeſupponit: A) alterum co-
heredem ifilmnten, et B) alterum coheredem con-
iunbtum.

A) Coheres DEFICIENS eſt, qui portionem
Juam accipere vel non vult vel non poteſt; quod fit: 1) ſi
incapax ſit; 2) ſi tempore conditi teſtamenti non ex-
titerit in rerum natura; 3) ſi conditio defecerit; 4) ſi
viuo iam teſtatore deeeſſerit, nam ſi eo defſunkto mor-
tuus ſit, diſtingue: Vtrum fuerit heres ſuus aut e-
franzut. Si prius non defecit, quia inſo iure heres
eſt. Sin poſterius, omnino defecit, ſi ante aditionem
deceſſerit.

B) Coheres CONIVNCTVS eſt, gqui cum deſi-
ciente ad EAà NDEM hereditatem vel EA NDEM partem
EODEM teſtamento vocatus zcſt. Quae quidem con-
iunctio triplici modo fieri poteſt: Primo: Cum ſin-
gulo in ſolidum; deinde: cum omnibus SIMVL here-
ditas relinquitur. Denique: cum ſingulo coheredi
Partes certat adiiciuntur, aut non. Vnde tres dan-
tur coniunttorum coheredum claſſes:

Geontur.
“
npaft
erer oſo.
luol lucl
juncli;
tur, fe

CTI ieu

At
i ſunt.
iſt, alltl
6GVLO J¹
intelligit
luntor.
ſellt ſun
1e herer
Pterea v
tur, ſed
VERbls

V
ſeu Mly
recitan,
veluti.
Titiur /.
ſto. Al
x parte,
Viu ex
Juod ,n
lellae ſu

II.

DE LEGATIS. 267

n. Prima eorum, qui RE T†ANTPVM coniuncti
rüm, dieuntur, i. e. quorum ſingulus in SOLIDVM inſtitu-
on. tus eſt. Quod ex eo intelligitur, ſi ſingulus ſeparata
propoſitione continetur. v. g. Caius here- eſto. Titiut
behrers eſto. Meuius aeque here zſto. Propterea vero,
quod eadem res ſeu hereditas ipſis relicka eſt, RE con-
4 iuncti; quia tamen quoad VERBA non coniungun-
ttfur, re LANLPVM coniuncti ſeu quoque DISIVN.
bſer. CTI dicuntur.
letur.
feſfdu. Altera eorum, qui VERBIS TANTVMconiun-
n co. Si funt, i. e. quibur omnibus SIMVL. hereditas relilta
o. eſt, adiebtis tamen partibus in diuidenda hereditate SIN-
GyVLO competentibut. Haec verborum coniunctio
intelligitur eo, cum omnes vna propoſitione copu-
nen lantur. Veluti: Caius ET Titiur aequie partibus he-
)ſ redes ſunto. Aut: Caius CVM Titio pro dimidia par-
n ex. te heres téſto. Aut: Caiur, Titius heredes ſunto. Pro-
4)1 pterea vero, quod vna quidem propoſitione continen-
mor. tur, ſed tamen ſingulo ſeparatae partes adiectae ſunt,
t e. VERBIS tantum a teſtatore coniuncti videntur.
heres
onem VItima eorum, qui RE ET VERBIS SIMVI.
ſeu MIXTIM coniuncti ſunt, i. e. cum omnibus ſimul he-
reditas, NVLLIS tamen adielkis partibus, relinquitur;
et. veluti: Caius et Titius heredes ſunto. Aut: Caius,
rten Titius heredes ſunto; Weuiur ex parte dimidia heres
con. eſto. Aut: Caius ex parte dimidia heres eſto. Titius
o. eyx parte, qua Caium heredem inſtitui, herer eſto. MWe-
ere. vius ex parte dimidia heres eſto. Propterea vero,
redi quod ezadem propoſitione continentur, nec partes ad-
dan. iectae ſunt, et re et verbis coniuncti dicuntur.
§. 8. L. h. z. cf: I. 89. de leg. III. I. 144. de V. S.
Pim Regu-

26 8 Lis. II. Trr. XX.

Regulae vero, ſecundum quas adereſcit coniun-
Ro, ſequentes ſunt iure nouiſſimo a).

I. OMNIBVS coheredibus DISIVNCTIM in-
ſtitutis, ſiquidem duo tantum ſint, (v. g. Primus he-
rer éſto. Secundus herer eſto) portio vacans adcreſcit
ſuperſtiti, qui tunc totam capit hereditatem, quod
ius NON DECRESCENDI appellant “); ſin autem
plures ſint (v. g. Primur heres eſto. Secundus herer eſto. Ter-
tiutheres eſto) portio vacans ad ſuperſtites aequis partibus
per uenit, niſi ſingulus in certa parte inſtitutus ſit. Tunc
enim portio vacans pro portiont hereditaria adereſcit. v.
g. Primus heres eſto i in SEMISSE. Secundus in TRIEN-
TE. TBirtius in SEXTANTE. Deficiente Primo ex
eius ſemiſſe Secundus trientem et Tertius ſextantem
accipit.

II. OMNIBVS coheredibus CONIVNCTIM
inſtitutis et quidem in TOTA hereditate ſeu MIX-
TIM, (v. g. Primur, Secundus et Tertius heredes ſun-
to) portio vacans ad omner atqualiter peruenit; ſin
vero in PARTE hereditatis ſeu VERBIS TANTLVM:
(v. g. Primus et Secundus in QVADRANTE; Zertius,
Quartus et Quintus in DODRANTEhereder ſunto) por-
tio vacans ad ſolum coniunctum in zadem parte de-
voluitur.

III. Aliis DISIVNCTIM, aliis vero CONIVN-
CTIM inſtitutis (v. g. Primus herer eſto, Secundus ET
Tertiur heredes ſunto. Quartur heres eſto) Siquidem
ex COMIVNCTIS aliquis deficiat, eius portio ad
ſolum coniuntum cum ſuo venit onere. Sin autem
ex DlSsIVNCTIS, portio eius non ad ſolos diſiunctos,
ſed ad OMNEsS, tam diſiunctos quam coniunctos,

pro portione hereditaria deuoluitur.
IV.

IV.
NOLEN
ſit. gvi
tem aonn

V.
ſingue,
Plkat.
nen age
tat. di
pollt,
eus, el

V.
ſat in
2) De

1) Am
ſeen

I) A
get

oniun⸗

Min.
ut he.
wreleit
quod
autem
. Nr.
rtibus
Tunc
ſcit, .
RIEN.
inno ex
tantenm

CTNMN
MlX.
, ſun.
it, ſin
TVM.
rtiut,
por.
te de⸗

IVN.
11 ET
nidem
o a
utem
nos,
ntlos,

IV.

DE LEGATIS. 269

IV. OMNIBVS coheredibus IPSO IVRE et
NOLENTIBVS adcreſcit, ſi partes ſuas iam agnoue-
rint, quialabſurdum videtur, eiuſdem hereditatis par-
tem agnoſcere, et partem reſpuere.

V. Quoad onus portioni vacanti adie tum, di-
ſtingue, vtrum in DANDO an in FACIENDO con-
ſiſtat. Si prius, hoc omnimodo lucrantes portio-
nem agnoſcere debent pro quantitate portionis lucra-
tae. Sin poſterius, ſiquidem hoc per alium impleri
poſſit, ſmili modo a lucrante agnoſci debet; ſin ſe-
cus, cecſat grauamen. e)

VI. Si deficiens coheres Jubſtitutum habeat,
cſat ius adcreſcendi d).

a) De iure enim antiquo haec tenenda:

I) Ante legem Papiam Poppaeam indiſtinde iuri adere-
ſcendi locus exat.

II) At Augaſtus lege illa haec ſanxit: vt 1) fi coheres
deficeret poſt teſtamentum conditum, ſed viuo adhue
teſtatore, eius portio eſſet in cauſa caduci; 2) ſi defi-
ceret mortuo quidem teſtatore, ſed anze apertas tabulas,
eius portio aeque fieret caduca 3) ſin deficeret poſt
apertas quidem tabulas, ſed anze hereditatis aditio-
nem, eius portio tanquam bonum vacans aerario ce-
deret.

III) Iuſtinianns denique I. vn. C. de cad. zoll. has diſtin-
Giones negligens nihil ad aerarium fiſcumue pertine-
re, ſed portionem vacantem ſemper coheredibus ad
creſcere ſtatuit. cf. HEINCEC. ad L. Pap. Popp. L. III.
c. 9. MElSTERI opuſc p. 588 b) WESTPHAL.
difſ. de iure adereſc. int. cobered. interdum iure non de-
creſcendi. Halae 1761. Et recte, licet verba haec in
legibus non occurrant. Differentia vero eſt, quod
in iure ad creſcendi in ſpecie dicto adquiritur aliena por-
ti0

LiB. II. TrT. XX.

tio, adeoque ſimul tranſit onus cum ea coniunctum.
Sed in iure non decreſcendi retineo partem meam adeo-
que nec onus alienum in me transfertur. vid l. vn. §.
II. in En. C. de cad. toll. Vnde fruſtra diſſentire vi-
dentur, quos laudauit SCHLITTIVS ad Ludouici vſum
diſtinct. P. III p. 49. c) l. 63. ff. de bered. inſtit.
l. 8o. de leg. III. I. vn. §. 9. 10. C. de coduc. toll. d)
vid. ſupra §. 342. No. IV.

§. 418.

II. De iure adereſcendi quoad LEGATA. Quoad
legata triplici modo ius adcreſcendi locum habere
poteſt. Nimirum vel reſpectu HEREDVM, a qui-
bus legatum, vel reſpeéctu LEGATARIORVM, a
quibus itidem legatum, vel reſpectu COLLEGATA-
RIORVM, quibus eadem res legata eſt.

§. 419.

Continuatio.

A) HEREDIBVS adcreſcit legatum vacans ex di-
erſa ratione. Si enim ſint heredes ab inteſtato, iis
adereſcit, ne portio vacans ad ſcum perueniat.
Hinc, ſi hoc maluerint, legatum vacans repudiare
poſſe videntur. Sin autem ſint heredes teſtamenta-
rüi, iis adcreſcit, ne portio vacans adheredes ab in-
teſtato perueniat, ſicque teſtator pro parte teſtatus
et pro parte inteſtatus decedat. Hinc non poſſunt
repudiare vacans legatum. Iam vero nota regulas
ſpeciales: 1) ſi legatum vacans ab omnibus heredibus
reli tum fuerit, adcreſcit omnibus et diſtribuitur pro
portione hereditaria. Sin vero a certe vel tertis, ad-
creſcit ſoli vel ſolie, quia ſolus vel ſoli id praeſtare
debuiſſent. 2) ſi vel ſubſtitutum vel coniunbktum de-
fieiens legatarius habeat, heredibus nihil adereſcit.
B)

men u

Finutnn

ſtatori
legata
reliche
tione
vel ſ
guidan
fun ad
rit, re
tarius
minut

habuen

unchom.

n deo-

in .
tire vi.
li ſunn
inſti.
“

Quoad
habere
4 qui.
M, à
ATA-

exch⸗
1o, iis
leniat.
udiare
menta⸗
b in⸗
ſtatas
ofluot
gulas
dibus
pro
,10
ehare
nn de⸗
ſeit.
)

DE L. EGATIS. 271

B) LEGATARIIS, a quibus legatum vacans re-
lictum, ex praeſumta teſtatoris voluntate adcretcit.
Praeſumitur enim, teſtatorem maluiſſe, vt res apud
legatarior permaneat, quam ad hereder perueniat.
Hinc vacans legatum inter eos pro virili portione,
i. e. pro numero perſonarum, diſtribuitur. Nihil ta-
men aeque legatario adcrefcit, ſi deficiens vel ſub-
NRitutum vel coniundtum habuerit.

CCOLLEGATARIIS itidem ex praeſumta te-
ſtatoris voluntate adcreſcit. Quodſi igitur vnus col-
legatariorum defecerit, diſtingue: 1) ſi coniunctim
relictum fuerit, portio vacans omnibus pro virili por-
tione cum ſuo onere adereſcit, ſi habere malutrint;
vel ſi omnes noluerint, ei, a quo legatum eſt; vel ſi
quidam voluerint, quidam noluerint, volentibus to-

tum adcreſcir. 2) Sin autem diſiunctim reli kum fue-

rit, retinet partem vacantem alter diſiun tus collega-
tarius ex iure non decreſcendi, vt ſuum legatum im-
minutum habeat. Ceterum, ſi deficiens ſubſtitutum
habuerit, ceſſat iterum ius adereſcendi.

l. vn. §. 7. 8. II. C. de cod. toll. De iure antiquo vid. VLP.
frigm. tit. XXIV. G. 12. CAII. Inſt. L. XI. T. V. §. 5.
ibique SCHVLTING. Ceterum de tota hac ijuris ad-
ereſcendi doctrina vid. MERILLIVS ia OTTON. theſ.
T. III. PAPILLONIVS ibid. T. IV. RAMOS in MEERM-
theſ. T. IV. DVARENVS in Ej. opp. IANVS A CO-
STA in praelect. iur. civ. GOVEANVS in Opp. Rote-
rod. 1766. f. MAIANS. in diſſ. Vol. II. IOD. AVG. BA-
CHIVS in Opuſc. Lipſ. 1754. S. SCHNEIDTII difſ-
de eo quod iuſtum eſt circa ius adcreſe. ſecund ius Com. e⸗
Franc. Sect. I. §. I — 10. Wirceb. 1774.

Tarx.

TITVLVS XXI.
DE

ADEMTIONE LEGATORVM.

§. 420.

De ademtione legati.

egata vel adimuntur, vel transferuntur, vel in-
tereunt.

I. ADEMTIO legati eſt eiue extinbtio ex TE-
STATORIS VOLVNTATE fabta. Ad eam nullae
requiruntur ſolemnitates, ſed ſufficit ſola defuncti
contraria voluntas. Hinc regula: Legata NVDA
VOLVNTATE adimuntur. a) Haec vero contraria
voluntas vel a defuncto diſerte declarata eſt, vel prae-
ſumitur tantummodo. Priori caſu IPSO IVRE, po-

Reriori autem ope EXCEPTIONIS ademtum dicitur

legatum.

Cum porro defunctus vel verbit vel fablis con-
trariam voluntatem declarare poſſit, ademtio, quae
ipſo iure fit, in EXxPRESSAM zt TACITAM ſubdi-

viditur.

EXPRESSE fit, cum teſtator expreſſe dicit: non
do, non lego, adimo, vel aliis ſimilibus verbis vtitur. b)

TACITE autem fit, ecum teſtator aliquid FE-

CIT, ex quo eius voluntas, adimendi legatum, apparet.
Quo

(nt ?/,

ſgati

De
volunt⸗
MILE
V. g. i
te, ſi

1

1
TATI

tigit:

4
uir reli
Juamn T
Nt:
Niention
ine
E ad
nepolte

el in.

T.
ullat
fundti
IVDA
traris
prue.
. Po.
icitur

con-
3 Uae

labci.

no

ar. )

F.
port.
(uo

DE ADEMTIONB LEGATORVM. 273

Quo pertinet:. 1) deletio legati conſulto facta; c) 2)
alienatio rei et exabtio nominis legati voluntaria d);
3) dekrubtio rei, vt ad priſtinam formam reduci ne-
quzat e). 4) ſi teſtator viuur legatario iam pretium

legati dederit †),

Denique PRAESVMITVR contraria defuncti
voluntas, ſi quid poſtea contigerit, ex quo VEROSI-
MILE it, teſtatorem noluiſſe amplius legatum relinquere.

v. g. inimicitiae capitales inter eum et legatarium or-

tae, ſi reconciliatio non lſit ſecuta g).

a) l. 3. S. n. W. h. t. CRELLII difſſ. quomodo legata nuda-
volunt. adim. in Ej. difl. Faſe. VI. de CRAMER. Ne-
benſt. Theil 44. n. 4. b) Pr. I. h. 2. c) l. 1. . de
bis quae in teſt. del. dq) §. 22. er 22. I. de legat. e)
l. §. pr. G. 1. de leg. III. f) l. 22. de leg. II. GE.
AD. STRVVII difſ. de zacita legat. ademt lenae 1692.
2) I. 3. §. vlt. l. 4. fF b. z. Cet. cf. VOORDAE inter-
pr. jur. Rom. L. III. c. 17. .
9. 422.
Translatio legati quid? .
II. TRANSLATIO legati eſt, quaecungue MV-
TATIO circa legatum a teſtatore fablka. Ea con-
tigit: . .

A) Quoad PERSONAM legatarii i. e. cum, quae
huic relicta erat res, ea nunc alii legatur. v. g. domum
quam TI'TIO legaueram, nunc MEVIO do, lego. Iam
nota: I) haec translationis ſpecies continet ſimul
ademtionem prioris et conſtitutionem noui legati; 2)
hinc, quae ad conſtituendum legatum requiruntur, in
ea adeſſe debent,; 3) animur adimendi exprimi debet,
ne poſterior legatarius pro collegatario haberi poſſit.

S B)

274 LrB. II. TIT. XXI.

B) Mutata perſona, A QVA legatum, v. g. do-
mui, quam a S8EIO legautram, nunc a CAIO do, lego.

C) Mutata RE legata. v. g. Titio non DOMVM,
ſed BIBIO TtIECAM nunc lego.

D) Mutato MODO legandi, ſi v. g. conditio et
dies adiüicitur, vel mutatur, vel detrahitur; l. 5. 6. 20.

FV. h. f.
§. 323.

Inieritus legati quid?
III. INTERITVS legati eſt extinktio legati, orta
ex ALIA, quam teſtatoris voluntate, cauſa. Quae càu-

ſa eſt:

A) CASVS: 1) ſi res in ſpecie legata fato perie-
rit a); 2) ſi legatarius viuo adhuc teſtatore deceſſe-
rit ?); 3) teſtamento infirmato, niſi inoſſcioſum fue-
rit c); 4) defirienle conditione )..

B) Fufßfum ipfius LEGATARII, ſi rem alienam
ſibi legatam titulo lucratiuo adquiſiuerit e ).

C) LEGIS DISPOSILTIO, qua nonnulla legata

pro non ſeriptiæ habentur, vel legatario tanquam in-
digno a filco auferuntur; de qua re in Pandettis.

a) §. 16. L. de leg. I. 36. §. lt. I. 47. §. vlt. de leg. I. b)
1. vn §. 2. C. de cad. toll. c) vid. tit. quem teſtam.
in firm. d) vid. tit. de hered. inſtir. e) §. 6. I. de
leg.

H

de ea

ret Vl
aurir

TEM.

. d⸗
o.

H,

ſtio et
6. 20.

,Orta
e cal⸗

perie

ecelle·

n kue⸗

ienan

legats
Am i-
.
b)

teſtan.
C. l.de

H de legatis ipſis. Sed cum lege Falcidia non-

. 275
TITVLVS XXII.

DE

I. E G E F A L C ID I A.

§. 424.

Conne io.

nihil circa ius legatorum immutatum ſit, iam
de ea hoc titulo agitur.

Lege enim FALCIDIA cautum erat, of ne lices
vet VLTRA DODRANTEM hereditatem legatis e-
haurire, et, i PLVS legatum eſſet, QVARTAM PAR.-
T'EM heres DETRAHERE, vel RETINERE poſſet.
Nota: Dicantur pauca de legis Falcidiae ratione et
hiſtoria. cf. SCHWOPE biſtor. Leg. Falc. Lips. 1763.
FR. DVARENVS ad L. Falc. in Ej. Opp. FR. HOT-
TOMANNVS de; quarta legit. Tulc. et Treb. in Ej. Opp.
T. I. FR. BALDVINI com. ad L. FPur. Vocon. et Falcid.
Halae 1730. 8. et in. HEINECCII iuriſpr. Rom. et Att.
T. I. IAC. PERIZONIVS ad Leg. Vocon. in Triad. diſ-
Jertt. PETR. GRANCHIANVS ad Leg. Falc. in OT-
TON. thes. T. V. HVSMANNI paradoxa ad L. Falc.
ibid. T. IV. ANT. GOVEANI com. ad tit. V. de L.
Falc. in Eius Opp. Rotered. 1766. f IAC. VOORDAE
com. ad LE. Palc. Harlingae. 1730. 8.

§ 324.

Lis. II. Trr. XXII.

§. 425.
Conrinaario.
Ergo ex lege Falcidia heredi ſalua manere de-
bet quarta hereditatis pars, quae proinde QVARTA
FALCIDIA dicta eſt. Quamſi non habet ſaluam i. e.
ſi teſtator tot reliquerit legata, quae ſuperent do-

drantem ſeu tres hereditatis parter, eam legatis detra-

here poteſt. Hinc videamus: I. Quis detrahat quar-
tam Falcidiam? II. Cui detrahatur? III. Quomodo
detrahi debeat et computetur? IV. Quando non poſ-
ſit detrahi? =WB

§. 426.
Quaeſtio prima.
1L. Detrahit Fulcidiam, qui teftamentum DESTI-
TVTVM reddere poteſt. Hinc ea competit: 1) he-
redi teſtamentario; 2) Angulo coheredi, quia ratio
Falcidiae in ſingulo herede ponenda eſt a); 3) Jub-
ſtituto b)).

Attamen ex aequitate quoque data eſt 1) here-
dibus ab inteſtato c) et 2) emtori hereditatis ). Ce-
terum herer heredis, qui detrahere potuit, adhuc de-
trahere poteft ). Ex his ſimul patet, legatariis
haud competere Falcidiam †9.

a) F. I. I. l. 77. fr. h. t. de BERNSTORFP. de ratione L.
Fulc. in ſing. bered. maxime ſubſtit. ponenda Gott. 1754.
4. b) l. 22. J. 2. 1. &1. J. 7. F. h. t. c) 1l. 18. Pr.
F. b. t. d) l. 7I. G. B. t. e) I. 10. C. h. t. f)
I. 32. H. 4. H. h. t.

.

1
igui
Ferba
uhuan
culari

Alx.

Verul

ne.

conl

da/
MO
pore
Jalu⸗
non
ſin y
cet .
nen

e ge.
NTA

uar⸗
vodo

pol.

SII.

ratio
ſob

here-

Ce.
/ de⸗
tarii⸗

Nne l.
1754.
. h.
1)

4

d.
letrg.

DB LEGE FALCIDIA

§. 427.
Quaeſtio ſecunda.
II. DETRAHITVR Faleidia ei, qui ex ehreditate
aliguid capit. Hinc: 1) legatariis, per ipfſa legis
verba; 2) fideico mmiſſariis particularibus propter eX-
aequationem legatorum et fideicommiſſorum parti-

cularium; 3) donatariis mortis cauſa ex conſtitutione

Alexandri Seueri a). 4) coniugibus, qui ſibi dona-
verunt, ſi donatio morte confirmata ſit, ex conſtitutio-
ne Diocletiani b); 5) iis, qui mortis cauſa capiunt, ex
conſtitutione Iuſtiniani &c).

) I. F. §. C. b. tz. MANZEL. ſeleét. Roſtoch. Faſc. I. p.
377. b) lI. i2. C. eod. c) l. pen, C. eod.

§. 42 8.
Quaeſtio tertia.

III. De computatione Falcidiae has obſerua re-

gulas:

A) Vt intelligatur, an Falcidia ſalua ſit, Oneltan-
da eſt bonorum defunbti quantitas, qualis tempore eius
MORTIS juit n). Ex quo ſequitur: 1) vt ſi tem-

ore mortis defuncti bona tanta fuerint, vt Falcidia

Jalua eſſet, ſed ea poſtea ita diminuta ſint, vt nunc
non ſit ſalua, heres tamen nihil detrahere poſſit; 2)
ſin vero tempore mortis ſalua non fuerit Falcidia, li-
cet bona poſtea ita auca ſint, vt nunc ſalua ſit, ta-
men heres eam detrahat ).

Sunt tamen nonnulla, quae ad bonorum quan-
titatem computari non debent, quo pertinent: 1)
aes alienum?), 2) pretia ſervorum manumiſſorum 3);
impenlae funeris d) 4) impenſae in ipſam heredita-
8 3 tem

2785 LIB. II. Trr. XVIII.

tem factae, v. g. ſumtus in teſtamenti inſinuationem
et aperturam, in confebtionem inuentarii, in alimenta
animalium, in fulturam aedium ruentium, et in vendi-
tioner faéti e).

Ex aduerſo computari omnino debent: 1) quae
defunctus iure dominii reuera poſſedit; 2) quae actio-
ne adquirere vel exceptione retinere potuit †); 3) fru-
tus tempore mortis defuncti maturi, quam vis poſt-

za percepti g); 4) legata déefuncto relicdta, quorum
ies eo viuo ceſſit, quamuis poſtea ab herede repudia-

ta h) 5§) res oppignoratae vel venditae ſub lege commiſ-
ſoria aut addiétione in diemè) 6) quae ipſz heres de-
functo debuit ).

B) Heres ipſe fibi in Falcidiam imputare debet,
guod titulo INS TITPVTIONIS accenit ). Ergo ei

non imputatur: 1) legatum, eéodem teſtamento ei re-

lictum; 2) donatio a viuo teſtatore ipſi fa ta, niſi
vtroque caſu eo fine legatum aut donatio facta ſit,
vt legata integra ſoluat m); 3) frulftur et uſurae here-
ditatis; 4) quod heres ex trançabéione cum creditori-

bus defuncti lucratus eſt; 5) pretium ex hereditate

vendita, quae inſoluendo fuit, redactum. 2)

a) §. 2. I. l. 56. pr. F. b. r. b) I. 73. pr. F. eod. c)
6. pr. C. bh. r. d) & vlt. I. b. t. e) l. 72. F. b.
l. vlt. J. 9. C. de iure delib. f) lI. u. pr. f. b. t.
) I. 9. pr. ff. eod. PVFFEND. Obf. T. I1. Obſ. 83.
) l. 26. fF. de bonis libert. 1) 1. 35. H. 2. F. b. 1.
0 L..I. §. I5. F. eod. 1) l. 74. 76. pr. J. b. z.
m) fJ. 56. &. ver. 1. 74. 7. . F. cod. n)) I. 3. Dr. F.
1. g. eod. cf. VOORDA cap. VIII. et X.

☛ e

§. 429.

I

N
ita):
lite pr⸗
Cerit

integr
diam
tegra
Falcid
em in

Hi

roeleg

4 in!
nit 4)

Ciorun

ionen
Menta
Vendi.

gae
1cho.
)kru.
torum
Pucin.
nni
38 Ge.

lbet,
go ei
el re⸗
uiſi
ſit
here-
Citori⸗
Gitate

)

. bet,

DE LEGE FALCIDIA.

§. 429,
Quaeſtio 9uaτW¹ιàa.
IV. CESSAT Falcidiae detractio:

A) Reſpectu TESTATORIS: 1) ſi miler fue-
rit a); 2) ſi detractionem quartae vel expreſſe vel ta-
cite prohibuerit b); 3) ſi heredi quartam iam viuus de-

derit &).

B) Ratione HEREDIS: 1) ſi ſpoponderit, ſe
integra legata ſoluturum d); 2) ſi vel ſciens?, F alci-
diam non eſſe ſaluam, vel 3) ex ignorantia iuris in-
tegra legata ſoluerit e½); 4) cum ſe indignum reddidit

Falcidia, quod fit æ) ſi quid ex hereditate amouerit,

ρο) ſi id egerit, vt deicommiſſum intercideret ), ſi fi⸗
dem interpoſuerit, ad legatum incapaci praeftandum,
△) ſi inuentarium non confecerit ⁰)1

C) Intuitu ipſius LEGATI: 1) in dote vxori
praelegata g); 2) in rebus ab herede doloſe ſubtractis)
4) in legatis ad pias cauſas, ſi heres contumax fue-
rit ½) 5) in Uibertate legata 1);6) in inſtrumentis prae-
diorum domino legatorum m). .

a) I. 17. 92 F. l. 7. C. b. t. b) Nov. 1. c. 2. §. 2
QVISTORP. Beytraege zur Erlaeut. verſchied. Rechtmar.
Stück III. n. II. c) l. 56. §. ult. l. 91. ff. eod. 4)
1. 46. f. l. vlt. C. h. ?. e) I. 9. C. eod. III. PVTT-
MANNI iuterpr. c. 34. f) l. 59. pr. §. I. J. 6 §. 1.
f. 1. 3. C. h. t.l. 6. 11. f. de his, quae vt indign. Nov. 1.
c. 2. H. 2. g) I. 5l. JH. I. F. b. . h Avth. ſed
in ea re C. b. . 1i) l. 24. ff. b. t. k) Nov. 151.
c. 12. VOORDA c. XIV. §. 9. DEINLINI diſt. legem
Falc. ad legata pior. cauſ. pertinere. Alt. 1737. BOEH-
MERI conſult. et decis T. III. p. I. n. III. Sqq. WERN-
HERI Obſ. T. III. obſ. 124. 1) l. 33. 34. 43. F.
b. . m) l. 15. C. H. 2.

8 4 TIT.

280 =
TITVLVS XXIII.
DE

FIDEICOMMISSARIIS HEREDITATIBVS.

§. 430.

Con une X io.

Hee de legatis. Sequuntur FIDEICOMMISSA,
quae ſunt rer verbis PRECATIVIS Trelitta i. e.

quando aliquis non iubetur, ſed rogatur, vt aliquid

tertio reſtituere velit. Ex quo prima iam legato-
rum et fideicommiſſorum dißerentia intelligitur, vt

nimirum illa verbis impenatiuis, haec vero tantum
verbis precatiuis relinquantur.

Nota: Dicatur breuiter de fideicommiſſorum origine et
progreſſu.
§. 43 .
Fidei commiſſorum diuiftones.

Variae autem diuiduntur fideicommiſſa:

I. Ratione ambitus 1) in VNIVERSALIA, quan-
do herer TOTAM bereditatem vel eius partem reſtitue-
6 ogatur; 2) in PARTICVLARIA ſeu ſingularia,
rer tantum SINGVLARIS ex hereditate reſtitui debet.
De prioribus hoc, de Poſterioribus ſeq. titulo.

II. Quoad modum relinquendi: A in TESTATO
et ab IN LPESTATO relicta, prout defunctus vel

teſta⸗

—

ſnckes
commi,

NMTA

I
lue fi⸗
in fa
NON
manen

tus
notat

6l
ciarin
rediti
ort
el er
Ulr
leet

eils

iune

BVs.

,

i, e,

igtid

egato⸗
Ir, vt
ntüm

gine et

Juun.
Situ.
laria,
lebet.

470
5 Vel
teſta

—

DE FIDEICOMMISSARII8 HEREDITATIBVS. 281

teſtamento condito, heredi ſeripto; vel, eo non condi-
to, heredi ab inteſtato fideicommiſſi reſtitutionem in-
iunxit a). B) In ENXNPRESSA et TACITA, prout de-
funtus vel verbis diſertir vel aequipollentibur fidei-
commiſſa reliquit ). C) In PVRA, CONDITIO-
NATA, EX DIE et AD DIEM relicta c)

III. Reſpectu effettus 1) in SIMPLICIA, de qui-
bus fidei commiſjarius pro lubitu DISPONERE poteſt 2)
in fideicommiſja FAMILIAE, quae deicommiſſarius
NON poteſt alienare, quia in CERTA FAMILIA per-
manere debent d.

a) §. 1o. I. b. . b) I. 717. Pr. g. ad Sct. Treb. c)
l. 13. pr. fr. eod. §. 2. I. b. . d) 1. 69. §. 3. de leg.
2. RETES de fdeic. fam. in MEERM. thef. T. VII. So-
la tamen alienationis prohibitio non eſficit fidei com-
miſſ. Fam. de CANNGIESS. dec. Caſſ. T. I. n. 49.

§. 432.
De fideicommiſſi reſtitutione.
Cum vero iure nouo fiduciarius perfeble obliga-
tus ſit ad reſtitutionem, iam de ea, quae lequuntur,
notanda ſunt:

I. Si adire aut reſtituere NOLIT' fiduciarius, CO-
Gl poteſt a). Cui coactioni locus eſt: 1) licet fidu-
ciarius hereditatem iam repudiauerit, modo res he-
reditariae adhuc extent b); 2) licet lis de fideicommiſ-
ſo orta ſit «); 3) licet fideicommiſſum ſub conditions
vel ex die relictum ſit, praeſtita tamen a fideicom-

miſſario de reſtituendo, deficiente conditione d); 4)

licet ipſe fiduciarius mortuus ſit; tunc enim heree
eius cogitur. Sin vero heredem non reliquerit, ip/o
iure ad ſideicommiſſarium tranſit fideicommiſſum e)

8⁸ F II.

292 LI. II. Trr. XXIII.

II. Inſa reſtitutio eſt vel VERBALIS vel REALIS.
Illa, ſi heres NVDIS VERBIS ſe declarat, ſe heredita-
tem veſtituere velle; cui locus eſt, cum fiduciarius inſe
non poſidet fideicommiſſum. Faec, quando ſideicom-
miſſum IP'SVM reftituit. Ceterum perinde eſt, vtrum
Per epiſtolam aut procuratorem; an ipſi fideicommiſ-
ario, aut eius procuratori, tutori aut curatori fiat ).

III. Keſtitui in genere debent OMNES res heredi-
tariaz ſecundum inuentarium. In ſpetie reſtitutioni
obnoxia ſunt): Z. legata inutiliter relicta g); 2) pre-
tia rerum dolo, aut culpa lata deperditarum vel dete-
rioratarum h), 3) quae ex debito naturali fiduciario
ſoluta ſunt ), 4) quae ex iure adereéſcéndi poſt reſtitu-
tionem ad fiduciarium peruenerunt ½) 5) quae con-
ditionis implendae cauſa accepit!)

Ex oppoſito non reſtituuntur: 1) res propriae
in hereditate repertae m); 2) quae iopf a defuncto de-
bentur n); 3) res a viuo defuncto ipſi donatae. Quod
in ſpecie frultus fideicommiſſi attinet, haec diſtingue:
1) fructus anté aditionem percepti debent reſtitui 0)
2) fructus poℳ aditionem vſque ad reſtitutionem per-
cepti non reſtituuntur, niſi vel fidueiarius in mora
reſtituendi fuerit, vel teſtator diſerte dixerit, fructus
debere reſtitui p); 3) fructus ex negligentia fideicom-
miſſiarii, fideicommiſſum non petentis, percepti non
reſtituuntur, 4) fructus denique ex fideicommiſſo
conditionatos vel ex die relicto, pendente conditione
et die percepti, reſtituuntnr g).

IV. Fieri debet reſtitutio: 1) tempore a defun-
Go definito, 2) ſatim, ſi teſtator nihil dixerit, nec
conditio adiecta ſit, niſi oc caſu fideicommiſarius cau-
tio-

bonen
teſt /1.
Znnt
ſunn tar
ſun ex
ers e

ruelta

3) 5
.
5.
4.
1
.

A
in

I.
eo
M

.
heres
tt eree
marin⸗
Porun
N
ind
ſüie⸗

LALIS.
ereditn.
Nicon.
vtrum
mmmil-

if).

lerech.
tutioni
2) pre.
lgete.
nciario
eſtitu⸗
e con.

opriae
do de.
Quod
ingue:
ituio)
n per⸗
ora
ultus
icom.
tino
niſſo
ione

lſun.
nec
cal⸗
tio⸗

DE FIDEICOMMISSARIIS HEREDITATIRVS. 283

tionem de reſtituendo, ſi defecerit conditio, praeſti-
terit ). Competit tamen fiduciario ius deliberandi ).
3) boſt mortem iduciarii, ſi teſtator dixerit, fiducia-
rium tantum reſtituere debere, quantum volt mortem
ſuam ex teſtitoris hereditate ſupererit; quo caſu quarta
pars relinqui debet, cuius nomine cautio a fiduciario
praeſtanda eſt 7.)

a) H. 7. T. b. r. b) I. 14. §. I. 2. J. ad ct. Ireb. c)
1. 13. 9. 3. HK. eod. d.) l. 1. §. 9. J. 6. 6. olt. I. II. 9,
§. 2. l. 13. fr. eod. I. 12. 13. G. quiſatisd. cog. e) I.
pen. §. I. C. ad Sct. Treb. f) l. pen. pr. C. eod. 9)
1. 5 1. F. eod. h) lI. 25. §. 2. 1. 70. §. I. J. eod. ¹)
l. 47. F. eod. k) l. 43. f. eod. CVIACG. obſ. L. XII.
c. 12. 1) l. 91. ff. ad. L. Falc. ad quam vid. I0.
AVG. BACHII diſi. de his quae imput. in quart. Treb.
in Opulc. m) lJ. 77. §. 12. de leg. 2. I. 52. J. ad Sct. Ireb
n) VOET. ad. tit. de Séct. Treb. §. 56. 0) l. 27. §.
I. F. ad Act. Treb. Pp) l. 27. G. 1. I. I8. pr. §. 2. J.
eod. VOORDAE interpr. iur. Rom. Lib III. c. I. RA-
MOS de legibus circa moram in ſideic. in MEERM. thef.
T. V. 9) l. 22. J. 2. J. 6d. r) I. 41. §. vlr. de
leg. 3. J. 12. I3. F. qui ſatisd. cog. S] l. 9. §K. I. . 71.
F. ad Sct. Treb. t) Nou. 105. c. I. WERNH. Obſ.
T. III. n. 6. de CANNGIESSER deciſ. Caſſet. T. I.
n. 22.

§. 433.
De effectu reſtitutionis.
Effeltus reſtitutionis olim erat, vt, fiduciarius
heres maneret, a) ſicque legatariis, fideicommiſſariis
et creditoribus obligatus eſſet, licet vel totam vel
maximam hereditatis partem reſtituiſſet, adeoque

parum vel nihil lucri percepiſſet. Vnde plerumque

propter nullum vel minimum lucrum ſperandum,
imo propter damnum metuendum, teſtamenta de-
ſtituebantur. Quod ne amplius fieret primo ſub
Nexo-

284 LrIB. II. TIT. XXIII.

Nerone, Trebellio Maximo et Annaeo Seneca Coſſ.
TREBELLIANICVM factum eſt, vt ſi hereditas ex ſi-
deicommiſſo reſtituta eſſet, omner altiones, quae ſtribkto
iure ciuili heredi FIDVCIARIO t IN EVM compete-
rent, FlDEICOMMISSARIO zt IN EVM darentur.
Quod vero cum non ſufficeret, poſtea, Pegaſo et Pu-
fone Coſſ. aliud conditum Stum, PEGASIANVM
dictum, quo cauebatur, vt ei, qui rogatus eſſet here-
gitatem reſtituere, perinde licer. et QVARTAM pvartem
retinere, atque ex Lege Faleidia ex legatis retinere con-
ceditur; ſed vt ſimul in SOLIDVM obligatus maneret
creditoribut. Denique Iuſtinianus vtrumque Sctum
in vnum conflauit, et, exploſo nomine Pegaſiani,
omnem aeterierem Trebelliano Praeſtitit, atque
haec conſtituit: I. vt ſideicommiſſa ex Slο Trebellia-
liano omnino RESTITVANTVR, iue habeat ducia-
rius quurtam, ſiue plus, ſiue MINVS, ſiue NIHIL pe-
nitus; II. vt tuncg, quando vel NIHIIL vel MINVS
quarta apud eum remanet, liceat eti vel QVARTAM vel
quod ei DEEST, RETINERE, vel, quod ex errore fa-
Ri VLLRA quartan ſoluerit repetere; III. vt, DETRA-
CTA, vel R RETENTA Juarta, abtiones tam in ſiduciarium,
quum in Fideicommi farium PRO RATA IPSO IVRE
competerent; IV. vt, ſi ſiduciarius TOTAM heredita-
tem (i. e. quarta non detraéta) et quidem SPONTE
reſtituerit, N VLLAE aftiones aduerſus EV M, ſed
OMNES aduerſus FIDEICOMMISSARIVM inſtitui
deberent; V. vt, R fduciarius COACTVS reſtituerit,
quartam quidem partem AMITTAT, ſed nec CONVE-
NIRI nec AGERE poſſet adeoquz nec COMMODVMI
habeat, nec DAMNVM ſentiat. §. 3. Jeqggq. I. h. t. ibi-
qut VINN.

0

Urg
ULDPEI
Gonmi
gu por

l.
FALCII
Veluti.
tis ua
Palcidie
heredite
ſecus in
ae 1
ſeeus in

Il.
tiebut tt
non habe

rlus cont

I
ckicomm
tuert ne
commil
Eur adien

9
lib.
ſ. 7.
l
tid⸗
W
fan

2Coſſ.

er ſ.
Fristo
mpete.
entur.
etbu.
NM

len.
Darlen
17 .

laefet

Sckam
liani,
atqe
ir.

IL e.
INVS
Mul
TRA.

Nriln,

IVR
rechitu.

NIE

1,
nitui

unh,

WV.
5VNMN
. ih.

64

DE FIDEICOMMISSARIIS HEREDITATIBVS. 28 5

§. 434.
De quarta Teebellianica.

Ergo iure nouo fiduciario competit QVARTA
TREBELLIANICA, quae igitur eſt quarta pare fi-
deicommiſi VNIVERSALIS fiduciario competens. De
qua porro obſerua:

I. Inuenta za guidem eſt ad IMITATIONEM
FALCIDIAEa) ſed tamen ab ea in nonnullie DI FFERTL
veluti: 1) quod in ea ſpectetur in computanda heredita-
tis quantitate tempus reſtitutionie, non mortis, vt in
Falcidia; 2) quod in ea incrementum et decrementum
hereditatis caſuale noceat et proſit ideicommiſjario;
ſecus in Falcidia; 3) quod in ea omnia imputentur,
quae ad fiduciarium quocumque titulo peruenerint;
ſecus in Falcidia. )

II. Ea in regula IISDEM, gquibus Falcidia, ſpe-
ciebur ceſjat. Singulare tamen ei eſt, quod locum
non habeat in fideicommiſſis familiae c) vel ſi fiducia-
rius coabtus adierit d).

III. Eam detrahit ſolus FIDVCIARIVS, non f.-
deicommiſſarius, qui iterum fideicommiſſum de ſuo reſti-
tuere rogatus éſt e). niſi 1) fiduciarius in gratiam fidei-
commiſſarii ea vſus non ſit /) aut 2) fiduciarius coa-
GRus adierit g).

a) §. 5. I. h. t. Hinc et ſaepius Falcidia appellatur, cf.
l. 16. §. 9. I. 22. §. 2. J. 30. pr. G. ad Sct. Trebell. lI. 30.
F. 7. l. 47. §. I. J. 86. F. ad L. Fac. by COC-
CEII difſ. de diſfer. quartae Falc., et Treb. in Eius diſſ.
curios. Vol. I. 10O. A. BACHII difl. laud. Sunt tamen,
qui nullam inter Falcidiam et Trebellianicam differen-
tiam ſtatuant, cf. CVIAC. obſ. L. VIII. c. 4. DONEL.-
LVS

286 LIB. II. TT. XXIII.

LVS comment. iur. civ. L. VII. c. 30. verb. conſtituta,
et Lib. VIII. c. 26. verb. paulo aliter FACHINEI con-
trov. L. V. Cc. I5. c) Nov. 119. c. II. d) §. 7. I.
b. t. Poteſt tamen quoque pater liberis detractionem Tre-
bellianicae prohibere, vid. BOEHMERI difſ. de libris fi-
deic. grauatis. §. 19. e) lJ. 22. G. ut. lJ. 55. FH. 2. F.
4d Kl. Ireb. f) 7. 14. F. 29. F. cod. 2) lJ. 63. J. II.
F. ood.

§. 4357
Generalia de ſideicommiſis principia.
Ex iis, quae hactenus dicta ſunt, intelligitur,
ſideicommiſſa eſſe ſpecies vltimarum voluntatum et he.
reditatum, vnde nota:

I. Poteſt Fideicommittere, gui gaudet ACTIVA
teſtamenti fabtione a)
II. Poteſt Fdeicommiſſum relinqui „ omnibur qui
gaudent PASSIVA teſtamenti fabkione; incapaeitas ta-
men ſiduciari non nocet b)

III. Poteſt deicommitti AR omnibur, ad quos ali-
quid éNx HEREDITATE peruenit, adeoque etiam a
legatario, imo ab ipſo ſideicommijario c).

a) I. 2. f. de leg. . b) l. G7. §. 3. F. ad Sct. Treb.
c) I. I. §. 1. f. eod. §. I1I. I. l. 9. C. h. t.

5. 436.

Quibus modis enaneſcit. fdeicommiſſum.

Euaneſcit fideicommiſſum:

4

9

4)
zne vel
glen 0
nteſt B
conditi

loniunki

0
becelle
l. Dit.
. ſiin

4A 1

DE FIDEICOMMISSARIIS HEREDITATIBVS.

287

W A) Reſpectu DEFVNCTI: 1), voluntate eius di-
de Jerte mutata a) nec non 2) eius poenitentia b)
uie.
hüf. A) Ratione FIDEICOMMISSARII: 1) repudia-
. tione vel renunciatione c) 2) remiſſione ab eo facta, ad-
At. quem ſideicommiſſum exiffente conditione peruenire
poteſt d) 3) tranſactione e) 4) morte eius, pendente
conditione aut ante mortem teſtatorit, ſecuta, niſi
coniunblus aut ſubſtitutus ad ſit F).
itlt C) Ratione FIDVCIARII: 1) ſi ante aditionem
let he. deceſſerit g) 2) ſi ei reſtitutĩo ſine teſtibus ſecundum
l. ult. C. h. t. iniuncta ſit, nec tamen iurare poſſit, v.
g. ſi impubes eſt. )
TIV .
D) CASV: 1) ſi conditio defecerit 2) fi nemo ad-
ſit, eui fieri reſtitutio poſſit 7).
t gli

a) lJ. 17. C. h. t. b) l. 27. C. eod. c) J. 26. C.
tas tA. eod. d) l. 16. C. de pactis., e) lI. n. C. de rranſact.
f) I. vn. G. 7. C. de cad. toll. BERGERI Oecon. p. 320.
9) l. 29. §. 1. de leg. 2. h) BERGERI Oecon. p. 318.
¹) 1. 73. §. pen. de leg. 2. Cet. de hac doctrina ef. CLAVD.
. CHIFLETIVS de iure fdeic. in OTTON. theſ. T. V.
lamn 4 DONELLI comment. iur. civ. L. VII. c. 1I6. Sqꝗq.
VINCENT,. FVSARIVS de guarta Treb. adiect Eius-
tract. de ſubſtitut. FR. HOTTOMANNVS de quarta
Ueb. Pegas. in Eius Opp. OBRECHEHTI. diſt. de fideic. reſtitut.
Argent. 1667.

Or al

288
TITVLVS XXIV,

SINGVLIS REBVS PER FIDEICOM-
MISSVYM RELICTIS.

§. 389.
De ſideicommiſſis ſingularibus.

e ſint fideieommiſſa ſingularia ſupra §. 43 1. vidi-
mus. Iam vero hoc obſerua, iure antiquo in-
ter ea et legata multas fuiſſe differentias; a) quas
tamen fuſtulit Iuſtiniaaus, ſanciendo, vt fideicom-
miſſis ſingularibus et legatis per omnia, quoad efe-
KHus, EADEM eſſet natura. Hinc praeter ea, quae
ad titulum de legatie diximus, nihil eſt, quod adde-
remus, niſi quod quoad libertates legato aut fidei-
commiſſo relictas, remanſerit aliquid diſcriminis b).

a) cf. CAII. Inſt. L. II. T. VII. J. 8. VLPILANI fragm.
T. XXV. §. 7. Sqq. b) S. 3. T. de legaz. I. 2. C.
commun. de leg. ALEX. TVRAMINVS de exaequatione
legator. et fideic Venet. 1606. et in. eius Opp. Senis
1I770. f. PVFFEND. Obſ. iur. vn. T. IV. n. 9.

oecies
e Ge i

(

gug

Volunt.

guichin

Nota:
ſen
laen
gui
per

I.
II

I.idt⸗
lu in.
) as
eicon .
d eße⸗
, qune
ladde.
ſidei.
inis ).

feen
1, 2. C.

He vsque de teſtamentis, in ſpecie talibus, di-

uutione
b. denis

289

—== — ———
/ “ .
TITVLVS XXIV.,
DE

Cc O DICILLIS.

§. 43 8

Con ne i o.

Kum. Supereſt adhuc alia vltimae voluntatis
ſpecies, quae CODICILLORVM nomine venit. Vn-
de de iis hoc titulo.

§. 439.
Codicilli quid?
CODICILLI ſunt vltima minut ſolemnis voluntas,
qua heredi aliquid iniungitur. Ergo I. ſunt vltima
voluntas, ſed II. minus ſolemnis. III. Iis heredi ali-
quid iniungitur.

Nota: Codicilli proprie erant epiſtolae breues, quas prae-
ſentes ad praeſentes ſcribebant. Eiuſmodi epiſtolas
ſaepius quoque ſcribebant moribundi ad heredes, ſi
quid ab iis fieri vellent. Sicuti vero nuda epiſtola
perfecte non obligabat, ita et heredes non erant ob-
ligati, ad faciendum, quod in Codicillis iuſſi erant. At
temporibus AVGVSTI vis obligandi perfecka codicillis
tributa eſt, cuius rei hiſtoriam ipſe Iuſtinianus tradidit
pr. I. h. t. cf. quoque WIEDEBVRG. diſſ. de Edeie. ert
codic. orig. Halae I73I. GVNDI.ING. in Tryebat. Teſta.
BACH. biſt. iur. L. III. c. I. Sect. V. S. 3. Propterea ve-
ro, quod ipfa teſtamenta maioribus, eiuſmodi epiſtolae
autem minoribus ſcriberentur tabulis, tilla codices, hae
vero

LiIs. II. Trr. XXV.

vero codicilli dicebantur: FORNERII ſelecta iur, civ. L.
II. c. 9 Et quonian codicilli formam epiſtolae habebant,
iiſque ſaepius fidei commifla relinquebantur, hine et
epiſtolae vel epiſtolae Edeicommiſjariae appellabantur,
l. 89. Br. de leg. 2. l. 41. J. 2. de leg. 2. l. 4. C. qui teſtam.

lae poff

§. 440.

Axioma primum.

I. Codicilli igitur ſunt VIPIMAE VOLVNTA-
TIS ſpecies. Hinc regula: Qui non poteſt TESTA-
MENT'VM condere, is net poteſt CODICILLOS fa-

cere. a) At tamen non requiritur, vt aliquis reuera te-

ſtamentum fecerit, vnde codicillorum in TESTA

TO et AB INTESTAT'O factos, diuiſio. b)

A) TESTATO facti ſunt, quibur heredi TE-
STAMENTARIO aliquid iniungitur. Ergo praeſup-
ponunt, ad quod ſe referunt, teſtamentum. Vnde
regula: Codicilli teſtato facti non PER SE ſubſiſtunt,
Jed ſunt PARS ipſius teſtamenti; adeoque EO infirmato
SIMVL corruunt c). Ceterum iure nouo perinde eſt,
vtrum ante aut poſt teſtamentum ſcribantur d), vtrum
teſtamento confirmentur, ant non. g½) Ipfa vero
CONFIRMATIO codicillorum eſt nerlargrio AManer
to inſerta, codicillos vires habere debere. Ea fit vel in
praecteritum vel in Jfuturum. Prius hoc modo: guos
iam FECI coaicillor, valere iubeo. Poſterius ſic: gudt
FACTVRVS ſum codicillos, Zrmos eſſe volo O).

B) Codicilli INTESTATO fa cti ſunt, quibur de-
funbur, NVLI.O condito teſtamento, heredi AB IN-

TESTATO aliquid iniungit. De his obſerua: quod

non ſolum per ſe ſubſiſtant, ſed et obligent non mo-
do Froxvimatn heredem ab inteſtato, verum quoque
guem

n
le

1.
1

———— — —

vel v
§Chl
Lvlt.

Hne
Plen
9)
In

cid. L.
bebant,
hine et
bantur,

NT4.

STA.
08 fa.
ere te⸗

SA.

TE.-
gelup.
Vnde
Gunt,
irmaro
ge elt,
vtrum
vero
amen⸗
vel in
ur
.

ut de-
8 WN.
Juod
nmo⸗
Goque
Aun

DE CODICILLIS. 291
quemtunque ‚ qui, proximo deficiente, nunc ſuccedit
licet forte poſt codicillos factos demum natus ſit g).

a) I. §. 3. l. 5. §. 2. F. b. 7. b) §. 1. J. h. t. cCIl. t6.
F. in En. h. z. d) Ex ſententia enim PAPINIANI
(vid. l. S. F. b. z. PLlIN. L. II. epiſt. 26) codicilli ante
teſtamentum facti non valebant, niſi ſubſecuto teſta-
mento, vel aliis codicillis confirmati. Sed ex reſcripto
SEVERI et ANTONINI valent, licet non confirmati
ſint modo aliunde de mutata teſtatoris volutate non con-
ſtet, §. 1. I. h. z. e) iure enim antiquo codieilli non
confirmati eo tantum effecdtu gaudebant, vt, quod iis
relicdtum eſſet, ſiue directis ſiue precariis verhis, iure f-
deicommiſſi, non legati, peti potuerit. Sed ſublato fi-
deicommiſſorum ſingularium legatoraumque diſcrimine,
hodie perinde eſſe, quo jure relictum petatur, intelli-
gitur. cf. VI NN. b. z. Q. I. n. 3. 1) l. §. pr. l. 1G.
V. h. z. cf. GE. LVD. BOEHMERI diff. de quazuor mo-
dis confic. codic in Ej. Elect. iur civ. T. 1. 8) l. 176.

F. b. r.
§. 441.

Continuatioa-
Porro, cum omnis vltima voluntas vel ſcriptis
vel verbis declarari poſſit, hinc et codiecilli ſunt vel
SCRIPTI vel NVNCVPATIVI. l. . C. de J. J. ccl.
l. vlt. H. vlt. C. h. t.

§. 442.
Axioma ſecundum.
II. Codicilli ſunt MINVS SOLEMNIS volunfar.
Hinc non omner, quae in teſtamentiy, requiruntur
ſolemnitates. Namque ſufficit: 1) vnitar contextus
et 2) praelentia quinqué teſtium, etiam non rogato-
rum, qui quidem ſubſeribere, non vero ubſignart .
debent a). Dantur tamen quoque codicilli ſine te-

ſibus validi, qui proinde, ſieut teſtamenta, PRIVILE-
I

GIATI

2

292 LIB. II. Trr. XXV.

GIATI dicuntur; v. g. parentum inter liberos. )
Praeterea quoque, ſicut teſtamenta, PVBLICI et
PRIVATIefſe poſſunt.

a) H. 3. I. I. vlt. §. vit. C. b. z. Ceterum cantrouertitur I.
an feminae teſtes in codicillis eſſe poſſint, cf. REIN-
OLDI Varia c. 8. IEHNICHEN diff. de Nerei mulie-
rum in codic. teſtinonio edit. auét. Lipſ. 1734. et in ſup.
plem. ad LEXYERI medit. ad Pand. S SPANGE ENBERGII
diſſ. de muliere teſtimonii in codicillis experta, Gott. 177.
HARMENOPVLI promptuar. iur. L. I. T. 6. H. 53. in
Scholio. II. an ad codicillos zeſtamento conſirmatos teſti=
bus opus ſit. Negant I. H. BOEHMER diſſ. de codic.
abſque zeſt. validis in Ej. exerc. ad Pand. T. V. et ad-
iect. DVNIO. GE. LVD. BOEHMER. in praef. ad
T. V. Exerc. parentis. Affirmat EMAL. DVNIVS de
vet. ac nouo iure codicill. Romae 1752. 4. b) LV-
DER. MENKENII difl. de codic. par int. lib. in Ej. diſſ.
Vol.

§. 443.
Aioma tzertium.
III. Codicillis heredi aliquid INIVNGITVR, vt
nimirum aliquid praeſtet. Hinc in iis non poteſt
fieri: 1) diretta heredis inſtitutio 2) exheredatio 3)
ſubſtitutio, (quae tamen valet ex benigna interpre-
tatione tanquam ſideicommiſſum, modo conſtet, te-
ſtatorem codicillos, non teſtamentum facere voluiſ-

ſe a) 4) conditio vel adiici heredi in teſtamento pure

inſtituto, vel detrohi heredi ſub conditione inſtitu-
to ). Ex quibus patet, poſſe codicillis: 1) fidei-
commiſſa et legata relinqui; immo 2) tutorem dari e).
Denique nota, quod liceat cum pluribut codicillis de-
cedere, modo non ſint contrarüi, tunc enim poſte-
riores valent ).

ita d
tuti⸗

in
in
guin
ſari
pun
cece
men

ur I.
UIN.
nulie.
nlup.
ll

77

33. in
teſti⸗
colic.
et ad⸗

. d
V de

diſ.

, vt
otelt
10 9)

rpre⸗

olvil⸗
ur
ſitu⸗

dei⸗

tic).
8de⸗

oſte⸗

DE CODICILLIS. 293

a) I. 76. F. ad Sct. Treb. cf. THOMAS. ad HVBER. prael.
ad Inſtit. b. t. b) H. 2. I. l. 6. pr. I. IO. G. l. 2. C.
b. 2z. c) I. 3. F. de tut. teſt. d) F. 3. I. I. 2.

C. h. ft.
§. 444.

Ex quibus intelligitur, teſtamenta et codicillos
ita diferre: 1) in illis ſieri debet directa heredis inſti-
tutio, in his ea ne poteſt quidem locum habere 2)
in illis exheredatio fieri poteſt; non vero in his 3)
in illis ſentem teſtes requiruntur; in his ſufficiunt
guinque 4) in illis rogatio et ſubſignatio teſtium neceſ-
faria eſt; ſecus in his 5§5) illa poſtumi agnatione rum-
puntur; non vero hi 6) poteſt aliquis cum pluribus
decedere codicillis, non vero cum pluribus teſta-
mentis.
LVDOVICI ve. pract. diſtinét. P. III. 34. ibique SCHLITTE.

§. 445.
De clauſula codicillari.

Adfine codicillis remedium eſt CLAVSVLA,
quae dicitur, CODICILLARIS, quae conſiſtit in de-
claratione teſtatoris teſtamento inſerta, vt fi voluntas
Jua tanquam TESTAMENTVMſolemne valere nequeat,
valtai tanguam CODICILLI a). Eius effectus gene-
ralis eſt vt teſtamentum inualidum non ſuſtineatur, qua
TALE, ſed tranſmutetur in CODICILLOS AB IN TE-
STATO relilktos. Ex quo patet 1) hereditatem ipſam
eo teſtamento relictam, habendam eſſe pro fdeicom-
miſſo vniuerſali ab inteſtato relicto 2) heredem ſeri-
ptum fieri heredem fideicommiſjarium, et 3) heredem
ab inteſtato rogatum cenſeri, vt vel ſeripto heredi,

quaſi fideicommiſſario, reſtituat hereditatem, quaſi ſi-

1 3 deicom-

TrTr. XXV

294 LIE. II.

deicommiſſum vniuerſale; vel, ſi haec reſtitutio fieri
nequeat, (v. g. quia Sefteit ſeriptus heres) vt legata
ſoluat, quaſi e codicillis relicta *) Ceterum ex his
quoque fluit, clauſulam illam inefficacem eſſe ſi vel
teſtamentum ipſum validum ſit, vel 2) ne g-ae quidem
ſolemnitates obſeruatae fint, quae in ipfſis codicillis
adeſſe debent.

a) l. 41. §. 2. F. de vulg. ſubſt. I. 3. in f. G. de teſt. mil.
b) l. 2. G. 2. F. b. t. ibi: Hereditas teſtamento INVTI-
LITER data, non poteſt codicillis quaſi HEREDITAS
confermari, ſed ex FIDEICOMMISSO periur, ſalua ra-
zione legis Falcidiae Cet. cf. TAB. TVRRETTI tr. de ef-
Ffect. et defect. clauſ. cod. Col. 1620. 4. SAM. STRXY-
CKII diff. de clauſ. cod. in diff. Francf. T. I. SENKEN-
BERG. diſſ. de clauſ. cod. ineſſicacia, Gott. 1738. De con-
trouerſiis, quando in ſingula teſtamenti infirmati ſpecie
vtilis ſit haec clauſula,; commodior in Pandectis dicen-
di locus videtur.

—

HER

tur,
Gidit
tunt

=—
=ẽ -

— — -——. —–—

— — —

ſeri
Egata
1 his
vel
dem
cillir

. mil.
VTI.
ITAS
d r-
TRVY.
KbN.
con⸗
peeie
lcen⸗

28925

N—NR=—=—ʒ— f ð

LIBER TERIIVS.

TITVLVS I.
D E

HIEREDITATIBVS QVAE AB INTESTATO

DEFERVNTVR.

§. 446.

Connee i o.

Hee de ſucceſſione teſtamentaria. Sequitur

quae LEGITIMA feu AB INTESTATO dici-
tur, cui locus eſt 1) vbi defunctus nullum plane con-
didit teſtamentum 2) vbi eius teſtamentum infirma-
tum eſt.

vid. GVIL. RANCHINVS de ſucceſſ- ab inteſt. in MEERM.
thefſ. T. III. et rec. Lipſ. 1771. ROTGERSII demonſtra-
tiones apodiäét. L. I. L. B. 1727. 4. BELLOIVS de ſucc.
ahinz in MEERM. theſ. T. IV. COCCEII diſſ. de Jucceſſ.
ab int. in Ej. Ex. cur. vol. I. CONTIVS de bered.
et bonor. poſſ. quae ab int. defer. Bitur, 1585. 8. et in
Ej. Opp. SAM. 8TRYCRII tr. de ſucc. ab inr. Frf. 1669.
et ſaep. FR. GE. AVG. LOBETHAN volſtänd. Abbandl.
der Lebre von der Erbfolge, Halae 1776. 8. IO. CHRPH.
KOCHIVS V. C. de ſucc. ab int. Edit. ſexta Gieſſae
1786. 8.

LIB. II. TIT. XX.

H. 447.
De ſucceſſione antiqua.

Succeſſio ab inteſtato alia fuit iure antiquo, alia
iure Nouellarum. Hinc de priori pauca tantum vi-

deamus; plura enim dabit HEINECC. in ſunt. antiq.

h. t. et ſeqq. Add. QCVIR. GOTTLOB. SCHACHE-
Rl diſſ. de hiſtor. ſucc. ab int. ap. Kom. Lipl. 1762.

5§. 448.
Succeſſio Filiorum.
Primo omnium ſuccedebant heredes SVI, qua-
les qui fuerint ſupra §. 371. latius àtum eſt. Cete-
rum nota: 1) klii tantum ſuccedebant, non filiae,
propter Legem Voconiam a) 2) liberi primi gradus
ſuccedebant in capita; ſed nepotes in ſftirper ).
3) vxor quae in manum mariti conueniebat, ſucce-
debat iure antiquo tanquam lia; fecus iure noue,
niſi ex edicto Praetoris c) 4) emancipati, quia non
erant ſui liberi, iure ſtricto antiquo non ſuccedebant;
jure Praetorio iis dabatur bonorum poſteſſio; d) iure
denique nouiſſimo omnino ſtricto iure ſuccedunt?e).

2) IAC. PERIZON. ad L. Vocon. b) G. 6. I. D. . c)
§. 3. I. de bonor. poſſ. d) J§. 9. I. B. z. e) Nov.
118. c. 2. .

LE

crant
1
Apnat
ende⸗
dant

prii
Vatt
ſa ſi
Doſtea
elle
od
muta

)

0, alian
im yi.
untig.
WH.
62.

l que
Cete.
n flige,
gradus
Per h).
ſaece.
nono,
n non
ebant;
iure
nte)⸗

)
) Me.

TI.

—

297

TITVLVS II.

DE .
LE GITIMA AGNATORVM
SVCCESSIONE.

J. 449.

Agnatorum ſucceſſio quid?

Deſteientibus liberis ſuis ex XII. tabb. hereditas
deuoluebatur ad agnatos, qui tunc proximi
erant, quum certum eſſet, aliquem inteſtato deceſſiſſe.
Si plures eſſent agnati, omnes in capita fuccedebant.
Agnatae per legem Voconiam non admittebantur;
exceptis ſororibus. Deficientibus agnatis ſuccede-

bant gentiles, non cognati a).

Pater liberis non ſuccedebat, cum hi nihil pro-
prii haberent. Emancipatis tamen pater, tanquam
patronus ſuccedebat, interpoſito fiduciaz pablo; Omil-
ſa fiducia ſuccedebat pater iduciarius, non naturalis.
Poſtea Iuſtinianus fingebat, hanc fiduciam ſemper
eſſe interpoſitam, adeoque pater ſemper ſuccedebat
quod tamen idem Iuſtinianus iure nouiſſimo iterum
mutauit b).

a) AGNATI ſunt, qui per VIRILIS ſexus perſonam cum
cum defuncto coniuncécti ſunt; COGNATI dicuntur, qui
per FEMINAS coniunguntur; GENTILES denique, qui
ex eadem GENTE orti eodem NO MINE viuntur D'AR-
1 5 NAVD

298 LIB. III. Trr. III.

NAVD coniect. III. PVTTMANNI interpr. c. X. b)
HEINECCG. I. c. VAN DE LAAR diſſ. de agnat. Sacceſj.
ex AlI. tabb. L. B. 1775.

—— EE

TITVLVS III.
DE

8SCTYO TERTVLLIANO.

F. 450.

De matris ſucceſſione.

Miter liberis non ſuecedebat, cum nee inter agna-
tosr eſſet, nee liberos in voteſtate haberet.
Quod cum iniquum videretur, Scto Tertulliano ca-
vebatur: 1) vt mater tantum, quae iure trium vel
quatuor liberorum gauderet, ſuccederet; 2) vt eοα
demum caſu ſuccederet, ſi liberi deſcendentes non
reliquiſſent, nec pater vel fratres conſanguinei ad-
eſſent, quippe qui omnes matri praeponehantur.
Quae tamen Iuſtinianus ita mutauit, vt et mater
nullo libererum iure fubnixa cum fratribus defuncti
in portionem virilem, cum ſororibus in partem dimi-
diam admitteretur. Quae omnia iterum iure nouiſſi-
mo immutata ſunt ſ. J. — F. I. h. t. Nov. IIS. c. 2.

.
de
ms
ris, et

ſuecel
Uigent

Orn

tabd
eds ante
ecede
niht,

.)
reß.

rone⸗
beret,
90 ca.

n vel

)vten
5 non
lei ad.
antur.
mater
functi
oliſſi⸗

,6

299

TITVLVS IV.
DE

8CTO ORPHITIANO.

§. 451.

De ſucceſſione liberorum matri.

Gieut mater liberis non ſuccedebat, ita nec liberi

matri, niſi poſtea ex Scto Orphitiano, quo libe-

ris, etiam vulgo quaelitis, legitima matris data eſt

ſucceſſio. Quo tamen iure Nouellarum haud in⸗

digent liberi.

TITVLVS v.
DE

SVCCESSIONE COGNATORVM

F. 452.
Cognatorum ſucceſſio.
Supra diximus, cognatos non vocatos eſſe ex XII.
tabb. ad ſucceſſionem ab inteſtato, ſed gentiles
eos anteceſſiſſe. Vnde eognati iure ſtritzo plane non
ſuccedebant. Ex aequitate tamen motus Praetor
edicto VNDE COGNATI eos ad ſucceſſionem ad-
miſit, quo tamen edicto hodie opus non eſt,

TITV-

300

WEEEr rEr EEEE 22

TITVTLVS VI.
DE

GRADIBVS COGNATIONVM. (VC

§. 453.
uae ad hunc titulum pertinent fupra iam in ti- tre
tulo de nuptiis ſatis occupata ſunt. P be
condit
rreee fhfdfhe
ex eon
TIIVLVS VII. ecege
DE cum h
glue er
SERVILI COGNATIONE. AIl.

J. 454.

Seruilis cognitio quid?

Geruls engnerie eſt, quae intercedit inter perſo-
nas ſeruilis conditionis. Ea impediebat quidem— ADS!
nuptias, ſed nullum dabat ius ſuccedendi. Iuſtinia-
nus tamen conſtituit, vt parentes liberis, liberique
Pperentibus poſt manumiſſi ionem ſuccederent, poſt-

Ppoſitis patronis. Fre
re

hant n
tunal
denet

TITV-

VM.

n in ti⸗

NE.

. Perlo⸗
quidem
luſtinia-
berigue

301

WEEE EWE ʒ—
TITVLVS VIII.
* D E

sVCCESSIONE LIBERTORVM.

F. 455.

Succeſſio libertorum gquae?

Ptronus eiuſque liberi ex XII. tabb. ſuccedebant li-
berto ab inteſtato mortuo. Ergo teſtamento
condito excludi patronus poterat. Poſtea vero ex
edicto Pratoris, ex Lege Papia et Poppoea, denique
ex conſtitutione Iuſtiniani certo modo Patronis ius
ſuccedendi ex teſtamento datum eſt.
cum hodie plane ſint inutilia, pl
quae cupienti dabit Heinecc. ſynt.
ad L. Pap. Popp. L. II. c. 11.

Quae omnia
ura ommittamus,
ant. h. t. et com.

TITVLVS IX.
D E

ADSIGNATIONE LIBERTORVM.

F. 456.

Pol. T regula omnes patroni praedefanctiliberi aequali

TITV.

iure in omnia omnium libertorum bona ſuccede-
bant; niſi Patronus vni ex liberis ſuis certum liber-

tum adſignaſſet, cui is ſolus, excluſis fratribus, ſucce-
deret. L

DE

3⁰²

DE

SVCCESSIONE AB INTES TATO
EX NOVELLA CXVIII.

—

§. 457.

Conne Xio.

He de veteri ſuceeſſione ab inteſtato, quam ta-
men lIuſtinianus ita mutauit, vt nouam plane
introduceret.

§. 458⁸.

Nouae ſucceſſionis fundamentum et diuiſio.

Nouae ſucceſſionis fundamentum eſt duplex.
Alterum COGNATIO àa) (non nexus familiae), alte-
rum SPECIALIS aliqua CAVSA. Hinc duplex ſuc-
ceſſio. Altera COGNATORVM) ſeu ORDINA-
RIA; altera EXNTRAORDINARIA ſeu SVBSIDIA-
RIA &).

a) Recte obſeruauit KOCHIVS §. 6. in Schol. nouam ſuc-
ceſſionem non niti praeſumto amore. b) Quia vero
adfines non ſunt cognati, hinc nec ſuccedunt, KOCH.
§. 16. c) IDEM I. c.

Vari

I.

Uatn ta⸗
n plane

uplex.

*) alte.

ex ſuc.
DINA-
SIDIA-

nam ſre⸗
Ginero

KOCH.

3⁰³

anr. 2 f

I. DE COGNATDELII SCESSIONE.

§. 459.
Principia generalia.
De cognatorum ſueceſſione ante omnia obſer-
vari debet:

I. Iuſtinianum nouum quidem ORDINEM, non vero
nouum ſuccedendi MODVM introduxiſſe; id quod

praecipue quoad ſuos et emancipatos notari
debet a).

II. Proximum cognatum ENCLVDERE remotiorem,

niſi hic ex iure repraeſentationis ſimul admit-
tatur b).

III. Proximum tamen, qui ſuccedit, CAPACEM ſſe
debere &£).

IV. Proximitatem computari ex regulis iuris CIVI-
LIS, non ex computatione CA NNICA G .

V. Nouum, quem Iuſtinianur introduxit, ordinem in
co conſiſtere, vt omnes cognati in QVATVOR
CLASSES diuidantur, quae ſequentes ſunt, et
ſequenti ordine ſe excipiunt:

304 DE COGNATORVM sVCCESSIONE.
A) Deſcendentium.

B Aſfſcendentium, fratrum ſororumue bilatera-
lium, eorumue, qui praemortui ſunt, liberorum.

C) Fratrum ſororumue vnilateralium, eorumue,
qui praemortui ſunt, liberorum.

D) Reliquorum collateralium e)

a) KOCII. §. 6. p. 18. b) Nov. 115. c. 1. g.. C)
§. 6. I. de leg. agnat. Jacceſſ. d) vid. ſupra §. 68
n. IV. e) KOCH. J. 19.

CLA'’SSIS P, RIMA

SVCCESSIO DESCENDENTIVM
§. 460. .

Generalia de deſcendentium ſucceſſione principia-
D⸗ ſuceeſſione deſcendentium in genere nota:

I. In ca NON atftenditur SEXVS diſcrimen. i. e.
filii et filiae, nepotes nepteſue promiſsue ſuccedunt.

II. Ipſa ſucceſio ſit vel in CAPITA vel in STIR-
PES vel MlIXTIM.

A) Succeſſio in CAPITA eſt, qua hereditas in
TOT' diuiditur portiones, quot ſunt PERSONAE ſuc-
cedentes; ita vt ſingula ſingulam accipiat portionem.
Cui

Cuii
Phll

3
gi non
urent
damen
TATI
NON
80 NA
heredhit
non ſ
uia ei
ſioni n
caſu iur
tur; ſell
Ge o
Bert ind
tantumm!
ei lbens
vel be
Junhi
tes, in
pracſan
da ſit
non ve
erinre,

9)
bi,

rior.
Cri d

era⸗

aue,

56

41

M

ta⸗

ie⸗
unt,

TIR⸗

ut in
ſur⸗
Dnenh.
Ci

Varens accepiſſet, portionem

2

Junbie SIMVL adſint ). 3) quod,

ſed accipit eam iure proprio ).

svCCESSTO DESCENDENTIVM.

Cui ſueceſſioni locus eſt,
PRIMI gradut.

B) Succeſſio in STIRPES
Nirpr (i. e. omnes deſcendentes
qui non ſuceedit) VNAM et EANDEM,

nanciſcuntur

305
ſ OMNES deſrendentet Eint

eft, quando TOTA

eiusdem parentis,

guam IPSE
4). Fun-

damentum huius ſucceſſionis eſt ius REPRAESEN.

TATIONIS i. e. ius, quo deſcendentes
NON ſuccedentie LOCVM occupant, ſeu,
SONAM eius reprakzſentant,
hereditariam accipere pohiint b).
non ſuccedit, aut 1) quia vere
quia ciuiliter pro mortuo habetur
ſioni renunciauit eamue epudiauit.
caſu iuri repraeſentationis locum e
tur; ſed quoad vltimum dubitatur 4).
de ipſo repraeſentationis iure
neat inter deſcendentes legiti

mortuus

ei locus ſit, ſi
vel liberi primi gradus et nepote

tes, in infinitum obtineat i.
prazſentationir e). 4) quod
da ſit de
non vero de iure ſuccedendi.
ex iure repragſentationic,
Prio ſuccedere; i. e. accipit tantum eam
funbzus, quem repraeſentat, acce

Cο MIXTIM. denique ſucceditur (i.
capita, quam in ſtirper
ioris gradus concurrant g..-.
. V

aſcendentis
quo PER.-

ut eius PORTIONEM
Aſcendens ipſe vero

eſt, aut 2)

„aut 3) quia ſuccel-
Primo et Jſecundo
ſſe, non ambigi-
Ceterum nota
1) quod ſemper obti-
mos; illegitimi enim
tantum matrem, non Patrem, repraeſentant. 2)

quod

vel ſoli nepotes diuerſarum ſtirpium,
5 ex liberigs pracde-
quoad deſcenden-
e. datur repragzſentatio re-
repraeſentatio intelligen-
Portione, in quam repraeſentans ſuccedit,
Hince poteſt aliquis
et tamen ſimul ex iure Ppro-

quam de-

Pifſet portionem,

e. tam in

ſimul) ſi liberi primi et vite.

III.

306 LrB. III. TrIr. XI.

III. Deſcendentium varia ſunt GENERA. Dan-
tur enim vel mere naturales, vel mere ciuiles, vel
mixti, vel ſpirituales ).

A) MERE NATVRALES ſunt iiberi illegitimi
NON legitimati; quos iterum varii generis eſſe §.
76. in not. lit. d. monuimus.

B) MERE CIVILES dicuntur liberi ARROGATI
et ADOPTATI. .⸗ .

C) MIXTI fſunt liberi tam ex IVSTIS nuptiis
procrzati, quam LEGITIMATI. Priores, vel NA-
SCITVRI ſunt tempore mortis parentis, vel iam
NATI, vel ex EODEM vel ex DIVERSIS matrimo-

niis, vel ex VERO vel ex PVTATIVO matrimonio.

Quoad gradum ſunt porro: vel in PRIMO vel in
VLTERIORI gradu conſtituti. Denique vel SVI
ſunt vel EMANCIPATI. Poſteriores vel per SVB-

SEQVENS MATRIMONIVM, vel per RESCRI-

PTVM PRINCIPIS, hocque caſu vel plene vel minus
plene legitimati ſunt.

D) SPIRTVALES ſunt liberi in &. baptiſmate
ſuſcepti.

2) Nov. 118. c. i. b) cf. GE. AD. STRVVII tr. de

zure. repraeſ. Ienae 1757. 4. c) KOCIHI. §. 12. reg.

2. §. 78. pag. 129. §. 102. pag 156. ſeqq: d) IDEM
Auéct. IV. p. 281. Sqq. COCCEII diſſ. de Gucceſſ. nepor.

in Ej. exerc. cur. Vol. I. e) §. vlt. I. de bered. quae

eb in. H 10. SAM. FR. BOEHMERI difl. de neport.
iure proprio ſucced. Sect. I. §. 7. g) Nov. 115. Cc. I.
h) I. 4. §. 2. F. de grad. I. 26. C. de nupt.

§. 461.

.

lam

A)
ILGITI

l.
luccedut
non ſuee

ut ſobo

II.

illuſtnir 9
adlleenden

UI.
renti ſuc⸗
Fit fuerit
quod tam
telligunt

)

I. 4

cocſenchnt

uam patt

(bur fucce
ello Der 6

II. A
Done P6
ten Mur

SsVCCESSIO DESCENDENTIVM.

Den-
vel §. 461.
Weciales de deſcendentium Jacceſſione regulae.
Iam nota ſpeciales regulas:
itini
e . A) Deſcendentes MERE NATVRALES ſeu IL.-
LEGITIMI, et quidem:
IATIDH I. NA TVRALES in ſpecie, matri maternisque
ſuccedunt adſcendentibus, tanquam legitimi; patri
non ſuccedunt, niſi, deficiente eius legitima coniuge
Atim aut ſobole, in ſextantem cum matre diuidendam 4).
un II. SPVRII et VVLGO QVAESITI matri, niſi
im . illuſtrieg ſit, et liberos legitimor habeat, maternique
oni, adſcendentibus, minime vero patri ſuccedunt 5).
el in
1SVI III. ADVLTERINI et INCESTVOSI neutri pa-
SV. renti ſuccedunt; niſi vnus concumbentium in bona
SC. eide fuerit. Alias nealimentis quidem digni videntur,
Niua? quod tamen nonnulli de alimentis tantum patris in-
telligunt &).
I. ARROGATI tam patri arrogatori, eiusque
adſcendentibus, qui in arregationem conſenſerunt,
DEI quam patri matrique naturali, eorumque adſcenden-
nedt. tibhus ſuccedunt, iure nimirum nouo cognationis vin-
u culo per emancipationem non fſublato.
nept.
. e l.

II. ADOPTATI I) plene, conſtante adhuc ad-
optione patri adoptiuo ſuccedunt; 2) Winur plene
adoptati durante adhuc adoptione vtrigque parenti,
tam naturali quam adoptiuo; ea vero ſoluta ſoli na-
A. V C tur ali

3⁰8 LIB. III. Trr. IX.

turali ſuccedunt. Id, quod ſimul de adoptatis a fe-
mina dici debet ).

C) Delcendentes ex IVSTIS nupiis geniti, et

quidem:
I. NASCITVRI aeque ac iam nati ſuccedunt,

ſi intra legitimum poſt mortem patris tempus, et vi-
tales naſcuntur e).

II. NATI ex EODEM matrimonio vtrigque pro-
miſcut ſuccedunt parenti ).

III. Quoad liberos DIVERSARVM nuptiarum
diſtingue: Aut parens proprius aut communis mor-
tuus eſt. Si prius, eius liberi ſoli ſuccedunt, exclu-
ſis, qui ex altero parente nati ſunt, liberis. Sin
Poſterius, liberi communer aequaliter omnes ſucce-
dunt, exceptis, quae ab vno alteroue coniuge ad de-
functum peruenerunt, bonis; quippe in quae liberi
zuius coniugis ſoli ſuccedunt g).

IV. NATI ex matrimonio PVTATIVO pro le-
gitimie habentur, adeeque vtrique parenti ſuccedunt,
Ticet vnus tantum in bona fide fuerit h.)

V. Liberi PRIMI gradus in capita, NEPOTES

PRONELPO TEsue in ſtirpes ſuccedunt, ſiue ſoli fint,
ſiue cum liberis primi gradus concurrant, ſiue vnius

ſiue diuerſarum ſtirpium ſint i).

VI. Liberi SVI et EMANCIPATI iure nouiſſi-
me aequaliter ſuccedunt, modo hi, quae forte a pa-
rente viuo acceperint, conferant, hereditatemque
adeant E).

D) Deſcendentes LEGITIMATI, et quidem:
“ D)

Gümati
odo t
Uti, nil
fbu leg
ceditur,
Gipuam
manent
matri

De
Ere gu
chenci).
3) An,
14.
Ol
z
Iur.
augr
DA
10.
ad.
vino
bere⸗
C. 4
IDE
1. 6,
Juce. .
enim
Vat K
1. Ult.
,29
ficte
15

5

ti, et

kunt,
er vi⸗

e pro⸗

tiarum
mor.
exelu⸗
.din
ſuece .
d de⸗
e lbberi

r0 k.
Dlo k.
edunt,

P0TES
lſut,

e VNius

vouif.

a r
temqus

gidem:
)

SvcCESSIO DESCENODENTIVM. 309

I. Per SVBSEQVENS MATRIMONIVMa eque

ac liberi legitimi vtrigue parenti ſuccedunt .).

II. Per RESCRIPTVM PRINCIPIS 1) plene le-

gitimati vtrique parenti ſuccedunt, vt legitime nati,
modo tempore legitimationiz nulli adfuerint legitims
nati, niſi in reſcripto principis clauſula: non obſtan-
tibus legitimis, contineatur, quo caſu promiſcue ſuc-
ceditur, licet ſint, qui legitime natis legitimam prae-
cipuam eſſe ſtatuant m). 2) Minus plene legitimati
manent illegitimi quoad ſucceſſionem, hincque ſoli
matri, vt ſupra vidimus, ſuccedunt n).

Denique nota: cognationem ſpiritualem impe-

dire quidem nuptias, ſed nullum tribuere ius ſucce-
dendi o).

a) Avth. licet C. de nat. lib. Nov. I8. c. 5 Nov. Fy. c. 12.
§. 4. De vſu huius ſextantis in germ. vid. omn. KO-
CHIVS. F. 33. cui add. WERNHER. Ob/. part. IV. n.
59. BEHMERI ius nov. contr. n. 32. SlEBENKEES
iur. Magaz. Band. II. n. 8. by §. 4. I. de ſucceſſ.
cogn. §. 3. I. l. 5 C. ad ſect. Orph. I. 2. ff. vnde cogn. c)
Nov. 5§g9. cap. vlt. KOCHIVS S§. 35. a. b. VOOR-
DAE interpr. iur. Rom. L. III. c. 14. d) §. 7. l. 1.
10. pr. §. z. 2. F5. C. de adopt. e) I. 30. §. 2. F. de
adq. ber. I. I41. de V. J. OElZ'u commendat. de partu
viuo vitali aut non vitali, praecipue ratione tran/ miſſ.
bered. Ienae 1769. f) Nov. 125. c. I. 2) l. 3.
C. de ſec nupt. Nov. 22. c. 232. KOCHIVS §. 24. h)
IDEM. §. 26. 1i) vid. §. 4%. p. zo5. k) Nov. 118. c.
I. G. I. BOEHMERI diſſ. de diſer. ſuor. et emanc. rat-
Jucc. ſubl. in Elect. T. I. zit. f.. de collat. Emancipatos
enim non ipſo iure ſuccedere, recte cum aliis obſer-
vat KOCHIVS S. 6. 1) l. 10. C. de nat. lib. Nov. II.
c. vlt. Nov. 25. c. vlt. Nov. 89. c. 8. m) KOCHIIVS
§. 29. AYXRERI diſſ. de reſcripto legitimationis pleniſſ.
effectum tribuente, licet liberi legitimi adſint Gott. 1748.
GE. SAM. MADIHN. diſſ. de legit. in ſucceſſ. cum legi-
mat. Halae I755. KOCHIVS §. 29. n) IDEM §.
30. ) IDEM §. 28.
. V 3 CLAS-

=— = = ==—

CLASSIS SECVNDA.

§. 462.
Qui ad claſſem ſecundam referantur?

Defcientibus deſcendentibus ſuccedit claſſis ſecun-
da, ad quam pertinent I. ADSCENDENTES:
II. FRATRES SORORESQVE BILATERALES SV-
PERST'ITES et III. FRATRVM SORORVMVE BlI-
LATERALIVM PRAEMORTVORVM PRAEMOR-
TVARVMVE LIBERI.

7
§F. 463.
Regulae buius] claſſis generales.
Iam ſequentes nota regulas generales:

I. Inter ADSCENDENTES exulat ius REPRAE-
SENTANDI, quia ſemper PROXIMIOR ecludit RE-
MOTIOREM. Ergo ſolus pater vel ſola mater de-
functi excludit totam lineam auitam a).

7

II. Aſcendentium et deſcendentium ſucceſſio eſt
RECIPROCA. Excipe 1): liberos ex matrimonio
putatiuo natos, quippe qui parenti in mala fide ver-
ſanti fuccedunt, licet hic illis non ſuccedat b). 2) pa-
trem extraneum adoptantem, qui filio adoptiuo non
ſuecedit, licet hic illi fuecedat, c) 3) patrem arro-
gatorem, cui filius impuber ſuccedit, ſed ille non ſuc-
cedit d)] 4. feminam adoptantem, quae adoptato non
ſuccedit e) §) matrem illuſtrem, quae illegitimis ſucce-

dit indiſtinéte )..

III.

m

11l
ſ
S”M
PRAI
toruf?

H
holunt

I

Glicdem
non ve
retineen

Pater
Teligua
Giuidit
e vt
Nepos
laeae,
ſtera

M,:

ll.
MS
(NWT

uun.
TES:
§ y.
7E PI.

MN.

RAr.
AtR.

ter de⸗

momo
pr.
10 non
arr
on ſuc.
t ton
ſucc.

II.

sVCCESSIO DESCENDEN TIVM. 311

III. Adſcendentes ſuccedunt in LINEAS, SOLI
Ant, et in CAPITaà, ſi cum COLLATERALIBVS con-
currant; fratrer ſororeſue ſuperſtiter in CAlITPA; eo-
rumqute praemortuorum liberi PRIMI gradaus ex iure
REPRAESEN ATIO NIS in STIRPES,; nepotes enim
eorum ad quartam claſſem pertinent g).

a) Nov. 118. c. 2. b) HERTIVS de marr. put. §. 22.

23. in Opuſc. Vol. T. I. c) I. 10. J. I. C. de adopt.
d) vid. ſupr. §. 46I1. e) KOCH. §. 67. ſ) STRYCR
de ſucc. ab int. diff.i II. c. 1. §. 39. 44. g) Nov.
u5. c. 2. KOCH. §. 44. 45.
§. 464.
Regulae peciales.
His praemiſſis, quae ſequuntur, facile intelligi
poſſunt:

I. Si adſunt SO LI adſtendentee ſucctſiols EMPER
Iit in LNEAS, proximiore remotiorem excludente, ita
quidem, vt pater peculium profekitium praecipiat,
non vero vſumfructum peculii aduentiti ordinarii
retineat àa). Sic: ſi filius reliquit patrem et matrem,
Pater praecipit profectium, ſi quod adeſt, peculium,
reliqua hereditas inter patrem et matrem aequa lance
diuiditur. Aut: Filius reliquit patrem, auum auiam-

que vtriuſque lineae. Pater ſolus ſuccedit. Aut:

Nepos reliquit SOLVM auum auiamque VTRIVSQVE
lineze. Hereditas in duas partes diuiditur, quarum
altera peruenit ad auum auiamque lineae PATER-

NAE, altera ad auum auiamque lineae MATERNAE.

II. Si adſunt ADSCENDENTES z FRA-
TRES (ſororeſue) BILATERALES, Jſucceditur in

CAPITA; ita tamen, vt patri non competat vſus-
fru-

312 LIB. III. Trr. IX.

fruRus portionis ad defuncti fratrem deuolutae 5).
Sic ſi defunctus reliquerit patrem, matrem, et duos
fratres bilaterales, hereditas in quatuor aequales par-
tes Aiuiditur.

II. Siadſunt ADSCENDEN TESet fratrumb RAE-
MORTVORVM LIBERI, illi in CAPITA et ki in
STIRPES ſuccedunt c). Sic: ſi defunctus reliqueait
patrem, matrem, duos liberos ex fratre primo et alios
duor ex fratre ſzcuncio praedefunckto, hereditas in
quatuor diuiditur partes, quarum primam pater, al-
teram mater, tertiam liberi pr: imi, et quartam liberi
praedefun cti ſecundi fratris accipiunt.

IV. Si adſunt ADSCENDENTES „ FRATRES
SVPERSTITES, FRATRVMQVE praemortuorum LI-
BERI, illi in CAPITA, hi in STIRPES ſuccedunt d).
Sic: ſi defunctus reliquerit patrem, matrem, duos fra.
tres, duos liberos ex primo, alioſque duos ex ſicunao
fratre praedefunélo, hereditas in portiones diui-
ditur. .

V. & SOLI are Jororeſue bilateralet cunt
ſucceditur in CAPITA

VI. S adſunt fratres SVPERSILES fratrumque
PRAEMORTVORVM. LIBERI, illi in CAPITA, hi
in STIRPES ſuccedunt e).

VII. Si SOLI adſunt fratrum PRAEMORTVO.
RVM LIBERI, in CAPITA ſucceditur P).
a) Nov. 28. c. KOCH. §. 47. b) Nev. us. c. 2. c)
Nov. 127. c. 1. d) Nov. 118. c. 2. Nov. 127. c. I.
e) cit. Nov. 127. c. 2. f) KOCH. F. n. III. p. 96.

Nota:

ſen: C

a Bll
e IISl
lu enin

docon
uinit 5
ut all

triam N
liberon
bonoru
SIB!
VVIG
manife
bi aute
ne IN
Tyutun
in Ne
pernr⸗
Neendein
Gur cot
ſcenten
Gitaten
MATR
ordine i
coniunt
TREN
igitur!
VE
tes e
ex 8
ſuctoſu
nle,
nami f,
reſue ex
(ESsl.
orenti.
ane
inieini
Srnen
erin
I

16 SVCCESSIO DESCENDENTIVM. 313
J⸗.
dubt Nota: Quaeritur, quinam dicantur fratres GERMANI
per. ſeu BILATERALES. In genere tales eſſe, qui
ex IISDEM parentibus nati Junt, omnes fatenrtur.
Ita enim Caius l. 2. fF. vnde cognati: Hac parte, inquit,
Proconſul naturali aequitate motus omnibus cognatis pro-
A. mittit bonorum poſſeſſionem, quos SANGVINIS ratio vo-
ni in cat ad bereditatem, licet iure ciuili deficiant. Itaque
uent etiam VVLGO QVAESITI liberi matris et mater talium
ahor liberorum, item ipfi FRATRES IN TER SE ex bac parte
. bonorum poſſeſionem perere poſſunt, quia ſunt IN VICEM
48 inn SIBI cognati. Porro Iuſtinianus §. 4. I. de ſucceſſ. cogn.
r, al. VVLGO QVAESITOS, inquit, nullos babere adgnatos
libeſi manifeſtum eſt, cum agnario a patre it, cognatio a marre,
ꝰ bi autem nullum potrem bubere intelligantur. Badem ratio-
ne IN TER SE quidem poſſunt videri conſanguinei eſſe.
pe Tantum ergo cognazi ſunz SIBI, icut et matri. Deinde
Tbs in Nov 115. c. 2. exceptis ſolis fratribus ex VTROQVE
1n Ll- — parente coniuncti defuncto. Et deinceps: & vero cum ad-
unt dM. ſcendentibus inueniamur fratres ex VTRISQVE parenti-
r rs. bus coniuncti defuncto. Et Cap. 3. NA defunctus neque
. aſcendentes neque deſcendentes reliquerit, primos ad bere-
hundh ditatem vocamus fratres ex EODEM PATRE er EADEM
lini. MATRE nazos. His autem non exiſtentibus, in ſecundo
ordine illos fratres vocamus, qui ex VNO parente defuncto
] coniunéti ſunt, ſiue per patrem SOLVM ſiue per MA-
ahint TREM. Quae etiam repetuntur Nov. 127. c. 1. Vt

igitur BILATERALES ſint, fratres defuncto ex VTRO-
QVE parente coniuncti; et VNILATERALES, fra-
tres eæ VNO parente, kue ex SOLO PATRE, Rue
ex SOLA MATRE defuncto coniuncti. Sed in
Jucceſſionis argumento ita non ſatis adaequate et adcu-
rate, docet Cel. KOCHIVS lib. laud. §. 6. qui, Ger-
mani fratres, inquit, ſororeſue boc loco ſunt fratres ſoro-
reſue ex iisdem parentibus nati, VTRINQVE quoad SVC-
TVO- CESSIONEM LEGITIMI. Vrrinque Negitimi ex iisdem
parentibus hoc loco ſunt: qui tam a parte PATRIS, quam
a parte MATRIS ſucceſſionis ab inteſtaro PLENE capaces
exiſtunt. — Vera ergo, pergit, eſt propoſitio: fratres
germani EVNDEM patrem et matrem babenr. Sed con-
verti non poteſt, vt ſeil. ii, qui EVNDEM patrem et ma-
trem agnoſeunt, ſtatim ſinz GERMANI in ſenſu IVRIS.

V S Nota

314 LiEB. III. Trr. IX.

Nota 2. Non tamen omnes praemortuorum fratrum liberi
ſuccedunt, ſed ii tantum, qui nec generatim, nec in
Jpecie a ſucceſſione patris excluſi ſunt. Vnde v. g. ad-
optati non ſuecedunt fratri praedefuncti patris adoptiui,
nec ilegitimi ſuccedunt Frotri praedefunéti patris ille-
gitimi. Koch. §. 77.

= ea l =

CLASSIS Ti᷑ERT'I A.

§. 465.

Conne i o.

S nec adſcendentes nec fratres bilateraler eorumque
liberi adſint, ſequuntur fratres VNIIATERALES,
eorumue LIBERI. Qui vero fratres vnilateralis ſint

§. praec. dictum eſt.

F. 466.

Regulae buius claſis.

De ratione ſuccedendi in hac claſſe ſciendum:

I. & SOLI adſint fratres ſororerue vnilateraler,
Jucceſſio fit in CA PI TA.

II. Si SOLI adſint fratrum vnilateralium praemor-
tuorum LIBERI, aeque in CAPITA ſucceditur.

III. Si fratrer vnilateraler SVPERSTITES, fra-
trumque praemortuorum LIBERI concurrant, illi in CA-
PITA, hi in STIPRES ſuccedunt. Nepoter tamen fra-
trum praedefunctorum in hac claſſe non ſuccedunt.

IV.

4

V.
TENALI
MNAE

nent.

VI
VNILA
DVNT
claſlem

VNILA
hinc ho
ſed mupn
cogmti.

LIEPVY—

k

te
dſ
Goorumn

1
kedlunt

mn libet
nec in

g. ad.
Coptiui
it ille.

rumqe
RALES.
lis ſiot

ndum:

oterlen

aennor.

in C4.
nen fr
dunt,

SVCCESSIO DESCENDENTIVM. 315

IV. Si frater BILATERALIS et VNILATERA-

LIS concurrant, ille, quia ad SKEC1. ND AM cla em

pertinet, huic PRAEPONITVR.

V. &i LIBERI PRAEDEFVNCTI fratrig BlLA-
TERALIS et frater VNILATERAL.IS adſint, illi aequt
PRAEPONVNTVR, quia ad ſecundam claſſem per-
tinent.

VI. Si frater BILATERALIS et LIBERI fratrit
VNILATERALIS praedefunbßli conturrunt, hi EXCI-V-
DVNTVR, quia ad tertiam, ille vero ad ſecundam
claſſem pertinet. Nov. 115.. c. 7.

VII. Ius REPRAESENTANDI liberorum fratrum
VNILATERALIVM non extenditur ad NEPOTES,
hine hoc caſu non datur repratſentatio repraeſentationit,
ſed nepotes praemortuorum fratrum ſuccedunt qua
cognati quartae claſſis. KOCH. J. 79. ſqq. DE TOVL-
LPIEV collett. no. 12.

CLASSIS QVARTA.

§. 467.
Con ztinuatieo.
Si ne vnilaterales quidem fratres eorumue liberi

adſint, reliqui COLLATERALES ſuccedunt; de
quorum ſucceſſione haec nota:

I. Non OMNES, ſed MIXTI tantum cognati ſuo-
eedunt a).

III.

316 LI. III. Trr. IX.

„

II. Iure nouo NON diſtinguitur inter AG NATOS
et COGNATOS ̈⅞P.

III. Proximior EXCLVDIT remotiorem.

IV. Plures EIVSDEM gradus ſuccedunt in CAPI-
TA, nulla habita BONORVM DIVERSITATIS ra-

tione.
V. Succtedunt in INFI NITVM &).

a) Sie habe: 1) MERE NATVRALIS cognatio nullum
plane dat ius ſuccedendi. Hinc illegitimi liberi nec
ipſi patri nec eius adſcendentibus aut collateralibus reli-
quiſue cognatis ſuccedunt, nec hi illis. At Marri ma-
rernifque cognatis ſuecedunt, quia ratione eorum ſunt
cognati; hinc et materni cognati ſuccedunt illegiti-
mis. II) MERE CIVILIS cognatio tribuit, quoad lineam
paternam, ius ſuccedendi ſoli patri adoptiuo, non vero
in regula eius cognatis; vnde nec hi adoptiuo ſuece-
dunt; at quoad lineam maternam NVLLVM plane in
regula dat ius ſuccedendi. 3 cognatio SPIRITVALIS
NVLI. AM, neque quoad inedtn paternam, neque
quoad maternam, eſficit fueceſſionem, quae ommia ex
haclenus dictis clara ſunt. b) Nov. 118. c. 3. H. f.
et §. 4. c) KOCH. §. 99. Sqq.

§. 468.

Proponuntur quaeſtiones ſpeciales.

Vidimus huc vſque quo ordine et qua ratione
ſingulae claſſes ſuccedant. Sed ſuperſunt adhuc va-
riae quaeſtiones.

Prima: Quo modo CLASSIS CLASSEM ercludat?

En regulam: Qlaſßir antecedens SEMPER excludit ſe-

quezntem, i. e. quamdiu perſona capax, licet vnica, in
praecedente claſſe adeſt, ſucceſſio non deuoluitur ad
ſequentem claſſem, licet in ea adſit perſona proximior
aut acqualit. Sic v. g. Caius decedit relilto filio et pa-
tre. Ille ſuccedit, hoc excluſo; quia filius eſt de-

ſcen-

Jun

Nengve
los et
Aut: 0
mllit et
r
ſt, ho
Ertiam
nior.

tlaſit
eiuſcen
Vocant
habita
ente
reprae
ris yn
a elel
et Prae
tur.
cedunt
fratres
Jen WW
TVR
ter di/
mater
Porro
cantur

vid. E

105

-

lullann
i nee
Hreli⸗
fi ma.
hſunt
egiti
neamn
1Vero
luece⸗
ne in
ALIS
neque
a ex

ei

lone
e ve⸗

dat!
ſe.
in
1 ad
mior
pr.
ce⸗
ſurr

SVCEESSIO DESCENDENTIVM. 317

ſcendens adeoque ad primam, pater vero eſt aſcendens
adeoque ad ſzcundam claſſem pertinet, licet vterque,
filius et pater, gradu oequali a defunéto diſtent.
Aut: Caiur decedit relilto filio praemortui fratris bila-
teralis et ſuperſtite fratre vnilaterali. Ille aeque ſucce-
dit, hoc excluſo; quia ille ad ſecundam, hic vero ad
tertiam claſſem pertinet, licet hic defuncto ſit proxi-
mior.

Altera quaeſtio: Quo modo cognati EIVSDEM
claſſit ſe excludant? En diſtin tionem: I. Si omnes
eiuſ dem claſſis cognati CONIVNCTIM ad ſucceſſonem
vocantur omnes SIMVL ſuccedunt, nulla proximitatis
habita rutione. Sic v. g. in prima claſſe omnes deſcen-
dentes coniunktim vocantur. Hinc nepotes ex iure
repraeſentationis ſimul fuccedunt cum defuncti libe-
ris primi gradus, licet ſint remotiores. Porro in ſecun-
da cl'fſe aſcendentes proximiores, fratres bilaterales
et praemortuorum fratrum liberi coniunctim vocan-
tur. Hinc praemortuorum fratrum liberi ſimul ſuc-
cedunt, quamuis ſint vno gradu remotiores, quam
fratres fuperſtites. Si vero II). Omner DISIVNCTIM
ſeu SVCCESSIVE vocantur, PROXIMVS PRAEFER-
TVR religuir. Sic v. g. in ſecunda claſſe a cenden-
tes diſiundim ſuccedunt. Hinc pater defunéti aut
mater excludit auum aut proauum vtriuſque lineae.
Porro in quarta claſſe reliqui cognati diſiunctim vo-
cantur, hinc ſemper proximus excludit remotiorem.

vid. KOCH. §. 20. p. 45 Sqq.

§K. 469.
De incapacitate proximi.
Porro diximus, ſuccedentem debere eſſe capa-
cem (§. 3 29. ſq.) Quid vero ſi incapax fuerit? Viden-
dum

31 ⁸ LIB. III. TIT. IX.

dum eſt, vtrum incapax SOLVS in hac claſſe fuerit,
an vero PLVRES adfint. Si prius, ſuccedit claſſis
Jequens, extin ta quippe praecedente claſſ. Sin
poſterius, ſuccedunt reliqui eiuſdem claſſis cognati,
quibus portio incapacis adertſcit, quia haec claſſis
nondum esxtincta eſt. Sic: ſi Caius deceſſerit, reliéto
vnico filio incapaci, ſuccedit claſſis ſequens. Sin vero
decefſerit relictis pluribus liberis, quorum vnus in-
capax eſt, ſucceſſio manet penes reliquor liberos.
Niſi aliquis extranzus adſit, ad quem ex ſpeciali cauſa
portio incapacis peruenire poſſit.

Vid. KOCH. §. 20. p. 47. verb. ſi omnino.

§. 470.
Quid ſe proximus defecerit?
Si proximus in ea, quae ſuccedit, claſſe defece-
rit, proximus gradus ſeguene eiuſdem claſſis ex EDl-
CTO SVCCESSORIO admittitur, licet in ſequenti
claſſe proximior adſit; niſ obſtet vel tranſmiſionis
vel reprazſentandi vel adereſcendi ius.

§. 471.
Quando beres deficiat?
Deficit autem heres hoc loco duplici caſu. Pri-
mo, quando ante hereditatis aditionem DECESSERIT.
Deinde cum hereditati RENVNCIAVERIT.

§. 472.
De primo caſu.
Quod mortem heredis attinet, diſtingue, vtrum
heres SVVS, an EXNTRANEVS deceſſerit. Si prius,
proximus gradus ſequens non admittitur, ſed here-
ditas, vel eius pars, peruenit ad deficientis heredes
ex

10. onel
ctim 0
K poli
Atione⸗

er iutt

ſlef tre
Ute ade
nox iun
tanci
gens, vi
Hinc dol

l.
lius en
reliqn⸗
Vacak
bus ta
Exem
t Ln
eiusv.
perdern
hoe,
Iterum
roresu
non.
Voluitu
Cipiunt
clula el
ltres
nul reli

rreſcen
tnfion⸗
5 TImum

liberir 1

gerit,
lali
Sin
hati,
Aſſis
ldho
Ver
in.
eros.
lnuſa

liſearr.
PDl.
henti
Nooni

bii-
ERII.

trum
prius,
here⸗
erele

SVCCESSIO DESCENDENTIVM. 3 19

ex iure tranſmiſionir, ſiue deficiens ante, ſiue poſt
aditionem deceſſerit, quia heres ſuus hereditatem
etiam non aditam tranfmittit ad heredes (G. 3 70.)
Sin poſterius, iterum diſtingue, vtrum poſt, an ante
aditionem deceſſerit. lo caſu hereditas ad ſuos he-
redes tranſmittitur, ceſſante edicto ſucceſtiorio et
jure adcreſicendi. Hoc caſu mox edicto ſucceſſorio,
mox iuri adereſcendi, mox denique iuri repraeſen-
tandi locus eſſe poteſt, prout deficiens vel deſcen-
dens, vel adſcendens, vel collateralis defuncti fuerit.
Hinc nota, quae ſequuntur:

I. Si deficiens DESCENDENsS fuerit, (veluti fi-
lius emancipatur) intereſt, vtrum liberos nepotesue
reliquerit, an non. Si illud, ad liberos nepotesue
vacans portio ex iure eprazſentandi peruenit, omni-
bus tam in eadem, quam in ſequente claſſe excluſis.
Exemplum: Caius reliquit Klium Primum, Secundum
et Tertium. Primus decedit relibktis liberis, En! Portio
eius/vacans ad hos liberos ex iure repraeſentationis
peruenit, non ad fratres, Secundum et Tertium. Sin
hoc, nempe ſi nullos liberos nepotesue reliquerit,
iterum diſtingui debet, vtrum deficientis fratres ſo-
roresue, eorumue praemortuorum Liberi adſint, an
non. Si enim fratres ſororesue adſint, ad eor de-
voluitur portio vacans ex iure adereſcendi. Quod ſi
liberi praemortuorum fratrum adſint, iique ſoli, hi ac-
cipiunt portionem vacantem ex edicto ſucce ſorio', ex-
cluſa claſſe ſequente. Quod ſi denique deficiens
fratres ſuperſtites et liberos fratris praedefuncti /-
mul reliquerit, illi partem portionis vacantis ex iure
adereſcendi, hi vero alteram partem ex iure veprae-
ſentationir accipiunt. Veluti: Caius religuit lium
Primum, Secundum et Vertium. Primus deczdit nullis,
liberis vel nepotibus reliétis. Secundus ſuperſtes eſt.
r-

320 LIB. III. TIr. IX.

TVirtius praedectſit reli’to filio. En! Secundus accipit
Partem portionis vacantis ex iure adereſcendi, et filius
Tirtii alteram ex iure repraeſentandi nanciſcitur, quia
eius pater, ſi vixiſſet, eandem accepiſſet. Haec de
caſu, ſi deficientis fratres vel praemortuorum fra-
trum liberi adfuerint. Quibus omnibus non extan-
tibus, ſuccedit claſſis ſequenz. Veluti: Caius reli-
quit patrem et filium emancipatum. Succedit filius ex
prima claſſe. Eo vero ante aditionem defuncto, ſuc-
cedit nunc Caii pater.

II. Si deficiens ADSCENDENsS fuerit, ſuccedit
gradur ſequens ex edicto ſucceſſorio, niſi in eodem, in
quo deficiens fuit, Igradu ſuperſit adhuc aliquis.
Tunc enim ad hunc deuoluitur portio vacans ex iure
accreſcendi. Sic: Caius reliquit patrem, matrem et
auum. Auus, tanquam remotior excluditur; adeo-
que ſuccedit pater et mater. Pater deficit. En ma-
tri adereſcit deficientis portio, excluſo auo.

III. Si deficiens FRATER defuncti fuerit, aut
plures eiusdem fratres, vel liberi prazmortuorum fra-
trum adſunt, aut non. IIlo caſu ad fratres ſuperſti-
tes aut prae defunctorum liberos ex iure aderſcendi
et repraeſentandi deuoluitur portio vacans. Hoc ca-
ſu fuccedit claſſis ſeguenz. Id quod etiam obtinet,
ſi fratres nepotes ſolor reliquerint, ceſſante quippe
in linea collaterali, quoad nepotes, repraeſentatio-
nis iure.

IV. Sin denique deficiens VLTERIOR collatera-
lis fuerit, proximus gradus ſequens ex edicto ſucceſ-
Jorio admittitur, niſi iterum in eodem, in quo defi-
ciens fuit, gradu aliquis adſit, ad quem ex iure ad-
ereſcendi deuoluatur portio vacans. Hinc ſiv. g.
duo

oo cogt
Atei ade
ſenper
UI. SE
162.

H
guitur
Quo qul
in eo gr
Gudlur /
i liberi⸗
luts, ni
Arero
Iil, his
Porto.

ckeomn

Ce
eulo co
cem tri
. .
Fidetur.

DE
Pkie
Uuceſſio
Prrlir 9
lon er f

deiit
tflus
„ quin
lec de
n fra⸗
Xtan-
1reli.
ils er
0, luc-

lececit
n, in
liquis.
er iure
tem et
aeo⸗
n ma⸗

t, aut
mn frr.
Pperſti
ſcendi
loe ei.
btinet,
iippe

tatio⸗

latera-

ſunt⸗
0 den⸗

Ure dl.

svCCESSIO EXxTRAORDINARIA. 321
duo cognati aequali gradu adſint, vno deficiente,
alteri adereſcit bortio, excluſo gradu ſequente, quia
ſemper Proximior praefertur remotiori.

III. SEGERI giſl. de edicét ſucceſſ. Lipſ. 1769. KOCH. F.
162. Sqq-

8§. 473.
De renunciatione beredis.

Haec de prima, qua heres deficit, ſpecie. Se-
quitur altera, quando heres zenunciauerit hereditati.

Quo quidem caſu iterum diſtingue: I. Si repudians

in eo gradu ſolus proximus fuerit, ſuccedit proximus
gradus ſeguens ex edicto ſucceſſorio, excluſis repudian-
tis liberis, iure quippe repraeſentandi eo caſu ceſ-
ſante, niſi magis contraria tibi arrideat opinio. II.
Sin vero plures eiusdem, quo renuncians, gradus fue-
rint, his ex iure adereſcenc adquiritur repudiantis
portio.

cf. omn. KOCHIVS P. 138. et 158.

F. 474.
De cognaris duplicibus.
Ceterum poteſt cognatus duplici aut triplici vin
culo coniunctus eſſe defuncto. Quo caſu et dupli-
cem triplicemue hereditatis partem accipere poſſe
videtur. cf. KOCHIVS Auctar. III.

§. 475.
DE SyCCESSIONE EYTRA ORDINARIA.

Praeter cognatos ad alios quoque deuoluitur
ſueceſſio, ad quos pertinet 1) ſocius liberalitatis im-
perialis a) 2) coniux ſuperſtes pauper, ſi defunctus
lotanter fuerit b) 3) collegia et corpora hoc priuile-
, X

gio

322 Lis. III. Trr. IX.

gio ſubnixa c) 4) qui curam furioß ab heredibus ab in-
teſtato negle’ti habuerunt d) 5) vltimo loco ſcus .

a) . vn. C ſi liber. imper. b) Nov. 53. c. 6. Nov. im. De eiut
c. 5. Auth' Praeterea C vnde vir et vxor c) l. 20. C.
de epiſc et cler. I. 2. C. de hered. decur. 3) Nov. 15. 1 Dra⸗

c. . 12. e) l. 1. pr. fy. de ſucceſſ. edicto l. t. 4. C. ui
de bon. vacant. I. 2. §. 2. ff. de iure Eſci. Vid. KOCH. Me3 ucce⸗
1,

§. 107. Sqq. ita tann
ð Aeunt
ar e ſi cupiunt
IEMEN
TITVLVS X. IIRMAN
. Dsz DAE caul
BONORVM POSSESSIONE. II.
ſel mecdi
= uar perſ
. „s. it STATI
F. 47 Drcher

L" ſupra §. 297. obſeruatum eſt, ſucceſſionem vel ctur, gu⸗
ex iure ciuili oriri, vel ex edicto Prazetoris. Prae- liuili
tores enim aequitate moti ius ciuile ſtrictum et ini- ſuertclench
quum ſaepius emendare, corrigere et ſupplere ſolebant.—
Vt ne tamen contra ius cliuile edicere viderentur, . III.
nouis vtebantur vocabulis; ad quae et BONORVM iitur, vel
POSSES9IO, de qua loquimur, pertinet et quae igi MobpkI9
tur eſt hereditas ſeu ius ſuccedendi ex edittie Praetorum MIpRObp

competens.
CONTIVS in Opp. RONCHEGALLI interpret. ad. b. e. † W
Venet. 1580. 8. DONELLI comm. iur. ciu. L. ulo is⸗
VII. c. I4. STRVYCK. de ſucc. ab int. diff. IX. TVRI- AIn vel
NI diſſ. de 3. P. vſu hodierno, Erf. 1771. oleko ve

tur. di
Poſenin

§. 477.

abin.
kur).

vu. m.

20. C.
0. Ilf.

1.4. C.

KOCHN.

7

gem vel
. Prae.
n et ini.

BONORVM POSSESSIONE.

§. 477.
B. P. Quotuplex.
De eius diuiſionibus nota:

I. Praetor eam dat: 1) vel perfonis iure ciuili
plane a ſucceſſione excluſis 2) vel eo iure haud exclu-
ſis, ita tamen, vt bonprum poſſeſſione ſimul vti
queant 3) vel Certis perſonis, quae querela inoRicioſt
vti cupiunt. Hinc reſpectu ſpecialie finis priori ca-
ſu EMENDANDI et SVPPLENDI; poſteriori CON-
FlRMANDI iuris; vltimo caſu! LTIS ORDINAN-
DAE cauſa data dicitur a).

II. Praetor eam dat vel immediate ex EDICTO
vel mediate ex DECRETPO. Hinc EDICTALIS eſt
quaz perſonae iure ciuili a ſucteſione excluſaé ita datur,
vt STATIM ex editto Praetoris, ſine SPECIALI eiut:

Dlebant.

rentur,

ONYM

Uue igi⸗
Getorum

ul. b. t.

cin. L.

DECRETO, ezam petere poſſit; Et DECRET'ALIS di-
citur, quazv compétit ex ſpeciali detreto perſonae, iure
ciuili a ſucceſſione non quidem excluſae, ſed cui de iure
ſuccedendi CONTROVERSIA mota eſt b).

III. EDICTALIS iterum vel ex edicto Praetoris
datur, vel ex lege ciuili. Si prius, ORDINARIA ſeʒu
PROPRIA; ſin poſterius ENTRAORDINAEIA ſeu
IMPROPRIA dicitur 9).

IV. Praetor dat bonorum poſſeſſionem, vel,

TVNI.

—
+-—-
—
—

quando is, de cuius ſucceſſione quaeritur, ab inte-
lato, vel quando teſtatus deceſlit. Vnde bonorum
poſſeſſio vel AB INTESTATO vel TESTATO da-

tur. Prior eſt quae iir competit, qui a Jucceſione

As”ß INTESTATO ſrido iure ExCLVDVNVR.

E oflerior autem duplex eſt; vel quae SECVYNDVM
. X 2 T AbY-

TIT. X.

324 LIB. III.

TABVLAS vel quae CONTRA TABVLAS datur.
Illa eſt, quae datur heredi SCRIP TO in teſtamento iu-
re ciuili ſtrilto INVALIDO. Haec eſt, quae datur he-
redi AB 1 N TESTATO, reſciſo teſtamento iure ſtribto
VALIDO d). .

a) pr. §. 1. I. h. t. I. . in fin. I. 7. r. de inoff teſt. b)
Qualis eſt, quae ventris nomine et ex edieto Carbonia-
no datur. l. I. pr. I. 3. ff. de Carb edicto tit ff. de ven-
tr. in poſſ. mitt. KOGHi de ſucceſſ ab int. §. 122. c)
§. 4. I. I. 6. §. I. F. h. r. d) FK. I. 2. I. 1. 6. §. I.

F. 478.
De B. P. ab inteſtato.

Quae AB IN TESTATO dabatur, quatruplex eſt

jure nouiſſimo Praetorio α. Nimirum:

PRIMA ex edicto VNDE LIBERI, quae datur
liberis EMANCIPATIS iure ciuili a ſucceſione ab inte-
Nato excluſis. Sed cum ipſo iure ciuili nouiſſimo
emancipati aeque ab inteſtato ſuccedant, ac ſui; pa-
tet eam hodie non eſſe neceſſariam. Nov. II5. c. I.

ALTERA ex edico VNDE LEGITIMI; qua
vocabantur omnes agnati, qui ex legibus heredes eſſe
poterant, ſi bonorum poſſeſſionem peterent. tit. F.
vnde legit.

TERTIA ex edicto, VNDE COGNATI. Hi
enim ex XII. tabb. non vocabantur ad ſucceſſionem
ab inteſtato. (Vid. ſupra Tit. V.) Sed ſublato Nov.
118. c. 4. agnatorum cognatorumque in ſucceſſione
ab inteſtato diſcrimine, patet eam hodie quoque eſſe
inutilem.

VLTI-

UII

it iro
utmetrin

Ylure e
nde de

e cogt

nus 5
it. F⸗

122. 5

TE
quidem:

4) 5
teſtamento
ieli ſeript
calla, er
iterumn cel

(od mm
ditione ad

“

tre Praett

2) 1. 7)
flius
praeren
terition
NAN.
Is r
In pry
11. e
n in
*e

6

BON ORVM POSSESSIONE. 325

datrr. VLTIMA, ex edicto VNDE VIRET VXOR, da-
nt iu. batur viro et vxori, qui tem pore mortis in iufto vixiſ-
tur e. ſent matrimonio, ſi deficerent cognati b).

Nrido

a) Iure enim antiquo plures dabantur: veluti ex edicto
vnde decem perſonae; qui ex familia, vnde patroni; vn-

) WX de cognati manumiſſores, quas omnes ſuſtulit Iuſtinia-
t nus § 4. I. 4. 7. ibique VINNIVIS8 b) § 3. 1. h. e.
4 it. f. er C. vnde vir et vx. KOCH. de ſucc. ab int. He
e 122. Sqq-
6. § 1.
§. 479.
De B. P. contra et ſecundum tabulas.
. TESTATO datur bonorum poſſeſſio, et
quidem:
ler
R A) SECVNDVM tabulas: 1) heredi ſcripto in

teſtamento ſeptem teſtium ſignis obſignato a) 2) he-

e ditur redi ſcripto in teſtamento iure ſtricto infirmato, ſi
db int.Ccauſa, ex qua infirmatum eſt, viuo adhuc teſtatore
Miſtno iterum ceſſauerit ) 3) ſi duo extent teſtamenta, nec,
ſii; Dr. quod nam poſterius ſit, conſtet «) 4) heredi ſub con-
e.. . ditione adfirmatiua inſtituto, ea pendente 4d).
ll; qun 8B ) CONTRA tabulas: liberis emancipatis a pa-
ges eſe tre praeteritis e).
uh⸗ 2 l. 7. F. de bonor. poſſ. ſec. ꝛab. b.) Quod fit 1) ſi
filius ſuus, vel iam natus vel poſtumus, in teſtamento
“ praeteritus viuo teſtarore aut deceſſerit, aut prae-
l. E teritionem ratibabuerit I. 11. pr. F. de iniuſto teſt. AVE-
ſonem RAN. interpr. L. I. c. 10. 1I. 2) ſi teſtamentum capi-

tis, quam teſtator paſſus eſt, diminutione irrizum fa-

10 6.. dJdGum, teſtator autem tempore mortis reſtitutus fuerit
eſflone in priſtinum ſtatum, §. 6. I. quib. mod. zeſt. inferm. I. 11.
gue eſe §. 2. de B. P. ſec. tah 3) fſi teſtator poſterius teſtamen-

tum inciderit ea mente, vt prius relinqueret, k. II. §.

2. F. . .₰.1Aꝗéj) I. 1. §. 6. ff. cod. d) I. 6. F. eod.
X 3 e)

LIs. III. Trr. X.

e) §. 3. I. de exher. lib. I. I. §. 6. F. de B. P. contra
tab. RETES de b. p. contr. tab. in MEERM. theſ. T.
VI. SARTOKRlII difſ. de b. p. c. z. Lipſ. 1775.

§. 480.
De tempore petendi B. P.

Omnes hae bonorum poſſeſſiones peti debent
intra certum tempus, quod liberie et parentibur eſt
annus vtilis, reliquis vero centum dies vtiles.

§. 4 6. J. b. t. I. I. §. F. de ſucceſſ. edict. Tempus enim
eſt vel VTILE vel CONTINVVM, tum ratione initii,
a quo currere incipir, tum ratione modi, quo curſus
eius computatur. cf. RVECRKERI diſſ. de ciuili et natu-
rali computazione temporis in iure. L. B. 1749. 8. KOCH.
de ſucceſſ. ab int. S. 128. Ceterum de diuerfis opinio-
nibus ratione temporis liberorum cf. KOCHIVS lib.
laud §. 12 8. Sq.

TIFVLVS Xr.
. DE

ADQVISITIONE PER ARROCGATIONEM.

De tertio modo adquirendi vniuerſali.

. ertius per vniuerſitatem adquirendi modus olim
eérat arrogatio, qua patri arrogatori omnia ar-
rogati bona adquirebantur, quamuis ex debito eius

nianus ita mutauit, vt arrogator viuo arrogato

-e--e-

ipfo iure conueniri non poſſet. Quod tamen lIuſti-

le zare
1. ſerm
E poli

—,,

10,

ua
4
Quodſi
Geſtitue
creditor
teſtame
ne ſiere
Garum
vel vni
bona a
le ſoli
Mitteren

Contra

hel. T. 4

ebent

us et

8s enim
e initii,
curſus
et natu.
KO0.
opinio⸗

Is l.

NM,

88 Olim

EErYE

DE ADGVISITIONE ET ARROGATIONEM.B 327

uſumfrublum tantum in arrogati bona haberet, ſimul-
que a creditoribus arrogati omnino poſſet conueni-
ri, quem ſi defendere nollet, creditoribus bona ar-
rogati, quorum vſumfructum pater habiturus fuiſ-
ſet, poſſidere liceret, §. vlt. I. h. t.

TITVLVS XlII.
pE
EO, CVI LIBERTATIS CAVSA BONA
ADDICVNTVR.

§K. 482.
Quartus modus vniuerſalis.
uartus adquirendi modus vniuerſalis erat addi-

io bonorum libertaltum ſeruandarum cauſa.
Quodſi enim teſtator obaeratus eſſet, heres ſcriptus

deſtituebat teſtamentum; quo facto bona defundcti

creditoribus eius veniebant, ſicque libertates, eo
teſtamento forte relictae, ſimul corruebant. Quod
ne fieret, D. Marcus conſtituit, vt, libertatum reli-
Garum ſeruandarum cauſa, vel ſeruis manumiſſis,
vel vni eorum vel etiam extraneo omnia defundcti

. . . * . . .
pona addicerentur, modo ſatisdaretur creditoribus

de ſolido ſoluendoe, ſeruique ex teſtamento manu-
mitterentur. §. 2. I. h. t.

Claud. toll.

TITVLVS XIII.
DE
SVCCESSIONIBVS SVBLATIS, QVAE

FIEBANT PER BONORVM VENDITIO-

NEM ET EX SCTO CLAVDIANO.

§. 483.

Quintus modus.

uintus modus adquirendi vniuerſalis erat SE-
CTIO vel VENDITIO BONORVM. Si quis
enim inſoluendo eſſet, creditores mittebantur in de-
bitoris bona, quae a Praetore per magiſtratum di-
ſtrahebantur, vniuerſaque emtori addicebantur, qui
tanquam ſucceſſor vniuerſalis aes alienum in ſoli-
dum ſoluere aut cum creditoribus tranſigere debe-

bat. Sed jure nouo creditores ipſi de bonis debito-

ris poſſeſſis pro lubitu diſponunt, ceſſante bonornm
addictione. pr. I. h. t.

§. 484.
De S&ct. Claudiano.
Poſtremus adquirendi modus vniuerſalis fiebat

ex SCTO CLAVDIANO, quo cautum erat, vt libera

mulier, ſeruili bacchata amore, quae poſt trinam de
nunciationem in eo contubernio perſeueraſſet, ſer-
va fieret eius domini, cuius ſeruo ſuccubuiſſet.
Quod tamen Iuſtinianus ſuſtulit, l. vn. C. de SRo.

DE

—

Ha

Ourtam

aet aln

Pig

Utate
lrel y

1.

0.

t .
iquis
n de⸗
mn (i-
qui
ſoli
Gebe⸗
ebito⸗
orum

lebat
lbera
m de
ſer⸗
iſſet.
Ho.

—

SVCCESSIONIBVS SVBLATIS.

DE IVEE PIGNOEIS.
§. 485.

Connexio.
Haec de tribus iuris in re ſpeciebus. Sequitur
quartam, ſeu IVS PlG NORIS? de quo hoc loco,
licet a Iuſtiniano omiſſum ſit, pauca addamus.

§. 486.
Pignus quid?
PIGNVS hoc loco a) eſt iur ereditori in pignur
competens b). Ab eo differt HXPOTHECAC)

a) Alias quoque pignus ſumitur 1) pro contractu, quo
pignus creditori promittitur 2) pro re igſa creditori
oppignorata. b) cf. FR. BALDVINVS de pign. in
HEINECCII iuriſpr. Rom. et Att. T. I. NEGVSAN-
TIVS de pign. et hyp. ſaep. MARANVS ad tit. C. de
pign. in Opp. T. II. BACHOVIVS de pign. et hyp.
Frf. 1656. 4. DONELLVS de pign et. hyp. in Opp. prior.
et Saepius FR. HOTTMANNVS de pign. WEST-
PHALS Oſtem. Erlaeut. der roem. Geſetze v. Pfandrechte,
Leipz. 1770. 8. ERXLEBEN. principia de iure pign. er
hyp. Gott. 1779. 8. c) I. H. BOEHMERI difſſ. de di-
verſo pign. et hyp. iure in Exerc. ad Pand. T. III.

§. 487.
Pignus quotuplex.
Pignus varie diuiditur. Haec tibi nota:

I. Pignus aut cum aut ſine libera debitoris vo-

luntate conſtituitur. Hinc ratione modi conſtituendi
eſt vel VOLVNTARIVM vel NECESSARIVM.

X S II. VO.

33⁰ Lis. III. Trr. XIII.

II. VOLVNTARIVM iterum aut tonuentione
aut teſtamento conſtituitur. En pignus CONVEN-
TIONALE et TESTAMENTARIVM a)

III. Conuentio ipſa, qua pignus conſtituitur,
vel expreſſa eſt, vel gacita, prout debitor vel verbis
expreſſis vel fabtis conſentit in oppignorationem. Hinc
pignus ENPRESSVM et TACITVM. Expreſſum
Porro per documentum conſtitui poteſt. Hoc documen-
tum eſt vel publicum, vel quaſipublicum, vel priuatum.

Hiinc ſubdiuiſio in PVBLICVM, QVASIPVBLICVM

et PRIVATVM ?ÿ).

IV) Conuentione porro aut res iſa aut eius

ſyjmbolum oppignoratur; vnde pignus ratione obielti

eſt vel VERVM vel SXMBOLICVM ).

V. NECESSARIVM deinde pignus vel imme-
diate a legibur vel mediante aut Praetoris aut iudicie
ſententia conſtituitur; hinc neceſſarii pignoris ſub-
diuiſio in LEGALE ſeu TACITVM, PRAETORIVM
et IVDICIALE d)

VI. Orine denique pignus aut vniuerſa debito-
ris bona aut certa tantum adficit; Habes pignus
GENERALE et SPECIALE e).

a) I. I. pr. l. 26. ff. de pign. act. b) L. II. C. qui por.
in pign. I. vlt. C. quae res pign. dari poſſ. VOET. ad tir.
fF.. de pign. §. 1. HERTII difſ. de pign. conuent. tacito
in Ej. opuſe. Vol. II. T. III. FABER. Cod. Fabr. L.
VIII. T. VII. def. 7. c) I. 2. C. quae res pign. dari

poſſ. d) tit. f. ex quib. cauſ in poſſ. eatur. I. I5. KF.

2. 3. F. de re iud. I. 2. C. qui pot in pign. l. 1. C ſi in cau-
ſa iud. pign. cap. SCHROEDERlI opufſc. de natura et ef-
fect. pign. praet. et iud. Marb. 1751. 4. e) l. 4.5.

—

petit
KTRV
CAhl,

.
temig

Situen
vel 11
uci

²)

tione

tur,
rhit
linc
lom
men-
Gtumn.

VN

eius

biehhi

nne.

Uclirit
ſab.
IVN

bito⸗
gus

ot.
d tit.
tacito
br. L.
dori
15,.
n cau⸗
er ef .
1. 4.
..

SVCCESSIONIBVS SVBLATIS 331

C. quae res pign. HERTII diſſ. de differ. pign. gen. er
ſpec. in opuſc. Vol. II. T. III.

F. 488.

Axiomata de inre pignoris.

Iam de ipfo pignore obſeruanda ſunt, quae ſe-

quuntur, axiomata:

I. Pignur datur in SECVRITATEM crediti.
Hinc creditor cuſtodiam eius et ius retentioni?, non

vero dominium nanciſcitur.

II. Pignus eſt ius IN RE. Hinc creditori com-
petit actio contra tertium quemcunque, quae vel
SERVIANA vel QVASI SERVIANA ſeu HYPOTHE-
CARIA dicitur à).

III. SOLVITVR pignus 1) ſoluto toto debito 2)
remiſſione vel expreſſa vel tacita 3) ſoluto iure con-
Rituentir 4) lapſu temporis 5) Re ipſa oppignorata
vel plane extinéta vel ita mutata, vt ad priorem re-
duci formam non poſſit b).

2) §. 7. J. de action. b] tit. fF. quib. mod. pign. Jolv.

TITV-

332

TITVLVS XIV.
DE

OBLIGATIONIBVS.

§. 489.

Conne X io.

H' de iure IN RE. Naturalis ordo iam exigit,
t de iure AD REM diſpiciamus, quod cum
ſpecialem ſupponat obligationem, (§. ! 194.) prius de
obligationibus in genere videamus.

§. 490.
Obligaiio quid?
OBLIGATIO eſt neceſitas moralie agendi vel non
agendi a). Aliter Iuſtinianus, qui, obligatio, inquit,
ſτ IVRIS VINCVLVM, quo nectſſitate adſtringimur,
alicuius rei ſoluendae, ſecundum noſtrae ciuitatis iura b ).

a) 10. BORCHOLT. difſ. de oblig. in Ej. diſputt. P. II.
b) pr. I. b. zt. De voce vinculum cf. ERNESTI clav.
Cic. ind. lar. ſ. v. vinculum.

§. 491.
Obligationnm diuiſiones.
Obligationes varie diuiduntur: I. Ratione fun-
damenti generalis. II. Reſpectu fundamenti ſpecia-
Rs III. Intuitu obiecti et IV. Subiecti. V. Quoad
diuerſam qualitatem et VI. Ratione durationis.

§. 498.

N

l.
uun et
Cbliget
ge nut
VII,
Kier
ralis;
et u
mirta

gancl,
ſubdin
WVI
ſione
ex in
vel a;
chptil
ralis

vel 1
ve e.
tur 9
.

igit,

de

noß
uit,
nur,

An⸗
cia⸗
Oad

4090

DE OBLIGATIONIEVS. 332

§. 492.
Prima diuiſio.

I. Generale omnium obligationum fundamen-
tum eſt vel ius naturae vel ciuile, vel vtrumqut. Hinc
obligatio MERE NATVRALIS eſt, quaz ex SOLA
lege naturali; MERE CIVILIS, quae ex ſola lege CI-
VILI, et MIXTA, quae ex VTRAQVE lege oritur.
Sie v. g. obligatio feminae ex interceſſione eſt natu-
ralis; ex contractu chirographario eſt mere ciuilis,
et quae emtori incumbit ad ſoluendum pretium eſt
mixta.

Naturalis obligatio vel hodienum gaudet vi obli-
gandi, vel ea per leges poſitiuas deſtituta eſt. Hiné
ſubdiuifſio naturalis obligationis in EFFICACEM et
INEFFICACEM v. g. obligatio feminae ex interceſ-
ſione hodie eſt inefficax; ſed obligatio filii familias
ex mutuo eſt efficax. Deniquel efcax obligatio hodie
vel abtionem et eceptionem ſimul efficit, vel ſolam ex-
ceptionem. Vnde PLENA et MINVS PLENA natu-
ralis efficax obligatio. v. g. obligatio ex pacto nudo a)

Ciuilis porro obligatio in ſenſu iuris Romani eſt
vel CIVILIS IN SPECIE vel PRAETORIA, prout
vel ex lege ciuili in ſpecie, vel ex dicto Praeztoriy ori-
tur b).

a) ANT. SCHVLTING. diſſ. de oblig. natur. in Ej. exerc.
acad. T. I. IO. BALTH. WERNHERI diff de auctori-
tate iur. civ. circa oblig. nat. Vit. I701. WEBERS ſyſte.
mat. Entteickel. der Lebre ve d. naturl. Verbindl. Halae
1784. b) §. 1. ILe b. g.

S §K 493.

LrB. II. TIr. XX.

§. 493.
Secunda diuiſio.
II. Ratione fundamenti ſpecialis omnis obliga-
tio eſt vel IMMEDIATA vel MEDIATA, prout vel
immediate ex legum diſvoſitione, ſine conſenſu meo;
vel mediante conſenſu meo obligatus ſum.

Conſenſus declaratur vel verbis vel falttis. Hinc
obligatio mediata eſt vel EXPRESSA vel TACITA.

§. I. I. h. t. cf. tam. MEVRERS. iur. Abhbandl. 1. Cap.

§. 494.
Tertia diuiſio.
III. Quoad obiebtum obligatio eſt vel DANDI
vel FACIENDI, prout vel ad dationem rei vel ad
praeſtationem facti obligatus ſum àa. Factum ta-
men ipfum praeſtari debet, quia debitor non li=
beratur praeſtando, id quod intereſt b).

a) Paulo aliter in 1. 3. pr. ſ. de O. er A. vbi: vel ad
DANDVM, vel PRAESTANDVM vel FACIENDVM
cf. BRISSON. d. v. S. ſ. v. facere HVBER. ad Inſt. h. t. §. 2.
6 b) CHR. THOMASII diſſ. an qui factum promiſit lihere-
zur praeſtando id quod intereſt. In ej. difl. Vol. IV. de
CRAMER. Nebenſt. Theil. XXXIII.

K. 495.
Quarta diuiſio.
IV. Reſpectu ſubielti, cui incumbit obligatio, ea
vel REAL.IS eſt vel PERSONALIS, prout ea inhae-
ret vel REI (v. g. hypotheca et ſeruitus realis) vel
perſonat. IIla tranfit ad quemcunque rei poſſeſſorem
Haec vero ad hereder tantum tranſmittitur, niſi ſpe-

cialem defun cti qualitatem perſonalem concernat; quo
caſu

4
guat i
oblig⸗
PRAE
etiam
gatio

.
DSI
dund
impler
polten
Eltur.
tieula
ilud
torit
a fuer

WII
diſ.

Vol

VI.
vel N
vel bd

gr.
vel
;

line
A.

1ad
ta⸗
n l⸗

l ad
VNM
here

H.d

lr
quo⸗

DE OBLIGATIONIBVS. 335

caſu ne heredes quidem obligantur, et ipſa obliga-
tio OSSIBVS INHAERENS dicitur v. g. obligatio
mandati, ſocietatis.

§. 496.
Quinta diuiſio.
V. Intuitu diuerſae qualitatis obligatio eſt:

A) Vel PRINCIPALIS vel ACCESSORIA. IIIa,
quae incumbit PER SE, i. e. ſine reſpectu ad aliam
obligationem; haec vero, quae aliam obligationem
PRAESVPPONIT, ad quam ſe refert. Quapropter
etiam illa corruente haec ſimul euanefcit v. g. obli-
gatio ex ſideiuſſione.

B) Vel ABSOLVTA vel ALTERNATIVA ſeᷣu
DISIVNCTIVA. Quodſi enim alicui plures incum-
bunt obligationes, aut eas omnes aut vnam tantum
implere debet. Si prius, obligatio ABSOLVTA, ſin
Poſterius, ALTERNATIVA ſeu DISIVNCGCTIVA di-
citur. Illa intelligitur ex copula ET; haec ex par-
ticula AVT. v. g. & hog ET illud fecerit. Si hoc AVP
illud fecerig. In alternatiua in regula electio eſt debi-
toris, quam praeſtare velit obligationem, niſi in mo-
ra fuerit.
WILLENBERG. de oblig. altern. Gedan. 1731. HERTII

diſſ. de electione ex oblig. altern. debitori debita lin Opuſc.
Vol. I. T. III. .

§. 497.
Sexta diuiſio.
VI. Denique ratione durationie obligationes ſunt

vel TEMPORALES ſeu IN DlIEM CONCEPTAE,
vel PERPETVAE.

1. 6,

LIB. III. Trr. XIV.

336
I. 6. ff. de O. et A. GVNDLINGIANA P. VI. p. 47.

Ceterum nota: Diuiſionem in obligationem perfectam et

imperfectam, adfirmatiuam et negatiuam omiſibus quia nul 0
ex iure naturali iam cognita eſt. De obligationibus Clllter
diuiduis et indiuiduis ſupra §. 190. diximus. iter
vvel 4
DE PACIIS IN GENERKE. ppacil
Obligationes, vt vidimus, mediatae ex fado urs
oriuntur; quo praecipue pertinent pacta et con-. 9) 5.
tractatus. 121 4
An
H. 498. SS
Conuentio quid? 288
CONVENTIO (pactio, pactum) eſt aftur, quo
plures in idem obiebtum conſentiunten). In omni vero
conuentione tria ſpectanda ſunt: I. An, qui pacti
ſunt, paciſcendi gaudeant facultate II. An de obiecto I
licito, et III. An legitimo modo pacti ſint? D
a) I. I. F. 2. 3. Ff. de pactis. 0TES
§. 499. aute ne
Qui paciſci poſſint? Nber
. . . . Valet pa
I. Paciſrendi facultate gaudet, qui VALIDE erv
CONSENTIRE poteſt. Valide conſentit, qui nec a mum da
NATVRA ſeu phaæffice, nec a LEGIBVS ſeu moraliter 6 7
impeditur. ,5)
de re
A) A NATVRA impediuntur: [1I) infantes 2) ag).
furioſi et mentecapti, niſi tempore dilucidi interualli iz
perfebtiſimi paciſcantur 3) ſumme ebrüi. Surdi et 1 F.
muti igitur, quia mentem exprimere poſſunt, rectte e⸗
paciſcuntur a) 4

B)

kan et
s quia
nibus

1, go
i vero
palti
biecto

WIDE

nece à

rulitir

tes 2)
teruali
Urdi et
3 relle

DE OBLIGATIONIBVPF. 337
B) A LEGIBVS impediuntur: 1) qui non ha-
bent liberam rerum ſuarum adminiſtrationem, quate-
nus ſe obligant, v. g. impuberes, minores, prodigi
ciuiliter tales; niſi auctore tutore vel curatore 5)
2) pater et filius inter ſe, niſi vel emancipatione ſJecu-
ta, vel de peculio militari et aduentitio é᷑xtraordina-
vio paciſcantur &)]. 3) fratres inter ſe, qui in eiurdem
Patris poteſtate conſtituti funt )).

a) §. §8. 9. 70. I. de inut. ſtipul. I. I. H. 12. ff. de O et A.
l. 4. §. I. F. de pact. b) vid. ſupra §. 138. 139. 148.
An vero impuperes ſaltim naturaliter obligentur, diſ-
putant; cf. D'ARNAVD coniect. I., II. c. 22. c) §.
6. I. de inut. ſtip. I. 2. ff. ad Sct. Maced. vid. ſupra §.
288. er 292. 3) l. 38. ff. de condict. indeb.

F§. 5§500.

De obiecto conuentionis.

II. Obiellum patczi LICITVM dicitur, quando vel
PHYSICE veI MORALITER ſ in paciſcentium
POTESTATE. Hinc non licet paciſci: 1) de factis
vel phyſice vel moraliter impoſibilibus a) 2) de re,
quae ne in futurum quidem exiſtere poteſt. Nam ſi
poteſt exiſtere, vel regulariter vel caſu tantum accedente,
valet pactum; et priori caſu de re erata, poſteriori
vero pactum ſpei dicitur ). 3) De re commercio homi-

num exemta, v. g. ſacra, ſancta c) 4) de re litigio-
ſlſſüa d) 5) de re extintta, niſi qua talis promiſſa ſit e).

6) De re vel facto tertii f) 7) de hereditate Jfu-
tura g).

a) l. 15. ff. de condit. inſtit. I. 35. pr. de F. O. b) g.
I. I. de inut. ſtipul. I. S. pr. §. I. ff. de contr. emrt. I. 7.
F. de bered. vend. c) §. 2. I. de inut. ſtip. d) tit.
P. de litig. e) v g. animal mortuum, l. 69. Ff. de
V. O. f) Attamen nota:

X I.

Lis. III. Trr. XIV.

1) Quoad RE M alienam promiſſam 1): ſi res TOTA
aliena ſit, hocque acceptans ſciuerit, ad nibil ta-
netur promittens; ſin vero ille ignorauerit, hic
ad id, quod intereſt, obligatur 2). Si PAkRS rei tan-
tum aliena ſit, ſemper quoad ſuam partem tenetur
promittens, et quoad partem alienam diſtingue: Aut
rem generaliter, quaſi TOTAM ſuzm, Promiſit, aut par-
zem duntaxat Juam. Si prius, ratione partis alienae ad
id, 4uo intereſt, tenetur, niſi acceptans, rem non eſſe
totam prômittentis, ſeiuerit; ſin poſterius, non obligatur
reſpectu partis alienae.
II. Quoad PACTVM alienum promiſſum: 1) promit-
tens Ampliciter tertium, facturum promiſerit, non
debet impedire tertium, qui facere vult; 2) ſi promit-
tens dixerit, Je omnem adhibiturum operam, vt tertium ad
faciendum compellat, (er wolle ibn zu bereden, zu be-
wegen ſuchen) non tenetur, ſi tertius non fecerit, modo
operam promiſſam non neglexerit, 3 ſi promittens dixe-
rit, ſe effecturum vt tertius faciat, (er wolle es dubinbrin-
gen, bewer kſtelligen) tenetur ad id, quod intereſt, ſi tertius
non fecerit. §. 3. I. de inut. Srip. I. 35. pr. F. de V. O.
HERTII diſſ. de obligat. alium dazurum, facturumue, in
Ej. opuſc. Vol. I. T. III. 2g) vid. ſupra §. 197.
et tit. ff. de hered. vend.

Quomodo conuentio iniri debeat.

III. Conuentio LEGITIMO MODO iniri debet;

i. e. conſenſus debet eſſe: 1) liber 2) reciprocus a)
3) ſufficienter declaratus 4) ſincerus 5) ſpecialis 5)
Hinc inualida ſunt pacta metu graui et vi iniuſta ex.
torta, nec non doloſa g). Valent tamen ſimulata ).

a) Hine tractatus, pollicitationes, et vota hon ſunt pacta,
lcet ex his nonnunquam obligatio oriatar, tit. Fi de
pollicit. b) Exceptio eſt in doze a patre promiſſa, l.
69. H. 4. F. de iure dot. c) tit. ff. de dolo er quod me-
tus cau d. GE. SCHVBARTHI diff. de contr. ſimulat.
lenae 1692. REINHARDI diff. de contr. m. Arg. 1766.

§. 502.

I

huiſt
UoAN
lunt,
Ne ad
Hec
requii
chiro

lonuu⸗
4470
Przelt
guoc
tir verl
1
lialen
Haig

0TA
ibil t.
r, lie
rei ian-
eneiut
e: Aut
t r.⸗
ide a
on eſle
bligatur

promit⸗

h 1u be⸗
8 mod
ens ie-
binbrin.
tentius
de . 0.
nue, in

1

i cebet;

Oels a)

8

latad).

nt pad

mnille,

guol ne

„mulu,.

. 1766

n

PDE OBLIGATIONIEVS.

§. 502.
Quae inſint conuentionibus.

Ceterum omni conuentioni tria inſunt:

I. ESSENTIALIA ſeu SVBSTANTIALIA, i. e.
veguiſita adeo neceſjaria, vt, ſi ABSINT, plane I NVA-
LIDAM reddant conuentionem. Ea vel COMMVNIA
ſunt, vel PROPRIA. HIIa, guat in OMNI conuentio-
ne adeſſe debent, v. g. conſenſus liber, abſentia doli.
Haec, quaz in CERTA tantum conuentionit SPECIE
requiruntur, v. g. merces in locatione conductione,
chirographum in contractu chirographario.

II. NATVRALIA, i. e. reguiſita quaz in dubio
conuentioni inſunt, ſed paciſcentium voluntate MVTARI
et TOLLh, ſalua conuentione, poſſunt. v. g. euictionis
Ppraeſtatio in emtione venditione. De his tenendum,
quod ſemper tacite ſubintelligantur, adeoque diſen.-
tis verbis a paciscentibus mutari debeant.

III. ACCIDENTALIA i. e. determinatione, ſne-

cialet, quaz a mero paciſcentium pendent ARBITRIO.
Ea igitur exprimi debent; v. g. conditiones.

§. 503.
Perſectio et conſumatio pacti guid?
Porro in omni conuentione diſtingue PERFE-
eſt conuentio, quando paciſcentet in OMNES pabti
determinationes conſenſerunt, v. g. in obie um tem-
pus, in conditiones rel. Conſumata vero dicitur,
quando promiſſa PRAESTITA ſunt, v. g. emtor fſol-
vit pretium, venditor tradidit rem.

X 2 §. 504.

LIB. III. TIr. XIV.

§F. 504.
An tertio paciſei liceat.
Denique obſerua, iure romano neminem tertio
ſtipulari potuiſſe. Quod tamen hodie licet.

§. 4 9. J. de inut. Rtipul. cf. STRYCKII caut. contr. ſect.

II. c. V. BERGER. Oecon. p. 444. I. H. BOEHMERI

de iure ex pacto tertii quaeſito in Ej. Exerc ad Pand.
Tom. II. PVFFEND. Obſ. iur. vn. T. II. obſ. 38. CRA-
MER. W'ezl. Nebenſt. Theil. 57. n. 7.

H. 505.
De modo contrabendi.
Poteſt autem conuentio iniri vel PVRE, vel
SVB CONDITIONE, vel ENx DIE vel in DIEM vel
SVB MODO. Cum vero conditionum, diei et mo-
di definitiones et diuiſiones ſupra §. 335. iam dede-
rimus, vt regulas, circa conuentioner obſeruandas,
tradamus, neceſſe eſt. Hinc nota:

I. Conuentionis PVRAE dies ſtatim et cedit et
venit. .

II. Dies INCERTVS pro conditione habetur a).
At quoad diem CERTVM diſtingue, vtrum conuen-
tio EX die, an IN diem concepta ſit. Si prius (v. g.
Promitto tibi dare POS'T annum) promiſſum non pot-
eſt peti, niſi exiſtente die. Sin poſterius (v. g. pro-
mitto tibi dare PER annum) promiſſum ſtatim poteſt
peti. Lapfo vero die corruit conuentio. Si tamen
vtroque caſu conditio ſimul adiecta ſit, (v. g. promit-
1o tibi per aut poſt annum, SI Conſul fabtur fuero) ni-
hil poteſt peti, niſi exiſtente EBimul conditione b).

§. 506.

1
Iheris
Aolue
lyut

WV
SVSPE
ipla eor
ſo el,
ſpes tir
ſpot
redes .
ditor e
tens pe
debet ei
tend nt
Ptans ſi

V.
SIVA
ſpez

acCepta

V
dum,
enim e⸗
ſuert

iteh.

otuhil
Nuum pe
len id
ue 4
inte)

Vel
vel

ee
das,

it et

nen⸗
(v. .
pot.
ro
teſt
nen
mit⸗

gob

DE OELIGATIONIEVS. 341
III. Conditio impoſibilis ADFIRMATIVA in-
validam reddit conuentionem; (v. g. ſi coelum digito
attigeris; at NEGATIVA pro non ſcripta habetur,
adeoque reddit conuentionem puram, niſi tanquam
tempus adiecta ſit &).

IV. PENDENTE conditione diſtingue, vtrum
SVSPENSIVA an RESOLVTIVA fuerit. Si prius,
ipſa conuentionis vis, i. e. ius et obligatio, in ſuſpen-
Jo eſt, hinc efficit tantum ſpem, debitum iri, quae
ſpes tamen ad hereder creditoris transmittitur. Hinc,
ſi poſt eius mortem demum exiſtat conditio, eius he-
redes promiſſum petere poſſlunt. Ne vero ipſe cre-
ditor eiusue heredes hac ſpe defraudentur, promit-
tens pendente conditione non poteſt recedere, ſed
debet eius zuentum expeblare. Si poſterius, promit-
tens ſtatim praeſtare rem promiſſam debet, et acce-
Pptans fit interim rei traditae dominus &).

vV. DEFICIENTE conditione, ſi 1) SVSPEN.-
SIVA fuerit, omnis ſoluitur promittentis obligatio,
ſpesque acceptantem fallit, 2) ſin RESOLVTIVA,
acceptans, quod accepit, reſtituere debet.

VI. EXxISTENTE condirione, rurſus viden-
dum, vtrum ſuſpenſa aut reſolutiua fuerit. IIIo
enim caſu ius creditoris, quod huc vsque in ſuſpen-
Jſo erat, eficax redditur, adeoque promiſſum peti
poteſt. Hoc caſu, ius creditoris, quod huc vsque
reuocabile fuit, irreuocabile redditur, adeoque acce-
ptum retinere poteſt. Omnis tamen conditio exi-
ſtens ad initium conuentionis retrotrahitur, excepta,
quae a mero promittentie arbitrio pender, condi-
tione e).

X 3 VII.

342 LrIB. III. TIT. XIV.

VII. Conditio eo praeciſe MODO, qui in con-

rentione praeſcriptut eſt, impleri debet, non per ae-

4uipolleng, niſi 1) modus praeſcriptus impoſibilis ſit,
aut 2) conditio tanquam medium ad certum finem con-

ſequendum adiecta ſit.

VII. Conditio tam per procuratorem, quam ab
heredibus acceptantis poteſt impleri, niſi 1) aliter in
conuentione cautum ſit; aut 2) conditio ipſam ac.
ceptantis perſonam concernat ).

IX. Conditio, cui ſimul certum tempus praeſcri-

ptum eſt, intra illud impleri debet, niſi per acce-

Ptantem non ſteterit, quo minus intra illud ſatisfa-
ceret conditioni. Si vero nullum tempus adiectum,
ea quocunque tempore impleri poteſt.

AX. In conditione negatiua cautioni Mutianae
non eſt locus g.)

. 1
XI. In conuentionibus ONEROSIS conditio
non habetur pro impleta, licet per eum, qui parere
conditieni debebat, non ſteterit, quominus ei pare-
ret; ſecus in conuentionibus GRATVITIS Z).

a) l. 75. J. de C. et D. b) §. 2. ſeqg. I. de V. O. I.
213. de V. £ Cc) lI. 15. J. de condit. inſtit. l. 7. F. de
V. O. l. 79. Ppr. F. de C. er D. d) §. 4. I. de V. O.

RAVENSBERG. de condit. conuentionum et vlt. vol. C.

III. §. 1. 2. 8. O. 12. ſeqq. e) l. 11. §. 1. F. qui pot.
in pign. I. 16. ff. de ſolut. RAVENSB. C. VI. §. 1. — I1.
f) IDEM C. V. §. I. — 22. 0) IDEM C. V. Membr.
II. §. I. 2. 3. 13. 14. h) IDEM C. V. Membr. III.
§. 1.

Mo
nttion
jr K

r
Auae d
cuniae

pabko

.

EEEES

iieitur
pur no
nu ſolun
Vel2)
non pru
kauorem
nan, I
eins q
adhuc

tundem

a) .
den
H.n
CH
UI.

en dren

con.
r at.
irſt,
eon.

mn ab
er in
m i.

eſeri.
acce⸗
Atisla⸗
dum,

tianae

nditio

daree

Pars.

, 0.1.
, F.d
V. 0.
ni hot.
= II.
lembr.
dr. II.

. 06.

PDE OBLIGATIONIEVS.

§. 506.
De nm o d oο.aÜ
Moedus plerumque donationibur adiicitur, vnde
donationes, quas dicunt, modaler, de quibus vid.

ſupr. F. 277.
§H. 507.

Poena conuentionalis quid?
Praeterea conuentionibus adiici poteſt ?OENA,
quae dicitur, CONVENTIONALIS; i. e. certa pe-
cuniae ſumma (aliaue praeſtatio) ſoluenda ab eo, gui

vaßlo non ſteterit a). Ea duplex eſt. Prior, quae ad-

iicitur in eum caſum, ſi conuentio intra certum tem-
pus non fuerit impleta. Tunc vero nonſolum poe
na ſoluenda, ſed inſa adhuc conuentio implenda eſt.
Vel 2) quae adiicitur in caſum, ſi promittens plane
non praeſtiterit promiſſum. Tunc, ſi quidem in
fauorem promittentit conſtituta ſit, is, ſoluendo poe-
nam, liberatur; ſin vero in creditoris fauorem, loco
eius quod intereſt, adiecta ſit, is praeter poenam
adhuc id quod intereſt, petere poteſt, niſi poenae fan-
tundem inſit b).

a) l. 4. §. 1. lJ. 35. H. 2. F. de V. O. b) lI. 1t0. §. I. J.
de pact. I. 41. 42. 71. fF. pro ſocio. l. 40. C. de tranſact.
§. vlt. I. de V. O. l. 25. ff. de act. emti Vid. LAVTERBA-
CHII difſ. de poena conuent. in Ej. diſſ. Tubing. Vol.
III.

§. §08.
Effeétus conuentionis quis?
Effectus conuentionis eſt, vt ius et obligatio ex
ea transeat ad paciſcentium hereder, licet eorum men-

tio haud facta ſit. Si tamen pactum perſonalifſimum
V 4 fuerit

344 LIB. III. Tar. XIV.

fuerit i. e. quod vel diſerte ad paciſcentium perſonas
reſtrictum eſt, vel perſonalem paciſcentium qualita-
tem ſupponit, (v. g. ſocietates, mandatum) ne here-
des quidem obligantur. Denique ſucceſſor ſingula-

ris non obligatur, niſi conuentio rem ipſam adficiat,

v. g. pactum hypothecae.

l. 7. G. 5. de pact. l. vlt ſy. de contr. emt. I. 2. pr. f. de pollic.
l.13. C. de contr. ſlip.

§. 509.
Quid contractus et pactum?

Haec de conuentionibus in genere. Iam de
variis earum ſpeciebus. Diuiduntur autem omnes con-
ventiones in contrabtut et pacta.

CONTRACTVS enim eſt conuentio cauſam obli-
gandi habens atque abtionem et exceptionem Kimul produ-

ceni à).

PACTVMdeinde eſt conuentio cauſa obligandi deſti-
tuta et ſolam exceptionem eſiciene.

CAVSA denique OBLIGANDI eſt forma aliqua
conuentionis externa, qua obſeruata ablio ex conuentione
oritur b). Propterea vero, quod haec forma pro-
mittentem ita plene obligat, vt quoque conueniri poſ-

ſt, ea cauſa obligandi dicdta videtur.

a) Ita in l. 7. §. 2. et 4. F. de pactis. Sed etſi in alium
contractum res non tranſeat, ſubſit tamen CAVSA, ele-
ganter Ariſto Celſus reſpondit, eſſe obligationem. Sed
cum nulla ſubeſt CAVSA propter conuentionem, bic con-
ſtat, non poſſe conſtitui obligationem. Paulo aliter in
I. 19. de V. §. Labeo definit, quod quaedam agantur, quae-
dam gerantur, quaedam contrahantur. Er actum quidem
verbum generale eſſje, ſire verbis, ſiue re quid agatur, vt
in

tionis
RVAMI

cohuen

fent

(0N8
DII
rua
conue
gand

Via

ſſorag
lalitg.

here.

gule.
kcint,

holie

am de
es coln⸗

n obli⸗
prochi.

iihi.

aliq ua
entione
n pro⸗
nipol.

alium
, ele⸗
E
ic en⸗
liter in
r, glue
guilen
atut,
14⁴

DE OBLIGATIONIBVS. 345

in ſtipulatione vel numeratione. CONTRACTVMauLem
VITRO CITROQVE obligationem, quod Graeci oν
„½Rνααςι vocant: velurt emtionem, locationem, ſocieta-
tem. Aliter in IJ. 15. F. de praeſcript. verb. CONTRA-
CTVS eſt conuentio, quae in ſe babet NEGOTIVM
ALIQVOD, ut e ea actio ciuilis oriatur. Vid. CVIAC.
ad l. 7. V. de pact. et in Oſ. L. II. C. I 5. VIN N. ad
Inſt. h. t. J. 2. n. 9. VVLTEIVS ad Inſt. h. t. n. 32.
Aliter alii, qui contractum dicunt conuentionem, quae
vel NOMEN SPECIALE, vel, eo deſiciente, CAVSAM
habeat. cf. quoque WESTENBERG. de cauſ. oblig. difſ.
II. b) Aliter HVBER. ad Inſt. h. t. §. 4.
aliique, qui cauſam dicunt, dationem praeſentem vel Ja-
Cctum praezſens.
§. 510.
Cauſa obligandi quotuplex?

Haec tamen caufſa obligandi ſeu forma conuen-
tionis iure antiquo vnica erat, nimirum VERBO-
RVM SOLEMNITAS. Cum vero non facile omner
conuentiones cum iſta verborum ſolemnitate iniri poſ-
ſent; hinc poſtea in alis conuentionibus 80 LVS
CONSENSVS, in aliis vero REI PROMISSAEF TRA-
DITIO vim cauſae obligandi ſeu ſolemnitatis verbo-
rum accepit. Denique iure nouiſſimo in nonnullis aliis
conuentionibus ſeriptura interueniens pro cauſa obli-
gandi habita eſt.

Vid. PAVLI rec. ſent. Tit. XXII. §. vlt. MERILL. Obſ.
L. VII. c. 38. CHR. THOMASII. iuriſpr. diuina L. II.
c. XI. §. 58. Sqq. BESECKE diſſ. de orig. modor. con-
trahbendi ap. Rom. Halae 1772.

§. § 11.
Contractuum claſſes generales.
Ex quibus patet, iure nouiſſimo quatuor dari
obligandi cauſas: I. Verborum ſolemnitatem. II.
Rei traditionem III. Conſenſum et IV. Scripturam.
Hinc quoque pro diuerſa obligandi cauſa qua-
X 5 tuor

346 LIS. III. TIT. XIV.

tuor ſunt omnium contractuum claſſes. Dantur
enim:

I. Contra Rus VERBALES, quales ſunt quorum
cauſa obligandi gſt VERBORVM SOLEMNITAS,
quique STIPVLATIONES ſeu VERBORVM
OBLIGATIONES in ſpecie dicuntur.

II. Contractus REALES, quales ſunt quorum cauſa
obligandi eſt REl promiſae TRADITIO, i. e. ex
quibus non oritur actio, niſi ſubſecuta rei
promiſſae traditione. Quo pertinet 1) mutuum
2) depoſitum 3) commodatum et 4) pignus.

III. Contratus CONSENSVALES, quales ſunt
quorum cauſa obligandi eſt SOLVS CONSENSVS,
1. e. ex quibus oritur actio, ſimulac contrahen-
tes reciproce conſenſerint. Quod tamen ita
intellige: Iure naturali quidem ad omner omni-
no contratus requiritur mutuus paciſcentium
conſenſus, hinc in ſenſu iuris naturalis omnes
contratus ſunt conſenfuales. Sed cum iure
ciuili ſolus conſenſus non ſemper ad producen-
dam actionem ſufficeret, ideo ii contractus, in
quibus praeter conſenſum nihil aliud ad efficien-
dam actionem requirebatur, zατ e*oναν con-
ſenſuales dicti ſunt. Hucque pertinent: 1)
emtio venditio 2) locatio conductio 3) emphy-
teuſis 4) ſocietas et 5) mandatum.

IV. Contractns LITERALES, quales ſunt, quorum
cauſa obligandi ſunt LI TERAE ſeu ſcriptura.

F. § 12.
₰

.

lam
ukonit

I.
4 NN
(lalS
6ENEI
In hisll

1 5.
10n,
tr.

Ceten
min,
tion
canl
der
gula
gvi
tra⸗
f⸗

ſer

I
CTII
re
Pnüt
Uends
iilaͤ⸗
eli
Eli

intut

P
445,
WN

alſa

e, ex
rei
u
ls.

ſunt
6s,
hen-
n ite
mui⸗
tium
lunet
jure
cen⸗
in
cien.
con⸗

DE OBLIGATIONIEBVS.

§. 512.
Seciales contractuum diuiſiones. Prima diuiſio.

Iam ſequitur, vt de ſpecialibus contra tuum
diuiſionibus dicatur. Diſtinguuntur enim:

I. Ratione qualitatit affionis in NOMINATOS
et INNOMINATOS. IIIi funt, e quibus ablio SPE-
CIALIS e COGNOMINIS; hi vero, ex quibus ablio
GENERALIS oritur v. g. actio praeſcriptis verbis.
In his locus eſt poenitentiae, ſecus in illis.

l. 5§. C. de O. er A. ALEF. diſſ. de poenit. in contr. in-
nom. in Ej. dieb. acad. HERTEL. difſ. de poenit. in con.
tr. innom. bodie locum non babente, lenae 1733.

Ceterum nota: I. Nomen hoc loco non ſignificare deno-
minationem, ſed actionem cognominem. II. Denomina-
tionem non requiri ad contractus ſubſtantiam, ſed
cauſam obligandi. III. Contractus innominatos vel ha-
bere ſpecialem denominationem vel non. Si prius re-
gulares, ſin poſterius irregulares a nonnullis dicuntur;
qui his generalibus comprehenduntur formulis: Con-
tractus do vt des, vel do vt facias; vel Ffacio vt des; vel
Facio vt facias. Cet. ef. IANVS A COSTA ad.l. 5. de prae-
ſcr. verb. In Ej. praelect. iur civ.

§. §13.
Secunda diuiſio.
II. Ratione interpretationis, in contractus STRI-
CrI IVERIS et BONAE FIDEI. li ſunt, qui ſrri-
Giſime ſecundum VERBA intelliguntur, i. e. in quibus
promittens non tenetur, niſi ad id, quod diſertit
verbis promiſit. Hi dicuntur, qui ex AEQVITATE
Qdiiudicantur, i. e. in quibus promittens ad plus, quam
verbis ineſt, tenetur, ſi aeæquitae id ſuadeat. Cuius
diſtinctionis vtilitas eſt, quod ex contractu ſtricti iu-
ris

LrIB. III. Trr. XIV.

348

ris nec vſurae morae ſoluantur, niſi diſerte promiſſae
ſint; a) nec ille propter dolum ipſo iure nullus ſit,
ſed per reſtitutionem in integrum reſcindi debeat b).

a) l. 2. C. de vſur. b) tit. f. de dolo. Iure antiquo
ſimul reſpeétu compenſationis differentia erat, quae
tamen §. 30. J. de action. ſublata eſt. Catalogum con-
tractuum ſtricti iuris exhibet §. 28. I. eod. tit. Cet. vid.
GVNDLING. de vuſu pract. action. b. f. et ſtr. iur. Ha-
lae 1724. CARRACH. diſſ. qua pacta non ſtricti iuris,
ſed bonae fidei eſſe euincitur, Halae 1765.

F. 5 74.
Tertia diuiſio.
III. Ratione effectus. Si enim vterque paciſcen-
tium ad praeſtandum aliquid ſtatim ab initio a) obli-
gatur, contraétus BILATERALIS. Sin vero vnus
tantum obligatur, VNILATERALIS dicitur. Ex il-
lis non prius datur aduerſus alterum actio, niſi ator
ex ſua parte iam ſteterit promiſſis, quoniam alias ipſi
obſtat exceptio non ſecuti implementi b).

a) Nam ſi alter alteri ex poſt facto ſeu per accidens de-
mum obligatur, vt actione contraria teneatur, con-
tractus non videtur effe bilateralis. b) LEY-
SER. Spec. 103. Med. I. WAHL di. de except. non
ſec. impl. Gott. I75I. Cet vid. REINHARDS vermiſebte
Sebriſſt. 2. Band. dritt. Stück n. 3- viert. Stück n. 2.
Siebend. Stück n. 7.

§. 515.
De bpaczif.
Ita diuiduntur contractus. Iam ſequitur, vt de
PACTORVM diuiſionibus videamus, quarum prima-
ria eſt, quod omnia pacta vel NVDA Hint vel NON
NVDA.

NvV.

N
40N

N

ltriplen
herus e

unt:

4

agencl,

MVM

(ui acldnn

contral
tadas
poßt con

nota!:

.
contine
ſen ein
nem.

Il
tinenti
9 ſec e
traeg
R
n
1

nniee

us ſit
at 5).

tiquo
quae
con-⸗
1. did.
ur. Ha.
i iuni,

iſcen⸗
obli⸗
Unur
Exil.
aCor

45 il

ns de-
con.
LEY.
9t. 10

niſchre
Cn2.

t de
rima-
NON

DE OBLIGATIONIBVS. 349

NVDVM pactum eſt, quod NVLLAM eficit
ACTIONEM, ſed tantummodo EXxCEPTIONEM.

NON NVDVM eſt, quod ex SPECIALI cauſa,
aliqua ſimul IVS AGENDI tribuit. Haec ſpecialis cau-
ſa triplex eſt: 1) lex ciuilis, 2) edictum praetoris, 3)
nexus cum contractu aliquo. Hinc pacta non nuda
ſunt:

A) LEGITIMA, i. e. quibus lege CIVILI data eſt vis
agendi, v. g. SCto, conſtitutione principis a).

B) PRAETORIA i. e. quibus ex ediétis PRAETO-
RVM ineſt vie agendi b).

C) ADIECTA, qualia ſunt, quae contraktui ali-
cui adduntur. Ea vero vel ſtritti iurie, vel bonae fidei
contractui; vel in continenti, (i. e. ſtatim, vbi con-
tratus ipſe perfectus eſt), vel ex interuallo, (i. e.

pvoſt contractum iam perfectum) adiiciuntur. Iam

nota:

I. Pa da contratui STRICTI IVRIS, ſiue in
continenti, ſiue ex interuallo, adie cta, ei non inſunt,
ſeu eius partem non faciunt, i. e. non efficiunt actio-
nem.

II. Pacta contractui BONAE FIDEI I) in con-
tinenti adiecta, ei inſunt, adeoque pariunt actionem,
2) ſed ex interuallo adiecta, ſi ſint æ) detrahentia, con-
tractui quoque inſunt; ſin &β) adiicientia, ei non in-
ſunt, adeoque nullam pariunt actionem &).

a) v. g. pactum donationis. I. 35. J. vl. C. de donat. b)
v. g. pactum hypothecae l. 17. §. 2. F. de pact. c)
l. 7.

LIB. III. Trr. XIV.

l. 7. §. 5. F. 13. C. de pact. lL. 77. F.. de contr. emt. vend.
BY Pakönel,. de pactis iuris ſtricti contractibus in cont.
adiectis, in Ej. opuſc. Halae 1729. 4. RETES de pact.
in cont. adiect. in MEERM. theſ. Tom. VI. de WA-
CHENDOREF. de pact. und. in Triad. diſſ. VItraj. 1730. 8.

F. 516.

Pactum liberatorium et obligatorium quid?

Praeterea pacta diuiduntur:

A) Reſpectu efeltur. Poteſt enim aliquis non
ſolum obligari pacto, ſed et eo liberari ab obligatio-
ne ipſi iam impoſita. Hinc pactum LIBERATO-
RIVM, ſeu REMISSORIVM eſt, quo quis ab obliga-
tione liberatur; et OBIIGATORIVM dicitur, quo
NOVA imponitur obligatio. Quae noua obligatio
concernit vel rem aliquam, vel ipſam promittentis
perſonaum. Quod vltimum iterum duplici modo fit.
Primo quando reſpicitur ad ſpecialem aliquam pro-
mittentis qualitatem perſonalem, veluti ad ſpecialem
artis peritiam aut induſtriam vel diligentiam. Dein-
de, cum eiuſmodi qualitatis ratio non habetur. Hinc pa-
a obligatoria, ratione tranſitus obligationise, ſunt vel
D REALIA, quae reſpebtu alicuius rei ita ineuntur, vt
obligatio rem IPSAM adficiat, i. e. vt obligatio ad
quemcunque huius rei poſeſſorem tranſeat, v. g. pactum
hypothecae. II. Vel PERSONALIA i. e. quorum
obligatio ad heredes paciſcentium tranſit; veluti emtio
venditio. III. Vel PERSONALISSIMA i. e. quae
propter PERSONALEM QVALITATEM ineuntur,
adeoque non obligant heredes v. g. mandatum, ſo⸗
cietas a).

B) Ratione modi conſentiendi. Conſentimus
enim vel expreſe, i. e. verbis, vel tacite, i. e. factis.
Hinc

——T—T—--—--

lqi
4 t d

enime

e bal

et AG
ſuppo

2) 1.

nibus
ſione
qu .
run et

un⸗ fal

it tur
aſte Prg

MOO

mli

1. dend,
in conr.
1 pod.
WA-
730. .

non
gatio.
4710.
obige.
,(0
Igatlo
tentis
6 fit.
n pro.
ialem
Dein-
nepe⸗
t vel
ur, t
tio 20
Ctum
orum
mtio
uae
ntur,

, lo⸗

timus
ſallis.
Hine

DE OBLIGATIONIBVS. 35

Hinc pactum EXPRESSVM eſt, quod verbie, et TA-
CITVM, quod fabtis initur. In quo tamen requiri-
tur: vt 1) is, de cuius tacito conſenſu ſermo eſt,
ſciuerit, quid agatur. i. e. vt non ex errore, vel ex
ignorantia ita egerit 2) vt factum non ſit dubium. i. e.
vt liquido, quid alter voluerit, intelligi ex eo poſſit
3) vt de contraria eius voluntate non conſtet b).

C) Intuitu ſvecialie obligationir. Obligatio
enim eſt vel principalis vel acceſſoria (§. 496) Vn-
de pactum PRINCIPALE eſt, quod per ſe ſubſiſtit;
et ACCESSORIVM dicitur, quod aliud pactum prae-
ſupponit, veluti pignus, fideiuſſio.

a) l. 57. §. 8. F. de pact. b) l. 2. 3. 4. 577. ff. eod.

F. 517.
Conne X i o.
Hucusque de eſſentialibur, quae ex conuentio-
nibus oriuntur, obligationibus. Saepius tamen occa-
ſione conuentionis nonnulla alia praefſtanda ſunt,
quo pertinet dammi, morae, eius quod intereſt, bſura-
rum et cauſae praeſtatio. .

§. 5§18.
Damnum quid?
DAMNVM in genere eſt patrimonii diminutio ſine
iure falza. In ſpectie vero in contraftibur damnum
dicitur ea patrimonii diminutio, quam patimur, dum
alter promiſja vel plane NON, vel non CONVENTO
MODO prazſtat. Diuiditur autem damnum:

A) Ratione modi, quo infertur. Etenim ſenti-
mus damnum, vel quando patrimonii quantitas re
vera

352 LIB. III. TIr. XIV.

vera diminuitur; vel quando impedimur, quo minus
patrimonii quantitatem honeſte augere poſſimus. Si
prius, adeſt damnum POSITIVVM feu EMERGENS;

ſin poſterius, damnum dicitur NEGa TIVVM ſeu LV-
CRVM CESSANS. I. 3)3. pr. ff. ad L. Aquit.

B) Reſpectu cauſae efcientis. Aut enim alter
potuit pactum ſeruare, aut non potuit. IIIo eaſu vel
de induſtria vel ex negligentia non impleuit; hoc ve-
ro caſu vel potuiſſet remouere impedimentum, vel
non. Vnde damnum in caſuale, doloſum, et ulpo-
ſum diuiditur.

§. 519.
Caſus quid et quotupleæx?
CASVS ſeu DAMNVM CASVALE eſt, quod
non IMMEDIATE ev Fà CIO alterius oritur. Quod
uidem contingit 1) per euentum, cui, omni licet ad-
hibita diligentia, reſiſti non poterat, (v. g. quod vel
immediate diuina prouidentia vel facto hominir, quod
impediri non poterat, oritur.) Vel II. per euen-
tum, qui adhibita debita diligentia impediri omnino
poterat. Si prius, caſus mere talis; ſin Ppoſterius,
mixtu! appellatur. Iam nota regulas:

I) Caſum mere talem ſentit dominur, niſi alter
diſerte eum in ſe ſuſceperit a).

II) Caſum mixtum praeſtat debitor, niſi res ae-
ue apud creditorem peritura fuiſſet, etſi debitor
obligationi iuſto tempore ſatisfeciſſet b).

a) I. 23. ff. de R. JI. BERGER. Oecon. p. 55I. H. 3. b)
I. 14. §. I. F. depoſ. l. 25. §. 4. F. locati.

§. 320.

D01
ſetua:

l.!
hus, immt

II.
terito lie

a) Qu⸗

dati

VI
dentin, del⸗
Gieitur on⸗

4)
lilgentin
res fit er
ulſigentine
ing neg

5) I

Ahee
Whetu
md,

Mtr⸗

niInus

. d1
6NS;
LV.

Ater

ſn vel

C Ve.
Vel
blulpo.

uocd
Quod
et ad.
d vel
quod
euen.
mnino⸗
terius,

Ralter

es ae⸗
bitor

31

DE OLIGATIONIEVS, . 353

§. 520.
Dolus guid? .
DOLVS ſeu DAMNVM DOLOSVM dicitur,
quod a SCIENTE VOLENTE infertur. Iam ob-
ſerua:

I. Dolus praeſtandus eſt in omnibus contracti-
bus, immo in nonnullis infamia punitur à).

II. De dolo ſuturo non licet tranſigere, de prae-
terito licet b).

a) Quales ſunt contractus I1) depofiti 2) ſocietatis 3) man-
dati et 4) tutelae l. I. F. de bis, qui not. inf. b) I.
23. F. de R. I.

§. 52 I.
Culpa quid et quotuplex?
CVLPA in genere eſt quazuis ntgligentia, impru-
dentia, pedulantia. Quoad contractus culpa in Tpecie
dicitur omiſio diligentiae in ſingulo contrabtu a legibus
prazſcriptae, ex imprudentia vel negligentia fabla. Sunt
vero tres diligentiae praeſcriptae gradus:

A) Diligentia, ſumma et exablicima, ſeu, qua di=
ligentiſimur paterfamilias vtitur, et quae zc sοραπα
diligentia et cuſtodia dicitur. Quam qui non praeftat,
reus fit culpae LEVISSIMAE, quae igitur eſt omiſſio
diligentiaz ſummae et exabtiſimac. Tunc vero vel mi-
nima negligentia reſarcienda eſt a).

B) Diligentia intermedia ſeu ordinaria, i. e. quae
adhibetur a quocunque bono, licet non diligentiſſi-
mo, patrefamilias. Quam qui non praeſtat, com-
X. mittit

.

354 LIB. III. Trr. XIV.

mittit culpam LEVEM, ſeu culyam zar soo.
Quae igitur eſt omiſſio diligentiae ordinariaz b). Tunc
vero negligentia, quae nec ſumma nec minima eſt,
reſarciri debet. Sed haec culpa leuis vel in AB-
STRACTO vel in CONRETO ſpectatur. IIIud,

quando in genere de culpa quaeritur. Hoc, quan-

do de ea diligentia ſermo eſt, qua aliquis in rebus
Juis vtitur 6).

C) Diligentia quaecungue, licet minima ſit.
Quam tamen qui non praeſtat, reus dicitur culpae
LATAE, (ſeu magnae, diſſolutae, graſſae) quae igi-
tur eſt omiſſio diligentiaz- vel minimat, ſeu: nimia ne-
gligentia, cum quis non intelligit, quod OMNES intel-
ligunt d). Ea nonnunquam dolo aequiparatur e).

a) §. I. I. de oblig quae quaſi ex contr. I. 15. pr. fF. com-
mod. l. 5. §. 2. . commod. l. 37. §. pen de leg. I. l. 23.
de R. I. b) l. 5. §. 2. F. commod. I. 23. de K. I. c)
§. 9. I. l. 71. fF. de ſociet. l. I7. f. de iure dot. d)
1 273. J. 2. er l. 223. §. 2. de V. §. lI. 32. fy. depos. l. 55.
de aedil. edicto l. 226. de V. & e) lI. 2. 9. vle. l. 4.

F. de ſuſp. wut I. 7. ff. ad L. Corn de ſicar. Ced. vid.
CHRISTFKR. WAECHTLER. de grad. culp. in contract.
Vit. 1680.

H. 522.
Regulae culparum praeſtationis.

Regulae, circa culparum praeſtationem ſunt ſe-
quentes:

I. Primo loco is praeſtandus eſt culpae gradus,
de quo ipſi paciſtentes conuenerint a).
II. Si nihil conuenerint, culpae praeſtatio aut
ex Dtilitate, quam vel alteruter vel vterque paciſcen-
tium ex conuentione percipit; aut ex ea, quam ne-
. . gotii

9)
tenm, 2
uum leui
lo excel

5)
commos
et leuen

0)

7

üiligenti
eculpam,

DI

7

CTOprze

AUmimſre
enim, qr

00NCR
2) in con

dotalidus

) 12.
nodtih
DAM
VTILI
D0LV

Unilitag

Tunc
eſt
4A.
lac,
uan-
tedos

ontroct.

tadus,

10 1t
eiſeen
m ..

ti

DE OBLIGATIONIEBVS, 35 5§5

gotii natura exigit, diligentia diiudicatur. Hinc
ſpeciales regulae:

A) In ea conuentione, ex qua alter ſolur vtili-
tatem, alter vero ſolus incommodum ſentit, ille ad cul-
pam leuiſimam, hic ad dolum tantum obligatur; mo-
do exceperis precarium.

B) In ea conuenticne, ex qua par eſt vtriurgue

commodum et incommodum, vterque culpam latam

et leuem praeſtat b).

◻ Qui negotium, quod exaffkiſimam requirit
diligentiam, ponte ſuſcepit, ad leuiimam obligatur
culpam, licet ſolus omne ſentiat incommodum.

D) In ſpecie culpa leuis in regula in ABSTRA-
CTO praeſtatur, excipe tamen contractus, in quibus
adminiſtratio rei alienae vel communis intercedit, ibi
enim, qui adminiſtrauit, culpam tantummodo in
CONCRETO praeſtat; id quod fit 1) in ſocietate 4).
2) in communi legato vel hereditate d) 3) in rebus
dotalibus g).

a) l. 23, de R. I. by) I. 5. §. 2. F. commod. ibi: in con-
tzractibus interdum DOLVM 80LVM, interdum er CVL-
PAM praeſtamus: dolum in depoſwito. nam quia NVLLA
VTILITAS eius verſatur, apud gquem deponitur, merito
DOLVS praeſtatur SOLVS. Sed vhi VTRIVSQVE
vrilitas vertitur, et DOLVS er culpa LEVIS praeſtatur
M §. 9. I. de ſociet. I. 72. f. pro ſoc. d) L. 25. §.
26. ff. famil. erc. e]) l. I7. f. de iure dot. Ceterum
de hac difficillima doctrina videantur, qui ad l. 22. de
R. I. commentati ſunt, inprimis DEL RIO Lugd. 1589.
8.s et adi. FERRETTI tr. de eo quod int. RI TTERS
HVSIVS ad I. 23. de R. I. Arg. 1659. 4. CONTIVS
in Ej. Opp. PROVSTEAVIin MEERM. theſ. ram.
1. 2 I.

4

Li. III. Trr. XIV.

III. IAC. GODOFREDVS com. ad tit. de R. I. PETR.
FABRI com. ad tit. de R. I. MARRARTI probab. Port.
I. p. 90. STRVVII gecis Sabbath. EIVSD. Exerc. ad ff.
n. 19. §. 14. ſeqq. COCCEII. in Eiuſd. diff. Vol. I.
4. 5. REINOLD difſ. ad I. 23. de R. I. Duiſb. 1714. et
in Opuſc. LEXSER. ſpec. 154. ES. FR. PVFFENDOREF.
tr. de culpar. praeſt. Lemgov. 1740. 8. IO RDENS diff.
de praeſtat. culpar. Trai. ad Rh. 1768. THOMASII difſ.
de vſu pract. de culpar. praeſt. in diſſ. Vol. II.

§K. 523.
Mora quid et quotupleæ?
MORA eſt dilatio abtus alicuius ſine iuſta cauſa
fabta. Ea igitur praeſupponit, 1) vt aliquid ſiat 2)

vt is, qui facere debuiſſet, absque iuſta cauſa non

fecerit. Ea vero duplex eſt: I. Mora CREDITO-
RIS; cum is, quod debitor offert, ſine iuſta cauſa
accipere detrectat; de qua infra ad tit. quib. mod. oblig.
toll. II. Mora DEBITORIS, cum is praeſtanda iu-
ſto tempore ſine iuſta cauſa non praeſtat. Haec ite-
rum duplex eſt. Nam ſi tempus praeſtationis ab ipſis
legibus definitum eſt, mora EX RE; ſin a contrahen-
tibus, mora EN PERSONA dicitur. Ceterum morae
debitoris praecipui effectus ſunt: 1) vt debitor mo-
roſus caſum praeſtare debeat, niſi res, iuſto tempore
tradita, apud creditorem aeque peritura fuiſſet 2)
vt vſurae, licet non proemiſſae, in contractibus bonae
Fidei ſolui debeant. Plura in Pandectis.
1. 23. §2 ff. de V. O. I. 14. §. I. F. depoſ. l. 32. §. 2. J.
dJe vſur. HENR. COCCEII diſſ. de mora in difſ. cur. T.
I. FORCATVLVS de mora. Hanov. 1599. S. FERRE-
TVS de mora. Saep. MEISTERI diſſ. de notione iurid.
morae, in opuſc.

. §. 524.

4

V5

ſit en
1) vel
Aia de
TENT
Plura

1DS
glol ent
Po com
ucrun
tur; ho
peti pe
bitor
14, i
Probau

ETR.
bort.
d ff.
l. I.
4. et
ORF.
ick.
1.

talſ
ſat 2)
ſa mon
IIO.
caula
da in⸗
ec ite.

bips

trahen⸗
morae
or mo⸗

empore .“

llet 2)

st

PERE.

„

ne iufil⸗

PDE ORLIGATIONIBVS.

§. 524.
Vſurae guid?
VSVRAE fſunt certa pecuniae ſumma pro VSV
ſortis creditori ſoluenda. Eas petere creditor poteſt
1) vel quia diſerte in patto promiſſae ſunt, vel 2)
uia debitor in mora fuit. Priori caſu vſurae CON-
VENTIONALES; hoe vero, vſurae MORAE vocantur.
Plura hoc loco neceſſaria non videntur.

NOODT. de foen. et vſur. in Opp. T. I. SALMASIVS de
vſur. L. B. 1638. 8. ID EM de modo vſur. ib. 1739 8.
IO. FR. GRONOV. de vſur. L. B. 167 1. 8. DONELLVS
de vſur. Fruct. Cet.

§. 525.
Id quod intereſt, quid?
ID, QVOD INTEREST, dicitur omne damnum,
quod creditor OCCASIONE pakéli non ſeruati patitur.
Eo comprehenditur tum damnum emergen, cum
lucrum ceſſans. Illud ex pretio rei amiſſae aeſtima-

tur; hoc vero probari debet. Ne tamen nimium

peti poſſit, cautum eſt, vt, ſi cauſa CERLA ſit, de-
bitor vltra duplum condemnari nequeat; ſin INCER-
TA, in tantum condemnetur, quantum creditor
probauerit.

I. un.-s C. de ſentent. quae pro eo, quod inter. profer. cf.
VALL. de eo, quod int. in OTTON theſ. Tom. I. LE
GRAND in MEERM. theſ. T. III. de GAST. ibidem
Tom. VI. CATILANVsS ibid. T. VII.

LrIB. III. Trr. XIWV.

§. 526.
Cauſa quid? .
CAVSA denique eſt omnis vtilitas, quae ad rem
promiſſam ſpebkat, eiusque occaſione percipi potéſt.
Eam in IN TERNAM et EXNTERNAM diuidere ſo-
lent. Illa concernit qualitates vtiles rem ipſam adfi-
cientes v. g. ſeruitutes, conditio vſucapiendi, ſalu-
britas, bonitas. Haec vero, vtilitates ex re ia vel
certe eius occaſione competentes v. g. fructus et ac-
ceſſiones.

7

I. 20. ff. de R. V. I. §. 38. §. 7. ff. de vſur. §. 3. I. de oſyc.
iud. cf. BRISSON. de V. S. ſ. v. cauſa Ceterum de tota
hac contractuum doctrina cf. NOODTII L. II. de pact.
er tranſact. in Ej. Opp. D'AVEZAN contractuum libri
II. in MEERM thes. T. IV. FR. DVARENVS de pact.
in Ej. Opp. CRVSIVS de pact. in OTTON. theſ. Tom.
I. ORTW. WESTENBERGII difſ. IX. de cauſis oblig.
in Ej. Opp. Tom. I. VINNII tr. de pactis. HVGO DO-
NELLVS ad ziz. C. de pact. in Ej. comment. iur. civ.
FR. HOTTOM. ad tit. C. de pact. in Opp. LAVTER-
BACH. difſ. de contract. in Ej. diſſ. Tub. T. I.

EI

In
ihun

citur en
Jertut
requiri
fertur.

6orl

4, e/.
crei
obli
l⸗
VIG
20j.
Non,

359
ren TITVLVS XV.

oteß.
eſo. QVIBVS MODIS RE CONTRAHITVR

adhr
OBLIGATIO:
§. 527.
kaſe. Conne X i o.
n Trm de IFingulie contractibus, et primo de rea-
An
R §. 528.

ir. Primus contractus realis eſt mutuum quod di-
TE. ceitur contrabtus, quo res fungibilis in tertium ita trans-
eortur, vt is tantundem reſtituat. Ergo: 1) mutuum
requirit rem fungibilem. II. Res in tertium trans-
fertur. III. Mutuatarius tantundem reſtituit.

GOEDDAEVS de veb. cred. Gosl. 1618. 8. MARANVS

de reb cred. in Opp. T. II. HVGO DONELL. de veb
cred. Frf. 1626. f. ab IDSINGA de mutuo et vet. litt.
oblig. in OELLRICH. rzheſ. Nov. Vol. I. Tom. I. BAR-
CLAIVS et MERILLIVS in OTTON. theſ. Tom. III.
VIGL. ZVICHEMVS de reb. cred. Lugd. 1591. 8. et
4 adj. eius com. de re teſtam. de LVDEWIG. differ iur.
Rom. et Germ. in, mutuo in Eius dispp. T. III.

mmm

2 4

360 LiIis. III. Tir. XIV.

§. 529.
Aioma primu m.
I. Mutuum requirit rem FV NGIBILEM. (vid.
ſupra §. 192) Hinc res non fungibilis non mutuo,
ſed commodato datur, niſi in eum finem data fſit, vt
eain accipiens vendat, pecuniamque ex ea redactam
mutui loco retineat, modo abſit ſuraria prauitas.
I. II. pr. F. de reb. ered. ANT SCHVLTING. zbeſ. con-
trov. decad. 35.

§. 530.
Axioma ſecundume
II. Mutuo res transfertur; i. e. alteri in domi-
nium traditur. Vnde 1) ante traditionem rei pactum

non mutuum, ſed de mutuando, dicitur a) 2) mutuo in-

eſt alienatio l), adeoque 3) qui non poteſt alienare,

is nec mutuo dare poteſt c) 4) mutuatarius de re pro
lubitu diſponere poteſt, eiuſque caſum ſentit.

a) l. 177. pr. f-. de pact. l. 2. §. 3. F. de reb. cred. by
Id, quod nota contra CLAVD. SALMASIVM, qui
ſub nomine ALEXNXII MASSALIAE mutuum eſſe alie-
nationem negauit. Optime contra Salmaſium inter
alios ſcripſerunt POLYC. SENGEBER in diſcept. de mu
tuo Paris. 1646. 8. et in MEERM. theſ. Tom. III. p.
369. GVIL. GOESIVS in variis ſcriptis, quae nouiſſ.
cura ElSENHARDTI Halae 1768 er 1769. 8. prodie-
runt, et CAR. ANN. FABROTTVS in epiſt. de mutuo,
L. B. 1645. 8. et in OTTON. theſ. Tom. III. p 1237.
De hiſtoria huius controuerſiae vid. MEERMANNVS
in praef, ad theſ. Tom. HII. EISENHARDT. in praef.
ad Goeſium; Et WALCHIVM in iure controv. p. 312.
c) §. 2. I. quih. alien. lic l. 2. §. 4. F. de rec. cred-

§. 531.

ANioma tertium.

III. Debitor TANTVNDEM reſtituit, i. e. non

rem, quam accepit, ipſam, quia haec conſumta eſt,

ſe

D G

l in
Hr e.
WV

A
1. e. co
tum ten
fata f.
Vſus I
tum te
tui del

6000
HA

4

eue
net d

mgid
tantum
Aitur 5

I
etu
ala tes

(vid
nutuo,
1 Vt
dtam
at.

.. con.

1domi.
aum
tuo in⸗
lenme,
re pro

b)
M, qri
ſſe alie-
m inter
1. de mu
h. III. p.
e nnill
procie
mutuo,

1237.

ANNS

1 praek.
P⸗ 3 12˙
.

e,nlon

DE CVIB S MODIS CONTRAHITVR OBLIGATIO. 361

ſed aliam eiuſdem generis, quantitatis et qualitatis.
Hinc creditori aduerſus debitorem competit altio
MVTVI ſeu CONDICTIO CERTI EX MVTVO ad
vetendum tantundem.

6. 532.
De com modato.
Alter contractus realis eſt COMMODATVM,
i. e. contrabtuc, quo vſus rei non fungibilis alteri ad cer-
tum tempus gratis concedlitur, vt ea in Jpecie, nec deterio-

rata reftituaiur. Igitur commodato conceditur I.

vſus II. rei non fungibilis. III. gratis et IV. ad cer-
tum tempus. V. Res in ſpecie nec deteriorata reſti-
tui debet.

GODOFR. A IENA de commod. Heidelb. I65 5. 4. REIN-
HARDI commendat. de commod. eiuſque act. Erf. 1572.
4. CASP. ZIEGLER, de commod. in diff. ſel.

§. 533.
ANiomats.
I. VSVS tantum, non dominium trancfertur. Ad-
eoque commodans ſentit caſum, quia penes eum ma-
net dominium a).

II. Requiritur ree NON fungibili; nam ſi rei
fungibilis vſus traditur, adeſt mutuum (J. 529.) niſi
tantum dicis et oſtent ationis cauſa res fungibilis tra-
datur ).

III. Vſue rei GRATIS conceditur. Vnde ſi pro

eo pecunia datur, contractus eſt locatio condubétio; ſin
alia res, adeſt contra tus innominatus, do, vt des c)-

2 5§ IV.

362 LIB. III. TIT. XV.
IV. Vſur ad CERTVM TEMPVS conceditur.
Vnde commodans rem ante huius temporis la-
pſum repetere non poteſt, niſi aut æ) propriie vſibus
ea indigeat ο) aut eam reſicere velit, aut „) commo-
datarius re male vtatur d).

V. Kes in SPECIE nec DETERIORATA Vinito
tempore reſtitui debet. Hinc ſi commodatarius ea in
longius tempus vtatur, tunc furti vſur reus eſt; et
ſi eam deteriorauerit, tenetur ad reſtitutionem damni e].

a) l. 15§. in En. l. 1i9. 20. ff. I. z. C. commod. b) I. 3. §.
vlr. l. 4. F. h. t. c) §. 2. I. h. t. lI. 5. J. 2. F. de prae-
ſer. verb. d) arg. J. 3. C. loc. cond. e) §. 6. 7.
I. de oblig. quae ex' del. I. 5A4. J. I. W. de furt. Exem-
plum narrat GELLIVS N. A. VII. 15.

§. 534.

Actiones commodati.

Ceterum ex hoc contractu duplex datur actio:

I. Actio commodati DIRECTA, quae datur com-
modanti aduerſus commodatarium ad rem ipſam finito
tempore repetendam et damnum vel culpa leuiſima datum
reſarciendum a).

II. Actio commodati CONTRARIA, quae com-
petit commodatario aduerſur commodantem ad indemni-
tatem petendam. Ei vero locus eſt 1) ſi commodata-
rius ſumtus immodicos ad perpetuum rei vſum fecerit
2) ſi commodans vel rem vitioſam ſcienter dederit,
vel eam ante tempus reuocauerit b).

a) Ita

Ter

tontrabti

30V0

A

De

. C
rpo: 1,
lecerit,
in ian
GVLN
resue
docung

II.
ecunian
ſ, v

ſe6
M4
Comn
N
ð

ellifur.
is la.
plibus
nmo.

Finito
ea in
ſ; et

nmie).

12,5.
le e.
.(7.
Exem-

10lio:

r cont.
friro
Natuns

com⸗
emni.
data-
cerit
derit,

4) Iu

DE CQVIBVS MODIS ET CONTRAHITVR OBLIGATIO. 363

a) Ita in regula, cum commodatarius ſolus ex hoc con-
tractu habeat vtilitatem. Si tamen contractus in gra-
tiam vrriuſque initus ſit, culpa leuis tantum praeſtatur
l. F. S. 2. 10. l. 15. pr. F. commod. b) l. i5. F. 2. F.
F. eod.

. §35.
Depoſitum quid?
Tertius contractus realis eſt DEPOSITVM, ſeu
contrablur, quo alicui res gratis cuſtodienda traditur.

BOVCOHER difl. de depoſ. eiusque ſpec. Arg. 1749. CASP.
ZIEGLER difl. de depoſ. in diſſ ſel.

§. 536.
A N io m a t a.

De depoſiti natura obſerua:

I. CVSTODIA ſola in depoſitarium trancgfertur.
Ergo: 1) is re depoſita vti plane non poteſt, et ſi
fecerit, furti vſus reus eſt aà) niſi vſus a deponente
ipſi conceſus ſit, quo caſu ſunt, qui depoſitum IRRE-
GVLARE ſtatuant 5). 2) Deponens manet dominus,
resque caſu peremta ipſi perüt. 3) Deponens, quan-
docunque velit, rem poteſt repetere ).

II. Depoſitariue GRATIS cuſtodire debet. Nam ſi
pecuniam acceperit, adeſt contractus innominatus,
Jfacio, vt des d).

a) H. 6. I. de oblig. quae ex del. b) cf. NETTEL.-
BLADTII diff. de depoſ. irreg. Halae 1750. DEDEKIND
commentat. de contr. quem depoſ. irreg. vocant. Lipfſ.
1753. OELLRICH. diſſ. de depoſ. notiſſj. term. egred.
Gott. 1777. c) l. I. H 22. ff. depoſutii. d) l. I.
F. 8. 9. 10. F. eod.

§. 536.

364 LIsS. III. Trr. XV.

§. 537.
Depoſiti diuiſio.
Diuiditur depoſitum in SIMPLEX et MISERA-
BILE. IIlud dicunt, quando SPONTE (i. e. nulla
neceſſitate vrgente) rer deponitur; hoc, quando vr-
gente CALAMITATE deponitur v. g. incendio, ruina,
naufragio imminente. Quo caſu dolus duplo pu-
nitur.

I. z. §. I. F. depoſ. WIILLENBERG. de dep. miſ. in exerc.
Sabbath. T. III. GVNDLINGIANA part. 2. p. 179.

§. 538.
Depoſiti actiones.
Ceterum ex depoſito aeque duae dantur actiones:

I. ARio depoſiti DIRECTA, qua vtitur deponens
aduerſur depoſitarium, ad rem non deterioratam cum
omni cauſa repetendam a).

II. Actio depoſiti CONTRARIA, quae compe-

tit depoſitario aduerſus deponentem ad indemnitatem prae-
NKandam

a) Nota: 1) ſi res dolo depoſitarii interierit, is infamia
punitur l. 1. F. de his, qui not. infam. I. 10. C. depos. 2)
ſin culpa eius, in regula latam tantum praeſtat, I. 2.

§. 16. ff. esd. 3) ſin caſu, depoſitarius non tenetur, niſi
in mora reſtituendi fuerit.

5. 339.
De contractu vignoris.
VlItimus realis contractus eſt P. GNORATITIVS,
ſeu contrabttur, quo debitor creditori in ſecuritatem rem
radit

DE GVs

iynub in

Mota: I
quo e
trade
ret,
retun
ditor
ponn
ſol
padh
lum
Ibea
7. 9.
79

P. 25.

lam
16 Rey
res, ⸗
1. 6, gui
incorpan
priae ſn
Jentiat,
crelitumn
tamen

ſtax ſtt
Unguitu
tum eſt,

n

lione

8ERA.
nulla
Wvr.

ruma,
1 du⸗

exere.
.

jones:

Ponent
dun

ompet.
1Pr.

infnu
D 1,17.
n niſi

TIVS
N
ulit

DE QVIBVS MODIS ET CGNTRAHITVR OELIGATIO. 36 5

tradit, vt ea, ſoluto debito, reſtituatur. Ab eo differt
pactum HYPOTHECAE, i. e. quo debitor creditori
ius reale in ſecuritatem crediti concedit.

Nota: Iure antiquo huc pertinebat pactum FIDVCIAE,
quo creditori res immobilis in dominium temporarium
tradebatur, ita, vt, ſoluto debito, creditor eam reſtitue-
ret, vel, non ſoluto, ei in dominium perpezuum addice-
retur. Hinc obſerua differentias 1) per Educiam cre-
ditor non ſolum poſeſionem ſed et dominium, licet tem-
porarium, nanciſcebatur; 2) per contractum pignoris
ſola poſſeſſio, non vero dominium, traditur; 3) per
pactum hypothecae nec poſſeſſio nec dominium, ſed ſo-
lum ius in re conceditur. cf. CONRADI difſ. II. depa-
cto fiduc. Lipſ. 1739. IAC. GODOFRED. ad l. vn. C.
Tbeod. de commiſſor. reſcind. NOODTII obſ. L. II. c.
7. 8.SCHVLTING. ad PAVLI rec. ſent. L. II. T. XIII.
p. 282. ſeqꝗ.

§. 540.
Axioma buius contractus.

lam nota axioma: Finir contraktus pignoratitii
eZſt SECVRITAS CREDITORIS. Ergo: 1) omnes
res, quae ſecuritatem praeſtant, oppignorari poſſunt,
i. e. quae in commercio ſunt, ſiue ſint corporales ſiue
incorporales, ſiue mobiles ſiue immobiles, ſiue pro-
priae ſiue alienge, modo hoc caſu dominus vel con-
Jentiat, vel ratihabtat; a) 2) pignus praeſupponit
creditum, adeeque ) eſt contractus acceſſorius, qui
tamen omni credito licet ſit mere naturale, modo ef-
Kcax ſit, aceedere poteſt; b) β) extincto eredito ex-
tinguitur pignus, adeoque a creditore, cui plene ſolu-
tum eſt, reſtitui debet ec) 3) Creditor accipit ſolam
poſſeſionem, non ſimul vſum, niſi adietum ſit pa-
Gum ANTICHRETICVM, hoc eſt, paftum, quo de-
bitor ereditori VSVMpignoris concedit. Quod vel preſ-
Je vel lacite iniri poteſt, modoabſit i, ſuraria prauitas d).
a) 1

366 „ LIB. III. TIr. XV.

a) l. 9. J. 2. . II. §. 2. ff. de pign. et hyp. I. I. G. 2. F. I. M
3. 4. C. quae res pign dari poſſ. tit C. ſi al'ena res pign. ut ul
dat. CHK. GOTTL. GMELIN commendat. de pignore
vel hypoth. quam debitor in re ſibi non propria conſtituit, 1,(
Vlmae 1778. 8. WES TPHAL. von Verpfänd. fremd. 4
Güther. in Schorts Wochenbl. I1772. n. 33. b]) l. IAI
5. f. de pign. er hyp. l. 2. F. quae res pign. c) -. funt b).
13-Ff. quib. mod. pign. ſolv. I. I. J. 6. ff. de O. et A. tit. hhuicl dlt
C. eriam ohb chirogr. 4) l. 1. §. 1. fFf. de pign. et hyp.
LAVTERBACH. diſſ. de iure antichris. in diff- Tubing.
Vol. I. COCCEII diſſ. de antichriſt in Exerc. Vol. I. ) in⸗
MENKENII difſ, nullum exceſſum vſurar. in pact. antich. in
eſſe tolerand. in Opuſc.

§. 541.
Actiones pignoratitiae.

Duplex iterum ex hoc contractu datur actio:

1) Actio pignoratitia DIRECTA, quae compe-
tit debitori aduerſus ereditorem, ad pignur, ſoluto de- VERI
bito, cum omni cauſa reſtituendum, damnum que culpa
leui datum reſarciendum a).

II. Actio pignoratitia CONTRARIA, qua vtitur
creditor aduerſus debitorem ad indemnitatem petendam,
v. g. ſi ſumtus in pignus fecerit, vel res aliena ei Prrr
data fuerit.

mirt
. antiguo
Nota: I) ſi res caſu perierit, creditor non tenetur, ſed urumz
ea debitori, tanq uam domino, perit; 2) ſin culpa, cre- rum à
ditor tenetur de teui tantum, quia par eſt vtriuſque ttulo.
commodum, vid. ziz F. de pignor. atction.
IVD.
§K. 542. RD
De contractibus nonnullis innominatis. V. 8.

Haec de contractibus realibus nominatig; ex

innominatis potiſſimum notari debet: I. contractus
AESTI-

fl
res hign.
pignore
ſtirnit,
Frend.
b)1.
e) l.

Atit.

et hyp. —

H ing.
Vole I.
.antieb.

2

ompe.
uto d
e

Vtitur
tendam,
jena ei

1, lel
1, ce⸗
uſque

; er

ii

VERRORVM OBLIGATIONIBVS. 367

AESTIMATORIVS, quo res alicui ita traditur, vt
aut eandem ipſam aut certam pecuniam reſtituat a).

II. Contractus PERMVTATORIVS ſeu PER-
MVTATIO, qua res alicui traditur, vt ALIAM mihi
tradat bD. III. Contractus SVFFRAGII, quo aulico
aliguid datur, vt cauſam meam principi commendet 4).

a) tit f. de aeſtimat. b) zit. G. de rer. permut. e
tit. C. de ſuffrag. 4

TIIVLVS XVI.
DE

VERBORVYM OBLIGATIONIBVS.

§. 543.

C o n u e i o.

Proeredimur ad aliam contra Ruum ſpeciem, ni-
mirum ad VERBALES (§. 511) quorum iure
antiquo trer erant: 1) dotis diclio 2) promiſſio ope-
rarum a liberto facta, et 3) ſtipulatio; de qua hoc
titulo.

RAMOS et RETES de Y. O. in MEERM. theſ. T. VII.

LVD. CHARONDAS de V. O. in OTTON. theſ. T. I.
FK.: DVARENVS in Opp. HVGO DONELLVS ide

§. 543.

TrT. XVI.

LIB. III.

§. 544.
Sripulatio quid?
STIPVLATIO eſt contractus, quo quis e con-
grua, et incontinenti fabta reſponfione obligatur. Igi-
tur ad eam requiritur: 1) interrogatio, et 2) reſpon-
ſio, quae eſſe debet æ) congrua i. e. iisgdem, quibus in-
terrogatus erat, verbis; (v. g. ſpondesne mihi dare
centum? ſpondeo, me tibi dare centum;) 6ϑ) et in
continenti facta, i. e. ſatim, vbi interrogatus eſſet à).
Ceterum ſtipulatio iisdem, quibus pacta, modis fieri
oteſt v. g. pure, aut ſub conditione. Hoc tamen
obſeruato, quod ſtipulationis in diem conceptae obli⸗-
gatio ſtricto quidem iure perpetua maneat, attamen
exkeptione elidi poſſit. 5) Denique ablio ex ſtipula-
tione competens dicitur actio EX STIPVLATV, quae
iterum vel certi eſt vel incerti &).

a) §. I. J. b. z. CVIAC. Obſ. L. II. c. 30. iure antiquo
ſimul ſolemnia verba requirebuntur, quod tamen iure
nouo mutatum eſt, I. 10. C. de contr. Stip. b) §. 3.
I. I. 49. f. b. z. GVN DLINGIANA. P. VI. p. 47. c)
pr 1. b. t. cf. 10. GOEDDEVS de contrab. et committ.
ſtipulat. Herborn 1618. BORCHOLT. de ſtipul. et
pact. in Ej. diff.

§. 545.
Vſus bodiernu”s.
Hodie non dantur ſtipulationes, cum Germani nun-
quam certis formulis aut interrogationibus et re-
ſponſionibus in contrahendo vſi ſint; adeoque hodie
es omni conuentione, quibus cunque verbis et ſine
Vlla interrogatione aut reſponſione facta, datur actio.

COCCEII difſ. de vſu er differ. bod. pactor ert ſtipul. in Ej.
Exer. cur. Vol. I. ſed vid. LEXSER. Medit. ad Pand.

Spec. 39. med. 7. HAMBERGER. diſſ. de non vſu ſtipu-
lat.

DVO

Nre
uidus

obliggtig tr
correi ckbe
dicuntur.

E 0

COR

uuncen pen

DMrero
UNrzlt,
iiin AMigat

caſu Aen 0

1.
lyr
ſpon⸗
us in⸗
dare
in
leta).

8 feri

tatmmen.

e obli⸗
tamen
tipule.
,uas

antiquo⸗
en iure
b/ 3.
.))

cominitt.

ninu
et re-

hodie

et ſine

0.in i
1d Pund.
n
2l

ſipel 4

DE VERBORVM OBLIGATIONIBVS. 369

latr. ſuque pactor. in forie germ. in opuſc. Praeterea de
voce ſtipulationis vid. HEIN. Gnt. ant. h. t. G. I. et
VINN. h. t. princ. LEXYS. ſpec 519. Med. I. MENAG.
amoen. iur. c. 39.

eeee wrrrrrrrrrr

TITVLVS XVII.
. DE

DVOBVS REIS STIPVLANDI ET
PROMITTENDI.

J. 546.

Conntezio.

Nonſolum vnus vni, ſed et nlures vni, et vnus plu-

ribus, et plures pluribus obligari poſſunt, hinc
obligatio correalie, et iur correale. Qui illam debent
correi debendi, hoc vero qui gaudent correi eredendi
.

dicuntur.

DE COPLEIS DERENDI ET CBLIGA.
TIONE COPEALI

§. §547.
Qui correi debendi?
CORREI DEBENDI in genere dicuntur, qui
eandem rem in ſolidum praeffare tenentur. In SOLI-
DVM vero praeſtare eſt, non tantum PARTEM, ſed
TOTAM rem praeſtare. In regula enim ſi plures ad
idem obligati ſunt, ſingulus ratam ſuam praeſtat, quo
caſu adeſt obligatio DIVISA; ſin vero ſingulus non
A a ſolum

370 LIB. III. Trr. XVII.

ſolum ad ratam ſuam, ſed ad totum praeſtandum obli-
gatur, adeſt obligatio correalis.

Nota: Rei in genere dicuntur, quorum de re diſce-
ptatur. FESTVS f. v. reus. CIC. de orat. L. II. c.
43. et 79. In ſpecie vero reus eſt, a quo aliquid pe-
ritur (der Beklagte). Hinc correi ſunt, a quibus
idem petitur.

„*½
§. 548.
. Correalis obligatio quid?
Ergo CORREALIS obligatio eſt, qua ex pluribur,
qui eandem rem debent, ſingulus in ſolidum ex ſpeciali
cauſa tenetur. Adeoque ad eam requiritur, 1) vt
plures ad idem obligati ſint 2) vt ſingulus in ſolidum
ex ſpetiali cauſa teneatur, quia in regula ſingulus pro
rata tenetur. (§. praec.)

§. 549.
Cauſa correalis obligationis.

Sbpecialis haec cauſa varia eſt:

J. TESTAMENTVM, quoties teſtator pluribut
heredibus eandem praeſtationem iniunxit v. g. heredee

mei, Titius aut Caius, Weuio centum danto; ſecus, ſi

dixerit: Tutius ET Caius a).

II. Ipſius REI NATVRA i. e. ſi res indiuidua
debeatur; v. g. ſeruitus realis.

III. IMMEDIATA LEGIS DISPOSITIO, quo-
ties leges ipſae iubent, vt ſingulus in ſolidum oblige-
tur; quod fit v. g. quoad plures tutores, vel curatores,
vel fideiuſſores ).

IV. Ja

.
N1lio:

un c

Uurztior
gvoties
rei PRe

3)1.
3
1
1
l

mobli.

e diſe. .

. II. (.
Iuid ye⸗
guibu⸗

Nurihun,
erini
1) t
ſoliden
lus pro

Pluniu
Srihe
ns, ſü

Guidla

quo.
oblige⸗
ratore , Z

V. N

DE DVOBVS REIS STIPVLANDI. 371

IV. Fabtum PROPRIVM correorum, quod vel
illicitum eſt, vel licitum. Hinc oritur correalis obli⸗
gatio: 1) ex DELICTO, ſi plures ſimul idem deli-
ctum commiſerint; tunc enim ſingulus ad damni re-
Parationem in ſolidum tenetur e) 2) ex PACTO,

quoties plures idem promiſerunt, qui propterea cor-
rei PROMITTENDI in ſpecie dicuntur.

a) l. 9. pr. l. 17 ff. h. t. I. F. J. I. de leg I. b) l. 58. er
55. G. de admin, turt. l. 2. O. de diuid. tut. l. 13. §. vlt.
F. de inſtit. act. l. I. C. vlt. 2. F. de exerc. act. c)
14. §. olt. ff. quod merus cauſa l. 2. 3. F. de his qui effud.
I. 1. §. 2. F. ad L. Aquil. I. I. C. de cond. furt.

§. 550.
Obligatio correalis quomodo pacto conſtituaiuz?

Vt in ſpecie pacéto conſtituatur obligatio correa-

lis requiritur 1) vt a pluribus eadem res ex gadem cauſa
J ta b
promittatur 2) vt ſingulus diſertis verbis in Jolidum ſta-

tim ab initio ſe obliget a) 3) vt omnes rem zandem
tanquam debitores principales promittant b). Hinc
Patet, obligationem correalem differre tam a fideiuſ-
Rone, quam a conſtituto. Ceterum nota: 1) huic
obligationi in omnibur contractibus locus eſt 6. 2)
Ea ita conſtitui poteſt, vt vel „ Dure vel omnes

ſub conditione, et quidem vel ſub eadem vel ſub diuer-

Ja; vel alter pure, alter vero ſub conditione vel die

obligetur; cuius rei diuerſi ſunt effetus ITpeciales &).

a) J. II. §. I. 2. F. 1. 3. C. H. r. Nov. 9. c. I. VINN. h.
t. pr. n. 4. CVIAC. obſ. L. XXVI. c. 26. b) L. 23.
C. de fidej. c) l. 9. pr. fr. h. r. I. 59. §. 3. l. 60. F.
2. F. Mand. d) l. 7. 9. §. vle. F. §. 2. I. b. 1.

A a 2 §S. 512.

LIB. III. Trr. XVII.

F. 551.

Correalis obligationis effectus.

Effetus enim generales omnis obligationis cor-

realis ſunt: 1) vt a creditoris arbitrio pendeat, an
vnum correorum, aut aliquos aut omner vel in ſolidum

vel ſingulum pro rata conuenire velit. Poteſt et cre-
S

ditor variare. Gaudent tamen correi beneficio diui-
Fionis a) 2)) Vt, ſi vnus correorum ſoluerit, reliqui ſi-
mul liberentur, niſi obligatio poenalis fuerit R). Is ta-
men, qui ſolidum ſoluit, a reliquis non poteſt ratas
petere, niſi vel ſocii fint, vel creditor iura ſua ſoluen-
ri ceſſerit, vel aliter inter debitores conuenerit &) 3)
vt, li vnus correorum a creditore interpellatus ſit, prae-
ſcriptio etiam quoad reliquos non interpellatos inter-
rupta habeatur d).

a) l. 3. H. I. J. 11I. G. I. 23. et 28. C. de ſideiuſſ. Nov. 99.
c. 1. PVIFFENDORF. T. II. obſ. 77. et quos allegauit
OTTO h. t. §. I. VINN. et HEIN. eod. loco. b)
1. 3. §. 2. F. h. t. I. 10. Pr. G. de accept. I. 7. S. vlt. 1. 5.
F. de iuriſd. l. u. H. 2. F. ad L. Aquil. c) Sunt
tamen, qui indiſtinéte ſoluenti adtionem negotiorum
geſtorum vtilem concedant ex l. 2. C. b. z. 4) J.
vlt. C. b. t.

DE COREKEIS CEDENDI.
§. 552.

Qui dicanur correi credendi?
Correi CREDENDI ſunt, plures creditores, quo-
rum ſingulo comnelit iur, ſolidum exigendi. 8OLIDVM
exigere eſt, non PARTEM, ſe TOTVM petere. In

regula enim ſi pluribus aliquid promiſſlum eſt, ſin-

gulus ratam ſuam petit, quo caſu adeſt ius diuiſum,
ſin vero ſingulus totum petere poteſt, adeſt ius cor-
realt.

§. 553.

—

.
1

n pe
Murih
tiali.
tanto

Aancer
Antun/

aua

ties
quo⸗

TuN
obtin
y. g. 1
Pplur

) I
ln

cor-

„ dn

icem
tete-
dii.
i ſi
ESta-
ratas
luen-
0
Prue
inter.

00. 99.
legauit
9)
.l. S.
) Sont
tiorom

)1

(uo⸗
DVM
. In
7 ſin⸗
us 101.

DE DVOBVS REIS STIPVLANDI. 373

§. 553.
Ius coreale quid?
Ergo CORREALE IVS eſt, quo ex pluribur, qui-
bus zadem res debetur, ſingulur ex ſpeciali cauſa totam
rem petere poteſt. Ad eam igitur requiritur, 1) vt
pluribus idem debeatur 2) vt ſingulus ſolidum ex ſpe-

ciali cauſa petere poſſit, quia in regula ſingulus ratam

tantum exigere poteſt.

§. 554.
Canuſa iuris correalis.
Quae ſpecialis cauſa iterum eſſe poteſt:

I. TESTAMENTVM, quoties teſtator pluribus
eandem rem reliquit v. g. Herés meus Titio AVT Caio
centum dato.

II. Ipſius REI NATVRA, ſi pluribus res indiui-
dua debeatur v. g. ſeruitus realis.

III. IMMEDIATA LEGIS DISPOSITIO, quo-
ties leges patiuntur, vt ſingulus ſolidum petat. v. g.
quoad plures pupillos ratione tutoris communis a)

IV. FACTVM eius, a quo petitur, quod ite-
rum vel illicitum eſt, vel licitum. Hinc ius correale
obtinet: 1) ex DELICTO, ſi plures imul laeſi ſint
v. g. ſi res communis furto ablata ſit ⁵) 2) ex ?ACTO,
ſi pluribus eadem res promiſa ſit.

a) LEYSER Spec. 339. Med. 4. b) l. 1. C. de cond-

Turt

.

A a 3 §. 555.

Lin. III. Trr. XVII.

§. §555§.
Quomodo pacto conſtituatur ius correale?
Vt in ſpecie paéte conſtituatur ius correale re-
quiritur: vt PLVRIBVS in genere EADEM rer ex
VNA EADEMQVE Cauſa, et in ſpecie quidem SI NGV-
LO in SOLIDVM STATIM AB INITIO promi a ſit.
Ceterum 1) huic iuri in omnibur contractibus locus
eſt; 2) poteſt quoque ita conſtitui, vt vel omnibus

pure, vel omnibus ſub conditione aut die, vel alteri

pure, alteri vero ſub conditione aut die promittatur;
euius rei quoque diuerſi ſunt effectus ſpeciales.

§. 556.
Effectus iuris correalis generales?
Effectus enim iuris correalis generales ſunt-
1) vt pendeat a debitorit arbitrio, cui correorum cre-
dendi ſoluere velit, niſi vnus iam aflione vſus ſit 4)
2) vt debitor, qui vni correorum credendi ſoluit, li-
beretur quoad reliquos 5) 3) vt correus credendi,
cui totum ſolutum eſt, non debeat, quod accepit,
cum reliquis communicarz, niſi vel ſocii ſint, vel ali-
ter inter eos conuenerit c) 4) vt ſi ynur correorum
credendi debitorem interpellauerit, praeſcriptio ſi-

mul quoad reliquos non interpellantes interrupta cen-
ſeatur d)

a) l. 26. F. h. t. b) l. 31. F. I. F. de nouat. c) I. 62.
Dr. f. ad D. Falc. d) l. vlr. C. h. t. Cet. cf. AEGID.
HCRTENSIVS de duob. reis, Frf. 1607. 8. RONCHE-
GALLVS de duob. reis conſtituendis. Marb. 1632. 4. et
ſaep. THEOD. MOHR. zract. Oynopt. de duobus veis.
Helmſtädt. 1687. 4. FR OMMANNI difſ. de oblig. corr.
Tub. 1677. et in Ej. diſp. P. I. VINCEN T. DRESKY
diſſ. de oblig. corr. Gott. I777.

TITV-

N

2
I

ellent,

die ali

Ginn

na
ciſeent
iucitir 7
kiullti
MIClA.

*
¹) Hu
ſenn
!
iu

le re.
ℳα
GV.
ſ ſt.
locus
inidus
Alteri
atur;

ſunt.
mcre-
ſita)
it, li.
gencl,
epit,
el al.

Orümn .

to ſ.
cehr

N6
6lb.

4. et
reis.
cort.

ESKT

ITV.

TITVLVS XVIII.
DE

STIPVLATIONIBVS SERVORVM.

. um ſerui nihil ſibi, ſed omnia dominis adquire-
rent (§. 43) ſequebatur, vt, quod ſibi ſtipulati

eſſent, non ipfſis, ſed dominis deberetur. Quod ho-
die aliter eſt. vid. §. 44.

D —,

TITVLVS XIX.
D E

DIVISIONE STIPVLATIONVM.

§. 557.

Sriipulatio quotuplex 2N

GSbulatio eſt vel VOLVNTARIA, (ſeu conuentio-
nalis) vel NECESSARIA. IIIa, quae a mero pa-
ciſcentium arbitrio pendet; haec quae vel praetorit, vel
iudicir pedanzei, vel vtriusque iuſſu fieri debet. Hinc
ſtipulationes (ſeu cautiones) PRAETORIAE a) IV-
DICIALES °) et COMMVNES c).

a) Huc pertinet cautio damni infecti, cautio legatorum
ſeruandorum cauſa. b) v. g. cautio de dolo, de ſer-
vo fugitiuno c) v. g. cautio ratz, rem pupilli ſaluam
fore. De quibus omnibus in pandeétis.

Aa 4 §. 320.

376 LIB. III. Trr. XIX.
F.,. 55 8.
Vſus bodiernus.

Hodie 1) diſcrimen inter Praetorem et iudicem
pedaneum, hinc et cautionum inter praetorias et iu-
diciales ceſſat 2) non cauetur per ſtipulationes ſole-
mnes 3) non omnes cautiones Praetoriae et iudicia-

les in vſu ſunt, quod in Pandectis dicetur ſingulo
loco.

ITITIVLVS XX.

DE

INVTILIBVS STIPVLATIONIBVS.

Gbpuletiones inutiles i. e. inualidaz ſunt, vel ex

cauſa communi, ſi omiſſum eſt, quod in genere
in omni conuentione requiritur (vid. tit. de obli-
Batlionibus) vel ex cauſa propria, ſi quid vitii eſt in
Propria ſtipulationum forma v. g. ſi non congrue re-

ſponſum, vel inter abſentes per epiſtolam ſtipulatio
facta ſit; quae hodie inutilia eſſe, facile eſt ad in-

telligendum.

TIVT-

tet in

F
guif ai
qlis e
ſolutar
eſt ad
in fabl

1.
ex ſper
Mopten
Dmiit

Plhenn
tators

dicem
etiu.
ſole.
Gicia.
ngulo⸗

vel er
enere
Oli⸗
eſt in
e re⸗
latio
din⸗

TIVL.

377

TITVLVS XXI.

FTIDEIVSSORIBVS.

F. 559.

Connee X io.

( ‚um apud Romanos fideiuſſiones ſolemni ſtipula-
tione fieri deberent, hinc de iis hoc titulo
agitur.

Fideiuſſio quid:
FIDEIVSSIO eſt fipulatio (hodie paétum) qua
quis alienae obligationi in ſubſidium accedit, ſeu, qua
quis creditori alieno promittit, ſe pro eius debitore
ſoluturum, ſi is inſe non ſoluerit. Ergo I. Fideiuſſo
eſt pactum, et quidem II. acceſſorium III. Fideiuſſor
in ſubſidium ſoluere promittit creditori alieno.

§. 56 1.
Axioma primum
I. Fideiuſio eſt PACTVM. (lure Romano ſtipula-
tio) Qui igitur paciſci poteſt, is recte fideiubet, niſi
ex ſpeciali cauſa prohibeatur, veluti: 1) feminae
propter Sctum Velleianum et Avth. ſi qua mulier a).
2) milites ⁵) 3) clerici pro laicis c) Ex quo ſimul pa-
tet, furioſorum, mentecaptorum, prodigorum, im-
puberum et minorum fideiuſſionem eſſe nullam, niſi
tutoris curatoriſue accedat conſenſus d).
Aa S a) tit.

a) tit. ſ. de Sct. Vellej. Nov. 134. c. 8. b) I. §. §. 1.
F. r. qui ſatiſd. cog. I. 31. C. locati. De vſu hod. cf.
AXYRERI progr. de milite fideiuſſore in ei. opuſ. Tom.
I. LEYS. ſpec 523. med 3. 4. c) Nov. 122. c. 6.
LEXYS. I. c. PVFFEND. obſ. iur vniv. Tom. III. obſ.
77. d) 5§. F. 9. I. de inur. ſtipul. pr. I. de auctor. tut.
l. 6. . de V. O. iure Romano nec ſurdis nec muris fi-
Aeinbere licebat, quia ſtipulari non poterant, §. 7. I.
,r.

F. 562.
Axioma ſecundum.

II. Fideiuſſio eſt pabum ACCESSORIVM a).
Hinc 1) ea locum habet quoad omner obligationes
validas, ſiue ciuiles, ſiue naturales, attamen eſ;caces,
ſiue ex contrabtu, ſiue ex delicto oriantur, excepta
poena corporali b). 2) Fideiuſſor poteſt ſe magir,
non vero in maius vel in duriorem cauſam obli⸗-

gare ).

a) Poteſt tamen fideiuſſio ratione temporis praecedere,
ſed refpectu effectus manet acceſſio obligationis princi-
Palis. §. 3. I. h. z. b) F. I. f. 7. 6. §. 2. 1. 7. 7. 8. J.
7. et §. l. 20. §. 3. l. 56. H. vlt. l. 70. J. vlt. F. h. t. 1.
26. ff. l. 22. C. de poen. Exceptio tamen eſt 1) in obli-
gatione doris reſtituendae l. 2. C. ne fideiuſſ. dot. dent.
cf. LEXS. ſpec. 523. med. S8. EISENHARD. de pdeiuß.
dotis in Ej. opuſc. 2) in mutuo filii familias I. 9. §. 3.
F. ad SAct. Maced. III PVETTMANNI probab. L. I. c. 19.
c) §. 5. I. l. 8. J. 7. F. b. z. VINN ad cit. §. 5. AVE-
RAN. interprer. L. II. c. 3. FR. CAR. CONRADI diſſ.
de fideiuſſ. in maior. ſummam adbibito Helmſt. 1734
Ceterum de praedibus, vadibus, et ſponſoribus cf. SAL-
MAS. de modo vſur. c. 16. BRISSON. de V. S.

§. 563.

.
mn. I
lebtor ſo
in prom
it ſideiu

Eff.
juſloren
guod d
tamen
neimmpe

Detere pot
orfiein
ſceinllo
Griani 4
tn demun
ſrelig
nole con
Vel
Welin ea
il ſt ſ

8
4

4.

1K 1.

H. I
hod ek,
. Tom.
23. 6 6,
Il. obl.
or. tut.
lis ſi⸗
371

Mo).
tiones
Staret,
cepti
nugin⸗
obli⸗

edere,
princi⸗
h. t. l.
nobli.
(ent.
leiuh.
3.
c. 19.
AE-
diſl.
1734.

SAL.

DE FIDEIVSSORIEBVS. 379

§. 563.
Avioma tertium.

III. Fideiuſſor CREDITORI promittit, SE ſolu-
turum. Hinc 1) ſi quis promittit, ſe curare velle, vt
debitor ſoluat, non adeſt fideiuſſio 2) ſi quis debitori
ipſi promittit, ſe pro eo ſoluturum eſſe, aeque defi-
cit fideiuſſio.

§. 564.
De effectu fideiuſſionis.
Effe ctus fideiuſſionis eſt, vt creditor aduerſus fide-
iuſſorem actione Ex STIPVLATV, ad praeſtandum
guod debitor principalis debet, experiri poſſit. Sunt
tamen tria iure nouo fideiuſſoribus data beneficia,
nempe diuiſßionis, ordinis et cedendarum altionum.

—

H. 565.
De benefcio diuiſionis.
¹) Beneficium DIVISIONIS eft, quo confideiuſſor
petere poteſt, ut obligatio ſoluendi inter eum et reliquos
confideiuſſores diuidatur. In regula enim fingulus con-
fideiuſſor in ſolidum tenetur. Iam de eo nota: 1)
Eius auctor eſt D. Hadrianur, vnde et epiſtola D. Ha-
driani appellatur a) 2) Eo non ipſo iure, ſed oppoſi⸗
ta demum exceptione diuiditur obligatio b) 3) Ceſſat:
&%)] ſi reliqui confideiuſſores vel inſoluendo ſint, vel com-
mode conueniri nequeant c) ₰) ſi quis vel cum femi-
na, vel cum minore, iſque in integrum reſtitutus ſit,
vel in cauſa indiuidua fideiuſſerit ) „) ſi quis inficia-
tus ſit fideiuſſionem ) σ) ſi ei renunciauerit.

a) F. 4. J. h. z. Sed tribuitur quoque D. Pio in I. II. §.
§. 1. f. h. t. vid. RAEVARDI Varia L. III. c. 10, O TTO
h. t. d. 4. b) §. 4. I. I. 26. 39. G. I. 21. C. H. z. c)
F. 4.

F. 4. I. I. 10. §. I. C. b. z. d) I. io. §. I. L. 45. pr.
§. I. ff. h. t. Q. SEPT. FLOR. RIVINI difl. de poena
Edej. infic. Lipſ. 1748. SITRECRER difl. de inficiat. eiuſ-
que poenis Erf. 1734. e) l. pen. C. de pact. cf. LAV-
TERBACH diſl. de benef. diuiſ. Tub. 1658.

F. 566.
De beneficio ordinis.
II. Beneficium ORDINIS ſeu EXxCVSSIONIS,
eſt, quo fideiuſſor non poteſt conueniri, niſi excuſſo prius
debitore principali. De eo obſerua: 1) Auctor eius
eſt Iuſtinianus a) 2) fideiuſſor conuentus eo vti de-
bet oppoſita exceptione 3) Ceſſat: æ) 2) ſi debitor
principalis vel inſoluendo ſit, vel latitet, niſi fideiuſſor
eum intra certum tempus deducere velit b) £) ſi ei
renunciatum ſit c) „) ſi fideiuſſor ſe vt debitorem
principalem obligauerit d).

a) Nov. 4. c. I. b) cit. Nov. c) I. pen. C. de pact.
d) GAIL. L. II. Obſ. 28. LAVTERBACH. difſ. de be-
nef. excuſſ. in difl. Tubing. Vol I. GVNDLING. ſingu-
laria de benef. exeuſſ. cap. Hal. 1728.1S AM. STRYCGCK.
diſſ. de benef- excuſſ. in diſſ. Francof. Vol. I. CANZII
difſ. iſtens quaeſtiones de benef- excuſſ. Tub. 1770.

§. 567.
Beneficium cedendarum actionum.
III. Beneficium CEDENDARVM ACTIONVM
eſt, quo confideiuſſor ſolidum ſoluturus a creditore petere
voteſt, vt fibi alfftioner aduerſus conſideiuſſores cedat. De
eo quoque obferuandum: 1) Eius finem eſſe, vt con-
fideiuſſor ſolidum ſoluens a confideiuſſoribus ratas
repetere poſſit; 2) ceſſionem ipſam ante ſolutionem
Kieri debere, niſi haee facta ſit ſub conditione, vt
abkiones cedantur.

cf. T.

Adv
litorem,
gui proß⸗
²) qui pr⸗
tur negott

Vit, habe

9

61.

Non

Doteſtrepe

eſt petere.

morey fuen
Drincipel
ſexrcej ti
lerit, ne
derri pot
n poſte
Mumin gte
elntatiſo

ken ine

DE FIDBIVSSORIRVS. 38²

1p. cf. I. Iy. 36. 39. F. l. ir. 14. C. b. z. I. 76. F. de ſolut. De
6e hlent alio remedio conſtitutione Iuſtiniani introducto et ex
or eilf⸗ Baſilicis reſtituto vid. CVIAC. obſ. L. XIX. c. 34. Cet.
l LAn cf. LEVS. ſpec. 525.
H. 568.
Remedia Pdeiuſſoris contra debitorem.
1oN Aduerſus ipſum, pro quo fideiuſſor ſoluit, de-
„ bitorem, alia dantur iuris remedia; nimirum: 1)
0 priur . . .
tor eis qui pro prohibente ſoluit, nullam habet actionem a)
i 2) qui pro ignorante, ſed non prohibente ſoluit, vti-
dehior tur negotiorum geſtorum actione 3) qui pro ſciente ſol-
kinſir vit, habet mandati actionem contrariam b).
Chſei a) l. 6. §. 2. I. 40. . mandati, I. vlt. C. de negot. geſt. bj
itorem §. 6. I. l. 4 Pr. F. h. z.
de huck. §. 569.
D Continuatzio.
1. ngu⸗
RXCE. Nonnunquam tamen fideiuſſor quod ſoluit, noæ
ANII poteſt repetere, et vice verſa, quod non ſoluit, pot-
.

eſt petere.

Drius fit: 1) ſi debitum principale contra bonos
morer fuerit a). 2) ſi fideiuſſor in plut, quam debito

NVYM principali ineſt, condemnatus non appellauerit 5) 3)
re, ſi ex ceptiones, quibus ſe liberare poterat, non oppo-
1t, De ſuerit, nec aduerſus iniuſtam ſententiam adpellaue-
tcon⸗ rit c] 4) ſi exceptiones, quibus debitor principalis li-
fatar berari poterat, non oppoſuerit, nec deſiderauerit,
onem cum poſſet, vt debitor ipſz litem ſuſciperet d) 5) ſi
e, 1 PVecunia accepta fideiuſſerit z) 6) ſi falſo creditoris pro-

curatori ſoluerit ) 27) ſi de jabza ſolutione debito-
rem principalem non certiorauerit, isque etiam ſol-

Trr. XXI.

382 LiB. III.

uerit g) 8) ſi denique ante diem ſoluerit, non pot-
eſt agere niſi exiſtente die ).

Poſterius accidit 1) ſi creditor fideiuſſori obliga-
tionem remiſerit à) 2) ſi fideiuſſor ad ſoluendum con-
demnatur ſit, licet nondum ſoluerit ,) 3) fi debitor prin-
eipalis bona ſua dilapidet ) 4) ſi pecuniam, quam
creditor non accepit in iudicio depoſuerit m).

a) l. 12. S. 1 11. F. Mandat. b) I. 8. K. §. . eod.- c)
l. 10. C. eod. d) l. 10. §. 12. F. eod. e) l. 6. §.
vlt. ff. eod. O) l. 26. §. 5. F. eod. g) l. 29. J. 3.
F. ood. h) . 31. H. t. t. 1) I. 10. G. vlr. I. 26. §.
3. f. Mand. kK) l. 6. C. eod. 1) I. 38. §. 1. H. I.
10. C. eod. STRXYCEIVS. vs mod. h. t. §. 30. m) l. 64.
ff. b. t. CHR. THOMASII diff. de act. fidei. antequam
Joluit, in diſſ. Vol. I.

§. 570.
Quando euaneſcat fideiuſſio?

Euaneſcit denique fideiuſſio 1), ſublata obliga-
tione principali a) 2) lapſu temporis]⁵) 3) confuſio-
ne c) 4) et nouatione d).

a) l. 9:. §, 4. F. de V. O. LEXS. ſpec. 523. m. 15. b)
1. 7. C. Locat. c) I. 5o. l. 71. Pr. g. l. z. I. 95. §.
2. F.. de ſolut. d) l. 15. W. de nonat. Cet. conf. HE-
RiINGII tr. de kdeiuſſ. Frf. 16 47. 4. et in Opp. HENR.
HAHN. difl. de fdeiuſy in Ej. diſf. ſel. LAVI ERBACIHI.
diſſ. de dei. in Ej. diſſ. Tubing. Vol. II. PVFFEND.
obſ. iur vn. T. I. obſ. 128. IO. LVD. SCHMIDT lib.
ſing. de fdeiuſſore plane non obligato, lenae 1763. 4.
Hah. lib ſing. de fideiuſſore priucipaliter obligato ibid.
1767. 4.

5§. 571.

I. .
Nlienam
Giflert,
ſed eami
liberetur

I
Ppalfun,
tione niin
ſdeinſio
ſolenni
4Pul nos:

uI.
Ut tertio e
mandarem
attipit pee
contrala
ne ſubidi
Pecuniam
Nire deben
lungator
ſkert an
Mhleſenr e
unne a⸗
Neatur ex
er Prin

yel Cione

Pot.

obliga⸗
n con.

prin.

Jam

obligr⸗
nlaſio⸗

5)
9. §

.
EYNN.

540H.

NI bD.

o bhic

DE FIDEIVSSORIBVsS.

§. 571.
Negotia a fideinſſione diſtinguenda.

Haec de ipſa fideiuſſione, a qua tamen diſtingui
debet:

I. EXxPROMISSIO, quae eſt pattum, quo quir
alienam obligationem in ſe ſuſcipit. Ea a fideiuſſione
differt, quod, expromiſſor non accedat obligationi,

ſed eam in ſe trantferat, adeoque prior debitor plane
liberetur a).

II. CONSTITVTVM PRO ALIO, quod eſt
pabtum, quo quis alienat obligationi ſine ſolemni Nipula-
tione accedit. Igitur conſtitutum ſit nudo pablo, ſed
fideiuſſio ſolemni ſtipulatione. Ceſſante vero hodie
ſolemni ſtipulatione (§. 545) conſtitutum pro alio
apud nos a fideiuſſione non differre, intelligitur )

III. MANDATVM, quo quis alteri mandat,
vt tertio cuidam pecuniam eredat. (v. g. ſi ego Titio
mandarem, vt Meuio crederet). Tunc enim, qui
accepit pecuniam, obligatur principaliter ei, qui dedit
contratu mutui;, Mandans vero obligatur eidem actio-
ne ſubſidiaria ex contractu mandati. Hine, qui dedit
pecuniam, prius mutuatarium aione mutui conue-
nire debet, quo demum inſoluendo exiſtente aduerſus
mandatorem in ſubſidium actione mandati agere poteſt e).
Differt autem fideiuſſor et mandator, quod 1) ille
Praeſens et ſolemni ſtipulatione obligetur; hic vero
quoque abſene et per epiſtolam; d) 2) quod ille te-
neatur ex debitoris prineipalis obligatione, hic vero
ex propria, nempe mandati, quod dedit e) 3) quod ille
vel actione mandati vel negotiorum geſtorum (§. 569)
aduer-

884 LIB. III. Trr. XXI.

aduerſus debiterem, br. ro quo ſoluit, agat; hic vero
non alia, niſi a creditore ceſſa †).

a) §. 3. J. quib. mod. zoll. obl. b) tit. F. de pecun. con-
ſiir. e) l. 6. §. 4. ff. Mandat. d) CVIACG. parat.
ad C. h. t. e) c. l. 6. §. 4. G. Mand. P) CObD.
FABR. L. VIII. T. 28. def .17.

TITVLVS XXII.

LITTERARVM OBLIGATIONE.

Counne X io.
equitur nunc de tertia contratuum ſpecie, nem⸗-
pe de litteralibus, tractatio.

F. 573.
Litterarum obligatio quae?
LITTERARVM OBLIGATIO ſeu CONTRA-
CTVS LITTERALIS eſt is, quo quis ad id obligalur,
quod litteris, (i. e. ſeriptura) ntra certum tempur non
reuocatis, confeſſur Iſt licet; ſalſum ſit. Ergo hic con-
tra us REOVIRFTſeriptaran, quam ſcribens a tertio
intra tertum tempus non reuocauit ſeu repetiit, cum
potuiſſe et; et EFEICIT, vt ſcribens teneatur fecun-
dum id, quod in ſcriptura aqfirmauit, licet falſum ſit.
Quae vt intelligas, nota:

I. In

vegwiritun
lriptur
lgum vol
litterali
fium vol
non obli
dente e,

II.
Veritait e
probare

tenetur.

II
tur, glin
riO non n
re poſſt,

.

Ulrn lertu,
Wlnentu
Wn ber

neri

C vero

M. cMM
harat.

000.

neim⸗

—

DE LITTERARVM OBLIGATIONE. 385

I. In regula non requiritur ſcriptura ad obliga-
tionem efficiendam, ſed ſufficit nudum promiſſum. At-
tamen ſemper POTES P, et nonnunguam DEBET
ſcriptura interuenire. PRIVS fit, cum ſcriptura me-
moriae veliprobationis cauſa conficitur, vt ex eâ con-
ſtet, rem Aoc, nec alio modo, actam eſſe. POSTE-
RIVS vero, quando ſcriptura ad ſubſtantiam negotii
requiritur, vt obligatio non prius naſcatur, quam
ſcriptura confecta fuerit; id quod contingit vel ex
legum voluntate v. g. in contractu, de quo loquimur,
litterali, et hodie in contractu cambiali,; vel ex par-

tium voluntate, dum conueniunt, vt contractus ante

non obliget ſeu perfectus ſit, quam ſcriptura acce-
dente a).

II. In regula nemo ex ſola ſcriptura, ſed ex
veritate eorum, quae continet, obligatur. Hinc qui
probare poteſt, Jalſa eſſe ſcripturae contenta, non
tenetur.

III. In regula nemo ex hac ſola ratione obliga-
tur, quia ſcripturam intra certum tempus ab aduerſa-
rio non repetiit, modo ſcripturae falſitatem proba-

re poſſit.

Ab his tamen regulis receſſerunt leges in con-
tractu litterali. Ibi enim 1) fſecriptüra pertinet ad
ſubſtantiam obligationis, et 2) ſcribens ſeu ſubſcri-
ptor obligatur ſecundum contenta ſcripturae, ſi eam
intra certum tempur non repetierit, licet, quae in ea
continentur, falſa ſint. Vnde hoc non quaeritur,
vtrum verum ſit, quod ſcripfit, ſed: an ſoripſerit,
et: an ſcripturam intra certum tempus non repetierit.

B b ) Guil.

386 LiIB. III. Trr. XXII.

a) GVIL. LEYSERI difſ. II. de contractibus qui in ſeripiit
fiunt, Vit. 1682. 1687, STRXCR. caut. contr. in App. HV-
BER. ad . tit. contrab. emt. vend. n. 2. 3. BERGER.
Oec. p. WERNHER. P. II. obſ. 384. PVFFEND. Ob/.
iur. un. T. II. Obſ. 52. LEXYSER. Spec. 204. Med. I.

§. 574.
Obligationis litterarum fundamentum.
Ex quibus intelligitur, duplex eſſe litterarum
obligationis fundamentum. Alterum, ſeripturam
aduerſario datam; alterum, negligentiam, qua ſeri-

bens ſeripturam intra certum tempus ab aduerſario

repetere omiſit, licet poſtea, quae adfirmauit, falſa
eſſe cognouerit.

575.
In quibus cauſis adſit litterarum obligatio?

Ceterum occurrit haec litterarum obligatio ſeu
contra tus chirographaridas primo in cauſa mutui,
deinde in cauſa dotiz, denique in cauſa apochae datae.

F. 576.
A. De contractu cbirographario in cauſa MryITI.

In MVTVO adeſt contradtus chirographarius,

ſ quis certam ſv pecuniae ſummam mutuo accepiſſe faſ-

Jus eſt in chirographo, quod intra biennium non repe-

tiit. Hinc requiritur: 1) vt haec confeſſio in chi-
rographo facta ſit; vnde, quae nudis verbis, licet co-
ram teſtibur, facta eſt, nihil efficit; 2) vt chirogra-
pho diſertis verbis ſcribens expreſſerit, ſe reuera ac⸗
cepiſſe pecuniam 2) vt nec tempore chirographi dati
nec poſten aliquid, vel certe non tantum pecuniae,
quantum aceepiſſe ſcripſit, acceperit, 4) vt ſcribens
chirographum intra biennium non repetierit.

Nota

/

t
ſi .
grae
Nota
ſen o
Part.
ht.

Car
repetitun

l.
debert ſe
MERATAJ
biennium
numerae
men haec
ſeribens n
ſe peellie
te inlirum
1ſurar ſol

I.
teneatur,
Mumer. ta

III. N
itta bienn
leetid no
Eligeng zo,
1 Umentue

Jriptit

erarum
pturan
da leri⸗

netſario

t, aſſa

tio ſen
mutui,
e datae.

NI.

pharius,

le.

on fepe⸗

in dhi⸗

cet o
tirogra
Gera
pli ai
ecunlaec,
ſetibens

Nota

PE IITTERARVM OBLIGATIONE-= 387

Nota 1) CHIROGRAPHVM eſt ſeriptura, qua me ali-
guid accepiſſe adkrmo. Ab eo differt SXYNGRAPHA,
quae eſt ſeriptura ſuper contractu bilaterali confecta.
Nota 2. Iure antiquo in vfſu erat contractus nominum
ſeu obligatio ex nominibus. cf. GVNDLEINGIANA
Part. 40. obfſ. 2. HEINEC. O'ι. ant. h. t. EV. OTT0O
h. t. .

§. 577.
De effectu cbirograpbi.

Cum igitur neceſſe ſit, vt intra biennium non
repetitum fit chirographum, ſequitur:

I. Vt ſeribens intra hoc biennium ſoluere non
debeat, ſed potius ei eompetat exceptio NON NV-
MERATAE PECVNIAE aduerſus creditorem intra
biennium agentem; qua id efficitur, vt creditor, ſe
numeraſſe pecuniam, probare debeat a). Ceſſat ta-

men haec exceptio 1) contra argentarium b) 2) ſi

ſcribens poſtea vel expreſſe vel tacite iterum faſſus ſit.

ſe pecuniam reuera accepiſſe, v. g. ſi alio Jubſequen-

te inſtrumento vel teſtamento hoc adfirmauerit, vel
uſuras ſoluerit c] 3) ſi ei in ſeæparata ſeriptura, non
in o chirographo, renunciauerit d).

II. Vt poſt biennium ſcribens ſoluere omnino
teneatur, licet probare velit, ſibi pecuniam non eſſe
numeratam ).

III. Vt ſi ſcribens actione aduerſus creditorem
intra biennium ad repetendum chirographum vſus ſit,
licet id non receperit, non poſſit obligari, quia ne-
gligens non fuit, hincque ei perpetuo competat non
numeratae pecuniae exceptio. Sufficit tamen, ſi
coram magiſtratu proteſtatus ſit, ſibi non eſſe pecu-
B b 2 niam

388 LIS. III. Trr. XXII.

niam numeratam †). Si ſcribens tamen numeratio-
nem temere negauerit, punitur g).

a) Quod diſerte eſt in l. 3. er zo. C. de noni num. pec.
Hinc fruſtra diſſentit HERM. ZOLL. difſ. de exc. non
num. pec. Rint. 1732. ſed vide IO. SLVETER. diſſ. de
exc. N. N. P. non priuilegiata, Gieſſe 1742. b)
Nov. 136. c. y. HBVBERTI diff. IIL. de argentariis veterum
in OELLRICH. theſ. diſſ. Vol. II. T. I. SIEBERI diſſ.
II. de argentar. Lipf. 1737. et 1739. CVIAC. ob/. II.
14. XXII. 4. c) L. 4. 13. C. de non num. pec. l. pen.
C. de pact. I. 4. 22. C. ad Sct. Vell. d) CARPYZ. p.
I. c. 32. def. 65. n. 7. e) vid. omn. I. 14. H. 2. C.
de non num. pec. Conſentit DONELL. comment. iur civ.
L. XIV. c. 38. FACHINEV Scontrov. L. Il. c.
8I. VINN. ſel. quaeſt. L. I. c. 41. Diſſent. SCOHILTER.
ad Pand. Ex. XXII. theſ. 31. VOET. ad tit. ff. de reb.
cred. n. 33. IITIVS diſſ. de putatiuo contractu lit. in
Ej. difl. PVFFEND. Tom. I. olj. 6a. MEVRERS iur.
Ahbbandl. p. 60. cf. HOEPFNERI comm. ad Inſt. J. 85 5.
MXANZELII diffſ. de probat. exceptionis N. N. P. Roſt.
1747. WERN HERI o11 T. IIIa P. 3. obſ. 160. f)
1. 7. 8. 9. H. 4. C. eod. g. Auth. contra qui C. eod.

§. 578.
B. De contractu chimographario in cauſa DOTIS
In DOTE occurrit chirographaria ſobligatio,
quolies gener in chirographo faſſus eſt, dotem ſe a ſoce-
ro aoctpihz. lam nota: 1) matrimonio intra bien-
nium ſoluto, marito eiusque heredibus datur intra
annum querela et exceptio non numeratae dotis. 2)
Matrimonio goſs biennium ſed intra derennium ſoluto,
marito eiusque heredibus querela illa et exceptio
datur intra trer menſer. 3) Matrimonio denique poſt
decennium ſoluto, nulla datur marito querela et ex-
ceptio. Ceterum de tranſitu et praeſcriptione huius
querelae et exceptionis adde: I1) ſi maritus minor
ſit, et intra memorata tem Pora non quaeratur, com-
Petit

, h
nouene
inhue
100. c.

(
lis, ni
quae
ſa mut
uo
llmpi/

Nora
ali

le⸗

in

ratio.

n her.
c. non
difl.e
5)
terun
Nl dif.
,II.
.l. den.

Pe p.
. 2.6.
lur (.
IlI. c,
LTER.
lee reb.
1lit in
Rur.
. F.
. Roſt.

9
0. eod.

S
igatio,
ſor.
4 bitl-
F Intra
„ 2)
bluto,
eptio
e pot
et ex
huius
minor

„colſn⸗

Petit

DE LITTERARVM OBEIGATIONE.- 3989

petit ipſi reſtitutio in integrum intra duodecim annos
a die nuptiarum; eo vero moriente intra hoc tem-
pus, heredibus eius competit annuc ad querelam
mouendam. 2) Sin ipſi heredes mariti minores ſint,
quinquennium habent ad mouendam querelam. Nov.
100. c. 2.

§. 579.
Actio exæ contraccuu chbirograpbhbario.

Ceterum ex hoc contractu datur actio perſona-
lis, nimirum CONDICTIO EX CHIROGRAPHO,
quae competit ei, qui pohyidet chirographum ex cau-
Ja mutui vel dotis, aduerſus ſceribentem, ad ſoluendum,
quod chirographo, intra legitimum tempus non repetito,

accepiſſe faſſus eſt. §. un. I. h. t.

Nota 1) Sunt, qui hunc contractum chirographarium ad
alios quoque contractus extendant, vid. LAVTERB. col-
leg. Theor. pract. ad tit. de reb cred. . 63. COCCEII
ius controv. eod. tit. quaeſt. 23. MEVREK. 1. c. p. 41.
ſed cf. HVBER. ad Inſt. . h. t. I. STRVBENS rvechtl.
Bedenk. 3. Theil p. 93. HOEPFNERVS I. c.

Nota 2) Sunt porro, qui hodie contractum chirographa-
rium non dari ſtatuant. MEVRER. I. c. GE. SAM. MA-
DIHN de vera indolellitter. oblig. et exc. N. N. T. ea-
rumque vſu in foris noſtris ceſſante, Halae 1759. Cet. cf.
GOD. LVD. MENKENII difl de vera indole litter. oblig.
et exc. N. N. P. in Ej. opuſc. LY NKERVS delitt. oblig.
Ienae 1693. 8. De LVDEWIG de litter. oblig. nexu-
que ſcripturae et ſubſoriptoris, Halae 1723 et in Diſput.
T. II.

. B b 3 . §. 580.

LiE. III. TIT. XXII.

§. 580.
C. De litterali obligatione quoad APOCHA.

APOCHA eſt ſcriptura, qua creditor proftetur,
RKbi éſe ſolutum. Iam ſi creditor ſub ſpe ſolutionis
in anteceſſum dederit apocham, ei competit querela
non numeratae pecuniae intra XXX. dies, ſi apocha
priuata fuerit.

I. 14. G. z. 2. C. de n. z. p. RA MOS ad rit. C. de apoch.
publ. in MEERM. theſ. T. VII. LEXYSER. ad Pand. Sp.
30. CASP. ZIEGLERI diſſ. de apocb. in Ej. diſcept.
PHII. LIPPI diff. de quaerela N. N. P. contra apoch' mo-
venda Lipſ. 1684. de CRAMER. Wezl. Nebenſt. Theil.
II3. n. I.

TITVLVS XXIII.
DE

Gequitur vltima contratuum, qui conſenſuale
ſunt, ſpecie, de quorum natura fupra dictum.

OBLICGATIONIBVS EXx CONSENSvõ.

. electa

aulkiy n
) ck.

Tom
Pri.
1.
2 .
tame
us

1.!

Colſlit
cul, Ro
emmton:

ſtiti,
tionie
nerels

hocha

apoch.
nd S.

Giſceht.

oeb no⸗

(heil.

1

Gy.

nluale⸗
lum.

391
eerf
T ITVL. VS XXIV.
DE
EMTIONE VENDITIONE.

§. 582.
Emtio venditio quid?
MTIO VENDITIO a) eſt contrafftus, de dominio
alicuius rei pro certa pecuniae ſumma trancferen-
do ). Ea vel PVBLICA, vel PRIVATA eſt; illa vel
aubtio vel ſubhaſtatio.
2) cf. D'AVEZAN contrac-uum liber in MEERM. thel.
Tom. IV. GABR. MVDAEVS de contrab. emt. vend.
Frf. 1586. f. RIGALTIVS in MEERM. thes. Tom.
I. b) cf. CVIAC. obſ. IX. I5. MERILL. obſ. III.
28. licet vero non ſemper tranſeat dominium, eius

tamen translatio eſt ſine dubio primarius huius contra-
Sus ſinis.

§. 583.
Subſtantialia E. V.

Ad emtionis venditionis ſubſtantiam requiritur:
I. CONSENSVS et II. PRETIVM.

§. 584.
De con ſen ſu.
I. De conſenſu nota: 1) emtio venditio ſtatim

perfecta eſt, vbi de mutua contrahehtium conſenſus

conſtat i. e. vbi conſtat quid, quale, quantum, a quo,
cui, pro quo pretio, et fſub quibus' conditionibus
emtum venditum ſit a). Hinc 2) praeter hunc con-
Bb 4 ſen-

392 LiIB. III. Trr. XXIV.

ſenſum nihil aliud i. e. nec verba ſolemnia; nec rei
traditio, nec ſcriptura requiritur; niſi partes conue-
nerint, vt obligatio non prius oriatur, quam ſcri-
ptura confecta ſit ?) 3) hinc et nemo poteſt ad ven-
dendum cogi, niſi exigente ſalute publica c) 4) hinc
perfibto contractu neuter poteſt altero inuito recede-
re, licet emtor arrham, quam dedit, amittere velit;
at eo nondum perfecto poteſt tam emtor recedere,
amiſſa arrha; qnam venditor, reſtituto arrhae ac-
ceptae duplo ]) 5§) hinc et vie meturque reddit em-

tionem inualidam e) nec minus 6) dolus, qui emtioni

cauſam dedit, ſecus ſi incidens fuerit /) hinc denique
7) error inuincibilis eêt eficax in ſubſtantialibus com-
miſſus eam vitiat, non vero ſi rei accidentalia tantum,
concernat, quia tunc locus eſt actioni quanti mino-

ris g).

a) l. 5. pr. fF. de peric, rei vend. b) pr. I. I. I. §. vlt.
l. 2. §. 1. F. h. t. l. 17. C. de fide inſtrum. De qua re
inter Gvii. LEXYSERVM et STRXYCKIVM diſputatum
eſt; HVIVS caut. contr. Sect-II. c. S. §. 2. 4. et ElVSD.
addiram. ad laud. libr. c) l. II. 14. C. h. t. CVIAC.
obſ. XXVII. 9. d) pr. I. h. t. l. w. C. de fede inſtr.
I. II. H. 6. f. de act. emti l. 3. 6. C. de veſcind. emt.
CVIAC. ohſ. XI. I7. CHR. THOMASII difſ. de arrbis
emtionum in diſſ. Vol. II. IO. CAR. HENR. DREXYERI
diſſ. de diff. iur. rom. et germ. in arrhis ant. Kil. 1747.
e) I. 1. IJ. 9. §. 2. F. quod met. cauſ. I. 1. C. de reſcind.
emt. 1) 7. 13. H. 4. . F. de act. emt. g) l. 9. pr.
§. 1. 2. 7. 14 1. 4I. J. 2. . 45. b. 1.

§. 585.
De bprett o.
II. PRETIVM eſt certa pecuniae ſumma ab emto-
re venditori ſoluenda. De eo nota: 1) Debet conſi-
ſtere in pecunia numerata; adeoque ſi res pro re da-
tur,

Patmn /

elt rerum
Pro enti
comwu
bet elle:
contraht
dicit can
tamen
STVM
tingit
ſeindip
determit
BVS qre
cere bote
mingris,
tor 2)
abſolute
Per rele
tas conn
TEKTI
titatem
quantit⸗

5

nec kel
conue.
m. Nri.
Ven-
) hinc
ecede-
RVelit;
cedere,
hae a.
dir em.
emtiont
enigae
, cotn-
tantum,
ti mino.

1. H. ult.
e qua te
putatom
EIvSD.
CVIAC.
e inſtr.
ind. emt.
de arthit
REVYEhI
Il. 1747.
ri. in

, ento-
t conlſi
e Ei⸗
tur,

PDPE EMTIONE VENDITIONEF. 393

tur, contractus eſt permutatio. Sin vero partim rer
partim nummi dentur, diſtingue: æ) li plus rerum,
uann pecuniae traditur, adeſt PERMVTATIO )
ſin p. us pecunige, quam rerum, contractus eſt emtio
venditio, quia a potiori fit denominatio ) ſin par
eſt rerumn et nummorum quantitas, asque contractus
pro emtione venditione habetur, quippe quae in vita
communi eſt frequentior à). 2) Pretium ipfſum de-
bet eſſe: I. VERVM, i. e. vt ex eo intelligi poſſit,
contrahentes ſerio emere vendere voluiſſe. Hinc ſi
dicis cauſa adiectum ſit, magis donatio inita eſt, a qua
tamen differt emtio venditio gratiaz- h). II. IV-
STVM i. e. quod ſaltim dimiciute veri valoris rei at-
tingit, alias contraétus propter lazſionem enormem re-
ſeindi poſſet ). III. CERTVM i. e. certa quantitas
determinata. Quae determinatio fit vel 1) a LEGl-
BVS quo caſu obſerua: ſi determinatiò in ſauorem ven-
ditoris facta ſit, is quidem maiorie, non vero minoris ven-
dere poteſt d) ſin in fauorem emtoris, poteſt is quidem
minoris, non vero maioris emere. Vel determina-
tur 2) ab IPSIS CONTPRAHENTIBVS et quidem vel
abſolute vel relatiue, prout vel in ik contriutku vel
per relationem ad aliam ſeripturam, in qua quanti-
tas continetur, de pretio conueniunt ). Vel 3) a
TERTIO in cuius arbitrium contrahentes pretii quan-
titatem contulerunt, modo is poſtea reuera certam
quantitatem definiat /).
a) §. 2. I. l. 1. G. 1. fF. b. t. l. 9. C. de reſcind. emt. l. I7.
C. de ſolut. MASCOV. de ſect. Sab. et Proc. p. 182.
b) l. 36. 35. fFf. I. 3. C. h. t. I. vlt. F. pro donato. c)
I. 2. C. de reſcind. emt. Ampl. GEHLERlI diſſ de laeſio-
ne enormi' recte computanda. Lipſ. 1777. d) Exemplum
eſt in Rec. Imp. de 1548. Tit. XVII. G. I. cf. THOMA-
SII iuriſprud. div. L. II. c. 21. §. 54. Sqq. ey l. 7. §.
1. 2. F. H. t. f) H. ꝛ. I. le v't. C. h. t.

B b §5 §. 585.

LIB. III. Trr. XXIV.

§. 586.
De obiecto E. V.
Sieut in omni contractu requiritur obiectum,
de quo paciſcimur, ita et emtio venditio praeſuppo-
nit rem, quae emitur venditur. Iam nota regulam:

Res OMNES, quaze in COMMERCIO ſunt, poſſunt lar
vendi et emi, ſiue ſint mobiles, ſiue immobiles, ſiue Prohiben
corporales, ſiue incorporales. Hinc: tutores e
. 2) 46.
A) VENDlI poſſunt: 1) res tam exiſtenter quam 1a
uturae a) 2) iura v. g. actiones, ſeruitutes, heredi-
tates ) 3) Immo et alienge, eo tamen effectu, vt &)
dominus rem ſuam ab emtore euincere poſſit; &) vt
venditor, faſßta euictione, emtori ad] euictionis
praeſtationem teneatur; niſi aut vtergue aut ſolus Eel
emtor ſciuerit, rem eſſe alienam; „) ut emtor, non
facta euictione, ſucapere rem poſtit, ſi in bona fide I. N
ſit 4). polſeſſon
Periecip
B) VENDI non poſſunt: 1) Res ſacrae, religio- 2) 7t ve
ſae, ſan ae, publicae, et ciuitatum 4) 2) res furti- Poſſit )
vat e) 3) res litigioſae ) 4) homines liberig) 5) vene-
na mala ) 6) fundus dotalis ?) 7) tignum iuncktum ). II.
Vt rei em
C) EMl non poſſunt: 1) res extinétae L) 2) res contraltn
propriae, niſi ſub conditione, ſi res propria eſſe de- vel fihi
ſierit m). nen pe
a) I. ⁵. H. I. l. 39. §. 1. J. 78. §. lr. F. h. t. I. 12. 25. F. lt
de act. emt. HEINECCII difſ. de vendit. Fructuum in
berbis, Halae 1738. b) Tit. fy. de bered. vend. III.!
c) l. 25. ff. b. t. I. 30. G. t. F. de act. emlt. HADR. PVIL.- Nin leuem
VAEVS de rei alien. diſtract. in tract. Tom. XVII. d) trd con
§. vlt. I. I. 62. H. 1. F. b. t. J. 3. C. de vend. rer. civ.
e) l. 34. §. 3. F. b. t. f) tit. F. de litig. g) 1.
6. J. 34. H. 2. l. 70. F. b. t. hn) l. 35. §. .E.j. 1.
5 1) tiz“

Sum,
ppo.

llam:

hunt

ſue

quamm
eredi.
Vt e)

kionis

ligio.
furti.
vene⸗
ken 9).

Ares

ſe d⸗

DE EMTIONE VEN TITIONE. 395

i) zit F. de fundo dor. k) tit. f. de tign. iunct.
1 l. 57. 55. F. b. t. m) I. 61. F. eod.

§. 587.

LQui poſſiut emere et vendere?

In regula quilibet poteſt et emere et vendere.
Prohibentur tamen 1) magiſtratus prouinciales a) 2)
tutores et curatores b) 3) clerici &).

2) . 46. F. h. b) l. 34. §. vlt. F. h.. c) c. 15 16.

deuit.

§. 588.
Effectus E. V.

Effectus huius contractus ſunt:

I. Ratione VENDITORIS: 1) vt rei venditae
poſſeſſionem vacuam, fructus a tempore contractus
perfecti perceptor, acceſioner et pertinentiar tradat a 9)

2) vt vel falza vel oblata traditione pretium petere
Poſſit ?).

II. Ratione EMTORIS: 1) vt pretium ſoluat 2)
vt rei emtae periculum et commodum poſt perfectum
contractum contingens percipiat et ſentiat e) 3) vt,
vel fatza vel oblata pretii ſolutione, rei emtae tradi-
ionem petere poſſit, niſi emtor eius fidem ſecutus

ſit .
III. Ratione VTRIVSQVE: vt alter alteri cul-

Pam leuem praeſtet, quia par eſt vtriuſque ex hoc con-
tractu commodum ).

5§. 589.

LIB. III. TIr. XXIV.

§. 589.

Ex quibus intelligitur, cur duplex ex emtione
venditione oriatur actio:

I. Actio VENDITI, quae datur venditori, ad-
aduerſus emtorem ad pretium cum vſuris moraez ſoluen-
dum, et damnum culya leui datum reſarciendum.

II. Actio EMTI, quae datur eintori aduerſus
venditorém ad rem cum omni cauſa tradendam, damnum-
que culpa leui datum, reſarciendum. Vtraque tamen
attio non poteſt moueri, niſi a tor pro ſua parte
contracui iam ſatigfecerit, alias ipſi obſtat non adim-
pleti contrabtus exceptio 1).

a) I. 1I. J. 2. Ff de act. emt. LVD. MENKENII diſſ. de
venditore ad rei tradit. obligato in Ej. ſel. diſſ. n. 17.
HVBER. ad Inſt. bh. t. n. 4. OTTO b. t. VINN. b. 2.
pr. Add. §. 494. b) l. 2. S. I. lI. 3. pr. F. I. 5. C. eod.
c) I. 13. §. 10. l. 17. pr. §. 5. 6, I. 36. §. 2. ff. I. 13. 16.
C. eod. d) l. 25. F. eod. e) tit. f. de peric. rei
vend. f) l. uu. GF. 2. J. 23. §. 5. 9. F. eod. SAM.
STRVYCK diſſ. de fde babita, in Eius difl. Francof. Vol.
III. g) l. 5. §. 2. Ff. commod. l. 23. de R. I. vid. ſu-
pra §. 522. h) I. 13. §. 5. l. 25. F. de act. emti. WERN-
HER. obſ. Part. I. n. 49.

Prack

“

10

lter
600
alicuiur o
leri romit
D'AVEZA
BRVNMN
obſerun
NI cid
toſtch I.

II.

La Ve

elt vel
r pronit
1i erar l
itick yra

ltione

al.

Uluen.

turſur
ImNuUNR.
tamen
Parte
adlin-

diſ.
n. 1I7.
N. b. 1.
Cad.
3. 16.
eri. fei
84.
0. Vol.
Vid. lu.

VERN-

TITV.

397
ee f
TITVLVS XXV.

DE

LOCATIONE CONDVCTIONHE.

§. 590.
Locatio conductio guid?

Iter contractus conſenſualis eſt LOCATIO
CONDVCTIO, quae eſt contraltus, quo vſus
alicuiur obielti pro certa mercede et ad certum tempus al-
teri promittitur.

D'’AVEZAN de loc. cont. in MEERM. theſ. Tom. IV.
BRVMMER. de loc. cond. in kj. opuſe. Dà GOEBEI.
obſernatt. de loc. cond. HEILMST. I742. 4. MEERMAN-
NI difſ. de loc. cond. Lugd. I737. WEGE Tr. de loc-
cond⸗ Lipfſ. 1696. 4. I. H. BOEHMERI diff Se!. cap.
pract, circa loc. cond. praed. ruſt. in Exerc. ad. ff-. Tom.
III.

§. 591.

Locatio conductio quotuplexæ?

Ea vero varie diuiditur. Nimirum:

I. Ratione OBIECTI, cuius uſus conceditur,
ea eſt vel RERVM, quando rei NON FVNGIBILIS
vſur promittitur; vel OPERARVM, quando quis alte-
ti operas HONESTAS et ILLIRERALES pro certa
moercede praeſtare promittit a).

II. Ra.-

398 LIB. III. TrrTr. XXV.
II. Ratione MODI CONTRAHENDI eſt:

A) vel locatio in ſpecie vel RELOCATIO. Illa eſt,

prima locatio. Haec eſt continuatio primae lo-

cationis; quae iterum vel expreſſa eſt vel tatita,
quae poſterior in praediis ruſticis per annum,
et in praediis vrbanis prout gquis habitauerit
facta cenſetur 5c.

B) vel VERA, ſi certum tempus vtendi definitur.;
vel PRECARIO facto, ſi, quoad locator volue-
rit, conuenit c).

C) Vel REGVLARIS, quoties conductor andem

rem in ſpecie reſtituere tenetur, vel IRRE-

GVLARIS, quoties aliam rem eiusdem gene-
ris et qualitatis conductor reſtituit ).

III. Ratione LOCATORIS ea eſt: Vel PRIN-
CIPALIS, cum res ab ipſo domino conducitur; vel
SVBLOCATIO cum ipſo locator rem alü iterum
locat c).

a) Qui agros conduxit, COLONVS, qui aedes, INQVI-
LINVS; qui vectigalia, PVBLICANVS dicitur, l. 37.
W. de adq. poſjſ. Addunt plerumque tertiam ſpeciem,
locationem nempe OPERIS; ſed ea reuera eſſe loca-
tio operarum videtur. b) J. 13 §. vlr. ff. 1I. 126.] C. h.
t. KVNZE diſſ. de tac. reloc. Marb. 1I741. PAVLSEN
diſſ. de tac. reloc. praed. vrh. Gott. I775. BERGER. Oec.
p. 499./STRVBENS rechtl. Bedenk. Vol I. n. 34. PVF-
FEND. obſ. iur. vn. Vol. L. obſ. 134. LEXSER. ſpec.
214. med. 5. DE CANNGIESER decis. Caſſel. Tom. I,
n. 15. c) I. 4. J. H. 2. d) l. 31, F. hb. HOM-
MEL. rhaps. obſ. 432. J. 7. BERGER. Oec. p. 509. n.
5. TABOR. de contractu Jocidae e) l. 7. F. l. J. C.
6. z. WIILDVOGEL diſſ. de ſubloc. lenae 1I727.

§. 590.

Omni
ſant:

1 c0
ybi de obi
cet nulla
tum a)

II. X
condubtor
Pecunin el⸗
contracti.
loeztur,
modo eorn
felatiue det
LONVS.
jus (iſtind
eſle a) er⸗
Na, Alus a

fer huc dil

III.
Guem. H
Qus potiu

IV.
iuſolia tra
Tntifiur 3)
nmn
Dronare,

a et,
e lo.
Akita,
mum,
uerit

1

nitur
Voſue

unclen
RhE.
gene⸗

NIN
vel
erunn

OVI.
Liem
e loca⸗
C.
EN
Oec.
PVF-
m. 1,
H0M⸗

09. n.
6,0.

HHo⸗

DE LOCATIONB CONDVCTIONE. 399

§. 592.
Communia locationis conductionis.

Omnis vero locationis conductionis eſſentialia
ſunt:

I. CONSENSVS, hinc ea ſtatim perfecla eſt.
vbi de obielto locando, eiusque mercede conſtat, li-

cet nulla interueniat ſcriptura, niſi aliter conuen-
tum a).

II. MERCEsS, quae eſt certa pecuniae Jumma a
condufttore locatori pro vſu rei ſoluenda. Ea: 1) in
pecunia conſiſtere debet. Hinc ſi alia res datur,
contractus iunominatus adeſt. Si tamen res frugifera
locatur, pari frubtuum loco pecuniae dari poteſt,
modo eorum quantitas abſolute definita ſit; cum, ſi
relatiue determinata ſit, conductor potius eſſet CO-
LONVS PARTIARIVS, quam verus conductor, cu-
ius diſtinctionis varia eſt vtilitas 5⁵). 2) Ea debet
eſſe æ) vera, alias enim magis eſſet donatio c) 68) iu-
a, alias adeſſet laefio enormis d); et 7) certa. e) Re
fer huc dicta 5. 504.

III. CERTVM TEMPVS tanquam terminus ad
guem. Hinc nullo certo tempore definito, contra-

tus potius eſt PRECARIVM ).

IV. Vt VSVS rei concedatur. Hinc 1) ſi ſola
cuſtodia transfertur, adeſt contractus depoſiti 2) ſin
ſola poſſeſſio ſecuritatis cauſa, adeſt contratus bigno-
ratitius 3) ſin dominium rei transfertur gratir, adeſt
Pactum donationie; pro pecunia, adeſt emtio venditio;
Pro alia re, permutatio adeſt.

a) pr.

40⁰0⁰ LIE. III. Trr. XXV.

a) pr. I. h. t. l. 7. C. de Ed inſtr. b) §. 2. I. 1. 25. §.
6. F. b. t. LAVTERBACH. diſſ-. de col. part. in Ej. diſſ.
Vol. I. DE CRAMER Werzlar. Nebenſt. Th. 108. n.
16. c) l. 20. §. I. J. 46. F. b. z. d) arg. l. 2.
C. de reſeind. emt. STRVB. rechtl. Bedenk. Th. 3. n.
II9. Diſſent. FABER de error. pragm. dec. VIII. error
8. Part. I. e) §. 2. I. B. 1z. f) Cel. STOCKMAN-
NI difſ. de precar. Lipfſ. 1774.

F. 593.
Proſtria lochtionum.

In SPECIE requirit:

I. Locatio OPERARVM: vt operae ſint 1) illibe-
rales (nam liberales non locantur, ſed mandantur, nec

pro iis mertes, ſed honorarium ſoluitur et 2) locari

Jolitae a).

II. Locatio RERVM: vt ſint res NON fungi-
biles; nam fungibilium vſus conceditur per mutui
contractum. (§. ) Hinc axiomata: I. Omnes

res, quae ſuimn Ppraeſtant et in commercio funt, poſ-

ſunt locari conduci; ſiue mobiles ſint, ſiue immobi-
les, ſiue corporales, ſiue incorporales. II. Omnes,
ui re aliqua vti poſſunt, eandem conducere et locare
poſſunt, hinc conductor ipſe ſublocare, creditor pi-
gnus antichreticum bdg vſufructuarius rem vſufrublua-
riam, c) et habitator aedium aeder locare poteſt d); ex-
ceptis decurionibus, militibus e) clericis †) et tuto-
ribus curatoribusque, quibus non ſemper conduce-
re licet g).

WEGE cap. 4. n. 49. TRENDELENBVRGII. difſ. de dif-
Ffer. merced. et bonor. Kiel. 1775. b) l. 37. H. de
Pvign. act. I. 23. ff. ue pign. et byp. c) l. :22. J. 2. de
vſufr. d) §. pen. Inſt. de habit- e) 7. 30 31.

C. hb.

Ue
9e

I. H
Cori tene
pons tepet
cecem à c
lalamitaten
Nest, hine
Penlas nere
tuat ).

temporis
ſum ) 2)
Ioratom r

III.
Pam Leuenm

„
Abena
Uy

ee

.25. ..
j. diſ!
l108, n.

g. 1.2.

. 3. ll
error

MAN-

iliie.
I, nec
locari

lungi⸗
utui
Dmnes
pol.
mobi⸗
Imnes,
lotare
tor pi⸗
rucfuo⸗
jer⸗
tuto⸗
duce⸗

.2 de

2

DE LOCATIONE CONDVCTIONE. 401

C, b. t. STRXCR. Vs mod. P. h. t. §. 66. f) Nov.
123. c. 6. BOEHMER ius eccleſ. Prot. L. III. Tir. 18.
§. 7. Sqq. g) l. 49. pr. §. 1. f. h. zt. Addunt: opifi-
ces, qui cum Strepitu artem faciunt, conducere non
poſſe domos iuxta aedes litteratorum. Vid. THOMAS.
iur. Haendel Part. 3. n. I7. Rebauff. de priuil. vniv. et
ſtudios. LVDOVICI obſeruat. ad Rebuff. Halae 1705. 8.

§. 594.
Efelctus locationum conductionum.

Effetus huius contractus ſunt.
A) Quoad RERVM conductionem:

I. Ratione LOCATORIS: 1) vt rem condu-
Gori vtendam tradat a) 2) vt eam aute lapſum tem-
poris repetere nequeat;) 3) vt in regula totam mer-
cedem a conductore exigere poſſit, niſi is propter
calamitatem re vti non potuerit c) 4) vt dominus ma-
neat, hincque caſum ſentiat, onera rei ferat et im-
penſas neceſſarias et vtiles, in rem ipſam factas, reſti-
tuat &).

II. Ratione CONDVCTORIS: 1) vt rem anfe
temporis lapſum non deſerat, niſi ob iuſtam cau-
ſam ½) 2) vt eam finito contractu in ſpecie nec dete-
rioratam reſtituat /) 3) vt onera frußtuum ferat 9.

III. Reſpeétu VTRIVSQVE: vt alter alteri cul-
pam leuem praeſtet ).

a) l. 9. pr. I. I5. §. I. F. h. . b) I. 2. C. b. r. c.)
l. 25. §. 6. F. h. z. S. V. et Gen. de WINKLER.
Abhandl. von Kriegeſchaeden der Pachter. RIELDESEL ab
EISENBACH. difl. de remiſſ. merc. ob calam. bell. Gott.
1I760. FRIESEN diſſ. de remiſſ. merc. propt. ſteril. Ie-
nae 1720. EV. OTTO de praeſtat. caſuum ſolit. et e⸗
Cc ir.

LrIB. III. TrIT. XXV.

Uit. in Ej. diſſ. iur. publ. et priu. G. L. BOEHMER. diſt-
de oblig. locat. ob impedit. rei vſum, in Elect. jur. civ.
T. I. d) l. 39. 55. F. 1. 1. 6I. pr. G. h. e) l. 12.
§. 7. ! 27. J. I. f. b. t. l. 25. W. de damno inf- An pro-
pter metum ſpectrorum? Vid CHR. THOMASII diff- de
non reſeind. conduct. ob metum ſpectror. in diff. Vol III.
ROMANI diffſ de reſeind. loc. ob. met. ſpectr. Lipſ. 1703.
†) l. 25. et pen. C. h. t. g) LEYSER. Spec. 216. Med.
9. h) l. 5. §. 2. ff. commod. Sed obſtare videtur §.

5,T. h. t. vid. IAC. GODOFRED. ad l. 23. de R. I.

§. 595.
lon tlinuatio.
B) Qnoad OPERARVM conduRionem: vt lo-
cator praeciſe operas, quas promiſit; et coο, quo con-
ventum eſt, modo praeſtare; conductor vero, prae-
ſtitis operis, mercedem ſoluere debeat. lJ. 24. Pr. I.

35. F. h. t.

§. 596.
Actiones ex locatione conductione.

Ex quibus intelligitur, cur aeque duplex ex hoc
contractu detur actio:

I. Actio LOCATI, quae datur locatori aduerſus
condubtorem rei: 1) ad rem Snito tempore in ſpecie
reſtituendam 2) ad damnum dolo, culpa lata et leui da-
tum refarciendum 3) ad mercedem iuſto tempore
non ſolutam cum uſuris morae ſoluendam. Aduer-
ſus conductorem operarum: ad mercedem, Praeſtitis
operis, Joluendam.

II. Actio CONDVCTI, quae datur conduktori
aduerſus locatorem rei: 1) ad rem utendam tradendam
2) ad refundendas impenſas necéarias et viiles in
rem

Ien ijen
datun

Euan

L. R
biennium
His ſpeci
quock int
ultſſani
gulmni d:
1 fundum
bus locaton

I. 0
Tit, quo

ERdiͦk
ur. cir,
e) n.
An pro⸗
diſſ de
7ol III.
1703.
. Med.
detut §.
1.

Vt lo⸗
l0 coll⸗
Prat-

.l.

ex hoe

herſir
n /ſpeeit
ui da-
mpore
Aduer⸗
eſtitis

duchori
dendam
tiler in
reimn

)

DE LOCATIONE CONDVCTIONE. 403

rem ipſam factas 3) ad damnum dolo culpa lata et
leui datum reſarciendum. Aduerſus locatorem ope-
Tarum: ad operas prom Gar praeſtandas.

§K. 597.
Quando euaneſcat locatio conductio?

Euaneſcit locatio conductio:

I. RERVM: 1) lapſo tempore 2) mercede per
biennium non ſoluta a) 3) propter Peruerſum viſum b).
His ſpeciebus locator eonductori non tenetur ad id,
quod intereſt. 4) Si locator re ipſe egeat, 5) ſi res
neceſſjario reficienda ſit c] 6) ſi res locata titulo /tin-
gulari ad alium perueniat d). 7) Soluto matrimonio,
ſi fundum dotalem maritus locauerit «). His ſpecie-
bus locator omnino ad id, quod intereſt, obligatur.

II. OPERARVM: Si per locatorem non ſtete-
rit, quo minus operas praeſtaret ).

a) l. 54. §. I. I. 56. F. h. t. b) l. 2. C. h. t. c) c.
l. 3. GOD. LVDGOV. MENKENII difl. de iure expell.
conduët. ob neceſſit. in Ej. opuſe. STRVBENS rechrl. Bed.
Th. II. p. 2r1. d) Veluti ſi res aut donaza aut lega-
ta aut vendita ſit, l. 22. G. h. z. I. 120. §. 2. de leg. I.

2ZAVNSCHLIFFER. difſl. Kauf brichr Mierhe.

ZOLL. diſſ. Kauf bricht nieht Miethe, Rint. 1687. De quo-
rum controuerſia vid. NETTELBLADTS Beytr. zur
iur. Gel. Geſeb. 2. B. p. 525. Sqq. GERHARDI diſſ. de
reg. iur. Kauf gebt vor Miethe, Alt. 1718. HERTIVS
in paroem., iur. germ. p. 482. 487. I. F. W. PAGENSTE-
CHER in ſel. quaeſt. n. I1. QVISTORPII difſſ. quatenus
ſucceſſores locatoris locatione ieneantur? Roſt 1766. Ad-
dunt alii: niſi conductor de non expellendo hypothecam
habeat, ſed vid. VOET. ad P. he t. n. I8. WERNHER.
Part. VII. obſ. 227. BERGER. Oec. p. 513. n. I. Sed
nec conductor cogi pofeſt facta venditione, vt in lo-
Cc 2 catione

LIB. III. TIr. XXV.

catione maneat, l. 32. F. I. 9. C. h. t. BECKII difſ.
de conduct. in locatorem recte retorquente paroem. Kauf
bricht Mietbe. Alt. 1745. Nec emtor actionem locati
aduerſus conductorem inſtituere poteſt, niſi ex iure ceſſo.
AXYRERI pr. de genere actionis aduerſus conductorem em-
tori cedere nolentem in opuſc. T. I. DE CANNGIESSER.
deciſ. Cagel. T. I. n. 1I4. e) I. 25. H. vlt. G. ſol.
matr. f) I. 19. G. 9. lJ. 56. G. h. t. .

DE IVFE EWPHIITIELVTIICAIO.
F. 598.

Emphyteuſis quid?
EMPHXYTEVSIS ſumta 1) pro IVRE, eſt domi-

nium vtile in re aliena pro aunuo canone praeſtando ſub

lege meliorationis competent. 2) pro RE, eſt res ipſa,

in qua alteri dominium illud vtile competit 3) pro

CONTRACTV, eſt contraus, quo dominus domi-
nium vtile pro canone annuo praeſtando ſub lege meliora-
tionie alteri concedit. Ergo omnis emphyteuſis ſup-
onit L. Concedentem ſeu dominum directum, qui
DOMINVS EMPHXYTEVSEOS dicitur II. Accipien-
rem, i. e. eum, cui conceditur dominium vtile,
qui EMPHXYTEVTA appellatur, III. Praedium,

quod in emphyteuſin datur, quod EMPHYTEVTI-

CARIVM vocant IV. Legem MELIORATIONIS,
vnde et negotium ipfum nomen accepit (ο r⁸
zO τ—TDw¹oοον colende) V. CA NONEM ANNVVM.

LEONINVS ad tit. C. de iure emphyt. in Otton. theſ. T. V.
CORASIVS enarrat. ad zit. C. de iure emph. in opp. IA-
NVS A COSTA ad eund. tit. in. prael. iur. ciu. HOFF-
MANNI diff. collat. iur. Rom. Germ. et Can. in emphyt.
rec. Lipſ. 1746. Del origine emphyt. cf. BVRMANN.
de vectig pop. Rom. p. 120. 148. .

§. §99.

Cor
1ATE.
CTV; d
naturad
tionem,
Sed iun
datam
I. ab )
nuim do
xat pro

MN.él

tempn⸗
caripol
bus nob
nobibr:
emphyte
conduc
Detere
ſolnere

2)7

II d.
. Kauf
9locati
eceſlo.

emn e.

11

domi.

Pro
1 domi.
neliofa⸗
ſs ſup.
n, goi
eppen.
1 rtlle,
edium,
EVTI.
10NIS,
270 78
M.

2.T. V.
pp. A.
gork.

empbyt.

MANN.

. .

DE LOCATIONE CONDVCTIOME. 405

Quomodo conſtituatur emphyteuſis?

Conſtituitur emphyteuſis I. VLUTIMA VOLVN-
TATE. II. PRAESCRIPTIONE, et III. CONTRA-
CTV; de quo in ſpecie nota: iure antiquo de eius
natura diſputatum eſſe, aliis eum ad emtionem vendi-
tionem, aliis ad locationem condublionem referentibus.
Sed jure nouo ei ex conſtitutione Zenonis ſeparatam
datam eſſe naturam a) Differt autem hic contractus
I. ab EMTIONE VENDITIONE, quod in hac ple-

num dominium pro pretio; in illo vero vtile dunta-

xat pro canone annuo transferatur; II. a LOCATIO-

NE CONDVCTIOME quod 1) in hac res ad certum

tempus vtenda detur, in illo vero res in perpetuum
dari poſſit; 2) quod illa locum habeat quoque in re-
bus mobilibus et operis, his vero ſolum quoad res im-

mobiles 3) Quod conductor nullum ſentiat rei cay ſum,

emphyteuta ferat particulare rei damnum 4) quod
conductor propter ſterilitatem remiſionem mercedis
petere poſſit, emphyleuta vero integrum eanonem
ſoluere debeat, licet nihil fructuum perceperit.

a) §. 3. Inſt. h. z. l. 1. C. de iure emphyt.

§. 600.
Emphyteuſis quotuplex?
Diuiditur emphyteuſis:

I. Ratione OBIECTI: in SECVLAREM et EC-
CLESIASTICAM. IIIa eſt, qua res ſecularie, haec
uando res eceleſiaſtita datur. Cuius diſtinctionis
vfus eſt: 1) in illa non opus eſt ſeriptura; in hac
omnino a) 2) IUla euaneſcit canone per triennium; haec,
eo per biennium non ſoluto b).
Cc 3 II.

406 LIB. III. Trr. XXV.

II. Ratione TRANSITVS AD HEREDES. 1)
in MERE PERSONALEM, quando ad nullor tranſit
heredes, adeoque morte emphyteutae extinguitur 2)

in HEREDITARIAM, quae tranſit ad quoſcunqut? he-

redes, ſiue ad familiam emphyteutae pertineant ſiue
extranei ſint c) 3) In emphyteuſin FAMILIAE, quae
tranſit tantum ad cognatos emphyteutae ).

a) l. 24. §. 5. C. de &. §. eccl. ibi: atque CONSCRIBAT.
cf. tamen COCCEII ius controv. tit. ager vectig.
Quaeſt. 2 b) lI. 2. C. de iure emph. Nov. VII. c. 7.
Iure antiquo emphyteuſes eccleſiaſtica vltra nepotes
non extendebatur, c. Nov. VII. c. 3. quod iure nouo
mutatum Nov. 120. c. 6. §. I. c Emphyteuſin pro
Je et beredibus datam etiam ad teſtamentarios heredes
tranfire, tradit de CRAMHER Wezl. Nebenſt. Th. 31.
n. 3. d) l. 2. C. de iure emph. Nov. VII. c. 3. Nov.
120. c. 6. §. I. STLRVVII. Gt. Ex XI. theſ. 665.

§. 601.
Eſfectus emph'yteuſeos.
Effectus emphyteuſeos ſunt variij

I. Reſpectu DOMINI, et quidem:

A) Eius IVRA tam in perſonam emphyteutae
quam in rem emphyteuticariam. Ad priora pertinet:
I. ius exigendi CANONEM, qui eſt certa pecunia (vel
alia praeſtatio) ab emphyteuta domino in recognitionem
dominii quofanniz ſoluenda. De quo nota: 1) Eius
quantitas pacto vel obſeruantia definitur 2) Eius finir
eſt recognitio dominii, hinc nec propter fundi aug-
mentum augetur, nec ob ſterilitatem diminuitur, niſi
in determinanda eius quantitate ſimul ad fructus per-
cipiendos reſpexerint contrahentes a) 3) Soluendus
eſt ab omni emphyteuta b) II. ius exigendi LAVDE-
MIVM

R

MN
egendi
ls d) I
indumd

Pol
emphyte
TRACT

D
teutae t

dii fruſt

I.
ſunt iunt

4)
NIICOVE
RBEIVN
Jormn,
omni an
0MNS
III. Ius
non red
tam mor.
Ceclit da

)

V loluen

eutae

PDD LOCATIOME CONDVCTIONE.B 407

MIVM, quod a canone omnino differt c). III. ius
exigendi editionem apocharum ſiſcalium de tributis ſo-
jJutis d) IV. Ius prohibendi emphyteutam, quo minus
fundum deteriorare poſſit e).

Poſteriora ſunt: I. Dominium direbtum in rem
emphyteuticariam II. ius PROTIMISEOS et RE-

TRACTVS O).

B) Ex aduerſo obligatur dominus: 1) vt emphy-
tentae tradat fundi poſeſionem; 2) vt ei omner prae-

dii frubktus relinquat.

II. Effetus ratione EMPHIYTEVTAE itidem
ſunt iura et obligationes.

A) Eius IVRA: I. ius POSSESSIONIS DOMI-
NIICVE VTILIS ex quo ipfi ſimul datur VTILIS
REI VINDICATIO aduerſus quemcunque fundi poſſeſ-
Jorem, immo contra ipſum dominum ad praedium cum
omni cauſa reſtituendum g). II. Ius percipiendi
OMNES praedii fructus, immo et theſaurum )
III. Ius MVTANDI fundi faciem, quatenus deterior
non redditur IV.Ius DISPONENDI de ipſo fundo
tam mortie cauſa, quam inter viuos, modo hoc caſu ac-

cedat domini conſenſus ¹).

B) Eius OBLIGATIONES: I. debet onera rea-
via ſoluere II. debet meliorare fundum.

a) I. 3. C. de alluv. I. 1. C de iure einph. b) §. 3. I. b.
2. c) l. 3. C. de iure emphyt. d) I. 2. C. eod.

e) Nov. I120. c. 8. f) l. 3. d. C. de iure emphyt. BEK-
GER. Oecon. p. 516. n. . g) fJ. I. §. 1. F. ſi ager

vectig. h) cf. VINN. ad tit. de ver. dio §. 39. n.
3. i) l. ult. C. da iure emphyt. LESEk. opec. 95.

Lis. III. Trr. XXV.

405

Med. 3. et Spec. 105. Med. 5. Sqq. FRANZK. de lau-
dem. c. 9. n. 90. Sqꝗ. .

§. 602.
Actio ex emphyteuſi.

Ex emphyteuſi datur actio EMPHYTEVTICA-
RIA vtrinque direlta, quae datur tam DOMINO a]d
verſus emphijteutam ad canonem et laudemium praeſtan-
dum, quam EMPHYTEVTAE aduerſus dominum, ad
rem ipfi prazſtandam. H. 8. I. h. t. l. I. C. de iure
emphi.

F. 603.
Quando finitur emphytenſis?

Ceterum finitur emphyteuſis I. TOTIVS rei
interitu à). II. Canone, ſi emphyteuſis ſecularis fue-
rir, intra triennium; ſin eccleſiaſtica, intra biennium
non ſoluto ?5). III. Re ignorante domino VENDI-
TA c). IV. Re inſigniter deteriore reddita d) V. con-
ſolidatione e) VI. praeſcriptione O.).

a) l. I. C. de iure emph. b) lI. 2. C. cod. Nov. 7. c. 2.
§. 2. et Nov. 120. c. F. c) l. vlt. in f. C. de iure em-
pbyt. d) Aosh. qui rem C. de S. &. eccl. e) lI. 2.
F. ſi ager. vectig. f) VOET. ad tit. ager vectig.
CARPZ. P. II. conſt. 3. def. I7. et conſt. 38. def. 15.

§. 604.
Vſus bodiernus.
Hodie quidem ezxiſtunt bona emphyteuticaria,
attamen probe ab iis ſecernenda ſunt apud nos bona
CENSITICA et FEVDALIA. IIIa enim ſunt, quae

PLENO dominio pro annuo CENSV praęftando poſſi-

dentur

Centur. I
runn Ciffe

ENh

E
go

Mumcande

r. .
Er

fontion
communr

plementu

tem, gu

Er
eietzten
Ubociet,
1lelus
W
ter u

de lau.

IUICA.
0 ad
ehan.
in, ad
e iurt

§ rei
risfoe.
ennium
ENDI.
V. con⸗

7 63.
iure en.
e) l.7.
veltig.

del. 15.

ticaria,

s bona
t, guat

Alentu

DE LOCATIONE COODVCTIONE. 409

dentur. Haec vero, quae ex dominio VTILI cum aliqua
tamen proprietatis particula alicui competunt. De quo-
rum differentiis in praelectionibus.

SPENGEL. difſ. de nat. et ind. emphyt. German. Gott. I771.

4

TITIVLVS XXIV.

DE

8 O C I E T A T E.

§. 605.
Societas quid?

uartus contractus conſenſualis eſt SOCIETAS,
quae eſt contrabétus, de lucro alicuiur obietti com-
mumcando a). Ergo: I. Ea eſt contractus conſenſua-
lix. II. Eius finis eſt communicatio lucri.

Ex PRIORlI intelligitur: 1) Ad ſocietatis ſub-
ſtantiam requiri ſolum conſenſum, non vero rerum
communium traditionem, quae tantum ad eius im-
plementum neceſſaria eſt. 2) Ab ea differre ſocieta-
tem, quam dicunt incidentem ſeu nece ſariam b).

Ex POSTERIORI clarum eſt, quod ad veram
ſocietatem requiratur, vt lucrum communez ſit; hinc
1) ſocietas, in qua alter ſolus omne lucrum, alter ve-
ro ſolus omne damnum ſentire debet, et quae LEO-
NINA dieitur, inualida ſit c) 2) ea vero, in qua al-
ter ſolus omne quidem damnum ſentit, attamen ſimul
Cc S§ lucri

410 LIB. III. Trr. XXVI.

lucri particeps fit, omnino valeat, ſicut 3) et ea, in R IS
qua conuenit, vt lucrum inaequaliter diuidatur d). (epotitor
ucrunn Au
a) GEDDAEVS de centrab. ſociet. Marb. 1603. GABR. Polerior,
MVDAEVS ad tit. ff. pro Joc. in Eius libro de contract. iicitur

PFrf. 1586. f. D'AVEZAN in MEERM. T. IV. b
1. 31.) 32. 34. F. b. t. KAXSER. difſ. de ſociet. incid.
Gieſſae 1719. c) I. 29. §. 2. . pro ſocio. GVND- DN I 1

LING. rechtl. Ausarb. Th. 2. p. 233. ES TOR. diſſ. de 22ðð
Noc. leon. Ienae I738. WERNHFR. P. 8. obſ. 494. 63. 5.
STRXYCK. caut. contr. Sect. II. c. 10. §. 5. d) §. 1. 4)1 8
I. I. 29. Pr. §. 1. F. h. t. D GCA.
5 Conpe
§. 606.
Societautum ſpecies.
Sequitur, vt de variis focietatum ſpeciebus vi-
deamus. Namque:
I. Ratione MODI, quo coeunt ſocii, ſocietas il
eſſe poteſt vel expreſſa vel tacita, vel in per-
vetuum, vel ad tempus, vel e tempore, vel pure, 4 6
vel ſub conditione inita a). mnnes frat
rar conker
II. Ratione OBIECTIea eſt vel PVBLICA, quae emumicet,
cirta cauſam publicam initur, v. g. ſi, qui vectigalia quocd uiſ
fiſci conducant; vel PRIVATA, quae de re priuata. Vt ſocigs
Illa non ſolum non finitur morte vnius ſocii, ſed quo- t golur .
ue ad hereder extendi poteſt c) Porro vel ſocietas o habent
RERVM vel OPERARVM; quatenus lucrum vel ex
rebus vel ex operit adquiſitum diuiditur. Rerum ) §
vero ſocietas quoad ambitum iterum eſt 1) vel VNI-
VERSALIS, qua omne lucrum ex omnibus bonis com- 1) §
mune eſt 2) vel GENERALIS, qua lucrum ex certo Moroſet
bonorum genere diuiditur 3) velPARTIC VLARIS, ſeu int. No
SPECIALIS. qua lucrum certae in NTecie determina- 2) diui
tae rei communicatur. d lett
III.

, in
4.

1APR.
ntrack.
bj
incig.
W-
Eid
4.
K.

Is vi.

erto
ſeu
uina⸗

II.

DE SOCIETATE. 41
III. Reſpectu FINIS ea eſt vel QVAESTVARIA
(negotiatoria, mercatoria) vel non. Prior quando
lucrum quaæſtu (negotiatione, mercatura) adquiſitum;
poſterior, quando lucrum aliunde etiam proueniens
diuiditur d).

a) I. 1. pr. I. 4. Ff. I. 2. 6. C. h. z. HERTIVS de ſociet. fa-
&to conſtituta, in opuſc. Vol I. T. 3. b) I. 25. J. 59. l.
63. §. . F. b. z. SIGON. de ant. iur civ. L. II. c. 4.
c) I. 59. F. h. t. CVIAC. L. X. obſ. 28. int. d) EN-
GAV. difl. de ſoc. mercat. vulgo von der Maſcopey oder
Compagnie Handlung, lenae 1747.

§. 607.
Efectus ſocietatis.

Effetus ſocietatis ſunt:

A) GENERALES: 1) vt ſocius ſocio res com-
munes tradat, (excepta ſocietate vniuerſali) vel ope-
ras conferat a) 2) vt ſocius cum ſocio lucrum com-
municet, et quidem aequaliter i. e. pro rata eius,
quod quiſque contulerit; niſi aliter conuenerint ) 3)
vt ſocius ſocio culpam leuem in conereto praeſtet c) 4
vt dolus ſocii infamia puniatur, quia ſocii fratrum lo-
co habentur, et turpiſſimum eſt, fratrem fallere d.).

B) SPECIALES:

L) Societatis V NIVERSALIS: 1) vt omnes res
corporales ipſo iure, (i. e. ſine traditione) communes
fiant. Nomina enim et actiones inuicem cedi debent e)
2) vt diuidatur omne lucrum quocunque honeſto mo-

do, licet ſoluta ſocietate, adquiſitum, ſi cauſa adqui-
fitio⸗

41² LrB. III. TIr. XXVI.

ſitionis iam durante ſocietate extiterit ) 3) vt, quae
in gratiam vnius erogata ſunt, vtrinque imputentur g).

II. Societatis GENERALIS et SPECIALIS: vt
illud tantum lucrum, quod occaſione rerum vel rei
adquiritur, commune ſit; illud vero, qued aliunde
oritur, proprium ſit cuique adquirenti.

III. Societatis QVAESTVARIAE: vt quod
quazſtu i. e. induſtria et labore, ratione negotii adquiri-
tur, communicetur, non vero quod aliunde vel alio la-
bore, ad negotium commune non pertinente, oritur ).

à) J. I. §. 1. J. 2. F. b. t. WERNH. p. I. obſ. 103. b)

§. 1. I. I. 6. I. 29. pr. §. I. F. h. z. BALDVIN. iuriſpr.
Mur. 256. ſq. edit. Gundl. EV. OTTO h. t. S. I. et diſſ.

de Serv. Sulpic. p. 35. 59. 60. NOODTII coim. ad P. h.
2. THOMASII ſchof ad HVBER. h. t n. 3. c) 5§. 9.
L. I. 72. F. bh. 1. VINN. et HEIN. ad §. 9. — d) 1. r.
F. de his qui not. infam. * I. 1. §. I. I. 2. 3. pr. h.
t. f) l. 3. 9. 1. J. 5y. 55. l. 6h. §. vlr. I. 66. 74. 81.
F. h z. g) l. 73. W. eod. CVIAC. L. XXIII. obf. 27.
h) l. 5. — 1I4. F. eod. .

§. 608.

Quando finiatur ſocietas?

Solnitur ſocietas quinque modis:

I. Ex PERSONIS: 1) capitis diminutione ma-
xima et media vnius ſocii 2) morte vnius ſocii natura-
li 2). Hinc &) eius here non obligatur ad conti-
nuandam ſocietatem ipſam, licet effelkus finitae ſocie-
tatis i. e. iura et obligationes ex ea ortae, ad eum trans-
eant 5); β&) ſocii ſuperſtites ſocietatem continuare
volen-

Volentes
petiut It

Il.
gun ſociet.
Publicitis

UI.
ta eſt, ten
eſt, cone

W.
diſlenſu

Fraudlul,

V.
dicio mut

Eh.
tate .

(et
e⸗

Driam 1
s Utio
10 Gnn

t, gune
nturg).

IS.: vt
yel rei
Aiunde

vt quocl
4dqviri⸗
l aliole.
ritur)

„
.iuriſor.
1. et dif.
dd Ph.

4) 9.
d) t.

ne ma-
Datura⸗
1 Conti
e ſocie⸗
m trans-
Ntinuare
Volen-

PDE SOCIETATE. 4¹³3

volentes nouum contractum inire debent, niſi conue-
nerint, vt vno mortuo ſocietas maneat c).

II. Ex REBVS: 1) finito negotio d) 2) rei, de
qua focietas inita eſt, interitu e) 3) bonis vnius ſocii

publicatis aut ceſſis †/).

III. Ex CONTRACTV: 1) lapſo, ad quod ini-
ta eſt, tempore g) 2) deficiente, ſub qua contracta
eſt, conditione h).

IV. Ex VOLVNTATE ſociorum: 1) mutuo
diſſenſu ) 2) renunciatione vnius, non abſenti, nec
fraudulenter, nec intempeſtiue facta h).

V. Ex ACTIONE: cum aut ſtipulatione aut iu-
dicio mutata ſit cauſa ſocietatis ).

a) H. 5. I. l. 63. §. vlt. F. th. z. Excepta veétigalium ſocie-
tate l. 59. b. b) t. l. 35. 36. 40. 59. 63 §. F. F. De t. c)
7. 65. J. 9. . h. 1I. d) lJ. 65. §. 70. F. h. r. e)
l. 63. §. vlt. fy. eod. †) §. 7. F. I. 1. 63. 9. lt. I. 6 5.-
§ 1. F. eod. g) I. 65. J. 6. b. t. h) l. 6. C. h.
t. 1) lJ. 62. §. vit. b. 7. Kk) §. 4. I. 1. 14: l. I7.
F. I. 2. 1. 64. l. 65. K. 3. F. D. r. (VIAC. IL. XVI. obſ.
II. GAIL. L. II. obſ. 24. WERNH. P. I. obſ. 167.
HAMBERGER. de renunc. ſociet. abſenti facta in opufc.
de CANNGIESS. deciſ. Caſſ. T. I. 1) l. 65. Pr. h. t.

F. 609.
Actio pro ſocio.
Ceterum ex hoe contractu naſcitur actio PRO
80CIO, vtrinque direlta, quae datur ſocio aduerſus
ſocium 1) ad conferendas res ſociales 2) ad redden-
das rationes, 3) ad lucrum communicandum et 4)
ad damnum dolo, culpa lata et leui in concreto da-
tum

414 Lis. III. Trr. XXVII.

tum reſarciendum. Ab ea igitur differt a tio COM-

MVNI DIVIDVNDO.

W— rr en

TITVILVS XXVII.
DE

M A N D A T O.

F. 610.
Mandatum quid?

Geaquitur MANDATVM quod eſt contractus, quo
quis alterius negotium honeſtum gratis gerere pro-
miltit.
D'AVEZAN in MEERM. th. T. IV. CANISIVS de contr.
mand. Ingolſt. I592. 4. LAVTERBACH. difi. ad Tit.
V. mandati, in diff. Vol. II. De orig. et etym, mand.

cf. EV. OT'TO de iuriſp. ſymb. Exerc. II. n. IO. NOODT.
Prob. L. IV. c. 12. et in comm. ad P. h. t.

G. 611.

Mandati diuiſionet.
Mandatum varie diuiditur:

I. Ratione conſenſus, in VERVM et PRAESVM-.
TVM a) et illud in EXxPRESSVM et TACII'VM 5).

II. Quoad modum, quo datur, eſt vel PVRVM,
vel CONDITIONATVM, vel EX tempore vel AD
tempus datum 2).

III. Re-

=

U.
LEvel EX
ufmnillud
IV. I
(AE, q
commidor

V. he
SVAM!
mantdatariu
Vtilitas in

VI (
IWDICLAL

ihitiale alte

VII. b
mandatum

) L21. C.
60TTI.
1716.
Roſtock.
iu ing,
60. 67.
Opule.
eod. Man
danni 2
dantis et
tertüi tan
iehwvent
dl. 2.
Erolnr.
Kaneſ

oen,

00 .

8, (
pre.

ntr.
16 Tit,
mand.

001.

Al.
19.

VN,
AD

Re-⸗

DE MAN DATO. 415

III. Reſpectu loci, quo datur, eſt vel IVDICIA-
LE vel EXxTRAIVDICIALE, prout vel in ijudicio vel
zatra illud datur.

IV. Intuitu ambitus, eſt GENERALE et SPE-
ClALE, quatenus vel omnia vel certa negotia alicui
committuntur d).

V. Ratione efettur, in mandatum in REM
SVAM et REM ALIENAM. IIIud eſt, ex quo ipſe
mandatarius vtilitatem percipit; hoc vero, ex quo
vtilitas in mandantem redundat e)

VI. Quoad obiektum, in IVDICIALE et ENxTRA-
IVDICIALE, prout vel negotium iudiciale vel katra-
iudiciale alteri demandatur.

VII. Propter poteſtatem mandatario datum in
mandatum CVM libera et SINE libera ⁰).

a) I. 21. C. de procur. J. 2. C. de conſort eiuſd. lit. CHR.
GOTTL. HOFFMANNI diſſ., de mand. praeſumto Vit.
1716. LEXYS. Spec. IIS. MANZEL diſſ. de mand. praeſ.
Roſtock. 1732. HENNE diſſ. de perſon. ex mand. praeſ.
iu iud. agentib. Erf. 1768. P) J. za. §. 2. 7. 6. §. 2. J.
53. F. h. t. c) H. ⸗2. J. J. 2. G. 3. F. b. r. dy l. 5'.
60. 63. F. de procur. GRIEBNER difl. de mand. ſpec. in
Opulſec. iur. priv. Sect. VII. e) l. 533. J. F. J. 34. F.
eod. Mandatum in genere fit in gratiam: I) vel man-
dantis 2) vel mandantis er mandatarii ſimul 3) man-
dantis et zertii 4) mandantis, mandatarii et tertii 5)
tertii tantum 6) tertii er mandatarii vid. §. 1 — 6. I.
1. 2. f. b. z. HVBER. et VINN. ad I. b. z. In ſpecie
de Procur. in rem ſuam v. GVNDLINGIANA part. 6.
obſ. 2. De qua diniſione vid. VOET., ad zit. F.
de procur. n. 7. HEINECC. Pand. tit. de proc. §. 430.
n. 7. NOODT. de pact, er tranſ. c. XXVII. VINN.
Sel. quaeſt. L. I. c. I0. BOEIIMER. ius eccle prot. tit. de

Procur. p. 902.
§. 613.

*

LrS. III. Trr. XXVII.

§. 612.
Requiſita mandati.

Ceterum ex definitione patet, ad mandatum
requiri:

I. CONSENSVM vtriusque, quia nemo nec

ad committenda ſua, nec ad ſuſcipienda aliena ne-
gotia cogitur. Hinc: 1) ſufficit ſolus conſenſus, ſi-
ve praeceſſerit, ſiue ratihabitio aceeſſerit a) 2) qui
conſentire et paciſci valide poteſt, is et recte mandat
et mandatum fſufcipit. (§. 499.) 3) de quibus nego-
tiis Paciſci poſſumus, eas et in regula mandamus. 4)
ſi quis ign orantis negotium ſuſcepit, non mandatum,

ſed negotiorum geſio adeſt 5) § ) ſi quis ad gerenda

aliena negotia cogi Poteſt, quia inpatgar eſt, non man-
datum, ſed iuſſus interuenit c).

II. Vt negotium, alteri committatur. Hinc
CONSILIVM et COMMENDATIO non eſt manda-
tum, nec obligat, niſi vel dolus vel artis imperitia vel
ſvecialis perſuaſio interuenerit ).

III. Vt negotium FVTVRVM ſuſeipiatur, quo-
niam, ſi quis aliena negotia iam geſit, iterum adeſt
negotiorum geſtio.

IV. Vt negotium ſit HONESTVM et ICI. .

TVM, alias nulla oritur obligatio, et vterque puni-
tur g.

1 15 5 55 55 h/ʒ

V. Vt negotium GRATIS fuſcipiatur, quoniam,

ſi vecunia datur, locatio conductio operarum; ſin
alia res, contractus innominatus, facio vt des ori-
tur; niſi ſit negotium liberale, quippe pro quo ho-

norarium accipere licet/). .
a) l.

1
H“ſ

2) 50
40d Th
nem u
i6. 07
0lDI
) is.
zr. de 1
in Gid⸗ 4
ciali le
tiriig
contr.
BPRC
Theil.
1734.
de inn
adleus.
6TRVY
1. V.
V. n. 3.

nefcel.

lank
tur. Nin

I. Re
negotium
nandatum
egredigtur
neatür ex!
rt nlen
cul amue!
len a mand

duii

ndatum

d nee
ena ne⸗
as, ſi
2) gLi
mandat
1s nigo.
mus. 4)
ndatum,
gerenda
lonman-

Hinc

manN

Aritin vel

tur, quo⸗
um alelt

et Ilel.

le Yuſi

luomiam

um; iin
des orl-

qus 10.

„1

DE MANDATO. 4I7

a.) l. 50. pr. G. hit. l. 60. de R. I. Putat tamen BACHOV.
ad TREVIL. Vol I. Diſp. X. th. 6. I. B. ratihabitio-
nem nondum perfecto negotio accedere debere Cete
vid. CAsP. ZIEGLERlI diſſ de razibab. in Ej. diff. HE-
Rol. Dl tr. de ratib. Lipfſ. 1681. 4. b) vid. infra F.
pr. de R. J. LAVTERBACH. de conſiliis eorumaue iure
in diffſ. Tubing. Vol. I. LYNKER. de commend. Jpe-
ciali lenae 1693. HOMBVRG. diff. de liter. commenda
titiis c. 4. §. 2. LEXYSLR., Spec. I92. STRXYCK. Caur.
contr. Sect. II. c. II. 9. 19. et Vs. mod. h. t. §. 8. Sqq.
BERGER. Oec. p. 523. de CRAMER Wezl. Noehbenſt.
Theil. 45. n. 3. EV. OTTO diſt de oblig. ex conſil. VIt.
1734. e) l. 6. §. 3. J. 22. §. 6. Y. h. Z. 1. 7. H. vlt. F.
de iuriſd. l. I15. G. 1. f. ad LE. Corn. de Nic.’l. 5. C. de
adcus. LXNKERI diſſ. de mandato rei zurpis. SAMVEL
STRYCK de mandato delinquendi in Ej. diſſ. Francof.
T. VI. f) REINHARDTS vermiſchte Schriffi. Stück.
V. n. 3. TRENDELENBVRGII difſſ. de difèr. bonor. er
mer ced. Kil. 1775.

§. 613.

Eſfectus mandati.

₰e

Iam facile huius contractus effectus intelligun-
tur. Nimirum:

I. Reſpeclu MANDATARII efficitur: 1) vt

negotium ſuſceptum in vtilitatem domini peragat 2)

vt praccife negotium inſum, non aliud, faciat, niſi

mandatum incertum ſit a) 3) vt finer mandati haud

egrediatur ?). 4) Vt, ſi quem ſibi ſubſtituerit, te-
neatur ex faéto ſubſtituti 62) §5) vt rationes reddat 6)
vt culpam leuiſimam praeſtet d) 7) vt propter dolum,
culpamue latam infamia puniatur e] 8) vt indemnita-

tem a mandante petere poſtit.

II. Ratione MANDANTIS: I) vt rei manda-
to adquiſitae traditionem cum fruktibus et nſuriz
2

418 LIS. III. Trr. XKVII.

2) vt rationum redditionem 3) vt id, quod intereſt,
ſi mandatarius non peregerit negotium g) 4) vt do-
lum omnemque culpam exigere poſſit; 5) vt man-
datarium indemnem praeſtet.

III. Intuitu TERTII, quocum mandatarius contra-

xit. De qua re obſerues: A) ſi mandatarius con-

traxerit nomine mandantie, hic immediate z contra-

Gu et agere et conueniri poteſt, quia mandans et man-
datarius pro vna perſona habentur. B) Si vero man-
datarius nomine proprio contraxerit, ipſe actione di-
recta ex contractu vti poteſt, ſed repellitur exceptio-
ue doli. Mandans vero actione mandati a mandata-
rio petere poteſt, vt ipſi cedat acliones aduerſus ter-
tium ex contraétu competentes. Sunt tamen; qui
hodie hac ceſſione non opus eſſe putent. Tertius
denique, ſi plane ignorauerit mandatum, actione di-
reßla aduerſus mandatarium; ſin ſciuerit, aduerſus

ipſum mandantem experiri poteſt, modo probet man-

datum. C) Si fabſus mandatarius, quamuis nomine
mandantis, contraxerit, igſe ſolus obligatur, niſi man-
datum in rem mandantis verſum ſit ).

a) I. 46. b. z. LEXYS. ſpec I80. med. 3. BECRMAN NI difſ.
de oblig. mand. erga mandatar. Enes mand. exced. Ha-
lae 1747 VINN. h. t. §. 8. b) §. 8. I. b. t. CVIAC.
L. XII. obſ. 34. c) SAM. STRYCRII Vs mod.
h. t. §. 13. d) l. 13 21. C. b. z. VINNII Sel. quaueſt.
L. I. c. 52. LEXYS. ſpec. 179. Cor. I. Alii tamen de
culpa leui, EV. O1TO h. t. §. 1. HOEPFN. Com. h. t. §.926.
Alii de culpa tantum lata mandatarium teneri ſtatuunt.
SCHILT. ad P. Ex. NXXVIII. th. 88. PAGENSTECH MMcil.
Manip. 1. p. 61. e) l. I. l. 6. §. 5. F. qui not. inf: l. 21. C. .
14) . 10. §. 3. 1. 12. K. 10. . r. g) lI. 5. §. 1. F. 0.
t. h) cf. HERTII diff. de oblig. mandant. et manda-

tar. contemplatu tertii in Ej. opuſc. Vol. I. T. III. LEX-

SER. Sp. 179. Med. I. STRVCK. Vs. mod. h. t. §. 6.

lir
ütellige

l.
mandet
dum i
tradend
mnum

II
verſus

et
ſenſu in
indatri⸗
bus ſoeie

1.
mandata
transean
mandant
le foret

II!

Per quu d

UII
un eſt,
eiente

ntra-
Con⸗
ntra-
man-⸗
man⸗
ge d⸗
Ndata-
1s ter-
1; gvi
ertius
ne di⸗
Uerlus
Man⸗
Otmine

man-

Nleid.

. Ha

VIAC.

ſr nol.
guuef.

men e

695.
Atuunt.
H ſcil.
21.0. b.
1 f.,.
mantlo⸗
I. Lr-

6016

A

DB MANDATO.

§. 614.
Actiones ex mandato.

Iam facile actiones ex mandato competentes-
intelliguntur. Datur enim:

I. Actio mandati DIRECTA mandanti aduerſus
mandatarium ad negotium perfciendum vel praeſtan-
dum id, quod intereſt, rem cum Frubkkibus et iſuris
tradendam, rationes reddendas, praeſtandumque da-
mnum dolo et culpa quauir datum.

II. Actio mandati CONTRARIA mandatario ad-
verſus mandantem ad indemnitatem conſequendam.

§. 615.
Quibus modis finiatur mandatum?

Ceterum, quia maridatum, vti ſocietas, con-
ſenſu initur; et ad ſpecialem mandatarii, ſicut ſocij,
induſtriam reſpicitur, hinc quoque iisdem fere, qui-
bus ſocietas, modis finitur. Nimirum:

I. Ex PERSONIS: 1) morte vel mandantis vel
mandatarii, ita tamen, vt eſfebtus eius ad heredes
transeant, aeque ac in ſocietate a.) 2) conditione

mandantis ita mutata, vt negotium ipſi nunc inuti-
le foret b).

II. Ex REBVS: 1) perfecto negotio 2) rei, ſu-
per qua datum eſt, interitu.

III. Ex CONTRACTV: 1) lapſo, ad quod da-
tum eſt, tempore 2) conditione, ſi qua adieta erat,
defieciente.

D d 2 IV.

4²⁰ LIB. III. TIr. XNXVII.

IV.,Ex VOLVNTATE partium: 1) mutuo
diſſenſu 2) reuoeatione mandantis, re adhuc inte-
gra c); 4) renunciatione mandatarii non doloſa et
intempeſtiua ).

a) I. 26. pr. lI. 27. F. 3. F. b. z. EV. OTTO h. t. §. 10.
COGCCEII dif. de mand. ad bered. tranſeunte, in diſſ.
cur. T. II. b) LEYSER. ſpec. 180. Cor. 3. c)
§. 9. I. b. t. d) J. 21. L. 7, 22. H. vlt. W. b. tz.

awe, rn W
—-—— ʒ

T I TVLVS XXVIII.
OBLIGATIONIBVS QVAE QVASI EX
CONTRACTV NASCVNTVR.

—

F. 616.
. Co n n e 0.
H'e de obligationibus vere ex contractu proue-
nientibus; ſequuntur aliae, quae quaſi ex con-
tractu naſci dieuntur.

9. 617.
Obligatio quaſi ex contractu gquid?
Obligatio quafi ex contractu eſt, obligatio per-
ſonalis occaſione faéti liciti propter vtilitatem et ae-
quitatem immediate a legibus impoſita. Igitur:

I. Ea

l,

tionem
in /t o
coltrabl

II.
ilicito n
contrad

II
eguitat
qulrltu
4 Ua6 6
obligatie
Proptere
ſonalem
duxerun
bant neg
bus tam
nalei pe

Ur
ex contt
contrach
tudo em
guidem
ad en,
ſimng, 4

“ eſt, guoc

uae gun

. Uumentun

1
Wa . ſi ne

EX

prone⸗
eX Co⸗

0 Pet ⸗

et ae⸗
ur:

1 E

DE OBLIGATIONIEVS. 421

I. Ea eſt obligatio perſonalis, i. e. ad praeſta-
tionem perſonalem incumbens. HIinc quae ex iure
in ve oritur obligatio, non ad obligationes quaſi ex
contractu pertinet.

II. Ea oritur occaſione fabti liciti; nam quae ex
illicito naſcitur, ad delifta, hinc ne quqſ quidem ad
contratus pertinet.

III. Eius fundamentum proxinum eſt vtilitas et
dequitas a legibus confirmata. Hinc ad eam non re-
quiritur conſenſus, nec kus, nec prazſumtus; cum,
quae ex conſenſu, ſiue expreſſo ſiue tacito, oritur,
obligatio non quaſi, ſed vere ex contractu naſcatur.
Propterea vero leges nonnunquam obligationem per-
ſonalem perfectam ſine contractu et conſenſu intro-
duxerunt, quoniam in vita communi multa obuenie-
bant negotia, quae non erant contraltus, et iex qui-
bus tamên plile et aequum videbatur, obligationem
naſci perfectam.

Ex quibus intelligitur: 1) obligationem quaſi
ex contractu ſimilem quidem eſſe ei, quae vere ex
contractu oritur, ſed et ſimul ab ea diferre. Simili
tudo enim in eo confiſtit, quod aeque ex fabto, et
quidem licito, oriatur, quod aeque pertineat ad ius
ad rem, et quod aeque ad eam implendam cogi poſ-
ſimus, ac ſi vere contraxiſſemus. Differentia vero
eſt, quod obligationis vere ex contra Qu ortae funda-
mentum proximum ſit mutuus conſenſus; at eius,
quae quaſi ex contraétu naſci dicitur, proximum fun-
damentum ſit vtilitas et aeuitas ſola a legibus appro-
bata, ſine praecedente conſenſu, 2) obligationem
quaſi ex contractu plane non eſſe ex contractu, hince
D d 3 non

422 LIB. III. TIr. XXVIII.

non dari quaſi contralttut, 3) obligationem quaſi ex
contractu non niti conſenſu praeſumto aut fiho, ſed
ſola vtilitate et aequitate, cui leges vim contrabékus
tribuerunt.

WoOLRAD. BVRCHARDI cauſam quaſi — comr. non in
conſenſu ſicto vel praeſ. ſed in ſolo facto lic. cui leges vim
oblig. zribuer. ſine conſenſu eſſe ponend. Herbom. 1759.

§. 618.
Exempla obligationum quaſi ex contractu.
Sed ſupereſt, vt, quae huc vſque diximus,
ipſis, quae hoc titulo proferuntun, exemplis illuſtre-
mus. Pertinet huc:

I. Obligatio ex NEGOTIORVM GESTIONE,
quae eſt allur, quo quis aliena negotia, domino ab-
Jente et ignorante, ſpoute adminiſtrat. Ad eam itaque
requiritur, vt geſtor ſponte i. e. ſine mandato, abſen-
tis vel ignorantis negotia ſuſcipiat, cum, ſi mandatum
interuenerit, obligatio vere ex contractu, mandati
nempe, oriatur. Ergo manifeſtum eſt, in negotio-
rum geſtione nullum plane contractum adeſſe, hinc
ſtricto iure dominum negotii non obligari ad inde-
mnitatem geſtori praeſtandam. Sed vtilitatis cauſa
receptum eſt, vt dominus geſtorem indemnem prae-
ſtet, aeque ac ſi ipſi mandaàtum dediſſet, ne forte
abſentium, qui ſubita feſtinatione coacti, nulli de-
mandata negotiorum ſuorum adminiſtratione, pere-
ge profecti eſſent, deſererentur negotia, quae ſane
nemo curaturus eſſet, ſi de eo, quod quis impen-
diſſet, nullam habiturus eſſet aduerſus dominum
actionem. En ebligationem quaſ ex contractu, a

habet dominum, ita et contra aequitatis cauſa iſte do-
mino

vel HEp

parte domini. Sicut autem is, qui geſſit, obligatus

nim ol
“ gola
er mat
uß ex
obligatio
er oblig
ltio.
gaae eo
admini
dum. A
Rla, gu
tatem 70

I
ſupra
reddend

ſircienddu
reltind

Oritur ver
ter tutore
Canla iter
De aion
nentibos

II.
enim ſoe

gge reſtit
rata ſ

(aontraclu

Iminz
Gan! Uiſtran
e 1en
tione con

DN

1l er
ſed

alfus

on in
vim
15509.

imus,
altre⸗

0N,
10 ab.
tague
blen.
datum
ancdati
gotio⸗
hine
linde⸗
caula
prue
forte
Ullide.
pere⸗
ſane
npen⸗
inuin

Au, ²

lgatos
0„2&
lie o⸗
mino

iis

cte lte

DE OBLIGATIONIEVS. 4²23

mino obligatus eſt, ad rationes reddendas, damnum-
que dolo culpaue datum reſarciendum, aeque ac ſi ve-
re ex mandato adminiſtraſſet. En iterum obligationem
guaß ex mandato a parte geſtorir! En igitur duplicem
obligationem immediate a legibus impoſitam. Hinc
ex obligatione negotiorum geſtorum duplex datur
actio. Altera negotiorum geſtorum DIRECTA,
quae competit negotii domino aduerſus geſtorem ad
adminiſtrationis rationes reddendar damnumgque reſtituen-
dum. Altera vero negotiorum geſtorum CONTRA-
RlA, qua vtitur geſtor aduerſus dominum ad indemni-
tatem conſequendam.

II. Obligatio ex TVTELA. Tutor enim, vt
ſupra §. 145. vidimus, obligatur pupillo ad rationes
reddendas, bona reſtituenda, et damnum datum re-
ſarciendum; Sicut pupillus tutori ad indemnitatem
praeſtandam tenetur. Quae reciproca obligatio non
oritur vere ex contra tu, nullum enim negotium in-
ter tutorem et pupillum contrahitur. Sed vtilitatis
cauſa iterum vtrique a legibus impoſita eſt obligatio.
De actionibus ipſis inter tutorem pupillumque obti-
nentibus vide §. 145.

III. Obligatio ex ADMINISTRATIONE REI
vel HEREDITATIS COMMVNIS. Adminiſtrator
enim ſocio tenetur ad rationes reddendas damnum-
que reſtituendum; et hic illi ad indemnitatem pro
rata ſua praeſtandam. Neuter vero alteri vere ex
contractu obligatus eſt, quippe nihil inter ſe, quoad
adminiſtrationem, contraxerunt. Sed atquituas exigit,
Vt alter alteri obligetur. Hinc iis obligatio imme-
diate a legibus impoſita eſt, ac ſi vere de adminiſtra-
tione contraxerint, et datur actio COMMVNIDIVI.
DVNDO et FAMILIAE EXCISCVNDAE.
D d 4 IV.

4²4 LiIB. III. TIT. XXVIII.
IV. Obligatio ex ADITIONE HEREDITATIS.
Supra §. 382. dictum eſt, heredem, qui adiit, obli-
gari 2d legata et fid deicommiſſa ſoluenda. At haec
obligatio non naſcitur vere ex contractu (neque enim
cum defuncto, neque cum herede negotium aliquod
legatarius aut fideicommiſſarius contraxiſſe dici
poteſt); ſed ex legibus immediate, cum aequum vi-
deretur, vt haberent legatarii agendi, ad legata peten-
da, fundamentum. Hinc iis aduerſus heredem, qui
adiit, datur actio ex teſtamento perſonalis.

V. Obligatio ad reſtituendum, quod INDEBFTE
ſolutum eſt. Indebitum eſt omne id, ad quod obli-
gatus non ſum. Cum vero omnis obligati io vel ex
iure naturali, vel ex ciuili, vel ex vtroque oriatur,
ſequitur, ind debitum eſſe vel naturale, vel ciuile, vel
mixtum. Prius, quando ne naturalis quidem adeſt
obligatio; poſterius , quando naturalis quidem obli-
gatio adeſt, ſed deficit ciuilis; vltimum, quando ex
neutro iure aliquis tenetur. Iam Ponamus, aliquem
indebite aliq uid ſoluiſſe, is ſtricto iure, quod ſoluit,
non poteſt repetere, neque enim promiſit accipiens
pacto, ſe in Bdebitum eſſe reſtituturum. Sed ex ae-
quitate imponunt leges accipienti obligationem, re-
ſtituendi indebitum ac ſi vere promiliſſet, ſe, ſi quid
in debite acceperit, eſſe reſtituturum. In quo ta-
men haec obſerua: 1) ſi accipiens non ex errore et
ignorantia, ſed dolo malo ſciens indebitum accepe-
rit, obligatur ad reſtituendum ex delicto. Furti enim
reus eſt. 2) Si quis ſciens, ſe nihil debere, ſolue-
rit, accipiens plane non ad reſtituendum tenetur,
quia ipfi donatio facta cenſetur 3) Si quis ex igno-
rantia iuri indebitum ſoluerit, accipiens nihil reſti-
tuit, quia iuris ignorantia in regula nocet. Ergo ob-
ligationi quaſi ex contractu ad reſtituendum indebi-
tum

tum ſoeus
lalli, lol
Detur ho
DEI BITI
omni can

—

PERC

Jert 1
no

esdem

. obli⸗
t haec
enim
guoch
dici
Amvi⸗
peten.
h, gi

BITE
dobli.
vel er
itur,
le, vel
adeſt
nobli⸗
ndo er
iquem
ſoluit,
ipiens
ex 36.
m, te⸗
ſiquid
guo⸗ ta⸗.
roré et
epe
enim
ſolue⸗
netur,
igno⸗
l relti-
0 ob⸗
indebi⸗
tutm

DE OBLIGATIONIEBVS. 4²5

tum locus eſt eſt: 1) ſi ſoluens ex errore et quidem
facti, ſoluerit, 2) ſi accipiens ex errore acceperit.
Datur hoc caſu indebite ſoluenti CONDICTIO IN-
DEBITI aduerſus accipientem ad reſtituendum cum
omni cauſa, quod accepit.

Errrrrrer Frerr rrrPrrrr rErrrrrrt
— B— —————————

TITVLVS XXIX.

PERQVAS PERSONASNOBIS OBLICGATIO
ADQVIRITVR.

§. 619.
C ona ée & à⁄ o.
Gieut res nobis adquiruntur per liberos et ſeruos
noſtros (§. 280.) ita et obligationes nobis per
eosdem adquiruntur.

Dd S TITV-

4²⁶

——————=—==B—

IITVLVS XXX.

QvVIBVS MODIS TOLLITVR OBLIGATIO.

. H. 620.
Conne X io.
H'denus de modis, quibus obligationes ex fa-
kis licitis naſcuntur; nunc, quibus modis ite-
rum tollantur, traditur.
FK. 621.

Quibus modis tollatur obligatio 2

Obligatio tollitur vel IP?SO IVRE vel ope Ex-

CEPTIONIS. Prius fit, quando non ſolum ex ae-
quitate, ſed ſimul iure ſriéto ceſſat obligatio; poſte-
rius, quando iure ſtricto manet obligatio, ſed ea ta-
men ex aequitate tollitur a). En differentias: ) Si
Prius, obligatio ſtatim extinguitur; ſin poſterius, ea
demum ceſſat, cauſa, ex qua finitur, in iudicio alle-
gata. II. Si prius, creditori nulla amplius competit
actio; ſin poſterius, creditor omnino agit aduerſus
debitorem, qui tamen oppofita exceptione actionem
elidere poteſt. III. Si prius, debitor, quod ſoluit,
repetere poteſt condictione indebiti, quia nec natu-
ralis, nec ciuilis obligatio aderat, ſin poſterius, non
poteſt repetere, quia exceptione non vſus eſt, adeoque
ei tacite renunciaſſe cenſetur. pr. I. de except.

/

§. 621.

Mos⸗
Fel 0O M
Aunue co
in oblige
Priores
compenl
nouatio⸗
petendo.

tuaus dil

lam de

901
prueſatio
L. Ei inen
rite ſier,.

a) 1n.
ue I
penl
ninl

1 8
dominus
bia Zlias
Uii non 3
rim rerv
8OLVE

rez et i

e E.
er ge⸗
poſte.
ei ta⸗
S
15, e
0 all⸗
npetit
erlus
lonem
luit,
ſatil⸗
non
oque

DE CQVIBVS MODIS TOLLITVR OBLIGATIO. 4²7

§. 622.
Quando ipſo iure tollatur obligatio?
Modi, quibus ipſo iure tollitur obligatio, ſunt
vel COMMVNES. i. e. quibus omnis obligatio ex quo-
cunque contractu orta; vel PROPRlII i. e, quibus cer-
ta obligatio ex certo contractu orta, tollitur. Ad
priores pertinet 1) ſolutio 2) datio in ſolutum 3)
compenſatio 4.) confuſio 5) oblatio et conſignatio 6)
nouatio 7) delegatio 8) remiſſio 9) pactum de non
petendo. Ad poſteriores: 1) rei interitus 2) mu-
tuus diſſenſus 3) acceptilatio 4.) deficiens conditio.
Iam de ſingulis,

§K. 623.

Solatio quid?

SOLVTIO hoc loco eſt naturalis et rite fabka
praeſtatio eius quod debetur a). De qua nota axiomata:
I. Ei ineſt alienatio II. Ea tollitur obligatio III. Debet
rite fieri.

a) I. wö́. de V. S§. Improprie enim ſoluere eſt 1) quocun-
que medo obligationi ſatis facere. Hinc v. g. qui com-
penſat, ſoluifie videtur. 2) obligationi parata pecu-
nia ſatis facere. l. 49. F. de ſolu.

F. 624.
Axioma primum.
I. Solutioni ineſt ALIENATIO. Creditor enim,
dominus eius, quod ipfi ſolutum eſt, fieri debet,
quia alias inutilis foret ſolutio. Ex quo fluit regula:
qui non poteſt ALIENARE (i. e. qui non habet libe-
ram rerum ſuarum adminiſtrationem) is nec valide
SOLVERE poteſt. Vnde furioſi, prodigi, impube-
res et minores ſine tutorum euratorumue conſenſu
non

42²8 LIB. III. Trr. XXX.

non recte ſoluunt àa). Ceterum perinde eſt, vtrum
debitor inſe an eius procurator, aut tertius, eo etiam
inuito, ſoluerit, quamuis hoc caſu ſoluens aduerſus
debitorem non habeat regreſſum ).

a) §. vlt. I. quib. alien. lic. l. 9. §. 2. F. de anctor. zur. I.

3. C. de in int. reſtit. min. b) l. 23. 40. 53. F. de ſo-
Iut. HERTII difſ. de ſolut. pro alio facta in opuſc.
Vol. II. T. III.

§. 625.
Axioma ſecundun.
II. Solutione TOLLITVR obligatio; modo ei,
cui debebat et poterat ſolui, facta ſit. Cum vero ſub-
lata debitoris obligatione tollatur ſimul ius credito-
ris, adeoque facile laedi creditor in ſolutione poſſit,
vera eſt alia regula: Ei, qui NON gaudet libera re-
rum ſuarum adminiſtratione, non relte ſoluitur, Ficut
inſe non rebte ſoluit. Hinc patet 1) ſolui non poſſe
furioſis, prodigis, impuberibus et minoribus, niſi
accedat et tutoris aufßloritas, et iudicis decretum aà),
2) ex oppoſito recte ſolui: œ) ipſi creditori, qui
nec tutelae nec curae iure tenetur; 6β) eius procu-
ratori vero ?); „) ei, cui creditor ſolui iuſit c); 9)
tutori et curatori, cui adminiſtratio bonorum non
interdicta eſt .).

Ex quibus porro intelligitur: 1) fublata obli-
gatione principali ſimul tolli acceſſoriam, propter re-
gulam: acceſorium ſzquitur principale. Hinc 1) ſolutio-
ne liberantur fideiuſſores, hypothecae et pignora,
modo non aliud ſuperſit debitum, propter quod
pignus retineri poſſit e) 2) Nudam AbSIGSNAi.

4
potelt
ſpeltu M
Prueciſe
gulam:
niſi neee
non poß
toris pel
ſit, de
ſoluitur⸗
tempore
ſolution
ſolution
re, debi
uum, e
lad onn
e ülu
tenpus
Gudo pr

n9.
Dendente

vtrum
etiatn
luerlus

.tut. l.
opale.

odo ei,
ro ſub⸗
redito⸗
pollt,
bera fe:
, Aut
n hoſſe
3, niſt
un a)
i gui
roen.
4); 9)
n non

obli⸗
er re⸗
Nlutio⸗
gnore,
guoi
ATIO.
NEM

E

—

PpE QVIIVS MODIS TOLLITVYR OEIIGATIO. 429

NEM non eſſe ſolutionem, quia ea non tollitur obli-
gatio .

a) §. 2. I. gquib. al. lic. I. I5. F. de ſolut. b) l. 12. pr.
1. 34. H. 3. 4. H. eod. c) I. 12. §. 2. l. 38. §. 1. F.-
eod. d) I. 1r4. J. 1. l. 49. er 100. ff. eod. e) pr.
I. h. z. I. l. 43. F. de ſolut. tit. C. etiam ob chirogr. f)
cf. STRXYCKII diſſ. de iure aſign. in Ej. Vs mod. T. II.

P. 373. 844
§. 626.

Axioma tertium.

III. Solutio debet RIE eri. Rite autem fit:

A) Reſpeétu PERSONARVM: ſi ſoluit, qui
poteſt, et ſoluitur, cui poteſt, (§. §. praec.) B) re-
pectu MODI: I. ſi NATVRALITER ſoluitur, i. e.
raeciſe ea res, quae debetur, non alia; propter re-
gulam: ereditori aliud pro alio non poteſt obtrudi a .
niſi neceſſitas aliud ſuadeat. (v. g. ſi res aliena legata
non poſſit redimi, ſi res praeſtanda dolo culpaue debi-
toris perierit, ſi beneſicio dationis in ſolutum locus
ſit, de quo g. ſequente). II. Si IVSTO TEMPORE
foluitur. In quo tamen obſerua: r) nullo ſolutionis
tempore adiecto, a creditore pendet, quando exigere
ſolutionem velit, niſi iudex ex aequitate modicum
folutionis tempus praeſeripferit b) 2) adieso tempo-
re, debitor fatim, vbi illud uenerit, ſoluere debet;
quum, eo pendente, nec creditor debitorem, vt ante
illud /oluat, nec debitor creditorem, vt ſolutionem

ante illud accipiat, cogere poſſit, niſi vltimo caſu

tempus in fauorem debitoris adie tum ſit, quod in
dubio praeſumitur 9). III. Si EXxISTENTE, quae
adiecta fuit, CONDITIONE ſoluitur; hinc, qui ea
pendente ſoluit, conditctione indebiti ſolutum reperit.
niſi

43⁰ LIB. III. Trr. XXX.

niſi ſit conditio omnimodo extitura d). IV. Si IVSTO
LOGCO foluitur. Vbi iterum obſerua: 1) nullo de-
finito loco, debitor in loco aut contralttus aut domici-
lii pcteſt conueniri 2) eo vero definito, nec creditor
alio loco ſolutionem petere, nec debitor oferre pot-
eſt, niſi aut, quod creditoris ratione loci iutereſt e)
reſtituere velit, aut locus in debitoris fauorem defini-
tus ſit, quod iterum praeſumendum videtur. V. ſi
TOTVM foluitur. Neque enim creditori per par-
tes ſolui poteſt, niſi 1) debitum pro parte liquidum
pro parte illiguidum ſit 2) vel ex diuerſi cauſis debea-
tur 3) vel plures ſint debitoris heredes, quorum ſin-
gulus ratam ſoluere poteſt, quia nomina inter here-
pes ipſo iure diuiſa ſunt, 4) vel plures ſint debitores,
quibus beneficium diuiſionie competit 5§) vel pacto de-
bitori ſolutio partialis conceſa ſit, vel 6) creditor
poſtea expreſſe aut tacite in partialem folutionem

conſenſerit F).

a) pr. I. b. t. l. 2. H. 1. F.. de reb. cred. b) Diſſent.
LEXYSER ſpec. 528. m. 3. DAkRIES diſſ. de ſolut., termi-
no, ſi deſfinitus non ſit, Frf. 1774. c) l. 70. fj. de ſo-
lut. d) lI. 16. 18. 48. F. de condict. indeb. e) l.
3. F. de eo, quod certo loco f) CRELL. de ſolut. part.
in difſ. Faſc. XII Cet. cf. FLOREN TIS difl. de ſolut.
in Ej. opp. T. I. BRISSONII Libri III. de liberat. er
Jolut. Frf. 15787. et Saepe ,

§. 627.
Datio in ſolutum quid?

DATIO IN SOLVTVM eſt aftur, quo debitor

creditori loco pecuniae aliam rem tradit in efebtum ſolu-

tionix. Quae datio eſt beneficium debitoribus in
ſubſidium datum, adeoque requirit: 1) vt debitor
pecuniam non habeat, 2) vt nec emtorem bonorum
ſuo⸗

fuorum
redelk,
it feni
teriores:
um cert
dis in ſ0
turaliter
1ul, 3)
cae) 1
III. Dl
bitor et
pretio
mandla
venlditi
quole

re debe

0
toggtiht
uali en
4
alun 9
uolere

U

IVST.
uſho de.
t domici.
creditor
e pot.
ereſt )
delini.
.
er zur.
liguicumn
deben.
rumn ſin.
er hereé.
bitores,
ao de.
creditor
ationem

Dilent.

lut, termni.
e) l.
lat. dar,
ge ſalit.
iberot. et

debitor

un ſolu⸗
ibus in
gebitor
onorum
ſuo⸗

DE GQVIBVS MODIS TOLLITVE OBLIGATIO. 43 1

ſuorum inuenerit. Alias enim pecunia, ex venditione
redacta, ſolui debet. Ceterum nota: I. Ipſa datio
ita fieri debet vt 1) res meliores creditori dentur, de-
teriores apud debitorem maneant 2) vt res datae ſecun
dum certum pretium aeſtimentur. II. EFFECTVS datio-
nis in ſolutum eſt: 1) vt debitor liberetur, ac ſi na-
turaliter ſoluiſſet; 2) vt creditor fiat rei datae domi-
nus; 3) vt iura realia (v. g. ſeruitutes et hypothe-
cae) non extinguantur, ſed tranſeant ad cereditorem;
III. DIFFLERT datio in ſolutum a mandato, quod de-
bitor creditori dat, vt rem certam vendat, et ex eius
pretio ſibi ſatisfaciat. Creditor enim tune inſtar
mandatarii eſt, adeoque caſum non ferre, rationes
venditionis reddere, impenſas in eam factas repetere,
quodque plus accepit, quam in debito eſt, reſtitue-
re debet.

Nov. 4. c. 3. STRYCKII difl. de benef. dar. in ſol. in Ej.
difſ. Franc. T. I. WILLENBERG difl. de dat. in ſolut.
Gedan. 1728. LEYSER. Spec. 53 I.

F. 628.
Compenſatio quid?
COMPENSATIO eſt, qua modus tollendi ob-
tigationem, ſublatio obligationis orta ex mutua et ae-
quali creditoris obligatione. Sed qua modus ſoluendi eſt
ablur, quo debitor imputat, ſeu detrahit in ipſa ſolutione,

guod ereditor ipſi viciſim debet.

§. 629.
4A X i o m a t 4.

Ex priori definitione patet:

I. Com-

43² LIR. III. TrT. XXV. n

I. Compenſationem MVTVVMpraeſupponere de-
bitum. Vnde regula: IDEM creditor et DEM debitor

compenſare poſſunt; ex qua fuit 1) cum pupillo non
Poſſe compenſari, Juod futor debitori pupilli debet n
2) nec cum procuratore, quod is debitori domini pon ip
debet 3) nec ſi duo rei promittendi ſint, vnus connen- ci⸗
2

tus poteſt compenſare, quod ſtipulator alteri debet,
niſi ſocii ſint à)] Quia his caſibus diuerſus aut credi-
tor aut debitor adeſt.

STIER

II. Compenſationem ſimul AFQVALE reguirere
debitum. Hinc nons poteſt compenſari 1) ſpecies cum
ſpecie aut cum genere 2) diuerſum genus cum di-
verfſo genere 3) liquidum cum illiquido 4) purum
cum conditionato 5) quod fatim debetur cum eo,

PVET-

quod poſt diem debetur ⁵) 6) obligatio criminalis Cut
cum ciuili, excepta ſatisfactione priuata c) 7) actio eNſum
realis cum perſonali d). Attamen non neceſſe eſt, Cam ien
vt debitum mutuum quoad quantitatem aequale ſit; ſeu toeil
= . in
modo honeſtum ſit, et certe naturale ehicax e). ſequugtn
„ . G VD z. 1 1 . 1 1 8
III. Compenſatione I580 IVRE tolli obligationem, eres eii
ſiue ſit bonae ſi dei ſiue ſtribti iuris ). Ergo: 1) non rer e
ab eo demum tempore, quo opponitur compenſa-
tionis exceptio, ſed ſtatim ab initio, quo mutuum I
. . 1.
debitum exiſtere coepit, debitor liberatur g) 2) com- Cebitori
ati tiser v; finrie I g,,D.. ,
penſatio obtiuet vicem Jolutionit, vnde ſimul faeiuſ— tori ſueee
ſores et pignora debitoris liberantur, curſusque vſu- eogle
rarum ſiſtitur. Niones ce
a) . I5. 23. F. de compeng. J. 10. F. de duoh.
reis ſtip. b) l. 7. Pr. l. 16. §. 1. 1. 22. F. 1. II.
vlt. §. I. C. de compens. IO. TOB. CARRACH. difl. Vnedrre
de broc. liquidi cum illiquido nullo eſt compenſatio, Ha- tantiniins
lae. 1751I. et in Ej. programmatt.-Hal. 1767. 4. III. l
4

Lre ch.
Cehitor
lo non
debet
omini
nuen-
edet
Lcredi⸗

miren
es Cl
im dj.

purutn
um eo,
minelis
)ali⸗
ſe el,
le it;

1) com.

e ſa

QVIB VS MODIS TOLLITVR OBLIGATIO. 433
PVETTMANNI interpr. c. 32. c) l. 10. pr. F. de comp.I. 36.
f.de dolo. I. 2. S. 4. l. 13. H. 5. . ad L. Iul. de adult. KAPFII
diſſ. de compens. circa delica, Tub. 1773. d) I. vlt.
pr. C. de compens. e) l. 6. 14. F. f. 2. 5. 0. C. eod.
f) Ita iure nouo; antiquo enim obligatio ſtricti iuris
non ipſo iure, ſed exceptione doli elidebatur, §. 30.
I. h. 1. g) PVFPFEND. Obſ. T. I. obſ. 177. Cet cf.
BELLOIVS de comp. in MEERM. theſ. T. IV. MAE-
STERTIVS de comp. in tract. illuſtr. n. 2. L. B. 1539.
S8. BODRCHOLTI comment. ad tit. F. de compenſ. Helmſt.
1596. 8. SCIPIO GEN TILIS ide compensAlt. 1592. 4.
ERN. MART. CHLADENIIdiff. decompens. Vit. 1757. 10.
TOB. CARRACH. de differ. iur. Rom. et Germ. in com-
pens. Halae 1739.

§. 630.
De confuſione.

Confuſio eſt concurſus crediti et debiti in eandem
perſonam. Ea potiſſimum per ſurceſtonem oritur.
Cum vero obligatio ſit vel principalis vel acceſſoria
ſeu fideiuſſoria, vel diuiſa vel correalis, obſerua, quae
ſequuntur, ſpecies:

I. Si vel debitor creditori vel creditor debitori
heres exiſtit, tollitur obligatio pro parte, qua he-

res eſt.

II. Si vel debitor fideiuſſori ſuo, vel fideiuſſor
debitori, vel creditor fideiuſſori vel fideiuſſor credi-
tori ſuecedit, tollitur quidem obligatio tdeiußſoria,
adeoque omnes, quibus deiuſſor' vti poterat, exce-
ptiones ceſſant, ſed remanet obligatio principalis. a)

III. Si debitor vni correorum credendi, vel
vnus correorum credendi debitori ſuccedit, tollitur
tantum ius heredis et defunbli; ratione reliquorum nihil
mutatur. v. g. Primus, Secundus et Tertius ſunt
Ee correi

434 LIB. II. Trr. XXX.

correi credendi. Ego ſum eorum debitor. Primus
moritur, ego ei ſuccedo. Maneo fſuperſtitibus cor-
reis credendi in ſolidum obligatus. Vel: Ego debi-
tor decedo; Primus correorum credendi mihi ſuc-
cedit. Hleres meus reliquis correis credendi in ſoli-

dum praeſtare debet, ſicut ego ipſe debuiſſem. Ra-

tio: quia per ſucceſſionem confundi tantum Hoſtunt
iura deſucti et heredis, non vero tertii 55
IV. Si creditor vni correorum debendi, aut vnus
correorum debendi creditori ſuccçedit, tollitur rur-
ſus obligatio tantum heredis et defuncti; ratione re-
liquorum nihil mutatur. v. g. Primus, Secundus et
Tertius ſunt correi debendi. Ego ſum eorum cre-
ditor. Primus moritur, ego ei ſuccedo. Manent
mihi ſuperſtitet correi debendi in ſolidum obligati.
Aut: Ego creditor decedo. Primus correorum de-
bendi mihi ſuccedit. Is poteſt a reliquis correis de-
bendi ſolidum petere, ſicut ego ipſe potuiſſem. Ra-
tio: Quia per ſucceſſionem confundi tantum poſſunt
obligationes defuncti et heredis, non vero tertii b).

V. Si correus credendi ſuecedit alteri correo
credendi, non confunditur ius, ſed vel ſuo vel here-
ditario nomine agere aduerſus debitorem poteſt.
Cuius rei effectus eſt 1) vt, ſi proprio nomine agat, jeiop-
poni non poſſint exceptiones, quae defunbto opponi po-
terant 2) ſin kereditario, non locum habeant exceptio-
nes, quae actori ſuo nomine agenti opponi potuiſſent e).

VI. Si correus debendi ſuccedit alteri correo
debendi, acque non confunditur obligatio, ſed cre-
ditor eligere poteſt, vtrum aduerſus defuncti correi
heredem, qua talem, an qua proprium debitorem
agere velit. Cuius rei effectus eſt, 1) vt, ſi heres
proprio nomine conueniatur, is non poſſit opponere ex-
ceptiones, quibus ipſe pro perſona ſua vti potuiſſet d).
VII.

NI

Mli p.
. 1 4
ſuperſii

correort

det obli

VI
conkun⸗
gue, i
tenetun
obliged
legire
ſent

9)1.
b)
4)¹
34.
Hn
gei.
VO
de

(o.

0
obligati
Pore et
Ptanm, i
nei eſes
mobli
et rien

PDE QCVIEVS MODIS TOLLITVR OBLIGATIO. 435

nimns VII. Fideiuſſor, qui ſuccedit vni correorum de-
cr. bendi, pro quibus fideiuſſit, manet obligatus ratione
dbedi⸗ Jſuperſtitum correorum debendi; ſicut, ſi ſuecedit vni
di ſc. correorum credendi, apud quos fideiuſiit, aeque ma-
D net obligatus ſuperſtitibus correis credendi e).
. 4-
Gunr VIII. Si fideiuſſor confideiuſori fſuceedit, non

confunditur obligatio, ſed heres fideiuſſor ex vtra-

MAEEE

tyvnns que, i. e. tam propria, quam hereditaria obligatione
Ar rur. tenetur. Cuius rei effectus eſt; 1) vt, ſi propria
dne te. obligatione conueniatur, ceſſent, quas defunbtus al-
dus et legare poterat, exceptiones 2) ſin hereditario, ceſ-
mn cre ſent, quibus ipſe vti poterat, exceptiones P).
Aanent—
bligti. a) l. 50. 71. pr. F. de pdei. 9 5. §. 2. 3. F. de ſolut.
um de. b) I. 71. pr. F. de fdei. c) lI. 93. pr. G. de ſolur.
8 d) lJ. 93, H. 1. ff. eod. ad quam cf. CVIAC. L. XI. obſ.
els de- 34. inf. e) l. 21. §. 4. F. de Eedei. f) c. l. 21.
n. Na §. 1. ff. eod. Add. CVIAC. ad Afric. ad e. I. 21. de fi-
oſunt dei. FABRI coniect. L. VII. c. I6. 17. et L. VIII. c. 4.
ii5) VOET. com. ad P. Tit. de ſolut. IO. STRAVCHII diſſ.
1 de confuſ. oblig. Ienae 1661. LAVTERBACH. diſſ. de
correo confuſ. in Exerc. Tubing. Vol. I. BASTINEL. LEKR. diſſ.
el here de confuſ. Vit. 1751.
potel.
eio. §. 63 1.
epto⸗ Oblatio et conſignatio quid?
lentq). OBLATIONE et CONSIGNATIONE tollitur
„otreo obligatio, quoties debitor totam ſummam iuſto tem-
dcre. pore et loco creditori oblatam et ab eo non acce-
correi Prtam, in iudicio, citata altera parte, deponit. Cuius
orem rei effectus eſt, vt debitor offerens ab ommi libere.
heres tur obligatione, adeoque et curſus vſurarum ſiſtatur,
aer . et periculum in creditorem recuſantem transferatur.
elbr. .
ſſeta).
VI. E ez l. 5.

436 LIB. III. TIT. XXX.

l. §. Fr. de condict. furt. l. 72. pr. W.. 9. C. de ſolut. STRXY-
CKII Vs. mod. tit. de ſolut. §. I5. ſeqq. SCHVLZE tr.
de oblat. onſign. et depoſ. rei debitae Vit. 1632.

§. 632.
Nouatio quid?

NIOVATIO eſt mutatio circa obligationem fabi
Ea vero oritur vel ex vabto, vel ex iuſſu legum; vnde
vel VOLVNTARIA eſt, vel NECESSARIA ). Prior
duplici modo fieri poteſt 1) vel, quando genus obli⸗
gationis mutatur, i. e. quando prior obligatio plane
tellitur, et in eius locum noua, adeoque obligatio
obligationi, ſubſtituitur; v. g. ſi pretium emtionis
mutatur in mutuum b). Aliud, ſi in rem mutatur )
2) cum aceidentalia obligationis mutantur, ſed ipſa
obligatio manet v. g. ſi obligatio pura in con ditiona-
tam, et vice verſa, tranſmutatur d).

Neceſſaria fit per LITIS CONTESTATIO-
NEM. Ea differt a priori hoc modo: 1) voluntaria
requirit animum nouandi expreſſum; neceſſaria ſe-

cus e) 2) illa poteſt obligatio perimi et noua inſtitui;

hac manet prior obligatio, quae tamen, ſi temporalis
fuit, perpetua fit, et ad heredes tranſit ) 3) illa libe-
rantur ſimul fdeiuſſores et pignora, ſi prior obligatio
lane ſublata ſit; hac obligatio acceſſoria nunquam
tollitur, quia principalis ſemper manet g) 4) illa ſi-
ſtitur curſus uſurarum prioris obligationis; hac nun-
quam h). 5) illa tolluntur ſimul priuilegia cauſue,
quia prior cauſa tollitur; hac ſecus à) 6) illam inire
non poteſt, niſi qui libere de rebus ſuis diſponere
poteſt; ſed haec fit a quo libet ).

2) I. 29. F. de nouat. b §. 32. J. b. t. c) I. 9. C.
de reſeind. vend. d) §. 3. I. b. z. e) J. 3. J. h

D

kjent
ſenſi

in ho

I

gli en
TAhI
Cccur
gatunn
9
Muie
Ppadun
Promi
Lüntten

Jur el

P
ele:
Il Rel
IIlinte
guirenc

1
loet

im ſl
Nen

N.
Pir.

ada

Bnde
tior
obli⸗
Mlne
gatio
ionis
ur)
ili

jona-

110.
htatia
ja le⸗
ſtitui;
oralit
libe-
igatio
Iu
ſla ſi.
nun-⸗
alſue,
inire

oheré

DE CQVIBVS MODIS TOLLITVR OBLIGATIO. 437

:. 1. vlt. C. de nouaz. CRELLII obſ. de animo nouandi
Ffactis expreſſo. in Ej. diſſ. Faſc. IV. STRVBEN. rechtl.
Bed. Theil. 4. n. 194. f) I. 29. ff. de nouat. 9)

1. 25. F. eod. h) l. 35. H. de vſur. i) l. 29. F. de
nouat. ARr I. . 40 20. S. I. . 25. 1. nor⸗
vat. cf. LEXSEK. Spec. 526.

§. 633.
Delegatio quid?

DELEGATIO eſt pabtum, quo nouur debitor conſen-
tiens in locum prioris conſentientis ſubſtituitur cum con-
ſenſu creditorit. Ex qua definitione patet: 1) Tes
in hoc negotio occurrere perſonas æc) DE LEGAN-
TEM, qui eſt debitor ſubſtituens ⁶) DELEGATVM,
qui eſi nouus debitor ſubſtitutus, et ) DELEGA-
T'ARIVM, qui eſt creditor prioris. 2) Tia quoque
occurrere pacfa ½): pactum inter delegantem et dele-
gatum, quo hic promittit: ſe pro illo ſoluturum eſſe
3) pactum inter delegatum et delegatarium, quo ille
huic, ſe loco delegantis ſoluere velle, promittit )
Pactum inter delegantem et delegalarium, quo hic illi
promittit, ſe accipere delegatum, et liberare dele-
gantem à). Qui conſenſus non tacitus, ſed expreſ-

„

eſſe debet b).

Ex quo kriplici pacto intelligitur, delegationem
elle: I) ratione DEIL-EGANTIS, modum tollendi;
II. Reſpectu DELEGATI, modum conſtituendi; et
III. intuitu DELEGATARII modum amittendi et ad-
quirendi obligationem. W

Ex priori fluit: 1) delegantem plane liberari,
licet delegatus inſoluendo ſit, niſi delegatarius regreſ-
ſum ſibi adverius delegantem reſeruauerit e) 2) li-
berari, ſimul delegantis ſdeiuſſores, pignora et hino-
E e 3 thecas

43⁸ Lis. III. TITr. XXX.

thecas; 3) ſiſti quoque vſurarum eurſum a momento
dele gationis d)

Ernr poſteriori patet: 1) delegatum non poſſe
delegatario opponere exceptiones, quas vel delegans
delégatario, vel delegatus deleganti opponere poteſt;
modo beneficium Scti Velleiani et reſtitutionis propter
minorem aetatem exceperis e) 2) delegari poſſe eum,

qui valide obligari poteſt. f).

Ex vltimo denique clarum eſt: eum tantum
creditorem, qui liberam habet rerum ſuarum adminiſtra-
tionem, poſſe in delegationem conſentire.

à) l. 1. 6. C. de nouat. b G. 3. I. h. t. l. vlt. C. de no-
vear. LEVYSER. ſpec. 527. med. 2. Diſſent. de CANN-
GIESER. deciſ. Caſſel. T. I. n. 54. c) l. 2. 3. vlr.
C. de nouar. d) I. 18. f. l. 2. C. ed. e) l. 19. F.
cog. .) §. 3. 1. h. e. .

§. 634.
Diſfert delegatio ab aliis negotiis.
Quibus perſpectis facili diſtingui delegatio pot-
eſt: 1) a FIDEIVSSIONE et CONSTITVVO PRO
ALIO, quia neutro prior debitor liberatur. (§. 571)
1) ab ADSIGNATIONE, quia aſſignans non libera-
tur, niſi tanquam datio in ſolutum faéta ſit 3) ab EX-
PROMISSIONE, quippe quae et inuito debitore fie-
ri poteſt 4) a NOVATIONE, quia non obligatio ipſa,
ſed perſona debitoris mutatur, quamuis nouatie cum
delegatione coniungi queat.

Dlinr

§. 635.

NE
uſr peten
nec requ

²) IE

175
geb.

5
ℳ0 ̃
AMurun.

omninoe

H
MI,4

ento

oſſe
dans
eſt;
Dter
eumn,

ſtum

ire.

de no⸗
ANN-

3. pk.
f.

9 pot.
PRO
571)
ibera-
b EX-
6 ſie
gipla,
cum

pr QrIVS MoODIS TOTLLIITVR OBLIGATIO. 439

9. 633
Remiſſio quid?
REMISSIO eſt declaratio creditorie, ſe nolle debi-
tum petere a). Ea vel expreſſe vel tacite fieri Poteſt,
nec requirit debitoris acceptationem b).

a) LEONH. LVD. MENREN. diſſ. de remiſſ. debiti, Vid.
1755. b) Diſſent. WOLBER. difſ. de opinata emiſſ.
deb. ſine acceptat. valid. Gott. 1748.

§. 636.
Pactum de non petendo quid?

PACTVM DE NON PETENDO eſt pabkum,
quo creditor debitori promittit, ſe debitum non AMe⸗ ex-
atturum. Id vel in REM vel in PERSON AM initur,
omninoque requirit debitoris acceptationem-

7. §. 8. 1. 21. ,r . ul. . 2. gr. F. 1. I. 40. pr. 1 l.
1. . de pact. ADR. STEGER. diſl. de nat. pacti de non pet.
riot. 1727.

§. 637.
De praeſcriptione.
PRAESCRIPTIO EXxIINCTIVA, de gus tamen
ſupr §. 265. iam dictum.

§K. 638.
M 0di proprii.
Haec de modis communibus, ſequuntur PRO-

PhRII, , quales ſunt:

I. REI INTERITVS, de quo nota a regulam:
Debitor ſpeciei liberatur ca/ hali eius interitu. Ergo

praeſupponitur: 1) vt ſpecies debeatur, quia genus

Ee 4 et

44% LII. III. TrT. XXX.

et quantitas non perire videntur; 2) vt haec ſpecies
caſu interierit. Fur tamen et violentus poſſieſſor
non liberatur a).

II. MVyTVVS DISSENSVS qui eſt mutua paci-
ſcentium declaratio de contrabtu conſenſuali tollendo. Ez

tamen re adhuc integra fieri debet b).

III. ACCEPTILATIO, quae eſt altus quo imerro-
gatione debitorir et congrua reſponſione creditoris obli-
gatio ſtipulationis diſſoluitur. Pertinet huc quoque
ſtipulatio Aquiliana c).

a) l. 23. 49. pr. W. de V. O. I. vlt. F. de cond. furt. 1. §.
34. l. pen. F. de vi et vi awm. IO. BAIH. WERNHE-

RI diſſ. de exceptione caſualis interitus Vit. 1702. by

§. 4. I. b. t. PVFFEND. obſ. iur. vn. T. I. obſ. 41.
c) F. I. 2. I. eod. MAIANS. ad fragm. 30. Ver. Ictor.
T. II. in vita C Aquilii Gall. p. 120.

§. 639.

Quomodo exceptione zollatur obligatio?

Ad exceptiones, quarum ope ſoluitur obliga-

tio, pertinet v. g.

I. Exceptio RESTITVTIONIS IN INTE-

GRVM. Eſt autem reſtitutio in integrum reſciſio
negotii iure ſtrilto validi pronter acquitatem a Praetore
ada. Flinc ad eam requiritur: 1) negotium iure

ſtricto validum, et 2) ſpecialis aequitatis cauſa, qua-

lis eſt dolus, vis, metus, minor aetas et abſentia;
3) edictum Praetoris. Plura in Pandectis.
II. Exceptio NON NVMERATAE PECVNIAE
de qua dictum §. 577.
. III.

1
ekeren

tor iud
ſolutus

ſackici⸗

peries
lellor

pati⸗
. Ea

merro.
obli.
luoqne

.1 4 ..
MNH.

. 5

obl 41.
er. Iher.

6 dn
lentia;

I

PDE QVIAVS MoODIS TOLLITVR OFIIGATTIO. 441

III. Exceptio IVRISIVRANDI, quando debitor,
deferente creditore, iurauit, ſe nihil debere.

IV. Exceptio REI IVDICATAE, quando debi-

tor iudicis, quae in rem iudicatam abiit, ſententia ab-
ſolutus eit. Sed haec exempli cauſa retuliſſe

ſufficiat.

ef. pr. §. I. — §. L de excepz. Cet. vid. LAVTERBACII.
diff. de modis, quib. zoll. oblig. in Diſſ. P. II. BODOERVS
de mod, qu. obl. toll. in Eius diſſ.

—

LIBER QVARTVsS.
TITVLVS I.
Dr

OBBLIGATIONIBVS QVAE EXx DELICTO
NASCVNTVR.

§. 640.

Conne Xio.

Cm ſit expoſitum ſuperiore libro de obligationi-

Z bus ex faco licito, ſequitur, vt de obligationibus
ex maleſicio diſpiciamus.

§. 641.
Malefcium guid?
Sed diſtingui debet factum ILLICITVMet MA-
LEFICIVM. IIlud eſt omne fablum legibus contra-
rium. Hoc autem eſt fabtum legi ?'OENALIcontrarium.

Malefcium quotuplex?

Lex poenalis reſpicit vel ſalutem publicam, vel

priuatam. Hinc maleficium eſt vel CRIMEN vel
DELICTVM. IIIud eſt factum contra ſalutem PVBLI-
CAM perpetratum, quod que propterea poena publica
punitur. Hoc eſt faltum contra ſalutem PRIVATI
commiſſum, qnodque propterea ſatis factione priuata
punitur,
. Nota:

H N ett,

Note:
imn
clime
guitn

Aeli

lege gef
men 0
NAhly

Der
ea enim

Nota:

LAV
Vol,

Mi

I.
Perpetra

Nalem j
ſrimur,

I.
m, r

DE OBLIGATIONIBVS.

443

= Nota: in ſenſu lazo delictum eſt genus, et comprehendit
ſimul crimna, I. 12. 2. F. de leg. Sed in ſenſu proprio
crimen et delictam eo, quo diximus, modo diſtin-
guitur l. 2. §. 8. C. de Vert. iure enucl. l. 17. §. 2„5. F. de
Aedit. edicto-
§. 643.
010 Crimen quotuplex?
Crimen punitur vel posna ordinaria, i. e. certa
lege definita; vel poena extraordinaria. Si prius, cri-
mDaen ORDINARIVM; ſin poſterius, EXNTRAORD.
NARIVM dicitur.
. §. 644.
tioni⸗ D De delictis.
ibuus Delicti in ſpecie ſic dicti nulla eſt diuiſio. De
ea enim, qua vel vera vel quaſi talia dicuntur, infra.
Nota: Solent tamen delicta in publica et priuata diuidere,
5 LAVTERBACH. difl, de del. priv. in difl. Tubing.
Vol. II.
ntu. §. 645.
arin. Diuiſiones maleficiorum.
Maleficium diuiditur:
I. Ratione modi, quo perpetratur. Poteſt enim
„vl1 Perpetrari: vel omittendo. Hinc delictum OMlISSIO-
vel Is eſt, quando non facimus, quod propter legern poe-
7PLI. nalem fatere debemur; et COMMISSIONIS, quando
ublitg Jacimus, quod lex poenalis prohibtt a)).
VAII
ilate II. Vel ex dolo, vel ex negligentia et imprudentia.

Hinc, quoad animum, DOOSVM eſt, quod dolo;
Nota: et

444 LIE. IV. TIT. I.

et CvLPOSVM, quod imprudentia et negligentia

perpetratur 5).

III. Reſpectu perſonarum, a quibus perpetratur,
in COMMVNE et PROPRIVM, prout vel ab omnibus,
vel a certis hominibus perpetrari poteſt &).

IV. Intuitu poenae, quae vel capitalis eſt vel
non. Hinc delidtum CAPITALE eſt, cuius poena eſt
MORS aut naturalic aut ciuilivx. NON CAPITALE,
cuius poena eſt aut coercitio cotporit, aut mulbta O).

a) Exempla ſunt in l. 45. pr. F. ad L. Aquil. l. 2. pr. F.
de nox. act. I. 2. ff. ad L. Pompei. de parric. Add. Con-
fult. FVy NKLERI diſſ. de crimine omiſj. Lipſ. 1776. III.
PVETTMANNI aduerſar. L. II. c. 31. b) l. 1. I.
de vi bon. rapt.I. 3. G. z2. F. de iniur. I. . 11. F. de incend.
c) I. 2. pr. 3. F. de re Milit. d) F. 2. I. de publ. iud.
1. 103. de V. §.

§. 646.
Qui delidti capaces lint?
Cum vero omnis actio, quam poena aut prae-
mium ſequitur, eiusmodi eſſe debeat, quae poſſit im
putari, facile patet, non eſſe delitorum capaces, dor-
mienter, furioſos, infantes et impuberes, niſi proximi
ſint pubertati a). Prodigus, quia non caret ratio-
nis viu, omnino puniri poteſt. Ebrios vero et ira-
tos mitius puniendos eſſe, ſunt, qui ſtatuant ⁵).

a) §. pen. I. h. h. t. l. 23. §. 2. F. de Aedil. edict. . 12. F.
ad L. Corn. de ſicar. l. 22. f. ad DE. Corn. de Ffalſ. I. I.
§. 3. f. de adquir. poſſ. by cf. AN T. MATTHAEVS
de cnimin. Proleg. c. 2. WESTPHALS Abbandl. von

rechtl. Beurtheil. der im Zorn unternommenen. Handl. c.

2, Halae 1784. 4.

§. 647.

lam
1) kurum

FVE

obietun

Obieclum

et furtum

eſſe dieitu

N
et luni enn,

IL Rk bon
imo et ibe
ſſii iunis,
tur 9) II.
vel nuſinr h
Aente Aligui
crinmen EN
UI. CON

Ulie gui
ulit, non

rrecati,
eed fopina 4

Wente vel

Wminn
tneit ſe

Kalgin

entis

ratur,
nihun

t vel
na
ALD

tpree.
hſitin⸗
8, Alln⸗
roximni
rtio⸗
et ira⸗
12. f.

li. . 1.
HAEVS

Vdl. n

andhl.e.

DE DELICTIS. 445

F. 647.

Continuarzio.

Iam tranſeamus ad delicta priuata, qualia ſunt
1) furtum 2) rapina 3) damnum datum 4) iniuriae.

§. 648.

Furtum quid?
FVRTVM in genere eſt aclur, quo alicui invito
obiettum quoddam clam et lucri cauſa aufertur. Quod
obiectum cum ſit vel res vel poſſeſſio, vel vſur, ideo

et furtum vel REI vel POSSESSIONIS, vel VSVS
eſſe dicitur.

§. 649.
De furto rei.

A) Furtum REI eſt contrektatio rei alienaz clam
et luori cauſa inuiko domino falza. Ergo requiritur:
I. RES. Poſſunt vero omnes res mobiles furto auferri,
imo et liberi, ſervi et ancillae, non vero homines
Jui iuris, quippe in quibus crimen plagii committi-
tur a). II. Res ALIENA; adeoque: 1) rei propriae
vel nullius furtum non datur, 2) ſi ex hereditate ja-
cente aliquid aufertur, non furtum proprium, ſed
crimen EXPILATAE HEREDITATIS committiturb).
III. CONTRECTATIO, quae eſt amotio rei a loco.
Hinc, qui nondum eontrectauit, i. e. nihil adhuc ab-
ſtulit, non eſt fur c). IV. Vt CLAM facta ſit con-
trectatio, hinc, ſi quis vim adhibuit, non furtum,
ſed rapina eſt d). V. Vt ANIMVS LVCRANDI ad-
ſit; hinc, qui calumniae cauſa vel Jumma neceitate
vrgente vel ex alio fine aufert, fur non eſt 2. VI.
Vt dominus rei non conſentialt. Hinc, licet quis
Putauerit, ſe invito domino contrectare, ſed is poſt-
ea conſentiat, furtum non fit ).

) Ne

446 LiB. IV. Trr. I.

a) §. 9. I. h. t. l. 24. H. 13. J. 38. §. 2. F. de furt. l. I. 6.
H. 2. ff. ad L. Fab. de plag. b) tit. f. de expil. hered.
c) IJ. 27. H. 7. f. de furt. l. 7. fF. de extraord. crim. I.
I. G. 2. F. de effiract. BRISSON. de V. & ſub voce con-
trectare. MARKARTI prohab. rec. lect. part. I. p. 129.
III. PVETTMANNI diſſ. de directariis, Lipfſ. 1784.
d) tit ſeg. de rep. e) l. 39. pr. 53. pr. ff. de furt. I.
41. §. 1. ff. ad L. Aquil. l. 3. H. 15. . de adqu. poſſ. AVG.
LVDW. SCHOTTII diſſ. de furto ex neceſſit. Tub.
1772 f) §. 5. T. b. t.

§. 650.
Furtum rei quotuplex?

Sunt autem furti rei variae diuiſiones. Etenim:

I. Ratione temporis eſt vel NOCTVRNVM, vel

DIVRNVM. Si illud, fur occidi poteſt, ſi clamor oc-
cidentis praeceſſerit. Sin hoc, fur non poteſt eccidi,
niſi ſe telo defendat a):

II. Reſpectu modi, aliud eſt 1) MNIFESTVM,
quum fur in ipſo furto, antequam eo peruenerit,
uo rem furtiuam deferre deſtinauerat, adclamando
vel occurrendo deprehenditur. Idque 'uadruplo pu-
niebatur. Aliud eſt 2) NEC MANIFESTVM quum
fur hoc modo non deprehenditur. Eius poena eſt
duplum b). Aliud 3) per LANCEM ET LICIVM
CONCEPTVM, quando res furtiua per lancem et
licium quaeſita apud aliquem, qui, licet fur ipſe non
ſit, tamen furti conſeius eſt, inuenitur &α?. Aliud
4) OBLATVM, quum res furtiua alicui ignoranti
oblata, apud eum inuenitur. Aliud 5) PROHIBI-
TVM, quum quis rem furtiuam quaerere volentem
coram teſtibus prohibuerit. Aliud denique 6) NON
EXHIBIPVM, quum quis rem furtiuam apud ſe in-
ventam reſtituere recuſat d).

a) l.

V
part.
et lie.
et in
de en⸗
25.
jur.
c. l.
6,2.

Hod
apud n
cet, eellan
eſt, prout
vel magnn
tium kuit,

3)
committit
juſte eim

Pignus an

ſ. 1o. /

en
re leni

1 1.6.
hereg.
Crin..
ce con⸗
. 129.
1794.
urt. l.
AVC.
. Tab.

enim:

M rel
10700.
eccidi,

TVM,
entrit,
mando
plopu⸗
uu
4 eſt
CIVYNM
em et
ſe non
Aliud
oranti
EIPl.
entem
NON

Alein⸗

.

DE OBLIGATIONIBVsS.

447

a) l. 54. §. 2. F. de furt. I. 4. S. 2. fF. ad L.' Aquil. CV-
IAC. obſ. L. XIV. c. I5. et L. XIX. c. 12. IO. FLOR.
RIVINI difſ. de iure vitae et nec. in furem noct. et diurn.

Lipſ. 1740. b) §. 3. 5. I. b. z. l. 3. Sqq. F. de furt.
CVIAC. obſ. L. XI. c. 38. MARKARTI prob. rec lect.
part. I. p. 129. c) ALPINI epiſt. de furio per lanc.
et lic. conc. in VAN DE WATERlI edit. Inſtit. p. 641.
et in MEERM, theſ. T. VII. WIELINGII ſchediaſma
de ead. re, Marb. I717. 8. AVERAN. interpr. L. I. c.
26. HEINECC. O'nt. ant. h. t. CANNEGIETER. obſ.
iur. Rom. L. III. c. 20. VAN DE WATER obſ. L. II.
c. I. WOLBERS in addiz. ad Petr. de Toullieu collect
c. 2. d) §. 4. JI. b. z.

g. 650.
Vſus bodiernus.
Hodie 1) furtum eſt delictum publicum 2) poe-
na apud nos ſunt aliae. Sic v. g. actiones in duplum
cet. ceſſant (vid. infra) et ipſa poena corporis varia
eſt, prout furtum vel ſimplex, vel qualificatum,

vel magnum, paruum, primum, ſecundum et ter-
tium fuit.

§K. 65 1.
Furtum poſſeſionis quid?
B) Sequitur furtum POSSESSIONIS, quod
committitur a domino rei, quum rem ſuam alteri,

iuſte eam poſſidenti, aufert v. g. ſi debitor creditori
pignus aufert.

J. I10. I. h. z. l. 12. F. 2. l. 19. §. 2. pen. l. 79. ff. de furt.
H. 652.
Furium vſus quid?
C Furtum deniqne VSVS adeſt, quando quis

re aliena ad vtendum ipfſi non conceſſa vtitur; vel,
ſi

44⁸ LIB. IV. Trr. I.

ſi conceſſa ſit, aliter vel longius vtitur; quam ex pa-
„» g „è P
o deberet.

F. 6. L. b. z. 1. 40. 54. pr. 76. pr. fF. de furt. l. 32. §. 15. de
adq. poſ. AVERAN. interpr. L. I. c. 28.

— = .5 —
TITVILVS II.
DE

VI BONORVYVM RAPTORVM.

F. 653.

. „
Rapina quid?

lterum delictum priuatum eſt RAPINA, quae
eſt rei alienae violenta ablatio luctri cauſa et dolo
facta. Ex qua definitione patet 1) furtum et rapinam
in eo differre quod illud ine vi, hoc vero cum vi com-
mittatur a) 2) raptorem imul eſſe furem, hinc aduer-
ſus eum locum quoque habere actiones, quae aduer-
ſus furem; excepto edicto vi bonorum raptorum, quod
in triplum datur b). 3) rei immobilis non dari rapinam
ſed inuaſionem. Vnde inuaſor vel interdi cto vnde vi,
vel ex lege lulia de vi publica vel priuata tenetur c) 4)
a raptoribus differre graſatores, qui ferro inſtructi
rapiunt, et latroner, qui ſimul occidunt ).

a) I. 2. F. I. F. b. t. b) pr. H. 2. I. J. I. 2. §. 10. 2. V.
b. t. cf. VAN DE WA TEROb: iur. Rom. L. I. CHRIST.
WAECHTLERVS in actis erud. Lipf. de 1714. p. 374.
c) l. 2. §. 1. F. h. t. d) l. 25. §. 10. 15. F. de poen.

9. 653

Cete
cunm, nec
poenue e

Trin
IVNR
iurir N
latum.

BALDyI
et An.

thel.

Homo ſui⸗
Anerit,i
lt Hine
AAv
Drouif ado
eggrelne

pDE VI BONORVM RAFTOCORVM.

§. 654.
Vſus bodiernus.
Ceterum hodie rapina aeque eſt deli tum publi-
cum, nec locum habet actio in guadruplum, ſed aliae
poenae criminales ſtatutae ſunt.

ex Pa⸗.

18. de

a ———,,ᷣꝑ—ꝑẽꝑ[ä —=omomrrerrr r rr1ðõð

TITVLVS III.
DE

IL. E GE AQVILIA.

§. 655.

guue „ . 3. .
on 4 lertium delitum priuatum eſt DAMNVMIN.-
IVRIA DATVM; i. e. damnum ab homine SVI

Apinam
i . R iuris SI NE iuſta cauſa CORPORE et CORPORI il-
.Auer. . latum. . H
ver. . BALDVINI comm. ad L. Aguil. in HEIN. iuriſpr. Rom.
uothd et Att. T. I. MENDOZA ad L. Azuil. in MEERNMANN.
apinam theſ. Tom. II. NOODT. ad E. Aq. in Ej. opp-
Vrdle i, .
ure ) T g. 656.
altructi Regquaiſitz a.
. Ergo requiritur: I. Vt damnum inferens ſit

homo ſui juris a). II. Vt nulla iuſta nocendi cauſa
1 f. adfuerit, i. e. vt damnum vel dolo vel culpa datum
ENS.. ſit. Hinc 1) qui moderamine INCVLPATAE TV-
TELAE vtitur, non tenetur, modo: &) iniuſta et im-
Pprouiſa adgreſtio fuerit &) damnum irreparabile ex
4 aggreſſione ipfi imminuerit „) in continenti ſe defen-
Ff derit

450% LIs. IV. Trr. III.

derit ₰) nec aliud, ad ſe tuendum, remedium adfue-
rit 5) 2) propter damnum caſuale nemo tenetur, i.
e. ſi quis re licita, loco, tempore et modo licito vſus ſit).
Sed 3) propter culpam, licet leuigimam, quae in com-
mittendo, non in omittendo, conſiſtit, legi Agniliae
locus eſt d). Porro, ſi in contraétu doloſe aut culpoſe
verſatus ſit, a tione ordinaria e contrattu vtendumeſt e).
III. Vt corpore corpori nocitum ſit, quamuis, ſi corpo-
ri, ſed non corpore nocitum, actio vtilis; et ſi nec
corpore nec corpori nocitumn, actio in factum com-

petat ).

a) Vit. de nox. adt. b) H. 2. I. I. 4. 5. Pr. . h. z. I. 3.
fF. de iuſt. et iure. IIl. PVEITMANNI diſſ. de mod.
inculp. zut. ad erat. Cic. Milon. C. IL. Lipf. 1783. c)
§. 2. 144. 1. h. t. d) STRYCK Vs. mod. h. F. 14.
e) BERGER. Oec. p. 584. de CANNGIESER. deciſ-
Caſßſel. T. I. n. 91. f) H. vlt. I. b. t. Cf. THOMA-
SII nov. Add. ad. HVBER. h. t. n. 7.

g. 657.
Primum L. Aquiliae caput.

Ceterum tria potiſtimum fuerunt legis Aquiliae
capita, quorum primo cautum, vt, qui SERVVM
SERVAMue alienum alienamue QVADRVPEDEMue pe-
cudem iniuria OCCIDERIT, is tantum domino aes dare
damnas ſit, quanti id in eéo ANNO plurimi fuerit a).
Ergo ad primum caput pertinebat 1) damnum occi-
dendo datum 2) occiſio ſerui ſeruaeue quadrupeditue pe-
cudis. Actio ex hoc capite dabatur domino (vel ei

cuius intererat) aduerſus occidentem, (vel ſi plurer fue-
rint, et ignoratur, cuius ictu res periit, aduerſus

omnes) ad praeſtandum, quanti nonſolum res ipſa
eo annolplurimi fuerit, ſed et quod eius occaſione ſi-
mul amiſſum eſt ?).

4

dee
Vla recen
ratur.
BVN
1. 4
1.0

Ter
rel, pfoet
alteni an
RVMEN
et, gu
proxinit.

Cet
non loen
recipit a
capite al
AA praelta
din in eu
tricum et

11. f.

aAUlfue.
tur, i.
ſite).
n com

Aquiline
ARVVM.
2Mue pe⸗
ger dart
gerit a).
um orti⸗
Minpe
(vel ei
uret fue⸗
querlus
res inſ⸗
nſone l⸗

)1

DE LEGE ACILIAE. 45 1I

a) l. 2. Pr. §. 2. l. 7. §. I. 2. F. h. r. b) §. 9. 10. JI. l.
21. §. 2. H. 10. l. 22. H. I. l. 23. Pr. H. 1. 2. 6. f. h. r.

§. 658.
Caput ſecundum.

Secundum caput iam Iuſtiniani temporibus ex
vſu receſſit, et, quid eo cautum fuerit, hodie igno-
ratur.

BYNKERSHI. obſ. L. I. c. I3. CHIFLETIVS de ſecundo cap.
L. Aquil. in OTTON. theſ. T. V. HEIN. ynt. ant. h.
t. CANNEGIETER. el;t ſ. iur. Rom. L. IV. c. 9.

§. 659.
Tertium caput.
Tertio capite cautum erat, vt, ſi quie ALIAS
res, practer hominem pecudemue, OCCIDERIT, vel N quis
alteri damnum dederit VRENDO, FRANGENDO,
RVMPENDOVE, i tantum aes domino damnas dare
eſſet, quanti ea res fuerit in TRIGINTA DIEBVS
proximit. l. 27. H. J. G. l. k.

F. 660.
Conſectaria.
Ceterum ex his patet: 1) homine libero occiſo
non locum fuiſſe legi Aquiliae, quia homo liber non
recipit aeſtimationem 2) eo vero vulnerato ex tertio
capite actionem legis Aquiliae vtilem inſtitui potuiſſe,
ad praeſtandas operas ceſſantes et reſtituenda impen-
dia, in curationem faéta, non vero ad doloris, cica-
tricum et deformitatis aeſtimationem.

l. 13. f.. h. 1. I. 3. F. ſi quadrup. I. vle. F de effus.

Ff 2 §. 661.

LIn. IV. Txr. III.

§H. 66 1.
Aliud caput.
Aliud caput et hoc fuit, vt lir inſiciando creſceret,

i. e. vt laedens damnum doloſe negans duplo punire-
tur, 1. 2. §. I. J. h. f.

H. 662.
Wus bodiernus.

Hodie 1) aeſtimatur res, quanti tempore damni dati
fuit; 2) occiſio hominis culpeſa imprimis Wehrigel-
do punitur 3) vulneratio hominis ex aliis Principiis
diiudicatur; 4) lis inficiando non creſcit.

THOMASII diff. Laraus L. Aquile derracta in diſſ. Vol. II.
L TITVLVS IV.

DE

1 N I V R I I S.

F. 663.
Iniuria quid?

VItimum delictum priuatum eſt INIVRIA, quae

hoc loco dicitur, quod in alterius contumeliam do-
loſe dirigitur. .

Nota: Alias iniuria dicitur, 1) omne, quod ſmne iure
fit; 2) iniquitas et iniuſtitia pr. I. h. z. LAVTERBACH
diſſ de iniur. in difſſ Tubing. Vol. II. GOEDDAEVS
de iniur. Marb. 1594.

§. 664.

l
dolun ſer
dieztur an
Hinc: 1)
eimn imin
impubes
habetur,
non habil
4)giß
candi, ne
mum cor
De (gller
Iubiectum

4) 1 .

bat an

F.¹
1 5.

Uniun

1 Quo⸗
4(d prioren
Ad polteri

II. Quo⸗
Dll.

riontif et

Arr kenn

ſeent
unire.

nni dati
Alrigtl.
incipiis
Vol. II.

A
F

, uas
iamn do⸗

ſcne iuft
RBACH
DAEVS

DE INIVRIIS. 453

H. 664.

De animo iniuriandi.
Ex qua definitione patet, ad iniuriam requiri
dolum ſeu ANIMVM INIVRIANDI, i. e. vt aliquid
dicatur aut fiat eo fine, vt alicui contemtus oriatur a)
Hinc: 1I) qui in genere doli capax non eſt, pati qui-
dem iniuriam, ſed non facere poteſt, v. g. furioſus,
impubes, rel. ⁵) 2) qui quidem in genere doli capax
habetur, ſed in hoc actu ſpeciali animum iniuriandi
non habuit, non committit iniuriam, quo pertinet:
αι%) qui per iocum aliquid fecit, modo habuerit ius io-
candi, nec fines ioci licitos egreſſus ſit c) ₰) qui ani-
mum corrigendi habuit, licet fines egreſſus ſit, quip-
pe qui ex L. Aquilia tenetur d) „) qui, hominem ſibi
ſubiectum percuſſurus, alium ex improuiſo percuſſite).

7

a) l. 33. F.. I. S§. C. h. zt. LVDER. MENKEN. diſſ. de pro.
bat. animi inferendi iniur. Lipſ. 1685. b) b. 3. J. z.
F. b. z. c) l. 3. §. 3. F. eod. d) I. 15. §. 35. Ff. h-
7. lI. 5. §. 3. F. ad L. Aquile e) l. 3. F. 4. l. 4. J. h. z.-

§. 665.
Iniuria quotuplex?

Iniuria eſt:

I. Quoad modum, vel VERBALIS vel REALIS a).
Ad priorem pertinet conuicium et libellus famoſus b).
Ad poſteriorem picétura contumelioſa et verbera e).

II. Quoad gradum, vel ATROX vel LEVIS, ſeu
SIMPLEX. Atrocitas diiudicatur: 1) ex perſona in-
iuriantis et iniuriati 2) ex qualitate facti 3) ex oco et
4) ex tempore d).

Ff 3 uI.

454 LIs. IV. TIr. II.
MI. Ratiene iniuriati vel DIRECTA vel INDIRE.
CTA, prout vel mihi ipſi, vel perſonae, mecum con-
iunbéae, iniuria illata eſte).

et mandato iniuria commiſſa eſt .

2) H. 7. I. I. I. §. I. h. . b) 1. 5. §. 9. F. eod. I. vn. C. de
Jam. lib. HERM. CANNGIESSEKR. obſ. iur. R. L. II.
c. 9. de voce convic. vid. CHRISTII noOCct. acad. ſpec. I.
FR. BALDVINVS de lib. Ffam. in HEIN. iuriſpr. Rom.
er Att. T. I. c) BRVNGCVELLVS de pic. contum.

Ienae 1733. 4. d) HF. 9. J. 1. . S. 7. S. l: 5. 9. F.
h. t. e) §. 2. I. . 2. l. u. G. F. l. I. H. 3. er vlt. l. .

1. 1a. pr. §. 3. F. b.
F. 666.

Remedia iuris propter iuiurias.

Dantur propter iniurias remedia tam iudicialia

iterum vel ciuiles ſunt, vel criminales; ad haec retorſio
iniuriarum. Hinc nota:

I. ARio CIVILIS iniuriarum eſt duplex, vel
praetoria ſeu AESTIMATORIA, vel actio ex lege

per alium iniuriam fecerit, ad id, quanti ablor iniu-
riam aeſtimauerit. Ea annalit eſta). Poſterior datur

vi introita eſt, ad id, quanti aeque actor iniuriam ae-
ſtimauerit. Ea perpetua eſt.

IV. Reſpectu iniuriantig, vel MEDIATA vel
IMMEDIATA, prout vel ab eo inſo, vel eius iuſſu

5§. 35. Jq. I. I9.. . 4. 5. l. 41. F. b. 2. f) §. 1I1. JI.
1..

quam extraiudicialia. Ad illa pertinent altiones, qugee

MAS

CORNELIA de iniuriis. Prior datur iniuriato quo-
cunque modo, aduerſus iniuriantem, ſiue ipſe ſine

Hodie

ſi quis vel verberatus, vel pulſatus, vel eius domus

II.

I1.

nniter

nto, pu
veram p
ſeribitur
NAhIaA,

awaitrari

II.
juriatus
iniurin,
9§

(eſt
Pneleript
4)4) mor.
Cotefata

3) Kol

gue locus
idn eprer

DINr.

mcon.

4 vel

n.C.de
. L. I.
ſpecll.
t. Ron.
cONth.
19, f.
Nr .
11.

Lcltigin
l guae
rtorſ

ler vel
ex lege
1to 940
le ſine
r init

ot datuce

domus

DE INIVRIIS. 455

II. Actio CRIMINALIS itidem duplex eſt. Pri-

ma iterum ex lege CORNELIA, quae datur verbe-

rato, pulſato, vel cuius domus vi introita eſt, ad
poenam publicam infligendam. Ea viginti annis prae-
ſcribitur ⅛). Altera actio criminalis EXxTRAORDI.
NARIA, quae datur iniuriato cuicungue, ad poenam
arbitrariam infligendam &).

III. RETORSIO INIVRIAE eſt actus, quo in-
iuriatus in iuriantem in continenti eadem afficit verbali
iniuria, qua ipſe vſus erat.

a) §. 7. cr II. I. J. II. pr. §. 3. F. I. z. C. b. . b) §.
§. I. J. J. pr. 9. I. J. 537. 9. I. J. 4. r. c) §. I0. I. l.
vlt. F. b. r.

Quando ceſſent bae actiones?

Ceſſant tamen hae actiones: 1) retorfione 2)
praeſcriptione 3) remiſſione ſiue expreſſa ſiue tacita
a) 4) mortetum iniuriantis cum iniuriati, niſi lir iam
conttſtata ſit b).

a) §. vlt. I. I. 2. §. I. F. h. 1z. l. 17. §. I. F. de pact. b)
.’ èI. I. de perp. act. l. 13. Pr. F. h. z. Cet. vid. IHO.
MASII obſeruatt. de act. iniur. in Ei. difl. vol. III.

§. 668.
Vſus bodiernus

Hodie 1) retorſioni et aeſtimatoriae a ctioni non vbi-
que locus eſt 2) dantur alia remedia, veluti recanta-

tio, deprecatio et honoris declaratio.

Ff 4 TITV.

THIHTVLVS V. .

DE
OBLIGATIONIBVS QVAE QVASI EEK
DELICTO NASCVNTVR.

§. 669.

Conneio.

H'denus de obligationibus vere ex delitis or-
tis; ſequuntur, quae quaſi ex delictis naſci di-
cuntur.

§. 670.
Obligatio quaſi ex delicto quid?
OBLIGATIO QVASI EXx DELICTO eſft, qua quit
Zenetur ad damni, cui faéto illicito occaſionem dedit, re-
parationem, licet animum nocendi non habuerit.

Ita plerumque cf. WESTENBERG. de cauſ. oblig. difſ. II.
THOMASII ſchol. ad HVBER. prael. h. t.

§. 67 1.
Exempla obligationum quaſi ex delictis.
Quaſi ex delicto obligatur I. iudex, LITEM SVAM
FACIENS, i. e. male iudicans ex imprudentiqa. Quod
ſi enim dolo id fecerit, ex vero potius delicto tenetur
ad litis azſtimationem, et infamia ac remotione ab offcio
punitur a), Sin ex imprudentia maleliudicauerit, te-
netur achione in faétum ad poenam arbitrariam b),
quae

que ethe
Fellane o

I.
54: 1) in
rekundene
ſi vulneral

IIl.
habet il
alicvi noe
verlus en
re0s alte

IV.
ſi fam
eum, ſi

quaſ M

VI.
dederit

) l. dhr
ek. iar
4 A
i, 9
1. 7.
PVTT

EX

is or.
lei di.

ln glit
lit re-

Gifh I.

VAM

DE OBLIGATIONIEVS. 457
quae et hodienum obtinere videtur, licet grauatus ap⸗
pellare potuiſſet &.

II. Habitator aedium ob DEIECTA et EFFPV-
SA: 1) in L. Aureos, ſi homoò liber occiſur, vel ad
refundendum ſoſtrutn, impenſas et id quod intereſt,
ſi vulneratus ſit 2) ad duplum, ſi damnum azſtimabile ſit.

III. Is, qui aliquid SVSPENSVMet POSITVMI
habet ſupra locum, quo vulgo iter fit, cuius caſu
alicui noceri poſſit, vel iam nocitum ſit. Datur ad-
verſus eum actio popularis IN FACTVMad decem au-
reos actori ſoluendos &).

IV. NAVTAE, CAVPONES, STABVI⸗ARII,
ſi famuli eorum damnum rebus viatorum dederint;

cum, ſi ab extraneo damnum datum ſit, obligentur
quaſi Ex CONTRACTVZ).

V. Qui miſericordia intempeſtiua alteri nocuit ⁵).

VI. Qui CONNIVENDO occaſionem damno
dederit, quod impedire et poterat, et debebat g).

a) lJ. vlt. C. de poen. iud. qui male iud. b) Pr. I. h. t.
cf. tam. IANVS A COSTA in prael. iur. civ. p. 101.
c) ZIEGLER. dicaſtice concl. 45. §. 5. d) tit. f. de
16, qui effud. e A tit. F. nautae, caup. ſtab. †)
7. pr. f. depoſ. g) l. 45. pr. f. ad L. Aquil. III.
35 TTMANNI diff. de crim. conniuentiae Lipſ. 1781.

orrrrrrtrtt!!!

TITVLVS VI.
DE

A C T I ON I B V S.

C n 2 e x o.
§. 672.

aec de duobus iuris obiectis, nimirum de per-

ſonis et rebus. Sequitur de tertio i. e. de

a ctionibus, tractatio.

9. 673.
4Actio qà ui d?
ACTIO eſt hoc loco medium legitimum, iura ſua
in iuditio Perſequendi. Alias enim actio quoque pro
iure agendi ſumitur.

BACHOVII tr. de action. Frf. 1623. 4. GABR. MVDAEVS

ad b. t. I. Frf. 1686. f. DONELLVS ad h. t. Lugd.

1630. 8. BOECKELMANNI æxercitt. de act. VItrai.
1695. 8. SCHACHERI collegium pract. c. not. MXYLII
et BARTHII Lipfſ. 1725. 4. STRYCKlII tr. de action.
for. inueſtig. et caute eligend. per HOMMELIVM V.
C. Vit. 1769. 4. BOEHMERI doctr. de act. Halae 1765.
8. CARRACH. adnott. ad Boebmer. Halae 1775. MEN-
KENII introduct. in doctr. de act. cura MADIEHNI Ha-
lae 1769. S. SCHMIDTS pract. Lebrb. v. gericbtl. Klag.
u. Einreden. Ienae 1778: 8.

F. 674.

vel VTII

40
fundame
ciale III.
V. Pro-
tus adhe

l.
vel ler
interpri,

4
inftitnunt
beint 0

5).
Praktori

0

ex intern
ex euit

5) n.
le⸗
r. en
§. cu
CTA
Alio
1
MWCE

–

de per.

1. e, s

lura ſua
gue pro

VDAEVS
t. Lugd.
3. Vlrrei,
1. MIII
de actiof⸗
LIVMV.
lie 1765.
F. MEN-
NI Hr.
hrl. Klag.

t

DE ACTIONIEBVS.

§. 674.
Diuiſienes actionum.

Asdtionum variae dantur diuiſiones: I. Quoad
fundamentum generale II. Quoad fſundamentum ſpe-
ciale III. Ratione ſpecialis finis IV. Reſpectu obiecti
V. Propter praeſcriptionem et VI. Ratione tranſi-
tus adheredes.

F. 675.
Prima diuiſio. D
I. Fundamentum actionum GENERALE! eſt
vel lex ciuilis vel edidtum Praztoris, vel reſponſa et
interpretationes prudentum. Hinc-:

A) Actiones CIVILES ſunt, quae e lege ciuili
inſtituuntur, quae quidem, ſi ſpeciale nomen non ha-
beant, CONDICTIONES EXx LEGE dicuntur a).

B) Actiones PRAETORIAE ſunt, quae ex diéo
Praetoris competunt. Eae annales ſunt b).

C) A Riones a prudentibue introductae dicuntur
vel VTILES vel actiones IN FACTVM. IIlae, quae
ex interpretatione legis ciuilis extenſiua c); hae, quae
ex atquitate a prudentibus introduétae ſunt 4).

a] tit. ff. de condict. ex lege WESTENBERG. de cauſ.
oblig. difſ. IV. b) F. 3. I. b. z. C. F. HOMMELII
or. cur actiones praet. annal. ſint. in Opuſc. Lipſ. 1785.
8. cura ROESIGII V. C. c) Vnde actiones DIRE-
CTAE dicuntur, quae ex ipfs legum verbis oriuntur.
Alio ſenfu actio DIRECTA dicitur, quae poſt ceſſio-
nem; VTILIS, quae anze eam competit I. z26. ff. de pact.
I. §. C. de bered. vend. Deinde quoque actiones DI-
RECTAE dicuntur, quae ex ipa contradtuum natura
naſcun-

60 LIB. IV. TIT. VI.

naſcuntur, quibus opponuntur CONTRARIAE. d)

MEISTER. de act. in fact. in Opuſc. AEG. HORTEN-
SIVS ad tit. f. de praeſcr. verb. Frf. 1604. 4. WE-
STENBERG. de cauſ. oblig. diffſ. V.

§. 676.
Secunda diviſio.

II. Fundamentum SPECIALE actionum eſt vel

jus PERSONARVM, vel ius RERVM, hocque vel ius
IN RE vel ius AD REM, vel VTRVMGCVE ſimul.
Hinc dantur actiones praeiudiciales, reales, perſo-
nales et mixtae.

A) PRAEIVDICIALES ſunt, quae dantur pro-
pter ſtatum perſonalem. Eae iterum vel adfirmatiuat
ſeu eonfeſſoriae, vel negatiuae ſeu negatoriae dicuntur.
Illae, quibus ablor adfirmat, bi ius in perſonam alte-
rius competere; Hae vero, quibus allor negat, alteri
comptere ius in perſonam.

B) REALES, ſeu VINDICATIONEsS in genere,
ſunt actiones ex iure IN RE competentes. Cum vero
ius in re aduerſus quzmeunque exerceri poſſit (§. 194).
et variae dentur iuris in re ſpecies (H. 195.) ſequitur:
1) acliones reales in regula aduerſus tertium quem-

cunque poſſeſſorem, ſiue vere ſiue fiſe poſſideat, (§.

/96) inſtitui poſſe a); 2) eum, qui ipſe poſſidet, non

poſſe actione reali vti, niſi vnico caſu b) 3) eum, qui
ex lure in re agere poteſt, non debere vti actione
perſonali, excepta condictione furtiua e) 4) actiones
reales non dari aduerſus heredes, niſi poſideant 5) tot
dari actiones reales ipeciales, quot ſunt iuris ipfſius
in re ſpecies &)].

a) Sunt

4) Au
eifl.
PII
toria
01
L.b.
gica
ai⸗
ali⸗
Prio
K!
TN
et
V.
bus

01

7

genere,

Quum ve
erinitr.
immechat⸗
ſequitur:
verſus gue
litey oblig

nes IN R

eſſe gunli⸗
DlATAS,

3) CE. 4
1666.

DB ACTIONIBVS. 46 1

HKM 4) Sunt enim exceptiones cf. OELZE diſſ: de adkion. real.
W. adv. tertium non comper. Ienae I769. LAVTERBACH-
W diſſ. de act. real, in difl. Tubing. Vol. IJ. b) Sed
quis ille ſit, diſputatur. Plerique auctoritate THEO-
PHILI paraphr. §. 2. I. b. z. intelligunz actionem nega-
toriam cf. quos allegauit HOEPFNER. ad Inſt. §. 1095.
OTTO ad §. 2. b. t. VINN. et HEIN. ibr/d. c) §. 14.
I. h. t. % Hinc I. Ex DOMINIO datur 1) rei vin-
ſ vel dicatio 2) actio negatoria 3) actio knium regundorum 4)
. actio communi diuidundo 5) adio Jamiliae erciſeundae 6)
el ius actio publiciana vindicatoria 7) actio Publiciana reſorſſoria.
ſimu. Priores quinque ſunt ciuiles; reliquae Praetoriae. II.
Perlo⸗ Ex SERVITVTE: adctio confeſſoria III. Ex HEREDI-
TATE: hereditatis petitio, tum ciuilis cum praetoria,
et querela inoſſicioſit. IV. Ex PIGNORE: 1) actio ſer-
viana 2) actio quaſi ſeruiana ſeu bypothbecaria. De qui-
. pro. bus omnibus in latioribus Pandectarum libris.
atiuae
untur.
1 oHtt. .. 677.
altei Continnatio. Actiones perſonales.
C) PERSONALES, ſeu CONDICTIONES in
genere, ſunt actiones ex iure AD REM competentes.
enerte, Quum vero ius ad rem ſupponat certam perſonam
ero ſpecialiter obligatam, haecque ſpecialis obligatio vel
194). immediate ex legibus vel mediante fabto oriatur (H. 49 3)
Uitur: ſequitur: 1) actiones perſonales in regula non ad-
uen. verſus quemcunque, ſed contra ſolam Perſonam Wpecia-
t, (8 iiter obligatam poſſe inſtitui; modo exceperis actio-
t non nes IN REM SCRIPTAS a) 2) actiones perſonales
m,gu eſſe duplicis generis, vel IMMEDIATAS vel ME-
Nione DIATAS. .=
tiones . F. : ,
a) GE. AD. STRVV. difſſ. de act. in rem ſeript. Ienae
0 1666.
iplus
3) Sunt §. 678.

462 LIB. IV. TrT. VI.
§. 678.

Cominuatio. Actiones pPerſonales immediatae et mediatae

Aciones perſonales IMMEDIATAE ſunt, quae
ex ueguitate legibus confirmata inſtitui pobſunt. v. g.
acliones ex obligatione quaſi ex contrattu v. g. actio
negotiorum geſtorum, tutelae, cet. §. 617.) Praete-
rea huc pertinent a ſtio ad exhibendum, reſtitutiones
in integrum, aliaeque, quae copioſe in Pandectis ex-
plicantur.

Actiones perſonales MEDIATAE ſunt, quae ex
fabto obligatorio oriuntur. Quod cum vel conuentio
ſit, vel delidum; illa vel contralttus vel pabtum; con-
tra Qus vel nominatus vel innominatus; vel realis,
vel verbalis; vel conſenſualis, vel litteralis; pactum
denique vel nudum vel non nudum, hocque vel le-
gitimum, vel praetorium, vel adiectam (F. 509. Sq )
Sequitur, plures eſſe actionum perſonalium media-
tarum ſpecies, de quibus nota:

I. Ex contra ibus NOMINATIS realibus, et
in ſpecie A) ex MVTVO datur: condictio terti, vel
ablio ex mutuo (S. 531) B) ex COMMODATO: actio
commodati direéta et contraria §. 5 34. C) ex DEPOSI-
TO: actio depoſiti direkta et contraria (J. 5§53 8.) D) ex
PIGNORE: actio vignoratitia direlta et contraria

§. 541.

II. Ex contractu VERBALIE: actio ex ſtpulatu
certi vel incerti (F. 544.).

III. Ex contractu CHIROGRAPHARIO: con-
dibtio ex chirographo (§. 579.)

IV.

V.
uldenm:
et
00NWV
9) 0
jtrinque
10lio pro
mandati

V.
INFANC

luntario:
tit ei gl
quo iurt
in contine
tracku n

ck⸗
CNINN

t, Auae
y. 9.
atlio
Praete.
tutioner
is er.

Iule er
Dnuentid
1; con-⸗

lrelg;

Pidhum
e vel le

99, 8)

media-

bus, et
ti, vel
I: io
EPOSI-

Der

ontraria

ipulatu

0: ℳ.

PE ACTIONIBVS. 463

IV. Ex contraétibus CONSENSVALIBVS, et
quidem: A) ex EMTIONE VENDITIONE: actio
emti et actio venditi (§. 598.) B) Ex LOCATIONE
CONDVCTIONE: actio locati, et actio condukßli (§.
596.) C) Ex EMPHYTEVSI: actio emphijteuticaria,
vtrinque direlta (§. 602.) D) Ex SOCIETATE:
actio pro ſocio (§. 609.) E) Ex MANDATO: actie
mandati direlta et contraria (§. 614).

V. Ex contractu INNOMINATO datur actio
IN FACTVM PRAESCRIPTIS VERBIS a).

VI. Ex pacto NVDO iure Romano nulla datur

actio, ſed hodie competit CONDICTIO EX MO-
RIBVS.

VII. Ex pacto NON NVDO LEGITIMO ori-
tur condilkio ex lege; ex PRAETORIO et quidem ex
hypotheta: actiof Seruiana et quaſi ſeruiana; ex conſti-
tuto: actio de conſtituta pecunia h); ex iureiurando vo-
luntario: aétio in fabltum ex iurziurando, quae compe-
tit ei, qui iurauit, ſibi debere, ad praeſtandum, de
quo iuratum eſt. )] Ex pacto contractui bonae Fidei
in continenti adiecto: eadem actio, quae ex ipſo con-
tractu, naſcitur (F. 515).

a) BRISSON, de form. L. V. MERILL. obſ. L. VIII. e⸗
MEISTER I. c. b) GVNDLINGIANA b. XX.
ec) CVIAC. Obſ. XXII. 7.

§. 679.
Subdiuiſio actionum ex contractibus.

Aciones ex contractibus porro ſunt vel STRI-
CTI IVRIS Vel BONAE FIDEI. IIlae ſunt, in qui-
bus

464

pus iudex ſtribte ſecundum verba contrabtus iudicare de-
bet; hae vero, in quibur iudex ex azquo et bono feum

condemnare poteſt.

.2§. I. P. f. vbi quoque extat actionum bonae fidei ca-
talogus, in quo tamen non omnes contineri videntur
cf. WALCHad HOPP. h. t. §. 28. BACHOV. de act.
diſp. VI. theſ. XI. — 25. BOEHMER. de acdt. ſect. I.
c. 3. H. 19. Sdd. OTTO ad §. 28. h. t.

§. 680.
Actiones arbitrariae quae?
Ab his differunt actiones arbitrariae i. e. in quibus
geuy, qui arbitrio iudicis non ſatitfecit, grauius conde-
mnatur. Quo pertinent actiones reales, excepta he-
reditatis petitione, actio ad exhibendum, de dolo,

LIE. IV. TrIT. VI.

uod inetus cauſa, aliaeque §. 31. I. h. t. ibique

VINN.
§. 681.

Vſus hbodiernus.
Hodie diſtin Rio in actiones ſtricli iuris, bonae
Kdei, et arbitrarias inutilis eſſe videtur.

cf. BOEHIMER. Sect. I. c. 3. §. 19. GVNDLING. de vſu
pract. diſt. act. h. f. er. ſr. iur. in Exerc. acad. TI. I.
STRXYCK. V mod. tit. de O. et A.

§. 682.
Actiones ex delictis.
Sequuntur acliones ex delictis priuatis et ordi-
nariis. lam obſerua:
IJI. Ex FVRTO datur: condiétio furtiua et abtio
jurti (J. 650) II. Ex RAPINA: actio bonorum vi ra-
. Ptorum

ptorun
INIVNI
Er NIN
1) eral
oMrupto
in Pande
dantur:

D
in fe et
miliae e

finiun
ſ. 0.

II.

4

jus iun
tum Ppro

Fan Peti
1 voenar
t fen et
tment 1
Indibu 7
condti
Poſtone

tare c.
10 feum

ſidei ea⸗
identur
de act,
4 ſed. I.

nguihut
conce⸗
Pta he⸗
le Colo,
bique

bonme

G. de
ad. T. l.

et ordi⸗

et alhio

i CA.

ptorun

en

—

DE ACTIONIEVS. 465

ptorum, et actio furti (§. 650.) III. Ex DAMNO
INIVRIA DATO: actio ex lege Aguilia (§. 657.)
Ex INIVRIIS variae actiones. (FH. 666.) Praeterea
1) ex aliiz factis illicitis dantur actiones v. g. de albo
corrupto, de calumniatoribus, pluresque, de quibus
in Pandectis: 2) ex obligationibus quafß ex delicto
dantur actiones IN FACTVM (S. 67 1.)

§. 683.
Continuatio. Actiones mixtae.
D) Actiones MIXTAE ſunt, quae ſimul ex iure
in re et ad rem naſcuntur; quo pertinet: 1) actio fa-
miliae erciſcundaez 2) actio communi diuidundo 3) actio
Flinium regundorum et 4) hereditatie petitio.

§. 29. I. h. zt. BACHOV. de act. diſp. II. §. 7. OTTO ad
§. 20. h. t.

§. 684.
Tertia diniſio.
III. Ratione ſpeclalis finis actiones ſunt.

A) Vel PETITORIAE, quando rem ipſam, vel
ius ipſum petimus, vel ?POSSESSORIAE, quae tan-
tum propter iuris reiue poſeſionem inſtituuntur.

B) Vel REI PERSECVTORIAE, quibus rem no-
Rram petimus; POENAE PERSECVTORIAE, quibus
ad poenam infligendam agitur; et MIXTAE, quibus

et rem et poenam ſimul perſequimur. Ad priorer per-

tinent 1) actiones realer (§. 676.) 2) adtiones ex con-
trabkibur, excepto depoſito miſerabili 3) ex deliéktie:
condictio furtiua et actio rerum amotarum àa). Ad
poſteriorer: pleraeque actiones ex deliktir. Ad vlti-
Gg mar:

466 LIs. IV. TIT. VI.

mar: 1) actio vi bonorum raptorum 2) a ctio L. Aqui-

liae 2) actio contra eos, qui relibta & S. eccleſiis vel
aliis: venerabilbus lotis legata vel fideicommiſſa dare di-
ſtulerint, vsque adeo, vt etiam in iudicium voca-
rentur.

2a) AYRERI difſ. de act. ex del. rei per ſec.

K 685.
. Quarta diuiſio. .
IV. Ratione obiecti actiones ſunt vel VNIVER-
SALES, vel SPECIALES. IIIae, quibus uniuerſitatem
rerum; hae, quibus res ſingulares petimus. In illis non
ſolam ſuccedit res in locum pretii et pretium in locum
rei, ſed ſufficit quoque petitum generale.

§. 686.
Quinta diniſio.
De diuiſione achionum quoad prazſeriptionem et
tranſitum ad heredes infra Tit. XII.

§. 687.
Sexta diuniſio.
Praeterea omnes actiones vel in SIMPLVM vel in
DVPLVM, vel in TRIPLVM dantur vel in CVADRV-
PLVM; vlterius autem nulla actio extenditur. Exempla
talium actionum ipſe luſtinianus recenſuit S. 27. 4.

I. h. t.

Ceterum de vſu harum adtionum diſputatur. Alii eas
admittunt, vid. SCHILTER ad P. Ex. 19. Thef. 74.
BERGER. comment. de vſu action. tum rei perſecut. tum
poenal. §. 40. LES. ſpec. 56. med. 2. STRYCR. v/.

mod. ff. tit. de calumn. Alii eas reiiciunt. vid. STRVV.

ad ff. Ex 7. §. 60. THOMASII diſſ. de vſu act. poenal.
in

in for.

rux: G.

Sant
IIDVMe
ſationen?/
Petentin, 4
tribus, ſoe
promiſam.
Pats, qun
qui donis
ſtorum,

6 36 gr.

Nonm
ſit vel re
lucide erli

Ayui.
ii vel
Are di.
VvCc.

IVER.
ſtaten
is non
1 Otun

onemn et

vel in
ADRV.
termpha
21 4.

Alii eas
cut. tuiß
ich. 1,.
STNVV.
Cennl.
in

õ

bE ACTIONIBVS. 467

in for. germ. C. 3. §. 13. in ej. diſſ. Vol I. CARPZOV.
Prax. crim. ugen. 78. n. 8. 0T10 ad 9. II.

K. 688.
Septima diuiſio.
Sunt denique actiones, quibus non ſemper 80-
LIDVM perſequimur. Quod fit 1) propter compen-
ſationem 2) in actione de peculio 3) ob beneficium com-
petentiag, quod competit parentibus, patronis, fra-
tribus, ſociis, coniugibus, ſoceris propter dotem
Ppromiſſam, militibus, donatoribus, liberis emanci-
Patis, qui a paterna hereditate abſtinuerunt, et iis
qui bonis ceſſerunt, ratione bonorum poſtea adqui-
ſitorum.

5. 36. 544. I. b. z. l. 6. 15. 49. Ff. de re iud.

K. 689.
De pluris petitione.
Nonnumquam in actione PLVS petitur, quod
fit vel re, vel tempore, vel loco, vel cauſa, quae di-
lucide explicat Iuſtinianus §. 22. I. h. t.

= e.
—=

—
TITVLVS VYVII.
QvOD CVM EO, QvVIIN ALIENA
POTESTATE EST,. NEGOTIVM GESTVM
ESSE DICITVR.

§. 690.
C n n e i o.

H'e vſque de aclionibus ex facto proprio aduerſus
nos competentibus. Sed dantur aliae, quae
ex contractu alieno aduerſus nos inſtitui poſſunt,
quae ADIECTITIAE QVALITATIS dicuntur, i. e.
actiones e contrabtu ALIENO ezt SPECIALI CAVSA
aduerſus nos competenter. Quae ſpecialis cauſa eſt:
I. POTESTAS noſtra in contrahentem, ex
qua aduerſus nos datur: I.) actio good iuſu 2) actio
de peculio 3) actio tributoria.

II. LEX PRAEPOSITIONIS, ex qua aduerſus
praeponentem datur: 1) actio exercitoria 2) actio in-
ſtitoria, prout contrahens vel negotiis maritimir vel
terreſtribus praepoſitus fuit; ſiue in noſtra poteſtate,
ſiue liber fuerit. .

III. VERSIO IN REM, licet contrahens nec in po-
teſtate noſtra, nec negotiis noſtris praepoſitus fuerit.
Iam de ſingulis.

§. 691.

Con crA1

Alliot
ſinr bel /eruu
inſun conin
ſcuus pronn
ſerud latun
ſperie Gic
Quse allio
et iute non⸗
minum et

Kche l

Alio
e fatione bß

ninun pn

liit. (Cuin
lus e

5ſ.

Aio
fin ſemoue
Aontrartrun
Mofatu i⸗
le el wai

41.1

„

IVM

evop cvM EO QVI IN ALIENA POTESTATB EST ETC. 469

§. 691.
Actio quod iuſſu quid?.
Actio QCVOD IVSSV datur ei, qui cum filio fami-
lias vel ſeruo ex iuſſu domini patriſue contraxit aduerſus
inſum dominum patremue ad praeſtandum, quad filius aut
Jeruus promiſit. IVSSVM vero eſt mandatum filio vel
ſeruo datum, a quo igitur differt MANDATVMin
Necit dictum „ quippe quod homini libero datur.
Quae actio proprie eſt adieklitiae qualitatis, quamuis
et iure nouo immediate ex contraltu ipſo aduerſus do-
minum patremue agi pofſit.

§. vlt. I. b. z. tit. fF. quod iußa.

§. 692.
Actio de peculio quid?
ARio de PECVLIO datur ei, qui cum ſilio ſeruo-
ut ratione PECVLII PROFECTITII contraxit, aduerſus
dominum patremue ad ſoluendum, quatenus peculium ſuf-

Ficit. Cuius tamen actionis vſus hodie fere nul-
lus eſt. I .

§. 693.

De actione tributoria.
Actio TRIBVTORIA datur creditoriburt, qui cum
Kilio ſeruoue, cum patris dominiue conſenſu negotiante,
contraxerunt, aduerſus dominum patremue ad mercedes
yvro rata diſtribuendas. Sed et huius aclionis vſus ho-
die eſt rariſſimus.

§. 3. I. h. t. tit. F. de trib. act.

—

G 2%3

470 LIB. IV. Trr. VII.

§. 694.

Actio exercitoria quae?
Acio EXERCITORIA datur ei, qui cum magiſtro
nauis ſzcundum legem prazpoktionis contraxit, aduer-
Jus ipIum exercitorem ad prazſtandum, quod magiſter
nauis promiſit. EXERCITLOR NAVIS autem eſt, ad
quem negociatio nauis pertiuet licet nauis ipſa aliena ſit.
MAGISTER NAVIS eſt, qui ab exercitore negociatio-
ni nauis prazpoſitus tſt; et LEX PRAEPOSITIONIS
dicitur mandatum magiſtro nauis datum, quomodo et
quatenus negotia peragere debtat.

§. 2. L. h. t. tit. W. de &erc. act. LANGE introd. in notit.
legum naut. Lub. 1713. 8. PETR. BECKII tr. de re nauez
L. B. I747. WEDDERROPP. introd. in ius naut. Flensb.
1I757. 4. HEINECCII Faſciculus ſcriptor de iure marit.
Halae 1739. 4.

F. 695.

Actio inſtitoria quae?

Actio INSTITORIA competit ei, qui cum inſtitore

ſecundum legem praepoſitionis] contraxit, aduerſus domi=
num tabernae ad id, quod inſtitor promiſit.

Sed de his binis actionibus adhuc obferua: 1)

iure nouo poteſt etiam direſte ex contractu aduerſus
praeponentem agi. II. Magiſtrum nauis vel inſti-

torem poſſe etiam direlhte ex contracto ſuo aduerſus
contrahentes agere, quamdiu adhuc eſt in oftcio.
At III. ipſum praeponentem non poſſe aduerſus eos,
qui cum praepoſito contraxerunt, agere, niſi i i in ſub⸗
ſidium.

§. 2. et vlt. I. b. t. tit. f. de exercit et inſtit. act. RAMOS
de act. inſtit. in MEERM. theſ. T. V.
§. 696.

Goberur

Alio
in euiur V
Jundin tan
Aliepius Vl
lacere, le⸗

41U.

NOX

Pret

terle
dendun,

Quoc
ſet, unerte
XAIIS, aa

dominufue

Nota: N
vus da
A au
flli

gitn
aduer.
Hile
Al, ad
enaſit.
Niatio⸗
ONIS
oco et

n notit.
renut
ensb.
marit.

nſitort
domi⸗

ta: 1)

duerlus

el inlti⸗
luerſus

Us e0s,

in ſuh

MWS⅝

ℳ

evob GVMEO, CVI IN ALIENA POTEST ATEESV, ErC. 471

ffri.

g. 696.
Actio de in rem verſo.
Acio DE IN REM VERSO datur aduerſur eum,
in cuius VTILITATEM negotium geſtum eſt ad prae-
ſtandum tantum, quantum in rem verſum eſt. IN REM
alicuius VERTERE eſt, in alterius vtilifatem aliquid

facere, licet nec iuſſerit, nec mandauerit.

§- 4. L. h. z. zit. f-. de in rem verſo.
TITVLVS VIII.
DE

NOXALIBVS ACTIONIBVS.

§. 697.

Conne X 1io.

Praecedente titulo vidimus, quatenus dominus pa-
terue ex contrafku filii ſeruiue teneatur; iam vi-
dendum, quatenus ex eius delißto conueniri poſſit.

§. 698.
Actio noxalis quid?
Quodſi igitur filius aut ſeruus NOXIAM feciſ-
ſet, aduerſus dominum patremue dabatur actio NO-
XALIS, ad noxiae reſarcitionem, a qua tamen pater
dominuſue NOXAE DATIONE liberabatur,

Nota: NOXIA eſt ipſum maleficium, quo filius vel ſer-
vus damnum dedit, veluti furtum, rapina cet. NO-
XA autem eſt corpus ipſum. quod nocuit, i. e. ſeruus
aut filius §. 1I. I. b. z.
Gg 4 §. 699.

LIs. IV. Trr. VIII.

§. 699.

Vſus bodiernus.

De vſu hodierno obſerua: 1) actiones noxales
quoad liberos iam nouiſſimo ijure Romano ſublatae
ſunt, cum ip/ſi liberi ex ſuis delictis conueniri de-
beant a) 2) hodie, cum tales ſeruos, quales Roma-
norum erant, non habeamus, ne quoad hos quidem
actionum noxalium vſus eſt, cum homines proprii et
mertenarii ipfi ex ſuis delictis in regula conuenian-
tur 9).

a) §. 3. I. b. t. b) LEXS. ſpec. II3. med. I. STRX-
CKlI vs. mod. tit. de nox act. J. 3. BERGER. occon. p.
645. n. 3.

——=—B—=–– . —–.,

TITVLVS IX.
SI QVADRVPES PAVPERIEM FECISSE
DICATVR.

. 700.

Pauperies gquid?

DAVPERIES eſt damnum a QVADRVPEDE datum.
In quo tamen diſtinguendum 1) vtrum quadru-
pes fera beſtia fuerit, an non; 2) vtrum ſecundum
an contra naturam nocuerit; et 3) vtrum et a quo
inſtigatum fuerit. Hinc nota regulas:

I. Si beſtia FERA nocuerit, quondam eius do-
minus non tenetur, pr. I. h. t.

II. Si

5. C⸗

l,4
PACTVN
domirum
competit
haec,

1. 4. 5

IIl
LAEO
DOMN
allio Ex
ſtigatum
PaVPES
men don

p. Ll.

Ho⸗
lieiti elt
LIS o)et
EXPVISI

²) MM
1o!
in Ml
mel.
di di
P. 1

Rete

SI QCADRVPES PAVPERIEM FECISSE DICATVR.

473
II. Si animal MANSVYETVM aut MANSVE-

FACTVM ſecundum naturam nocuerit, aduerſus eius
dominum vel actio DE PASTV vel actio IN FACTVM

dales
late competit; illa, ſi animal depauerit fundum alienum;
ido. haec, ſi in fundo domini ſui rem alienam conſumſerit.
cha “ l. 14. J. ult. F. de praeſc. verb.
den
n er III. Si CONTRA naturam nocuerit, et ab ipſo
nlar. LAESO inſtigatum fuerit, ceſſat omnis actio; ſi ab ipſo
DOMINO vel a TERTIO, datur aduerſus inſtigantem
In. 8 actio EXx L. AQVILIA; ſin SPONTE, ſeu a nemine in-
nn,. D ſtigatum nocuerit, datur aduerſus dominum actio DE
. PAVPERIE, ad damnum reſarciendum. Poteſt ta-
men dominus ſe liberare animal NOXAE DANDO.
pr. L. I. 1. §. 4. he t.
§. 7or.
E. Vſus hodiernus.
Hodie 1) propter damnum depaſcendo datum
licita eſt Pl GNORATIO ſeu INCLVSIO ANIMA-
LIS a) et 2) a reſtitutione damni liberamur animalis
EXPVLSIONE b).
a) HARBBRECHT vom Pfändungsrechte, an deſſen Tract-
vom Rechte der Fubrleute. BELLOIVS de vign. anim-
ttunt. in MEERM. theſ. T. IV. FELTMANNVS de inclus. ani
zdru. mal. THOMAE de noxa animal. SAM. STRXCKlII diſfſ.
i de pignor. anim. in difſ. Vol. III. SCHVBERTIHII diff.
chim de pignor. am. Lipſ. 1774. DE CRAMER Meizl. Nebenſt.
quo⸗ P. 131. b) Ius prov. Sax. L. 2. art. 40.
§. 702.
usdo⸗ Prohibitio edicti aedilitii.
Ceterum ex edikto aedilitio nemo poteſt animal
nociuum ibi habere, vbi vulgo iter fit; et ſi aduerſus
II 8
6½ 5 ea

474 LIB. IV. Trr. N.

ea factum erit, et nocitum homini libero eſſe dicatur,
quod bonum et aequum iudici videtur, tanti domi-
nus condemnetur; ceterarum vero rerum, quanti
damnum datum ſit, dupli a). Hodie tamen et hoc
caſu eſt poena arbitraria.

a) §. 1. I. h. t. b) C. C. C. Art. 136. CARPYZ. crim
quaeſt. 131I. n. I7. 2I. SCHILT. ad pandectas Ex. XIX.
theſ. 3. . .

—————,.v— — —
— — — —

TITVLVS X.
DE

IISs PER QVOS ACGERE POSSVMVS.

F. 703.

ConneX io.

uoniam iure antiquo omnes actiones certis ver-
borum formulie in prima perſona conceptis,
(v. g. Aio, fundum meum eſſe) incluſae erant; ipſae
vero fermulae mutari non poterant, ideo nemo pro
alio, tanquam eius procurator, agere poterat, niſi

pro populo, pro libertate, pro tutela, aut furti ex le-

ge Hoſtilia pro iis, qui vel apud hoſtes, vel rei pu-
blicae cauſa abſentes erant. Licebat tamen COGNI.-
TOREM adhibere.

IAC. GODOFR. ad C. Th. de cognit. RITTERI pr. de
cognit. Lipſ. 1735. et praefat. ad C. T. T. I.

§. 70⁰4.
Cum vero litigantes non ſemper praeſentes eſſe

in iudicio poſſent, hinc coeperunt poſtea per procu-

rato-

rotorerlit
Pis flerl
Gam lie

dum III

CHIE. 6
Vlb.
ad Da
del.
et le⸗

lte⸗
el, ui
1) contr
eum deba

129, f.

Hod
rator nom
tur ſenter
altio,

PDE FIS PER CVOS AGERE POSSVMVSs. 47 5

dun ratores litigare. Quod tamen, vt ſaluis iuris prinei-
in. Piis fieri poſſet, fingebatur, procuratorem eſſe litis,
untt quam alieno nomine mouerat, dominum. Hinc fi-
hoc Rtum LITIS DOMINIVM.
. CHR. GOTIL. HOFFMANN. difl. de orig. proc. Halae
crin I7I6. I. H. BOEHMER. diſſ. de dominio litis in Exerc.

NN. ad Pand. T. II. DE BERGER difi. de domin, lit. in diſſ.
Sel. iur. Gen. DE WINKLER. diſſ. de Lit. cont. vet.
et bod. C. II.

10

FK. 705.
Procurator quis?
Itaque PROCVRATOR ex ſenſu iuris Romani
eſt, qui litem alienam tanquam ſuam, ſuſcipit. Vnde
„ 1 contra eum ferebatur ſententia, 2) ei, et contra
eum dabatur actio iudicati.

I. 28. F. de procur. l. vn. C. de ſatis dat.

8ver⸗ §K. 706.
eptis, Vſus bodiernus.
lle Hodie ceſſat illud litis dominium, quia procu-
li rator nomine alieno agit, hinc nec aduerſus eum fer-
n tur ſententia, nec ei aut contra eum datur iudicati
erl. actio.
eipr.
pr. de
e eſl
1 TrTrV.

rato⸗

475⁵

òð . = 4
NA
T 7 L. 8 4 .
TIIVFVNS kI Nroe,
DE
SATIS DATIONIBVS.
lar
Praeſtne
§. 707. gnorutti
Conne X i o. tionis, et
liquando litigantes, ne iudicium forte eluſorium nauiit
reddatur, cautionts ſibi praeſtare debent. anis
reshul
6b.R 7oS8. 917.
Cautio quid et quotuplex? zi.
CAVTIONES ſunt media ſecuritatis praeſtandae. 1 N
Eae quidem in ORDINARIAS et ERTRAORDINA- ch.
RlIAS diuidi poſſunt. Illae, quae in regula et ple-
rumque; hae, quae in certo caſu et ex peciali cauſa
praeſtantur.
.Y ec
Priorer iterum ſunt: I. VERBALES, quae ver (dckN
bis, i. e. nulla re vel perſona interueniente, prae- turum2)
ſtantur. Haec verba vel nuda ſunt vel iurata. vVvVn- urum et
de cautio NVDE promiſſoriq et iuratoria. II. REA mie lbell
LES, quaere quidem, ſed nulla perſona interuenien- ri: 1) e
te praeſtantur i. e. pignoriburs, hiſpothecis et parata pe-
cunia. Vnde cautiones pvignoratitiag, kipothecariae . g.
et pecuniariax. III. PERSONALES, quae perſona
interueniente praeſtantur, et quae FIDEIVSSORIAE
ſeu SATISDATIONEsS in ſpecie dicuntur.
Ad

II

tium

anchue.
INA⸗
. Pe.

caulſa

e ver⸗
Prue.
Vn.
RE4.
enien⸗
ata e
tariae
erlona

ONIAE

PDE SATIS DATIONIBVS. 477
Ad poſteriores referri poſſunt ¹) ARRESTVM
REALE et PERSONALE 2) SEQVESTRATIO, et 3)
DEPOSITIO rei ſiue iudialis ſiue extraiudicialis.

6. 709.
Regulae cautionum praeſtandarum.
Iam nota regulas: I. Fideiuſſoria cautio ſemper
praeſtanda erat, ſi Praetori caueretur a). II. Pi-
gnoratitia locum habebat, ſi res certae eſſet aeſtima-
tionis, et aduerſarius conſentiret b). III. Juratorie
cauebant 1) viri illuſtres c) et 2) poſſeſſores rerum
immobilium ). IV. Nudis verbis cauebant 1) fiſcus
2) respublica et 3) clerici †2..
a) I. 7. f. de praetor. ſtipul. b) l. 61. de V. . c)
I. I7. C. de dignit. d) NOODT.'et SCHVLTING.
ad tit. ff. qui ſatiſd. cog. CVIAC. obſ. L. XII. c. 22. et
ad Nov. 53. e) l. I. F. 18. lJ. 6. §. I. vt legat. cauſ.
cuv. f) I. 25. §. I. J. 33. H. 3. C. de cpi/c.

9. 710.
Cautiones litigantium.
Speciatim in lite alteri cauebatalter. Et quidem I.
ACTOR reo: 1) ſe intra duos menſer litem conteſta-
turum 2) ſe vſque ad ſententiam in iudicio perman-
ſurum et 3) ſe, ſi ſuccubuerit, decimam partem ſum-
mae libello comprehenſae ſoluturum II. REVS acto-
ri: 1) de iudicio ſiſti 2) iudicatum ſolui.

Nov. 96. c. I. Ibique CVIAC. ad Nov. 112. c. 2.

g. 71I.
Vſus bodiernus.
Hodie in regula reus non cauet; et a tor de im-
penſie, et aliquando de reconuentione ſatisdare debet.

TITV-

478

s —————

TITVLVS XII.
DE

PERPETVIS8 ET TEMPORALIBVS
ACTIONIBVS, ETLC QVAE AD HERFEDES
ET IN HEREDES TRANSEANT.

§. 712.

ConneXio.

Guberſunt duae in doctrina de actionibus quaeſtio-
nes, altera, quando actiones praegſcribantur, al-
tera, quando in et ad heredes transeant.

F. 71.3
DE PRAESCRIPTIONE ACIONVM.
Quoad praezſcriptionem actiones iure nouo diui-
duntur in PERPETVAS et TSMPORALES. IIIae
ſunt, quae XXX. annis; hae, quae intra breuius tem-
pus praeſeribuntur.

l. I. J. z. C. de annali except. I. 2. C. de praeſcr. 30. annor.

§. 714.
Regula prima.
I. Acioner ClVILES ſiue realer ſiue perſonaler,
ſiue in rem ſcriptae, in regula durant XXXannis. Ex-

cipe 1) eccleſiarum, fiſci et eiuitatum actiones, quae
RIL.

DE PEh

W mns
riam Adn
nnls5)

glinuenni

) vid.
P
d 36

uae i⸗
abfohuitur
redhibitor
ſenibitne,

III.
CIVILES
Ereipe:
rerſus naut
Urtim cel
urrupti
und dect
nn tam en

Pb. .

nio,

eſtio⸗

71

1.
Illae
tem⸗

Antor.

naltt,
.. Er
quae

N

—

PE PERFETVISET TEMPORALIBVS ACTIONIBVS, FrG. 479

XL annis praeſcribuntur a) 2) actionem hypotheca-
riam, aduerſus ipſum debitorem, quae durat aeque XL.
annos 5) 4) querelam inofficioſi, quae praefſcribitur
quinquennio &).

a) vid. ſupra §. 268. b) l. 7. pr. C. de praeſer
30. annor. 1. z. G. 1. C. de annal. oec. c) vid ſupra
§. 2366.

§. 715.
Regula ſecunda.

II. Alziones PRAETORIAE RESCISSORIAE ſunt
temporalez. Sic 1) reſtitutiones in integrum durant
quadriennio, excepta doli reſtitutione, quae biennio
abſoluitur a) 2) actio Pauliana anno vtili h) 3) actio

red hibitoria ſ menſibus, et quanti minoris anno prae-
ſeribitur &).

a) I. vlt. C. de temp. reſt. in int. b) I. I. pr. I. 10, S.
18. F. quae in fraud. creditor. c) I. 38. Ppr. ff. de
aedil. edict.

F. 716.

Regula tertia.

III. Altiones POENALES ex deliéfie PRIVATIS
CIVILES perpetuue; PRAETORIAE annaler Junt.
Excipe: 1)) actionem furti manifeſti a) 2) furti ad-
verſus nautas, caupones et ſtabularios ) 3) arborum
furtim caeſarum e) 4) depoſiti miſerabilis ) 5) ſerui
corrupti e) et 6) de effuſis et deiectis †) niſi liber
homo occiſus ſit. Quae actiones, licet praeteriae
ſint, tamen in perpetuum dantur.

a) pr. I. h. f. b) I. vlt ſj. naut. caup. c) I. 2. §. .
7. arb. furt. caeſ- d) l. 15. G. aepoſ. e) l. 13. G.
Jerui corr. f) l. 5. J. 5. F. de bis, gui efud.

§. 715

480⁰ LIB. IV. TIT. XII.

§. 717.
Regala quarta.
IV. Adecuſationes oriminales delibßtorum PVBLICO-
RVM in regula VICENNARIAI ſunt a). Excipe ite-
rum 1) adcuſationes ex L. Iulia de adulteriis b) 2)
ex crimine peculatus c) et 3) ex SCtο Silaniano 4)
quippe quibus quinquennio praeſeribitur.
a) I. 22. C. ad L. corn. de fals b) I. 29. §. 5. 845. ff-

ad. L. Iul. de ad vlt. e) I. 7. F. ad L. Iul. pecul.
d) I. 13. F. ad Sct. Silan.

§. 718.
DE TRANSITV 40G 1'IONVM.
Quoad TRANSILVM tres a tionum dantur
claſſes A) quae heredibus competunt, non vero contra
heredes; B) quae et heredihus et tontra heredes dan-
tur; C) quae net heredibus nec contra heredes dan-
tur, ſed morte actoris vel rei extinguuntur. Iam

nota:

A) Heredibus quidem non vero contra heredes
dantur: 1) actiones REALES, quae quidem aduer-
ſus quemcunque poſſeſſorem, non vero aduerſus here-
des eius competunt (§. 676.) 2) a Ciones POENALES
ſiue ex maleficiis ſiue ex contractu oriantur, quia
poenae tenent ſuos auctores.

B. Heredibus et contra heredes dantur: I. actio-
nes ex CONTRACTV a) 2) adtiones REI PERSE-
CVTORIAE fiue ex delicto, ſiue ex contractu );
3) actiones in iudicio conteſtatae c)

CN Nec heredibus, nec contra heredes dantur:

aGionss AD VINDICTAM comparatae, veluti actio
iniuria-

inioriaun
Fibus, 40

9) Ium.
1dhibn
157
tenus
VINN
ſi ex
Ro a
dor
GENS
L. IIl.

eſund
aclion.
pet. 6
21 Me
tant 20
DIRS
LRNi

L lr.

EX

AKord

hoe t
EXC

Ket

DE PERPETVIS EFTY TEMPORALIBVS. 481

iniuriarum, querela inofficioſi, a Qio de calumniato-
ribus, actio ingrati ).
1C0. a) Immo propter dolum, quem defunctus in contractu
adhibuit, et quidem in ſolidum l. 12. 49. de O. er A. I.

e tte. 157. §. lt. de R. I. Aliquando tamen fſolummodo qua-
9) 2 tenus ad heredes ex dolo peruenit, §. I. I. b. t. ibique
d) VINNIVS, OTTO ez VVLTEIVS. b) An vero,
ſi ex deliéto agatur, in ſolidum, aut quatenus ex deli-
Sto ad heredes peruenit? cf. l. vn. C. ex delict. defun-
Sig fe ctor. CVIAC. obſ. L. VII. c. 37. et L. XIV. c. 39. PA-
le GENSTECH. Sicil manip. . §. 30. p. 39. MERIIL L. obſ:
eeche L. III. c. 7. COCCEII diſf. de obligat. hered. ex delict.
deſ uncti. LEYSER ſpec. 149. m. 4. AXRERI diſſ. de
action. ex delicto rei perſecut. aduerſ. bered. in Jolid. com-
pet. Gott. 1752. De praxi vid. QVIS ORPS Bepträge
zu unentſchied, Rechtsmat. Erſtes Stüch. p. 53. Alii pu-
tant actiones ex delicto aduerſus heredes non dari
Gantur DVIRSEMA coniect. iur. civ. L. I. c. 7. Add. WAECHT-
N contra LER in actis erud. de an. 1714. p. 555. C H. 1. JI.
es dan- h. r. I. 26. 58. F. de O. er A. I. 164. de K. J. d) 6§. 1.
e; dan.⸗ I. L. t.
„lun f f ꝝ ᷣ —
TITVLVS XIII.
3 DE
eredes „ — 7
e EXCEPTION IBVS
1 aduer-
ſus lel. §. 712.
NaALES Con n e X i o.

or, gui Acionibus opponuntur exceptiones, hic de iis
hoc titulo.

Ao. §. 7¹3.
l. Exceptio quid?
knnh EXCEPTIO in genere eſt omnis allegatio (re-
en N1 ſponſio, defenſio) rei aduerſus ablionem.
l. 1. pr. §. I. I. 15. fy. b. t. Nonnullae exceptiones in ſpe-
cie PRAESCRIPTIONES et PRAEIVDICIA dicuntur.
s duntlt ZANGER. de excepz. cura SENKENBERGII Frf. 1730.
luti alin Hh . et

iniuri⸗

482 LIm. IV. TIT. XIII.

et 1733. 4. RIVINI ſpec. exceptionum for. Halae 1755. “ UI
g. HERRMANNI Einleizt. zu den except. forens. Ienae PpEROON
1739. 8. LEXSER ſpec. 512. RAEVARDVS de praeiud. lr⸗ ori
„ ni jofann
F. 714. Yen et in
. Evwceptiones quotuplices?
I. Ratione fundamenti generalis ſunt vel CIVILES S

vel PRAETORIAE, prout vel ex lege ciuili, vel ex edi-
BSBo Praetorit opponi poſſunt.
II. Ratione fundamenti ſpecialis ſunt vel, exce- R5
ptiones FACTI vel IVRIS. Illae ſunt, quae nituntur FA-
CTO aliquo, ob quod abtori non competit ius agendi v. g.
exceptio ſolutionis et compenſationis. Hae vero, quae

immediate eéX legum diſpoſitione deſumuntur v. g. exce- ena
Pptio SGi Velleiani et Macedoniani. len
III. Intuitu praegſeriptionie vel PERPETVAE, quae ſibr oppol
quotunque tempore; vel TEMPORARIAE, quae intra REPLIe.
certum tempus opponi debent v. g. exceptio non nu- Get itenm
meratae pecuniae. PLICAII
IV. Quoad effectum ſpecialem vel DILATORIAAD er QVAD
vel PEREMORIAE. IIIae, quibus reus non liberaturn xxWINr
ab ablione, ſed lis ſuſ penditur tamdiu, donec impedimen- 3 34

tum aliquod remotum ſit; quo pertinet exceptio fori .
declinatoria, ſuſpecti iudicis, deficientis legitimatio- =
nis ad cauſam, aliageque. Hae, quibus ipfſum IVS
abßtorir perimitur, adeoque reus ab actione liberatur,
v. g. exceptio ſolutionis, compenſationis, cet. Eae 1X
iterum vel PRIVILEGIATAE funt, i. e., quae in qua-
tunque litis parte, immo in ipſa exetutione; et NON
PRIVILEGIATAE, i. e. quae in certa litis parte op-

Boni debent. egitr
v. Ratione probationit vel EVIDENTES ſeu L- Nyommn
QVIDAE vel OBSCVRIORES ſeu II LIQVIDAE, qua- RNER l
rum aeſtimatio ab arbitrio iudicie pendet. 6, 3. §. 13. aut ilehet
F. ad exhib. mlleſe

VI.

I.

lenae
dteind,

VILES
ey kihi

exce⸗
tur FA-
lliv, g.
1o, gue
g eice

AE,uae
ae intra
non hu-

PORIAE
iberatur
peinen.
Ptio ſori
itimatio⸗
un IVS
liberatur,
cet. Pae
e in Iua⸗

et NON

Parte o;

10 ſen Il.
D4, que-

DE EXCEPTIONIBVS. 483

VI. Ex perſona actoris vel rei ſunt REALEsS et
PERSONALES, prout vel a quocunque reo et cuicun-
que actori, vel a certo reo et certo abiori duntaxat oppo-
ni poſſunt v. g. exceptio pacti de non petendo in
rem et in perſonam.

= = —–. fEBW

TITVLVS XIV.
DE

REPLICATIONIEBVS.
§. 715.

Replicatio et duplicatio quid?
uemadmodum reus ſe defendit aduerſus acto⸗
rem, ita alztor ſe defendit aduerſus exceptiones
ſibi oppoſitas, quae afcorie veſponſio REPLICA, ſeu
REPLICATIO dicitur. Ad quam replicam reſpon-
det iterum actor, quae reſponſio DVPLICA ſeu DV-
PLICATIO dicitur. Nonnunquam TRIPLICATIGS
et QVADRVPLICATIO occurrit. .
GMELIN. u. ELSAESSERS Gemeinnützl. iur. Beobacht. 2.
B. n. 4.

TITVLVS XV.

DE
I N D E R T I C T I 8.
§. 716.

Interdictum quid?
Gequitur adhuc ſingularis actionum, quae interdicta
nominantur, ſpecies. Erant autem iure antiquo
INTERDICTA verhorum conceptiones, quibus Praetor
aut iubehut aliquid fieris aut fieri nrohibebat: quod tunc
maxime fiebat, cum de poſ ione lis orta eſlet, Iure
Hh z nouo

484 LIB. IV. TIT. XV.

nouo ſunt: aftionet extraordinariae propter POSSES-
SIONEM competentes.

RETES de interd. in MEERM. thes. T. VII. MINDANVS
de interd. Wetzl. 1741. 4. LAVTERBACH difſt. de in-
terd. in diſſ. Tubing. Vol. II. De etymolog. cf. OITO

h. t.
§. 717.
Diuiſio pyrima.
Summa autem interdictorum diuiſio eſt, quod
aut PROHIBITORIA funt, i. e. quibur Praetor vetat
aliquid fieri, veluti: vim ſine vitio poſſidenti, vel
mortuum inferenti; Aut RESTITVTORIA i. e. qui-
bus Praetor aliquid reſtitui iubet, veluti cum iubet, ei,
qui vi de poſſeſſione fundi deie tus eſt, reſtitui poſ-
ſeſſionem; Aut EXxHIBILORIA i. e. quibus praetor
iubet aliquid exhiberi, veluti: parenti liberos, quos
in poteſtate habet. §. I. J. h. t.
F. 718.
SHecunda diuiſio.
Sequens diuiſio eſt, quod quaedam interdicta

comparata ſint vel ADIPISCENDAE poſſeſſionis
cauſa i. e. ad poſſeſionem rei, quam nondum habui, con-
Jequendam; (v. g. interdidtum quorum bonorum aut
quod legatorum, aliaque.) Vel RETINENDAE poſ-
ſeſſionis, i. e. quibus poſjeſor ſe defendit contra aliorum
turbationes; (quo pertinet interdictum, loti poſidetit,
et vtrubi) vel RECVPERANDAE poſſeſſionis, i. e.
quibus poſſeſſor vi amiſſam poſj eſionem ſibi reſtitui petit;
quod caiu datur interdictum vnde ei J. 2. ſq. I. h. t.
§. 719.
Tertia diuiſio.
Denique ſunt interdicta vel SIMPLICIA: i. e.
in quibus alter afktor, alter reus eſt, (qualia ſunt omnia
reſtitutoria aut exhibitoria) vel DVPLICIA: i. e. in
quibus PAR ſt vtriusque litigantis conditio, nec, quis-
quam

IENIVN

guam ne
lia funt no
/ e
Gicks latiun

.

505

Thm

temere xei
rpartim,

I. Ad

ſ’ non tolu

LVMNIA

unndi) con

2ò

——

Vl GENE
Praeſtatur
ialiortatit,
innt, ſe lit
ſem habere
1e tegaturun
NoCXI
ſum, en
Aper qr
tonelrer

DE INTERDICTIS. 485

. quam praecipue reus aut actor ſit, intelligitur; qua-
lia ſunt nonulla prohibitoriag, veluti interdictum vti
NVS poſſidetis et vtrubui. Ceterum de ipfis ſingulis inter-
le ir. dictis latius in Pandectis.

TTO

TITVLVS XVI.

gvod DE
POENA TEMERE LITIGAN TIVM.
ve
i §. 720.
et ei, Temere litigans quis?
1 nn EMERE LITIGANsS eſt, qui abeque probabili cau-
raetor

Ja ſciens alteri litem mouet, vel temere agendo, vel
temere excipiendo. Quae litigandi temeritas vt euite-
tur partim, partim vt puniatur, leges curarunt. Etenim:

quos .

I. Ad eam ezuitandam introdu um eſt IVRA-
erdila

MENTVM CALVMNIAE, i. e. quo iurans adfirmat,
hoos D ſe non calumniaz cauſa aliquid facere aut petere. CA-
ii tch LVMNIA eſt fahtum dolo malo (i. e. cum animo ve-
Zt xandi) commiſſum. Quod iuramentum duplex eſt,
4L pol vel GENERALE, vel SPECIALE. IIIud eſt, quod
aiwun praeſtatur cum ab ipſir litigantibur, tum ab eorum
lickti, aduocatis, quoad iuſtitiam totius litis. ACTOR enim
z, i,e. iurat, ſe litem mouiſſe, quod ſe iuſtam litigandi cau-
iinett, ſam habere putet. REVsS porro iurat, ſe non teme-

re negaturum, aut exceptionts oppoſiturum eſſe. AD-
VOCATI denique iurant, ſibi iuſtam videri clientis
cauſam, eamque ſe eſſe deſerturos, ſi aliud apparue-
rit a). SPECIALE eſt, quod praeſtatur in ſingulo

L,ht.

mna a Ku, per quemladuerſarius vexari poſſet; v. g. in de-
oe Ferendo iureiurando, in petenda documentorum edi-
1. „ tione vel rerum exhibitione b)
c;

gun §. 721.

486 LIB. IV. TrT. XVI.

a) l. 2. C. de iurei. propt. cal. l. 24. §. 1. C. de indic. Nov.
49. c. 3. b) I. 24. (§. 4. l. 37. Ff. de iurei. l. F. ad ex
bih. Sunt tamen nonnulli, in quos propter reueren-
ziam ipſis debitam non cadit calumniae aſpicio, immu-
nes ab hoc iuramento, veluti parentes et patroni I. 16.

F. de iurei.
9. 721.
Poenae temere litigantium.
II. Ad puniendam litigandi temeritatem ſtatuta
eſt poena PECVNIARIA, et quidem 1) reſtitutio du-
pli in cauſis, in quibus lis inftciando ereſcit, veluti in
damno iniuria dato, in depoſito miſerabili, aut in le-
gatis ad pias cauſas relictis, 2) reſtitutio impenſarum
litis G. I. I. h.

TITVLVS XVII.
DE

OFFICI O IVD ICIS.

722.
Ofſicium iudicis in genere.
mprimis illud obſeruare debet iudex, ne aliter iu-
dicet, quam legibur, conſtitutionibus, aut moribus
proditum eſt.
pr. I. b. t. quod in ſequentibus exemplis illuſtrat Iuſti-
nianus cf. PbARD PRATEIVSGRn OTTON. thes. I. V.
ZIEGLERlI dicaſtice, ſeu de offe. iudic. Vit. 1726. 8:
I. H. BOEHI MER. de iudice procedente eæx off. in proceſ.
civ. in Ex. ad Pand. T. II.
§. 723.
Diuiſio officii iudicis.
Diuiditur plerumque officium iudicis in MER-
CENARIVM et NOBILE. Ad illud pertinere dicunt,
quod iudex, licet non imploratus, facere debet; ad
hot, quod iudex non niſi rogatus facere debet.
cf. BODEHMER. ius eccl. prot. T. I. p. 792.
§K. 724.

Oe
inem
(IIO,
antfouer
CONTE.
ſine contnn
dos; Mee
in gubus
IR
AlIallet
yel iſveri
III. R
MANDAT
Mntoria vel

A iurt
hor puniend
I, horgn

Ck. CQVINT
Ll N.

de
er uig

DE OFFICIO IVDICIS. 487

N. 6. 724.
u Iur isdiäctio quid?
Officium praebet iudex, cum ius dicit, ſeu iurie
ALiblionem exercet. Erat autem Romanis IVRISDI-
CIIO, poteſtas magiſtratui comnetene, cauſas ciuiles
coyntrouerſas cognoſtendi et decidendi. Ea diuiditur:
etata I. Quoad obielkum in VOLVNTARIAM et
och. CONTENTIOSAM; illa, quae exercetur circa a tus
ti in ine contentione partium et cognitione iudiciali peragen-
in l. — dos; haec, quae verſatur circa actus litigioſos, aut
ſatun in quibus cognitione et decreto iudicis opus eſt.

II. Ratione fundamenti generalis in ORDINA-
RIAM et EXNTRAORDINARIAM, prout vel vi oßfhcii

vel vi ſpecialiy legis competit.
III. Ratione fundamenti ſpecialis in PROPRIAM,
MANDATAM, DELEGAT'AM, et PROROGA-
TAM; quae vltima iterum vel ex prorogatione vo-
D Mintaria vel nectſſaria oritur.
ter i. §. 725.
zonbur Imperium quid?
A iurisdictione differt IMPERIVM, i. e. pote-
in laldi. Aas puniendi. Quod eſt vel MIEHITPARE, vel CIVI-

8. 8 LE, hocque vel MERVM vel MIXTVM.
1720. £

na cf. CVINTANNADVEGNA de iurid. in MEERM. theſ-
T. II. NOODT. de iurisd. et imp. in Opp. GEBAVERI
diſſ. de iurisd. in Exerc. acad.
MER. . g. 726.
dicunt⸗ Vſus bodiernus?
et„ 4 . . .
bet, Hodie nonnulla aliter ſe habent, cum nec in-
t.

ter iurirdiétionem et imperium diſtinguamus, nec iu-
3 risdi-
6. 744 .

488 LIB. IV. Trr. XVII.

risdictio finiatur ſola cauſae deciſione, ſed accedente
ſententiae executione, et plures dentur apud nos iu-
risdictionis ſpeciers, veluti adminiſtratoria et patrimo-
niales. .
PVFFENDORF. liber de iuriſd. germ.

— 2

TITVLVS XVIII.
DE

IVDICII8 PVBLICIS.
F. 727.

Conne X1o.
Geduitur de publicir delictis tractatio. Quae tamen
cum ad ius publicum Romanum pertineat, et,
uae de iis ſcitu neceſſaria ſunt, in praelectionibus
ad antiquitater, hiſtoriam iuris et libros, quos dicunt,
terribiles proferri poſſint debeantque, ideo hoc qui-
dem loco plura dieenda non videntur.

VIX

An
exe
Abſting
Abuni 19,
Acceſſi⸗
217 .
Accicen

zor

Adereſend
redies
41 e,
Adionum
Sg

ne
Adoptiones
dcpſieto le
icrogatio g
Ani 449.
enatio 24
iiutis
Am mn

lente
98 il⸗
trimno.

tamen
t, et,
onibus
dieunt,
e gui.

INDEX

RERVMI

VBI NVMERVS. INDICAT PARA-
GRAFPHVM.

bſentia reipubl. cauſa
excuſat a tutela 164.
Abſtinendi beneficium 374.
Abuti 199.
Acceſſio quid et quotuplex
217. Sqq.
Accidentalia in contractibus
502.
Adereſcendi ius quoad he-
reditates, quoad legata
418. 417.
Actionum diuiſiones 674.
Sqq.
Actiones legis et actus legi-
timi 21.
Actus 230.
Addictio bonorum liberta-
tum ſeruandarum cauſa
482.
Adfinitas 70.
Aditio hereditatis 376. Sqq.
Adiunctio 221.
Adminiſtratio tutelae 105.
Adnotationes 24.
Adoptiones 83. Sq q.
Adplicatio legum 9.
Adrogatio 89. Sq.
Agnati 449.
Alienatio 226. n. I!
Alieni iuris homo 51.
Alluuio 219.
Aluei mutatio 219. n. III.
Apocha 580.
Aquaeductus 230.

Cauſſa 526.

Aquifia lex 655.
Arrha 584.
As hereditatis 415. a.
Aſſignatio 625.
Atilia lex 129. Sq q.
Auctoritas tutoris 135. Sqꝗ.

B.

Beneficium abſtinendi 374.
cedendarum adtionum
567. competentiae 688.
deliberandi 384. diui-
ſionis 567. inuentarii
385. Ordinis 566.
Beneficia iuris differunt a
priuilegiis 28.
Beſtiae 205.
Bona fides in poſſeſſione
196. n. V. in praeleriptio-
ne 259.
Bonorum poſſeſſio quid et
quotuplex 476. Sqq.

C.

Capitis diminutio 120. Sqq.

Caſtratus an adoptare poſſit

85.
Caſus quid 519. eius prae-
ſtatio ibid.
Catoniana regula 392.
obligandi 510.
perpetua 237. n. VII.
Ii Cauſ-

Canſſae duae lucratiuae 408.
n. II. verb. Praeterea.
Cautiones 708. vſufructua-
ria 243.
Chirographarius contractus

573.
Clauſula codicillaris 445.
Codicilli 439. Sqq.
Coeci an teſtari poſſint 317.
an teſtes ſint in teſtamen-
tis 303.
Cognati 449.
Cognatio 66.
Colonus 1491. a. partiarius
592. 1
CSancdtum 532.
Commizxtio 223.
Compenſatio 628.
Condictiones 677. indebiti
p. 424. ex Lege 675.
ex chirographo 579.
Conditiones 334. Sq. vlti-
marum voluntatum 336.
conuentionum 505.
Condominium 200.
Conduci actio 596.
Confeſſoria actio 253.
Confuſio 223. obligatio-
num 630.
Coniugum fucceſſio 475.
473
Connubium 64.
Conſanguinitas 66.
Conſenſus 499.
Conſtitutum pro alio 57I. II.
Conſtitùtiones 22.
Conſuetudo 32. Sq.
Contractus quid 509. di-
viſiones 51II. Sqq.
Contubernium 64.

Conuentio quid 498. quo-
tuplex 509.
Correalis obligatio 548.

correale ius 553.

INDEX.,

cre-

Correi debendi 547.
dendi 552.
Crimen 642.
Culpa quid et quotuplex
521. eius Praeſlatio 522.
Cura 147.
Curator differt a tutore 150.
quinam dari poſſint et
conſtituant curatores 151.

D.

Damnum 518.
Decreta 26.
Deficiens heres 417. A.

Delegatio 633.

Delictum 642.
Demonſtratio 41I. n. V.
Depofitum 535.
Dies cedens et veniens 41r.
a. certus et incertus 41I.
n. IV. teſtamentis et pa-
Sis adiectus 41I. 505.
Dignitas quae liberat a pa-
tria poteſtate &7.
Diſſenſus mutuus 638.
Dolus 520.
Dominica poteſtas 43.
Dominium quid 199. quo-
tuplex 200.

Donatio quid 272. quotu-
plex 274. inter viuos
et mortis cauſa 275.

Propter nuptias 276.
Dupondium 415. a.

E.

Edicta 22. 23.
tuum 19.
Emancipatio 95.
Emtio venditio 582.
Emphyteuſis 598.
Eſſentialia pactorum 502.
Exce-

magiſtra-

Exceptin
Exclaton
PExerciori⸗
Exberetat
pex 320
parentum:
Expletoni

Lx prommi

Extranei

Faleidin len
Faleilin n
Familize 6
4,3.
Peminarum
tutices
ſesſintin
Hüdeicommm
gootnplie
deicomm
deicomm
Hideiufſio 5
ilinus famil
girat 2
Poſſir 371
ſt 382.
Hlumen 232
Foetur 219
Pratres hian
terales 46

Pruduum

213, (luii
Urioſt eura
et eilei
an heren
gqui
n65 0.
enni

Genng len

cre⸗

tuplex
0522.

150.
et
eslzl.

1. V.

ens 41II.
tus4ll.
8 et pa-
0.
at à pa-

R

38.

44
quotl .
er vImos
ſa 275.
25.

nagiltr⸗

m 502.
c

INDE X.

Exceptiones 713.
Excuſationes a tutela 159.
Sqq.
Exercitoria actio 694.
Exheredatio quid et quotu-
plex 320. liberorum 324.
parentum 326. fratrum 327.
Expletoria condictio 364.
Ex promiſſio 571.
Extranei heredes 375.

F.
Faleidia lex 424.
Falcidia quarta 426. Sqq.
Familiae erciſcundae actio
4¹3.
Feminarum tutela 106. an
tutrices ſint 103. an te-
ſtes ſint in codicillis 442. a.
Fideicommiſſa quid 430.
quotuplicia 431. cui fi-
deicommittatur et quis fi-
deicommittat 435.
Fideiuſſio 560,

PFilius familias an patri ad-

an teſtari
an adire poſ-

quirat 281.
poſſit 371.
ſit 382.
Flumen 232.
Foetura 219. I.
Fratres bilaterales et vnila-
terales 464. not.
Fructuum perceptio 211.
213. diuiſiones 212.
Furioſi cura 148. an teſtari
et paciſci poſſint 317. 499.
an hereditatem adeant

378.
Furtum quid 648. quotu-
plex 650.
Fuſia Caninia lex 49.

G.
Genus legatum 401.

Geſtio pro herede 376.
Gradus 67.

H.

Habitatio 252.
Hereditas quotuplex 297.
eius diuiſio 415.
Heres quid 300. quotuplex
Heredis inſtitutio 329. Sqꝗ.
Homo 36.
Honorarium 612. V.
Hypotheca 486.
Hypothecaria actio 413.

I.

Immixtio hereditati 376.
Impubes 38.
Inaedificatio 224.
Incapaces hereditatum 330.
84.
Incluſio 221.
Indebiti ſolutio pag. 424.
Infantes 38.
Ingenui 45.
Inimicitia capitales excuſant
a tutela 165.
Iniuria quid 663. quotu-
plex 665. iniuriarum
a Riones 666.
Inquilinus 591.
Inſtitoria actio 695.
Inſtitutio heredis 300.
Inſula in flumine nata 19. II.
Interdicta 716.
Inter eſt, id quod 525.
Interitus rei 403.
Interpreratio 5. Sqq.
Intextura 221.
Inuentarium 385.
Inuentio 208.
Iter 239.
. Irus

Iura ſingularia 228.
Iurisprudentia 3. 4.

Ius quid 10. diuiſionis II.
Sqq. Ius in re et ad rem
194.
Iusiurandum calumniae 720.
Iuſſus 691.
Iuſtitia I. diuiſiones 2.

L.
Legatum 388. quomodo
relinquatur 389. a quo
legetur 39I. cui 392. quid

393. variae ſpecies 394.

Sqq. ademtio 420.
Legitima 364.
Legitimatio 76. Sq q.
Liberorum ex heredatio
324. Succeſſio 460.
Libertas 40.
Libertini 46. Sqq.
Linea 67.

Litteralis contractus et obli-

gatio 57 3.
Locatio conductio 590.
Lumen 233.

M.
Magiſter nauis 694.
Magiſtratus excuſat a tutel
164.
Mandatum 610.
Manumiſlio 49.
Mater tutrix liberorum' 103.
Merces in locat. conduct. 592.
Militare teſtamentum 305.
Minores 38.
Moderamen inculpatae tu-
telae 656.
Modus adquirendi 198. quo-
tuplex 201. 254.
Modus adieétus donationi
277. legato 41I. n. VII.
Mora 523.

INDE X.

Mors ciuilis 122.
Munus publieum 102.
Mutorum teſtamenta 317.
Mutuum 528.
Mutuus diſſenſus 638.

N.
Naturalia pactorum 502.
Negatoria actio 253.
Negotiorum geſtio 618.
Non numerata pecunia 577.
Non vſus 265.
Nouatio 632.
Noxa, noxia, noxalis actio
698.
Nuptiae 61.
inceſtae 66.
indecorae 73.

requiſita 62.
noxiae 74.

O.
Oblatio et obſignatio 631.

Obligatio 490. diuiſiones
492. quot modis tollan-
rur 62 1I.

Oceupatio 202. ſpecies 204.

Orationes principum 18.
Ordinis beneficium 566.
Orphitianum Séetum 4 51.

P.
Paciſei qui poſſint 499.
Pacta eorumque, diuiſiones
515.
Parentelae reſpectus 69.
Parentum ex heredatio 326.
Patrimonium vniuerſitatis
187.
Patronatus iura 48.
Pauperies 700.
Peculium 282.
284.
Pecunia 178.
Pegaſianum Sctum 433.
Perſona 35. 36.

diuiſiones

Pidu.

Pidun
Pignonti
Pignns 4
conttadhu
Plantatio
Plebiſeirv
Poena eo
Podelio
195.
Poteſtas
154
digs
Pruecii
240 b
Prveſeit
2560 r

Pretim in
Piiuiega
rCetntor
Proehns

Uebetiu 3
Pupilluan
Gonite

Quantr al
na9 T
Quli mn,
Qlui ex e⸗

60,
Querelr ino

andideech
1).
Reitet i
leben 7
ei Vlndke

317.

02.

8 adlio

ſia 602.
jae 74.

631.
nifiones
tollan.

ies 204.
n 18.
bb.
4 1.

.

iniſiones

tio 35.

erſitatis

niſtones

3 ¾
Pid⸗

er ꝝ ͥ́ ̃

INDE X.

Pictura 22 I.
Pignoratio 7o.
Pignus 486. diuiſiones 407.
contractus pignoris 539.
Plantatio 225.
Plebiſeitum 17.
Poena conuentionalis 507.
Poſſeſſio eiusque diuiſiones
196.
Poteſtas patria 52. eius iu-
ra 54. Sqq. modi ſoluen-
di 9 3. Sq q.
Praedia vrbana et ruſtica
229. h.
Praeſeriptio 255. diuifiones
256. requiſita 258. im-
memorialis 271.
Praeſciiptis verbis actio.
Praeteritio 320.
Pretium in emt. vend. 585.
Priuilegia 28. diuiſiones 30.
Procurator 705.
Prodigus 148.
Proſpectus 234.
Pubertas 38.
Pupillus an ſiue tutoris au-
Soritate obligetur 138.

Q.
Quarta Faleidia 426. Pia-
na 89. Trebellianica 434.
Quaſi 172.
Quaſi ex contractu obliga-
tio 617. quaſi exs delicto
670.
Querela inofficioſi 363.

R.
Rapina 653.
Rationibus diſtrahendis actio
145.
Reficere in ſeruitute quis
debeat 237. n. VIII.
Rei vindicatio 226.

Relocatio 591. II.
Remotio a tutela Ivo.
Replicatio 715.
Repreſentationis ius 460. B.
Repudiare hereditarem 396.
ke⸗ quid 178. diuiſiones 129.

Reſeripta 24. effectus 25.
Reſpectus parentelae 69.
Reſponſa Prudentum 20.
Retorſio iniuriae 666.

S§.
Sanctio pragmatica 24.
Satio 225.
Satisdationes 7o8. tutorum
154. ſqq.
Scriptura ad pacta neceſſaria
Senatusconſulta I.
Serujana actio 488.
Serui 41. ſqq.
Seruitus rerum 228. diuiſio-
nes 229. Societas 60
diuiſiones 606. Solidum
in obligari 547.
Solutio 923.
Spado poteſt adoplare 85.
Species legata 403.
Specificatio 222.
Status 37. quotuplex 38. Sq.
Stillieidium 232.
Stipulatio 544. quotuplex
557. aquiliana 638. III.
Subſtitutio 338. vulgaris
339. pupillaris 345. exem-
plaris 349 militaris 351.
Suceeſſio ob inteſtato 446.
vetus 447. noua 457.
elaſſis prima 460 ſecunda.
462. tertia 365. quarta
467. in capita et Stirpes
460. in lineas 463. ex-
traordinaria 475.
Sui

Sui heredes 371.
Sui iuris homo 51.
Suſpecti tutores 170. cauſae
Suſpicionis 171.
Syngrapha 576.

T.

Taxationis cauſa fundum ad-
jicere, pag. 254.
Tempus praeſcriptionum
261.
Tertullianum Sctum 450.
ex Teſtamento actio per-
ſonalis 413.
Teſtamentum 298 antiquum
302. a. axiomata 299. Sqq.
fcriptum et nuncupatiuum
Solemne et priui-

304.
legiatum 305. irritum
deſtitutum

ruptum 353.
358 nullum 361. iniu-
ſtum 360. inofficioſum
362.
Teſtamentorum Solemnita-
tes internae et externae
302. communes 303. pro-
priae 304. qui poſſint
teſtari 317.
Theſaurus 209. Sq. .
Titulus 198. in praeſcri-
ptione 260.
Tignum iuncdtum 224.
Traditio 214. requiſita 215.
Species 216.
Trebellianum Sctum 433.

INDEX.

Tributoria actio 693.
Tutela I0I. teſtamentaria
108. legitima II4. datiua
129. patronorum 125.
parentum 126. fiducia-
ria 128. modi finiendi
149.
Tutores qui eſſe poſſint 103.
quibus detur 106. eorum
officium 105.
Tutoris confirmatio 113.

V.
Venatio 205. Sq.
Venditio bonorum 483.
Verborum obligatio 543
Verſio in rem 696.
Via 230.
Vis bonorum raptorum 603.
Vis fluminis 219.
Vitae et necis ius in ſeruos
43. in liberos 54.
Vncia p. 265.
Vnitas contextus 53.
Vniuerſitas 197. rerum ib.
hominnm ib.
Vniuerfſitatis res ib. patri-
monium ib.
Vſucapio 256.
Vſurae 524.
Vſurpatio 262.
Vſus 251I.
Vſusfructus 240. axiomata
241. Sq. ſpecies 240. quan-
do conſtituatur 249. et fi-
niatur 250.

P 14 n⸗

ltarin
atina
laj.
ucia⸗
jencd

t1oz.
orunn

n60 ,

keruos

u ib.

. patti-

Wiomaas

quan

ett⸗

Corrigenda et addenda nonnulla.

P. 28. §. 41. in not. lit. d. loco Barthii lege 80 RNII
p. 46. F. 71. lin. 4. loco ſocrus lege ſocer
p. 62. §. 101. in not. lit. c. add. wIESENERS Vormund-
Ichaftsrecht nach gemeinen, deutſch. canon. und röm,
als auch ſchſ. ſäbleſ. und preuſ. Rechien theor. und
prachkt. abgehandelt. I Th. Halae. 1785. 8.
p. 71. in not. wALCHII V. C. diſſ. nunc auctior extat in
Eius Opuſc. iur. Rom. et Germ. T. I. Halae 1785.
p. 91. §. 150. in not. lit. F. add. de T0ULLIEU de auctor.
curatoris aetat. in Ei. colleét., n. g.
p. 98. in not. lit. b. add. STOν NN V. C. de poetis
non immun. Lipfſ. 1781.
p. 1I00. G. 165. in not. lit. e. add. III. P VET MANNI interpr.
P. 10.
p. 101. in nor.⸗ lit. h. wALCGHIANA diſl. nunc extat in Ej.
opuſc.
P. I23. §. 266. add. BrENERI V. C. diſſ, iur. Rom. er Germ.
de apibus, Lipſ. 1773.
P. I24. not. Ig. GRIEBNERTANA diſſ. quoque extat in Ej.
opuſc. iur. priv.
p. I41. not. h. add. C. F. wALCHII V. C. diſſ. de actu minus
leno.
ibid. nbt. d. add. EIVSD. diſſ. de Seruit. aquae baur. Vtra-
que in Ej. Opuſc.
p. 15 1. H. 246 not. b. add. III. E VETMANNI interpr. p. 16.
p. 160. §. 258. not. a. add. de T0VLLIEV de rebus merae
Fac. in diſſ. triad.
P. 162. §. 261 in not. add. c) l. 6. 7. Fr. h. 1.
P. 168. §. 273. not. a. add. sGHORCHII diſſ. an er guatenus
accepiat. in donat. r neceſſ. Erf. 1743.
ibid. §. 274. in not. add. 10. GODOFR. BAVERI Pr. de
forma m. c. don. Lipfſ. 1760.
p. 177. §. 29I. in not. add. ?EVgFEND. obſ. iur. un. T. T.
obſ. 97.
P. 180. §. 298. not. a. add. CLAPROTHS Abbhandl.v. Teſtam.
Codic. u. ſ. w. der iurispr. hevr. dritt. Th. Gött.
1782. 8.
P. I8I. §. 300. not. g. add. PVFFEND. Obſ. T. IV. obſ. 45.
P. 184. lit. b. GLVECKIANA diſſ. nunc. extat in Eius Opulſc.
iur. Faſc. I. Erl. 1785. 8.

p. 185. not. d. add. Sοατ“⅛N N V. C. pr. de iure teſta-
menti notis perſcripti, Lipfſ. 1781.
p. 186. H. 307. not. a. Add. PVFFEND. Ohſ. T. I. Obſ. 101.
p. 189. §. 31I. in not. add. G. L. AENKEN. diſt. de reſtTam.
par. int. lib. iure civ. ſine ſerlptura inualido. in --
Opuſc. n. 19. 10. PHILL. CARRACH. diſſ de diſ- 1 MRSN
poſit. par. int. lib. nuncupatiuis, Hal. 1754. K hß.·V- 53
s11 diſſ. de zeſtam. par. int. lib. minus ſolemniter 40
nuncupato, Vit. 1767.
ibid. §. 312. not. add. IIl. PFVETMANNI probab. c. V.
p. 190. ab init. 21BGLERIANA diſſ. quoque extat in Ej. diſſ.
Sel. n. 31. .V
ibid. §. 315. not. WA LCHIANA diſſ. nunc extat in Ej. opuſc.
p. 23 1. lit. b. add. GEBAVERI diſſ. de ſucceſſ. int. ingenuos
ab int. C. I. Sect. I. in Ej. exerc. acad.
p. 295. not. add. EADEM Gebaueriana diſſ.
p. 306. not. F. add. III. voLES difſ. de iure repraeſ. in ſuc-
ceſ. deſcendentium exule, Llpſ. 1778.
p. 389. §. 579. N. 2 add. sOοGKMANNI ſeu VANSELOW
diſſ. de litter. oblig. Lipſ. 1782.
p. 400. S. 593. loco: proſtrio lochiionum lege: propria lo-
P

cationum
A475. not. fF. add. QVISTOHͤRB.llͤ. ob ein mandat. cum lih. den
effectum mandati ſpecialis habe, in deſſen Beyträ-
gen, zZweyt. Stück, p. 178.
p. 432. not. b. I. nullo, lege nulla
p. 484. §. 718. lin- VIt. loco vnde ei l. vnde vi.
p. 333-Legatur ita: Denique efficax obligatio iure poſiti-
vo vel omnes effectus producit, vel non. Vnde etc.
ibid. not. loco Halae l. Schwerin et Bytzow.
p. 422. add. WEBERS ſyſtem. Entwick. d. Lehre, von d. nat. B
Verbindl. p. 16. ſqq.

Tabula I.

Ker Conſpe dus Inſtitutionum:
g. . Ius AK eſt:
i/. TL PERSONARVM, quae ſunt: . — KERVA, quod eſt:
lee 4) Quoad ſtatum NATVRALEM B. Quoad ſtatum crVILENM: = A. Ius IN KäE, cuius ſpecies ſunt: JTus AD REM „ quod oritur
1) ratione ſerus L. Libertatis: I. DOMINIVM, quod adquiritur: 1) ex fao licito ex contra dibus et
a) vel maſculi a) vel ſerui —. Pattis; hinc de iis agitur Lib.
diſſ.
iſf . b) vel feminae b) vel lberi: . 1) modo vreer, III. Tit. XIV. vsque a finem
uſe 2) ratione aetatis: vel orti 2) mo . 1o ciuili, qui eſt: eiusdem libri.
a) vel ſenes 2 2) ex facto illicito, i. e.
= b) vel maiores Vig. Lib. II. Tit. 4— 7. 2) vel ſingularis: ex delictis. Lib. IV. Tit. I. ſqq.
ſuc- . c) vel minores, hique: αι) praeſcriptio, L. II. Tit. 6.
I.. Familiae: ) donatio, L. II. Tit. 3) immediate ex lege, i. e.
OW ce) vel puberes: a) vel homines alieni juris: „) legatum, I II. Tit. 7:0. 21. 22 Eecrx obligatione, quae quaſi ex
1 ——— . *
. *4 Dinus plene ſru 5 fideicommiſſum particulare, L. II. T. 24. e ut de ite onror L.
. . „ . 1. . E 1 . . 1t. §.
4 hinc de Patr. poteſt. b) vel vuiuer ſalis.
. . b) vel homines ſui iuris; qui ſunt; 5
vel infantia maiores vel ſub tutela „ 1) ex iure ciuili, et guicem:
ſit vel infantiae proximi vel iub cura vel ex teſtamento L. II. Tit. 10.
ſer vel pubertati Proximi Velneutro ure tenentur; hinc vel ab inteſtato. L. III. Tit. I.
, Viqd. Lib. I. Tit. 3. de tutela et cura agitur. L. I. 2) ex iure Praetorio per bonorum
nat. = . tit. 13. vsque ad finem. poſſeſſio nem. L.. III. Tit. 10.
. III. Ciuitatir: Z = 2) fideicommiſſum vniuerſale, L. II. T. 23.

2a) vel ciues )„ aſſignatio libertorum, Lib. III. Tit. 9.

b) vel peregrini, de guibus tamen 99) SSõ Lib. III. Tit. I1.
nilnil in Inſtitutionibus. s) addictio bonorum libertatum ſeruan-
= darum cauſa Lib. III. Tit. 12.
venditio bonorum 6 Lib. III.

„, ad quiſitio excto Claudiano. Tit. 13.
II. sERVTTVS, Lib. II. Tit. 3 — 6.
III. HEREDITAS, Lib. II. Tit. — Lib. III. Tit. 14.

X 1—. . . .
IV. Proxxvs, de quo nihil in Inſtitutionibus.

Ir. ACTIONVM. de qui.

bus a Tit. 6. Lib. IV.

I. De IVSTITIA:
1) eius definitionem
ℳα) Romanam
β) hodiernam

2) eius diuiſionem, in
vniuerſalem et
particularem;
ſcommutatiuam et
Ldiſtributiuam;

ſactionum et
perſonarum.

Tabula II.
De iure in genere,

vbi nota:

II. De IVRISFRVDENIIA:

1) eius deſinitionem
α), Romanam
ρ) hodiernam

2) eius Bartat, quae ſunt: ðèð

A) THEORITA et interpretatio, uas eſt:

vel authentica
vel vſualis
vél do ctrinalis, haecque:
vel grammatica
vel logica, haecque
vel declaratiua
vel reſtrictiua
vel extenſiua

B) PRAXIS, quae eſt:
a) iudicialis, quae conſiſtit:
) in agendo
⁸3) in iudicandi
b) gxtraiudicialit, quae conſiſtit!

&) in reſpondendo
ϑ) in ſcribendo
„)) in cauendo.

III. De IVRE:

1
1) eius varias ſignifcationet
2) eius diuiſionem in

) DIVINVM, quOd eſt:
a) naturale

σ) in ſenn Romano
2) in ſenſu hodierno.

dy poſitiuum:
ℳ„½) morale
68) ceremoniale
)) ſorenſe

8) HVM ANVM, quOd eſt:
a) publicum
b) priuatum

e) ſcriptum, cuius ſpecies ſunt:
populiſita
Plebiſcita
ſenatusconſulta
edicta magiſtratuum
reſponſa prudentum
conſtitutiones Principum

) non ſeriptum, cuius ſpecies ſunt:

diſputatio fori
mos maiorum
conſuetudo-

4

Tabula III.

De conſtitutionibus principum,
gquae funt:
I. GENERALES:
edicta
epiſtolae generales .
II. SPECIALES, quales funt:
1) RESCRIPTA:
vel adnotationes
tationes
vel epiſtolae ſpeciales
vel ſanckiones pragmaticae
2) PECRETA:
vel decreta in ſpeeie
vel interlocutiones
3) PRIVILEGIA, quae funt:
a) quoad modum concedendi:
) vel precario conceſſa
6S) vel in vim pabli data
vel gratis
vel onerofſe
b) quoad obiectum, cui dantur:
ℳαι) vel perſonalia
ο) vel realia
P vel mixta
°% vel cauſae.
A priuilegiis differunt:
1) conſtitutiones perſonales
vel odioſae
vel fauorabiles
2) beneficia iuris
3) iura ſingularia,

—

Tabwla IV.

De Ppatria Romanorum poteſtate

quae

ſeu fubno-

1. CONDPRE HENDTI iure nouo:

4) in PERSONAS li berorum:

a) Ius modicae caſtigatiohis
b) ius certo caſu judici ſenten-
tiam praeſcribendi

e) ius certo caſu liberos ven-

dendi
d) ius certo cafu lberos vindi-
candi
e) ius agendi de liberis ducendis
et exibendis
f) ius tutorum liberis dandi.

B) in BoNA liberorum:

a) dominium peculii prokeblitil

b) vſumfructum pecuiii adven-

titii
c) ius pupillariter ſubſtituendi
d) ius certo caſu bonis libero-
rum curatorem dandi.

C) In AcTIoNess liberorum:

a) ius conſentiendi in nuptias
b) . . . . in hereditatis aditionem
c) . in mutuum.

II. ADQVIRITVR:

— A) IVSTIS NVPTIIS

B) LEGITIMATIONE

1) per oblationem cu-

riae
2) per ſubſequens
matrimonium
3 per reſeriptum
principis
4) per teſtamentum
Patris 4 prin cipe
confirmatum.

C ADOPTIONE, quae eſt:

1) adoptio in ſpecie
vel plena
vel minus plena

2) arrogatio.

III. TOI-Ll TVR:
A) Ex cauſa NATVYRAELI:
1) morte filii
2) morte patris
B) Ex cauia cIVILI,
1) Voluntaria:

eaque:

per emancipationem, quae eſt

vel Anaſtaſiana
vel Iuſtinianea
I. Neceſſaria:
a) in poenam patris:
) capitis eius diminu-
tione maxima et
media
8S) lenocinio cum filia-
bus exercito
„) infantis expoſitione
d) ſecundis nuptüs in-
ceſtis
*) ſaeuitiis
b) ex alia neceſſitate:
αι) deportatione
βο) captiuitate
) dignitate Psli
7 reſtitutione in
integrum
*) ſi pater ſub condi-
tione, vt emanci-
pet aliquid acce-
perit.

*) tacito patris con-
ſenſus.

III. TRANSFERTVR:

1) nati aeui, ſuperſtite filio

2) datione in adoptionem

plenam.

3) arrogatione patris.

V. RECVPERATVR.
1) ingratitudine liberorum
2) readoptione

3) reſtitutione patris.

De tutela

Seruii Sulpicii
recentiorem
II. Eius NATVRAM. Eſt enim:
1) munus publicum
2) . . . . verſonalte
3) . . . . ex legibur impoſitum
4) . . . . curam habendam perſonae
impuberis, qui debet eſſe:
a) patre orbatus
b) ſui iuris.
III. Eius DIVISIONEM. Eſt enim:
A) Vel -ACTITIIA
B) Vel rTESTAMEN TARIA, de qua obſerua:
1) eam deſcendere ex XII. tab.
2) ſolum patrem poſſe tutorem dare
3) eum tantum dare tutorem liberis
in ſua poteſtate conſtitutis
4) tutoris dationem fieri debere:
α) vel in teſtamento folemni
SS) vel codiciliis teſtamento con-
firmatis
5) patrem nec quoad tutelam pro
parte teſtatum et pro parte inte-
ſtatum et pro parte inteſtatum
decedere poſſe
6) eos tutores dari poſſe;
æ) qui heredes ſcribi poſſunt,
₰ et qui muneris publici capa-
ces ſunt.
Cο Vel LEorTTIMA, quae eſt:
1) Agnatorum, haegque:
. . a) agnatorum in ſpecie
b) fiduciaria
2) Extraneorum, haecque:
a) patronorum
b) parentum.
D) Vel DATIVA, quae eſt:
1) acus legitimus
2) oritur ex ſpeciali lege
3) ei locus eſt in ſubſidium.

7

1

nota:
I. DEFINITIONEM: IV. MODOS FINIENDI, qui ſunt:

A) NATVRALES et quidem:

1) vitium corporis animiue ſuper-
veniens
2) mors tutoris naturalis

B) cIVILES, qui ſunt:

1) Communer:
a) capitis diminutio, quae eſt:
Aaæ«) maxima
68) media
„*) minima
b) pubertas pupilli minus plena
c) remotio
d) excuſatio.
2) Proprii: ?
1) tutelae teſtamentariag:
a) exiſtens dies
b) exiſtens conditio
2) tutelae legitimaa:

a) agnatorum in genere:

capitis diminutio ma-
xima et media
by) matris auiaeque in
S= ſpecie:
ſecundae nuptiae
3) tutelae datiuae:
a) exiſtens dies tutoris
b) exiſtens condi teſta-
tio omenta-
c) remotum im. rii.
pecdimentum]

Fabula XI.

De excuſationibus.

Liberamur a tutelis:

I. Vel a SVSCIPIENDA tutela, et quidem:

A) vel 1PSO IVRE 9. 761.
B) Vel ope ExXCVSATIONIS:
1) aut/ voluntariaa, veold
a) ab omni tutela, et quidem:
A in perpetuum §. 10.
„6◻ ad tempus, §. 104.
b) vel a certa. G. 16 4.
2) aat neceſſjariae. H. 105.
II. Vel a SVSCEPTA, ſi quis eam deponere:
A) Vel PorksT
B) Vel orET, vt tamen non ſit ſuſpectus.

(L. 707.

—

Tabula V.

De nuptiis nota:

7 .„
I. Definitionem:
juris antiqui
juris noui

II. Requiſita:

1

A) Iure naturali et Romano ſimul:
1) potentia generandi S
2) conſenſus coeuntium

B) Iure mero Romano:
1) vt pater conſentiat
2) vt coeuntes ſint ciues
3) vt ne ſint nuptiae:

a) vel inceſlae,

A) propter conſanguinitatem:

vel mere naturalem

vel mere cinilem

vel mixtam
vel ſpiritualem

⁸) propter adfinitatem:

vel veram 2
vel quaſi talem.

b) vel indecorae
c) vel noxiae.

T a bu I1a VI.

Linea recta:

No. I.

No. 2.

Linea recta aſcendentalis:

proauus
X

auus

ego
No. 3.
Linea recta deſcendentalis:
ego
filius
nepos

pronepos

Schemata computationis graduum:

No. 4.
Linea collateralis:
comm. ſtip.

filius primus

filius ſecundus

nepos ex fi- nepos ex filio ſecun-
lio primo. do.
No. 5S.
Linea collateralis aequalis:
comm. ſtip.

No. 6.
Linea collateralis inaequalis:

No. 7.
Reſpectus parentelae:

Tabula VII.

De computatione graduum.

ad §. 68. .
No. 1.
Proauus . Proauus generauit auum,
Pprima vel prima enprimam generatio nem,
generatio diſtantia ſeu primam diſtantiaam;
ergo primum gradum.
Auus Auus generauit pattem; en
ſecunda ſeu ſecunda ſecundam generationem;
generatio diſtantia ſeu ſecundam diſtantiam;

ergo ſecundum gradum.
ſeu tertia Pater generauit me; en
diſtantia tertiam generationem ſeu
tertiam diſtantiam,
ergo gradum tertium.

Pater

tertia

generatio a

Ego.
No. 2.
Proauus perſona I.
Dempto proauo fu-
Auus perſ. 2. perſunt tres perſonae,
ergo tres gradus.
Pater perſ. 3.
Ego perſ. 4.
No. 3. No. 4.
Computatio ciuili!:: Computatio canonica:
Ppater
1 2
a Ob

quia ei conſangui- ex filio
nis eſt gradu ſe-

Tabula VIII.

De prohibitione iuris ciuilis.

ad §. 69.
No. 1. No. 2. auus
filius 1. filius 2.
frater ſoror 3 4

Frater non poteſt
ſororem ducere, nepos
primo
cundo. conſobrini.

No. 3.
abamita.
2 7 7
ego

Ego non poſſum ducere abamitam propter
reſpectum parentelae
Prohibitiones iuris Canonici:
In linea aequali: .
5

b

S%

— . .
In linea inaequali:

No. 5. I
èò

neptis ex fi⸗
lio ſecundo

Tabula IX.
Deladfinitate vera.,
ad S. 70. et 71.

Socer et a bed ſunt con. 1
= Z fanguinei vxoris meae, er-
b fratres vxoris meae go mihi ſunt adfines.

d liberi frattuam.— =

1 2

ego vxor
No. 2. =
a et b ſunt fratres mei; c et d ſunt fratres
vxoris meae. Ergo: 1) fratres mei a et 0
ſunt adfines vsori meae 2) fratres vxoris e
et d fſunt mihi adſines; 3) ſed a et b non

4 660 X0O ſunt adfines cum et d.
a bec ſunt liberi mei ex priori matri-
No. 3. ego. vxor monio; d et?e ſunt liberi vxoris meae
aeque ex priori matrimonio. Ergo
O◻ abt ſunt adfines vxoriz meae; d et ?
d 5HEE& dé ſunt mihi adfines; ſed a bc et de in-
ter ſe non ſunt adſines.
. No. 4. .
vitricus priuignae mater Vitricus adfinis eſt priuignae; pri-
vignae mater adfinis eſt marito filiae
ſuae; ſed maritus priuignae et vitri-
cus non ſunt adfines.
priuigna eius maritus. -=ðð .
No. 5.
40 à eſt auus; b eſt pater; c eſt filia vxoris meae
= b ſeu mea priuigna; d et e ſunt fratres vVXOris
meae; f et g ſunt liberi fratrum vXOris Meae.
G DE eſt conſanguineus vzori meae gradu ſeeundo
go ro et gradu primo; ergo mihi eodem gradu fſunt .
fe g adfines in linea alcendentali. Priuigna mea eſt
e. conſanguinea primi gradus vxoris meae in li-
nea delcendentali; ergo eodem gradu mihi ad-

“” finis eſt in linea deſcendentali; d et e funt ad-
fines vxoris meae gradu primo in linea collate-
rali; e et ſ. gradu ſecundo. Ergo iisdem gra-
dibus in eadem linea mihi funt adfines.

Tabula XII.

De rerum diuiſione:
Res funt:
I. Quoad proprietatem et vſum:
A) Vel in dominio DEORVM:
res DIVINI iuris; quales ſunt:
o) ſacrae
.) religioſae
)²) ſanctae quodammodo. §. 180. ſ.
D B) Vel in dominio vſuque 0MINVM: g. 184.
res HVMANI iuris, quae ſunt:
1) CGOMNMVNES; veluti:
aer
aqua profluens
mare —
littora maris. §. 185.
2) PRDFPRIAE, quae ſunt aut:
A) in dominio publico:
res PVBLICAE, veluti:
flumina
portus. §H. 186.
B) aut in dominio priuafo- quod pertinet:
1) vel ad vniuerfitatem:

Tabula XIII.

De dominio nota:
I. Deſinitionem.
H. Eius iura principalia, quae ſunt: .
I) PROFPRIETAS et
2) VSVSFRVCTVS. §. 199.
III. Eius diuiſiones;
A) Ratione modi Ffetench:
1) aut adimi poteſt alteri inuito — RRVOCABILE
dominium
. 2) aut non — IRREVOCAILE.
. B) Ratione obieéti, quod in dominio eſt, quodque eſt:
I) res corporalis — VERVM
2) res incorporalis — QvAst dominium.
) natione ſubielhti, cui competit:
1) aut vni competit — soLITARIVM
1¹) aut pluribus — coNDOMINIVM.
D) Ratione exercitii:
1) aut dominus ſingula iura exercere poteſt —
4TILLIMITATVM.
[2) aut non — IIMITATVM
1) aut vſùs et abuſus coniunctus eſt — eLkENVMN
1 aut non — MINVS PLENVM; quod eſt:

—

ℳα½) RBS VNIVERSITATIS
2) PATRIMONIVM VN I
VERSITATIS. J. 1987.

1) directum, et
2) vtile §. 200.

H = 2) vel ad ſingulum:

II. Quoad due ſan Aautatem: §. 189.
Aut percipi poſſunt — ConPORALES
. aut non — 1NCORFPORALBS. 9. 190.
(Aut ſe mouent vel moueri poſſunt — M0O EILES
Tar non — 1IMMOBILES, ſiue:
ðMU =S — in ſenſu natural,
. in ſenſu iurir. J. 19 1.
. ſ[Aut vſu conſumuntur vel diminuuntur — res FVNGIBILES
aut non — res NON FVNGIBILES. §. 192.
Aut diuidi poſſunt — res DIVIDVAE
aut non — res INDIVIDVAE. §. 193.

1

„

HEESSINGVLORVM. F. 188.

1 oneroſa
1

IV. Eius modos adquirendi, qui ſunt:
A) CIVILES, hique:
1) vniuerſales
2) ſingulares
B) NATVRALES, (de quibus Tab. ſq.) H. 20 1.
V. Eius modos amittendi, quo potilhmum pertinet:
1) derelictio
. 2) con fiſcatio
3) alienatio, quae eſt:

pura
1 euentualis

voluntaria
neceſſaria
gratuita

inter viuos
mortis cauſa facta.

I.
OCCVPATIO, de qua nota:
A) Eius requilita:
1) res corporalis
2) res nullius
3) adprehenfio rei
4) animus dominii. F. 202.
B) Eius ſpecies, quae ſunt:
H 1) VENATIO in genere:
ℳα½) venatio in ſpecie
Sð 3) aucupium
7) pilſcatio. §. 205. ſq.
2) occvPATIO BELLICA. H. 207.
. 3) INVENTIO, quo potiſſimum
pertinet theſauri inuentio,
de qua nota:
1) aut theſaurus inuentus
eſt artibus MAGICIS —
eedit fiſco .
2) aut NON; et quidem:
α) in fundo ALIENO:
caſu — diuiditur inter
inuentorem et
dominum fundi
data opera — totus ce-
ditdomino fundi
⁸) in fundo "ROPRIO —
totus eſt inven-

tori. J. 209. ſg.

Tabula XIV. a.

Modi adquirendi dominium naturales ſunt:
II.
FRVCTVVM PERCEPTIO, vbi obſerua:
A) Eius requiſita:
1) bona fides
2) iuſtus titulus
3) animus dominii. J. 211.
B) Fructuum diuiſiones:

1) Ratione cAVSAE:
α) aut ſola natura efficiuntur — NATVRALB

ϑ) aut hominig ope — INDVSTRIALES
2) Ratione PERCEPTIONIS:
) aut cohaerent adhuc cum fundo-— PENDENTE
G&) aut non — SEpARATI, qui: .
aut percipi potuiſſent — PEENCIPTENDT

aut reuera percepti ſunt — PEREEPTI, qui:
aut adhuc exiſtunt — ExTANTES

aut non — CoNsvMTI, qui:
aut naturaliter
aut ciuiliter conſumti ſunt

„)) aut in regula percipiuntur — ORDINARII
. 5 aut per accidene — ExTRAORPDINARII G. 212.
9 Regulas: . .
Aut poſſides B0NA FrDE:
aut nondum ſuperuenit dominus — fructus tui ſund.
aut Juperuenit: tunc
. aut fructus eœtant — eos reſtituis
aut conſumii ſunt, vel:
ANTE litis conteſtationem — nihil reſtituis
PesT eam — omnes reſtituis,
Aut Poſt des MALA IDpE — indiſtincte omnes fructus reſtituis. §. 21 3.

E

Tabula XV.
De ſfſeruitutibus nota:
I. Definitionem. §. 22 82
II. Diuiſiones:
[A) Ratione modi exertendi:

2) ..... prohibere, quo minus alter quid in re ſua faciat — NEGATIVA
B) Ratione obiecti dominantie:

4 1) Aut dominatur rer mea — RkALIS
2) . . . . verſona mea — PERSONALIS ſeruitus.
C Ratione vſur:
1) Aut vtor ſeruitute ad vſum oeconomicum — RVSTICA
2) aut ad alium vf'um — vRBANA ſeruitus.
[D) Ratione modi conſtituendi:
1) Aut ea conſtituitur lege — PvsLICA ſeu LEGITIMA
2) aut ſententia iudicis — NECESSARIA
3) aut cum voluntate ſeruientis — vOLVNTARIA, quae ec:
oα) vel conuentionalis
Sο) vel teſtamentaria ſeu legata. §. 229.

III. Species praecipuas:
[A) KRuſticarum:
1) itineris
2) a tus, qui eſt .
plenus

minus plenus
3) viae, aliaeque, §. 230.
B) Vrbanarum:
ð 1) oneris ferendi
2) tigni immittendi
3) proiiciendi
4) protegendi. G. 231.
5⁵) ſtillicidii vel fluminis:
. A) recipiendi
⁸) non recipiendi. §. 232.
6) Luminum:
ει) lumina habendi
6) ne luminibus ofhciatur, §. 233.
70 Proſpectus:
&α) proſpectum habendi
ϑ½) ne proſpeétui officiatur. §. 234.
8) Aedificiorum:
ℳ) non tollendi
S) altius non tollendi
) altius tollendi. §. 23 –.

—

1) Aut poſſum aliquid facere i in re aliena — ſeruitus ADFIRMATIVA

Taabula XVI.
De vſufructu obſerua:

I. Definitionem, §. 240.
II. Diuiſionem, in

) vERVM, qui eſt:
1) ius in re. §. 241.
2) . . . aliena §. 242.
3) . . . . non fungibili §. 243.
4) ius perſonale §. 244.
5) ius fructus ordinarios §. 245.
6) ſalua tamen fſubſtantia percipiendi. Hine
IVRAR vſufructuari ſunt:
1) poſſeſſio rei
2) fructuum per ceptio
3) diſpoſitio de fruchibus
OBLIGATIONES:
1) vt ſit bonus paterfamilias
2) vt ne mutet rei ſubſtantiam
3) vt cautionem praeſtet
4) vt onera rei et fructuum ſoluat. §. 246.
(8) AuS1 — vſufructum, qui differt:
1) a vero vſufructu
2) a mutuo. §. 247. ſ.
III. Conſtitutionem, quae ſte N. 247. 11.
1¹) a lege — vſusfructus rEGTrIMVS, qui competit:
½) Patri
6ρ◻) coniugi luperſtiti
2) a iudice in iudiciis diuiſoriis
93) a proprietario:
αι) vel pacto
S) vel vltima voluntate
[) Praeſcriptione adquifitiua. §. 245.
IV. Amiſüonem, quae fit:
1) ratione proprietarä: reſoluto eius iure .
2) ratione vſufructuarii:
gα) remiſſione
686) ceſſione proprietario facta
) non vſu
) morte ciuili et naturali .
e) lapſu C. annorum et diſſolutione vniuerſitatis.
3) Ratione rei:
„) interitu totali
ϑ½) eius mutatione — .-
) conſolidatione
4) Ratione modi conſtituendi:
æα) lapſu temporis
exiſtente et deficiente conditione
) cefſante qualitate. J. 250.

1

l

Inn.
TRAD ITIO:

) Quaèe requirit:
1) rem corporalem

2) poſſeſſionem vacuam
3) Uuſtam et
4) praecedentem cauſam
5⁵5) facultatem et
6) animum alienandi. F. 2155.
B) Quae diuiditur:
(In vERAM, quae fit:
Ratione rei mobilt:

adpoſitione cuſtodis.
CIn riCrTAM, quae eſt:
1) ſymbolica
2) longa manu facta
3) breui manu facta. §. 216.

4.

*

1 datione in maruum
depoſitione
Ratione rei immobilis:
declaratione

Modi adquirendi dominium naturales ſunt:

IV.
ACCESSIO,

Tabula XIV. b.

Continuatio.

quae eſt:

A) NATVRALIS, cuius ſpecies:
1) alluuio et

2) vis fluminis §. 219.
B) INDVSTRIALIS, cuius ſpecies:
1) APlVNCTIO, quo pertinett: *

ο) adferruminatio
) intextura
°) ſcriptura
*) pictura. §. 22 1.
2) sPECIFICATIO, quae fit:
partim ex aliena partim ex propria materia- — materia cdit pecificanti. .
ex ſola aliena materia:
aut matetia reduci poteſt — ea cedit domino
aut non Poteſt reduci — ea cedit Peciloanti. §. 221. 5

5

3) CoNrFVSTO, quae fit:
8 caſu aut ex voluntate vtriusgue — maſſa confuſa eſt communis
ex voluntate ſolia confundentis — maſſa ipſi cedit. 9. 223.
4) INAPlIFICATIO:
1 Taar aedificaui in ſolo meo ſed alijena-materia — aedificium meum eſt.

aut in ſolo alieno ſed men materia — aedificium eſt domino ſoli. Attamen:
aut aedificaui BoNA FIDE et poſideo aedificium — reſtituo domino ſoli aedificium, re-
ſtitutis mihi impenſis.
— . . . . n0n Poſſideo — nulla mihi datur propter impenſas actio.
aut aedificaui Mata rwæ — — indiſtincte nulla mihi datur actio. §. 22 4.

C MIXTA, quo pertinet:
ſatio et plantatio, quae fit: Z
. aut in mea terra, ſed alienis plantis ”M 2
aut in aliena terra, ſed meir plantis. §. 225.

) incluſio

—
.

.

I. Definitio. §. 255.
II. Differentia ab vſucapione:
1) ratione effectus

. 4 . . . ſubietti. §. 256.
III. Diruſi. ſiones:

[A) Raäonen COMMODI; quod eſt:
[1) quoad obie Num:
a) res — praeſcriptio RERVM

„.) liberatio a poena — cantNrm.
l2) quoad ſpecialem effectum:
[a) aut adquiro mihi aliquid — AbGvISITIVA, quae eſt:
ſa) translatiua, quae requirit:
(1) a parte prazſcribentis:
ſbonam fidem §. 259.
ſpecialem titulum, qui:
verus
iuſtus

— ——

—

(8) Ratione TEMPORIS: .
Aut certum tempus deßniſan eſt — DKEFINIT A praeſcriptio, quae eſt:

Tabula

Praecſcriptione.

X

b) Aut liberor ab obligatione — ExTINCTIVA praeſcriptio . 257. C.
aut liberor ab obligatione patiendi
reſtituendi. §. 265.

. .

1) ordinaria

Aut nullum certum tempus definitum eſt — praeſcriptio IMMEMOERIALIS. G. 271.

XVII.

habilis

irreuoceabilis

validus eſſe debet. §. 260.
poſſeſſionem certi temporis. F. 261.
boſſeſhonem non interruptam. Interruptio fit:

2) a parte eius contra gubm Ppraeſcribitur:
1) vt ipſe rem in praeſeribentem non transtulerit
2) vt rem non vindicauerit. §. 263.
8) conſtitutiua, (S 257. B.) quae requirit:
1) a Parte prazſcribentis:

quaſi poſſeſſionem iuris

bonam fidem

35 exercitium iuris per tempus legitimum §. 26 4. A.
2) a Parte eius contra quem praeſcribitur:

ſcientiam

et ſilentium per tempus legitimum

2) extraordinaria E 257. II. A .) quae eſt:
temporalis
longiſſimi temporis:
XXX. annor. §. 267.

5

XL. annor. §. 26 8.
L. annor. §. 269.
C. annor. §. 270.

ab homine,

extraiudicialis. §. 262.

Tabula XVIII.
Filiusfamilias adquirit peculium:

A) Aut occaſione militigz — peculium MILITARE
Militia aut eſt ſagata — cAsTRENSE. J. 286.
Aut togata — Casr cASTRENSE. §. 287.
B) Aut extra militiam — PAGANVM:

Tabula XXI.

Solemnitates teſtamentorum:

Aut concernunt ſormam teſtamenti externam — ExTERNAE
Aut materiam internam — INTERNAE

[Aut in omnibus teſtamentis obſeruari debent — CoMMmvVNEsS, quales ſunt:

1) vnitas contextus

Aut a vatre vel intuitu patris datur — PROFECTITIVM. G. 290. 2 2) praeſentia ſeptem teſtium
Aut aliunde venit — ADVEN TITIVM, §. 29 I. in quo W 3) ſpecialis rogatio teſtium .
aut patri competit vſusfructus — ordinarium. 4) habilitas teſtium §. 303.
aut non — extraordinarium. §. 292. . Aut in certis tantum — räOPRIAE, quales ſunt:

Tabula XIX.
S ucceſfio datur:

Aut ex iure naturali — PACTITIA
Aut ex iure poſitiuo — CIVILIS; quae
Aut ex iure ciuili in ſpecie datur — ſueceſſio civiris in ſpecie
Aut ex iure Praetorio — P?RAETORIA ſucceſſio ſeu BONORVM P?OSSESSI0.
Vtraque:
Aut datur ex teſtamento — TESTAMENTARIA. Inſtituitur aliquis:
aut direßte — DIEECTA
aut indireſßte — FlDEICOMMISSARIA ſucceſſio.

Aut abique tellamento — ſucceſſio ab 1NTESTATO ſeu LEGTTIMA. §. 297.

1) in teſtamento nuncupatiuo:
α½;) nuncupatio heredis palam facta
₰) nuncupatio abſoluta ſeu perfecta.
2) in teſtamento ſeripto:
αι ſubſeriptio teſtatoris
3) ſubſcriptio et
„) ſubſignatio teſtium
omiſſio notarum. §. 304.

Tabula XXII.

Prohibentur teſtamenta condere:

Tabula XXKX.
De teſtamentis obſerua:

I. Definitionem. Eſt enim teſtamentum:
voluntas

vltima . =

vnilateralis. §. 299.
continet heredis inſtitutionem, quae:
certa eſſe debet
et tacite vel expreſſe fieri poteſt
eſt teſtamenti fundamentum
nec tamen requirit ordinem ſeripturae

I. A NATVRA:
[A) propter vitium ANIMI:
1) furioſi
2 . 2) mentecapti
3 irati
. 4) impuberes
[B) propter vitium conrORIs:
. 1) ſurdi et
2) muti natura tales.
Coeci poſſunt teſtari:
α) vel praecedente
. ſcriptura
6◻) vel non

nec verba imperatiua
non poteſt tamen in arbitrium tertii conferri
nec perplexa aut captatoria eſſe. J. 300.
II. Diuiſiones:
Aut publica auctoritate conditur — evSLiCvMWin genere; quod:
L aut coram principe conficitur — evBLIGVM in ſpecis
aut coram magiſtratu — IVDICIALE
Aut priuata auctoritate — PRIVATVM, in quo:
aut heres oretenus inſtituitur — NVNCGVEATIVVN
. Taur in ſcriptis — SCRIPT VM
ſaat omnes ſolemnitates adeſſe debent — SOLENNE

aut non — MINVS SOLEMNE ſeU PRIVILEGIATVM:
= 1) teſtamentum militare. 5§. 305. ſq.

2) . . . . parentum inter libe-

ros. §. 311.
. 3) . . . . . tempore contagionis
conditum. §. 312.
4) . . . . ruri conditum. §.3 13.
5) . . . . poſterius in quo he-

I. A LEGIEVS:

[A) Homines ALIENI iuris:
1) ſerui =
2) filiifamilias, niſi de peculio militari.
B) Qui non ſunt cIvES:
2 1) capti ab hoſtibus
2) peregrini
3) obſides

(C) In roENAM:
1) apoſtatae
2) heretici improbi
3) inceſti matrimonii rei
4) aqua et igne interdicti
5⁵) auctores carminis famoſi
6) capitis damnati. §. 3 17.

redes ab inteſtato in

priori praeteriti inſti-
tuuntur. §. 314.
. 6) . . . . principi oblatum
2 7) . . . actis inſinuatum.

§. 314.

Tabula XXIII.

Exheredatio in genere eſt:
fl. Quoad MODVM:
Aut exheredati nulla fit mentio — PkAETERITIO
Aut diſertis verbis exheredatur — ExHEBED ATIO in ſpecie:
. aut ſingulus exprimitur — exheredatio NoOMINATIM faCta
aut plures nomine collectiuo fimul exheredantur — 1NTER CETEROS fa ta
u. Quoad FlNEM:
Arut exheredatio fit in vtilitatem exheredati — exheredatio SONA MENTE facta-
4 Aut in eius praeiudicium — exheredatio NorAE CAVSA facta, F. 320.
III. Quoad FORMAM,; quae: S .
[Aut in omni exheredatione requiritur — coMMVNIS, quo pertinet, vt exheredatio fiat:
= 1) in teſtamento
3 2) in perpetuum
3) a tota legitima. 5. 322.
[Aut in certa exheredatione — PROPRIA, quae eſt:
ſA) Ratione liberorum:
1) vt nominatim
5 2) pure
3) ab omni gradu
4) ab omni herede
5) ex ſpeciali
6) iuſta 5 =
7) vera et
8) expreſſa cauſa fiat. §. 32 4. 14.
B) Ratione parentum:
1) vt ſaltem inter ceteros
2) ex ſpeciali ,
3) inſta
4) vera et .
5§) expreſſa cauſa fiat, §. 3 26.
C) Ratione fratrum ſororumque:
vt ne turpis perſona praeferatur. §. 327. =

1

I. Quoad fundamentum:
Aut nititur epreſſa teſtatori

Tabula XXIV.

C onditio

s voluntate — ExPRESSA

Aut praeſumta eius voluntate — TACITA.

II. Quoad ſpecialem caſum:
Aut concepta eſt in caſum:

ſi quid fiat — APrFIRMATIVA

Aut in hunc: ſi quid non fiat — NEGATIVA.

III. Quoad exiſtentiam:
(Aut poteſt exiſtere — poOssIBII

Aut non poteſt exiſtere — TMPOSSIBIIIS, quae:

1s quae iterum eſt:
[1) ratione obiecti, quod eſt:
aut datio rei — conditio dandi
aut praeſtatio facti — eonditio faciendi
2) ratione naturae: .
L aut a ſingulo impleri poteſt — diuidua
aut ab omnibus heredibus ſimul impleri debet — indiuidua.
3) ratione exiſtentiae:
4 aut impleta eſt — exiſtens
aut incertum adhuc eſt, vtrum et quando extitura ſit — pendene
aut non impleta eſt — deficiene
aut exiſtentia pendet a caſu — caſualis
aut principaliter a voluntate heredis — poteſtatiua .
aut a caſu et voluntate heredis ſimul — mixta
aut ſaepius exiſtere poteſt — reiterabilis

aut non — non reiterabilis 5 .
aut facile impleri poteſt — facilis
Laut non — diſicilis ⸗ =
4) ratione ſpecialis effectus: 4
S aut ſtatimheres accipit hereditatem, quam reſtituit conditione deficiente — reſolutiua

aut accipit hereditatem exiffente demum conditione — uſpenſiua

aut propter rerum nfuram talis eſt — — Phyſice
aut propter leges — moraliter talis. S=ð
aut in vniuerſum non poteſt exiſtere — abſolute talis
Laut certo reſpectu — relatiue talis. . .
aut continet exiſtentiam facti impoſſibilis — adfirmatiua
aut omiſionem facti impoſſibilis — negatiua.

Tabula XXV.
s un b i tuat i e:

Aut fit a milite — MILITARIS ſeu PRIVILEGIATA s§. 3551.
Aut Pagano — PAGANA.

. vtraque eſt:
Vel Vel
VVLGARIS ſeu PROPRIA, quae eſt: FVFILLAERIS ſeu impropria elt, quae ek:
ſſezpreſſa Vera: K. 346.
tacita §. 339. ſſimplex
implex LAduplex:
Ticelntoci F. 340. expreſſa
ura tacita
Toncitionara. §. 341. pura
conditionata
generalis
ſpecialis

vel nouiſſime morienti facta. §. 347.

Tel omnibus liberis

4 QLuaſßi- Pupillaris. §. 349.

reſolutiua

A

Tabula XXVI.
ad §. 40 1.

De legato generis.

Aut ex genere svMMO vel MEDIO legatum eſt — inutile legatum
Aut ex INFIMO:
aut a NATVRA exiſtit — indiſtincte valet legatum
Taut FACTO HOMINIS: .
aut teſtator reliquit tales res — vtile legatum
Tint non — inutile legatum.

Tabula XXVII.
ad §. 403.
Species legata periit:
Aut CAsv — periit legatario
Aut FACTO:
1) ipſius legatarii — extintum eſt legatum D
2) heredis — aeſtimatio petitur.
3) tertü:
Periit tota ANTE aditionem et agnitionem — datur legatario actio doli aduer-
ſus tertium
. . — heres cedit legatario actionem
legis Aquiliae
periit vel deteriorata eſt Posr agnitionem — agit legatarius immediate ex L.
Aquilia.

deteriorata eſft . .

Ad verba: Quodfi plures.
Aut omnes res ſunt PRINCIPALES — debetur quae ſupereſt.
Aut altera eſt principalis altera acceſſoria:
periit principalis — non debetur acceſſoria
Periit acceſſoria — debetur principalis.

Tabula XXVIII. ðð
ad S. 4098.
De legato rei ALIENAE:
Aut teſtator scivir, rem eſſe alienam — valet legatum:
habuit ius in hanc rem — hoc ius legatum eſt.
non habuit — res ia legata eſt:
poteſt redimi — praeſtanda eſt res ipſa
non poteſt — praeſtanda eſt aeſtimatio.
Aut 16NORAVIT — inutile legatum, niſi in quibusdam cauſis.
Ad verba: praeterea ſciendum:
Aut legatarius ANTE teſtamentum ſibi adquiſiuit legatum — inutile eſt.
Aut vos teſtamentum: .
adquiſiuit ex cauſa overoſa — pretium ei praeſtatur.
. . . . . . gratuita — nihil praeſtatur.
De re coMmvXNI legata:
[Teſtator rem cum TERTIO communem "abuit:
(legata eſt ſimpliciter — portio tertii ſimul legata eſt:
ea poteſt redimi — ipſa legatario prae-
ſtatur.
non poteſt — eius aeſtimatio debetur.
legata eſt reſtrittiue — portio tertii non legata eſt.
Teſtator eum LCEGATARIO communem habuit:
ðð ex cauſa lucratiua — ſola teſtatoris portio legata eſt
emtionis:
aut emtio tempore teſtamenti perfelta fuit:
habuit teſtator ius in portionem le-
. gatarii — hoe iur legatum eſt.
„nodn habuit — ſola teſtatoris por-
tio legata eſt.

aut non: .
Ffimpliciter legata eſt — debetur pretium
portionis legatarii

reſtriſtiue . . — debetur ſola teſta-

toris portio.
De fructibus futuris legatis:
Aut fundus adiectus eſt:
demonſtratiue — indiſtincte fructus debentur.
taxatiue — non debentur, niſi fruétus nati. .

Tabula XXIX.

ad §. 415.
De diuiſione hereditatis:

Aut teſtator nihil diſpoſuit — hereditas aæqualiter diuiditur.
Aut diſpoſuit: .

2, ſingulo heredi certam "ARTEM adſcripfſit:

æa) exhauſta eſt hereditas — lecundum partes praeſcriptas diuiditur.

ϑ) aut non — quod ſupereſt pro rata diuiditur.
2) ſingulo heredi certam REM. adſcripſit — tota hereditas aequaliter diuiditur.
3) nonnullis heredibus certas REs adſcripſit — ſunt legatarii
reliquis nullar PARTES adſcripſit — diuidunt aequaliter
. . . . ceftdf . . . . . — diuidunt pro rata
) nonnullis certas PaRTES adſcripfit, reliquis nihii:
cdeeſt aliquid aſli — hoc reliduum accipiunt ex nullis partibus ſcripti
Tas completus eſt:
aut teſtator dixit:
8 quod ſupereſt SèMU
reliqui habento — nihil accipiunt.
(aut hoc non dixit — dimidium accipiunt reliqui.

Tabula XXX.
a d §. 417.
Coheres deceffſit:
Aut vIvo adhue teſtatore — defecit, adeoque ſemper locus eſt iuri adereſcendi
Aut eo ?SRAEMORTVO:
Fuit heres svys — indiſtincte ceſſat ius adcreſcendi
. . . . . . BXTRANEVS: . .
ante aditionem deceſſit:
habet ſubſtitutum — ſuecedit ſubſtitutus

non habet — adcreſcit reliquis
voſt aditionem — non adereſcit reliquis.
. De COoNIVNCTIONE heredum:
Aut ſingulus in ſeparata propoſitione ſcriptus eſt — Rk TANTVM coniuncti ſeu pIsvNcTI.
Aut plures vna propoſitione continentur:
adiehtae fſunt partes ſingulorum — vERPIS TůNTVM coniuncti

nullae partes ſunt adiectae — MIXTIM coniuncti.

.

Tabula XXXI.
ad pag. 268. .

De iure adcrefcendi coheredum:

Aut omnes PDIsIVNCTI ſunt:
ſunt duo — alteri nihil decreſcit
ſunt pluret:
in nullis partibus ſcripti — adcreſcit aequaliter
in certis Partibus ſcripti — adereſcit Pro rata
1 Aut omnes coNIVNCTI ſunt:
. in tofa hereditate — adereſcit ornnihuf aequaliter

Aut alii coNIVNCTI ſunt, alli DistvNGCTI:
ðèð deficit diſiunbktus — omnihe adcreſcit
deficit coniunbtus — adcreſcit ſoli coniunltto

Aut conſiſtit in naxoO — agnoſci debet cum portione vacante
Aut conſiſtit in racINöο: .
poteſt per alium impleri — agnoſci debet
non poteſt — non debet agnoſci.

De iure adcreſcendi

1, Ab HEREDIBVS:

Taâàbula XXXII.
ad b. 419.
quoad- legata,.

Defuntus legauit:

—

deficiens legatarius habet ſubſtitutum vel co niunctum- — nihil adcrelſcit heredibus

non habet:

ab omnibue heredibus legatum eſt — aderecit omnibus pro rata

a certo vel certiz — adcreſcit ſoli certo vel ſolis certis.
in certa parte — adereſcit ſoli coniundho i in hac parte II. A LEGATARII82:

defiéiens habet ſubſlitutum vel coniunctum — nihil adcereſcit legatariis

non habet:

ab omnibus legatariis legatum eſt — ad creſcit ommibus pro numero perſonarum
. a certo vel certis — adcreſcit ſoli certo vel certis.
De onere nota: SèðUWU IyV. rrVEIVs eandem rem:

deficiens habet ſubſtitutum — nihil adereſcit collegatariis

non habet:

deficit diſiunctus — non decreſcit alteri diſtuncto

defecit coniunltus — adcreſcit:

Tabula XXIIII.

De ſuccefſione

No. T. No. 2.

Schema repraeſentationis. Schema ſucceſſionis in Capita.

d

5 6& 6
P 2 “ Aaſint liberi quinque defun-
. = Gi; quorum ſi ſinguli accipiunt
Deſunttus habuit tres filios, quorum primus prae- ſingulas partes; ergo hereditas
deceſſit reli cto filio a, qui etiam praedefunbtus eſt re- diuiditur in quinque portiones,
lictis filiis et c. Filius a repraeſentat filium pri- quia ſunt quinque capita ſeu
mum defuncti, tanquam patrem ſuum; et fili bH perſonae.
et c iterum repraeſentant filium a, tanquam va-
trem ſuum. Ergo hereditas diuiditur in tres Ppor-

tiones, quarum vnam accipiunt b et c, tanquatmn
pronepotes defuncti; alteram filius ſuperſſtes Jecun.
dus, et tertiam filius Iuperſtes tertiur.

In guantutn ſucesdant:

defcindentium.

No. 3.

Schema ſucceſſionis in ſtirpes.

.

E FPY9hIT KI

Defunctus habuit quatuor filios, qui
onnes praedefunkti funt, relictis liberis.
Primus enim reliquit a b et c; En pri-
mam ſtirpem! Secundus reliquit det e.
Secunda ſtirps. Tertius reliquit ỹg et
h. Tertia ſtirpe. Quartus reliquit i k
et . Quarta ſtirps. a b et c reprae-
ſentant patrem, filium primum defun-
di, ergo accipiunt a b et cvNAM por-
tionem, i. e. eandem, quam ipſe eo-
rum pater accepiſſet, 6 ſueceſſiſſet. Et
ſic quoque in reliquis Curpgidu⸗

ovpmnibus collegatariis — ſt omnes accipere volunt
certis — ſi reliqui accipere nolunt
ei, a que legatum eſt — ſiomnet accipere noluerint.

No. 4.

Schema ſucceſſionis mixtae.

a 5 c de

Defunctus habuit quatuor filios, quorum Pri-
mus praemortuus eſt, relictis duobus filiis a etb.
Secundus ſuperſte⸗ eſt. Tertius quoque prae-

mortuus eſt, relictis tribus filiis c d et e. Quar-

tůs iterum Juperſter eſt. En! Filius ſecundus et
quartus ſuccedunt in cCAFITA; a et b, deinde c
d et e ſuccedunt in sTIRPES. Ergo hereditas di-
viditur in quatuor portiones, quarum vnam ac-
cipiunt aetb ex iure repraeſentationis; alteram
accĩpit ſolus filius ſecundu: ſuperſtes; tertia per-
venit ad cd ete ex iure repraeſentationis , et
quartam nanciſcitur ſolus filius quartus ſuperſtes.

—
.

B) MERE CIVILES:

CMIXTI:

(II. LzGITIMATI:

(I. LEGITIME NATI:
1) naſcituri:

A) naſcuntur intra legitimum tempus et vitales — ſuccedunt

2) nati:

1

*
— In. ApDOFYTATI:
[1) a maſeulo:
à)

(2) a femina:

Tabula XXXIII. b.

De ſucceſſione agnatorum ab inteſtato.

7 .

—

Claſſis prima.
Deſcendentes funt:

A) MERE NATVRALESfen ILLEGITIMH quales funt:

I. NATVRALRS in ſpecie:
1) matri ſuccedunt, vt legitimi
2) quoad patris ſucceſſionem:
aut pater reliquit liberos legitimos ſeu coniugem legitimam — non veeedunt
aut non reliquit — ſuccedunt in ſextantem cum matre diuidendam.
II. srvRII et vyrGo QVaAESTTI:
1) mater aut eſt illuſtris et habet liberos legitimoe — ei non ſuccedunt
aut non eſt et non habet — ei ſuccedunt Vvt legitimi
2) patri nunquam ſuccedunt
GIII. ApvLTERINI et INCESTVOSI: 5
aut vterque parentum in mala fide fuit — neutri ſuccedunt
aut vuut in bona fide fuit — ſuccedunt.

t. ARROGATI: ſermo eſt de ſucceſſione: .

àa) patrit ipfius arrogatoris: — ſuccedunt
b) eius væoris — non ſuccedunt
c) aſcendentiens eius:
ℳ) aut hi conſenſerunt in arrogationem — ſuecedunt
⁸) aut non — non ſuccedunt.
) parentum naturalium — ſuccedunt

plene:

α½) durat adoptio — fſuceedunt patri adoptiuo, non vero naturali
8) ſoluta eſt — ſuccedunt Patri naturali, non vero adoptiuo
minus plene:

æ) durat adoptio — ſueesdunt vtrique patri, tam adoptiuo, duam. Raturel
O ſoluta eſt — ſuccedunt ſoli patri naturali

α) durat adoptio — ſuccedunt
Sο) ſoluta eſt — non ſuccedunt

6⁸) aut non — non ſuccedunt

) ex matrimonio vero:

—

D) SPIRITVALES — non ſuecedunt.

plene:

minu

vel eodem — omnes promileue ſuccedunt
vel diuerſo:
mortuus eſt parens communi:·
aut ſermo eſt de bonis a coniuge acoeptis — ſuccedunt liberi huius coniugis
. . aliunde adquiſitis — ſuccedunt omnes promiſcue
s proprius — — ſuccedunt ſoli liberi huius Parentis,

2*

1) per ſubſequens matrimonium — ſuccedunt
2) per reſeriptum principir:

*

adſunt legitime nati — non ſuccedunt, niſi cum clauſula legitimati ſint
non adſunt — ſuccedunt

7 plene — non ſuccedunt.

Pater mater

Ad regulam III.

4◻
S
G

—

,

3

„£
.

6 f

a eſt pater, à mater de-
functi c et d liberi fratris
praedefuncti primi; et e
et f. liberi fratris praede-
funcli ſecundi.

a eſt auus, b eſt auia lineae pa-

ternae; c auus, d auia lineae ma-
ternae, e eſt pater defuntcti. Hic
ſolus ſuccedit.

Ad regulam IV.

Hereditas ita diuiditur: a, pater
defuncti accipit vnam; b, mater
eius ſeæcundam; c et d accipiunt
tertiam; e quartam; f et g ꝗuin-
tam.

Tabula XXXIV.

De ſucceſſione afſcendentium.

Schemata ad §. 460.

C α&

ℳ b

7

a eſt auus et b auia lineae paternat; c auus et
d auia lineae maternae; e eſt pater praemortuus
et mater praemortua defuncti. Hereditas in
duus portiones diuiditur; altera peruenit ad
lineam paternam, i. e. ad a et b. Alter ad ma-
ternam, i. e. ad c et d. ⸗

Ad regulam V.

alg, b
65

Quia parentes a et b praedefun ci ſunt, ſucce-

dunt fratres c et d fuperſtites in capita.

Qui ſint a 5 & de et f. facile ex antec.
ſchem. intelligitur. Hereditas diuiditur in
duag partes; altera peruenit ad lineam pa-
ternam i. e., ad 5. Altera ad maternam i. e.
ad c et d.

Ad regulam VI.

S
E£

Quia parentes a et 5 praemortui ſunt, ſue-
cedunt c et f, fratres ſuperſtites in carirA;
d et e autem in srIkrEs. Ergo hereditas

in tres portiones diuiditur.

Ad regulam II.

a et h ſunt parentes
defunti; c et d eius
fratres, bilaterales.
Succeditur in ca-
pita.

Ad regulam VII.

Schema 1I.

d bG ſunt

fratres bilaterales.

De ſucceſſ ione fratrum vnilateralium.

Schema 2.
I . ₰A2

b cC d &

a procreauit ex prima vxore 5 et
4; et ex ſecunda filios d et e. Ergo
b et c, ſicut d et e inter ſe ſunt fra-
tres bilaterales; ſed omnes erga ſe
ſunt vnilaterales, quia b et e habent
aliam; d ete iterum aliam matrem;
attamen quia patrem à communem
habent, ſunt conſanguinei.

Tabula XXXV.

Schema 3.

72 %

a peperit ex primo marito b et e;
et ex ſecundo d et e. Ergo b et e,

ſicut d et e inter ſe ſunt bilaterales;

ſed erga ſe ſunt vnilaterales, quia
b et c habent alium, et d et e ite-
rum alium habent patrem; ſed quia
matrem a communem habent, ſunt
vterini.

Ad II.

a bedéf

Ad regulam III.

Schemata ad §. 466.

Ad regulam I. Ad regulam IV.

Ad regulam V.

Cde

Ad regulom VI.

49
6
b C

7

Ad regulam VII.

ι

4

Tabula XXXVI.
a F. 4r9.
Mortuus e ſt:

II. Heres SVVS — indiſtinte transmittitur hereditas ad defuncti heredes
II. . . EXTRANEVS:
Deceſſit ros aditionem — tranemittitur eius portio
. . ANTE eaͥm
Fuit DESCENDENS:
aut reliquit liberos nepoterue — repraeſentatur defuntus
aut non : .
reliquit ſolos fratres — adcreſcit eius portio
. . . . liberos fratrum — ſuccedunt ex edicto ſucceſſorio
. . .. fratres fratrumque liberos ſimul — illis adereſcit, hi repraeſentant.
nec fratres nec fratrum liberos reliquit — ſuceedit claſſis ſequens.
Fuit AsCENDENS:
adeſt alius eiusdem gradus — adcreſcit huic.
non adeſt — ſuccedit claſir ſeguens
Fuit FRATER defuncti:
adſunt fratres fratrumue liberi — hi ſuecedunt
adſunt ſoli nepoter fratrum — ſuccedit claſſir ſequens, ceſſante iure adcreſcendi.
. non adſunt — ſuccedit claſſis ſequens.
Fuit vLTERIOR collateralit:
adſunt plures eiusdem gradus — hi ſuccedunt
non adſunt — ſuecedit proximus gradus.

Schem I.
Caius

Meuius.
Caius generauit tres filios, quorum pri-
mus iterum generauit filium a; ſecun-
dus filiam 5; et Tertius filium Zitium.
Ergo 1) a eſt nepos, et b eſt neptig Caiĩi
ex diuerſir filiis; 2) a et inter ſe ſunt

conſobrini. Iam ſi hi conſobrini a et &
contraxiſſent matrimonium, et procreaſ-
ſent Meuium, hic Meuius foret duplex
Cai pronepoz, nempe 1) quoad lineam
paternam, quia a, pater eius, eſt nepos

Caii,; et 2) fimul quoad lineam mater-

nam, quia b mater eius, eſt nentis eius-
dem Caii. Nempe ſic:

Linea paterna: Linea materna:

Caius Caius
Filius 1. Filius 2
Nepos a Neptis b
Meuius

Meuius

Schema II.
Duplex aſcendens
Caius Titius

ab
d-

Meuius.

PFilius a Caii duxit filiam b Titi, ex quo

matrimonio natus eſt filius d, qui duxit
neptem e Titü, et procreauit Meuium.
Titius nune duplex aſcendens eſt Meuii,
nimirum 1) per liam b et nenotem d; et

2) per filium c et neptem e; ſed Caius eſt

Omplex aſcendens Meuii, nimirum per
5

Jolum filium aet nepotem d. Sic quidem:

Caius

Tabula XXXVII.
De daplicibus cognatis. ad §. 474.

Schema III.
Duplex collateralis.

N

Caius

–☛
Meuius VIpius
Caius procreauit tres filios, quorum primus, Titius, ſine prole
deceſſit; alter generauit' filium a; et tertius filiam? et filium
c. Ergo a et ſunt conſobrini. Hi matrimonium ineunt, ex
quo natus eſt Meuiut. Iam Titius eſt Meuio patrzus magnus

tum quoad vatrem, cum quoad matrem Meuii; ergo pſe Meuius

eſt! Titio duplex collateralis. Sed Vpius eſt ſimplex Titii collateralis
quia per ſolum patrem cum eo coniunctus eit. Nempe iic:

Titius Titius =
Caius Caius Caius
a c filius ſecundus filius tertius
Titius Caii, et auus pa- Ti- Caii et auus ma Di
AJ d e ternus Meuii tius ternus Meuii tius
Pater, mater
Menj; . Meuius Meuius
Meuius Meuius Meuius

Schema IV.
Simplex, duplex et triple
Caia

X collateralis.

Caia edidit ſex filios ex diuerſis matrimoniis, quo-

rum primus, procreauit filium Titium, qui ſine prole
deceſſit, ſecundus procreauit filium let filiam ec; Zer-

tius filiam d; Quartus filiam e; quintur filium Ffi et
Jextus filium g. qui iterum generauit filium . Iam:

1) et d ſunt conſobrini, qui, contracto matrimonio,
Procreauerunt filiumh. 2) eet; aeque ſunt conſobri⸗-
ni, qui, contracto matrimonio generant filium i, 3)
et & rurſus ſunt conſobrini; qui procreaue-

runt fiium , Ex quibus patet: ſuperſtitem eſſe ſim.
plicem collateralem Titii et quidem gradu quarto; 2

ſuperſtitem Aa eſſe duplicem Titii collateralem, et qui-·
dem gradu quinto; et 3) ſuperſtitem eſſe triplicem Ti-
tii collateralem, et quidem gradu ſexto. En ſchemata

ſpecialia:

Caia

Caia

Titius Titius

Titias

Caia

Caia
☛
C Titius 8
2 1
Caia

„—
— — —

2

5 —
f Titius
1

— SN

eralis.

noniis, quo-
qui ſine prole
filiam «c, TZer-
filium /, et
ilium ?. Iam:
»matrimonio,
ſunt conſobri-
nt filium i; 3)
ui procreaue-
item b eſſe ſim-

radu quarto; 2

eralem, et qui-
le triplicem Ti-
. En ſchemata

Caia

Titius α⅓ 4

Caia

Titius

Tabula XXXVIII.
. ad §. 477.
Bonorum Poſſeſſio eſt:
I. Ratione ſpetialir fnit:
1) aut iuris sv PpLENDI èè .
2) . . CONFIRM ANDI .
3) t LTTIS ORDIN ANDAE caäuſa data.

II. Ratione ſpecialit Jfundamenti:
1) aut datur immediate ex ediclo⸗ — EDICTALIS, haecque: ?

aut ex edicto Praztorie — ORDINARIA
aut ex lege ciuili — EXxTBAORDINARIA
2) aut mediante decreto — DECRE TALIS

III. Ratione ſpecialis caſus
1) aut defunctus inteſtatus deceſſit — B. P. Aß INTESTATO

2) „ „ teſtatus decefſſit: ,
aut ſuſtinetur teſlamentum — B. P. SECVNDVM tabb.

= aut infrrmatur — B. P. CONTRA tab.

Tabula XXXIX.
ad §. 4877 . .
Pignuse ſt:

1

I. Ratione modi conſtituendi .
[Aut cum voluntate debitoris conſituitur — VOLVNTARIVM. hocque:

Tabula XL.
Obligatio e ſt:
I. Ratione fundamenti generalit:
(1) MERE NATVRALIS:
eficax
plene
. mminus plene
5 ine ficax
2) MERE CIVIIIS:
ciuilis in Weecie.
Praetoria in ſpecie
[3) MIXTA. §. 492.
II. Ratione fundamenti ſpecialis:
IMMEDIATA

2) MEDIATA:
ſæ) ex contrabtu:
vel vere
3 expreſſa
2. tacita
vel

33) ex deliblo:
vel vere
è vel quaſi. §. 493.
= HI. Ratione obieſfi: .
aut dare aliquid debeo — obligatio DANDI

ſu teſtamento — TESTAMEN TARIVN
aut palto — CoNVENTIONAàLE; hocque: aut fatere — obligatio FACIEND. §. 494.
. aut pacto expreſſo — expreſſum: IV. Ratione ſubiecti: .
4 ſpublicum aut res obligata eſt — REaLIS
5 quaſi publicum aut perſona propter bona — PERSONALIS
. . priuatum aut perſona propter gualitatem per ſonalem — OsSIBVS NaAERERS.
(aut pacto tacito — tacitum. §. 495.

Aut ſue ine eius rolantite — NECESSARNVM.:

aut a Prattore — PRAETORIVM
aut a iudict — IVDICIALE
II. Ratione obielti, Aut oppig gnoratur: L
Res ipſa — VERVM
Signum rei — sYMBOLICAM
Res / ngularie- — SPECIALE
LVniuer, Aa! — GENERATLE:

aut immediate a lege — LEGaLE feu TACITVNMA .

V. Ratione Tician: qualitatit:
aut per ſe ſubſiſtit — PRINCIPALIS
aut praeſupponit aliam obligationem — ACCESSORIA
aut debet ipſa impleri — ABSOLVTA
aut poteſt et alia praeſtari — ALTERNATIVA. F. 469.
vj. Ratione durationir
aut reſtricta eſt ad certum tempu: — TEMPORALIS ſeu 1N PlEM
. CONCEPTA

4

aut non — FPERPETVA.

.

Tabula XLI.

Conuentio eſt. ad §. 509. ſqq.
I. Vel CONTRACTVS; qui eſt:
A) Katione cauſar obligandi:
I) CONSENSVALIS: .
a) emtio venditio
b) locatio conductio
c) emphyteuſis
d) mandatum
e) ſocietas
2) REALIS:
a) mutuum
b) depoſitum
. c) commodatum
d) pignus.
3) VERBAIIS ſeu sTIPVI ATIO
4) ITgRALIS ſeu CHIROGRAPHARIVS. §. FII.
B) Ratione Tecialis abtionis:
I) NOMINATVS
2) INNOMINATVS; qui eſt:
&) regularis:
do vt des
do vt facias
facio vt facias
facio vt des
8) irregularit. H. 512.
C) Ratione interpretationis:
1) sTRICTI IVRIS
2) BONAE EIpgI. §. 513.
PD) Ratione ſpecialis effectus:
1) vNIIL. ATERALIS
2) BILATERALIS. §. 514.
II. Vel PACTVYM; quod eſt:
A) vel NVDVM
B) vel NoN NVDVM; hocque:
1) legitimum
2) Prastorium
3) adiebktum:
) contractui ſtricti iuris

6) . . . bongae fidei: VI. BRationo ecialit effetus:
in continenti 1) in fimplum
ex interuallo 2) in duplum
. detrahens 3) in triplum
⸗ adiiciens. §. 5iz. 3 in quadruplum g. 687.

Tabula XLII.
Adtiones ſunt:
I. Ratione fundamenti generalis:
A) CcIVILES:
¹1) ciuiles in ſpecie

4

2) condictiones ex lege
B) PRAETORIAE
C) A PRVDENTIBVS INTRODVCGTABE: .
1) vtiles

2) in fadum. g. 675. W .
II. Ratione fundamenti ſpecialit: ð V
. A) PRAEIVDICIALES: =
¹) adfirmatiuae
2) negatiuae
B) REALES ſeu VINDICGATIONES, J. 676.
C) PERSONELES ſeu CoONDICTIONES:
1) perſonales i in ſpecie
2) aEtiones in rem ſcriptae §. 677.
3) immediatae
4) mediatae §. 678. =
5) bonae fidei
6) ſtricti iuris §. 679.
7) arbitrariae §. 680.
D) MIXTAE. §. 683.
uI. Ratione ſpecialis finis:
A) PETITOR AE et
POSSESSORIAE
B) REI PERSECGVTORIAE
POENAE PERSECGVTORIAE
MIXTAE.· G. 684.
IV. Ratione obiekti:
A) vNIVERSALES
B) spEcCIALES. §. 685.

V. Ratione praæſcriptionie:

I) PERPETVAE .
2) TEMPORALEsS G. 713. .
VI. Ratione tranſitus:
1) TRANSITORIAE
2) NON TRANSITORIAE. 9§. 18.

5) in Jolidum
6) in minus quam lolidum. 5688.

IN

— =
. —

188 BeO es ue d

—

aooueſeg

—
uuooeSε6εαυααα ιπ“H en eseA.⅛ 666 / BNAdoͥ
8 1. 9 3 v g 2

=S
=
E
S
E
—

RAORDINARIVS
MERIANIS

PSIENSI.

S IVNGHANS

ADIECIT

—